Chỉ có một Nguyễn Sơn - Vị lưỡng tướng quốc

[chuongxedap]

63

Qua lần “Đại hội tập” thứ hai của Liên khu đến Đại hội tổng kết toàn quân 1949, Tư lệnh Nguyễn Sơn đã về Việt Bắc tham dự. Ông đi với Nguyễn Kiệm và có nhà văn Nguyễn Tuân đi cùng đoàn để tham dự đại hội Văn nghệ toàn quốc.

Đến Hà Nội, Nguyễn Sơn được Bác Hồ mời ăn cơm, Bác nói:

- Không ngờ cậu bé liên lạc tại Quảng Châu năm xưa nay đã trở thành một ông tướng với bao chiến công. Nguyễn Sơn nhỏ nhẹ:

- Đấy là nhờ sự dạy bảo, uốn nắn của Bác đấy!

Bác Hồ hỏi thăm chuyện gia đình của ông. Sau đó bác nói tiếp:

- Ngày mai đúng 7 giờ sáng chỉ một mình chú vào gặp tôi.

Sáng hôm sau ông y hẹn đến gặp Bác. Bác Hồ mời uống nước trà và đưa hộp Craven “a” mời ông. Nguyễn Sơn cám ơn và bẻ điếu thuốc nhét vào tẩu thuốc của ông. Ông châm lửa hút. Kiểu cách cầm ống điếu có vẻ phong lưu công tử.

Nguyễn Sơn cho Bác Hồ biết tình hình chung của quân khu về mọi mặt, Bác khen Nguyễn Sơn đã có nhiều sáng tạo trong việc lãnh đạo chiến đấu đã củng cố tổ chức để toàn liên khu được vững mạnh trong Đại hội tập vừa qua.

Ngừng lại nhấp một ít trà, Bác hỏi tiếp:

- Quân khu 4 chiến sĩ có đủ súng đạn không?

- Thưa đủ, nhưng súng lớn bắn vòng cầu thì thiếu nhiều, kể cả các chất hóa học làm thuốc nổ.

- Đó là vấn đề tôi gặp chú hôm nay. Chỉ có chú mới làm được việc này.

- Thưa Bác việc gì ạ!

- Tình hình chiến đấu của ta phải có sự yểm trợ của quốc tế mới giải quyết cho ta được. Tôi sẽ qua nước bạn trước tiên là Trung Quốc sau là Liên Xô. Với đảng cộng sản Trung Quốc tôi sẽ đề nghị chú phụ trách công tác liên lạc và ngoại giao. Các vị lãnh đạo Trung Quốc đã sẵn có cảm tình với chú, việc chúng ta xin tiếp tế vũ khí có thể họ sẽ giúp đỡ nhiều. Vì đại cuộc chú nên cố gắng theo sát vấn đề này để tạo điều kiện cho nước ta mau đi đến chiến thắng quân thù. Vai trò của chú rất quan trọng chú cố vận động để những vũ khí đạn dược, khí tài của Liên Xô được đi về Việt Nam qua đất Trung Quốc mà không phải đi đường biển mất nhiều thời gian và không bảo đảm. Nguyễn Sơn tuân lệnh và nghĩ thầm:

- Ta lại có dịp thăm họ hàng của Kiếm Qua và chia buồn vì sự hy sinh của mẹ con Kiếm Qua.

[chuongxedap]

64

Đầu năm 1950, Bác Hồ đã bí mật sang Trung Quốc và sang Liên Xô tìm gặp các đồng chí lãnh đạo đã quen biết trước kia. Bác nhờ các đồng chí ủng hộ để vận động trung ương đảng cộng sản Trung Quốc và Liên Xô giúp đỡ về mọi mặt quân sự, chính trị, và quan trọng nhất là xin yểm trợ vũ khí nặng các loại để tăng cường sức chiến đấu của quân đội. Nước bạn đã nhiệt tình giúp đỡ và cũng chấp thuận để Nguyễn Sơn sang Trung Quốc làm đặc phái viên đối ngoại giữa hai nước. Khi được tin, tướng Sơn lại chuẩn bị sang Trung Quốc lần nữa, bạn bè hỏi ông:

- Ở Việt Nam chiến đấu không được hay sao, lại phải qua tận Trung Quốc chiến đấu!

Nguyễn Sơn cười và nói oang oang:

- Chúng ta là chiến sĩ cộng sản quốc tế, ở đâu có đế quốc có quân thực dân xâm lược chúng ta có quyền đánh cần gì phải ở Việt Nam mới chiến đấu được.

Quan niệm của Nguyễn Sơn rõ ràng. Lập trường kiên định phục vụ vô điều kiện cho giai cấp vô sản đã đưa ông lên địa vị cao cả là đại biểu quốc hội, ủy viên trung ương đảng cộng sản Trung Quốc hai khóa liên tiếp.

Chủ tịch nước Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh vào tháng 7 năm 1950 thuyên chuyển thiếu tướng Nguyễn Sơn tức Hồng Thủy sang công cán tại Bắc Kinh tùy theo sự bố trí công tác của nước bạn.

Buổi tiễn đưa tướng Nguyễn Sơn tại Quân khu 4 diễn ra đầy tình cảm chan chứa. Ngoài khu ủy có các vị chỉ huy Trung đoàn, Tiểu đoàn, giới văn nghệ sĩ tham dự không sót người nào.

Đồng chí Đào Chính Nam thay mặt quân khu phát biểu:

- Tư lệnh Nguyễn Sơn đến Liên khu 4 với chúng ta chỉ với 2 bàn tay trắng. Trước sự thất thủ của mặt trận Bình Trị Thiên, đa số cán bộ chiến sĩ bị mất tinh thần. Ông lập nhiều trạm thu dung để thâu nhặt số chiến sĩ bị thương và lạc đơn vị. Lúc ấy ông là người thầy thuốc hiền từ cho các bệnh nhân ăn cháo từ từ và dần dần phục hồi tinh thần của chiến sĩ. Tư lệnh đã thấy rõ nguồn gốc của sự thất bại. Lòng ông độ lượng, vị tha kể cả tư lệnh mặt trận được ông cần uốn nắn hơn là trừng phạt.

Thời gian qua chúng ta đã thấy tình hình quân sự trong liên khu lần lần khởi sắc. Ông đã sử dụng sinh viên trường Võ bị II xuống 6 tỉnh để tiếp tay bồi dưỡng quân sự cho cán bộ sơ cấp, chiến sĩ và dân quân cùng góp ý về phương án tác chiến tại các địa phương. Qua cuối năm 1948 ta đã thấy nhiều mặt đều được tiến lên. Các tỉnh đều có trung đoàn chủ lực, các huyện đều có đại đội độc lập các xã đều có trung đội dân quân thường trực. Hoạt động toàn quân khu được chia thành 4 mặt trận. Mặt trận ven biển đã chống lại 20 lần bọn biệt kích lên đốt phá, thăm dò lực lượng ta. Các tàu chiến của ta đã kịp thời ngăn chặn. Mặt trận Trung - Lào tại biên giới Thanh Hoá, Nghệ An ta diệt những đồn lẻ và ngăn chặn sự lấn chiếm của quân Pháp. Ta phá tan âm mưu của chúng lập các khu “Mường tự trị”, “Thái tự trị”. Tư lệnh cho thiết lập đường chiến lược trên 200 cây số xẻ Trường Sơn nối Nghệ Tĩnh, Quảng Trị cho mặt trận đường 9 hoạt động và tiếp tế Bình Trị Thiên dễ dàng. Mặt trận Bình Trị Thiên đã phát huy du kích chiến cao độ đã tiêu diệt hàng ngàn tên giặc. Các tỉnh đã thực hiện triệt để du kích và đang chuyển qua đánh vận động chiến và công kiên chiến. Binh công xưởng các tỉnh trên 20 cơ xưởng được tổ chức thành 4 loại, đã cung cấp đầy đủ súng đạn cho toàn quân khu. Ta đã sản xuất nhiều loại ba zô ka, thuỷ lôi, bom bay áp dụng các trận công kiên làm địch hoảng loạn, một số đã đầu hàng theo ta. Đầu năm 1948 ta đã tiếp tế gạo thóc cho Liên khu 5 và họ cũng đã ủng hộ ta 500 bộ quần áo. Hiện nay các tỉnh đều có xưởng dệt đủ cung cấp vải cho quân đội, dân chúng. Bộ Tư lệnh chuyển chủ lực ra Thanh Hoá đã giải quyết nhẹ về lương thực của xứ Nghệ nghèo nàn. Khu bộ đã quản lý 6 đại đội tăng gia sản xuất. Không những các tỉnh dư lúa ăn mà còn yểm trợ cho Đà Nẵng và muối cho Liên khu 3. Mỗi trung đoàn mỗi huyện đều có công trường làm đạn, lựu đạn.

Tư lệnh là vị tướng rất nghiêm khắc với quân sĩ nhưng lại độ lượng với những phần tử lầm đường lạc lối. Ông đã giảm thiểu đề nghị tử hình của tòa án binh quân khu. Ông khuyến khích trại cải hối không được hành hạ tội nhân, nên lấy giáo dục là chính. Ông nói: Họ không hiểu họ mới làm bậy, phải giáo dục để họ theo cùng làm cách mạng. Đấy cũng là thể hiện tình người của Tư lệnh.

Chúng ta học của Tư lệnh ý chí quyết thắng địch, cho nên các làng kiểu mẫu như Cự Nẫm, Cảnh Dương, Ba Lồng, Nam Đông đã tự lực chống giặc, làm giặc không xâm chiếm nổi. Các điển hình này đã được nhân lên ở các xã đều có làng chiến đấu tương tự. Tư lệnh rất chú ý về đào tạo cán bộ, binh sĩ. Ngoài trường Võ bị trên 300 sinh viên, còn có khóa đào tạo cán bộ, tiểu đoàn, trung đoàn, các khoá thiếu sinh quân, tương lai của đất nước, các lớp bồi dưỡng tỉnh ủy viên, huyện ủy viên, các trường phổ thông cấp 1, 2, 3 và các trường dạy văn hoá cao cấp cho các giáo viên không những của liên khu 4 mà liên khu 3 cũng tham dự.

Các văn nghệ sĩ liên khu đều hân hạnh được đi làm cách mạng cùng với Nguyễn Sơn, vị tướng tri thức có những tư tưởng đi trước đã nâng các bộ môn ca, vũ, nhạc kịch của liên khu được nhiều tác phẩm sáng giá trong việc phục vụ nhân dân và quân đội.

Khu phó Đào Chính Nam đã nói đầy 5 trang giấy nhưng ở đây chỉ nêu vài nét thành đạt của một quân khu yếu đuối mọi mặt đã trở nên hùng mạnh trong kháng chiến chống Pháp.

Tư lệnh đã biến “Đại hội tập” thành ngọn hải đăng soi sáng việc rèn cán chỉnh quân của liên khu và cũng là của toàn quốc. Ông đã chia tay với chúng ta để lên đường đi kháng Mỹ, viện Triều nhưng tinh thần Nguyễn Sơn, cung cách Nguyễn Sơn, văn nghệ Nguyễn Sơn vẫn còn mãi trong chúng ta.

Bí thư khu ủy Hồ Tùng Mậu chúc mừng thành công của tướng Nguyễn Sơn và tỏ cảm tình trong buổi chia tay. Các giáo viên và văn nghệ sĩ chúc mừng. Riêng khi Nguyễn Sơn bắt đầu lời từ giã mọi người thì đội trưởng Vũ Đình Liên¹ chỉ huy dàn nhạc quân khu đã oà lên khóc nức nở làm một số người cùng khóc theo...

Cuộc chia tay kèm theo tiếng khóc đầy vẻ bi ai. Nếu những ai ở trong địa vị của người đang khóc họ sẽ nghĩ đây là tiếng khóc của tình anh em, tình “chị ngã em nâng”, tình thắm thiết của một người đã được người kia vạch ra cho mình một con đường sống, sống thênh thang, sống đàng hoàng, sống hiên ngang và người đó đã tạo cho mình một giá trị của một con người yêu nước, yêu đồng loại, bạn bè, yêu quê hương, yêu chủ nghĩa xã hội...

Ôi tiếng khóc! Tiếng khóc đã nói lên tình người, nói lên sự thân thiết cao quý nhất sẽ không còn trong tay họ. Tướng Nguyễn Sơn lên đường đã mang theo những hình ảnh, những tiếng khóc mà nó vẫn còn như đang nghẹn ngào trong tim ông. Nhưng rồi thời gian... thời gian sẽ làm dịu cơn nuối tiếc và đi vào sâu lắng.
__________________________________
1. Vũ Đình Liên là nhạc trưởng đội quân nhạc Bảo An binh Hà Nội thời vua Bảo Đại. Ông đã được tướng Sơn mời về thành lập ban nhạc Liên khu 4.

[chuongxedap]

65

Khi tướng Nguyễn Sơn lên đường sang Trung Quốc, bà Huân đang mang thai. Vài hôm sau bà đã rời Quân khu 4 ra Bắc ở nhà khách Bộ Tổng tham mưu chờ đẻ xong bà sẽ sang sau.

Chị Lê Thanh Các, con cả của Nguyễn Sơn nghe tin vội bế con từ Thanh Hoá ra thăm bà Huân và em Thanh Hà. Chị xin ở gần để giúp đỡ bà khi “vượt cạn”. Chị bồng em Thanh Hà và nói với bà Huân:

- Bà còn nhớ bố tôi vừa bế em Hà vừa làm thơ nhân dịp liên hoan toàn quân khu ăn mừng chiến thắng Bình Trị Thiên, tôi xin đọc lại bà nghe

Bế bé Hà xinh xinh
Đúc lại khối chung tình
Hình bé nguồn hạnh phúc
Tình bé vòm trời xanh...

Lúc ấy tôi thấy hoạ sĩ Sỹ Ngọc vẽ cho bé Hà một chân dung rất đẹp¹

Chị Thanh Các còn tâm sự với các em: “Bà Huân đối với tôi cũng như đối với các con của bố tôi rất hòa nhã, chân thật, thương yêu, đùm bọc nuôi nấng dạy dỗ các con của chồng và khi chúng lớn cho đi học, bà dựng vợ gả chồng như con đẻ của bà.

Bà đã kể lại lời dặn dò của bố tôi:

“Trong thâm tâm tôi còn day dứt một điều mà tôi chưa có dịp làm vì tôi đi gấp quá. Con gái lớn của tôi mới sinh một cháu gái (sau nó tên là Nguyễn Thanh Mai) đây là đứa cháu đầu tiên nên phải đến thăm nó nhưng đường xa, thời gian đi Bắc Kinh đã đến nên không thể thực hiện việc thăm cháu. Sau này có dịp em nên chú ý giúp đỡ hoặc an ủi nó”.

Chị Các nhớ lại sau đám cưới của bà. Chị và bà chuyện trò rất tâm đắc. Bà đưa cho chị Các sợi dây chuyền đã tháo mặt:

- Tôi cho chị cái dây, khi nào gặp khó khăn chị bán để nuôi con.

Chị Các từ chối bảo là còn khỏe, chị nhất định không lấy. Dì nhét vào túi chị và bảo: Tôi có nhiều bạn bè của Nguyễn Sơn giúp đỡ, còn chị chỉ có một mình, nên cầm lấy! ²

(Mấy năm ở Trung Quốc hai dì cháu thường viết thư cho nhau. Tháng 9/1956 khi bà trở về nước bà đem Mai Lâm cho ăn học, dựng vợ gả chồng cho các con chồng)


Từ khi biết tướng Sơn đi Trung Quốc lần thứ 3 bà đã tiên đoán thế nào ông cũng gặp người vợ Kiếm Qua của ông. Vì hai người tâm đầu ý hợp cùng đồng cam cộng khổ suốt sáu năm với biết bao kỷ niệm trong tình đồng chí. Nguyễn Sơn không thể nào không gặp lại nếu bà ấy và con còn sống. Cuộc đời sẽ diễn biến như thế nào? Có thể người đàn bà sẽ mềm yếu trước sự năn nỉ của đàn ông!

Không! Bà không thể ở chung với Kiếm Qua theo kiểu hai vợ một chồng. Để bảo vệ uy tín của chồng trước các vị lãnh đạo trung ương đảng Trung Quốc bà sẽ tình nguyện đem con trở về nước một cách êm thấm, vì thâm tâm bà muốn không bao giờ ông buồn và mất mặt vì bà.

Đầu tháng 7 năm 1950, trung ương tổ chức buổi tiễn đưa Nguyễn Sơn sang công cán tại Trung Quốc. Hôm đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp chủ trì buổi lễ. Có mặt các thiếu tướng Hoàng Văn Thái, Văn Tiến Dũng, Chu Văn Tấn... Nhân dịp này Đại sứ La Quý Ba cũng đi theo đoàn trở về nước và ông Ba cũng được mời tham dự liên hoan. Trung đoàn trưởng Nguyễn Hiểu An phụ trách đội bảo vệ đưa ông tới biên giới Hoa Việt.

Khi tướng Nguyễn Sơn từ giã tất cả bạn bè, tướng lĩnh, Đại tướng còn ôm hôn và nói to:

- Hoan hô Thiếu tướng Nguyễn Sơn, chiến sĩ cộng sản quốc tế. Ngày mai anh sẽ “đem chuông đi đánh xứ người”. Tôi ước mong sự xung phong đi chiến đấu trong công cuộc kháng Mỹ viện Triều anh sẽ đạt được những chiến công to lớn làm vẻ vang cho cả 2 nước và tình hữu nghị Việt - Trung càng ngày càng bền vững.

Bữa tiệc hôm ấy Nguyễn Sơn cảm thấy phấn khởi khi lên đường. Trên tàu hỏa Nguyễn Sơn châm lửa hút thuốc liên miên. Con tàu vẫn chạy trong bóng đêm mờ ảo của núi rừng, trong lòng ông vẫn thấy bồn chồn day dứt.

Tin Kiếm Qua cùng con đã chết vì bom địch có thật không? Nếu như không thật thì sao? Và hậu quả như thế nào? Ông hiểu con người Kiếm Qua ngay thẳng, kiên cường đầy nghị lực. Khi biết ông đã có vợ, nàng có tha thứ cho ông không? Rồi các con ông thế nào! Nó sẽ nghĩ gì về ông! Con người tình cảm như ông lại gặp điều éo le khó xử. Ông chỉ còn hai con đường dành cho ông nhưng con đường nào cũng quanh co, khúc khuỷu. Ông nhớ những lần ở Quân khu 4, thỉnh thoảng ông vẫn nhớ đến cái vẫy tay của Kiếm Qua và Tiểu Việt trong giấc ngủ.

Tiếng máy tàu hoả xình xịch, đều đều càng làm cho lòng ông thêm nặng trĩu ưu phiền.
______________________________________
1. Năm 1981 bé Hà 33 tuổi là Đại uý kỹ sư điện tử, Bộ Tư lệnh thông tin. Năm 1990 bé Thanh Hà là Trung tá Giám đốc công ty TNHH Hồng Đạt có liên lạc mật thiết với Trung Quốc và một số tỉnh có chi nhánh trong nước và nước ngoài.
2. Tháng 9/1956

[chuongxedap]

66

Sau khi tiễn Thiếu tướng Nguyễn Sơn lên đường sang Trung Quốc những cán bộ và nhân dân nhất là văn nghệ sĩ Liên khu tư đã có cảm giác như từ đây họ đã mất đi vĩnh viễn một người thầy, một người anh, một người bạn thân thương. Họ khắc khoải lo âu cho những ngày sắp tới có được như xưa không.

Rồi cơ cấu tổ chức thay đổi, rồi tổng thư ký tòa soạn báo Chiến đấu xin từ chức¹ trong khi Đặng Thái Mai lại ốm nặng. Rồi tất cả những cái gọi là khuôn vàng thước ngọc đều được đảo lộn. Nhà thơ Lưu Trọng Lư từ Việt Bắc về như một luồng gió Lào²: đã dời trụ sở hội văn nghệ trở về Hà Tĩnh với chủ trương văn nghệ phải thiết thực như củ khoai và phục vụ những tiểu phẩm có tính cách “mì ăn liền”. Giới văn nghệ sĩ cảm thấy lạc lõng. Rồi những chuyến đi của Phạm Duy, Phạm Đình Chương, Châu Kỳ, Thái Thanh, Thái Hằng,... không biết con đường ấy đã về đâu...

Hai năm sau kiểm điểm lại là không còn những tác phẩm sáng giá để đời cho hậu thế. Thời vàng son của một sự nghiệp “văn nghệ Nguyễn Sơn” đã đi dần vào quên lãng... Lúc ấy người ta mới sực tỉnh để nhớ lại tư tưởng văn nghệ đi trước của tướng Nguyễn Sơn với chiều sâu thấm vào tâm hồn dân chúng xưa kia. Đúng là “đi xem văn nghệ Nguyễn Sơn...”

Ông đi xa nhưng đã để lại những kỷ niệm sâu sắc, những ấn tượng khó quên của một nền văn nghệ đích thực gần gũi với quần chúng.




67

Khi tàu hỏa đến đất Trung Quốc, Nguyễn Sơn được một số tướng lĩnh đón tiếp trọng thể. Ban tổ chức Trung ương đã đưa ông về nơi nghỉ với tất cả tiện nghi đối với sĩ quan cao cấp. Mọi sự đều chu đáo đối với ông vì ông cũng là một trong 72 công thần của nước Trung Quốc.

Trong thời gian đầu ông đã thực hiện mệnh lệnh của Bác Hồ về công tác tại nước ngoài. Nguyễn Sơn luôn đến viếng thăm Chu Tổng tư lệnh hơn nữa vì nhà ông lại ở gần nhà Chu Đức. Sau đó ông lui tới nhà các tướng Trần Canh, Bành Đức Hoài. Và không quên đến nguyên soái Diệp Kiếm Anh là vị tướng rất có cảm tình và rất tin cậy trong mọi công tác trước đây đã giao cho ông.

Công việc vận chuyển xe cộ, các loại vũ khí, khí tài từ Liên Xô về Việt Nam, các lãnh đạo Trung Quốc đã giành mọi sự dễ dàng ưu tiên cho ông. Một điều làm ông rất phấn khởi là ông đã nhận được sự yểm trợ rất nhiều súng đạn vũ khí kể cả các đoàn cố vấn Trung Quốc qua Việt Nam. Đây chứng tỏ tinh thần quốc tế cao độ của nước bạn và cũng là một kỳ công của ông mà sau này chiến thắng Điện Biên Phủ đã được thừa hưởng với một số lượng súng lớn to tát gấp ba hỏa lực địch.


Lúc đầu Nguyễn Sơn làm tổ trưởng tổ Việt Nam trong mặt trận thống nhất trung ương và là chuyên viên cho ban chấp hành đảng cộng sản Trung Quốc về vấn đề Việt Nam vừa là giảng viên lớp đào tạo cán bộ sang giúp Việt Nam.

Tháng 1/1951 ông được chuyển về ban đối ngoại trung ương, phụ trách tuyên giáo ông lại được vào học tại Học viện quân sự cao cấp Nam Kinh. Ông vừa học lại vừa là làm giảng viên về sử đảng Trung Quốc của nhà trường.

Căn cứ vào thành tích cách mạng và trình độ văn hoá của Hồng Thủy³, Ban giám hiệu ủy nhiệm ông lên lớp đặc biệt về truyền thống cách mạng, về cuộc đời chiến đấu của ông tại đơn vị vì biết ông có tài về thuyết trình, nói năng rành mạch và biết một số giọng nói của các tỉnh⁴. Nhà trường muốn giới thiệu quá trình chiến đấu của ông biểu hiện điển hình của phong cách chiến sĩ Hồng quân Trung Hoa cũng là một gương sáng để toàn quân đội noi theo.

Đối tượng nghe ông nói chuyện không những chỉ là học sinh, cán bộ các cơ quan mà còn có một số cán bộ cấp trung ương tham dự. Ai cũng khen ông nói chuyện lưu loát dẫn chứng rõ ràng, hấp dẫn người nghe.

Theo thói quen, giọng ông vẫn ấm áp và vang vang, cả những lúc không có loa phát thanh, thính giả vẫn nghe rõ từng câu từng chữ. Diễn tả qua một đoạn dài ông lại hỏi những người ngồi cuối lớp: “Các đồng chí nghe rõ không?”

Những người ở cuối lớp đều đáp:

- Rõ ạ!
_______________________________________
1. Nhà thơ Hữu Loan đã từ chối không tiếp tục làm việc vì không muốn bị ép buộc nói đen là trắng. Ông cam chịu về địa phương suốt 10 năm gánh đá để làm kế sinh nhai tại núi Nưa.
2. Ngọn gió Lào nếu từ bên thổi sớm qua miền Trung lúc lúa ngậm hạt thì các bông lúa sẽ lép và sẽ mất mùa.
3. Qua Trung Quốc Nguyễn Sơn là Hồng Thuỷ. Tên này đã dùng suốt 23 năm tại Trung Quốc.
4. Tướng Sơn biết tiếng Pháp, tiếng Liên Xô, tiếng quan thoại và một số tiếng các tỉnh địa phương.

[chuongxedap]

68

Những nhà học giả Tây phương thường hay nói “Casier napoléonnien” để chỉ trí thông minh của Napôlêông¹. Cũng có thể nói các vấn đề về văn hoá, chính trị, quân sự đều nằm trong “ngăn óc” của ông. Nguyễn Sơn không cần thảo sẵn ra giấy, cũng không cần chuẩn bị, cứ thế ông tuôn ra như sóng biển dâng trào, cứ cuồn cuộn đi tới nhưng vẫn có lớp lang, thứ tự của vấn đề. Quả là một nhà hùng biện đầy kiến thức, phân tích nhanh chóng và ứng phó kịp thời trong mọi câu hỏi hóc búa của học viên.

Một số báo ở Nam Kinh như Dương Tử buổi chiều đã ca tụng Nguyễn Sơn một vị tướng quân Việt Nam oai phong lẫm liệt đã chiến đấu vì sự nghiệp cách mạng Trung Quốc trên 20 năm trải bao gian khổ, quyết chiến kiên cường, luôn xung phong lên hàng đầu đánh quân thù cho đến thắng lợi cuối cùng để cùng xây dựng đất nước Trung Hoa vĩ đại.

Trong lớp học, khi ông thuyết trình, ông có nghệ thuật hấp dẫn người nghe suốt trong 4 tiếng đồng hồ không biết mỏi. Người nghe cũng sung sướng tiếp thu bài học của ông. Họ luôn nhớ những chuyện dí dỏm ông đã trình bày để làm sáng tỏ lý thuyết.

Mãn khóa học, ông tốt nghiệp hạng ưu và được chuyển về làm cục phó Cục Điều Lệnh một cục quan trọng của Bộ Tổng tham mưu. Ông lại được nhận thêm chức Tổng biên tập tạp chí huấn luyện “Chiến đấu”. Ông còn giúp sửa bài viết của các sĩ quan và viết bài thêm cho tạp chí Bát Nhất của Tổng cục chính trị với nội dung: “Tiến tới xây dựng quân đội hùng mạnh đi lên chính quy hiện đại”.




69

Tại Hoài Nam Đường, Trung Nam Hải, Chủ tịch Mao Trạch Đông đã chủ trì lễ tấn phong cho các sĩ quan cao cấp với 20 nguyên soái, 10 đại tướng, 57 thượng tướng, 177 trung tướng và 800 thiếu tướng. Ông là người Việt Nam duy nhất được phong Thiếu tướng với 3 Huân chương đều hạng nhất (Huân chương Bát Nhất, huân chương Giải phóng, Huân chương Độc lập) vì sự cống hiến lớn lao của ông qua các thời kỳ cách mạng Trung Quốc.

Lễ Quốc khánh ngày 1/10/1955 do quân đội tổ chức Nguyễn Sơn được dự đại tiệc chung với các nguyên soái và tướng lĩnh Trung Quốc. Tại lễ đài Thiên An Môn rực rỡ huy hoàng dưới vòm mái nguy nga, cờ xí tung bay phất phới, pháo nổ đì đùng. Nơi đây các vị lãnh tụ cao cấp của đảng đã có mặt. Mao Trạch Đông mặc bộ đồ đại cán uy nghi màu xám. Sau phần nghi lễ diễn ra tuần tự Chủ tịch Mao Trạch Đông đã tiến lại chỗ Hồng Thủy ngồi ở khán đài. Hồng Thủy vội đứng lên chào. Bàn tay to lớn của ông nắm trọn tay Hồng Thủy. Với giọng ấm áp thân mật ông hỏi thăm sức khỏe và công tác:

- Hồng Thủy được xếp cấp gì!

Hồng Thủy trả lời:

- Thưa Chủ tịch cấp sư đoàn.

Mao chủ tịch nói:

- Như vậy không công bằng, Hồng Thủy tham gia quân đội từ thời đầu tiên có trường Hoàng Phố với biết bao gian khổ, lập bao công lao. Có thể lên cấp quân đoàn, các đồng chí xem lại có được không?

Tổng Cục chính trị đứng sau lưng thấy Mao Chủ tịch nhận xét đúng nên đã về chỉnh lại quyết định. Hồng Thủy được phong tướng cấp quân đoàn. Trong bản nhận xét để phong quân hàm Thiếu tướng cho Hồng Thủy có viết:

“Sau đại cách mạng thất bại, Hồng Thủy gia nhập đảng trong thời kỳ khủng bố trắng, đối với đảng, với nhân dân, trung thành, trong sáng, ý chí cách mạng kiên định. Trong những hoàn cảnh tàn khốc nhất, khó khăn nhất như bạo động Quảng Châu, và trải qua cuộc vạn lý trường chinh trước, sau vẫn hăng hái tích cực chiến đấu, luôn luôn đứng vững trên lập trường, đường lối chính sách của Đảng để công tác. Trong khi ở Phương diện quân 4 đã luôn kiên định đường lối của trung ương. Trong chiến tranh kháng Nhật ở Tấn Đông Bắc đã có khả năng độc lập tổ chức quần chúng thành lập đảng, chính quyền và lực lượng vũ trang. Khi trở về Việt Nam đã lãnh đạo đúng đắn cuộc kháng chiến chống Pháp ở các chiến khu 5, 6, 4 củng cố căn cứ địa ở các chiến khu đứng vững suốt hơn 7 năm đấu tranh, cuối cùng giành thắng lợi. Trong đấu tranh chống địch và đấu tranh xử lý nội bộ luôn kiên trì và giữ vững nguyên tắc. Đối với sự phân công của đảng giao cho đều phục tùng và chấp hành nghiêm chỉnh chưa bao giờ có hành động chống quyết định của Đảng, không phục tùng tổ chức. Trong các cuộc đấu tranh trong nội bộ đảng (chỉnh phong thẩm cán, tam phản, chỉnh đảng vv...) đều tích cực tham gia, dũng cảm bộc lộ những sai lầm của mình của người khác và luôn luôn tích cực học tập”.

Đó là lời bình xét công bằng và chính xác nhất của Hội đồng các tướng lĩnh Trung ương Đảng cộng sản Trung Quốc khi xét phong quân hàm Thiếu tướng cho Hồng Thuỷ.


Tại Bắc Kinh một số bài báo đã ca ngợi vị tướng tài ba lỗi lạc, đã chiến đấu dũng cảm cho nước Trung Hoa. Bài báo viết:

Trong lịch sử nước cộng hòa nhân dân Trung Quốc và quân giải phóng nhân dân Trung Quốc, đây là lần đầu tiên đảng và chính quyền đã phong hàm và tặng huân chương cao quý cho người nước ngoài để tỏ lòng biết ơn và kính trọng sự cống hiến vô tư của những chiến sĩ Quốc tế đã góp phần xây dựng một nước Trung Hoa hùng mạnh. Nhân dân Trung Quốc đời đời ghi nhớ công ơn của một vị tướng Việt Nam cũng là tướng của Trung Quốc.

Danh từ Lưỡng quốc tướng quân bắt đầu có từ đây.
__________________________________________
1. Vua Nã Phá Luân đánh giỏi. Ông lại rất thông minh - ông có thể đọc 3 nội dung thơ cho 3 thư ký đánh cùng 1 lần.

[chuongxedap]

70

Hàn Thủ Văn người thư ký cũ của Nguyễn Sơn đã đến chúc mừng ông. Ông nhờ Hàn liên lạc với Kiếm Qua. Ông muốn gặp hai mẹ con cô. Hôm sau Hàn Thủ Văn về nói, Kiếm Qua không muốn gặp ông. Nguyễn Sơn rất buồn bã. Không thể nào đừng được ông đi thẳng lại trường mầm non gặp Diêu Thục Bình, Phó giám đốc trường. Cô Bình đã trình bày tất cả những gian truân khổ cực mà Kiếm Qua đã gánh chịu sau khi ông về Việt Nam.

Tưởng Giới Thạch đã tập trung đại quân tấn công biên khu Tấn Ký Sát. Theo lệnh trên các cơ quan và nhà trẻ phải dời về căn cứ địa Diên An. Trên chặng đường dài 1500 cây số. Các giảng viên đi bộ, các cháu được ở trong cũi gỗ đặt trên lưng lừa. Lúc đầu đi ban ngày nhưng máy bay địch bắn phá nên phải nghỉ ban ngày để chờ đêm tối mới hành quân.

Hồng Thủy đã từng trải qua những cái khổ ấy, ông vội dơ tay ngăn và nói: Tôi biết, tôi biết! Tội nghiệp Kiếm Qua và hai con tôi. Tôi đến đây nhờ chị Bình giải thích cho Kiếm Qua biết, khi khu ủy khu 4 nghe tin vợ con tôi bị máy bay bắn chết nên đã tìm người khác an ủi tôi vì thấy tôi luôn buồn rầu. Mong chị hiểu không phải tôi quên tình cũ mà đi kết hôn với người khác. Bây giờ tôi đã kết hôn với người do khu ủy chủ trương hôn lễ. Nay cô ấy đã có 2 con với tôi, nhưng tôi sẵn sàng ly dị vợ để về với Kiếm Qua. Cô Bình rất cảm động trước sự cương quyết của con người chung thủy này. Cô hứa sẽ thuyết phục viện trưởng Kiếm Qua nên xem xét lại và nối lại tình xưa nghĩa cũ.

Một tuần sau cô Bình liên lạc với Hồng Thủy và cho ông biết Kiếm Qua đã bằng lòng để ông gặp vợ con. Nguyễn Sơn vội lái xe đến viện. Khi bước vào cửa ông chào, cô vẫn ngồi lặng thinh. Hai đứa con đứng gần bên mẹ nó. Cô đẩy con lại phía Hồng Thủy. Lúc đầu chúng còn e dè chưa quen.

Cô bảo:

Bố con đấy! Bố đi công tác xa mới về. Lần lần chúng quen và lại ôm chân ông líu lo nói, cười.

Vài bữa sau, Nguyễn Sơn mặc đồ chính quy dẫn hai con đi chụp ảnh. Sau đó ông mời Kiếm Qua và hai con đến Trung Nam Hải ăn cơm. Kiếm Qua đồng ý. Bữa cơm hôm ấy rất vui vẻ vì các con ông được nô đùa với bố mà chúng đã ao ước gặp từ lâu. Cảnh đầm ấm này đã làm cô vui lây.

Sau khi ăn cơm xong, Hồng Thủy nói với Kiếm Qua:

- Đưa con về, em nhớ quay lại với anh nhé!

Kiếm Qua không nói gì nhưng tối hôm ấy cô không quay trở lại với ông vì cô biết cô sẽ yếu đuối trước tình cảm sâu đậm của ông, có thể cô sẽ không làm chủ được lòng mình.


Ở dưới quê Đông Dã, bố Kiếm Qua hay tin con rể đã từ Việt Nam sang. Ông đã lên gặp Kiếm Qua và cũng là dịp quan sát tình cảm giữa con gái và rể có tốt đẹp không. Kiếm Qua không muốn cho bố buồn vì sự rạn nút giữa hai người. Cô tổ chức một bữa cơm mời Hồng Thủy lại cùng ăn với bố và các con. Bữa cơm gia đình cố gắng diễn ra vui vẻ. Hôm sau Viện có tổ chức đưa các cháu mẫu giáo đi chơi lên Bắc Đới Hà 2 ngày. Cô mời bố và ông cùng đi để thưởng thức phong cảnh biển cả. Mục đích Kiếm Qua muốn che giấu không cho bố cô biết sự chia tay của cô và Nguyễn Sơn. Những ngày này cô phải tranh đấu nội tâm để các con nô đùa cùng bố và ông ngoại được vui vẻ.

Suốt 2 ngày, gia đình đều vui chơi và ăn tôm, ăn cá biển thoả thích. Nhìn ông và bố cùng tắm biển, hoặc đánh cờ trên bãi cát, các con cô tung tăng đuổi theo những đợt sóng, cô quay mặt đi chỗ khác. Hai dòng lệ bỗng tuôn trào, tình yêu của ta có thể mất được chăng? Phải thế nào đây? Cô đau đớn nghĩ đến quyết định dứt tình của mình. Quả sự dứt tình là sự mất mát to lớn.

Sau những ngày vui vẻ ấy, bố cô đã về quê. Cô cương quyết không cho Hồng Thủy gặp mặt hai mẹ con cô nữa!

[chuongxedap]

71

Sự dứt khoát của Kiếm Qua càng làm cô thêm đau khổ. Đêm đêm cô trằn trọc, thao thức, lăn lộn. Cô biết cô đã bỏ người chồng tuyệt diệu đã chung sống với cô, đầu ấp tay gối trong sáu năm trời. “Tôi không thể trách anh Sơn bất cứ điểm nào. Có được người chồng như anh Sơn quả là vô vàn hạnh phúc: Một người chồng trí thức, tràn đầy sức sống và nghị lực. Cô nghĩ trên đời này làm gì có người thứ hai để cô ngâm nga những câu của thi hào Vương Bột”.

Có đêm cô vùng dậy đi bộ đến Trung Nam Hải. Cô muốn nhận lắng mối tình mình trong lòng nước sâu. Cô nhìn vào ngôi nhà ông đang ở. Cô lầm bầm: Hồng Thủy ơi! Còn gì khổ hơn thế này! Nếu em nghe lời anh nối lại duyên xưa thì cô Huân sẽ như thế nào? Huân cũng sẽ khổ không hơn gì em. Khi em tỏ thái độ dứt khoát với anh lại là lúc em quặn đau vô kể.

Trên trời Trung Nam Hải, vài vì sao lác đác mờ mờ. Làn gió hiu hiu đưa cô vào giấc ngủ. Kiếm Qua thấy mặt Nguyễn Sơn bơ phờ đang ngồi trước bàn, ông lặng lẽ nhả từng làn khói thuốc. Mắt ông long lanh hàng lệ. Cô cảm động nắm tay ông sờ đầu ông. Cô bỗng giật mình vì tiếng lá cuối thu xào xạc. “Có lẽ đã khuya lắm”. Cô uể oải trở về nhà trong im ắng của màn đêm.

Tới nhà, cô nằm xoài trên giường bật lên một tiếng nấc...

- Hồng Thủy ơi! Có biết em đang đau khổ vì anh đến mức nào không! Em biết em đã xa rời một người chồng rất quý giá. Trên cõi đời này chẳng có ai bằng anh cả. Thật là đau xót cho em khi em phải xa anh một cách bất đắc dĩ…

Hồng Thủy cũng biết Kiếm Qua quyết hy sinh để ông có hạnh phúc bên người vợ trẻ nhưng cô đâu có biết mối tình ông đối với cô cũng sâu nặng cỡ nào. Từ đấy ông không thăm con và cũng từ đấy ông bị day dứt, buồn rầu vô hạn. Nguyễn Sơn cứ ngồi hút thuốc liên miên. Cơn phiền não đang làm thương tổn tinh thần ông.


Tại Hội Liên hiệp Phụ nữ Trung Quốc, bà Huân đã tranh thủ học tiếng và chữ Trung. Khi bà được chuyển qua ban đối ngoại, bà đã dịch được những sách do ông Sơn viết bằng chữ Trung Quốc.

Tại cơ quan, bà chăm chỉ làm việc, khi về nhà bà tập trung hết thì giờ để chăm sóc ông từ miếng ăn, nước uống. Các con bà giao hết cho cô vú em trông nom đôn đốc học hành và việc ăn ngủ đúng giờ.

Thấy Nguyễn Sơn hay buồn, bà hỏi Hàn Thủ Văn vì bà có linh tính ông Sơn đã gặp Kiếm Qua rồi. Văn nói thật với bà “Bà Qua đã dứt tình chia tay với ông Sơn, vì bà không muốn cả hai người cùng khổ”. Bà Huân thầm phục sự hy sinh của bà Qua. Có lẽ vì thế mà Nguyễn Sơn càng ngày càng rầu rĩ. Bà Huân quyết đền đáp sự hy sinh của Kiếm Qua, bà luôn túc trực bên cạnh ông để nấu những món ăn ngon. Bà cố gắng chăm sóc ông và tán chuyện vui kể cho ông nghe để ông được khuây khỏa.




72

Trước sự lo lắng chu đáo của bà, Nguyễn Sơn rất xúc động. Trong lòng ông nảy ra sự so sánh giữa các bà vợ. Chỉ có Hoằng Huân là người có thời gian dài luôn gần gũi ông trong tình cảm mặn nồng và trân trọng của vợ chồng. Bà là một bà vợ thuỳ mị, thương chồng, luôn chiều theo những thói quen của chồng từ ăn uống đến chơi đùa và làm việc tại nhà. Bà để ý cả trang phục của ông luôn nghiêm chỉnh khi ra đường. Giờ đây ông cũng tự hào có được một người vợ trẻ đẹp, duyên dáng, đảm đang nội trợ, tư cách đĩnh đạc. Ông xem như bà có tầm cỡ của một mẫu nghi thiên hạ.

Xưa kia những cơn đau về thể xác ông cố chịu đựng được nhưng giờ đây cơn đau về tinh thần đã làm ông nhức nhối. Nguyễn Sơn cảm thấy sức khỏe của ông dần kém đi. Nhiều khi ông nghĩ đến Hàn Phong, Tiểu Việt ông lại càng thương tâm và ông nghĩ sau này chúng sẽ nhìn ông bằng con mắt như thế nào.

Thường thường đến chủ nhật, theo thói quen các con ông lại chờ ông để được ông dẫn đi chơi nhưng qua vài kỳ không thấy ông quay lại, chúng hỏi mẹ.

- Sao không thấy bố lại chở chúng con đi Trung Nam Hải chơi.

Cô ưng rưng lệ. Cô cắn răng trả lời cho xong chuyện:

- Con ngoan của mẹ! Bố con phải đi kháng Mỹ viện Triều ở phương bắc xa lắm. Khi nào bố con đuổi Mỹ xong thì bố con lại về với các con.

Các con đã tin lời cô. Khi Hàn Thủ Văn lại, cô dặn Hàn nói cho Hồng Thủy đừng đến nữa, sợ các con biết hai người đã chia tay làm ảnh hưởng đến tinh thần của các con vì cô nói bố chúng đi Triều Tiên chiến đấu.

[chuongxedap]

73

Quả thật, khi Nguyên soái Diệp Kiếm Anh lên đường đi Triều Tiên ông đã giao cho Hồng Thuỷ phụ trách Tham mưu, thu thập tình hình và đề ra kế hoạch chiến đấu vì Nguyên Soái biết Hồng Thủy thừa sức trong nhiệm vụ tham mưu này. Qua cuộc tập trận chống quân Mỹ đổ bộ ở Liêu Đông đã chứng tỏ năng lực bố trí, điều động, phối hợp các binh chủng do Hồng Thủy phụ trách đã tiến hành hoàn hảo. Nguyên soái Diệp Kiếm Anh rất hài lòng và xem tướng Hồng Thủy như cánh tay mặt của mình.

Ở thời điểm ấy đã có tin về Việt Nam, Tham mưu trưởng quân đội Trung Triều Nguyễn Sơn đã đánh một trận lớn xua quân Mỹ chạy dạt hết xuống biển đông.


Qua đợt ấy, Hồng Thủy ốm và trở về Trung Quốc. Ông lại ở Trung Nam Hải. Cũng vì không được gặp Kiếm Qua và 2 con, nên bắt đầu từ đấy tinh thần ông suy sụp. Cuối cùng ông lâm bệnh.

Hàn Thủ Văn, giờ đây thành mối dây liên lạc tình cảm giữa Kiếm Qua và Hồng Thủy. Hàn cảm thấy đau xót cho cả 2 người.

Nghe tin Hồng Thủy ốm, Nguyên soái Diệp Kiếm Anh đã lại thăm. Ông thấy thân hình tiều tụy của Hồng Thủy, ông lại nghe Hồng Thủy ho liên tiếp. Ông ra lệnh phái một bác sĩ luôn túc trực chăm sóc cho Hồng Thủy. Vài ngày sau, bác sĩ quyết định phải đưa Hồng Thủy vào nằm bệnh viện 309 của quân giải phóng Trung Hoa.

Khi biết Hồng Thủy có khối u ở ngực, bệnh viện huy động các giáo sư giỏi như: Trương Đại Vi và giáo sư Ngô Anh Khải trực tiếp giải phẫu cho Hồng Thủy. Khi mổ ra các bác sĩ thấy một khối u to bằng quả trứng sần sùi ở gần tim. Bác sĩ vội cho Nguyên soái Diệp hay khối u không có cách nào cắt được. Họ đã khâu ngực lại và đề nghị đưa Hồng Thủy sang Liên Xô chữa.

Tuy bác sĩ không nói rõ bệnh tình nhưng khi nghe tin Hồng Thủy được đưa sang Liên Xô điều trị bằng phóng xạ cô ban, Hồng Thủy suy nghĩ chữa trị bằng phóng xạ cô ban chỉ thu nhỏ lại chứ không thể hết, Hồng Thủy đề nghị không nên phí tiền Nhà nước, hơn nữa giữa Liên Xô và Trung Quốc đã có sự rạn nứt về chính trị, ông khước từ không đi.


Ông cảm thấy suy yếu nhiều. Hồng Thủy đề nghị xin về nước để chữa trị. Nguyên soái Diệp đã báo cáo lên Mao Chủ Tịch. Vấn đề cho ông về nước được trung ương đảng bàn đi bàn lại. Các cán bộ cao cấp rất đắn đo và nghiên cứu kỹ khi cho Hồng Thủy về nước. Chính phủ Việt Nam sẽ nghĩ gì? Thật khó xử nhưng cuối cùng đứng trước căn bệnh nan y của Hồng Thủy, các bác sĩ đều bó tay, Mao Chủ Tịch buộc phải liên lạc với Bác Hồ. Ông báo cho Bác biết tình trạng khó trị của Hồng Thủy tại Trung Quốc nhưng Hồng Thủy không chịu qua dưỡng bệnh tại Liên Xô... Bác Hồ đã vui lòng đón nhận Hồng Thủy về nước để chữa bệnh. Chu thủ tướng đã cấp cho ông 35 vạn nhân dân tệ để ông về trị bệnh. Đây là số tiền quá to lớn Hồng Thủy không nhận nhưng Chu Thủ tướng bắt buộc ông phải nhận. Sau này ông đã giao gần hết số tiền cho Nhà nước Việt Nam. Ông chỉ giữ 2 vạn để chi trong thời gian nằm viện, điều này chứng tỏ ông hiến thân cho cách mạng Trung Hoa vô tư, không vụ lợi.

Kiếm Qua hay tin Hồng Thủy lâm bệnh nặng, cô sợ đến thăm ông thì ông xúc động có thể nặng hơn.

Cô đã nhờ Diêu Thục Bình đem đến cho ông một bó hoa hồng với ước mong nhìn hoa ông sẽ vợi bớt đau buồn và cuộc đời sẽ trở lên tươi thắm. Thục Bình đã đặt bó hoa vào lọ để trên bàn gần giường ông nằm. Bên lọ hoa có tờ báo Bát Nhất. Hồng Thủy ngồi dậy, ông ôm ngực ho liên tiếp. Ông liếc nhìn những đoá hồng xinh đẹp không ngờ Kiếm Qua vẫn còn nhớ đến ông. Hồng Thủy cầm bông hồng đưa lên môi... Ông vẫn biết bề ngoài cô có vẻ cứng rắn nhưng bên trong lại giành cho ông những tình cảm nồng cháy thuở ban đầu hiện vẫn đang âm ỉ trong lòng cô. Khi Hồng Thủy đề nghị cô kết hôn nữa, cô giận dữ “bộ anh muốn con anh có người cha ghẻ sao”. Lời nói ấy đã làm Hồng Thủy đau lòng và cũng khẳng định mối tình giữa ông và cô là duy nhất, là không còn bóng người thứ hai trong lòng cô.

[chuongxedap]

74

Việc chuẩn bị đưa Hồng Thủy lên đường được Mao chủ tịch đích thân sắp xếp. Ông truyền cho sĩ quan cận vệ dành đặc biệt một toa tàu của cấp lãnh đạo và giao một bác sĩ lo đủ thuốc men đi theo ông suốt hành trình về Việt Nam.

Theo lời Hồng Thủy dặn, Hàn Thủ Văn đã gom tất cả sách vở, tài liệu cho vào 4 hòm sắt để đưa về Việt Nam. Quần áo của ông, của vợ ông để lại cho các đồng chí cùng cơ quan sử dụng. Ông chỉ đem theo một bộ quân phục. Hồng Thủy gửi cho cô Bình chuyển cho Kiếm Qua những ảnh ông đã chụp hai người và ảnh các con cùng những ảnh ông đã chụp tại miền Nam, tại Liên khu 4 và tại Hà Nội để Kiếm Qua lưu niệm.

Chiều hôm ấy, Hồng Thủy lại thăm nhà Chu Tổng tư lệnh. Trước đây Chu Đức hay lại nhà ông chơi vì hai nhà gần nhau. Chu Đức ôm ông và nói: Hồng Thủy cố gắng chữa bệnh mau lành. Nhân dân Trung Quốc đang chờ cậu đấy. Mối tình của Chu với Hồng Thủy sâu xa từ lâu ông không thể không đến thăm được.

Nguyễn Sơn nhớ lại khi ông phụ trách tờ báo Kháng Địch ông có đến thăm Chu tổng tư lệnh. Chu Đức ngồi uống nước trà và dặn dò ông cặn kẽ:

- Tờ “Kháng Địch” là cơ quan ngôn luận tối cao của đảng Cộng Sản và quân đội. Hồng Thủy phải thận trọng cân nhắc và đưa những vấn đề có tính cách chỉ đạo của Đảng và Quân đội về mọi mặt làm sao cho dân chúng càng hiểu sự sáng suốt đứng đắn trong việc lãnh đạo của đảng. Chu Đức lại còn đem giấy bút ra mài mực và viết chữ Kháng Địch tên của tờ báo với nét bút khoẻ, đẹp.

Những kỷ niệm thân thương giữa Chu tổng tư lệnh và ông đã làm ông nhớ mãi. Cũng nhờ Chu Đức mà nhiệm vụ to lớn nặng nề do Bác Hồ giao phó cho ông trong việc viện trợ chiến trường Việt Nam ông đã hoàn thành xuất sắc. Người Việt Nam cũng thầm hiểu nếu pháo binh của ta do Trung Quốc viện trợ phải nhiều gấp ba lần của địch thì mới đem lại chiến thắng Điện Biên Phủ tương đối dễ dàng.

Sáng ngày 27/9/1956 trời còn mờ sương, Hồng Thủy trong bộ quân phục bằng nỉ xanh đậm, ngực đầy huy chương. Ông đã đến sân ga Tiền Môn. Trong lòng ông không muốn đeo huân chương nhưng nghĩ lại những huân chương này thể hiện sự công bình trong sáng của cấp lãnh đạo dành cho ông, nên ông phải đeo xem như đây là một cử chỉ lịch sự. Tại đây ông đã thấy một số sĩ quan sắp hàng ngang nhìn vào toa xe. Xe Nguyên soái Diệp Kiếm Anh chở Bành Đức Hoài, Chu Đức, Hoàng Khắc Thành cũng vừa tới.

Diệp Kiếm Anh lại trước mặt Hồng Thủy ông giơ tay chào. Hồng Thủy vội đứng nghiêm đỡ huân chương theo nghi thức quân đội. Nguyên soái Diệp ôm Hồng Thủy khuyên cố gắng về dưỡng bệnh. Tướng Bành Đức Hoài vẫy Hàn Thủ Văn lại và nói:

- Đảng và quân đội Trung Quốc giao đồng chí đưa tướng quân Hồng Thủy về Việt Nam. Đồng chí nhớ chăm sóc tốt Hồng Thủy trên đường đi cho đến Hà Nội. Khi gặp Bác Hồ nhớ nói với Bác: Hồng Thủy có cống hiến lớn với cách mạng Trung Quốc do chiến đấu quá vất vả nên sinh bệnh - Toàn đảng và toàn dân Trung Quốc luôn ghi nhớ công của Nguyễn Sơn.

Tiếp theo đó các tướng lĩnh và bạn bè lại bắt tay từ giã - Có đồng chí vừa ôm hôn từ giã, vừa khóc.

Một hồi còi tầu rú lên như xé ruột gan ông. Hàn Thủ Văn dìu ông bước từng bậc lên xe lửa. Hồng Thủy đứng bên cửa xe nhìn các vị lãnh đạo và bạn bè với dáng vẻ vẫn còn uy nghi. Ông giơ tay hô to: “Từ biệt các đồng chí! Tình hữu nghị Việt Nam - Trung Quốc muôn năm” - Tất cả dưới sân vẫy tay hô theo.

Hồng Thủy cố tìm bóng dáng con ông Tiểu Việt và Hàn Phong, chúng đang đứng ở đâu nhưng ông tìm thấy mặt chúng trên sân ga. Xe lửa vẫn từ từ lướt tới Hồng Thủy vẫn cố ngoái cổ nhìn lại...

Bà Huân thấy ông có vẻ mệt, bà ôm ngang lưng ông và dìu vào giường để ông nằm nghỉ. Khi tàu kéo còi báo hiệu đến một ga nào, ông lại nhổm dậy để tiếp các đồng chí cao cấp ở địa phương lên viếng thăm. Có người đem cam, đem sữa và đem nước ngọt hoặc rượu bổ. Từ Thiên Môn đi Quế Lâm, Liễu Châu tới Nam Ninh. Hồng Thủy hân hoan ra mặt khi tiếp đón các phái đoàn. Thức ăn đồ uống của các địa phương đem lên tặng ông mỗi đoàn một ít cũng đã chứa đầy bàn.

Hồng Thủy choàng tay ngang vai Hoằng Huân kéo bà sát vào người, ông nói:

- Suốt mấy chục năm anh chưa từng được hưởng những phút giây hạnh phúc đầy ắp tình đồng chí như hôm nay.

Hồng Thủy nhìn các con ông ở riêng cuối toa đang quỳ bên song cửa nhìn ra ngoài để xem phong cảnh. Bà cố ý sắp xếp cho chúng xa bố để ông được nghỉ ngơi yên tĩnh.

[chuongxedap]

75

Đến một ga nào, ông cũng nghe cán bộ và dân chúng hô to: Hoan hô Thiếu tướng Hồng Thủy! Tình đoàn kết giữa Trung - Việt muôn năm!

Cuộc đón tiếp tại các ga đều do trung ương đảng bạn tổ chức trước 2 ngày nhưng rất long trọng và hoàn hảo.


Không mấy chốc đã tới ga Bằng Tường, dưới sân ga phái đoàn Việt Nam đã sắp hàng ngang đón đoàn. Thay mặt Chính phủ Việt Nam đồng chí Hoàng Minh Thi đặc phái viên Bộ tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam, Trưởng phòng Ngoại vụ Bộ Quốc phòng cùng một số sĩ quan đã đến đón ông. Đồng chí Thi hô “nghiêm” và giơ tay chào ông theo nghi thức quân đội. Ông cũng giơ tay chào và bắt tay từng người. Đồng chí Thi mời ông và gia đình vào nghỉ tạm nhà khách để còn chuyển đồ đạc qua ô tô chuẩn bị tiếp tục cuộc hành trình. Gặp lại Hoàng Minh Thi, Nguyễn Sơn rất mừng vì trước kia ông đã công tác chung với Hoàng Minh Thi. Vẫy Phương lại gần ông nói:

- Chốc nữa lên đường khi gần đến ranh giới giữa hai nước Trung - Việt, Thi cho dừng xe lại để mình chiêm ngưỡng lần cuối hình ảnh đất nước Trung Quốc trong 15 phút. Nhớ nhé!

- Dạ, em nghe rõ!

Thi bố trí xe đầu dành cho tiểu đội cảnh vệ, xe thứ hai Thi và Hàn Thủ Văn ngồi trước, ghế sau là bà Huân và Hồng Thủy, xe thứ 3 là các con, xe thứ tư chở đồ đạc và tài liệu. Trước khi khởi hành, trưởng xếp ga Bằng Tường đã huy động các nhân viên xếp hàng tiễn đưa. Họ đồng thanh hô chúc mừng Thiếu tướng Hồng Thủy thượng lộ bình an. Tình hữu nghị Trung Quốc - Việt Nam muôn năm. Hồng Thủy hân hoan giơ nắm tay chào lại.


Xe được lệnh dừng lại sau khi qua Hữu Nghị Quan. Đội cảnh vệ nhảy xuống canh gác xung quanh. Hoàng Minh Thi nói:

- Các đồng chí nghỉ 15 phút.

Hàn Thủ Văn dìu ông xuống xe và lại ngồi trên một hòn đá gần đấy.

Hoàng Minh Thi muốn dành cho Hồng Thủy một chút yên tĩnh thoải mái nên dẫn bà Huân và các cháu lại con suối nhỏ cách đó 30m. Chỉ còn Hàn Thủ Văn ngồi gần ông - Lúc này Hồng Thủy không còn hút thuốc được ông nhìn xung quanh. Những ngọn núi xanh mờ trước mắt ông. Xa xa dưới thung lũng có một mái nhà như ẩn như hiện trong sương chiều. Chính nơi đây theo lệnh Bác Hồ, đồng chí Nguyễn Công Thụ đã đưa ông và Hồng Tú theo đường rừng vượt núi đến Quảng Châu. Tại đường Văn Minh ông được học khoá II lớp huấn luyện Chính trị đồng thời ông bắt đầu học chữ và tiếng Trung Quốc. Thấy Hồng Thủy thông minh nhanh nhẹn Bác Hồ đã giao ông làm liên lạc với các giáo sư như Chu Ân Lai, Lưu Thiếu Kỳ, Bành Bái, Lý Phú Xuân. Bác Hồ đã đặt tên ông là Lý Anh Tự và đã dạy ông về khoa học xã hội, lịch sử, dạy công tác vận động quần chúng vũ trang. Từ đó ông được nhập vào tổ chức Thanh niên Cách mạng đồng chí hội.

Ông lại nhớ đến chị Thái Xương, một phụ nữ nhanh nhẹn có đôi mắt đen láy, vóc người thanh mảnh, chị rất mến ông và coi ông như em. Nhân danh hội liên hiệp phụ nữ trung ương chị giới thiệu Hồng Thủy vào học trường quân sự Hoàng Phố! Chị bây giờ ở đâu? Lúc ra đi ông đã không gặp chị.

Mây trắng vẫn im lìm bao quanh đỉnh núi trước mặt. Ông còn nhớ những câu chị đã nói: “Nhà cách mạng Tôn Trung Sơn lãnh đạo Quốc dân Đảng Trung Quốc chủ trương liên Nga, liên Cộng giúp Công nông làm cách mạng”. Lúc đầu do chủ trương của đảng cộng sản đã đưa ông và một số học viên tham gia trong hàng ngũ Quốc dân Đảng, nhưng sau đó chúng âm mưu tiêu diệt phe cộng sản. Chúng thẳng tay tàn sát cán bộ Cộng sản và nhân sĩ trí thức, Nguyễn Sơn căm ghét hành động khủng bố tàn bạo của chúng. Ông ra khỏi hàng ngũ Quốc dân Đảng.

Chợt ông nhớ đến căn nhà lá lụp xụp nằm dựa vách núi, dưới tàn cây lớn tại ngoại ô Quảng Châu. Bên ngọn nến leo lét, đồng chí Trần Nhất Dân giới thiệu Hồng Thủy vào đảng, ông đã dõng dạc thề trước lá cờ búa liềm:

- Xin sống vì đảng, chết vì đảng!

Trong cuộc khởi nghĩa vũ trang tại Quảng Châu do Diệp Kiếm Anh, Nhiếp Vĩnh Trân lãnh đạo, ông cùng các học sinh chiến đấu dũng cảm diệt giặc Tưởng. Vụ Quảng Châu thất bại. Ông bị lộ, chúng truy lùng ông. Bác Hồ phải cho người đưa ông qua Thái Lan, tránh địch khủng bố.


Qua những đêm trăng mờ, trên dòng sông Mê Kông con thuyền độc mộc chở ông vẫn băng băng, khi lên thác, lúc xuống ghềnh đã đưa ông đến Ouđon một tỉnh xa lạ, đầy nóc chùa chiền vàng chói. Ông đã bắt liên lạc và ở chung với ông Hoàng Văn Hoan, ông Sô, chi nhánh hội Việt kiều yêu nước cơ sở của Đảng cộng sản Việt Nam tại đất Thái.

Hồng Thủy lại nhớ những cô gái Thái gọn ghẽ trong chiếc “Chầm pu” ¹ thân hình nở nang, đang đội thúng hoa quả, thúng gạo lên chùa. Ông bắt đầu học tiếng Thái và chữ Thái, ông e rằng sẽ phải hoạt động chung với các đồng chí Sô và Hoàng Văn Hoan² tại đất nước này.

Nhưng rồi một tháng sau Hồng Thủy lại nhận được lệnh trở lên Quảng Châu, Bác Hồ phân công ông về Hồng Kông hoạt động trong Công Hội thủy thủ Hồng Kông. Được vài tháng sau Hồng quân rút ông về tăng cường cho Quân đoàn 4 hoạt động tại tỉnh Quảng Đông. Ông làm Chính trị viên đại đội, Trung đoàn 46. Ông đã chỉ huy những trận đánh ác liệt tại Nga Phú, Xích Thành, Hoàng Sa. Đó là do lòng căm thù bọn giặc Tưởng tàn ác, nên ông quyết tử với chúng.

Sau này khi kiểm điểm về thành phần giai cấp ông đã nhận là do căm thù bọn Tàu Tưởng nên ông vào Đảng. Hình ảnh những năm cũ lần lần hiện ra như một cuốn phim đang chiếu chậm. Nắng chiều vàng nhạt trên vòm cây cao, đàn chim ríu rít bay về tổ.
______________________________________
1. Chầm Pu: váy phụ nữ Thái vắt vào giữa háng dắt sau lưng.
2. Trích cuốn sử “Hoạt động tình nguyện quân Việt Nam, Campuchia” (1945 - 1954) do Đại tá Trần Gia Đằng (4 Cam) chủ biên.