Kissinger-Những biên bản hội đàm tuyệt mật chưa công bố

[SaoVang]

Lời dẫn

Trong số bản báo cáo của Uyn-tơn Lốt lưu trữ tại Cục hồ sơ Quốc gia, có một hồ sơ đặc biệt liên quan tới cuộc đàm phán tuyệt mật và nhạy cảm về vấn đề Cam-pu-chia năm 1973 đến 1975. Tất cả văn kiện trong hồ sơ đều được trích dẫn từ cuộc đối thoại giữa Kít-sinh-gơ với Chu Ân Lai, Hoàng Hoa và các quan chức khác. Rõ ràng, trong năm 1975, Kít-sinh-gơ đã yêu cầu Lốt biên soạn số văn kiện đó và cũng là để nắm tổ chức Khơ-me Đỏ đã giành được thắng lợi ở Cam-pu-chia. Có thể Kít-sinh-gơ đã sử dụng văn kiện đó để tường trình trước Quốc hội, hoặc để tiến hành vòng đàm phán mới với người Trung Quốc.

Do toàn bộ nội dung cuộc trao đổi giữa Kít-sinh-gơ với Chu Ân Lai trong chuyến thăm này còn trong bí mật, những đoạn trích trên đã giúp cho độc giả hiểu rõ hơn đặc điểm cuộc trao đổi ở thời kỳ tốt đẹp đến đỉnh cao, trong mối quan hệ chính trị giữa Chu Ân Lai và Kít-sinh-gơ. Cho dù mối quan hệ của họ là mối quan hệ lợi dụng lẫn nhau ở mức độ nào đi chăng nữa, họ đều rất tán thưởng cuộc trao đổi với đối phương.

Những văn kiện đó đã ghi lại phong cách đàm phán của Chu Ân Lai với một con người tinh khôn nhạy cảm và căm ghét cái cũ, cho thấy Chu Ân Lai đã dễ dàng làm cho Kít-sinh-gơ phải khâm phục và trở thành kẻ nhiệt thành nhất sùng bái Chu Ân Lai.

Trong khi Kít-sinh-gơ tiến hành đàm phán với Chu Ân Lai, Hoàng thân Xi-ha-núc đang tỵ nạn chính trị ở Bắc Kinh ngay từ đầu cuộc đảo chính ở Cam-pu-chia năm 1970. Tuy người Trung Quốc có cung cấp viện trợ cho Khơ-me Đỏ, nhưng Xi-ha-núc bị lưu đày cũng được sự ủng hộ của Bắc Kinh về chính trị.

Động cơ của Bắc Kinh chưa được làm rõ nếu không có tư liệu quan trọng của phía Trung Quốc. Tuy nhiên, Chu Ân Lai đã nhận ra vai trò của Trung Quốc trong việc thúc đẩy giải quyết vấn đề Cam-pu-chia có lợi cho việc tăng cường mối quan hệ với Mỹ. Hơn nữa, Chu Ân Lai đã coi chính sách trung lập của Xi-ha-núc là một biện pháp giảm bớt ảnh hưởng của Mỹ đối với các quốc gia ngoại biên, và tránh được việc phát triển quá nhanh quan hệ thân mật với Việt Nam,

Pôn-pốt và tổ chức Khơme đỏ đều cho rằng Xi-ha-núc không còn tác dụng nữa và họ quyết định tiến hành cách mạng triệt để ở Cam-pu-chia. Nhưng hình như Chu Ân Lai cho rằng cái tật ngoan cố của Cam-pu-chia không thể làm tốt công việc chuẩn bị cho chế độ xã hội chủ nghĩa, ông ta đã nói: "Hiện nay, Cam-pu-chia không thể hoàn toàn biến thành "đỏ". Có nghĩa, trong tương lai Khơ me Đỏ không thể không chấp nhận sự cai trị của Xi-ha-núc .

Thủ tướng Chu Ân Lai không che dấu sự phản đối mạnh mẽ việc Oa-sinh-tơn ủng hộ Chính phủ Lon-non. Đầu năm 1973, Trung Quốc tăng cường chỉ trích khi Mỹ ném bom trở lại Cam-pu-chia. Trước đó vài tuần, Tổng thống Ních-xơn tuyên bố ngừng bắn ở Việt Nam, nhưng ông ta vẫn tiếp tục viện trợ cho Chính phủ Lon-non.

Trong Hiệp định chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam, điều 20 quy định rõ: Mỹ và Bắc Việt phải rút quân khỏi Cam-pu-chia, không được cung cấp viện trợ quân sự cho bất kỳ phe nào ở Cam-pu-chia. Bắc Việt đã rút phần lớn quân đội ra khỏi Cam-pu-chia, và đang thúc đẩy Khơ-me Đỏ chấp nhận ngừng bắn và đàm phán, nhưng họ từ chối. Ních-xơn và Kít-sinh-gơ ra lệnh tiến hành đợt oanh tạc mới. Như vậy họ đã vi phạm lệnh của Quốc hội Mỹ cấm không ủng hộ quân sự trực tiếp cho Cam-pu-chia.

Các sĩ quan không quân Mỹ đã trao đổi về việc kiểm soát các cuộc oanh kích qua Đại sứ và ủng hộ các chuyến bay thám sát. Kít-sinh-gơ nhấn mạnh: Dùng oanh kích để đạt mục đích chính trị, là để khẳng định mối nghi ngờ đó là Khơ-me Đỏ là tay sai của Bắc Việt, hơn nữa cuộc xung đột ở Cam-pu-chia như: về bản chất là cuộc chiến "bên ngoài".

Xem ra, Kít-sinh-gơ tin rằng, buộc Bắc Việt Nam rút quân sẽ biến cuộc xung đột ở Cam-pu-chia thành cuộc "nội chiến", và sẽ xuất hiện cục diện có lợi cho một giải pháp, nhưng ông ta cũng cần hiểu rằng, ném bom không thể làm cho chính quyền Lon-non ổn định trong bối cảnh bất lợi về chính trị.

Cục diện đó và ý muốn của họ muốn xây dựng mối quan hệ chiến lược với Bắc Kinh đã được nêu ra trong cuộc gặp với Chu Ân Lai, thảo luận và đi đến thoả thuận một giải pháp chính trị, trong đó bao gồm cả Hoàng thân Xi-ha-núc.

Trong biên bản không đề cập đến giai đoạn cuối cùng về cuộc đàm phán ở Việt Nam, người Trung Quốc đề nghị sẵn sàng thu xếp cuộc gặp gỡ giữa Kít-sinh-gơ và Xi ha-núc. Kít-sinh-gơ đã trả lời, trước khi có cuộc thảo luận với Xi-ha-núc, phái chống đối ở Cam-pu-chia cần chấm dứt chiến tranh. Như vậy bằng cách gặp gỡ lãnh tụ danh nghĩa của phe phiến loạn ở Cam-pu-chia, Kít-sinh-gơ muốn thông qua Bắc Kinh và Hà Nội đóng một vai trò quyết định trong thời kỳ tiếp tục chiến tranh và ném bom.

Rồi đây các tư liệu đưa ra công khai sẽ giúp các nhà sử học phán đoán quyết định bác bỏ đề nghị đàm phán hoà bình.

[SaoVang]

BIÊN BẢN GHI NHỚ HỘI ĐÀM.
TỐI MẬT, CHỈ DÙNG THAM KHẢO NỘI BỘ

Người dự.

Chu Ân Lai, Thủ tướng Chính phủ

Cơ Bằng Phi, Bộ trưởng Ngoại giao

Kiều Quán Hoa, Thứ trưởng Ngoại giao

Vương Hải Dung, Trợ lý Ngoại trưởng

Phiên dịch Đường Văn Sinh

Phiên dịch Thẩm Tác Vân

Tiến sĩ Hăng-ri Kít-sinh-gơ, Trợ lý An ninh Quốc gia bên cạnh Tổng thống

Ri-sác. T. Ken-nơ-đi, quan chức Cục An ninh Quốc gia.

Thư ký G.Đô-rút-si.

Địa điểm: Phòng số 3 trong nhà khách Chính phủ tại Bắc Kinh, Trung Quốc.

Thủ tướng Chu: Đúng vậy, chúng tôi không rõ đã xảy ra chuyện gì? Chúng tôi không chỉ biết Đại sứ Liên Xô đang có hành động trong vấn đề Cam-pu-chia mà còn biết Đại sứ Liên Xô đã tới Phnôm Pênh.

Tiến sĩ Kít-sinh-gơ: Với tư cách là Đại sứ ư?

Thủ tướng Chu: Là Đại sứ của Liên Xô

Kít-sinh-gơ: Ở đó họ chỉ là đại diện

Thủ tướng Chu: Cho tới gần đây vẫn chỉ là đại diện, nhưng theo tin cho biết, họ đã cử một Đại sứ tới đây rồi.

Kít-sinh-gơ: Tôi không hiểu biết chuyện đó.

Thủ tướng Chu: Đó là nguồn tin gần đây nhất. Còn về nhà nước Cam-pu-chia, tại sao các Ngài không chấp nhận đàm phán với Nô-rô-đôm Xi-ha-núc, một nhà lãnh đạo quốc gia?

Kít-sinh-gơ: Tôi không hiểu ông ta như đã hiểu Ngài Thủ tướng. Tôi nghĩ đây sẽ là một quá trình căng thẳng. (Chu cười)

Thủ tướng Chu: Thượng nghị sĩ Men-phin có trao đổi hoặc thảo luận với Ngài không?

Kít sinh-gơ: ô! Có, Thượng nghị sĩ Men-phin chuẩn bị sẵn sàng để đàm phán với Xi-ha-núc

Thủ tướng Chu: Nhưng không may, lúc đó Xi-ha-núc không có mặt tại Bắc Kinh, mà đang ở nơi khác. Vì vậy, người của các Ngài cho biết, sau khi Tổng thống trúng cử nhiệm kỳ nữa, Men-phin sẽ trở lại Trung Quốc.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy! Nhưng ông ta không có tư cách thảo luận vấn đề đó, mà chỉ làm rối thêm tình hình. Trong công việc, ông ta nặng về tình cảm. Đây không phải là vần đề giải quyết theo tình cảm. Ngài Thủ tướng có nhận xét gì về ông ta.

Thủ tướng Chu: Tôi vừa nêu vấn đề này, muốn xem ý kiến của Ngài.

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Tôi được thông báo, (chỉ báo cáo của phía Trung Quốc) có phải báo cáo này không? Tôi chưa đọc toàn văn mà chỉ đọc qua bản tóm tắt. Trong thực tế, chúng tôi nói với Thủ tướng Phạm Văn Đồng, một khi chúng tôi trả tiền cho một ngành nào đó, thì chỉ có thể sử dụng nó làm bất cứ việc gì, trong nội bộ ngành đó. Thủ tướng Phạm Văn Đồng rất đỗi kinh ngạc. Rõ ràng ông ta chưa quen cách xử lý của chúng tôi. (Chu cười) nhưng nếu làm được như vậy là rất quan trọng đối với chúng tôi, chúng tôi mong muốn các nước ở bán đảo Đông Dương độc lập, chúng tôi không có lợi ích gì khác ở khu vực đó.

Chúng tôi không cần xây dựng ở Đông Dương bất kỳ căn cứ nào, nhưng chúng tôi muốn xây dựng một quan hệ như vậy. Việt Nam Dân chủ Cộng hoà phải hợp tác trên một mức độ nào. Nếu Lào không ngừng bắn và Việt Nam không chịu rút quân thì làm thế nào đó chúng tôi có thể đòi Quốc hội chi tiền chứ?

Theo điều 206 Hiệp định đình chiến quy định các nước phải rút quân vô điều kiện ra khỏi Lào và Cam-pu-chia. Và chúng tôi sẽ thông báo cho người của chúng tôi ở đảo Đài Loan rằng họ cũng phải rút quân. Vì vậy, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phải thực hiện trách nhiệm đó đúng thời hạn. Hiện nay, ngày ngừng bắn ở Lào đã đến gần?

Thủ tướng Chu: Hàng ngày, thông qua kênh chính thức chúng ta có thể biết tin Hiệp định đã ký kết chưa?

Kít-sinh-gơ: Như vậy là tốt. Tôi sẽ biết được kết quả sau khi về nước. Vấn đề Cam-pu-chia hiện nay rõ rằng là tình thế rất phức tạp. Chúng tôi không thích bất cứ bên nào.

Thủ tướng Chu: Ban đầu, Ngài không thừa nhận điều đó. Tôi nói là đảo chính không phải do CIA gây ra. Sau khi Ngài kiểm tra công tác của mình sẽ thấy tại sao không phải họ gây ra.

Kít-sinh-gơ: Không phải họ gây ra.

Thủ tướng Chu: Giống như tình hình ở Lào.

Kít-sinh-gơ: Cũng không giống nhau đâu

Thủ tướng Chu: Thế ai đã gây ra?

Kít-sinh-gơ: Tôi từng nói với Thủ tướng, trước khi nghiên cứu lần đầu cuộc đảo chính này, tôi cho rằng Xi-ha-núc đã gây ra đảo chính, vì vậy, ông ta sẽ trở lại sau 3, 4 ngày nữa. Tôi từng cho rằng, chính Xi-ha-núc gây ra đảo chính để nhắn với Hà Nội rằng, quân đội Việt Nam tại Cam-pu-chia khiến cho dân chúng rất không hài lòng mặc dù Việt Nam đã giúp đỡ họ giành độc lập. Đó là quan điểm của tôi.

Chu Ân Lai: Đúng Ngài từng nói với tôi như vậy.

Kít-sinh-gơ: Tôi thực sự tin như vậy.

Chu Ân Lai: Nhưng tôi rất nghi CIA. Tôi không tin Xi-ha-núc lại làm như vậy, vốn quan hệ của họ với Việt Nam rất tốt. Vì vậy, tôi đề nghị Ngài hãy nghiên cứu chuyện này.

Kít-sinh-gơ: Tôi đã nghiên cứu rồi. Đến nay tại sao tôi lại phải lừa chứ? Chả có tác dụng. CIA thực sự không làm điều đó.

Chu Ân Lai: Thế là người Pháp gây ra ư

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Có thể là Pháp gây ra, hoặc do những người khác được lợi gây ra. Cuộc đảo chính thậm chí không thể xảy ra riêng rẽ từ phía Sài Gòn. Hơn nữa chúng tôi cũng không thể biết được tất cả mọi chuyện. Chính sách của chúng tôi lúc đó là tìm cách bình thường hoá quan hệ giữa chúng tôi với Xi-ha-núc. Thủ tướng nên nhớ rằng, lúc đó chúng ta từng trao đổi một số thư từ. Chúng tôi luôn phản đối và hiện nay chúng tôi vẫn chống lại quân đội Bắc Việt đóng tại Cam-pu-chia dù ở phương diện nào.

Hiện nay chúng tôi cho rằng Cam-pu-chia cần tổ chức hiệp thương và đại diện của tất cả lực lượng chính trị nên tham gia, nhưng đây không phải là một Chính phủ, mà cần xuất hiện như một lực lượng lãnh đạo. Một khi chúng tôi thừa nhận một Chính phủ, thì làm sao có thể đàm phán trực tiếp với Xi-ha-núc, không thể có chuyện đó.

Chúng tôi sẽ ủng hộ từng nước, nhưng tất nhiên không phải là ủng hộ phe này chống lại phe kia trong nước Cam-pu-chia. Chúng tôi tin rằng không có khả năng thoả thuận một giải pháp xứng với uy tín của Xi-ha-núc, và cho đến nay chúng tôi đã bác bỏ rất nhiều giải pháp của nhiều quốc gia bất đồng chính kiến. Chúng tôi không gặp gỡ với Hoàng thân Xi-ha-núc, không phải bởi chúng tôi trách móc ông ta, mà là do tình hình ở đó quyết định.

Chu Ân Lai: Pháp có quan hệ với hai phía. Liên Xô cũng vậy. Vì vậy, tình hình trở nên phức tạp hơn.

Kít-sinh-gơ: Pháp muốn kéo dài tình hình, nhưng không muốn mạo hiểm, không muốn tốn kém một xu nào.

Chu Ân Lai: Ba năm trước khi xảy ra sự kiện Cam-pu-chia, Pháp đã đưa vị Hoàng thân Cam-pu-chia này sang Liên Xô, do đó, Lon-non đã dấn lên một bước, tuyên bố đánh đổ quốc vương Cam-pu-chia và phế bỏ chế độ quân chủ. Cho nên, Cô-xư-ghin đã đưa Xi-ha-núc sang Bắc Kinh. Đứng trên lập trường chính nghĩa, chúng ta cần ủng hộ Xi-ha-núc. Nói cách khác, lúc đó Lon-non dựa vào chúng tôi để giữ lấy quan hệ ban đầu. Thậm chí Lon-non yêu cầu chúng tôi có thể cho phép họ sử dụng nơi mà Xi-ha-núc tị nạn, để chuyển vũ khí tới miền Nam Việt Nam, như Xi-ha-núc đã từng làm trước đây. Hơn nữa, trước kia, Xi-ha-núc cũng dùng Lon-non để trông coi việc chuyển vũ khí của Bắc Việt Nam tới miền Nam Việt Nam và thu được lợi lộc trong đó. Vì vậy, Lon-non là người rõ vụ việc hơn ai hết. Họ đã tiếp tục hành động của mình, trong hơn một tháng. Đại sứ của chúng tôi có thể chứng minh điều đó. Ban đầu, họ không cho phép Đại sứ của chúng tôi rời khỏi Cam-pu-chia.

Kít-sinh-gơ: ồ? Lâu nay tôi cứ nghĩ rằng, trở về Phnôm Pênh, chứ không phải là Mát-xcơ-va, Xi-ha-núc sẽ trở thành Quốc Vương hoặc Thủ tướng.

Chu Ân Lai: Có khả năng ông ta bị bắt

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy, rất có thể.

Chu Ân Lai: Bởi Lon-non muốn làm cái điều ông ta nghĩ.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy, chúng ta không thể hiểu hết. Nhưng dù sao . . .

Chu Ân Lai: Ngài rất hiểu Lon-non?

Kít-sinh-gơ: Cũng từng tìm hiểu, ông ta không phải là người có năng lực.

Chu Ân Lai: ông ta bị liệt nửa người

Kít-sinh-gơ: Trong thực tế, ông ta rất muốn lập quan hệ với các Ngài.

Chu Ân Lai: Không đâu? Chúng tôi không bao giờ muốn lập quan hệ với một người như vậy. Các Ngài cũng không thể làm như vậy đối với con người đã lật đổ Quốc vương của mình cũng như các Ngài không giúp Ấn Độ làm tan vỡ Pa-kit-xtan, đó là nghĩa cử. Trên cơ sở đó, chúng ta đã đến với nhau. Nhưng tôi cho rằng các Ngài thừa nhận chính quyền Lon-non là không công bằng.

[SaoVang]

Kít-sinh-gơ: Nhưng chúng tôi muốn tìm một giải pháp trung gian mà hai bên đều chấp nhận được trong khả năng và tôi cho rằng, người của Lon-non bằng lòng đàm phán với Xi-ha-núc tại đây (Nói với Lốt: Hỏi lại lần nữa xem tên ông ta là gì?) Như vậy, một Chính phủ trung lập có thể đoán định ai đã gây ra đảo chính. Một khả năng như vậy cũng xuất hiện ở chỗ chúng ta.

Chu Ân Lai: Nếu không có Lon-non, các Ngài sẽ làm như thế nào?

Kít-sinh-gơ: Không có Lon-non, thì kết quả cũng không tồi

Chu Ân Lai: Không những Hoàng thân Xi-ha-núc không tham gia cuộc đàm phán, mà trong nội bộ Cam-pu-chia còn có Khơ-me Đỏ chống lại

Kit-sinh-gơ: Không chấp nhận cái gì?

Chu Ân Lai: Lon-non tham dự.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy, không nhất thiết Lon-non phải tham dự, có thể là người của Chính phủ sẽ đến.

Chu Ân Lai: Về điểm này, các Ngài có thỏa thuận với Liên Xô và Pháp một Hiệp định nào không?

Kít-sinh-gơ: Không có. Thậm chí chúng tôi không đối thoại với Pháp. Đại sứ Liên Xô có cuộc hội đàm rất không rõ ràng với tôi. Nhưng tôi cho rằng họ hiểu rõ Lon-non hơn tôi. Nhưng chắc chắn họ không hiểu Xi-ha-núc.

Chu Ân Lai: Bởi họ không thích Xi-ha-núc chút nào.

Kít-sinh-gơ: Nhưng họ không làm gì cụ thể. Bởi khi phó Thủ tướng của họ đến Niu-oóc, tôi có nói với ông ta "Tôi muốn trao đổi với Thủ tướng". Tôi có nói qua chuyện này với Lê Đức Thọ, ông ta nói ông ta ủng hộ đàm phán, ông ta nói phía họ sẽ không đưa ra quyết định tại Hà Nội. Nhưng tất nhiên các Ngài cứ tiếp xúc trực tiếp với họ.

Chu Ân Lai: ông ta nói với tôi, Ngài nói sẽ đến chỗ tôi để trao đổi. .

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy, ông ta nói với tôi trước rằng, tốt nhất là tôi trao đổi với Ngài. Tôi trả lời xin sẵn sàng. Trong thứ tự thời gian của Lê Đức Thọ, ông này luôn có một số vấn đề nho nhỏ.

Chu Ân Lai: Vấn đề này rất giống vấn đề của Tổng Bí thư của họ. Tất nhiên, Xi-ha-núc đã tới Bắc Kinh, chúng tôi bằng cách nói của mình nói với ông ta ý kiến của Ngài. Tuy nhiên, trên vấn đề này chúng tôi khẳng định phải có lập trường của mình.

Kít-sinh-gơ: Nếu ông ta không nhắc lại trên báo hoặc trong bình luận, thì chúng tôi sẽ rất mừng. Sự kiềm chế bản thân của ông ta vẫn chưa đạt tới chuẩn mực của Trung Quốc.

Chu Ân Lai: Không thể có chuyện đó, ông ta thường nói với người khác điều tôi nói với ông ta, thậm chí cả điều tôi chưa nói với ông ta (cười), vì vậy, nghe theo ý kiến của Ngài và dựa vào kinh nghiệm bản thân, chúng tôi không bao giờ nói hết với ông ta toàn bộ nội dung vấn đề. Không để ông ta xuất hiện trên báo chí của chúng tôi là điều không hay lắm đối với chúng tôi. "Nhật báo Trung Quốc" giành sự tự do cho Xi-ha-núc, là quá nhiều so với bất cứ quốc gia nào dành cho nguyên thủ của nước khác. Tướng Đờ gôn cũng không có tự do rộng rãi như vậy tại nước Anh. Vì vậy, nói với ông ta chuyện gì thì ông ta nhất định đưa nó vào mạng thông tin của mình. Chúng tôi ủng hộ tuyên bố 5 điểm ngày 23-3-1970 của ông ta. Lúc đó các Ngài chưa can dự.

Kít-sinh-gơ: Đó là chuyện không bình thường. Không một đồng nghiệp nào nghe tôi thừa nhận rằng tôi không hay biết chi hết. Tuy nhiên nếu có trong tay một bản ghi nhớ, tôi sẽ hiểu được vấn đề. Ngài có bản ghi nhớ bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp không?

Chu Ân Lai: Có cả.

Kít-sinh-gơ: Loại nào tôi cũng đọc được. Nhưng tôi chưa được nghiên cứu. Nhưng vấn đề chủ yếu, xin nói thẳng rằng không phải là lập trường trước đây, và chúng tôi sẽ chứng kiến nó tiến triển ra sao? Về phía chúng tôi nếu cùng với ông ta tìm được một giải pháp phù hợp với uy tín của ông ta, thì chúng tôi sẵn sàng hợp tác với các Ngài.

Chu Ân Lai: Ngài đã nói cho chúng tôi biết ý kiến của các Ngài, chúng tôi đã hiểu. Nhưng e rằng không có mấy khả năng để thực hiện. Chúng tôi sẽ xem xét thêm, chúng tôi sẽ thông báo với các Ngài ý kiến của chúng tôi trong lần gặp sau.

Kít-sinh-gơ: Được.

Hôm sau vấn đề Cam-pu-chia lại được nhắc lại những nét chính. Kít-sinh-gơ muốn Chu Ân Lai tin rằng, trường hợp Trung Quốc và Xi-ha-núc đã bàn xong, Mỹ chuẩn bị xong về cơ bản và "cùng với các Ngài bàn xem ai là người đại diện đàm phán, được cả hai phía chấp nhận và những vấn đề nguyên tắc mà Chính phủ trung lập có thể chấp nhận". Điều mấu chốt là ở chỗ tìm ra giải pháp phù hợp với uy tín của tất cả các bên, bao gồm Chính phủ Lon-non và những người chống đối. Buổi chiều cùng ngày, Chu Ân Lai và Kít-sinh-gơ có cuộc thảo luận về thực chất vấn đề Cam-pu-chia

[SaoVang]

BẢN GHI NHỚ VỀ HỘI NGHỊ.
TUYỆT MẬT, CHỈ SỬ DỤNG CHO THAM KHẢO NỘI BỘ.

Người dự:

Chu Ân Lai, Thủ tướng Quốc vụ viện.

Cơ Bằng Phi, Ngoại trưởng

Kiều Quán Hoa, Thứ trưởng Ngoại giao

Chương Văn Tấn, quyền Ngoại trưởng, Vụ trưởng Vụ châu Mỹ-Thái Bình Dương

Vương Hải Dung, Trợ lý Ngoại trưởng

Đường Văn Sinh, phiên dịch

Thẩm Tác Vân, phiên dịch

Hai thư ký phía Trung Quốc.

Hăng-ri Kít-sinh-gơ, Trợ lý An ninh Quốc gia bên cạnh Tổng thống

Ri-sác T. Ken-nơ-đi, quan chức Cục An ninh Quốc gia

S Giắc-cô-lin, quan chức Bộ Ngoại giao

Pi-tơ W.Rô-đên, quan chức Cục An ninh Quốc gia

Elin Đô-rút-si: Nữ thư ký.

Địa điểm: Đại lễ đường Nhân dân tại Bắc Kinh Trung Quốc.

Thời gian: Ngày 18/2/1973, buổi chiều từ 2h43-7h15

Chu Ân Lai: Bây giờ, tôi muốn trao đổi với Ngài về hai vấn đề khác, trong đó có vấn đề Cam-pu-chia. Bởi xem ra trong chuyến thăm này khó có thể làm vấn đề này tiến triển thêm một bước. Chúng tôi cũng biết quan điểm của các Ngài. Các Ngài cũng rất rõ lập trường của chúng tôi. Chúng tôi đã đưa Ngài văn kiện bằng tiếng Anh và tiếng Pháp. Chúng tôi cũng đã đưa Ngài bản tuyên ngôn 5 điểm ngày 23/3/1970 và bản tuyên bố ngày 26/1/1973. Chúng tôi sẽ tiếp tục gửi cho Ngài bản tuyên bố ngày 23/1 của ba Phó Thủ tướng Chính phủ Vương quốc đoàn kết ở miền Trung Cam-pu-chia.

Chúng tôi và Việt Nam đã đạt được sự nhất trí ý kiến trong sự tôn trọng lập trường của Mặt trận thống nhất Quốc gia Cam-pu-chia và Chính phủ Vương quốc đoàn kết Cam-pu-chia. Ý muốn của chúng tôi là các Ngài hãy từ bỏ sự can thiệp của mình. Tất nhiên Ngài sẽ trả lời là các thế lực khác cũng phải chấm dứt sự can thiệp của mình.

Kít-sinh-gơ: Đúng vậy.

Chu Ân Lai: Nếu chỉ là một cuộc nội chiến, thì vấn đề tương đối đơn giản. Tất nhiên muốn biến cuộc chiến ở Cam-pu-chia thành cuộc nội chiến không phải là dễ. Tình hình sẽ trở nên giống Trung Quốc trước đây. Tất nhiên không thể cho rằng, Cam-pu-chia sẽ hoàn toàn đi theo vết xe Trung Quốc.

Nhưng có thể làm được một việc. Đó là bằng mọi cách chúng tôi sẽ thông báo mục đích của các Ngài tới các bên hữu quan trong Mặt trận thống nhất Quốc gia Cam-pu-chia. Bởi mặt trận này không phải là một chính đảng, mà nó bao gồm cả phái tả, phái trung gian và phái hữu.

Tất nhiên, Nô-rô-đôm Xi-ha-núc muốn đứng ở vị trí trung tâm như Quốc vương Lào và Thủ tướng Phu-ma. Trong thực tế, hiện nay họ có hai người lãnh đạo, một là Nguyên thủ Nhà nước, một là Thủ tướng thực quyền. Trong nội bộ, lực lượng phái tả lớn hơn.

Chúng tôi tin rằng, trong phái Lon-non có sự chia rẽ. Pháp cũng tích cực, Liên Xô cũng vậy, Liên Xô thì muốn nhào nặn ra Khơ-me Đỏ của mình, nhưng tìm không đủ người có thể xuất hiện trong tương lai. Vì vậy, nếu sau này các Ngài đồng ý cung cấp thông tin cho chúng tôi, chúng tôi cũng sẽ cung cấp lại. Chúng tôi chưa tới giai đoạn nêu ra quan điểm hoặc đề nghị của mình.

Kít-sinh-gơ: Tôi hiểu.

[SaoVang]

Chu Ân Lai: Chúng tôi sẵn sàng có bước đi rất thận trọng, bởi chúng tôi mong rằng mục tiêu cuối cùng của Cam-pu-chia sẽ được thực hiện, đó là hoà bình, độc lập, thống nhất, lãnh thổ và chủ quyền toàn vẹn.

Kít-sinh-gơ: Chúng tôi hoàn toàn tán thành mục tiêu đó

Chu Ân Lai: Nhưng chúng tôi vẫn chỉ là đứng bên ngoài, hy vọng mục tiêu được thực hiện bởi một hình thức nào đó. Ngài rõ, Nô-rô-đôm cũng rõ, chúng tôi quyết không muốn Xi-ha-núc trở thành kẻ phục tùng sự sai khiến của chúng ta. Nếu làm như vậy, chúng ta sẽ trở thành kẻ bá quyền, quan điểm mà Xi-ha-núc tuyên bố trên "Nhật báo Trung Quốc" không nhất thiết là quan điểm của chúng tôi. Nhưng chúng tôi đã giành cho ông ta sự tự do hoàn toàn.

Tuy ông ta viết rất nhiều bài hát về Trung Quốc, tại Bắc Kinh ông ta đã sáng tác bài thơ rất hay, coi Trung Quốc là Tổ quốc thứ hai của mình, nhưng chúng tôi không hề có ảo tưởng về chuyện đó. Tôi còn khuyên ông ta nên dùng chữ "quê hương”, bởi cái từ "Tổ quốc" nghe thái quá. Nhưng ông ta một mực giữ chữ "Tổ quốc". Chúng tôi sẵn sàng chờ một ngày nào đó ông ta phủ nhận hết những điều mình đã nói.

Nhưng dù sao, đó là điều của ông ta, không dính đến chúng tôi. Tất nhiên, hiện nay, ông ta nói, tôi là một trong những người bạn tốt nhất của ông ta, bạn như "Men-phin". Điều đó không quan trọng, chỉ là quan hệ riêng tư mà thôi, ông ta vẫn là Quận trưởng quận Bu-hác-tơ ở Cam-pu-chia. Vì vậy, chúng ta hãy cứ chờ đợi quan sát sự việc phát triển. Chúng tôi mong muốn thấy Đông Nam Á phát triển theo đường lối hòa bình và trung lập, không bị đưa vào hệ thống an ninh của Liên Xô, thì Cam-pu-chia sẽ trở thành một quốc gia mẫu mực.

Kít-sinh-gơ: Tôi hoàn toàn tán thành mục tiêu đó của Ngài. Chúng tôi cũng gặp phải khó khăn tương tự khi quyết định tăng cường ảnh hưởng của mình tới Cam-pu-chia theo một hướng đã xác định.

Chu Ân Lai: Chúng ta sẽ còn tiếp tục nghiên cứu vấn đề này.

Kít-sinh-gơ: Chúng ta chuẩn bị trao đổi thông tin, nhưng phải tuyệt đối giữ bí mật.

Chu Ân Lai: Dù thế nào chăng nữa, sau khi tôi nói với Ngài rằng Lon-non không thể làm được gì, thì tôi tin rằng Ngài sẽ có câu trả lời ở mức độ nhất định nào đó. Tôi không cho rằng không đáng tin cậy ở lực lượng mà Lon-non đại diện.

Kít-sinh-gơ: Tôi hiểu. Nhưng một con người trước khi có hành động như vậy, cần có một số ý kiến đáng để xem xét. Tôi cũng đồng ý nếu biến cuộc chiến ở Cam-pu-chia thành cuộc nội chiến chứ không phải là cuộc ngoại chiến, thì đó là bước đi đầu tiên trên đường thực hiện mục tiêu cuối cùng.

Chu Ân Lai: Chúng tôi hiểu phương hướng này. Chúng tôi cũng hiểu phương hướng của mỗi bên trong chúng ta. Bởi hiện nay Cam-pu-chia không thể hoàn toàn biến thành "đỏ" được. Nếu chúng ta muốn thử nghiệm một chuyện như vậy sẽ dẫn đến vấn đề lớn hơn. Chỉ có thể giải quyết bằng Mặt trận thống nhất, dựa trên cơ sở của một chính sách như tôi vừa đề cập, đó là: độc lập, hoà bình, trung lập, thống nhất và lãnh thổ toàn vẹn.

Kít-sinh-gơ: Những nguyên tắc đó, tôi đều tán thành. Hiện nay chúng ta cần suy nghĩ về một hình thức cho tất cả các lực lượng, để thực hiện bộ khung của họ.

Chu Ân Lai: Đúng vậy, chúng tôi tán thành

Mấy tháng sau đó, cuộc thảo luận về vấn đề Cam-pu-chia ngày càng khó khăn. Nhưng theo lời phân tích của Kít-sinh-gơ trước Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai, ông ta vẫn hy vọng trong một thời gian ngắn vấn đề Cam-pu-chia sẽ được giải quyết. Nhưng trong báo cáo gửi Tổng thống Ních-xơn, Kít-sinh-gơ tường trình rằng, trọng tâm trao đổi giữa ông ta với Chu Ân Lai không phải là vấn đề Đông Nam Á, mà là vấn đề Liên Xô và quan hệ Mỹ-Xô.

[SaoVang]

BẢN GHI NHỚ DÀNH CHO TỔNG THỐNG NGÀY 2-3-1973.
TÀI LIỆU TỐI MẬT, CỰC NHẠY CẢM, CHỈ DÙNG THAM KHẢO NỘI BỘ

Nguồn tư liệu: Hăng-ri Kít-sinh-gơ

Chủ đề. Chuyến thăm Trung Quốc của tôi.

"Liên Xô đã chi phối cuộc trao đổi của chúng tôi. Năm 1971, người Trung Quốc nắm được một số tài liệu tham khảo tối mật của Liên Xô, nhưng họ vẫn coi Mỹ và Liên Xô là hai nước siêu cường, mưu cầu bá quyền. Khi Tổng thống tới thăm, ban lãnh đạo Trung Quốc đã đề cập trực diện đến sự đe dọa của Liên Xô, nhưng họ không muốn trao đổi sâu:

Tháng sáu năm ngoái, Liên Xô đã trở thành một trong hai chủ đề trong cuộc hội đàm của chúng ta, một chủ đề khác là Đông Dương. Chuyến thàm đó đã trở thành trọng tâm và manh mối cuộc trao đổi. Quan điểm tổng thể của phía Trung Quốc thể hiện trong cuộc trao đổi về khu vực. Phần cuối bản báo cáo này sẽ nói rõ. Dưới đây là một số nhận xét chung của tôi thông qua quan sát.

Chủ đề mà phía Trung Quốc đề cập tới là Liên Xô trong cuộc gặp đầu tiên với chúng tôi và luôn nói về vấn đề này. Chu Ân Lai đã trao đổi chủ đề Liên Xô trong cuộc họp đặc biệt ngày 17/2 và khi cuộc họp kết thúc, ông ta tuyên bố Mao có cuộc gặp gỡ với tôi, đã trở thành một chủ đề lớn. Ngày hôm sau, chúng tôi đã có cuộc thảo luận cụ thể, nói một cách không ngoa rằng người Trung Quốc nhận định Liên Xô đang chơi trò ú tim ở tất cả các khu vực trên thế giới.

Cuộc thảo luận về khu vực cho thấy điều đó, Mao và Chu luôn xúi dục chúng ta đối đầu với người Liên Xô, hợp tác chặt chẽ với Đồng minh của chúng ta ở châu Âu và Nhật Bản, có hành động tích cực để ngăn chặn người Liên Xô mở rộng phạm vi ảnh hưởng đến Trung Đông, Péc xích, Cận Đông, Nam Á và vùng biển Ấn Độ.

Trong cuộc gặp gỡ đầu tiên, chờ cho tôi nói xong lời phí lộ, Chu hỏi rằng, chúng ta có nên phủ nhận thế giới đang từ hoà bình chuyển sang chiến tranh. Tôi nói: “Có mặt phát triển tích cực, song chúng tôi không có ảo tưởng về nguy cơ tiềm tàng như việc lực lượng quân sự Liên Xô nhanh chóng mở rộng".

Tôi tuyên bố. “Chúng tôi và Mát-xcơ-va có nhiều việc phải làm, nhưng không có ảo tưởng về động cơ của họ. Chúng tôi tiếp tục thực hiện chính sách của mình, để người Trung Quốc nắm được thông tin mà không phải chấm dứt bất kỳ Hiệp định nào và không làm phương hại tới Bắc Kinh".

Chu nêu lên vấn đề phát triển của châu Âu, và nói rằng chúng ta đang tìm cách dẫn Liên Xô, nguồn nước ô nhiễm chảy sang phía đông, ông ta còn đề cập việc mùa thu năm ngoái Mỹ chuyển máy bay chiến đấu của Đài Loan cho Nam Việt Nam, để chứng minh chúng ta đã lợi dụng Bắc Kinh. Ông ta càng nói càng lạc đề, cho rằng chúng ta đứng trên vai người Trung Quốc để bắt tay với người Liên Xô.

Ngày hôm sau, tôi cố tình trình bày cụ thể ý kiến của chúng ta về vấn đề giải trừ quân bị ở Đài Loan, sau đó phân tích lướt qua về chính sách của chúng ta đối với Liên Xô. Tôi nói: “Thực chất về mối quan hệ của chúng tôi buộc chúng tôi phải tìm kiếm một chính sách phức tạp hơn nhiều so với đại sự của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, triệt để chống Liên Xô. Chúng tôi, đang cùng với Liên Xô ký kết một số Hiệp định, nhưng sẽ không bao giờ để các Hiệp định đó trói buộc chân tay chúng tôi một khi lợi ích của chúng tôi bị xâm phạm".

[SaoVang]

Tôi nói rõ: Liên Xô đứng trước hai con đường. Nếu họ thật sự muốn hoà bình, chúng tôi hoan nghênh và Hiệp định mà chúng tôi đang ký sẽ góp phần hỗ trợ giải pháp hoà bình. Nhưng nếu và điều này rất có khả năng, họ cố tình đi vào con đường khiến mọi người sợ hãi, thì như chúng ta từng nói, chúng ta sẽ chống lại mạnh mẽ một khi lợi ích của chúng ta bị đe doạ. Cho dù thế nào chăng nữa, tôi nhấn mạnh, một khi Liên Xô tiếp tục mở rộng quân bị, chúng ta sẽ giữ vững đòn tấn công lớn mạnh, nâng cao lực lượng chiến lược.

Còn về sự lo lắng của Bắc Kinh, ví dụ như động cơ của Liên Xô về sự tìm hiểu hạt nhân, vấn đề này kéo dài từ mùa xuân năm ngoái đến nay, chúng ta sẽ xem xét tới lợi ích của Trung Quốc. Tuy nhiên, Chu và sau đó là Mao, cả hai đều nhắc lại chuyện này, cho rằng chúng ta có cố ý hay không cũng đang trợ giúp cho Liên Xô. Chúng ta nhận thấy có hai khả năng: Liên Xô hoặc đi theo con đường hoà bình, hoặc đi vào con đường đe doạ bằng vũ lực.

Nhưng người Trung quốc chỉ nhìn thấy con đường thứ hai. Giống như người Ấn Độ, Liên Xô đang sử dụng vệ tinh của mình khắp bốn phương trời để mở rộng ảnh hưởng, cô lập người Trung Quốc. "Sa hoàng mới" đang trong trạng thái tâm thần thất thường. Còn người Trung Quốc, lẽ ra có thể đưa kế hoạch của họ đến bất kỳ nơi nào, nhưng đáng tiếc là nỗ lực của họ bị dừng lại một cách giả tạo. Thậm chí Mao còn nói bóng nói gió, muốn tận mắt nhìn thấy người Nga lao vào cuộc chiến tấn công Trung Quốc. Ông ta còn nói: trải qua hơn chục năm trắc trở, chúng ta sẽ ủng hộ Mát-xcơ-va. Tôi đã trả lời: Tôi tin rằng cuộc chiến nếu xảy ra giữa hai cường quốc Cộng sản thì cuộc chiến sẽ không kiểm soát được sẽ đem lại bất hạnh cho mọi người. Vì vậy, chúng tôi mong mỏi ngăn chặn chứ không phải là lợi dụng cuộc xung đột,

Sau cuộc gặp gỡ, tôi đã có cuộc trao đổi thăm dò khá lâu với Chủ tịch Mao Trạch Đông về lo ngại của ông ta và Chu xung quanh vấn đề này. Tôi nói: Có ba giả thiết và động cơ của Mỹ nằm trong chính sách gây sức ép với Trung Quốc của Liên Xô:

Thứ nhất, cho dù chúng ta hy vọng Liên Xô đánh bại Trung Quốc. Tôi nhấn mạnh rằng, Mát-xcơ-va đánh bại Trung Quốc hoặc châu Âu, thì đều có tác động như nhau đối với chúng tôi. Chúng tôi sẽ bị cô lập trở thành mục tiêu cuối cùng. Vì vậy, chúng tôi không thể có một chính sách như vậy.

Thứ hai, động cơ có khả năng thực hiện mà Mao đề cập tới chúng tôi hy vọng Mát-xcơ-va lâm vào bế tắc khi tấn công Bắc Kinh? và do đó Liên Xô đổ vỡ. Tôi nói rằng, cho dù Liên Xô kiểm soát được Trung Quốc, nhưng sẽ dẫn đến hậu quả của sự lựa chọn thứ nhất. Nếu Liên Xô lâm vào tình trạng lún ngập như Chủ tịch nói Mỹ lún ngập ở việt Nam, thì đó là họ đã hành động một cách khinh xuất. Còn chúng ta thì buộc phải hoặc yếu mềm, làm ngơ, hoặc là phải có một loạt quyết sách cực kỳ phức tạp

Thứ ba, cuộc chiến Trung-Xô nổ ra do phán đoán sai lầm, chứ không phải do chính sách. Tôi cho rằng cũng là rất nguy hiểm nếu cuộc chiến nổ ra. Sau đó tôi đã phân tích chiến lược toàn cầu của chúng ta là đặt trọng tâm ở châu Âu, để chứng minh, chúng ta tiếp tục duy trì nền quốc phòng hiện có, tiếp tục gánh vác nhiệm vụ quốc tế và hợp tác chặt chẽ với các Đồng minh của chúng ta.

Nói một cách ngắn gọn, trong khi tìm kiếm quá trình hoà hoãn với Mát-xcơ-va, chúng ta phải đảm bảo rằng, nếu Liên Xô không chọn con đường hòa bình, thì chúng ta và bè bạn của chúng ta sẽ chống lại để bảo vệ lợi ích quốc gia của chúng ta. Tôi tuyên bố rằng, nếu nền an ninh quốc gia của chúng ta bị xâm phạm, chúng ta sẽ xem xét việc tấn công Trung Quốc.

Chúng ta không thể giảm thiểu một cách triệt để sự suy diễn của người Trung Quốc trong một thời gian ngắn. Tất nhiên, chúng ta phải thận trọng trong hành động đối với Liên Xô, cũng như cần mua bảo hiểm ở phía Nhật Bản và châu Âu.

[SaoVang]

Lời dẫn

Trong báo cáo gửi Ních-xơn, Kít-sinh-gơ tường trình lại nội dung đối thoại về vấn đề Đài Loan, một chủ đề nhạy cảm đối với Mao và Chu. Kít-sinh-gơ nhắc lại từ ngữ mà một năm trước đó Ních-xơn đã bí mật cho phép sử dụng, như: bình thường hóa, rút quân khỏi Đài Loan, và "tách khỏi các phong trào độc lập ở Đài Loan".

Kít sinh-gơ đã nói với Chu về kế hoạch của Mỹ đưa máy bay F.4 và 4500 nhân viên quân sự ra khỏi đảo Đài Loan. Trong cuộc trao đổi với Chu, Kít-sinh-gơ một lần nữa khẳng định: Ních-xơn đồng ý lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc trong năm 76, và tiếp tục đưa ra cam kết mới về vấn đề Đài Loan": Việc thiết lập ngoại giao đó cũng tương tự như con đường Nhật Bản đối với Trung Quốc.

Năm 1972, sau khi bình thường hóa bang giao với Trung Quốc, Nhật đã đóng cửa Sứ quán tại Đài Loan, chỉ để lại một văn phòng không chính thức do tư nhân điều hành, nhằm mục đích buôn bán và giao lưu văn hóa. Lời cam kết trên của Kít-sinh-gơ có phần mơ hồ, nhưng đã để lộ: Oa-sinh-tơn sẽ cắt đứt quan hệ chính trị với Đài Loan sau năm 1974, ông ta thừa nhận đấy là "điều rất đau khổ”, bởi quan hệ Mỹ-Đài Loan đã có từ lâu.

Trong cuốn sách "Những năm tháng loạn lạc" , Kít-sinh-gơ giữ thái độ im lặng về vấn đề Đài Loan, bởi ông ta tin rằng sẽ bị chỉ trích không chỉ từ phía Đài Loan, mà còn từ phía những người bạn Mỹ của Đài Loan, đặc biệt là phái bảo thủ trong Đảng cộng hòa. Đầu những năm 80, khi xuất bản cuốn sách, Kít-sinh-gơ ra sức lấy lòng phái bảo thủ trong Đảng Cộng hoà, một phần muốn được xóa đi những ý kiến chống ông ta, để tìm đường trở lại tham chính nếu gặp cơ may.

Năm 1979, Chính phủ Ca-tơ cắt đứt quan hệ ngoại giao với Đài Loan, khiến quan hệ Mỹ-Đài Loan xuống mức thấp nhất. Kít-sinh-gơ còn hy vọng tránh được trách nhiệm, bởi ông ta đã từng cam kết rút quân Mỹ để làm yếu vị trí của Đài Loan, lập xong quan hệ với Đại lục. Trong phần cuối báo cáo gởi Ních-xơn, Kít-sinh-gơ lưu ý cho dù tương lai quan hệ với "Bắc Kinh là tích cực", nhưng có thể cũng xảy ra "phiền toái" trong sự phát triển quan trọng sau này