Hồ sơ mật Liên Xô

[hoi_ls]

Lần này do quá tin người và với cái bệnh thích thao thao bất tuyệt, đã làm cho hắn một lần nữa khốn khổ. Sau khi đã khẳng khái cho một nông dân có nhà bị cháy, tiền làm nhà và mua sắm dụng cụ, hắn đã thuận miệng nói:

"Cầm lấy đi, cầm lấy, tiền này cũng không phải của tôi, không cần phải cám ơn, Kôtôpxki này, không cần cảm ơn".

Người nông dân đứng ngây người ra, vì cái tên Kôtốpxki này ở đây, ai mà không nghe tiếng, mặc dù vậy người nông dân này, cũng không kìm nổi thèm muốn món tiền thưởng to lớn, nên đã đi báo với cảnh sát về hành tung của ân nhân mà mình bất ngờ gặp.

Đêm hôm đó Haga đã dẫn một số lớn cảnh sát đến bao vây trang trại. Khi người chủ trang trại, biết một năm nay ai là người đã giúp mình trông nom trang trại thì kêu lên một tiếng rồi ngất xỉu luôn.

Kôtốpxki kiên quyết không hàng, hắn bắn trả cảnh sát trong khi bắn nhau, hắn bị trọng thương và bị bắt. Từ trước tới nay ở đây chưa có một người tù nào được áp giải một cách nghiêm ngặt như đối với Kôtốpxki. Báo "Pisarapia" viết: "Có tới mười ba vệ binh áp tải Kôtốpxki đến nhà tù. Tin Kôtôpxki bị áp giải tới nhà tù nhanh chóng lan khắp thành phố, trên đường phố chen chúc những người tò mò. Lần này Kôtôpxki sẽ bị giải đến Ôđétsa và bị đưa ra xử tại Toà án quân sự”.

Để có thể nhanh chóng đưa Kôtốpxki ra xét xử, nhà cầm quyền Ôđétsa đã thúc ngành điều tra phải khẩn trương. Sau khi nghe tin có thể bị xử tử hình, Kôtốpxki lại nghĩ ra một kế hoạch vượt ngục không được thực tế là dùng những tấm ván hòm đóng lại thành thang để trốn. Kôtốpxki đã viết ra kế hoạch tỉ mỉ vào một mảnh giấy vứt xuống sân chỗ các tù nhân đang phơi nắng, hy vọng có phạm nhân nào quen biết hắn, biết được việc hắn đang ở trong nhà tù này chăng, nhưng kế hoạch này không thành. Ngày 17-10-1916, Toà án quân sự tuyên bố. "Bị cáo Nigoócni Kôtốpxki 35 tuổi bị xử treo cổ”. Khi nghe toà đọc phán quyết hắn rất dũng cảm, cuối cùng chỉ yêu cầu toà không treo cổ mà xử bắn. Nhưng toà không đồng ý, thế là hắn phải đợi ngày chui đầu vào thòng lọng.

Nhưng đã xảy ra một việc làm người ta không thể hiểu nổi. Thực ra Kôtốpxki là người rất yêu cuộc sống, và tử thần cũng luôn luôn tránh xa anh. Mấy đoàn thể xã hội ở Ôđétsa đã phát động phong trào đòi thả Rôbinsơn của Pisarapia. Các nhà văn, nhà nghệ thuật và các nhân sĩ các giới khác đã chạy vạy khắp nơi, họ thông qua quyết nghị, quyết định tiến hành xin tha cho Kôtốpxki. Khi gần tới ngày thi hành án, thì phu nhân của tướng Sêmacôp lại làm một việc, lại càng khó hiểu, là yêu cầu phải hoãn lại ba ngày. Việc kéo dài thêm ba ngày đối với Kôtốpxki, quả như một chiếc phao cứu sinh, và đúng trong thời gian gia hạn, thì nổ ra cuộc Cách mạng tháng hai. Vì Chính phủ lâm thời lúc đó chưa tuyên bố bãi bỏ tử hình, nên chiếc thòng lọng vẫn lơ lửng trên đầu Kôtốpxki, nhưng lại xuất hiện thêm một cơ may. Ngọn lửa hy vọng này do nhà văn A.Phêvatônốp nhen nhóm. Sau khi đến thăm Kôtốpxki ở nhà tù, ông viết cuốn sách làm cả thành phố Ôđétsa phải cảm động "Bốn mươi ngày của người tù”.

Bất kể về giác độ lãng mạn hay giác độ huyền diệu mà nói, quá trình Kôtốpxki được miễn giảm rồi đến tha bổng được tiến hành một cách khéo léo tài tình. Những người ủng hộ ý kiến của Philip cho rằng, Nhà văn A. Phêvatônốp đã có tác dụng chủ yếu trong việc này. Lúc đó Bộ trưởng Lục, Hải quân của chính phủ lâm thời là A.I. Côsinkhôp trên đường ra mặt trận Rumani khi đi qua Ôđétsa, Bộ trưởng hải quân A.Va. Caosai cùng đi đến khách sạn "Lantô". Nhà văn Phêvatônốp được phép đến tiếp kiến. Hai vị Bộ trưởng tỏ ý nghi ngờ về yêu cầu của nhà văn. Nhưng nhà văn nói với hai vị Bộ trưởng là xử tử hình đối với Kôtốpxki là tuyệt đối không được vì cách mạng đã bãi bỏ tử hình, nhưng nếu cứ giữ hắn ở trong tù thì không có ý nghĩa gì, vì hắn sớm muộn sẽ trốn. Sau đó hai vị Bộ trưởng cũng tán thành, chỉ có một biện pháp giải quyết duy nhất là thả ra. Bộ trưởng đánh điện gửi lên Thủ tướng và nhận được điện trả lời: "Cách mạng sẽ khoan hồng cho Kôtốpxki".

Vừa được ra tù Kôtốpxki liền đến thẳng nhà Phêvatônốp cảm động nói:
"Thượng đế phù hộ, Ngài sẽ vĩnh viễn không bao giờ phải hối hận vì đã giúp tôi. Ngài hình như không biết tôi, nhưng mong ngài hãy tin tôi. Nếu có lúc nào ngài cần đến sinh mạng của tôi, thì ngài cứ bảo, Kôtốpxki đã nói không bao giờ nuốt lời".

Sau một thời gian Phêvatônốp vội vàng tìm đến gặp Kôtốpxki, ông ta đến không phải để đòi tính mạng của Kôtốpxki, mà là đối với ông ta mà nói, thì đứa con của ông ta còn quý hơn cả tính mạng của ông ta nhiều. Vì đứa con của ông ta là sĩ quan bị ủy ban tiễu phản bắt. Kôtốpxki đã báo đáp ân nhân của mình một cách đầy khảng khái và nhân tình. Kôtốpxki đã dùng biện pháp khiến người ta khó tin, để giành lại đứa con của ông ta từ tay ủy ban tiễu phản. Nhân dịp Philip đã kể rất nhiều việc làm rất có nhân tính của vị Thống soái Hồng quân có công huân kiệt tác trong cuộc nội chiến này.

[hoi_ls]

Còn có một loại ý kiến khác nói về việc Kôtốpxki được cứu sống. Ví dụ tờ "Ôđétsa tiểu báo" số ra tháng 3 năm 1917 có miêu tả: H.B.Pulusinốpva, vợ của Tổng tư lệnh phương diện quân Tây Nam đã tiếp kiến Kôtốpxki ngay tại nhà Tổng tư lệnh dưới hàng cây râm mát ở Nicolaiepski. Cuộc thăm hỏi cảm động này diễn ra như sau:

...Sau khi toà án xử treo cổ Kôtốpxki, anh bị giải đến nhà tử tù ở Ôđétsa, Cách mạng tháng hai đã mở cửa các nhà tù, một số người được thả, còn một số người được ra khỏi nhà tù, đi sưởi nắng tại thành phố và nghe nói chuyện về tự do. Kôtốpxki nằm trong nhóm người thứ hai này. Sau đó khi ở bên ngoài, anh đã vô tình được phóng viên của tờ “tiếng nói nước Nga" nói cho biết tên người đã cứu anh, hoá ra người cứu anh là Pulusinốpva. Vì thế Kôtốpxki quyết định đến thăm và cảm ơn bà.

Ba giờ chiều Kôtốpxki và nhà báo của tờ “tiếng nói nước Nga" cùng đến nhà bà Pulusinốpva. Pulusinốpva nhiệt tình tiếp đãi họ. Là một người đã từng bị thẩm vấn khổ dịch, lĩnh án tử hình, phải sống cuộc sống tù ngục và tử tù, nhưng vẫn rất cứng rắn, Kôtốpxki lúc đó lại rất cảm động, vì vị chủ nhân của toà nhà, là người đã làm tất cả, để cứu sinh mạng của anh, người đã quyết định số phận của anh.

Em gái của Pulusinốpva là E.B.Giênihôpsicaia cũng có mặt trong buổi tiếp. Hai tay Kôtốpxki nắm chặt tay của Pulusinốpva và nói, mãi tới tận bây giờ mới được biết ân nhân cứu mạng của mình, thì thật là xấu hổ. Pulusinốpva đáp, bà rất sung sướng là trong những năm gian khổ đã cứu được sinh mạng một con người, sau đó bà kể về quá trình hành động của bà trong việc cứu Kôtốpxki. Lá thư của Kôtốpxki gửi Pulusinốpva đã để lại trong bà một dấu ấn rất sâu sắc, sau khi nhận được thư của Kôtốpxki, bà đã viết thư cho chồng, nói rõ về tình hình của Kôtốpxki và yêu cầu ông giảm tội cho Kôtốpxki. Bà nói trong suốt cuộc đời chìm nổi của mình Kôtốpxki chưa từng vấy máu và chưa hề giết ai. Đồng thời bà cũng viết một bức thư gửi tướng Patrốp, Chánh án toà án quân sự. Tướng Patrốp viết thư trả lời, vị Tổng tư lệnh này nói, ông ta đã nắm được vụ án của Kôtốpxki và tin rằng anh ta không giết người và quyết định sửa thành án tù vô thời hạn.

Pulusinốpva sau khi nói cho Kôtốpxki biết những chi tiết này, và qua báo chí bà biết Kôtốpxki ở trong tù đã tỏ ý vừa lòng và hỏi còn cần phải giúp đỡ gì thêm từ nay về sau nữa.

Kôtốpxki đáp, sinh mạng cá nhân anh ta không còn tồn tại nữa, trong những năm giải phóng nhân dân anh chỉ muốn sống vì người khác... Mà Phêvatônốp rất có thể là người đã chuyển bức thư cảm động của Kôtốpxki cho Pulusinốpva. Ông đã động viên tất cả những lực lượng có thể để giúp Kôtốpxki. Chẳng bao lâu án tù vô thời hạn được đổi thành tù mười hai năm mà còn được rời nhà tù vào những ngày nghỉ. Và mấy tuần sau Kôtôpxki viết thư lên ủy ban Ôđétsa yêu cầu được ra mặt trận, tiếp đó Kôtốpxki được tha có điều kiện và được cử đến bộ đội của Kitsniốp. Tháng 8 năm 1917 Kôtốpxki trở thành một đội viên của đội trinh sát bộ binh của Binh đoàn bộ binh 136 dưới sự chỉ huy của Tacanrôcatsky trên chiến trường Rumani. Cái tin có tính bùng nổ này và sau đó lại là một tin khiến người Ôđétsa nói lại một cách rất thiện cảm đó là: "Ngày thứ hai sau khi ra tù, anh ta đến ngay nhà hát kịch. Vào giờ nghỉ giữa hai màn kịch, trong phòng nghỉ ồn ào tiếng cười nói, Kôtôpxki với giọng nam trầm và đầy nghị lực đã tuyên bố : Tôi đã bán đấu giá bộ còng mà tôi đã phải đeo vì nước Nga đã sinh và nuôi dưỡng tôi. Thế là một nhà tư bản yêu mến tự do đã mua bộ còng ấy với giá 10. 000 rúp".

Để chứng tỏ là người ăn mặc cầu kỳ, cử chỉ nho nhã, nói năng rành mạch. Kôtốpxki mặc bộ quần áo kỵ binh mầu đỏ bên cạnh có những đường kim tuyến, chân đi đôi ủng, đầu gối có đeo lắc vàng, nhỏ, gót ủng có đóng đinh chống trơn trượt, khi đi có tiếng kêu chói tai. Sau mấy ngày ở Ôđétsa. Sau khi thay đổi từ bộ quần áo kỵ binh lộng lẫy sang bộ quần áo lính thông thường, với hành vi độc đáo và dũng khí của kẻ thất phu, khiến người ta phải chú ý. Do có thành tích nổi bật trong chiến đấu, sau một thời gian không lâu ra mặt trận, anh được tặng thưởng Huân chương chữ thập Calepsky, và sau một thời gian giã từ người lính được lên chức chuẩn uý, được chỉ huy một đại đội kỵ binh Côdắc độc lập.

Khi Cách mạng tháng Mười, Kôtốpxki tham gia Đại hội đại biểu Tập đoàn quân số 6 mặt trận Rumani, trong Đại hội anh được bầu làm thành viên Chủ tịch Đoàn ủy ban quân sự, và tham gia Đảng đoàn Bônsêvích. Tuy lúc đó anh không hiểu lắm về Bônsêvích, nhưng anh tiếp cận một cách tự nhiên với những người có hành động thực tế. Cũng cần phải thấy rằng cách mạng, đặc biệt là trong thời kỳ nội chiến, đã thu hút nhiều lực lượng phản loạn không chín muồi, không an phận. Trong số họ nhiều người mới đầu nhiệt tình đón nhận cuộc sống mới, sau này có người đã phản bội lại cách mạng, có người đã phải đổ máu vì thắng lợi của cách mạng, cũng có người bị mất đầu ở chỗ khi người cách mạng cần phải thể hiện nghị lực kiên cường của mình. Nghị lực kiên cường không dễ mà có, và cũng không phải ai cũng có thể làm được.

[hoi_ls]

Nếu nhìn nhận lịch sử cho đúng, thì cũng không nên quên, Kôtốpxki thậm chí ngay trong thời kỳ nội chiến, anh ta cũng thích nói câu "Tôi là một người vô chính phủ”, nhưng đồng thời anh ta cũng cho rằng, giữa anh ta và các Đảng viên Bônsêvích không có gì là khác biệt. Nhiều nhà sử học mãi tới những năm 30 đã chỉ ra rằng ngay dù sau này Kôtốpxki có là một người công tác cách mạng của quân đội, thì trên người anh vẫn có nhiều đặc điểm của người theo chủ nghĩa vô chính phủ. Đúng như ngay đầu chương này đã viết, những năm 30 là những năm ranh giới. Hình tượng của Kôtốpxki lúc đó được thần thánh hoá, mô tả anh ta như ông thánh trên trời vậy.

Kôtốpxki một “Kỵ binh vô chính phủ” mặc bộ quần áo kỵ binh mầu đỏ, đeo kiếm Côdắc cảm thấy đi mặt trận đánh bọn Bạch vệ sắp bị tan rã, dưới sự áp đảo của làn sóng cách mạng giống như đi tắm vậy, rất thích hợp với Kôtốpxki. Trong chiến đấu, Kôtốpxki bị bọn Bạch vệ bắt được nhưng thần may mắn vẫn phù hộ, khiến Kôtốpxki lại trốn được. Kôtốpxki ở lại Mátxcơ va một thời gian, tinh thần dũng cảm và tài năng kiệt xuất của Kôtốpxki được đánh giá đúng và công bằng. Theo chỉ thị của Trung ương, Kôtốpxki được cử về vùng Ôđétsa do Bạch vệ chiếm giữ và liên lạc với những Đảng viên Bônsêvích bí mật ở vùng này. Những người chấp chính của thành phố Ôđétsa cứ thay đổi như đèn cù: Đầu tiên là người Ucraina, sau đến người Đức, rồi đến Bônsêvích, sau nữa lại là phần tử Cơligoocniep. Kôtốpxki làm hộ chiếu giả, hoá trang là địa chủ tên là Ganôp. Nhưng cả thành phố cũng đã nhanh chóng nhận ra bút tích của anh, mà mỗi việc làm của anh, việc nào cũng đáng sợ như: cướp ngân hàng và kho vàng của Tangnikin, trấn áp bọn phản gián Bạch vệ. Sau một lần đột kích chớp nhoáng, sau đó bặt tin anh đã ẩn trong một kỹ viện và đã thoát hiểm một cách an toàn.

Giống như trước ngày cách mạng, anh vẫn nhạy bén linh hoạt, thích giả dạng khi thì là sĩ quan quân đội, khi thì là người trợ tế của giáo hội, khi thì lại là địa chủ. Nhà đương cục treo giải thưởng lớn cho ai bắt được  Kôtốpxki và đồng bọn, những nhân viên phản gián của cảnh sát và Bạch vệ săn lùng khắp thành phố vẫn tốn công vô ích, Kôtốpxki thích chơi những trò đấu dũng, đấu trí như vậy, anh vui thích vì những trò mạo hiểm. Trước ngày Hồng quân tấn công vào Ôđétsa, Kôtốpxki đã phải làm một việc mạo hiểm chưa từng có: hoá trang thành một Thượng tá chuyển ba hòm vàng bạc châu báu từ nhà hầm của ngân hàng nhà nước ra ngoài.

Lính dưới sự chỉ huy của Kôtốpxki, sau khi Hồng quân tấn công đều đổi thành kỵ binh. Bọn thổ phỉ dưới sự cầm đầu của Pêtônac, những người lính mặc áo xanh này trở thành mối uy hiếp lớn đối với khu vực Ucraina. Lực lượng của đơn vị kỵ binh này quân số không nhiều rồi được tăng cường, chẳng mấy chốc đã trở thành một Lữ đoàn kỵ binh thuộc Sư đoàn 45 do Aga chỉ huy. Lữ đoàn kỵ binh Kôtốpxki nổi tiếng vì kỷ luật nghiêm minh, đây là một điều hiếm thấy trong những năm tháng rối loạn, sinh mạng con người không đáng một xu. Lời nói của Kôtốpxki tức là luật pháp, ai không tuân theo thì lập tức bị bắn bỏ - Xung quanh người Lữ trưởng đã từng phải vật lộn với cuộc sống tù đầy khổ sai và đã từng phải đấu tranh gian khổ một mất một còn với bọn cảnh sát và cơ quan phản gián của Đennikin có rất nhiều chuyện hà khắc vô tình. Nhưng Kôtốpxki phân biệt rất rõ giữa việc bắn bỏ những tên tù binh với việc trả thù cá nhân. Sở dĩ anh là một tên "kẻ cướp lương thiện" là vì anh cả đời thật thà. Khi anh phát hiện ra trong số những tù binh bị bắt có người trước cách mạng đã bắt anh nhiều lần và lần cuối cùng suýt nữa thì lấy mất mạng sống của anh, đó là tên Hachikhơly, nhưng không phải như tên tù binh này đã nghĩ là mình thế nào cũng bị Kôtốpxki bắn bỏ để trả thù, ngọn lửa ân oán cá nhân trong con người Kôtốpxki đã đột nhiên tắt ngấm, anh đã tha cho hắn.

Lữ đoàn Kôtốpxki của Sư đoàn 45 dưới sự chỉ huy của Achi, sau khi bị vây bốn tháng, đã đánh bại được quân đội của Pêtônac, sau đó Lữ đoàn kỵ binh của Kôtốpxki lại tham gia chiến đấu giải cứu Thủ đô phương Bắc. Trong cuộc chiến đấu đập tan quân đội của Ukiniky, Kôtốpxki lập công lớn, đơn vị của Kôtốpxki đi xe lửa về phía Nam, còn bản thân Kôtốpxki bị bệnh thương hàn phải ở lại Pêtécbua. Mấy bác sĩ được cử đến chữa bệnh cho người chỉ huy kỵ binh dũng cảm nhất của Hồng quân. Sau khi khỏi bệnh, khi lên đường Kôtốpxki được tiễn như người anh hùng bảo vệ Pêtécbua đỏ, anh mặc chiếc áo da gấu do Chính phủ Pêtécbua tặng, trên ngực lấp lánh Huân chương Sao đỏ, ngồi trong một toa xe riêng đi về Ecachênin, ở đó có những tướng sĩ dưới quyền anh bị thương trong chiến đấu đang chữa trị. Trên Đường trở về Lữ đoàn kỵ binh Kôtốpxki đem theo cả vợ - Trên tầu hoả đi ra mặt trận anh quen biết một nữ bác sĩ, kết hôn ngay trên đường, rồi cùng đến đơn vị kỵ binh.

Tháng 1 và 2 năm 1920, chỉ một mình Lữ đoàn kỵ binh Kôtốpxki đã như một chiếc búa đánh gãy xương sống của bộ đội Đennikin. Kôtốpxki thừa thắng tiến sâu vào sau lưng quân địch mấy chục cây số, khi chúng còn đang hoang mang rối loạn, đơn vị của Kôtốpxki thu được rất nhiều quân trang quân dụng. Tiếp đó là áp sát Ôđétsa, người Lữ trưởng càng tỏ ra nóng ruột không thể chờ được. Tác phẩm văn học có mô tả một cuộc nói chuyện bằng điện thoại giữa Kôtốpxki với tên Tư lệnh Bạch vệ ở Rachưchierinêya và Ôđétsa hầu như hoang đường như sau: Phương diện quân Rachưchierinêya nhắc nhở đơn vị bảo vệ Ôđétsa là Kôtốpxki chỉ còn cách Ôđétsa ba ngày đường nữa thôi, cần phải có biện pháp khẩn cấp để đánh lui đơn vị kỵ binh này của Hồng quân. Cuối cùng, phía bên Rachưchierinêya hỏi lại, ai là người đang nói chuyện với tôi đấy, "Kôtốpxki” - phía Ôđétsa đáp. Bây giờ là lúc nào rồi, mà hãy còn đùa được? thế là hai bên cãi cọ với nhau trong máy điện thoại. "Tôi bảo đảm với ông là, ông đang liên hệ với Kôtốpxki đấy". Là một người thích trêu đùa, đánh cờ và giả trang. Kôtốpxki không bao giờ để cho ngựa không sẵn sàng yên cương.

Ngày hôm đó, Kôtốpxki tấn công vào Ôđétsa, lao qua những đường phố đầy rẫy những quân Bạch vệ thẳng đến bờ sông Đênhiep để đi sâu vào tung thâm hậu phương quân Đennikin để cắt đứt đường rút lui của chúng. Thế là hơn một vạn quân từ sĩ quan đến binh lính Bạch vệ của khu vực Tilatbar bị chặn lại ở bên bờ sông Đênheip, đầy băng tuyết. Người Rumani ở bên kia sông cũng không cho họ sang, còn Kôtốpxki, thì từ phía Ôđétsa tấn công vào, anh ra lệnh cho bọn Bạch vệ đang bị vây khốn ở trên băng tuyết đầu hàng. Thế là Kôtốpxki tiếp kiến những tù binh, phương thức tiếp kiến tù binh có lẽ anh đã bắt chước ở những cuốn tiểu thuyết mạo hiểm mà anh đã đọc.

Đầu tiên anh chạy tới trước mặt những tù binh mặt mũi tái mét, sau đó quay lại đứng ở một chỗ nổi bật trước hàng quân chỉnh tề của Lữ đoàn, nói mấy câu chẳng có thứ tự gì. Có người chứng kiến đã mô tả, cuộc nói chuyện đó thể hiện lòng khoan dung của người Nga. Mặc dù sau khi chiếm được Ôđétsa, trên ngực Kôtốpxki có thêm một Huân chương Sao đỏ thứ hai nữa, nhưng trong ủy ban quân sự cách mạng, lại có người không coi đó là đương nhiên mà lại nói phương thức đối xử của Kôtốpxki đối với bọn Bạch vệ , ở trên bờ sông Đênhiep là "cách hành động của quý tộc Nga".

[hoi_ls]

Sau đó Lữ đoàn kỵ bình Kôtốpxki được chỉ thị nghỉ để chỉnh đốn, hai tuần sau Kôtốpxki nhận được mệnh lệnh hành quân tới Giêmêlinca để đánh nhau với bọn bạch phỉ Ba Lan. Sau đó lại đánh nhau mấy ngày ở Paisaipôvich rồi cùng Pukini kéo đến Kiép. Bộ tư lệnh mặt trận (Egooclôp và Stalin) phái Lữ đoàn kỵ binh đi đột phá chiến tuyến của kẻ địch. Lúc đó Kôtốpxki để cho Sunghipô đỏ của Nga tự ý điều chỉnh, đang lúc khẩn cấp lại đột nhiên nhận được lệnh tiến quân lên phía Bắc để cứu viện cho đơn vị của Tukhasiepky đang gặp khó khăn. Lữ đoàn kỵ binh Kôtốpxki phải đi suốt đêm với vận tốc năm mươi kilômét/giờ, nhưng vẫn không kịp, Hồng quân đã phải rút khỏi Vacsava. Kỵ binh Kôtốpxki quen với việc hò hét, huýt sáo, vung kiếm xông thẳng vào trận địa của địch, lần này bất đắc dĩ phải chiến đấu bảo vệ phía sau một cách khổ sở để yểm hộ bộ binh Hồng quân đang bị kỵ binh Ba Lan truy đuổi. Trong tình hình đó, Kôtốpxki mưu trí lanh lợi, đã đánh lui được quân địch, mở đường cho bộ binh Hồng quân rút lui.

Nếu không nhờ có rừng cây rậm rạp thì đơn vị của Kôtốpxki đã bị xoá sổ rồi. Qua ba ngày đêm chiến đấu liên tục, số người, ngựa bị tổn thất nặng nề. Kôtốpxki phải tốn rất nhiều công sức cuối cùng mới có được một số xe ngựa kéo pháo và người bị thương lên trên đỉnh núi. Một sĩ quan quân đội Ba Lan đã năm lần cầm cờ trắng lên núi yêu cầu Kôtốpxki đầu hàng trong danh dự, nhưng đều thất bại. Nhưng lương thực cũng đã hết.

"Hỡi các anh em", Kôtốpxki hạ giọng nói: "Xin lỗi, đưa anh em tới nước bị vây thế này là lỗi tại tôi, nhưng đến nước này thì chẳng còn gì nữa, không hy vọng ai đến giúp nữa, chúng ta hoặc là hy sinh như một chiến sĩ cách mạng chân chính hoặc là xông ra".

Nắm đúng thời cơ, Kôtốpxki đột nhiên xông thẳng về phía quân Ba Lan đang khép chặt vòng vây về phía Kôtốpxki, tiếp đó là những kỵ binh mặt mũi đầy bụi và máu, không còn ngựa, vung kiếm đi theo sau chiếc xe xong mã, đang lộc cộc kéo những khẩu súng máy xuống núi, lúc đó Kôtốpxki cưỡi ngựa chạy lên phía trước một quả pháo đã nổ ngay bên cạnh làm anh ngã ngựa ngất đi các anh em đã xúm lại dùng tay khênh Kôtốpxki tiếp tục chạy.

Sau khi ra khỏi vòng vây, Kôtốpxki được xe ngựa chở đến bệnh viện. Các bác sĩ thấy vết thương của anh rất nặng, khó có thể hồi tỉnh được. Nhưng với một người đã qua nhiều năm tôi luyện, có một thân hình cường tráng và đã thử thách qua nhiều lần chết hụt, nếu là người khác thì khó có thể chịu đựng nổi và qua được cơn hiểm nghèo. Nhưng Kôtốpxki đã hồi phục rất nhanh, Ba tuần sau anh đã có mặt để chỉ huy đơn vị chiến đấu.

Ngày nay trong cái lý lịch của Kôtốpxki có một số chi tiết không thể lý giải một cách đơn giản như trước đây giữ im lặng có nghĩa là phản bội sự thực lịch sử.

Dưới đây nói qua về việc Kôtốpxki tham gia việc trấn áp phản loạn Anđônôp ở Tanpô. Gần đây báo chí đã đăng nhiều bài viết về nguyên nhân của cuộc khởi nghĩa đó và những bài viết có liên quan tới sinh thời Anđônốp, mà mấy chục năm qua bị công kích là tên đầu sỏ thổ phỉ và tên Cục trưởng cục cảnh sát huyện đầu mục thổ phỉ phản cách mạng. Những nghiên cứu lịch sử gần đây và những văn kiện hồ sơ cho thấy, nguyên nhân rất sâu xa của việc nông dân ở Tanpô chống lại chế độ trưng dụng lương thực thừa, không thể thực hiện được của chính phủ địa phương và chỉ gạt bỏ những biểu hiện về hình thái ý thức bề ngoài, thì mới biết rõ nguyên nhân dẫn tới phong trào khởi nghĩa ở một tỉnh. Các nhà sử học và các nhà chính luận ngày càng nghiêng về phía quan điểm này. Tức nông dân ở Tanpô khởi nghĩa là để chống lại hành vi thô bạo của chính quyền địa phương, thực tế là vì bức bách quá.

Những suy nghĩ mới về nguyên nhân của cuộc khởi nghĩa nông dân Tanpô. Họ dùng hình thức phản loạn để bày tỏ bất mãn, khiến người ta phải đánh giá lại về thái độ đối với người trấn áp khởi nghĩa. Mới đầu người ta còn né tránh, sau dần dần mạnh dạn chỉ trích Kôtốpxki, vì chính Lữ đoàn của anh đã ngồi xe lửa từ Ucraina về trấn áp cuộc khởi nghĩa ở Tanpô. Chúng ta đã biết nhà văn C.Sipilyakhôp và A.Nicôlaiép chứng thực là Lữ đoàn Kôtốpxki vừa xuống tầu ở Môsanskhơ mấy tiếng đồng hồ, đã bị những phần tử khởi nghĩa đánh chết gần 500 người, Kôtốpxki còn cùng Tư lệnh Tập đoàn quân Upôlêvich bàn kế hoạch hợp đồng tác chiến giữa bộ đội xe bọc thép và bộ đội kỵ binh. Trong đó bộ đội xe bọc thép bao vây các phần tử phản loạn rồi đuổi chúng chạy về hướng của bộ đội kỵ binh Kôtốpxki. Kế hoạch này rất thành công, do bộ đội xe bọc thép và một Lữ đoàn kỵ binh khác xua đuổi, những người khởi nghĩa chỉ còn cách chạy về phía bộ đội của Kôtốpxki. Hai tác giả cho biết, qua năm ngày đêm kịch chiến, bộ đội của Kôtốpxki đã giết được mấy ngàn người.

Lẽ nào lại phải giết nhiều người đến thế? Lẽ nào lại phải giết những người nông dân hầu như đã tuyệt vọng vì ngay đến những hạt giống cũng bị chế độ trưng thu cướp mất? Lẽ nào những người vệ sĩ cao thượng của những người nghèo khổ vùng Pisalapia và Ucraiena lại không biết những người kỵ binh hùng dũng chặt đầu của ai? Vấn đề thật đơn giản, nhưng đáp án rõ ràng là phải tìm ở trong những Văn kiện lịch sử. Khi được lệnh của nữ hoàng Ecachiêrina đệ nhị cử quân chính quy đi trấn áp quân khởi nghĩa Phacasep, Nguyên soái Suvôlôp lại không đau khổ vì lương tâm cắn dứt ư?

[hoi_ls]

Còn Kôtốpxki đương nhiên cũng đau khổ, việc chém người nông phu chưa từng được tập cưỡi ngựa, không biết đánh nhau bằng đao kiếm, lần đầu tiên cưỡi ngựa, ngã từ trên mình ngựa xuống không phải là việc Kôtốpxki nên làm. Là một người thích tiểu thuyết trinh thám, Kôtốpxki mặc quần áo vàng, không muốn những người vô tội phải chết. Vì thế khi nhận được lệnh tiêu diệt đội kỵ binh do Ivan Macsiu, người bạn chiến đấu của Anđônôp chỉ huy, Kôtốpxki đã nghĩ ra một cách khéo léo để dụ tên đầu sỏ thổ phỉ ra ngoài, anh là một nhà ảo tưởng, một nhà mạo hiểm và là một người thích kích thích, chỉ có khi nào mang tính mạng của mình ra làm mạo hiểm thì anh mới thật sự thấy mình sống bằng xương bằng thịt thực.

Kôtốpxki được biết ban tiễu phản bắt được một trong những trợ thủ thân thiết nhất của Andônôp - Tham mưu trưởng Aikhơtôp, Kôtốpxki không yêu cầu bắn Aikhơtôp mà lại xin về đơn vị của mình. Theo tin tình báo lúc bấy giờ, thì Ivan Macsiu không biết Ankhơtôp bị bắt, vẫn nghĩ rằng hắn và Andônôp đang cùng trốn một chỗ. Kôtốpxki bố trí tám người của mình ở bên cạnh Aikhơtôp và ra lệnh cho họ: Nếu Aikhơtôp dở trò gì, thì bắn vỡ đầu hắn ngay, mặc dù Aikhơtôp hứa sẽ giúp đỡ, nhưng vẫn không thể tin tuyệt đối được.
Một đêm, Aikhơtôp dẫn bốn mươi kỵ binh tài giỏi, mặc quẩn áo lính Côdắc dưới sự giám sát chặt chẽ của Kôtốpxki và tám vệ sĩ trung thành của mình đến một thôn nhỏ. Trong thôn này có cụ thân sinh Macsiu, đây là điều Kôtốpxki mong muốn, ông cụ có biết Aikhơtôp, Aikhơtôp nói với ông cụ là thủ lĩnh của thổ phỉ, là Phêlanôp dẫn đội quân Côdắc tới giúp Macsiu. Ông cụ liền gọi một đứa trẻ đến giao thư của Aikhơtôp cho đứa trẻ chuyển ngay cho Macsiu ở trong rừng. Sáng sớm hôm sau nhận được thư trả lời. Trong thư Macsiu hẹn tuần sau sẽ gặp tại thị trấn Côpêlenca.

Để không làm cho địch hoảng sợ, Kôtốpxki quay về điều động Lữ đoàn của mình, yêu cầu Unepvich bố trí Hồng quân canh rừng một quãng. Mặc dù Unépvich và Đohasepky đều chưa nắm được chi tiết của hành động này. Vì cần phải phái tuyệt đối bí mật, tránh để Macsiu nghi ngờ.

Hai Binh đoàn kỵ binh vội vàng chuẩn bị những chiếc mũ bằng da dê màu đen, kiểu mũ của bọn Côdắc, Cuban vẫn dùng, và quần có sọc mầu bên cạnh. Những người chuẩn bị tham gia chiến đấu đợt này còn phải học tiếng Côdắc để xưng hô với người chỉ huy nữa.

Kôtốpxki và Aikhơtôp cưỡi ngựa đi thẳng tới chỗ Macsiu. Trên đường đi Kôtốpxki luôn luôn nhắc Aikhơtôp "coi chừng".

"Nếu anh chạy về phía kia, hoặc dùng mắt để ra hiệu cho nhau, hoặc nói lung tung một câu nào, thì anh sẽ chết ngay, chúng tôi không để anh thoát được đâu”.

Một người nổi tiếng vì thích diễn kịch, thích pha trò, và mạo hiểm, Kôtốpxki lần này đóng vai Phêlanôp rất đạt, nhưng cũng vẫn rất mạo hiểm vì lúc nào Aikhơtôp cũng có thể bán đứng anh, nhưng Aikhơtôp cũng biết rất rõ là Kôtốpxki đã nói được là làm được. Macsiu đã tin tưởng họ và dẫn tên đầu sỏ thổ phỉ Phêlanôp vào trong thôn để gặp những tên thân tín khác. Trong một căn nhà gỗ đơn sơ có khoảng hai mươi người đang đợi họ, mà bên cạnh Kôtốpxki chỉ có tám người.

Cuộc họp bắt đầu, sau khi bàn kế hoạch tấn công vào Tanpô xong, Macsiu mời họ đi ăn, khi rượu và thức ăn đã bày ra bàn, đang lúc rượu thịt vui vẻ, thì Phêlanôp đầu sỏ thổ phỉ đột nhiên đứng lên bàn nói: "Thôi không cần phải nói nữa, tôi không phải là Phêlanôp, tôi là Kôtôpxki ".

Giống như những ông chủ thể hiện ở trong đám đông như trong những cuốn chuyện mà anh thích đọc, Kôtốpxki biểu diễn rất say mê và nhuần nhuyễn. Anh hoàn toàn có thể tước súng của Macsiu một cách êm thấm. Nhưng Kôtốpxki không phải là loại người như thế, trong cuộc sống của anh không thể có mạo hiểm.

Mọi người có mặt trong nhà gỗ lúc đó đều ngỡ ra. Kôtốpxki tay cầm súng lục ổ quay chĩa vào Macsiu bóp cò lần thứ nhất không thấy đạn nổ, lần thứ hai cũng thế, liên tục ba lần đều không có đạn nổ. Lúc này Kôtốpxki lùi lại phía góc tường, mở súng ra kiểm tra và tiếp đó là chiếc đèn dầu bị một phát đạn vỡ tan, thế là cuộc hỗn chiến bắt đầu. Những người của Kôtốpxki xông vào tóm cổ những. tên đầu sỏ của cuộc khởi nghĩa. Bản thân Macsiu bị trúng ba phát đạn của Kôtốpxki, trong đó có hai phát trúng ngực. Kôtốpxki cũng bị thương cánh tay phải. Khi Kôtốpxki nằm trên cáng khênh ra khỏi nhà, Kôtốpxki cho gọi Aikhơtốp đến nói.

"Lúc đó anh hoàn toàn có thể trói tôi lại như bắt một con chim họa mi trong lồng để nộp cho Macsiu, như vậy anh có thể trở thành người anh hùng, nhưng anh đã không làm như vậy".

Kôtốpxki trầm mặc một lúc rồi nói tiếp:
"Anh đã biết là tôi có thể bắn chết anh, vì điều đó đã được ban tiễu phản bàn bạc rồi, vì nếu anh ở bên đó thì anh đã bị bắn từ lâu rồi."

Aikhơtôp nghe thấy thế sợ tái mặt.

"Thôi được thả anh ta ra, tuỳ anh ta, muốn đi đâu thì đi" Kôtốpxki ra lệnh và nói: "Chúng ta không còn ai nợ ai nữa. Thế là xe mở máy đi thẳng”.

[hoi_ls]

Tâm lý của Lữ trưởng Kôtốpxki rất kỳ quái, khác người. Khi anh còn sống, không phải là ai cũng hiểu anh. Sau khi anh chết, những mô tả có tính phiến diện, nào là anh là một người Bônsêvích trung thành hoặc là một kẻ vô chính phủ không chịu ràng buộc, không qua khỏi thử thách của thời gian. Những địa chủ và con cháu địa chủ ở vùng Pisarapia trước cách mạng bị Kôtốpxki cướp bóc phần lớn chạy ra nước ngoài, vì thế những người này nhấn mạnh đặc biệt tới những hành vi phạm tội của Kôtốpxki. Vì vậy ngoài những bài viết mô tả những hành động tội phạm của Kôtốpxki ra, có rất ít bài viết về những việc làm của anh, khiến người ta phải chú ý. Nội tâm Kôtốpxki rất phức tạp, rất mâu thuẫn. Muốn hiểu tâm lý của Kôtốpxki thì cần phải hiểu thời đại đó. Thời đó người ta không phải điền ngày sinh tháng đẻ, những việc làm trước cách mạng vào cái biểu có sẵn một cách nghiêm ngặt, cũng không cần phải tỏ lòng trung với lãnh tụ của Điện Kremli. Lúc đó còn chưa sáng tạo ra cái quan hệ nối khố của hệ thống hành chính đáng sợ. Bảng tên chức vụ do cấp trên bổ nhiệm, vì vậy nhiều chức vụ quan trọng và những người tài năng xuất chúng được tuyển chọn từ đó ra đảm nhiệm. Nhưng khi nhiệm kỳ của người đó kết thúc, thì họ trở thành những người vô dụng, thậm chí là những người nguy hiểm. Thay thế vào đó là những người bình thường, không học, không có kỹ thuật, họ vâng lời và làm việc theo sách vở. Kôtốpxki trưởng thành từ loại người này. Trong cái mệnh lệnh thuần tuý lý tình của anh ta, có thể là yêu cầu binh sĩ phải học thuộc những lời anh ta nói. Một lần vì không vừa ý với quần áo của Sư đoàn Colyvôsô. Quân đoàn trưởng Sicốp Kôtốpxki đã tự tay viết mệnh lệnh cho quân đoàn là: "Sau khi kết thúc tác chiến quần áo của các chiến sĩ trong đơn vị đồng chí Sư trưởng Z.Cơlyvôrôsicôp trông giống như quần áo lót sau những buổi hoan lạc của những đêm giao tiếp vậy".

Là một người có tính độc lập, thông minh tuyệt đỉnh, có sức hấp dẫn, là một người có tài tự biết mình, có uy tín cao trong quân đội và trong quần chúng thì không thể không có người đố kỵ ghen ghét, không thể không có những người không có ý xấu. Có những người thích báo cáo với ủy ban quân sự cách mạng và Tổng cục Chính trị về tình hình thống trị của Kôtốpxki trong vương quốc của mình (địa phương đóng quân của Quân đoàn kỵ binh số 2), nói nào là Kôtốpxki là tổng thống của nước cộng hoà, Kôtốpxki ở đó ngoài lời nói của Kôtốpxki ra, không có luật pháp, Kôtốpxki là chỉ huy, là lãnh tụ, là quan toà, là nhà nước, mà còn là Đảng nữa. Kôtốpxki với sự thông minh trời phú hiểu rất rõ hiện thực xã hội của thời đại của mình. Thời đó trong quân đội còn mang nặng tính du kích, muốn thay đổi tình trạng đó cần phải có thời gian.

Nhưng họ lại không để cho Kôtốpxki có thời gian. Đêm ngày 6 tháng 8 tại nông trường quốc doanh "Siêbankha" thuộc Cục sản xuất của quân đội trung ương cách Ôđétsa ba mươi dặm báo "Sự thật" đã đăng bức điện báo Kharcốp đánh đi cho biết: "Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Liên Xô, Ucraina và Mônđôva, Quân đoàn trưởng Quân đoàn kỵ binh Kôtốpxki không may tạ thế". Mãi 65 năm sau, chúng ta mới biết hung thủ là Mainep Chaisep chính là nhà mà Kôtốpxki đã trốn tránh sự truy bắt của bọn phản gián Đennikin và hắn đã đưa cho Kôtốpxki một chiếc áo mặc vào để đi trốn, trước khi đi Kôtốpxki đã quen miệng nói với hắn là tôi đã nợ anh một món nợ, một đêm sau năm năm, Maiyen Zhaichiên đã gặp lại người còn nợ mình và đã bắn chết anh ta.

Nhẽ nào Kôtốpxki nói lời vàng ngọc lần đó lại không thu dụng anh ta; đối với người đã cứu mình lại tỏ ra rất lạnh nhạt, để anh ta có thể hành động khinh suất như thế ? Chỉ cần tìm hiểu qua một chút là sau năm 1920, sau khi kỹ viện bị chính quyền Xô Viết đóng cửa Maiyen Zhaichiên đã gặp khó khăn trong cuộc sống, sự hoài nghi vô lý này cũng sẽ tự mất đi. Nghe nói hai năm trước ngày người mắc "nợ" được làm quan to, Maiyen Zhaichiên đã phải lần hồi qua ngày, nay chỗ này mai. chỗ khác. Lúc đó kỵ binh của Kôtốpxki đóng tại Umen, một hôm Zhaichiên đến chỗ Quân đoàn trưởng Kôtốpxki. Sau khi nghe vị ân nhân đã cứu mình ở Ôđétsa, phải trải qua biết bao nhiêu gian khổ lận đận, Kôtốpxki rất cảm động. Về mặt nhân tình mà nói, cũng có thể thông cảm nỗi khổ của Zhaichiên vì hai năm vừa qua không có công ăn việc làm cố định, đến chỗ nào cũng bị từ chối. Những người thất nghiệp còn phải xếp hàng dài ở trung tâm giới thiệu việc làm, huống chi bản thân anh ta trước đây đã từng hành nghề gây tổn hại tới thuần phong mỹ tục (kỹ viện), nên càng không thể hy vọng kiếm được việc làm khả dĩ "Tôi chỉ còn có một con đường là cùng với Natôkia nằm trong quan tài chờ chết thôi". Ông chủ kỹ viện bị xoá bỏ, nghĩ tới những ngày ở Ôđétsa khóc lóc kể với Kôtốpxki.

Thế là Kôtốpxki liền ra lệnh để ân nhân cứu mạng của mình được làm Đội trưởng Đội bảo vệ Nhà máy đường Phêrêgơnôpskhơ. Nhà máy đường này của kỵ binh. Mácgiônkích (mọi người thường gọi anh là Mácgiônkích) nhờ có sẵn khả năng làm việc nên đã nhanh chóng quen với việc kinh doanh của Nhà máy đường, ngoài ra còn giúp đội kỵ binh làm được một số việc thông thường. Nhưng Mácgiônkích cũng không dám ỉ lại vào Quân đoàn trưởng Kôtốpxki, vì Kôtốpxki đã báo đáp anh một cách khảng khái.

Hầu như không có hiện tượng gì chứng tỏ là có bi kịch như vậy, quan hệ của hai người rất cao cả trong sáng. Ngoài ra ngay khi kết thúc ngày nghỉ Kôtốpxki còn cho Mácgiônkích ngồi xe từ Umen đến Siêbankha để anh ta thu xếp một số thứ giúp người vợ chửa. Ít ra trước toà anh ta cũng nói được động cơ của việc đi Siêbankha. Kôtốpxki có biết được việc anh ta đến Siêbankha hay không hoặc giả anh ta từ Umen đến khiến Kôtốpxki phải kinh sợ? Điều này chỉ có thể đi hỏi chính Kôtốpxki.

[hoi_ls]

Macky bị bắt ngay hôm xẩy ra vụ án. Sau đó mấy hôm, báo chí đưa tin Mácgiônkich ám sát Kôtốpxki vì động cơ chính trị, anh ta làm theo lệnh của Cục gián điệp Rumani. Một năm sau tức tháng 8 năm 1926 mở phiên toà. Tác giả của cuốn "Lữ đoàn trưởng Hồng quân" không nói đến những chi tiết về cái chết của Kôtốpxki, sau này trong bài viết đăng trên tạp chí "Ngọn cờ" của B. Kachacôp viết: "Trong phiên toà không nói tới việc "tội phạm dùng súng bắn". Mácgiônkich thú nhận là hắn giết Kôtôpxki vì anh ta không đề bạt hắn mặc dù bản thân hắn đã nhiều lần nêu yêu cầu này với chỉ huy cấp trên".

Còn tòa ? sau khi nghe những lời trần thuật không thể tin được của Zhaichiên, toà lại tỏ ý mãn nguyện với lời giải thích của hắn? Những vị Luật sư chuyên nghiệp đó tại sao lại ấu trĩ và tin một cách dễ dàng như vậy? Trong lịch sử của chúng ta thường có những vấn đề vô cùng phức tạp.

Quá trình xét xử cũng rất kỳ lạ. Bà vợ goá của Kôtốpxki nói với các con mình về quá trình xét xử như sau: “Bà cho rằáng phiên toà thứ nhất chẳng có nội dung gì, trong đơn khởi tố Viện kiểm sát lại gọi vụ mưu sát là vụ án gián điệp của cảnh sát chính trị Rumani, khi nói tới vấn đề "mưu sát" Luật sư lại hỏi bị cáo những việc chẳng có liên quan gì..".

Theo lời của kiểm sát viên thì Zhaichiên có liên hệ với cơ quan phản gián Rumani, nhưng bà vợ goá của Kôtốpxki lại rất hiểu hung thủ và thái độ của chính sách đối xử với hắn, vì thế bà không tin thậm chí còn hoài nghi... ngày nọ qua ngày kia, nghi vấn trong đầu bà ngày càng nhiều. Tại sao nhà đương cục không ngăn chặn những tin đồn bẩn thỉu cứ lan dần ra ở Ôđétsa? Tại sao báo chí không đăng tiến trình của việc xét xử? Tại sao bản phán quyết cuối cùng cứ phải giữ bí mật? Ở đậy những bí mật nào của nhà nước có thể công khai được? Việc xét xử càng đi sâu, thì nghi ngờ càng nhiều.

Cuối cũng đã tuyên án Zhaichiên bị xử tù mười năm. Phán quyết như vậy nặng hay nhẹ, có phù hợp với tội hay không? Ngay trong cùng một phòng, có một người chỉ vì cướp bộ đồ nghề nha khoa mà trong cùng một phiên xử lại bi xử bắn, còn người giết Kôtốpxki chỉ bị xử tù mười năm?

Cả đời Kôtốpxki thích xem những chuyện lãng mạn và lịch sử thần bí, sau khi Kôtốpxki chết, những cái đó vẫn cứ xoay quanh tên anh mãi. Năm 1928 toà án xét xử hung thủ bị tù mười năm, nhưng chỉ ở tù có hai năm đã được tha. Lại có tin nói trong hai năm ở tù, khi có ai hỏi tới hắn chỉ cười đáp, đó đâu phải là tù, hắn ở tù nhưng quản lý câu lạc bộ nhà tù, ban ngày có quyền vào thành phố. Sau khi ra tù được bố trí làm việc tại đoạn toa xe Kharcốp. Hai năm sau người ta phát hiện thấy xác hắn nằm trên đường sắt gần ga Kharcốp, trên mặt hắn còn hằn rõ nụ cười đau khổ. Có người giết hắn vứt xác hắn vào đường xe lửa cho xe lửa cán, nhưng đã không kịp, một công nhân vô tình phát hiện ra màn kịch ghê sợ này.

Rõ ràng đây là có dụng ý tạo ra một tai nạn ngẫu nhiên. Ai làm việc này? Tại sao lại phải giết một người duy nhất biết rõ nguyên nhân của bi kịch Siêbankha?

Không bắt được hung thủ giết Zhaichiên. Một số tình hình mà Ôlêga Pitơnôpca Kôtôpcaia nói chứng tỏ điều này, một hôm có ba người cấp dưới của Kôtốpxki trước đây đến thăm bà và nói với bà, họ sẽ giết chết Zhaichiên. Nhưng Ôlêga Pitơnôpna đã phản đối kế hoạch của họ, bà cho rằng không nên giết Zhaichiên vì hắn là người duy nhất biết được sự thực. Vì không yên tâm đối với những người đến thăm mình, nên bà đã cảnh báo những người đứng đầu bộ đội ký lệnh là không nên trừ khử hung thủ đã giết chồng bà. Mặc dù vậy, Zhaichiên vẫn bị chết.

Kachacôp cho rằng, giết Zhaichiên là thủ hạ của Kôtốpxki làm, nhưng không phải là không có người đứng đằng sau vụ giết Kôtốpxki tham dự và chỉ huy. Zhaichiên sau khi làm điều xấu xa đáng lẽ đã bị chết rồi, vì thế hắn đã nhanh chóng được thả ra tù. Zhaichiên bị giết chẳng qua cũng chỉ là kết cục thông thường của những hành động độc ác mà thôi. Người của Kôtốpxki cũng nghĩ như thế, chẳng qua chỉ là sao khéo đúng dịp đến vậy. Bất kể là Sitơlicônôp, hay Waterman (còn một tên nữa không rõ tên) đều không cảm thấy đau khổ.

Trong một chuỗi lôgích đó những sự thực mới biết chiếm địa vị quan trọng, đó là tháng 1 năm 1925, Blôngtai Chủ tịch ủy ban quân sự cách mạng Liên Xô và là ủy viên nhân dân Hải quân Liên Xô rất quan tâm tới quá trình điều tra vụ án về cái chết của Kôtốpxki, vị chỉ hủy nổi tiếng của Hồng quân vừa được bầu làm ủy viên Ban quân sự cách mạng Liên Xô và sắp sửa được đề bạt làm Phó ủy viên nhân dân Hải quân Liên Xô, thấy cái chết khó hiểu này khiến ông ta cảm thấy kinh hoàng. Blôngtai rõ ràng là nghi trong này nhất định là có vấn đề vì thế ông đã yêu cầu gửi tất cả những tài liệu điều tra có liên quan tới vụ án về Mátcơva. Nhưng bản thân Blôngtai tháng mười năm đó lại nhận được bổ nhiệm-nhiệm vụ mới và cũng mười tháng sau đột nhiên chết trên bàn mổ, như vậy thì còn ai biết công việc điều tra tiến triển ra sao, có phát hiện ra manh mối gì, có liên quan với những ai nữa? Sau khi Blôngtai tuyệt đối không phải là chết một cách bất ngờ, những tài liệu có liên quan tới vụ án lại được trả về Ôđétsa. Những trinh sát ở đây không ai có thể cản trở việc một số người nào đó cần thêu dệt lên một số những câu chuyện thần thoại sau cái chết của Kôtốpxki.

Vậy ai cần những câu chuyện thần thoại đó? Kachacôp không trực tiếp nói rõ tên của người đó, nhưng kết luận dưới đây có thể làm cho người ta cũng dễ dàng thấy được: Người không thích Blôngtai, cũng là người rất sợ Kôtốpxki, vì Blôngtai muốn đề bạt Kôtốpxki đảm nhiệm chức Phó ủy viên nhân dân. Con trai Kôtốpxki cũng khẳng định là cha anh là người bị mưu sát chính trị đầu tiên sau Cách mạng tháng Mười. Vậy ai là người bày và thực hiện âm mưu này? Có phải là người bị Blôngtai ngáng trở không ? Cuộc đấu tranh trong nội bộ Đảng giữa thập niên 20 hình thành hai phe đối lập nhau là Stalin và Trôtxki, sau đó lại có thêm một phe nữa là Blôngtai và Chiarânxky đứng đầu, hai người này sau đó đột nhiên chết. Blôngtai đã từng đánh giá cao tài năng quân sự của Kôtốpxki và đề cử Kôtốpxki vào trong tập đoàn quyền lực cao nhất của quân đội.

Nhưng ý định của Blôngtai không thành.

Những người này định tìm bệnh "viêm dạ dày" của Kôtốpxki vì trước đây khi ở Kiép đã phát hiện anh có những triệu chứng của bệnh "Viêm loét dạ dầy". Vì thế mới chuyển ngay anh về Matxcơva đưa vào bệnh viện mà sau này Blôngtai cũng điều trị ở bệnh viện này. Trong vòng hai tuần họ tìm một lý do để Kôtốpxki phải lên bàn mổ, nhưng không tìm được lý do xác đáng và Blôngtai không đồng ý vì Kôtốpxki có một cơ thể rất khoẻ mạnh.

Vì thế chúng phải thực thi kế hoạch khác, kết quả hoàn toàn không ngoài dự đoán của chúng, chúng không phải tốn nhiều công sức mà vẫn giết được Kôtốpxki. Vì chỉ cần con người như Zhaichiên là đủ.

[hoi_ls]

CHƯƠNG 10
TIẾN LÊN DƯỚI LÁ CỜ HỒNG

Bị chôn hai lần - Quan tài ở trong vườn Nhà máy - Khai quật khám nghiệm tử thi nói lên điều gì - bị người mình bắn - về những lời thần thoại - diễn biến theo hướng nào - Ai có lợi vì cái chết của anh ta.

Người quản trang phát hiện ra chẳng biết ai đã vào trong cái nhà xiêu vẹo bằng gỗ tồi tàn này lục soát từ lúc nào, một số thực phẩm của gia đình người chết đưa cho để ở trong đó cũng biến mất. Những người nhà của người chết muốn người quản trang tìm cho người thân của họ một miếng đất tương đối cao ráo một chút, để người thân của họ được an nghỉ mãi mãi. Trong thời kỳ bạo loạn, năm 1919 cuộc chiến tranh tàn sát lẫn nhau diễn biến rất căng thẳng, làm cho biết bao người phải bỏ nhà cửa ruộng vườn ly tán khắp nơi. Ai còn có thể nghĩ được là còn có thể quay trở lại để cúi đầu trước những nấm mộ để cầu cho cha mẹ, anh, chị, em, chồng con được an nghỉ.

Người quản trang không từ chối bất cứ một ai, theo phương thức Cơ đốc giáo, ông ta chia sẻ nỗi thống khổ của những gia đình có người chết. Ngay những người vì hoàn cảnh nào đó chôn trộm, chưa được phép của nhà đương cục địa phương, thì người quản trang điếc dở này cũng cứ lờ đi để họ chôn, chứ không cản trở, ông cho rằng, sau khi chết mọi người đều bình đẳng, không nên vì người đó, khi còn sống có quan điểm tư tưởng nào đó, nên đến khi chết lại chôn họ ở dưới rãnh nước hoặc nơi tồi tàn. Người quản trang không quan tâm tới quyết định của nhà đương Cục thành phố về việc không cho những người thuộc giai cấp bóc lột, được chôn trong nghĩa trang, vì thế người quản trang được nhiều người trao cho những đồ ăn thức uống. Trong những năm đói kém, thì những món quà này quả là một phần thưởng đáng giá.

Cánh cửa của nhà người quản trang ít khi đóng, do đó có người lợi dụng sự nhẹ dạ này, khi thì đến lấy trộm mẩu bánh mì, lúc thì lấy trộm xâu cá khô, lúc lấy khúc xúc xích. Cuối cùng người quản trang lại mới bị mất một số thức ăn, ông tức quá quyết định rình bắt cho được kẻ ăn trộm. Nhưng chẳng hiểu sao ông lại cho rằng, có lẽ những người lính trốn trại đến ẩn náu ở gần đây thôi. Chứ còn nhân dân cả thành phố này đều biết ông, không ai nỡ mà cũng không ai dám đến nhà ông mà lấy bánh mì.

Một hôm, cái người đứng trước mặt ông không phải là một người lính trốn trại lưu lạc như ông dự đoán mà là một đứa bé khoảng 12-14 tuổi, thấp bé, đầu tóc bù xù, đói khát chỉ còn da bọc xương. Ông quản trang và những người giúp việc tỏ ý kinh ngạc. Thằng bé mồ côi cả cha mẹ, phải đi ăn mày trên đường phố, để có một chút thức ăn, có khi ăn xin không được phải ăn cắp. Người quản trang điếc dở cô đơn này nghĩ thương tình đã giữ thằng bé lại - chia sẻ cho nó một phần thức ăn nhỏ nhoi của mình, và lâu dần nó cũng giúp ông được một số việc.

Mọi việc trong nghĩa trang đều được cậu bé chú ý, ngay cả những phương thức mai táng khác nhau của mỗi nấm mồ cũng được hằn sâu trong đầu óc cậu. Có một lần một bà mẹ đau đớn đến tuyệt vọng đã nhảy xuống huyệt để được chôn cùng với đứa con thân yêu đã chết của mình, biết bao cảnh thương tâm thường diễn ra trước mắt cậu, mỗi lần mở cửa nghĩa trang lại nhìn thấy những cảnh tang tóc bi thương. Ở đây chôn cất đủ các loại người - Người già có, trẻ có, chiến sỹ Hồng quân, trẻ con, thủ trưởng có, và người nông dân chất phác có... đủ cả. Nhưng có một đám tang đã hằn sâu trong ký ức của cậu.

Đó là đám tang tháng 9 năm 1919, vào khoảng trưa hôm đó một số chiến sỹ Hồng quân vác xẻng cuốc tới nghĩa trang, sau khi lựa chọn một mảnh đất họ bắt đầu đào, cậu bé quản trang đi đi lại lại gần đó và nghe thấy các chiến sỹ Hồng quân nói chuyện với nhau là Người chỉ huy Hồng quân bị đánh chết sẽ được chở đến bằng tàu hoả, dự định tối nay sẽ tới.

Nhiều chiến sỹ tỏ ý bất mãn lấy cái công việc không lấy gì làm vui vẻ này để xì xào chê trách người chỉ huy hiện nay là: Tàu chở khách thường đến từ sáng, tầu đến buổi tối phần nhiều là tầu chở hàng. Gì thì gì cũng không nên chở thi hài của thủ trưởng quân sự bằng tầu chở hàng, hơn nữa từ trước tới nay việc đưa tang người của đơn vị thường dùng xe của chính đơn vị mình cơ mà. Qua đó đủ biết những chiến sỹ Hồng quân này đều là những người phục vụ trong một cơ quan cao cấp nào đó vì thế họ biết đối với người chết nào thì phải làm thế nào.

Thế rồi chiếc xe chở hàng tối hôm đó chở tới một chiếc quan tài đựng thi thể người chỉ huy, xe vừa tới là cử hành tang lễ ngay. Điều khiến người quản trang chú ý là quan tài được làm bằng kẽm. Những quân nhân hộ tống quan tài khênh đặt ngay xuống huyệt, mà những cảnh vệ đã đào, với một lễ truy điệu ngắn gọn, chỉ có vài người khách nói lời cáo biệt, không có người nào ở địa phương lên phát biểu gì, mấy khẩu súng lục bắn ba phát để tỏ ý từ biệt người đã khuất, cuối cùng một tấm bia mộ bằng gỗ ghi tên người đã khuất được cắm trên mộ.

Người quản trang và cậu bé thấy tên khắc trên bia mộ bằng gỗ cảm thấy khó hiểu, tên này không phải là một tên bình thường. Sống bên cạnh người quản trang đã lâu nhưng cậu bé chưa hề nghe thấy tên này bao giờ. Vì cậu đã quen với những tên của người, Hungari, người Đức, người Slavơ, người Trung Quốc. Vì thế tên hiếm có của người chỉ huy này đã khắc sâu trong ký ức của cậu bé và chiếc quan tài bằng kẽm cũng là những điều suốt đời cậu không thể quên. Bất kể trước kia hay sau này cậu cũng không thể nào có dịp được trông thấy loại quan tài như thế, vì nói chung người ta thường làm quan tài bằng gỗ.

Thằng bé này cũng không ngờ rằng mình đã trở thành một chứng nhân của việc an táng một vị anh hùng nổi tiếng của Liên Xô trong thời kỳ nội chiến. Về nguyên nhân cái chết của vị anh hùng này đến nay vẫn còn có những tranh luận gay gắt. Nếu cậu bé hồi đó có được cái tính tò mò của người thường, thì cũng bớt đi được một số khoảng trống trong lịch sử. 

[hoi_ls]

Lúc đó mọi cái đều khiến người ta nghi hoặc : Ở đây người ta chưa từng nhìn thấy quan tài làm bằng kẽm từ xa mấy ngàn cây số đến, mà xe chở quan tài tới lại là xe chở hàng tồi tàn, không khớp với cấp bậc của người chết, những người hộ tống đến thì vội vội vàng vàng tang lễ quá đơn giản.v.v... Nhưng lịch sử không thừa nhận giả định, hiện thực khách quan như sau:

Mười lăm năm sau, cứ mỗi lần chiếu bộ phim cùng tên, khi cả nước đều theo đó mà ca ngợi người anh hùng, thì cậu bé con nuôi của người quản trang đã lớn tuổi nghĩ tới tên của người chỉ huy Hồng quân được mai táng trong quan tài bằng kẽm. Cậu bé lúc đó đã lớn lên tuy không còn thương cảm như khi còn đi lang thang nữa, lúc này cậu đã thường xuyên đi sửa sang lại những ngôi mộ cùng với cha nuôi, theo phương thức người xưa rót rượu để truy điệu vong hồn người chết. Qua đó người ta nghĩ tới những điều sâu xa hơn, thương cảm, đồng thời cũng khiến người ta nghĩ tới những cái gì gọi là vĩnh hằng. Anh ta lặng lẽ đảo mắt nhìn những nấm mộ mà anh tự tay tham gia vun đắp, anh ngồi xuống bên nấm mộ của người chỉ huy Hồng quân nổi tiếng. Đây là người chỉ huy Hồng quân mà các đội viên thiếu niên tiền phong đã hết lòng ca ngợi và viết thành những ca khúc đẹp đẽ bất hủ: "Đầu quấn băng, cánh tay máu chảy ròng ròng, mặt đất Tổ quốc thấm đẫm những giọt máu của anh". Người đã yên nghỉ tại đây, trên một mô đất nhỏ không làm mọi người để ý, hầu như đã bằng phẳng và không còn bia mộ nữa rồi.

Độc giả tinh tường, các người đã đoán đúng rồi, người đó tên là Vasi, còn đứa bé lang thang năm 1919 đến ở với người quản trang đó tên là Phêlaphăntop.

Đây quả thật là một sự thực đau khổ tàn khốc. Trong ba mươi năm đằng đẵng không một người nào đến thăm Nicôlai Alêchsantôvic Vasi, mộ của người anh hùng bị bắn, chôn tại nghĩa trang thành phố Sammala. Kể cả vợ, người thân và bạn bè của anh cũng chưa ai đến thăm. Nhưng điều làm người ta kinh ngạc và lại là sự thật đó là khi đội thiếu niên tiền phong của thành phố Quibisep, hát bài ca ngợi đoàn tiến quân dưới ngọn cờ Hồng, chân thành ca ngợi công đức của người anh hùng và mường tượng tới hình ảnh của người anh hùng một cách trừu tượng, với đầy cảm tình lãng mạn thì lại không biết rằng thi hài của người anh hùng, mà mình đang ca ngợi đã nằm ở địa điểm cách nơi đoàn tổ chức những ngày hội chỉ vài trăm mét, không chỉ các em mà nhiều người lớn tuổi cũng không biết điều này. Vì thế yêu cầu của chúng ta đối với người công dân quen biết Phêlaphăngtop cũng không nên quá khắt khe. Khi anh dùng một chén rượu khao để tưởng nhớ tới người đã thu nhận anh cùng làm quản trang thì anh nghĩ ngay tới những cái gì đó ở trên đời này rất ngắn ngủi và dễ mất đi. Nhưng khi anh nhìn thấy nấm mộ của người anh hùng được nhân dân cả nước Liên Xô yêu mến đã bị quên lãng, anh lại dùng một chén rượu khác để khống chế niềm tư duy đang cồn cào trong lòng. Đó là phương pháp thường dùng của người Nga để quên đi những gánh nặng tư tưởng, nhưng đó chỉ là sự giải thoát tạm thời.

Khi anh xem "Báo tin tức" đưa tin, do không xác định được địa điểm nơi mai táng Vasi, nên công tác tìm kiếm phần mộ của Vasi, đành phải ngừng, Phêlaphăngtop nhậy bén của chúng ta nghĩ sao về việc này, đã là mệnh lệnh của Mátxcơva đưa ra, thì bảo sao phải làm vậy. Bản tin này được đăng trên báo "Tin tức" ngày 13 tháng 3 năm 1937. Như người ta thường nói, cẩn thận vẫn hơn, tốt nhất là hãy yên lặng, nếu không sẽ tự rước vạ vào mình. Ngừng tìm, có nghĩa là công việc tìm kiếm phải ngừng lại, nhưng họ đã tìm ở những đâu? Chưa thấy ai đến tìm ở nghĩa trang này, nếu cần họ phải đến chứ, nhẽ nào những người bạn chiến đấu của Vasi lại không biết người chỉ huy của mình đã chôn ở thành phố nào, không thể có.

Phêlaphăngtop nói rất đúng, 12 năm sau, những người bạn của Vasi, tức tháng 6 năm 1949 họ mời Phêlaphăngtop đến Ban chấp hành Xô Viết, họ lễ phép hỏi Phêlaphăngtop xem có biết người anh hùng trong cuộc nội chiến chôn ở đâu không. Phêlaphăngtop nghĩ một lúc rồi trả lời để thử xem sao.

Câu trả lời có tính lưỡng lự đó, không phải là sự khiêm tốn vẫn có của Phêlaphăngtop, theo tác giả thì đây là một biện pháp khôn khéo để tránh gặp khó khăn. Sự việc lại diễn ra một cách thuận lợi hơn dự kiến nhiều. Tôi cần phải cảnh tỉnh ngay các độc giả là: Nếu là người suy nhược thần kinh, hoặc là người bảo vệ thần thánh và là người quá tin vào lý tưởng, thì tốt nhất không nên đọc câu chuyện kể ở chương này. Thực ra, kể lại cái sự thực khiến người ta đau buồn này, cũng không thể làm chúng ta vui lên được, nhưng người bị chỉ trích không phải là chúng ta, độc giả là những người bạn, nhưng chân lý lại càng có giá trị.

Nay chúng ta hãy nói về những gì mà người công dân Phêlaphăngtop mà chúng ta quen biết và có cảm tình đã phải trải qua.

Phêlaphăngtop đã dẫn những đồng chí Ban chấp hành Xô Viết thành phố đến cửa nhà máy... Trước mặt các thành viên Ban chấp hành kính mến là Nhà máy cáp điện Quybisep. Sau khi đứng một lúc ở trước cửa nhà máy, các thành viên trong Ban chấp hành đi về phía nhà máy. Phêlaphăngtop người dẫn đường cùng mọi người đang rảo bước đi về phía Nhà máy bỗng chậm lại, hình như có vẻ không tin tưởng lắm, Phêlaphăngtop hơi luống cuống.

"Đây chỗ này" Phêlaphăngtop ngừng lại chỉ xuống lớp đá vụn dưới chân mình nói. Có thể là lệch sang phải hay sang trái một chút...nhưng thế nào cũng chỉ ở một vị trí nào đó trong khoảng đất này thôi... .

[hoi_ls]

Công dân Phêlaphăngtop có trí nhớ không tốt lắm đang bối rối đi đi lại lại ở chỗ cách các thành viên Ban chấp hành đứng khoảng ba mét nơi bức tường của phân xưởng điện lực của Nhà máy cáp điện Quybisep nơi mà người anh hùng N.A.Vasi kính yêu của Nhi đồng Liên Xô năm 1919 đã chôn tại nghĩa trang Đông chính giáo, nơi sau này biến thành Nhà máy cáp điện Quybisep. Trên mộ của Sư trưởng đã rải một lớp đá dầy nửa mét, được lèn kỹ, phải đào sáu, bảy cái mộ cuối cùng mới tìm thấy cái mộ của người anh hùng. Đêm khuya đèn trong vườn Nhà máy sáng trưng, khi nghe thấy Phêlaphăngtop reo lên "Đấy, đấy ông ấy đấy!" Giám đốc Nhà máy trực đêm đó mới thở phào, lấy tay lau mồ hôi trán. May quá nếu mộ này nằm sát chân tường hoặc dưới chân tường thì...

Phêlaphăngtop đã nhận đúng đây là mộ của Vasi, tất cả khu nghĩa trang chỉ có một ngôi mộ này có quan tài bằng kẽm. Hãy cho phép tôi được lấy báo cáo biên bản kiểm nghiệm tử thi để chứng minh. Đó là một văn kiện chính thức đề ngày 5 tháng 7 năm 1949. "Tổ chấp hành Xô Viết thành phố quyết định... đã tìm thấy mộ của N.A.Vasi chôn tháng 9 năm 1919 tại một địa điểm cách ba mét bên phải phân xưởng điện lực trong Nhà máy cáp điện Quybisep (nguyên là nghĩa trang Đông chính giáo)...

Bên trên mộ là một lớp đất đá, xi măng dầy 1,5m x 1,43m, quan tài đã được đưa lên chuyển đến giám định pháp y để nghiên cứu y học...".

 Trước khi tìm hiểu kết quả giám định pháp y lần đầu trong hồ sơ đã được ghi lại trong cuốn tiểu thuyết do nhà báo Ucrcaina Uri Salphunop và là người bạn chiến đấu của Vasi, tôi đề nghị độc giả chú ý tới một chi tiết quan trọng mà trên đây đã trích dẫn. Trong văn kiện ghi nói tới mộ của Vasi lại dùng một từ "đã tìm thấy" mà không phải là một từ nào khác, khiến những người có thái độ phê phán đối với việc di chuyển phần mộ của Vasi và xoá bỏ cái nghĩa trang của thành phố cổ kính này năm 1949 là có căn cứ. Nhưng Nhà máy cáp điện này xây dựng từ năm 1941 đó là theo lời nói của những người địa phương. Ngay dù có muốn tránh không để người ta bàn tán, thì văn kiện trên đây cũng chứng tỏ rằng Ban chấp hành Xô Viết thành phố không biết hoặc không muốn biết ở đây có mộ của Vasi. Nếu không thì sẽ giải thích ra sao, khi trên mộ của Vasi lại rải một lớp đá dầy tới nửa mét, một việc làm không có lý trí như vậy mà không một ai có ý kiến gì? Tại sao? Khó mà có thể làm cho người ta tin được rằng phần mộ của người anh hùng trong nội chiến, lại biến thành vườn của Nhà máy mà lại có thể tiến hành một cách âm thầm lặng lẽ được .. Nếu để một số công nhân biết được việc này, thì tình hình sẽ khác.

Cũng có nghĩa là, lại phải đi tìm mộ của Vasi. Và tức là ở Mátxcơva đã có người không vừa ý với việc tìm kiếm không có kết quả của năm 1936-1937. Vì thế mới lại bắt đầu tìm về địa điểm mai táng trước đây đã bị xoá bỏ. Vậy người đó là ai. Mục đích của việc làm này là gì?

Theo lời của cô em Vasi là Vasia Alêchxantova(cô đã tham gia việc di chuyển hài cốt của Vasi năm 1949) thì do một số tình hình quốc tế nào đó khiến Mátxcơva phải làm như vậy. Vasia Alêchxantova vẫn ở Xôsi mãi tới ngày qua đời năm 1985, cô đã từng nói chuyện với một trong những tác giả của cuốn tiểu thuyết mô tả về cái chết thần bí của Vasi là Uri Sanpgunop, rằng có người (có thể là Slovelsia, cũng có thể là người Slave) đã viết thư cho Mátxcơva đề nghị cho họ được kỷ niệm người chỉ huy chiến đấu của họ. Vì có sự lãnh đạo của Vasi, mà họ cảm thụ được tư tưởng cách mạng hoà bình, khi còn rất trẻ đã biết chiến đấu vì chính quyền Xô Viết Ucraina. Về phía Mátxcơva cũng muốn biết Vasi mai táng ở đâu? Vì thế mới tìm ở Quybisep. Ý kiến của Vasia Alêchxantova xem ra có vẻ hợp lý. Vì trong Sư đoàn của Vasi gồm người của nhiều dân tộc. Trong đó có người Đức, người Ba Lan, người Slave, người Tiệp, người Rumanie, người Hungari, người Triều tiên... Một người bạn chiến đấu cũ của Vasi thường nhắc tới một đại đội hoàn toàn là người Trung Quốc trong Trung đoàn 2 Paccôp.

Nhưng cũng có một ý kiến khác đó là một số ít người ngay từ đầu đã không đồng ý với cách giải thích về cái chết của người Sư đoàn trưởng của họ. Sau khi Vasi chết đã phát sinh một số sự kiện khiến người ta càng thêm khó hiểu. Tại sao phải đem Vasi đến chôn tại Samala cách xa hàng mấy trăm cây số ? Có phải vì ai đó muốn những người ở quê hương Vasi chóng quên Vasi không? Đã quên tên Vasi thì cũng quên luôn những bí mật về cái chết của Vasi? Tại sao lại phải dùng quan tài bằng kẽm? Thời đó việc làm như vậy khiến người ta càng thêm nghi ngờ. Có phải là để sửa chữa những sai lầm về y tế khi chưa thỉnh thị mà đã vội vàng tẩm thuốc chống thối vào thi hài Vasi, cũng có thể là ngâm vào trong cồn hoặc trong nước muối hay không? Tại sao không dùng cái xe mà Vasi tận cuối đời vẫn dùng để chở quan tài của Vasi, mà lại chở bằng tầu hàng? Tại sao trong hồ sơ của phòng hồ sơ ở Samala không nói gì tới việc an táng người anh hùng trong cuộc nội chiến này?

Những người bạn chiến đấu của Vasi vẫn chưa tìm thấy bất cứ một lời giải đáp nào cho những thắc mắc này, họ đã liên tục phản ánh vấn đề này với Mátxcơva. Trước ngày kỷ niệm ngày mất của người Sư đoàn trưởng (cũng đúng vào kỷ niệm lần thứ ba mươi ngày mất của Vasi, 1949 nguyện vọng của họ muốn tìm cho bằng được phần mộ của Vasi càng nóng bỏng. Những chiến sỹ lão thành Paccôp trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại đã may mắn thoát nạn, trước năm 1941 chưa kịp dở rói: Những tin đồn về phần mộ của Vasi ở Quybisep không còn nữa. Mãi tới khi Mátxcơva hỏi tới, Quybisep mới thành lập một ban, tìm tới người chứng nhân duy nhất khi chôn cất Sư trưởng Phêlaphăngtop.