Lính Trường Sơn

[SaoVang]

NHỮNG BÓNG HÌNH ĐỒNG ĐỘI TRƯỜNG SƠN

TRẦN NINH HỒ

25-2-1972

Thế là Tiểu đoàn 2007 của tôi đã đi được hai mươi ba đêm kể từ khi vượt đường 20 rồi mất hút vào những cánh rừng tây Trường Sơn. Đã qua hai mươi ba bãi khách, nhưng độ dài con đường thì thật tình không một ai xác định rõ, kể cả ông Hãng tiểu đoàn trưởng đã đưa quân Nam tiến tới lần thứ ba.

Thế nhưng, lạ lùng sao, chỉ cần hỏi Bình mít, liên lạc tiểu đoàn là mọi sự đều rõ! Trạm này là tương đương với tỉnh này bên Việt Nam và tỉnh kia với đất Lào, cách Nam Hà quê hắn bao xa... 20 tuổi, hắn đã tốt nghiệp lớp 10, nhớ các loại truyện từ "Tây Du", "Tam Quốc", "Thủy Hử”,đến “Bỉ Vỏ", "Dế Mèn phiêu lưu ký"... Hắn bảo hắn thích đọc truyện, nhưng lại mê toán. Thỉnh thoảng hắn vẫn lê la xuống các đại đội với các đám liên lạc cùng lứa cãi nhau om xòm về một bài toán nào đó còn trong trí nhớ.

Có thể nói, hắn là một người khá uyên bác, nhưng nhìn cái gương mặt tròn vạnh, lúc nào cũng hếch lên ngây ngô như chú Tễu, rất tương xứng với cái vóc dáng tròn xoay hạt mít của hắn, thì quả thật người ta chỉ có thể nghĩ rằng đây là một thằng cu đang tuổi lớn.

Vậy mà hình như hắn đã có người yêu? Hắn không nói, tất nhiên rồi. Nhưng đã qua hai mươi ba bãi khách, tôi đều thấy cứ chén xong là hắn ôm võng lủi vào một lùm cây nào đó. Có khi ngủ ngay. Nhưng cũng có khi chưa ngủ, thì bao giờ tôi cũng thấy hắn rút từ túi ngực một cái túi bóng kính đựng một tờ giấy gấp tư khẽ khàng mở ra đọc, tủm tỉm cười. Trưa nay cũng thế. Sau một hồi lầu bầu chửi cái máy bay trinh sát OV10 rền rĩ trên vòm trời xanh lơ, nắng chói chang, hắn bật dậy khỏi võng rón rén đến bên võng tôi tay cấm tờ giấy gấp tư.

- Anh Hồ ơi!

Tưởng tôi ngủ, hắn gọi rất khẽ như thăm dò

- Anh xem xem, thế này là... thế nào nhá?

Sau khi đưa tôi mảnh giấy, hình như hồi hộp đến độ không đủ sức để đứng nữa, hắn xệp xuống đám lá khô ngay cạnh võng tôi, hếch mắt lên chờ tôi đọc cái mảnh giấy đã mòn các nếp gấp.

“Anh Bình rất nhớ. Sáng nay biết anh sẽ lên đường đi B vào lúc 7 giờ. em đã dậy từ 3 giờ sáng để lên đơn vị tiễn anh, nhưng không may là vừa ra khỏi làng một đoạn thì xe đạp em bị xì lốp. Bác Dịch thợ rèn đổi cho em cái xe của bác, thì đi một đoạn, lại ngã ra. Chẳng biết cái số em nó thế nào mà khổ quá! ... Anh có giận em không! Thôi đành tiễn anh bằng cái thư này vậy... Chỉ mong anh chân cứng, đá mềm, mà đừng bao giờ quên em nhá... Em rất nhớ anh đấy
Em Nguyễn Thị Dần". 

- Cứ như cái thư này mà suy thì không "thế nào" nữa cả, nó rất có... cảm tình với cậu!

- Thật thế hả anh? - Hắn càng hếch mặt lên nhìn sát vào mặt tôi như cố tìm xem sau cái vẻ mặt làm ra vẻ nghiêm trang kiểu thày bói đoán quẻ của tôi kia có điều gì còn lừa phỉnh.

- Thật thế đấy? Con gái mà nói đến “cái số của em " thì không phải chỉ là chuyện đưa tiễn? Cậu cứ tin tớ đi. Đừng có quên nó?

- Em thì không quên nó đâu! Nhưng nhỡ cái Dần nó quên em thì sao?

[SaoVang]

Ừ! Rất có thể" Tôi chỉ nghĩ bụng thế mà không dám nói với Bình. Bình đã bỏ về võng nó rồi mà tôi vẫn không sao ngủ được. Tôi chỉ âm thầm cầu mong là những cô gái đáng yêu ấy đừng bao giờ quên những chàng trai đáng yêu như Bình mít của tôi mà thôi. Tôi quyết định viết tặng Bình mít của tôi mấy câu thơ, khi nào tìm được tờ giấy đẹp thì sẽ chép lại sạch sẽ:

Có gì đâu

“Có gì đâu một lá thư
Giấy trắng như... giấy, mực như... mực thường!
Cũng chưa một chữ rằng thương
Mà tôi đọc suốt đêm trường, sang mai...
Không nhớ nữa ngắn hay dài

Hình như tôi đọc cả ngoài trang thư.

22-3-1972

Tôi cố mím miệng lại, đưa hai tay ôm lấy mặt mà nước mắt vẫn cứ dàn ra. Cả tiểu đoàn bộ, hình như đều một cảnh như tôi, mỗi người quay mặt đi một hướng, nhưng các cánh võng thì đều run rẩy. Chỉ riêng có Bình mít là không nén được. Nó nấc lên từng hồi và miệng thì không ngớt rên rỉ: "Chị Thư ơi, sao chị lại bỏ em đi... Bao giờ em lại được nhìn thấy chị nữa!...".

Đắp mộ xong cho Thư và ba đồng chí ở trạm giao liên 27, tức tốc hành quân chuyển bãi khách đã hơn hai tiếng rồi mà chúng tôi vẫn không hết bàng hoàng. Mới cách đây hai ngày, Thư đã đến đón tiểu đoàn tôi để đưa từ bãi khách 25 đến bãi khách 27 này, cứ như một giấc mơ!

Chiều hôm kia, vì cả đêm trước phải hành quân vượt trọng điểm, chạy quá nhiều, ăn trưa xong là chúng tôi ngủ như chết. Đến nỗi nắng chiều gắt là thế, chiếu xiên cả vào mặt mà không ai trong chúng tôi biết để rời võng sang một lùm cây khác. Tôi chỉ nhớ mang máng là khi nắng chiếu vào mặt, tôi đã mê ngủ hình như là có nhà ai đang cháy. Còn Bình mít, sau khi thức giấc thì quả quyết là hắn đã mê ngủ được về quê nằm ngay cạnh cái bễ lò rèn của bác Dịch.

Còn Thư, sau khi nghe chúng tôi kể, cứ cười rũ rượi. Thư bảo cô được trạm 25 cử đến đón đơn vị, đã ngồi chờ chúng tôi gần một tiếng đồng hồ. Nghe Thư nói vậy tôi mới giật mình chợt nhận ra cái cảm giác mát dịu sau cơn mê đã khiến tôi không thức giấc mà tiếp tục ngủ thiếp đi là bởi cái lùm cây bị nắng chiều xiên chéo vào võng ấy đã được Thư lặng lẽ bẻ lá phủ kín xung quanh. Thư còn kể Bình mít ngủ thế nào mà chỉ có nửa người trên võng, nhễ nhại nắng.

- Nhìn mày ngủ mà chị muốn phát khóc lên được. Chị như thằng em trai của chị quá. Em trai chị cũng bằng tuổi mày. Nó cũng nhập ngũ rồi. Không biết bây giờ ở đâu?

- Em quê Phủ Lý, Nam Hà. Còn chị? 

- Chị ở Hoa Lư, Ninh Bình. Chị cũng đã đến chơi Phủ Lý quê em rồi, ngay trước ngày vào đây. Thế mà đã bảy năm...

- Thế thì coi là đồng hương. Em nghe nói kỳ này Quốc hội họp sẽ sát nhập tỉnh chị vào tỉnh em thành Hà Nam Ninh đấy.

- Thật không? Sao cái gì em cũng biết? 

- Em nghe đài của thủ trưởng Hãng mà...

[SaoVang]

Từ lúc bắt quen được Thư, lại được chị Thư giặt quần áo, khâu lại ba lô cho, Bình mít nói cứ như sáo sậu. Còn Thư, cô hoàn toàn hiện ra trước mắt tôi như một em gái hiền thục đang săn sóc cho cậu em út trong một xóm làng nào đó. Ôi nếu lúc này không phải là Bình mà lại chính là em trai Thư hiện ra, thì không biết. Thư sẽ còn sung sướng đến như thế nào. Đôi mắt đẹp tuyệt vời kia sẽ còn ánh lên đến như thế nào. Gương mặt thon thả đã xanh tái vì sốt rét kia sẽ ửng hồng lên hơn nhiều nữa...

Thoăn thoắt đi trước hàng quân, sát đằng sau là Bình mít nên cả đội hình tiểu đoàn 2007 chúng tôi đã bị hai chị em họ quên hết! Thư bảo năm tới sẽ có đợt thay quân

“Nếu được ra Bắc, thế nào chị cũng về nhà em, chị sẽ tìm bằng được cái Dần để bảo nó phải chờ em. Thật đấy!"...

“Thế còn chị - Bình láu táu - Có ai chờ chị ngoài ấy không?".

“Không. Vì hồi đi, chị mới 17 tuổi, chị phải khai thêm một tuổi... Nhưng... chị có một anh... bạn, năm ngoái hành quân qua đây, nghe nói sẽ bổ sung cho mặt trận đồng bằng Nam Bộ... Nếu vào đó, em cũng về đồng bằng thì cố tìm anh Nguyễn Đăng Hưởng, Việt Yên, Hà Bắc, đại đội trưởng, hình như ở Sư đoàn 7, h ay Sư đoàn 9 gì đó".

"Được rồi! - Bình mít cam kết - Em sẽ tìm bằng được nếu được bổ sung đúng mặi trận ấy!...".

Vậy mà bây giờ? Chỉ mới chia tay đoàn chừng hơn nửa giờ để về báo cáo với trạm 27 thì máy bay ập đến ném bom. Tôi còn nhớ như in lời dặn của Thư với Bình: “Báo cáo xong với trạm 27, chị sẽ ra ngay để bàn giao đoàn đi vào trạm 29... chị sẽ cho em xem ảnh anh Hưởng để biết mặt mà tìm... Chị sẽ cho em một ít lương khô và bột chua. Nhớ uống thuốc sốt rét đi...".

Sau những cuốn gió xoáy như lốc, những cành săng lẻ gãy ào ạt lao xuống bãi khách như mưa, làm cả cánh rừng chìm trong mịt mờ khói và bụi. Bom không trúng bãi khách mà trúng rất nhiều vào căn cứ trạm giao liên 27. Sau loạt bom, tôi chạy theo anh Hãng tiểu đoàn trưởng và Bình cùng Đại đội 2 lao về phía trạm để cứu trợ, thì tất cả chỉ còn là sự im lặng rợn người, ngổn ngang lửa cháy và cây đổ. Trạm có năm người, hai nam, ba nữ, kể cả Thư vừa đến, đã hy sinh cả! Từ chiếc khăn dù của Thư còn vắt trên cây, chúng tôi đã tìm ra em bị lấp dưới một vạt đất mới bị bom hất lên...

“Anh Hưởng ơi, chị Thư chết rồi!", Bình vừa chạy đi chạy lại vừa nói như mê. Hưởng ơi làm sao tôi tìm được Hưởng để nói với Hưởng về Thư? Nếu sau này hòa bình, thống nhất, được trở về quê hương, xin Hưởng hãy ghé qua Hoa Lư, Ninh Bình mà thắp một nén hương cho Thư nhé. Và nếu có tình cờ đọc được những câu thơ còn vụng về này của tôi ở đâu đó thì Hưởng hãy cho phép tôi được tặng riêng cho Hưởng và Thư:

Hồi tưởng .

Như thể đã thành quen, lâu rồi, tôi thường kể.
Rất rõ ràng ngày tháng ấy tôi qua.
Cánh rừng ấy, cơn sốt rừng buổi ấy
Tọa độ nào bom nổ giữa hai ta!...
Chỉ có em thôi, chẳng bao giờ còn kể
Sau tiếng bom. Tất cả đã im lìm.
Em nằm đấy. Lặng im như thể
Như thể cánh rừng chỉ có tiếng chim!

[SaoVang]

18-4-1972

Sau khi trạm 27 bị đánh bom hủy diệt, tất cả những bãi khách gần đường tuyến ô tô đều phải rời sâu hơn vào trong rừng đại ngàn. Các cung đường hành quân giữa các trạm giao liên, do đường mới và đi vòng vèo, đã dài ra gấp rưỡi đến gấp dôi thời gian. Giờ hành quân cũng đổi. Trước đây thường hành quân qua đêm, 8 giờ sáng hôm sau đã đến bãi mới, thì bây giờ có khi 11 giờ, 12 giờ, mặc dầu thời gian xuất phát rời bãi cũ trước đây là 6 giờ chiều đã lùi về 3 giờ.

Lá rừng dại ngàn rậm rạp, tối đến khủng khiếp. Cả tiểu đoàn như bị nhét vào chum khi đêm xuống. Ở đây, hơi nước từ biển thở vào bị chặn lại trước bức tường thành núi và cây sừng sững này, đã trở thành những cơn mưa đầu tiên của mùa mưa sầm sập.

Đi cả tiểu đoàn, đường hẹp mới mở thường xuyên bị ách tắc nên phải chia làm ba. Tiểu đoàn bộ cũng bị chia ra làm ba. Tôi, tiểu đoàn trưởng Hãng và liên lạc Bình mít đi với Đại đội 2, tuyến giữa. Chính trị viên trưởng Nhâm đi với Đại đội 3, bên phải. Tiểu đoàn phó Ẩm đi với Đại đội 1, bên trái. Giao liên các tuyến có trách nhiệm giúp mở đường, cắt đường cho cả ba tuyến về hợp điểm.

Hợp điểm tiểu đoàn là bãi khách mới đến, bao giờ cũng là một niềm chờ đợi, hồi hộp thực sự sau những giờ hành quân, nhất là vào những đêm mưa to, gió lớn, sấm chớp đầy trời, hoặc có mũi đụng phải thám báo, biệt kích. Phải túm thắt lưng nhau mà đi. Đã có những trường hợp tụt xuống vực hoặc các hẻm đá tử vong, mất tích, trọng thương...

Như đêm nay, đêm rằm, mà không hề thấy bóng dáng vầng trăng đâu cả; gây nên trong đám lính những tranh cãi rất vô lý dọc hành quân: 

Hợp điểm tiểu đoàn

Trăng mùa mưa đến không đúng ngày đâu
Không. Trăng đến, nhưng mù dày quá...
Chiến sĩ cãi nhau rồi ngước lên vòm lá
Rừng bịt bùng. Đêm nay rằm đây!
Đại đội chúng tôi cắt rừng về hợp điểm
Tiếng chân chìm trong ào ạt mưa rơi
Tán cây đổ tưởng lạc vào bụi rậm
Lại lân tinh làm dấu nhận nhau thôi.
Không chậm giờ nào! Quân về đầy đủ!
Tiếng thì thầm tuyến dưới những vòm trăng.
Không ai bố trí đội hình theo khuôn trăng trong tác chiến
Nhưng ai cũng nghĩ.
Hợp điểm tiểu đoàn đêm nay tròn vạnh một vầng trăng!

[SaoVang]

24-4-1972

Được dừng lại hai ngày thì lại là hai ngày hoe hoe nắng. Chúng tôi thỏa sức vào rừng hái nấm.

- Chị Thư em bảo - Bình mít thủ thỉ với tôi. Đã từ lâu Bình mít thường gọi "Chị Thư em" - phải hết sức chú ý bom bướm, bom bi nổ chậm, mìn lá, chông ba cạnh ở những vùng có C 130 hoặc máy bay lên thẳng rà qua như vùng này. Sau khi đánh bom phát quang, bắn rốc-két; bọn Mỹ thường đánh bom khoan, bom đào; sau nữa là rãi rất rộng các loại bướm, bi, lá... chị Thư em bảo đừng có lấy các loại nấm có mầu sặc sỡ... Anh đưa em xem mũ nấm của anh nào.

- Xuỵt?

Tôi ra hiệu cho Bình đồng thời ấn Bình ngồi thụp xuống. Cách chúng tôi chừng dăm chục mét thấp thoáng sau lùm cây là một vách đá dựng đứng. Ngay dưới chân vách đá là bốn năm người quần áo lính ta, nhưng rách tơi tả đang công kênh nhau có vẻ như tìm cách vượt qua vách núi ấy. Địch hay ta? Ta mà chưa có lệnh hành quân thì vượt qua vách núi làm gì? Vách đá thì làm gì có nấm, mộc nhĩ và rau mà trèo lên?

Nhưng chỉ sau một phút căng thẳng, bỗng Bình mít nhảy dựng lên toe toét:

- Ối giời ơi, bọn thằng Khá, thằng Bốn, thằng Tịnh bên c3! Bọn khốn nạn rách rưới này còn là rách rưới! Chúng nó đổi quần áo lấy gà, ngan ở mấy bản Lào trạm trước. Em can mãi mà chúng không nghe. Thằng Bốn còn đổi được cả một con chó hơn năm cân chỉ bằng một cái quần còn có ống rưỡi thôi anh ạ...

- Thế nó có cho cậu "đụng" với không?

- Có. Nhưng em cũng phải góp một sơ mi. Anh đừng nói với thủ trưởng Hãng nhá?

Cái đám rách rưới ấy cũng đã phát hiện ra bọn tôi liền rời vách đá chạy ùa tới.

Bình - chúng mày kiếm gì trên cái vách đá chó gặm ấy?

Bốn - Không có mắt à?

Hắn đứng chạng chân, một tay chống nạnh, một tay chỉ lên cổ, mặt vênh váo hãnh diện. 

Ôi thì ra bọn rách rưới này công kênh nhau hái hoa phong lan! Cái giống phong lan vẩy rồng thường mọc trên vách núi. Trên cổ Bốn một vòng phong lan vàng rực những cánh mỏng nhã một vòng nắng lỗ để lọt qua vòm rừng đậu vào, khiến mặt hắn sáng ngời lên...

Bên vách đá
Tặng Bốn, Khá và Tịnh

Chiến sĩ đứng trên vai chiến sĩ
Vách núi cao người xếp thành thang
Có lẽ họ vượt đèo đấy nhỉ
Không, lính mình leo hái phong lan!

[SaoVang]

19-5-1972

Một sự ngẫu nhiên kỳ lạ. Cả mấy tuần mưa triền miên mà đêm nay khi cả tiểu đoàn được lệnh dừng lại tổ cức mít tinh mừng sinh nhật Bác thì trời lại tạnh và vành vạnh trăng lên. Hai đại đội đ về hợp điểm, chỉ còn chờ Đại đội 3 nữa là ban tổ chức mở thùng kẹo, lương khô 702 và phát thuốc lá Tam Đảo bao bọc đàng hoàng do binh trạm gửi tới.

"Quái, cái thằng c3 này làm đếch gì mà chậm hàng giờ thếnày!". Bình lẩm bẩm cái giọng tiểu đoàn trưởng Hãng. Hắn là hắn lo nếu c3 về chậm thì rất có thể trời sẽ lại bất chợt đổ mưa "hỏng hế bánh kẹo!".

Nhưng rồi trăng vẫn sáng và c3 họ đang lần lượt tiến vào bãi khách kia. Tiểu đoàn trưởng Hãng nở hứng ngâm thơ giọng thầy đồ bài thơ "Trăng vào cửa sổ đòi thơ”  của Bác. Không ngờ giọng người lính già từ thời chống Pháp ấy còn ngân vang đến thế. Nghe nói ông nội Hãng là một cụ tú, thường cho Hãng ngồi lên đùi mỗi khi nhắm rượu, ngâm thơ.

Bây giờ thì Bình mít của tôi đã 48 tuổi, là một kỹ sư thượng tá công binh kiêm giám đốc một công trường làm đường cao cấp. Đã có trong tay hơn ba mươi công trình từ sau khi học xong đại học giao thông, trở về quân đội nhận lãnh đạo một đơn vị cấp trung đoàn của một binh đoàn làm kinh tế. Cái gương mặt thì vẫn hay hếch lên một cách ngây thơ chú Tễu như xưa, nhưng đôi mắt thì thắt cái lại như nhiều tư lự, khiến hắn có đôi chút cái vẻ u trầm của thủ trưởng Hãng ngày xưa, người mà chú liên lạc Bình mít thường hay bắt chước khi xuống truyền đạt các mệnh lệnh cho cấp dưới.

Bình kể đã tìm thấy anh Hưởng từ năm 1977 và hai anh em đã về quê chị Thư. Bố mẹ chị Thư còn cả, và đã làm mâm lễ nhận cả anh Hưởng và Bình mít làm con. "Thằng Nhàn em chị Thư - Bình kể - không ngờ nó lại có nhiều nét giống em đến thế. Cả nhà bắt hai thằng em đứng trước gương mà so sánh, khiến anh Hưởng cứ rơm rớm nước mắt... Nó kể ngày xưa chị Thư thường cõng nó đi chơi cho đến khi nó 5 tuổi. Cái gì chị cũng nhường...". Năm nào em và Dần cũng vào thăm gia đình chị Thư ở Hoa Lư, Ninh Bình...

(Trích nhật ký hành quân và nhật ký thơ)
Hà Nội 3-1999
T.N.H

[SaoVang]

THƯƠNG BINH CẦN, THẦY THUỐC ĐẾN

TẠ LƯU

Vào một đêm thu đầu mùa khô năm 1967. Tôi đang ngủ ngon, bỗng tiếng chuông điện thoại reo lên từng hồi giục giã làm tôi bật dậy. Từ đầu dây bên kia giọng nói của một người nào đó mà tôi chưa hề quen biết. Anh ta xúc động nói quà hơi thở gấp:

- Đề nghị Đội điều trị 14 cho Đội phẫu thuật vào 'Choóc" mổ cấp cứu một thương binh bụng rất nặng đã bị viêm phúc mạc.

Tôi hỏi lại:

- Đồng chí ở đâu?

- Tôi là y sĩ phụ trách bệnh xá của đơn vị thanh niên xung phong đóng ở Choóc.

- Tại sao đồng chí không chuyển ca thương binh đó ra đây?

- Tình trạng thương binh rất nặng, chuyển sợ chết ở ngang đường. Hơn nữa trời sắp sáng, ô tô không thể chạy ban ngày được.

- Nếu vậy, chúng tôi cũng đi làm sao được. Bây giờ đã hơn 4 giờ rồi.

Bỏ ống điện thoại xuống, tôi đã định đi ngủ tiếp, nhưng hình ảnh của một đồng chí thương binh bị viêm phúc mạc mà theo nghề nghiệp tôi đã thường gặp cứ lởn vởn trong óc. Tôi liền đánh thức anh Đính bác sĩ, đội trưởng, anh Sinh Anh chính trị viên Bí thư Đảng ủy, anh Ước chính trị viên phó và anh Huy Sơn Đội phó hậu cần dậy để hội ý xem nên giải quyết trường hợp này thế nào.

Trong thảo luận có ý kiến bảo nên đi, có ý kiến bảo không. Tôi cũng không nhất trí đi với mấy lý do sau: Thứ nhất - thương binh nặng trong đó người ta sợ chuyển ra còn bị chết ở ngang đường. Vậy ta vào liệu giải quyết được vấn đề gì? Thứ hai - đường sá trên 90 cây số, địch lại đánh liên tục, như vậy xe ta chạy ban ngày liệu có gì đảm bảo an toàn? Thứ ba - để cứu một người, mà cũng chưa chắc đã có thể cứu được trong khi bảy tám người chưa kể phương tiện, dụng cụ thuốc men và ô tô nữa không may bị bom nó đánh trúng thì sao?

Anh Đính chờ cho tôi nói hết, đảo mắt nhìn tất cả mọi người một lượt rồi mới chậm rãi hỏi lại tôi với vẻ mặt không đồng tình.

- Ngược lại, nếu vào mà cứu được đồng chí thương binh đó thì anh nghĩ thế nào? Tại sao chưa biết rõ tình trạng bệnh nhân mà anh đã bảo là không thể cứu được? - Anh nói tiếp - Thứ hai, máy bay địch có thể đánh mà cũng có thể không phát hiện ra để đánh. Hơn nữa, như anh em lái xe vẫn thường nói: "Đánh chưa chắc đã trúng, trúng chưa chắc đã bị thương, bị thương chưa chắc đã chết". Thứ ba - mọi người thường có quan niệm quân y ta ít gian khổ hơn các đơn vị khác. Do đó ta đi cấp cứu được ca này sẽ có một ảnh hưởng lớn về chính trị, gây được lòng tin yêu của anh em.

Nghe anh Đính nói có tình có lý nên tất cả mọi người đều nhất trí. Tôi nói:

- Các đồng chí đã nhất trí thì hoặc là tôi hoặc là anh Đính sẽ đi. Riêng tôi thấy anh Đính là đội trưởng ở nhà có lợi hơn.

Anh Đính nhìn tôi mỉm cười như muốn bảo: Anh quyết định như vậy là chính xác đấy. "Thương binh cần, thầy thuốc đến". Đó là trách nhiệm và cũng là truyền thống của đơn vị ta. Thú thực trong óc tôi lúc ấy hiện lên một ý tưởng rất rõ ràng. Đi là phải. Tôi không được phép trốn tránh nhiệm vụ dù có khó khăn và nguy hiểm đến mấy. Không ai nói gì thêm. Như vậy là nhiệm vụ đã được giao.

[SaoVang]

Tôi nhanh chóng chạy sang nhà tập thể nam và nữ đánh thức số anh chị em đã từng gắn bó với nhau trong mấy lần đi cấp cứu trước như Định, Thức, Tám, Tâm, Thảo, Diên và Đắc lái xe. Đang độ tuổi ăn, tuổi ngủ nhất là sau một ngày làm việc đầy vất vả, họ đều ngủ say như chết, tưởng chừng như có khiêng vứt họ ra sân cũng không làm cho họ mở mắt ra được. Ấy thế mà chỉ nghe loáng thoáng có cấp cứu là họ bật ngay cả dậy.

Do đã quen việc và có “cơ số chiến đấu” sẵn, nên công việc chuẩn bị khá nhanh. Khoảng 6 giờ chúng tôi hành quân ra tới cây số 473. Cũng vừa đúng lúc ô tô xịch tới. Tôi nói rõ nhiệm vụ và động viên vài lời vắn tắt: "Đây là cuộc chiến đấu thực sự giữa cái sống và cái chết chứ không phải là đi du lịch ở Trường Sơn đâu nhé. Các bạn nhớ cho".

- Đi với Thủ trưởng thì yên tâm - Đắc vừa dận ga cho xe nổ máy vừa nói tiếp - Qua kinh nghiệm ở Trường Sơn mấy năm nay, tôi thấy những người sợ chết lại càng hay chết Thủ trưởng ạ.

- Cậu đừng có chủ quan - Tôi bảo cậu ta.

- Không phải là duy tâm đâu - Đắc phân trần - Nhiều khi do sợ quá nên thiếu minh mẫn, gặp phải tình huống khó khăn phức tạp đâm ra lúng túng, thế là kềnh.

Mọi người đều cười ồ lên. Xe mới chạy, khí thế còn đang hăng, ai nấy đều nói cười vui vẻ.

Hôm ấy là một ngày nắng đẹp, bầu trời xanh thẳm cao vời vợi, xe chúng tôi chạy từ xã Hóa Tiến đến tây Choóc dài khoảng trên 90 cây số. Đường chiến lược 15 vốn dĩ đã xấu lại bị bom đạn cầy sới liên tục nên xe không thể nào phóng nhanh được. Nhiều chỗ phải dừng lại để sửa đường hoặc đẩy xe qua một đoạn lầy bị "ban ti nê" nó không thể tự bò qua. Hơn nữa cũng không dám chạy nhanh vì còn phải nghe ngóng, đề phòng máy bay địch thình lình ập tới.

Thấy xe chạy ban ngày nơi tuyến lửa này, ai cũng ngạc nhiên. Thú vị nhất là ở nhiều đoạn, anh chị em thanh niên xung phong và công binh đang sửa đường nhìn thấy xe chúng tôi chạy cuốn tung bụi từ xa, họ đã đoán chắc với nhau rằng anh chàng lái xe này bị loạn thần kinh nên mới dám chạy bừa như thế. Cứ mỗi lần chiếc hồng thập tự đến gần, nhìn rõ mặt từng người nhất là Đắc vẫn cười vui vẻ không phải người điên như họ nghĩ và nhất là khi biết rõ mục đích chuyến đi của chúng tôi thì mối thiện cảm của họ tăng lên rõ rệt.

Sau này trở về chúng tôi còn được biết thêm ngay sáng hôm đó anh Đính có gọi điện lên báo cáo binh trạm. Đồng chí Binh trạm trưởng Binh trạm 12 đã chỉ thị cho các đơn vị pháo phối thuộc của binh trạm chốt ở các trọng điểm dọc đường chiến lược 15 từ Hóa Tiến vào Choóc phải sẵn sàng nổ súng để bảo vệ cho xe của chúng tôi khi bị máy bay địch tấn công. Chúng tôi càng thấy rõ việc làm của chúng tôi không đơn độc mà luôn được cấp trên cũng như các đơn vị bạn hết sức quan tâm.

Khoảng 16 giờ chúng tôi đến nơi an toàn. Ai cũng mệt, đói và khát nhất là mấy cô vừa say xăng vừa say nóng. Cô nào cũng phờ phạc như người mất hồn. Trong khi anh chị em khiêng vác chuyển đồ đạc nơi làm việc thì tôi tranh thủ thăm khám bệnh nhân.

Vừa đọc qua bệnh án tôi đã giật mình. Đúng là anh Khán đại đội trưởng pháo binh ở Tiểu đoàn 13. Anh mới ra viện được vài tháng nay thôi mà. Mặt anh hốc hác, hai tròng mắt hõm sâu, lờ đờ nhìn tôi như cầu khẩn. Cặp môi khô nứt nẻ khẽ mấp máy muốn nói điều gì đó, tôi không thể nào nghe được. Thú thực, lúc vừa nhìn thấy anh, lòng tôi se lại, thương anh quá chừng.

Khám xét xong, tôi quyết định phải vừa hồi sức tích cực, vừa mổ sớm mới có cơ cứu được anh. Nghe tôi nói thế, các đồng chí ở bệnh xá đề nghị chúng tôi ăn cơm để lấy sức rồi hãy mổ vì cơm đã có sẵn rồi. Biết rằng như thế nhưng làm sao có thể ngồi ăn trong khi phải chạy đua với thời gian để cứu lấy anh. Như vậy là anh bị thương vào bụng giờ thứ 16 rồi.

[SaoVang]

Nhìn mặt anh, bất giác tôi lại nhớ cách đây vài tháng, người ta cũng đã khiêng anh vào phòng hồi sức của Đội điều trị 14 với tình trạng choáng rất nặng, bị chảy máu trong vì vỡ lách do chấn thương kín vùng mạng sườn bên trái. Sau khi bàn bạc, chúng tôi quyết đỉnh rút máu trong ổ bụng ra truyền vào tĩnh mạch cho anh để nâng huyết áp. Trước đó chúng tôi đã nhờ phòng xét nghiệm kiểm tra chéo máu hút trong bụng ra với máu ở tĩnh mạch của anh. Không có vấn đề gì nghi ngại.

Thế là tôi và Định y sĩ hồi sức thay phiên nhau bằng hai chiếc ống tiêm loại 20 phân khối, kẻ hút người tiêm tính ra đã truyền lại cho anh được 600 mm lít máu tươi, kết hợp với các loại dịch thể khác và các loại thuốc trợ sức, trợ tim... Chúng tôi dã đưa được huyết áp của anh lên tới mức cho phép tiến hành được phẫu thuật. Tôi và bác sĩ Huyên đã mổ cắt lách cho anh. Đó là ca đầu tiên kể từ khi Đội điều trị 14 vào đây. Một tháng sau anh Khán ra viện. Hôm tiễn anh, cả ban ngoại vui vẻ quá chừng. Anh béo tốt đẫy đà chứ có đâu như hôm nay...

Tự nhiên tôi liên tưởng lần này có thể chúng tôi lại một lần nữa cứu được anh ra khỏi lưỡi hái của tử thần không? Tôi bảo Định lấy tĩnh mạch để truyền thêm một đường nữa cho nhanh và phải mổ ngay mới kịp. Trù trừ, chờ đợi lúc này là chết, Định đã cho truyền thêm một chai máu khô và bắt đầu đặt nội khí quản.

Cuộc mổ bắt đầu. Ruột non bị thủng nhiều lỗ. Một số quai ruột đã dính chằng chịt vào nhau. Có đoạn ruột đã bầm tím lại. Chúng tôi vừa gỡ dính vừa khâu vừa động viên nhau. Đoạn ruột bầm tím được đắp huyết thanh mặn ấm phóng bế Nô-vô-ca-in vào gốc mạc treo, song không phục hồi lại được đành cắt bỏ.

Trong suốt quá trình mổ, Định và Tâm gây mê thỉnh thoảng lại thông báo tình hình mạch, huyết áp. Khi thì ổn định có lúc huyết áp tự nhiên tụt xuống làm cho thần kinh chúng tôi lắm lúc căng ra như những sợi dây đàn. Tôi rất mệt nhưng nỗi lo lắng cho tính mạng của anh còn lớn hơn nhiều. May thay, sau khi đã loại trừ được ổ nhiễm độc và nhiễm trùng, huyết áp ổn định dần và có chiều hướng tăng lên. Chúng tôi lau rửa kỹ ổ bụng và phải đặt tới 4 ống xông từ trong ổ bụng ra ngoài để dẫn lưu. Đóng thành bụng và như thế cuộc mổ kết thúc.

Đúng lúc chưa ai kịp cởi áo mổ và bịt miệng ra thì Tám y tá hớt hải chạy vào mời tôi sang ngay buồng bệnh khám cho một thương binh mới vào. Theo cô nghĩ có thể là một vết thương thấu bụng. Tôi theo Tám sang ngay chỗ bệnh nhân nằm. Tám nói đúng. Đồng chí thương binh này đã có phản ứng thành bụng rõ, tôi bảo Tám làm đầy đủ thêm các thủ tục rồi khiêng anh sang phòng mổ để Định hồi sức trước. Trong khi đó Tâm và Diên thu dụng cụ lau rửa để luộc lại. Thức và Thảo đem "săng", gạc, áo mổ ra suối giặt. Thấy tôi chạy theo ra. Thảo bảo:

- Anh về nghỉ đi một chút cho đỡ mệt, đứng suốt mấy tiếng liền rồi.

- Còn các cô không mệt sao?  

- Chúng em thanh niên khác chứ.

- Cũng xương thịt cả khác gì. Cùng giặt cho nhanh.

Miệng nói, tay làm. Người sát xà phòng, người vò, người giũ. Lúc thường thấy lâu, nhưng lúc này sao mà nhanh thế. Chỉ một thoáng là chúng tôi đã giặt xong. Ở nhà Tâm đang vớt dụng cụ bày lên bàn vô trùng. Anh Khán đã được chuyển sang phòng "hậu phẫu” để An săn sóc. Đồng chí "thương binh bụng" mới đã được khiêng lên bàn mổ. Ở đó Định và Diên đang truyền dịch thể và chuẩn bị gây mê. Thảo cho áo mổ săng, gạc vào nồi nước đang sôi sùng sục trên chiếc bếp dầu được vặn to lên hết cỡ.

Ca mổ thứ hai tiến hành ngay sau đó. Trường hợp này giải quyết nhanh hơn vì chỉ cần khâu một vài lỗ thủng ở ruột non và khâu gan nên không có gì gay cấn lắm. Ai cũng tưởng xong ca này thì được "xả hơi" một chút, chẳng ngờ lại một loạt thương binh mới được khiêng vào. Anh em đều bị thương trong lúc đang làm nhiệm vụ ở bến phà Xuân Sơn hồi 20 - 21 giờ. Trong số này có một thương binh bị mảnh bom to bằng cả bàn tay găm chặt vào giữa ống xương "chày" cẳng chân bên phải.

Thế là chẳng ai còn nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi nữa. Y như những con ong chăm chỉ hút phấn hoa về nhả mật. Chúng tôi mổ hết ca này sang ca khác, tới tận chiều hôm sau công việc mới tạm gọi là xong. Nhìn anh chị em vừa đói, vừa mệt lử nhưng ai cũng tự giác vui vẻ. Tự nhiên tôi cảm thấy tự hào lạ. Cái cảm xúc ấy làm cho tôi quên hết nỗi mệt nhọc trong người, vì xung quanh tôi mọi người đều như thế cả. Hai ngày hai đêm chưa có miếng gì vào bụng rối còn gì.

Mấy ngày tiếp theo chúng tôi thay phiên nhau săn sóc anh Khán. Tình trạng bệnh của anh quả là nghiêm trọng. Đã có lúc chúng tôi như bị tụt xuống vực thẳm của nỗi thất vọng. Cũng may, nhờ số anh em thanh niên trong đại đội có cùng nhóm máu của anh tiếp thêm cho vài trăm phân khối nữa, nên cuối cùng bệnh của anh cũng bước vào giai đoạn bình phục. Mỗi lần đến thăm, anh lại tươi tỉnh nhìn tôi làm cho tôi vừa xúc động vừa ân hận.

Một cảm giác day dứt trào lên trong lòng. Nếu như hôm ấy chỉ vì ngại gian khổ hy sinh mà chúng tôi không đi thì... Chắc chắn là anh đã chẳng còn có thể được nhìn thấy cha mẹ vợ con và những người thân khác nữa. Nụ cười của anh đã bám theo chúng tôi đến khắp các trọng điểm mà Đội phẫu thuật đã ở làm nhiệm vụ trong những ngày chiến tranh chống Mỹ trên tuyến đường mang tên Bác kính yêu.

Ngày 17 tháng 3 năm 1999

[SaoVang]

TRÊN CON ĐƯỜNG MÒN

DƯƠNG TÙNG

- Ối chết, chết, anh ơi là anh ơi?

Chúi xuống phía trước, tôi chẳng biết vì sao mà chiếc gậy đang chống lại kịp lọt vào kẽ nứt của đá cùng một vòng tay ghì chặt lấy người kéo ngược. Cậu liên lạc đi với tôi hốt hoảng hét lên, cứ túm chặt như sợ tôi tan biến.

Cũng kinh thật, chỉ chút xíu tôi và 30 ki lô vũ khí trang bị lúc nào cũng lừng lững như một khối núi đè úp lên người, sẽ rơi từ triền núi cao ngất xuống vực sâu thăm thẳm.

Ngủ, vừa đi vừa gật!

Chân nặng trịch chẳng muốn đi mà vẫn cứ ngất ngưởng bước theo quán tính. Cảm giác tâm lý, bấm vào da thịt không còn đau để có thể tỉnh lại.

Kể từ khi xuất phát, đơn vị đã liên tục hành quân bộ khoảng dăm tháng, trên 2.000 cây số dọc Trường Sơn, ngày nào mà chả gian khổ ác liệt, mệt ơi là mệt, nhưng chặng đường hôm nay sao dài thế không biết.

Sáng tinh mơ anh em thức dậy, chuẩn bị triển khai đội hình hành quân trong không khí mát mẻ dễ chịu của ban mai tĩnh mịch đến lạ lùng, giữa mùi ẩm mốc lá mục trong rừng rất đỗi thân quen. Tiếng chim lảnh lót từng không và đâu đó từ thung xa vọng tới tiếng vượn hú gọi bầy.

Chả được lâu, nắng lên, những chuỗi cười đùa râm ran của cả hàng quân trườn dài theo dốc núi, đầy ắp các khuôn mặt trẻ trung cứ thưa dần, thưa dần. Xung quanh chỉ còn sự ngột ngạt oi nồng, bức bối bủa vây.

Thế mà, lúc này đây trời đã tối. Cũng phải, đã hành quân mười mấy tiếng đồng hồ rồi còn gì. Không biết đã qua núi mấy đỉnh, suối mấy con, đã gặp mấy bản làng heo hút trong sương, không một bóng người, không tiếng gà gáy. Màn đêm Trường Sơn giữa những dải đại ngàn trùng điệp không đen đặc mà bàng bạc nhạt nhòa trên đỉnh núi mù mây.

Hỏi anh em giao liên dẫn đường vì sao đi lâu thế, té ra cũng vô ích: "cố đi, cố nữa, sắp đến, sắp tới!". Đói, khát, mang nặng, khắp người đau nhức, thần kinh căng tựa dây đàn trước hàng trăm thử thách. Riêng chuyện suất ngày đêm phải đối phó với tiếng ỳ ỳ... ầm ầm của các loại máy bay địch đang cố dò tìm tung tích quân ta để đánh đòn tiêu diệt đã quá đủ mệt.

Quân cứ đi, người cứ ngủ. Lại vấp, lại ngã, lại đi. Có chiến sĩ nghe lệnh tạm nghỉ ít phút chỉ kịp ngã phịch theo "chiếc ba lô con cóc" đã ngủ ngay, ngủ ngồi, ngủ nghiêng. Có ai cưỡng nổi cặp mắt nặng trĩu để không trôi vào những giấc ngủ bất đắc dĩ, bồng bềnh, nửa tỉnh nửa say. Ôi, ước gì tới được trạm mới, dù ở thật thấp cạnh một dòng suối trong xanh lặng lẽ lững lờ trôi hay trên cao chót vót, trú quân giữa mấy từng mây bạc buốt lạnh thấu xương, miễn là được dừng chân, tháo ba lô, trang bị, thở phào, căng được cái tăng, mắc cái võng, ăn bát cơm nóng, rồi... rồi ...

Đang mỉm cười trong mơ bỗng tôi loáng thoáng nghe và tỉnh hẳn: "Mời anh về họp gấp, có ban chỉ huy Trạm giao liên đến tìm gặp". Không bình thường rồi, hàng trăm chặng đường đã qua, ít khi có chuyện tương tự.