"Nụ cười sơn cước" của Trần Hoàn hay "Quay tơ " của Tử Phác thì bạn có ý kiến gì không ?
Nụ Cười Sơn CướcTôi nhớ mãi một chiều xuân chia phôi
mây mờ buông xuống núi đồi
và trong lòng mưa hơn cả ngoài trời.
Cỏ cây hoa lá,
thương nhớ mãi người đi
và dâng sầu lên mi mắt người về .
Thơ thẩn đàn chim ngừng tiếng hót,
và mưa Xuân đang tưới luống u sầu
buồn cho dòng nước mờ xoá bóng chim uyên
và gió chiều còn khóc thương mãi
mối tình còn vấn vương.
Ai về sau dãy núi Kim - Bôi,
nhắn giùm tim tôi chưa phai mờ,
hình dung một chiếc thắt lưng xanh,
một chiếc khăn màu trắng trăng,
một chiếc vòng sáng lóng lánh,
với nụ cười nàng quá xinh.
Nàng ơi, tôi đã rút tơ lòng,
dệt mấy cung yêu thương
gởi lòng trong trắng,
của mấy bông hoa rừng
đời đời không tàn với khúc nhạc lòng tôi.
Nụ Cười Sơn Cước qua phần trình bày của Sỹ Phú, xin mời mọi người thưởng thức:
http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=WpXTw9vhAJLời hát trên, cũng giống như số phận các ca khúc trong kháng chiến, bị gán cho chữ "tiền chiến", đến tên tác giả cũng có sự nhầm lẫn, ngày xưa Trung Tâm Thanh Lan (không phải Thanh Lan xinh xinh đóng phim Ván Bài Lật Ngửa) phát hành cuốn băng do ca sĩ Huyền Châu hát, đề tác giả là Trần Hoàn. Khánh Ly cũng hát bài hát này và cuốn băng cũng đề tác giả là Trần Hoàn.
Tuy nhiên, tác giả Sơn Nữ Ca lại không phải tác giả Nụ Cười Sơn Cước, người đã "dệt lên mấy cung yêu thương" này là người mà gần đây nổi danh trong giới blog cả trắng lẫn đen với biệt hiệu "thằng hèn".
Vâng, tác giả Nụ Cười Sơn Cước là nhạc sỹ Tô Hải, một cây đa cây đề trong giới văn nghệ sỹ kháng chiến, và mới đây, không biết có phải "người già tính trẻ" hay vì lý do nào khác mà ở tuổi 80 ông phóng ra "Hồi Ký Của Một Thằng Hèn". Ông viết: "Nhà văn quân đội - Đại Tá Nguyễn Khải, trước khi qua đời đã tuyên bố: ”Miền Bắc đã cho tôi Độc Lập, miền Nam đã cho tôi Tự do…” Còn tớ, vẫn còn sống nhăn răng đây, tuyên bố: ”Miền Nam đã cho tớ cả Độc Lập, cả Tự Do và cả Hạnh phúc nữa”. Độc lập về tư duy, Tự do về viết lách và… không viết lách. Còn Hạnh Phúc thì … ”độc lập và tự do tìm kiếm hạnh phúc cho mình"… Tuy nhiên để có được ba điều thiêng liêng đó, tớ đã phải vứt bỏ biết bao điều mà trước kia, có cho… kẹo cũng chẳng dám nghĩ, dám làm ..."
Nhạc sỹ Tô Hải (tức Tô Đình Hải), một đảng viên Đảng Cộng sản sinh tại Hà Nội, quê ở Tiền Hải - Thái Bình, hiện sống tại quận Bình Thạnh, thành phố Hồ Chí Minh. Là chủ nhân của nhiều tác phẩm nhạc mà nổi tiếng là bản Nụ Cười Sơn Cước mà trước 1975 ca sỹ Sĩ Phú hay hát ở miền Nam và bản Đại hợp xướng Tiếng Hát Biên Thùy tại miền Bắc. Về các sáng tác của mình, ông chỉ nhận có ca khúc “Nụ cười sơn cước" là “nghệ thuật” còn lại là “vất đi”.
Hãy xem ông viết về đứa con tinh thần “nghệ thuật” của ông:
Lại cái chuyện "Nụ cười sơn cước" May 30, '09 1:07 PM for everyone
LẠI CÁI CHUYỆN NỤ CƯỜI SƠN CƯỚC
Hôm nay,ngồi vào computer thấy mất tiêu đâu bài hát này,phục hồi lại để người nghe bản chính gốc thì lại mất tiêu đâu môt phần chính của bản thuyết minh.Đành viết lại có bổ xung thêm một số đau khổ mới khi vào Google gõ cái tên tớ và tên bài hát đó...vì những bài tán láo về nó.
Rằng thì là: 1-Tớ cầm ghi ta hát lên (chứ không phải "viết lên"như cô bé Kim -rap-pơ tuyên bố viết (?)nhạc rap trên Tinhvi đâu?)Cái ngày đông rét mướt năm đó Tây nó đánh dữ dội lắm...Bô Tư Lệnh III mà tớ làm "lính kiểng"lúc đó phải rút vào tận Kim Bôi(Hòa Bình).Tớ đóng quân trong nhà một cô con gái có tên Đinh thị Phẩm,24 tuổi đời.Thích thì có thích nhưng chưa biết "tán gái" mà chỉ biết làm thơ,làmvài câu thơ rồi ngâm nó lên theo kiểu riêng của tớ gọi là ca khúc( như các cụ ngày xưa khi hát "Chèo lên trên núi thiên thai..."ấy mà.)Thế là,trước khi rời rừng núi về học Lục Quân Trần Quốc Tuấn tớ muốn nói lên mối "tình câm" của mình bằng ...vài câu thơ có giai điệu ...Thế thôi!,Như tớ đã viết trong bài "Khai lý lịch thật thà" trên blog,tớ là một kẻ đã bị tiêm nhiễm tư bé bởi những bài ca ở trường sơ,trường giòng,rồi sau này,làm "sói con("louveteau),"hướng đạo"(scout)bị các thứ âm nhạc đủ loại nó ăn sâu vào đầu óc,vào trái tim.Tớ hát và thuộc lòng đủ thứ, từ a capella nhà thờ "Gloria in excelsis đê..ê,ề...ồ",, đến "Laissez moi vous aimer","Oh!Rose Marie I love you!""But where are you?"rồi đến dến cả "Maréchal nous voilà"(thời chính phủ Vichy) sau đó là Aikoku","Shina no yoru"(thời Nhật lật Pháp)Nghĩa là tớ hát tất cả,thích đủ thứ âm nhạc chứ chẳng bao giờ chú ý đến cái "nhời"nó nói cái quái gì.Tóm lại tớ là một thanh niên yêu nước,ghét Tây,mê âm nhạc(mélomane)"...không có định hướng!Cho nên,sau này,đi lính,bí bài hát cho bộ đội nghe,tớ cứ "bịa"ra đủ thứ ca khúc ,rập khuôn theo các bài hát đã hát để tự hát ,tự xuất bản bằng mồm.Sáng tác của tớ đều ảnh hưởng của Nhà thờ,của Tây,của Nhật và đặc biệt của Mỹ với Bing Crosby,Bop Hope,..với các nhịp điệu,tiết tấu của swing,blues...rất thịnh hành những năm 40.Tớ với Ngọc Bích là "vua swing"ở sư đoàn 304 và Trường Lục Quân Trần Quốc Tuấn...Chẳng có biết dân tộc ,hiên đại là cái quái gi!Ấy vậy mà bài nào mới "bịa"ra cũng được "quân chung"hoan nghênh ra phết!Những lần xúc cảm về chuyện gì tớ đều "bịa"ra những "câu thơ có giai điệu",nhưng theo một khuôn khổ,hình thức nhất định mà tớ nhặt nhạnh được trong quá trình hát lên cho mình,cho bạn bè,đồng đội nghe...cho vui.Thế thôi!Nào ngờ..."Nụ cười sơn cước"lại được hoan nghênh đến thế và Ngọc Bích,Canh Thân ,Hoàng Thi Thơ..khi trút áo "lính cụ Hồ" ,thôi làm "đồng chí",đã mang nó vô thành (dân gian gọi là "dinh-tê") phổ biến khắp nơi.Để cho nó được chấp nhận bởi các cơ quan kiểm duyệt,họ xếp tớ vào loại tác giả tiền chiến!Và tư đó "Nụ cười sơn cứoc",một trong những "tình ca thời kháng chiến" của bọn tớ sống nhờ cái mác nhạc tiền chiến đến ngày nay ! Lại còn cái chuyện "địch" thu đĩa 78 vòng(chung với "Dư âm"của Nguyễn văn Tý)nữa chứ! .Tớ bị "đánh hội đồng" khắp nơi,nhất là tiền bản quyền thu đĩa (đúng một chỉ vàng)được gửi từ trong thành ra lại rơi vào đúng tay một CUV cùng chi bộ, "đông chí"(nhưng không đồng hướng)đã nhận được từ tay bà chị hắn chuyên làm kinh tài cho khu ủy Liên khu III,ra vào Thành như đi chợ!Tớ không mang tội "liên hệ với địch"là nhờ có hàng trăm "bức tranh cổ động bằng âm thanh" động viên lính chiến đấu trường kỳ có hiệu quả!Từ đó một loạt bài "thiếu tính chiến đấu"của tớ (sau này có được thu thanh trong cuốn băng cát-xét "Nửa trái tim tôi"mà tớ đã chuyển sang CD nhưng chưa biết cách làm thế nào để các friends nghe thử???)đều bị cấm bằng mồm,mặc dầu các tướng, tá lớn,bé trong Quân Đội vẫn nhớ tớ với những bài hát đã làm các vị ấy xúc động một thời.(Tháng 5/007 vừa qua,có một ông tướng mê nhạc của tớ ,trước lúc qua đời,có thu thanh 3 bài của tớ trong một đĩa VCD ,và dằn lại rằng "Thôi Nụ cười..."vì cần giưới thiệu những cái "cấm"khác hơn-Ông tướng này chỉ lên có đến Thiếu thôi ,có lẽ vì cái "lập trường văn nghệ" của ông ta thiếu ...vững vàng chăng?(VCD này tớ đang giữ nhưng cũng "ngu lâu"về computer nên chả biết làm sao để các friends nghe và xem đươc!Có ai đến giúp được tớ không?)Trở lại với "Nụ cười sơn cước"Nó ra đời như thế đó.Tình thì có,nhưng mà là tình câm,tình nhát(vì sợ kỷ luật)đã có gì đâu mà nhiều người viết về bài hát này cứ thêu dệt ra lắm chuyện,thậm chí còn đặt cả những cái tên Lò thị nọ, Nông Thị kia ra rồi thay cả địa điểm,nơi sinh,ngày sinh của nó nữa mới khổ tớ chứ!Làm bà xã cứ trách tớ":"Có thế mà anh cứ giấu em!"Tớ định kiện báo vì "vi phạm luật báo chí "xâm phạm đến đời tư không được phép"của tớ mấy lần.Nhưng đọc đi,đọc lại thì thấy:họ đều xuất phát từ tình yêu đối với một sáng tác của tớ đã bao năm tưởng chết nay lại hồi sinh,từ tình yêu đối với tớ.Đặc biệt có nhiều đồng đội cũ,nay về già ,nghĩ về quá khứ tươi đẹp đã qua,đã viết về "Nụ cười sơn cước"như để tranh thủ viết về một thời một thanh xuân đẹp nhất của chúng tớ .mà thôi.Vì vậy tớ lại lặng im..(trừ một lần tớ lên tiếng phản đối và được xin lỗi và cải chính trên báo An Ninh Thế Giới do quá nhiều điều bịa đặt không có lợi cho gia đình (cũ và mới)của tớ mà thôi).Tuy nhiên cái "sự tam sao thất bản" thì kiện ai?Hội Nhạc Sỹ VN,Rất nhiều Nhà Xuất Bản đã công bố bản chinh thức của tớ trên các "Tuyển tập ca khúc trữ tinh"..."Ca khúc vượt thời gian"...đăng đi,đăng lại trên báo chí...Vậy mà,các ca sỹ thời nay vẫn không chịu hát theo bản nhạc của tác giả!Trừ 2 người là Lê Dung và Đông Đào .Còn trên Tivi,trong các tiệm cà phê-ca nhạc,họ tha hồ "phiêu"bất tử,ngắt câu,ngắt đoạn tùy thích,nhất là bôi mỡ,đânh bóng các nốt nhạc nghe đến rợn người( Ánh Tuyết) Ngay trong câu "Và trong lòng mưa hơn ở ngoài trời..."của tớ,bà Lê Dung vẫn còn "nhịu"ra "mơ" (?)hơn ở ngoài trời".. nữa là!Huống hồ những vị ca sỹ không biết xướng âm thì làm sao sửa được những gì đã trót hát sai qua bản...truyền khẩu.Tớ chán quá nhưng lại nghĩ:Ôi dào!thời buổi này họ nhắc đến tên mấy ông nhạc sỹ già đã là may lắm rồi!Cứ kênh kiệu mãi chúng nó cho cả tác phẩm lẫn người vào sọt rác lịch sử như đã từng cho cả hàng ngàn bài ca ra đời cái thời "Tiếng hát át tiếng bom"cho biết mặt!Thua!Thua!Xin chào thua!
Tiện đây xin post lên bài báo của Thanh Niên tương đối chính xác vì có sự thông qua của "khổ chủ"
Nhạc sĩ Tô Hải với hồi ức buồn Nụ cười sơn cước
22:21:38, 28/05/2007
Hà Đình Nguyên
Nhân dịp đến dự lễ trao tặng xe lăn các tướng lĩnh và cán bộ có công do Báo Quân Đội Nhân Dân tổ chức, tôi thật sự xúc động khi thấy một ông già quân phục chỉnh tề, huân chương đỏ ngực, chống gậy lập cập lên nhận xe. Đó chính là nhạc sĩ Tô Hải, tác giả ca khúc nổi tiếng một thời" Nụ cười sơn cước"... Sau buổi đó, tôi đã đến gặp ông tại nhà riêng.
Nhà của ông là căn hộ tập thể tận tầng lầu thứ 11 của chung cư Miếu Nổi (Q.Bình Thạnh - TP.HCM). 81 tuổi, đi đứng khó khăn do từng bị hoại tử khớp xương hông phải thay xương chậu, xương đùi bằng chất liệu titan do Pháp chữa trị... vì những lý do đó nên nhạc sĩ Tô Hải rất ít xuất hiện nơi này, nơi nọ.
Thế nhưng, dù không đi đâu ông lại biết rất nhiều những sự kiện đang diễn ra trên toàn cầu. Với khả năng thông thạo 3 ngoại ngữ, mỗi ngày ông dành từ 10 đến 12 tiếng để đọc tin tức trên internet. Cô Lâm Ái, vợ ông, khoe: "Chỉ một mình anh ấy đọc nhưng sau bữa cơm trưa hoặc tối là tôi và con gái Tô Lâm Phượng (sinh năm 1993) đều biết hết mọi chuyện xảy ra trên thế giới...".
*Thế ông không còn cảm hứng để viết nhạc?
- Đã hơn 20 năm nay tôi không còn làm âm nhạc, vì âm nhạc của lứa chúng tôi không còn đất sống. Thời buổi bây giờ chẳng ai sử dụng ca khúc của lớp già chúng tôi: Chu Minh, Hoàng Vân, Nguyễn Đức Toàn, Huy Du, Hồ Bắc, Doãn Nho... trừ những ngày lễ lạc gì đó họ mới hát lại! Bọn chúng tôi trở nên lạc lõng, hỏi tên chẳng ai biết. Thôi thì, tự an ủi là bọn tôi đã hoàn thành nghĩa vụ đối với một thời kỳ lịch sử.
* Ông đến với âm nhạc từ lúc nào?
- Thời tiểu học, tôi học hát và tham gia ban đồng ca Saint Joseph, từng đoạt giải thưởng âm nhạc Chim Sơn Ca của Hướng đạo sinh toàn Đông Dương. Đang học dở tú tài 2 thì tôi nhập ngũ ngày 19.8.1945. Tôi viết ca khúc đầu tay Trở về đô thành (1946) rồi Nụ cười sơn cước (1947) đều do bản năng và mê nhạc mà thành. Tôi luôn tự cho mình là một người lính làm nhạc cho mình, cho đồng đội mình hát.
Chỉ đến năm 1951, khi về Đoàn văn công Khu 4, tôi có dịp gặp nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương. Được ông động viên khuyến khích, tôi thấy tự tin hơn để chuyên tâm vào sự nghiệp âm nhạc. Khi hòa bình lập lại, tôi được tham dự lớp sáng tác 18 tháng đầu tiên của Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam (1957-1958) do các chuyên gia Liên Xô, Trung Quốc và CHDCND Triều Tiên dạy. Cùng lớp với tôi có các nhạc sĩ: Trọng Loan, Nguyễn Xuân Khoát, Nguyễn Văn Thương, Nguyễn Văn Tý, Lưu Cầu, Vũ Trọng Hối, Lương Ngọc Trác, Văn Chung, Nguyên Nhung, Vân Đông...
Năm 1958, tôi là người đầu tiên viết bản giao hưởng đại hợp xướng gồm 4 phần (thể loại cantale) Tiếng hát người chiến sĩ biên thùy. Dạo ấy, ở nước mình làm gì có trống định âm (Timpani), hạc cầm... nhưng tôi vẫn cứ viết. Bản giao hưởng này được biểu diễn năm 1959 và được hàng loạt giải thưởng. Có lẽ vì thế mà trong Bách khoa từ điển của Pháp (Encyclopédie de la Musique) xuất bản năm 1960 có tên tôi, họ ghi là "nhà soạn nhạc" (compositeur) cùng với 11 người viết ca khúc (chansonnier) thời ấy...
* Ca khúc Nụ cười sơn cước đã được ông sáng tác trong hoàn cảnh nào? Và "Ai về sau dãy núi Kim Bôi..." là ở đâu vậy?
- Kim Bôi là một dãy núi thuộc tỉnh Hòa Bình. Dạo đó đơn vị tôi ở nhờ một làng dân tộc Mường. Tôi được ở trong một gia đình có cô con gái rất đẹp, nàng tên là Phẩm. Cũng chỉ là "để ý" thầm vậy thôi! Khi đơn vị tôi chuyển quân, với tình cảm lưu luyến hết sức chân thành tôi đã: "hình dung một chiếc thắt lưng xanh, một chiếc khăn màu trắng trăng, một chiếc vòng sáng lóng lánh với nụ cười nàng quá xinh !" và chuyển những tình cảm này thành ca khúc, ca ngợi chung những bông hoa rừng mà tôi đã từng gặp.
* Sau này có bao giờ ông gặp lại nàng "sơn nữ" này?
- Có, và đó là nỗi ân hận của tôi. Năm 1973 hay 1974 gì đó tôi có lên Hòa Bình tìm lại "người xưa" dù biết rằng cô ấy đã có chồng con. Sau dãy núi Kim Bôi đã biến thành vùng công nghiệp khai thác suối nước nóng, đường sá mở rộng, người miền xuôi lên ở nhiều. Cô Phẩm ngày xưa giờ đã là một thiếu phụ luống tuổi, ăn mặc theo kiểu người Kinh và... chẳng biết tôi là ai cả ! Nhắc lại chỉ thêm buồn... Biết vậy, cứ hãy sống với kỷ niệm xưa.
* Đã ở bên kia ngưỡng tuổi 80. Nhìn lại hơn 60 năm hoạt động nghệ thuật, ông có điều gì muốn tâm sự?
- Phương châm sống của tôi hiện nay là hãy quên đi quá khứ (để khỏi tiếc nuối, kể công với lịch sử), hãy sống với hiện tại (để luôn vui với những gì mình đang có) và đừng nghĩ đến tương lai (để khỏi thấy mình quá già, sắp chết). Tôi có một valy tác phẩm chưa hề sử dụng. Tôi dặn vợ: khi tôi chết hãy vẫn cứ để chiếc valy ở đấy cho đến khi nó có "duyên" tìm được tri kỷ hoặc có ai cần nghiên cứu về cái thời đẹp nhất đã xa xưa của lũ nhạc sĩ già chúng tôi thì cho mượn... Nhược bằng chẳng ai rỗi hơi "tìm về quá khứ" thì con gái tôi (Tô Lâm Phượng - chơi piano tàm tạm) sau này có điều kiện sẽ dựng lại... cho cháu chắt tôi nghe vậy !
Hà Đình Nguyên
P/S: xin để nguyên chữ của ông, chấm câu, phẩy đoạn.
Nụ cười sơn cước trình bày: Lê Dung
http://mp3.xalo.vn/nghebaihat/112829862473/Nu-cuoi-son-cuoc-Le-Dung.html
