Các loại tên lửa không-đối-không hiện đại của phương Tây

[spetsnaz GRU]

[spetsnaz GRU]

AIM-9 SIDEWINDER

Thế hệ Sidewinder tác chiến toàn phương vị - AIM-9L/M:


Những bài học từ chiến tranh Việt Nam và chiến tranh Yom Kippur đã chỉ ra rõ ràng rằng, các phiên bản Sidewinder đã đưa vào sử dụng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Đó là khả năng chiến đấu kém hiệu quả khi được sử dụng tại độ cao thấp, nguyên nhân là do nguồn bức xạ hồng ngoại phát ra từ bề mặt đất và được các đám mây phản xạ lại, cùng với đó là những hạn chế đến từ việc các phiên bản này chỉ có khả năng tác chiến từ nửa bán cầu sau của mục tiêu do đặc tính về dải quang phổ làm việc của các phần tử cảm biến PbS được sử dụng trên chúng. Sự cần thiết của khả năng tác chiến toàn phương vị trước những đối phương linh hoạt đã dẫn đến các thay đổi cả về vật liệu làm cảm biến cho đầu dò cũng như về ngòi nổ cận đích, bởi vì, nguyên lý làm việc của loại ngòi nổ cận đích hồng ngoại thụ động vốn dĩ phải dựa vào việc cảm biến bức xạ của luồng khí thải động cơ ở cự ly gần. Nhiều cuộc tranh luận đã nổ ra vào giữa những năm 70 về phiên bản kế tục của Sidewinder, với một đề xuất của Hải quân Hoa Kỳ cho một phiên bản AIM-9H cải tiến rút cuộc đã được chấp nhận như một phương án ít rủi ro nhất. Một đề xuất của người Tây Đức về việc gắn một đầu dò có đầy đủ khả năng yêu cầu lên khung thân tên lửa AIM-9H, để tạo cho nó khả năng ALASCA (khả năng tác chiến toàn phương vị) đã bị bỏ qua.

Mô hình đạn tên lửa AIM-9L và AIM-9M

AIM-9L về cơ bản là một quả AIM-9H với một đầu dò quang học, ngòi nổ và hệ thống làm lạnh mới. Hệ gương Cassegrain của phiên bản AIM-9H được giữ nguyên, nhưng AIM-9L sử dụng một bộ điều biến quang mới, đòi hỏi phải có một số thay đổi cơ bản trong hệ thống điện tử dẫn hướng. Tên lửa cũng sử dụng một đầu dò Indium Antimonide (InSb) mới, hoạt động trên băng tần 4 micron. Cùng với bộ lọc quang học, màng nhạy hồng ngoại được gắn trong khối bọc kín được làm lạnh. Hệ thống quang học này cho phép tên AIM-9L có thể bắt bám mục tiêu từ mọi góc độ, đó là nhờ phần tử cảm biến InSb nhạy với các bức xạ có bước sóng dài hơn, cùng với đó, màng lọc cũng loại bỏ các bức xạ có bước sóng ngắn. Khí Argon được dùng để làm lạnh cảm biến, bình khí nén làm lạnh gắn trong đầu dò tên lửa, điều này cho phép ta có thể sử dụng tùy ý các loại giá phóng cơ/điện tử tương thích.

[spetsnaz GRU]

Thế hệ Sidewinder tác chiến toàn phương vị – AIM-9L/M:
(tiếp theo)


Bộ điều biến quang FM cung cấp một khả năng hoạt động tốt hơn nhờ vào việc làm giảm ảnh hưởng của hiện tượng tăng kích thước mục tiêu, bằng cách giảm phạm vi sai số tín hiệu đầu ra, một nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy hoạt động của đầu dò AM, đồng thời nó cũng giúp tăng cường khả năng loại bỏ nhiễu cho đầu dò. Thêm vào đó, thiết kế mới này đã khắc phục được nhược điểm về “vùng chết” trên trục đường ngắm tức thời của tên lửa, một đặc điểm của các đầu dò sử dụng bộ điều biến quang thế hệ trước. Để mở rộng khả năng vận động cho đạn tên lửa, nhà thiết kế đã đưa vào sử dụng công nghệ hiệu chỉnh lam-đa, giải pháp này giúp ngăn không cho đầu dò tên lửa vượt quá góc giới hạn trong pha đầu của hành trình bay. Nếu một mục tiêu có thể buộc đầu dò tên lửa vượt quá góc giới hạn, tên lửa sẽ mất khóa mục tiêu và phát bắn sẽ thất bại.

Người lính Pakistan này đang cầm trên tay phần đầu còn lại của một đạn tên lửa AIM-9L. Quả tên lửa này đã được chiếc F-16B (số hiệu 82-605, phi công Zulfiqar Ayub - Không quân Pakistan) phóng ra, tiêu diệt máy bay không người lái Searcher-II (số series T-2004) của Không quân Ấn Độ trên bầu trời ngôi làng Dogran Kalan, phía tây nam Lahore, vào ngày 7/6/2002.


Hệ thống điều khiển của phiên bản AIM-9H được giữ nguyên, nhưng cánh mũi tên lửa được thiết kế lại theo kiểu cánh tam giác kép. Kết hợp các công nghệ về đầu dò, cảm biến và cánh mũi mới, AIM-9L đạt được khả năng cơ động vượt trội hơn tất cả các phiên bản thế hệ trước, đặc biệt là khả năng bắt mục tiêu từ mọi góc độ, từ khoảng cách lớn hơn hẳn.

chiếc F/A-18 này được trang bị với tên lửa AIM-9L, loại tên lửa đầu tiên trong họ Sidewinder có khả năng tác chiến toàn phương vị. AIM-9L là nhân tố quyết định tới thành công của Hải quân Hoàng gia trong cuộc chiến tranh Falkland, nó đã đạt tỉ lệ tiêu diệt mục tiêu lên đến 80% mỗi lần phóng. AIM-9L sử dụng hệ thống quang học của AIM-9H, cùng với bộ điều biến quang điều chế tần số (FM) và hệ thống làm lạnh bằng khí Argon cho các phần tử Indium Antimonide nhạy hồng ngoại. Cùng với thiết kế cánh mũi mới trên khung thân AIM-9H, một đầu nổ cận đích la-de chủ động và đầu nổ mạnh-phá mảnh, AIM-9L là loại vũ khí cận chiến cực kỳ hiệu quả.

[spetsnaz GRU]

Thế hệ Sidewinder có khả năng tấn công mục tiêu từ mọi phía – AIM-9L/M:
(tiếp theo)


Hoạt động cận chiến trên không yêu cầu cần phải có một loại ngòi nổ và đầu nổ mới tốt hơn. AIM-9L là phiên bản đầu tiên sử dụng ngòi nổ cận đích la-de chủ động, loại DSU-15A/B. Loại ngòi nổ cận đích mới này sử dụng một tổ hợp các đèn la-de bán dẫn Gallium Arsenide (GaAs), phát xạ ra các chùm la-de hình nan xung quanh trục tên lửa, mỗi chùm tia tương ứng với một phô-tô-đi-ôt Silicon. Mỗi đèn la-de  phát xạ ra một luồng xung, sẽ được phản xạ lại bởi các vật thể đang đi vào khu vực ngòi nổ và được các phô-tô-đi-ốt cảm ứng, kích hoạt đầu nổ. Thiết kế này có khả năng kháng nhiễu cao.

Đầu nổ của AIM-9L có khả năng phá hủy mục tiêu cao, theo kiểu nổ phá mảnh hình khuyên, với hai lớp thanh giăng được thiết kế đặc biệt để bị lộn khi ở vận tốc lớn, nhằm tối ưu hóa hiệu quả sát thương mục tiêu, giảm thiểu ảnh hưởng của góc tiếp xúc, vốn là một hạn chế của kiểu thiết kế đầu nổ thanh giăng truyền thống.




Tên lửa AIM-9M với bộ phận dẫn hướng WGU-4E/B


Phiên bản L (Lima) được đưa vào phục vụ từ cuối những năm 70 và ghi được chiến công đầu tiên vào năm 1982, khi sử dụng trong cả chiến dịch Falkland cũng như không chiến tại thung lũng Bekaa. Trong cả hai chiến dịch, AIM-9L đều trở thành “ngôi sao” khi đạt tỉ lệ tiêu diệt mục tiêu lên tới 80%. Những chiếc Harrier của Hải quân Hoàng gia và những chiếc F-15 của Israel đã tiêu diệt đối phương bằng những phát bắn trực diện, người Argentina và người Syria đã không thể tìm ra được chiến thuật cơ động phù hợp. Hơn 5500 đạn tên lửa đã được sản xuất và chỉ được bán cho các đồng minh tin cậy, cùng với việc chuyển giao sản xuất theo giấy phép bởi Bodenseewerk tại Đức và bởi Mitsubishi tại Nhật Bản.




Hai chiếc FRS Sea Harrier của Hải quân Hoàng Gia Anh tại Falkland năm 1982. Ảnh: Imperial War Musseum.

[TimeBreak]

Bác cho em hỏi tí với, nổ mảnh thì em hiểu rồi, nhưng thanh giăng liên kết là thế nào hả bác ? ưu/ nhược điểm so với nổ mảnh ?

[huyphongssi]

Bác cho em hỏi tí với, nổ mảnh thì em hiểu rồi, nhưng thanh giăng liên kết là thế nào hả bác ? ưu/ nhược điểm so với nổ mảnh ?

Như vầy anh Timebreak ạ: đầu nổ thanh giăng liên kết (các thuật ngữ tương tự trong tiếng Anh và Nga là continuous-rod warhead/удлиненная стержневая боевая часть) là đầu nổ có lớp ngoài cùng là nhiều thanh kim loại (rod/стержень) có số lượng chẵn, được hàn tráo đầu đuôi với thanh kim loại liền kề để khi đầu nổ kích hoạt, các thanh này liên kết tạo thành vành giăng li tâm cắt ngang mục tiêu. Ngoài đầu nổ thanh giăng liên kết còn có đầu nổ thanh giăng thường (стержневая боевая часть) và đầu nổ thanh giăng-phá mảnh (осколочно-стержневая боевая часть).

So với đầu nổ mảnh (fragmentation warhead/осколочная боевая часть), đầu nổ thanh giăng liên kết đảm bảo cắt đứt các kết cấu khung thân cánh nhằm tiêu diệt mục tiêu tức thời tại chỗ, thay vì có thể chỉ làm mục tiêu bị thương hoặc không rơi tại chỗ.

[spetsnaz GRU]

Các thanh giăng được thiết kế sao cho nó có đủ độ dẻo, cho phép trải rộng ra nhưng cũng đủ chắc chắn để vành giăng không bị đứt vỡ quá sớm.

Với thiết kế như trên thì mức độ phá hủy của đầu nổ thanh giăng liên kết này cao hơn nhiều so với khả năng phá hủy của các mảnh vỡ tạo ra bởi loại đầu nổ mảnh truyền thống. Các bộ phận của mục tiêu như khung thân, đặc biệt là hệ thống dây diện, cáp, sợi quang, hệ thống thủy lực sẽ bị cắt đứt hoàn toàn và vì vậy, hiệu quả tiêu diệt mục tiêu sẽ rất cao.

Tuy nhiên, hiệu quả tiêu diệt mục tiêu của đầu nổ thanh giăng liên kết chỉ đạt được khi vành giăng tạo bởi các thanh giăng chưa bị đứt vỡ. Chính vì vậy, trên thực tế, các đầu nổ thanh giăng được thiết kế gồm nhiều lớp, đảm bảo hiệu quả sát thương cao nhất, cũng như mở rộng bán kính tiêu diệt mục tiêu. Ngoài ra, các đầu nổ thanh giăng liên kết thế hệ đầu có nhược điểm về góc tiếp xúc hiệu quả. Như đã nói ở bài trên, đầu nổ của AIM-9L và các phiên bản tiếp theo sử dụng kiểu thiết kế mới, với hai lớp thanh giăng có khả năng bị lộn khi ở vận tốc lớn, giảm thiểu tối đa ảnh hưởng của góc tiếp xúc bất lợi.

Đầu nổ thanh giăng liên kết được sử dụng chủ yếu trên các loại tên lửa đối không chống máy bay và tên lửa chống tên lửa.




Đây là ảnh chụp vụ thử nghiệm đầu nổ thanh giăng liên kết tại Trung tâm vũ khí Hải quân, China Lake

[spetsnaz GRU]

Thế hệ Sidewinder có khả năng tấn công mục tiêu từ mọi phía – AIM-9L/M:
(tiếp theo và hết)

AIM-9M trên F-15C

AIM-9M là phiên bản nâng cấp của AIM-9L với động cơ tên lửa ít khói, hệ thống điều khiển tốt hơn và khả năng chống đối kháng hồng ngoại. AIM-9M là loại tên lửa cận chiến chính của không quân tiền tuyến các nước phương Tây và cũng được trang bị cho những chiếc F/A-18 của Không quân Phần Lan. Cả mười pha bắn hạ bằng Sidewinder trong cuộc chiến Vùng Vịnh đều được thực hiện bằng phiên bản AIM-9M, hầu hết trong số đó đều được thực hiện một cách miễn cưỡng do tên lửa tầm trung AIM-7 Sparrow không đánh chặn được đối phương và buộc phải tham gia cận chiến.

Phiên bản L (Lima) được tiếp nối bởi phiên bản AIM-9M từ năm 1982, về cơ bản thì đó là sự nâng cấp của AIM-9L. Phiên bản M (Mike) được tăng cường khả năng lọc nhiễu nền địa vật, khả năng chống đối kháng hồng ngoại và động cơ tạo ít khói để làm giảm các dấu hiệu có thể nhận biết được bằng mắt thường, nhờ đó giúp tên lửa tránh bị đối phương phát hiện. Phiên bản cuối cùng được đưa vào triển khai là AIM-9M-8 (Hải quân)  và AIM-9M-9 (Không quân). AIM-9M là loại tên lửa không đối không cận chiến tiêu chuẩn của Không quân Hoàng gia Australia, mang trên máy bay chiến đấu F/A-18 và F-111.

Những chiếc F-18 Hornet của Không quân Phần Lan trang bị với tên lửa AIM-9M trong cuộc tập trận "Tấm khiên 97"

AIM-9M đã được triển khai với số lượng lớn trong năm cuối cùng của chiến tranh Vùng Vịnh, nhưng chỉ có một vài chiến công được lập do các máy bay của Không quân Iraq chủ yếu bị bắn hạ bởi tên lửa Sparrow từ hướng 6 giờ.

[OldBuff]

Thế hệ Sidewinder tác chiến toàn phương vị – AIM-9L/M:
(tiếp theo và hết)

All-aspect lấy mục tiêu bay làm hệ quy chiếu, không lấy máy bay mẹ làm hệ quy chiếu như trong trường hợp "tác chiến toàn phương vị". Vì thế, all-aspect để chỉ đạn tên lửa "có khả năng tấn công mục tiêu từ mọi phía".

[spetsnaz GRU]

AIM-9 SIDEWINDER

Phiên bản Sidewinder xuất khẩu – AIM-9P:


Trong khi AIM-9L đảm trách toàn bộ nhiệm vụ của một loại tên lửa cận chiến có khả năng tấn công từ mọi phía cho không quân tiền tuyến thì người ta vẫn cần tới một loại tên lửa hạng hai, chuyên dùng cho các nhiệm vụ ít đòi hỏi khả năng không chiến, cũng như thích hợp trong vai trò xuất khẩu tới các quốc gia đồng minh kém tin cậy hơn. Yêu cầu này đã dẫn tới sự ra đời của họ tên lửa AIM-9P, phát triển dựa trên dòng AIM-9J/N.

Các phiên bản AIM-9P-2 và P-3 được đưa ra giới thiệu vào giữa thập niên 70, có sử dụng hệ thống điện tử dẫn đường nâng cấp, động cơ tên lửa mới và ngòi nổ quang học chủ động. Trong khi các thông tin về AIM-9L vẫn chưa được công khai thì sự thành công của nó đã được chứng thực bởi thực tế là đã có không ít hơn 21.000 đạn được sản xuất, với một số lượng đáng kể được kiểm kê bởi Không lực Hoa Kỳ.

Một chiếc Hawk Không quân Phần Lan mang AIM-9P

AIM-9P là một chương trình được bảo trợ bởi Không lực Hoa Kỳ để phát triển một phiên bản mới trên cơ sở dòng AIM-9J/N, nhằm cung cấp loại tên lửa thích hợp cho các nhiệm vụ có yêu cầu không chiến thấp. AIM-9P được phát triển qua nhiều phiên bản từ P-2, P-3 cho tới phiên bản tiến công mục tiêu từ mọi hướng P-4 và P-5 – loại được tăng cường khả năng kháng nhiễu hồng ngoại. Một số lượng lớn các phiên bản khác nhau của AIM-9P đã phục vụ trong biên chế của Không lực Hoa Kỳ và xuất khẩu tới rất nhiều quốc gia khác. Đạn tên lửa được thiết kế giữ lại mũi hình côn, cánh mũi tam giác kép của AIM-9E, lần đầu tiên được sử dụng trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam.

AIM-9P-4 là phiên bản tăng cường tính năng của AIM-9P-3, với một đầu dò bắt mục tiêu từ mọi hướng sử dụng một số công nghệ trong việc phát triển AIM-9L. So với người anh em họ của nó, AIM-9P-4 kém linh hoạt hơn, tuy nhiên, nó vẫn là một loại tên lửa rất hiệu quả. AIM-9P-5 còn là một bước nâng cấp cao hơn nữa, nó được tăng cường thêm khả năng chống đối kháng hồng ngoại. Do được thiết kế để có thể sử dụng linh hoạt trên nhiều loại máy bay khác nhau nên AIM-9P-3/4/5 có hệ thống làm mát bằng khí nén lắp ngay trong thân tên lửa, giống như các phiên bản L/M.




F-15E mang tên lửa AIM-9P