Xin đưa ra một vấn đề để chờ nghe thêm ý kiến luận đàm của mọi người:
Trong chính sử nước ta, không tìm được ghi chép về các hoạt động của Phạm Ngũ Lão 范五老 trong hai cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Nguyên các năm 1285-1286 và 1287-1288. Dựa vào Nguyên sử, ta thấy hai sự kiện, trong đó phải chăng có sự tham gia của Phạm Ngũ Lão? Lần thứ nhất: cuối năm 1285, khi đạo quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy đến Ung Châu, lăm le vào cướp nước ta, thì đã có một vị Điện tiền của ta đóng quân sẵn ở biên giới để phòng giữ. Nguyên sử quyển 209 An Nam truyện chép: “Điện tiền An Nam là Phạm Hải Nhai (范海崖) đem quân đóng ở Khả Lan Vi, Đại Trợ (?)”. Sau khi quân ta rút khỏi Thăng Long về hai xứ Thiên Trường và Trường Yên, củng cố lại lực lượng, vị Điện tiền này lại cùng với Hưng Đạo Vương mang hơn một nghìn chiến thuyền quay trở lại Vạn Kiếp, uy hiếp phía sau lưng giặc. Nguyên sử quyển 209 An Nam truyện chép tiếp: “Hưng Đạo Vương, Phạm Điện tiền đem binh thuyền lại tụ tập ở cửa sông Vạn Kiếp”.
Câu hỏi đặt ra là: Phải chăng vị Điện tiền Phạm Hải Nhai hay Phạm Điện tiền mà Nguyên sử nhắc đến ở đây chính là Phạm Ngũ Lão?
Hiện còn có sự nghi vấn về vấn đề này. Chẳng hạn, các tác giả Hà Văn Tấn, Phạm Thị Tâm trong sách Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên Mông thế kỷ XIII đã khẳng định đó chính là Phạm Ngũ Lão. Nhưng các tác giả Nguyễn Việt, Võ Minh Giang và Nguyễn Mạnh Hùng trong sách Quân thủy trong lịch sử chống ngoại xâm - dựa vào việc mãi đến năm 1298, Phạm Ngũ Lão mới được phong làm Kim Ngô vệ đại tướng quân cai quản một vệ quân trong cấm thành và mới có thể gọi là Điện tiền chỉ huy sứ theo đúng binh chế nhà Trần - đã cho rằng Phạm Điện Tiền của Đại Việt trong cuộc kháng chiến năm 1285-1286 không thể là Phạm Ngũ Lão. Các tác giả này cho rằng, danh tính của Phạm Điện tiền là Phạm Cự Địa 范 巨 地. Đây là người được cử đi sứ Mông Cổ tháng giêng năm Quý Hợi, niên hiệu Thiệu Long thứ 6 (1263). Trong cuộc kháng chiến lần này, đến ngày 15 tháng 3 âm lịch (tức 21-4-1285), Phạm Cự Địa đã cùng bọn Lê Diễn, Trịnh Long theo cha con Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc đem gia đình ra hàng quân Nguyên.
Tuy nhiên, cũng cần nhớ rằng: Điện tiền chỉ huy sứ Phạm Cự Địa khi đi sứ vào tháng giêng năm Thiệu Long thứ 6 (tức tháng 2 năm 1263), đến khi hàng giặc vào tháng 4-1285, thì đã trải qua hơn 22 năm. Liệu sau một khoảng thời gian khá dài như vậy, ông ta còn giữ nguyên chức vụ? Tất nhiên, điều này cũng không phải hoàn toàn là không thể. Phạm Ngũ Lão từng giữ chức Điện súy đến 18 năm (từ năm 1302 đến khi ông mất là năm 1320). Nhưng Phạm Ngũ Lão là người có tài năng đặc biệt, lại là người thân tình nên được tin cẩn (ông là con rể của Trần Hưng Đạo, lại có con gái là thứ phi vua Anh Tông). Từ khi nhận nhiệm vụ đi sứ đến khi hàng giặc, sử ta không hề nhắc đến một đóng góp hay hoạt động nào khác của Phạm Cự Địa. Ở đoạn nói về việc Phạm Cự Địa hàng giặc, Toàn thư cũng không ghi ông ta là Điện tiền; còn Nguyên sử thì hoàn toàn không nhắc đến ông ta trong danh sách những người theo hàng cùng với Ích Tắc. Trước đó Nguyên sử đã hai lần liền nhắc đến Phạm Điện tiền trong các trận đánh của ta, chứng tỏ vai trò quan trọng của vị võ quan này. Nếu đó chính là vị Phạm Cự Địa ra hàng quân “thiên triều”, hẳn Nguyên sử không bỏ qua để có dịp khoe khoang.
Ngoài ra, ta còn thấy rằng, Phạm Điện tiền hoạt động chủ yếu trên hướng phụ trách của Hưng Đạo Vương. Khi đó Phạm Ngũ Lão đang là môn khách của Vương. Lúc mới hơn hai mươi tuổi, Phạm Ngũ Lão đã được vị ân chủ của mình nhận ra kì tài, lại được dạy bảo thêm cho. Khi quân Nguyên sang xâm lược, Phạm Ngũ Lão đã hơn 30 tuổi, chính là lúc đang sung sức nhất của con người. Chắc chắn ông đã được Hưng Đạo Vương trọng dụng, cùng góp sức đánh giặc, chứ không thể chỉ “ngồi chơi xơi nước” trong lúc nước nhà nguy cấp. Tóm lại, vẫn tồn tại khả năng Phạm Ngũ Lão chính là Điện tiền chỉ huy sứ Phạm Hải Nhai.
Vậy tại sao Toàn thư lại không hề nhắc đến ông trong thời gian này. Và tại sao Nguyên sử lại ghi là Điện tiền chỉ huy sứ Phạm Hải Nhai, vừa không đúng tên vừa không đúng chức vụ? Có thể giải thích là: sau khi nước ta bị giặc Minh xâm lược (1407), thì các tài liệu sử sách của ta hoặc bị thiêu hủy, hoặc bị cướp đi đem sang Trung Quốc; khiến cho nhiều tài liệu có ghi chép về Phạm Ngũ Lão bị thất lạc. Trong hai cuộc kháng chiến chống Nguyên, ông lại chủ yếu hoạt động dưới trướng Hưng Đạo Vương, chứ chưa trực tiếp nhận quan chức của triều đình, nên hành trạng của ông thời kì này không được ghi chép đầy đủ. Nguyên sử được soạn vào thời Minh, phải dựa theo tài liệu từ thời Nguyên. Việc nhầm lẫn tên tuổi các nhân vật của nước ta trong Nguyên sử không hiếm. Chẳng hạn tên các vua Trần bị Nguyên sử ghi sai rất nhiều. Còn Phạm Ngũ Lão được gọi theo một chức vụ cao cấp của ông mà khi đó chưa được phong cũng là chuyện thường thấy. Toàn thư, được soạn vào thời Lê, đã gọi quân Mông Cổ sang xâm lược nước ta năm 1258 là quân Nguyên, dù mãi đến năm 1271 Hốt Tất Liệt mới đặt quốc hiệu này.
Đó là vài suy luận của bản thân em. Mong chờ các bác góp ý thêm.
Tiện giới thiệu thêm vài link:
Nguyên sử, quyển 209 An Nam truyện chữ Hán:
http://zh.wikisource.org/元史/卷209
Bản dịch của viethoc.org:
http://www.viethoc.org/phorum/read.php?10,29527,44588,quote=1Đại Việt sử kí toàn thư, phần vua Trần Nhân Tông, chữ Hán:
http://nomna.org/du-an-nom/dai-viet-su-ki-toan-thu/Noi-dung-toan-van/40-Nhan-Tong-Hoang-De#
