BÁU VẬT CỦA CHA - NGƯỜI LÍNH TÌNH NGUYỆN
(tiếp)
Ngày nó mới đang đi học gần xong lớp vỡ lòng. Hình như hôm ấy nó được nghỉ thì phải, nó đang chơi đùa cùng các chị em con cô Nh. cô L của nó ở trong buồng, bỗng nghe thấy tiếng kêu khóc từ ngoài cổng. Tụi chúng nó chạy ra xem có chuyện gì thì thấy bà Nh. em gái của ông nội nó từ ngoài đồng về, vừa múc nước rửa đôi bàn chân lấm đầy bùn đất ngoài bờ giếng, vừa khóc lóc kể lể :
- Ới cháu ơi là cháu ơi! Lá vàng còn ở trên cây, mà lá xanh đã rụng xuống đất dày nơi nao mất rồi cháu ơi...!
Rồi tiếp theo đó là bà H. chị gái của ông nó, từ xóm dưới lên, cũng ghé vào sân giếng rửa chân và khóc:
- Ới cháu ơi! Cô đang kéo nước ở cái giếng cháu đào đây cháu có biết không cháu ơi...!(Cái giếng ấy bố nó đào tháng hai năm 1968 khi còn làm công tác Đoàn tại địa phương, vận động nhân dân hưởng ứng phong trào "ba sạch', bác trưởng họ của nó đã giúp bố nó cùng đào. Bà nội nó cứ thương mãi hai anh em vất vả đào giếng để cô nó khỏi phải vất vả đi gánh nước).
Bà R. chị gái bà nội nó từ đầu ngõ vào, rồi các cô ruột nó đi làm đồng về, các cô bác họ của nó cũng lần lượt kéo cả về nhà nó. Quái lạ, sao hôm nay các cô đi làm về sớm thế nhỉ? Nhà nó hôm nay có giỗ cụ nào đâu mà mọi người lại tụ tập đông đủ cả thế này? Mà sao mọi người lại cứ thi nhau khóc? Nó ngơ ngác nhìn hết người này tới người kia dò hỏi. Cuối cùng, cô út của nó đi học về. Cô tựa vào cây cột bằng gỗ xoan ở hiên nhà nơi cạnh cửa ra vào, cô nhìn nó khóc:
- Ới anh Minh ơi! Anh bỏ con anh, anh đi đâu một mình anh Minh ơi?... Có tiếng ai đó mắng cô:
- Đừng khóc thế! Cháu nó còn bé chưa biết gì, nó sợ!
Con bé thực sự vẫn chả hiểu gì nhưng nghe thấy vậy liền nức nở theo cô. Cô nó lại bắt chước bà hồi nãy, mắng tiếp nó:
- Con Th. nín đi! Biết cái gì mà cũng khóc?
Ô hay! Lạ nhỉ! Mọi người đang nói về chuyện báo tử bố nó, nó chả hiểu báo tử là thế nào, nhưng mọi người khóc, tại sao nó lại không được khóc???
Nó quay ra hỏi chị gái của bà nó:
- Bà ơi! Báo tử là thế nào?
Bà còn chưa biết trả lời ra sao, thì bà nội nó đau đớn bảo:
- Bố mày không về nữa đâu con ạ! Từ nay bà con mình chẳng có gì mà mong mà đợi nữa rồi con ơi!
Bà nó nức nở khóc. Hàng xóm lúc này đã kéo đến đầy sân nhà nó, có kẻ nào đó độc mồm bảo:
- Hay là bố nó đi theo ông T. rồi chứ chắc gì đã chết? Tự nhiên mất tích, không tìm được xác thì đơn vị người ta báo tử cũng nên!
Bác L. nhà bà H. bị thương sọ não nên được về phục viên nghe vậy cũng hùa theo:
Cũng chả biêt thế nào được, đầy anh báo tử xong, một thời gian sau lại khoác ba lô lù lù về đấy thôi!
Con bé tuy không hiểu được hết những gì người lớn nói, nhưng trong tâm khảm nó nhen nhúm một niềm mong ước: "Bố nó sẽ ở trong số những người may mắn ấy!" Và nó nuôi hy vọng!
Một hôm nó nghe thấy ông nội bảo:
- Đến hôm này xã truy điệu thằng Minh. chúng bay xem đứa nào lên gọi mẹ nó về!
- Còn thằng B. thì biết đâu mà gọi bây giờ? Bà nó đau xót than vãn.
Nó lại một lần nữa ngơ ngác, -Ơ! Thế lại còn truy điệu nữa à? Mà truy điệu là thế nào nhỉ? Nó quay sang hỏi cô cả:
- Con tưởng báo tử xong rồi cơ mà? Cô nó giải thích:
- Đấy là người ta gửi giấy báo thôi con ạ. Còn bây giờ là làm giống như đám ma cho người chết ấy.
Nó nghe nhưng cũng chẳng hiểu gì! Nó lại mong chú nó về. Chú nó theo đoàn địa chất đi làm ở mãi tận đâu mà lâu về thế không biết, chả thấy nhanh về như các cô nó đi làm đồng. Chả biết chú nó có kịp về để được xem người ta truy điệu là như thế nào không nhỉ? Con bé chỉ nghĩ được đến vậy.
Rồi cũng đến ngày bọn trẻ con chúng nó được xem truy điệu. Người ta mang đến nhà nó một bó hoa thập cẩm, giữa đám hoa cúc bấm, hoa mào gà, hoa mười giờ và cả hoa dâm bụt linh tinh, có mấy bông cúc vàng là nổi bật nhất, hình như được cắt từ "vườn cây các cụ" quê nó. Cùng mấy bông huệ trắng muốt, thơm ngào ngạt khiến nó thật thích thú. Lần đầu tiên nhà nó được người ta mang hoa đến cho! Một cô trong Đoàn Thanh Niên xã đem cắm vào đôi lọ lục bình từ đời cụ kỵ nó để lại, nhưng một chiếc đã bị bọn giặc Pháp đập sứt mất một miếng to bằng bàn tay của cái H. con của cô nó mới được chừng một tuổi.
Ông nó kể, trước ngày giặc Pháp càn vào làng đốt phá. Nhà nó cũng đàng hoàng, dư giả chứ không đến nỗi nghèo như bây giờ. Dấu tích của sự tàn phá là chân những bức tường hoa bao quanh sân vườn nhà nó bị đập nham nhở đã bám đầy rêu xanh, và cái nền bể nước lát gạch láng xi măng, nơi mấy chị em nó vẫn hay chơi đồ hàng, cũng bị nham nhở phía xung quanh, nằm lặng lẽ dưới gốc bưởi ngoài vườn, nơi ông nó trồng mấy bụi hoa nhài, hoa sói để ướp chè ở trong mấy cái lọ đại bình cũng đã bị Tây đập cụt mất cổ. tất cả còn đó như minh chứng cho điều ông nó nói.
Các bà, các cô, các bá nó thi nhau khóc lóc kể lể. Nó nghe chẳng hiểu, chẳng nhớ gì. Chỉ nhớ rằng bà nội nó vật vã khóc một cách đau đớn. Ông nội thì đau gần như đến phát điên. Mẹ nó không biết về từ khi nào, ngồi bệt dưới đất, lưng tựa vào bức tường ở gian cạnh bàn thờ. Trên bức tường ấy, chú nó treo hai bức tranh mà bố nó vẽ về phong cảnh làng quê của nó, hai hàng cây rợp bóng mát trên con đường uốn lượn theo đôi bờ mương từ trong làng đi ra ngoài cánh đồng, có những đôi chim hòa bình bay lượn mà nó rất thích. Mẹ nó, đầu chít khăn tang, khóc sưng cả mắt, nhưng không biết kể lể gì ngoài câu: " Ới anh Minh ơi! Ới trời cao đất dày ơi!" Con bé lại thắc mắc: "Sao mẹ nó không biết khóc giống như các cô nó nhỉ?" Khi ấy, mẹ nó mới gần tròn ba mươi tuổi. Có lẽ vì vậy mà khóc không khéo cũng nên? Chán thật! Cái D. nhà cô nó rủ:
- Đi ra ngoài sân xem đang làm gì đi!
Từ trên cây sấu Vân Nam bố nó trồng ngoài đầu nhà bếp, rơi bụp xuống sân một con cánh cam xanh biếc tuyệt đẹp, như một món quà ban xuống cho chúng nó. Cái D. chạy ra bắt vào lấy chỉ buộc để chơi.
Ông Th. người cùng làng đang làm hình nhân cho bố nó ngoài sân. - Ơ! Hay quá nhỉ! Ngồi đây để xem thôi! Và nó chăm chú nhìn theo từng động tác của ông thầy cúng. Ông lấy dọc sống tàu lá chuối làm tứ chi, lấy thân cây dâu cắt khúc làm khớp nối chân tay, lấy thân cây chuối to làm thân mình, lấy thân cây chuối con làm cổ, lấy cái sọ dừa làm đầu. Ông trách:
- Bảo khoét cùi dừa đi cho tao không đứa nào khoét à? Mẹ nó chả biết cũng đứng đó tự bao giờ, lên tiếng thắc mắc:
- Em tưởng để làm óc cơ mà?
- Làm óc thì cũng phải khoét mới lắp chặt được chứ!
Ông vừa nói vừa cầm con dao con nhanh tay khoét một vòng ngọt xớt vào phần cùi dừa, ở chỗ đã cắt bỏ đi phần sọ để lắp nốt cái cổ. Thế là xong một hình nhân thay thế cho bố nó. Ông lần lượt xếp từng bộ phận vào cái tiểu sành một cách cẩn thận. Rồi quần, áo bộ đội, quần đùi, áo lót, khăn mặt, dép cao su, thắt lưng, mũ lưỡi trai gắn ngôi sao vàng ở giữa...đủ tất cả những gì cần thiết cho hành trang của một ANH BỘ ĐỘI QUÂN GIẢI PHÓNG được ông làm một cách khéo léo từ trước. Ông đặt lần lượt từng thứ vào đúng vị trí của nó trong cái tiểu sành. Thế là đã có một ANH GIẢI PHÓNG QUÂN. Ơ! Mà Anh Giải Phóng thì có cần đến vàng mã và tiền âm phủ không nhỉ? Hình như nó không thấy ông đặt vào? Hình như ngày ấy sau chiến tranh, đang bài trừ mê tín dị đoan nên không có lưu hành thì phải! Cái D. ngắm nghía cái thang được ông làm từ bẹ chuối khen :
- Đẹp nhỉ! Bác V. con rể ông T. (người mà có kẻ đã nghi là bố nó đào ngũ chạy theo) hỏi :
- Đẹp không?-Đẹp nhỉ! Bố cái Th. chỉ cần bước ba bậc thang này là lên được đến trời! Không cần phải đi đâu nữa!
Cái D. lại nhắc lại điều đó một lần nữa với nó. Con bé tuy vẫn mơ hồ chưa hiểu hết những gì đang diễn ra xung quanh. Nhưng thấy mếch lòng khi nghe người bác rể nói vậy. Sao bác lại có thể đùa như thế trong lúc này nhỉ??? Con bé đem điều đó mách cô út nó. Cô bảo :
- Đúng là người dưng nước lã, khác máu tanh lòng có khác!
Ơ! Bác ấy cũng mới từ chiến trường về mà. Bác có một vết sẹo nhỏ găm trên trán. Cả anh Nh. con bác trưởng họ cũng là bộ đội mới về. Nhưng anh có nói giống như thế đâu?
Sau đó, người ta còn làm những gì nữa thì con bé không nhớ nổi. Nó chỉ nhớ rằng, nó không thích quấn vành khăn trắng trên đầu, mà thích để tà bên dài bên ngắn buộc ra phía sau gáy như mẹ nó...mọi người phải dỗ dành mãi mới quấn đúng theo lệ cho nó được. Rồi bác L. và anh Nh. khênh cái tiểu sành trên một cái quang song. Mọi người đi theo ra đồng, nhưng hình như ông bà nó không được đi thì phải! Cô cả nó, chả biết bận cái gì mà mãi mới lẽo đẽo theo sau, vừa đi vừa bưng mặt khóc : "ới em ơi..." làm mấy người dân làng đang ngồi giặt áo bên bờ ao phía xa ngẩng lên nhìn khiến nó cảm thấy hơi xấu hổ... Ra tới khu nghĩa địa của dòng họ nhà nó, bà R. chị gái bà nội nó đứng tụng kinh, còn bà H. chị gái ông nội nó thỉnh thoảng đáp lại một câu "A di đà Phật". Xong mọi thủ tục, người ta bắt đầu lấp đất. Một đứa trẻ ngây ngô như nó nhìn theo những xẻng đất lấp lên cái niêu làm bằng đất nung, úp lên bát cơm đơm đầy tù lù có nhét quả trứng ở giữa cùng đôi đũa vông vót rất đẹp và cảm thấy tiếc rẻ...
Bác V. lại bảo:
- Bố mày ăn hết bát cơm với quả trứng ấy là no mãi mãi đấy!
Nó lại thắc mắc với người lớn, các bà lại giải thích cho nó trong nước mắt sụt sùi... Tội nghiệp con bé! Nó chưa đủ tư duy để hiểu được nỗi đau đớn và mất mát đang bao trùm lên gia đình nó! Có lẽ vì thế mà nó bị người bác nhạo báng? Trở về nhà, nó lại thắc mắc khi thấy người ta mang cái bằng TỔ QUỐC GHI CÔNG đi, nó hỏi :
- Ơ! Sao mang đến cho nhà con rồi lại mang đi? Cô Kh. ở xã bảo :
- Mang đi để đổi, vài hôm nữa lại mang về con ạ!
Nó nghe mà vẫn chả hiểu gì. Trong trí óc non nớt của nó chỉ biết rằng thế là bố nó chết rồi. Bố nó không bao giờ trở về được nữa. Nó sẽ không bao giờ được gặp bố. Nó chưa hề biết mặt bố nó ra sao... nhưng lúc ấy nó chưa cảm thấy đau đớn là thế nào...
Mọi người ra về, để lại cho gia đình nó di vật của bố là HAI CUỐN NHẬT KÝ.
Bố nó nằm xuống vĩnh viễn. Hơn một năm sau mới được báo tử. Giải phóng rồi, hai bà cháu nó ngày nào cũng ngóng trông anh bộ đội Giải phóng khoác ba lô trở về...Nó bảo bà:"Sao Hòa Bình rồi mà bố con lâu về thế? Chắc là còn ở trong ấy dọn dẹp? Có ngờ đâu, bố nó không bao giờ có được cơ hội để dọn dẹp chiến trường như nó đã nghĩ!
