Chinh chiến trên vùng núi đá tai mèo

[macbupda]

Tôi thấy Vương Quỳnh Sơn còn non trẻ, chắc chưa có kinh nghiệm chiến trận bao nhiêu nên tôi chân thành góp ý kiến. Tôi nói với Vương:

- Các anh chỉ cần mang một ít quân mai phục chẹn lối phỉ ắt đi qua mà đón đánh, theo phép “dĩ dật đãi lao” của Tôn Tử. Còn các đỉnh núi cứ kéo cờ đỏ lên để uy hiếp tinh thần chúng, là vận dụng phép dùng binh Tôn Tử “hư trương thanh thế” đó... Còn bao nhiêu người thì ra mà sản xuất lấy lương ăn. Nếu để đất không cày cấy như hiện nay ở Sà Phìn thì dân đói.

Vương Quỳnh Sơn cám ơn rối rít, tỏ lời cảm tạ.

Câu nói của tôi đơn giản song cũng đủ làm phương châm cho Vương, là chống giặc vẫn phải sản xuất, không nên tập trung mọi người chuyên việc canh phòng thổ phỉ mà không chú ý việc sản xuất lấy lương thực thì nguy hiểm vô cùng.

Sơn suy nghĩ chốc lát, hỏi tôi:

- Xin hỏi, có phải ông là ông Việt Hưng không ạ?

Tôi nói:

- Phải đấy. Làm sao hả Quỳnh Sơn?

- Thưa ông, em đi đến đâu người Mông khắp nơi đều nói cán bộ Việt Hưng nói cái gì cũng tốt, ông hô hào mọi người đoàn kết một bụng để đánh Nhật lấy lại nước, lại còn biết hát bài hát tiếng Mông Thùng dè mùa Việt Minh cho mọi người nghe rồi hát theo. Hôm nay ông dạy chúng em đánh giặc cũng phải sản xuất, lại còn dạy về binh pháp Tôn Tử. Ông tốt quá ạ.

Tôi mỉm cười cùng hai thầy lý chia tay.

Tôi cũng nhận ra một điều, để bảo đảm cuộc sống yên lành cho mọi người thì người cán bộ cũng không ngại ngùng đi tìm hiểu vào sào huyệt của thổ ty.

*

Tôi nhận được tin một toán Nhật từ Yên Minh đang chuẩn bị rút về thị xã Hà Giang.

Tôi lệnh cho Hoàng Long tập trung quân Cán Tỷ, Seo Lùng, Lũng Khuy tiến hành phục kích ở cầu Cán Tỷ để tiêu diệt địch.

Bọn Nhật bị đánh nhiều lần nên lần này chuẩn bị hành quân, chúng tổ chức khá chu đáo. Chúng lợi dụng lúc đêm tối lặng lẽ rút quân cho yên ổn. Nhưng lần này chúng không ngờ lại bị phục kích ở khu vực cầu Cán Tỷ.

Lợi dụng nước chảy xiết gần mặt cầu, Dàng Sư Dè bàn với Hoàng Long, cho Thào Vạn Dình gỡ ván trong lòng cầu mà che lót ngụy trang bằng lá chuối. Tôi nghĩ ngụy trang mặt đường kiểu này trong Tôn Tử binh pháp không có, đây là diệu kế sáng tạo trong thực địa chiến trận.

Tôi góp ý cùng các anh Hoàng Long, Dàng Sư Dè:

- Đó là diệu kế. Nhưng muốn đại thắng ta phải gây cho chúng hoang mang đột ngột mà tranh nhau phi ngựa qua cầu, chứ chúng đi đủng đỉnh thì không ăn.

Đêm ấy khi bọn Nhật hành quân sắp tới khu vực cầu, chúng bị đánh phục kích bất ngờ và chỗ nào cũng nghe nổ súng nên chúng chạy thục mạng, ngựa nghẽo phi qua cầu cùng người đều lộn nhào xuống sông chết không biết bao nhiêu mà kể.

Cầm cự cho tới sáng quân Nhật chỉ còn 12 tên (trong đó có một tên trung úy) còn sống sót và xin đầu hàng.

Ta thu 8 ngựa chiến, quân trang 80 chăn len, súng phóng lựu đạn Nhật chính cống, có cả quần áo phụ nữ. Số lính Nhật cùng ngựa lao xuống sông không tính được.

Sau chiến thắng tôi từ Đường Thượng ra bãi chiến trường thăm anh em chiến thắng. Hoàng Long và Thào Vạn Dình báo cáo trận đánh oanh liệt và đưa tặng tôi một khẩu Vanter của Nhật.

[macbupda]

17.

Đã vào tháng 6 năm 1945.

Lúc này Bình Dương cử về bổ sung thêm 4 cán bộ cho Hà Giang. Đó là anh Thất Tinh, hồi nhỏ học lớp trên tôi (nhưng bỏ học ở nhà), đồng chí Phong trẻ; đồng chí Đức cùng tuổi với Phong; đồng chí Nhật còn trẻ lắm, tuổi học trò.

Tôi phân công ngay. Thất Tinh nhận với tôi một đồng hồ quả quýt và một súng ngắn lát pét lên mặt Quản Bạ tăng cường với Hoàng Long và còn để ngoại giao với bọn cách mạng ở Phan Chi Hoa. Tôi biết sau khi tôi gặp Liêu Quốc Thụy và anh phài tráng trẻ kia (có nói bên Phan Chi Hoa có nhiều người cách mạng Việt Nam) thì thể nào bọn cách mạng Việt Nam ấy cũng lần vào tìm chúng tôi. Cần có Thất Tinh giao dịch.

Đồng chí Phong thì cho xuống Ngọc Long xã người Tày.

Đồng chí Đức lên mạn Lao Vù Chải (vùng Mông). Anh Đức từ hôm lên cho đến ngày giải phóng thị xã mới xuống và được trở về địa phương vì sốt rét ngã nước (ốm nặng đến mức không chết là may).

Cậu Nhật, tôi giao cho giữ sổ sách, nhận tiền của do nhân dân ủng hộ và gửi lên đoàn thể, còn thì giờ thì dạy cho dân học chữ. Không hiểu tính tình cậu Nhật ra sao, nhận việc rồi vẫn không yên tâm, tôi đi công tác thì ở nhà chạy trốn. Chạy lần một ra Du Già thì dân giữ lại, dẫn đến trao trả tôi. Lần sau tôi giải thích rồi mà vẫn tiếp tục chạy lần hai đi ra hướng Mậu Ruệ, cũng bị giữ lại và dẫn trả tôi. Tôi hỏi sao phải chạy? Nhật nói, sợ người Mông ăn thịt. Tôi nói, nếu họ ăn thịt thì tôi to lớn nhiều thịt hơn sao họ không thịt lại thịt anh làm gì. Thấy cậu Nhật đã an tâm và bắt đầu làm việc, tôi hướng dẫn tỉ mỉ việc ghi chép sổ sách cho cẩn thận. Thấy không nghi ngờ nữa và tôi lại đi công tác. Anh ta lợi dụng tôi đi vắng lại chạy tuột về Hà Giang, cuỗm luôn cả tiền dân ủng hộ đoàn thể. Nhật đã lầm đường theo Việt Nam Quốc dân Đảng.

*

Nhiều thanh niên mạn Đồng Văn, Lũng Phìn đến gặp tôi, xin đi thoát li, theo làm cách mạng. Các anh đến khá đông như Lạc, Vạn, Đào, Thế, Bài...

Tôi thấy vui, biết rằng trình độ thanh niên ở Hà Giang đã cao hom trước, muốn được cống hiến, chứ không chịu ru rú ở nhà nữa.

Anh Lạc thì sau khi tuyên bố cho vào đơn vị võ trang rồi thì được tôi giải thích cho về Lũng Phìn phụ trách xã Sủng Tỷ, vì ở đấy dân đông và có phố phường buôn bán. Còn các anh: Vạn, Đào đều tiến ra chợ Quản Bạ nhập vào đội quân Hoàng Long để tác chiến. Anh Thế ở với tôi làm thư ký.

Anh Bài cử ra Tráng Kìm công tác nằm vùng thì chuồn luôn về thị xã Hà Giang, sau giải phóng vẫn không gặp lại anh ta.

Tôi xuống Mậu Ruệ xác lập Hoàng Kim Sơn làm chủ nhiệm Việt Minh huyện Đồng Văn, để anh Bắc làm Chủ nhiệm Việt Minh huyện Vị Xuyên.

*

Sau khi đã cử anh Lạc lên Lũng Phìn, tôi muốn có dịp tới đó xem xét tình hình để định ra phương hướng

Phố Lũng Phìn là chỗ trung tâm buôn bán, bên đông là Mèo Vạc, phía bắc là Sa Phìn. Thuế chợ là mồi ngon của hai thổ ti họ Dương và họ Vương. Phía ta có quần chúng. Dù sao hai phía đông và bắc cũng gờm ta vì sợ mất nguồn lợi. Tôi bàn cùng anh Lạc hoạt động theo cách nắm dân là chính, không cần tranh chấp nguồn lợi gì vẫn tốt hơn.

Không ngờ khi đi đến đoạn đường còn cách phố Lũng Phìn chừng một cây số, tôi nghỉ chân ở cơ sở quần chúng lắng nghe tình hình, thì ra Lũng Phìn có một đại đội Tàu Tưởng từ Phó Bảng tiến vào từ chiều.

Tôi định quay về thì vừa lúc anh Lạc đến gặp báo cáo công việc, đồng thời anh Lạc đề xuất Việt Hưng đã đến đây nên nhân cơ hội này họp mặt với dân để phát biểu động viên họ yên tâm trước sự cố mới.

Tôi đã ngại vì chưa nắm được đại đội quân Tàu này đang lấy danh nghĩa gì tràn vào phố Lũng Phìn? Lại nghĩ không phải bọn Tàu nào cũng tốt đâu. Nhưng anh Lạc tha thiết giữ tôi ở lại cố vấn.

[macbupda]

Tôi theo anh Lạc đến nhà Cam Tông Giáp (nơi anh Lạc làm thư ký). Nhân dân nghe có Việt Hưng đến, họ đón tiếp tôi rất niềm nở, hồ hởi, cẩn thận. Nhân dịp này tôi động viên quần chúng, chì nói thời cơ đã đến, nhân cơ hội này nhân dân ta cần đoàn kết trăm người như một, khi có tổ chức kêu gọi hãy vùng lên giành lại độc lập cho đất nước. Trong lời nói chắc có chỗ nào đó để sơ xuất chạm đến uy tín cá nhân thổ ti Dương Mí Phùng (nguyên là người dân Tàu đang có bề thế ở Mèo Vạc). Y xúc xiểm bọn Tàu.

Hôm sau hắn dẫn đại đội quân Tàu Tưởng đến bắt tôi cùng anh Lạc.

Từ phố Lũng Phìn, chúng dẫn chúng tôi lên Phó Bảng giao cho dinh trưởng Thịnh Hùng Phi. Thế là tôi cùng anh Lạc bị nhốt ở nhà tạm của ông Vương ở Phó Bảng.

Qua hai ngày hai đêm bị nhốt, tôi nghĩ tới vai trò của Công chính đội ở Quảng Tây năm 1943 tôi từng được sinh hoạt, tôi biên thư phản kháng việc bắt bớ vô lý và nói rõ rằng tôi là một thành viên Công chính đội do trung tướng Từ Quang Anh phụ trách phái về làm công tác bên đất Việt Nam, nếu mà gây ra trắc trở công việc của tôi thì tôi không chịu trách nhiệm. Lần hai này Thịnh Hùng Phi phải đấu dịu chứ không như lần trước. Tôi nói đến việc Công chính đội thì Thịnh không trả lời. Buổi chiều ngày thứ hai bị nhốt thì Thịnh không cho lính đưa cơm nữa mà mời hai chúng tôi lên gặp Thịnh và ăn com với y.

Khoảng năm giờ chiều, chúng tôi được thả và được mời lên gặp Thịnh Hùng Phi. Lúc đầu Thịnh nói lằng nhằng dài dòng những chuyện tận đâu đâu, rồi cuối cùng hắn hỏi:

- Ông thấy quan hệ Trung Hoa và Việt Nam thế nào?

Tôi trả lời qua loa bằng câu tục ngữ ngắn gọn muôn thuở nhạt nhẽo ai cũng biết:

- Tôi thường nghe người ta nói có câu “môi hở răng lạnh”.

Thịnh còn hỏi:

- Quan hệ ấy có từ bao giờ?

Tôi trả lời gọn:

- Đã lâu.

Y nhấn mạnh:

- Hai nghìn năm về trước.

Tôi đành trả lời ậm ừ:

- Phải.

Thịnh nghe rồi ra chiều bằng lòng, nói:

- Ông hiểu như vậy thì ông được giải phóng.

Sau đó hắn mời bữa cơm thịnh soạn. Cơm nước nghỉ ngơi rồi tôi nói:

- Bây giờ tối rồi, ngủ ở đây không tiện, anh thu xếp cho tôi một chỗ ở phố Phó Bảng để ngủ nhờ đêm nay. Và đề nghị anh cho một giấy đi lại để tiện lợi dọc đường khỏi bị rầy rà.

Thịnh Hùng Phi cho liên lạc đưa hai chúng tôi đến nhà riêng của Thịnh làm thợ may ở phố Lũng Phìn nghỉ đêm. Sáng hôm sau dậy sớm, hai anh em chúng tôi về thẳng Mậu Ruệ.

Thực ra Thịnh Hùng Phi thả tôi cũng vì sự phản kháng bởi bức thư kiến nghị từ Mậu Ruệ chúng tôi gửi hắn trước đây rất đàng hoàng thẳng thắn chính nghĩa.

Nói về quân của Thịnh Hùng Phỉ quen thói hà hiếp dân, sau này khi Thịnh dẫn quân đến Hải Phòng thì Thịnh bị quân pháp trung ương của Tàu Tưởng lôi ra bắn để giữ nghiêm phép tắc (ông Vương Chí Sình sau này kể chuyện lại với tôi).

[macbupda]

18.

Tháng 7 năm 1945.

Lúc này bộ đội chúng tôi còn đóng ở Yên Minh một trung đội.

Tôi đang ở Đường Thượng thì nhận được thư của anh Bình Dương từ Khu bộ Khu Thiện Thuật gửi tới. Anh thông tri chúng tôi chuẩn bị đi họp liên châu và đi dự đại hội ở Tân Trào.

Đại biểu Hà Giang có tôi (Việt Hưng), Kim Sơn đại diện Đồng Văn (vì anh là chủ nhiệm), anh Thanh Bắc thay mặt Vị Xuyên.

Gần tới Mường Bang, tôi nhận được thư của Lưu Ngọc cho biết đang gặp khó khăn trong công tác. Tôi chờ anh ta vài hôm nữa rồi mới đi vì tôi muốn chờ kết quả việc tuần trước giao anh ấy cử đội áp tải chuyến chuyên chở vũ khí nước ngoài về Khu bộ Thiện Thuật ở Lũng Lừa (Nguyên Bình, Cao Bằng), đã thực hiện đến đâu?

Chúng tôi đi xuống đèo đến nhà lý trưởng Ma Thế Lương. Vừa gặp y đã nói kháy:

- Việt Minh giỏi sao không ra Bắc Mê mà đánh Nhật. Nhật đã đến đấy rồi mà.

Qua lời nói, lòng tôi tự nhiên thấy thấp thỏm như có linh tính báo một điều gì bất ổn. Tôi không vào nhà, giao trách nhiệm cho Kim Sơn vào gặp nói chuyện vói anh lý trưởng theo cách mạng này xem sao.

Tôi cùng Bắc xuống nhà phó lý Quảng, em trai phó tổng Khoan, vì Khoan có một thằng con theo bộ đội Lưu Ngọc. Ở được hai hôm cũng không thấy phó lý Quảng có lời nói gì phản ứng, nỏi khích bác kiểu như Ma Thế Lương, anh ta thâm trầm, kín đáo, không niềm nở mà cũng không cau có. Qua những câu chuyện thường ngày, chúng tôi phân tích thấy có gì ẩn chứa bên trong tâm địa thâm kín của phó lý Quảng cùng quan hệ của hắn với anh trai là phó tổng Khoan.

Chúng tôi cố chờ tin Lưu Ngọc về việc cử chuyến đi công cán. Mãi cũng không có tin tức gì. Lòng tôi như có lửa đốt. Tôi phân tích thấy có điều chẳng lành. Tôi quyết định ngay, không đi dự hội nghị Liên châu hay Tân Trào gì nữa, quay về Đường Thượng củng cố hậu phương.

Tôi tức tốc viết thư báo cáo anh Bình Dương trên Khu bộ Thiện Thuật biết việc không đi họp, giao Cao Sĩ mang thư lên đường ngay. Đồng thòi tôi cho giao thông theo đường dây bí mật lên Mường Bang xem tình hình Lưu Ngọc và chuyển một lá thư cấp tốc cho Lưu Ngọc gợi ý rút quân ngay lên vùng Mông củng cố và giữ gìn bộ đội, vì chứng tôi thấy lóe ra điều bất ổn ở Mường Bang.

Hai ngày sau tôi nhận được tin gở từ mạn Mường Bang báo rằng, toàn thể bộ đội Lưu Ngọc đã bị tiêu diệt ở nơi châu đoàn Chài (Bản Bang) hiện chỉ còn sót một người tên là Giàng A Tả thôi. Tôi cho người tìm gặp Giàng A Tả thì anh ta kể: Hôm ấy trên đường hành quân, Lưu Ngọc cho bộ đội vào trong ngôi nhà rộng rãi nọ nấu cơm ăn, nhà ấy bỏ trống không thấy chủ nhân đâu. Một lúc sau bếp lửa đã cháy, khói bay lên, nồi cơm to tướng vừa bắc chưa sôi thì nghe thấy một tiếng súng hiệu, tiếp theo súng ở tứ phía bắn tới tấp đan chéo vào nhà cho đến khi không còn một người nào sống sót nữa mới thôi. Giàng A Tả không bị hi sinh vì chui dưới gầm chuồng lợn, đến tối trốn thoát mà về.

Tôi đau xót thương nhớ Lưu Ngọc. Ôi Lưu Ngọc ơi, anh đã mắc vào Không thành kế trong binh pháp Tôn Tử rồi!

Thật may cho ba anh em chúng tôi, nếu chậm vài tiếng đồng hồ nữa, cứ lân la nán lại ở nhà phó lý Quảng có lẽ cũng bị tiêu diệt nốt, vì thằng con phó tổng Khoan chui vào hàng ngũ Lưu Ngọc để tìm cách giết Lưu Ngọc và các cán bộ cách mạng.

Sau đó Hồng Tu, Phó chủ nhiệm Việt Minh tổng Nhiêu Lai, xuất lĩnh một cánh quân đi đòi nợ máu. Khi họ trờ về cũng chỉ báo cáo cho tôi biết là đã trả thù xong.

Đúng là đơn vị Lưu Ngọc do tôi bàn giao lại, là đơn vị tự tay tôi tổ chức huấn luyện lấy từng người, chưa được chỉ huy họ đi đánh nhau lần nào nhưng vẫn tiếc công gây dựng và huấn luyện, tôi thương từng chiến sĩ. Và cũng thật mừng cho Giàng A Tả còn sống sót. Vì tình cảm và trách nhiệm với chiến sĩ cũ, tôi sẽ phải đi đến từng gia đình một để an ủi động viên.

[macbupda]

19.

Tháng 8 năm 1945.

Ở Đường Thượng tôi đang viết báo cáo gửi Khu bộ Thiện Thuật về tình hình trên thì có tin báo do Thanh Bắc đưa lên:

- Anh Bế Ru hiện đang ở Mậu Ruệ nóng lòng chờ gặp Việt Hưng có một việc quan trọng.

Tôi hỏi Thanh Bắc:

- Bế Ru là ai?

Thanh Bắc nói:

- Anh ta là y sĩ ở Đồng Văn.

- Mấy tháng nay anh ta ở đâu mà không tìm đến chúng ta?

Thanh Bắc nói:

- Mấy tháng nay chúng tôi đóng ở đồn Yên Minh. Bế Ru còn cầm cờ scout đi qua đi lại không cần biết chúng tôi là gì.

Tôi nói:

- Vậy thì anh xuống báo cho Bế Ru trưa ngày mai gặp nhau ở Ngam La. Như vậy tôi đi mấy cây số và anh ta cũng đi mấy cây số, gặp nhau giữa đường tốt hon là đưa anh ta vào trung tâm cơ sở cách mạng, không hay.

Hôm sau, đúng hẹn, tôi có mặt ở Ngam La, nhà ông trưởng bản. Bế Ru cũng tới đó gặp tôi. Khách chủ phân vị xong, Bế Ru nói:

- Tôi xin báo anh một tin quan trọng.

- Tin gì đó?

- Phát xít Nhật ở chính quốc đầu hàng quân Đồng Minh rồi.

- Tin này anh lấy ở đâu?

Ru nói:

- Theo một nguồn tin có thể tin cậy được, là bọn Tàu ở Đồng Văn báo vậy.

*

Sáng hôm sau, giao thông viên của Khu bộ Việt Minh Thiện Thuật lội sương phơi nắng mấy ngày mang đến tin sôi sục: Cuộc nghĩa đã đến. Cao Sĩ là vệ sĩ của các anh Kim Đao, Bình Dương, đồng chí Tống. Anh đưa đến tay tôi số báo Việt Nam Độc lập 226 ra ngày 20 tháng 8 năm 1945. Mặt báo có nhiều bài hấp dẫn: Cuộc khởi nghĩa đã đến, Tiếng súng nổ giết giặc cứu nước, Thế giới ngày qua, Phong trào cứu quốc tại Lạng Sơn... Đặc biệt trang báo có dòng chữ lớn: Cuộc chiến tranh đẫm máu nhất trên lịch sử loài người giữa phe dân chủ và lũ phát xâm lăng dã man đã kết thúc. Phát xít Nhật đã đầu hàng Đồng Minh vô điều kiện ngày 15 tháng 8 tây, tức là ngày 8 tháng 7 Ất Dậu.

Chúng tôi cùng các đồng chí túm tụm đọc những dòng chữ: Hỡi hết thảy Đồng bào! Hỡi những ai biết yêu nước thương nòi! Hãy mau hưởng ứng Việt Minh dưới ngọn cờ đỏ chỉ đạo sao vàng năm cánh, mau đứng lên cướp chính quyền thành lập một Chính phủ lâm thời Nhân dân hết sức rộng rãi trên nền tự do Tân Dân chủ.

Tôi nín thở, suy nghĩ mông lung. Ở Hà Giang xa xôi này ta phải làm gì đây?

Theo tin chính xác, ngày 29 tháng 8 năm 1945 phát xít Nhật rút khỏi Hà Giang, bọn tay sai bị bỏ rơi vô cùng hoàng sợ. Các tỉnh trong cả nước nhiều nơi đã lập được chính quyền. Riêng Hà Giang có khó khăn phức tạp riêng nên cách mạng chưa giành được thắng lợi.

Chiều 30 tháng 8 năm 1945 toán quân Tàu Tưởng đầu tiên thuộc quân đoàn 52 (do Triệu Công Vũ chỉ huy) theo đường Thanh Thủy vào chiếm đóng Hà Giang. Các đường từ Na Chô Cai vào Quản Bạ, từ Bạch Đích vào Yên Minh, Đồng Văn, Hoàng Su Phì đều có quân Tưởng đi qua. Đi đến đâu quân Tưởng đều tuyên truyền “Hoa quân nhập Việt vĩnh viễn”, ca ngợi Việt Nam Quốc dân Đảng (Việt Quốc), Việt Nam Cách mạng Đồng minh hội (Việt Cách), nói xấu Việt Minh, chia rẽ khối đoàn kết dân tộc.

Tôi nhớ lại, sau đó, theo gót quân Tưởng, Hoàng Quốc Chính - ủy viên trung ương của Việt Nam Quốc dân Đảng cầm đầu một toán quân chiếm đồn Quản Bạ giữa tháng 9 năm 1945.

Cuối tháng 9 chúng chiếm thị xã Hà Giang và lập ra Tỉnh đảng bộ Việt Nam Quốc dân Đảng do Hoàng Quốc Chính làm chủ nhiệm. Chúng tập hợp lực lượng dựng lên chính quyền phản dộng. Một toán quân chiếm đồn Quản Bạ. Quân dội chúng có khoảng 200 tên do Bùi Nguyên Phách chỉ huy. Sau đó chúng tung quân đi chiếm đồn bốt lẻ ở các châu lị dựng chính quyền ở các địa phương do địa chủ cường hào thổ ti nắm giữ. Ở thị xã Hà Giang, Hoàng Quốc Chính lập ra tổ chức “Thanh niên chiến đấu” rồi lại còn mở “Quán Thanh niên” do một xứ ủy viên Việt Quốc phụ trách. Nhằm âm mưu đầu độc lớp thanh niên chúng bày trò “hội chợ”, mít-tinh, lễ tế cờ để tuyên truyền cái gọi là Cương lĩnh cách mạng. Hoàng Quốc Chính tự xưng là “Nhà ái quốc” ở hải ngoại về để “giành độc lập giải phóng dân tộc”, lại còn “dựng cờ Nam tiến” lừa bịp, lôi kéo dân chúng.

Lực lượng Hoàng Quốc Chính chiếm giữ thị xã Hà Giang, tỏa ra chiếm giữ một phần ở Vị Xuyên, Bắc Quang, Quản Bạ. Quân Tưởng và Việt Nam Quốc dân Đảng ra sức dụ dỗ mua chuộc thế lực thổ ti câu kết với Việt Quốc chống phá cách mạng, duy trì quyền lực trong vùng.

Chúng lại còn kéo thêm 500 quân của Vũ Phụng Tường từ Trung Hoa tràn vào Đồng Văn cấu kết với thổ ti Nguyễn Chấn Quý ở Niêm Sơn (Mèo Vạc) với lực lượng Biệt động quân đệ tứ chiến khu.

Địa bàn Hà Giang lúc này còn có 200 quân phỉ do Lâm Phát Dì cầm đầu từ Trung Hoa sang cướp phá vùng Mèo Vạc, Niêm Sơn, Bắc Mê...

Ở mạn nam tỉnh, quân Tàu Tưởng cấu kết với bọn Triệu Quốc Lộc ở Bắc Quang để chống phá cách mạng...

Tình hình Hà Giang lúc này hết sức phức tạp khó khăn. Cách mạng đang tìm đủ mưu lược phát triển giành lại non sông của tỉnh phía bắc của Tổ quốc này không thể là ngày một ngày hai...

Mãi về sau này tôi được biết hoạt động ở phía nam tỉnh có các anh Thanh Phong, Mai Trung Lâm và đơn vị võ trang do anh Trương Thi xuất lĩnh... cũng gặp không ít khó khăn.

[macbupda]

*

Sau khi gặp Bế Ru cho thông tin phát xít Nhật đã đầu hàng Đồng Minh, và đọc báo thấy tin chính xác, tôi bàn với Bế Ru:

- Anh hãy trở về Đồng Văn huy động người xuông đây cùng chúng tôi tiến ra thị xã Hà Giang lập chính quyền cách mạng.

Tôi trở về Đường Thượng họp cán bộ gấp rút chuẩn bị đón thời cơ đồng thời viết báo cáo tình hình ở Hà Giang gửi về Khu bộ Việt Minh Thiện Thuật cho các anh Bình Dương, Tống, Kim Đao...

Tự tôi ra chợ Quản Bạ nắm tình hình và quyết định triệu tập một cuộc họp các chỉ huy quân đội. Khi tôi đến Lũng Cống (Quản Bạ) thì nhận được một thư của đồn trưởng Quản Bạ là Phạm Lân gửi vắn tắt vài dòng:

“Kính gửi ông Việt Hưng. Tôi không muốn ở một cái đồn xung quanh không có dân ủng hộ và bị bọn Tàu biên giới luôn lấn át. Vậy mời ông xuống thương lượng”.

Té ra là bọn Việt Nam Quốc dân Đảng đã nhanh chân hơn vào chiếm đồn Quản Bạ rồi nhưng bị cô lập luôn nơm nớp lo âu. Đồng thời tôi cũng nhận được thư của Bế Ru gửi cho tôi góp ý “anh nên xuống gặp Lân”. Tôi đồng ý và dẫn một tiểu đội do Giàng Ble Pao xuất lĩnh cùng đi.

Đến nơi, tôi cùng Bế San vào, còn Bế Ru ở ngoài đề phòng có gì bất trắc còn truyền đạt sự việc với mọi người phía sau.

Tôi không nói gì. Lân cũng vậy. Mọi vấn đề do Bế San và Rĩnh (đồn phó) nói với nhau. Chung quy cũng chỉ một vấn đề: yêu cầu phía Việt Minh giao toàn quyền và quân đội cho Việt Nam Quốc dân Đảng chỉ huy. Bế San đáp thẳng cánh:

- Theo lý cũng như tình, không khi nào chúng tôi là lực lượng tổ chức ra đánh Nhật đã thắng lợi, nay lại giao cho bên Quốc dân Đảng không biết đến cách mạng là gì. Sao được.

Cuộc thương thuyết không đi đến đâu. Tôi và San trở ra gặp Viên Văn Rưỡng (cũng là đồn phó) có ý đứng đợi tôi, ở cuối sân, tôi nói:

- Anh đồn phó ơi, anh lạc đường rồi đấy.

Viên Văn Rưỡng muốn nói với tôi nhiều song mắt trước mắt sau vẫn sợ hai tên trong đồn theo dõi, nên tôi cũng tạm biệt và chỉ nhắc thầm, nếu muốn trao đổi gỉ thì biên thư cho tôi hay. Về sau quả nhiên đồn phó Viên Văn Rưỡng bỏ Việt Nam Quốc dân Đảng trốn về theo cách mạng, có bí danh là Việt Bằng.

Bọn Bế Ru lần này kéo từ Đồng Văn xuống khá đông, tôi còn nhớ hai người, một là anh Đài, hai là giáo Dùng. Còn năm bảy anh nữa đến nay lâu rồi đã quên tên. Thâm tâm tôi nghĩ, cách mạng Việt Minh đánh nhau với Nhật từ mấy tháng trước không thấy mặt mũi các anh đâu cả, sao bây giờ báo xuống Hà Giang lập chính quyền cách mạng thì ở đâu ra lắm thế.

Đoàn anh Bế Ru có yêu cầu cho đoàn xuống Hà Giang để mục kích cách mạng chân giả làm sao? Tôi nói:

- Nếu các anh xuống cứ gặp hẳn Hoàng Quốc Chính thì mới rõ, đấy là cách mạng giả hiệu. Các anh cứ đi. Nhân đây tôi nói thêm các anh biết tin: Vừa rồi anh Thất Tinh được chỉ thị của tôi đã tiếp xúc với bọn Việt Nam Quốc dân Đảng ở Lũng Cống. Chính Bùi Nguyên Phách Việt Nam Quốc dân Đảng gặp Hoàng Long, Thất Tinh cũng nói một giọng điệu như bọn Nguyễn Lân và Rĩnh bên Quản Bạ. Bên ta cũng đã trả lời dứt khoát như anh Bế San nói với Rĩnh.

Đoàn Bế Ru xuống thị xã Hà Giang vào bái kiến Hoàng Quốc Chính chủ nhiệm, do Bùi Nguyên Phách dẫn vào. Chủ nhiệm hớn hở mời đoàn anh Bế Ru tham gia vào tổ chức Việt Nam Quốc dân Đảng và qua đó nhờ nhắn mời tôi (Việt Hưng) vào nốt để yên tâm mọi chuyện. Có lẽ khó chịu với nội dung câu chuyện và phong thái của chủ nhiệm, bọn Bế Ru ngược lên Đồng Văn tới báo cáo chúng tôi.

Để chuẩn bị cho trận chiến mới, tôi tiến hành xác minh cụ thể ý thức kỷ luật của bộ đội. Tôi trực tiếp đến từng tiểu đội từ Lũng Cang, Lũng Cống, Lũng Khuy, Ngải Chồ. Riêng Yên Minh 30 chiến sĩ, cộng ngót 100 binh sĩ có các chỉ huy kiên cường: Thào Vạn Dình, Cù Tờ Dình, Giàng Ble Pao, Lù Khái Thình, Minh Hùng (Yên Minh), số còn lại đo Hoàng Long xuất lĩnh trấn thủ Yên Minh.

*

Được tin bọn Việt Nam Quốc dân Đảng tiến vào trung tâm Đường Thượng, tôi lệnh A Váng bên Du Già xuất lĩnh bộ đội tiến ra phục kích ở đoạn đường Du Già - Đường Thượng. Hoàng Long xuất lĩnh quân tiến lên Đường Thượng hợp lực với đơn vị tôi.

Tôi xuất kích chủ lực từ Seo Lùng tiến thẳng tới Lũng Hù (nơi Quốc dân Đảng đóng). Vừa tới nơi tập kết để chuẩn bị giao nhau thì bộ đội tôi đã nhanh chân hơn ào lên chiếm lĩnh thế cao để khổng chế địch. Tôi cùng Thào Vạn Dình quan sát trận địa đang im ắng.

Sau vài phút, chúng tôi trông thấy có hai người tay không (không mang súng) đi tới. Thào Vạn Dinh nói:

- Tổng đoàn Tùng Bá và thủ bạ Nặm Kỳ đấy.

Khi chúng đến gần, tôi hỏi ngay:

- Các anh ra đây làm gì?

Hai ông kia cúi lạy và nói:

- Chúng tôi ra đây cầu xin hàng, tùy các ông quyết định.

Tôi nói ngay:

- Đoàn thể Việt Minh mà trong bọn các anh đã có kẻ phản bội nay đã lập chính phủ ở Hà Nội. Cả nước hướng về một chính phủ. Các anh theo Hoàng Quốc Chính chủ nhiệm là chống lại cách mạng, chống lại chính phủ và chỉ muốn gây ra chuyện đổ máu với nhau, tìm giết cách mạng là tội cả ngàn đời nguyền rủa, và cả đời các anh ăn không ngon ngủ không yên đâu - Tôi nói dõng dạc hon - Hiện nay các anh đã nằm trong tầm súng của chúng tôi. Tôi chỉ cần hô một tiếng “bắn” thì các anh không thoát một tên. Nhưng thôi, các anh đã xin hàng tôi cho hai anh trở lại đơn vị nói với mọi người biết như tôi đã nói với hai anh ở đây. Và đã hàng phục phải tuân thủ mọi điều động và chỉ huy của tôi, chỉ có tôi ra lệnh thì phải chấp hành triệt để, không được tráo trở. Vì các anh là loại ngoan cố ngu ngốc không phân biệt phải trái, tôi vạch cho biết mà sửa sai. Tôi cũng không nỡ tiêu diệt các anh và phóng thích trả về nơi tập kết chờ tôi sai khiến.

[macbupda]

20.

Khu Giải phóng được thành lập gồm 6 tỉnh Cao - Bắc - Lạng - Thái - Tuyên - Hà. Nhân dân các dân tộc khu Thiện Thuật đã hòa vào khối đoàn kết lớn các dân tộc vùng cao, vùng thấp tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Hà Giang, cùng nhau ra sức xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân lần lượt được thành lập từ sau ngày đảo chính Pháp. Sứ mệnh của Khu Thiện Thuật có thể coi như hoàn thành. Khu bộ Việt Minh khu Thiện Thuật mà anh Bình Dương là Bí thư Đảng đã thông báo: Các cán bộ Cao - Bắc - Lạng có thể trở về Cao - Bắc - Lạng.

Song tình hình đặc điểm Hà Giang còn nhiều phức tạp, nặng nề, cũng như theo yêu cầu của cán bộ địa phương, chúng tôi chưa nghĩ đến chuyện tạm biệt nơi đây.

Tôi cùng Hoàng Long xuất lĩnh quân tiến xuống Mường Bang, Nhiêu Lai nhằm mở một con đường liên lạc về liên tỉnh Cao - Bắc - Lạng để báo cáo tình hình mọi nhẽ, xin chỉ thị cụ thể hơn... Qua đó an ủi các gia đình có chồng con đã chết lúc đi theo bộ đội Lưu Ngọc, vì đơn vị này tôi tổ chức chứ không ai khác, tôi phải có trách nhiệm. Đồng thời tôi giao nhiệm vụ cho Ban Tổng ở đây phải tiếp tục làm những công việc cụ thể.

Gần tới Bản Bang, nơi có lực lượng phản động chống lại Việt Nam giải phóng quân, vừa tới đầu khu vực, bộ đội thấy có một trạm gác với hai tên đứng canh. Minh Hùng xông lên bắn chết một tên, còn một tên chạy bán sống bán chết. Bộ đội ùa theo sau, tiến vào bản, dàn hàng ngang vừa đi vừa bắn thị uy, khuyếch trương thanh thế. Khi vào bàn không thấy bọn phản động và cũng không thấy còn dân nữa, tôi cho bộ đội nửa canh chừng bên ngoài, nửa tiến vào làng tìm gạo nấu cơm ăn; đồng thời bố trí lực lượng cảnh giới đề phòng âm mưu chúng dùng kế bỏ trống nhà để đánh úp ta.

Gạo nước tôi cho cân lên nghiêm chỉnh, sau khi cơm xong tôi viết thư để lại gia đình là ăn hết bao nhiêu gạo và trả lại tiền, tiền để ở đâu cụ thể, gia chủ quay về và nhận lấy số tiền tôi gửi.

Bộ đội Giải phóng có một bài ca ai cũng thuộc: Kỷ luật đội ngũ chúng ta rất là nghiêm/ Đồng chí chúng ta cần chú ý/ Một là không lấy cái kim sợi chi của dân/ Hai là mua bản phải công bình... thế mà một vài chiến sĩ vào một số nhà giầu vơ vét chăn màn, vải vóc... Qua cuộc hành quân ngắn này tôi thấy anh Hoàng Long buông lỏng kỷ luật quân đội với dân. Nhất là dân ở đây đang là chỗ tranh chấp giữa lực lượng cách mạng và phản cách mạng. Tôi góp ý kiến chân thành và yêu cầu Hoàng Long xử lý.

Hoàng Long đã cho gom tất cả vật phẩm kia lại, kiểm kê và viết thư cho các gia chủ, của ai người ấy nhận (coi như bộ đội mượn dùng tạm đã xong và cảm ơn).

Qua một hành động nhỏ này, tiếng lành đồn xa, dân Lãng Cá Phủ cử các đại diện đến gặp Việt Nam Giải phóng quân và xin bái phục một lòng theo cách mạng.

*

Tôi yên tâm xuất lĩnh bộ đội trở về Yên Minh.

Lúc này ở Yên Minh đã có một đoàn quân khoảng 60 người từ hải ngoại do anh Hoàng Quang Bình động viên và Lý Đào dẫn vào. Các anh đã tự động may một lá cờ đỏ sao vàng to tướng cắm trên nóc đồn Yên Minh. Đoàn quân hải ngoại xin cùng hòa nhập với bộ đội Hoàng Long cho thêm đông đúc và khí thế.

Tôi thấy lúc này có thể tiến quân ra Hà Giang dược. Tôi đề xuất với anh Hoàng Quang Bình, Lý Đào.

- Chúng ta nên tổ chức cuộc họp cán bộ bàn về tiến quân ra Hà Giang. Hai nữa là chuẩn bị tiến lên trước cũng phải nghĩ đến sự yên ổn mặt sau vì là đất biên thùy. Cụ thể là chúng ta cần củng cố chính quyền cách mạng ở đây, phát triển thêm lực lượng quân đội, đồng thời thống nhất chỉ huy.

Các anh đều nhất trí.

Chúng tôi phân công: Anh Hoàng Quang Bình lãnh đạo chung, ở lại Yên Minh lập Ủy ban tổng Đông Minh, tập hợp cán bộ địa phương để huấn luyện biết cách làm việc của ủy ban, lựa tuyển thanh niên tham gia quân đội. Còn việc huấn luyện quân đội do hai anh Phúc, Phạm Vi đảm nhiệm.

Tôi xuất lĩnh một lực lượng chiến đấu, anh Lý Đào làm chính ủy. Sau đó hai anh em chúng tôi phải lên Phó Bảng gặp gia đình ông Vương giao quyền quản lý giữ gìn biên cương, để chúng tôi yên tâm tiến ra thị xã Hà Giang. Và hai chúng tôi lên Đường Thượng sang Seo Lủng (không qua cổng Trời vì sợ nguy biến); đêm tiến ra mặt Quản Bạ.

Mới tới Seo Lủng đã có thư của Viên Văn Rưỡng, đồn phó Quản Bạ viết thư ngỏ ý muốn gặp tôi để thương lượng.

Một mặt anh Đào viết thư trả lời Rưỡng nên quay về với Chính phủ. Tôi nhận định chắc chắn rằng, cách mạng chúng ta đã thắng vì lí do đơn giản: quân Việt Nam Quốc dân Đảng không có dân ủng hộ, lại bị bọn Tàu lấn át, không dám làm gì thì sống sao nổi? Mặt khác gọi ngay tổng đoàn Quần đến giao nhiệm vụ, sang gặp đồn phó Rưỡng cho Quản Bạ khởi nghĩa.

Hôm trước anh Quần đi, hôm sau tức tốc đã có báo cáo với tôi: Quản Bạ đã khởi nghĩa xong và bắt giam đồn trưởng Phạm Lân rồi.

Tôi định xuất quân ngay không kể ngày đêm lên tiếp quản Quản Bạ vì tôi đã dự tính sẽ phải đối phó với bọn Tàu ở biên giới vào và Việt Quốc ở Hà Giang lên.

Anh Đào nói, để anh sang Quản Bạ trước.

Phần tôi cũng còn bận vì có tin anh Lê Sơn và Lê Sáu bên Liên Tỉnh cử sang gặp tôi, nên anh Đào đi trước.

[macbupda]

*

Tôi còn nhớ đại khái rằng, tối 21 tháng 11 năm 1945 Quản Bạ khởi nghĩa thì 22 chúng tôi có mặt. Và chiều hôm đó (22) đã phải đánh nhau với bọn Tàu Tưởng Quốc dân Đảng tiến vào.

Trước lúc anh Đào tiến ra phía Quản Bạ, tôi đã dặn anh Phúc dẫn quân bản bộ và Hoàng Long sang đối phó với mặt biên giới này ngay. Còn đối phó mặt Hà Giang lên thì hai anh Bế Ru, Việt Bằng (Viên Văn Rưỡng) chịu trách nhiệm.

Quả nhiên tình hình nằm trong phương án tác chiến của chúng tôi đã bàn, khi đơn vị hai anh Lý Đào và Phúc vừa mới tới Quản Bạ đã được tin báo: Bọn Tàu đang tiến vào Quản Bạ.

Chiều hôm đó đơn vị tức tốc hành quân ngay lên đến chợ Tổng Vài thì gặp địch. Bất thình lình ta đồng loạt nổ súng hư trương thanh thế, quân ta dàn quân vừa đi vừa bắn uy hiếp địch. Địch bị đánh bất ngờ, vội vàng chạy lấy thân, bỏ lại ngựa và quân trang hành lý. Ta thu được một khẩu Phai Long và ngựa. Đây là một trận giáp chiến tao ngộ thật hay.

Sáng 23 tháng 11 năm 1945 tôi không chờ ai nữa, sốt ruột phải ra Quản Bạ thôi. Tôi đến từ trưa, đúng phiên chợ, các anh đang tổ chức mit-tinh. Sau đó có cuộc họp, các anh mời tôi phát biểu xác lập chính quyền cách mạng Quản Bạ. Qua những ngày hoạt động ở vùng này, tôi đã thấy dự kiến của địa phương gần giống ý của tôi, chỉ cần điều chỉnh chút ít và bổ sung. Kết quả, Ủy ban địa phương Quản Bạ gồm có: Ông Chánh Tả làm chủ tịch, Giàng Tờ Dì làm phó chủ tịch, Lãnh Quốc Tường làm thư ký huyện, Sùng Dua Hầư (Ngải Chồ) làm ủy viên, anh Bế San tôi cử ra làm công tác đối ngoại mặt Phan Chi Hoa, anh Thu trong đoàn của anh Lý Đào được cử ra làm chính trị phân đội Quản Bạ, anh Nhàn được cử ra làm chính trị phân đội Bạch Đích.

Ai nấy đều về vị trí nhận nhiệm vụ.

*

Khoảng chiều 15 giờ thì có một giao thông người Mông ở Tồng Vài đưa tôi một công hàm. Nội dung yêu cầu quân đội Việt Minh đang đóng ở Quản Bạ rút ra khỏi đồn để quân Đồng Minh tiến vào chiếm đóng. Ngoài bì thư đề Phan Chi Hoa cùng triện áp của huyện Ma Li Phô, cuối công hàm đóng một con dấu vuông kích thước nhỏ mỗi bề một phân.

Xem xong tôi hỏi:

- Bọn chúng đi ngựa hay đi bộ?.

Giao thông nói:

- Toàn đi ngựa, chỉ có ba tên thiếu niên đi bộ.

Tôi hỏi anh Đào:

- Theo anh nên xử trí thế nào?

Anh Đào nói:

- Việc này gấp, Việt Hưng xử trí đi!

Tôi quyết định, “tương kế tựu kế”, và phát lệnh ngay: Lãnh Bá Nguyên xuất lĩnh một tiểu dội ra đầu phố Quản Bạ (đường lên Mã Hồng) tiến hành bồng súng chào, buộc bọn này xuống ngựa đáp lễ. Anh Việt Bằng chỉ huy một tiểu đội, súng cắm lưỡi lê, chờ khi bọn chúng xuống ngựa đáp lễ thì xông ra xốc nách chúng đưa vào nhà lao. Và khi đấy đơn vị Lãnh Bá Nguyên đi sau bảo hộ, Hoàng Long chỉ huy đơn vị Mông tiến ra Hó Lù khống chế nội bất xuất ngoại bất nhập.

Sau 15 phút kể từ khi ra lệnh thì Việt Bằng, Lãnh Bá Nguyên đã dắt một bọn 21 tên vào nhà lao đã được quét tước sẵn.

[macbupda]

Xử lí bọn này như thế nào? Đêm ấy tôi xem lại các văn bản giấy tờ bắt được, đều bằng chữ Hán, nội dung kêu gọi nhân dân ủng hộ quân Đồng Minh (tức là nhóm Quốc dân Đảng này), hợp lực với quân nội ứng trong đồn để chống lại Việt Minh, v.v... Triện đóng là một con dấu vuông mỗi bề một phân. Khắc Việt Nam Quốc dân Đảng...

Tôi gọi mấy tên cần vụ nhỏ tuổi lên hỏi lai lịch:

- Tại sao các xẻo quày (tiểu quỷ) còn ít tuổi đã phải đi công sai?

Chúng đều thốt lên giống nhau:

- Thưa trưởng quan, nếu chúng cháu không đi thi gia đình bố mẹ khổ sở, buộc phải đi để cầu lấy sự yên ổn cho gia đình.

Tôi quyết định tha ba tên nhỏ tuổi và nói với chúng:

- Tha cho lũ tiểu quỷ về. Đến sáng mai chúng mày phải về tới Phan Chi Hoa, nếu còn lảng vảng trong đất Việt, tao bắt được thì bắn tất.

Ba tên rối rít lạy tôi mỗi đứa ba lạy cảm ơn tôi đã phóng thích chúng. Chúng chạy đi trong đêm tối.

Sáng hôm sau tôi triệu tập toàn thể cán bộ ở hải ngoại và cán bộ trong nước họp ngay trong đồn. Tôi yêu cầu tập thể cho chủ trương đối xử với bọn này?

Hội nghị thảo luận rôm rả. Ý kiến đều thống nhất là thả chúng trở về bên kia biên giới, tuy trong phân tích mỗi người nói một khía cạnh khác nhau chút ít.

Như bọn Bế Ru thì nói, trả cho nó về theo hướng Phan Chi Hoa. Anh còn nói thêm, cho chúng nó khổ một chút, phải đi qua Pác Sum vòng lên Bạch Đích.

Anh Thành cùng anh em đoàn hải ngoại hiến kế, nên giao lên ông Vương Chí Sình xử trí.

Tôi bác ngay ý kiến anh Thành rằng, ở đây chỉ có Việt Minh lãnh đạo nhân dân, không phải ông Vương lãnh đạo Việt Minh.

Tóm lại mọi ý kiến anh em đều cho thả để chúng trở về bên Tàu.

Bấy giờ tôi mới phát biểu:

- Ý kiến của tôi ngược lại ý kiến các đồng chí 180 độ. Theo tôi “phải bắn không chừa một tên” vi những lý do sau: 1. Bọn này lợi dụng thế Đồng Minh để vào chiếm đất, hà hiếp dân, quen thói cậy thế quân đội đóng ở đây ngang nhiên bắt dân nộp mọi phí tổn vô lí. 2. Bọn này tiếp tay cho Việt Nam Quốc dân Đảng ở thị xã Hà Giang, cũng thế, sắp tới đây sẽ có quân của Việt Quốc lên tiếp quản ngay. Trong khi chờ Việt Quốc lên chúng sử dụng con dấu vuông khắc sẵn để định đoạt mọi nhẽ với dân địa phương. Vậy tính chất bọn này là phỉ đội lốt quan cách của Tàu Tưởng Giới Thạch. 3. Về tư thế nếu là quân Đồng Minh tiến vào một khu dân cư nào dù trong hay ngoài nước phải có công hàm cấp Quân thông báo. Nếu là đoàn độc lập cũng phải có con dấu cấp Đoàn đóng. Công hàm này, ngoài bì là huyện Ma Li Phô, bên trong chữ ký của công hàm thì lại đóng một con dấu vuông nhỏ mỗi bề một phân. Dấu này ai đã là quân của lính Tưởng đều phải có, vì để lĩnh lương mà thôi. Bọn này thực chất là phỉ.

Phân tích lý lẽ xong, tôi hỏi hội nghị:

- Xin hội nghị cho ý kiến tôi vừa phát biểu như vậy có đúng không? Nếu tán đồng thì xin vỗ tay để quyết tâm của tôi thêm vững.

Thế là anh em cùng vỗ tay nhất trí. Vậy là chủ trương tôi đã xin được mọi ý kiến, bây giờ đến xử lý. Đó là biện pháp, tôi chịu trách nhiệm và quyết định ngay, không qua bàn bạc nữa.

Nội đêm nay vào lúc 1 giờ sáng, anh Phúc xuất lĩnh một trung đội, đi vào nhà lao xích từng tên một dắt xuống thác Thái An bắn hết trước lúc trời sáng.

Không ngờ khi ta vừa dắt bọn này tới Tráng Kìm thì chúng thấy con sông, biết là dòng nước chảy từ Trung Hoa sang, chúng phá chạy ngược theo sông lên Bạch Đích để sang Tàu. Trung đội anh Phúc không còn cách nào khác xả súng bắn cho kỳ hết, ở cầu Cán Tỷ.

Đến trưa, dân Mông ở Cán Tỷ lặn xuống đáy sông lột quần áo, tư trang của bọn này trần như nhộng. Đó là ngày 25 Âm lịch, ngày chợ Tráng Kìm.

[macbupda]

*

Buổi sáng hôm sau có tin Trương Vu Thức, cố vấn ông Vương Chí Sình từ Hà Giang lên Phó Bảng. Vu Thức mang quân hàm thiếu hiệu (thiếu tá) Tàu Tưởng đến Quản Bạ, tôi phát giác có thể y lấy danh nghĩa trở về Phó Bảng (vì lúc này ông Vương về Hà Nội).

Tôi cho mời vào đồn.

Gặp y, tôi nói ngay:

- Hôm nọ tôi có bắt được một toán người vô cớ muốn tôi phải giao lại đồn Quản Bạ cho họ, tôi bắt giữ định đưa lên cho anh tìm cách giải quyết. Song không ngờ họ đến bờ sông Tráng Kìm ù té chạy tán loạn, lính của tôi buộc phải bắn. Vì vậy tôi mời ông vào đây báo cho ông rõ sự việc. Ý ông như thế nào? Cách xử trí của tôi được chứ?

Trương Vu Thức ngồi nghĩ một lúc, trời rét mà toát mồ hôi trán, thốt ra với tôi một câu:

- Kể ra quan Đặng (tức là tôi - Việt Hưng) xử sự rất phải, nếu địa vị tôi cũng vậy thôi.

Tôi thở phào và chia tay.

*

Ngày 26 tháng 11 năm 1945.

Một cánh quân ở thị xã Hà Giang do Nguyễn Duy Viên (Ba Viên), Một Hải chỉ huy 60 tên lính tiến lên Pác Sum với ý đồ lên chiếm lại đồn Quản Bạ. Nguyên cánh quân này là tàn quân lính khố đỏ Pháp chạy trốn sau ngày Nhật đảo chính, ẩn náu ăn nhờ bên Tàu Quốc dân Đảng, đến nay mới trở lại thị xã Hà Giang.

Bọn Việt Quốc Hoàng Quốc Chính tìm mọi cách lợi dụng, mua chuộc những người đứng đầu cánh quân Ba Viên khố đỏ, phong tỏa giam chân bọn này ở trong thị xã. Đến hôm nay bọn Quốc dân Đảng Hoàng Quốc Chính thử dùng bọn này mang một đơn vị nhỏ quân lính khố đỏ cho Ba Viên lên tấn công chiếm giữ Quản Bạ.

Tôi đã có tính toán, dùng lực lượng đồn Quản Bạ do Viên Văn Rưỡng (Việt Bằng) tiến ra khống chế trên núi cao Pác Sum không để quân Ba Viên, Một Hải tiến lên được một tên lính.

Để làm hậu thuẫn chắc chắn cho Việt Bằng và Bế Ru, tôi cắt cử Viên Văn Rặng sẽ tiếp kiến và nói trực diện với Ba Viên, Một Hải rõ là đội quân cách mạng đang giữ đồn Quản Bạ, yêu cầu họ phải lui quân và họ biết điều hãy chấp nhận điều kiện của Việt Minh đề ra là các anh hãy quay về thị xã khởi nghĩa, lật Hoàng Quốc Chính, Bùi Nguyên Phách để về với Chính phủ.

Nghe ra thế cách mạng đang mạnh nên Ba Viên, Một Hải rút quân. Quân đội tôi (Việt Hưng) cũng tiến đến Bản Mịch án binh bất động.

Ba anh em Bế Ru, Việt Bằng, Viên Văn Rặng điểm binh trực tiếp vào thị xã theo dõi hành động của quân Ba Viên. Các anh cử đội trinh sát tản vào các ngả.

Cánh quân Ba Viên là quân khổ đỏ do Nguyễn Duy Viên cầm đầu (hồi Tây Viên đóng đến chức quan ba nên ta thường gọi Ba Viên). Cánh quân có 4 đại đội, khoảng 400 binh lính. Trong đám đứng đầu còn có Một Hải và một người quê Cao Bình (Cao Bằng) là Chu Phương Đới. Hàng ngày Đới thường lân la tới các bản xung quanh thị xã, được gặp cán bộ Việt Minh giác ngộ tình hình thời cuộc, khêu gợi lòng yêu nước và chỉ rõ quân Việt Nam Quốc dân Đảng đang âm mưu sát hại chính cánh quân khố đỏ. Ba Viên, Một Hải, Chu Phương Đới đã có đủ lòng yêu nước và tìm ra con đường chính nghĩa. Bế Ru, Việt Bằng, Viên Văn Rặng đang đêm gặp những người cầm đầu lính khố đỏ bàn kể hoạch khởi nghĩa bắt bọn Việt Nam Quốc dân Đảng vào một ngày gần nhất.

Đêm ngày 7 tháng 12 năm 1945, Nguyễn Duy Viên mật lệnh cho các sĩ quan và binh lính các đơn vị khố đỏ thực hiện kế hoạch nổi dậy chống Hoàng Quốc Chính cùng bè lũ. Kế hoạch binh biến thực hiện gọn trong ngày 8 tháng 12 năm 1945.

Đại đội 4 do một thiếu úy chỉ huy, lợi dung “giấy ủy nhiệm” của Hoàng Quốc Chính cấp từ trước, sáng sớm đã hành quân xuống cầu Má (cây số 15 trên đường Hà Giang - Bắc Quang) bắt hoặc dụ hàng bọn Quốc dân Đảng ở trạm tiền tiêu này.

Còn ba đại đội sáng sớm vẫn ra bãi tập như thường lệ; khi vào giờ nghỉ giữa buổi tập, các sĩ quan nhóm họp để chuẩn bị tư tưởng, phân công tổ chức, bố trí lực lượng chuẩn bị hạ đồn quân Quốc dân Đảng.

Khi kèn ăn trưa trại lính nổi lên hai đại đội 1 và 2 nhanh chóng bí mật vào vị trí chuẩn bị khởi sự.

Đại đội 3 cử một bộ phận nhỏ đóng giả trói một “tên” lính đêm qua ăn cắp súng đạn định trốn ra ngoài thì bị bắt, giải nộp chủ nhiệm Hoàng Quốc Chính xử lý. Đại đội này ùa vào cổng, bao vây sở chỉ huy Quốc dân Đảng. Quá bất ngờ Hoàng Quốc Chính bị buộc đầu hàng và chịu quản thúc không ra khỏi khu vực.

Lính Quốc dân Đảng đi vào nhà ăn, mấy phút sau, đại đội 1 và 2 đột nhập bắt tất cả hạ bát xuống, giơ tay đầu hàng. Đại đội 1 tiếp tục lùng bắt Bùi Nguyên Phách cùng danh sách bọn sĩ quan ác ôn, đều bị quản thúc, ở đâu thì ở đấy không ra khỏi khu vực. Lính Quốc dân Đảng trong nhà ăn được nghe giải thích đều đầu hàng và tự nguyện theo lính khởi nghĩa khố đỏ.

Trên nóc đồn, Bế Ru đã cho người trèo lên hạ cờ Quốc dân Đảng xuống, thay vào đó là lá cờ đỏ sao năm cánh bay phần phật trong gió. Bàn dân thiên hạ nhìn lá cờ bay mà phấn khởi đến rơi nước mắt.

Thị xã Hà Giang giải phóng ngày 8 tháng 12 năm 1945.

Chiều hôm đó Viên Văn Rặng theo thư tôi dặn tức tốc về Quản Bạ báo cáo tường tận việc Ba Viên, Một Hải khởi nghĩa bằng cuộc binh biến tại thị xã đã thành công.