Việt Nam không thể nào quên - Quyển 2

[macbupda]

Rất khó mô tả lại những sự kiện của những ngày đã lùi đi quá xa. Các bức thư gửi về nhà có giúp gì được trí nhớ không? Trong thời gian công tác ở Việt Nam, tôi đã gửi về cho vợ hơn 100 lá thư. Rất vui là vợ tôi vẫn giữ đủ những lá thư đó. Nhưng trong thời kỳ đó, chúng tôi bị nghiêm cấm viết hoặc có một ký hiệu gì trong thư để người đọc biết được chúng tôi đang chiến đấu ở Việt Nam. Cũng không được nhắc tên bất kỳ người nào. Nghiêm cấm đem máy ảnh đến chỗ làm việc. Trong các ảnh chụp tập thể, không có các đồng chí Việt Nam. Địa chỉ hòm thư của chúng tôi là: Moskva-400, hòm thư số 326. Cha mẹ của một số chiến sĩ rất vui viết: “Con thân yêu! Con được phục vụ ở gần nhà quá! Ngay thủ đô Moskva?”.

Và tất cả các lá thư đó đều được đóng dấu bưu điện, ghi lại những ngày tháng của những năm đó, nay đã trở thành những trang nhật ký tuyệt vời của chúng tôi. Có những bức thư không gửi qua cơ quan kiểm duyệt, mà gửi qua các đồng chí chuyên gia về Liên Xô, thì nội dung được phong phú hơn nhiều.

Quay trở lại chuyến đi của chúng tôi. Đến trưa thì chúng tôi đến trận địa hỏa lực. Cách vài cây số, chúng tôi đã nghe tiếng rít của động cơ máy bay. Đài thông tin R-824 được triển khai tại một vị trí đã được ngụy trang tốt trong rừng rậm. Kíp chiến đấu ở trong một lán mái che, cách đài thông tin vài chục mét. Bên cạnh đài thông tin cũng có hố tránh bom. Phía sau đài thông tin là thiết bị cung cấp điện AB-4 T-230 và máy điezen 3 pha dự phòng.

Đồng chí bảo vệ dừng chúng tôi ở cổng ra vào đơn vị và đề nghị đợi để đồng chí đó báo cáo chỉ huy. Chúng tôi vô cùng phấn khởi khi gặp lại đồng chí Thiếu úy đã đến đây trước. Bằng cử chỉ úp cả bàn tay vào cổ, đồng chí ấy muốn nói với chúng tôi rằng đang rất cần khôi phục khả năng làm việc của đài thông tin. Tất cả chúng tôi hiểu về tình hình của công việc mặc dù đồng chí phiên dịch chưa kịp dịch.

Chúng tôi mở máy và rất hoảng sợ: quá nhếch nhác! Chưa nói là máy hình như đã cũ, nhưng nó cũng không được trang bị đầy đủ. Phía dưới có một lỗ thủng lớn không có khối nạp điện cho ắc qui... Không có khối nguồn. Các tay nắm điều khiển đã bị han gỉ, chứng tỏ chưa bao giờ tiến hành công tác bảo dưỡng định kỳ. Chúng tôi muốn xem sổ nhật ký của máy để biết quá trình làm việc của máy. Song sổ nhật ký cũng không có. May cho chúng tôi là quyển thuyết minh kỹ thuật của máy vẫn còn tại chỗ. Đang xem các tài liệu về máy thì một xe chở một đồng chí Đại úy chuyên gia Liên Xô và một chuyên gia Việt Nam đến. Đồng chí Đại úy mô tả lại tình hình thiết bị thông tin liên lạc trên sân bay và khẩn khoản đề nghị chúng tôi bằng mọi cách nhanh chóng khôi phục lại khả năng làm việc của đài thông tin. Khả năng làm việc của đài thông tin quyết định tính sẵn sàng chiến đấu của cả trung đoàn bay. Đồng chí ấy không chấp nhận đề nghị của tôi là trước tiên cần kiểm tra máy. Đồng chí ấy nói: “Tôi đã kiểm tra trước khi đồng chí đến... Các đồng chí hãy sửa chữa đi, càng nhanh càng tốt!”.

Tôi yêu cầu lắp tất cả các khối của máy vào vị trí. Tôi giao nhiệm vụ cho các học viên là trợ lý của tôi phải kiểm tra xem đã lắp các khối vào đúng vị trí chưa. Tôi tự tháo các khối để kiểm tra bên ngoài. Đúng là tôi chưa gặp trường hợp nào như thế này. Các cuộn cáp đều bị mốc và mối xông. Cáp lại còn bị thủng một số chỗ. Có lẽ chúng bị chuột cắn.

Không hiểu lý do gì mà Trung sĩ Thieu đang cáu với các đồng nghiệp của mình. Khi triển khai đài thông tin, dây tời kim loại bị rơi xuống vòng tròn phía dưới của ăng-ten hình chóp nón, như thế ăng-ten đã bị tiếp đất! Chúng tôi hạ ăng-ten xuống, dùng xăng để lau các tiếp điểm, (rất tiếc là không có cồn để lau).

Khi chuẩn bị bài giảng để dạy các học viên nắm được nguyên lý hoạt động của trạm thông tin và trả lời các câu hỏi của học viên qua phiên dịch, tôi đã thuộc các chi tiết trong mạch sơ đồ ở mức độ không chỉ nắm vững tính năng, tác dụng của từng chi tiết mà còn thuộc cả số của từng tụ điện và từng điện trở, chẳng khác nào đang nằm trong mơ. Song trạm thông tin này đã quá cũ và có nhiều điểm khác so với cùng loại thuộc xêri mới.

Lần mở máy thử đầu tiên đã làm cho một số cầu chì bị hỏng. Trong hộp phụ tùng không có cầu chì và cũng không có hộp phụ tùng của loại máy này. Chúng tôi buộc phải tìm các sợi dây đồng có tiết diện tương đối thích ứng để làm cầu chì. Chúng tôi lau thật sạch các đầu phích cắm điện và các tiếp điểm của rơ le. Kể ra cũng thấy hơi lạ một chút, song chúng tôi vẫn cho chạy máy sấy và ở nhiệt độ cao, chúng tôi sấy các khối bên trong của trạm thông tin. Ngay bây giờ, khi ngồi nhớ lại tôi cũng không thể lý giải được việc làm nói trên của chúng tôi: Nhiệt độ ngoài trời gần +30 độ, còn trong buồng máy là +60 độ, ấy thế mà chúng tôi còn sấy các khối của máy. Tất cả điều đó vì độ ẩm cao, từ 90-100%. Mồ hôi nhỏ xuống sàn nhà nhiều đến mức tạo thành điểm ướt như có nước vừa đổ. Phải làm việc trong điều kiện như thế, chúng tôi không có cách nào khác là sấy thiết bị.

[macbupda]

Sau nhiều giờ làm việc, đồng chí Trưởng đài ngất xỉu. Đồng chí phiên dịch Hoan và Trung sĩ Thieu (trong tiếng Nga không có dấu - ND) đưa đồng chí Trưởng đài ra khỏi xe. Tôi đề nghị cần gọi bác sĩ đến, song cả tập thể không nhất trí và giải thích để tôi yên tâm rằng: đây là việc bình thường khi làm việc trong trạm thông tin. Chập tối, sau trạm thông tin đã có một vòi tắm hoa sen cơ động.

Sau khi đã sấy các khối và cho chạy thử các máy biến thế cao áp và các bộ nắn dòng si len, chúng tôi tiến hành kiểm tra tổng thể. Bữa ăn trưa cho chúng tôi đã được đem đến. vẫn có thịt gà, cơm, gia vị và trái cây. Để ý đến địa hình, xung quanh là rừng, không thể tin được là cách nơi chúng tôi đang làm việc lại có một sân bay hoàn chỉnh. Những cây dầu khuynh diệp, cây lau và tre đã tạo thành hàng rào che chắn thiết bị. Một ăng-ten có chiều cao 14 mét, nhô cao lên không trung chẳng khác nào cây thông trong đêm Nô en. Song chúng tôi chẳng còn tâm trí mơ tưởng đến những ngày Tết trong khi hệ thống điều khiển máy bay đang không có liên lạc.

Sau khi mặt trời lặn, thời tiết đã dịu đi ít chút. Song lại có rất nhiều muỗi và các loại sinh vật bay. Chúng chẳng khác nào đồng minh của Mỹ cứ nhằm vào những chỗ đau nhất của chúng tôi mà cắn. Không thể không nghĩ đến việc nghỉ ngơi. Tôi lần lượt “lệnh” cho cấp dưới của mình đi ngủ dưới lán che hoặc trong xe Gaz-69. Đến rạng sáng thì máy thu đã được sửa xong. Chúng tôi nghe được tín hiệu của đài thông tin trên không. Niềm vui đã đến với chúng tôi vì khối khuếch đại tần số là khối chủ yếu và khó sửa nhất đã được sửa xong!

Bây giờ có thể nghỉ ngơi một chút. Tôi vừa ngả lưng đã nghe thấy tiếng kẻng báo động ở một nơi xa và tiếng còi báo động của đơn vị cũng vang lên. Tôi vùng dậy và bổ nhào về phía trạm thông tin. Kíp trực chiến và các chuyên gia sửa chữa đã tập họp đầy đủ. Tôi ra lệnh “Tất cả vào hầm!”. Trưởng đài với nụ cười thâm thúy nhìn tôi “Đồng chí Trung uý sao nhát thế?”. Nhóm của tôi đã vào hào, tất cả đều đội mũ sắt. Tiếng ầm ầm của máy bay xé tan sự yên tĩnh. Nghe rất rõ từng hồi vang của súng cao xạ. Bay phía trên hào nào là các cành cây, đất đá và cái gì đó nữa. Tai đã bị ù. Mọi người nằm sát xuống đất. Đồng chí phiên dịch Hoan còn nằm đè lên người tôi để bảo vệ cho tôi!

Tiếng máy bay chưa kịp dứt đã vang lên một tiếng nổ mới. Đó là niềm vui - tên lửa của chúng ta. Nó để lại một vệt khói như đuôi con rồng và lao thẳng vào máy bay địch. Tôi vỗ vai các bạn Việt Nam và nói: “Các bạn xem kìa, tên lửa đang bay trên trời!”. Chính bản thân tôi cũng rất thú vị. Vì đây là lần đầu tôi được tận mắt nhìn thấy tên lửa bay trên trời. Khi ở trong nước, tôi không đến trường bắn, nên chưa nhìn thấy các đợt phóng tên lửa khi bắn đạn thật. Máy bay không kịp né tránh tên lửa. Tên lửa đã đuổi kịp máy bay. Một đám mây dầy đặc nằm giữa tên lửa và máy bay. Một tiếng nổ cực mạnh và một khối lửa và khói lao xuống đất. Một tiếng nổ và một khối khói lửa bao trùm kín vị trí máy bay rơi.

Chúng tôi vội quay trở lại trạm thông tin. Cửa mở và nghe thấy tiếng rên ở bên trong xe. Đồng chí Trưởng trạm bị thương vào bụng và chân đang nằm ở sàn xe. Đồng chí lái xe cũng bị thương vào chân đang ngồi sau Trưởng trạm. Các mảnh bom phá đã làm thủng nhiều chỗ trên xe.

Chúng tôi khênh đồng chí Trưởng trạm vào xe Gaz-69 và đưa đi bệnh viện. Đồng chí lái xe đi cùng với Trưởng trạm như người hộ tống. Khi máy bay địch bay tới, đồng chí lái xe đã kịp nằm xuống sàn xe và một mảnh đạn đã xiên qua “dép cao su” đâm vào lòng bàn chân của đồng chí ấy. Rất may cho đồng chí lái xe là đôi dép cao su được cắt từ chiếc lốp xe tải, dày tới 2...3 cm và có đôi quai cũng bằng cao su. Nhờ có đôi dép cao su nên đồng chí lái xe không bị thương nặng.

Trạm thông tin cũng bị hư hỏng: Đèn điện tử Gi-76 ở tầng đầu ra của máy phát, máy biến áp nguồn, các cửa sổ trên xe ô tô và máy phát điện dự phòng đều bị hỏng.

Các đồng chí cán bộ cao cấp Việt Nam đã đến trận địa. Chúng tôi báo cáo với các đồng chí ấy những hư hỏng trên xe. Đồng chí Thượng uý phụ trách công tác thông tin hứa sẽ đem đến những linh kiện bị hư hỏng. Đến trưa hôm đó, chúng tôi đã có những thứ cần thiết để thay thế. Bây giờ tôi mới hiểu tại sao trạm thông tin của chúng tôi không có các khối. Trong điều kiện chiến tranh, khi không có các thiết bị thông tin dự phòng và các linh kiện dự trữ, các bạn Việt Nam buộc phải tháo các linh kiện của thiết bị đang nằm ở tuyến thứ yếu để thay thế những linh kiện hư hỏng của thiết bị đang nằm ở tuyến lửa.

Phải cần một ngày đêm để khôi phục khả năng làm việc của trạm thông tin này. Tôi phải lục lại những kiến thức và kinh nghiệm của mình đã có, mở các khối cao tần đã bị hỏng. Đây là những khối thiết bị cấm được mở trong những điều kiện không có chiến tranh. Sau khi kiểm tra liên lạc từ trạm thông tin đã tốt và bàn giao trạm thông tin cho đồng chí Trưởng trạm mới, chúng tôi yên tâm có thể nghỉ ngơi ít chút. Tôi không nhớ trên đường quay trở về Kim Liên như thế nào, vì trên đường tôi ngủ liên miên, không biết nóng và không biết cả muỗi đốt. Nhiệm vụ trên giao đã được hoàn thành.

[macbupda]

Công việc tốt và niềm vui

Ở Kim Liên có một xếp dày thư của vợ, của cha mẹ anh em và bạn bè đang chờ tôi. Ôi vui sướng biết bao tôi nhận được tin vui từ gia đình. Tôi xếp lần lượt theo ngày gửi tới chục lá thư của vợ và đọc rất nhanh để đến 2 thư gửi vào ngày gần nhất. Sau đó lại đọc nhanh một lần nữa để xem Marina, vợ tôi muốn nói gì trong thư. Nhưng vợ tôi cũng không thể nói được tất cả, vì cơ quan kiểm duyệt làm việc tốt lắm...

Đã đến ngày lễ của chúng tôi, ngày 6 tháng 11 năm 1965, ngày Cách mạng XHCN Tháng Mười vĩ đại. Nhân dịp này, Bộ Tư lệnh Quân chủng Phòng không Không quân Việt Nam đã tổ chức chiêu đãi trọng thể tất cả các chuyên gia Liên Xô tại Hà Nội. Đồng chí Tư lệnh Lê Văn Tri đã phát biểu chào mừng. Sau lời phát biểu đáp từ của đồng chí Serbakov, Đại sứ Liên Xô tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đồng chí Đại tá Đzưv A.M đã đọc quyết định phong quân hàm cho các chuyên gia đến niên hạn và quyết định khen thưởng các chuyên gia đạt thành tích xuất sắc. Tại thời điểm này, rất hiếm trường hợp được phong quân hàm trước niên hạn, thậm chí đối với những quân nhân lập thành tích xuất sắc trong chiến đấu. Nhà nước Xô Viết rất khắt khe trong việc phong quân hàm và khen thưởng.

Sau phần nghi lễ trọng đại là chương trình biểu diễn của đoàn nghệ thuật Quân chủng Phòng không - Không quân. Chúng tôi đã dành những tràng pháo tay kéo dài khi tốp ca nữ đang hát những bài dân ca Nga. Chúng tôi thực sự cảm động khi nghe các nghệ sĩ Việt Nam hát những bài hát của Nga có phối nhạc Việt Nam.

Sau chương trình văn nghệ, chúng tôi được mời tới dự bữa tiệc đứng. Tại đây, chúng tôi có thể đi lại thoải mái, tìm gặp những đồng đội cùng trung đoàn đã gần 2 tháng chưa được gặp, như: các Trung úy Bulgakov, Vaghin, Borođin, Đại úy Tokmakov và một số đồng chí khác. Các đồng chí đó được ở các trận địa hỏa lực của các Tiểu đoàn Tên lửa Phòng không và đă tham gia bắn rơi không phải 1 máy bay Mỹ. Trong trò chuyện thân tình, tôi thấy các sĩ quan của chúng tôi đã trưởng thành và trở thành những chuyên gia quân sự thực thụ. Niềm vui, niềm tự hào về những chiến công của tên lửa phòng không đã tăng thêm khí thế hào hứng của chúng tôi, tất nhiên rượu cô nhắc và rượu vang đã trợ giúp chúng tôi trong bầu không khí quá vui và xúc động như thế này.

Từ những câu chuyện kể của Trung úy Bulgakov và các đồng chí khác, chúng tôi thấy chiến thuật sử dụng tên lửa phòng không của các tiểu đoàn rất đơn giản Các tiểu đoàn độc lập tác chiến (không nằm trong đội hình chiến đấu của trung đoàn). Đúng ra, xung quanh mỗi mục tiêu cần bảo vệ phải có một số trận địa hỏa lực. Nhân lực xây dựng các trận địa đó là hàng nghìn người dân địa phương. Tất nhiên, như thế thì Mỹ sẽ biết rất rõ vị trí của từng trận địa. Nhưng chúng không thể nào biết tiểu đoàn hỏa lực sẽ triển khai tại trận địa nào. Chiến thuật này đã đem lại kết quả đáng khích lệ. Các đồng chí Việt Nam đã khéo léo dùng tre, nứa làm ra những bệ phóng tên lửa và đạn tên lửa giả để đánh lừa kẻ địch. Các trận địa giả này đã làm cho trinh sát trên không của địch bị nhầm lẫn. Điều cốt yếu là các đồng chí Việt Nam đã có khả năng tiêu diệt mục tiêu trên không của địch với xác suất cao.

Chiến thuật mai phục đã được áp dụng phổ biến. Các Tiểu đoàn Tên lửa Phòng không tham gia mai phục thường thường được các đơn vị pháo phòng không yểm trợ. Nếu trong điều kiện địa hình không cho phép, thì các Tiểu đoàn Tên lửa Phòng không phải chiến đấu độc lập. Các trận địa mai phục thường được bố trí ở gần các công trình chiến lược quan trọng hay bị không quân Mỹ ném bom, hoặc bố trí trên tuyến máy bay địch bay đến các công trình nói trên. Gần các trận địa hỏa lực của các Tiểu đoàn Tên lửa Phòng không, thông thường có các đơn vị pháo cao xạ. Khi mục tiêu xuất hiện, các Tiểu đoàn Tên lửa Phòng không phóng đạn và sau đó họ nhanh chóng thu hồi khí tài và đi chuyển sang trận địa dự phòng. Và trên trận địa đó, các đồng chí Việt Nam nhanh chóng triển khai các khí tài giả. Để tạo ra tình huống đúng như thực tế, các đồng chí Việt Nam đã dùng dây để quay và di chuyển các khí tài giả đó từ vị trí này sang vị trí khác. Các đơn vị pháo cao xạ nằm im chờ đợi. Chỉ sau một thời gian, trên trời đã xuất hiện máy bay do thám và theo sau là một đàn máy bay ném bom. Chúng đã ném bom và bắn tên lửa xuống trận địa giả của Việt Nam mới làm. Cuối cùng là máy bay đến chụp ảnh kết quả oanh tạc mà chúng vừa mới thực hiện. Song, các đồng chí Việt Nam không để cho chúng thoát đâu! Các đơn vị pháo cao xạ đồng loạt nhả đạn làm cho những máy bay địch vừa mới oanh tạc còn đang bay ở tầm thấp không kịp thoát khỏi trận địa giả. Phải có đến 2, 3 máy bay địch đã bị bắn rơi, đôi khi còn nhiều hơn. Trận đánh như thế không chỉ gây thiệt hại lớn về vật chất cho không lực Hoa Kỳ mà còn đem lại cho địch một cú sốc về tinh thần.

Kẻ địch đã phải thay đổi chiến thuật. Các máy bay ném bom đã chuyển đội hình từ độ cao xuống độ thấp - bay là là mặt đất. Chúng muốn đánh vào các đơn vị tên lửa phòng không Việt Nam ở độ thấp. Trên máy bay của địch đã có loại thiết bị báo cho chúng biết trong vùng bay đang có tín hiệu trinh sát từ ra đa mặt đất và tín hiệu điều khiển tên lửa phòng không. Địch bắt đầu gây nhiễu tích cực và nhiễu tiêu cực cho các trạm ra đa của chúng ta. Địch lợi dụng tín hiệu điều khiển của ta chúng bắn tên lửa không đối đất được gọi là sơrai để phá hủy các trạm ra đa của các tiểu đoàn hỏa lực.

Còn nhiều điều mà mỗi người đều muốn kể. Song đêm đã khuya, chúng tôi phải chia tay để ai về trận địa của của người đó. Đoàn của chúng tôi lên xe về khách sạn Kim Liên. Trong tâm trí mỗi người chứa đầy những cảm xúc về những điều vừa mới được nghe từ các đồng đội của mình. Trên xe, chúng tôi đã hát vang những bài ca truyền thống và bài hát được sáng tác bằng lời bài thơ của một nhà thơ Việt Nam nói về chiến công bắn máy bay trên cầu Gia Bảy Thái Nguyên.

[macbupda]

Được lên chức bố

Ngay ngày hôm sau, tôi nhận được một tin vui từ gia đình. Trước khi lên xe đến trung tâm huấn luyện, Thiếu tá Gromov đã đem từ Sứ quán đến cho chúng tôi một chồng thư. Chúng tôi vui đùa và chen nhau chọn lấy thư của mình. Bỗng rơi vào tay tôi một bức thư rất mỏng mà địa chỉ trên thư được viết rất ngoằn nghèo, chẳng khác nào dòng người đang đứng xếp hàng mua loại hàng khan hiếm. Tôi hồi hộp xé phong bì và... “Anh Liosa yêu quí, hôm nay ngày 25 tháng 10, con gái của chúng ta đã chào đời. Con nặng 2,4 kg... Em và con đều khỏe...”.

Tôi hình như bất động, tựa lưng vào xe ô tô. Vụt trong đầu tôi lóe ra một ý “Con ơi! Con sẽ mang tên Anđryusca!!!”. Hình như nét mặt tôi đã rất khác thường và làm cho mọi người xung quanh chú ý. Và cùng một lúc nhiều người cất tiếng hỏi: “Cái gì thế?”, “Tình hình thế nào?”, “Có vấn đề gì vậy?”, “Gia đình cậu mọi việc đều ổn chứ?”. Tôi thở dài và nói “Con gái!!”. Mọi người hiểu là tôi mong con trai, mà đây là con gái. Những người đầu tiên động viên tôi an tâm là Đại úy Voznesensky và Đại úy Larionov. Họ cũng có con gái đầu lòng và họ rất vui vì điều đó. Họ cho rằng điều đó rất tốt và cần phải như thế “Đầu tiên cần có người đun nước pha trà, sau đó mới cần có bạn chơi cờ”. Thượng úy Kanhiuk nói chắc như đinh đóng cột: “Cậu vẫn còn thời gian và sức lực, khi trở về Liên Xô sẽ sinh con trai và thêm một con gái nữa. Hãy vui lên, vì bên nhà mọi việc đều tốt đẹp”. Đến đây, mọi ý nghĩ về con trai trong tôi đã tiêu tan.

Buổi tối, tôi đã chuẩn bị thịnh soạn trong phòng nghi ở Kim Liên để đón các bạn đến chúc mừng. Đồng chí Thiếu tá Gromov thay mặt tập thể trịnh trọng trao tặng tôi máy ảnh FEĐ-2. Còn các chiến sĩ của tôi như Shatrov, Sheglov và Tataev phải chờ đến ngày hôm sau mới đến chúc mừng sinh nhật con gái tôi được.

Các bạn Việt Nam cũng vui mừng chúc tôi có con gái. Tôi ngạc nhiên khi biết các bạn Việt Nam đã có 2 hoặc 3 con. Ai cũng cho tôi xem ảnh của các con và vợ mình. Các ảnh đều có cỡ 4x6 và luôn luôn năm trong túi áo ngực của mỗi người.

Cần phải đánh giá đúng tinh thần yêu lao động của các học viên. Trình độ văn hóa của họ chỉ ở mức lớp 7-8 và thấp hơn. Phần đông họ ở nông thôn, chưa bao giờ tiếp xúc với những kỹ thuật khó hơn nhiều so với trồng lúa. Nhưng khát vọng bảo vệ Tổ quốc và đánh thắng giặc Mỹ xâm lược đã biến họ trở thành những anh hùng lao động. Nếu ai trong họ chưa hiểu bài thì cả lớp tập trung giải thích. Sợ nhất là nhận được điểm dưới trung bình, nó chẳng khác nào một bi kịch của tiểu đội. Cũng thấy hay hay khi thấy các bạn Việt Nam phê bình đồng chí của mình ở trong hội nghị. Nhưng có một hình thức kỷ luật lạ nhất là sau một số lần nhận xét, tôi thông báo: “Tôi sẽ phê bình đồng chí tại cuộc họp”. Trước đây tôi không hiểu ý nghĩa của các từ đó đối với các đồng chí Việt Nam. Tương tự như thế này mà đối với các chiến sĩ ở Liên Xô thì phải nói: “Tôi sẽ đưa anh ra tòa án danh dự của sĩ quan...” hoặc “Anh sẽ bị đưa ra khỏi đội ngũ quân nhân theo điều...”. Nhưng rất ít khi dùng những ngôn từ như thế này, và ở thời kỳ đầu khóa học, chúng tôi chưa hiểu hết ý nghĩa của mối đe dọa này.

Cuối khóa học, các chuyên gia chúng tôi đã tự mình lên lớp mà không cần phải thông qua phiên dịch. Biết được các từ kỹ thuật đã cho phép chúng tôi kiểm tra trình độ của các học viên. Chỉ trong những trường hợp thật cần thiết, chúng tôi mới yêu cầu đến đồng chí phiên dịch. Trong giờ giải lao, chúng tôi trực tiếp trao đổi với nhau những đề tài về gia đình. Các đồng chí Việt Nam nhanh chóng thuộc các từ không được “nhã nhặn”. Xin kể một trường hợp ngẫu nhiên. Trên đường đi đên trung tâm huấn luyện, những người đi xe đạp và xe thồ, theo thói quen, không nhường đường cho xe ô tô chúng tôi, Đại úy Voznesénsky đã quát rất to và họ đã nhường đường, xe chúng tôi đã đi được nhanh hơn. Chúng tôi cũng không ngờ “mấy từ tiếng Nga” mà Đại úy của chúng tôi thốt lên đã có sức mạnh như thế?

Chúng tôi lại càng ngạc nhiên, ngày hôm sau cũng trên đường đi đến trung tâm huấn luyện, đồng chí lái xe tên là Chien không biết một từ tiếng Nga nào, nhưng cũng lặp lại câu của đồng chí Đại úy đã quát hôm trước, không sai chính tả một từ nào, chỉ có âm tiết còn mang một chút âm tiết tiếng Việt. Tất cả chúng tôi phá lên cười, nhưng từ đó trở đi trong xe, chúng tôi không bao giờ dám nói tục nữa.

Sau một số ngày, xe của chúng tôi được điều lên sứ quán để chở đoàn đại biểu Liên Xô. Và... sau đó chúng tôi thấy có điều không ổn về đồng chí lái xe. Đồng chí Thiếu tá Gromov từ Sứ quán trở về Kim Liên với nét mặt khó đăm đăm. Đồng chí ấy khuyên chúng tôi:”Các cậu dạy lái xe những cái tốt, đừng có dạy những từ tục tĩu! Các cậu đừng làm xấu hổ lính thông tin trước phụ nữ sứ quán”.

Trong một ngày chủ nhật cuối năm, chúng tôi quyết định vào thành phố mua tặng phẩm cho gia đình. Đối với tôi thì đây là một sự kiện trọng đại. Vì ngoài vợ tôi còn có thêm con gái Anzhelina. Trong lá thư mới nhận, tôi biết ở nhà đã gọi con gái tôi là Anzhelina. Việc lựa chọn loại quà trong các cửa hàng cũng thoải mái, chỉ có điều là phải biết chọn. Có thể đặt đóng đôi dày bằng da rắn. Quần áo thì có thể chọn loại vải len của Pháp hoặc lụa Trung Quốc. Túi xách có nhiều loại khác nhau. Tôi đã chọn áo len dệt kim màu đỏ.

Khi từ chỗ mua hàng về Kim Liên, tôi đã gặp người bạn chí cốt khi còn ở Yrkutsk, bạn Vlađimir Bulgakov tôi gọi thân mật là Volođia. Có cảm tưởng như đã mấy chục năm chúng tôi không gặp nhau, mà thực tế chỉ mới có hơn một tháng xa nhau thôi.

Volođia thông báo:

- Hôm nay là sinh nhật tôi!

Bạn ấy nhầm lẫn thế nào? Cách đây khá lâu, chúng tôi đã chúc mừng ngày sinh của bạn ấy rồi? Volođia nhanh chóng rút từ túi áo ra một mảnh bom: “Sáng sớm hôm nay, suýt nữa thì thằng này nó thịt tôi rồi đó!”. Volođia kể lại, mọi người vừa tập trung để đi về Hà Nội thì đột nhiên máy bay ập tới. Tất cả mọi người kịp chạy xuống hào ẩn nấp. Một mảnh bom bắn vào bờ hào và này vào sườn phải Volođia. Rất may, chi có chiếc áo sơ mi bị cháy. Nếu mảnh đạn đó rơi thẳng vào người Volođia, thì hôm nay chẳng có cuộc gặp này. Đúng, đây là ngày sinh thứ 2 của Volođia. Bạn ấy cần phải thay chiếc áo khác. Chiếc áo đó đang phơi trong doanh trại, có khi cũng bị các mảnh bom làm rách mất rồi. Diện chiếc áo sau một trận máy bay oanh tạc như thế này chẳng khác gì con ngáo ộp. Đúng, đây là ngày sinh thứ 2 của bạn tôi. Ngày mà bạn tôi đã được thoát chết.

[macbupda]

Chúng tôi quyết định kỷ niệm ngày sinh của bạn tôi tại công viên Thống Nhất, cách khách sạn Kim Liên khoảng hơn 1 km. Một vị trí núp dưới các lán lá cọ trong một quán cà phê, với chiếc bàn nhỏ dành cho 2 người là vị trí lý tưởng của chúng tôi. Chúng tôi đặt hàng với người nữ tiếp viên xinh đẹp rót cho mỗi người 1 cốc rượu “Đồng Tháp”, còn đồ nhắm là lạc rang, các món ăn khác chúng tôi không dùng được.

Volođia kể cho tôi biết là trong tuần trước, bạn ấy đã được điều động gấp về Tiểu đoàn Tên lửa Phòng không 238 để sửa chữa đài ra đa nhìn vòng P-12 bị sơrai của địch phá hủy nặng. Đây là một yêu cầu khẩn cấp. P-12 hỏng là tiểu đoàn không thể chiến đấu được các chiến sĩ tên lửa không thể phát hiện được mục tiêu đang bay tới.

Volođia đã làm việc từ tối đến sáng để sửa chữa trạm ra đa này. Trời vừa sáng, thì tất cả các khối của máy không chỉ ở trên bàn mà cả ở dưới sàn xe đã được nối với nhau. Mở máy để kiểm tra tất cả các tham số. Các khối làm việc bình thường, cấp điện cao áp để kiểm tra tổng thể khả năng làm việc của trạm ra đa. Và đúng lúc đó, trên màn hình của máy xuất hiện một tốp máy bay Mỹ đang bay vào trận địa của tiểu đoàn. Volođia báo cáo ngay với Tiểu đoàn trưởng, Thiếu tá Rưzhik. Tiểu đoàn vào vị trí chiến đấu. Lệnh phóng tên lửa. Theo số liệu của tình báo, Mỹ hiểu tiểu đoàn đang ở tình trạng mất sức chiến đấu, nên chúng tổ chức tấn công bất ngờ. Nhưng 3 “thần sấm “của chúng đã tìm được mồ trên đất Việt Nam trong trận này. Bộ Tư lệnh Phòng không - Không quân Việt Nam đánh giá cao thành tích của Trung úy Vlađimir Bulgakov, chuyên gia duy nhất đã sửa chữa kịp thời trạm P-12, một trong những yếu tố quyết định thắng lợi của trận chiến này.

Xin được nói thêm, sau đó một thời gian dài, tại Hội nghị Khoa học thực tiễn, lần đầu tiên được tổ chức vào ngày 27 tháng 10 năm 1999, Đại tá Zaika Anatolyi Borisovich, trưởng đoàn chuyên gia quân sự Liên Xô đầu tiên của Trung đoàn Tên lửa Phòng không 238, đã nói: “Tìm và phát hiện được các mục tiêu chủ yếu là do các tiểu đoàn hỏa lực không chỉ dựa vào ra đa nhìn vòng P-12 mà cũng dựa vào cả ra đa trên xe điều khiển tên lửa. Tất nhiên cần phải đặc biệt quan tâm đến việc đảm bảo cho đài làm việc được chính xác và việc không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn của khẩu đội. Chính vì thế, Trung úy Vlađimir Bulgakov được cử gấp sang Việt Nam công tác và ngay từ chân cầu thang máy bay, Trung úy Bulgakov đã được đưa thẳng về các tiểu đoàn hỏa lực. Công việc của đồng chí ấy rất có lợi và có hiệu quả. Tư thế sẵn sàng chiến đấu của trạm ra đa P-12 đã được tăng lên đáng kể. Trình độ chuyên môn của khẩu đội P-12 cũng được tăng lên. Đài P-12 làm việc có chất lượng cao đã góp phần đáng kể vào thành tích chung của Tiểu đoàn Tên lửa Phòng không. Bộ Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân đánh giá cao kết quả sửa chữa trạm P-12 của Trung úy Bulgakov và đồng chí ấy được tiếp tục cử đến sửa chữa ở các trung đoàn khác. Đây là một công việc vất vả, không có thời gian nghỉ ngơi và sau này đồng chí Trung úy đã được tặng thưởng Huân chương “Quân công Cờ Đỏ” và Huy chương “Dũng cảm”.

Say mê với những câu chuyện, chúng tôi không biết là trong cốc đã hết rượu. Chúng tôi gọi mua thêm một cốc “Đồng Tháp” nữa, tiếp viên lắc đầu và nói “không tốt”, chúng tôi trả lời “tốt lắm”. Chuyện trò vui vẻ và liên tục nâng cốc chúc mừng nhau, chúng tôi quên cả thời gian và luôn cảm thấy vị ngọt của rượu. Mãi sau này chúng tôi mới biết nồng độ của rượu là 50... 60 độ.

Chúng tôi đã được các nhân viên phục vụ ngoài cửa hàng đưa về Kim Liên trong tình trạng nửa tỉnh, nửa mê. Đây là trường hợp duy nhất trong đời tôi (xin nói thêm, đối với bạn Bulgakov cũng thế). Chúng tôi bị say xỉn vì uống loại rượu lạ. Sau này, tôi đã rút kinh nghiệm: không uống các loại rượu lạ và lại uống bằng cốc nữa.

Các học viên sửa chữa các thiết bị thông tin sẽ kết thúc khóa học vào dịp năm mới. Nhân dịp này, tại Trung tâm huấn luyện đã tổ chức một buổi liên hoan chúc mừng các học viên tốt nghiệp khóa học và các chuyên gia chúng tôi. Món ăn chính trong bữa liên hoan này là một loại món ăn truyền thống của Việt Nam. Đồng chí phiên dịch không tìm được từ trong tiếng Nga và giải thích rằng: nguyên liệu chế biến món ăn này là gạo với thịt được gói trong lá chuối non, đem luộc và sau đó ép thật chặt (có lẽ đây là bánh chưng - người dịch). Chúng tôi lại sợ ăn những thứ lạ như trường hợp uống rượu “Đồng Tháp”, nên chúng tôi chỉ dùng thịt gà và cá. Đồ uống thì chúng tôi dùng rượu “Vodka Moskva”, còn các bạn Việt Nam - uống bia “Hà Nội”. Các bạn Việt Nam ai cũng rất vui, họ hát và cảm ơn chúng tôi đã dạy họ học.

Chúng tôi đón năm mới 1966 ở quầy hàng cà phê Kim Liên dành cho chúng tôi trên tầng 2. Ban Quản lý khách sạn đã tổ chức một buổi ca nhạc nhẹ. Từ đất nước Liên Xô đã gửi cho chúng tôi một cây thông nhỏ. Trên chiếc bàn dài, đã bày lên các món ăn quen thuộc hàng ngày, có rượu vodka nhãn hiệu “Thủ đô” là loại rượu xuất khẩu chỉ có trong những ngày lễ hội. Các chị phụ nữ trên sứ quán đã chuẩn bị quần áo cho ông già tuyết. Ông già tuyết được khâu bằng vải màn tuyn, râu làm bằng rong tảo địa phương, đôi ủng làm bằng giấy bạc, mũ được làm bằng các lông vũ của con vẹt. Chúng tôi rất thích thú khi thấy ông già nô-el là Thượng úy của chúng tôi. Thượng úy cũng mặc áo bằng màn tuyn và đội mũ của con vẹt.

Chúng tôi đón năm mới 2 lần: 12 giờ đêm theo giờ Hà Nội là giao thừa ở Việt Nam và 4 giờ sáng Hà Nội sẽ là giao thừa ở Moskva.

Nhạc rất hay, nhưng chẳng có ai để nhảy. Có một số bạn gái Việt Nam đến dự trong trang phục quần áo dài màu trắng. Cũng có khoảng mươi phụ nữ từ sứ quán đến dự, nhưng họ là vợ của các nhân viên trong sứ quán hoặc họ đã có bạn nhảy rồi. Sau khi đón năm mới cùng với cả nước, chúng tôi vui vẻ chia tay nhau, ai về phòng người ấy.

[macbupda]

Đảng và Nhà nước Liên Xô với các chuyên gia quân sự của mình

Bước sang năm mới 1966, trung tâm huấn luyện của chúng tôi được chuyển gần về thành phố Hà Nội, gần Xưởng sửa chữa thiết bị thông tin của quốc phòng. Đây là một quyết định rất hợp lý. Bởi lẽ các thiết bị thông tin bị hỏng ở các đơn vị chiến đấu được đưa về xưởng sửa chữa này và học viên của chúng tôi có điều kiện kết hợp giữa học lý thuyết và thực hành. Quá trình học tập của học viên được rút ngắn. Các bài giảng chủ yếu được trình bày bằng tiếng Việt. Trong trường hợp có khó khăn, sẽ nhờ đến đồng chí phiên dịch. Học viên Thai được coi là học viên đặc biệt thông minh. Học viên này luôn luôn nêu câu hỏi, vì thế học viên này cũng rất dễ giải thích cho các học viên còn lại, Sau này chúng tôi mới biết Thai là Hoa kiều, đã tốt nghiệp Đại học ở Bắc Kinh.

Sau năm mới, chúng tôi được thông báo có đoàn cao cấp của Đảng, và Chính phủ Liên Xô do đồng chí Aleksanđr Nikolaevich Shelepin dẫn đầu thăm chính thức Việt Nam. Trong hàng ngũ lãnh đạo cấp Nhà nước, đồng chí Shelepin đứng ở vị trí thử 4: Brezhnev; Pođsornưy; Kosưgin và Shelepin đương kim Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia Liên Xô. Đồng chí là người trẻ nhất, kém các đồng chí lãnh đạo khác tới 10 tuổi. Chúng tôi được mời đến dự buổi đón chính thức tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội. Ở trong sứ quán Liên Xô, Đại tá Borisenko, Phó trưởng đoàn chuyên gia quân sự Liên Xô, phụ trách công tác chính trị, đã báo trước với chúng tôi rằng chúng tôi sẽ được trao tặng các phần thưởng của Chính phủ. Yêu cầu chúng tôi phải mặc com lê, và khi được trao, không bắt tay mạnh và giật tay người trao. Đồng chí Đại tá nói: “Các đồng chí hãy hình dung xem, các đồng chí lãnh đạo phải có bao nhiêu lần gặp gỡ, rồi lại trao phần thưởng và nếu như mỗi lần tiếp xúc, ai cũng bắt tay theo cách đó, mà đồng chí lãnh đạo của chúng ta cũng chỉ có một tay phải thôi. Các đồng chí cũng không nêu câu hỏi với cấp lãnh đạo, tất cả mọi vấn đề sẽ được chúng ta giải quyết ở Sứ quán”.

Ngày hôm sau, Thiếu tá Gromov lại tập họp chúng tôi. Kiểm tra diện mạo bên ngoài, giống như đã thông báo và đồng chí hài lòng với tất cả chúng tôi. Xe ô tô buýt chờ chúng tôi đến thẳng Quảng trường Ba Đình. Đây là Quảng trường lịch sử của Việt Nam, vì ngày 2 tháng 9 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bản Tuyên ngôn Độc lập. Trong khuôn viên Quảng trường còn có Phủ Chủ tịch và Chùa Một cột. Chùa Một cột được xây dựng từ năm 1049. Trên Quảng trường Ba Đình đã kín dòng người là các thiếu nữ Việt Nam trong bộ quần áo dài trắng truyền thống lộng lẫy. Đoàn chuyên gia chúng tôi được bố trí đứng cùng với các nhân viên Sứ quán. Sau một giờ chờ đợi, trong tiếng hô vang bằng tiếng Nga “hữu nghị” và “hoan hô”, mấy chiếc xe đen mui trần đang tiến vào Phủ Chủ tịch, về phía Việt Nam, chúng tôi được gặp Thủ tướng Phạm Văn Đồng.

Nói về Đoàn đại biểu cấp cao của chúng tôi, ngoài đồng chí Shelepin là Trưởng đoàn, có các thành viên trong đoàn là: đồng chí Đmitry Pheđorovich Ustinov, Uỷ viên dự khuyết Bộ Chính trị BCH TƯ Đảng CSLX, phụ trách các vấn đề Quốc phòng của Liên Xô; đồng chí Thượng tướng Tolubko, Tư lệnh trưởng Bộ đội Tên lửa chiến thuật.

Một món quà tặng đã mong đợi từ lâu đang nằm chờ chúng tôi ở Kim Liên. Một máy bay vận tải chở quà cho chúng tôi cùng đi với Đoàn đại biểu. Mỗi người được nhận một gói quà. Sĩ quan Trung cấp nhận gói số 1, sĩ quan sơ cấp nhận gói số 2, còn sĩ quan chuyên nghiệp, hạ sĩ quan và binh sĩ nhận gói số 3. Các gói quà đều như nhau, chỉ khác nhau về chất lượng của rượu. Trong gói số 1 có sâm panh và 2 chai cô nhắc quân đội loại 5 sao. Trong gói số 2 có sâm panh và 1 chai vôtka “thủ đô”, 1 chai vôtka “Moskva”. Trong gói số 3 có sâm panh và 2 chai vôtka “Moskva”. Ngoài ra trong mỗi gói quà còn có lạp xường, trứng cá đen và đỏ, bánh qui, thuốc lá, giày, khăn mặt, quần dài, áo len dài tay. Món quà quí nhất đối với chúng tôi là một thùng 4 chiếc bánh mỳ đen được bọc trong giấy bóng và 1 lọ cá trích được ngâm trong rượu nho đỏ. Đây là điều mơ của chúng tôi vẫn thể hiện trong ca khúc hàng ngày “Tôi mong có mẩu bánh mỳ Nga, bạn hãy cho tôi một cái đuôi cá trích và tôi sẽ trả bạn nhiều tiền”. Hình như bài hát trên đã đến tai Bộ trưởng Quốc phòng Liên Xô, Nguyên soái Malinovsky. Các gói quà mà chúng tôi mới được nhận là của cá nhân đồng chí Nguyên soái Bộ trưởng. Có lẽ đồng chí Nguyên soái Bộ trưởng nhớ lại thời kỳ đồng chí đã là lính tình nguyện sang Tây Ban Nha năm 1937. Mỗi chúng tôi đều nhận được thư riêng của đồng chí Nguyên soái Bộ trưởng với nội dung: “Bạn chiến đấu thân mến! Tổ quốc chúc mừng đồng chí nhân dịp năm mới 1966. Sức. chiến đấu của đồng chí - đó là hoàn thành nghĩa vụ quốc tế. Các đồng chí không chỉ bảo vệ Việt Nam mà các đồng chí còn bảo vệ Tổ quốc Liên Xô của chúng ta. Chúc mừng năm mới các đồng chí”.

Buổi tối đồng chí Gromov đến gặp tôi và báo cho tôi biết là tôi được gọi lên sứ quán gấp. Ông cũng không biết nguyên nhân triệu tập tôi lên. Xe ô tô ZIN của sứ quán đến đón tôi. Và cuối cùng cũng biết được người gọi tôi lên sứ quán là đồng chí Tùy viên quân sự, Đại tá Lebeđev, Anh hùng Liên Xô.

[macbupda]

Trong phòng làm việc khá mát mẻ, ngoài đồng chí Đại tá Tùy viên quân sự, còn một nhân viên an ninh (KGB) của sứ quán. Đối với đồng chí Đại tá Tùy viên quân sự thì tôi đã gặp nhiều lần trên sân bóng chuyền. Còn gặp trong phòng làm việc với thành phần như thế này đối với tôi là một câu đố. Khi phát hiện trên mặt tôi có điều băn khoăn, đồng chí Lebeđev nêu đề nghị giúp đỡ đồng chí ấy một việc: Kiểm tra phòng sẽ dùng làm nơi để đồng chí Sherbacov - Đại sứ Liên Xô tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa báo cáo với các thành viên trong Đoàn đại biểu về tình hình chính trị - quân sự ở khu vực. Thì ra, các đồng chí trong Sứ quán nhớ lại lời cảnh báo của tôi về trường hợp nghe trộm ở Kim Liên.

Phòng để Đại sứ báo cáo đẹp hơn phòng dùng để tiếp khách. Cửa sổ hai bên đều có rèm che và trên trần có lắp quạt cỡ lớn. Trên tường treo những bức tranh cổ có khung. Bàn hình bầu dục được đặt giữa phòng cùng với các ghế sô pha.

Trong thập niên 60 chưa có các thiết bị nghe trộm và nhìn lén loại cực nhỏ. Loại đài thông tin nhỏ nhất hiện có là chiến lợi phẩm chúng tôi thu được của tù binh phi công Mỹ. Loại này cũng nặng gần 1 kg và cố định chỉ 1 tần số, vì loại đài này dùng cho phi công gọi cấp cứu khi máy bay bị bắn rơi. Còn ngày nay, chỉ một máy điện thoại cầm tay có thể thực hiện được một loạt dịch vụ như: viđeo, chụp ảnh, ghi âm, các chức năng của một máy tính, chức năng máy hàng hải, biên tập v.v...

Cùng với đại diện KGB, chúng tôi kiểm tra đường dây điện, thay đèn bàn, cắt hệ thống truyền thanh trong sứ quán. Kiểm tra phía ngoài phòng họp. Kiểm tra các cửa sổ xem có “con bọ hung” nào không. Tôi đề xuất ý kiến trong lúc đồng chí Đại sứ báo cáo, nên mở nhạc. Thời gian đã cho thấy, Mỹ không hề biết được ý đồ của Nhà nước chúng ta.

Đã đến thời điểm chúng tôi được nhận phần thưởng của Tổ quốc trao cho. Chúng tôi chọn bộ com lê đẹp nhất để mặc. Tất cả các chuyên gia Liên Xô đều tập họp tại gian khánh tiết của đại sứ. Các thành viên trong đoàn đại biểu đã đến. Đồng chí Shelepin bước lên khán đài, còn các đồng chí Ustinov và Thượng tướng Tolubko ngồi cùng với chúng tôi. Đồng chí Ustinov dường như ngồi cạnh tôi, chỉ có điều là ở hàng trên. Một ý nghĩ ban đầu thoáng vụt trong tôi: “cứ y như Thiếu tá Smagin, trưởng đơn vị thông tin của trung đoàn chúng tôi ở Yakutsk”. Giống nhau là lẽ thường, song không đến mức độ như thế này. Cứ như là Thiếu tá của chúng ta sinh đôi vậy, đôi kính đeo cũng giống hệt và cả nụ cười nữa chứ!

Đồng chí Shelepin rất tin tưởng kể lại tình hình chính trị kinh tế ở Đông Dương. Đây là tình hình có thật, không thêm bớt. Đồng chí đánh giá cao công việc của chúng tôi. Những thắng lợi của chúng tôi trong các trận đánh trả không quân Mỹ trên bầu trời miền Bắc Việt Nam đã làm tốt lên mối quan hệ của các đồng chí lãnh đạo nhà nước Việt Nam với Nhà nước Liên Xô. Lãnh đạo Đảng và Nhà nước Liên Xô luôn theo dõi sự tiến triển tình hình ở Việt Nam. Cuối cùng đồng chí chúc mọi người đạt thành tích xuất sắc và quay trở về Tổ quốc bình an. Đây là một bài phát biểu xuất chúng, nắm được tâm tư của khán phòng và tạo ra một bầu không khí cởi mở, thể hiện được tầm nhìn của một nhà lãnh đạo lớn cấp quốc gia.

Sau báo cáo, Đại tá Đzưza công bố danh sách những người có tên sang phòng bên cạnh để nhận phần thưởng. Đồng chí Shelepin và Đại sứ Sherbakov cùng với các đồng chí chuyên gia sang phòng bên cạnh. Các chuyên gia thông tin ở lại phòng do đồng chí Ustinov trao phần thường. Một đại diện của Sứ quán đọc Quyết định tặng thưởng huân, huy chương. Người được lên nhận phần thưởng đầu tiên là đồng chí Belov G.A. Trưởng đoàn chuyên gia quân sự Liên Xô. Giữa buổi trao tặng, vang lên họ tên tôi: “Đồng chí Trung uý Skreblyukov Aleksei Ivanovich do có thành tích dũng cảm và anh hùng trong cuộc đấu tranh với không quân Mỹ, quyết định tặng Huy chương “Dũng cảm”. Tôi đi nghiêm tới gần đồng chí Ustinov và báo cáo theo đúng điều lệnh. Tôi chăm chú nhìn vào đồng chí Ustinov: “Đúng là Thiếu tá Smagin rồi”, tôi mỉm cười với đồng chí ấy và đồng chí ấy cũng cười với tôi. Tôi hân hạnh về điều đó.

Sau một thời gian khi đã về nước, trong thập niên 70, tôi có vinh dự nhiều lần được đảm bảo thông tin liên lạc cho đồng chí Nguyên soái Ustinov D. F - Bộ trưởng Quốc phòng Liên Xô. Ngay thời kỳ chiến tranh ái quốc vĩ đại, đồng chí là Bộ trưởng Bộ Công nghiệp Quốc phòng đã làm được rất nhiều, góp phần vào chiến thắng phát xít Đức. Cuối cuộc chiến tranh đồng chí được phong quân hàm Thượng tướng và được tặng thưởng phần thưởng cao nhất của Nhà nước - danh hiệu “Anh hùng Lao động XHCN”. Gần gũi với cấp dưới, hiểu biết công việc của mình và mạnh dạn đứng trước “cấp trên” nhận trách nhiệm những phần việc đã được giao - đó là đức tính của đồng chí Ustinov Dmitriy Feodorovich.

[macbupda]

Cuối nghi lễ trao huân, huy chương, tất cả lại tập trung về chỗ chúng tôi. Mọi người nhìn sang gian bên cạnh. Trên những cái bàn dài đã bày la liệt các chai sâm panh Liên Xô và các đĩa kẹo và trái cây.

Thiếu tướng Belov tiến sát gần đồng chí Shelepin và khẽ hỏi điều gì đó. Đồng chí Shelepin cất tiếng to dõng dạc nói: “Thôi nào, chúng ta có thể bắt đầu!”.

Nhóm các sĩ quan bắt đầu mở các chai rượu. Sau khi các chai đã được mờ và các cốc đã được rót rượu, mọi người được mời vào bàn. Đồng chí Shelepin đề nghị nâng cốc đầu tiên chúc thắng lợi sắp đến với chúng ta. Sau khi nâng cốc xong, đồng chí ấy nói, nếu ai có muốn hỏi gì, cứ việc hỏi, đừng có ngại, chúng tôi sẽ giải quyết.

Thay mặt những người được tặng thưởng, Thiếu tướng Belov, Trưởng đoàn chuyên gia quân sự Liên Xô đã phát biểu cảm ơn Đảng và Tổ quốc Liên Xô.

Sau buổi tiệc đứng, chúng tôi tụ tập thành từng nhóm, xem huân, huy chương của nhau và trò chuyện với nhau. Sau khi nói chuyện xong, tôi hỏi Đại uý Sviridov, cậu hỏi Shelepin điều gì đó? Vâng, về nhà ở ấy mà, sống trong một lán gỗ ở nông thôn thế là đủ rồi. Còn Marina - vợ tôi đã sinh con gái và đang sống trong một căn hộ hai phòng, nó chẳng khác gì một lán gỗ trước cách mạng, phải dùng củi để sưởi ấm, nhà vệ sinh quanh năm giá rét, nhưng lại còn phải chia sẻ chỗ ở với gia đình tác-ta có những 10 người, mà người con trai cả Nail mới ở tù về. Không hiểu vợ con tôi chịu sao nổi khi vắng tôi?

Tôi cũng đến gặp đồng chí Shelepin. Tôi tự giới thiệu tôi là “Trung uý Skreblyukov”, theo đúng điều lệnh quân đội, tôi xin phép được nêu một đề nghị cá nhân. “Vâng, tất nhiên, đồng chí cứ nêu! Nào, đồng chí Trung uý có vấn đề gì?”. Tôi báo cáo: “Sau khi tôi được Chính phủ cử đi công tác, vợ tôi sinh con gái trong căn hộ nhiều gia đình...”. Đồng chí Shelepin ngắt lời tôi và gọi trợ lý của mình tới, đề nghị nghe tôi trình bày thực chất của vấn đề mà tôi muốn nêu. Cuối buổi trao đổi, đồng chí trợ lý bắt tay tôi và nói: “Thôi nhé nhất định chúng tôi sẽ giúp đỡ!”.

Người trợ lý, rút từ túi ngực ra quyển sổ có đánh số trang và những ký hiệu nghiệp vụ, có Quốc huy Liên Xô, rồi ghi đầy đủ phiên hiệu đơn vị của tôi, địa chỉ gia đình tôi đang ở, họ tên vợ tôi. Đồng chí trợ lý nở nụ cười thân thiện và nói: “Mọi việc sẽ tốt đẹp!” tôi đi sang một bên. Thiếu tá Gromov đi đến tôi và hỏi “Tai sao cậu lại đến gặp đồng chí Shelepin, đã nói trước với cậu là không cần đến gặp riêng. Giờ cậu hãy chờ những điều không lấy gì làm vui”.

Trong buổi trao huân, huy chương này, Bulgakov - bạn tôi, nhận Huân chương Chiến công Cờ Đỏ. Tôi chia sẻ với bạn cuộc nói chuyện với Shelepin. Volođia ủng hộ tôi: “Nếu không giải quyết bây giờ thì còn đến bao giờ? Không thể quyết định khi mặc bộ com lê bằng kẽm. Chúng ta đi khỏi đây, mọi người sẽ quên chúng ta ngay”.

Đại tá Borisenko M.E. phó phụ trách chính trị của Thiếu tướng Belov, Trưởng đoàn chuyên gia, với vẻ bực tức và giận dữ, đi ngang tôi, nhưng không bắt tay chúc mừng tôi được tặng thưởng. Có thể tôi sẽ bị kỷ luật chăng? Có thể bị đuổi về cùng với nhóm đầu tiên trở về Liên Xô. Có lẽ đối với tôi sẽ như thế.

Các bạn đồng nghiệp chia làm 2 nhóm trong việc đánh giá hành động của tôi báo cáo lên cấp “bị cấm”. Tôi hành động như thế, đúng hay không đúng. Nếu như tôi không đề nghị, thì suốt đời tôi lại trách mình quá hèn nhát. Mặc cho cái gì sẽ xảy ra, tôi đã quyết định rồi... Một tuần thấp thỏm: Tôi bị đưa về Liên Xô hay vấn đề xin nhà ở của tôi được giải quyết?

Sau đúng một tuần, Thiếu tá Gromov thông báo, Đại tá Borisenko gọi tôi lên nói chuyện. Không có xe ô tô, tôi đi bộ lên Sứ quán với phán quyết “Được hay không được”.

Đại tá gặp tôi vui vẻ, tôi nghĩ ngay “mọi việc đều đâu vào đó”. Một số câu hỏi mang tính xã giao về thư từ, sức khỏe của vợ và con gái, và cuối cùng Đại tá mới đi vào vấn đề chính: Gia đình đồng chí được chia một căn hộ ở trung tâm thành phố Yakutsk, có địa chỉ như sau: Phố Các Mác, nhà số... phòng số... Niềm vui đã chiếm kín cả tâm hồn tôi. Thế là nhờ trời, mọi vấn đề đã được giải quyết!

Trên đường từ Sứ quán trở về tôi đi trên xe ô tô của Đại tá Borisenko. Các bạn vui mừng chúc mừng tôi đã nhận được căn hộ mới. Vợ tôi đã ghi thư cho tôi và kể rằng, nửa đêm các thủ trưởng đã đến nơi ở của cô ấy và đưa mẹ con cô ấy đến khu tập thể khác có hệ thống sưởi ấm trung tâm, đối diện với tòa nhà của các sĩ quan. Lại khu tập thể, và một điều bất ổn nhất là căn phòng lại nằm dưới cửa vòm, vào mùa tuyết của Sibêria, tuyết sẽ rơi vào nền và các góc phòng. Sau khi nhận được thông tin này, tôi đã đến gặp Đại tá Borisenko và kể lại mọi chuyện cho Đại tá nghe. Nói thêm một chút là Trợ lý của đồng chí Shelepin đã để lại địa chỉ cho tôi để báo cáo. Đại tá Borisenko rất tức giận: “Đồng chí Aleksei thân mến, đồng chí cứ yên tâm, chúng tôi sẽ khắc phục vấn đề này sớm”.

Sau tròn một tháng, vợ tôi ghi thư thông báo, họ đã chuyển gia đình về chỗ ở mới. Một căn hộ 2 phòng tầng 2 nhà 5 tầng, Tòa nhà này chưa hoàn thiện xong Địa chỉ: Phố Postưsev, nhà số 2. Cách sông Angara chừng 50 mét, có cảnh rất đẹp nhìn ra nhà máy thủy điện Yakutsk. Chỉ có một điểm yếu là hiện tại mới chỉ có một căn phòng này được bàn giao cho người đến ở các căn hộ còn lại phải sau 2 tháng nữa.

[macbupda]

Những vẻ đẹp Việt Nam

Trong những ngày ở Việt Nam, hàng ngày lên lớp dạy các chuyên gia Việt Nam quả là một công việc đơn điệu. Song tác động nhiều đến tư tưởng chúng tôi là điều kiện sinh hoạt hàng ngày có khó khăn, đặc biệt là tình hình chiến sự luôn căng thẳng, máy bay Mỹ luôn luôn xâm phạm bầu trời, khiến có lúc lo lắng có thể bị thương vong trong điều kiện đều xa gia đình. Việc liên lạc với gia đình chỉ có một con đường duy nhất là thư, mà nhiều khi thư cũng chậm hàng tháng. Ngày nay nhớ lại, chúng tôi cũng rất khó hình dung là khi đó chúng tôi chịu đựng được khí hậu nhiệt đới có độ ẩm cao. Khí hậu nhiệt đới đã gây ra một số bệnh ngoài da cho chúng tôi. Nước uống chỉ được dùng nước đã đun sôi và không để nguội. Nhiều chuyên gia chúng tôi bị các bệnh về đường ruột, dạ dày, bởi vì họ làm việc ở những nơi thiếu màn chống muỗi và thiếu các món ăn Nga.

Chiến tranh là chiến tranh. Tuy thế, những ngày chủ nhật, các bạn Việt Nam đã cố gắng tổ chức cho chúng tôi những tua du lịch đầy thú vị. Đối với chúng tôi, mỗi chuyến đi là một sự kiện vô cùng quí giá. Chúng tôi được phép đem theo máy ảnh để chụp. Chúng tôi được chiêm ngưỡng và chụp những thắng cảnh vô cùng đẹp và nổi tiếng. Chúng tôi không thể tin nổi bàn tay của những kẻ man rợ của thế kỷ 20 đã tàn phá những cảnh đẹp tương tự như thế này.

Đã hơn 40 năm trôi qua kể từ khi Việt Nam dành được thắng lợi toàn thắng: giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, vì công việc, tôi cũng nhiều lần phải gặp và nói chuyện với các cựu binh Mỹ đã tham chiến ở Việt Nam, song hình ảnh người Mỹ là kẻ thù xâm lược vẫn suốt đời giữ trong nhận thức của tôi. Tính kiêu ngạo của họ trong khi trao đổi nhanh chóng bị tiêu tan khi nhắc tới những yếu tố thất bại... Họ phải rút lui khỏi các cuộc nói chuyện và tiếp xúc với những người chiến thắng. Đó là điều tại sao chúng tôi không thích họ...

Trong một ngày chủ nhật mùa đông, trời nắng ấm, chúng tôi cùng với các đồng chí phiên dịch đi ra vịnh Hạ Long - hòn ngọc của đất nước này. Chúng tôi đi sớm để dễ dàng vượt qua được thành phố lúc nào cũng chen chúc và qua được cầu Long Biên là chiếc cầu đẹp nhất Đông Dương có chiều dài 1800 mét bắc qua sông Hồng. Ngồi trên xe hơn 3 tiếng đồng hồ chạy theo hướng đông về phía vịnh Hạ Long. Sau đó tất cả chúng tôi được chia thành nhóm 10 người và ngồi vào ca nô chạy theo dòng chảy của sông. Chúng tôi rất vui khi chúng tôi được sát nhập với đoàn chuyên gia quân sự Liên Xô. Trong đoàn có đồng chí Vaghin, đồng chí Tokmakov. Ngồi sau tay lái ca nô là những cô gái. Họ lái rất điêu luyện đến mức chúng tôi phải khâm phục tài nghệ của họ.

Cảnh đẹp của vịnh Hạ Long làm tôi sửng sốt. Theo lời giới thiệu của hướng dẫn viên du lịch, trong vịnh có trên 3000 hòn đảo và gần một nghìn hòn đảo chưa có tên gọi. Hướng dẫn viên đã chỉ cho chúng tôi hòn đảo mang tên nhà du hành vũ trụ Gherman Titov với câu chuyện rất hay. Ngày 22 tháng 11 năm 1962, nhà du hành vũ trụ số 2 của chúng tôi - Gherman Titov đã cùng với Chủ tịch Hồ Chí Minh ra nghỉ trên hòn đảo này. Khi tàu đưa đoàn của Chủ tịch Hồ Chí Minh tới vùng đảo này, nhà du hành vũ trụ xin phép Bác Hồ được tắm. Dưới đây là trích đoạn hồi ký của Ti Tốp:

- Cháu có rét không? Bác Hồ âu yếm cười và hỏi tôi:

Sau một giây, chúng tôi đã xuống xuồng và đi tới một đảo nhỏ. Các phiến đá màu xanh và lóng lánh bởi những giọt sương trên đảo dựng thành bức tường thẳng đứng và chỉ có một nơi được tạo thành bãi cát vàng.

- Đây gọi là đảo gì?

Bác Hồ hỏi đồng chí phụ trách ca nô, khi chúng tôi ùa vào sóng, chúng tôi lại chạm vào boong tàu bảo vệ. Đồng chí hải quân trả lời:

- Thưa bác, đảo này mang số 46 ạ!

- Bác nghĩ, Gherman Titov đến Việt Nam và không thể mãi mãi ở lại Việt Nam, chúng ta để lại cho Ti Tốp một món quà khác, - Bác Hồ ôm vai tôi và nói, Bác đặt tên cháu cho hòn đảo này! Cháu tới đây lúc nào cháu muốn, cháu là khách quí mà! Và Bác Hồ đã quay sang người phụ trách ca nô và giải thích một ý của Người:

- Hãy sửa lại trên bản đồ: Đảo này từ nay gọi là đảo Gherman Titov”.

[macbupda]

Chúng tôi cũng theo gương nhà du hành vũ trụ của chúng tôi. Và mặc dù cấm tắm, song chúng tôi đồng loạt nhảy xuống nước và bơi tới hòn đảo vinh quang. Nước lạnh bao quanh thân thể chúng tôi chẳng khác nào người mẹ thân yêu. Mỗi người nghĩ về hồ nước nơi mà mình học bơi. Còn đối với tôi, trước mắt tôi là một hòn đảo nhỏ ở quê hương tôi - vùng Shabelnik xa xôi.

Với cảm giác vui và hân hạnh, chúng tôi bơi tới đảo. Mọi người có cảm giác đây là một phần của Tổ quốc mình.

Cảnh đẹp như vịnh Hạ Long, trong đời tôi không biết lấy gì mà so sánh. Hàng nghìn hòn đảo có cây đâm chồi nẩy lộc đang tạo ra ở đây một cảnh đẹp kỳ diệu - hàng nghìn đảo là hàng nghìn hình dạng khác nhau. Hình như những con rồng khổng lồ cổ xưa đã bị chết cóng và những con tàu tuần tiễu đang đứng suốt đời để tạo thành bản sắc không thể nhìn thấy được của việc chuyển giao từ rừng sang đại dương.

Các hang động với kích thước khác nhau cũng tạo ra cho vịnh một bản sắc đặc biệt. Phần lớn các hòn đảo ở đây là núi đá vôi và chúng đã bị xói lờ với mức độ khác nhau. Do đó các hang động được tạo thành. Một số hang có thể đi ca nô thẳng vào, song như lời giới thiệu của hướng dẫn viên thì khi nước thủy triều dâng lên, một số hang động bị chìm trong nước.

Chúng tôi không bao giờ quên câu chuyện hang Đầu Gỗ. Hang này gồm có 3 gian, mỗi gian có chiều dài gần 100 mét. Có cảm tưởng như là đang ở trong câu chuyện của Bazhov về “bà hoàng của núi vàng”. Những tấm nhũ đá muôn hình, muôn vẻ được tạo ra những hình thù khác nhau, như con chim, con cá, hoa và tất cả những gì mà con người ta có thể tưởng tượng ra được.

Những gam màu kỳ diệu và các sắc thái của chúng không đâu có được thể hiện rõ trên các bức tường của gian thứ 2. Gian thứ 3. theo tôi là gian có nhiều chứng tích lịch sử của Việt Nam. Gian này đã được sử dụng để cất giấu các cọc gỗ của đạo quân Trần Hưng Đạo. Thời bấy giờ đạo quân của tướng Trần Hưng Đạo đã đóng cọc xuống đáy sông Bạch Đằng để đánh các tàu của “quân phương Bắc”.

Những di vật lịch sử như: các cọc gỗ, các thanh kiếm, mũi tên và di hài của các nghĩa sĩ đạo quân đều để trong một khám đặc biệt trong tường và chỉ giới thiệu cho những vị khách quân sự và khách danh dự như các thành viên trong đoàn chúng tôi xem. Những mảnh xương sọ màu vàng được để riêng trong từng ô được ngăn cách bởi những viên đá cẩm thạch đã gợi cho người xem những cảm xúc đặc biệt.

Tôi ngạc nhiên khi nghe nhà sư bắt đầu giới thiệu và kể về bậc tiền bối của mình và về các chiến công của họ. Thông qua phiên dịch, tôi hỏi lại xem đó là của ai? “Ồ, tất nhiên đó là của tôi, đấy, chiếc xương sọ trắng nhất là của bố tôi, còn đây là ông nội tôi, bên cạnh là cụ cố tôi, còn đây là cha của cụ cố tôi...”. Cứ như thế nhà sư đã giới thiệu đầy đủ họ và tên từng người, kể về lòng dũng cảm và chiến công của các tiền nhân từ thế kỷ thứ 8 đến ông tổ anh hùng của mình. Lúc này tôi suy nghĩ về việc mình chẳng hiểu gì về lịch sử của nước mình, về lịch sử của dòng họ Skreblyukov.

Trên đường trở về Hà Nội, chúng tôi bị cảnh sát giao thông chặn xe và báo cho biết có báo động máy bay Mỹ sắp tới. Chúng tôi xuống vệ đường và nghe tiếng rú của máy bay, chúng đang bay về phía Hải Phòng.

Bỗng từ phía núi vang lên tiếng ầm ầm, lên lửa của chúng ta vút lên và theo sau là một dải khói trắng mờ, nhanh chóng bám sát máy bay. Máy bay không kịp hạ độ cao, cố ý tránh sang bên trái. Tên lửa cổ bám sát và đã vượt tốc độ máy bay. Sau mấy phút, tên lửa đã đuổi kịp mục tiêu và một tiếng nổ kèm theo, một đám mây màu vàng tung ra, máy bay biến thành nhiều mảnh và rơi xuống khu rừng. Chúng tôi vui mừng và tự hào về những chiến sĩ tên lửa của chúng tôi đã trừng trị kẻ thù đem bom đánh phá các mục tiêu hòa bình của Việt Nam. Khi đã về Hà Nội, chúng tôi mới biết đơn vị Tên lửa Phòng không đánh trận nói trên do Thiếu tá Lyakishev I.A. chỉ huy.

Việc dạy và học tại trung tâm huấn luyện khi đã chuyển về phía nam ngoại thành Hà Nội dành nhiều thời gian vào việc sửa chữa các thiết bị thông tin được chuyển từ các mặt trận ở miền Nam Việt Nam. Làm việc trong xưởng sửa chữa này không chỉ có các chuyên gia Việt Nam mà có cả các chuyên gia Trung Quốc.