Chương hai
THAM GIA XÂY DỰNG KINH TẾ VÀ LÀM NHIỆM VỤ CHIẾN ĐẤU BẢO VỆ TỔ QUỐC Ở BIÊN GIỚI TÂY NAM (1975 - 1979)
I. THỰC HIỆN NHIỆM VỤ XÂY DỰNG KINH TẾ TRONG NHỮNG NĂM ĐẦU GIẢI PHÓNG TẠI VÙNG ĐẤT CỰC NAM TRUNG BỘ.[/b]
Sau thắng lợi vĩ đại của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta bước vào một kỷ nguyên mới: kỷ nguyên độc lập, thống nhất, tiến lên chủ nghĩa xã hội.
Thực hiện Di chúc thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta đề ra đường lối, nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới, từng bước xây dựng nước ta thành "Một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới". (1)
Nhiệm vụ của quân đội trong thời kỳ mới, Đảng ta xác định rõ: "Xây dựng quân đội chính qui, hiện đại, hùng mạnh, sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu thắng lợi; bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; đồng thời tham gia xây dựng kinh tế, xây dựng đất nước".
Quán triệt sâu sắc chủ trương của Đảng, Chỉ thị của Bộ Quốc phòng, thực hiện điều chỉnh, sắp xếp tổ chức lực lượng cho phù hợp với nhiệm vụ trong thời kỳ mới; Đảng ủy - Bộ Tư lệnh Quân khu 5 ra quyết định thành lập các đoàn xây dựng kinh tế, trong đó có các Đoàn 331, 332, 333, 334.
Để thực hiện chỉ thị của Bộ Quốc Phòng và nhiệm vụ Tư lệnh Quân khu 5 giao, Trung đoàn 250 đang tiếp quản ở Nha Trang và huyện Cam Ranh - tỉnh Khánh Hòa. Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975 đất nước hoàn toàn thống nhất, Trung đoàn chuyển sang nhiệm vụ mới đó là: Nhiệm vụ xây dựng kinh tế, nhiệm vụ cụ thể là khai hoang đất rừng thuộc huyện Bắc Bình - tỉnh Thuận Hải (nay là tỉnh Bình Thuận) để trồng bông.
Cuối tháng 3 năm 1976, Quân khu điều hai Tiểu đoàn đặc công 406 và 409 về đội hình Trung đoàn. Trong kháng chiến chống Mỹ, các đơn vị này trực thuộc Quân khu: Tiểu đoàn 406 hoạt động ở địa bàn Quảng Ngãi, Tiểu đoàn 409 ở Quảng Nam và sau đó phát triển theo đội hình Chiến dịch Hồ Chí Minh. Sau ngày giải phóng tiếp quản ở Nha Trang và huyện Cam Ranh - tỉnh Khánh Hòa, những năm kháng chiến chống Mỹ Tiểu đoàn 406 và 409 có nhiều thành tích xuất sắc được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trong nhân dân.
Miền Nam được hoàn toàn giải phóng, đất nước Tổ quốc Việt Nam được thống nhất. Sau hàng chục năm chiến đấu gian khổ, ác liệt, nay có hòa bình, nhiệm vụ chuyển đổi, tình cảm quê hương, gia đình có tác động đến tư tưởng của không ít cán bộ, chiến sĩ. Nhiều đồng chí mong muốn sớm được phục viên, chuyển ngành, không yên tâm làm nhiệm vụ, xây dựng đơn vị, nảy sinh những băn khoăn, lo lắng, bởi lẽ hàng bao năm nay hầu hết cán bộ, chiến sĩ ở rừng núi, đặc thù hoạt động với nhiệm vụ là chiến đấu và phục vụ chiến đấu, nay với môi trường và nhiệm vụ mới, nhiệm vụ xây dựng và phục hồi nền kinh tế, cán bộ các cấp hầu hết chưa được đào tạo quản lý kinh tế, chưa có trình độ chuyên môn về kiến thức khoa học kỹ thuật để bước vào lĩnh vực hoạt động mới. Nhưng với bản chất và truyền thống của người quân nhân cách mạng, thực hiện lời dạy của Bác Hồ: "Quân đội với chức năng là đội quân công tác, đội quân chiến đấu và sản xuất"; Chấp hành nghiêm chỉ thị và mệnh lệnh của Quân khu, các đơn vị được điều biên chế về Trung đoàn đã nhanh chóng cơ động về vị trí đóng quân mới để ổn định các mặt và sẵn sàng bước vào nhiệm vụ mới.
Trong thời gian đầu, Trung đoàn chuyển nhiệm vụ mới, thì các đơn vị của Trung đoàn 250 (cũ) và Tiểu đoàn 406, 409 cũng đã thực hiện chính sách giải quyết cho số cán bộ, chiến sĩ phục viên, chuyển ngành theo chủ trương của trên và được tinh giản biên chế. Đến tháng 6 năm 1976 Trung đoàn 250 chỉ còn Trung đoàn bộ và một đại đội khung cán bộ lấy phiên hiệu là Đại đội 253. Sau khi tiếp nhận hai Tiểu đoàn đặc công 406 và 409, biên chế của Trung đoàn 250 mới kiện toàn gồm: Ban Chỉ huy Trung đoàn, 3 cơ quan và các đội sản xuất (không tổ chức cấp tiểu đoàn). Chỉ huy Trung đoàn gồm các đồng chí: Thiếu tá Nguyễn Ngọc Bình - Trung đoàn trưởng (2). Đại úy Huỳnh Tờ - Trung đoàn phó; đồng chí Nguyễn Trắc - Chính ủy; đồng chí Phan Niệm làm Phó Chính ủy; đồng chí Đính - Tham mưu trưởng; Đại úy Ngô Quang Dự (tiểu đoàn trường Tiểu đoàn 253 cũ) giữ chức Tham mưu phó; cơ quan chính trị do đồng chí Thắng làm Chủ nhiệm, đồng chí Cao Bá Thọ làm Phó chủ nhiệm, cơ quan hậu cần do đồng chí Thương làm Chủ nhiệm.
Để di chuyển đội hình về vị trí mới, Trung đoàn đã tổ chức đoàn cán bộ đi khảo sát thực địa trước và về báo cáo tình hình các mặt cho Quân khu.
Tháng 4 năm 1976, Bộ Tư lệnh Quân khu 5 cùng đồng chí Cục trưởng Cục Hậu cần Quân khu vào kiểm tra các kế hoạch và công tác bảo đảm cũng như tình hình thực tế và lệnh cho Trung đoàn 250 hành quân vào Thuận Hải, vị trí đóng quân và sản xuất trồng bông tại tây bắc thị trấn Lương Sơn và Sông Lũy (đoạn từ tây nam thị trấn Lương Sơn kéo dọc tây Sông Lũy đến đập tràn Sông Lũy dài khoảng 4 ki-lô-mét) khẩn trương che lán trại và bắt tay ngay vào làm đất trên diện tích đã có do đơn vị sản xuất cũ của bạn để lại chuẩn bị phân giống cho gieo trồng kịp mùa, đồng thời chuẩn bị kế hoạch tiến hành khai hoang mới khi máy khai hoang làm đất của Quân khu điều về.
Đường giao thông qua Sông Lũy, Quân khu giao cho Công binh Quân khu nối ngay cho Trung đoàn một cầu phao, sức chịu đựng của cầu xe ôtô vận tải qua được.
Đội hình đóng quân của Trung đoàn ở địa bàn xã Lương Sơn. Trung đoàn bộ gồm Ban chỉ huy Trung đoàn và các cơ quan đóng quân ở khu vực đập tràn (bên đầu cầu hướng tây); Tiểu đoàn 406 đứng cách Trung đoàn bộ (khu vực trạm xá) khoảng l,5 - 2 ki-lô-mét, Tiểu đoàn 409 đóng ớ bắc Trung đoàn bộ 2 kilômét.
Tháng 6 năm 1976, Quân khu có quyết định chuyển thuộc Trung đoàn 250 biên chế tổ chức cho Sư đoàn 968 chỉ huy quản lý nhưng quyết định chưa kịp thi hành thì Sư đoàn 968 đã có lệnh điều động đi làm nhiệm vụ mới.
Tháng 8 năm 1976, Trung đoàn được tiếp nhận 1.100 đồng chí tân binh quê ở Nghệ - Tĩnh (nay là hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh). Trung đoàn biên chế thành các đội sản xuất, không còn đầu mối cấp tiểu đoàn; Tiểu đoàn 253 thành 3 Đại đội sản xuất 251, 252 và 253; Tiểu đoàn 406 có Đại đội 1, 2, 3; Tiểu đoàn 409 có Đại đội 4, 5, 6; số cán bộ Tiểu đoàn 406 và 409 được lệnh trên về Quân khu nhận nhiệm vụ mới. Thời gian này, Trung đoàn còn được Quân khu giao nhiệm vụ quản lý trên 200 đối tượng là sĩ quan chế độ ngụy Sài Gòn, thuộc diện cải tạo theo chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước ta. Đang ổn định tổ chức, biên chế, Trung đoàn lại có quyết định điều về trực thuộc Đoàn 334 (Sư đoàn 968 được điều đi làm nhiệm vụ mới). Đoàn 334 là đoàn xây dựng kinh tế của Quân khu, khai hoang trồng bông chiến lược trên vùng đất Thuận Hải.
Tỉnh Thuận Hải, một miền đất Cực Nam Trung Bộ. Ở đây có lượng mưa thấp nhất so với các vùng miền khác trong toàn quốc. Mưa nhiều chỉ tập trung trong vòng ba tháng, từ tháng 7 đến tháng 9 là hết. Đồng bào địa phương gọi đất ở đây là "đất ly 9, đất không thở".
Vùng đất "nắng bụi, mưa bùn", vừa mới mưa đã ngập úng, vừa nắng lên đã khô hạn. Trên vùng đất hoang bạt ngàn ấy lại có thời tiết, khí hậu phù hợp với cây bông vải. Biến vùng đất hoang sơ ấy thành của cải xây dựng đất nước là một chủ trương đúng đắn của Quân khu.
Nhưng để biến đất trắng thành bông trắng, thành của cải vật chất là cả một quá trình đầy khó khăn gian khổ. Phải đầu tư vốn liếng, vật tư, kỹ thuật canh tác, thủy lợi cây giống và trí tuệ, công sức của con người.
Khó khăn gian khổ trong chiến tranh là đói cơm, thiếu muối, là bom đạn, là những trận càn quét chống phá quyết liệt ngày đêm của địch. Trong thời bình, xây dựng đất nước, làm kinh tế xây dựng chủ nghĩa xã hội thì điều khó khăn, trăn trở sẽ là năng suất, chất lượng, hiệu quả. Trung đoàn được giao nhiệm vụ chuyên nghiệp trồng bông cho Quân khu. Đây là nhiệm vụ hết sức mới mẻ đối với cán bộ, chiến sĩ toàn Trung đoàn.
Từ trong chiến tranh gian khổ, hy sinh, nay đất nước được độc lập thống nhất, người chiến sĩ lại cùng cả nước bước vào mặt trận xây dựng kinh tế, ổn định đất nước sau chiến tranh. Tất cả phải làm quen từ đầu, từ những khái niệm lạ tai như: san ủi mặt bằng, làm bờ lô, bờ vùng, bờ thửa; các giống bông mới như bông Luồi, bông Quấy Vịt của Trung Quốc, bông Đê-ta-pin của Mỹ; rồi đến các khái niệm về kỹ thuật ...
Mặt khác, đóng quân trên địa bàn có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số như: Chăm, Hoa, Nùng ... ngôn ngữ bất đồng, lúc đầu cán bộ, chiến sĩ cũng gặp không ít khó khăn trong công tác dân vận, học hỏi kinh nghiệm v.v ...
Song phát huy truyền thống trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu, trên mặt trận mới, cán bộ, chiến sĩ toàn Trung đoàn quyết tâm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ trên giao.
Lễ ra quân làm nhiệm vụ khai hoang của Trung đoàn được tổ chức trọng thể tại đập tràn bên bờ sông thuộc xã Lương Sơn - huyện Bắc Bình - tỉnh Thuận Hải.
Tham dự buổi lễ có đại diện Thủ trưởng Bộ Quốc phòng -Thượng tướng Nguyễn Trọng Xuyên; Đại tá Sáu Phúc Chỉ huy trưởng Tỉnh đội Thuận Hải; Thủ trưởng Đoàn 334 và đông đảo cán bộ, chiến sĩ toàn Trung đoàn. Với khí thế mới, tiến quân vào mặt trận xây dựng kinh tế, các đơn vị Trung đoàn biểu thị quyết tâm và hứa với Thủ trướng Bộ, Thủ trưởng cấp trên thực hiện thăng lợi nhiệm vụ được giao.
Những tháng còn lại của năm 1976, với công sức, trí tuệ của tập thể cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn, cả một vùng rừng rậm rộng lớn dần dần hình thành các khu A, B, C theo qui hoạch cơ bản. Hệ thống doanh trại từng bước được xây dựng đáp ứng yêu cầu ăn ở, sinh hoạt và công tác của đơn vị. Tuy vẫn chỉ là nhà tôn vách đất, song xây dựng được cơ ngơi cho nhu cầu sinh hoạt để khẩn trương bước vào mùa vụ, là một sự nỗ lực vượt bậc của cán bộ, chiến sĩ toàn Trung đoàn.
Những tháng cuối năm 1976 và cả năm 1977, vật lộn với đất đá, với rừng trong khí hậu khắc nghiệt, gió bụi và nắng nóng của miền đất Bắc Bình, Thuận Hải, Trung đoàn đã san ủi được 500 héc-ta đất hoang. Vụ bông đầu tiên, Trung đoàn thu hoạch được 95 tấn bông thô. Đây là thắng lợi bước đầu. Tuy năng suất, chất lượng còn thấp, song đã khẳng định được ý chí, nghị lực phi thường của cán bộ, chiến sĩ toàn Trung đoàn trên con đường xây dựng, làm kinh tế. Những kinh nghiệm thực tế qua vụ bông đầu tiên và sự giúp đỡ về kỹ thuật của Trung tâm bông tỉnh Thuận Hải đã tạo ra những yếu tố cơ bản quyết định đến năng suất, chất lượng bông của Trung đoàn ở những mùa vụ tiếp theo.
Phát huy kết quả năm 1977, Đảng ủy - Chỉ huy Trung đoàn đề ra kế hoạch phấn đấu bằng được 250 tấn bông thô trong vụ năm 1978. Mọi công tác chuẩn bị cho vụ bông năm 1978 cơ bản đã xong. Nhưng trước yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trên biên giới Tây Nam, ngày 10 tháng 5 năm 1978, Quân khu quyết định biên chế Trung đoàn 250 thành Trung đoàn bộ binh thường trực sẵn sàng chiến đấu kết hợp với xây dựng kinh tế.
Theo đó, Trung đoàn sẽ trực thuộc Quân khu về mọi mặt. Nhiệm vụ của Trung đoàn lúc này lại thay đổi từ sản xuất làm kinh tế sang huấn luyện cho nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu, mọi hoạt động của Trung đoàn có những xáo trộn nhất định, đặc biệt là lãnh đạo công tác tổ chức cán bộ, công tác tư tưởng, công tác tổ chức biên chế và huấn luyện bổ sung. Song với quyết tâm thực hiện tốt nhiệm vụ trên giao Trung đoàn đã mạnh dạn đề nghị bổ nhiệm đội ngũ cán bộ các cấp, đặc biệt là cán bộ cơ sở từ trung đội đến tiểu đoàn và gửi một số cán bộ đi đào tạo ngắn hạn ở các Quân khu về bổ sung cho Trung đoàn, số cán bộ còn lại làm công tác tổ chức ổn định biên chế, tham gia tập huấn, huấn luyện quân sự kết hợp với giáo dục chính trị tư tưởng, Quân khu 5 trực tiếp truyền đạt huấn luyện trong thời gian 30 - 45 ngày, nội dung các hình thức chiến thuật tiểu đội, trung đội, đại đội bộ binh vận động tiến công và tập kích, các bài kỹ thuật, chiến thuật bắn chiến đấu v.v ... cho đội ngũ cán bộ từ trung đội trưởng đến trợ lý cơ quan Trung đoàn (tham gia tập huấn cùng Trung đoàn có đơn vị bạn (là) Trung đoàn bộ binh 96 và Trung đoàn cơ giới 21 (3)) địa bàn tập huấn ở xã Lương Sơn - huyện Bắc Bình - tỉnh Thuận Hải.
Sau nhiều năm chiến đấu chống Mỹ cứu nước, cán bộ chiến sĩ Trung đoàn đã không ngại gian khổ, hy sinh, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp giải phóng miền Nam thống nhất đất nước. Đất nước thống nhất niềm vui chưa trọn vẹn, chưa có ngày đoàn tụ với gia đình, quê hương, đơn vị lại thêm nhiệm vụ mới là xây dựng kinh tế hàn gắn vết thương chiến tranh. Công việc đang tiến hành dang dở, thì chiến tranh xâm lược của bọn phản động Pôn Pốt lại bùng nổ trên biên giới Tây Nam Tổ quốc. Cán bộ, chiến sĩ một lần nữa lại mang ba lô tạm biệt hậu phương lên đường ra mặt trận với bao trăn trở, khó khăn của người thân, gia đình, ở hậu phương thời kỳ đất nước đang quá độ xây dựng xã hội mới, phía trước trên biên giới là chiến tranh, phía sau là hòa bình, giữa tư tưởng tích cực và tiêu cực, giữa cống hiến và hưởng thụ ... Nhưng với bản chất và truyền thống tốt đẹp của quân đội, nhân dân, của đơn vị thường trực chiến đấu, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn đã ý thức, giác ngộ được trách nhiệm, nghĩa vụ của mình, lần nữa sẵn sàng nhận nhiệm vụ lên biên giới để bảo vệ biên cương của Tổ quốc.
----------------------------------
(1) Trích Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày 10-5-1969, Nxb QĐND, tr.12.
(2) Đồng chí Nguyễn Ngọc Bình được tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân ngày 19-9-1967, lúc đó là Tiểu đoàn phó, Tiểu đoàn 409 đặc công, Quân khu 5.
(3) Trung đoàn cơ giới 21: tháng 5-1978 được Bộ Tư lệnh Quân khu 5 lấy làm nòng cốt quyết định thành lập Trung đoàn 726 trực thuộc Tỉnh đội Gia Lai - Kon Tum, chiến đấu trên biên giới tỉnh Gia Lai và tỉnh Na-ta- ra-ki-ri (Campuchia).-----------------------------------------
