Lịch sử Quân sự Việt Nam

Ngã ba Đồng Lộc nằm trên đường Trường Sơn, thuộc địa phận Đồng Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh. Ngã ba Đồng Lộc có tổng diện tích 50ha  nằm gọn trong  một thung lũng hình tam giác, hai bên đồi núi trọc, giữa là con đường độc đạo, mặt đường giống như một lòng máng, bom địch thả xuống bên nào đất đá cũng lǎn xuống đường làm cản trở giao thông.

Tất cả mọi con đường từ  Bắc vào Nam đều phải vượt qua ngã ba Đồng Lộc. Ngã ba Đồng Lộc được coi như cổ họng, vượt qua được sẽ phân tán toả ra nhiều tuyến đường khác nhau đi vào nam. Ngã ba Đồng Lộc là trọng điểm có tầm quan trọng chiến lược nên trong chiến tranh phá hoại kẻ địch âm mưu ném bom huỷ diệt nhằm chặn đứt sự chi viện sức người, sức của, vũ khí, súng đạn, lương thực... của hậu phương lớn miền Bắc xã hội chủ nghĩa đối với tiền tuyến lớn miền Nam. Chỉ tính riêng 240 ngày đêm từ tháng 3 đến tháng 10/1968 không quân địch đã trút xuống đây 48.600 quả bom các loại.

Hồi 17h ngày 24/7/1968 tiểu đội 4 thanh niên xung phong được lệnh trọng điểm ở khu vực địch vừa thả bom để san lập hố bom sửa chữa đường, kết hợp sửa chữa hầm trú ẩn khơi sâu rãnh thoát nước ở đoạn đường độc đạo để nhanh chóng thông đường cho xe qua. Tiểu đội 4 hôm ấy có 10 cô gái trẻ:

Võ thị Tần - 22 tuổi - tiểu đội trưởng
Hồ Thị Cúc - 21 tuổi - tiểu đội phó
Võ Thị Hợi - 20 tuổi - chiến sĩ
Nguyễn Thị Xuân - 20 tuổi - chiến sĩ
Dương Thị Xuân - 19 tuổi - chiến sĩ
Trần Thị Rạng - 19 tuổi - chiến sĩ
Hà Thị Xanh - 18 tuổi - chiến sĩ
Nguyễn Thị Nhỏ -  19 tuổi - chiến sĩ
Võ Thị Hạ - 19 tuổi - chiến sĩ
Trần Thị Hường - 17 tuổi - chiến sĩ
Nhận nhiệm vụ xong, các cô đến tại hiện trường gấp rút triển khai công việc với cả niềm vui được gửi gắm trên từng chiếc xe qua nên các cô không hề sợ hãi. Họ làm việc không ngơi tay, vừa cười, vừa nói, vừa ý ới gọi nhau. Bỗng một tốp máy bay phản lực từ hướng Bắc vào Nam vượt qua trọng điểm. Tất cả các cô nhanh chóng nằm rạp xuống đường. Hết tiếng máy bay các cô lại chồm dậy làm việc. Bất ngờ tốp máy bay phản lực quay lại bay từ trong ra thả một loạt bom rơi đúng vào đội hình 10 cô gái. Các tiểu đội thanh niên xung phong đi sau chồm lên gào thét, nhân dân xóm Bãi Dĩa quanh đấy cũng lao ra gọi tên từng người. Khi đến nơi quả bom vừa nổ chỉ thấy một hố bom sâu hoắm, một vài chiếc xẻng, cuốc vǎng ra nhưng không còn thấy một ai, không nghe thấy một tiếng người. Cả 10 cô gái trẻ ấy đã hy sinh.

Để ghi sâu tội ác và ghi lại chiến tích của 10 cô gái tại trọng điểm lịch sử này Quốc hội và Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã truy tặng danh hiệu anh hùng cho 10 cô gái hy sinh tại ngã ba Đồng Lộc

Cúc ơi 


Tiểu đội đã xếp một hàng ngang
Cúc ơi em ở đâu không về tập hợp?
Chín bạn đã quây quần đủ hết
Nhỏ-Xuân-Hà-Hường-Hợi-Rạng-Xuân- Xanh
A trưởng Võ Thị Tần điểm danh
Chỉ thiếu mình em
(Chín bỏ làm mười răng được!)

Bọn anh đã bới tìm vết cuốc
Ðất sâu bao nhiêu bọn anh không cần
Chỉ sợ em đau nên nhát cuốc chùng
Cúc ơi! Em ở đâu?
Ðất nâu lạnh lắm
Da em xanh
Áo em thì mỏng!
Cúc ơi! Em ở đâu?
Về với bọn anh tắm nước sông Ngàn Phố
Ăn quýt đỏ Sơn Bằng
Chăn trâu cắt cỏ
Bài toán lớp Năm em còn chưa nhớ
Gối còn thêu dở
Cơm chiều chưa ăn

Ở đâu hỡi Cúc
Đồng đội tìm em
Đũa găm, cơm úp
Gọi em
Gào em
Khan cổ cả rồi
Cúc ơi!

 

Chị La Thị Tám sinh ra và lớn lên tại xã Vĩnh Lộc, huyện Can Lộc, Hà Tĩnh. Có lẽ vì sinh ra và lớn lên trong tiếng bom rơi đạn nổ cùng với sự khắc nghiệt của thiên nhiên, nên con người ở đây đã luôn tỏ rõ ý chí và nghị lực sắt đá.

Năm 1967, chị Tám vào bộ đội (thuộc đơn vị chủ lực Đại đội 2 - Giao thông vận tải) đóng tại Đồng Lộc. Theo miêu tả của nhiều người, chị là một người con gái bé nhỏ như... hạt mít, nhưng lại đảm nhiệm một công việc nguy hiểm, ngày đêm đối diện với cái chết.

Chị luôn đứng trên một quả đồi cao, phía trái của ngã ba Đồng Lộc vào những lúc máy bay Mỹ ném bom để đếm số lượng bom kẻ thù trút xuống. Chị phải nhìn thật tinh và hết sức tập trung xem có bao nhiêu quả đã rơi, bao nhiêu quả đã nổ, những quả chưa nổ thì rơi ở khu vực nào, để khi máy bay đi khỏi thì chạy đến cắm tiêu, chờ bộ đội công binh đến rà phá. Hiện lên giữa bom đạn mù trời là một người con gái dũng cảm, kiên trung, cái sống và cái chết thật mong manh mà miệng vẫn luôn nở nụ cười.

Đoàn xe nào đi qua khu vực này cũng được nghe kể về người con gái kiên trung ấy... Nhớ lại những ngày tháng gian khổ nhưng hào hùng ấy, chị Tám vẫn chỉ cười giản dị: “Nhiệm vụ là trên hết mà. Lúc đó, chúng tôi không có thời gian nghĩ về cái chết. Cả một thế hệ đều nghĩ rằng, nếu có mất mát, hy sinh, ấy là vì Tổ quốc!”. Chị Tám vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1969, khi mới 22 tuổi.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Văn Bảo - người đã phải tốn khá nhiều phim cho “người mẫu” La Thị Tám, chậm rãi kể lại: “Phụ nữ bao giờ cũng đẹp. Nhưng có lẽ, trong chiến tranh, họ lại đẹp rạng ngời và trở thành niềm say mê trong cuộc đời cầm máy ảnh đi chiến trường của tôi. Có nhiều “người mẫu” đã lọt vào ống kính của tôi, nhưng La Thị Tám đã để lại trong tôi một ấn tượng không thể nào quên.

Tôi dành ra một cuộn phim để chụp về cô gái ấy (mà thời đó, phim ảnh cũng là một thứ xa xỉ đấy!). Lúc đó là cuối năm 1967, Tám chưa phải là... Anh hùng. Cô ấy bé nhỏ như một... thiếu niên, vậy mà...”.

Những bức ảnh của nghệ sĩ Văn Bảo hồi đó được đăng nhiều lần trên các báo Nhân dân, Quân đội nhân dân, Tiền phong... Hình ảnh của chị La Thị Tám cũng xuất hiện trên báo Sự thật của Liên Xô (cũ) năm 1968 và nghệ sĩ Văn Bảo đã đoạt một giải Vàng tại cuộc thi ảnh do báo này tổ chức năm đó.

Người con gái 20 tuổi mà bé nhỏ như một thiếu niên ấy, hằng ngày khoác tấm vải dù lên vai, tay cầm ống nhòm đứng vắt vẻo trên chiếc chòi dựng tạm bên sườn núi như chiếc chòi của một người canh rừng để làm nhiệm vụ trong 5 năm (1967 - 1972). Nghệ sĩ Văn Bảo hỏi chị Tám: “Có sợ không?”, thì chị cười nói: “Sợ gì. Nó ở bên kia bán cầu sang ném bom giết hại dân mình, thì mình phải đánh chứ!”.

Cuộc gặp gỡ sau 33 năm

Chiến tranh kết thúc, như nhiều cô gái từng phục vụ chiến trường trở về, chị Tám chuyển ngành, lập gia đình, sống một cuộc sống giản dị, đời thường. Con gái đầu lòng của chị hiện là sinh viên năm thứ tư Trường Đại học Sư phạm Vinh. Có ai gợi lại chuyện về quá khứ, bao giờ chị cũng nói rằng: “Vinh quang, công lao đều thuộc về tập thể”.

Năm 2003, Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Tĩnh tổ chức một chương trình ca nhạc mang tên Âm vang sông La, nhạc sĩ Doãn Nho mới có dịp về lại Hà Tĩnh và đến thăm gia đình riêng của chị La Thị Tám. “Người con gái sông La kiên cường” ấy giờ đã 56 tuổi.

Trông chị vẫn giản dị như một cô thanh niên xung phong xưa. Hiện chị đang là Chủ nhiệm Ủy ban kiểm tra Đảng các cơ quan dân chính Đảng tỉnh Hà Tĩnh. Hơn 30 năm đã qua đi, tác giả và nhân vật mới có dịp gặp nhau, nhưng cuộc hội ngộ là một kỷ niệm đẹp với cả hai người.

Nhạc sĩ Doãn Nho nói với “nhân vật” của mình: “Chúng ta tự hào vì đã có mặt trong cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc. Tự hào vì tuổi trẻ của chúng ta đẹp. Cả một thế hệ đẹp vô cùng. Thế mới thắng Mỹ được chứ!”. Sau buổi gặp gỡ ấy, nhạc sĩ Doãn Nho có tâm sự: “Ấn tượng đẹp về La Thị Tám: kiên cường, giản dị, chân thực, khiêm tốn... vẫn được giữ nguyên đúng như những tình cảm khi tôi viết Người con gái sông La cách đây hơn 30 năm...”

Nguyễn Thị Việt Hà
nguồn: http://wap.cand.com.vn/Story.aspx?SiteID=VNCA&ID=49707

Anh Vương Đình Nhỏ sinh ngày 10-2-1925 tại xã Kỳ Thịnh - Kỳ Anh trong môt gia đình bần cố nông. Năm 1948, anh vào bộ đội, thuộc quân số đại đội 25 đóng tại Kỳ Anh.

Từ năm 1954 đến năm 1964 anh là tiểu đội trưởng bộ binh D274, E18, F325. Từ năm 1964 đến 1967 anh làm trung đội trưởng Công binh D57 Hà Tĩnh, phá gỡ bom mìn ứng cứu đường. Từ tháng 7 năm 1967 anh chuyển nghành về Ty giao thông, Ty đã giao cho anh làm nhiệm vụ dỡ phá bom trên các cung đường. Các tuyến đường trên khắp mọi miền trên quê hương Hà Tĩnh đều có bàn tay Vương Đình Nhỏ phá bom, đảm bảo thông xe như Kỳ Anh, Cửa Sót, Thượng Gia, Khe Giao, Đồng Lộc,Truông Kén. Đặc biệt, tuyến đường 15A ở Ngã ba Đồng Lộc đã gắn với têntuổi “ Vua” phá bom Vương Đình Nhỏ.

Ngày 10-5-1968, thời kỳ cao điểm đánh phá của giặc Mỹ, tỉnh đội thành lập đội phá bom 12 người ở Đồng Lộc do anh làm đội trưởng. Lúc này Ngã ba Đồng Lộc trở thành” toạ độ chết” của máy bay Mỹ. Vương Đình Nhỏ cùng đồng đội đã lấy bảng đen vẽ hình nghiên cứu cách phá. Ngày 19-5, mừng sinh nhật Bác Hồ, anh cùng dồng đội ra hiện trường lập chiến công. Quả thứ nhất không nổ, anh gọt bộc phá loại 200 gam còn lại 150 gam, cánh bật gọn ra, sau đó cho nổ được 5 quả. Tại Đồng Lộc, anh đã đánh liền 3 ngày giữa làn bom đạn địch và phs đựoc 39 quả bom. Các anh đã thảo luận, tìm cách phá bom sao cho không hỏng đường để đỡ công tu sửa, lại tiết kiệm được thuốc nổ, lấy được thuốc bom. Rải 170 m thì kéo lâu, Nhỏ làm dây ngắn lại 30 cho nhanh, lôi một lúc 2 quả nổ. Quả nào nằm sát cầu thì đánh sao cho cầu khỏi hỏng mà mà lấy được thuốc bom làm bộc phá nữa. Có đợt anh đánh 19 quả mà vẫn bảo vệ đựơc đường. Có trận đánh 29 quả trên đồng lúa mà vẫn đảm boả cho bà nhân dân thu hoạch.

Trong những tháng ác liệt của năm 1968, tại Đồng Lộc anh đãchỉ huy cả tiểu đội đánh được 529 quả bom các loại. Riêng anh tự tay đánh 198 quả, lấy được 620kg thuốc nổ. Nếu tính đến năm 1972 thì anh đã chỉ huy phá 1899 quả bom các loại. Xông xáo, dũng cảm, mưu trí, sáng tạo, Vương Đình Nhỏ đã trở thành huyền thoại anh hùng ở Đồng Lộc. Anh đã đựoc Đảng, Nhà nước và Bác Hồ tặng nhiều Huân chương, huy hiệu, bằng khen. Anh mất năm 1990 tại Quảng Trị

Nguồn : ngabadongloc.org.vn

Tính đến năm 1972, Vương Đình Nhỏ đã chỉ huy đội phá được gần 1.900 quả bom các loại, trong đó tự tay ông phá được 198 quả và hơn 20 lần ông bị vùi dưới sức ép của bom đạn. Ông mất ngày 26-1-1990 cũng vì bom, song tấm lòng, sự dũng cảm, mưu trí của ông đã trở thành một huyền thoại của Ngã ba Đồng Lộc.

Ngã ba Đồng Lộc những ngày tháng bảy, dòng người đổ xô về, quên cái nắng gắt, gió Lào, nhiệt độ 390C, lắng nghe huyền thoại bi tráng về 10 cô TNXP. Qua Bảo tàng Đồng Lộc, nhiều người dừng lại bên tấm ảnh dũng sĩ phá bom lưng trần, bên chiếc bi đông đựng nước của ông để lại. Những câu chuyện mà họ biết cũng chỉ sơ qua 3 chữ "Vua phá bom", vì thế, dòng người tiếp tục đi qua.

Xin được cúi mình trước ông - một con người tài ba, một nhân vật chiến tranh huyền thoại và một con người với một số phận nghiệt ngã.

Ông mất ngày 26-1-1990 âm lịch, tháng mà ở quê vẫn thường gọi là "giêng hai", tháng của cái đói cái rét. Nhiều người dân Đồng Lộc nhớ rất rõ, Tết Nguyên đán chưa lâu, họ không thấy ông đâu nhưng căn nhà mới làm vẫn chưa lợp ngói, nên không ai nghĩ là ông lại đi làm thuê ở xa sớm như vậy Thường thì họ đến với ông vì hai lý do: Thứ nhất, ông là người dễ thân thiện, suốt một cuộc đời chưa làm mất lòng ai; Thứ hai, vì những quả bom chưa nổ trong vườn nhà hay trên ruộng. Nghe ra cuộc đời ông sống với bom đạn nhiều hơn cả. 18 tuổi đã dấn thân vào cuộc chiến tranh chống Pháp, suốt những năm tháng chống Mỹ, ông là người cận kề với bom đạn nhiều nhất trong số những anh chị em chiến đấu tại ngã ba Đồng Lộc. Những năm sau chiến tranh đến ngày ông qua đời, ở Đồng Lộc "bom như khoai" (theo cách nói của người dân). nhiều người sợ không dám cày ruộng. Ông đã phải giúp mọi người rất nhiều bom để họ yên tâm sản xuất-không lấy một xu nào.

Chị Đặng Thị Yến, phó ban quản lý di tích ngã ba Đồng Lộc, nhớ rất rõ hình ảnh ông "Vua phá bom" lần đầu chị được gặp: nước da ngăm đen, đôi mắt sáng, với vẻ nghiêm nghị nhưng rất dễ gần. Những ngày chị sưu tập hồ sơ tư liệu nhân chứng cho khu di tích, chị vẫn thường qua lại nhà ông. Lúc đó ngã ba còn heo hút, không như bây giờ, mà dân thì nghèo lắm. Những trưa chị ăn cơm ở nhà ông - ở túp lều tranh chật chội ông phải nhường phần cơm cho chị để ăn phần khoai sắn độn ở trên. Chị Yến rất khó nghĩ. Ông bảo: "Tôi dễ nuôi lắm, ăn gì cũng được. Chị thấy tôi lúc nào cũng khỏe đấy chứ. Đừng suy nghĩ nhiều, chiều nay chị còn phải đạp xe đi mấy xã nữa cơ mà". Sau khi hoàn tất thủ tục thành lập khu di tích ngã ba Đồng Lộc, Chị Yến và một số anh chị em trong ban quản lý có nhã ý mời ông về, vừa làm công tác bảo vệ, vừa là một nhân chứng sống, ông nhận lời nhưng cứ đắn đi đo lại: "Tôi nghĩ tôi làm thì được, nhưng sợ những lúc tôi về quê hay đi đâu xa, con cái tôi ở nhà trong nom hộ có gì sơ suất tôi không đành". Nếu ai không hiểu sẽ nghĩ là ông từ chối khéo. Thực ra là, suốt ngày ông phải đi làm thuê, làm mướn nuôi bảy miệng ăn. Người vợ những năm tháng sinh nở phải sống dưới hầm, mặt khác, sức ép của bom đạn đã ảnh hưởng nặng đến thần kinh bà nên suốt ngày bà phải ngồi nhà. Hai đứa con trai lớn thì không một ai... bình thường: đứa thì nhiễm chất độc hóa học, đứa thì bị tai nạn, ảnh hưởng sọ não. Bốn đứa con gái còn quá nhỏ nên khi ông đi làm, những người này sẽ không thể giúp ông trông nom khu di tích.

Bà Trần Thị Luận - vợ ông - không thể quên được những ngày đầu gặp nhau, ấy là vào năm 1968 - thời điểm "nóng nhất" suốt cuộc chiến ở ngã ba Đồng Lộc. Lúc đó cụ thân sinh của bà - thành viên của tổ phá bom ngã ba Đồng Lộc - vừa hy sinh hai tháng. Bà không thể bỏ mặc mẹ và em nhỏ để đi lấy chồng. Khi ông đến với bà, bà đưa ra ý kiến, là ông có đồng ý "ở rể" hay không, thì ông ngần ngại rất lâu, mặc dù ông vừa mới ly thân và nhường hết gia sản cho người vợ cũ. Những ngày tháng sau đó, ông tiếp tục dấn thân vào bom đạn, đến nỗi cùng ở tại ngã ba này, nhưng có những tháng ròng hai người không hề gặp nhau. Có những lúc con sốt, bà nhìn thấy ông và những đồng chí từ xa nhưng không dám gọi, sợ ông không tập trung vào công việc. Mà nếu có gọi, tiếng bom, tiếng đạn chắc cũng sẽ át đi Bà bảo: "Gần thế nhưng khi đó mẹ con có bị bom rơi đạn lạc, chắc mấy ngày sau ông cũng không biết đâu. Không phải là ông vô tâm, nhưng ông mải mê chiến đấu quá". Những năm tháng sau chiến tranh, ông xin mấy cây tre chụm túp lều tạm ở ngã ba Đồng Lộc để vợ con có chốn nương thân. Ngày ngày ông đi làm thuê, làm mướn. Con đông, vợ bệnh tật, không bao giờ ông kêu ca oán thán gì cũng không bao giờ nói rằng mình thiệt thòi mặc dù nhiều người trách ông "sao dại thế". Bà Luận bảo: "Tôi tự hào về ông ấy, tự hào nhiều lắm, nhưng càng tự hào bao nhiêu thì càng xót xa bấy nhiêu".

Trong bản kiến nghị xét truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân cho ông Long Đình Nhỏ của UBND xã Đồng Lộc từ tháng 2 năm 2000, với sự xác nhận của Đảng ủy và các tổ chức chính quyền, có nhấn mạnh: "Tên tuổi và thành tích của anh Vương Đình Nhỏ đã ăn sâu trong lòng nhân dân và Đảng bộ địa phương và những con người đã chiến đấu trên ngã ba xương máu này. Anh là tấm gương của sự dũng cảm quên mình vì trách nhiệm cao cả".

Sinh năm 1925 trong một gia đình bần - cố nông, mồ côi bố mẹ từ nhỏ, suốt 15 năm liền ông phải đi ở cho địa chủ phong kiến. 17 tuổi xung phong nhập ngũ nhưng chưa đủ tuổi ông đành làm dân quân tự vệ. Đến 2-1948, ông đi bộ đội, thuộc đại đội 25 của huyện Kỳ Anh. Năm 1950-1964, ông giữ chức tiểu đội trưởng bộ binh D274, sau hưởng lương chuyên nghiệp. "Nghề" tháo gỡ bom mìn bắt đầu từ năm 1965, khi ông được bổ nhiệm làm Trung đội trưởng công binh D57 Hà Tĩnh, bên nhiệm vụ ứng cứu cầu đường.

(Tiếp)


Từ tháng 7 năm 1967, ông chuyển về công ty Giao thông Hà Tĩnh với nhiệm vụ dỡ phá bom trên các cung đường. Các tuyến đường trên mọi miền quê Hà Tĩnh đều có bàn tay của Vương Đình Nhỏ phá bom, như Kỳ Anh, Cửa Sót, Thượng Gia, Khe Giao, Đồng Lộc. Truông Kén. Tuyến đường 15A qua ngã ba Đồng Lộc với bao nhiêu đợt Mỹ ném bom thì bấy nhiêu đợt có sự xuất hiện của Vương Đình Nhỏ. Ngày 10-5-1968, giữa thời kỳ cao điểm đánh phá của giặc Mỹ, tỉnh đội Hà Tĩnh thành lập đội phá bom 12 người ở Đồng Lộc, do ông làm đội trưởng. Lúc này, ngã ba Đồng Lộc đã trở thành "tọa độ chết". Vương Đình Nhỏ cùng đồng đội lấy bảng đen vẽ hình, nghiên cứu cách phá bom, đồng thời truyền đạt kinh nghiệm cho các chiến sĩ, bởi họ hầu hết là thanh niên, chưa quen với công việc nguy hiểm này. Mừng sinh nhật Bác Hồ, ông cùng đồng đội ra hiện trường lập chiến công. Quả bom thứ nhất không nổ, ông gọt nhỏ quả bộc phá 200gam, còn lại 150gam, sau đó cho nổ thì phá được nhiều, mà đường lại ít hỏng. Đội đánh bom vào điểm nóng, đánh liền 3 ngày giữa mưa bom bão đạn phá được 39 quả. Bí thư Tỉnh ủy, Nguyễn Tiến Chương, vui mừng cho liên hoan toàn đội trên bãi bom vừa phá xong.

Ngày càng có kinh nghiệm, ông đề ra phương án đánh bom để lấy thuốc, cách này càng đắc dụng đối với những quả bom nằm sát cầu. Lúc nào không đánh bom là ông "vắt tay lên trán". Nhưng ở ngã ba Đồng Lộc, đâu có nhiều giờ phút bình yên cho ông và đồng đội "vắt tay", nên sự mưu lược luôn phải song hành với việc sẵn sàng chấp nhận hy sinh. Có đợt ông và đồng đội phá 19 quả bom mà vẫn bảo vệ được đường. (Đánh theo lối cũ thì phải mất 1.700m3 đường). Sau cách đó, chiến tích phá 29 quả bom trên đồng, không một tiếng nổ, nhân dân vẫn bảo đảm thu hoạch 40 mẫu lúa, đã tạo nên hình ảnh một ông "vua phá bom" trong lòng mọi người. Riêng những ngày tháng ác liệt của năm 1968, ông đã chỉ huy đội phá được 529 quả bom các loại (cửa khẩu Kỳ Anh 20 quả, Cửa Sót 20 quả, Thượng Gia 6 quả, khe Giao 10 quả, riêng Đồng Lộc và eo Truông Kém 477 quả). Tự tay ông đánh được 198 quả và hơn 20 lần bị vùi dưới sức ép của bom đạn. Tính đến năm 1972, Vương Đình Nhỏ đã chỉ huy đội phá được 1.899 quả bom các loại. Xông xáo, dũng cảm, mưu trí, sáng tạo, Vương Đình Nhỏ đã trở thành một huyền thoại đẹp tại ngã ba Đồng Lộc. Tự bao giờ, ông đã mang trên mình mầu da của bom, của đạn, đã cùng đồng đội bảo đảm cho những con đường bớt đi sự nguy hiểm, để bao nhiêu người, bao nhiêu chuyến xe vào với miền nam...

Hòa bình, do sức ép của bom đạn và sự vất vả trong chiến đấu, ông ủ đủ thứ bệnh trong người, nhưng vẫn phải tranh thủ đi làm, bởi ông là người chèo lái cả một gia đình con cái đông đúc và nghèo. Năm 1982, ông bị chứng sỏi thận, gia đình không có điều kiện đưa đi mổ nên ông phải cắn răng chịu đựng. Sau đau quá không chịu được vợ con phải chạy đôn chạy đáo khắp nơi vay tiền mổ. Sau mấy năm, bệnh lại tái phát, gia cảnh lại vẫn thế, nên ông rất khó khăn. May thay gặp Anh hùng La Thị Tám ở Vinh, hiểu gia cảnh của ông bà Tám bảo: "Anh thiệt thòi quá! Anh cầm lấy ít tiền mà mổ, đừng để lâu". Tối hôm đó, ông phải mổ gấp tại bệnh viện huyện Can Lộc. Một thời gian sau, ông về nhà tiếp tục đi làm.

Sáu người con của ông bà đều ít nhiều mang chút di họa chiến tranh nên không mấy lanh lợi như những người khác. Ông tối ngày đi làm mướn. Năm 1990, chú ông cho ít gỗ dựng lại cái khung nhà để không phải sống cảnh lều tạm. Họ ăn Tết với căn nhà chưa hoàn thiện ấy. Rồi ông vào Lao Bảo tiếp tục cày thuê cuốc mướn. Nghe tin, người đang làm thuê cho mình chính là "Vua phá bom", tại ngã ba Đồng Lộc, nên người ta nhờ phá dùm mấy quả bom trên rẫy. Phá xong hai quả, quả thứ 3 chưa kịp phá thì phát nổ. Ông và người em trai vợ vĩnh viễn ra đi!...

Một mình bà Luận, hai vòng tang! Bà cũng không thể nhìn mặt họ lần cuối! Song vợ con ông và nhân dân Đồng Lộc tự hào về ông.

NGUYÊN VŨ (Báo Quân đội Nhân dân)

Anh hùng LLVTND Nguyễn Tiến Tuẩn quê ở xã Cẩm Dương - Cẩm Xuyên – Hà Tĩnh. Anh sinh ănm 1942, là thượng sĩ, tổ truởng tổ cảnh sát trật tự giao thông Đồng Lộc thuộc Ty Công an Hà Tĩnh làm nhiệm vụ giữ trật tự giao thông ở bến phà Cầu Phủ và Ngã ba Đồng Lộc.

Anh đã dũng cảm tham gia chiến đấu hàng trăm trận, trực tiếp cứu sống 15 người bị thương, vượt qua nhiều bãi bom từ trường, bom nổ chậm để điều khiển, vận động lái xe, kích kéo hàng trăm xe bị đổ, cứu phà bị đắm, lặn vớt hàng cục tấn đạn, tổ chức hàng nghìn bộ đội hành quân sang sông được an toàn. Trong mưa lũ, anh chỉ huy chiến sĩ bảo vệ hàng chục tấn hàng, bắt được hàng chục vụ trộm cắp tài sản của nhà nước. Là chiến sĩ thi đua, chiến sĩ quyết thắng nhiều năm, anh được tặng Huân chương chiến công hạng Nhất, được Quốc hội và Chính phủ VNDCCH tuyên duơng” Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân” ngày 25-8-1970.

Nguồn : ngabadongloc.org.vn

Tại ngã 3 Đồng Lộc - 1973
(http://i187.photobucket.com/albums/x51/tuaans/images1277240_anh9.jpg)

DongaDoan à.

Theo như tôi được biết, quả bom giết chết mười cô gái thanh niên xung phong tại Ngã ba Đồng lộc là một quả bom " mồ côi ".Chiều hôm ấy, ngã ba Đồng Lộc yên ắng lạ thường. Cái lạ thường chứa đựng đầy nguy hiểm của chiến tranh. Bỗng xuất hiện một chiếc máy bay Mỹ bay qua và..... chỉ có đúng một quả bom mà thôi. Trong phim " Ngã ba Đồng lộc " cũng phản ánh trung thành chi tiết ấy.

Tienphong ngày 6-6 có đăng bài về kỷ niệm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp với các cô gai Đồng Lộc, một thời gian ngắn trước khi bị bom. (Nhân dịp Đại tướng gửi 2 cây về trồng ở Đồng Lộc)
Trên đường Trường Sơn còn rất nhiều gương hy sinh của những nữ TNXP như ở Đồng Lộc. Như hang 8 cô ở Quảng Binh chăng han. Rồi còn rất nhiều người hy sinh nữa mà ko ai biết.
Gần hang 8 cô ở Quảng Bình, có một cô gái TNXP trẻ chết doi, tìm thấy khi còn dang nằm trên võng, mọi người nói là rất thiêng. Ai biết thì vẫn thắp hương và lễ.
Tôi nghĩ TNXP kháng chiến (chống Phap va nhất là chống Mỹ) nhất là nữ TNXP, và các nữ giao liên Trường Sơn va giao lien ở chiến trường miền Nam, phải chịu đựng và hy sinh hơn cả bộ đội chiến đấu nhiều.
Bộ đội có thể chịu hoả lực ác liệt, nhưng ko liên tục 24/24 va 12/12 như TNXP. Giao liên miền Nam thì suốt đêm dẫn cán bộ và bộ đội qua trọng điểm phục kích và hoả lực, hàng đêm, hàng tháng, hàng năm.
---------------------------------------------------------
  Đề nghị bác viết tiếng Việt đủ dấu!

là ngưoì lính ,đã từng tham gia chiến đấu nhiều trận,tôi không tin vào ma quỷ.Nhưng năm ngoái (2007) 2 lần qua ngã ba Đồng lộc tận mắt tôi đã chứng kiến những cảnh mà không khỏi suy nghĩ .
    1* ngày 24/3/ 2007 đoàn CCB của e101 f325 gồm 38 người trên đường thăm lại chiến trường xưa (QT-TTH) có ghé qua ngã ba Đồng lộc để thắp hương cho 10 nữ thanh niên xung phong.Anh em trong đoàn đã chuẩn bị sẵn lễ vật,hương hoa để vào viếng các chị.luýnh quýnh thế nào mà 5 gói bánh đậu xanh của anh em HẢI DƯƠNG gửi lại để trên xe khong mang vào,lúc thăp hương mới nhớ,nhưng ngại nắng ,ngại mệt không anh em nào chịu ra lấy vào thắp hương cho các chị.Sau đó chúng tôi tiếp tục hành trình trên đường HCM để đến TUYÊN HOÁ,ở đó đã cho ngưới ra đón tại QUY ĐẠT .Âý vậy mà vẫn xảy ra chuyện,trên đường đi  lát lại dừng lại để hỏi thăm đường,có điện thoại di động gọi cho a THiện là chủ tịch huyện TUYÊN HOÁ thường xuyên ,thế mà chúng tôi lại đi vượt qua hơn 40 km ,đến khi gặp đội kiểm lâm BỐ TRẠCH mới biết mình đã đi qua chỗ cần đến.Ai cũng nghĩ là thất lễ với các chị lên bị các chị quở,cũng có người nói đó chẳng qua là chuyện thường .
2* Nhưng lần thứ 2 vào ngàt 28/8/2007 thì anh em chúng tôi phải suy nghĩ.Lần này,chúng tôi gồm 8 cặp vợ chồng CCB (ANH EM CHÙNG TÔI ĐÃ CÙNG ĐI HỒI THÁNG 3) cũng vào viếng nghĩa trang ĐỒNG LỘC,các bà vợ của chúng tôi rất cẩn thận,mua đỗ lễ từ trong QT mang ra(chúng tôi vào QT trước),mỗi chị một va li có đầy đủ đồ dùng cá nhân(hành mã ở QT làm  rất đẹp) .chúng tôi đến nghĩa trng lúc 2 giờ chều, trời quang mây tạnh,vậy mà khi khấn khứa xong ,đến lúc hoá đến bộ đồ lễ thứ 6 thì trời bỗng kéo mây đen mù mịt,gió thổi cuốn bay hết tàn tro lên cao,và cho đến bộ thứ 10 chúng tôi phải đốt vôi vàng và hò hét nhau chạy ra xe,không thì sợ mưa ướt.Nhưng khi ra đến xe thì lại trời quang mây tạnh,nắng đẹp ,trời trong.Phải chăng là các chị mừng anh em chúng tôi  viếng thăm như những người dân bán hàng ở đây nói với chúng tôi?

Những người đứng sau huyền thoại Đồng Lộc


 - Mười cô gái ở ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), 10 đoá hoa bất tử đã ngã xuống để viết nên một ngã ba huyền thoại. Đằng sau huyền thoại Đồng Lộc có 2 người đặc biệt, mẹ Hoàng Thị Ý - người đã từng nuôi dưỡng 6 trong 10 cô gái ở ngã ba Đồng Lộc cho tới giây phút trước lúc hy sinh và một cựu quân nhân, là mối tình đầu của Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần.

Ký ức 40 năm của mẹ

Băng qua những con đường khúc khuỷu trong một buổi trưa bỏng rát nắng và gió Lào, chúng tôi tìm đến căn nhà của mẹ Ý (Xuân Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh). Căn nhà loang lổ, xiêu vẹo, rêu phong phủ đầy.

Khi chúng tôi nhắc đến 10 cô gái TNXP, mẹ rơm rớm nước mắt. Dường như, những hồi ức về 10 cô gái đã ngã xuống nơi ngã ba huyền thoại vẫn còn vẹn nguyên trong mẹ. Thi thoảng, mẹ lại lấy vạt áo lau những giọt nước mắt  trào ra trên khuôn mặt in dấu chân chim.

Đã 78 tuổi, nhưng trong ký ức của mình, mẹ Ý không bao giờ quên được quãng thời gian mà 6 trong 10 cô gái TNXP sống tại nhà mình. Mẹ còn nhớ như in cái ngày các cô ngã xuống: “Chiều 24/7/1968, máy bay Mỹ quần nát bầu trời Can Lộc. Các cô vội vàng lên đường. Vừa đi được một lúc, o Cúc quên cái cáng nên quay về lấy. Tính tui hay kiêng nên bảo với o Cúc: “Quên gì chứ quên cáng là điềm xấu đó, o ở nhà, đừng đi nữa, mệ thấy lo lo o ạ”. Gạt vội mồ hôi, o Cúc cười tươi: “Không được mệ à, thủ trưởng đã có lệnh là phải san đường để kịp cho xe qua. Con thà chết chứ không thể ở nhà được”. Dứt lời, nó vụt lao ra và mất hút sau luỹ tre.

Tui vừa thổi cơm xong, chờ các o về ăn thì bỗng có một tốp người chạy đến, họ vội lấy 9 cái chiếu rồi lao nhanh ra ngoài. Linh tính báo cho tui có chuyện chẳng lành xảy ra với các o nên tui chạy nhanh ra nơi Mỹ vừa thả bom. Tui như không tin vào tai mình nữa khi nghe tin 10 o đã bị bom Mỹ vùi chôn”.

Mẹ quay trở về nhà. Nồi cơm mẹ thổi chờ các chị về ăn đã nguội lạnh. 6 chiếc phản mà các chị thường hay nằm giờ vắng tanh. Mẹ xếp vội những bộ quần áo mà các cô vẫn thường mặc cho vào ba lô. Rồi mẹ khóc khản giọng gọi tên từng cô: “Tần ơi, Cúc ơi, Thanh ơi, Hà ơi, Rạng ơi, Hợi ơi. Sao các con không về ăn cơm với mệ. Hôm nay, mệ đi chợ về, có mấy con cá kho để dành cho các con, mệ mua thêm mấy chùm bồ kết cho các con gội đầu nữa…”.

Mấy ngày sau đó, mẹ Ý không đêm nào chợp mắt. Thi thoảng, trong cơn mơ, mẹ lại thầm gọi tên 6 cô gái TNXP mà mẹ xem như những đứa con mình đứt ruột đẻ ra. Rồi mẹ dậy, mẹ đi đến những tấm phản mà các cô vẫn thường nằm và quờ quạng. Tất cả đều vắng tanh, không còn những tiếng cười đùa, không còn những tiếng hát của những nữ TNXP ngày nào.

Mẹ đã có 6 tháng chung sống với 6 thanh niên xung phong hy sinh nơi ngã ba Đồng Lộc. Đến bây giờ, mặc dù đã 40 năm nhưng mẹ vẫn còn nhớ như in: “Trong 6 o, tui thương nhất là o Cúc. Ngay từ những ngày đầu, lúc nào tui cũng thấy Cúc buồn và thui thủi một mình. Gặng hỏi, tui mới biết bố mẹ o Cúc đã mất”.

Mẹ kể: “Cứ mỗi khi đi làm về, các o đã hát râm ran từ ngoài ngõ. Tất cả cười đùa rồi chạy thẳng vào bếp. O Hà lúc nào cũng nhanh miệng nhất: “Hôm nay mệ có gì không, cho chúng con ăn với”. Tui chỉ ra giếng nước và nói: “Các o cứ gội đầu đi đã, rồi vô đây mệ dọn cơm cho mà ăn”. O Hà vừa múc nước, vừa gội đầu vừa luôn miệng hát. Mà o hát hay lắm. Có lần tui trêu: “O Hà mà hát hay thế này, chắc sau này phải lấy anh văn công thôi”. Nghe đến đây, cả 6 đứa cùng cười ồ lên rồi chọc ghẹo o Hà cho đến khi mâm cơm dọn ra”.

Mẹ Ý vẫn còn nhớ như in về cô Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần. Mẹ đọc cho chúng tôi nghe bức thư mà chị Tần gửi cho mẹ trước lúc hy sinh 5 ngày: “Mẹ ơi, ở đây đông vui lắm mẹ. Ban đêm chúng nó thắp đèn để chúng con làm đường. Ban ngày chúng đem bom giết cá để chúng con cải thiện. Bom đạn của chúng có thể làm rung chuyển ca núi rừng nhưng không thể làm rung chuyển được trái tim của chúng con. Mẹ ạ, thằng Mỹ còn hung hăng thì còn nhiều chuyện để kể cho mẹ nghe về sự thất bại của chúng trên mảnh đất nhỏ kiên cường này”.

Mẹ bảo, cứ hễ rảnh rỗi là o Tần lại ngồi viết thư. Lúc thì o viết thư cho mẹ, lúc thì viết thư cho người yêu. "Tui biết là o Tần đã có người yêu đang hành quân vào chiến trường, vì nhiều hôm, tui thấy o chắp tay để cầu trời phù hộ cho người yêu của o ấy".

4h chiều ngày 24/7/1968, máy bay Mỹ điên cuồng ném bom xối xả vào mảnh đất kiên cường này. 10 cô gái trong Tiểu đội TNXP anh hùng đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, để viết tiếp bản anh hùng ca về chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Cũng sau cái ngày đó, mẹ Ý không bao giờ được nghe tiếng hát của các nữ TNXP mỗi khi đi làm về. Nồi cơm mẹ nấu vội để các cô về ăn cho đỡ đói, nắm bồ kết mẹ mua về còn nguyên. Tiếng hát của cô Hà, vẻ mặt nghiêm nghị của Tiểu đội trưởng Tần cùng những ước mơ cháy bỏng về hạnh phúc của một gia đình… của các cô giờ chỉ là hoài niệm. Và sau 40 năm qua, mẹ Ý vẫn nhớ như in...   

"Gia tài" lọn tóc thề...

Ít ai biết rằng, trước lúc hy sinh, chị Võ Thị Tần đã có một mối tình rất đẹp với người lính cùng làng - anh Nguyễn Đức Hồng. Đêm trước lúc chia tay tiễn anh Hồng vào chiến trường miền Nam, chị Tần đã cắt một lọn tóc thề đưa cho anh cùng một tấm ảnh nhỏ với lời nhắn: “Anh hãy giữ lấy coi như là kỷ vật của tình yêu chúng mình. Anh đi nhớ phải hoàn thành tốt nhiệm vụ. Hòa bình lập lại, chúng mình sẽ nên duyên vợ chồng”.


Anh Hồng không bao giờ quên những kỷ niệm với cô thanh niên xung phong anh dũng Võ Thị Tần. Ngày đó, bố mẹ anh đã mang trầu cau sang dạm ngõ. Chưa kịp tổ chức đám cưới thì đầu năm 1964, anh được lệnh nhập ngũ. Phút chia tay bịn rịn, anh chỉ kịp nói với người vợ chưa cưới một câu rằng: “Anh đi vì Tổ quốc, em ở nhà nhớ chăm lo vẹn toàn công việc hai gia đình và nhiệm vụ mà đất nước giao phó. Anh đi dù có khó khăn mấy cũng sẽ cố gắng hoàn thành nhiệm vụ đánh đuổi giặc Mỹ xâm lược”.

Kể từ đó, anh luôn mang theo “báu vật” đó bên mình. Sau những trận đánh ác liệt, anh lại đưa lọn tóc của chị Tần ra ngắm nghía. Lời nhắn nhủ và hy vọng về một tình yêu thuỷ chung son sắt của chị Tần như tiếp thêm sức mạnh cho anh mỗi lúc vào trận đánh lớn.

Năm 1965, trước khi bước vào chiến trường Quảng Trị máu lửa, anh buộc phải chôn lọn tóc cùng tấm ảnh của chị ở đất Vĩnh Linh (Quảng Trị). Bỏ 2 “báu vật” vào ống pháo sáng, anh nói như đang nói với Tần: “Anh sợ chiến tranh, bom đạn sẽ làm cháy mất những kỷ vật này. Với anh, chúng còn quý hơn cả mạng sống bản thân mình. Vì vậy, anh đem chôn chúng xuống đây. Sau này, nếu anh còn sống thì sẽ quay trở lại và tìm lại chúng”.

Bẵng đi một thời gian mất liên lạc, anh mới nhận được hung tin: Chị Tần đã anh dũng hy sinh tại ngã ba Đồng Lộc. Anh ngã quỵ xuống như không tin vào tai mình nữa. Cầm tấm ảnh của chị Tần và lọn tóc thề ngày xưa, anh nghẹn ngào: “Sao em không chờ đến ngày giải phóng, không chờ anh về để tổ chức đám cưới. Giờ bố mẹ 2 bên đã già yếu lấy ai chăm sóc hả Tần?”.


Một bàn thờ được lập nghiêm trang trong nhà anh Hồng cùng với di ảnh của cô thanh niên xung phong Võ Thị Tần khi anh trở về quê hương. Với anh, tuy chưa cưới nhau nhưng chị Tần như đã là vợ. Với bố mẹ anh, chị Tần đã là con dâu kể từ khi anh bước vào chiến trường.

Kể từ ngày chị Tần hy sinh đến nay, mọi công việc trong gia đình chị Tần, anh Hồng đều xắn tay vào gánh vác. Với anh, đó là trách nhiệm, là nghĩa vụ.

Vì thương nhớ chị Tần nên anh Hồng không chịu lấy vợ. Mãi sau này, đích thân bố mẹ chị Tần đi hỏi vợ cho anh thì anh mới chịu. Ngày cưới, anh nói với vợ mình: “Lẽ ra, chị Tần mới là vợ của anh, nhưng, vì đất nước, chị đã ngã xuống. Em phải xem chị ấy như một người chị gái của mình. Trong nhà, ngoài bàn thờ tổ tiên, chúng ta còn phải thờ cả chị ấy nữa. Với anh, Tần không bao giờ chết”.

   
      Hoàng Sang – Hà Vy

Vietnamnet.vn

30 năm đi tìm kỷ vật Đồng Lộc


 - Hơn 30 năm có mặt tại ngã ba huyền thoại, chị vẫn lặng lẽ đi góp nhặt những lọn tóc, lược cài, những bức thư, những tấm áo dính đạn bạc màu thời gian… của 10 cô gái và các đồng đội để lại trước lúc hy sinh tại ngã ba Đồng Lộc. 30 năm, đã có rất nhiều những lần người phụ nữ này khóc òa khi tìm thấy những kỷ vật còn sót lại...

"Kỷ vật là cả gia tài của tôi!"

“Tôi sẽ bỏ công suốt cuộc đời để đi góp nhặt những kỷ vật thiêng liêng đó. Tôi muốn người đời được biết rõ hơn về cuộc sống của 10 cô gái thanh niên xung phong (TNXP) trong những năm tháng ác liệt của chiến tranh chống Mỹ. Với tôi, hạnh phúc lớn nhất là muốn góp nhặt một chút gì đó để tri ân với người đã khuất” - người phụ nữ ấy mở đầu câu chuyện trong ánh mắt đau đáu, đầy hoài niệm.

Mang trong mình nỗi đau gặm nhấm về một sự tri ân, hơn 30 năm qua, đôi chân “ngàn dặm” của chị Đặng Thị Yến (hiện là Phó BQL Khu di tích ngã ba Đồng Lộc - Can Lộc - Hà Tĩnh) đã không quản ngại đi tìm kỷ vật của 10 cô gái huyền thoại.                                                                           

Những kỷ vật mà chị tìm thấy, đều chứa đựng và tái hiện sự kiên cường, bất khuất trong bom đạn khói lửa, sự hồn nhiên tình yêu của tuổi trẻ, sự nhớ nhung da diết nơi quê nhà. Cảm động nhất, vẫn là lọn tóc thề của "o Tần" (Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần) gửi người yêu trước khi ra trận.


Khoảng năm 1998, trong một chuyến đi công tác, tình cờ chị Yến biết được một thông tin quan trọng xung quanh mối tình sâu đậm của Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần với anh lính cùng làng Nguyễn Văn Hồng. Số là, năm 1964, trước lúc anh Hồng lên đường vào chiến trường chiến đấu, trong phút chia tay bịn rịn ấy, người con gái đã cắt vội một lọn tóc nhỏ kết thành hình số 8 rất đẹp trao cho anh với lời nhắn gửi: “Sau ngày chiến thắng chúng mình sẽ nên duyên chồng vợ”.

Người con trai mang theo kỷ vật trong những lúc xung trận như là một “báu vật”, anh nâng niu cất giữ mối tình thơ mộng. Chiến tranh kết thúc, hòa bình lập lại, người lính mang theo lời thề và lọn tóc ước duyên về tìm người yêu. Nào ngờ, lọn tóc thề ấy đã mãi mãi là kỷ niệm cuối cùng nén chặt trong trái tim người ở lại. Và  40 năm qua, anh Hồng giữ kỷ vật ấy như một minh chứng cho tình yêu thời khói lửa.

Khi biết được tin này, chị Yến mừng "như bắt được vàng" và lật tìm địa chỉ của anh Hồng. Hôm sau, chị tìm về xã Thiên Lộc (huyện Can Lộc), chỉ cách nơi chị Tần cùng đồng đội yên nghỉ chưa đầy 20 km. Gặp nhau, ôn lại chuyện cũ, đôi bên nước mắt ứ trào. “Lúc đầu cứ tưởng gần là dễ, nhưng khi gặp và nói chuyện với anh Hồng tôi mới biết, để đưa được lọn tóc ấy về cho bảo tàng là một việc cực khó, bởi anh Hồng luôn coi nó quí hơn cả báu vật” - chị Yến nói.


Suốt cả một thời gian dài, cứ lúc nào có điều kiện chị lại đến nhà anh Hồng để thuyết phục. Chị cũng không còn nhớ là mình đã đến nhà anh Hồng bao nhiêu lần chỉ vì lọn tóc ý nghĩa ấy. Chị nhớ lại những lần thuyết phục, năn nỉ anh Hồng: ”Lọn tóc này là của chị Tần trao anh trước khi vào chiến trường nên anh hoàn toàn có thể giữ riêng cho mình làm kỷ niệm. Thế nhưng, bây giờ đất nước đã bình yên hạnh phúc nên mái tóc ấy cần được đưa ra cho mọi người xem và thấy được trong cảnh chiến tranh bom rơi đạn nổ ác liệt, những chàng trai cô gái vẫn dành cho nhau một tình yêu và ước vọng cao đẹp”. Mấy lần đầu nghe chị nói, anh Hồng vẫn nhất quyết không chấp nhận.

Nhưng như “mưa dầm thấm lâu”, anh đã bắt đầu suy nghĩ về những lời chị nói. Tháng 7/2005, vào một chiều mưa tầm tã, chị Yến lại đến nhà anh Hồng tiếp tục thuyết phục. Cảm động trước việc làm đầy ý nghĩa của chị Yến, anh Hồng đã quyết định giao lại lọn tóc thề của chị Tần. “Lúc ấy, nhìn anh Hồng thật tội nghiệp, đôi mắt đau đáu, nhìn miên man vào cõi xa xăm. Vẫn biết khi trao một kỷ vật đằng đẵng theo mình gần 40 năm qua của mối tình đầu không đơn giản chút nào nhưng anh ấy đã trao. Mình thấy anh ấy rơm rớm nước mắt và im lặng” - chị Yến tâm sự.


Trong suốt hành trình đi tìm những kỷ vật của 10 bông hoa trinh liệt đã ngã xuống nơi ngã ba huyền thoại, chị không nhớ rõ mình đã đi bao xa. Mặc cái nóng bóng rát, mặc mưa xối xả, bánh xe của chị vẫn lăn đều tận thôn cùng ngõ hẻm. Có lần, chị đã bật khóc khi nhìn thấy chiếc áo đầy mảnh vá của nữ TNXP Hồ Thị Cúc. Qua những người quen biết của mình ở huyện Hương Sơn, chị Yến biết o Cúc còn một chiếc áo vẫn thường mặc mỗi khi đi mở đường.

Vượt hơn trăm cây số, thuyết phục mãi, cuối cùng người nhà đã đồng ý để chị đưa chiếc áo o Cúc về để trưng bày tại bảo tàng. Chị rơm rớm: "Dường như chiếc áo của chị Cúc như cuộc đời của chị ấy vậy. Chiếc áo vàng ố, nhăn nheo, rất nhiều mảnh vá".

Giọng đều đều, chị kể về người nữ TNXP Hồ Thị Cúc: "Sinh ra tại Hương Sơn, chưa đầy một tuổi thì bố Cúc và bà nội đã bị nạn đói khủng khiếp năm 1945 cướp mất. Chẳng bao lâu sau, mẹ Cúc lại đi bước nữa. Tuổi thơ của Cúc là chuỗi ngày của nước mắt...".

Đó là những kỷ vật làm chị nhớ mãi. Nhớ vì một lời thề tình yêu chung thủy, nhớ về bao công sức mình đã cất công tìm kiếm. Bây giờ cứ mỗi khi rảnh rỗi chị lại đưa chiếc hòm gỗ đựng đầy kỷ vật của những người đã khuất mà mình tìm được ra ngắm nghía, nâng niu và đôi khi bật khóc vì hạnh phúc. Hôm gặp chúng tôi, chị đưa ra khoe lọn tóc của o Tần, chiếc áo của o Cúc rồi chiếc nồi mà các o nấu ăn, chiếc đèn bão mà các o thường dùng mỗi đêm… Chị bảo, để có được những kỷ vật này, chị đã phải mất gần nửa cuộc đời đi tìm...

Tri ân với người đã khuất

Sinh ra và lớn lên tại huyện Thanh Chương (Nghệ An). Tuổi thơ của chị luôn đắm chìm trong những câu chuyện mà bố, cha ông kể lại về cuộc chiến tranh máu lửa với giặc ngoại xâm. Những câu chuyện ấy gắn chặt với chị như vùng đất đầy nắng và gió Lào miền tây xứ Nghệ. Lớn lên, chị quyết định chọn thi vào Trường Trung cấp Văn hoá Nghệ Tĩnh, khoa Bảo tàng để thỏa lòng mong ước được “sống” với một thời hào hùng.

Hơn 3 năm miệt mài đèn sách, cuối năm 1976, chị được cử về thực tập tại ngã ba Đồng Lộc. Tại đây, chị được hòa mình trong những câu chuyện mà 10 cô gái dũng cảm, kiên cường lưu truyền lại. Niềm đam mê, tự hào ấy thực sự trỗi dậy khi chị quyết tâm đi tìm các kỷ vật của 10 cô gái còn thất lạc đâu đó. Khi nghe ở bất cứ đâu có kỷ vật còn sót lại, bất kể ngày đêm, chị lại một mình khăn gói vượt hàng trăm cây số, tìm đến tận nơi rồi kiên trì làm công tác “dân vận” để đưa bằng được chúng về cho khu di tích.

Sau 3 tháng thực tập ngắn ngủi trên mảnh đất anh hùng này, chị đưa ra một quyết định có tính bước ngoặt khi tự nguyện gắn bó cả cuộc đời mình bên vong hồn những người đã khuất và tiếp tục công việc tìm kiếm những kỷ vật đang còn lưu lạc của họ.

“Thời điểm đưa ra quyết định công tác luôn tại Khu bảo tàng ngã ba Đồng Lộc này là cả một vấn đề khó khăn đối với tôi và cả gia đình. Bố thì hy sinh ở chiến trường từ năm 1965, nhà chỉ có 4 chị em gái. Mẹ một mình sống đơn độc nên khi nghe tin con gái có ý định không về quê nữa, bà đã khóc ròng suốt cả tháng trời, thậm chí mẹ đã doạ nếu không về quê thì coi như... dứt tình nghĩa mẹ con. Nhiều lần tôi cũng đã định dứt bỏ tất cả để về quê làm tròn chữ hiếu với mẹ, nhưng cuối cùng vẫn không tài nào làm được, bởi mình vẫn còn thấy “mắc nợ”  một sự tri ân với các chị”.

Những ngày đầu năm 1978, niềm vui mới lại đến với cô gái trẻ xứ Nghệ khi chị gặp và yêu một thầy giáo trẻ cùng công tác nơi mảnh đất anh hùng Can Lộc. Trong căn nhà nhỏ của hai vợ chồng luôn ngập tràn hạnh phúc và 3 đứa con thông minh, kháu khỉnh lần lượt chào đời để tô thắm thêm cho niềm vui ấy.

“Trong suy nghĩ của mình tôi luôn tâm niệm một điều rằng, mình đã được hạnh phúc rồi thì phải tiếp tục đi tìm hạnh phúc cho những người khác” - chị nói. Thế là, vừa phải đảm nhận vai trò của một người vợ, một người mẹ, chị lại phải lao mình vào những chuyến đi, những đợt công tác dài ngày mới để mong tìm thêm những kỷ vật cho những người đã khuất và làm chế độ cho những người còn sống.

Nhưng công việc của chị đôi lúc cũng gặp trắc trở, bởi người chồng không chịu thông cảm và ủng hộ. Thấy vợ thường xuyên vắng nhà, chuyến công tác trước chưa xong thì đã có lịch trình chuyến sau, nên anh bắt đầu "mặt nặng mày nhẹ" với vợ và cả với con. Không khí trong gia đình cũng như quan hệ giữa hai vợi chồng bắt đầu rạn nứt.

Năm 1993, vừa chân ướt chân ráo sau chuyến công tác trở về, người chồng đề nghị họp gia đình và đưa ra điều kiện: ”Bây giờ cô có hai cách lựa chọn, một là gia đình, hai là công việc”. Cuộc đời một lần nữa buộc chị phải đắn đo quyết định. Sau nhiều đêm không ngủ, chị cũng đã có câu trả lời cho chồng, giống như với mẹ hơn mười năm về trước. Chị biết khi đưa ra quyết định đó, lòng đau quặn thắt, thương đám con thơ tội nghiệp. Nhưng chị bảo, biết làm sao được, khi tâm can vẫn chưa thấy bình yên với các o đã khuất.

Chia tay, chị và 3 đứa con về sống chung trong căn nhà chật hẹp. Hai đứa lớn bây giờ đang học đại học, còn thằng út thì học cao đẳng. Cuộc sống hiện tại vẫn còn đầy rẫy khó khăn khi cả gia đình đều nhìn vào đồng lương ít ỏi của chị, nhưng tất cả đều rất hạnh phúc.         

Dẫn chúng tôi ra trước tượng đài ngã ba Đồng Lộc, chị nghẹn ngào: “Cuộc đời này chúng ta còn nợ các o và những người đã khuất nhiều lắm. Tôi chỉ mong tất cả mọi người hãy làm một điều gì đó để xứng đáng với những đóng góp, hy sinh của họ”.

Chị bảo, những việc làm của mình muốn cho mọi người được biết đến 10 nữ TNXP không chỉ qua lịch sử, mà còn qua những hiện vật. Để nhân loại hiểu rằng, đằng sau mỗi chiến tích là những mảnh đời, những số phận con người.

     Hoàng Sang- Hà Vy


Vietnamnet.vn

Bức ảnh cuối cùng của 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc

Giữa mùa gió Lào, đoàn công tác của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam lên đường vào Hà Tĩnh, chỉ để trả một tấm ảnh về đúng nơi đã chụp ra nó gần 40 năm trước. Nơi đó là ngã ba Đồng Lộc.

Tiểu đội của 12 cô gái ngã ba Đồng Lộc vẫn còn đầy đủ trong cú bấm máy của anh phóng viên TTXVN Văn Sắc. Ai ngờ đó chính là lần chụp ảnh cuối cùng của 10 cô trong số đó.

(http://i19.photobucket.com/albums/b194/S-300/12cogaiDongloc-0.jpg)
Bức ảnh cuối cùng của 10 nữ TNXP ngã ba Đồng Lộc. (Ảnh: Văn Sắc)

Chuyện kể ở Đồng Lộc

Ngã ba Đồng Lộc giờ đây là những đồi thông xanh tươi. Nhà bia tưởng niệm Thanh niên Xung phong toàn quốc đang được nâng cấp. Đường lên đài quan sát La Thị Tám đang được lát đá.

Một gác chuông nay mai sẽ mọc lên gần nơi 10 cô yên nghỉ. Nơi các cô ngã xuống chỉ còn một cái hố nhỏ nằm lọt thỏm bên khu mộ cao ráo ốp đá trắng. Hố bom duy nhất các cô không thể nào lấp được...

Trước đây, hàng vạn cái hố như vậy bom Mỹ đã xới lên trên đất này. Nếu không có ảnh tư liệu, không ai có thể hình dung được thế nào là 3 quả bom cho 1m2. “Qua đây, không ai muốn dừng lại, nhất là vào ban ngày” - Văn Sắc kể. Trừ những người làm nhiệm vụ.

Anh Nguyễn Xuân Linh - đại đội trưởng nhớ lại buổi ban đầu giao nhiệm vụ thông đường lấp hố bom cho các cô. Đó là vào tháng 10/1967, sau bữa ăn đạm bạc với muối vừng, trong khi anh còn chần chừ chưa nói nên lời, thì các cô đã tự giao nhiệm vụ bằng một câu giản dị:

“Xin thủ trưởng cứ yên tâm. Có cái ăn trong bụng rồi thì khó khăn đến đâu chúng em cũng sẵn sàng chiến đấu, sẵn sàng hy sinh!”.

Thời ấy là thế. Chị La Thị Tám nói: “Biết là có thể hy sinh bất cứ lúc nào nhưng không cho phép bất cứ ai được đắn đo chần chừ, mà chỉ có tìm mọi cách hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ tập thể giao”.

Ngoài việc đếm bom, sau mỗi lần bom bỏ, chị lại chạy thoăn thoắt đi khắp nơi, cắm tiêu đánh dấu vị trí có bom nổ chậm... Anh hùng Uông Xuân Lý nhớ lại, ban ngày ngã ba không có người đi qua, ban đêm không đèn.

Từ 6 giờ tối, anh lên xe ủi đi ủi... bom. Ngày 3-5 quả, có ngày 10 quả. Trước lần ủi cấp tốc 2 quả bom từ trường, đơn vị đã làm lễ truy điệu sống cho Lý. Vì không ai nghĩ anh còn quay về, trong khi chỉ cần cái xẻng lướt qua là bom nổ...

Những chuyện trên được kể trong cuộc giao lưu Huyền thoại Đồng Lộc - do T.Ư Đoàn TNCS HCM và UBND tỉnh Hà Tĩnh tổ chức tối 14/7 ngay dưới chân tượng đài Ngã ba Đồng Lộc.

Những nhân chứng gần gũi hơn cả với các cô chỉ có La Thị Tám - học cùng trường cấp I với Nguyễn Thị Xuân, nhà thơ Yến Thanh - tác giả bài thơ nổi tiếng gọi hồn Hồ Thị Cúc và anh Võ Tây Sơn - em ruột Võ Thị Hà.

Anh Sơn nhớ lần chị tạt qua nhà rồi lại tất tả vào ngay đơn vị để làm ca đêm, không kịp ăn tối với mẹ và em. Đó là lần cuối cùng Sơn nhìn thấy chị.

Chuyện của người dựng tượng bằng ảnh


Có một anh phóng viên, kể từ 1964, cũng được TTX Việt Nam giao nhiệm vụ chuyên trách mảng giao thông vận tải ở chiến trường. Văn Sắc đến Hà Tĩnh đầu hè 1968.

Trưởng Ty Giao thông Vận tải giới thiệu: “Có đội TNXP hay lắm - đội 55. Cậu nên đến!” Đội 55 lại giới thiệu xuống đại đội 552, và đại đội chỉ Sắc đến A4 - đúng tổ của các cô...

20 ngày sau khi các cô mất, Văn Sắc đã mang ảnh vào nơi chụp ảnh. Nhưng mới chỉ là ảnh in trên báo. Anh Nguyễn Xuân Linh ôm tờ báo khóc...

Tới tận bây giờ, ảnh đúng là ảnh (khổ 75x100) mới được đem “khoe” với các cô. Một bức để treo trong nhà, một bức khổ lớn tráng composit trong suốt để ngoài trời.

Đáng ra, khán giả của cuộc giao lưu còn được nghe một câu chuyện nữa... Nhưng khi Văn Sắc và Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Chu Chí Thành lên sân khấu trao ảnh, ông Chủ tịch tỉnh ra nhận, thì mọi người chỉ được biết người trao ảnh là đại diện của Hội NSNA.

... Ngay từ lúc được đại đội trưởng Linh giới thiệu với các cô, Văn Sắc đã khá ấn tượng vì mấy cô nghịch ngợm nhảy cả lên bàn ngồi. Các cô ở nhà dân ngay sát ngã ba.

Buổi tối, đọc sách báo, khâu vá, viết thư... dưới ánh đèn dầu. Ban ngày, ngoài  2 buổi học văn hóa, các cô tăng gia, phụ giúp gia đình mình ở... Một đêm một ngày ở Đồng Lộc có lẽ còn chưa đủ để anh phóng viên ảnh gọi đúng tên cả 12 cô.

Quả thực ở trọng điểm đánh phá này, nếu không vì nhiệm vụ, không ai muốn dừng chân lâu. Văn Sắc cũng vậy, xong nhiệm vụ là đi ngay. Phim ảnh lúc đó không có nhiều, anh tiêu tốn cho Ngã ba Đồng Lộc cả thảy 10 kiểu (trong đó có 2 kiểu tập thể).

Vậy nên cũng không có chuyện các cô xin chụp ảnh lưu niệm chẳng hạn...

Kiểu ảnh lịch sử được bấm buổi chiều, khoảng 5 giờ. Văn Sắc chọn phim 6x6 để lấy được toàn cảnh hố bom. Sau khi sắp xếp toàn tiểu đội làm nhiệm vụ bên hố đầy nước, anh nhận ra không chỉ có 1 mà 2 lần bóng của các cô soi xuống.

“Bóng dưới đáy nước thì dễ, lúc nào cũng có thể có được. Còn cái bóng nằm ngang ngang trên thành hố bom ít thấy lắm,” nhà nhiếp ảnh cho biết. Chứng tỏ mặt nước lúc đó phải đủ phẳng lặng để phản chiếu bóng người.

Nhà nhiếp ảnh đã không để vuột mất khoảnh khắc bình lặng quý giá ấy. Ảnh chụp ngược sáng. Chính người cũng trở thành những cái bóng viền sáng trên nền trời và đất. Như thể một hàng tượng đài sống.

Hoàn toàn có thể dựng tượng các cô trong tư thế đó - tư thế quen thuộc trong suốt 300 ngày, cho đến khi vĩnh viễn bị một quả bom phá hỏng vào khoảng 5 giờ chiều 24/7/1968, tức chưa đầy 20 ngày sau cú bấm máy của Văn Sắc...

Bóng của các cô mang lại chiều sâu thị giác cho bức ảnh. Còn sự hy sinh của các cô đã mang lại chiều sâu tâm linh cho nó. Bức ảnh trở thành một trong 2 tác phẩm đem lại cho Văn Sắc giải thưởng Nhà nước 2007.

Trở lại cuộc giao lưu, phần cuối, khi cựu nữ TNXP Nguyễn Thị Minh Phiên giới thiệu 11 đồng đội cùng ăn, cùng ở, cùng làm trong một trang trại bò sữa ở Thanh Hóa, các cô gái năm xưa đứng lên, vẫn bên nhau trong bộ quân phục bạc màu, vẫn cười bẽn lẽn.

Một cái kết có hậu khác cho một “tiểu đội” khác. Còn biết bao người đã ngã xuống ở ngã ba này và biết bao “ngã ba” khác trên tuyến đường lịch sử?

Bao nhiêu nữ TNXP đang sống độc thân, gia cảnh nghèo khổ như những gì đã được thấy trên màn hình trong buổi giao lưu. Người ra đi đã thành huyền thoại, còn người ở lại?

 :(MĐọc bài thơ của tác giả Vương Trọng,thật xúc động,nó tạo cho mình cảm giác xúc động mãnh liệt,và thấy giống như nổi gai trên người.
"Cần gì ư?Lời ai hỏi trong chiều
Chúng tôi chưa có chồng và chưa ngỏ lời yêu.
Ngày bom vùi tóc tai bết đất
Nằm trong mộ rồi tóc tai chưa gội được.
Thỉnh cầu đất cằn cỗi nghĩa trang
Cho mọc dậy vài cây bồ kết
Hương chia đều trong hư ảo khói nhang..."

Không phải đây là lần đầu tiếp cận với nhưng thông tin về thông tin về sự hy sinh của các cô,nhưng mỗi lần đọc lại bài thơ thấy mắt mình cay cay :'(

Sơ đồ Ngã ba Đồng Lộc:

Cảm on các bác nhé. Lâu lắm rui mới có cảm giác vừa đọc bài viết mà súc động nhiều. Tháng 12 em ra đó . Lần trước ra không mua được quyển sách nào hay cả.

    Theo lởi kể của chú Q cục Hậu cần QK4: Có hai cô TNXP của tiểu đội khác vừa ghé qua chỗ các cô gái này chơi, vừa đi 1 đoạn thì có tiếng máy bay, hai cô kịp nấp vào 1 đoạn cống hay gầm cống gì đó thì quả bom nổ đúng ngay hầm, 9 cô gái đang nghỉ chuẩn bị tiếp tục làm và riêng cô Cúc không kịp xuống hầm. Chắc đây là lý do không thể tìm thấy xác cô.
    Chính quyền đã từng di dời hài cốt 9 cô gái ở Ngã Ba Đồng Lộc về nghĩa trang liệt sĩ huyện. Nhưng được thời gian ngắn lại phải chuyển về chõ cũ. Và theo lời dân sở tại, "các o rất thiêng".

10 cô gái Đồng Lộc làm nhiệm vụ cụ thể gì tại Ngã ba Đồng Lộc?
- theo hình trên thì đang lấp hố bom
- theo phim là cắm cờ đánh dấu bom nổ chậm  ...

10 cô gái thuộc 1 tiểu đội, đang giờ nghỉ, hai cô bên tiểu đội khác sang chơi được một lúc các cô bên này bảo về đi bọn tớ đi làm việc đây. Hai cô kia vừa đi thì xẩy ra.

Chị Nguyễn Thị Xuân
 
 
Chị Nguyễn Thị Xuân sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Bố chị là đảng viên 1930 – 1931. Tuổi thơ Xuân gắn liền với hình ảnh ngôi nhà nhỏ 3 gian, cái bếp con con và mảnh sân vuông vắn trước thềm.

 Có chừng ấy thôi mà những ngày tháng ở TNXP, Xuân nhớ đến phát khóc lên được. Xuân nhớ cây mít đầu ngõ múi ngọt như đường phèn. Bây giờ đang mùa quả chín, cây hồng ít hạt quả sai trĩu cành.Trước cửa nhà Xuân còn có cây cam giấy tứ thời bao giờ cũng có quả dành cho Xuân mỗi buổi Xuân về. Buồng cau chi chít quả như còn đợi Xuân về hái cho mẹ. Xuân sẽ ngồi dưới bậc thềm, ngả lưng vào mẹ cho mẹ rẽ tóc như ngày còn bé. Mẹ nhìn Xuân lặng lẽ xoa tay lên đôi gò má có lúm đồng tiền của Xuân, Xuân nũng nịu áp mặt vào đầu gối mẹ cười.


 Năm 1967, học xong lớp 7 Xuân cùng nhiều chị em khác trong toàn huyện lên đường thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng của tuổi trẻ.

 Xuân quen anh Vĩnh trên một bãi bom nổ chậm. Hôm ấy, trên đường từ Vĩnh Lộc về đơn vị. Xuân gặp máy bay đánh bất ngờ. Trong lúc chạy vào hầm trú ẩn, Xuân đánh rơi cái túi xáh nhỏ, trong đó có nhiều thứ, tìm không thấy đâu cả. “ Có lẽ đất đá vùi lấp đi rồi” – Xuân ngơ ngẩn muốn khóc. Anh Vĩnh đến -  Anh đội mũ sắt, quân phục bạc màu. Câu đầu tiên anh nói với Xuân là:” Còn bao nhiêu bom nổ chậm, sao o lại vào đây ?”. Xuân nói vắn tắt việc mất cái túi, ròi dè dặt:

- Trong túi em để thẻ đoàn viên, không thể đánh mất thẻ  đàn được anh ạ!
- Nó bị văng ra xa, nắp túi vẫn còn, nhưng o thử xem có rơi mất chi không?
- Em cảm ơn anh!

 Xuân đi cùng anh trong sự im lặng. Thỉnh thoảng Xuân  nhìn sang anh. Dáng anh cao lớn, chắc đậm. Tự nhiên Xuân thấy tin anh ấy. Xuân hỏi tên và quê quán anh. Thế là câu chuyện bắt đầu từ đó.

 Đơn vị bộ đội công binh phá bom của anh Vĩnh phối hợp với C2 đảm bảo giao thông gần một năm. La Khê - Địa Lợi, Cầu Ác, Cầu Cháy...Biết bao nhiêu kỉ niệm. Anh Vĩnh là một đảng viên, một tiểu đội phó dũng cảm và kiên quyết. Xuân càng quý và tin anh. Ngày hôm sau anh Vĩnh lên đường  đến trận địa mới. Rồi thư anh về, những lá thư viết vội giữa nhiều trận đánh. Những lá thư không được phẳng phiu và có nhiều nếp gấp, như có cả mùi bom đạn hăng nồng. Càng xa anh, Xuân càng yêu càng nhớ và một lòng chờ đợi. Xuân tâm sự với bạn bè:” Nhiều đêm nằm em thấy anh Vĩnh về thăm. Bẵng đi một thời gian không có thư anh về, em đã lo. Em nghĩ đến tình huống xấu nhất có thể xảy ra. Nhưng em vẫn đợi...”. Sau này Xuân mới biết anh Vĩnh nhiều lần bị thương...

 Mối tình đẹp vừa chớm nở thì một ngày tháng 7, Xuân cùng đồng đội vĩnh viễn ra đi.


Chị Võ Thị Hà
 
 
Sinh ra ở thị trấn Đức Thọ, Hà vốn là cô gái không quen lao động nặng. Cha Hà – ông Võ Trọng Lạc quê gốc ở thị trấn Đức Thọ gặp bà Trần Thị Khuyên quê Bến Thuỷ- Vinh. Hai người cưới nhau và sinh được 5 người con. Hà là con thứ ba.


   Khi Hà sinh ra thì đã có dòng sông La mải miết chảy xuôi về biển cả. Sông La cũng hiền hoà như người con gái dịu dàng, xinh đẹp, nhiều mộng mơ. Thuyền bè đi lại tấp nập. Những cánh buồm xa, cánh buồm gần, những chiếc ca nô ngược lên Linh Cảm hoặc xuôi về Vinh.




 Chưa đầy 17 tuổi Hà đã gác lại những ước vọng về con đường học hành để lên đường vào TNXP, đến với Ngã ba Đồng Lộc, nơi “túi bom” khốc liệt. Mẹ Hà chuẩn bị đủ thứ cho Hà đi và dặn :” Con làm sao cho bằng chị, bằng em”. Có hôm Hà về thăm nhà, ăn vội ăn vàng để đi kẻo chậm. Lúc nào về Hà cũng mang theo một vài quyển truyện để đọc “ Không có sách, ngoài giờ ra trận địa con buồn lắm mẹ ạ”. Mẹ Hà hiểu đứa con gái thuỳ mị, đa cảm, có phần “tiểu tư sản” của mình, chưa từng lăn lộn với thực tế của cuộc sống, vẫn còn non dại so với chị em trong tiểu đội nên tìm mọi cách để động viên con. Sau mấy tháng ở tập thể, thấy con khoẻ mạnh , rắn rỏi hơn, bà rất mừng.

Lần cuối cùng Hà về thăm nhà, mẹ Hà có ý tìm đàn gà nhưng không thấy đâu cả. Biết mẹ tìm gà để làm thịt, Hà yên lặng, tủm tỉm cười quay đi ”mẹ tìm chi đó?”. Mấy con gà nỏ biết đi mô, hay lại mất rồi” “ mất sao được, con vừa thấy chúng ở sân mà”. Mẹ Hà yên tâm, 5 mẹ con quây quần bên nhau, ăn rất ngon lành. Các em tíu tít nghe chuyện, chuyện Khe Sanh, chuyện Đồng Lộc. Sau đó mẹ Hà gửi máy con gà con đến Đồng Lộc để chị em nuôi. Nó càng sinh sôi nảy nở. rồi có lần Hà đem về nhà một con gà mái. Một hôm tự nhiên nó vỗ cánh gáy như gà trống. Mẹ của Hà bảo với em” thế nào chị Hà cũng có chuyện rồi”. Quả thật như vậy – 2 ngày sau nghe tin Hà hy sinh.

 Những ngày ở tiểu đội, vì Hà ít tuổi nhất nên bao gìơ cũng được chị Tần, chị Cúc, chị Nhỏ coi như em út. Việc nặng các chị giành lấy, không cho Hà làm. Chị Tần hay vuốt tóc, tâm tình, động viên Hà những giây phút nhớ nhà, nhớ mẹ. Hà hay nghĩ ngợi. Thỉnh thoảng ngồi một mình trầm tư, có khi thơ thẩn một mình, có khi lại cặm cụi ghi nhật ký 17 mùa trăng, Hà thanh thản ra đi khi chưa hề vướng một chút tơ lòng.

 (sưu tầm )

Chị Trần Thị Rạng
 
 
Sinh ra tại xóm chài Thọ Thuỷ - Đức Vĩnh – Đức Thọ, từ nhỏ cô bé Rạng đã tỏ ra can đảm, ít nói song tinh nghịch. Thời thơ ấu Rạng theo cha mẹ làm nghề chèo lái trên sông La.


 Rạng lớn lên lúc bom đạn giặc Mỹ đánh phá ác liệt ở bến đò Hào – quê hương. Chứng kiến cảnh đau thương của xóm và nhân dân. Rạng quyết định rời cuộc sống sông nước lên bờ sinh hoạt với đoàn thanh niên, tham gia phục vụ chiến đấu tại huyện nhà.


 Ngày 3-11-1967, chị vào TNXP. Đưn xin tình nguyện thì nhiều nhưng số trúng vào TNXP thì ít. Rạng may mắn được ở trong số những người trúng tuyển. Rạng mừng lắm, về thuyền soạn sửa đồ đạc và từ giã gia đình. Ngày Rạng ra đi b�ẹmẹ lên bờ tiễn và theo dõi bóng con. Rạng dong dỏng cao, nước da trắng hồng như bao nhiêu ngườì con gái từng uống nước sông La. 17 tuổi, chân trời mơ ước mở ra trước mắt Rạng. Được sống và chiến đấu ở nơi chiến trường khốc liệt đối với Rạng coi như là đã được thực hiện hoài bão của tuổi trẻ.

Đồng đội TNXP đều là những người cùng trang lứa. Cả tiểu đội A4 của Rạng chỉ có chị Tần, chị Cúc, chị Nguyễn Thị Xuân và chị Thao là đã từng ở TNXP 3 năm còn Rạng và 12 người nữa đều là “lính nhiệm kỳ II” vào TNXP với bao điều bỡ ngỡ. Vốn là con nhà chèo lái, tay cầm cào cuốc thuổng không quen, trình độ văn hoá còn thấp song với một quyết tâm sắt đá” vươn lên cho bằng chị, bằng em”, Rạng đã nhiệt tình lao động và say mê học tập văn hoá. Ngoài giờ ra trận địa, Rạng cùng chị em làm toán, làm văn, tập hát, lúc nghỉ giải lao lại tìm cách trêu đùa đại đội trưởng và mấy anh lái xe ủi. Cuộc sống tuy gian khổ, ác liệt nhưng vui tươi, sôi nổi, tràn đầy tinh thần lạc quan. Rạng ngày càng rắn rỏi , bạo dạn. Mặc dù lăn lộn với nắng mưa, bom đạn nhưng vẻ xinh tươi trên khuôn mặt Rạng vẫn không bao giờ tắt. 18 mùa xuân, cuộc đời đang như ánh ban mai, vậy mà Rạng đã phải vĩnh viễn giã từ đồng chí, đồng đội, yên nghỉ ngàn thu trên núi đồi quê hương

 

Chị Trần Thị Hường
 
 
Chị Trần Thị Hường là con của một liệt sĩ chống Pháp. Cha chị là vệ quốc quân hy sinh năm 1953 ở mặt trận. Khi ông hy sinh, Hường mới 4 tuổi, mẹ Hường đang có mang em Lý. Năm em Lý lên 2 và Hường tròn 5 tuổi, mẹ đi lấy chồng. Hai chị em ở với bà ngoại và cậu mợ tại xóm Đông Quế, thị xã Hà Tĩnh.

Tuy sống thiếu tình cảm bố mẹ nhưng được bà và cậu mợ thương yêu rất mực nên tính tình của Hường vẫn hồn nhiên vui vẻ. Chị có giọng hát hay và lại hay hát. Hường được mệnh danh là “chim sơn ca” của tiểu đội và của cả C522. Mái tóc Hường đen dài và óng ả. Với mái tóc và giọng hát trời phú ấy, Hường đã được nhiều chàng trai cảm mến. Sau những giờ lao động mệt nhọc ở ngoài trận địa. Hường và anh chị em lại quây quần hát múa, diễn kịch. Phong trào “ Tiếng hát át tiếng bom” đã lan rộng khắp các chiến trường từ Bắc vào Nam. Ở C552 trong các buổi tập văn nghệ, Hương bao giừo cũng là hạt nhân chính. Những bài hát “ Cô gái mở đường”,” Đường ta đi dài theo đất nước”,” Co gái Sài Gòn đi tải đạn”...đã được Hường và anh chị em hát say sưa. C522 còn diễn kịch hát dân ca, vở “ Con đường và dải lụa”.
 Hường không chỉ hát hay mà còn là cô gái đằm thắm và dịu dàng, thích quan tâm đến mọi người theo cách riêng của mình. Cuộc chiến ngày càng ác liệt song không là�� ụ cười và tiếng hát tắt trên đôi môi Hường. Chỉ tiếc rằng Hường không còn chờ đến ngày toàn thắng để cùng đồng đội hát bài ca khải hoàn. Hường đã vĩnh viễn ra đi giữa mùa hạ thứ 21 của đời mình.

(sưu tầm )
 

 

Chị Hà Thị Xanh
 
 
Sinh ra ở vùng quê Đức Hoà - Đức Thọ, Xanh vốn là cô gái hiền lành, ít nói nhưng làm việc thì rất chăm. Xanh đậm người, khoẻ mạnh, làm việc gì cũng xốc vác, hay nhận việc khó về mình.
 
Môi trường chiến đấu, lao động, học tập đã khiến cho Xanh cùng chị em trong tiểu đội gắn bó với nhau như ruột thịt. Một lần được nghỉ phép, Xanh rủ Hà về nhà mình chơi. Cả 2 đến Đức Hoà vào lúc qúa trưa. Đang đi trên đường làng rợp bóng, Hà chợ nảy ra ý tinh nghịch:” Thế này nhé, lát nữa mình vào trước nói chuyện với mẹ chút việc này. Khi nào nghe mình gọi, Xanh hãy ra được không?”. Xanh mỉm cười gật đầu. Thật lòng Xanh muốn chạy về nhà ngay. Hà đẩy Xanh vào bụi chuối, xốc ba lô đi vào nhà. Xanh hồi hộp nhìn qua kẽ lá, thấy mẹ đang ngồi khâu ở đầu hè. Mấy đứa em đang quây quần xung quanh. Thấy Hà, các em reo ầm lên:

- Chị Xanh về mẹ ơi!

 Mẹ Xanh ngẩng lên hơi luống cuống nhưng khi thấy Hà, bà bình tĩnh lại. Các em Xanh bị tẽn tò, đứng im như tượng nhìn Hà. Hà bỏ mũ ra và tươi cười nói:

- Con ở đơn vị Xanh được về thăm bọ mạ một lát.
- Mần răng con Xanh không về con?

 Hà mỉm cười ngồi xuống ghế: - Lẽ ra Xanh cũng về nhưng ngại mẹ ạ. Mẹ Xanh chưa hiểu: ” Nó ngại chi con?”. Chờ mẹ Xanh rót nước chè ra bát, Hà tủm tỉm: ”TNXP chống Mỹ cứu nước chúng con thực hiện phong trào “ba khoan”, nghĩa là khoan lấy chồng”. Mẹ Xanh sốt ruột:

- Việc nớ can chi mà con Xanh không về?
- Con sẽ co cách gọi Xanh về ngay!
- Thật không?
- Dạ thật ạ!

 Thấy các em tò mò theo dõi câu chuyện, Hà đứng dậy tới gần chiếc cột ngoài hiên tưởng tượng đó là điện thoại. Hà làm động tác quay máy, nhấc ống nghe lên nói như thật: “ A lô! Tổng đài đâu? Cho tôi gặp tổng đội 55. Năm lam đấy phải không? Cho tôi gặp C552.C2 đấy à? Hà đây? Sao lâu thế? Đang tắm à? Này, thu xếp ba lô về nhà ngay. Mẹ chờ đây! Sao ngại à? Mẹ đồng ý là không nhắc đến chuyện “vớ vẩn” ấy nữa đâu. Không có ô tô à? Thế thì đi máy bay lên thẳng vậy. chìa khoá mình bỏ trong ống đũa ấy!”

 Cả nhà cười ầm lên. Hà vẫn tiếp tục đùa. “Sao? Máy bay hết xăng à? Lấy vài bát cơm nguội cho nó ăn tạm vậy. Ừ! Về ngay nhé, mình ra sân đón Xanh đây!”. Hà ra sân nhìn lên trời, các em ùa ra theo.
- Máy bay lên thẳng của chị Xanh kia rồi. Nó hạ cánh xuống rồi. Chị Xanh về đến nhà rồi. Các em nhao lên.
- Xanh ơi! Vào nhà đi
 Xanh ra khỏi bụi chuối, tươi cười bước lên gò đất nhà mình
- Chị Xanh về thật mẹ ơi!

 
Chị Võ Thị Hợi
 
 
Sinh trưởng trong một gia đình nông dân ở xã Thiên Lộc – Can Lộc, nơi có dãy Hồng Lĩnh quanh năm mây vờn và ngôi chùa Hương cổ kính nằm ẩn mình trên đỉnh núi, từ nhỏ, cô bé Hợi đã cảm thấy yêu quê hương, yêu ruộng đồng yêu những người dân quê mộc mạc,” Một nắng hai sương”.

Hợi là con thứ 5 trong gia đình. Để giúp bố mẹ, hàng ngày Hợi dem bò đi ăn trên những bãi cỏ gần chân núi cùng đám bạn bè trong xóm. Mỗi lần thôn xóm có lễ hội gì, nhất là những ngày đón tết, Hợi thường cùng các bạn đội viên tập văn nghệ, múa hát suốt đem. Hợi và đám bạn bè hay hát những bài hát về Đảng, về Đoàn thanh niên, về Bác Hồ kính yêu.

 Năm 1965, học xong lớp 7, Hợi xung phong đi “Ba sẵn sàng”. Tính tình Hợi hiền lành, tác phong nhanh nhẹn, tóc dài, nước da ngăm đen. sống trong tập thể TNXP, Hợi nhanh chóng hoà nhập, chia ngọt sẻ bùi với chị em, nhất là chị em trong tiểu đội A4 nơi tuyến lửa. Thi thoảng, Hợi mới có dịp về thăm nhà, thăm cha mẹ:” Bom đạn dội xuống ghê gớm lắm mẹ ạ! Tiếng bom nổ, tiếng máy bay gầm xé suốt đêm ngày, đất đá bụi tung mù mịt. Nhưng tất cả bọn con đều không sợ. Cứ đợi dứt đợt bom là chúng con ra đường ngay, để xe khỏi bị tắc trên đường vào Nam mẹ ạ!”.

Bà Em - mẹ Hợi vừa thương con vừa cảm phục nghị lực đứa con gái trông bềngoài hết sức hiền lành. Không cần nghe con kể, bà cũng hình dung đựơc cuộc sống của con và đồng đọi ở nơi đó. Bà lựa lời khuyên con giữ gìn sức khoẻ để bình yên trở về trong ngày thắng Mỹ. Bà đâu có ngờ đứa con gái bé bỏng ngoan hiền, khúc ruột thứ 5 của bà đã vĩnh viễn không bao giờ trở về, góp một giọt máu đỏ tươi để tô thắm lá cờ vẻ vang của dân tộc.

(sưu tầm )

Chị Dương Thị Xuân
 
 
Sinh ra và lớn lên ở vùng quê Đức Tân - Đức Thọ, trong một gía đình đông con, chị Xuân sớm ý thức được trách nhiệm người chị cả của mình. Là con gái đầu lòng nên Xuân khá vất vả. Bố làm thợ mộc, mẹ bận bịu với nghề bán hến ở chợ. Nhiều khi Xuân phải nhỉ học để trông nhà, trông em. Xuân hiền hậu, nhu mì, mẹ mắng không bao giờ cãi lại.

Học hết lớp 7, Xuân xin cha mẹ cho đi làm trên nhà máy đường Sông Lam gần Rú Thành. sống cuộc đời công nhan, Xuân phổng phao và đẹp hẳn lên. Xuân chăm làm, chịu khoá học hành và công tác nên được nhà máy thưởng nhiều lần. Năm 1965-1966, Xuân được thưởng chiếc áo lụa hoa rất đẹp, thỉnh thoảng mới diện đôi chút. Sau đó nhà máy đường Sông Lam bị giặc Mỹ tàn phá, công nhân phải tạm chuyển đi làm việc khác. Xuân đi vào TNXP. Ra đi Xuân vẫn nhớ ngọn núi Thành cao chot vót bên nhà máy, nhớ Ngã ba Sông Lam và Sông La, nhớ khu nhà tập thể bên sườn núi đất.


 Ông Quý - bố Xuân rất chiều con. Những lúc rảnh rỗi trước đây, ông thường xuống đơn vị thăm con. Nhiều bạn Xuân thầm ước ao có một người cha như thế, nhất là Nhỏ, Cúc và Hường.

 Trước khi đi TNXP Xuân có quen anh Tân người cùng xã. Gia đình anh rất quý Xuân nhưng anh Tân chưa dám ngỏ lời với cha mẹ Xuân. Xuân mến anh Tan nhưng chưa muốn vấn vương chuyện gia đình, chuyện chồng con. Xuân hẹn anh khi nào thống nhất đất nước thì hẵng liệu. Anh Tân nghĩ vậy là đúng. Trước khi Xuân lên đường, anh trao cho xuân một quển điều lệ Đảng mà anh vẫn dùng. Anh nói với Xuân:

- Anh cũng đi bộ đội. Sau này trở về chúng ta sẽ la hạnh phúc riêng. Anh lấy sợi ni lông xanh, đỏ buộc vào cổ tay Xuân rồi nói:
- Màu đỏ là của anh, màu xanh lam này là của em. Khi nào nhớ đến anh, em hãy nhìn chiếc vòng này.

 Cũng như mối tình Tần – Hông, Xuân và anh Tân đã không thực hiện được lời hẹ ước vì đất nước còn có giặc, chuyện riêng tư đành gác lại. Và ngày toàn thắng thì đã đến nhưng Xuân, chị Tần và 8 chị em trong A4 cùng bao nữ TNXP khác đx mãi mãi không trở về, gửi lại tuổi trẻ và tình yêu trên những tuyến đường

 
 


Chị Nguyễn Thị Nhỏ
 
 
Cùng sinh năm 1944 như chị Tần, chị Cúc, nhưng Nhỏ có một hoàn cảnh tương tự Cúc. Bố mẹ mất sớm, nhà chỉ có 2 chị em gái: chị Miên và Nhỏ. Chị Miên thay bố mẹ nuôi Nhỏ từ tấm bé. Gọi Nhỏ vì bố mẹ mất sớm, cơm không có ăn, áo không có mặc, bệnh tật hành hạ, càng ngày cô bé càng còi cọc, không lớn được chút nào. Rồi đến tuổi, chị Miên đi lấy chồng, nhưng chị không về quê chồng mà ở lại cùng em. Chồng chị là bộ đội thỉnh thoảng ghé thăm nhà. Sau khi chị sinh cháu trai đầu lòng, chồng chị hy sinh. Chị đành ở vậy nuôi em và nuôi con.


 Thế rồi chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ ngày một ác liệt. Nhỏ xin chị vào TNXP. Chị sợ em còn bé dại thơ ngây, chua gnáh vác nổi việc nước. Nhưng chị Miên vẫn để Nhỏ đi. Chị cho em bộ quần áo lành lặn nhất, gói cho em một nắm cơm, ròi bế con tiễn Nhỏ lên đường. Nhỏ ra đi chỉ với bộ quần áo và nắm cơm của chị. 2 chị em quyến luyến bịn rịn khi chia tay. Nhỏ ôm chầm lấy cháu. Thằng bé cũng bám chặt lấy dì. Chị Miên dặn: “ Em gắng làm việc cho bằng chị bằng em, phải cẩn thận nơi mũi tên hòn đạn. Nếu em làm sao thì chị chỉ còn một mình em thôi”. Bà con làng xóm ra tiễn đứng nhìn theo cho đến khi bóng cô khuất hẳn.

 Sau một thời gianở TNXP, Nhỏ về thảm quê. Bộ quần áo TNXP cô mặc còn nguyên nếp gấp khiến cô chững chạc hẳn lên. Chỉ một thời gian ngắn ở TNXP, Nhỏ phổng phao lên trông thấy. Khi vào TNXP Nhỏ mới thật sự bước vào tuổi dậy thì. Trên đôi má mới vương sắc máu hồng. Nhỏ ngày một xinh tươi hơn, thương lấy gương của Cúc soi trộm. Nhỏ chăm làm, xung phong gương mẫu hơn các em nên được chị Lê Thị Hồng kèm cặp để học thêm. Càng lăn lộn với thực tế của cuộc chiến đấu, Nhỏ càng thấm thía ý nghĩa tuổi thanh xuân và mong muốn đóng gópđược nhiều sức lực hơn nữa để Nam bắc sum họp một nhà.

 Nhỏ ra đi vào lúc 24 tuổi, không kịp giã biệt người chị và đúa cháu nhỏ thân yêu, để lại tiếc thương cho biết bao người.


(sưu tầm )
 

Chị Võ Thị Tần
 
 
Sinh ra và lớn lên trong một gia đình nông dân nghèo đói nhưng giàu lòng yêu nước, lại được sự giáo dục của nhà trường nên chị Võ Thị Tần đã sớm hình thành lý tưởng cách mạng, lối sống giản dị, tiết kiệm, chịu đựng gian khổ để học tập.


 Năm 1963 –1964, chị là Phó bí thư chi đoàn địa phương. Tần đã góp sức cùng bà con xóm làng xây dựng cuộc sống mới tưoi đẹp, thúc đẩy phong trào HTX lớn mạnh. Năm 1965, Tần đã cùng nhiều chị em trong toàn huyện xung phong vào lực lượng TNXP trực tiếp lao dộng, chiến đấu bảo vệ Tổ quốc thân yêu.

Ngày mới nhập ngũ, Tần biên chế vào C552 – P18 Hà Tĩnh bảo vệ thông suốt các tuyến đường ra mặt trận. Mồng 2-5-1965, Tần cùng đơn vị làm nhiệm vụ bảo vệ thông đường và bốc xếp hàng ở bến phà Địa Lợi thuộc đường 15A trên đất Hương Khê. Tháng 11-1965 đến 6-1966, Tần được điều về làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông trên đường 15A đoạn từ cầu Tùng Cốc đến Đức Thọ. Do có nhiều thành tích trong công tác và anh dũng trong chiến đấu, đạo đức tư cách tốt nên Tần đã đựoc chi bộ C552 đề nghị Đảng uỷ cấp trên chuẩn y kết nạp vào Đang cộng sản Việt Nam vào dịp kỷ niệm Đảng ta 37 tuổi (3-2-1967). Ban chỉ huy đã quyết định giao cho Tần nhiệm vụ Tiểu đội trưởng Tiể đội 4- C552.

 Tháng 4-1967 đến tháng 6-1967, Tần cùng đơn vị được điều về công tác bảo vệ đường 15A ở Đồng Lộc. Trong quá trình từ ngày nhập ngũ đến tháng 7-1968, chị đã phấn đấu lập nhiều thành tích, chỉ huy tiểu đội hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Tiểu đội do chị phụ trách luôn xứng đáng là lực lượng chủ công, con chim đầu đàn của đơn vị.

 Trong cuộc sống hàng ngày, Tần là cô gái vui vẻ, cởi mở, tính nết thẳng thắn, vô tư yêu đời song rất dứt khoát, rành mạch. Cuộc đời chị vì thế có phần đơn giản, hạnh phúc hơn chị Cúc. Bố mẹ cưng con gái lớn. Ông Cung - bố chị bao giờ cũng coi Tần như còn nhỏ. Mẹ chị càng yêu con gái hơn ai hết. Mẹ không muốn con gái đi lấy chồng xa. Mẹ đồng ý gả chị cho một anh trai làng, người mà chị yêu. Tuy nhiên, cuộc chiến đấu chống Mỹ còn đang ác liệt. anh Hồng đã vào bộ đội, lên đường vào chiến trường miền Nam. Còn Tần sau đó đi TNXP. Họ hẹn nhau ngày toàn thắng sẽ nên duyên vợ chồng. Sau ngày anh Hồng xuất ngũ trở về địa phương thì chị Tần đã vĩnh viễn ra đi. Đâu đớn và xót thương người yêu, anh đã đi lại săn sóc bộ mẹ già của chị. Mãi sau này khi đã nguôi ngoai, anh mới xây dựng gia đình với người con gái khác. Thật cảm động vì anh chị đã rước ảnh chị Tần về thờ trong ngôi nhà của mình và vẫn tiếp tục đi về với bố mẹ chị Tần như con cai trong gia đình.

 Ngày 19-7-1968, trước lúc hy sinh 5 ngày, chị Tần đã viết thư về cho mẹ. Bức thư tràn đày tình cảm yêu thương nhớ mong mẹ và cũng tràn đầy tinh thần yêu nước, căm thù giặc, quyết tâm sắt đá đánh kẻ thù và tinh thần lạc quan cách mạng phơi phới.


 
 


Chị Hồ Thị Cúc
 

 
Cúc cất tiếng khóc chào đời trên mảnh đất Nương Bao - xã Sơn Bằng – Hương Sơn, bên con sông Ngàn Phố trong xanh. Cúc vừa đầy một tuổi, nạn đối khủng khiếp năm 1945 đã cướp mất người cha, bà nội Cúc và bao người khác trong làng. Ông nội Cúc đưa 2 mẹ con Cúc về nha rau cháo lần hồi đợi ngày lúa chín ...Đến năm Cúc 4 tuổi, mẹ Cúc đi bước nữa.

 
Từ đây Cúc sống trong sự đmf bọc của ông nội và o Loan. Chảng bao lâu, vào một ngày tháng chạp, ông nội qua đời, một  mình o Loan nuôi cháu, đến năm sau chú Dũng đi bộ đội về vàc cưới vợ. Từ đây Cúc sống với chú mự và o Loan. Bà Trinh- mẹ Cúc lấy chồng ở Sơn Bằng thỉnh thoảng về thăm con, nhưng chẳng có gì để nuôi Cúc.thơig gian này Cúc còi cọc, mặt choắt lại, đôi mắt luôn nhìn xuống, lâu dần thành thói quen. Tóc Cúc vàng hoe, cụt cỡn như một túm đuôi lông bò. Quanh năm Cúc mặc chiếc quần lửng với tấm aó vá. Cúc đi chăn bò, cắt cỏ, bế em và làm bao việc không tên khác ở trong nhà. Cúc làm chậm nhưng cần cù, cẩn thận và thật thà nên thường gọi là “Cúc mục”.

 Hồi Cúc lên 8, một hôm đun nồi cám lợn xong, Cúc lúi húi quét dọn bếp. Mự vào bưng nồi cám lợn ra, chẳng may trượt chân làm đổ cả nồi cám lên lưng Cúc. Cúc bị bỏng nặng, suốt ngày nằm sấp trên chiếc chõng con, lúc tỉnh lúc mê. O Loan hồi ấy ở nhà, thưong xót cháu, 3 tháng liền tìm cách chữa cho cháu bằng bài thuốc dân gian. Cuối cùng Cúc đã khỏi. Nhưng vết sẹo sần sùi rất lớn, chạy suốt từ bả vai xuống đến thắt lưng thì không bao giờ xoá được. Cúc giấu tất cả mọi người điều đó.
 Năm 1965 Cúc đi TNXP chống Mỹ cứu nước. Ba năm sống trong tập thể nam nữ thanh niên, chiến đấu trên mặt đường địch đánh phá, chị đã trưởng thành và không còn là o “Cúc mục “ ngày xưa nữa. Duy chỉ có vết sẹo trên lưng và nỗi đau sâu lắng trong lòng là không thể quên đi được.
 Ngày nhập ngũ, chị Cúc đựợc ở với chị Tần. Đôi bạn cùng lứa tuổi, cùng ngày nhập ngũ đã sống với nhau trong niềm thương yêu đồng chí, đồng đội, luôn giúp đỡ nhau hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đựơc giao. Trong 3 năm cùng sống, cùng làm việc cả 2 chị đã đạt nhiều thành tích. Vinh dự lớn nhất trong đời, đó là giờ phút thiêng liêng 2 chị được đứng dưới Đảng kỳ và chân dung Hồ Chủ Tịch đọc lời tuyên thệ trước lúc vào Đảng 3-2-1967. Sau đó Cúc được giao nhiệm vụ Tiểu đội phó, tiẻu đội 4C522. Càng vui sướng với niềm vui ấy bao nhiêu, Cúc càng hăng say công tác bấy nhiêu. Ba năm trời trôi qua, Cúc đã cùng Tần chỉ huy tiểu đội bám trụ chiến đấu, đảm bảo thông suốt đường 15A trên trận địa Ngã ba Đồng Lộc.
 Một ngày tháng 7 nắng gắt ở Đồng Lộc, vào lúc 16 giờ ngày 24-7-1968, trong lúc cùng 11 người trong tiểu đội ( trừ 5 cô đi lấy quân trangquân dụng, 1 người đã hy sinh trước đó) ra mặt đường cách Ngã ba Đồng Lộc về phía Nam khoảng 300 m để san lấp hố bom, sửa chữa đường kết hợp cngr có hầm trú ẩn, Cúc cùng 9 chị em trng tiểu đội đã hy sinh. Trong tiểu đội còn có chị Trần Thị Thao, “ lính nhiệm kỳ I” vì lý do tập văn nghệ đi sau cùng tiểu đội 5 nên đã sống sót.
 Hôm đó, 10 cô gái ra đến hiện trường đã nhanh chóng triển khai công việc. Kẻ đào, người xúc, hồ hởi làm việc, vừa làm vừa chuyện trò trêu đùa nhau. Bỗng có một tốp máy bay vượt qua trọng điểm. Tất cả chị em nhanh chóng nép mình vào triền đồi, nơi thành hố bomcũ tạo nên một cái rãnh lớn. Tốp đi sau của tiểu đội 5 cũng dừng lại quan sát. Một lúc sau, hết tiếng máy bay cả tiểu đội chồm dậy để tiếp tục làm việc. Bất ngờ, một trong tốp chiếc máy bay lúc nãy quay lại, thả một lạot bom. Một quả bom rơi trúng vào chỗ của các cô đang làm việc. Tiếng nổ chát chúa, đất đá tung toé, khói bom mù mịt, đen ngòm trùm lên cả đội hình 10 cô.
 Tốp TNXP tiểu đội 5 đi sau chạy ào đến gào thét, bộ đội, nhân dân ở gần đó cũng lao ra gọi tên từng người. Đến nơi, chỉ còn thấy hố bómâu hoắm, một vài chiếc cuốc, xẻnh văng ra nhưng không còn thấy một ai, không nghe thấy một tiếng người. Cả 10 cô gái TNXP đã anh dũng hy sinh. Suốt đêm hôm đó và cả ngày hôm sau, đồng đọi đã đoà bới, tìm kiếm thi hài các chị, đem về tắm rửa sạch sẽ. Tất cả đều như đang vừa đi vào giấc ngủ dài. Đồng đội đã đặt các chị vào khu đồi Bãi Dịa với lòng xót thương vô hạn.
 Riêng chị Hồ Thị Cúc, mãi sang ngày thứ 3 đồng đội mới tìm thấy chị trên đồi Trọ Voi cách hố bom cũ chừng 20m trong tư thế ngồi, đầu đội nón, bên cạnh là cái cuốc, 10 đầu ngón tay bị ứa máu vì đang bới đất để tìm đường ra. Thương xót người em, người đông đội có số phận không may mắn, tác giả Yến Thanh ( tên thật Nguyễn Thanh Bình- cán bộ phụ trách kỹ thuật ngành GTVT) cùng có mặt lúc đó nghẹn ngào viết lên bài thơ: “Cúc ơi”

(sưu tầm )

 

"Cần gì ư?Lời ai hỏi trong chiều
Chúng tôi chưa có chồng và chưa ngỏ lời yêu.
Ngày bom vùi tóc tai bết đất
Nằm trong mộ rồi tóc tai chưa gội được.
Thỉnh cầu đất cằn cỗi nghĩa trang
Cho mọc dậy vài cây bồ kết
Hương chia đều trong hư ảo khói nhang..."

" Lời thỉnh cầu ở nghĩa trang Đồng Lộc " - Vương Trọng

Những ngày này các CCB trên khắp mọi miền của Tổ quốc đang rộn ràng xen lẫn xúc động bồi hồi chuẩn bị cho chuyến đi thăm chiến trường xưa nhân kỷ niệm 50 năm đường Trường Sơn huyền thoại. Mẹ tôi cũng trong tâm trạng ấy !

Mẹ dặn tôi mua nửa cân bồ kết & 10 bộ gương lược nhỏ.Tôi đã ngầm đoán ra mẹ tôi sử dụng vào việc gì rồi. Ngồi rang từng mẻ bồ kết còn thơm lừng, rồi đóng 10 gói thật cẩn thận. Lòng tôi lâng lâng, thật khó tả, 10 gói bồ kết này, 10 bộ gương lược kia sẽ được đoàn mẹ tôi mang vào nghĩa trang Đồng Lộc & dâng hương tưởng nhớ 10 cô gái TNXP đã anh dũng hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ.
Mặc dù phải 1 mình trông nhà cả tuần, phải hoãn chuyến đi Điện Biên lại nhưng tôi vẫn thấy lòng mình ấm áp, thấy hạnh phúc len lỏi vào trong tim & tôi luôn ủng hộ mẹ trong chuyến đi đầy ý nghĩa này. Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình?
Tôi tin rằng không chỉ riêng tôi, tuổi trẻ ngày nay cũng có rất nhiều người biết ơn, trân trọng quá khứ hào hùng của thế hệ cha anh đi trước. Bởi ai cũng hiểu 1 điều rằng " Bao xương máu mới làm nên Đồng Lộc "

Thêm một số tấm hình về Ngã ba Đồng lộc, nơi mytam81 đã có dịp được đi thăm vào năm 2007:

(http://i61.photobucket.com/albums/h53/mytam81/DSCF0043.jpg)

Anh hướng dẫn viên với chất giọng và phong cách dẫn chuyện xúc động tới nao lòng đang hát cho chúng tôi nghe ca khúc "Cô gái mở đường" của Xuân Giao

(http://i61.photobucket.com/albums/h53/mytam81/DSCF0051.jpg)

Nơi các chị yên nghỉ:

(http://i61.photobucket.com/albums/h53/mytam81/DSCF0060.jpg)

(http://i61.photobucket.com/albums/h53/mytam81/DSCF0060.jpg)

Hố bom nơi các chị đã hy sinh:

(http://i61.photobucket.com/albums/h53/mytam81/DSCF0073.jpg)

Tượng đài chiến thắng tại Ngã ba Đồng Lộc

(http://i61.photobucket.com/albums/h53/mytam81/DSCF0074.jpg)

Thêm mấy cái ảnh về ngã ba Đồng Lộc.

 Ngã ba Đồng Lộc mới có thêm con đường đi đến nhà tưởng niệm hai bên lát đá co ghi địa chỉ của người đóng góp xây dựng, ít nhất 200k nhé.

Em hỏi 1 câu hơi "ngây thơ" nhé:Tưởng rằng 10 cô TNXP ấy hy sinh trong 1 hang đá,khi bị 1 quả bom đánh sập cửa hang(em đã nghe đài phát thanh nói) và mãi sau này người ta mới đào hài cốt mang lên(kiểu như hang Mán-Hà tuyên hi sinh 11 đồng chí công binh ấy).Hay đó là hang Tám cô(KCCM ấy).Nói thật là em chưa xem phim Ngã ba Đồng lộc(không muốn xem vì mới nhìn thấy cảnh...1 máy bay bay u...u...rồi...oàng...oàng...1cot khói...mờ mờ bay lên,như ném quả lựu đạn ấy và...1ho^ bom...nông choèn choẹt)thế là chán,không xem nữa.Tiếc quá,không hiểu được họ hi sinh như thế nào!

Đó là hang Tám cô(KCCM ấy): http://www.quansuvn.net/index.php?topic=1149.10
(http://qdnd.vn/ImageHandler/upload//phongpv/2009/7/21/21072009p2.jpg)

(http://www.phunuonline.com.vn/dulich/2009/Pictures/DSC00572.JPG)
Bên trong hang Tám Cô
(http://www.phunuonline.com.vn/dulich/2009/Picture/DSC00570.JPG)
Đền tưởng niệm liệt sĩ hang Tám Cô

 hic hic  ;DGiang.K17  kô phải đâu, bạn nhầm rui, 10 nữ TNXP hi sinh ở Nga Ba Đồng Lộc là họ hi sinh khi đang làm nhiệm vụ, còn bị vùi trong hang đá có lẽ bạn nghe nhầm về các TNXP hi sinh tại Hang Tám Cô - đường 20 rùi "Nhận nhiệm vụ xong, các cô đến tại hiện trường gấp rút triển khai công việc với cả niềm vui được gửi gắm trên từng chiếc xe qua nên các cô không hề sợ hãi. Họ làm việc không ngơi tay, vừa cười, vừa nói, vừa ý ới gọi nhau. Bỗng một tốp máy bay phản lực từ h ướng Bắc vào Nam vượt qua trọng điểm. Tất cả các cô nhanh chóng nằm rạp xuống đường. Hết tiếng máy bay các cô lại chồm dậy làm việc. Bất ngờ tốp máy bay phản lực quay lại bay từ trong ra thả một loạt bom rơi đúng vào đội hình 10 cô gái. Các tiểu đội thanh niên xung phong đi sau chồm lên gào thét, nhân dân xóm Bãi Dĩa quanh đấy cũng lao ra gọi tên từng người. Khi đến nơi quả bom vừa nổ chỉ thấy một hố bom sâu hoắm, một vài chiếc xẻng, cuốc vǎng ra nhưng không còn thấy một ai, không nghe thấy một tiếng người. Cả 10 cô gái trẻ ấy đã hy sinh."

thêm ảnh Ngã Ba Đồng Lộc