Lịch sử Quân sự Việt Nam

Tư duy quân sự Trung Quốc đương đại là chủ đề tập hợp và biên dịch bài viết trên các ấn phẩm của nhà nước và giới lãnh đạo chính trị quân sự Trung Quốc về tư duy quân sự hiện nay của nước này. Qua chủ đề, thành viên www.quansuvn.net sẽ có điều kiện nắm bắt tư duy quân sự chỉ đạo thực tiễn xây dựng, phát triển lực lượng và hành động chiến đấu của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc trong giai đoạn hiện nay.


Chủ đề giới thiệu 2 nhóm ấn phẩm:

- Các bài nghiên cứu lý luận quân sự đăng trên Tạp chí Khoa học quân sự Trung Quốc và Báo Quân Giải phóng được biên tập lại trong tổng tập “Quan điểm Trung Quốc về phương thức tác chiến tương lai” do Viện Nghiên cứu chiến lược quốc gia thuộc Đại học Quốc phòng Hoa Kỳ ấn hành;

- Các sách trắng về "Quốc phòng của Trung Quốc" do Văn phòng thông tin Quốc vụ viện Trung Quốc ban hành từ đầu thập niên 1990 tới nay.

Tư duy chiến lược Đặng Tiểu Bình tạo ra một hệ thống lý luận khoa học có nội dung phong phú. Trái với nhiều nhà lý luận khác, tư duy chiến lược Đặng Tiểu Bình không hình thành đơn thuần từ hoạt động nghiên cứu lý luận, mà là sự kết tinh của nhu cầu thực tiễn trong quá trình lãnh đạo và lên kế hoạch hiện đại hoá xã hội chủ nghĩa chưa từng có tiền lệ cho quốc gia châu Á rộng lớn chiếm tới một phần tư dân số thế giới này. Các nội dung trong tư duy chiến lược của Đặng phản ánh đặc sắc các vấn đề thời cuộc và thực tiễn.

Về điểm này, tư duy chiến lược của Đặng là tương đồng nhất quán với tư duy chiến lược của Mao Trạch Đông. Tuy thế, cũng cần phải thấy những nội dung cơ bản trong tư duy chiến lược của Mao Trạch Đông chín muồi trong giai đoạn chiến tranh cách mạng, theo đó nội dung tư duy xuất chúng nhất của ông trở thành kim chỉ nam cho hàng triệu người Trung Quốc tham gia chiến đấu trong cuộc chiến tranh nhân dân vĩ đại. Có thể nói hạt nhân tư duy chiến lược của Mao là tư duy chiến lược quân sự chỉ đạo thực tiễn chiến tranh nhằm đạt mục tiêu giành chính quyền bằng đấu tranh quân sự và giành lại độc lập dân tộc cũng như giải phóng đất nước.



Tư duy chiến lược Đặng Tiểu Bình được hình thành và tôi dưỡng sau khi giai cấp vô sản đã giành được chính quyền và với các điều kiện lịch sử mới phát sinh trong thực tiễn công cuộc hiện đại hoá mang màu sắc Trung Quốc, cũng như xu hướng cùng phát triển hoà bình trên thế giới. Vì thế có thể nói rằng tư duy chiến lược Đặng Tiểu Bình lấy nước Trung Quốc hiện đại và phần còn lại của thế giới làm bối cảnh, với mục tiêu cùng phát triển trong hoà bình của Trung Quốc và thế giới nói chung. Tư duy chiến lược này được chia làm 3 phần chủ đạo là: tư duy chiến lược về quốc tế, tư duy chiến lược về phát triển đất nước và tư duy chiến lược về an ninh quốc gia.

...

....

Tìm kiếm nền hoà bình và sự phát triển

Đặng Tiểu Bình luôn tâm niệm với nhãn quan về xu hướng phát triển chung của loài người và lấy mối tương quan chiến lược quốc tế làm nền tảng. Đây chính là đặc trưng quan trọng tạo nên tư duy chiến lược của ông. Đặng tin chắc rằng sự phát triển của Trung Quốc không thể tách rời khỏi thế giới đương đại. Tư duy chiến lược của Đặng Tiểu Bình về quốc tế gồm những điểm chính sau:

- Thông qua việc phân tích thực trạng, các đặc điểm mới của những mối mâu thuẫn cơ bản trên thế giới, cũng như những biến đổi trong tương quan chính trị và kinh tế quốc tế, Đặng đã phát triển quan niệm truyền thống về chiến tranh và cách mạng. Ông đã rút ra kết luận quan trọng rằng hoà bình và sự phát triển đã trở thành 2 nội dung chiến lược quảng đại trên thế giới hiện nay, và vì vậy đã vạch ra được chủ đề cũng như bản chất của thời đại.

- Khi lượng giá mối tương quan chiến lược, ông cẩn trọng xem xét những biến đổi trong các nhân tố chiến tranh và hoà bình, từ đó thay đổi quan niệm từng tồn tại dai dẳng rằng chiến tranh thế giới là tất yếu. Đặng đã đưa ra chủ trương chiến lược mới là một cuộc chiến tranh thế giới có thể được ngăn chặn hay tránh khỏi nếu các bên làm tốt phận sự của mình.

- Sau khi mổ xẻ tương quan chiến lược thế giới kiểu cũ và khuynh hướng đa cực ngày càng gia tăng, Đặng là người đầu tiên đề xuất việc xây dựng một trật tự kinh tế và chính trị quốc tế mới dựa trên năm nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình, đồng thời lập kế hoạch cho mối tương quan chiến lược mới cũng như thúc đẩy tiến trình tái cấu trúc trật tự quốc tế trong kỷ nguyên mới.

- Dựa trên các nguyên tắc giải quyết các mối quan hệ quốc tế, Đặng đã vượt qua được các khuôn khổ của tư duy chiến lược thời Chiến tranh lạnh và tư duy chiến lược chia bè kéo cánh trong quan hệ quốc tế, để cho rằng đặc trưng quan trọng nhất chi phối các mối quan hệ giữa nhà nước với nhà nước là vấn đề lợi ích quốc gia, và rằng Trung Quốc nên theo đuổi một cách kiên định chính sách ngoại giao độc lập, phản đối bá quyền và cường quyền chính trị. Ông luôn khẳng định rằng Trung Quốc cần phải đặt vấn đề chủ quyền và an ninh quốc gia lên hàng đầu, đồng thời phải tự quyết định vận mệnh dân tộc mình.

- Đối với vấn đề giải quyết các tranh chấp quốc tế, Đặng lấy mục tiêu duy trì hoà bình và thúc đẩy phát triển kinh tế làm xuất phát điểm. Khai thác cơ hội lịch sử khi các lực lượng yêu chuộng hoà bình lấn át các thế lực hiếu chiến trên thế giới, Đặng đã sáng tạo đưa ra chủ trương “một quốc gia, hai chế độ” và “khai thác chung” nhằm giải quyết hoà bình các tranh chấp quốc tế.       

....

....

Động lực hiện đại hoá xã hội chủ nghĩa

Chủ thuyết phát triển là nội dung cốt lõi trong tư duy chiến lược Đặng Tiểu Bình. Cân nhắc những đặc điểm của thời đại, những cơ hội cũng như thách thức quốc tế mà Trung Quốc đang đối diện, giai đoạn phát triển xã hội chủ nghĩa mà Trung Quốc đang trải qua, mục đích hướng tới và các mục tiêu quản lý đất nước của Đảng Cộng sản Trung Quốc, Đặng Tiểu Bình đã tiến hành phân tích tổng thể những nhiệm vụ cơ bản, các mục tiêu chiến lược, các bước đi và trọng điểm mà Trung Quốc đang đối diện trong giai đoạn đầu của Chủ nghĩa xã hội. Đặng đã đưa ra một hệ thống quan điểm nhằm tạo dựng Chủ nghĩa xã hội với nội dung sống động và nhằm chấn hưng dân tộc Trung Hoa.


Qua việc nghiên cứu các điều kiện thực tế ở Trung Quốc với tinh thần dũng cảm và thực tiễn, Đặng đã nêu ra một suy luận có ý nghĩa quan trọng rằng Trung Quốc vẫn còn đang chập chững ở giai đoạn khởi đầu của Chủ nghĩa xã hội, rồi đặt ra các nhiệm vụ chiến lược cho việc xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, cũng như vứt bỏ mớ bòng bong ý thức hệ cực đoan níu chân Trung Quốc bấy lâu. Lý luận về giai đoạn khởi đầu của Chủ nghĩa xã hội và về nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa tạo thành những hòn đá tảng trong chủ thuyết phát triển quốc gia của Đặng Tiểu Bình. Đây là những lý luận đóng góp quan trọng cho chủ nghĩa Mác và đặt nền tảng lý luận cho sự phát triển mạnh mẽ và nhanh chóng trong quá trình hiện đại hoá xã hội chủ nghĩa của Trung Quốc trong thời kỳ mới.

Về mục tiêu chiến lược của công cuộc phát triển, Đặng Tiểu Bình kêu gọi tăng cường giải phóng và phát triển lực lượng sản xuất nhằm thúc đẩy năng lực tổng thể của nhà nước xã hội chủ nghĩa và không ngừng nâng cao mức sống của nhân dân. Đặng nêu rõ mục tiêu tối thượng của toàn thể nhân dân Trung Quốc là xây dựng đất nước mình thành một quốc gia xã hội chủ nghĩa hiện đại, giàu, mạnh, dân chủ và văn minh.

Về các bước đi chiến lược của công cuộc phát triển, Đặng kết nối các mục tiêu phát triển dài hạn với nội hàm của mỗi bước đi phát triển, đồng thời thiết lập một chủ thuyết phát triển “ba bước” đầy tính thực tế. Bước 1 diễn ra từ năm 1981 tới 1990, Trung Quốc tập trung tăng gấp đôi tổng sản phẩm quốc nội và cơ bản giải quyết vấn đề cơm ăn áo mặc. Thực tiễn cho thấy Trung Quốc đã hoàn thành mục tiêu đầu tiên này. Bước 2 kế sau bước 1 tới cuối thế kỷ 20, mục tiêu của Trung Quốc phải đạt mức tổng sản phẩm quốc nội là 1.000 tỷ đô-la và mức thu nhập bình quân đầu người theo năm từ 800 tới 1.000 đô-la. Nói cách khác, mục tiêu này nhắm tới cấp độ một quốc gia thịnh vượng tương đối. Bước 3 kế sau bước 2 diễn ra trong 50 năm tiếp sau, Trung Quốc phải phấn đấu bằng mức các quốc gia phát triển và cơ bản hoàn thành sự nghiệp hiện đại hoá.

Đặng Tiểu Bình còn đưa ra phương châm “một nhiệm vụ trọng tâm, hai điểm cơ bản”, theo đó Trung Quốc tiếp tục lấy công cuộc hiện đại hoá xã hội chủ nghĩa như một nhiệm vụ trọng tâm, trong khi vẫn kiên trì theo đuổi chính sách cải cách mở cửa và giữ vững lập trường bốn nguyên tắc cơ bản. Đây chính là huyệt đạo mà Đảng CS Trung Quốc chọn lựa trong thời kỳ mới. Lịch sử đã chứng minh đây là con đường duy nhất đúng và là nhân tố quyết định thành công sự nghiệp của Đảng và nhân dân các dân tộc Trung Quốc. Đất nước Trung Quốc quyết không nghi ngờ về con đường này.

Về các trọng tâm phát triển chiến lược, Đặng chỉ rõ Trung Quốc cần chú ý tới việc phát triển kinh tế trong mọi thời kỳ và dành toàn tâm cho sự nghiệp bốn hiện đại hoá. Các trọng tâm phát triển chiến lược mà Đặng nêu gồm các lĩnh vực nông nghiệp, năng lượng, giao thông vận tải, khoa học và giáo dục. Đặng là người đầu tiên dùng trước tác của mình để đưa ra lý luận về vai trò của khoa học và công nghệ như một lực lượng sản xuất chính yếu và giới trí thức Trung Quốc là một bộ phận của giai cấp công nhân. Đặng ban hành hàng loạt chính sách quan trọng về “tôn trọng trí thức, tôn trọng nhân tài” và về việc nắm giữ chức vụ trong lĩnh vực công nghệ cao.

Về các yêu cầu phát triển chiến lược, Đặng nhấn mạnh rằng Trung Quốc cần phải đối diện với các thách thức nghiêm trọng khi tham gia cạnh tranh quốc tế trong nền kinh tế toàn cầu đương thời cũng như trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đồng thời phải nắm bắt được cơ hội lịch sử này. Trong lúc tương quan chiến lược quốc tế đang diễn ra những thay đổi sâu rộng và phong trào xã hội chủ nghĩa tạm thời thoái trào, Trung Quốc cần bình tĩnh quan sát và thích ứng với tình hình, nên khéo léo kiềm chế giấu mình và nỗ lực thực hành tốt việc nội trị.

Về các phương thức phát triển chiến lược, Đặng nhấn mạnh Trung Quốc cần lấy chủ nghĩa Mác làm nền tảng tư tưởng và vận dụng thực tiễn làm nguồn duy nhất để kiểm chứng chân lý,  Trung Quốc không được giáo điều và sao chép mù quáng mô hình phát triển của nước khác mà phải giải phóng tư tưởng, phát hiện chân lý trong thực tiễn, phát triển theo cách riêng của mình và xây dựng Chủ nghĩa xã hội mang sắc thái Trung Quốc.       

----

Đồng chí OldBuff khi nào đưa lên tư liệu mới cho vài người đang rất quan tâm về chủ đề này. Thành viên baokhanhnbk vừa chia sẻ 1 bài viết rất hay http://vitinfo.com.vn/MMuctin/Quocte/LA80280/default.html, bổ sung tốt với chủ đề TDQS TQ dd.

....

Tạo dựng môi trường ổn định ở trong nước cũng như quốc tế

Công cuộc phát triển Trung Quốc có mối quan hệ chặt chẽ với tình hình an ninh của đất nước. Nền tảng trong tư duy chiến lược Đặng Tiểu Bình đối với vấn đề an ninh quốc gia là việc tạo dựng một môi trường chiến lược hoà bình ổn định và một điều kiện thuận lợi, đồng thời cung cấp sự trị an mạnh mẽ cho công cuộc phát triển đất nước. Nội dung của chúng gồm những điểm chính sau:

Về xuất phát điểm của nền an ninh quốc gia, Đặng Tiểu Bình coi trọng cả ý tưởng an ninh song phương lẫn an ninh tập thể. Đặng dành sự quan tâm tới lợi ích an ninh của Trung Quốc trong mối quan hệ với lợi ích an ninh của các nước liên quan, gắn kết nền an ninh của Trung Quốc với nền an ninh của các lân quốc, của khu vực và thế giới nhằm tạo dựng môi trường an ninh tin cậy và chân thành.


Về việc xây dựng tiềm lực cho nền an ninh quốc gia, Đặng bác bỏ quan niệm cũ chỉ thuần tuý dựa trên sức mạnh quân sự mà thay bằng quan niệm mới về tu dưỡng sức mạnh tổng thể của đất nước. Nền an ninh quốc gia nằm trong sự nghiệp phát triển chung của đất nước và tiềm lực an ninh quốc gia cần được tăng cường một cách toàn diện. Bàn về chủ thuyết an ninh quốc gia, Đặng cho rằng Trung Quốc cần nỗ lực tận tâm cho việc ngăn ngừa chiến tranh và kiềm chế các cuộc khủng hoảng. Việc duy trì nền hoà bình sẽ đảm bảo sự tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc và sự tiếp nối suôn sẻ của chủ thuyết 4 hiện đại hoá không bị tình trạng chiến tranh hỗn loạn tác động. Trong gian đoạn cao trào của công cuộc cải cách mở cửa và hiện đại hoá xã hội chủ nghĩa, Đặng Tiểu Bình đặc biệt nhấn mạnh tới việc Trung Quốc cần giữ vững độc lập và chủ quyền, bảo vệ con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội kiểu Trung Quốc, đồng thời quán triệt với các định hướng và chính sách đã được ban hành từ năm 1978 trở về sau. Thực tế cho thấy đất nước Trung Quốc đã được hưởng giai đoạn hoà bình và ổn định kéo dài theo chủ thuyết này.

Về mối quan hệ giữa phát triển quốc phòng và phát triển kinh tế, Đặng nhấn mạnh rằng việc phát triển quốc phòng phải phù hợp và phục vụ nhu cầu phát triển nền kinh tế quốc dân. Sự nghiệp phát triển quốc phòng chỉ là một cấu phần của công cuộc phát triển nền kinh tế quốc dân, vì thế cần phải được kiến thiết và khai phát phù hợp với công cuộc phát triển nền kinh tế quốc dân. Các lực lượng vũ trang Trung Quốc phải tích cực hỗ trợ và tham gia vào công cuộc phát triển kinh tế, đồng thời các nguồn lực công nghiệp quốc phòng hùng hậu cũng phải được sử dụng vào mục tiêu phát triển kinh tế. Trung Quốc cần phải đẩy mạnh nền công nghiệp dân sinh và nỗ lực bằng mọi cách để phát triển nền kinh tế quốc dân. Khi hiện trạng chung của nền kinh tế được cải thiện và tiềm lực đất nước được gia tăng mạnh mẽ, Trung Quốc sẽ dễ dàng hơn trong việc phát triển sự nghiệp quốc phòng.

....

 Khi Trung Quốc quên lời dạy 'ẩn mình' của Đặng Tiểu Bình

    Những cuộc tập trận gần đây của Quân đội Giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) trên mặt đất và mặt biển phản ánh sự tức giận từ phía Bắc Kinh với cuộc tập trận chung Mỹ - Hàn ở Hoàng Hải, cũng như với những phản ứng của Washington sau khi Trung Quốc tuyên bố Biển Đông là “lợi ích cốt lõi”.
    Những động thái của Bắc Kinh gần đây cho thấy có lẽ, họ đang xa rời chính sách của Đặng Tiểu Bình. Trong quan hệ quốc tế, ông Đặng Tiểu Bình đặt ra chính sách gọi là “Thao Quang Dưỡng Hối” (tạm dịch là ẩn sáng dưỡng tối), có nghĩa là giấu tài, giữ mình khi ở vị trí bất lợi và kiên nhẫn chờ đợi cơ hội để có thể nắm giữ địa vị cao hơn.
    Trung Quốc liên tiếp tiến hành các cuộc trận hải quân, không quân thời gian gần đây. Ảnh: THX
    Theo Tân hoa xã, PLA đã tổ chức cuộc tập trận hậu cần quân sự tại Hoàng Hải ngày 17 - 18/7. Tổng cục hậu cần và Văn phòng Sẵn sàng Chiến đấu của PLA đã tổ chức cuộc tập trận này. Mang tên “Chiến tranh 2010”, sự kiện diễn ra nhằm tăng cường khả năng phòng thủ chống lại các cuộc tấn công tầm xa, tập trung vào vận chuyển thiết bị hỗ trợ quân sự cho các cuộc chiến đấu chung.
    Cuộc tập trận được thực hiện một tuần sau khi Trung Quốc tuyên bố phản đối bất cứ máy bay hay tàu chiến nước ngoài nào tiến vào Hoàng Hải hay vùng biển lân cận có thể gây ảnh hưởng tới lợi ích và an ninh đất nước (đề cập tới việc tập trận hải quân Mỹ - Hàn ở Hoàng Hải).
    Sau đó, ngày 26/7, Hải quân PLA đã tiến hành cuộc tập trận bắn đạn thật quy mô lớn trên Biển Đông, theo tin từ nhật báo PLA. Các tàu chiến chủ chốt, tàu ngầm và máy bay chiến đấu từ ba hạm đội hải quân đều tham gia diễn tập. Đây được xem là cuộc tập trận hải quân lớn nhất kể từ 1950 khi Hải quân PLA chính thức thành lập. "Tàu chiến và tàu ngầm Hải quân Hạm đội Nam Hải đã diễn tập tấn công chính xác vào các mục tiêu trên biển bằng phóng tên lửa dẫn đường trong khi các tàu chiến thực hiện hoạt động phòng không”, nhật báo PLA đưa tin.
    Giám sát cuộc trập trận, Tổng tham mưu trưởng PLA Trần Bỉnh Đức cho biết, PLA đang theo dõi chặt chẽ các diễn biến (về tình hình quốc tế) và chuẩn bị "sẵn sàng cho các cuộc đụng độ quân sự lớn".
    Ngày 8/3, PLA tiến hành cuộc tập trận 5 ngày, quy tụ 12.000 binh lính và 7 loại hình máy bay chiến đấu từ quân khu Tế Nam. Theo Tân hoa xã, cuộc diễn tập được tiến hành tại 7 thành phố khắp hai tỉnh nội địa là Hà Nam và Sơn Đông với các hoạt động sơ tán khẩn cấp, kế hoạch chiến tranh, do thám, cảnh báo sớm, phòng thủ đất đối không, sơ tán các vị trí chiến đấu trong “môi trường điện từ phức tạp”.
    Những cuộc tập trận trên diễn ra xung quanh thời gian kỷ niệm 83 năm thành lập PLA (1/8). Trong một cuộc họp báo trước ngày này, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Trung Quốc Canh Diên Sinh cho biết, những thông tin về các cuộc tập trận gần đây là một bằng chứng thể hiện Trung Quốc đang tăng cường minh bạch trong quân sự. Theo ông Canh, chính vì thế mà báo chí không nên cố gắng “giải thích” theo hướng làm gia tăng hay phức tạp tình hình.
    Tuy nhiên, trong cuộc họp báo, ông Canh cũng nhấn mạnh rõ ràng rằng, Trung Quốc phản đối mọi nỗ lực nhằm “quốc tế hóa” vấn đề Biển Đông. Cần chú ý, đây là lần đầu tiên, quân đội Trung Quốc đưa ra bình luận công khai về vấn đề Biển Đông đang nóng lên thời gian gần đây, khi trước đó Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton khẳng định, giải quyết tranh chấp Biển Đông theo con đường hòa bình là “lợi ích quốc gia” của Mỹ.
    Ông Canh Diên Sinh khẳng định, Trung Quốc có “chủ quyền không thể tranh cãi” với các đảo ở Biển Đông và vùng biển xung quanh và nhấn mạnh, Trung Quốc sẽ tôn trọng quyền tự do đi lại của tàu thuyền và máy bay từ “các nước liên quan” qua Biển Đông theo đúng luật pháp quốc tế.
    Nhìn vẻ bề ngoài, cuộc tranh cãi nóng lên ở Biển Đông bắt đầu từ tuyên bố “lợi ích cốt lõi” của Trung Quốc, nhưng trên thực tế, Ngoại trưởng Mỹ đã “tận dụng cơ hội” để thể hiện chính sách “trở lại châu Á” của Mỹ trong làn sóng gia tăng ảnh hưởng ngày một nhanh chóng của Bắc Kinh.
    Song, chính từ việc khẳng định Biển Đông là “lợi ích cốt lõi”, Trung Quốc đã tự đặt mình vào một vị trí nhạy cảm, tự mình khép chặt cuộc “thao diễn” chính trị và ngoại giao, tự đẩy mình tới rủi ro đối đầu quân sự với các quốc gia láng giềng và Mỹ.



    Nguồn: http://vietnamnet.vn/chinhtri/201008...u-Binh-927920/

    __________________
http://hoangsa.org/forum/showthread.php?t=36552
Bài học từ ngày xưa hôm nay Trung Quốc đã vội vàng vươn vai.

các bác đừng post gì cả, để bác Trâu tập trung làm cái topic. Đừng post tài liệu nào vào đây mà loãng .

....

Liên quan tới tư tưởng chỉ đạo trong việc phát triển các lực lượng vũ trang, Đặng chú trọng việc Trung Quốc cần phải kết hợp giữa một lực lượng thường trực chiến đấu nhỏ nhưng tinh nhuệ với một lực lượng dự bị động viên hùng hậu. Trung Quốc cần phải tiêu giảm quân số các lực lượng vũ trang, nhưng đồng thời phải tăng cường chất lượng tác chiến cho cả cán lẫn binh. Quy mô vũ khí khí tài quốc phòng cần được gia tăng và theo đó là việc thiết lập cơ cấu quân binh chủng phù hợp. Trung Quốc cần nỗ lực tăng cường kỹ năng tác chiến cho các lực lượng vũ trang để đáp ứng các yêu cầu nhiệm vụ cho một cuộc chiến tranh hiện đại.

Đối với phương châm quân vụ, Đặng nhấn mạnh rằng Trung Quốc cần thi hành chính sách phòng ngự tích cực và thực hiện chiến tranh nhân dân trong các điều kiện đương đại. Trung Quốc cần nhanh nhạy nắm bắt các đặc trưng và tiền đề mới của loại hình chiến tranh cục bộ trong điều kiện công nghệ cao hiện đại, thi triển toàn bộ các ưu điểm của mình và tấn công khai thác các nhược điểm của đối phương. Trung Quốc cần xây dựng các chiến thuật hợp lý để đánh thắng mọi kẻ thù xâm lược trong các cuộc chiến tranh tương lai.



Mối liên hệ mật thiết giữa ba cấu phần chủ đạo nêu trên tạo thành một chỉnh thể với trọng tâm là chiến lược phát triển quốc gia trong tư duy chiến lược của Đặng Tiểu Bình. Vấn đề phát triển không chỉ là một vấn đề chiến lược toàn cầu trong thế giới ngày nay, mà còn là một thách thức chính và là một nhiệm vụ lịch sử mà nước Trung Hoa hiện đại đang phải đối diện. Chỉ khi giải quyết được vấn đề phát triển thì tiềm lực quốc gia tổng thể của Trung Quốc mới được tăng cường và mức sống của nhân dân mới được cải thiện đáng kể, kỳ vọng quốc gia của Trung Quốc mới có khả năng thành hiện thực và Trung Quốc mới thực sự sánh vai cùng các quốc gia trên thế giới. Khi đó Trung Quốc mới đủ khả năng nâng cao mức độ văn minh cả vật chất lẫn tinh thần của Chủ nghĩa xã hội, đồng thời mới có vị thế quốc tế cũng như nền an ninh quốc gia thực sự.

Tư duy chiến lược trong sự nghiệp phát triển quốc gia luôn chiếm vị trí chủ đạo, quy định và chi phối tư duy chiến lược trong các lĩnh vực khác trong hệ thống tư duy chiến lược của Đặng Tiểu Bình. Dù vậy, tư duy chiến lược phát triển quốc gia của Đặng hoàn toàn không tách rời mà trái lại có liên hệ chặt chẽ với tư duy chiến lược an ninh quốc gia và tư duy chiến lược quốc tế. Quá trình phát triển của nước Trung Hoa hiện đại không thể tách rời với quá trình phát triển của thế giới bên ngoài nhất là trong giai đoạn tốc độ phát triển của thế giới ngày càng chậm lại như hiện nay. Trong kỷ nguyên thông tin kéo gần hơn các mối quan hệ như hiện nay, việc thi hành chủ nghĩa cô lập là hành vi tự sát. Thế nhưng đồng thời, sự nghiệp phát triển quốc gia sẽ bất khả thi nếu thiếu đi sự bảo vệ an ninh hữu hiệu. Do chủ nghĩa bá quyền và cường quyền chính trị vẫn còn tồn tại nên Trung Quốc tuyệt đối không được phép từ bỏ quyền tự vệ thiêng liêng của mình. Vì vậy, Đặng Tiểu Bình luôn xem xét sự nghiệp phát triển đất nước Trung Quốc trong bối cảnh tương quan các lực lượng chiến lược quốc tế nói chung, từ đó đưa ra phương thức hành xử tích cực trong cộng đồng quốc tế nhằm thông qua giao lưu quốc tế để thu hút động lực cho quá trình phát triển. Khi hoạch định quá trình phát triển, Đặng luôn phản đối chủ nghĩa bá quyền và cường quyền chính trị trong khi tìm cách bảo vệ nền hoà bình thế giới. Trong tư duy chiến lược Đặng Tiểu Bình, chiến lược quốc tế và chiến lược an ninh quốc gia phải tuân thủ và phục vụ chiến lược phát triển đất nước. Chúng là các tiền đề và bảo đảm cơ bản cho việc hiện thực hoá chiến lược phát triển đất nước và là phần không thể tách rời khỏi tư duy chiến lược tổng thể của Đặng Tiểu Bình.

Tóm lại, trọng tâm trong tư duy chiến lược Đặng Tiểu Bình là nền hoà bình, công cuộc phát triển, sự ổn định, nền an ninh và sự nghiệp chấn hưng đất nước. Đó là tư tưởng xuyên suốt trong tiến trình phát triển và là tinh hoa của tư duy chiến lược Đặng Tiểu Bình.

- ./. -

Quốc phòng luôn là nội dung ưu tiên trong tư duy chiến lược của Đặng Tiểu Bình. Với vai trò tổng công trình sư của công cuộc hiện đại hoá Trung Quốc, Đặng Tiểu Bình thường xuyên coi trọng sự nghiệp quốc phòng như một thành tố quan trọng của công cuộc bốn hiện đại hoá. Đứng từ giác độ chiến lược các xu hướng toàn cầu và lấy lợi ích quốc gia cốt lõi làm xuất phát điểm, Đặng đã đưa ra những lời giải tổng thể cho hàng loạt các vấn đề mang tính nguyên lý trọng yếu cho công cuộc xây dựng nền quốc phòng xã hội chủ nghĩa kiểu Trung Quốc trong thời bình. Các vấn đề mang tính nguyên lý trọng yếu đã được Đặng làm rõ gồm:

1. Quan điểm chỉ đạo việc xây dựng nền quốc phòng
2. Tập trung kiến thiết kinh kế và chỉnh huấn chủ thuyết phòng ngự
3. Các chức năng và nhiệm vụ của quốc phòng
4. Phương thức mới trong việc khai triển sức mạnh quốc phòng
5. Nỗ lực giải quyết các tranh chấp thông qua cách thức hoà bình
6. Chiến tranh nhân dân và chủ thuyết Phòng ngự tích cực

....

1. Quan điểm chỉ đạo việc xây dựng quốc phòng

Quan điểm chỉ đạo việc xây dựng nền quốc phòng là nền tảng lý luận cho việc ban hành hệ thống chính sách chung về xây dựng quốc phòng. Hiểu rõ vấn đề chiến tranh và hoà bình trong thời đại mới và thừa nhận nhu cầu thay đổi trọng tâm công tác đối nội, Đặng Tiểu Bình đã kịp thời điều chỉnh quan điểm chỉ đạo việc xây dựng quốc phòng. Đối với vấn đề chiến tranh và hoà bình, Đặng bác bỏ quan điểm cho rằng chiến tranh thế giới là không thể tránh khỏi, đồng thời đưa ra nhận định rằng nhân loại có thể tránh được cuộc chiến tranh này. Về xu hướng thời đại, Đặng chỉ ra rằng xu hướng mới là hoà bình và phát triển. Về trọng tâm công tác đối nội, Đặng đã điều chỉnh nhiệm vụ trung tâm từ đấu tranh giai cấp sang kiến thiết kinh tế. Đã có ba kết luận được rút ra vào các thời điểm khác nhau, nhưng chúng lại có mối liên hệ và tác động lẫn nhau. Nhờ những kết luận này, Trung Quốc đã thuận theo sứ mệnh lịch sử tiến hành những điều chỉnh mang tính chiến lược trong quan điểm chỉ đạo việc xây dựng quốc phòng.


Từ ngày lập quốc, nhà nước Trung Hoa mới đã duy trì lập trường của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong một thời gian tương đối dài rằng chiến tranh là không thể tránh khỏi và thậm chí mang tính tất yếu. Dù được xem là khách quan và hợp lý trong giai đoạn đó, nhưng lập trường này cũng đẩy công cuộc xây dựng quốc phòng của Trung Quốc vào trạng thái thường xuyên nhằm đối phó với tính tất yếu của chiến tranh. Điều đó đã tác động tới công cuộc phát triển nền kinh tế quốc dân và kiềm chế sự phát triển quốc phòng cũng như việc xây dựng các lực lượng vũ trang. Đặng Tiểu Bình bắt đầu chú ý tới vấn đề này từ giữa thập niên 1970. Năm 1975, ông phát biểu rằng chiến tranh thế giới sẽ không nổ ra trong vòng 5 năm tới. Từ Kỳ họp thứ 3 của Uỷ ban trung ương Đảng cộng sản Trung Quốc, trọng tâm công tác của Đảng đã chuyển từ đấu tranh giai cấp sang kiến thiết kinh tế. Dù vậy cũng có nhiều đồng chí ở cả trong và ngoài đảng vẫn rất quan ngại về nguy cơ chiến tranh. Đặng đã tập trung theo dõi sát những biến chuyển trong tình hình quốc tế và hàng năm vẫn tái khẳng định rằng chiến tranh sẽ không nổ ra trong vòng từ 5 tới 10 năm tới. Ngày 10/10/1984, Đặng thậm chí còn thể hiện công khai hơn rằng quan điểm của Trung Quốc đã thay đổi trong một chừng mực nào đó về các nguy cơ chiến tranh. Đặng cho rằng việc bùng phát chiến tranh vẫn là một khả năng, nhưng những nhân tố ngăn chặn việc bùng phát chiến tranh đang ngày càng gia tăng. Ngày 4/3/1985, Đặng còn đề cập thêm rằng các lực lượng ngăn chặn bùng phát chiến tranh trên thế giới đã có bước tiến đáng khích lệ. Ngày 4/6/1985, Đặng đã phát biểu công khai tại Hội nghị mở rộng của Quân uỷ trung ương rằng Trung Quốc đã thay đổi lập trường về sự tất yếu của chiến tranh sau khi phân tích tình hình quốc tế. Đặng đã tin vào khả năng không bùng phát chiến tranh thế giới trong một giai đoạn tương đối lâu dài và vào triển vọng duy trì nền hoà bình thế giới. Ngày 14/9/1985, Đặng tiếp tục nêu rằng chiến tranh có thể tránh được nếu Trung Quốc làm tốt phận sự của mình.

Dựa trên nền tảng nhận thức mới về chiến tranh và hoà bình, Đặng Tiểu Bình đã đưa ra đánh giá về các xu hướng của thời đại. Đặng tin rằng hoà bình và phát triển là hai nội dung chính trên thế giới hiện nay. Quan điểm của Đặng đã giúp Trung Quốc nâng cao nhận thức về cục diện quốc tế hiện thời và là một tiền đề cho việc ban hành đối sách đúng đắn. Nhận thức của Trung Quốc về thực trạng thế giới đã biến chuyển từ quan điểm chiến tranh và cách mạng thành quan điểm hoà bình và phát triển. Sự chuyển biến này không những đòi hỏi sự đánh giá và phân tích một cách khoa học, mà còn cần tới sự dũng cảm chiến lược nữa.

Sau Kỳ họp thứ ba của Uỷ ban trung ương Đảng cộng sản, Trung Quốc đã điều chỉnh quan điểm về cục diện quốc tế và thực hiện điều chỉnh chính sách. Trước tiên, Trung Quốc đã thay đổi quan điểm về chiến tranh và hoà bình, đồng thời cho rằng sẽ không có chiến tranh thế giới trong một thời kỳ tương đối dài. Thứ hai, chính sách đối ngoại của Trung Quốc cũng vì thế mà được điều chỉnh đáng kể. Trung Quốc thay đổi chủ thuyết chiến lược trên mặt trận thống nhất chống chủ nghĩa bá quyền Xô-viết và ban hành chính sách đối ngoại độc lập. Sau đó, Trung Quốc tập trung trí lực cho sự nghiệp kiến thiết nền kinh tế. Bản chất của sự điều chỉnh này là việc tận dụng tối đa thời kỳ hoà hoãn không có các cuộc chiến tranh lớn để tập trung lập kế hoạch cho công cuộc hiện đại hoá. Ngoài ra, để hài hoà với sự nghiệp kiến thiết nền kinh tế quốc dân, Trung Quốc cần liên tục tăng cường tiềm lực quốc phòng và nâng cao khả năng phòng vệ theo các bối cảnh chiến tranh hiện đại.  


....

....

2. Tập trung kiến thiết kinh tế và chỉnh huấn chủ thuyết phòng ngự

Với quan điểm chỉ đạo đúng đắn về xây dựng quốc phòng, Trung Quốc cần làm rõ chủ thuyết phát triển quốc phòng mang tính khoa học nhằm thực hiện công cuộc xây dựng quốc phòng một cách hữu hiệu nhất. Do việc phát triển quốc phòng phụ thuộc vào sự phát triển chung của nền kinh tế đất nước, nên chủ thuyết phát triển quốc phòng trước tiên cần phải giải quyết được vấn đề về xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa kiến thiết quốc phòng và kiến thiết kinh tế.


Trong một bài viết có tiêu đề Về thập đại quan hệ/论十大关系, Mao Trạch Đông đã biện minh phương thức đúng đắn cho việc giải quyết mối quan hệ giữa kiến thiết kinh tế và kiến thiết quốc phòng trong thời kỳ hoà hoãn tương đối. Nhưng do nhiều lý do khác nhau, phương thức này đã không được triển khai hiệu quả trong thực tiễn. Đặng Tiểu Bình đã chú trọng tới vấn đề chiến lược này. Năm 1977, Đặng tuyên bố rằng hiện đại hoá quốc phòng chỉ khả thi sau khi phát triển các lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp của đất nước. Năm 1980, Đặng nêu rằng nếu ngân sách quốc phòng quá lớn sẽ bất lợi cho việc kiến thiết kinh tế, và rằng nếu binh lực của các lực lượng vũ trang quá đông sẽ ảnh hưởng tới việc hiện đại hoá của chính lực lượng vũ trang. Vì vậy chính sách của Trung Quốc là phải tinh giản binh lực để dành tiền đổi mới vũ khí khí tài cũng như để phục vụ tốt hơn cho công cuộc kiến thiết kinh tế. Năm 1984, Đặng tiếp tục tuyên bố rằng Trung Quốc đang ở thời kỳ mà cả nước phải tập trung toàn lực vào việc hỗ trợ công cuộc kiến thiết nền kinh tế quốc dân. Quân đội không được phép gây trở ngại và phải phục tùng đại cục phát triển kinh tế. Tiếp đó, Đặng còn ban hành chỉ đạo nhiệm vụ cụ thể cho từng cấp ngành, quân binh chủng, đơn cử như trường hợp bộ đội không quân phải bàn giao một số sân bay thuộc quyền sang phục vụ lưỡng dụng cho cả quân sự lẫn dân sự hoặc phục vụ riêng cho dân sự nhằm hỗ trợ cho ngành vận chuyển hàng không của đất nước. Hay như bộ đội hải quân phải chuyển một số quân cảng sang phục vụ lưỡng dụng hay bàn giao cho bên dân sự nhằm thúc đẩy năng lực vận chuyển hàng hải của đất nước.

Để biến ý tưởng thành hành động cụ thể, Đặng Tiểu Bình tiến hành quán triệt tại hội nghị mở rộng của Quân uỷ Trung ương trong năm 1985 rằng Trung Quốc cần phải thực hiện tốt nhiệm vụ trọng tâm là phát triển kinh tế và tất cả các lĩnh vực khác phải nhường ưu tiên cho lĩnh vực kinh tế. Tiếp theo, Đặng thúc đẩy chủ thuyết phát triển quốc phòng phù hợp với tình hình Trung Quốc. Đặng Tiểu Bình đã chỉ thị cho các lực lượng vũ trang thực hành nhẫn nhịn cho tới cuối thiên niên kỷ và quyết đoán ban hành quyết định cắt giảm binh lực xuống mức 1 triệu quân. Đặng cũng hoạch định phương án mới về xây dựng khoa học và công nghệ quốc phòng, về công nghiệp quốc phòng và về lực lượng dự bị động viên cho quốc phòng.

Trong các điều kiện thực tiễn của thời kỳ mới, Đặng Tiểu Bình đã nâng cao mục tiêu phát triển quân đội và đề xuất xây dựng một quân đội chính quy, hiện đại và cách mạng. Để đáp ứng yêu cầu của chiến tranh hiện đại và tính tới hiện trạng của quân đội Trung Quốc, Đặng Tiểu Bình nêu vấn đề mấu chốt của quân đội Trung Quốc là phải nâng cao năng lực chiến đấu trong chiến tranh hiện đại, hệ thống chỉ huy phải được hiện đại hoá không ngừng, bộ đội không quân phải hùng mạnh vì chiếm lĩnh bầu trời là đặc trưng bắt buộc trong chiến tranh hiện đại, quá trình xây dựng lực lượng hải quân phải chú trọng tới khả năng thực chiến. Quân đội phải gắn chặt với khoa học và chỉ có làm như vậy mới mong có chỗ đứng trong tương lai. Đặng đã dành sự quan tâm đặc biệt tới khía cạnh chính quy hoá quân đội. Phát biểu trong một cuộc diễn tập quân sự diễn ra vào tháng 9/1981 ở miền bắc Trung Quốc, Đặng đã đích thân đặt thêm yêu cầu “chính quy” vào các mục tiêu hiện có trong quá trình xây dựng một quân đội hiện đại và cách mạng. Trong ba mục tiêu thì hiện đại hoá là nhiệm vụ trọng tâm và tiêu chuẩn đánh giá là việc nâng cao khả năng chiến đấu. Chính quy hoá là sự hệ thống hoá và tuân thủ kỷ cương vì có như vậy quân đội mới trở thành chỗ dựa vững chắc và tin cậy. Cách mạng hoá là sự bảo đảm cho hiện đại hoá và chính quy hoá. Quân đội phải trung thành với bản chất là lực lượng vũ trang của Đảng, của nhân dân và đất nước.    

....

....

3. Các chức năng và nhiệm vụ của quốc phòng

Các chức năng và nhiệm vụ của quốc phòng đòi hỏi toàn thể đất nước phải thi hành, trong đó quân đội là bộ phận chính của lực lượng quốc phòng và phải gánh trên vai những trọng trách này. Các chức năng và nhiệm vụ của quân đội Trung Quốc được quy định tại Điều 29 Hiến pháp, theo đó nhiệm vụ của các lực lượng vũ trang quốc gia là củng cố quốc phòng, chống xâm lược, bảo vệ đất nước và nhân dân lao động trong hoà bình. Trước cục diện trong nước và quốc tế mà Trung Quốc phải đối diện trong thời kỳ mới, Đặng Tiểu Bình đã đưa ra tiêu chí rõ ràng hơn đối với các chức năng và nhiệm vụ của quân đội trong Hội nghị mở rộng của Quân uỷ Trung ương được tổ chức vào tháng 12/1989, rằng quân đội cần phải đóng góp hơn nữa vào việc gìn giữ độc lập và chủ quyền quốc gia, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa của đất nước, cũng như bảo vệ các đường lối và chính sách đã được ban hành kể từ Kỳ họp thứ 3 của Uỷ ban Trung ương ĐCSTQ Khoá 11 trở về sau.


Về việc phát triển quân đội và quốc phòng, Đặng Tiểu Bình chú trọng tới khía cạnh chống xâm lược và nhấn mạnh việc đặt quân đội và quốc phòng trong đại cục bảo vệ các lợi ích của dân tộc. Đặng đã chỉ rõ vào năm 1979 rằng sẽ là mất lập trường nếu để cho quân đội thường trực, các lực lượng công an, toà án và trại cải tạo vuột khỏi tầm tay. Trong một bài phát biểu tại cuộc diễn tập quân sự ở miền bắc Trung Quốc trong năm 1981, Đặng đã nói rằng quân đội là trụ cột của nền chuyên chính dân chủ nhân dân và phải trở thành hình mẫu trong việc thực hiện các chủ trương đường lối của Đảng. Sau vụ rối loạn chính trị năm 1989, Đặng càng chú trọng hơn nữa về sự ổn định trong quân đội. Quân đội Trung Quốc phải luôn được đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, đồng thời phải luôn phụng sự đất nước, phụng sự Chủ nghĩa xã hội và phụng sự lợi ích của nhân dân.

Sau những điều chỉnh về chủ thuyết an ninh quốc gia và chủ thuyết phát triển, cùng với quá trình phát triển nhanh chóng của nền kinh tế Trung Quốc thì nội dung của lợi ích dân tộc của Trung Quốc cũng liên tục được mở rộng. Trước bối cảnh các nhu cầu an ninh quốc gia của Trung Quốc trong thời kỳ mới, Đặng Tiểu Bình đã vạch ra rằng nhiệm vụ cơ bản của quân đội là góp phần hơn nữa vào việc bảo vệ đường lối cơ bản của Đảng. Việc quan trọng nhất mà quân đội cần làm trong việc bảo vệ đường lối cơ bản là đảm bảo an ninh cho nhiệm vụ trọng tâm kiến thiết kinh tế. Đặng đã phát biểu trong nhiều dịp rằng có hai tiền đề cho công cuộc hiện đại hoá Trung Quốc là cục diện quốc tế hoà bình và tình hình trong nước ổn định. Bởi vậy, thứ mà Trung Quốc kỳ vọng nhất chính là hoà bình và ổn định. Đối với cục diện quốc tế liên quan, thế giới lưỡng cực đã cáo chung kéo theo sự kết thúc của nguy cơ chiến tranh thế giới. Thế nhưng thế giới hiện nay lại đang trải qua những biến chuyển sâu rộng và phức tạp, vẫn còn tồn tại nhiều bất trắc cũng như các nguy cơ chiến tranh. Quân đội Trung Quốc cần phải duy trì sự nhạy bén, gánh vác sứ mệnh thiêng liêng trong việc bảo vệ tổ quốc và sẵn sàng kháng chiến chống lại chiến tranh xâm lược. Nội bộ mà nói, Trung Quốc vẫn đang còn trong giai đoạn đầu của Chủ nghĩa xã hội và có nền tảng kinh tế chưa thật sự vững chắc, dù không có kẻ thù giai cấp nhưng những thành tố thù nghịch vẫn còn. Đồng thời, Trung Quốc vẫn đang đối diện với vấn đề tái thống nhất tổ quốc và sớm tiếp quản chủ quyền tại Hồng Công và Ma Cao. Ngoài ra, Trung Quốc đang tăng tốc quá trình cải cách mở cửa và sẽ sớm gặp phải các vấn đề và mâu thuẫn mới trên con đường xây dựng một hệ thống kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa. Trung Quốc cần tới sự ổn định trong nước, và quân đội có nghĩa vụ chống xâm lược cũng như bảo vệ sự ổn định trong nước.

....

....

4. Phương thức mới trong việc khai triển sức mạnh quốc phòng

Đặng Tiểu Bình cho rằng một tiềm lực quốc gia tổng thể mạnh mẽ là sự bảo đảm hữu hiệu cho công cuộc bảo vệ nền an ninh quốc gia cũng như nền hoà bình thế giới. Nói cách khác, tiềm lực quốc gia tổng thể mạnh mẽ là một nhân tố quyết định trong việc xác định sức mạnh của lực lượng quốc phòng. Đặng đã từng vạch ra trong năm 1980 rằng những thành tựu Trung Quốc đạt được trong công cuộc kiến thiết kinh tế sẽ quyết định vai trò can dự của Trung Quốc trong các vấn đề quốc tế. Một khi trở nên phát triển và thịnh vượng hơn, Trung Quốc sẽ đóng vai trò lớn hơn trên thế giới. Việc tái thống nhất tổ quốc vì thế sẽ dựa trên sự thành công trong sự nghiệp kiến thiết kinh tế. Đặng Tiểu Bình cũng nêu rằng một nước Trung Quốc mạnh hơn đồng nghĩa với một nền hoà bình bền vững hơn trên thế giới, vì một nước Trung Quốc phát triển sẽ tăng cường mạnh mẽ cho lực lượng yêu chuộng hoà bình trong việc ngăn chặn nguy cơ bùng phát chiến tranh.


….

....

5. Nỗ lực giải quyết các tranh chấp thông qua cách thức hoà bình

Trong các điều kiện mới của thời đại chúng ta, việc bảo vệ nền hoà bình cần hài hoà với các lợi ích cơ bản của Trung Quốc. Lịch sử đã chỉ ra rằng loài người không thể giải quyết mọi tranh chấp chỉ bằng cách động binh đao. Trải qua nhiều năm quan sát và nghiền ngẫm cục diện đấu tranh xã hội quốc tế, Đặng Tiểu Bình đã sáng tạo đưa ra quan điểm mới về việc giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua các phương thức hoà bình. Đặng đã chỉ ra việc Trung Quốc cần phải có cách thức mới trong việc giải quyết tranh chấp các loại trên thế giới hiện nay. Các vấn đề mới cần phải có giải pháp mới. Đặng đã vạch ra rằng Trung Quốc cần phải sử dụng phương thức hoà bình thay vì gây chiến để giải quyết các tranh chấp và rằng sẽ là thích hợp nhất để giải quyết tranh chấp quốc tế bằng các cách thức hoà bình. Ví dụ trong vấn đề tranh chấp quần đảo Nam Sa, Trung Quốc đã đề xuất hoạt động hợp tác khai thác chung dựa trên việc các bên tranh chấp công nhận chủ quyền của Trung Quốc đối với quần đảo này. Liên quan tới các vấn đề kinh tế và chính trị quốc tế, Trung Quốc cho rằng một trật tự kinh tế và chính trị quốc tế mới cần được thiết lập. Việc tạo dựng những cách thức mới mang tính phi bạo lực để giải quyết các tranh chấp vốn dĩ thường được phân xử một cách không cần thiết thông qua chiến tranh, như cách nói của Đặng, là khá không phổ cập và đòi hỏi người tạo dựng phải có sự can đảm chiến lược mới làm được.   


….

....

6. Chiến tranh nhân dân và chủ thuyết phòng ngự tích cực

Trung Quốc không muốn chiến tranh nhưng vẫn cần phải sẵn sàng chiến đấu bảo vệ cho các lợi ích quốc gia của mình. Vậy thì quan điểm chỉ đạo và chủ thuyết nào mà Trung Quốc cần áp dụng trong trường hợp bị buộc phải tham chiến? Đặng Tiểu Bình cho rằng trong những điều kiện hiện tại thì chiến tranh nhân dân vẫn là thứ vũ khí kỳ diệu giúp đánh bại kẻ thù. Đặng đã chỉ ra rằng nếu kẻ thù tới vào lúc này thì như thực tiễn đã cho thấy, Trung Quốc sẽ giành thắng lợi chung cuộc trong cuộc chiến tranh với những vũ khí hiện có một khi tiếp tục thực hành chiến tranh nhân dân. Nhờ sự nghiệp kháng chiến chính nghĩa và chiến tranh nhân dân, Trung Quốc đã luôn giành thắng lợi trước kẻ địch mạnh hơn chỉ với vũ khí thô sơ hơn. Vì nội dung chiến tranh nhân dân hiện nay đã khác thời trước về cả về khí tài, phương tiện lẫn cách thức, nên Trung Quốc cần ghi nhớ tư tưởng quân sự của Mao Trạch Đông và tổ chức nghiên cứu về chiến tranh nhân dân trong tình hình mới. Nếu làm được vậy, Trung Quốc sẽ luôn giữ vị thế bất khả chiến bại. 


Trong bối cảnh tình hình cả trong lẫn ngoài nước có nhiều thay đổi và dựa trên tư tưởng chiến tranh nhân dân, Đặng Tiểu Bình đã tái lập chủ thuyết phòng ngự tích cực, về bản chất mang tính phòng ngự, nhưng đồng thời chứa đựng nhân tố tiến công tích cực. Trong trường hợp chiến tranh, Trung Quốc cần thực hiện các biện pháp quyết liệt để kháng chiến dựa trên nền tảng quan điểm đánh thắng lực lượng kẻ thù mạnh hơn bằng vũ khí kém hơn. Đặng Tiểu Bình còn nêu ra hàng loạt các ý tưởng và vấn đề về phương thức tác chiến tương lai tỷ như tư duy chiến lược về phòng thủ xa bờ của bộ đội hải quân và về việc chế ngự bầu trời của bộ đội không quân. Đặng đã yêu cầu toàn quân tăng cường nghiên cứu về chiến tranh nhân dân trong tình hình mới và phát triển khoa học quân sự cho đất nước.

Thực tiễn đã cho thấy chủ thuyết kiến thiết quốc phòng của Đặng Tiểu Bình là phù hợp với bản chất của thời đại và đáp ứng được các nhu cầu tác chiến hiện đại, đồng thời phản ánh những nhu cầu an ninh quốc gia trong thời bình cũng như xây dựng nguyên tắc chỉ đạo phát triển quân đội và phát triển quốc phòng của Trung Quốc trong kỷ nguyên mới.

././.

-...-

Để ban hành các chính sách đúng đắn thì điều quan trọng là phải phân tích khoa học cục diện quốc tế và đánh giá chính xác các xu hướng chiến tranh và hoà bình. Sau Kỳ họp thứ 3 của Uỷ ban trung ương Đảng CSTQ, Đặng Tiểu Bình đã nêu ra một loạt quan điểm và đánh giá mới về đề tài chiến tranh và hoà bình, qua đó làm giàu thêm lý luận chiến tranh và hoà bình.

Theo lý luận chiến tranh và hoà bình của Đặng, cục diện chiến tranh và hoà bình thế giới cần được xem xét dựa trên các nhân tố: “mặc dù đã trở thành siêu cường duy nhất, Hoa Kỳ lại thiếu sức mạnh kinh tế để chi phối thế giới”, “tiến trình đa cực hoá của thế giới đã tạo ra một cục diện theo đó các thế lực đa dạng ngày càng chế ước lẫn nhau”, “Thế chiến có thể được trì hoãn, nhưng các biến cố và tình huống cục bộ là khó có thể dự đoán hết được” và “quan điểm của Mác và Ăng-ghen rằng sở hữu tư nhân cũng như sự tồn tại các giai cấp là cội nguồn của chiến tranh và Lê-nin đã nêu rằng các cuộc chiến tranh hiện đại đều phát sinh từ chủ nghĩa đế quốc”. Vì vậy, nghiên cứu lý luận chiến tranh và hoà bình của Đặng Tiểu Bình sẽ làm rõ các vấn đề sau:  

1. Xu hướng thời đại: Hoà bình và Phát triển
2. Những dự đoán mới về Chiến tranh và Hoà bình
3. Chủ nghĩa bá quyền là cội nguồn của chiến tranh hiện đại
4. Phân tích mới về các lực lượng bảo vệ nền hoà bình thế giới
5. Các phương thức mới nhằm giải quyết tranh chấp quốc tế

....

….

1. Xu hướng thời đại: Hoà bình và Phát triển

Ngay từ ngày 31/10/1984, Đặng Tiểu Bình đã từng nói “Có 2 vấn đề chủ yếu trên bình diện quốc tế, một là vấn đề hoà bình và cái kia là vấn đề bắc-nam”. Tháng 3/1985, Đặng tiếp tục phát biểu rằng “những vấn đề lớn thực sự tồn tại trong thế giới ngày nay, tức những vấn đề liên quan tới tương quan chiến lược toàn cầu, là vấn đề hoà bình và vấn đề kinh tế hay vấn đề phát triển. Vấn đề hoà bình là vấn đề của đông-tây, trong khi vấn đề phát triển là vấn đề của bắc-nam. Vắn tắt thì có các vấn đề đông, tây, bắc và nam”. Đặng Tiểu Bình đã tổng kết một cách sinh động hiện trạng quốc tế đầy phức tạp chỉ trong bốn chữ vừa nêu, đồng thời đã làm sáng tỏ những mâu thuẫn chính yếu trong thế giới ngày nay, qua đó diễn giải xu thế thời đại đã chuyển từ chiến tranh và cách mạng sang hoà bình và phát triển.

Nắm vững xu thế của thế giới hiện nay, Đặng đã nêu các nguyên tắc chỉ đạo chính sách đối nội và đối ngoại phù hợp với hoà bình và phát triển.

Về chính sách đối ngoại, Đặng Tiểu Bình nêu rằng “Trung Quốc thực thi chính sách đối ngoại chống lại chủ nghĩa bá quyền và duy trì nền hoà bình thế giới”. Đặng nhấn mạnh “Trung Quốc là một lực lượng duy trì nền hoà bình và ổn định của thế giới, chứ quyết không phải một thế lực phá hoại. Trung Quốc càng trở nên vững mạnh thì nền hoà bình thế giới càng ổn định. Trong quá khứ, nhiều người trên thế giới từng nghĩ rằng Trung Quốc là một nước hiếu chiến. Tôi cùng nhiều nhà lãnh đạo Trung Quốc khác như cố chủ tịch Mao Trạch Đông và thủ tướng Chu Ân Lai đã nhiều dịp tuyên bố rằng Trung Quốc là nước mong muốn hoà bình nhất. Điều quan trọng đối với Trung Quốc là cần phải tạo dựng hình ảnh của mình như một lực lượng yêu chuộng hoà bình và phản chiến. Đó cũng chính là vai trò đích thực mà Trung Quốc phải đóng góp cho thế giới”. Theo định hướng chính sách này, Trung Quốc đã cải thiện quan hệ với Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và Liên Xô cũ, tăng cường giao lưu với các nước thuộc Thế giới thứ ba, đồng thời tích cực phát triển quan hệ với Châu Âu và Nhật Bản. Đặng Tiểu Bình đã theo đuổi nhất quán chính sách đối ngoại duy trì nền hoà bình thế giới. Cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990, cùng với những biến đổi sâu sắc và mạnh mẽ diễn ra trên khắp thế giới, Đặng đã quán triệt rằng Trung Quốc cần vững tâm theo dõi và ứng xử phù hợp với tình hình, đồng thời phải giữ vững lập trường. Đặng đã nêu rằng “Trung Quốc phải kiên trì thiết lập quan hệ với tất cả các quốc gia và tăng cường quan hệ với cả Hoa Kỳ lẫn Liên Xô. Cho dù bất cứ điều gì có xảy ra với Liên Xô chăng nữa thì Trung Quốc cũng nên bình tĩnh phát triển quan hệ với nước này trên cơ sở 5 nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình. Quá trình này phải bao hàm quan hệ chính trị và Trung Quốc không nên để mắc vào bất cứ cuộc cãi vã ý thức hệ nào nữa.”


Về chính sách đối nội, Đặng Tiểu Bình chú trọng việc Trung Quốc cần tận dụng tối đa vận hội lịch sử trong giai đoạn hoà hoãn quốc tế và tăng tốc quá trình phát triển của mình. Đặng nói rằng hiện thế giới đang trong giai đoạn hoà hoãn tương đối kéo dài và hầu như không có nguy cơ bùng phát cuộc Chiến tranh thế giới thứ ba. Trung Quốc phải nắm vững nhiệm vụ trọng tâm kiến thiết kinh tế trong khi tận dụng vận hội này. Đây chính là thời điểm tốt nhất để cải cách. Trong chuyến thị sát miền nam Trung Quốc vào năm 1992, Đặng Tiểu Bình đã nói “Tôi rất lo lắng việc chúng ta bỏ lỡ vận hội. Nếu Trung Quốc không kịp phát triển hay phát triển quá trì trệ thì sẽ gặp nhiều vấn đề khi mọi người có thứ để đem so sánh. Bất ổn từ đó sẽ nảy sinh như đã diễn ra ở một vài nước trên thế giới. Về bản chất mà nói thì lý do của những bất ổn đều bắt nguồn từ những kém cỏi của nền kinh tế, nhân dân không có đủ cơm ăn áo mặc, việc tăng lương bị lạm phát nhấn chìm dẫn tới suy giảm mức sống của nhân dân”. Với tinh thần khẩn trương và trách nhiệm, Đặng Tiểu Bình đã liên tục nhấn mạnh yêu cầu phải tăng tốc quá trình phát triển. Đặng đã chỉ ra rằng “việc Trung Quốc có đủ khả năng đương đầu với áp lực của chủ nghĩa bá quyền và cường quyền chính trị, cũng như theo đuổi chủ nghiã xã hội hay không còn phụ thuộc vào việc nước ta có phát triển nhanh chóng và thực hiện chủ thuyết phát triển ra sao. Miễn khi nào còn đạt được điều này thì Trung Quốc sẽ cứ vững như núi Thái Sơn”.       

….

….

2. Những tiên đoán mới về Chiến tranh và Hoà bình

Về chủ đề chiến tranh và hoà bình, quan điểm truyền thống cho rằng cho tới khi chủ nghĩa đế quốc còn tồn tại thì chiến tranh là điều khó tránh khỏi. Thế nhưng từ sau Kỳ họp thứ 3 của Ban chấp hành trung ương ĐCSTQ khoá 11, Đặng Tiểu Bình đã đưa ra những tiên đoán và đánh giá mới về các xu hướng tiến triển của chiến tranh và hoà bình trong kỷ nguyên của chúng ta. Trong bài phát biểu tại Hội nghị mở rộng của Quân uỷ trung ương Trung Quốc diễn ra vào ngày 4/6/1985, Đặng đã nêu rằng quan điểm trước nay của Trung Quốc là chiến tranh vốn không thể tránh và thậm chí còn tất yếu. Sau khi quan sát cẩn trọng cục diện trong những năm gần đây, Trung Quốc hiện tin rằng “khả năng chiến tranh thế giới quy mô lớn sẽ không bùng phát trong một thời gian tương đối lâu dài. Công cuộc duy trì nền hoà bình thế giới hiện đầy triển vọng”. Những đánh giá mới của Đặng về chiến tranh thế giới là những kết luận đúng đắn dựa trên việc phân tích khoa học về cục diện quốc tế.


Khi sự thù địch và đối đầu giữa hai liên minh lớn ở đông và tây cũng như giữa hai siêu cường cáo chung, thì các nhân tố chính có thể đưa tới chiến tranh thế giới cũng vì thế mà chấm dứt. “Chỉ có hai siêu cường đó mới có đủ khả năng tiến hành một cuộc chiến tranh thế giới, trong khi các nước khác thì không có khả năng này”. Cục diện đối đầu Xô-Mỹ đã thay đổi kể từ khi Liên Xô tan rã. Nguy cơ diễn ra xung đột Nga-Mỹ dẫn tới chiến tranh thế giới là hầu như không có. Trong khi đó, các nhóm thế lực khác nhau trên thế giới còn đang trong quá trình tan rã và tái phối, đồng thời các liên minh quân sự thù nghịch nhau có đủ tiềm lực phát động đại chiến không thể bỗng chốc mà xuất hiện.   

Do chạy đua vũ trang giữa các cường quốc trên thế giới đã bị đưa xuống vị trí thứ yếu, nên công cuộc phát triển kinh tế, khoa học và kỹ thuật đã trở thành trọng tâm ganh đua. Đặng Tiểu Bình đã chỉ ra “cuộc cách mạng khoa học và kỹ thuật mới đang chuyển sang cao trào trên thế giới. Kinh tế, khoa học và kỹ thuật đang ngày càng nắm giữ vai trò chủ đạo trong cuộc cạnh tranh toàn cầu. Cả Hoa Kỳ, Liên Xô lẫn các quốc gia phát triển và đang phát triển khác đều đang phải đối diện nghiêm túc với thực trạng này”. Sẽ tới lúc các cường quốc quân sự trên thế giới phải thực hành tiết giảm số lượng vũ khí trang bị khiến chạy đua vũ trang trùng xuống. Các cường quốc lớn đang phải tiến hành cải cách và điều chỉnh kinh tế, đồng thời nỗ lực phát triển lĩnh vực công nghệ cao mới nhằm chiếm ưu thế về kinh tế và công nghệ, qua đó nắm giữ thế chủ động chiến lược. 

….

….

Nền kinh tế thế giới đang phát triển theo khuynh hướng khu vực hoá, toàn cầu hoá và liên kết nhóm, tạo ra sự tương thuộc và hội nhập, đồng thời là một nhân tố quan trọng kiềm chế sự bùng phát chiến tranh thế giới. Kể từ sau Thế chiến thứ 2, các hoạt động kinh tế của thế giới ngày càng trở nên toàn cầu hoá. Chúng ta đã chứng kiến làn sóng phát triển các công ty đa quốc gia, các vụ sáp nhập quốc tế, các dạng liên doanh và sự quốc tế hoá đối tượng cổ đông. Hiện tại, thế giới có khoảng 37.000 công ty đa quốc gia với tổng sản lượng tương ứng với 40% tổng sản lượng toàn cầu. Khi đời sống kinh tế quốc tế ngày càng được quốc tế hoá hơn thì các đặc trưng của quá trình khu vực hoá và liên kết nhóm càng trở nên chủ đạo. Khi nền kinh tế thế giới trở nên hội nhập hơn thì nó sẽ tạo ra cục diện tương thuộc giữa các bên. Trong cục diện đó, nếu một bên phát động chiến tranh thì nó không chỉ tấn công phía bên kia mà còn gây hại tới lợi ích của chính nó.


Sự khủng khiếp của vũ khí hạt nhân cũng là một nhân tố quan trọng giúp kiềm chế bùng phát chiến tranh. Đặng Tiểu Bình từng nói “Cả Hoa Kỳ lẫn Liên Xô đều có rất nhiều loại vũ khí hạt nhân và thông thường. Mỗi bên đều có khả năng tiêu diệt lẫn nhau và do đó sẽ chẳng bên nào dám ra đòn trước”. Sau sự tan rã của Liên Xô, Hoa Kỳ và Nga đã nhanh chóng cắt giảm kho vũ khí hạt nhân. Các tổng thống của hai nước đã tuyên bố rằng họ không còn đặt phía kia làm mục tiêu cho các loại vũ khí hạt nhân chiến lược, cho dù cả hai nước này hiện chiếm tới 95% tổng số lượng vũ khí hạt nhân của toàn thế giới. Theo các hiệp định giải trừ quân bị đã ký kết, hai phía tiếp tục duy trì kho vũ khí có tổng lượng tới 20.000 đơn vị vũ khí hạt nhân. Vì thế, nối kinh hoàng hạt nhân vẫn là một nhân tố quan trọng giúp ngăn chặn sự bùng phát chiến tranh.

Khi tiến trình đa cực thế giới gia tăng tốc độ, các lực lượng yêu chuộng hoà bình sẽ áp đảo các thế lực hiếu chiến trong việc kiềm chế chiến tranh thế giới. Sự cáo chung của trật tự thế giới cũ sẽ thúc đẩy xu thế đa cực. Mặc dù Hoa Kỳ đã trở thành siêu cường duy nhất, nhưng nó lại thiếu sức mạnh kinh tế để chế ngự thế giới. Đức và Nhật Bản cũng đang gia tăng sức mạnh kinh tế và ảnh hưởng chính trị, nhưng sức mạnh quân sự của hai nước này vẫn tiếp tục bị nhiều nhân tố cả trong lẫn ngoài nước chế ước. Liên Xô đã tan rã nhưng nước Nga la tư vẫn còn là một cường quốc quân sự, nhất là kho vũ khí hạt nhân của nó không thể bị xem thường. Cho dù vẫn đang trong cục diện tương đối khó khăn, nhưng các nước thuộc Thế giới thứ ba vẫn là một lực lượng phải tính tới trong hoạt động chính trị quốc tế. Với sự ổn định chính trị và xã hội, cùng với chính sách đối ngoại độc lập yêu chuộng hoà bình, Trung Quốc đã trở thành một lực lượng quan trọng cho việc duy trì nền hoà bình và ổn định của thế giới. Tóm lại, sự tăng tốc của tiến trình đa cực thế giới đã tạo ra một cục diện quốc tế với nhiều lực lượng đang ngày càng đối trọng với nhau. Đó sẽ là một thuận lợi cho nền hoà bình thế giới.

Chiến tranh thế giới có thể tránh được, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc sẽ không còn các cuộc chiến trên thế giới. Đặng Tiểu Bình tin rằng “Thế chiến có thể được trì hoãn, nhưng các biến cố và tình huống cục bộ là không thể dự đoán hết được”. Chiến tranh lạnh kết thúc đã đưa tới sự mất thăng bằng trong các lực lượng quốc tế. Các nhân tố gây bất ổn mới đang ngày càng gia tăng ở một vài khu vực đã kéo theo sự bùng phát của các cuộc xung đột vũ trang và chiến tranh cục bộ. Rất nhiều quốc gia đã chuyển nhiệm vụ trọng tâm của các lực lượng vũ trang nước mình sang đối phó với các nguy cơ khu vực và sẵn sàng đánh thắng các cuộc chiến tranh cục bộ.

….

….

3. Chủ nghĩa bá quyền là cội nguồn của chiến tranh hiện đại

Quan điểm của Mác và Ăng-ghen cho rằng tư hữu và sự tồn tại giai cấp là cội nguồn của chiến tranh. Lê-nin nêu quan điểm “các cuộc chiến tranh hiện đại đều bắt nguồn từ chủ nghĩa đế quốc”. Dựa trên việc nghiên cứu cục diện quốc tế thời kỳ hậu Thế chiến, Đặng Tiểu Bình đã chỉ ra rằng “mưu đồ bá quyền là nguyên nhân của sự bất ổn trong thế giới hiện tại, …, và chiến tranh gắn liền với chủ nghĩa bá quyền”. Đặng đã giải thích học thuyết Mác về nguồn gốc chiến tranh và làm rõ căn nguyên của các cuộc chiến hiện đại.


Đặng Tiểu Bình từng nói “Hiện thế giới đang có cả chủ nghĩa bá quyền toàn cầu lẫn khu vực”. Từ sau Thế chiến II, chủ nghĩa bá quyền toàn cầu đã tạo ra một mối nguy cho nền hoà bình thế giới, trong khi chủ nghĩa bá quyền khu vực lại là một thành tố quan trọng gây ra các cuộc xung đột quân sự và chiến tranh cục bộ. Bám vào sức mạnh tương đối trong một khu vực địa lý cụ thể, một số nước đang theo đuổi chính sách bành trướng và liên tục gây bất ổn. Các nước này đã phát động các cuộc xung đột quân sự và chiến tranh cục bộ với các nước láng giềng. Đây chính là nguyên nhân chính dẫn tới các cuộc chiến hiện đại.

Vì chủ nghĩa bá quyền là nguy cơ chính đe doạ nền hoà bình thế giới, nên Trung Quốc phải phản kháng chủ nghĩa bá quyền nhằm bảo vệ nền hoà bình thế giới. Đặng Tiểu Bình đã phát biểu rằng: “Chính sách đối ngoại của Trung Quốc về cơ bản có thể tóm gọn trong hai câu. Một là Trung Quốc phản đối chủ nghĩa bá quyền và bảo vệ nền hoà bình thế giới. Hai là Trung Quốc luôn thuộc về Thế giới thứ ba”. Đặng còn nhấn mạnh “Bất cứ nước nào hành xử theo chủ nghĩa bá quyền thì đều bị Trung Quốc phản kháng, và bất cứ nước nào tiến hành chiến tranh xâm lược thì cũng đều bị Trung Quốc trừng trị”.

….     

….

4. Phân tích mới về các lực lượng bảo vệ nền hoà bình thế giới

Lê-nin tin rằng giai cấp vô sản chính là chìa khoá cho nền hoà bình. Sta-lin lập luận rằng việc ngăn chặn chiến tranh thế giới và bảo vệ nền hoà bình thế giới về đại thể được dựa trên sự đoàn kết và sức mạnh của phe Xã hội chủ nghĩa. Căn cứ vào lý luận về ba thế giới của Mao Trạch Đông, đồng thời thích ứng với những biến đổi của cục diện quốc tế trong thập niên 1980, Đặng Tiểu Bình đã đưa ra đánh giá mới về các lực lượng bảo vệ nền hoà bình thế giới. Trước tiên, Thế giới thứ ba là nòng cốt của các lực lượng yêu chuộng hoà bình. Đặng cho rằng “Sự lớn mạnh của các lực lượng yêu chuộng hoà bình trên thế giới đã bỏ xa sự phát triển của các thế lực hiếu chiến. Lực lượng yêu chuộng hoà bình cấu thành chủ yếu từ các nước Thế giới thứ ba”. Dân số thuộc các nước Thế giới thứ ba chiếm tới ba phần tư tổng dân số thế giới. Các nước thuộc Thế giới thứ ba đã từng chịu nhiều đau khổ và thua thiệt lạc hậu do hành động xâm lược và chiếm đóng của nước ngoài gây ra. Vì thế các nước này mong muốn có một môi trường quốc tế hoà bình để giành mọi nỗ lực cho sự nghiệp phát triển kinh tế trong nước


Thứ hai, Trung Quốc nằm trong khối các nước Thế giới thứ ba và là một lực lượng đáng kể cho việc bảo vệ nền hoà bình thế giới. Đặng Tiểu Bình phát biểu rằng “Trung Quốc sẽ mãi thuộc về Thế giới thứ ba… Là một nước đông dân nhất trong số các nước Thế giới thứ ba, Trung Quốc là một nhân tố quan trọng cho sự phát triển của các lực lượng yêu chuộng hoà bình trên thế giới”. Từ ngày thành lập nước Trung Hoa mới, Trung Quốc đã luôn đóng một vai trò quan trọng trong sự nghiệp phản chiến và duy trì hoà bình. Trong thập niên 1950, Trung Quốc đã ban hành 5 nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình và chúng đã được các lực lượng yêu chuộng hoà bình trên thế giới đón nhận. Trong thập niên 1970, một tam giác quan hệ đã hình thành môi trường quốc tế đặc thù. Trung Quốc đã giữ vai trò kiềm chế mưu đồ bá quyền giữa Hoa Kỳ và Liên Xô. Với quá trình kiến thiết hiện đại hoá tiếp diễn, vị thế quốc tế của Trung Quốc sẽ ngày càng gia tăng.

Thứ ba, Thế giới thứ hai của các nước phát triển cũng là một lực lượng quan trọng kiềm chế chiến tranh. Trong một dịp tiếp khách nước ngoài, Đặng đã nói rằng “Châu Âu là một khu vực trọng yếu quyết định vấn đề chiến tranh và hoà bình. Cả Tây Âu và Đông Âu đều là các lực lượng bảo vệ hoà bình. Cả hai khối đều muốn phát triển. Và họ càng phát triển thì lực lượng yêu chuộng hoà bình sẽ càng lớn mạnh”. Đặng tiếp “Cả nhân dân Hoa Kỳ lẫn Liên Xô đều không ủng hộ chiến tranh. Thế giới này rộng lớn và phức tạp, nhưng nếu quan sát kỹ sẽ thấy chẳng có mấy người thực sự hiếu chiến. Mọi người đều muốn hoà bình và phản đối chiến tranh”.

Với cách đánh giá về các lực lượng yêu chuộng hoà bình vừa nêu, Đặng Tiểu Bình đã làm thay đổi hẳn cách thức chúng ta phân tích về cục diện quốc tế theo phương diện giai cấp, ý thức hệ hay chế độ xã hội. Đặng đã dạy người Trung Quốc rằng không chỉ có giai cấp vô sản và các nước xã hội chủ nghĩa mới là lực lượng yêu chuộng hoà bình, mà cần thấy các nước tư bản chủ nghĩa cũng có thể trở thành lực lượng yêu chuộng hoà bình, và không chỉ nhân dân các nước tư bản chủ nghĩa mới có thể trở thành lực lượng yêu chuộng hoà bình, mà cần thấy chính quyền ở các nước tư bản chủ nghĩa cũng có thể tham gia lực lượng yêu chuộng hoà bình trong một giai đoạn cụ thể nào đó.       

….

….

5. Các phương thức mới nhằm giải quyết tranh chấp quốc tế

Trong quá khứ, những người theo chủ nghĩa Mác kinh điển đã nhấn mạnh rằng việc bảo vệ nền hoà bình thế giới cần được hoàn thành thông qua chiến tranh và cách mạng. Vậy Trung Quốc cần phải làm thế nào để vừa giải quyết các tranh chấp quốc tế mà vẫn bảo vệ nền hoà bình thế giới trong giai đoạn hoà bình và phát triển? Đặng Tiểu Bình đã phát biểu “Có rất nhiều dạng tranh chấp trên thế giới và Trung Quốc cần tìm ra giải pháp cho vấn đề này. Tôi đã suy nghĩ trong nhiều năm về việc làm cách nào để sử dụng các phương pháp hoà bình thay vì gây chiến nhằm giải quyết vấn đề… Trung Quốc chúng ta cần đứng trên lập trường hoà bình và hy vọng giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hoà bình”.


Phù hợp với quan điểm trên, Đặng đã sáng tạo đưa ra ý tưởng mới vừa giúp bảo vệ nền hoà bình thế giới, vừa giúp giải quyết các tranh chấp quốc tế chủ yếu bằng biện pháp hoà bình như:

• Thi hành tâm thế hướng thượng. Khép lại quá khứ, hướng tới tương lai.

• Tìm kiếm quan điểm chung, trong khi vẫn bảo tồn sự khác biệt. Nguyên tắc này có thể được ứng dụng nhằm giải quyết các mâu thuẫn và xung đột đặc thù giữa các nước, đồng thời được xem là nguyên tắc chung để nhận biết và ứng phó với các mối quan hệ quốc tế trong giai đoạn hoà bình và phát triển của thế giới.

• Nhất quán với nguyên tắc “một quốc gia, hai chế độ”. Trung Quốc phải nhất quán với nguyên tắc “một quốc gia, hai chế độ” và khôi phục chủ quyền đối với Hồng Kông vào năm 1997 và Ma Cao vào năm 1999. Giải quyết thành công vấn đề Hồng Kông và Ma Cao sẽ là đóng góp lớn lao cho đại cục thống nhất tổ quốc, phục hưng dân tộc Trung Hoa, cũng như duy trì nền hoà bình tại Châu Á và trên thế giới. Điều này cũng đóng góp những kinh nghiệm mới trong việc giải quyết khúc mắc do lịch sử để lại giữa các nước.

• Liên quan tới các tranh chấp lãnh thổ trên thế giới, Trung Quốc có thể gác lại tranh chấp để hợp tác phát triển trước. Lấy các vụ việc Đảo Điếu Ngư (OB - đảo Senkaku đang tranh chấp với Nhật)  và Quần đảo Nam Sa (OB - Quần đảo Trường Sa đang tranh chấp với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam) làm ví dụ. Trung Quốc có thể gác lại các tranh chấp về chủ quyền để cùng các bên khai phát. Khai phát chỉ đơn giản là việc khai thác các giếng dầu dưới thềm lục địa quanh các đảo này thông qua liên doanh hay hợp doanh để chia sẻ lợi ích. Vì thế mà các bên không cần phải cãi nhau hay không phải mất nhiều vòng đàm phán. Đó cũng chính là phương thức mới được Đặng Tiểu Bình đề xướng nhằm phát triển mối quan hệ láng giềng tốt và ổn định cục diện quốc tế.

• Đàm phán hoà bình. Đặng Tiểu Bình luôn cổ xuý cho việc giải quyết các tranh chấp quốc tế thông qua hội đàm song phương và đa phương. Mục tiêu của Trung Quốc là sự ổn định cục diện quốc tế và duy trì nền hoà bình thế giới.

././. 

-...-

Quan điểm về lợi ích quốc gia là những quan điểm về các vấn đề cốt lõi liên quan tới sự tồn vong của dân tộc và các đòi hỏi phát triển. Quan điểm của Đặng Tiểu Bình về lợi ích quốc gia tạo thành nền tảng cốt yếu cho các quyết sách và hoạt động điều hành công việc nhà nước của Đặng Tiểu Bình. Nắm được quan điểm của Đặng Tiểu Bình đối với vấn đề lợi ích quốc gia sẽ là xuất phát điểm để hiểu được lô dích tư duy chiến lược và các quyết sách chiến lược của ông.

1. Lợi ích quốc gia là các lợi ích chung của toàn thể nhân dân Trung Quốc
2. Lợi ích quốc gia như một tiêu chí tối thượng
3. Lợi ích quốc gia dưới nhãn quan toàn cầu
4. Chủ quyền và an ninh cần đặt lên hàng đầu
5. Lợi ích dài hạn của đât nước
6. Sự ổn định là ưu tiên cao nhất

....

….

1. Lợi ích quốc gia là các lợi ích chung của toàn thể nhân dân Trung Quốc

Lợi ích quốc gia có mối liên hệ chặt chẽ với các nhu cầu của nhà nước, của các giai cấp, dân tộc và nhóm xã hội khác. Các nhóm xã hội khác nhau có các giá trị và nhu cầu khác nhau nên quan điểm của họ về vấn đề lợi ích quốc gia là không giống nhau.

Cứ hễ có dịp nói về các chủ đề liên quan tới lợi ích quốc gia như chủ quyền, thống nhất và phát triển đất nước, Đặng Tiểu Bình lại gắn liền chúng với các nhu cầu, tâm tư và nguyện vọng của nhân dân Trung Quốc. Tháng 9/1982, nhân toạ đàm với thủ tướng Anh quốc Thatcher về vấn đề Hồng Kông, Đặng Tiểu Bình đã nói “Nếu Trung Quốc không thu hồi Hồng Kông trong năm 1997, tức là sau 48 năm kể từ ngày lập nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa, thì sẽ không một nhà lãnh đạo Trung Quốc nào có thể giải thích được cho nhân dân của mình về điều này. Nhân dân sẽ mất niềm tin vào chúng tôi”. Khi hội đàm với phái đoàn Ấn Độ về vấn đề biên giới Trung-Ấn, Đặng Tiểu Bình đã nói “Đây là một vấn đề do lịch sử để lại. Các ngài có tâm tư tình cảm của nhân dân các ngài, chúng tôi cũng vậy. Cả hai phía chỉ có thể thuyết phục nhân dân mình bằng một giải pháp tổng thể”. Khi bàn về việc thống nhất đại lục và Đài Loan, Đặng đã nói Trung Quốc cần thực hiện phương châm “một quốc gia, hai chế độ. … Chỉ có làm vậy chúng ta mới thuyết phục được nhân dân”. Khi trao đổi về các chính sách bảo vệ lợi ích quốc gia, Đặng nói: “Tôi muốn nói với mọi người hôm nay rằng chính sách của chúng ta sẽ là bất biến. Không người nào được phép thay đổi các chính sách này vì chúng là đúng đắn, hiệu nghiệm và được nhân dân ủng hộ. Vì dân đã ủng hộ nên ai dám thay đổi những chính sách này tức là chống lại nhân dân”. Những trích ý vừa nêu cho thấy vấn đề lợi ích quốc gia trong các phát ngôn của Đặng Tiểu Bình là nhất quán với tâm tư và nguyện vọng của quảng đại quần chúng nhân dân. Lợi ích quốc gia là các lợi ích chung của toàn thể nhân dân Trung Quốc. Bản chất của lợi ích quốc gia là ở mối liên hệ của nó đối với nhân dân.


Bản chất của lợi ích quốc gia Trung Quốc có thể được hiểu theo các khía cạnh sau:

• Bản chất của lợi ích quốc gia Trung Quốc do bản chất chế độ xã hội chủ nghĩa của Trung Quốc xác định. Ở các nước theo chế độ xã hội chủ nghĩa, quảng đại quần chúng nhân dân, bao gồm tất cả các dân tộc và tầng lớp xã hội, chính là chủ nhân ông của đất nước.

• Các thành tố cơ bản trong lợi ích quốc gia Trung Quốc chính là những điều mà nhân dân Trung Quốc mong muốn và quan tâm nhất. Đặng Tiểu Bình chú trọng: “đời sống của nhân dân nước ta đã thực sự được nâng cao. Nước ta đã trở nên thịnh vượng hơn. Vị thế quốc tế của chúng ta đang ngày càng tăng. Đó mới là những điều chính yếu”. Đấy chính là những thành tố cơ bản của lợi ích quốc gia Trung Quốc. Lợi ích quốc gia sống còn có mối liên hệ tới việc nâng cao mức sống của nhân dân. Sự thịnh vượng của đất nước là phù hợp với lợi ích phát triển đất nước. Sự gia tăng vị thế quốc tế đem tới lợi ích mà đất nước có được trong các mối quan hệ quốc tế và các cơ chế quốc tế.

• Giá trị lợi ích quốc gia Trung Quốc luôn xoay quanh nguyện vọng và đòi hỏi của nhân dân. Mỗi nước đều có nhiều nhóm xã hội khác nhau với những lợi ích nhóm có cả tương đồng lẫn dị biệt. Khi ban hành những quyết sách quan trọng liên quan tới vấn đề lợi ích quốc gia, chúng ta phải luôn tuân thủ những nguyện vọng chung và đòi hỏi cấp thiết của nhân dân. Đặng Tiểu Bình luôn nhắc các cấp lãnh đạo Trung Quốc phải tự vấn rằng “Nhân dân trông đợi điều gì… Liệu dân có thuận với điều này không…Liệu chính quyền có thuyết phục được dân về việc này không”. Chính quyền phải luôn cân nhắc nguyện vọng của nhân dân để ra các quyết định phù hợp. Chỉ có như vậy thì lợi ích quốc gia mới luôn nhất quán với lợi ích chung của nhân dân.

….

….

2. Lợi ích quốc gia như một tiêu chí tối thượng

Trong một buổi tiếp kiến tổng thống Mỹ Nixon, Đặng Tiểu Bình đã nói: “Khi xem xét mối quan hệ giữa các nước, chúng ta cần tiến hành việc này trên cơ sở các lợi ích quốc gia chiến lược của chúng ta… Chúng ta không nên cao giọng kể lể về những nỗi bất bình trong quá khứ, cũng như về sự khác biệt ý thức hệ và chế độ xã hội. Thay vào đó, chúng ta nên lấy các lợi ích quốc gia của chúng ta làm tiêu chí tối thượng khi đàm phán hay giải quyết vấn đề”. Đặng đã dùng từ “tiêu chí tối thượng” trong buổi tiếp kiến và nêu rõ tầm quan trọng đặc biệt mà lợi ích quốc gia chiếm giữ trong việc hoạch định chính sách chiến lược liên quan tới hoạt động đối ngoại:
 
• Lợi ích quốc gia phản ảnh một cách cơ bản các đòi hỏi chung của toàn thể nhân dân và liên quan tới những vấn đề trọng yếu mà nhân dân quan tâm. Chúng là những vấn đề hàm chứa các nội dung quan trọng về an ninh, thịnh vượng và danh dự của toàn thể đất nước.

• Các lợi ích quốc gia của Trung Quốc là những lợi ích chung của toàn thể nhân dân Trung Quốc. Lợi ích quốc gia của Trung Quốc bao hàm và quan trọng hơn lợi ích của các giai cấp, các dân tộc và các nhóm xã hội.

• Khi xử lý mối quan hệ với các nước, sự khác biệt chế độ xã hội và ý thức hệ cần phải được ràng buộc bởi lợi ích quốc gia. Trung Quốc cần duy trì mối giao hảo hữu nghị với các nước khác mà không câu nệ vào ý thức hệ và chế độ xã hội của họ. Mặt khác, Trung Quốc cần giữ vững việc xem các lợi ích quốc gia như một tiêu chí tối thượng khi xử lý mối quan hệ với các nước và trong mọi trường hợp cũng không được phép hi sinh lợi ích quốc gia.

• “Là một nước lớn, Trung Quốc phải có chuẩn mực và quy tắc riêng cần được tuân thủ”. Trung Quốc phải dựa vào chính mình để bảo vệ các lợi ích quốc gia của mình và không bao giờ được dựa dẫm vào các liên minh hay một nước khác để mưu cầu lợi ích quốc gia của chính mình. Do lợi ích quốc gia là tiêu chí tối thượng trong việc xử lý các mối quan hệ đối ngoại, Trung Quốc nên làm những gì được cho là phù hợp với lợi ích của mình chứ không lệ thuộc vào ý muốn của kẻ khác.


....

….

Lợi ích quốc gia là tiêu chí để Trung Quốc thiết lập các mục tiêu chiến lược là tiến hành công cuộc phát triển đất nước và bảo vệ lợi ích quốc gia. Trung Quốc mong muốn có một nền kinh tế thịnh vượng, một tiềm lực tổng thể của đất nước mạnh hơn và một vị thế quốc tế cao hơn. Trung Quốc cần quan tâm hơn nữa tới các lĩnh vực kinh tế, chính trị, quân sự và ngoại giao nhằm thúc đẩy lợi ích quốc gia. Lợi ích quốc gia là tiêu chí để Trung Quốc xác định mối quan hệ với các nước. Là một đất nước yêu chuộng hoà bình, Trung Quốc mong muốn xây dựng mối quan hệ hữu nghị với tất cả các nước trên thế giới dựa trên năm nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình. Nhưng cũng vì thế mà không cho phép bất cứ nước nào xâm phạm lợi ích của Trung Quốc hay “cho rằng Trung Quốc sẽ ngậm bồ hòn làm ngọt” trong trường hợp lợi ích bị xâm hại. Lợi ích quốc gia cũng đồng thời là tiêu chí để Trung Quốc đánh giá tính đúng sai của các quyết sách. Trong quan hệ quốc tế, các nước thường đánh giá đúng sai của các quyết sách trên cơ sở lợi ích quốc gia của họ. Đặng đã chỉ ra rằng: “Dân tộc Trung Hoa có niềm tự hào và lòng tự tôn dân tộc của riêng mình. Thể hiện tình yêu tổ quốc và cống hiến hết sức mình cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội là niềm vinh dự lớn của người dân Trung Quốc. Ngược lại, chứng kiến lợi ích, sự tự tôn và danh dự của đất nước xã hội chủ nghĩa của họ bị xâm hại là một sự sỉ nhục”. Để đánh giá đúng sai trong các quyết sách đối nội, đối ngoại thì việc cần làm trước tiên là xem liệu quyết sách đó có gây hại tới lợi ích quốc gia hay không. Ví dụ khi nhận xét về tính hợp lý trong chính sách đối với Hồng Kông của Trung Quốc, Đặng nói: “Duy trì sự thịnh vượng và ổn định ở Hồng Kông là phù hợp với lợi ích sống còn của Trung Quốc”. Khi nhận xét về vấn đề tái thống nhất đất nước, Đặng nói rằng với tính cách một đặc khu hành chính, Đài Loan sẽ được hưởng các quy chế đặc thù “nhưng nhất quyết không được xâm hại tới các lợi ích của đất nước thống nhất”.

Bảo vệ các lợi ích của Đất nước cũng là bảo vệ các lợi ích của Dân tộc. Đặng đặc biệt chú trọng tới sự tương đồng giữa bảo vệ các lợi ích của đất nước với bảo vệ các lợi ích của dân tộc Trung Hoa. Khi nói về các vấn đề liên quan tới lợi ích quốc gia, Đặng thường đề cập tới “toàn thể dân tộc Trung Hoa” hay “các hậu duệ của dân tộc Trung Hoa”. Sự dụng chữ “dân tộc”, Đặng không đơn thuần nói tới người thuộc tộc Hán hay các tộc thiểu số khác, mà muốn nói tới toàn thể dân tộc Trung Hoa bao hàm tất cả các tộc người anh em. Dân tộc là thành tố chính đại diện cho lợi ích của toàn thể nhân dân và có cùng nghĩa với chữ “đất nước”. Đặng Tiểu Bình thường sử dụng các thuật ngữ “dân tộc Trung Hoa” và “đất nước” thay thế lẫn nhau. Đặng liên hệ lòng yêu nước với việc bảo vệ lợi ích quốc gia, đồng thời xem bất kỳ hành vi nào đặt lợi ích quốc gia lên trên hết là việc làm yêu nước hướng tới bảo vệ lợi ích quốc gia.


Dân tộc Trung Hoa là một dân tộc lớn nhất trên thế giới và chiếm tới một phần năm dân số toàn cầu. Nhân dân Trung Quốc dùng chung ngôn ngữ và văn hoá, đồng thời có phong thái đặc trưng mang mối liên hệ với đất nước. Đặng đã nói rằng Trung Quốc cần phải phấn đấu cho sự nghiệp đại đoàn kết của toàn thể dân tộc Trung Hoa. Người Trung Quốc bất kỳ, không phân biệt trang phục hay chức vị, cần phải có niềm tự hào dân tộc. Đặng nhiều lần phát biểu rằng con đường Trung Quốc đang hướng tới là con đường phục hưng dân tộc. Bảo vệ lợi ích quốc gia theo chủ trương của Đảng cộng sản Trung Quốc là bảo vệ lợi ích của toàn thể dân tộc Trung Hoa. Toàn thể nhân dân Trung Quốc cần đoàn kết dưới ngọn cờ lợi ích quốc gia. Sự đoàn kết của nhân dân Trung Hoa cũng đồng nghĩa với sự đoàn kết của một phần năm dân số thế giới và đó là một nguồn lực khổng lồ. Sự đoàn kết của dân tộc Trung Hoa bản thân nó đã phản ảnh lợi ích quốc gia của đất nước.

Việc tái thống nhất Trung Quốc thể hiện cả lợi ích của đất nước lẫn lợi ích của nhân dân Trung Quốc. Như Đặng Tiểu Bình từng nói: “thực hiện sự nghiệp tái thống nhất đất nước là ước vọng của toàn thể dân tộc. Nếu chúng ta không làm được điều này trong 100 năm thì phải làm bằng được trong 1000 năm”. Đây là một nỗi niềm dai dẳng nhức nhối tâm can Đặng Tiểu Bình khi hoạch định kế sách cho các vấn đề tái thống nhất Hồng Kông và Đài Loan. Kết cục, Đặng đã đưa ra quan điểm kiệt xuất về “một quốc gia, hai chế độ” dựa trên thực tế là cả Đại Lục, Hồng Kông, Đài Loan và cộng đồng Hoa Kiều hải ngoại đều nhận mình thuộc về đất nước và dân tộc Trung Hoa.

Những lời diễn giải của Đặng Tiểu Bình về sự tương đồng trong việc bảo vệ các lợi ích của đất nước với bảo vệ các lợi ích của dân tộc Trung Hoa luôn đặt trọng tâm trên tinh thần đoàn kết dân tộc, bảo vệ chủ quyền và tái thống nhất, cũng như các mục tiêu thúc đẩy sự thịnh vượng của đất nước. Mục đích của Đặng là gìn giữ các lợi ích cơ bản của đất nước, đồng thời là vì nền hoà bình và tiến bộ trên thế giới. Tinh thần đoàn kết dân tộc vừa nêu là hoàn toàn đúng đắn và khác biệt cơ bản với “chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi”.

….         

….

3. Lợi ích quốc gia dưới nhãn quan toàn cầu

Khi xử lý các vấn đề liên quan tới lợi ích của các nước khác hay trong mối quan hệ bang giao, Đặng Tiểu Bình thường cân nhắc cả lợi ích quốc gia của Trung Quốc lẫn lợi ích quốc gia của các nước liên quan. Khi phát biểu về mối quan hệ Trung-Mỹ, Đặng đã nói với đặc sứ Mỹ Scowcroft rằng: “Để chung sống được với nhau thì chúng ta phải tôn trọng nhau và thể hiện sự quan tâm tới đối tác. Chỉ như thế chúng ta mới giải quyết được các bất đồng. Sẽ là không thích hợp nếu chỉ biết mỗi mình mình. Khi cả hai phía biết tự kiềm chế thì chúng ta có thể đi tới các giải pháp tốt đẹp và chấp nhận được”. Đặng cũng nhắc nhở người dân trong nước: “Đứng từ giác độ toàn cầu thì sự phát triển của Trung Quốc là có lợi cho nền hoà bình và sự nghiệp phát triển kinh tế trên thế giới”. Đặng Tiểu Bình đã nêu ra một nguyên lý quan trọng và cách tiếp cận mới trong việc bảo tồn lợi ích quốc gia. Điều đó có nghĩa là Trung Quốc cần mở rộng tầm nhìn hướng ngoại và cân nhắc các vấn đề liên quan tới lợi ích quốc gia trong mối liên hệ với các nước hữu quan và với quan điểm toàn cầu. Đây là một trong số các tư duy chiến lược trọng yếu của Trung Quốc trong việc gìn giữ lợi ích quốc gia.


Trong các mối quan hệ quốc tế, lợi ích quốc gia của các nước hiển nhiên có mối liên hệ tương thuộc. Sự thay đổi lợi ích quốc gia của nước này có thể tác động tới lợi ích quốc gia của các nước khác. Khi xử lý mối quan hệ bang giao, Trung Quốc cần theo đuổi nguyên tắc dung hoà hoá các lợi ích chung của nhân loại với các lợi ích quốc gia của đất nước. Điều đó có nghĩa là dựa trên tiền đề bảo vệ các lợi ích cơ bản của đất nước, Trung Quốc cần hội nhập các lợi ích quốc gia của riêng mình vào các lợi ích chung của nhân loại cũng như với các lợi ích quốc gia của các nước đối tác. Trung Quốc hoàn toàn thừa nhận rằng lợi ích quốc gia của mình và lợi ích chung của nhân loại là tương đồng, đồng thời tích cực tìm kiếm các phương thức mới để giải quyết các tranh chấp nhằm mục tiêu cùng tồn tại hoà bình với tất cả các nước trên thế giới.

Đặng Tiểu Bình từng nói với một số người bạn Mỹ rằng: “Trung Quốc có tầm quan trọng đặc biệt trên thế giới và là rường bệ đối với sự ổn định và an ninh của cục diện quốc tế. Nếu có lục đục ở đất Trung Quốc thì mọi thứ sẽ rắc rối to và nó chắc chắn sẽ tác động tới thế giới. Điều đó thực chẳng may mắn gì cho Trung Quốc cũng như cho nước Mỹ”. Đặng thường xuyên nhắn nhủ nguyên thủ các nước rằng Trung Quốc có lợi thế là một thị trường rộng lớn “đang trông chờ thương nhân quốc tế tới bàn cách hợp tác dựa trên viễn cảnh toàn cầu. Lịch sử sẽ cho thấy người nào tới giúp Trung Quốc sẽ được nhận lại từ Trung Quốc nhiều hơn những thứ họ đã bỏ ra”. Điều đó không chỉ có ích cho sự nghiệp kiến thiết và phát triển của Trung Quốc, mà còn đem lại tác dụng sâu đậm tới việc thúc đẩy hoà bình và phát triển trên thế giới.   
….

….

4. Chủ quyền và an ninh được đặt lên hàng đầu

Các lợi ích quốc gia được phản ảnh trên các lĩnh vực như chủ quyền quốc gia, an ninh, phát triển kinh tế và vị thế quốc tế theo thứ tự ưu tiên.

Như Đặng Tiểu Bình từng chỉ rõ: “Chủ quyền và an ninh của đất nước phải luôn được đặt lên hàng đầu”. Chủ quyền hành xử độc lập là biểu trưng cốt lõi của một nước với tính cách một thực thể độc lập trong các mối quan hệ quốc tế, trong khi an ninh là tiền đề cho sự tồn vong và phát triển của một nước. Bởi vậy, chủ quyền và an ninh phải được đặt lên trên hết thảy các lợi ích quốc gia khác. Bình luận vừa nêu cho thấy vấn đề chủ quyền và an ninh quốc gia chiếm vị trí thượng tôn trong thang bậc các lợi ích quốc gia của Trung Quốc, đồng thời chỉ ra lập trường cương quyết và thái độ rõ ràng mà Trung Quốc thi triển trong quá trình bảo vệ các lợi ích này.


Quan điểm về lợi ích quốc gia của Đặng Tiểu Bình là chú trọng tới tầm quan trọng của chủ quyền và an ninh quốc gia, đồng thời có tính phù hợp thực tiễn cao. Trước tiên, vấn đề chủ quyền và an ninh quốc gia không dành chỗ cho sự nhu nhược. Khi bàn về việc giao trả Hồng Kông cho Đại Lục, Đặng Tiểu Bình đã nói với bà Thatcher rằng: “Về vấn đề chủ quyền, Trung Quốc đã không còn chỗ để lùi. Nói thẳng với bà rằng vấn đề chủ quyền không phải là thứ có thể đem ra ngã giá”. Điều này minh chứng rằng Trung Quốc không bao giờ đánh đổi chủ quyền và an ninh quốc gia trong bất kỳ hoàn cảnh và thời điểm nào. Thứ hai, bác bỏ luận điệu cho rằng “tư tưởng chủ quyền đã lạc hậu” và kiên quyết bảo vệ chủ quyền an ninh quốc gia. Hiện nay, một số kẻ ở phương Tây đang tung ra các luận điệu xuyên tạc rằng “nội chiến không phải là công việc nội bộ”, và rằng “nhân quyền đứng trên chủ quyền”, v.v. Đặng Tiểu Bình đã bác bỏ những luận điệu này.

Một số nước bề ngoài viện cớ nhân quyền và tìm cách rêu rao rằng hệ thống xã hội chủ nghĩa là không hợp lý và không chính danh. Thế nhưng thực chất, họ lại đang tìm cách xâm phạm chủ quyền quốc gia của Trung Quốc. Những nước đang dùng chiêu bài cường quyền chính trị kiểu này thực không đáng mặt nói về nhân quyền. Chính họ đang tàn hại quyền con người trên khắp thế giới! Khởi nguồn từ cuộc Chiến tranh Nha phiến xâm lược Trung Quốc, họ đã tận diệt nhiều quyền con người ở Trung Quốc! Nhân dân Trung Quốc sẽ không bao giờ chấp nhận bất kỳ hành động nào phạm vào các quy tắc chế định các mối quan hệ quốc tế, cũng như không khuất phục trước bất kỳ áp lực nào. Trung Quốc không bao giờ cho phép người ngoài can dự vào công việc nội trị của mình.

….

….

5. Lợi ích dài hạn của đất nước

Đặng Tiểu Bình thường nêu rằng khi xam xét và ra quyết định về các vấn đề lợi ích quốc gia, Trung Quốc cần tập trung cân nhắc các lợi ích dài hạn của đất nước. Các lợi ích dài hạn của Trung Quốc là những thứ liên quan tới “năng lực quốc gia” và những lợi ích quan trọng phản ảnh “biểu tượng của sự thịnh vượng và của giai đoạn phát triển” của đất nước. “Năng lực quốc gia” có nghĩa là toàn bộ thế mạnh của một nước trong việc chế ngự tự nhiên và không bị nước khác chế ngự. Nó cũng có nghĩa là sức mạnh tổng thể của một nước. Năng lực này chủ yếu được thể hiện ở mức độ phát triển của một nước trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật và trong sức mạnh kinh tế của nước đó.


Trong việc bảo vệ các lợi ích quốc gia thì nhóm lợi ích quốc gia dài hạn luôn cần được đặt lên hàng đầu. Khi phát sinh mâu thuẫn giữa các lợi ích quốc gia dài hạn với các lợi ích cục bộ trước mắt, Trung Quốc nên chọn các lợi ích phát triển dài hạn trước chứ không nên băn khoăn với tính đúng sai trước mắt. Nếu các lợi ích quốc gia dài hạn đòi hỏi Trung Quốc phải hy sinh một vài lợi ích cục bộ trước mắt, Trung Quốc cần sẵn lòng chấp nhận trả giá và mất mát ít nhiều cho việc đó. Trung Quốc cần sự can đảm khi biết hy sinh một vài lợi ích cục bộ trước mắt để đổi lấy các lợi ích dài hạn quan trọng. Đặng Tiểu Bình từng nhắc nhở về vấn đề “mở cửa” rằng: “Trung Quốc cần giương cao ngọn cờ tiếp tục mở cửa và cần dũng cảm. Một điều chắc chắn là chúng ta sẽ chịu chút thua thiệt trước mắt. Nhưng chúng ta không nên ngại điều đó miễn là nó còn có ích cho dài hạn”.

Đặng Tiểu Bình luôn tin rằng các cách thức và nguyên tắc bảo vệ lợi ích quốc gia dài hạn như vừa nêu là phù hợp cho không chỉ Trung Quốc mà còn nhiều nước khác nữa. Đặng thường nói với lãnh đạo các nước về sự cần thiết phải tránh đôi co về các lợi ích trong quá khứ và trước mắt, mà thay vào đó mỗi nước cần tập trung vào các lợi ích dài hạn của mình, rồi từ đó cố gắng giải quyết các bất đồng thông qua việc tìm kiếm lợi ích chung trong khi vẫn bảo tồn những khác biệt. Trong buổi hội đàm với ngài Gorbachev, Đặng đã nói: “Mục đích cuộc gặp giữa chúng ta là để khép lại quá khứ và hướng tới tương lai. Khép lại quá khứ có nghĩa chúng ta không cần phải bàn về quá khứ. Trọng tâm nghị sự cần được dành cho việc khai thông con đường dẫn tới tương lai”. Khi toạ đàm với ngài Nixon về mối quan hệ Mỹ-Trung, Đặng nhấn mạnh rằng cả hai phía “nên tự mình cân nhắc các lợi ích chiến lược dài hạn của chính mình, đồng thời hai phía cần tôn trọng các lợi ích của nhau và không cần cao giọng về những bất bình trong quá khứ”. Trong buổi tiếp kiến cựu thủ tướng Nhật Nakasone, Đặng đã đặc biệt chú trọng tới sự cần thiết phải “có tầm nhìn xa về mối quan hệ Trung-Nhật và đặt nó trong các lợi ích của cả hai phía”.           

….

….

6. Sự ổn định là ưu tiên cao nhất

Đặng Tiểu Bình đã phát biểu trong nhiều dịp rằng mục tiêu chính của công cuộc cải cách chính trị của Trung Quốc là để có một môi trường ổn định: “Sự ổn định là ưu tiên cao nhất trong các lợi ích của Trung Quốc…. Đấy là chìa khoá cho nỗ lực xoá bỏ nghèo đói và thực hiện bốn hiện đại hoá. … Điều kiện thiết yếu để Trung Quốc đạt tới mục tiêu phát triển của mình là có một môi trường trong nước ổn định và môi trường quốc tế hoà bình”. Lý do của việc Đặng gọi sự ổn định là ưu tiên cao nhất trong số các lợi ích quốc gia là vì nó là sự phản ảnh tổng quát các lợi ích quốc gia khác như chủ quyền, an ninh quốc gia và phát triển kinh tế trong giai đoạn hiện nay.

Chỉ có sự ổn định xã hội thì các biện pháp cải cách kinh tế của Trung Quốc mới có thể thực hiện, môi trường đầu tư tốt mới được thiết lập và các nhân tài của nhân dân Trung Quốc mới dồn tâm trí vào công cuộc bốn hiện đại hoá. Với ý nghĩa như vậy, sự ổn định hiện đang là lợi ích được ưu tiên cao nhất mà Trung Quốc phải duy trì.   

././.         

-...-

Trong thời kỳ mới, mặc dù đại chiến thế giới là có thể tránh hoặc trì hoãn được, nhưng các cuộc chiến tranh cục bộ và xung đột khu vực còn lâu mới tới đoạn cáo chung. Trung Quốc khao khát hoà bình, nhưng hoà bình thực sự chỉ có thể đạt được thông qua đấu tranh. Trung Quốc phấn đấu cho sự nghiệp phát triển, nhưng thành quả phát triển cần được bảo vệ bằng tinh thần sẵn sàng chiến đấu. Trong bối cảnh mới với những biến động to lớn trong không gian chiến lược và sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật quân sự, thì vấn đề được đặt ra là làm sao nắm bắt và duy trì được thế chủ động chiến lược và thủ thắng trong một cuộc kháng chiến chống xâm lược tương lai. Là lãnh tụ của Đảng và người đứng đầu quân đội, Đặng Tiểu Bình đã lãnh đạo Trung Quốc thực hiện chủ thuyết phòng ngự tích cực và chiến tranh nhân dân hiện đại trong tình hình mới. Đây là chủ thuyết cơ bản chỉ đạo việc xây dựng quốc phòng và quân đội Trung Quốc.

Tư duy chiến lược phòng ngự tích cực vốn được các nhà lãnh tụ cách mạng tiền bối như Mao Trạch Đông xây dựng trong thời kỳ Chiến tranh cách mạng Trung Quốc đã nâng nguyên lý phòng ngự tích cực tổng quan theo học thuyết Mác lên tầm chiến lược và được dùng làm phương châm chỉ đạo chiến lược trong cuộc Chiến tranh Cách mạng của Trung Quốc. Chủ thuyết này chú trọng tới bản chất sách lược quân sự của Trung Quốc là phòng ngự, nhưng đồng thời cũng mang tính tích cực trong các yêu cầu cụ thể. Chủ thuyết yêu cầu sự hoà nhập cơ hữu giữa tiến công và phòng ngự, cũng như việc đạt được mục tiêu chiến lược của phòng ngự thông qua việc tiến công tích cực; và khi điều kiện chín muồi thì phòng ngự chiến lược sẽ dẫn tới phản công rồi tiến công.      

1. Hoà bình và tự lực cánh sinh
2. Một nền quốc phòng vững chắc và mang tính khoa học
3. Lấy lực lượng yếu hơn để chống kẻ địch mạnh hơn
4. Sự phát triển và hoà bình thế giới
5. Các yêu cầu của cuộc chiến tranh công nghệ hiện đại


....

….

Trong giai đoạn chiến tranh cách mạng, các nhà cách mạng mà Mao Trạch Đông là đại diện đã kiên quyết phản đối đường hướng phòng ngự thụ động sai lầm, đồng thời kiên trì với sách lược phòng ngự tích cực để từ đó đưa cuộc chiến tranh cách mạng đi hết từ thắng lợi này tới thắng lợi khác. Sau khi thành lập nước Trung Hoa mới, sách lược phòng ngự tích cực vẫn tiếp tục giữ vai trò định hướng quan trọng trong công cuộc kháng Mỹ viện Triều, trong cuộc chiến phản công tự vệ ở vùng biên viễn, cũng như trong sự nghiệp kiến thiết quốc phòng, chống chủ nghĩa bá quyền và trong cuộc đấu tranh duy trì nền hoà bình thế giới.

Trong giai đoạn lịch sử mới, Trung Quốc vẫn cần kiên trì theo đuổi sách lược phòng ngự tích cực, vì sách lược này phản ảnh quy luật khách quan của chiến tranh, là hạt nhân cốt yếu nhất trong lý luận quân sự Mác-xít và tư tưởng quân sự Mao Trạch Đông, đồng thời vẫn giữ vai trò định hướng tích cực trong cuộc đấu tranh quân sự hiện nay.

1. Hoà bình và tự lực cánh sinh

Sách lược phòng ngự tích cực là một cấu phần của chủ thuyết an ninh quốc gia và phải được đặt trong mối quan hệ lệ thuộc và phục tùng chủ thuyết chung của đất nước. Đặng Tiểu Bình từng nói: “sách lược của Trung Quốc là không bao giờ hành xử bá đạo. Mục tiêu của sách lược đối ngoại là đấu tranh cho nền hoà bình thế giới. Dựa trên tiền đề này, Trung Quốc cần tập trung vào sự nghiệp hiện đại hoá, phát triển đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội mang màu sắc Trung Quốc”. Nước Trung Quốc xã hội chủ nghĩa đã cho cả thế giới thấy rằng Trung Quốc phản đối chủ nghĩa bá quyền và cường quyền chính trị, đồng thời là lực lượng trung thành trong việc duy trì nền hoà bình thế giới. Chủ thuyết quân sự của Trung Quốc là phòng ngự chứ không tiến công, là bản chất tự vệ chứ không bành trướng, và có tính nhất quán với bản chất xã hội chủ nghĩa của đất nước và sách lược đối ngoại hoà bình. 

2. Một nền quốc phòng vững chắc và mang tính khoa học

“Phương sách phòng ngự hữu hiệu nhất vẫn chỉ có được thông qua tiến công” (trích “Tổng tập tác phẩm quân sự của Mác và Ăng-ghen”, tập 4, trang 327). Mao Trạch Đông từng công khai vạch rõ rằng: “Chỉ có phòng ngự tích cực mới là kiểu phòng ngự đích thực, và là sự phòng ngự cho phản công và tiến công”. Đặng Tiểu Bình cũng từng nói phòng ngự tích cực không chỉ đơn thuần là phòng ngự, mà nó hàm chứa cả sự tiến công. Sự kết hợp giữa phòng ngự và tiến công phản ảnh sự phát triển của chính quy luật chiến tranh.

….

….

3. Lấy yếu thắng mạnh

Trung Quốc vẫn đang trong thời kỳ đầu của Chủ nghĩa xã hội. Mười lăm năm cải cách và mở cửa đã giúp tăng tổng sản phẩm quốc dân của Trung Quốc lên nhiều lần và củng cố sức mạnh của đất nước, nhưng vẫn chưa làm thay đổi căn bản sự lạc hậu tương đối về kinh tế và văn hoá của Trung Quốc. Trong một thời gian tương đối dài, Trung Quốc vẫn sẽ không thể chi tiêu lớn cho sự nghiệp hiện đại hoá quân đội. Tốc độ hiện đại hoá quân đội Trung Quốc vẫn sẽ thấp hơn tốc độ hiện đại hoá quân đội ở các nước và khu vực phát triển. Trang bị vũ khí của các lực lượng vũ trang Trung Quốc vẫn ở trong tình trạng thấp kém và tình trạng này sẽ còn kéo dài trong một vài thập kỷ. Trong hiện trạng như vậy, các lực lượng vũ tranh Trung Quốc cần phải kiên trì với sách lược thủ thắng bằng lấy yếu địch mạnh, lấy ít đánh nhiều. Ngay cả khi đã trở thành một quốc gia phát triển trong tương lai thì Trung Quốc vẫn phải kiên trì thi hành sách lược phòng ngự tích cực.


4. Sự phát triển và hoà bình thế giới

Thế giới hiện tại đã chứng kiến sự cáo chung của cuộc Chiến tranh lạnh, và trật tự quốc tế đang phát triển theo xu thế đa cực. Các siêu cường lớn trên thế giới đang chú trọng vào việc tăng cường thế lực và điều chỉnh chủ thuyết của mình qua việc giảm số lượng nhưng tăng chất lượng các lực lượng vũ trang nhằm giành thế chủ động trên các mặt trong thế kỷ 21. Trung Quốc cũng đang tiến hành phát triển lực lượng sản xuất để tăng năng lực tổng thể của đất nước. Đây chính là xu thế chung của thế giới. Sách lược phòng ngự tích cực chú trọng nguyên tắc tự vệ và nhắm tới hoà bình và ổn định. Điều này không chỉ có ý nghĩa đối với công cuộc kiến thiết Trung Quốc, mà còn có ích cho nền hoà bình và phát triển trên thế giới.

….

….

5. Các yêu cầu của cuộc chiến tranh công nghệ hiện đại

Thời nay các cuộc chiến tranh cục bộ đã chuyển từ việc sử dụng các loại vũ khí thông thường sang dùng các loại vũ khí công nghệ cao. Các cuộc chiến tranh cục bộ công nghệ cao đã gây ra những sự thay đổi ngoạn mục về hình thức chiến tranh và phương thức tác chiến. Điều này đòi hỏi các lực lượng vũ trang phải có chất lượng cao, phương án tác chiến phải dự liệu tất cả các tình huống phát sinh, cơ số và bố trí vật tư chiến tranh phải hợp lý, xây dựng trận địa phải được chuẩn bị từ trước, năng lực phản ứng nhanh của quân đội phải được tăng cường, phương thức chỉ huy và quản lý phải ổn định. Sách lược phòng ngự tích cực chú trọng tới việc phương châm chỉ đạo chiến lược cần được hoạch định có bài bản, sáng tạo, linh hoạt, đồng thời chú trọng tới hoạt động quân sự mang tính tích cực chứ không thụ động, và điều này đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của tác chiến hiện đại.


So với trước đây, sách lược phòng ngự tích cực trong thời kỳ mới mang nhiều nội dung mới như sau:

• Lợi ích quốc gia là tiêu chí cao nhất trong việc xử lý vấn đề chủ thuyết quân sự: Bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia luôn được đặt lên hàng đầu. Chủ quyền và an ninh quốc gia là sự thể hiện cao nhất của lợi ích quốc gia, cũng như các lợi ích của Đảng và của nhân dân. Bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia phải là tiêu chí cao nhất cho các động thái chiến lược của quân đội Trung Quốc. Trung Quốc cần kiên quyết bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và đường lối cơ bản của Đảng. Lịch sử chỉ ra cho Trung Quốc thấy rằng sẽ không có bất kỳ sự lựa chọn nào khác ngoài con đường xã hội chủ nghĩa. Một khi Chủ nghĩa xã hội Trung Quốc bị chối bỏ, Trung Quốc sẽ quay trở về thời kỳ nửa thuộc địa nửa phong kiến. Sẽ không có ai khá giả hay thậm chí có đủ cơm ăn áo mặc. Vì vậy quân đội và hệ thống chuyên chính nhà nước cần toàn tâm bảo vệ đường lối, chế độ và các chính sách xã hội chủ nghĩa. Trung Quốc cần kiên quyết bảo vệ cục diện chính trị và xã hội ổn định và thống nhất. Việc phát triển nền kinh tế đất nước và tiếp tục cải cách mở cửa đòi hỏi một môi trường chính trị và xã hội ổn định, nếu không sẽ không thể tiếp tục thực hiện kiến thiết kinh tế và cải cách mở cửa, đồng thời sẽ làm mất luôn thành quả đạt được từ trước tới nay. Ở Trung Quốc, ưu tiên hàng đầu dành cho yêu cầu ổn định. Tất cả các yếu tố gây hại tới sự ổn định đều cần phải được giải quyết thoả đáng chứ không được phép nhượng bộ hay làm ngơ, sự hỗn loạn cũng không được phép diễn ra tại Trung Quốc. Cải cách là động cơ, phát triển là mục đích, trong khi ổn định là tiền đề. Ba yếu tố này cần được gắn bó một cách hữu cơ. Các lực lượng vũ trang của Trung Quốc là trụ cột vững chắc cho nền chuyên chế dân chủ nhân dân và thực hiện sứ mệnh cao quý do quyết sách phòng ngự tích cực giao phó trong việc gìn giữ môi trường hoà bình và ổn định cho sự nghiệp phát triển kinh tế và cải cách mở cửa.

• Trung Quốc phải thủ thắng nhưng cũng cần có đủ năng lực kiềm chế chiến tranh. Trong giai đoạn lịch sử mới, nhiệm vụ trung tâm của Trung Quốc là thực hiện công cuộc kiến thiết hiện đại hoá xã hội chủ nghĩa và phát huy mạnh mẽ lực lượng sản xuất. Mục tiêu cao nhất trong sách lược quân sự Trung Quốc là gây dựng đại cục hoà bình và ổn định lâu dài để đảm bảo sự nghiệp kiến thiết đất nước được êm đẹp. Vì mục tiêu này, phương châm của Trung Quốc là phải thủ thắng trong chiến tranh, nhưng đồng thời cũng phải nỗ lực ngăn chặn nguy cơ bùng phát chiến tranh. Trong thực tiễn, Trung Quốc cần xử lý khéo léo mối quan hệ giữa đánh thắng chiến tranh và ngăn chặn chiến tranh, và phải có đủ năng lực đánh thắng chiến tranh. Nếu không có năng lực đánh thắng chiến tranh thì Trung Quốc sẽ chỉ suốt ngày cãi vã về việc chiến hay hoà mà thôi.

• Nỗ lực tăng cường khả năng chiến đấu trong các cuộc chiến tranh cục bộ công nghệ cao. Chiến tranh Vùng Vịnh gần đây cho thấy các loại vũ khí công nghệ cao đã giữ vai trò chính trong một số giai đoạn, địa điểm, khu vực hay thậm chí toàn bộ diễn biến cuộc chiến. Trung Quốc có thể đoan chắc rằng trong cuộc kháng chiến chống xâm lược tương lai, cả hai phía tham chiến đều sẽ sử dụng các loại vũ khí công nghệ cao hiện có tại thời điểm đó. Vì vậy một điều hoàn toàn cần thiết là phải nhấn mạnh tới tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực chiến đấu trong các cuộc chiến tranh cục bộ công nghệ hiện đại và đặc biệt là công nghệ cao.    

....

….

Nhằm thích ứng với các cuộc chiến tranh cục bộ công nghệ hiện đại và công nghệ cực cao, Trung Quốc cần tuân thủ sách lược phòng ngự tích cực và định hướng chiến lược do Đặng Tiểu Bình kiến tạo, tích cực nghiên cứu các đặc điểm và bản chất của các cuộc chiến cục bộ công nghệ cao, đồng thời tìm ra các phương thức phù hợp để chế ngự chúng. Ví dụ làm sao để tiến hành tốt chiến tranh nhân dân trong các điều kiện hiện đại? Làm sao để chế ngự bầu trời và mặt biển trong một không gian và thời gian nhất định nhằm giành thế chủ động chứ không để bị đẩy vào thế thụ động? Làm cách nào để chống lại việc kẻ địch tiến công từ tầm xa và tiến công kiểu phẫu thuật? Làm sao để có thể điều binh nhanh chóng tới một vài địa điểm nào đó? Làm cách nào để bảo vệ hướng chiến lược trọng yếu và chống lại cuộc không kích chiến lược của địch? Cách gì để kiện toàn khâu điều chỉnh dự trữ và phân bố vật tư chiến đấu cho mục tiêu đánh thắng kiểu chiến tranh cục bộ? Hoàn thành việc hiện đại hoá hệ thống chỉ huy các lực lượng vũ trang ra sao để đảm bảo hoạt động chỉ huy thông suốt, bí mật, kịp thời và liên tục? Bằng cách nào để tạo ra sự thống nhất hài hoà giữa tham chiến và răn đe, tiến công và phòng ngự, cũng như dụng binh linh hoạt và đúng lúc? Làm sao để giữ thế chủ động và ngăn ngừa cuộc chiến leo thang? Thế nào là hợp lý, thuận lợi và phù hợp? Thiết lập hệ thống lý luận về chiến tranh cục bộ công nghệ cao như thế nào? Trung Quốc cần dụng tâm nghiên cứu lời đáp cho tất cả những câu hỏi ấy.  


Ở tầm chỉ đạo chiến lược, Trung Quốc phải vừa cương quyết và linh hoạt. Các chỉ huy chiến đấu theo định hướng chiến lược này cần phân tích tình hình một cách khoa học, cẩn trọng hạ quyết tâm, dự liệu rủi ro, hoạch định chu đáo, trực tiếp đối diện với các khó khăn và phòng bị sẵn sàng cho mọi bất trắc. Đồng thời ở tầm chỉ đạo chiến đấu, các cấp chỉ huy cần dụng binh một cách linh hoạt và thần tốc, và tuỳ vào tình huống chiến đấu thực tế trên chiến trường mà biết cách vận dụng chiến thuật và ngừng chiến đúng lúc. Trong cuộc chiến tranh công nghệ cao tương lai, chúng ta không chỉ quan tâm tới vấn đề thủ thắng, mà còn phải tính tới các rủi ro đi kèm. Trung Quốc cần chú trọng tác chiến trên bộ, nhưng cũng phải chú trọng hơn nữa tới tác chiến trên không và trên biển; cần lưu tâm không chỉ tới các vũ khí công nghệ cao hiện có, mà còn tới các vũ khí công nghệ cao đang trong quá trình phát triển; cần cân nhắc tình thế không chỉ tham chiến với một kẻ địch, mà còn phải tham chiến với nhiều hơn một cường địch; không chỉ cân nhắc tới khả năng tham chiến trong cuộc chiến chớp nhoáng, mà còn cả khả năng tham chiến trường kỳ; không chỉ biết thắng kẻ địch mạnh hơn, mà còn phải biết thắng cả kẻ địch yếu hơn. Chỉ khi quán triệt những nội dung trên thì chúng ta mới hội đủ yêu cầu vừa cương quyết vừa linh hoạt ở tầm chỉ đạo chiến lược.    

….

….

Việc tối trọng yếu khi thi hành sách lược phòng ngự tích cực là thực hành chiến tranh nhân dân trong các điều kiện hiện đại. Nội dung, phương tiện và cách thức của chiến tranh nhân dân hiện nay đã khác so với chiến tranh nhân dân trước kia. Khi tình hình thay đổi thì phương thức của chiến tranh nhân dân cũng khác biệt.

Chiến tranh nhân dân cần thích ứng với sự tiến triển của các điều kiện hiện tại. Chúng ta cần sáng suốt hiểu rằng sự tiến triển nhanh chóng trong lực lượng sản xuất, khoa học và kỹ thuật hiện đại cùng những ứng dụng rộng rãi của chúng trong lĩnh vực quân sự chắc chắn sẽ có sự tác động quan trọng tới chiến tranh nhân dân trong tình hình mới. Kể từ khi kết thúc Thế chiến 2, dù không còn các cuộc thế chiến tiếp sau nhưng các cuộc chiến tranh cục bộ đã liên tục bùng phát và trở thành hình thức chiến tranh cơ bản, phương tiện chiến tranh đã chuyển từ vũ khí thông thường sang công nghệ cao, đồng thời hình thức và phương pháp tiến hành chiến tranh cũng thay đổi theo. Cục diện mới này đòi hỏi chúng ta phải cẩn trọng nghiên cứu chiến tranh nhân dân trong các điều kiện mới nhằm đáp ứng những thách thức trong sự nghiệp đấu tranh quân sự tương lai.


Trong các điều kiện mới, thực hiện chiến tranh nhân dân có nghĩa là sự chuẩn bị sẵn sàng kháng chiến, nhưng cũng đồng nghĩa với sự kiến thiết quốc phòng không ngừng. Điều này đòi hỏi sự tham gia của quân, dân, chính, Đảng, cũng như liên quan tới các lĩnh vực chính trị, kinh tế, khoa học, kỹ thuật, quân sự, ngoại giao, giáo dục, văn hoá và nhiều lĩnh vực khác. Sức mạnh của nền quốc phòng không đơn thuần chỉ ở khía cạnh các lực lượng vũ trang, mà ở sức mạnh tổng thể của đất nước vốn dĩ làm nền tảng nương đỡ các lực lượng vũ trang và tinh thần sẵn sàng kháng chiến. Vì vậy, việc huy động được toàn thể đất nước cho sự nghiệp quốc phòng, cho sự kết nối hành động vì sự nghiệp chấn hưng dân tộc, và vì sự nghiệp phát triển và an ninh quốc gia chính là sự thể nghiệm thực tiễn và phát huy lý luận quan trọng của chiến tranh nhân dân trong các điều kiện mới.

Để thực hành chiến tranh nhân dân trong các điều kiện mới, Trung Quốc cần chú trọng cải tiến vũ khí trang bị và kỹ năng quân sự, tập trung vào việc nghiên cứu và chế tạo vũ khí phù hợp với phương thức chiến tranh nhân dân trong các điều kiện mới, bao gồm việc thu nhỏ kích cỡ vũ khí công nghệ cao và giảm khối lượng mang vác cho từng chiến sĩ. Đối với việc tiếp thu các hệ thống vũ khí trang bị, chúng ta cần đồng thời lấy công tác huấn luyện các tài năng quân sự mới với việc nâng cao chất lượng cho lực lượng hiện tại. Làm được như vậy chúng ta mới có thể cải tiến được vũ khí trang bị và giúp cho phương thức chiến tranh nhân dân trở nên mạnh mẽ hơn.

….

….

Quân đội nhân dân là lực lượng cốt cán cho phương thức chiến tranh nhân dân trong tình hình mới. Tính từ Kỳ họp thứ 3 của Uỷ ban trung ương Đảng khoá 11, Đặng Tiểu Bình đã lãnh đạo quân đội tiến hành hàng loạt các cải cách quan trọng. Đặng đã nhấn mạnh rằng việc xây dựng quân đội cần chịu sự chỉ đạo và phải nhằm phục vụ đại cục kiến thiết kinh tế, các mục tiêu xây dựng quân đội trong thời kỳ mới cần phải được thực hiện qua từng bước và từng giai đoạn. Đặng đã chỉ đạo cải cách kết cấu quân đội và giảm quân lực xuống một trăm vạn bộ đội, đồng thời kiến lập các quân đoàn lục quân hợp thành. Quân đội Trung Quốc đã tiến một bước lớn trên con đường xây dựng chính quy hơn và hiệu quả hơn.


Sự kết hợp quân chính quy, quân địa phương và lực lượng dân quân du kích sẽ là hình thức tổ chức cơ bản cho phương thức chiến tranh nhân dân trong tình hình mới. Nhằm tăng cường kết cấu của các lực lượng vũ trang cho phương thức chiến tranh nhân dân trong tình hình mới, Đặng Tiểu Bình đã tiến hành cải cách và điều chỉnh lực lượng dự bị động viên bằng cách tổ chức lại hệ thống dự bị động viên. Việc xây dựng lực lượng dân quân du kích được thực hiện theo phương châm khống chế số lượng, nâng cao chất lượng, tập trung vào các đơn vị điểm và tạo dựng cơ sở vững chắc, đã giúp quá trình này đi vào giai đoạn phát triển mới.

Sự gắn kết giữa công nghiệp quốc phòng và công nghiệp dân dụng cả trong thời chiến lẫn thời bình trong quá trình kiến thiết quốc phòng là một hạng mục quan trọng trong việc thực hiện lý luận chiến tranh nhân dân trong thời kỳ mới. Theo tuyên huấn của Đặng Tiểu Bình thì công nghiệp quốc phòng cần được đưa vào kế hoạch của nhà nước. Tháng 7/1986, một quyết định quan trọng đã được đưa ra nhằm gắn ngành công nghiệp quốc phòng vào hệ thống kinh tế quốc dân, đồng thời quy định ngành công nghiệp quốc phòng và ngành khoa học công nghệ quốc phòng cần được chuyển sang sản xuất hàng dân dụng sau khi đã đáp ứng chỉ tiêu sản phẩm cho quân đội. Nhiều cơ sở quốc phòng và phòng không nhân dân trên khắp đất nước đã bắt đầu chuyển sang phục vụ công cuộc kiến thiết nền kinh tế quốc dân, làm lợi cho đất nước và nhân dân, đồng thời tạo ra các điều kiện thuận lợi cho phương thức chiến tranh nhân dân trong tình hình mới.

Trung Quốc cần thực hiện việc giáo dục quốc phòng lâu dài và bền bỉ trong toàn dân nhằm tạo nền móng xã hội vững chắc cho chiến tranh nhân dân trong tình hình mới. Sức mạnh của chiến tranh nhân dân là nằm ở hàng triệu triệu quần chúng nhân dân. Chỉ khi nhân dân quan tâm, trợ giúp và tham gia thì lý luận chiến tranh nhân dân mới trở thành hiện thực. Trong thời bình với nhiệm vụ trung tâm là tập trung kiến thiết kinh tế, điều quan trọng là cần tiến hành công tác giáo dục quốc phòng lâu dài và bền bỉ trong toàn dân nhằm nâng cao ý thức chính trị, khơi gợi tinh thần dân tộc và tăng cường mối quan hệ gắn bó khăng khít toàn dân.

././.

-...-

Chúng ta đã thiết lập một chính sách quốc phòng hòa bình và tự vệ trên toàn quốc cho kỷ nguyên mới. Tôi cho rằng nội dung cơ bản của chính sách quốc phòng trong giai đoạn mới của chúng ta có thể được tóm lược trong các điểm sau:

1. Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, các quyền đại dương và gìn giữ an ninh quốc gia
2. Thực hiện một nền quốc phòng hiện đại
3. Một quân đội thường trực tinh nhuệ kết hợp với một lực lượng dự bị động viên hùng hậu
4. Tự lực và độc lập
5. Kết hợp giữa nền công nghiệp quốc phòng với nền công nghiệp dân dụng
6. Sách lược phòng ngự tích cực
7. Kiên trì chiến tranh nhân dân trong tình hình mới
8. Bảo vệ hòa bình và chống chủ nghĩa bá quyền

....

….

1. Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, quyền chủ quyền trên biển và gìn giữ an ninh quốc gia

Phần nội dung cốt lõi nhất của chính sách quốc phòng được dùng vào việc làm rõ các mục tiêu cơ bản của công tác quốc phòng. Là một nước xã hội chủ nghĩa, Trung Quốc kiên định phản kháng hành vi xâm lược và bành trướng. Mục tiêu của công tác quốc phòng là nhằm bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, các quyền chủ quyền trên biển, cũng như gìn giữ nền an ninh và phát triển của đất nước. Lãnh thổ quốc gia là điều kiện vật chất tự nhiên cho sự sinh tồn và phát triển của một đất nước, bao gồm phần lãnh thổ trên bộ, trên không và các vùng nước cùng toàn thể các sinh vật, tài nguyên khoáng sản trong lòng đất và trong đại dương mà các lực lượng ngoại bang không được phép xâm phạm. Chủ quyền là đặc trưng cơ bản và quyền năng tối thượng của một quốc gia, theo đó quốc gia có toàn quyền tự quyết các vấn đề đối nội và đối ngoại của mình. Chủ quyền bao gồm hai khía cạnh đối nội và đối ngoại có mối liên hệ tương thuộc và không thể tách rời. Mất chủ quyền là mất độc lập và danh dự của đất nước, và cũng đồng nghĩa với việc mất chế độ chính trị và xã hội. Xét mối liên hệ giữa lãnh thổ và chủ quyền, chúng ta thấy có sự thống nhất giữa bảo vệ lãnh thổ và bảo vệ chủ quyền của đất nước. Chỉ khi thực thi được chủ quyền lãnh thổ trên bộ thì một nước mới có quyền tuyên bố không gian phía trên nó là không phận của mình. Sự toàn vẹn và thống nhất về lãnh thổ của một nước cũng chính là các dấu hiệu của sự độc lập và tôn nghiêm của chủ quyền nước đó. Khi lãnh thổ bị xâm lược thì nước đó bị coi là mất chủ quyền. Khi chủ quyền bị xâm phạm thì sự toàn vẹn lãnh thổ của một nước khó mà được đảm bảo. Bởi vậy, bảo vệ lãnh thổ đất nước cũng đồng thời là bảo vệ chủ quyền quốc gia.      


Hành xử chủ quyền quốc gia không bị giới hạn bên trong lãnh thổ. Ví dụ các quyền chủ quyền trên biển không chỉ giới hạn bên trong lãnh hải. Theo “Luật về lãnh hải và các vùng tiếp giáp của nước CHND Trung Hoa”, thì Trung Quốc không những thực thi chủ quyền quốc gia bên trong lãnh hải, mà còn thi hành các quyền kiểm soát đối với các vùng biển tiếp giáp lãnh hải. Luật [về lãnh hải và các vùng tiếp giáp của nước CHND Trung Hoa] quy định rằng “các vùng biển kế cận ngay phía ngoài lãnh hải là vùng tiếp giáp của nước CHND Trung Hoa. Vùng tiếp giáp có chiều rộng 12 hải lý. … Để ngăn ngừa và xử lý các hành vi xâm phạm quy định pháp luật về an ninh, thuế vụ, tài sản, sức khoẻ, xuất nhập cảnh diễn ra trên lãnh thổ, nội thuỷ và lãnh hải, nước CHND Trung Hoa được quyền thi hành quyền kiểm soát vùng tiếp giáp”. Đồng thời theo “Công ước Luật Biển của Liên Hiệp Quốc” hiệu lực từ tháng 4/1982, Trung Quốc có vùng đặc quyền kinh tế rộng 200 hải lý và có 2 triệu km vuông thềm lục địa. Trung Quốc có các quyền tương ứng trên các vùng biển này. Dù các quyền này được thực hiện ngoài lãnh hải, nhưng theo luật biển quốc tế thì chúng vẫn thuộc các quyền chủ quyền chính đáng của một nước. Vì thế, các quyền này thuộc đối tượng của công tác quốc phòng.

Mục đích của công tác quốc phòng không bị giới hạn chỉ trong việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và các quyền chủ quyền trên biển của đất nước. Tiêu chí cao nhất của công tác quốc phòng là bảo vệ các lợi ích quốc gia một cách tổng thể. Các bộ phận cốt lõi của lợi ích quốc gia là nhóm lợi ích an ninh và nhóm lợi ích phát triển:

• Nhóm lợi ích an ninh quốc gia là điều kiện tiên quyết cho sự tồn vong của dân tộc và sự phát triển của đất nước, và chúng được xác định trước tiên ở sự toàn vẹn lãnh thổ và sự độc lập chủ quyền. Các lợi ích an ninh quốc gia còn bao gồm sự khăng khít của quyền lực chính trị và sự ổn định của xã hội. Với mục đích bảo vệ các lợi ích chính trị của giai cấp cầm quyền, các lực lượng quốc phòng của quốc gia bất kỳ đều phải tiến hành các hoạt động ngăn chặn và đánh bại âm mưu lật đổ do các thế lực chống đối bên trong và ngoài nước thực hiện. Chính vì vậy các lực lượng quốc phòng phải luôn thường trực nhiệm vụ bảo vệ an ninh đất nước.

• Có nhiều khía cạnh trong nhóm lợi ích phát triển, nhưng lợi ích phát triển kinh tế vẫn là nhiệm vụ trung tâm. Nền kinh tế là nền tảng của mỗi nước. Các hoạt động quốc phòng phải bảo vệ không những các lợi ích an ninh quốc gia, mà còn cả các lợi ích phát triển đất nước, đặc biệt là các lợi ích phát triển nền kinh tế như kiến thiết khu vực kinh tế trong nước, khai phát tài nguyên đất đai, thu hút đầu tư nước ngoài, khai thông ngoại thương, v.v. Trong thời bình, hoạt động của các lực lượng quốc phòng trong bảo vệ nhóm lợi ích phát triển đất nước được thực hiện chủ yếu thông qua việc duy trì một môi trường phát triển yên ổn và thuận lợi trên cả nước.    

....

….

2. Thực hiện một nền quốc phòng hiện đại

Mục tiêu công cuộc kiến thiết quốc phòng của Trung Quốc có sự tham dự của các lĩnh vực liên quan tới công tác quốc phòng như quân đội, chính trị, kinh tế, khoa học kỹ thuật, giáo dục và pháp luật. Mục tiêu này là một thành tố quan trọng và chịu sự điều chỉnh của mục tiêu chung của công cuộc kiến thiết đất nước.  

Hiến pháp Trung Quốc quy định “Trung Quốc từng bước thực hiện công cuộc hiện đại hoá trong lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, quốc phòng và khoa học công nghệ”. Nhằm bảo vệ an ninh và sự nghiệp phát triển đất nước, Trung Quốc cần phải có một nền quốc phòng hiện đại. Hiện nay, mâu thuẫn chủ yếu mà công cuộc kiến thiết quốc phòng gặp phải là giữa các yêu cầu nhiệm vụ của phương thức chiến tranh hiện đại và mức độ hiện đại hoá tương đối thấp của nền quốc phòng Trung Quốc. Giải quyết mâu thuẫn này là nhiệm vụ trọng tâm của công tác kiến thiết quốc phòng. Công cuộc hiện đại hoá quốc phòng là một khái niệm đang hoàn thiện và mang tính tổng quan, nó có nội hàm và các tiêu chuẩn khác nhau ở từng giai đoạn khác nhau. Hiện tại, hiện đại hoá quốc phòng có các đặc trưng sau:


• Mục đích của hiện đại hoá quốc phòng hoàn toàn mang tính tự vệ, nhằm bảo vệ các thành quả của công cuộc kiến thiết xã hội chủ nghĩa cũng như an ninh và sự nghiệp phát triển đất nước.
• Công tác kiến thiết quốc phòng đòi hỏi nỗ lực chung của toàn thể đất nước. Ở Trung Quốc, lợi ích của nhân dân gắn bó khăng khít với lợi ích của đất nước. Việc tham gia vào công cuộc kiến thiết quốc phòng là trách nhiệm của mỗi người.
• Hiện đại hoá quốc phòng dựa vào sự độc lập và tự chủ
• Có sự gắn kết quan trọng giữa hiện đại hoá quốc phòng với khoa học công nghệ quốc phòng và khoa học công nghệ quân sự kỹ thuật cao nói riêng
• Tập trung vào khâu nhân sự, chú trọng nâng cao chất lượng nhân sự, nhất là các tố chất khoa học kỹ thuật quân sự.

Công cuộc hiện đại hoá quốc phòng không được tách rời khỏi nhiệm vụ trung tâm là phát triển kinh tế, nhưng từng bước được hiện thực hoá theo đà phát triển không ngừng của nền kinh tế đất nước. Kiến thiết kinh tế vẫn là nhiệm vụ trung tâm và quân đội phải tham gia hỗ trợ tích cực vào công cuộc kiến thiết kinh tế và hành động hài hoà với đại cục kiến thiết kinh tế. Đồng thời, việc hiện đại hoá quốc phòng phải được gắn kết với công cuộc hiện đại hoá đất nước. Đảng, Quốc vụ viện và mọi tầng lớp nhân dân phải quan tâm và hỗ trợ công cuộc hiện đại hoá quốc phòng.
 
....

….

3. Một quân đội thường trực tinh nhuệ kết hợp với một lực lượng dự bị động viên hùng hậu

Các lực lượng vũ trang là nòng cốt của sức mạnh quốc phòng và cơ cấu của chúng có vai trò then chốt trong công tác kiến thiết quốc phòng. Quân đội thường trực là lực lượng quân sự sẵn sàng chiến đấu mà một đất nước có chủ quyền phải duy trì trong thời bình để khi cần dùng tới trong các tình huống chiến đấu ở một thời điểm bất kỳ. Quân đội thường trực là một bộ phận trọng yếu trong hệ thống quyền lực chính trị, đồng thời nó cũng là lực lượng chủ yếu và cốt cán trong các lực lượng vũ trang. Việc tăng cường xây dựng quân đội thường trực là một đảm bảo quan trọng cho việc củng cố sức mạnh quốc phòng, giúp ngăn ngừa và giành thắng lợi trong các cuộc chiến tranh. Đây là một yêu cầu tất yếu trong công cuộc bảo vệ lợi ích quốc gia, đồng thời cũng là một trụ cột mạnh mẽ trong việc trị an đất nước. Tuy nhiên, quy mô quân đội cần được khống chế một cách hợp lý trong thời bình. Trung Quốc cần xây dựng một quân đội thường trực gọn nhẹ nhưng tinh nhuệ, tiềm lực đất nước không thể chu cấp mãi cho đội quân thường trực quá đông mà lại không tinh.


Xây dựng một quân đội thường trực gọn nhẹ nhưng tinh nhuệ bao hàm các điểm sau: Trước tiên, định hướng phát triển khi xây dựng quân đội cần được đưa ra một cách đúng đắn. Quy mô quân thường trực phải phù hợp với điều kiện đảm bảo được việc bảo vệ lợi ích và an ninh quốc gia. Thứ hai, Trung Quốc cần cải thiện cơ cấu các lực lượng quân đội. Điều này đang trở nên ngày càng bức thiết khi trang bị vũ khí của quân đội Trung Quốc tương đối lạc hậu so với trang bị vũ khí của quân đội các nước phát triển. Thông qua việc bố trí, sắp xếp phối kết hợp một cách khoa học, chúng ta cần bố trí bộ đội và khí tài vào các cấp đơn vị có khả năng chiến đấu tốt và gắn bó hơn, đồng thời kết hợp được nhiều đơn vị thuộc các quân binh chủng khác nhau. Năng lực hiệp đồng tác chiến của các lực lượng vũ trang Trung Quốc cần được tăng cường. Thứ ba, do các điều kiện đặc thù của đất nước và các đòi hỏi của phương thức tác chiến tương lai, Trung Quốc cần đổi mới trang bị vũ khí, đồng thời chú trọng tới việc tự phát triển các khí tài tiên tiến và chế tạo một số lượng vũ khí hữu hiệu. Chúng ta cần coi trọng tất cả các khâu liên quan tới chế tạo vũ khí, cũng như khả năng chiến đấu của vũ khí trên tất cả các chiến trường và giai đoạn chiến đấu. Chúng ta cần quán triệt phương châm nghiên cứu thử nghiệm nhiều nhưng chế tạo ít. Quân đội phải từng bước được trang bị các loại vũ khí tương đối tiên tiến, nhưng cả vũ khí cũ lẫn vũ khí mới sẽ được sử dụng đồng thời trong quân đội. Thứ tư, các yêu cầu của phương thức chiến tranh hiện đại cần phải được xem là xuất phát điểm và không ngừng cải tiến phương pháp huấn luyện. Huấn luyện phải có trọng tâm với cường độ và độ khó luôn được duy trì ở mức cao. Chúng ta phải huấn luyện quân đội trong các tình huống sát với thực tiễn chiến đấu. Đồng thời, chúng ta cần chú trọng công tác huấn luyện và giảng dạy trong khối học viện và nhà trường quân đội, các nhân tài đặc thù thuộc các lĩnh vực khác nhau cũng cần được huấn luyện để đáp ứng các yêu cầu của chiến tranh hiện đại.

Trong khi xây dựng quân đội thường trực gọn nhẹ nhưng tinh nhuệ, chúng ta cũng phải nỗ lực tăng cường xây dựng lực lượng dự bị động viên. Đây là điều kiện tất yếu để giành thắng lợi trong các cuộc chiến sau này và cũng là biện pháp quan trọng để củng cố các lực lượng vũ trang. Lực lượng dự bị động viên có thành phần chính là lực lượng dân quân tự vệ cùng nhiều nhóm quân dự bị khác và là cơ sở cho việc tăng cường quân số thường trực trong thời chiến. Các lực lượng này là nhân tố vô cùng quan trọng liên quan tới diễn biến và kết cục cuộc chiến. Một nước chỉ có quân đội thường trực mà không có lực lượng dự bị động viên mạnh thì không thể nói rằng nước đó có thế trận quốc phòng hoàn hảo và một nền quốc phòng vững chắc. Bởi vậy, chúng ta phải xem trọng vai trò của lực lượng dự bị động viên. Trong khi tăng cường xây dựng quân đội thường trực, chúng ta phải phát triển lực lượng dự bị động viên có số lượng đông đảo, chất lượng cao, tổ chức vững mạnh và khả năng gọi động viên nhanh. Quân thường trực và quân dự bị động viên cần được lập phương án phối hợp lực lượng. Cơ cấu chỉ huy, quân số biên chế, trang bị vũ khí, công tác huấn luyện và đảm bảo hậu cần phải được tổ chức một cách khoa học sao cho cả hai lực lượng này đều được phục vụ chiến đấu phù hợp và có thể hỗ trợ lẫn nhau, giúp nhau cùng phát triển theo yêu cầu tình hình nhiệm vụ.            

….

….

4. Tự lực và độc lập

Độc lập và tự lực là những thứ vũ khí mà chúng ta đã dùng để giành toàn thắng trong cuộc chiến tranh cách mạng và cũng là những kinh nghiệm quan yếu thu được trong giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội. Chúng phản ảnh các lợi ích cơ bản của nhân dân Trung Quốc, các nỗ lực không ngưng nghỉ trong việc hoàn thiện bản thân và ước nguyện sánh vai các cường quốc năm châu của chúng ta.

Nhờ có sự độc lập và thế chủ động trong tay, chúng ta mới có thể tự quyết về mục tiêu, trọng điểm, bước đi và biện pháp kiến thiết quốc phòng phù hợp với điều kiện thực tiễn của đất nước, đồng thời phấn đấu đạt được các mục tiêu hiện đại hoá quốc phòng có cơ sở thực tế. Chúng ta không dựa dẫm vào một siêu cường hay một nhóm cường quốc nào, cũng như không liên minh hay chịu sức ép từ bất cứ siêu cường nào. Nhờ tự lực, chúng ta tiến hành công cuộc hiện đại hoá đất nước bằng chính sức mình, mưu cầu phát triển và hiện đại hoá chủ yếu bằng những nỗ lực của bản thân.


Trung Quốc là một nước lớn với đường biên giới và bờ biển kéo dài, không phận và hải phận rộng lớn cùng các điều kiện địa lý đa dạng. Chúng ta cần xây dựng một thế trận quốc phòng vững mạnh nhằm duy trì trị an đất nước. Việc này sẽ là bất khả thi nếu dựa vào nước ngoài hay chỉ bằng việc vung tiền qua cửa sổ. Các nước phát triển chẳng nước nào thực sự muốn chúng ta có một nền quốc phòng vững mạnh nên sẽ khống chế và ngăn cản chúng ta mua sắm trang bị vũ khí khí tài và tiếp cận công nghệ quân sự tiên tiến. Ngoài ra, việc đặt công tác quốc phòng đất nước vào tay kẻ khác sẽ làm hại tới chủ quyền quốc gia, và theo một chiều hướng nào đó còn làm suy giảm, thậm chí mất đi ý nghĩa của công tác quốc phòng.

Việc kiên trì độc lập và tự lực trong quá trình hiện đại hoá quốc phòng có một ý nghĩa to lớn. Trước tiên, chúng ta sẽ giữ vững được thế chủ động trong công cuộc kiến thiết quốc phòng và tránh bị các thế lực bên ngoài ngáng cản. Thứ hai, chúng ta sẽ tăng được hiệu quả của quá trình hiện đại hoá quốc phòng và nhờ đó làm được nhiều hơn với ít chi phí hơn. Thứ ba, chúng ta sẽ thúc đẩy sự phát triển của khoa học kỹ thuật và cả nền kinh tế quốc dân, qua đó góp phần nâng cao sức mạnh tổng thể của đất nước. Thứ tư, điều này sẽ giúp tăng cường niềm tin tưởng và tự hào dân tộc. Tuy nhiên, tự lực và độc lập không phải đồng nghĩa với việc thi hành chính sách bế quan toả cảng hay tiến hành công cuộc hiện đại hoá quốc phòng một cách khép kín với bên ngoài. Trong khi kiên trì quyết sách độc lập, chúng ta vẫn phải gắn kết với chính sách mở cửa và tích cực tiếp thu các ý tưởng và công nghệ tiên tiến từ nước ngoài. Chúng ta cần rút tỉa các kinh nghiệm thành công từ nước ngoài với các mục tiêu, trọng điểm và thực hiện một cách bài bản. Trong lĩnh vực khoa học công nghệ liên quan tới quốc phòng, chúng ta cần tìm kiếm sự trợ giúp từ nước ngoài phù hợp với nhu cầu và khả năng của chúng ta, đồng thời mua sắm các phương tiện khí tài công nghệ tiên tiến để bù đắp chỗ yếu. Làm được như vậy, chúng ta sẽ tăng được xuất phát điểm của công cuộc kiến thiết quốc phòng, tránh được đường vòng và rút ngắn quá trình hiện đại hoá quốc phòng của đất nước.        

….

….

5. Kết hợp giữa nền công nghiệp quốc phòng với nền công nghiệp dân dụng

Khi đề cập tới việc kết hợp giữa nền công nghiệp quốc phòng với nền công nghiệp dân dụng trong cả thời bình lẫn thời chiến, chúng ta muốn nói rằng ngay trong giai đoạn kiến thiết đất nước bình thường thì cũng cần có tầm nhìn dài hạn. Chúng ta cần phải tính tới các đòi hỏi của phương thức tác chiến tương lai để có những sắp xếp thích hợp. Các nhu cầu dân sự và đòi hỏi quân sự trong thời chiến và thời bình cần được xem xét và tạo lập trong mối liên hệ với nhau. Việc kiến thiết quốc phòng của chúng ta cần bám sát với quá trình kiến thiết đất nước xét ở góc độ toàn cục.  


Các yêu cầu quốc phòng trong thời chiến khác xa so với trong thời bình. Thông thường chúng ta cần duy trì ở một mức độ nhất định sản lượng quốc phòng sao cho nó không vượt ngưỡng thặng dư. Điều này đòi hỏi phải chuyển một phần thích hợp năng lực sản xuất đồ quốc phòng sang sản xuất đồ dân dụng trong thời bình. Đồng thời, nhằm giải quyết mâu thuẫn giữa kiến thiết quốc phòng với kiến thiết nền kinh tế quốc dân, cũng như giải quyết vấn đề ngân sách quốc phòng không tương xứng, thì việc kiến thiết nền kinh tế quốc dân cũng phải tính tới các nhu cầu của quốc phòng. Xét về tiêu chí hiệu quả, điều này sẽ đem lại hiệu quả chi phí quốc phòng tốt hơn với chi tiêu quốc phòng ít hơn. Xét từ thực tiễn, việc thực hiện chính sách kết hợp công nghiệp quốc phòng với công nghiệp dân dụng và gắn kết sản xuất thời bình với thời chiến là khả thi. Việc luân chuyển khoa học và công nghệ lưỡng dụng giữa quốc phòng và dân dụng chính là cơ sở cho hai sự kết hợp nêu trên. Các quốc gia phát triển trên thế giới cũng rất chú trọng tới mối liên hệ này. Dù có khác nhau về phương thức thực hiện cụ thể, nhưng các nước đều nỗ lực kết hợp công nghiệp quốc phòng với kiến thiết kinh tế, và nhờ vậy mà họ thúc đẩy đồng thời sự phát triển của công cuộc kiến thiết quốc phòng và phát triển nền kinh tế quốc dân.

Xét tới cơ cấu lãnh đạo quốc phòng, sẽ là càng thuận lợi nếu đưa được càng nhiều lãnh đạo quốc phòng vào trong cơ cấu lãnh đạo của các bộ ban ngành trung ương, các vùng miền và lĩnh vực công tác khác nhau, cũng như trong mọi khía cạnh hoạt động trong thời bình. Làm được như vậy sẽ rất thuận lợi cho chúng ta trong công tác quản lý công cuộc kiến thiết quốc phòng trong thời bình, cũng như giúp chúng ta theo kịp diễn biến phát sinh từ tình trạng khẩn cấp và các cuộc chiến tranh cục bộ.  

….

….

Xét từ khía cạnh nghiên cứu khoa học và sản xuất quốc phòng, nền công nghiệp quốc phòng cần tham gia một cách tích cực vào công cuộc kiến thiết nền kinh tế quốc dân và dành sự quan tâm thích đáng tới việc phát triển các sản phẩm dân dụng. Khoa học và công nghệ quốc phòng cần được tạo điều kiện để phát huy đầy đủ và qua đó thúc đẩy công nghệ dân dụng tiến bộ. Mặt khác, các ngành công nghiệp quốc phòng được chuyển đổi sang phục vụ sản xuất dân dụng vẫn cần phải bảo tồn được năng lực sản xuất hàng quốc phòng. Việc phân bổ công nghiệp quốc phòng nói chung cũng cần tính tới yêu cầu thời chiến và áp dụng các biện pháp phù hợp nhằm chuyển đổi sản xuất kịp thời theo yêu cầu nhiệm vụ. Với sự coi trọng tới cả công nghiệp quốc phòng và công nghiệp dân dụng trong mối quan hệ tương hỗ, thì hoạt động của quân đội sẽ phục vụ nhân dân khiến cho cả hiệu quả quốc phòng lẫn hiệu quả dân sinh đều đạt được.      

Lực lượng dự bị động viên với nền tảng là lực lượng dân quân và quân dự bị đang hoà nhập trong mọi lĩnh vực kiến thiết đời sống kinh tế chính là cốt cán của lực lượng sản xuất và cần phải được xem xét một cách toàn diện như một lực lượng có tính sinh tồn. Đồng thời, công tác lãnh đạo cần được củng cố và kiện toàn, phẩm chất chính trị và quân sự của lực lượng dự bị động viên cũng cần được tăng cường nhằm đáp ứng các đòi hỏi của phương thức tác chiến hiện đại.


Xét từ khía cạnh hoạt động kinh tế quân đội, hoạt động kinh tế của quân đội cần được gắn kết với nền kinh tế quốc dân càng nhiều càng tốt. Chúng ta cần khai thác đầy đủ năng lực cung ứng cho quân đội từ nền kinh tế quốc dân. Các loại vật tư quân sự đặc dụng được cung ứng chủ yếu theo kế hoạch nhà nước, trong khi các loại vật tư thông thường phục vụ quốc phòng và dân sinh phải do thị trường cung ứng, còn các nhu yếu phẩm và dịch vụ thường nhật cần dựa vào khả năng cung ứng của xã hội. Chúng ta cần phải từng bước thay đổi tư duy về khả năng tự túc tự cấp của quân đội.

Công tác đào tạo nhân sự, xuất khẩu đồ quân dụng, vận chuyển hàng dự trữ, v.v, đều là những khía cạnh quan trọng trong sách lược kết hợp nền công nghiệp quốc phòng với nền công nghiệp dân dụng. Một điều cần sự nhấn mạnh đặc biệt là chúng ta cần thông qua công tác lập pháp, lập kế hoạch và kiểm tra giám sát để kết hợp kiến thiết quốc phòng với kiến thiết cơ sở hạ tầng của nền kinh tế càng nhiều càng tốt. Khi xây dựng các hạng mục cơ sở hạ tầng như đường sắt, đường bộ cao tốc, cảng hàng không, cảng biển và trung tâm truyền thông, chúng ta cần tính tới các yêu cầu của nhiệm vụ quốc phòng.    

….

….

6. Sách lược phòng ngự tích cực

Phương châm chiến lược phòng ngự tích cực là một cấu phần trọng yếu trong tư duy quân sự của Mao Trạch Đông, đồng thời là sự tổng kết kinh nghiệm của Đảng và quân đội ta trong quá trình đấu tranh trường kỳ.

Việc áp dụng sách lược phòng ngự tích cực là do đặc điểm của đất nước và đường lối dân tộc cơ bản quyết định. Mục đích của quốc phòng là chống lại ngoại xâm và mang bản chất tự vệ. Vì thế chúng ta cần phải áp dụng sách lược này.  

Trong thời kỳ lịch sử mới, chúng ta đang phải đối diện với rất nhiều trạng huống và vấn đề khi tiếp tục thi hành sách lược phòng ngự tích cực. Trước tiên, mục đích chiến tranh đã thay đổi. Quân đội ta trước đây chiến đấu để giành chính quyền trước ngày thành lập nước Trung Hoa mới, nhưng sau đã chuyển sang chiến đấu để giữ chính quyền. Chúng ta sẽ phải bảo vệ nhiều thành phố và các địa điểm hơn trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm trong tương lai. Thứ hai, các điều kiện chiến đấu đã thay đổi. Do sự tiến triển của khoa học kỹ thuật và sự tiến bộ của vũ khí mà các điều kiện chiến đấu ngày càng trở nên phức tạp. Không gian tác chiến được mở rộng không những trên mặt đất, mà còn trên không, trên vũ trụ và dưới mặt nước. Thứ ba, chiến đấu bằng các dạng thức khác nhau. Trong quá khứ, quân đội ta thích ứng với những điều chỉnh và kết hợp được các dạng thức vận động chiến, trận địa chiến và du kích chiến. Trong các cuộc chiến tranh tương lai, chúng ta phải linh hoạt và bám sát tình huống phát sinh để chọn lựa các dạng thức tác chiến phù hợp. Chúng ta phải tiếp tục vận dụng sự kết hợp nội tại giữa các dạng thức tác chiến khác nhau.


Nhằm thi hành phương châm chiến lược phòng ngự tích cực trong các điều kiện lịch sử mới, chúng ta cần đánh giá chính xác các nguy cơ đe doạ chiến tranh. Chúng ta phải chú ý tới các nguy cơ thực sự đe doạ tới sự toàn vẹn lãnh thổ, nhưng cũng chớ nên coi nhẹ các nguy cơ lâu dài đối với an ninh quốc gia. Chúng ta phải sẵn sàng cho các cuộc tự vệ phản kích chiến thích ứng với các đặc điểm và yêu cầu nhiệm vụ của dạng chiến tranh cục bộ công nghệ cao. Chúng ta cần kiên trì với nguyên tắc thủ thắng hậu phát chế nhân. Chúng ta không được khiêu chiến hay hấp tấp dùng vũ lực trước. Khi buộc phải dùng vũ lực, chúng ta cần thuần thục nắm bắt thời cơ quyết chiến và khống chế được cả quy mô lẫn phạm vi xung đột nhằm ngăn ngừa chiến tranh leo thang. Sách lược phòng ngự tích cực của chúng ta chú trọng tới việc vận dụng nhiều dạng thức và phương pháp chiến đấu linh hoạt để đạt được mục tiêu chiến lược. Trong các cuộc chiến tranh tương lai với nhiều loại mục tiêu, quy mô, phương tiện và dạng thức tác chiến đa dạng, cũng như cường độ và diễn biến của chiến tranh nhanh hơn, mạnh hơn và đột ngột hơn, chúng ta cần phải có khả năng phản ứng nhanh nhạy và hiệu quả trước những sự khác biệt về không gian, thời gian, các kẻ địch và thách thức của chiến tranh.            

....

….

7. Kiên trì chiến tranh nhân dân trong tình hình mới

Chiến tranh nhân dân do khối quảng đại quần chúng nhân dân góp sức và thực hiện nhằm mưu cầu tự do cho chính mình và chống xâm lược. Chiến tranh nhân dân là thứ vũ khí mà chúng ta từng dùng để đánh bại thù trong giặc ngoài và kháng chiến thắng lợi.

Do sự tiến bộ nhanh chóng của khoa học kỹ thuật, đặc biệt là công nghệ cao và ứng dụng của nó trong quân sự, chiến tranh hiện đại đã có nhiều thay đổi và mang nhiều đặc điểm mới. Dù vậy, những thay đổi và đặc trưng mới này cũng không hề làm giảm vai trò và chức năng của phương thức chiến tranh nhân dân trong các cuộc kháng chiến chống xâm lược tương lai. Tuy nhiên, chiến tranh nhân dân cũng cần thích ứng với các đặc điểm của chiến tranh hiện đại ở những điểm sau:  


• Hoàn toàn tin tưởng vào quần chúng nhân dân. Công cuộc đấu tranh quốc phòng của chúng ta là để bảo vệ tổ quốc, bảo vệ nhân dân lao động trong an bình và bảo vệ các lợi ích cơ bản của nhân dân. Đây là tiền đề căn bản để chúng ta theo đuổi chiến tranh nhân dân. Các cuộc kháng chiến chống xâm lược trong tương lai sẽ chủ yếu diễn ra hoặc cục bộ hoặc diện rộng bên trong lãnh thổ Trung Quốc. Chiến phí to lớn của chiến tranh sẽ phải do quảng đại quần chúng nhân dân chu cấp và thậm chí họ còn trực tiếp tham gia chiến đấu. Do vậy chúng ta cần phải hoàn toàn tin tưởng, huy động và tổ chức quần chúng nhân dân cùng tham gia kháng chiến. Chúng ta cũng cần tổ chức được một mặt trận thống nhất rộng lớn bằng việc giành được sự ủng hộ của đại đa số nhân dân thế giới, trong đó có cả nhân dân ở nước xâm lược, để chống lại phe xâm lược.

• Xây dựng một quân đội nhân dân có khả năng đáp ứng các đòi hỏi của chiến tranh hiện đại. Quân đội nhân dân sẽ là lực lượng cốt cán trong chiến tranh nhân dân. Quân đội phải được đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng cộng sản Trung Quốc, có bản lĩnh cách mạng mạnh mẽ và không ngừng tăng cường ý chí cách mạng. Bên cạnh đó, chúng ta cần nỗ lực tăng cường hiện đại hoá và chính quy hoá quân đội nhân dân theo hướng đáp ứng các đòi hỏi của chiến tranh hiện đại.

• Đấu tranh vũ trang là hình thức chủ yếu, nhưng cũng cần kết hợp với các hình thức đấu tranh khác. Chúng ta phải kiên quyết trong đấu tranh vũ trang trong khi không được lược bỏ các hình thức đấu tranh khác, phải thực hiện chiến tranh nhân dân toàn diện và sâu rộng. Trong tình hình mới, chúng ta phải tiếp tục kiên định và phát huy các truyền thống tốt đẹp từ thời chiến tranh cách mạng. Chúng ta phải tổ chức khối quần chúng nhân dân tham gia vào các công tác y tế, văn hoá, kinh tế và chính trị, đồng thời trợ giúp đắc lực cho quân đội và tiền tuyến. Vì thế chiến tranh nhân dân cần được tiến hành một cách toàn diện và đầy đủ trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quân sự, ngoại giao, văn hoá và các lĩnh vực khác.    

• Chú trọng mối quan hệ giữa quân chủ lực, quân địa phương và lực lượng dân quân du kích. Đây chính là sự đảm bảo về tổ chức cho việc giành thắng lợi của chiến tranh nhân dân. Bộ đội chủ lực và bộ đội địa phương sẽ thực hiện các nhiệm vụ chiến đấu khác nhau, trong khi lực lượng dân quân du kích sẽ là lực lượng dự bị động viên và tiếp ứng cho quân chính quy chiến đấu trên địa bàn. Ba thứ quân sẽ được phân công phân nhiệm với các nhiệm vụ chiến đấu khác nhau, nhưng lại có cùng mục tiêu chiến đấu. Sẽ không thể đánh bại kẻ thù nếu không có cơ cấu tổ chức hợp lý và phân công phân nhiệm rõ ràng giữa các lực lượng của ba thứ quân.      

….

….

8. Bảo vệ hoà bình và chống chủ nghĩa bá quyền

Trung Quốc theo đuổi một chính sách đối ngoại hoà bình và luôn kiên trì phát triển quan hệ với các nước trên cơ sở năm nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình. Chúng ta không hề nhắm tới việc tạo ảnh hưởng tại bất kỳ đâu trên thế giới, cũng như không nhòm ngó một tấc đất nào từ nước khác. Trong tương lai, khi kinh tế đất nước phát triển khiến nước ta trở nên vững mạnh và tiềm lực quốc phòng được tăng cường, chúng ta chắc chắn sẽ không thi hành bá đạo và cường quyền chính trị. Đồng thời, chúng ta phải chống bất kỳ nước nào theo bá quyền, bao gồm cả loại tiểu bá. Trung Quốc luôn khẳng định rằng tất cả các nước trên thế giới phải được bình đẳng trong các mối quan hệ quốc tế mà không phân biệt lớn nhỏ, giàu nghèo hay mạnh yếu. Chúng ta kiên quyết phản đối kiểu lấy lớn nạt bé, lấy giàu ép nghèo hay lấy mạnh bức hiếp yếu.


Trong thời kỳ mới, nền quốc phòng của đất nước cần tiếp tục coi việc bảo vệ hoà bình là một nhiệm vụ bắt buộc. Chúng ta phản đối chạy đua vũ trang và vũ trang khoảng không vũ trụ. Chúng ta ủng hộ giải trừ vũ khí hạt nhân, cắt giảm vũ khí thông thường và tiêu huỷ các loại vũ khí hoá học. Chúng ta phản đối việc phổ biến vũ khí hạt nhân tới các nước phi hạt nhân. Để bảo vệ hoà bình, chúng ta cần nỗ lực sử dụng các biện pháp hoà bình để giải quyết các tranh chấp quốc tế liên quan tới đất nước, cũng như ngăn chặn việc dùng vũ lực một cách manh động.    

Tuy nhiên, muốn bảo vệ hoà bình thì cần phải có một tiềm lực quốc phòng mạnh để hậu thuẫn. Quốc phòng chỉ có khả năng phòng ngừa ngoại xâm khi nó có đủ năng lực chống ngoại xâm. Qua việc phân tích sách lược quốc phòng của đất nước, chúng ta có thể tóm lược như sau: bảo vệ lợi ích quốc gia, duy trì hoà bình, kiên trì phương châm chiến tranh nhân dân, thi hành sách lược phòng ngự tích cực, kiên trì con đường độc lập và tự lực cánh sinh, triển khai kế sách gắn kết công nghiệp quốc phòng với công nghiệp dân dụng cả trong thời chiến lẫn trong thời bình và không ngừng công cuộc hiện đại hoá quốc phòng.

././.  

....

Trong nhiều năm, dù có những thời điểm thăng trầm trong mối quan hệ Trung Mỹ nhưng các học viện quốc phòng của hai phía vẫn nỗ lực duy trì liên hệ, qua đó góp phần tích cực vào việc tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau giữa hai quân đội và việc cải thiện mối quan hệ trong lĩnh vực quân sự hai nước. Điều này thực sự đem lại sự hài lòng cho các bên.

Tôi có mặt ở đây trong khoảnh khắc trọng đại của mối quan hệ giữa chúng ta. Cách đây chưa lâu, Chủ tịch Giang Trạch Dân và Tổng thống Clinton đã có một buổi hội đàm thành công tại Manila. Đây là cuộc hội đàm có ý nghĩa lớn lao vì nó giúp đánh giá lại quá khứ, hướng tới tương lai, đồng thời tạo dựng nền tảng vững chắc cho việc thiết lập mối quan hệ Trung-Mỹ trong thế kỷ 21. Hiện nay đang tồn tại nhiều vận hội thuận lợi cho hai nước và hai quân đội chúng ta tăng cường và thúc đẩy mối quan hệ hữu quan. Chuyến thăm này của tôi có mục đích chính là làm việc với ngài Bộ trưởng Perry để tái khởi động tiến trình mà hai chúng tôi đã cùng vạch ra khi ngài Bộ trưởng tới thăm Trung Quốc vào tháng 10/1994. Chuyến thăm của tôi cũng đánh dấu sự khởi đầu cho mối quan hệ giữa hai quân đội của chúng ta. Tôi tin tưởng rằng chừng nào chúng ta còn nỗ lực nhịp nhàng với nhau trên tinh thần bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau, thì mối quan hệ giữa quân đội hai nước sẽ tiếp tục tiến triển và giúp tạo động lực tích cực cho việc tăng cường và phát huy mối quan hệ giữa hai nước.

Ngôi trường của quý vị đứng đầu trong số các học viện quân sự Hoa Kỳ và là cái nôi của các tướng lĩnh. Với tư cách một cựu chiến binh, tôi mong đây sẽ là dịp để chúng ta trao đổi quan điểm về các vấn đề lợi ích song phương.


Để mở đầu, tôi muốn chia sẻ với quý vị một vài quan sát của bản thân về cục diện quốc tế hiện nay. Chỉ còn ba năm nữa là thế kỷ 20 sẽ kết thúc, nhân loại đang chuẩn bị bước qua ngưỡng cửa của một thiên niên kỷ mới với hành trang là những thành quả của quá khứ mang tới tương lai. Trong khoảnh khắc chuyển giao thế kỷ này, chúng ta có thể thấy một thế giới đầy biến động sâu rộng và phức tạp; sâu rộng vì những biến động này đụng chạm tới những vấn đề cơ bản của việc “thế giới sẽ đi tới đâu” và phức tạp vì chúng liên quan tới quá trình tái điều chỉnh các quan hệ quốc tế giữa các thế lực khác nhau trên thế giới. Đây là thời điểm đầy những khó khăn và thách thức, nhưng mặt khác cũng lắm vận hội và hy vọng. Hiện tại, cục diện quốc tế nói chung đang chuyển sang thế hoà hoãn và xu thế đa cực đang ngày càng gia tăng. Duy trì hoà bình thế giới và thúc đẩy kinh tế phát triển đã trở thành ước vọng chung của toàn thể loài người. Thế nhưng thế giới lại không phải là một thiên đường phẳng lặng mà là nơi tràn ngập những va chạm lợi ích sâu sắc, với nhiều địa điểm đang chìm trong xung đột và bất ổn. Thực tế cho thấy dù hoà bình và phát triển là hai khuynh hướng chủ đạo trong thế giới ngày nay, nhưng chúng vẫn chưa nhận được sự quan tâm một cách thích đáng. Mặc dù nhân loại ước muốn hoà bình, nhưng thời bình vẫn chưa phải là thứ dễ nắm bắt. Mặc dù phát triển kinh tế đã trở thành ước vọng chung, nhưng sự phát triển trên khắp thế giới vẫn đang bị khống chế. Theo quan điểm của tôi, một nền hoà bình trường tồn và một sự phát triển bền vững trên thế giới vẫn đang cần sự quan tâm sâu sát và những nỗ lực không ngừng nghỉ từ phía lãnh đạo và nhân dân các nước.  

Cả Trung Quốc lẫn Hoa Kỳ đều là hai cường quốc chủ chốt trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương và có lợi ích thiết thân tới các diễn biến trong khu vực. Hiện tại khi các mối quan hệ quốc tế đang trải qua những thay đổi to lớn thì toàn bộ khu vực Châu Á – Thái Bình Dương vẫn yên ổn. Tuy nhiên các yếu tố gây mất ổn định cả trước mắt lẫn tiềm ẩn vẫn còn tồn tại và chớ nên xem thường. Quốc vụ viện và nhân dân Trung Quốc nhận thức đầy đủ rằng sự phát triển kinh tế và ổn định chính trị của Trung Quốc là những nhân tố quan trọng cho sự thịnh vượng và ổn định của cả khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, và qua đó đem lại môi trường bên ngoài thuận lợi cho sự phát triển kinh tế của chính Trung Quốc. Quốc vụ viện và nhân dân Trung Quốc đã, đang và sẽ tiếp tục góp phần tích cực vào việc thúc đẩy hoà bình, ổn định và phát triển của khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.

....

....

Bây giờ tôi muốn làm rõ hơn về chính sách quốc phòng của Trung Quốc. Tôi biết đây cũng là chủ đề mà quý vị quan tâm. Nếu có thể tóm lược chủ đề này trong một câu thì nó sẽ là: Trung Quốc là một nước xã hội chủ nghĩa đang phát triển, với bản chất chế độ xã hội và các lợi ích an ninh quốc gia cho phép xác định rằng Trung Quốc theo đuổi một chính sách quốc phòng mang tính tự vệ. Chính sách quốc phòng này về cơ bản mang những nét sau:

Trước tiên, các mục tiêu cơ bản trong chính sách quốc phòng của Trung Quốc là để củng cố khả năng quốc phòng, chống ngoại xâm, bảo vệ chủ quyền và lãnh thổ, các vùng biển, vùng trời và các quyền, lợi ích trên biển của đất nước, duy trì an ninh và thống nhất đất nước. Đây cũng là sứ mệnh chính yếu của Quân đội giải phóng nhân dân Trung Quốc theo Hiến pháp năm 1982 hiện hành. Quân đội giải phóng nhân dân Trung Quốc thi hành sách lược “phòng ngự tích cực”. Điều đó có nghĩa về nguyên tắc ở cấp độ chiến lược quốc phòng mang tính tự vệ và chỉ phản công sau khi bị tấn công, nhưng lại mang tính tích cực chứ không thụ động nhằm tránh đẩy lực lượng phòng ngự vào thế bất lợi.

Thứ hai, đường hướng cơ bản của công cuộc kiến thiết quốc phòng Trung Quốc là để quốc phòng phục tùng và phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế chung của đất nước. Trung Quốc luôn nhất quán trong việc gắn xây dựng quốc phòng với kế hoạch kinh tế chung của đất nước để nó có thể đáp ứng được các yêu cầu nhiệm vụ cả trong thời bình lẫn trong thời chiến, cả quân dụng lẫn dân dụng và cả lợi ích trước mắt lẫn lợi ích lâu dài. Để quốc phòng phục tùng và phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế, Trung Quốc từ lâu đã thực hiện chủ trương thắt chặt chi tiêu quốc phòng. Từ đầu thập niên 1980, mặc dù con số tuyệt đối liên quan tới chi tiêu quốc phòng có tăng, nhưng tỷ phần chi tiêu cho quốc phòng trong tổng sản phẩm quốc nội và ngân sách nhà nước lại giảm. Năm 1996, ngân sách quốc phòng của Trung Quốc là 70.227 tỷ Nhân dân tệ (tương đương với 8 tỷ Đô-la Mỹ). Nếu xét tới thực tế Trung Quốc là quốc gia có dân số đông nhất thế giới và diện tích đứng hàng thứ ba trên thế giới với 20.000 km đường biên giới trên bộ và 18.000 km đường biên giới trên biển cần được bảo vệ, thì có thể thẳng thắn mà nói rằng với mức chi phí quốc phòng như vậy quả là eo hẹp và chỉ mang mục đích phòng thủ.


Thứ ba, trọng tâm của công tác quân đội của Trung Quốc là xây dựng một lực lượng chiến đấu tinh nhuệ hơn mang màu sắc Trung Quốc. Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc phải là lực lượng có bản lĩnh chính trị và năng lực quân sự cao, tác phong chuyên nghiệp, quân kỷ nghiêm minh và nền tảng hậu cần vững mạnh. Tính từ năm 1975, quân đội Trung Quốc đã thực hiện nhiều đợt chỉnh huấn chỉnh quân, thu gọn quân số thường trực từ mức 6 triệu xuống mức 3 triệu như hiện nay. Do sự tiến bộ của vũ khí trang bị và việc tích cực thực hiện sách lược phòng ngự tích cực, chúng tôi đã chủ yếu dựa vào sức mình để nghiên cứu và hoàn thiện vũ khí, trang bị dùng kèm với các loại vũ khí trang bị nhập ngoại. Dù vậy quá trình hiện đại hoá vũ khí, trang bị của quân đội Trung Quốc vẫn diễn ra rất chậm. Do tiềm lực có hạn của đất nước, chúng tôi chỉ có thể từng bước cải thiện vũ khí, trang bị theo đà phát triển của nền kinh tế quốc dân.

Thứ tư, một nội dung trọng yếu trong chính sách quốc phòng của Trung Quốc là đóng góp cho hoà bình thế giới và tiến bộ loài người. Theo đuổi đường lối đối ngoại độc lập vì hoà bình, Trung Quốc không tham gia vào bất cứ liên minh với bất kỳ một nước hay một nhóm nước nào, cũng như chưa từng gia nhập bất cứ khối quân sự nào. Trung Quốc phản đối các hành vi bá quyền, cường quyền chính trị, xâm lược và bành trướng. Trung Quốc ủng hộ việc giải quyết hoà bình các mâu thuẫn và tranh chấp giữa các nước thông qua hiệp thương, đồng thời phản đối mọi hành vi đe doạ sử dụng và sử dụng vũ lực. Trung Quốc từ lâu đã ủng hộ quá trình giải trừ và kiềm chế quân bị dựa trên cơ sở tương ứng, đầy đủ, hợp lý và công bằng. Trung Quốc đã tích cực tham dự các vòng đàm phán quốc tế về giải trừ và kiểm soát quân bị, đồng thời thi hành sớm nhất các cam kết theo nội dung những hiệp ước mà mình đã ký kết. Cho tới nay, Trung Quốc là cường quốc hạt nhân duy nhất thực thi chính sách không sử dụng vũ khí hạt nhân trước trong bất kỳ tình huống nào và thi hành một cách vô điều kiện cam kết không đe doạ sử dụng hay sử dụng vũ khí hạt nhân chống lại các nước không có vũ khí hạt nhân. Trung Quốc cũng tham gia một cách chủ động vào các sứ mệnh gìn giữ hoà bình của Liên Hiệp Quốc và có đóng góp tích cực cho hoà bình và ổn định của thế giới.

….

….     

Trung Quốc theo đuổi đường lối quốc phòng mang bản chất tự vệ nhằm bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, duy trì hoà bình và ổn định lâu dài cho đất nước. Trung Quốc chưa từng xâm lược nước nào hay cho quân đồn trú ở nước ngoài. Thế nhưng đâu đó trên thế giới vẫn có những kẻ đi rêu rao luận điệu về “nguy cơ Trung Quốc”, với việc nguỵ biện rằng một nước Trung Quốc mạnh hơn sẽ đe doạ các nước khác và trở thành nhân tố gây mất ổn định tại khu vực Châu Á-Thái Bình Dương. Tôi cho rằng những kẻ này đều có dã tâm. Bọn họ bất mãn khi chứng kiến Trung Quốc phát triển và tiến bộ. Như quý vị đã biết, lịch sử Trung Quốc hiện đại từng trải qua giai đoạn đất nước bị ngoại xâm cướp đất, người dân rơi vào cảnh nô lệ, bị tước đoạt và lệ thuộc vào ngoại bang. Trải qua hơn một thế kỷ tính từ cuộc Chiến tranh Nha phiến năm 1840 tới khi lập nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa vào năm 1949, các đế quốc tư bản đã nhiều lần phát động xâm lược hay biến Trung Quốc thành bãi chiến trường của chúng, rồi xà xẻo và chiếm đoạt hàng triệu ki lô mét vuông lãnh thổ Trung Quốc. Thậm chí cho tới tận hôm nay, vùng đất Hương Cảng (Hồng Kông) và Áo Môn (Ma Cao) của Trung Quốc vẫn chưa thu hồi được. Đài Loan vì nhiều lí do quý vị đã biết vẫn còn là một vùng đất ly khai sau khi lãnh thổ của nó đã được giao về Trung Quốc. Là một cựu chiến binh từng kinh qua khói lửa chiến tranh suốt nửa đầu thế kỷ này, tôi vẫn luôn đau đáu với những nỗi đau mà trang sử đầy đau thương này đã để lại trong tâm can nhân dân chúng tôi. Điều đó nhắc nhở chúng tôi rằng để được sống trong yên bình và để phẩm giá được tôn nghiêm, nhân dân nước tôi phải có đủ khả năng bảo vệ chính mình. Điều đó cũng nhắc nhở chúng tôi rằng những khốn khó mà nhân dân Trung Quốc trải qua trong suốt quá khứ cận đại sẽ không được phép tái diễn ở Trung Quốc hay bất kỳ đâu trên thế giới. Toàn thể nhân dân thế giới phải được hưởng hoà bình. Ngay cả khi có hùng mạnh hơn trong tương lai, Trung Quốc sẽ không bao giờ tiến hành xâm lược hay bành trướng ra bên ngoài.


Trung Quốc luôn coi trọng mối quan hệ Trung-Mỹ, đồng thời tin tưởng rằng mối quan hệ ổn định và vững chắc giữa hai nước sẽ không chỉ phục vụ cho các lợi ích cơ bản của nhân dân hai nước, mà còn góp phần quan trọng cho hoà bình và ổn định trên thế giới. Quan hệ giữa hai nước chúng ta có biến động trong những năm gần đây. Điều này chẳng lạ vì nó xuất phát từ những bất đồng do sự khác biệt trong trình độ phát triển kinh tế, chế độ chính trị và xã hội, truyền thống văn hoá và các giá trị tinh thần. Thực tiễn đã minh chứng chừng nào hai phía chúng ta còn cân nhắc tới những lợi ích cơ bản của mỗi nước và áp dụng thái độ hiệp thương đúng đắn trên cơ sở bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau, cũng như theo tinh thần 16 chữ “Gia cường tín nhiệm, Giảm thiểu ma phiền, Phát triển hợp tác, Bất cảo đối kháng”, chúng ta nhất định sẽ từng bước hoá giải được các vấn đề cụ thể trong mối quan hệ song phương.           

....

….     

Thành thực mà nói, vấn đề Đài Loan không nên được xem là một rắc rối trong mối quan hệ Trung-Mỹ hiện nay. Sau khi Thế chiến thứ hai kết thúc, trên cơ sở nguyên tắc của Tuyên ngôn Khai La (OB: Cairo) được tái khẳng định qua Công cáo Ba Tỳ Thản (OB: Potsdam), Đài Loan đã được giao lại cho Trung Quốc. Thế nhưng vì những lý do mà quý vị đã biết, Đài Loan từ đó vẫn bị chia cắt với phần còn lại của Trung Quốc. Năm 1972, Trung Quốc và Mỹ đã ra Công báo Thượng Hải và tiếp sau là các Công báo về việc thiết lập quan hệ ngoại giao và Công cáo ngày 17 tháng 8. Trong cả ba công cáo hình thành nền tảng cho mối quan hệ Trung-Mỹ này, phía Mỹ đã công nhận một cách rõ ràng bằng câu chữ rằng chỉ có một nước Trung Quốc và Đài Loan là một phần của Trung Quốc, rằng Quốc vụ viện của nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa là chính quyền hợp pháp duy nhất của Trung Quốc và trong bối cảnh đó Hoa Kỳ sẽ chỉ duy trì mối quan hệ không chính thức với Đài Loan, và rằng về lâu dài nước Mỹ sẽ không tìm cách theo đuổi chính sách bán vũ khí cho Đài Loan và từng bước giảm dần tiến tới dừng hẳn việc mua bán vũ khí với vùng lãnh thổ này. Chính phủ Hoa Kỳ cũng đã nhiều lần tuyên bố rõ ràng rằng nhân dân Trung Quốc ở đôi bờ eo biển Đài Loan sẽ tự giải quyết vấn đề Đài Loan. Chúng tôi hy vọng là chính phủ Hoa Kỳ sẽ giữ đúng lời hứa của mình. Thực tiễn trong những năm vừa qua đã liên tục cho thấy cứ khi nào vấn đề Đài Loan được giải quyết ổn thoả thì mối quan hệ Trung-Mỹ sẽ tiến triển tốt đẹp, ngược lại nếu vấn đề này không được giải quyết ổn thoả thì mối quan hệ sẽ trở nên xấu đi với hàng loạt rắc rối nảy sinh. Chấm dứt tình trạng chia cắt đôi bờ eo biển Đài Loan và hoàn thành sự nghiệp thống nhất đất nước là quyết tâm không gì lay chuyển nổi của toàn thể nhân dân Trung Quốc, trong đó có cả nhân dân Đài Loan. Đây là một nội dung trọng yếu mang tính nguyên tắc bao trùm sự toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền của Trung Quốc, đồng thời tác động trực tiếp tới tình cảm dân tộc của nhân dân Trung Quốc. Tôi tin tưởng rằng nhân dân Mỹ vốn từng trải qua những năm tháng Nội Chiến sẽ hiểu được quyết tâm và nghị lực của nhân dân Trung Quốc khi gìn giữ sự thống nhất đất nước và chống lại việc chia rẽ dân tộc.


Có câu ngạn ngữ cổ của người Trung Quốc là “Leo cao nhìn xa”. Điều đó có nghĩa nếu ai đó trèo càng cao thì sẽ nhìn càng xa. Chúng tôi chân thành hy vọng rằng Chính quyền Mỹ sẽ đứng trên một tầm cao hơn để có cách nhìn rộng mở hơn về vấn đề Đài Loan. Tầm cao hơn ở đây có nghĩa là việc duy trì và phát triển tình hữu nghị giữa nhân dân Trung Quốc và nhân dân Mỹ nhờ thái độ tôn trọng tình cảm của nhân dân Trung Quốc. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc duy trì và phát triển quan hệ hợp tác Trung-Mỹ, cũng như thúc đẩy sự ổn định ở khu vực Châu Á-Thái Bình Dương qua việc nghiêm túc tuân thủ những nguyên tắc của ba tuyên bố chung Trung-Mỹ. Trong thực tế, chúng tôi chưa bao giờ đưa ra những đòi hỏi quá đáng cho nước Mỹ trong vấn đề Đài Loan. Đúng như những lời ông Đặng Tiểu Bình đã nói trong chuyến công du nước Mỹ vào năm 1979, rằng Trung Quốc chẳng đòi hỏi ở Mỹ điều gì ngoài việc mong Mỹ đừng dính vào một số việc chẳng liên can gì tới mình. 

Trước khi lên đường tới đây tôi đã được ngài Đô đốc Preher trao một cuốn sách tựa đề “Trân châu cảng qua những bức hình” với lời đề in trên sách là: Tưởng niệm Trân châu cảng. Cách đây đúng bốn ngày là lễ kỷ niệm thứ 55 ngày Trân châu cảng bị oanh tạc. Thế chiến thứ hai đã kéo Trung Quốc và nước Mỹ xích lại gần nhau trong việc chống lại kẻ thù chung. Tôi hy vọng mối quan hệ Trung-Mỹ ngày nay sẽ tiếp tục phản ảnh tinh thần hợp tác tích cực và vững chắc này. Tôi cũng đặc biệt hy vọng rằng quân đội hai nước sẽ đóng góp chủ yếu vào tiến trình phát triển ổn định của mối quan hệ Trung-Mỹ.

././.

Thiếu tướng Dư Khởi Phan nguyên là chủ nhiệm Khoa Chiến lược thuộc Học viện Khoa học Quân sự Trung Quốc. Qua bài viết này, ông đã làm rõ hơn 30 tiêu chí của môi trường an ninh tương lai, trong đó các cường quốc và khu vực lãnh thổ sẽ đi theo xu hướng cải thiện khả năng chiến đấu của vũ khí khí tài và binh lính cụ thể như:

“Người Mỹ cho rằng năng lực mấu chốt cho một lực lượng có tính răn đe trong thời bình là nằm ở ưu thế công nghệ… Năm 1990, Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ đã đưa ra một chương trình khai thác các công nghệ chủ chốt trong bảy lĩnh vực là: Trinh sát và truyền thông toàn cầu, công kích chính xác, chiếm ưu thế trên không và phòng không, khống chế hàng hải và chiếm ưu thế dưới mặt biển, các phương tiện chiến đấu mặt đất tiên tiến, khí tài điện tử và điện toán, công nghệ phần mềm.”

“Các nước như Ấn Độ, khối các nước Đông Minh (OB: ASEAN) và các nước ở Trung Đông sẽ chi hàng trăm tỷ Mỹ kim để mua sắm vũ khí và khí tài quân sự hiện đại.”

“Các quốc gia Tây Âu đều cho rằng “công tác đào tạo quân sự đích thực” phải được thực hiện qua các cuộc diễn tập quân sự. Họ thường xuyên tổ chức các khoá đánh giá huấn luyện thực binh toàn diện trong các chuyên đề quân sự, chính trị, giáo dục, tâm lý và thể chất.”


“Lục quân Hoa Kỳ đã tái hiện “các cuộc diễn tập Louisiana” thường niên và lập ra 6 phòng thí nghiệm chiến đấu để phát triển các mẫu huấn luyện thử nghiệm rẻ tiền nhưng hiệu năng cao nhằm tăng cường năng lực chiến đấu cho binh lính. Nước Anh có tới 3 trung tâm huấn luyện lớn dành cho công tác chiến đấu đặc chủng, còn Pháp có những 13 trung tâm huấn luyện kiểu này.”   

….   

….

Những tiến triển và biến đổi trong cấu trúc quốc tế quyết định môi trường quân sự thế giới. Từ cuối thập niên 1980 khi ngài Qua Nhĩ Ba Kiều Phu⁽¹⁾ tiến hành công cuộc đổi mới tư duy ở xứ Tô Liên⁽²⁾, mối xung đột Xô-Mỹ đã giảm đi và quan hệ hợp tác tăng lên. Tới đầu thập niên 1990, hai nước đã đạt được các thoả thuận về việc cắt giảm vũ khí hạt nhân tiến công chiến lược xuống còn 30%, tiêu huỷ kho vũ khí hoá học, chấm dứt trợ giúp quân sự cho A Phú Hãn⁽³⁾ và cắt giảm số lượng vũ khí hạt nhân chiến thuật. Hai nước này cũng thúc đẩy việc nối lại các vòng đàm phán song phương giữa người A Lạp Bá⁽⁴⁾ và người Dĩ Sắc Liệt⁽⁵⁾ tại Áo Tư Lục⁽⁶⁾. Tất cả các động thái trên đều làm lợi cho hoà bình thế giới. Những thay đổi cơ bản ở Đông Âu, quá trình tái thống nhất hai nước Đức, sự tan rã của Liên Xô, sự sụp đổ của Tổ chức điều ước Hoa Sa⁽⁷⁾, việc chấm dứt của cấu trúc lưỡng cực đã cáo chung sự đối đầu quân sự và chính trị giữa Đông và Tây do hai siêu cường Liên Xô và Hiệp chúng quốc Hoa Kỳ cầm đầu kéo dài suốt 40 năm kể từ khi kết thúc Thế chiến thứ hai.


Thập niên 90 là kỷ nguyên của hoà bình và phát triển với xu thế chung là đối thoại thay cho đối đầu. Tăng trưởng kinh tế hiện đã trở thành mục tiêu chiến lược chủ chốt giành được sự quan tâm và nỗ lực của nhiều quốc gia.

Một thế giới yên bình hơn đã tác động tới bối cảnh chiến lược quốc tế đồng thời với các xu hướng quân sự. Việc đấu tranh quân sự phải phù hợp với các lợi ích kinh tế và chính trị, rồi thì chính trị lại là tổng hoà và thực thể của các quan hệ kinh tế. Sự tan rã của Liên Xô đã làm suy yếu sức mạnh quân sự, kinh tế và chính trị của các khu vực lãnh thổ từng thuộc Liên Xô. Ở Nga La Tư^{(8 )}, sự thiểu phát kinh tế và bất ổn chính trị nội bộ sẽ không phải là nhân tố chủ đạo tác động tới ổn định và an ninh quốc tế. Hiện nay, nước Mỹ vẫn là siêu cường chính trị, kinh tế và quân sự số một trên thế giới, nhưng vị thế này hiện đã không còn mạnh mẽ như trong quá khứ. Nước Mỹ đã không còn khả năng khống chế toàn bộ thế giới. Nhật Bản và Đức ngày càng trở nên cường thịnh nhờ được hưởng “cổ tức hoà bình”. Sự phát triển kinh tế của Cộng đồng Châu Âu và Liên minh Tây Âu, sự tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc, Ấn Độ, các nước khối Đông Minh⁽⁹⁾ và Ba Tây⁽¹⁰⁾ đã ngày càng thúc đẩy thêm nhiều quốc gia tham gia vào môi trường an ninh quốc tế. Và kết quả là điều này đã dẫn tới bước phát triển nhanh chóng tính đa cực của thế giới.     

….

________
Chú thích:
⁽¹⁾Qua Nhĩ Ba Kiều Phu: Góc-ba-chốp
⁽²⁾Tô Liên: Liên Xô
⁽³⁾A Phú Hãn: Áp-ga-nít-xtăng
⁽⁴⁾A Lạp Bá: Ả-rập
⁽⁵⁾Dĩ Sắc Liệt: Ít-xra-en
⁽⁶⁾Áo Tư Lục: Ốt-xlô (Thuỵ Điển)
⁽⁷⁾Tổ chức điều ước Hoa Sa: Tổ chức hiệp ước Vác-sa-va
^{(8 )}Nga La Tư: nước Nga
⁽⁹⁾khối Đông Minh: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á – ASEAN
⁽¹⁰⁾Ba Tây: Bra-xin

….

Để ngày càng cường thịnh hơn trong tương lai, các cường quốc quân sự và chính trị cũng như liên minh khu vực đều cố gắng tận dụng giai đoạn hoà hoãn tương đối để củng cố và phát triển kinh tế, đồng thời lấy cải thiện năng lực tổng thể của nước mình làm mục tiêu chiến lược chủ yếu. Trong diễn văn nhậm chức tháng 1/1993, Tổng thống Khắc Lâm Đốn⁽¹⁾ từng nói an ninh quốc gia của nước Mỹ chính là an ninh kinh tế, rằng người dân Mỹ đã mất tới hơn 40 năm hy sinh mất mát và tiêu tốn hàng trăm tỷ Mỹ kim để nay mới được hưởng cổ tức hoà bình, và đó cũng là thứ mà họ có thể đầu tư cho tương lai. Điều đó chứng tỏ chính quyền Mỹ đã quyết tâm lấy phát triển kinh tế làm ưu tiên hàng đầu. Trong năm tài khoá 1991, nền kinh tế Mỹ đã sụt giảm 1,2%. Nhưng trong năm tài khoá 1992, nền kinh tế này đã phục hồi và tăng trưởng tới 2,1%, và trong năm tài khoá 1994 nó đã tăng trưởng ở mức giữa 3,5% và 3,6%. Nhiều quốc gia đang phát triển cũng như các quốc gia phương Tây đều xác định lấy tăng trưởng kinh tế làm ưu tiên hàng đầu nhằm tăng cường năng lực tổng thể của nước mình.


Nhìn chung, cục diện thế giới đang chuyển biến theo hướng hoà hoãn, và khả năng xuất hiện cuộc thế chiến mới là hầu như không tồn tại trong một thời gian tương đối lâu dài sắp tới. Cùng với sự chấm dứt của trật tự thế giới lưỡng cực giữa Đông và Tây, nhiều quốc gia đã bắt tay đàm phán với nhau nhằm xây dựng một trật tự thế giới yên bình. Tuy nhiên, trên thế giới vẫn còn tồn tại nhiều xung đột và bất ổn phái sinh từ cuộc Lãnh Chiến⁽²⁾. Thêm vào đó là việc một số nước lớn đang quyết liệt ganh đua vị thế bá chủ trong giai đoạn quá độ tới trật tự thế giới đa cực, cũng như vẫn duy trì thói bá quyền và cường quyền. Điều này đã dẫn tới hàng loạt các cuộc chiến tranh cục bộ và xung đột vũ trang tại một số điểm nóng trên thế giới. Hãn hữu còn một số nước thuộc Thế giới thứ ba vẫn chìm trong những rối ren bất ổn chính trị và khó khăn kinh tế. Điều này cho thấy những sóng gió vẫn hiện hữu trong một trật tự thế giới hoà hoãn và các nhân tố bất ổn vẫn ẩn sau vẻ ngoài ổn định. Cục diện thế giới đầy phức tạp và biến động này chớ nên bị xem thường.

Bước vào thập niên 90, hàng loạt các thay đổi sâu rộng và không thể tránh khỏi đã diễn ra trong cục diện quân sự quốc tế. Một mặt, nhiều quốc gia vẫn giành ưu tiên hàng đầu cho việc phát triển nền kinh tế nước mình. Các nước này đã tiến hành những điều chỉnh thích hợp trong sách lược quân sự của mình nhằm phục vụ phát triển kinh tế và chính trị. Mặt khác, hiện thực khách quan bao gồm việc giảm bớt nguy cơ bùng phát chiến tranh Nga-Mỹ hay một cuộc thế chiến mới đã thúc đẩy các quốc gia trên khắp thế giới, đặc biệt là ở Phương Tây, điều chỉnh sách lược quân sự của mình. Những biến chuyển to lớn trong bối cảnh quân sự quốc tế đã xới tung trật tự thế giới cũ, đồng thời làm phát sinh những đặc điểm mới, những bất ổn mới và những xu hướng mới trong kỷ nguyên mới.     


________
Chú thích:
⁽¹⁾Khắc Lâm Đốn: Clin-tơn
⁽²⁾Lãnh chiến: Chiến tranh Lạnh

….

Điều chỉnh chiến lược quân sự

Mọi quốc gia, nhất là các nước lớn ở Phương Tây, đã nỗ lực điều chỉnh chiến lược quân sự thích ứng với một cục diện quốc tế hoà hoãn và để tập trung vào cải thiện nền kinh tế của nước mình. Nước Mỹ đã chuyển chiến lược toàn cầu từ “ngăn chặn sự bành trướng của chủ nghĩa cộng sản” sang “thúc đẩy dân chủ hoá toàn cầu”, đồng thời tiến hành điều chỉnh chiến lược quân sự tương ứng với thay đổi chiến lược toàn cầu vừa nêu. Điểm mấu chốt của bước điều chỉnh này là chuyển từ “ngăn ngừa Liên Xô phát động một cuộc chiến tranh quy mô lớn” sang “đối phó với các cuộc xung đột khu vực tại Thế giới thứ ba” và kiềm chế sự trỗi dậy của “các đối thủ toàn cầu mới”. Đầu năm 1989, Mỹ bắt đầu tiến trình thay đổi chiến lược quân sự do những căng thẳng Xô-Mỹ đã dịu đi. Hai nước này đã tiến hành nhiều cuộc đàm phán với phương châm lấy hợp tác thay đối đầu. Tháng 8/1990, Tổng thống Bố Thập⁽¹⁾ đã đưa ra “chiến lược phòng thủ mới”. Trong tháng 2/1992, Bộ trưởng quốc phòng Mỹ Thiết Ni⁽²⁾ đã chính thức đề cập trong Báo cáo thường niên của Bộ quốc phòng năm 1993 về “Chiến lược Phòng thủ khu vực”. Dựa trên phác thảo chiến lược phòng thủ mới mà Tổng thống Bố Thập đưa ra trước đó và ý tưởng từng được đích thân ông Thiết Ni nêu trong bản Báo cáo thường niên của Bộ quốc phòng năm 1991, chiến lược quân sự mới đề cập tới việc nước Mỹ cần dành mối ưu tiên hàng đầu cho việc ứng phó với các cuộc xung đột khu vực hơn là lo giải quyết những thách thức toàn cầu phát sinh từ Liên Xô. Chiến lược mới này đặt ra các yêu cầu sau:
• Trong việc bố trí lực lượng, cần chuyển từ “triển khai trước” sang “hiện diện trước kèm tăng cường viện binh”
• Về nguyên tắc tác chiến, lấy nòng cốt là triển khai nhanh để ứng phó với các bất trắc
• Liên quan tới đối tượng tác chiến, lấy trọng tâm là các cường quốc quân sự khu vực có khả năng đe doạ tới những lợi ích chiến lược của nước Mỹ thay vì Liên Xô
• Trong công tác chuẩn bị chiến tranh, nước Mỹ cần sẵn sàng ứng phó với các cuộc xung đột khu vực chứ không phải một cuộc thế chiến, chuyển địa bàn tác chiến từ Châu Âu sang các khu vực rộng lớn thuộc Thế giới thứ ba
• Trong việc tổ chức lực lượng, chú trọng khả năng tái cơ cấu
• Đối với lục quân, cần áp dụng “phương châm tinh binh”
• Đối với việc phát triển trang bị vũ khí, tập trung vào các loại vũ khí công nghệ cao.


Ngay từ khi nhậm chức tổng thống, Tổng thống Khắc Lâm Đốn đã đưa ra chiến lược “cùng đánh thắng” khi cho rằng nước Mỹ có khả năng giành chiến thắng đồng thời trong cả hai cuộc chiến diễn ra ở vùng Vịnh Ba Tư và vùng Đông Bắc Á. Ông ta đã yêu cầu các lực lượng quân sự Mỹ phải chú trọng vào việc cải thiện bốn kỹ năng chiến đấu để đáp ứng các nhiệm vụ chiến lược như: hậu cần phục vụ triển khai nhanh, thông tin chiến trường, công kích chính xác và phản ứng linh hoạt.

....

________
Chú thích:
⁽¹⁾Bố Thập: Bút-xơ (George Herbert Walker Bush)
⁽²⁾Thiết Ni: Che-ni (Richard Bruce "Dick" Cheney)

….

Sự sụp đổ của Liên Xô và tan rã của khối “Điều ước Hoa Sa” đã giúp không gian an ninh quân sự của khối “Bắc Ước”⁽¹⁾, nhất là những nước Tây Âu, đông tiến tới hàng trăm hoặc thậm chí tới hàng ngàn dặm. Thời gian cảnh báo chiến lược đã được giãn ra từ một vài giờ tới một vài ngày hay một vài tháng. Mỹ và các nước Phương Tây đã giành được chiều sâu chiến lược cả về không gian lẫn thời gian, qua đó tạo ra nền tảng khách quan cho những thay đổi tương quan chiến lược. Tận dụng quan hệ đối tác giữa Nga và các nước thuộc Điều ước Hoa Sa với Mỹ và các nước Phương Tây, các nước Bắc Ước đã quyết định điều chỉnh chính sách từ “ứng phó chiến thuật” sang “quản lý nguy cơ”, đồng thời chuyển trọng tâm tác chiến từ “phòng thủ mặt trận” sang “phòng thủ toàn diện”. Các nước Bắc Ước rõ ràng muốn tăng cường khả năng phòng tránh khủng hoảng và chuẩn bị sẵn sàng cho bất kỳ động thái quân sự nào phát sinh trong địa bàn của khối.


Nga La Tư và Ô Khắc Lan⁽²⁾ thuộc khối Độc Liên Thể⁽³⁾ cũng đã đưa ra các học thuyết quân sự và ý tưởng an ninh mới của họ. Mục tiêu quan trọng hàng đầu trong chiến lược quân sự của họ là các tranh chấp biên giới. Họ nhấn mạnh rằng các lực lượng quân sự phải có khả năng dập tắt trong thời gian ngắn các cuộc chiến tranh cục bộ và xung đột vũ trang.

Mỹ và các nước khối Bắc Ước vì lý do an ninh của riêng mình đã liên tục thay đổi các chiến lược quân sự nhằm tăng cường khả năng không chế và can thiệp vào các nước thuộc Thế giới thứ ba. Điều này lại thúc đẩy các nước thuộc Thế giới thứ ba tiến hành thay đổi chiến lược quân sự của mình nhằm củng cố lực lượng quốc phòng và khả năng ngăn ngừa các cuộc chiến tranh cục bộ vì chính các lợi ích và an ninh quốc gia nước mình.  

....

________
Chú thích:
⁽¹⁾Bắc Ước (Bắc Đại Tây Dương Công ước Tổ chức): NATO (Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương)
⁽²⁾Ô Khắc Lan: Úc-cơ-ren (Ukraine)
⁽³⁾Độc Liên Thể (Độc lập quốc gia Liên hiệp Thể): Khối SNG (Cộng đồng các quốc gia độc lập thuộc Liên Xô cũ)

….

Giảm thiểu chi tiêu - Đề cao chất lượng

Nhằm đáp ứng các yêu cầu trong chiến lược quân sự mới của nước mình, Mỹ và các nước Phương Tây đã tiến hành cắt giảm chi tiêu quân sự, tiết giảm binh lực, điều chỉnh biên chế tổ chức, sắp xếp lại phương thức diễn tập quân sự, cải thiện điều kiện sinh hoạt cho binh lính, phát triển công nghệ quân sự và nâng cao chất lượng trên quy mô lớn. Tuỳ theo tình hình và chiến lược quân sự, nhiều nước thuộc Thế giới thứ ba cũng tiến hành cắt giảm binh lực để nâng cao chất lượng và tăng cường khả năng quốc phòng.


Quá trình cắt giảm chi tiêu quân sự tại các nước phát triển

Tổng thống Khắc Lâm Đốn đã chú trọng tới việc cắt giảm chi phí quốc phòng ngay từ khi mới tiếp quản nhiệm sở. Trong thập niên 90, ngoài các khoản chiến phí cho Chiến tranh Vịnh Ba Tư năm 1991 thì các khoản chi tiêu quân sự cả về số tuyệt đối lẫn tỷ phần tương đối trong chi tiêu công và tổng sản phẩm quốc gia của Mỹ đều giảm. Chi tiêu quốc phòng cho mỗi năm tài khoá cụ thể như sau: Năm 1990 – 291,4 tỷ Mỹ kim; năm 1992 – 273,8 tỷ Mỹ kim; năm 1993 – 277,9 tỷ Mỹ kim. Những con số chi tiêu đó tương ứng với tỷ phần trong chi tiêu công và tổng sản phẩm quốc gia của Mỹ trong các năm vừa nêu là 26,98% – 5,33%; 19,6% - 4,7%; 19,2% - 4,3%. Chính quyền Khắc Lâm Đốn còn lên kế hoạch giảm 100 tỷ Mỹ kim chi tiêu quốc phòng trong giai đoạn tài khoá 1993-1997, đồng thời duy trì chi tiêu quốc phòng ở mức 210 tỷ Mỹ kim, tương ứng với 3% tổng sản phẩm quốc gia, trong năm tài khoá 1997 và các năm tài khoá tiếp theo. Đây được xem là mức chi tiêu quốc phòng thấp nhất tính từ năm tài khoá 1939. Hiển nhiên là vì điều này mà chính quyền Khắc Lâm Đốn bị giới tài phiệt chính trị và quân sự chỉ trích. Bộ trưởng quốc phòng Thiết Ni lại cho rằng việc cắt giảm ngân sách quốc phòng làm phát sinh mâu thuẫn với cam kết tăng cường an ninh và điều đó làm suy yếu sức mạnh quân sự Mỹ. Gần đây do áp lực từ phe Cộng hoà vốn vừa giành thắng lợi trong các cuộc bầu cử Nghị viện giữa kỳ, ngài Khắc Lâm Đốn đã không còn lựa chọn nào khác ngoài việc hứa sẽ tăng ngân sách quốc phòng thêm 26 tỷ Mỹ kim trong 6 năm tiếp theo.

Từ năm 1991, các quốc gia Phương Tây đã thi hành nhiều biện pháp nhằm giảm chi tiêu quốc phòng. Ở nước Anh, ngân sách quốc phòng cho năm tài khoá 1992 là 24 tỷ Bảng. Nếu trừ đi mức lạm phát cùng kỳ thì khoản ngân sách quốc phòng này đã giảm đi 2% so với mức ngân sách quốc phòng năm 1991 của Anh. Trong năm 1993, chi tiêu quốc phòng đã giảm từ mức 4% xuống còn 3,4% trong tổng sản phẩm quốc dân, rồi chi tiêu quốc phòng năm 1995 đã giảm tiếp xuống chỉ còn 3% GDP. Tại Pháp, ngân sách quốc phòng năm tài khoá 1992 là 195 tỷ Pháp Lãng⁽¹⁾, chiếm tương ứng 14,8% và 3,26% trong tổng chi tiêu chính phủ và tổng sản phẩm quốc gia. Mức chi tiêu quốc phòng này sau khi cân đối với tỷ suất lạm phát thực tế đã giảm 2,3% so với chi tiêu quốc phòng năm 1991. Ở Đức, ngân sách quốc phòng trong năm tài khoá 1992 là 52,1 tỷ Mã Khắc⁽²⁾, chiếm 12,3% chi tiêu chính phủ và giảm 0,8% so với mức chi năm tài khoá 1991. Bắt đầu từ năm 1993, Đức đã tiến hành cắt giảm 1,5 tỷ Mã Khắc, tương ứng với mức giảm 3% chi tiêu quốc phòng mỗi năm. Tại Ý Đại Lợi⁽³⁾, ngân sách quốc phòng năm 1992 là 26.560,2 tỷ Lí Lạp⁽⁴⁾, giảm thực tế sau khi trừ mức lạm phát so với ngân sách quốc phòng năm trước đó. Ở Nhật Bản, ngân sách quốc phòng năm 1992 giữ nguyên ở mức 1% trên tổng sản phẩm quốc gia hàng năm.

Trái ngược với xu hướng giảm chi tiêu quốc phòng diễn ra ở Mỹ và các nước Phương Tây, một số quốc gia thuộc Thế giới thứ ba lại gia tăng chi tiêu quốc phòng cùng với đà tăng trưởng kinh tế nhằm củng cố khả năng quốc phòng. Ví như trường hợp Hàn Quốc khi thực thi chiến lược “Phòng Vệ”. Năm 1990, nước này đã chi tới 9 tỷ Mỹ kim, tương ứng với 5% tổng sản phẩm quốc gia cho quốc phòng. Năm 1991, con số này tăng tới 10,1 tỷ Mỹ kim, tức tăng tới 9% so với mức chi quốc phòng của năm tài khoá trước đó. Giữa các năm 1990 tới 1995, Hàn Quốc đã dự tính chi tới 240,3 tỷ Mỹ kim cho công tác nghiên cứu vũ khí, trang bị mới. Trong giai đoạn đầu thập niên 90, mức tăng chi quốc phòng của các nước trong khối Đông Minh đã tăng từ 5 tới 10% mỗi năm. Chẳng hạn Ấn Độ Ni Tây Á⁽⁵⁾ đã chi cho quốc phòng trong năm 1991 tăng tới 10% so với mức chi năm 1990, còn mức chi của Mã Lai Tây Á⁽⁶⁾ tăng 15%, của Tân Gia Va⁽⁷⁾ tăng 29% và của Thái Quốc^{(8 )} cũng tăng tới 20% cùng kỳ. Các nước này đã rất nỗ lực hiện đại hoá trang bị và vũ khí nhằm tăng cường lực lượng hải quân và không quân của mình. Xu hướng tương tự cũng diễn ra ở các nước Trung Đông và vùng Vịnh Ba Tư. Nước Sa Đặc A Lạp Bá⁽⁹⁾ đã tăng chi cho ngân sách quốc phòng thêm 800 triệu Mỹ kim so với năm tài khoá trước đó. Nước Khoa Uy Đặc⁽¹⁰⁾ dự kiến chi tới 5 tỷ Mỹ kim để mua sắm vũ khí, trang bị quân sự. Năm 1992, ngân sách quốc phòng của các nước Y Lăng⁽¹¹⁾, Tư Lợi Á⁽¹²⁾ và Thổ Nhĩ Kỳ đã tăng tương ứng là 17%, 16% và 8% so với mức chi ngân sách quốc phòng của năm tài khoá trước đó. Riêng nước Dĩ Sắc Liệt vẫn tăng chi quốc phòng thêm 300 triệu Mỹ kim bất kể tình trạng giảm phát kinh tế và tiết giảm chi tiêu chính phủ.

….

________
Chú thích:
⁽¹⁾Pháp Lãng: đồng Phờ-răng Pháp (Frans)
⁽²⁾Mã Khắc: đồng Mác Đức (Deutch Mark)
⁽³⁾Ý Đại Lợi: I-ta-li-a (Italy)
⁽⁴⁾Lí Lạp: đồng Lia (Lira)
⁽⁵⁾Ấn Độ Ni Tây Á: In-đô-nê-xi-a (Indonesia)
⁽⁶⁾Mã Lai Tây Á: Ma-lai-xi-a (Malaysia)
⁽⁷⁾Tân Gia Va: Xanh-ga-po (Singapore)
^{(8 )}Thái Quốc: Thái Lan
⁽⁹⁾Sa Đặc A Lạp Bá: Ả-rập Xê-út
⁽¹⁰⁾Khoa Uy Đặc: Cô-oét (Kuwait)
⁽¹¹⁾Y Lăng: I-Răng (Iran)
⁽¹²⁾Tư Lợi Á: Xi-ry (Syria)   

….

Đề cao chất lượng, cắt giảm số lượng binh lực

Nhằm đáp ứng các yêu cầu của việc điều chỉnh chiến lược quân sự mới, Mỹ và các nước Phương Tây đã tiến hành công tác nghiên cứu và hoàn thiện các nguyên tắc và phương án tăng cường chất lượng quân đội. Mỹ đã ban hành “Phương hướng phát triển 3 quân chủng tới năm 2000” và “Kế hoạch phát triển quốc phòng tới năm 2000”. Trong Báo cáo thường niên của Bộ quốc phòng năm 1993, Mỹ đã tuyên bố rằng các lực lượng chiến đấu của họ phải là lực lượng tinh nhuệ, có năng lực tác chiến đa dạng, có khả năng cơ động chiến đấu toàn cầu và đánh bại mọi kẻ thù một cách nhanh chóng, đồng thời có khả năng phản ứng linh hoạt trước mọi loại khủng hoảng. Để đáp ứng các mục tiêu này, các quân chủng hải-lục-không quân Mỹ đều tiến hành xây dựng hệ thống phương án chủ đạo của mình, theo đó Lục quân Mỹ đưa ra phương án xây dựng cơ cấu lục quân mới cho Thế kỷ 21 với khả năng điều động nhanh chóng tới mọi nơi trên thế giới, Hải quân Mỹ đề xuất phương châm “đánh từ ngoài biển vào bờ” để phục vụ quá trình xây dựng hải quân, còn Không quân Mỹ thì lại nêu ra ý niệm “linh hoạt toàn cầu phục vụ tác chiến toàn cầu”nhằm chỉ đạo công tác phát triển lực lượng không quân.


Ngay sau lễ nhậm chức vào tháng 1/1993, tổng thống Khắc Lâm Đốn đã quyết định tinh giản các lực lượng quân sự Mỹ. Theo kế hoạch tinh giản này, binh lực quân đội Mỹ sẽ giảm từ mức 2,1 triệu người của năm 1990 xuống còn 1,4 triệu người vào năm 1997; số đầu mối cơ quan bộ tư lệnh giảm từ 10 xuống 8; số lượng sư đoàn lục quân giảm từ 18 xuống 10; số lượng tàu hải quân giảm từ 547 xuống còn 340; số lượng tàu sân bay giảm từ 14 xuống 10; quân số lực lượng thủy quân lục chiến giảm từ mức 194.000 người xuống mức 159.000 người; số lượng không đoàn chiến đấu giảm từ 24 xuống 10. Đối với lực lượng hạt nhân chiến lược, Mỹ đã cắt giảm số lượng tên lửa đạn đạo liên lục địa từ mức 1.000 xuống mức 500; số lượng máy bay ném bom chiến lược từ mức 295 xuống mức 176; số lượng tàu ngầm mang tên lửa tấn công chiến lược từ mức 33 xuống còn 18. Theo ước đoán thì tới đầu Thế kỷ 21, nước Mỹ sẽ giảm số lượng đầu đạn hạt nhân chiến lược từ mức12.000 xuống còn 3.500.

Căn cứ vào các yêu cầu trong chiến lược quân sự của mình, các quốc gia Phương Tây và một vài nước đang phát triển cũng đã tiến hành cắt giảm quân số và nâng cao chất lượng quân đội theo hướng xây dựng một quân đội có khả năng phản ứng nhanh. Tài liệu “Quốc phòng Anh quốc trong thập niên 90” nêu rõ tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng quân đội và hướng sự ưu tiên vào công tác tái cấu trúc quân đội. Tới giữa thập niên 90, quân đội Anh sẽ được tinh giản binh lực từ mức 308.000 quân trong năm 1992 xuống mức 246.000 quân. Trong cùng kỳ, nước Anh sẽ nâng quân số và tăng cường năng lực chiến đấu cho lực lượng phản ứng nhanh của mình, đồng thời lên kế hoạch xây dựng 1 sư đoàn tăng, 1 sư đoàn bộ binh nhẹ và 1 sư đoàn không vận hỗn hợp để đóng góp cho lực lượng phản ứng nhanh của khối Bắc Ước. Nước Pháp với “Kế hoạch cho Lục quân tới năm 2000” và “Kế hoạch trang bị quân sự giai đoạn 1990-1993” xác định mục tiêu nâng cao năng lực tác chiến là hướng ưu tiên trong công tác tái cấu trúc quân đội và mục tiêu xây dựng một lực lượng phản ứng nhanh với 5 sư đoàn đặc nhiệm có quân số 47.000 lính. “Sách trắng về quốc phòng” của nước Đức, “Kế hoạch phát triển Lực lượng phòng vệ giai đoạn giữa 1991-1995” của Nhật Bản và “Sách trắng quốc phòng năm 1993” của Hà Lan tất thảy đều nêu rõ phương châm và phạm vi tinh giản binh lực và phát triển lực lượng phản ứng nhanh. Nhiều quốc gia đang phát triển cũng chú trọng tinh giản quân số và đề cao chất lượng trong công tác xây dựng quân đội.                   

….

….

Nâng cấp vũ khí và khí tài

Người Mỹ cho rằng yếu tố then chốt cho sức mạnh răn đe trong thời bình là dựa trên ưu thế về công nghệ. Trong khi tiến hành tinh giản binh lực và chi tiêu quốc phòng, quân đội Mỹ lại rất chú trọng tới công tác cải thiện điều kiện sinh hoạt cho binh sĩ và công tác phát triển vũ khí, khí tài chiến đấu mới. Nhằm giữ ưu thế công nghệ quân sự trong thế kỷ mới, Bộ quốc phòng Mỹ đã ban hành vào năm 1990 một chương trình nghiên cứu khai thác công nghệ then chốt trong bảy lĩnh vực: Trinh sát và truyền thông toàn cầu, công kích chính xác, chiếm ưu thế trên không và phòng không, khống chế hàng hải và chiếm ưu thế dưới mặt biển, các phương tiện chiến đấu mặt đất tiên tiến, khí tài điện tử và điện toán, công nghệ phần mềm. Ngoài ra, Mỹ cũng dành phần lớn ngân sách quốc phòng cho việc thúc đẩy khai thác công nghệ quốc phòng. Trong năm tài khóa 1993, cho dù có sự cắt giảm mạnh chi tiêu quân sự nhưng Mỹ vẫn rót tới 33,8 tỷ Mỹ kim cho công tác nghiên cứu khí tài kỹ thuật của các hệ thống vũ khí mới, nhiều hơn 1,8 tỷ Mỹ kim cho hạng mục tương tự trong năm tài khóa trước đó. Tới cuối thế kỷ 20, quân đội Mỹ chi hết 2 tỷ Mỹ kim cho công tác phát triển công nghệ thông tin. Trong các năm 1992 và 1993, chính quyền nước Anh chi cho quốc phòng 24,54 tỷ Bảng, trong đó dành 37% cho phát triển vũ khí, khí tài mới.


Một số nước thuộc Thế giới thứ ba đã tiến hành nhập khẩu vũ khí và khí tài tiên tiến đặc biệt cho hải quân và không quân nhằm thúc đẩy quá trình hiện đại hóa vũ khí và khí tài. Các nước như Ấn Độ, các nước thuộc khối Đông Minh, một số nước ở Trung Đông đã chi hàng trăm tỷ Mỹ kim cho việc mua sắm vũ khí, khí tài hiện đại.

....

….

Cải cách huấn luyện quân sự

Trong bản báo cáo tóm lược về cuộc Chiến tranh Vịnh Ba Tư năm 1991, nước Mỹ cho rằng một hệ thống các vũ khí, khí tài chiến đấu công nghệ cao đơn thuần mà thiếu nhân tố con người thì cũng trở nên vô dụng. Chỉ những người lính được huấn luyện một cách bài bản mới có thể nắm bắt, làm chủ được các vũ khí, khí tài công nghệ cao để chiến đấu giành thắng lợi. Nhiều quốc gia khác cũng xác định rằng huấn luyện quân sự là phương thức then chốt bảo đảm khả năng sẵn sàng chiến đấu cao của quân đội và đây đồng thời là quá trình hiện thực hóa một quân đội hiện đại. Chính vì xác định như vậy nên các nước này đã thực hiện nhiều biện pháp cụ thể như sau:


• Họ cho rằng các binh sỹ đều phải có trình độ hiểu biết cao về khoa học và công nghệ. Ở nước Anh, có tới 25% số lượng binh sỹ trong quân đội đã tốt nghiệp đại học, cao đẳng. Quân đội Pháp cũng có tới một phần tư binh sỹ có trình độ trung học chuyên nghiệp trở lên. Nước Đức, các sỹ quan chỉ huy cấp lữ đoàn trở lên ngoài việc trải qua khóa huấn luyện cơ bản 21 tháng còn phải dự khóa huấn luyện chuyên ngành 8 tháng tại Học viện Hán Bảo⁽¹⁾.

• Họ đề ra phương châm kết hợp huấn luyện với thực hành. Lục quân Pháp yêu cầu binh lính thuộc các phân đội dưới cấp trung đoàn phải tham gia huấn luyện dã ngoại theo tổ trong 100 ngày, rồi hợp tổ huấn luyện chiến thuật phối hợp chiến đấu toàn trung đoàn trong khoảng thời gian từ 45 tới 60 ngày. Tại Anh và Ý Đại Lợi, tất cả các đơn vị cấp lữ đoàn phải tham gia các cuộc diễn tập hiệp đồng binh chủng thường niên. Các quốc gia Tây Âu tin rằng “công tác đào tạo quân sự đích thực” phải được tiến hành thông qua các cuộc diễn tập quân sự. Đây chính là các cuộc kiểm nghiệm toàn diện công tác huấn luyện binh sỹ trong các mặt quân sự, chính trị, giáo dục, tâm lý và năng lực thể chất.

• Họ chú trọng tới việc tận dụng các trung tâm huấn luyện chuyên ngành và các giáo cụ huấn luyện hiện đại. Trong những năm gần đây, Lục quân Mỹ đã tái triển khai “các cuộc tập trận Lộ Dịch Tư An Na⁽²⁾” và thiết lập sáu phòng thực nghiệm chiến đấu nhằm phát triển các hệ thống mẫu học cụ giá rẻ có hiệu năng cao phục vụ công tác huấn luyện chiến đấu cho binh sỹ. Tại Anh cũng có tới ba trung tâm đồ sộ phục vụ huấn luyện tác chiến đặc nhiệm. Nước Pháp có những 13 trung tâm huấn luyện lớn đảm bảo công tác huấn luyện 3 khóa mỗi năm cho các đơn vị cấp trung đoàn. Ở Đan Mạch, hiện có 3 trung tâm huấn luyện chuyên ngành cho phép bắn đạn thật phục vụ các đơn vị cấp tiểu đoàn, trung đoàn lục quân, các đơn vị không quân, pháo binh và học viên các học viện quân đội.          

....
________
Chú thích:
⁽¹⁾Hán Bảo: Hăm-buốc (Hamburg)
⁽²⁾Lộ Dịch Tư An Na: Lu-xi-a-na (Louisiana)

….

Giải trừ quân bị và kiểm soát vũ trang

Trong thời kỳ Lãnh chiến, việc giải trừ quân bị và kiểm soát vũ trang chỉ thuần túy mang tính hình thức. Sau Lãnh chiến, việc này đã đạt được những bước tiến đáng kể. Thế nhưng cùng với việc cắt giảm binh lực và ngân sách quốc phòng, thì mối đe dọa của việc phổ biến các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt như vũ khí hạt nhân, vũ khí hóa học và vũ khí sinh học lại đang hiện hữu. Trong khi cộng đồng quốc tế đang nỗ lực kiểm soát các loại vũ khí hủy diệt này thì hiện đang nổi lên xu hướng chạy đua trong nghiên cứu, phát triển và mua sắm các loại vũ khí quy ước công nghệ cao. Ngoài ra, Mỹ và các nước Phương Tây đang áp dụng tiêu chuẩn kép trong kiểm soát vũ trang khiến cục diện giải trừ quân bị và kiểm soát vũ trang ngày càng trở nên phức tạp.


Mỹ và Liên Xô cũ là hai siêu cường và cũng là mục tiêu chính của hoạt động giải trừ quân bị và kiểm soát vũ trang. Năm 1991, hai nước này đã đạt được thỏa thuận cắt giảm 30% kho vũ khí tấn công hạt nhân chiến lược và phá hủy toàn bộ kho vũ khí hóa học. Tháng 1/1993, Mỹ và Nga đã ký Hiệp định SALT II. Theo điều khoản của Hiệp định này, tới năm 2003 cả Nga và Mỹ chỉ duy trì số lượng đầu đạn hạt nhân tương ứng là 3.000 và 3.500, nhưng họ vẫn được quyền nâng cấp chất lượng của chúng và điều đó vẫn đặt ra mối nguy lớn cho hòa bình và an ninh thế giới. Điều này có nghĩa là mặc dù với việc cắt giảm số lượng kho vũ khí hạt nhân chiến lược, nhưng cả Nga và Mỹ vẫn duy trì số lượng vũ khí đáng kể có khả năng đe dọa hòa bình và an ninh thế giới. Hai nước này vì thế vẫn được xem là có vị thế bá quyền hạt nhân.

Dù hai siêu cường đã bắt đầu cắt giảm số lượng vũ khí hạt nhân, nhưng nguy cơ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt trên thế giới vẫn còn tồn tại. Theo ước tính tới cuối thập niên 90 thì có tới 9 nước đang phát triển sở hữu vũ khí hạt nhân, trên 30 nước sở hữu vũ khí hóa học và 20 nước sở hữu công nghệ tên lửa đạn đạo tầm xa. Nếu các nhóm khủng bố với tay tới được các loại vũ khí này thì trật tự và an ninh quốc tế sẽ còn trở nên rối rắm hơn nữa. Vì thế, công tác ngăn chặn và khống chế hoạt động phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đã trở thành mục tiêu chung của toàn thế giới. Bộ trưởng quốc phòng Mỹ A Tư Bình⁽¹⁾ đã từng lên tiếng rằng việc phổ biến toàn cầu trong lĩnh vực công nghệ tên lửa đạn đạo và vũ khí hủy diệt hàng loạt đã tạo ra sự uy hiếp nghiêm trọng và đầy rủi ro cho nền an ninh của nước Mỹ kể từ sau Lãnh chiến. Chính quyền tổng thống Khắc Lâm Đốn đã đưa nội dung này thành vấn đề cốt lõi mà chiến lược phòng thủ của Mỹ cần phải giải quyết trong thời gian sớm nhất, đồng thời yêu cầu áp dụng các biện pháp tích cực trong các lĩnh vực chính trị, ngoại giao và quân sự nhằm ứng phó với nguy cơ phổ biến các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt như hạt nhân, hóa học và sinh học. Tuy nhiên, mọi người cần lưu ý rằng Mỹ và các quốc gia Phương Tây khác hiện đang áp dụng tiêu chuẩn kép trong việc ngăn ngừa và chặn đứng hoạt động phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Một mặt, họ chĩa mũi dùi áp lực và đe dọa vào các nước cứng đầu thuộc Thế giới thứ ba. Mặt khác, họ lại làm ngơ cho một vài nước thân Phương Tây.

Đồng thời với việc Mỹ và một số nước Phương Tây cố gắng ngăn chặn đà phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, thì họ lại nỗ lực phát triển các loại vũ khí thông thường công nghệ cao rồi đem bán lượng lớn vũ trang hiện đại này cho các nước thuộc Thế giới thứ ba. Trong kế hoạch mua sắm quốc phòng giai đoạn 1995-1999, Mỹ đã quyết định phát triển loại máy bay chiến đấu ẩn hình F-22, hệ thống tên lửa phòng không hiện đại Patriot, các loại đạn tên lửa dẫn đường chính xác và các hệ thống tác chiến điện tử công nghệ cao. Nhật Bản phối hợp cùng Mỹ trong việc phát triển các hệ thống tên lửa chiến thuật, mua sắm hệ thống máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không E-2C, cũng như thúc đẩy chương trình nghiên cứu máy bay tiêm kích FSX. Nga dự kiến trang bị máy bay tiêm kích Mig-29B, hệ thống tên lửa phòng không S-300, các loại tàu chiến hiện đại trang bị hệ thống tác chiến điện tử và các loại vũ khí công nghệ cao khác. Sau Chiến tranh Vịnh Ba Tư, một số nước Trung Đông đã nhập các loại vũ khí, trang bị hiện đại trị giá trên 30 tỷ Mỹ kim từ Mỹ và các nước Phương Tây. Tới năm 1995, tổng giá trị mua sắm vũ trang của nhóm nước này đạt mức 54,6 tỷ Mỹ kim, nếu tính thêm chi phí huấn luyện và bảo dưỡng vũ khí trang bị thì con số lên tới 127,4 tỷ Mỹ kim. Các quốc gia khối Đông Minh cũng chi rất mạnh tay cho việc mua sắm tàu chiến và máy bay chiến đấu hiện đại.

Số liệu thống kê cho thấy trong năm 1991, riêng Mỹ đã ký kết các hợp đồng bán vũ khí cho hơn 50 nước với mức lợi nhuận đạt 9 tỷ Mỹ kim, năm 1992 con số lợi nhuận vượt mức 10 tỷ Mỹ kim và năm 1993 đạt mức 15,7 tỷ Mỹ kim. Điều này cho thấy giải trừ quân bị và kiểm soát vũ trang vẫn là một vấn đề quốc tế quan trọng và phức tạp.           

….

________
Chú thích:
⁽¹⁾A Tư Bình: Át-pin (Les Aspin)

….

Khai phát hệ thống an ninh khu vực

Các hệ thống an ninh khu vực hiện đang nổi lên như một dạng các chiến lược toàn cầu có cấu trúc theo hướng mở rộng đa cực. Ở Châu Âu, sự tan rã của khối Điều ước Hoa Sa đã chấm dứt những đối đầu giữa hai tập đoàn quân sự lớn. Một vài quốc gia cựu thành viên Điều ước Hoa Sa ở Trung và Đông Âu đã xin gia nhập khối Bắc Ước. Mỹ và các nước Phương Tây cũng mong muốn mở rộng khối Bắc Ước tới các nước cựu thù này. Thế nhưng người Nga La Tư lại phản đối gay gắt vì cho rằng khối Bắc Ước có thể mở rộng không gian chiến lược của nó tới các vùng biên viễn của nước Nga, và đây là điều không thể chấp nhận được. Tại một cuộc họp của Hội nghị an ninh Châu Âu được tổ chức gần đây, tổng thống Mỹ Khắc Lâm Đốn và tổng thống Nga Diệp Lợi Khâm⁽¹⁾ đã cãi vã gay gắt về chủ đề này. Tổng thống Khắc Lâm Đốn khăng khăng cho rằng khối Bắc Ước cần đông tiến, trong khi tổng thống Diệp Lợi Khâm chủ trương tuyệt đối không để Mỹ khống chế Châu Âu và toàn bộ thế giới.



Nhiều vấn đề nội bộ mới cũng đã phát sinh trong quan hệ giữa Mỹ và các nước Phương Tây. Trước tiên, Liên minh Tây Âu đã chuyển biến từ một “diễn đàn quân sự” sang một tổ chức phòng thủ Châu Âu thực thụ. Trong tháng 12/1991, tại một hội nghị được tổ chức tại Mã Tư Đặc Lý Hách Đặc⁽²⁾, Cộng đồng Kinh tế Châu Âu đã tuyên bố rằng Liên minh Tây Âu là một cấu phần của liên minh chính trị Châu Âu và là cầu nối giữa Cộng đồng Châu Âu và khối Bắc Ước. Ngày 1/11/1993, Cộng đồng Châu Âu bắt đầu xúc tiến “Điều ước Liên minh Châu Âu”, theo đó Cộng đồng Châu Âu có thẩm quyền ban hành chiến lược chung về an ninh, đối ngoại và quốc phòng. Trong thời gian này, các nước Pháp, Đức và Tỉ Lợi Thời⁽³⁾ tiến hành thành lập các trung đoàn Châu Âu do Liên minh Tây Âu chỉ huy. Hội đồng an ninh Châu Âu vốn là cơ quan đối thoại an ninh nội khối, với Liên Xô cũ và các nước khối Đông Âu đã được chuyển thành cơ quan phụ trách các vấn đề an ninh và tin cậy lẫn nhau, đàm phán giải trừ quân bị, hợp tác và điều chỉnh xung đột. Châu Âu hiện có một cấu trúc an ninh gồm khối Bắc Ước, Ủy ban Châu Âu, Liên minh Tây Âu và Ủy ban An ninh và Hợp tác tại Châu Âu (hiện đã đổi thành Tổ chức An ninh và Hợp tác Châu Âu). Việc tranh chấp quyền chi phối chính sách giữa các nước Châu Âu và Mỹ đang ngày một trầm trọng. Nước Đức đã dám nói “Không” với Mỹ. Pháp và Anh lại rất bất mãn với việc Mỹ dỡ bỏ cấm vận vũ khí tại Ba Tư Ni Á⁽⁴⁾. Ý Đại Lợi từ chối hợp tác trong cuộc can thiệp quân sự của Mỹ vào Tác Mã Lí⁽⁵⁾. Tại một hội nghị của Ủy ban An ninh và Hợp tác Châu Âu, tổng thống Pháp Mật Đặc Lãng⁽⁶⁾ đã thẳng thừng phản đối đề xuất cho khối Bắc Ước đông tiến của Mỹ. Ngày 18/11/1994, lãnh đạo hai nước Pháp và Anh đã gặp nhau tại Ba Lê⁽⁷⁾ để thông qua quyết định thành lập “Không quân Anh-Pháp” và “Ban chỉ huy hợp nhất Không quân Anh-Pháp”. Hai nước này còn đạt được các thỏa thuận khác về phòng thủ Châu Âu trong tương lai, lĩnh vực hợp tác quân sự song phương và giải quyết xung đột tại Ba Tư Ni Á.   

….

________
Chú thích:
⁽¹⁾Diệp Lợi Khâm: En-xin (Boris Yeltsin)
⁽²⁾Mã Tư Đặc Lý Hách Đặc: Maastricht
⁽³⁾Tỉ Lợi Thời: Bỉ (Belgium)
⁽⁴⁾Ba Tư Ni Á: Bốt-xnhi-a (Bosnia)
⁽⁵⁾Tác Mã Lí: Xô-ma-li (Somali)
⁽⁶⁾Mật Đặc Lãng: Mít-tơ-răng (Mitterrand)
⁽⁷⁾Ba Lê: Pa-ri (Paris)   

….

Trong quãng thời gian này, khu vực Châu Á – Thái Bình Dương cũng lên kế hoạch thiết lập một hệ thống an ninh mới, rồi đưa kế hoạch này vào chương trình nghị sự của mình. Dựa trên cục diện ổn định và phát triển kinh tế mới tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, một số quốc gia khu vực chủ chốt đã đưa ra đề xuất thiết lập một hệ thống an ninh song phương hoặc đa phương mới cho khu vực. Trong chuyến thăm Nam Hàn diễn ra vào năm 1992, tổng thống Nga Diệp Lợi Khâm đã gợi ý tạo dựng một “hệ thống đàm phán đa phương” và một “Trung tâm hòa giải xung đột” có chức năng điều phối an ninh và hợp tác trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Trong tháng 7/1993, chính quyền tổng thống Mỹ Khắc Lâm Đốn đưa ra ý tưởng thành lập một “Cộng đồng Châu Á – Thái Bình Dương mới”. Chưa hết, căn cứ trên hệ thống an ninh hiện hữu, Nhật Bản lại khăng khăng đòi phát triển một hệ thống an ninh đa phương và bám lấy ý tưởng “chính sách hai mặt.” Các nước thuộc khối Đông Minh qua “Diễn đàn An ninh khu vực Đông Minh” đồng tình với việc phát triển một hệ thống an ninh mà tất cả các nước Châu Á - Thái Bình Dương có thể tham dự. Trong tháng 10/1994, các nước thành viên khối Đông Minh đã tổ chức hội nghị thượng đỉnh thứ hai ở thành phố Mậu Vật⁽¹⁾ thuộc Ấn Độ Ni Tây Á và ban hành “Công cáo Mậu Vật” thông báo nghị trình thảo luận và tham vấn về các vấn đề hợp tác kinh tế và an ninh trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Một số nước ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương đã phản đối và chỉ trích cái gọi là nền dân chủ và nhân quyền kiểu Mỹ. Không còn gì để nghi ngờ rằng đấy chính là những thách thức cho nỗ lực của Mỹ nhằm duy trì địa vị thống trị bằng cách dựng lên một hệ thống chính trị và kinh tế mới trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.     


Thêm vào đó, những biến đổi to lớn đang diễn ra tại các khu vực Trung Đông, Châu Phi và Châu Mỹ, diễn ra bên trong các tổ chức hợp tác kinh tế chính trị và bên trong các hệ thống hợp tác an ninh và đối thoại. Đơn cử Khu vực tự do thương mại Bắc Mỹ được thiết lập ngày 1/1/1994, kế đến là hội nghị thượng đỉnh các nước Châu Mỹ. Điều này chắc chắn sẽ thúc đẩy tiến bộ chính trị, hợp tác kinh tế và ổn định xã hội trong khu vực và cho các nước Châu Mỹ.

….

________
Chú thích:
⁽¹⁾Mậu Vật: Bô-go (Bogor)

….

Các cuộc chiến tranh cục bộ và xung đột vũ trang

Sau sự cáo chung của trật tự thế giới lưỡng cực, một số quốc gia và nhân dân ở vài nơi trên thế giới, vốn từng bị đặt dưới ách thống trị của hai siêu cường và chịu nhiều mất mát chiến tranh trong nhiều thập kỷ, đã thể hiện ước nguyện mạnh mẽ trong việc chấm dứt các cuộc xung đột và căng thẳng. Với sự cổ xúy của Liên Hiệp Quốc và cộng đồng quốc tế, xu hướng sử dụng đàm phán hòa bình để chấm dứt nội chiến và tranh chấp giữa các nước ngày càng trở nên phổ biến và đem lại không ít thành quả. Nam Phi đã chấm dứt chế độ phân biệt chủng tộc và thực hiện hòa giải dân tộc. Trong cuộc bầu cử diễn ra vào năm 1994, ngài Mạn Đức Lạp⁽¹⁾ đã trúng cử tổng thống. Tại các nước Nạp Mễ Tỉ Á⁽²⁾, Mạc Tang Tỉ Khắc⁽³⁾ và An Ca Lạp⁽⁴⁾, các bên nội chiến liên tục đạt được thỏa thuận ngừng bắn để tiến tới tuyển cử và đàm phán. Tại Trung Đông, các nước A Lạp Bá và Dĩ Sắc Liệt đã tái khởi động các vòng đàm phán hòa bình tại Áo Tư Lục (Na Uy) trong năm 1991. Tới năm 1993, phía Ba Lặc Tư Thản⁽⁵⁾ và Dĩ Sắc Liệt đã đạt được thỏa thuận trao quyền tự trị cho người Ba Lặc Tư Thản tại các khu vực Gia Sa⁽⁶⁾ và Kiệt Lý Khoa⁽⁷⁾. Năm 1994, Ba Lặc Tư Thản và Dĩ Sắc Liệt đã chính thức ký kết văn kiện tự trị tại Khai La^(8'). Tiếp đó, Ước Đán⁽⁹⁾ và Dĩ Sắc Liệt cùng ra “Tuyên ngôn Hoa Thịnh Đốn⁽¹⁰⁾” để bình thường hóa quan hệ hai nước, chấm dứt 46 năm đối đầu. Những tiến bộ đáng kể trong tiến trình hòa bình Trung Đông chắc chắn sẽ thúc đẩy tiến trình hòa bình giữa Tự Lợi Á và Dĩ Sắc Liệt, cũng như giữa Lê Ba Nộn⁽¹¹⁾ và Dĩ Sắc Liệt. Ở Châu Á, Tô Liên đã rút quân khỏi A Phú Hãn, Việt Nam lui binh khỏi Giản Bộ Trại⁽¹²⁾ và tất cả các đảng phái đối lập tại Giản Bộ Trại đã tham dự bầu cử để xây dựng tổ quốc. Kinh nghiệm lịch sử cho thấy những tranh chấp giữa các nước cần phải được giải quyết qua thương lượng hòa bình. Đây chính là cách thức duy nhất và tốt nhất để giải quyết vấn đề.


Ở khía cạnh khác, sự sụp đổ của Tô Liên đã làm mất đi đối trọng quyền lực. Trong quá khứ, giữa hai siêu cường, hai tập đoàn quân sự lớn và hai kiểu ý thức hệ xã hội đã tồn tại tình trạng đối đầu căng thẳng. Các cuộc xung đột sắc tộc và dân tộc, giao tranh phe phái và vấn đề lãnh thổ đã không có cơ hội bùng phát. Nhưng với sự mất đối trọng quyền lực, tình trạng đối đầu đã ngày càng trở nên căng thẳng hơn dẫn tới chung cuộc là hàng loạt các cuộc chiến tranh cục bộ và xung đột vũ trang bùng phát giữa các nước. Tại Châu Âu, chiến tranh Nam Tư Lạp Phu⁽¹³⁾ và Ba Tư Ni Á đã bùng phát trong vùng Ba Nhĩ Cán⁽¹⁴⁾ vốn từng một thời gian dài sống trong yên bình. Tại một số quốc gia độc lập và vùng tự trị, chiến tranh và xung đột đã diễn ra liên miên. Tại vùng Vịnh Ba Tư, nước Y Lạp Khắc⁽¹⁵⁾ tiến hành xâm lược nước Khoa Uy Đặc làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trong nhân dân yêu chuộng hòa bình thế giới và dẫn tới cuộc Chiến tranh Vịnh Ba Tư của các nước đồng minh do Mỹ dẫn đầu. Đây là cuộc chiến tranh cục bộ tàn khốc và tốn kém nhất kể từ sau Đệ nhị Thế chiến, đồng thời cũng là cuộc chiến có sử dụng lượng lớn vũ khí, trang bị công nghệ cao. Tại Châu Phi và Châu Mỹ, một số cuộc chiến cục bộ và xung đột vũ trang cũng đã nổ ra. Theo một thống kê sơ bộ, trong năm 1993 thế giới có tới 32 cuộc chiến tranh cục bộ và xung đột vũ trang, trong số đó có 12 cuộc tiếp diễn từ năm 1992. Trong số các cuộc chiến tranh cục bộ và xung đột vũ trang vừa nêu, số vụ diễn ra trên lãnh thổ Tô Liên cũ là 10, số vụ tại vùng Ba Nhĩ Cán là 3, số vụ tại vùng Trung Đông là 3, Châu Phi có 1 vụ, Châu Mỹ La Tinh có 1 vụ và Châu Á có 1 vụ. Điều này cho thấy các vùng xung đột Châu Phi, Châu Á và Châu Mỹ La Tinh đã lùi vào quá khứ. Ngày nay, Châu Âu và và vùng Tô Liên cũ hiện đang trở thành bãi chiến trường với các cuộc chiến tranh và xung đột diễn ra triền miên. Năm 1994 thế giới có tới 39 cuộc chiến tranh cục bộ và xung đột vũ trang (con số cao hơn một chút so với số vụ của năm 1993), với 13 vụ phát sinh và 26 vụ tiếp diễn từ năm 1993. Tới thời điểm này, 24 vụ trong số đó đã chấm dứt và 15 vụ vẫn đang tiếp diễn.

....        
________
Chú thích:
⁽¹⁾Mạn Đức Lạp: Man-đê-la (Nelson Madela)
⁽²⁾Nạp Mễ Tỉ Á: Nam-mi-bi-a (Namibia)
⁽³⁾Mạc Tang Tỉ Khắc: Mô-dăm-bích (Mozambique)
⁽⁴⁾An Ca Lạp: Ăng-gô-la (Angola)
⁽⁵⁾Ba Lặc Tư Thản: Pa-lét-xtin (Palestine)
⁽⁶⁾Gia Sa: Ga-da (Gaza)
⁽⁷⁾Kiệt Lý Khoa: Gie-chi-rô (Jechiro)
^(8')Khai La: Cai-rô (Cairo)
⁽⁹⁾Ước Đán: Gioóc-đan (Jordan)
⁽¹⁰⁾Hoa Thịnh Đốn: Oa-xinh-tơn (Washington)
⁽¹¹⁾Lê Ba Nộn: Li-băng (Lebanon)
⁽¹²⁾Giản Bộ Trại: Căm-pu-chia (Cambodia)
⁽¹³⁾Nam Tư Lạp Phu: Nam Tư (Yugoslavia)
⁽¹⁴⁾Ba Nhĩ Cán: Ban-căng (Balkan)
⁽¹⁵⁾Y Lạp Khắc: I-rắc (Iraq)

….

Thêm nhiều hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc và sự can thiệp của Phương Tây

Sau khi Lãnh chiến chấm dứt, Liên Hiệp Quốc đã đóng một vai trò quan trọng trong công tác gìn giữ hòa bình. Điều này đã thúc đẩy mạnh mẽ các bên xung đột dừng giao tranh để ngồi vào bàn thương lượng. Số liệu cho thấy sau bốn thập kỷ tính từ thời điểm thành lập Liên Hiệp Quốc tới năm 1988, Liên Hiệp Quốc đã thực hiện sứ mệnh gìn giữ hòa bình 16 lần. Nhưng chỉ từ năm 1989 tới 1994, Liên Hiệp Quốc đã phải tiến hành công tác này tới 18 lần trên các địa bàn Châu Á, Châu Phi, Trung Đông và Châu Âu. Chỉ tính 17 sứ mệnh gìn giữ hòa bình đã có trên 70 quốc gia tham gia với 2.000 giám sát viên quân sự và hơn 73.000 lính Mũ nồi Xanh. Năm 1994, chi phí cho các sứ mệnh gìn giữ hòa bình vào khoảng 3,6 tỷ Mỹ kim.


Các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc giúp các bên xung đột tăng cường đàm phán và kiềm chế giao tranh. Tuy nhiên công tác này cũng là công cụ can thiệp mới của Mỹ và các nước Phương Tây như một biểu hiện của thói bá quyền và cường quyền chính trị. Bọn họ cổ xúy cho thuyết “Nội chiến không phải là công việc nội bộ và nhân quyền cao hơn chủ quyền quốc gia”, lấy đó làm cớ can thiệp vào công việc nội bộ của nước khác dưới chiêu bài “dân chủ, cải cách” và “nhân quyền”. Họ áp đặt quan điểm “nhân quyền” của mình lên đầu người dân nước khác, xua quân vào nước khác tác oai tác quái tùy thích với luận điệu “vãn hồi hòa bình”, tìm cách lật đổ chính quyền, thiết lập các “vùng cấm bay” và “an toàn khu”, bắt bớ lãnh tụ của lực lượng phản kháng. Những hành động này đã gây tâm lý bất an cho các nước Thế giới thứ ba.   

././.

Chú thích:
⁽¹⁾Hải Địa: Ha-i-ti (Haiti)

….

Cao Hằng nguyên là nghiên cứu viên công tác tại Sở nghiên cứu kinh tế và chính trị thế giới thuộc Viện Khoa học xã hội Trung Quốc/中国社会科学院, với lĩnh vực chuyên môn về các vấn đề môi trường an ninh và chiến lược tương lai.


Trong bài viết này, Cao Hằng nêu rằng: “Sau khi kết thúc Lãnh chiến, trọng tâm chiến lược của các nước lớn trên thế giới đã chuyển từ đối đầu quân sự có sử dụng vũ khí hạt nhân sang tranh giành quyền lực giữa các nước đồng minh. Tuy nhiên, việc thường xuyên tăng cường binh lực vẫn là một xu thế lịch sử tất yếu, nên chúng ta cần nghiên cứu một cách nghiêm túc những đặc điểm mới của cục diện quân sự thế giới”.

....

….

Xây dựng lực lượng

Thế chiến dường như ít có nguy cơ nổ ra kể từ sau khi cuộc Lãnh chiến kết thúc. Mặc dù các cuộc chiến tranh khu vực vẫn thường xuyên bùng phát nhưng các cường quốc trên thế giới đã không còn nhúng tay can thiệp như trước đây. Các nước này theo đuổi phương châm lấy chất lượng vũ khí trang bị thay cho số lượng chi tiêu quốc phòng. Nước Mỹ đã tiếp tục cắt giảm ngân sách quốc phòng và thu gọn binh lực. Thí dụ vào năm 1990, chi tiêu quốc phòng của Mỹ là 301,6 tỷ Mỹ kim, năm 1991 chỉ còn 297,2 tỷ Mỹ kim, năm 1992 là 295 tỷ Mỹ kim, năm 1993 là 293,5 tỷ Mỹ kim, năm 1994 là 263,4 tỷ Mỹ kim, và năm 1995 con số chi tiêu dự kiến còn ở mức thấp hơn nữa. Trong giai đoạn 1993-1998, Mỹ sẽ giảm 60 tỷ Mỹ kim chi tiêu quân sự ở nước ngoài. Nga La Tư cũng làm tương tự bằng việc cắt giảm quân số và chi tiêu quốc phòng liên tiếp trong nhiều năm. Thí dụ năm 1994, các đơn hàng quốc phòng của nước này đã giảm 70%, trong khi các chương trình nghiên cứu công nghệ quốc phòng giảm đi 40%. Từ năm 1988 tới năm 1992, Nga đã thu gọn 40% quân số thường trực. Từ năm 1992 tới 1993, Nga đã giảm số lượng tàu chiến đấu từ 548 chiếc xuống còn 460 chiếc; và tới năm 2000 dự kiến chỉ còn 300 chiếc. Ngân sách quốc phòng của Nga trong năm 1994 là 29 tỷ Mỹ kim. Trong các năm 1993-1994, Nga đã cắt giảm 600.000 lính, đưa biên chế quân đội xuống mức 2.200.000 quân, tới năm 1996 thì quân số chỉ còn 1.900.000 quân. So với Mỹ và Nga, các nước như Anh, Pháp và Nhật có mức cắt giảm khiêm tốn hơn. Nhật Bản đã tăng ngân sách quốc phòng từ 0,9% tới 6,11% trong năm 1990 do chi phí lương bổng chiếm tới 40% chi tiêu quốc phòng và giá cả các mặt hàng hậu cần tăng cao.


Việc cắt giảm quân số và chi tiêu quốc phòng không được thực hiện một cách đồng đều giữa các quân binh chủng trong quân đội từng nước. Trong thực tế, việc cắt giảm này chú trọng vào việc lấy chất lượng thúc đẩy sự phát triển. Thí dụ do tình hình mới, người Mỹ tập trung trang bị cho binh lính các vũ khí, khí tài công nghệ cao và rèn luyện chiến thuật ứng phó với các cuộc chiến tranh khu vực. Trong mảng tên lửa, Mỹ chú trọng việc thiết lập hệ thống phòng thủ khu vực. Nhìn chung, Mỹ tăng cường ưu tiên hoàn thiện năng lực phản ứng nhanh. Một số nước nhỏ như các nước khối Đông Minh do khiếp đảm với Chiến tranh vùng Vịnh Ba Tư nên cũng đã theo gót các nước lớn trong việc “lấy chất lượng thúc đẩy sự phát triển” lực lượng.           

....

….

Chuẩn bị cho Chiến tranh theo chiều sâu

Chuẩn bị cho “chiến tranh theo chiều sâu” là căn cứ của hệ thống “Đại Chiến lược”. Sau khi Lãnh chiến chấm dứt, các nước lớn trên thế giới đã nghiêm túc vận dụng nguyên lí này hơn bao giờ hết. Họ đã tiến hành phát triển lực lượng, vũ khí và khí tài công nghệ cao. Mỹ và các nước Phương Tây đã chính thức đình chỉ các chương trình chiến lược được lập ra từ thời Lãnh chiến nhằm phục vụ Sáng kiến phòng thủ chiến lược và các trạm không gian để chuyển sang chương trình chiến lược xây dựng “Xa lộ thông tin”. Khỏi phải ngờ xét rằng đây chính là phần chính yếu trong việc chuẩn bị cho chiến tranh theo chiều sâu và là bước tiến lớn trong công tác quân sự.


Thực tế cho thấy toàn cầu sẽ trở thành một chiến trường thống nhất, trong đó các loại vũ khí, khí tài truyền thống như tên lửa đạn đạo vượt đại châu, máy bay, tàu chiến và xe tăng sẽ chuyển thành hệ thống vũ khí thông tin. Cuộc chiến này sẽ không còn ranh giới giữa các lực lượng quân sự với dân thường, đồng thời những tác động của chiến tranh sẽ tập trung hơn. Vì thế các cường quốc trên thế giới đã tập trung mọi nỗ lực theo hướng chuẩn bị cho hình thức chiến tranh này. Chúng ta có thể nói rằng hầu như mọi lĩnh vực có liên quan tới tiềm lực tổng thể của đất nước đều có liên hệ mật thiết tới việc “chuẩn bị cho chiến tranh theo chiều sâu”.                   

....

….

Các cuộc chiến tranh khu vực

Sau Lãnh chiến, nguy cơ bùng phát chiến tranh giữa các cường quốc thế giới ít có khả năng diễn ra, nên họ đã tập trung hơn tới hình thức phòng thủ tập thể và kiềm chế các cuộc chiến tranh khu vực. Cuộc chiến Vùng vịnh Ba Tư là một ví dụ. Trong những năm gần đây, chiến lược của Mỹ là cùng lúc đánh thắng cả hai cuộc chiến tranh khu vực. Mỹ bắt tay với Nhật và một số nước khác nhằm thiết lập “hệ thống phòng thủ tên lửa khu vực. Ở Tây Âu, Mỹ dụng tâm cải tổ khối Bắc Ước để xử lý vấn đề Ba Tư Ni Á. Ngoài ra, Mỹ còn thắt chặt liên hệ với các nước khối Đông Minh để phòng ngừa các cuộc chiến tại vùng biển Hoa Nam. Các cường quốc này còn tìm mọi cách để hợp thức hóa các hành động của mình dưới chiêu bài Hội đồng bảo an như vụ Mỹ cùng các nước lớn đạt được lệnh thiết lập vùng cấm bay tại Y Lạp Khắc. Thực tế mà nói là cho tới hiện tại, các nước Phương Tây đã giành được thứ quyền lực chiến lược nhờ lợi dụng danh nghĩa “các hoạt động gìn giữ hòa bình”.


Cũng trong giai đoạn sau Lãnh chiến, các cuộc xung đột vốn từng bị sự đối đầu Xô-Mỹ kiềm chế đã được dịp giải thoát. Nguyên do của các cuộc chiến tranh khu vực thường bắt nguồn từ sự nô dịch do lịch sử để lại, mâu thuẫn dân tộc, xung đột sắc tộc và lãnh thổ, tranh giành quyền lực, xâm nhập ngoại bang, tranh cướp tài nguyên, biến động kinh tế và chạy đua vũ trang. Những năm gần đây, các cuộc chiến tranh khu vực đã diễn ra thường xuyên hơn và nhiều hơn, với các điểm nóng tiềm ẩn đã phát triển thành các điểm nóng thực sự và địa bàn của các cuộc chiến tranh khu vực đã dịch chuyển. Trước và ngay khi cuộc Lãnh chiến vừa chấm dứt, các khu vực Trung Đông, Châu Phi và Châu Á Thái Bình Dương là các địa bàn tồn tại xung đột. Tuy nhiên gần đây đã có những bước tiến đáng kể trong tiến trình hòa bình Trung Đông. Các cuộc hội đàm song phương đã cải thiện quan hệ giữa người Dĩ Sắc Liệt với người Ba Lặc Tư Thản, giữa người Ước Đán với người Dĩ Sắc Liệt, cũng như giữa người Dĩ Sắc Liệt với người Tư Lợi Á. Cuộc xung đột Y Lạp Khắc-Khoa Uy Đặc đã được giải quyết thông qua con đường chính trị, bằng việc Y Lạp Khắc chính thức công nhận chủ quyền của Khoa Uy Đặc cũng như đường biên giới giữa Y Lạp Khắc và Khoa Uy Đặc. Các cuộc chiến tranh vẫn còn âm ỉ tại Châu Phi (Lỗ Vượng Đạt⁽¹⁾ và Tác Mã Lí⁽²⁾) nhưng số cuộc chiến đã giảm đi. Tại khu vực Châu Á Thái Bình Dương, các cuộc chiến giữa Ấn Độ và Ba Cơ Tư Thản, nội chiến tại Giản Bộ Trại đã được đặt trong tầm kiểm soát. So với các khu vực vừa nêu thì xứ Ba Tư Ni Á và vùng nam Cao Gia Tác⁽³⁾ đã nổi lên thành các khu vực xung đột. Sự chuyển dịch này cho thấy các cuộc xung đột đã được tăng cường và có sự can dự mạnh mẽ từ bên ngoài. Điều này đã trở thành một xu hướng cần được đặc biệt lưu ý.         

....
________
Chú thích:
⁽¹⁾Lỗ Vượng Đạt (卢旺达): Ru-an-đa (Rwanda)
⁽²⁾Tác Mã Lí (索马里): Xô-ma-li (Somalia)
⁽³⁾Cao Gia Tác(高加索): Cáp-ca-dơ (Caucasus)

….

Các cuộc chiến tranh khu vực công nghệ cao

Sau Lãnh chiến, các cuộc chiến tranh khu vực công nghệ cao đã trở thành nhân tố chủ đạo. Những năm gần đây, việc ứng dụng công nghệ trong các cuộc chiến tranh khu vực đang ngày càng gia tăng. Các cường quốc đặt trọng tâm chiến lược quân sự của họ vào việc triển khai tầm xa và thống nhất các hệ thống tác chiến quân binh chủng “hải-lục-không quân”. Để thực hiện mục tiêu này, các quân binh chủng cần được chuyển từ hạ tầng “cơ giới hóa” sang “công nghệ thông tin”. Nước Mỹ trong quá trình hiện thực hóa mục tiêu này đã tiến hành cắt giảm quy mô binh lực và ngân sách quốc phòng để tập trung vào việc xây dựng năng lực tác chiến công nghệ cao trong các cuộc chiến tranh khu vực, hình thành dạng “bộ đội kỹ thuật số”, “chiến trường kỹ thuật số” và “chiến tranh kỹ thuật số”. “Khai thác triệt để công nghệ thí điểm” đã trở thành khẩu hiệu trong quá trình phát triển lực lượng của Mỹ.



Quản lý nguy cơ

Sau Lãnh chiến, các nước lớn trên thế giới bước vào thời kỳ tái điều chỉnh các lĩnh vực quân sự, chính trị và kinh tế trong nước. Họ đã thực hiện chính sách can dự gián tiếp thông qua cơ chế “quản lý nguy cơ” khi phát sinh khủng hoảng nhằm giải quyết các cuộc chiến tranh và xung đột khu vực, trừ trường hợp cuộc Chiến tranh vùng Vịnh Ba Tư. Ở Hải Địa, Hàn Quốc, Y Lạp Khắc và Ba Tư Ni Á, nước Mỹ và đồng minh đã áp dụng chính sách giành thắng lợi mà không cần động binh. Điều đó có nghĩa những nước lớn như Mỹ sẽ vẫn tiếp tục duy trì một lực lượng đa quân binh chủng nhằm tránh nguy cơ tụt hậu về quân sự và rơi vào thế bất lợi so với các nước khác, đồng thời lấy quân sự làm “lực lượng răn đe” và hỗ trợ cho công tác ngoại giao.   

....

….

Gia tăng tình trạng phổ biến hạt nhân và mua sắm vũ khí

Sau Lãnh chiến, một số cường quốc đã tiến hành cắt giảm binh lực và ngân sách quốc phòng vì lợi ích của chính mình. Việc kiềm chế ngân sách quốc phòng đã trở thành xu hướng chung tại các nước này. Trong những năm gần đây, Nhật Bản vác các nước khối Đông Minh đã thúc đẩy các nước khác (trong đó có cả Trung Quốc) sớm gia nhập hệ thống đăng ký mua sắm vũ khí của Liên Hiệp Quốc nhằm gia tăng tính minh bạch. Cũng trong thời gian này, Nhật Bản và các nước khối Đông Minh lại tăng mạnh ngân sách quốc phòng và thay thế các hệ thống vũ khí cũ bằng vũ khí công nghệ cao. Theo tính toán của Nhật, ngân sách quốc phòng của nước này đã đạt mức 45,9 tỷ Mỹ kim (đứng thứ hai sau Mỹ). Các con số thống kê của Phương Tây cho thấy các nước khu vực Đông Nam Á gần đây đã trở thành thị trường mua vũ khí đứng thứ hai trên thế giới sau khu vực Trung Đông.


Thêm nữa, tình trạng buôn lậu nhiên liệu hạt nhân đã trở thành một trong các nhân tố thúc đẩy phổ biến hạt nhân. Theo nguồn tin Phương Tây, Đức và Nga là các nguồn cung chính, đồng thời cũng là các trạm trung chuyển các yếu tố phổ biến hạt nhân cho một số nước vừa và nhỏ muốn thủ đắc loại nhiên liệu và công nghệ này. Thực tế cho thấy sự tồn tại đồng thời của hiện tượng vài cường quốc cắt giảm ngân sách quốc phòng, trong khi các nước vừa và nhỏ thì ngược lại làm tăng tính bất ổn và khó dự đoán đối với cục diện thế giới.         

....

….

Mối quan hệ quân sự Nga-Mỹ

Sau Lãnh chiến, Mỹ và Nga đã thiết lập quan hệ “đối tác chiến lược”. Tuy nhiên những năm gần đây, do những biến chuyển trong nội bộ nước Nga mà mối quan hệ này đã phát sinh nhiều sóng gió:

- Xung đột nảy sinh giữa Mỹ và Nga xung quanh việc một số nước Trung Đông và Châu Âu gia nhập khối Bắc Ước. Chính quyền Nga lo lắng cho nguy cơ an ninh tại vùng lãnh thổ phía tây đất nước. Thực tế, Nga và Mỹ đã đối đầu nhau trong vấn đề Nam Tư Lạp Phu. Tháng 2/1994, Nga đã điều lực lượng duy trì hòa bình tới đây.


- Mỹ và Nga đã tranh cãi gay gắt quanh chủ đề lực lượng duy trì hòa bình tại vùng lãnh thổ thuộc Liên Xô cũ. Chính quyền Nga cho rằng họ có thể dẫn dắt các quốc gia độc lập hậu Liên Xô vào một nên kinh tế hợp nhất có hàm lượng công nghệ cao và một tổ chức hợp tác chính trị khu vực trong một thời gian ngắn. Chính quyền Nga còn yêu cầu Phương Tây công nhận họ có đặc trách duy trì hòa bình ở phần phía Đông thuộc Liên Xô cũ. Thế nhưng cả Mỹ lẫn Phương Tây lại e ngại rằng khu vực an ninh chiến lược của họ sẽ bị uy hiếp nếu Nga bành trướng thế lực như Đế quốc Nga La Tư trước đây. Các quan chức Mỹ đã từng tuyên bố: “Nhà cầm quyền nước Mỹ sẽ sử dụng mọi biện pháp nhằm ngăn ngừa tình huống xấu nhất diễn ra ở nước Nga”.

- Cả Mỹ lẫn Nga chưa bao giờ từ bỏ việc tranh giành ảnh hưởng ở khu vực Trung Đông. Hai năm vừa qua, Nga không chỉ khôi phục việc cung cấp vũ khí cho Tư Lợi Á, mà còn lờ đi việc tuồn vũ khí lậu cho Y Lạp Khắc. Tháng 10/1994, Nga công khai chỉ trích Mỹ triển khai quân tới khu vực này. Ngoài ra, cả Nga lẫn Mỹ còn khơi mào cãi vã và ngấm ngầm cạnh tranh với nhau. Các quan chức Mỹ nói rằng vẫn tồn tại nhiều nguy cơ ở nước Nga và chủ nghĩa dân tộc cực đoan chẳng chóng thì chầy sẽ xuất hiện. Tháng 11/1994, tổng thống Nga Diệp Lợi Khâm nói thẳng ra rằng Mỹ luôn chĩa mũi dùi ngoại giao và quân sự vào Nga và điều đó sẽ kéo cả hai nước vào các cuộc xung đột quân sự.     

....

….

Hai cường quốc này sẽ tiếp tục tiến hành điều chỉnh sách lược đối nội và đối ngoại của mình, đặc biệt trong lĩnh vực quân sự, nhằm ứng phó với đủ thứ vấn đề toàn cầu. Một số xu hướng nổi bật trong chiến lược quân sự toàn cầu là:

Cục diện “Không có đại chiến, nhưng thường xuyên có tiểu chiến” tiếp diễn: Sau Lãnh chiến, cục diện thế giới trở thành “một siêu cường ngày càng mạnh hơn”. Thế nhưng nước Mỹ sẽ vẫn không đạt được mục tiêu thống trị thế giới, mà sẽ từng bước bị suy giảm tầm ảnh hưởng và mất khả năng khống chế tình hình quốc tế. Nhất là trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt giữa các nước đồng minh thì cơ hội sử dụng vũ lực trên trường quốc tế bị kiềm chế mạnh. Điều đó có nghĩa nước Mỹ sẽ không thể phát động một cuộc chiến tranh lớn. Với sự sụp đổ của Liên Xô thì trong 10 tới 15 năm tới, sẽ không có nước nào đủ khả năng trở thành một siêu cường đủ sức thách thức Mỹ. Thậm chí nếu nước Nga có hồi phục thì nó cũng không thể mạnh như Liên Xô trước đây do hiện trạng thế giới đã được đa cực hóa sẽ khống chế nguy cơ sử dụng vũ lực trong quan hệ Nga-Mỹ. Loại hình chiến tranh nhỏ lại khác. Chúng sẽ diễn ra một cách thường xuyên và không ngừng nhất là ở các khu vực Ba Nhĩ Cán, Cao Gia Tác và Châu Phi. Trong vài năm tới, các cuộc chiến tranh nhỏ sẽ xuất hiện nhiều hơn. Theo dự kiến thì tới giữa thập niên 1990, các cuộc chiến tranh loại này sẽ liên tục bùng phát rồi giảm dần cho tới thập niên 2000. Ở miền Trung và Nam Á phụ cận Trung Quốc, các cuộc chiến tranh nhỏ sẽ tiếp diễn dai dẳng và bùng phát trở lại. Dĩ nhiên một số điểm nóng tiềm ẩn (tỉ như khu vực biển Nam Trung Quốc) sẽ có thể trở thành điểm nóng thực sự. Các khu vực như Trung Mỹ và Châu Mỹ La Tinh sẽ thường xuyên bùng phát các cuộc chiến tranh nhỏ.

Các cường quốc tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu vũ khí: Sau Lãnh chiến, các cường quốc theo đuổi chiến lược “xây dựng quân đội về chất”. Vì vậy để tiết giảm chi phí và thay thế các vũ khí lạc hậu, họ đã đẩy mạnh việc xuất khẩu vũ khí và khí tài quân sự. Nước Mỹ đã lợi dụng cuộc Chiến tranh vùng Vịnh Ba Tư để bán một lượng lớn vũ khí cho các nước Trung Đông và Đông Nam Á. Nước Nga thúc đẩy việc xuất khẩu vũ khí để trang trải các khó khăn kinh tế trong nước. Trở về sau chuyến thăm Ấn Độ, tổng thống Diệp Lợi Khâm đã tăng cường việc bán vũ khí và chuyển giao công nghệ quốc phòng cho cả Ấn Độ lẫn Ba Cơ Tư Thản. Các nước Anh, Pháp, Đức và Ý Đại Lợi cũng không muốn bị tụt lại phía sau theo xu hướng này. Căn nguyên của chiến lược này nằm ở chỗ “muốn chế ra các loại vũ khí chất lượng thì phải đẩy mạnh công tác xuất khẩu để lấy chi phí nghiên cứu phát triển”. Muốn kiềm chế Đệ tam thế chiến và các bất ổn thì cần phải có vũ khí. Muốn phát triển kinh tế và thúc đẩy phát triển công nghệ cao trong nước, các nước trên cũng cần tích lũy ngoại tệ từ việc xuất khẩu vũ khí. Xét về mức độ tăng trưởng của thị trường vũ khí thì thị trường khu vực Trung Đông đang co lại, thị trường khu vực Đông Nam Á hiện đã bão hòa, còn thị trường khu vực Ba Nhĩ Cán đang phát triển.          


Kêu gọi tăng cường “hệ thống duy trì hòa bình” của Liên Hiệp Quốc: Sau Lãnh chiến, các cuộc chiến tranh và xung đột khu vực đã thường xuyên nảy sinh trên khắp thế giới. Muốn ổn định cục diện này cần có một hệ thống an ninh hữu hiệu để thay thế cục diện quốc tế lưỡng cực chủ yếu do Liên Xô và Mỹ khống chế trước đây. Nhờ sự tiến triển của bối cảnh thế giới đa cực mà Liên Hiệp Quốc đã giành lại được trách nhiệm lịch sử của mình. Thực ra thì Liên Hiệp Quốc cũng từng thực thi vai trò tổ chức lực lượng duy trì hòa bình một cách tích cực tại Giản Bộ Trại, vùng Vịnh Ba Tư, vùng Cao Gia Tác, Tác Mã Lí, Lỗ Vượng Đạt và Ba Tư Ni Á. Thế nhưng hầu hết các hoạt động duy trì hòa bình vừa nêu đều không những không đạt được mục tiêu của Hội đồng bảo an Liên Hiệp Quốc, mà còn đem lại rất nhiều hệ lụy. Để khắc phục điều này, một số nước đã đề xuất thiết lập lực lượng phản ứng nhanh thường trực của Liên Hiệp Quốc. Chắc chắn điều này sẽ gây nhiều tranh cãi, nhưng chí ít việc Liên Hiệp Quốc đứng ra quản trách lực lượng đó cũng tỏ ra dễ được hầu hết các nước thành viên chấp nhận hơn. Vì thế trong tương lai, những lời kêu gọi tăng cường các sứ mệnh duy trì hòa bình của Liên Hiệp Quốc sẽ ngày càng gia tăng, và qua đó xuất hiện thời cơ cho việc ổn định trật tự thế giới.          

....

….

Cục diện phức tạp hơn trong việc cắt giảm vũ khí hạt nhân Nga-Mỹ: Sau Lãnh chiến, giữa Mỹ và Nga La Tư đã đạt được các thỏa thuận về việc khống chế số lượng vũ khí hạt nhân. Số liệu cho thấy cả hai phía đã thực hiện nhiều bước chuẩn bị nhưng rồi lại gặp trở ngại phát sinh do phía Nga La Tư điều chỉnh chính sách đối ngoại. Người Nga La Tư muốn lấy vũ khí hạt nhân để khôi phục địa vị siêu cường trước đây, nên đã yêu cầu phía Mỹ xem xét lại các thỏa thuận vũ khí hạt nhân đã ký kết. Tháng 5/1994, ngoại trưởng Nga La Tư đã tuyên bố rằng chính sách đối ngoại của nước này sẽ thay đổi theo hướng không còn hùa theo Phương Tây nữa. Thay vì đó, nước này sẽ áp dụng chính sách đối ngoại cân bằng động với nhiều trung tâm quyền lực khác nhau trên thế giới nhằm đối trọng quyền lực theo hướng có lợi cho Nga. Về phía Mỹ, phe Cộng Hòa đã chiếm ưu thế và nắm được nhiều vị trí quan trọng ở cả Thượng viện lẫn Hạ viện trong cuộc bầu cử giữa kỳ, cho phép họ thi hành “một chính sách cứng rắn hơn” với người Nga. Điều này làm tăng tính phức tạp trong mối tương quan quân sự Nga-Mỹ, và đặt ra vấn đề liệu các thỏa thuận về cắt giảm vũ khí hạt nhân có được hai nước thực thi tới cùng hay không.             


“Xung đột quân sự” gián tiếp giữa Nga và Mỹ sẽ nảy sinh khi đụng chạm tới khu vực Trung Đông và Đông Âu: Sau khi Lãnh chiến kết thúc, các khu vực như Trung Đông và Đông Âu đã trở thành chỗ cho Nga La Tư cùng Cộng đồng các quốc gia độc lập tranh giành ảnh hưởng với các thế lực quốc tế khác. Mỹ không những không làm suy yếu khối Bắc Ước sau khi Liên Xô và khối Điều ước Hoa Sa tan rã, mà ngược lại còn muốn khối Bắc Ước mở rộng thêm nữa. Trong chuyến công du Châu Âu diễn ra vào tháng 6/1994, tổng thống Mỹ Lâm Khắc Đốn tuyên bố rằng khối Bắc Ước cần, phải và sẽ được mở rộng vào năm tiếp theo. Lộ trình này được thực hiện theo hai bước: bước thứ nhất là mở rộng tầm tác chiến của khối Bắc Ước tới khu vực Trung Đông và bước thứ hai sẽ dung nạp các nước Trung và Đông Âu vào khối quân sự này. Bám vào điều này, phía Nga cho rằng do có sự thay đổi trong cán cân quân sự của khối Điều ước Hoa Sa, nên mọi hành động của khối Bắc Ước trong các khu vực này cần phải xét tới ý kiến của phía Nga và việc mở rộng khối Bắc Ước là một động thái chống Nga. Theo quan điểm của phía Nga, ba nước vùng biển Ba La Đích⁽¹⁾ nằm ngoài sự kiềm tỏa của Nga, còn các nước khác thuộc Liên Xô cũ thì không. Để thử ý đồ của khối Bắc Ước, Nga đã đòi các nước Phương Tây công nhận họ có “đặc quyền” thi hành chính sách duy trì hòa bình tại vùng lãnh thổ Liên Xô cũ và tại khu vực Đông Âu. Qua phép thử này, Nga đã quyết định đình hoãn việc rút quân khỏi Đông Âu và cắt giảm vũ khí hạt nhân, đồng thời củng cố sự hợp nhất quân sự giữa các nước cộng hòa độc lập thuộc Liên Xô cũ. Điều này cho thấy Nga sẽ không nhượng bộ trong các vấn đề quân sự và đang thiết lập một “tuyến phòng thủ” để dùng khi có đối đầu quân sự với người Mỹ. Dĩ nhiên, sự “đối đầu quân sự” này nếu có cũng chỉ ở mức giới hạn và gián tiếp chứ không còn mang sắc thái như hồi Lãnh chiến, nhưng sẽ không bao giờ mất đi.             

....
________
Chú thích:
⁽¹⁾biển Ba La Đích (波罗的海): biển Ban-tích

….

Nhật Bản sẽ hoàn thành giai đoạn “chuẩn bị” để trở thành một siêu cường quân sự: Sau Lãnh chiến, Nhật Bản đang ở trong một cục diện an ninh quốc tế đã có sự biến đổi đáng kể, theo đó nước này không còn chấp nhận mô thức “ một nước có nền kinh tế lớn, nhưng vị thế chính trị mờ nhạt và quân lực yếu ớt”. Chỉ vì những áp lực trong nước và quốc tế mà nước này vẫn chưa dám công khai tham vọng trở thành “siêu cường quân sự”, rồi tiến tới “siêu cường chính trị quốc tế” của mình mà thôi. Những năm gần đây, Nhật Bản đòi được làm thành viên thường trực của An Lý Hội nhằm thực thi vai trò của một siêu cường chính trị. Thế nên những hoạt động trong vài thập niên gần đây của nước này cần phải được xem xét và dự báo một cách nghiêm túc. Theo các quan chức Nhật Bản, điều chắc chắn là nước này đã thủ đắc lượng nhiên liệu và công nghệ hạt nhân đủ cho việc chế tạo khoảng 1000 tới 2000 trái bom nguyên tử. Gần đây, nước này lại nhập thêm một lượng lớn nhiên liệu hạt nhân. Nhật Bản cũng có khả năng chế tạo tên lửa đạn đạo liên lục địa qua công nghệ tên lửa đẩy H2. Hải quân Nhật cũng có sức mạnh hàng đầu tại khu vực Đông Á và đang không ngừng nâng cao năng lực tác chiến biển khơi. Chính quyền Nhật cũng đã từ bỏ “nguyên tắc ba không hạt nhân” để cho phép triển khai lực lượng tấn công hạt nhân của Mỹ tại nước này, đồng thời không còn duy trì chính sách “chỉ phòng vệ trên đất nhà”. Nhật Bản cũng tự trà đạp lên chính bản Hiến pháp Hòa bình của mình khi ban hành luật cho phép Lực lượng Phòng vệ tham gia các chiến dịch duy trì hòa bình. Nhật cũng là nước có ngân sách quốc phòng đứng thứ hai trên thế giới sau Mỹ. Chính quyền Nhật Bản hiện đang cổ xúy cho “chủ nghĩa dân tộc mới” và tích cực chuẩn bị cho việc trở thành siêu cường quân sự thế giới. Nhìn chung Nhật Bản có thể trở thành siêu cường hạt nhân chỉ trong vòng vài tháng nếu giới cầm quyền ở nước này muốn làm như vậy và nước này đã tới ngưỡng hoàn tất giai đoạn chuẩn bị để trở thành một siêu cường.                   


Vẫn còn khoảng cách lớn về năng lực quân sự giữa Trung Quốc với các nước hữu quan, và Trung Quốc sẽ phải đương đầu với thách thức quân sự lớn: Sau Lãnh chiến, Trung Quốc ít phải đối mặt với sự uy hiếp quân sự từ các cường quốc. Thế nhưng trong tương lai, khoảng cách giữa Trung Quốc và các cường quốc hữu quan sẽ ngày càng rộng ra. Điều này do tỷ mức chi tiêu quốc phòng tính theo đầu người của Trung Quốc cực thấp so với các cường quốc hữu quan và hiện trạng này sẽ không dễ khắc phục trong ngắn hạn. Vũ khí công nghệ cao của Trung Quốc vẫn còn rất èo uột và chưa giúp gì nhiều cho các lực lượng vũ trang. Trình độ học vấn của binh lính Trung Quốc vẫn chưa đáp ứng được các đòi hỏi của chiến tranh hiện đại và cũng không dễ mà sớm cải thiện. Theo đánh giá của Phương Tây đối với “chất lượng” của kho vũ khí hạt nhân và thông thường, thì các nước và nhóm nước như Ấn Độ, các nước khối Đông Minh, Đài Loan, Nhật Bản, Nga La Tư và Mỹ có chất lượng vũ khí cao hơn vũ khí Trung Quốc. Hiện “khoảng cách chất lượng” này vẫn ngày một mở rộng một cách nhanh chóng. Vì vậy, Trung Quốc đang phải đối mặt với nguy cơ tụt hậu nghiêm trọng và cần phải nghiêm túc xử lý nguy cơ này.   

././.

....

Châu Á – Thái Bình Dương là một khu vực trọng yếu trong cộng đồng quốc tế. Sau sự sụp đổ của trạng huống phân cực và Lãnh chiến, vị trí chiến lược của khu vực này đang ngày càng được đề cao. So với các khu vực khác trên thế giới thì cục diện an ninh hiện thời của khu vực Châu Á – Thái Bình Dương tương đối ổn định. Trong thời gian diễn ra cuộc Lãnh chiến, hầu hết các nước trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương đã không dấn quá sâu vào các xung đột với hai khối đối địch Đông – Tây. Vì thế nên khi Lãnh chiến kết thúc, tiềm lực tương đối của khu vực này vẫn được giữ ở thế cân bằng. Hầu hết các nước trong khu vực này đều thi hành chính sách đối ngoại hòa bình, trung lập và không liên kết. Trong những thập niên gần đây, các nước trong khu vực đã tập trung vào việc phát triển kinh tế và theo đuổi chính sách lấy phát triển kinh tế để thúc đẩy ổn định chính trị, rồi lại lấy ổn định chính trị để bảo vệ sự nghiệp phát triển kinh tế. Tuy nhiên cũng do nhiều vấn đề lịch sử còn sót lại nên khu vực Châu Á – Thái Bình Dương vẫn tồn tại nhiều mâu thuẫn gây chia rẽ và đầy rẫy nguy cơ tiềm ẩn. Sự chênh lệch và đa dạng về trình độ chính trị, kinh tế, quân sự và văn hóa đang gây ra nhiều bất ổn trong công tác tăng cường an ninh và dẫn tới một cục diện phức tạp trong an ninh của khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.



Tự lực hóa giải các mối uy hiếp đến từ bên ngoài     

Do các nguyên cớ lịch sử nên tại nhiều nước Châu Á – Thái Bình Dương vẫn còn tồn tại nhiều xung đột và mâu thuẫn nội bộ. Để duy trì sự thống nhất đất nước và ổn định xã hội, chính sách an ninh của một số nước Châu Á – Thái Bình Dương từ lâu đã hướng trọng tâm vào việc nội trị. Cùng với sự sụp đổ của các khối nước lớn, sự điều chỉnh học thuyết quân sự của Nga và Mỹ, sự phát triển nhanh chóng của các nền kinh tế trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương và xu hướng hiện đại hóa nhanh chóng, các nước Châu Á – Thái Bình Dương đã chuyển trọng tâm chính sách của mình từ nội trị sang phòng thủ hướng ngoại. Các nước này sẽ chủ yếu dựa trên chính sách tự vệ cá nhân và phòng thủ tập thể nhằm đảm bảo an ninh nước mình và sự ổn định, hòa bình trong khu vực. Trong Lãnh chiến, các nước khối Đông Minh bám vào chiếc ô bảo vệ của nước Mỹ, trong khi mấy nước trên bán đảo Trung Nam⁽¹⁾ do Việt Nam dẫn đầu lại dựa vào sự trợ giúp về kinh tế và quân sự từ Liên Xô. Sau Lãnh chiến, các nước này phải dựa vào chính mình để tự vệ và duy trì an ninh. Điều này dẫn tới việc họ phải chuyển trọng tâm chính sách sang tự lực cánh sinh trong việc bảo đảm an ninh trong nước và ứng phó với các mối uy hiếp đến từ bên ngoài. Trong thập niên 1970, công tác phòng vệ quân sự của các nước khối Đông Minh chủ yếu được dùng vào việc xử lý lực lượng phiến quân tham gia hoạt động chống phá nhà nước. Khi phiến quân suy yếu hay bị trấn áp thì cũng là thời điểm diễn ra những biến chuyển trong cục diện khu vực và quốc tế, khiến các nước khối Đông Minh phải tập trung ứng phó với các uy hiếp đến từ bên ngoài và các cuộc chiến tranh hiện đại thay vì dẹp đám nội loạn trong nước.     

....

________
Chú thích:
⁽¹⁾Bán đảo Trung Nam: Bán đảo Đông Dương

....

Tập trung vào an ninh và phát triển    

Trong thời kỳ Lãnh chiến, sự đối đầu giữa hai khối quân sự và chính trị do Liên Xô và Mỹ dẫn đầu bắt nguồn từ sự khác biệt ý thức hệ và thể chế. Sau Lãnh chiến, mối mâu thuẫn ý thức hệ giữa hai khối này đã bị xóa bỏ. Hiện nay theo quan điểm về việc phát triển một cục diện chính trị thế giới mới, các nước Phương Tây đã không còn chú trọng vào việc phản kháng Chủ nghĩa xã hội nữa do phong trào xã hội chủ nghĩa đang ở giai đoạn thoái trào và không còn là một mối đe dọa đối với thế giới Phương Tây nữa.


Sự điều chỉnh mâu thuẫn ý thức hệ giữa các nước đã dẫn tới sự điều chỉnh tình hình quốc tế từ liên kết chính trị khu vực sang liên kết kinh tế khu vực. Trong Lãnh chiến, các nhóm liên kết kinh tế khu vực được phân chia dựa theo chế độ chính trị và xã hội của mỗi quốc gia. Mối quan hệ thương mại và kinh tế giữa các nước khác hệ thống phải chịu sự chi phối của các mối quan hệ chính trị. Nhiều nhóm liên kết kinh tế khu vực có đặc trưng ở nội dung an ninh tập thể. Khối Đông Minh được lập ra trong thời kỳ Lãnh chiến chính là nhằm đáp ứng các đòi hỏi chính trị và an ninh của các nước thành viên. Sau khi sự đối đầu Đông Tây bị xóa bỏ thì các nhóm kinh tế khu vực mới thôi khai thác mâu thuẫn ý thức hệ. Nhiều quốc gia Châu Á-Thái Bình Dương đã từ bỏ cuộc đấu tranh ý thức hệ và điều chỉnh đường lối đối nội, đối ngoại của mình theo hướng tập trung vào duy trì hòa bình và phát triển nhằm thích ứng với cục diện thế giới mới. Một số nước thậm chí còn tiến hành cải cách thể chế chính trị của mình.

Tuy nhiên, sự phát triển của các nhóm liên kết kinh tế khu vực lại gây ra nhiều xung đột xung quanh vấn đề an ninh và phát triển. Trong quá trình ganh đua nhắm tới các lợi ích cốt lõi, Nhật Bản là đối thủ số một của Mỹ. Điều này khiến các mâu thuẫn giữa Mỹ và Nhật Bản sẽ ngày càng trở nên nghiêm trọng trong thời gian tới.

....
  

....

Lợi ích an ninh trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế và quân sự đang ngày một trở nên rõ ràng   

Sau Lãnh chiến, các mối bang giao quốc tế đã hướng trọng tâm vào vấn đề kinh tế dù còn tồn tại nhiều hệ lụy từ cuộc Lãnh chiến. Những thể chế xưa cũ từ thời Lãnh chiến vẫn còn hiện hữu cho dù lịch sử đã sang trang. Những kho vũ khí hạt nhân và ngành công nghiệp vũ khí vẫn tiếp tục được duy trì. Trong khi phải mất nhiều thời gian mới có thể xóa bỏ hết hậu quả của giai đoạn chạy đua vũ trang giữa các cường quốc trước đây, thì xu hướng chạy đua vũ trang khu vực lại đang trên đà gia tăng. Nước Mỹ đang tái phối môi trường phòng thủ khu vực Châu Á-Thái Bình Dương và bố trí cấu trúc quân lực của mình theo hình nan quạt, với sức mạnh Mỹ làm trung tâm và các hiệp ước quân sự song phương với các đồng minh khu vực như Mỹ - Nhật Bản, Mỹ - Hàn Quốc, Mỹ - Phi Luật Tân, Mỹ - Thái Quốc và Mỹ - Úc Đại Lợi Á.

Một số phương thức tư duy mang tính định hướng và quan điểm quốc phòng hình thành từ thời Lãnh chiến sẽ vẫn tiếp tục ảnh hưởng tới chính sách quốc phòng của các nước hữu quan trong thời kỳ này. Tuy nhiên, nhóm quan điểm đổi mới tập trung vào an ninh kinh tế đang từng bước trở nên chủ đạo. Với sự hình thành một trật tự thế giới mới thì kỷ nguyên ganh đua vì quốc lực tổng hợp dựa trên kinh tế của các bên đang tới gần.

Trong thời kỳ Lãnh chiến, mức độ quyền lực và tranh giành lợi ích chủ yếu đạt được thông qua phương diện quân sự, theo đó quân lực xác định vị thế quốc tế của một quốc gia. Hiện tượng “cường quốc quân sự nhưng kinh tế èo uột” và “cường quốc kinh tế nhưng quân sự èo uột” là một hệ quả đầy tương phản giữa các thế lực quân sự và kinh tế trong các mối quan hệ quốc tế. Kiểu hiện tượng này sẽ không thể tồn tại trong giai đoạn lĩnh vực kinh tế chiếm địa vị chi phối các lĩnh vực khác. Ảnh hưởng của kinh tế tới chính trị đang ngày một gia tăng. Trên thị trường quốc tế, nước giàu không những mở rộng tầm ảnh hưởng, gia tăng lợi nhuận, củng cố đồng nội tệ và cân đối được tài khoản vãng lai, mà còn nâng cao được uy tín và vị thế chính trị của mình. Cạnh tranh kinh tế đang giữ một vai trò quan trọng và thay thế quân sự trong việc chi phối các mối bang giao quốc tế.               

Sự tiến bộ nhanh chóng về khoa học công nghệ và việc ứng dụng công nghệ cao trong hoạt động sản xuất đã giúp các nước phát triển vừa tập trung hơn nữa vào công cuộc phát triển nội địa, vừa đẩy nhanh quá trình tích tụ, tập trung tư bản. Điều này quay lại giúp họ chuyển hóa cạnh tranh từ sức mạnh quân sự và chính trị sang quốc lực tổng hợp và nhất là sức mạnh kinh tế. Nhân tố kinh tế đã trở thành một yếu điểm khi xem xét vị thế quốc tế của một nước. Trong chiến lược chung của mỗi nước, phát triển kinh tế đóng một vai trò quan trọng trong các mối bang giao khu vực và quốc tế, đồng thời liên kết kinh tế khu vực chiếm vị trí quan trọng trong công tác chính trị khu vực. Các khối liên kết khu vực đã chuyển sang hợp tác kinh tế thay vì hợp tác quân sự chính trị và các khối này cũng nhấn mạnh tới quan điểm anh ninh tổng hòa chính trị, kinh tế và quốc phòng thay vì chỉ an ninh quân sự thuần túy. 
 
....

....

Chống lại các giá trị Phương Tây   

Những vụ tranh chấp sắc tộc nghiêm trọng vẫn tồn tại dai dẳng do những thù hận lịch sử và sự mất cân đối kinh tế chính trị mà những kẻ thực dân mang lại. Do vậy đang từ trạng thái toàn vẹn lãnh thổ, một nước có thể bị chia năm xẻ bảy thành các vùng lãnh thổ khác nhau. Nếu phần đông được thúc đẩy bởi ý thức thống nhất dân tộc thì hoàn toàn có thể tiến hành việc tái thống nhất. Thế nhưng, với các nước nhiều dân tộc thì luôn gặp vấn đề xung đột sắc tộc, vốn dĩ là thứ rất khó xử lý đồng thời với mục tiêu duy trì sự thống nhất. Do sự phát triển mất cân đối trong kinh tế chính trị vùng miền và sự tác động từ bên ngoài, những kẻ ly khai dân tộc thường có khuynh hướng làm cho xung đột ngày càng trầm trọng hơn. Sự kết hợp giữa chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa vị kỷ dân tộc và chủ nghĩa dân tộc cực đoan ở một số nước sẽ tạo ra xu hướng chống lại xu thế hòa bình và thịnh vượng chung của thế giới.

Vấn đề tôn giáo đang ngày càng trở thành một nhân tố quan trọng trong các cuộc xung đột và an ninh tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Khu vực này vốn là một trong ba cái nôi sản sinh ra các tôn giáo trên thế giới, đồng thời cũng là giao điểm của đủ mọi nền văn hóa. Nơi đây tồn tại những khác biệt lớn giữa các tôn giáo và giữa các nhánh tôn giáo, đồng thời những mâu thuẫn và xung đột tôn giáo đó rất khó để hóa giải. Trong những năm gần đây, có hai điểm nổi bật trong vấn đề tôn giáo thu hút được sự quan tâm của toàn thế giới: sự thống nhất tôn giáo tại các quốc gia, khu vực và ý định tham chính lộ liễu của tôn giáo đã công kích trực diện vào hệ thống thế quyền của nhà nước. Các cuộc bạo động xã hội mang màu sắc tôn giáo, những hệ lụy và xung đột kéo theo đang là những vấn đề nổi cộm. Tranh chấp tôn giáo hòa cùng xung đột sắc tộc luôn làm phức tạp và trầm trọng thêm các mâu thuẫn và tranh chấp xã hội.       


Tuy thế cũng còn có khá nhiều những điểm chung về văn hóa, nhất là các giá trị và quan điểm, tồn tại trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Thành thực mà nói chính nền văn hóa chung này đã tạo ra những tiền đề cho việc thúc đẩy hợp tác và ổn định trong khu vực.

Đồng thời với việc các nước khu vực Châu Á – Thái Bình Dương phản kháng lại các giá trị Phương Tây, văn hóa Phương Đông hay văn hóa Khổng giáo hiện đại đã có tác động to lớn trong việc thúc đẩy sự thống nhất và phát triển ở các nước Châu Á – Thái Bình Dương. Các nền văn hóa Đông Á, trong đó nền văn hóa Trung Hoa giữ vai trò khởi phát và từng có giai đoạn phát triển huy hoàng thời cổ đại, đã tác động sâu sắc tới nền văn minh. Ngày nay nó tiếp tục có sức lôi cuốn mạnh mẽ đối với xã hội hiện đại. Trong thập niên qua, chính quyền Tân Gia Ba đã cổ xúy nền văn hóa Khổng giáo với mục tiêu uốn nắn thói ích kỷ, vụ lợi và hưởng lạc quá độ và giúp dân chúng khỏa lấp khoảng trống tinh thần trong đời sống hiện đại. Những điểm mấu chốt của nền văn hóa Phương Đông là tính tự lập, đức tin, vị tha, ôn hòa, trung thực và bao dung. Mọi người đều tin rằng sự phát triển kinh tế nhanh chóng ở các nước Châu Á – Thái Bình Dương là có mối liên hệ chặt chẽ tới nền tảng sâu đậm của văn hóa Phương Đông.

....

....

Hiểu biết và hợp tác cả trong song biên lẫn trong đa biên   

Có một khuynh hướng trong phát triển an ninh, kinh tế và chính trị quốc tế là dùng đối thoại để hiểu biết và hợp tác với nhau. Sau khi cuộc Lãnh chiến toàn cầu chấm dứt, ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương đã xuất hiện một phong trào thiết lập hệ thống an ninh đa biên. Tính từ Hội nghị Hoa Thịnh Đốn được tổ chức sau Đệ nhất Thế chiến, các nước khu vực Châu Á – Thái Bình Dương đã nỗ lực trải qua tới 5 giai đoạn lịch sử khác nhau để gây dựng một hệ thống an ninh tập thể hay đa biên. Giai đoạn lịch sử đầu tiên phải kể tới cuộc ganh đua Nhật-Mỹ ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trong nửa đầu Thế kỷ 20. Giai đoạn thứ hai diễn ra khi hai siêu cường cùng phân tranh với nhau. Giai đoạn thứ ba là khi Liên Xô cũ cổ xúy cho hệ thống an ninh Châu Á. Giai đoạn thứ tư xuất hiện cùng với sự hình thành hệ thống hợp tác kinh tế ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương và trước khi Liên Xô tiến hành những điều chỉnh chiến lược. Giai đoạn thứ năm chính là thời kỳ mới từ năm 1990 đổ lại khi mỗi nước trong khu vực đều muốn lập ra một hệ thống an ninh. Những cuộc hội đàm không chính thức của Tổ chức Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) đã đánh dấu một bước khởi đầu đàm phán về an ninh đa biên Châu Á – Thái Bình Dương.


Các nước Châu Á – Thái Bình Dương đang cùng theo đuổi việc thiết lập cơ chế hợp tác và hiểu biết đa biên, cho thấy những nhận thức của họ về tiến trình phát triển lịch sử, những ước đoán của họ về tương lai của thế giới, sự nhiệt thành của họ về quan hệ kinh tế song biên và ước muốn về các lợi ích tự thân. Nhìn chung, một nước thường có 4 lý do sau khi muốn thiết lập một hệ thống như thế:     

• Làm rõ vị trí nước mình trong nền an ninh chung của khu vực Châu Á – Thái Bình Dương nhằm duy trì môi trường an ninh của đất nước;
• Qua các cuộc đối thoại và tham vấn tập thể về chủ đề an ninh để hiện thực hóa việc cân bằng quyền lực trong khu vực;
• Để giành được nhiều quyền lợi cho an ninh của nước mình nhằm hạn chế sự câu kết đa biên và hình thành các thế lực chống đối mình;
• Để khai thác các lực lượng đa biên nhằm ngăn ngừa rủi ro một hay một nhóm nước thao túng toàn bộ khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.

Tuy nhiên, vì các mục tiêu chiến lược và lợi ích quốc gia của riêng từng nước mà các cuộc ganh đua phức tạp chắc chắn sẽ nảy sinh trong quá trình các nước theo đuổi mối quan hệ hợp tác và hiểu biết đa biên trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. 

….   

....

Mục tiêu lớn cho việc duy trì an ninh   

Trong khi theo đuổi các lợi ích kinh tế và an ninh của mình, các nước đều tìm cách loại trừ và ganh đua với nhau. Cùng lúc, họ vừa tìm cách kiềm chế, vừa hợp tác, rồi hòa giải với nhau và thậm chí vươn lên cùng nhau. Những mâu thuẫn phát sinh từ cuộc ganh đua về an ninh cũng phần nào phản ảnh đặc trưng đan xen phụ thuộc giữa chúng.


Chính những hoàn cảnh như vậy đã khiến cho các nước trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương như một chỉnh thể thống nhất giữa các mặt đối lập. Nhiều nước chú trọng phúc lợi của riêng mình, giải quyết tích cực các xung đột và mâu thuẫn, củng cố mối giao lưu tập thể, cũng như cổ xúy sự phát triển của mô hình tập trung và khu vực hóa kinh tế. Họ quan tâm nhiều hơn tới các phạm trù về phát triển và sự tồn vong của nhân loại. Trong vấn đề quốc phòng và an ninh quốc gia, những nước này thể hiện quan điểm lẫn lộn giữa các mối nguy cơ tiềm tàng nhưng lại không rõ đối tượng mục tiêu cụ thể. Một số nước tiến hành mua sắm vũ khí và trang bị quân sự để tăng cường hệ thống phòng vệ của mình trong khi vẫn không xác định được kẻ thù của mình là ai. Tình thế an ninh phức tạp này đang ngày càng trở nên rõ ràng hơn qua những cuộc đàm phán về chính trị, về phát triển hợp tác, cũng như về khu vực hóa và tập trung hóa nền kinh tế quốc tế.

….   

....

Sự can dự của các nước vừa và nhỏ vào nền an ninh khu vực   

Đến cuối những năm 1990 và đầu thế kỷ 21, Mỹ, Nhật, Trung Quốc và Nga sẽ trở thành các thế lực dẫn đầu trong việc xác định nền an ninh khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Trong số những nước này, nước Mỹ sẽ vẫn là người chơi chính có tính quyết định đối với nền an ninh khu vực này. Chính quyền tổng thống Clinton đã đưa ra một chiến lược mở rộng nhằm thay đổi chính sách an ninh trước đây, vốn dùng để đối phó với mối đe dọa toàn cầu từ Liên Xô, sang chiến lược tập trung vào các xung đột khu vực có khả năng đe dọa tới những lợi ích toàn cầu của họ. Trong chính sách đối với khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, nước Mỹ tái nhấn mạnh khái niệm cân bằng sức mạnh, có nghĩa duy trì các lực lượng quân sự tại Châu Á – Thái Bình Dương và giữ được mối tương quan lực lượng trong khu vực. Mỹ cũng thắt chặt lại mối quan hệ hiệp ước đồng minh song phương với các nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc Đại Lợi, Thái Quốc và Phi Luật Tân, đồng thời xem liên minh Mỹ - Nhật Bản là “Trung tâm ổn định”.     


Chính quyền Nhật Bản cho rằng nhân tố “đóng góp” chính cho nền an ninh là việc thực hiện đối thoại chính trị tích cực với từng nước trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương và trợ giúp Mỹ thúc đẩy dân chủ trong khu vực này. Nga cũng bắt đầu điều chỉnh chính sách quá thiên về phương Tây từ cuối năm 1992 và đã ban hành học thuyết nhằm xử lý hài hòa mối quan hệ cả với khu vực Châu Âu lẫn khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, đồng thời nỗ lực cải thiện quan hệ với từng nước trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương này. Trung Quốc đã mở rộng các hoạt động ngoại giao và phát triển mối quan hệ đối ngoại với các nước láng giềng trên cơ sở Năm nguyên tắc cùng tồn tại hòa bình. Nhìn chung, chính sách an ninh của các nước Châu Á – Thái Bình Dương kể trên sẽ quyết định tình hình và cục diện an ninh tương lai trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.

Trong khi đó, các nước vừa và nhỏ trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương cũng đã can dự một cách tích cực vào các vấn đề an ninh và cố khẳng định quyền được có tiếng nói đối với các vấn đề an ninh khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Các nước thuộc khối Đông Minh bắt đầu thực hiện các động thái tích cực liên quan tới việc giải quyết các vấn đề an ninh khu vực. Họ không chỉ tiến hành nhiều buổi hội đàm nội khối mà còn tổ chức nhiều cuộc đối thoại với các nước hữu quan ngoài khối nhằm đề cao vị thế của mình trong khu vực và trên toàn thế giới.     

….

....

Một thể chế an ninh khu vực linh hoạt   

Về dài hạn, những khó khăn và tranh chấp sẽ tiếp tục tồn tại trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Những cuộc đối đầu sắc tộc và tranh chấp lãnh thổ có liên hệ tới lợi ích cốt lõi của mỗi nước sẽ khó mà hàn gắn. Những cuộc tranh giành quyết liệt về tôn giáo, chế độ xã hội, giữa thống nhất và ly khai sẽ còn dai dẳng. Tuy nhiên, mục tiêu của việc duy trì sự ổn định trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương sẽ đáp ứng nhu cầu lợi ích của đại đa số các nước trong khu vực. Vì thế các nước khu vực Châu Á – Thái Bình Dương sẽ đồng tâm nhất trí tạo dựng một thể chế an ninh khu vực linh hoạt, nhằm bảo đảm các nước có thể hỗ trợ và hợp tác với nhau chứ không can dự vào công việc nội bộ của nhau. Một thể chế như vậy sẽ chứa đựng không chỉ nền an ninh quân sự, mà còn có cả nền an ninh kinh tế nữa. Xét về nội hàm phát triển an ninh trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, chúng ta có thể thấy một thể chế an ninh khu vực có tính pha tạp và đa dạng hóa. Tất cả các mô hình thể chế an ninh từ song phương tới đa phương, từ tiểu vùng tới khu vực, từ không chính thức tới chính thức, v.v, đều được đem ra áp dụng. So với cuộc tranh chấp giữa hai khối nước hồi Lãnh chiến, thì việc hợp tác an ninh khu vực Châu Á – Thái Bình Dương sẽ được đặc trưng bởi sự tiên đoán và hành động trước, chứ không chỉ đơn thuần là ra tay sau khi khủng hoảng đã bùng phát. Sự hợp tác an ninh này nhấn mạnh tới tính toàn cục, mối quan hệ hỗ tương và hệ quả tương lai, nhất là yếu tố tác động tới sự tồn vong của loài người, đồng thời được đặt trên quyền tự quyết nhằm duy trì nền an ninh của mỗi quốc gia.


Giải quyết hòa bình các tranh chấp   

Việc phát triển nền kinh tế hàng hóa và thị trường đã diễn ra khá muộn ở các nước khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Mấy năm gần đây, mô hình kinh tế thị trường này đã tiến triển nhanh chóng và khiến cho các nước trong khu vực dần trở nên lệ thuộc vào nhau. Điều này buộc các nước trong khu vực ngày càng phải gắn kết và quan tâm tới lợi ích của nhau, qua đó giúp ngăn chặn chiến tranh và duy trì hòa bình. Trước đây khi nền kinh tế hàng hóa còn trong giai đoạn ì ạch lạc hậu, những kẻ xâm lược đã hưởng lợi lớn từ việc phát động chiến tranh và sử dụng các công cụ bạo lực. Nhưng trong giai đoạn hiện nay, cái giá phải trả của việc gây chiến cao hơn rất nhiều so với những lợi lộc bất kỳ có thể có được từ chính cuộc chiến. Trong tình cảnh như vậy, việc phát triển kinh tế sẽ giúp làm giảm nguy cơ gây chiến nhằm vào các lợi ích kinh tế. Đặc biệt là trong lĩnh vực hạt nhân, thì sự thừa mứa của kho vũ khí hạt nhân là một sự đe dọa cho sự tồn vong của loài người. Chính thảm cảnh và nỗi kinh hoàng chiến tranh đã thúc đẩy con người phải có ý thức về “nền an ninh tương hỗ”. Và hệ quả là với quá trình phát triển của nền kinh tế quốc tế, sự nhất thể hóa thị trường và sự cởi mở chính sách an ninh của mỗi nước, thì việc giải quyết hòa bình các tranh chấp sẽ luôn là sự lựa chọn hàng đầu.       

….