Lịch sử Quân sự Việt Nam

Trên diễn đàn mình đã có nhiều topic về vũ khí Liên Xô-Nga, Trung quốc, nhưng các topic về vũ khí phương Tây vẫn còn có vẻ ít, nên em mở topic này để giới thiệu, bàn luận về “Các loại tên lửa không-đối-không hiện đại của phương Tây”. Dự kiến em sẽ trình bày lần lượt về các loại tên lửa hiện đại hiện nay như các phiên bản của AIM-9, AIM-120, IRST-T,...Vì vốn kiến thức chuyên môn còn nông cạn, em rất mong được các bác “già làng” cùng tất cả các thành viên góp sức, đăng thêm các bài giải thích chuyên sâu, cũng như hỗ trợ tư liệu và dịch thuật.

Trong các bài viết, em chủ yếu lấy tài liệu từ các nguồn phương Tây. Vậy nên sẽ không tránh khỏi những chi tiết, đánh giá còn gây tranh cãi với các nguồn từ các bên khác, và một số đánh giá thiếu khách quan, ca tụng kiểu PR thường thấy của Mỹ. Chủ đề rất mong nhận được sự đánh giá về kỹ thuật từ các bác.

Em xin cảm ơn!

Lời mở đầu

Các loại tên lửa không-đối-không là vũ khí lợi hại, không thể thiếu trong không chiến đối với máy bay chiến đấu từ những năm cuối thập kỷ 50 tới nay. Có thể nói, ở phương Tây, sự ra đời của tên lửa không-đối-không AIM-4 Falcon là khởi đầu cho kỷ nguyên không chiến tên lửa sau này. Tuy nhiên, thực tế cho thấy rằng, AIM-4 đã không cho những kết quả cao trong không chiến và nó đã không thể đi vào huyền thoại như người anh em xuất xứ hải quân của nó - AIM-9.

Trước khi đi vào giới thiệu tên lửa AIM-9 Sidewinder, em xin giới thiệu qua về AIM-4 Falcon và cách định danh các khí tài, vũ khí theo quy tắc định danh thống nhất các binh chủng của Hoa Kỳ áp dụng từ sau năm 1962.

1.Tổng quan:
AIM-4 Falcon là loại tên lửa không-đối-không (K-Đ-K) có dẫn đường đầu tiên của Không lực Hoa Kỳ. Việc phát triển một loại tên lửa K-Đ-K có dẫn hướng được bắt đầu từ năm 1946, và Hughes Aircraft đã giành được hợp đồng phát triển loại tên lửa này. Đầu tiên dự án nhằm chế tạo một loại tên lửa làm vũ khí tự vệ cho các máy bay ném bom, nhưng sau đó, kể từ đầu thập niên 50, dự án được sửa đổi và đặt mục tiêu chế tạo tên lửa cho máy bay tiêm kích, đặc biệt là được sử dụng trong nhiệm vụ đánh chặn.

Vụ phóng thử đầu tiên loại tên lửa mới được thực hiện vào năm 1949, lúc này nó có tên là AAM-A-2. Sau nhiều lần đổi tên, các phiên bản của loại tên lửa mới này được định danh GAR-1/2/3/4.

2.Các phiên bản chính:
+Các phiên bản đầu tiên:
   GAR-1: phiên bản sử dụng kỹ thuật dẫn đường radar bán chủ động (SARH – semi-active radar homing). Sử dụng động cơ nhiên liệu rắn Thiokol M58, GAR-1 có tầm bắn tối đa đạt 5 dặm ( 8 km ). Nhược điểm lớn của nó là đầu đạn nhỏ (7.6lb-3,4kg) và không có đầu nổ cận đích nên giảm hiệu suất chống lại máy bay tiêm kích. Được trang bị trên F-89H/J và F-102A vào năm 56, đã có 4.000 quả GAR-1 được sản xuất. Phiên bản nâng cấp GAR-1D là phiên bản SARH sản xuất chính với khoảng 12.000 tên lửa.

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/GAR-1.jpg)

GAR-1 với màu đỏ đặc trưng, bộ phận cánh đuôi khác với các phiên bản còn lại.

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/GAR-1D.jpg)

Phiên bản nâng cấp GAR-1D với thiết kế cánh đuôi mới.

   GAR-2: phiên bản sử dụng kỹ thuật tự dẫn tầm nhiệt, bị giới hạn chỉ có thể tấn công từ nửa bán cầu sau, nhưng nó lại có ưu thế  với khả năng “bắn-quên”. Nó có tầm bắn tương đương nhưng nhỉnh hơn về kích cỡ , khối lượng so với phiên bản tự dẫn radar bán chủ động. Bản nâng cấp GAR-2A tăng cường đầu dò hồng ngoại có khả năng tìm kiếm mục tiêu trong phổ nhiệt độ rộng hơn. Có tới hơn 26.000 tên lửa GAR-2/2A được chế tạo.GAR-2B là phiên bản Falcon tầm nhiệt cuối cùng được chế tạo và cũng là phiên bản duy nhất được thiết kế với mục đích chống máy bay tiêm kích.

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/GAR-2B.jpg)

GAR-2A với đầu tự dẫn hồng ngoại. Các phiên bản GAR-2A/3/4A mang màu sơn đỏ-mũi trắng.

Các phiên bản tên lửa đối không AIM-4 vốn được thiết kế không phải để chống mục tiêu là máy bay tiêm kích ngay cả khi thiết kế ban đầu được dùng như loại vũ khí phòng vệ của máy bay ném bom.

Các mẫu thử MX-798/904 của AIM-4 dự kiến được trang bị cho máy bay ném bom để chống lại các máy bay tiêm kích đánh đêm (night fighter) vốn có kích cỡ không kém một máy bay ném bom hạng trung.

Phiên bản GAR-1 là một sự tiến bộ về điều khiển đạn đối không so với các loại đạn pháo phản lực hay pháo bắn nhanh đối không được trang bị cho máy bay tiêm kích cùng thời. Nhiệm vụ của GAR-1 là công kích mục tiêu máy bay ném bom cỡ lớn, bay chậm của đối phương, nên với ngòi nổ chạm cũng không làm giảm nhiều tính năng chiến đấu của đạn so với ngòi cận đích.

2.Các phiên bản chính: (tiếp theo)
+Super Falcon:
   Năm 1958, Hughes giới thiệu dòng tên lửa nâng cấp Super Falcon.
   GAR-3: phiên bản đầu tiên thuộc dòng Super Falcon, với đầu dò SARH. Nó được trang bị động cơ mới duy trì lâu hơn giúp tăng tầm bắn và khả năng thao diễn, thân tên lửa lớn hơn với phần gốc cánh mở rộng, 300 quả được sản xuất. Năm 1959, GAR-3A ra đời, được trang bị với động cơ tên lửa 2 chế độ (khởi tốc/duy trì) M-46, đầu dò SARH nâng cấp tăng độ chính xác và khả năng kháng nhiễu cao hơn. 3400 quả GAR-3A được sản xuất và thay thế cho GAR-1D.
   GAR-4A: phiên bản tầm nhiệt hồng ngoại sử dụng các công nghệ từ GAR-3A bao gồm cả động cơ đốt 2 chế độ. So với GAR-2/2A, GAR-4A có đầu dò hồng ngoại nâng cấp, có khả năng khóa những mục tiêu nhỏ hơn, ở tầm xa hơn. GAR-4A đi vào hoạt động từ những năm 1959/1960 với khoảng 2700 tên lửa được sản xuất và thay thế toàn bộ số GAR-2/2A trước đó.GAR-3A/4A được sử dụng trên những chiếc F-106 của Không quân và Vệ binh quốc gia. Hai loại tên lửa này cùng với F-106 được cho nghỉ hưu từ năm 1988.

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/GAR-34A.jpg)

GAR-3 (trên-đầu tự dẫn SARH), GAR-4A (dưới-tự dẫn hồng ngoại) với phần diềm gốc cánh mở rộng.

   XGAR-5 và XGAR-6 là các phiên bản thử nghiệm mang đầu nổ hạt nhân, không đưa vào sản xuất. Chúng cũng có liên quan đến các loại tên lửa AIM-26, AIM-47.

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/AIM-47.jpg)

một tên lửa AIM-47A bên cạnh chiếc YF-12. Đã có tất cả 80 tên lửa tiền sản xuất được chế tạo. Chương trình F-12 bị dừng từ năm 1966.

3.Lịch sử chiến đấu và các hạn chế:

Một điều đặc biệt là các máy bay trang bị AIM-4 đều được thiết kế với khoang chứa vũ khí bên trong, hoặc gắn thêm các hộp ống phóng đặc biệt. Những chiếc F-89 mang theo các hộp giá phóng ở đầu cánh, còn F-4 mang loại giá phóng đặc biệt LAU-42/A, những loại giá phóng này không tương thích với tên lửa AIM-9. Trong khi đó, F-102, F-106, F-101 và F-111 lại được thiết kế các khoang vũ khí bên trong.

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/f-4___aim-4.jpg)

Máy bay chiến đấu F-4 Phantom II mang tên lửa không-đối-không AIM-4 Falcon

AIM-4D đã tham chiến tại Đông Nam Á trên một số chiếc F-4D Phantom II. Tuy nhiên, người ta nhanh chóng nhận ra AIM-4 không hề thích hợp với các trận không chiến quần vòng tầm gần tại Việt Nam, chỉ có duy nhất 5 pha bắn hạ được ghi bởi Falcon. Vấn đề chính là việc làm lạnh đầu dò. Hạn chế ở thiết bị làm lạnh gắn trên tên lửa đã buộc tên lửa không thể làm mát đầu dò một thời gian dài, cũng có nghĩa là nó chỉ có thể làm lạnh một thời gian ngắn trước khi bắn. Những thiết bị làm mát này, tuy thế, lại mất tới 5 giây để sẵn sàng. Đó là một khoảng thời gian quá dài đối với các cuộc không chiến dạng này, và đa số các mục tiêu cơ động có thể kịp thoát ra khỏi tầm ngắm trước khi tên lửa hoàn toàn sẵn sàng. Hơn thế nữa, thiết bị làm mát sẽ cạn kiệt sau vài lần ngắm bắn hụt, lúc đó, quả tên lửa sẽ trở thành một khối lượng vô nghĩa mà máy bay phải mang về. Một vấn đề nữa đối với Falcon là việc thiếu đầu nổ cận đích trong các phiên bản đầu, buộc nó phải đâm vào mục tiêu để tiêu diệt. Có một số lời phê phán đối với các phi công về kết quả tệ hại trong không chiến của AIM-4, họ không biết cách sử dụng tên lửa một cách hiệu quả tên lửa ở tầm khóa bắn xa nhất 9,6km-6 dặm, điều này giúp tên lửa có khả năng tấn công ngoài tầm nhìn (BVR) ??? Tuy nhiên, điều này là hoàn toàn vô cơ sở do các quy tắc giao chiến, về cơ bản, yêu cầu phải nhận dạng tất cả các mục tiêu tiềm tàng trước khi giao chiến. Điều này làm cho việc triển khai Falcon trở thành một câu hỏi. AIM-4D được đưa vào sử dụng từ năm 1969, và đến năm 1973, nó đã không còn hoạt động trong Không lực Hoa Kỳ.

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/aim-4a.jpg)

Mô hình đạn tên lửa AIM-4A

4.Tên định danh mới:

Từ sau năm 1962, các phiên bản Falcon mang tên định danh mới. Tuy nhiên, có một điều khác lạ so với thông lệ, đó là phiên bản GAR-1 đã được định danh lại thành AIM-4. Mà theo nguyên tắc thì các phiên bản đều phải có hậu tố.

Old Designation	New Designation
GAR-1	AIM-4
GAR-1D	AIM-4A
GAR-2	AIM-4B
GAR-2A	AIM-4C
GAR-2B	AIM-4D
GAR-3	AIM-4E
GAR-3A	AIM-4F
GAR-4A	AIM-4G

Dự án chế tạo phiên bản AIM-4H bị bỏ dở năm 1971 do ưu thế quá vượt trội của AIM-9 so với AIM-4.


(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/lottnla.jpg)

Theo thứ tự từ trái qua phải AIM-4G, AIM-4A, AIM-4F, AIM-4C, AIM-26A, AIM-4D.

5.Thông số kỹ thuật:


Data for GAR-1D/2A/2B/3A/4A (AIM-4A/C/D/F/G):


(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/bngthngskthutAIM-4.jpg)

Nguồn tham khảo: http://www.designation-systems.net/dusrm/m-4.html (http://www.designation-systems.net/dusrm/m-4.html)

Còn cái bảng không dịch nốt đi anh giai Spetsnaz!

AIM-4 là loại tên lửa đối không chiến lược được thiết kế cho máy bay tiêm kích đánh chặn chiến lược nên nếu đem gá cho máy bay tiêm kích chiến thuật thì hệ quả tệ hại là đúng. Các máy bay tiêm kích chiến lược của Mĩ đều gắn tên lửa đối không trong khoang quân giới.

Vâng thưa bác huyphongssi, theo em đọc được thì trong họ Falcon chỉ có loại GAR-2B (AIM-4D) mang đầu tự dẫn hồng ngoại là được thiết kế lại để phục vụ mục đích chống máy bay tiêm kích.

Còn cái bảng, nếu làm bằng chức năng tạo bảng trong này thì vất vả quá, mà cũng không đẹp nên em chụp luôn ảnh, rồi post lên nên nó mới thế ;D

Em đã làm lại rồi đây!


*một số nguồn nói đầu nổ HE trên GAR-3A/4A nặng 3,9 kg-8.6 lb.


Cảm ơn bác huyphongssi đã giúp em dịch và diễn đạt các thuật ngữ! :)

Từ sau năm 1962, các loại tên lửa, máy bay,... được định danh lại theo chuẩn US DoD 4120 Mission Design Series (MDS).

Hệ thống Ký hiệu máy bay ba quân chủng (United States Tri-Service aircraft designation system – DoD Publication 4120.15-L) được ban hành ngày 18 tháng 9 năm 1962 nhằm tạo ra một hệ thống ký hiệu hợp nhất cho máy bay của các lực lượng vũ trang Hoa Kỳ. Trước thời điểm này, mỗi quân chủng duy trì một hệ thống ký hiệu riêng. Hệ thống năm 1962 dựa trên hệ thống của Không quân Hoa Kỳ áp dụng trong giai đoạn 1948-1962. Hầu hết, các máy bay thuộc Không quân, Hải quân, Thủy quân lục chiến, Lực lượng bảo vệ bờ biển và Lục quân Hoa Kỳ đều tuân theo hệ thống ký hiệu này.

Hiện nay, hệ thống định danh và ký hiệu các phương tiện bay của Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ ( United States Department of Defense (US DoD) aerospace vehicle designation) áp dụng cho tất cả các quân-binh chủng.


BẢNG 1:Cách đánh tên định danh và ký hiệu cho tên lửa có điều khiển/không điều khiển, động cơ đẩy, vệ tinh, bóng thám không.

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/untitled3.jpg)

*Chú thích:
  Captive: phương tiện được thiết kế mang theo giá phóng nhưng không có khả năng bắn.
  Dummy: phương tiện huấn luyện không có khả năng bay.
  Coffin: phương tiện phóng theo phương thẳng đứng ( tối thiểu 45º trở lên ), nằm trong cơ cấu bảo vệ và phóng từ bề mặt đất/nước.
  Soft Pad: phương tiện phóng từ độ cao bề mặt, được hoặc không được bảo vệ.
  Decoy: mồi nhử-thiết bị được thiết kế hoặc sửa đổi để đánh lừa, chuyển hướng phòng thủ của đối phương bằng cách mô phỏng theo một phương tiện tấn công.
  Probe:  thiết bị bay không theo quỹ đạo, mang theo các khí cụ, thường dùng để thâm nhập không gian, thu thập dữ liệu khí tượng-bóng thám không.
 

BẢNG 2: Cách đánh tên định danh, ký hiệu cho máy bay:

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/untitled5.jpg)

*Chú thích:
  Permanently Grounded: máy bay cố định dưới mặt đất (có thể sử dụng để huấn luyện).
  Director: máy bay được cải tạo để điều khiển Drone.
  Special Electronic Installation: máy bay được cải tạo với hệ thống trang thiết bị điện tử đặc biệt phục vụ một trong các mục đích sau:
   -Gây nhiễu điện tử.
   -Radar cảnh báo sớm trên không.
   -Chỉ huy, điều khiển trên không, bao gồm cả tiếp sóng liên lạc.
   -Kết nối dữ liệu chiến thuật với tất cả các chế độ bay không tự động.
  Staff: máy bay được cải tạo để phục vụ Tổng thống và Phó tổng thống Hoa Kỳ.
  Laser: máy bay dùng để triển khai vũ khí la-de năng lượng cao.
  Glider: thiết bị bay có, hoặc không có động cơ, sử dụng luồng không khí để giữ nó ở trên cao-tàu lượn.

Nguồn tham khảo: http://www.fas.org/man/dod-101/dod/docs/16-401.htm (http://www.fas.org/man/dod-101/dod/docs/16-401.htm)

Vì phần này liên quan tới tên lửa không đối không của Phương Tây nên anh spetsnaz GRU giới thiệu về cột bên trái của bảng trên là đủ.

Phần làm rõ định danh tiền tố của đạn tên lửa này quan trọng đối với đạn tên lửa theo hệ Phương Tây và hệ Nga, ngoài ra cũng tránh trường hợp như một số chiên da bên ttvnol nhìn đạn mồi bói đạn xịn theo nguồn lởm bên ngoài.

C = Captive: là đạn mô hình gắn ngoài giá treo dùng để huấn luyện phi công kinh nghiệm điều khiển máy bay với cảm giác khí động bay như thật khi máy bay được trang bị đạn chiến đấu. Loại đạn này vì thế có khối lượng và hình dáng như đạn thật, được gắn trên giá treo từ khi cất cánh tới khi hạ cánh hoàn tất buổi huấn luyện bay. Tóm lại, "C" là đạn huấn luyện kĩ năng bay của phi công khi máy bay được trang bị đạn thật.

D = Dummy: là đạn mô hình có đầy đủ chi tiết thiết kế bên ngoài của đạn thật như móc treo, dây nối, bộ gá cánh-đuôi, bộ kiểm tra thông điện, nhưng thiếu động cơ, đầu dẫn đường và đầu nổ. Loại đạn này cũng có khối lượng và hình dáng như đạn thật, được dùng chủ yếu ở sân bay căn cứ hoặc đem trưng bày. Vì thế, "D" là đạn dùng để huấn luyện lực lượng phục vụ chiến đấu mặt đất trong công tác bảo quản, vận chuyển, gá lắp và bảo dưỡng đạn.

J = Temporary Special Test: là đạn xịn nhưng tạm được lấy ra để thử nghiệm tính năng của động cơ, đầu tự dẫn hay hệ thống nguồn điện, v.v, nhằm phục vụ bảo dưỡng, nâng cấp hay kiểm tra, huấn luyện kĩ chiến thuật. Đạn "J" dùng cho chuyên viên kĩ thuật của các trạm bảo đảm tên lửa dưới mặt đất hay phi công chiến đấu khi gắn trên máy bay. Hết thử nghiệm, đạn "J" có thể chuyển lại thành đạn xịn chỉ với vài thao tác nối mạch, gắn cấu phần.

N = Permanent Special Test: là đạn chuyên dùng thử nghiệm hay huấn luyện. Tùy mục tiêu thử nghiệm hay huấn luyện mà đạn chỉ có động cơ để kiểm tra, huấn luyện trình tự phóng hay chỉ có đầu dò để kiểm tra, huấn luyện trình tự và thao tác ngắm bắn của phi công. Đạn "N" không thể hoán chuyển thành đạn xịn trừ phi chấp nhận chi phí hoán chuyển cao hơn chi phí chế tạo mới loại đạn xịn.

X = Experimental: là đạn đang trong quá trình phát triển và chưa được chấp nhận trang bị. Đạn này chỉ được sử dụng ở bãi thử hay dùng thí điểm lô nhỏ.

Y = Prototype: là đạn mẫu dùng trong quá trình phát triển và chưa được chấp nhận thử nghiệm.

Z = Planning: là đạn trên giấy, trên bản vẽ và thường bị lấn át bởi tên thương mại do hãng vũ khí chọn.

The Evolution of the AIM-9 Missile
by Carlo Kopp
Australian Aviation

***

Không còn gì nghi ngờ khi nói AIM-9 Sidewinder là loại tên lửa tầm nhiệt quan trọng nhất trong nhiều thập kỷ qua, nó đã tham gia phục vụ trong các cuộc giao tranh giữa các lực lượng phương Tây và đối phương của họ từ những năm 1950. Loại tên lửa K-13/AA-2 Atoll của khối XHCN được cho là copy theo thiết kế AIM-9 Sidewinder. AIM-9 Sidewinder đã có những ảnh hưởng sâu rộng tới thiết kế của các loại tên lửa tầm nhiệt hiện đại, và ngày nay nó đã trở thành thước đo để đánh giá các loại tên lửa.

Sự sụp đổ của thỏa thuận giữa Hoa Kỳ và các đồng minh châu Âu về chương trình ASRAAM, loại tên lửa kế tục vị trí của AIM-9, đã kéo dài thêm sự tồn tại của Sidewinder, với người Mỹ, họ đã quyết định tiếp tục phát triển và sản xuất các loại vũ khí của riêng mình.

AIM-9 đã có một lịch sử huy hoàng và đã phát triển một cách đáng kể, kể từ lần đầu tiên nó được ra bắn từ ray phóng tên lửa vào thập niên 50. Đây là câu chuyện kể về sự tiến bộ trong công nghệ, cũng như lịch sử hoạt động và hơn hết là tính đúng đắn trong thiết kế khung thân và cả hệ thống, những thứ đã phát triển không ngừng kể từ những năm 50.


(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/021105-O-9999G-085.jpg)

Tên lửa AIM-9 Sidewinder được bắn đi từ khoang quân giới của máy bay chiến đấu F-22 Raptor Không lực Hoa Kỳ

Sự khởi đầu - AIM-9B


Dự án nghiên cứu chế tạo AIM-9 được khởi động tại Trung tâm vũ khí hải quân Hoa Kỳ ( US Naval Weapons Center – NWC ) tại hồ China, sa mạc Mojave. NWC đã bắt đầu một chương trình, vào đầu những năm 50, nhằm chế tạo ra một loại tên lửa tầm nhiệt dùng cho máy bay tiêm kích hải quân để chặn kích các loại máy bay ném bom, những chiếc tiêm kích hải quân lúc này chỉ được trang bị súng máy calip 0.5 (12,7mm) và pháo 20mm. Loại tên lửa mới ra đời này được đặt theo tên loài rắn đuôi chuông ( Sidewinder ), một loài rắn sa mạc chuyên săn mồi bằng cách sử dụng các giác quan để phát hiện nhiệt phát ra từ cơ thể con mồi.

Kết quả của dự án là đã cho ra đời một loại tên lửa gọn nhẹ, có cánh hình chữ thập, sử dụng một động cơ tên lửa nhiên liệu rắn, một đầu nổ phá mảnh và một đầu dò quang học không làm mát.


(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/800px-China_lake.jpg)

Ảnh chụp đường băng chính của Trung tâm vũ khí hàng không Hải quân (Naval Air Weapons Station China Lake-NAWS China Lake)

Sự khởi đầu - AIM-9B: (tiếp theo)

-------------

Đầu dò của Sidewinder sử dụng một thiết kế thông minh, tài tình, với một hệ gương Cassegrainian
trong đó gương thứ hai được bố trí nằm nghiêng. Chiếc gương thứ hai quay kết hợp với một bộ điều biến quang(*), chiếu toàn bộ thị trường tức thời của gương qua bộ điều biến quang, đi vào một hệ kính lọc/cảm biến. Vì chiếc gương thứ hai được đặt nghiêng nên khi quay quanh trục quả tên lửa, thị trường của gương sẽ tạo thành một hình nón xung quanh trục tên lửa, và có hình dáng tương tự như đầu quét của radar.

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/udAIM-9.png)

Thiết kế hệ gương Cassegrain với gương thứ 2 đặt lệch (không tìm được ảnh tử tế, các bác xem tạm ;D)

(*)
Trong đầu tự dẫn hồng ngoại của các tên lửa đối không, bộ điều biến quang giữ vai trò lớp nền thấu quang đặt giữa màng nhạy hồng ngoại và bộ lọc, có tác dụng loại nhiễu hồng ngoại nền và xác định hướng chuyển động của mục tiêu.-huyphongssi.




Tên lửa sử dụng một vòm mũi bằng kính dày 2,5 inch có độ nhạy thấu quang tới 1μ (micrông), với đầu dò gắn trên khớp các-đăng, thị trường tìm kiếm lên đến 25º. Hệ gương này cung cấp một thị trường tức thời (IFOV) lên đến 4º, chiếu vào một đầu dò PbS (Lead Sulphide) không làm lạnh. Do thiết kế của hệ thống quang học, AIM-9B hoàn toàn là một loại tên lửa tấn công kiểu bám đuôi, nó bị mù với các mục tiêu nguội hơn ống xả động cơ. Với tốc độ theo dõi khiêm tốn, ở mức 11 độ/giây, tên lửa bị giới hạn chỉ có thể chống lại các mục tiêu kém cơ động. Toàn bộ hệ thống điện tử của đầu dò đều được làm từ đèn chân không. Một máy khí hóa (*) cung cấp điện năng để điều khiển các cánh mũi và thời gian hoạt động bị giới hạn ở mức 20 giây trước khi nó đốt hết liều phóng. Không giống như các loại tên lửa ngày nay, Sidewinder không sử dụng một hệ thống cân bằng quay chủ động ( thông qua con quay hồi chuyển và các nguồn đầu vào điều khiển khác nhau), thay vì các con quay, người ta sử dụng các đĩa quay kim loại gắn tại các rìa đầu cánh, đóng vai trò như bốn con quay hồi chuyển nhỏ giúp ổn định cho đạn tên lửa. Người kỹ sư thiết kế ra nó đương nhiên đã nhận được tiền thưởng cho sáng kiến của mình.



(*)
Bài viết bác huyphongssi về máy khí hóa (http://www.quansuvn.net/index.php/topic,16972.430.html)

PM bác huyphongssi: nhờ bác post giùm em lên đây hình ảnh về thiết kế đầu dò của tên lửa AIM-9. Em không tìm được hình ảnh nào rõ ràng hơn mấy ảnh trên kia. Bác chú thích luôn cho thì tốt quá ;D

Lâu lâu làm 1 bài ; dạo này em bận ; chưa hoàn chỉnh xong bài Kornet
Yểm trợ cho bác Spetnaz 1 chút ; mong các bác góp ý cho bài
 

Sơ đồ tên lửa AIM -9 L/M .Nguồn : tpub.com .Hiệu đính bởi bác huyphongssi .Cảm ơn bác  ;D
Tạm dịch : IR dome : phần chứa đầu dò hồng ngoại    Guidance/Control Group : phần chứa bộ phận điều khiển / dẫn bắn    Fins : cánh lái mũi    Umbilical cable : Cáp nối kiểm soát tín hiệu đầu dò trong chế độ tìm kiếm/bắt/khóa mục tiêu      Clamp rings : đai kẹp      Warhead : đầu đạn      Arming key :khóa an toàn    Center hanger : mấu trượt giữa    Forward hanger / contact button assembly : bộ phận mấu trượt trước / nút tiếp xúc (Công tắc truyền/xác nhận lệnh phóng (kích hoạt liều phóng) )     Rocket motor : động cơ tên lửa     AFT hanger : mấu treo đuôi ???     Wings : cánh đuôi       Roller on assembly : Bánh đuôi lăn để chống xoay đạn trong quá trình bay

Một số nội dung cần chỉnh:

Arming key: khóa an toàn dùng chống sự cố kích hoạt liều phóng ngoài chiến đấu
Umbilical cable: Cáp nối kiểm soát tín hiệu đầu dò trong chế độ tìm kiếm/bắt/khóa mục tiêu
Hangar: Mấu trượt
Contact button assembly: Công tắc truyền/xác nhận lệnh phóng (kích hoạt liều phóng)
Rolleron assembly: Bánh đuôi lăn để chống xoay đạn trong quá trình bay

---

Huyphong hôm nay bận quá nên sẽ thực hiện phần anh tient82 giao vào hôm sau nhé!

Đã sửa lại bài theo hiệu đính của bác huyphongssi .Cảm ơn bác  ;D
Bổ sung thêm 1 hình  ; 1 số chú thích đã dịch em sẽ không nhắc lại nữa


Safety arming device: thiết bị khóa an toàn
Coupling ring : đai nối
Guidance control section : phần chứa bộ phận điều khiển / dẫn bắn
Radio Interference Filter (RIF) :  Bộ lọc nhiễu sóng điện từ
Safe-arm assembly : thiết bị an toàn (theo nguồn tin em tìm được ; thiết bị này đảm bảo động cơ tên lửa hoạt động được khoảng  5 s và tên lửa đạt vận tốc cỡ 200 m/s  thì mới mở khóa ngòi nổ )
Safety flag assembly : chỗ gắn cờ báo mức an toàn  ???

Có phải cái dải đỏ này đúng không máy bác
(http://image2.sina.com.cn/dy/iraqfiles/weapon1/030318aim9c.jpg)

Safety flag assembly: Móc gắn băng đánh dấu khóa an toàn dùng cho liều phóng

Đạn AIM-9 có 3 dải đỏ in chữ Tháo trước khi bay (Remove before flight) tính từ đầu tới đuôi đạn là:

- Dải đỏ gắn kèm nắp chụp đầu dò hồng ngoại: thông báo lính kĩ thuật mặt đất phải tháo nắp chụp đầu dò trước khi máy bay mang đạn chiến đấu xuất kích

- Dải đỏ gắn kèm đai bảo vệ 4 cặp "mắt thần" hồng ngoại của bộ phận ngòi nổ cận đích cảm ứng hồng ngoại: thông báo lính kĩ thuật mặt đất phải tháo đai bảo vệ cảm biến hồng ngoại trước khi máy bay mang đạn chiến đấu xuất kích

- Dải đỏ gắn tại móc khóa an toàn liều phóng: thông báo lính kĩ thuật mặt đất phải mở khóa an toàn cho phép phóng đạn trước khi máy bay mang đạn chiến đấu xuất kích

Mô tả thiết kế đầu tự dẫn hồng ngoại 451-K của đạn tên lửa R-3S tương tự kiểu trang bị cho AIM-9 đời đầu (nguồn rbase.new-factoria.ru):

Chú thích hình: 1 - Nắp chụp thủy tinh (Обтекатель); 2 - Gương phẳng (Плоское зеркало); 3 - Vành chắn nhiễu sáng (Бленда); 4 - Mắt kính khuếch đại kiêm gá gương phẳng (Линза-держатель); 5 - Màng lọc (Диафрагма); 6 - Đĩa điều biến quang (Модулирующий диск); 7 - Màng nhạy hồng ngoại (Фотосопротивление); 8 - Gương lõm (Сферическое зеркало)

Sự khởi đầu - AIM-9B (tiếp theo và hết)



Tên lửa AIM-9B sử dụng một đầu đạn nổ mảnh kích nổ bởi một ngòi nổ cận đích hồng ngoại thụ động. Động cơ tên lửa đẩy nhiên liệu rắn Thiokol Mk.17 cung cấp lực đẩy lên tới 8200 lb-giây với thời gian duy trì đốt 2,2 giây.

*thông số động cơ đẩy Thiokol Mk.17:
Động cơ tên lửa đẩy nhiên liệu rắn.
Hãng chế tạo: Thiokol Chemical Copr, hiện nay là Thiokol Corporation, Ogden, UT, USA.
Tổng khối lượng: 40 kg (88 lb).
Khối lượng khô: 18 kg (39 lb).
Dài: 1.90 m (6.20 ft).
Đường kính: 0.13 m (0.42 ft).
Lực đẩy: 17.70 kN (3,979 lbf).
Thời gian đốt: 2.2 s

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/Royal_Military_Museum_Brussels_2007_115AIM-9B.jpg)

Mô hình đạn tên lửa AIM-9B tại Bảo tàng quân sự Hoàng Gia - Brussel.


Theo các tiêu chuẩn hiện đại ngày nay thì AIM-9B là một loại tên lửa có rất nhiều hạn chế, nhưng vào thời đó, nó không có một đối thủ đáng kể nào và đã nhanh chóng được Không lực Hoa Kỳ (USAF) và NATO chấp nhận làm loại vũ khí tiêu chuẩn, với không ít hơn 40.000 đơn vị vũ khí được sản xuất bởi Ford Aerospace, nhà sản xuất chính. Không lực hoàng gia Australia (RAAF) cũng chấp nhận loại tên lửa này và trang bị nó trên những chiếc CAC Avon-Sabre, rồi sau đó là những chiếc Mirage.

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/f-86_aim9b.jpg)

Máy bay tiêm kích F-86 Sabre của Không quân Trung Hoa Dân Quốc trang bị tên lửa AIM-9B.

Những đạn tên lửa của NATO được sản xuất chủ yếu bởi l/d FGW của Tây Đức, họ đã phát triển một phiên bản được định danh AIM-9B-FGW Mod.2. Phiên bản AIM-9B này sử dụng các mạch điện tử bán dẫn, làm lạnh bằng carbon dioxide, một vòm mũi mới và khả năng lọc nhiễu quang học tốt hơn, điều này đem lại độ nhạy tìm kiếm cao hơn nhiều.

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/A-4B_VA-22_AIM-9B_NAN3-68.jpg)

Một chiếc Duoglas A-4B Skyhawk thuộc phi đội VA-22 Fighting Redcocks mang theo tên lửa AIM-9B tự vệ, ảnh chụp 1963. Phi đội VA-22 thuộc nhóm tác chiến tàu sân bay chống ngầm 53 (CVSG-53) tàu sân bay USS Kearsarge (CVS-33).


Đầu những năm 60, Sidewinder đã trở thành loại tên lửa tầm nhiệt chính phục vụ trong biên chế của Phương Tây và đã tham chiến tại Bắc Việt Nam. Chúng được sử dụng bởi Không lực và Hải quân Hoa Kỳ (USAF & USN). Bảng thành tích chiến đấu trong thời kỳ đầu của nó không được đẹp cho lắm, bởi vì khả năng kém cỏi của đầu tự dẫn càng bị làm nghiêm trọng thêm do sự bất ổn định trong hoạt động của hệ thống điện tử bằng ống chân không và sự thiếu kinh nghiệm của bên sử dụng, cho tới thời điểm đó, họ vẫn chủ yếu huấn luyện đánh chặn hơn là huấn luyện không chiến. Xác suất tiêu diệt mục tiêu là khoảng 10% và điều này phụ thuộc nhiều vào vị trí của máy bay phóng đạn. Được thiết kế để đánh chặn các máy bay ném bom ì ạch, AIM-9B không thích hợp với việc hỗn chiến cùng MiG-17 ở độc cao thấp.Giới hạn phóng của nó là 2G, vậy nên nó gây khá nhiều cản trở cho phi hành đoàn, trong khi đó, đầu dò của nó thường xuyên khóa nhầm vào Mặt Trời hay các đám mây, làm sai lệch quỹ đạo tên lửa. Tầm bắn giới hạn ở mức 2,6 hải lý khiến máy bay phải tiếp cận mục tiêu với một vị trí hợp lý để thực hiện phóng đạn, phi công sẽ phải rất cẩn trọng với khoảng cách và tốc độ tiếp cận mục tiêu.

Tuy nhiên, theo tài liệu của Hoa Kỳ, không ít hơn 28 chiếc MiG đã bị rơi sau 175 phát bắn trong khoảng thời gian từ năm 1965 đến 1968, thực hiện bởi những chiếc F-4C/D của Không lực Hoa Kỳ, tính chung lại, xác suất tiêu diệt mục tiêu là 16%.

(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/usaf_pilot_66-04-30.jpg)

Tên lửa AIM-9B trang bị trên tiêm kích F-4C Phantom II, ảnh từ chuyên đề Chiến tranh đường không trên bầu trời miền Bắc, bài của bác Chianshan.

Một số hình ảnh thử nghiệm tên lửa AIM-9


(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/AIM-9SidewindermissiletestSNORTChinaLake26May1950.jpg)

Thử nghiệm bay đầu tiên của mẫu thử nghiệm Sidewinder, khung thân EX-0, giá phóng LARK, tại China Lake, 09 tháng 10, 1950. Official U.S. Navy photo.


(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/AIM-920Sidewinder20ddMay5020SNORT20NP45-029145.jpg)

Thử nghiệm tên lửa Sidewinder, SNORT, China Lake, ảnh chụp ngày 26 tháng 5 năm 1950.

Các máy bay Hải quân Hoa Kỳ sử dụng loại giá phóng LAU-7/A để mang các tên lửa AIM-9 Sidewinder, sau đây, em xin giới thiệu về loại giá phóng tên lửa này.









         Giá phóng tên lửa điều khiển LAU-7/A (series)là loại giá phóng có thể tái sử dụng được. Nó là một hệ thống phóng hoàn chỉnh dành cho tên lửa AIM-9 Sidewinder (series). Giá phóng LAU-7/A gồm 4 cấu phần chính: khung vỏ giá phóng, khối bình chứa Ni-tơ làm lạnh, khối thiết bị cơ khí và khối cấp điện.

-Khung-vỏ giá phóng:
   Khung-vỏ giá phóng là thành phần cấu trúc chính của giá phóng. Khung vỏ được đúc dập từ vật liệu nhôm, có vai trò làm cấu trúc cố định của giá phóng, được dùng để gá lắp tất cả các bộ phận, cơ cấu khác. Khung-vỏ giá phóng được gắn vào mấu treo của máy bay.

-Khối bình chứa Ni-tơ làm lạnh:
   Khối bình chứa Ni-tơ bao gồm bộ phận chính là bình Ni-tơ nén áp suất cao (3,200 psig) được sử dụng để làm lạnh đầu tự dẫn hồng ngoại trong hệ thống dẫn hướng của tên lửa. Giá phóng LAU-7/A có thể sử dụng 2 loại bình chứa Ni-tơ làm lạnh: loại bình hình trụ làm từ sợi thủy tinh với lớp bọc kim loại chống rỉ hoặc loại bình hình trụ làm từ thép thông thường. Khối bình chứa Ni-tơ làm lạnh được gắn trong phần đuôi của Khung-vỏ giá phóng và được xiết chặt vào đầu van của khối thiết bị cơ khí.

-Khối thiết bị cơ khí:
   Khối thiết bị cơ khí là một thiết bị cơ-điện phục vụ giữ tên lửa để tháo lắp và thả-phóng tên lửa. Nó được gắn trong khung-vỏ giá phóng và nằm phía trước khối bình chứa Ni-tơ. Các cấu phần của khối thiết bị cơ khí gồm:
     (i) bộ dây điện đảm bảo kết nối nguồn điện máy bay và giá phóng;
     (ii) bộ khóa hãm đề phòng trường hợp phóng không theo chủ đích, chống rơi tên lửa trong khi cất, hạ cánh với tốc độ cao;
     (iii) van Ni-tơ dùng cơ chế cuộn solenoid điều khiển lượng Ni-tơ vào tên lửa, hoạt động của van được điều khiển bởi phi công từ buồng lái;




-Bộ cấp điện:
   Giá phóng sử dụng một bộ cấp điện một pha loại PP-2581/A. Đây là loại nguồn cấp điện độc lập với các đầu dây nối ở mỗi phía. Đầu dây nối ở phía đuôi kết nối nguồn cấp điện với khối thiết bị cơ khí. Đầu dây nối ở phía trước dùng để nối với cáp nối kiểm soát tín hiệu đầu dò trên tên lửa (đã chú thích tại các bài trước trên hình của bác tientt82).

-Mũi chụp phía trước:
   Mũi chụp phía trước được làm từ nhôm, gắn vào phía trước của bộ phận khung-vỏ giá phóng, với vai trò tạo ra hình dáng khí động học cho giá phóng từ phía trước.

-Cụm móc treo trung tâm:
   Cụm móc treo trung tâm được gắn trên khung giá phóng, phía trước ray phóng. Khi lắp đạn tên lửa lên giá phóng, cụm móc treo này được khớp vào mấu trượt giữa của tên lửa. Khi tên lửa được phóng đi, cơ cấu móc treo sẽ thả, thu phần cáp tín hiệu vào trong giá phóng, giúp cho nó không bị vướng vào mấu trượt của tên lửa.

-Chốt giữ cánh:
   Hai thiết bị chốt giữ cánh được gắn sau phần mũi của khung giá phóng, nằm phía bên dưới của mũi chụp phía trước. Chốt giữ cánh là một giá kép nhỏ, hình chữ U, gồm 2 lá đàn hồi trượt kẹp vào cánh tên lửa, nhằm giữ cho tên lửa không bị xoay chuyển khi máy bay đang bay.

-Vấu chặn chống dao động, mũi chụp phía sau và móc chặn ở đuôi:


    Vấu chặn chống dao động, mũi chụp phía sau và móc chặn ở đuôi là một tổ hợp, gắn tại đuôi của khung giá phóng. Khi móc chặn đuôi ở vị trí mở, ta có thể thấy bình chứa Ni-tơ làm lạnh. Nó cũng giải phóng vấu chặn, cho phép ta lắp tên lửa vào giá phóng. Khi ở vị trí đóng, nó cho phép vấu chặn bật vào mấu trượt sau của tên lửa và khóa nó vào vị trí đấy.



NGuồn tham khảo: The Ordnance Shop (http://www.ordnance.org/lau7a.htm)

CÁC PHIÊN BẢN SIDEWINDER HẢI QUÂN – AIM-9D, G và H




Hải quân Hoa Kỳ đã nhận ra những hạn chế của AIM-9B ngay từ đầu những năm 50 và đã sớm tiếp tục phát triển các phiên bản tiếp theo nâng cấp tính năng. Theo đó, một sê-ri Sidewinder dành cho Hải quân đã ra đời, một nhánh trong họ tên lửa Sidewinder vẫn còn tồn tại đến ngày nay.

Thay đổi quan trọng nhất trên AIM-9D là việc sử dụng một hệ thống làm lạnh bằng Ni-tơ cho các phần tử đầu dò PbS, kết hợp với một đầu dò quang học đã được thiết kế lại. Hệ thống quang học mới giữ lại hệ gương cassegrain đặt nghiêng của phiên bản trước, nhưng nhỏ gọn hơn, gắn trong một nắp mũi có thiết diện hình cung nhọn và quay với tần số cao hơn – 125 Hz, nhanh hơn tần số 70 Hz của phiên bản B. Thị trường tức thời giảm xuống còn 2,5º, trong khi thị trường tìm kiếm lại tăng nhẹ lên tới trên 25º. Vòm mũi bằng kính được thay thế bằng loại vòm mũi bằng Magnesium Fluoride nhỏ hơn nhiều, nó cũng có độ thấu quang tốt hơn đối với các bức xạ hồng ngoại có bước sóng dài hơn (lạnh hơn).

Ni-tơ làm lạnh được nén trong một chai dung tích 6 lít trên giá phóng LAU-7 của Hải quân và cung cấp khả năng làm lạnh đầu dò trong 2,5 tiếng.



Đầu dò cải tiến có tốc độ theo dõi mục tiêu cao hơn, đạt mức 12 độ/giây và nó được hỗ trợ hơn nữa bởi hệ thống phát động nâng cấp, cung cấp mô-men xoắn lên tới 100 lb.ft. Cả hai biện pháp đã giúp nâng cao độ linh hoạt của tên lửa, trong khi đó một máy khí hóa mạnh hơn sinh công trong thời gian tới 60 giây trong quá trình bay của tên lửa. Động cơ tên lửa được thay bằng loại Hercules Mk.36, với lực đẩy lớn và thời gian hoạt động lâu hơn.



*
   Cũng giống như họ tên lửa Falcon, những phiên bản đầu tiên của Sidewinder đã được định danh lại theo chuẩn mới:

Định danh cũ	Định danh mới
AAM-N-7 Sidewinder I	AIM-9A
AAM-N-7 Sidewinder IA GAR-8	AIM-9B
AAM-N-7 Sidewinder IC (SARH)	AIM-9C
AAM-N-7 Sidewinder IC (IR)	AIM-9D

CÁC PHIÊN BẢN SIDEWINDER HẢI QUÂN – AIM-9D, G và H
(tiếp theo)

.....
Hệ thống ngòi nổ cũng được thay đổi, với khả năng tùy chọn một ngòi nổ hồng ngoại hoặc radio cận đích, kích nổ một đầu nổ thanh giăng liên kết. Đầu nổ thanh giăng liên kết có một hộp các thanh đặt song song theo chiều dọc được hàn với nhau luân phiên tại các đầu, khi được kích nổ, các thanh giăng trải rộng ra thành một đường tròn trước khi đứt vỡ, nhờ vậy, một đám các mảnh vỡ sẽ được tạo ra xung quanh trục quả tên lửa. Các thanh giăng này giống như các lưỡi dao cắt đứt vỏ và cấu trúc của mục tiêu.



(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/mk-46RIM-8G.jpg)

Hình vẽ mặt cắt đầu nổ Mk-46 của tên lửa RIM-8G, thuộc loại đầu nổ thanh giăng liên kết


So với AIM-9B, AIM-9D có khoảng tác chiến lớn hơn nhiều, nó linh hoạt hơn và do đó đạt được xác suất tiêu diệt mục tiêu cao hơn. AIM-9D được đưa vào sản xuất từ cuối những năm 50 và Ford Aerospace đã chế tạo hơn 1000 tên lửa.

AIM-9D được kế tục bởi loại AIM-9G có thiết kế tương tự, nó được triển khai theo chương trình SEAM (Sidewinder Extended Acquisition Mode – Sidewinder tăng cường năng lực chế độ bắt mục tiêu), một thiết bị cho phép xoay đầu dò quang học thông qua mẫu tìm kiếm để xác nhận mục tiêu (giống như sử dụng một rosette scan), hoặc cho phép xoay đầu dò theo đường ngắm ra-đa hay đường ngắm trên mũ phi công (helmet sight). Phiên bản này được sử dụng rộng rãi trên những chiếc F-4 Hải quân trong suốt thập niên 70, trước cả khi F/A-18 được triển khai.

AIM-9D/G được sử dụng rộng rãi ở Việt Nam bởi Hải quân, đạt được nhiều thành tích trước các đối thủ nhanh nhẹn như MiG-17 và MiG-19, giao chiến với các máy bay Hải quân ở độ cao thấp. Hầu hết các pha bắn hạ của Hải quân được thực hiện với loại vũ khí này.

CÁC PHIÊN BẢN SIDEWINDER HẢI QUÂN – AIM-9D, G và H
(tiếp theo và hết)


Giai đoạn sau của cuộc chiến tranh Việt Nam, chiến dịch Linebacker, chứng kiến việc lần đầu tiên đưa vào sử dụng phiên bản Sidewinder Hải quân tiếp theo, AIM-9H. Phiên bản H (Hotel) có một số thay đổi cơ bản nhờ kinh nghiệm thu được với phiên bản D/G ; vốn thiếu tin cậy do đèn chân không của nó không chịu được việc hạ độ cao quá 20 feet / s nhiều lần khi hạ cánh trên tàu sân bay. AIM-9H là loại Sidewinder đầu tiên sử dụng mảng điện tử bán dẫn, với hệ thống dẫn đường chế tạo hoàn toàn bằng chất bán dẫn. Trong hệ thống điện tử đã được thiết kế lại, thiết bị quang học của phiên bản G về cơ bản được giữ nguyên, nhưng tốc độ bám sát mục tiêu được tăng lên đáng kể, bổ sung cùng với máy phát động công suất mạnh hơn đạt mô-men 120 lb.ft.

Trong khi rất ít tên lửa AIM-9H được bắn trong chiến đấu do những thiếu hụt ở khâu cung cấp, người ta thông báo rằng nó đã đạt tỉ lệ tiêu diệt mục tiêu cho mỗi lần bắn cao hơn nhiều so với bất kỳ một phiên bản Sidewinder nào khác đã được sử dụng trong chiến dịch. Có hơn 3000 tên lửa được sản xuất.

AIM-9H hơn xa phiên bản đầu tiên của Sidewinder và tạo nên dấu ấn riêng biệt của nó tại Việt Nam bởi tỉ lệ bắn hạ cao hơn bất kỳ loại tên lửa nào được sử dụng trong chiến dịch. Sử dụng một đầu dò bán dẫn với cảm biến Chì Sulphide làm lạnh bằng Ni-tơ và một hệ thống phát động mạnh mẽ hơn, AIM-9H là phiên bản linh hoạt nhất trong loại tên lửa này, tính tới thời điểm nó ra đời. Phiên bản AIM-9L được phát triển lên từ AIM-9H.

Các phiên bản Sidewinder Không quân AIM-9E/J/N:

Không giống như Hải quân, luôn tập trung vào chiến thuật không chiến, Không quân Mỹ đã tự làm hao hụt nguồn ngân sách của họ vào nhiều chương trình tên lửa không-đối-không khác nhau, do đó, Không quân đã bị tụt hậu trong việc phát triển những phiên bản Sidewinder của riêng mình. Chiến trường Việt Nam cho thấy những vấn đề của AIM-9B và Không lực Hoa Kỳ đã theo đuổi những chương trình nâng cấp nhằm mục đích tăng cường khả năng chống lại các mục tiêu kiểu máy bay chiến đấu. Kết quả là phiên bản AIM-9E đã ra đời.

AIM-9E cho thấy việc chấp nhận kiểu thiết kế giảm thiểu lực cản mũi tương tự như các phiên bản của Hải quân, nhưng sử dụng mũi hình côn chứ không phải loại mũi có thiết diện hình cung nhọn, một đặc điểm phân biệt của họ tên lửa này cho tới tận ngày nay. Vòm mũi bằng Magnesium Fluoride cũng được chấp nhận, bộ phận quang học gọn nhẹ nhưng đạt tốc độ quay nhanh hơn, tới 100Hz và tốc độ theo dõi lên tới 16,5 độ/giây. Cánh mũi được thay đổi với đặc trưng của cánh tam giác (delta) kép với góc vuông, giúp cải thiện độ tin cậy khi cánh mũi hoạt động với góc tấn lớn. Những thay đổi đáng kể cũng được thực hiện với bộ dây dẫn điện bên trong.




Thay đổi lớn nhất trong thiết kế là việc sử dụng phương pháp làm lạnh mới cho phần tử đầu dò PbS, Không quân Mỹ đã lựa chọn thiết bị làm lạnh dựa trên nguyên lý cặp nhiệt điện Peltier. Thiết kế này có lợi thế về thời gian làm lạnh không hạn chế khi tên lửa còn trên ray phóng và chỉ phụ thuộc vào nguồn cấp điện. Đầu dò được nâng cấp giúp mở rộng khả năng khóa mục tiêu, đồng thời tăng xác suất tiêu diệt mục tiêu của tên lửa, cho dù không ấn tượng lắm. Hơn 5000 đạn tên lửa đã được sản xuất lại từ đạn AIM-9B.

Các phiên bản Sidewinder Không quân AIM-9E/J/N:
(tiếp theo)


AIM-9E được triển khai tới Đông Nam Á từ cuối những năm 60 và một số lượng đáng kể phiên bản này đã được Không quân Mỹ sử dụng. Bởi vì hầu hết những cuộc giao chiến của Không lực Hoa Kỳ diễn ra trên độ cao lớn nên loại tên lửa này được sử dụng ít hơn nhiều so với loại Sparrow, và khi tới tầm gần thì những chiếc F-4E và F-105D/F/G của Không quân có khuynh hướng dựa vào khẩu pháo M-61 gắn trên máy bay, chính vì vậy tên lửa AIM-9 chỉ chiếm có duy nhất 14% số pha bắn hạ của Không quân Hoa Kỳ. Có thể nói rằng, chính môi trường tác chiến này đã sản sinh ra ít áp lực hơn đối với việc nâng cấp khả năng cho AIM-9 của Không quân, kết quả là họ sử dụng những phiên bản có tính năng kém hơn các phiên bản của Hải quân, nơi mà những chiếc F-4B chỉ được vũ trang duy nhất với tên lửa.




Một đặc trưng của những phiên bản Sidewinder thời kỳ chiến tranh Việt Nam là cái cách nó tiêu diệt mục tiêu, bởi vì nó luôn bám đuôi mục tiêu và trong hầu hết các trường hợp, nó đều đâm vào họng xả động cơ, nó cắt đôi đuôi cánh máy bay khi đầu đạn phát nổ, hình ảnh này đã được nhiều đoạn phim ghi lại.

Phiên bản tiếp theo của AIM-9E là AIM-9J, nó được đưa vào tham chiến tại Đông Nam Á từ tháng 7 năm 1972. Phiên bản J (Juliet) là một nâng cấp từ AIM-9E, với một hệ thống điện tử lai giữa công nghệ bán dẫn và công nghệ đèn chân không, và một hệ thống điều khiển nâng cấp sử dụng máy phát điện khí ga với thời gian duy trì lâu hơn đến 40 giây, với một hệ điều khiển mạnh hơn tạo mô-men xoắn tới 90 lb.ft để điều khiển các cánh mũi. Đã có tất cả 6700 quả AIM-9J được chế tạo mới hoặc cải tạo lại từ AIM-9B.

Năm 1973, Ford bắt đầu đưa vào sản xuất một phiên bản nâng cấp gọi là AIM-9J-1, sau này được định danh lại thành AIM-9N. Phiên bản N (November) tận dụng cấu hình tương tự bản J (Juliet), nhưng 3 bản mạch in chính về căn bản đã được thiết kế lại nhằm cải thiện tính năng cho đầu dò. Có tới gần 7000 quả AIM-9N đã được sản xuất. Động cơ tên lửa Hercules-Aerojet Mk.17 được giữ lại.


(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/sidewinder20and20pylons.jpg)

Thế hệ Sidewinder tác chiến toàn phương vị - AIM-9L/M:


Những bài học từ chiến tranh Việt Nam và chiến tranh Yom Kippur đã chỉ ra rõ ràng rằng, các phiên bản Sidewinder đã đưa vào sử dụng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Đó là khả năng chiến đấu kém hiệu quả khi được sử dụng tại độ cao thấp, nguyên nhân là do nguồn bức xạ hồng ngoại phát ra từ bề mặt đất và được các đám mây phản xạ lại, cùng với đó là những hạn chế đến từ việc các phiên bản này chỉ có khả năng tác chiến từ nửa bán cầu sau của mục tiêu do đặc tính về dải quang phổ làm việc của các phần tử cảm biến PbS được sử dụng trên chúng. Sự cần thiết của khả năng tác chiến toàn phương vị trước những đối phương linh hoạt đã dẫn đến các thay đổi cả về vật liệu làm cảm biến cho đầu dò cũng như về ngòi nổ cận đích, bởi vì, nguyên lý làm việc của loại ngòi nổ cận đích hồng ngoại thụ động vốn dĩ phải dựa vào việc cảm biến bức xạ của luồng khí thải động cơ ở cự ly gần. Nhiều cuộc tranh luận đã nổ ra vào giữa những năm 70 về phiên bản kế tục của Sidewinder, với một đề xuất của Hải quân Hoa Kỳ cho một phiên bản AIM-9H cải tiến rút cuộc đã được chấp nhận như một phương án ít rủi ro nhất. Một đề xuất của người Tây Đức về việc gắn một đầu dò có đầy đủ khả năng yêu cầu lên khung thân tên lửa AIM-9H, để tạo cho nó khả năng ALASCA (khả năng tác chiến toàn phương vị) đã bị bỏ qua.


(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/AIM-9L-I1__AIM-9M_Sidewinder.jpg)



AIM-9L về cơ bản là một quả AIM-9H với một đầu dò quang học, ngòi nổ và hệ thống làm lạnh mới. Hệ gương Cassegrain của phiên bản AIM-9H được giữ nguyên, nhưng AIM-9L sử dụng một bộ điều biến quang mới, đòi hỏi phải có một số thay đổi cơ bản trong hệ thống điện tử dẫn hướng. Tên lửa cũng sử dụng một đầu dò Indium Antimonide (InSb) mới, hoạt động trên băng tần 4 micron. Cùng với bộ lọc quang học, màng nhạy hồng ngoại được gắn trong khối bọc kín được làm lạnh. Hệ thống quang học này cho phép tên AIM-9L có thể bắt bám mục tiêu từ mọi góc độ, đó là nhờ phần tử cảm biến InSb nhạy với các bức xạ có bước sóng dài hơn, cùng với đó, màng lọc cũng loại bỏ các bức xạ có bước sóng ngắn. Khí Argon được dùng để làm lạnh cảm biến, bình khí nén làm lạnh gắn trong đầu dò tên lửa, điều này cho phép ta có thể sử dụng tùy ý các loại giá phóng cơ/điện tử tương thích.

Thế hệ Sidewinder tác chiến toàn phương vị – AIM-9L/M:
(tiếp theo)


Bộ điều biến quang FM cung cấp một khả năng hoạt động tốt hơn nhờ vào việc làm giảm ảnh hưởng của hiện tượng tăng kích thước mục tiêu, bằng cách giảm phạm vi sai số tín hiệu đầu ra, một nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy hoạt động của đầu dò AM, đồng thời nó cũng giúp tăng cường khả năng loại bỏ nhiễu cho đầu dò. Thêm vào đó, thiết kế mới này đã khắc phục được nhược điểm về “vùng chết” trên trục đường ngắm tức thời của tên lửa, một đặc điểm của các đầu dò sử dụng bộ điều biến quang thế hệ trước. Để mở rộng khả năng vận động cho đạn tên lửa, nhà thiết kế đã đưa vào sử dụng công nghệ hiệu chỉnh lam-đa, giải pháp này giúp ngăn không cho đầu dò tên lửa vượt quá góc giới hạn trong pha đầu của hành trình bay. Nếu một mục tiêu có thể buộc đầu dò tên lửa vượt quá góc giới hạn, tên lửa sẽ mất khóa mục tiêu và phát bắn sẽ thất bại.



Người lính Pakistan này đang cầm trên tay phần đầu còn lại của một đạn tên lửa AIM-9L. Quả tên lửa này đã được chiếc F-16B (số hiệu 82-605, phi công Zulfiqar Ayub - Không quân Pakistan) phóng ra, tiêu diệt máy bay không người lái Searcher-II (số series T-2004) của Không quân Ấn Độ trên bầu trời ngôi làng Dogran Kalan, phía tây nam Lahore, vào ngày 7/6/2002.


Hệ thống điều khiển của phiên bản AIM-9H được giữ nguyên, nhưng cánh mũi tên lửa được thiết kế lại theo kiểu cánh tam giác kép. Kết hợp các công nghệ về đầu dò, cảm biến và cánh mũi mới, AIM-9L đạt được khả năng cơ động vượt trội hơn tất cả các phiên bản thế hệ trước, đặc biệt là khả năng bắt mục tiêu từ mọi góc độ, từ khoảng cách lớn hơn hẳn.



chiếc F/A-18 này được trang bị với tên lửa AIM-9L, loại tên lửa đầu tiên trong họ Sidewinder có khả năng tác chiến toàn phương vị. AIM-9L là nhân tố quyết định tới thành công của Hải quân Hoàng gia trong cuộc chiến tranh Falkland, nó đã đạt tỉ lệ tiêu diệt mục tiêu lên đến 80% mỗi lần phóng. AIM-9L sử dụng hệ thống quang học của AIM-9H, cùng với bộ điều biến quang điều chế tần số (FM) và hệ thống làm lạnh bằng khí Argon cho các phần tử Indium Antimonide nhạy hồng ngoại. Cùng với thiết kế cánh mũi mới trên khung thân AIM-9H, một đầu nổ cận đích la-de chủ động và đầu nổ mạnh-phá mảnh, AIM-9L là loại vũ khí cận chiến cực kỳ hiệu quả.

Thế hệ Sidewinder có khả năng tấn công mục tiêu từ mọi phía – AIM-9L/M:
(tiếp theo)


Hoạt động cận chiến trên không yêu cầu cần phải có một loại ngòi nổ và đầu nổ mới tốt hơn. AIM-9L là phiên bản đầu tiên sử dụng ngòi nổ cận đích la-de chủ động, loại DSU-15A/B. Loại ngòi nổ cận đích mới này sử dụng một tổ hợp các đèn la-de bán dẫn Gallium Arsenide (GaAs), phát xạ ra các chùm la-de hình nan xung quanh trục tên lửa, mỗi chùm tia tương ứng với một phô-tô-đi-ôt Silicon. Mỗi đèn la-de  phát xạ ra một luồng xung, sẽ được phản xạ lại bởi các vật thể đang đi vào khu vực ngòi nổ và được các phô-tô-đi-ốt cảm ứng, kích hoạt đầu nổ. Thiết kế này có khả năng kháng nhiễu cao.

Đầu nổ của AIM-9L có khả năng phá hủy mục tiêu cao, theo kiểu nổ phá mảnh hình khuyên, với hai lớp thanh giăng được thiết kế đặc biệt để bị lộn khi ở vận tốc lớn, nhằm tối ưu hóa hiệu quả sát thương mục tiêu, giảm thiểu ảnh hưởng của góc tiếp xúc, vốn là một hạn chế của kiểu thiết kế đầu nổ thanh giăng truyền thống.


(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/aim-9mWGU-4EBseekerhead.jpg)

Tên lửa AIM-9M với bộ phận dẫn hướng WGU-4E/B


Phiên bản L (Lima) được đưa vào phục vụ từ cuối những năm 70 và ghi được chiến công đầu tiên vào năm 1982, khi sử dụng trong cả chiến dịch Falkland cũng như không chiến tại thung lũng Bekaa. Trong cả hai chiến dịch, AIM-9L đều trở thành “ngôi sao” khi đạt tỉ lệ tiêu diệt mục tiêu lên tới 80%. Những chiếc Harrier của Hải quân Hoàng gia và những chiếc F-15 của Israel đã tiêu diệt đối phương bằng những phát bắn trực diện, người Argentina và người Syria đã không thể tìm ra được chiến thuật cơ động phù hợp. Hơn 5500 đạn tên lửa đã được sản xuất và chỉ được bán cho các đồng minh tin cậy, cùng với việc chuyển giao sản xuất theo giấy phép bởi Bodenseewerk tại Đức và bởi Mitsubishi tại Nhật Bản.


(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/185687_tworoyalnavyfrs_1seaharriers.jpg)

Hai chiếc FRS Sea Harrier của Hải quân Hoàng Gia Anh tại Falkland năm 1982. Ảnh: Imperial War Musseum.

Bác cho em hỏi tí với, nổ mảnh thì em hiểu rồi, nhưng thanh giăng liên kết là thế nào hả bác ? ưu/ nhược điểm so với nổ mảnh ?

Như vầy anh Timebreak ạ: đầu nổ thanh giăng liên kết (các thuật ngữ tương tự trong tiếng Anh và Nga là continuous-rod warhead/удлиненная стержневая боевая часть) là đầu nổ có lớp ngoài cùng là nhiều thanh kim loại (rod/стержень) có số lượng chẵn, được hàn tráo đầu đuôi với thanh kim loại liền kề để khi đầu nổ kích hoạt, các thanh này liên kết tạo thành vành giăng li tâm cắt ngang mục tiêu. Ngoài đầu nổ thanh giăng liên kết còn có đầu nổ thanh giăng thường (стержневая боевая часть) và đầu nổ thanh giăng-phá mảnh (осколочно-стержневая боевая часть).


So với đầu nổ mảnh (fragmentation warhead/осколочная боевая часть), đầu nổ thanh giăng liên kết đảm bảo cắt đứt các kết cấu khung thân cánh nhằm tiêu diệt mục tiêu tức thời tại chỗ, thay vì có thể chỉ làm mục tiêu bị thương hoặc không rơi tại chỗ.

Các thanh giăng được thiết kế sao cho nó có đủ độ dẻo, cho phép trải rộng ra nhưng cũng đủ chắc chắn để vành giăng không bị đứt vỡ quá sớm.

Với thiết kế như trên thì mức độ phá hủy của đầu nổ thanh giăng liên kết này cao hơn nhiều so với khả năng phá hủy của các mảnh vỡ tạo ra bởi loại đầu nổ mảnh truyền thống. Các bộ phận của mục tiêu như khung thân, đặc biệt là hệ thống dây diện, cáp, sợi quang, hệ thống thủy lực sẽ bị cắt đứt hoàn toàn và vì vậy, hiệu quả tiêu diệt mục tiêu sẽ rất cao.

Tuy nhiên, hiệu quả tiêu diệt mục tiêu của đầu nổ thanh giăng liên kết chỉ đạt được khi vành giăng tạo bởi các thanh giăng chưa bị đứt vỡ. Chính vì vậy, trên thực tế, các đầu nổ thanh giăng được thiết kế gồm nhiều lớp, đảm bảo hiệu quả sát thương cao nhất, cũng như mở rộng bán kính tiêu diệt mục tiêu. Ngoài ra, các đầu nổ thanh giăng liên kết thế hệ đầu có nhược điểm về góc tiếp xúc hiệu quả. Như đã nói ở bài trên, đầu nổ của AIM-9L và các phiên bản tiếp theo sử dụng kiểu thiết kế mới, với hai lớp thanh giăng có khả năng bị lộn khi ở vận tốc lớn, giảm thiểu tối đa ảnh hưởng của góc tiếp xúc bất lợi.

Đầu nổ thanh giăng liên kết được sử dụng chủ yếu trên các loại tên lửa đối không chống máy bay và tên lửa chống tên lửa.


(http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/b/b0/CRWarheadTest.jpg)

Đây là ảnh chụp vụ thử nghiệm đầu nổ thanh giăng liên kết tại Trung tâm vũ khí Hải quân, China Lake

Thế hệ Sidewinder có khả năng tấn công mục tiêu từ mọi phía – AIM-9L/M:
(tiếp theo và hết)




AIM-9M là phiên bản nâng cấp của AIM-9L với động cơ tên lửa ít khói, hệ thống điều khiển tốt hơn và khả năng chống đối kháng hồng ngoại. AIM-9M là loại tên lửa cận chiến chính của không quân tiền tuyến các nước phương Tây và cũng được trang bị cho những chiếc F/A-18 của Không quân Phần Lan. Cả mười pha bắn hạ bằng Sidewinder trong cuộc chiến Vùng Vịnh đều được thực hiện bằng phiên bản AIM-9M, hầu hết trong số đó đều được thực hiện một cách miễn cưỡng do tên lửa tầm trung AIM-7 Sparrow không đánh chặn được đối phương và buộc phải tham gia cận chiến.

Phiên bản L (Lima) được tiếp nối bởi phiên bản AIM-9M từ năm 1982, về cơ bản thì đó là sự nâng cấp của AIM-9L. Phiên bản M (Mike) được tăng cường khả năng lọc nhiễu nền địa vật, khả năng chống đối kháng hồng ngoại và động cơ tạo ít khói để làm giảm các dấu hiệu có thể nhận biết được bằng mắt thường, nhờ đó giúp tên lửa tránh bị đối phương phát hiện. Phiên bản cuối cùng được đưa vào triển khai là AIM-9M-8 (Hải quân)  và AIM-9M-9 (Không quân). AIM-9M là loại tên lửa không đối không cận chiến tiêu chuẩn của Không quân Hoàng gia Australia, mang trên máy bay chiến đấu F/A-18 và F-111.




AIM-9M đã được triển khai với số lượng lớn trong năm cuối cùng của chiến tranh Vùng Vịnh, nhưng chỉ có một vài chiến công được lập do các máy bay của Không quân Iraq chủ yếu bị bắn hạ bởi tên lửa Sparrow từ hướng 6 giờ.

All-aspect lấy mục tiêu bay làm hệ quy chiếu, không lấy máy bay mẹ làm hệ quy chiếu như trong trường hợp "tác chiến toàn phương vị". Vì thế, all-aspect để chỉ đạn tên lửa "có khả năng tấn công mục tiêu từ mọi phía".

Phiên bản Sidewinder xuất khẩu – AIM-9P:


Trong khi AIM-9L đảm trách toàn bộ nhiệm vụ của một loại tên lửa cận chiến có khả năng tấn công từ mọi phía cho không quân tiền tuyến thì người ta vẫn cần tới một loại tên lửa hạng hai, chuyên dùng cho các nhiệm vụ ít đòi hỏi khả năng không chiến, cũng như thích hợp trong vai trò xuất khẩu tới các quốc gia đồng minh kém tin cậy hơn. Yêu cầu này đã dẫn tới sự ra đời của họ tên lửa AIM-9P, phát triển dựa trên dòng AIM-9J/N.

Các phiên bản AIM-9P-2 và P-3 được đưa ra giới thiệu vào giữa thập niên 70, có sử dụng hệ thống điện tử dẫn đường nâng cấp, động cơ tên lửa mới và ngòi nổ quang học chủ động. Trong khi các thông tin về AIM-9L vẫn chưa được công khai thì sự thành công của nó đã được chứng thực bởi thực tế là đã có không ít hơn 21.000 đạn được sản xuất, với một số lượng đáng kể được kiểm kê bởi Không lực Hoa Kỳ.




AIM-9P là một chương trình được bảo trợ bởi Không lực Hoa Kỳ để phát triển một phiên bản mới trên cơ sở dòng AIM-9J/N, nhằm cung cấp loại tên lửa thích hợp cho các nhiệm vụ có yêu cầu không chiến thấp. AIM-9P được phát triển qua nhiều phiên bản từ P-2, P-3 cho tới phiên bản tiến công mục tiêu từ mọi hướng P-4 và P-5 – loại được tăng cường khả năng kháng nhiễu hồng ngoại. Một số lượng lớn các phiên bản khác nhau của AIM-9P đã phục vụ trong biên chế của Không lực Hoa Kỳ và xuất khẩu tới rất nhiều quốc gia khác. Đạn tên lửa được thiết kế giữ lại mũi hình côn, cánh mũi tam giác kép của AIM-9E, lần đầu tiên được sử dụng trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam.

AIM-9P-4 là phiên bản tăng cường tính năng của AIM-9P-3, với một đầu dò bắt mục tiêu từ mọi hướng sử dụng một số công nghệ trong việc phát triển AIM-9L. So với người anh em họ của nó, AIM-9P-4 kém linh hoạt hơn, tuy nhiên, nó vẫn là một loại tên lửa rất hiệu quả. AIM-9P-5 còn là một bước nâng cấp cao hơn nữa, nó được tăng cường thêm khả năng chống đối kháng hồng ngoại. Do được thiết kế để có thể sử dụng linh hoạt trên nhiều loại máy bay khác nhau nên AIM-9P-3/4/5 có hệ thống làm mát bằng khí nén lắp ngay trong thân tên lửa, giống như các phiên bản L/M.


(http://i831.photobucket.com/albums/zz237/hoangduy7492/AIM-4%20falcon/aim9-01.jpg)

F-15E mang tên lửa AIM-9P

PM: Cảm ơn bác OldBuff đã "nhặt sạn" ;D Em đã sửa lại bài viết của mình, nhưng 2 bài viết đầu tiên về AIM-9L/M của em đã quá hạn sửa bài, nhờ Mod sửa giúp em tiêu đề bài viết thành:
Thế hệ Sidewinder có khả năng tấn công mục tiêu từ mọi phía – AIM-9L/M:
Em cảm ơn!

PHIÊN BẢN DẪN ĐƯỜNG BẰNG RADAR – AIM-9C VÀ AGM-122A


Trong họ tên lửa Sidewinder có một phiên bản đặc biệt, sử dụng hệ dẫn đường radar, đó là phiên bản Hải quân – AIM-9C với phương pháp dẫn bắn radar bán chủ động. Phiên bản này được thiết kế để trang bị cho máy bay chiến đấu hạng nhẹ F-8 Crusader, với khả năng tác chiến trong mọi điều kiện thời tiết. Đầu dẫn hướng radar bán chủ động được thiết kế gắn trong mũi tên lửa hình côn. Không có một tài liệu nào ghi nhận việc bắn hạ mục tiêu bằng AIM-9C cho tới khi được rút khỏi biên chế vào giữa thập niên 80. Một lô lớn với số lượng hàng trăm đạn tên lửa đã được lấy ra từ kho dự trữ, phục vụ cho đề án sản xuất một loại tên lửa chống bức xạ hạng nhẹ đáp ứng nhiệm vụ chế áp phòng không đối phương của Thủy quân Lục chiến.





AGM-122A Sidearm về cơ bản được cải biến lại từ AIM-9C. Đầu dẫn hướng bán chủ động băng hẹp của AIM-9C được thay bằng loại radar thụ động băng rộng nhằm đáp ứng yêu cầu của tên lửa chống bức xạ. Thêm vào đó, tên lửa cũng sử dụng loại ngòi nổ chủ động mới DSU-15, còn động cơ tên lửa Mk.17 và đầu nổ WDU-17 được giữ lại. Hệ thống điều khiển điện tử được thay đổi, phục vụ cho phương pháp dẫn bắn mới. Giai đoạn đầu, tên lửa được dẫn theo lệnh điều khiển ở độ cao thấp. Đến giai đoạn cuối, đầu dò radar thụ động sẽ trực tiếp dẫn hướng đạn tấn công bổ nhào vào mục tiêu phát xạ.

AGM-122A được phát triển bởi Trung tâm Vũ khí Hải quân (NWC) và đưa vào sản xuất bởi Motorola.  Không có các thông tin rõ ràng về tình trạng của dự án chế tạo tên lửa chống bức xạ này vào thời điểm đó. Về mọi phương diện thì AGM-122A không thể so sánh với những loại tên lửa chống bức xạ khác như HARM hay ALARM, nó dễ dàng bị đánh lừa bởi hệ thống đối kháng điện tử. Tuy nhiên, AGM-122A cũng là một sự lựa chọn tốt khi sử dụng để chế áp các hệ thống như ZSU-23-4 và SA-8. Dòng tên lửa này được thiết kế để trang bị trên các loại AV-8, A-4 và trực thăng của Thủy quân lục chiến. Không có báo cáo nào về thành tích trong chiến đấu của loại tên lửa này.

PHIÊN BẢN SIDEWINDER NHIỆT ẢNH – AIM-9R


AIM-9R là sản phẩm mới nhất trong dòng tên lửa Sidewinder, sử dụng một đầu dò ảnh nhiệt – một thay đổi cơ bản so với các thiết kế trước đây. Được phát triển bởi Trung tâm vũ khí Hải quân (NWC), AIM-9R được phát triển trên cơ sở phiên bản tiền nhiệm AIM-9M. So với AIM-9M, AIM-9R chỉ sử dụng hệ thống điều khiển-dẫn động cải tiến , các bộ phận còn lại bao gồm ngòi nổ, đầu nổ, động cơ đẩy, cánh ổn hướng và cánh mũi vẫn được giữ nguyên.





Đầu dò ảnh nhiệt được thiết kế trên một mảng tiêu phẳng các cảm biến, tương tự như mảng CCD trên các thiết bị quang truyền hình. Một mảng cảm biến nhiệt ảnh có thị trường tức thời lớn hơn nhiều so với thị trường của bộ điều biến quang, nhờ vậy, nó có khả năng đồng thời vừa theo dõi mục tiêu, vừa quan sát được bối cảnh nền xung quanh, đầu dò ảnh nhiệt bám sát mục tiêu theo nguyên lý dựa trên độ tương phản của mục tiêu so với bối cảnh nền, tương tự như phương pháp sử dụng trên các đầu tự dẫn quang truyền hình của đạn tên lửa Maverich hay bom lượn GBU-15. Theo phương pháp này, đầu dò ảnh nhiệt có thể xác định độ tương phản và loại bỏ nhiễu nền, đồng thời có khả năng phân biệt được nhiều mục tiêu và các phương pháp đối kháng hồng ngoại của đối phương như bắn pháo sáng. Những thiết bị phát xung chế áp hồng ngoại truyền thống cũng bị vô hiệu hóa.

Đầu tự dẫn WGU-19 sử dụng một mảng phẳng cảm biến gắn trên khung đỡ ổn định 3 trục, tương tự như một mảng 256 x 256 phần tử cảm biến InSb, hoặc PtSi với độ phân giải cao hơn, được làm lạnh bởi thiết bị làm lạnh Peltier, có phổ theo dõi xuống tới 4µm. Tín hiệu hình ảnh sản sinh bởi mảng cảm biến sẽ được số hóa và xử lý trong “Bộ xử lý hình ảnh số hóa”, phục vụ tự động bám sát, truyền tín hiệu tới hệ điều khiển-dẫn động, dẫn hướng công kích mục tiêu.

PHIÊN BẢN SIDEWINDER NHIỆT ẢNH – AIM-9R
(tiếp theo và hết)

Phiên bản đầu dò nhiệt ảnh AIM-9R là phiên bản mới nhất trong họ Sidewinder, tận dụng khung thân, ngòi nổ, động cơ đẩy của AIM-9M cùng với một đầu dò ảnh kỹ thuật số mới. Đầu dò mới sử dụng một mảng cảm biến hiệu dụng với cả các bước sóng khả kiến (ánh sáng nhìn thấy), với cơ cấu ổn định 3 trục. Việc sử dụng đầu dò hình ảnh đem lại hiệu quả lớn, giúp tăng cự ly tìm kiếm mục tiêu, mở rộng góc tìm kiếm, loại bỏ nhiễu nền và có khả năng lựa chọn công kích vào các vị trí cụ thể trên mục tiêu. Đầu dò ảnh vô hiệu hóa được các biện pháp gây nhiễu vốn hiệu quả trước chủng đầu dò điều biến quang.

Khả năng bắt mục tiêu của AIM-9R vượt trội hơn hẳn so với các phiên bản tiền nhiệm, với khả năng bám sát mục tiêu cao, loại bỏ cả nhiễu nền địa hình và nhiễu do mây. Thị trường tìm kiếm rộng cho phép tên lửa bắt mục tiêu ở góc tìm kiếm lớn, ngay cả với các mục tiêu có khả năng cơ động cao, đồng thời chương trình phần mềm tiên tiến cho phép lựa chọn công kích vào những vị trí cụ thể trên mục tiêu. Nhà sản xuất Loral Aeronutronic khẳng định khả năng chống chế áp hồng ngoại và các biện pháp sử dụng mồi nhử khác.

AIM-9R đã thực hiện các cuộc phóng thử thành công, được đưa vào thử nghiệm sản xuất với lô nhỏ, tuy nhiên, chương trình gặp phải nhiều khó khăn về tài chính.

PHIÊN BẢN SIDEWINDER KHÔNG CÁNH LÁI MŨI – AIM-9X

(nguồn tham khảo: web quảng cáo của Raytheon ;D)

Tiếp nối chương trình AIM-9M/R, Không quân và Hải quân Hoa Kỳ lại cùng hợp tác phát triển một biến thể không cánh lái mũi (Canard-less).




*Ưu điểm:
-chi phí phát triển và sử dụng thấp.
-khả năng vượt trội, đáp ứng các yêu cầu tác chiến hiện đại.
-đã được đưa vào sản xuất loạt và chấp nhận trong biên chế Hải quân.
-được lựa chọn bởi lực lượng Không quân của nhiều nước.

AIM-9X Sidewinder

AIM-9X là thành viên mới nhất trong họ gia đình tên lửa tầm ngắn Sidewinder hiện đang được sử dụng bởi hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ. Loại đạn tên lửa Sidewinder thế hệ mới này đã vượt qua các bài kiểm tra thử nghiệm vào tháng 11 năm 2003 và được chấp nhận vào sản xuất loạt từ tháng 5 năm 2004.

Các tính năng nổi bật

AIM-9X được thiết kế nhằm đáp ứng các yêu cầu không chiến đối với một loại tên lửa đối không cận chiến thế hệ mới và thay thế dần biến thể AIM-9M. AIM-9X là loại tên lửa không đối không bắn-và-quên, sử dùng đầu tự dẫn hồng ngoại thụ động (IR) phục vụ bắt-bám sát mục tiêu. AIM-9X có thể được sử dụng trong cả trường hợp bắn ở cự ly ngoài tầm nhìn gần (near boyond visual range) và trong tầm nhìn (within visual range). Cùng với tên lửa không đối không tiên tiến tầm trung (AMRAAM), máy bay chiến đấu được trang bị đạn AIM-9X sẽ có một hỏa lực tấn công mạnh mẽ mà không một hệ thống vũ khí nào khác trên thế giới sánh kịp. Chương trình AIM-9X đáp ứng các yêu cầu nâng cấp mang tính cách mạng đối với dòng tên lửa AIM-9 bằng các công nghệ tiên tiến. Theo các báo cáo, tổ hợp các công nghệ này giúp nâng cao đáng kể hiệu quả hoạt động tác chiến, với một chi phí vừa phải giành cho việc nâng cấp tính năng cho dòng sản phẩm Sidewinder.

Đạn tên lửa thế hệ mới AIM-9X cung cấp cho máy bay chiến đấu các khả năng:

-tác chiến trong điều kiện ban ngày/đêm
-khả năng đối phó với các biện pháp đối kháng-chế áp của đối phương
-bắt – phóng đạn tiêu diệt mục tiêu với góc lệch trục đạn lớn (high off-boresight)
-khả năng cơ động cực cao
-mở rộng cự ly bắt mục tiêu

Thiết kế khung thân AIM-9X kết hợp với nhiều tính năng tiên tiến khác đem lại nhiều thay đổi lớn trong chiến thuật không chiến. Đạn AIM-9X sử dụng công nghệ lái hướng luồng phụt (thrust-vectoring) để tạo khả năng siêu cơ động. Cùng với đó, công nghệ cảm biến mảng phẳng hiệu suất cao (high-performance FPA) và các cấu phần sẵn có của biến thể AIM-9M như động cơ đẩy, đầu nổ và ngòi nổ giúp AIM-9X trở thành một thiết kế có chi phí thấp, ít mạo hiểm nhưng lại có những tính năng ưu việt. Cấu trúc thiết kế kỹ thuật số của AIM-9X đem lại khả năng vượt trội, đảm bảo chiếm ưu thế trên không trong chiến tranh hiện đại và tương lai.




(còn tiếp...)

AIM-9X là biến thể AIM-9 Không có cánh lái mũi/Canard-less. Cánh lái mũi chuyển thành cánh nâng cố định và đạn lái bằng tấm lái luồng phụt gắn tại ống phụt của động cơ.

PHIÊN BẢN SIDEWINDER KHÔNG CÁNH LÁI MŨI - AIM-9X:
(tiếp theo)

...
Chương trình AIM-9X là một đề án phát triển chung bởi Không quân và Hải quân Hoa Kỳ, trong đó Hải quân đóng vai trò điều hành chung. Nhiều quốc gia đã lựa chọn AIM-9X làm loại tên lửa không đối không tầm ngắn tương lai trang bị trên các máy bay chiến đấu của mình và có tiềm năng xuất khẩu tới nhiều quốc gia đồng minh khác. Cuộc kiểm tra phóng thử trên không đầu tiên của AIM-9X được thực hiện thành công vào tháng 3 năm 1999. Đây là cột mốc đầu tiên, khởi đầu cho hàng loạt vụ phóng thử riêng biệt và kết hợp thử nghiệm thiết bị mang-phóng. Từ năm 1999 tới 2001, chương trình AIM-9X đã thực hiện tổng thể gồm 19 lần kiểm tra thiết bị điều khiển-thả phóng và 18 lần bắn thử trên các máy bay F/A-18 của Hải quân và F-15 của Không quân. Trong 18 lần bắn thử, đã có 14 lần đạn hạ trực tiếp mục tiêu bay không người lái QF-4. Trong giai đoạn “Phát triển thiết kế và sản xuất AIM-9X” (E&MD), nhà sản xuất đã phát triển hoàn thiện thiết kế hệ thống chiến thuật tên lửa và tích hợp đạn tên lửa với các loại tiêm kích F-15C và F/A-18C/D với hệ thống ngắm bắn trên mũ công tác. Chương trình kiểm nghiệm phát triển và hoạt động của Chính phủ Hoa Kỳ dự kiến thực hiện các cuộc thử nghiệm bay kiểm tra độ tin cậy, mang đạn mô hình huấn luyện bay (Captive) và các cuộc bắn thử bổ sung. Ngoài F/A-18C/D và F-15C, AIM-9X cũng được tích hợp với các máy bay chiến đấu Hải quân F/A-18E/F cũng như các máy bay Không quân như F-15E, F-16, F-35 Lightning II, loại F-22 Raptor đang tiếp tục thực hiện các cuộc kiểm tra-đánh giá. Đạn AIM-9X hoàn toàn tương thích với dòng giá phóng LAU-12X và giá phóng LAU-7.




Mối đe dọa

Sau hơn 40 năm, các phi công Hoa Kỳ và các nước đồng minh đã giành được nhiều ưu thế trên không trong các cuộc cận chiến. Tuy nhiên, ngày nay, những mối đe dọa từ các loại tên lửa, máy bay chiến đấu hiện đại và môi trường tác chiến có thể xóa bỏ ưu thế này...điều này đặt ra nhu cầu về một loại tên lửa Sidewinder thế hệ 5 – AIM-9X.

AIM-9X – câu trả lời

Trong các trận cận chiến không-đối-không hiện đại, khả năng “first-shot/first-kill” là vô cùng cần thiết để đảm bảo chiến thắng trong cuộc chiến công nghệ cao ngày nay. Các phi công đồng minh sẽ thực hiện nhiệm vụ với tên lửa AIM-9X, một biến thể kế thừa thiết kế cơ bản của họ Sidewinder, cùng với việc lắp đặt đầu dò thế hệ 5, hệ thống điều khiển luồng phụt động cơ (thrust vectoring) để đạt được hiệu suất chiến đấu chưa từng thấy (quảng cáo sến quá đi thôi). Đội ngũ thiết kế của Raytheon có nhiều kinh nghiệm trong công nghệ hồng ngoại tiên tiến, tích hợp hệ thống vũ khí và sản xuất tên lửa, đủ để đảm bảo cho AIM-9X duy trì được ưu thế trên không trong thế kỷ 21.

Phiên bản không cánh mũi lái - AIM-9X
(tiếp theo)



...
Khả năng vượt trội đáp ứng mọi yêu cầu chiến thuật

-phạm vi bắt mục tiêu lớn, trong mọi điều kiện thời tiết
-khả năng kháng nhiễu, chống chế áp hồng ngoại cao với các khí tài chế áp hiện có và sẽ đưa vào trang bị
-khả năng bắn lệch trục đạn lớn, cho phép phi công tiêu diệt mục tiêu ngay từ lần phóng đạn đầu tiên
-thiết kế khung thân với độ linh hoạt cao
-có khả năng tiếp tục nâng cấp

Thế hệ 5

Dẫn đầu về công nghệ tên lửa hồng ngoại tiên tiến, tích hợp hệ thống vũ khí, mang lại cho máy bay chiến đấu khả năng vượt trội – AIM-9X

Những kinh nghiệm quản lý & phát triển của Raytheon trong lĩnh vực tên lửa tự dẫn hồng ngoại đảm bảo một thiết kế ít tốn kém, ít mạo hiểm mà vẫn đảm bảo được ưu thế trên không cho các phi công Mỹ và đồng minh. Phát triển các công nghệ như mảng cảm biến FPA, công nghệ điều khiển thích nghi (adaptive compensation) và công nghệ xử lý tín hiệu hồng ngoại tiên tiến cho phép tiến hành giai đoạn thiết kế sản xuất (E&MD) với độ rủi ro thấp nhất. Nhóm thiết kế AIM-9X của Raytheon là một đội ngũ dày dặn kinh nghiệm, dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực tích hợp hệ thống vũ khí-điện tử hiện đại trên máy bay. Hệ thống vũ khí này được phát triển trên cơ sở kinh nghiệm từ chương trình AMRAAM; chương trình tích hợp điện tử cho AMRAAM/AIM-9X tương thích với các loại giá phóng; chương trình phát triển radar hiện đại cho F-14D, F/A-18E/F và F-15; và hệ thống vũ khí cho F-22. Raytheon hiểu rằng môi trường tác chiến điện tử, đặc trưng của các hệ thống vũ khí quyết định cần thiết phải tiến công và chiến thắng ngay trong giai đoạn trước và đầu trận đánh.

Chì Sunfit (Lead Sulphide – PbS)


Các biến thể đầu tiên của đạn tên lửa đối không Sidewinder sử dụng Chì sunfit (PbS) làm hợp chất nhạy quang. PbS khá rẻ và dễ sản xuất. Biến thể AIM-9B sử dụng một đầu dò PbS không làm lạnh, nhạy nhất với ánh sáng vùng bước sóng 2 μm, giới hạn đạn chỉ có thể công kích mục tiêu từ đằng sau vì đầu dò tên lửa chỉ có thể phát hiện các mục tiêu có nhiệt độ rất cao, bức xạ đủ năng lượng hồng ngoại để bám sát mục tiêu như turbine trong ống xả luồng phụt ở đuôi động cơ phản lực. Từ biến thể AIM-9D trở đi, cảm biến PbS đã được làm lạnh, giảm thiểu mức độ nhiễu tự phát của vật liệu chế tạo cảm biến, do vậy, nó yêu cầu cần ít photon hơn để đầu dò cảm ứng, tạo tín hiệu đầu ra. Kết quả đem lại là việc nâng cao cự ly khóa-bắt mục tiêu, tất nhiên, mức độ phức tạp và chi phí chế tạo cũng cao hơn. Nói chung, việc làm lạnh phần tử PbS giúp nó có khả năng nhạy sáng cao hơn đối với quang phổ thuộc vùng 2 μm và vẫn bị giới hạn chỉ có khả năng công kích mục tiêu từ bán cầu sau, trừ trường hợp ánh sáng mặt trời phản chiếu hoặc ánh sáng mặt đất phản xạ cung cấp đủ tín hiệu để bám sát mục tiêu.


Inđi Antimon (Indium Antimonide – InSb)


Các biến thể thế hệ 3 (tấn công mục tiêu từ mọi hướng – all-aspect) (từ AIM-9L trở đi) sử dụng Inđi Antimon làm vật liệu nhạy sáng, InSb có độ nhạy cao hơn, cho phép bắt mục tiêu từ mọi hướng, với cự ly xa hơn. Inđi Antimon được làm lạnh tới nhiệt độ của Ni-tơ lỏng (77K) có độ nhạy cao nhất với bức xạ thuộc bước sóng 3-4 μm. Động cơ khi không sử dụng chế độ đốt tăng lực có bức xạ mạnh nhất trong vùng bước sóng này, phát ra từ cả kim loại nóng cũng như khí xả động cơ. Do khí nóng xả ra từ tất cả các phía bên ngoài họng xả động cơ nên đầu dò thậm chí có thể phát hiện ra khí nóng từ phía trực diện của máy bay. Vì thế, đầu dò InSb được làm lạnh đạt được khả năng tấn công mục tiêu từ mọi hướng, có nghĩa là nó có thể xác định và bám sát mục tiêu từ phía trước.


Thủy ngân Cađimi Telurit (Mercury Cadmium Telluride – HgCdTe)


HgCdTe là một nguyên liệu rất tốt, có độ nhạy cao với vùng bức xạ mở rộng tới 8-12 μm (các mục tiêu lạnh, thiết bị FLIR, bám sát vệ tinh, xác định các mục tiêu tàng hình) nhưng nó lại khó chế tạo mảng do có sự biến thiên rất lớn trong độ nhạy của các phần tử. Do vậy một mảng cảm biến sẽ tạo nhiễu trong hình ảnh thu được và sẽ gây nên rất phức tạp trong thuật toán xử lý hình ảnh để phân biệt mục tiêu trên nền ảnh. Vì vậy cần phải tăng cường khâu xử lý tín hiệu để bù lại sự thiếu đồng đều trong cấu tạo mảng cảm biến. Rockwell International hiện đang nghiên cứu loại mảng cảm biến 128*128 phần tử HgCdTe.


Platin Silisic (Platinum Silicide - PtSi)


Một khả năng thay thế khác là sử dụng Platin Silisic với độ nhạy thấp hơn HgCdTe 50 lần, cũng như giới hạn trong vùng quang phổ 2,5-4 μm ( những mục tiêu nóng như máy bay/khung thân, các phương tiện và khí xả từ động cơ tên lửa); thế mạnh của nó dựa trên sự đồng nhất của mảng cảm biến, dễ chế tạo và chi phí thấp, công nghệ chế tạo Silicon thương mại được sử dụng giống như việc chế tạo chip nhớ MOS. Điều này đồng nghĩa với một thuận lợi lớn khác, đó là khả năng gắn vào cùng một phiến Silicon tất cả các linh kiện điện tử cần thiết để quét và đọc ảnh từ mảng cảm biến, do vậy, cắt giảm được chi phí và độ phức tạp của hệ thống quang học một cách tổng thể. Các mảng Platin Silisic 512*512 phần tử được chế tạo bởi Hughes và các mảng phân giải cao 1024*1024 (bởi quân đội) mang đầy hứa hẹn với sự phát triển của công nghệ. Một giải pháp khác là Iriđi Silisic (Iridium Silicide) tương tự như HgCdTe hoạt động trên vùng quang phổ 8-12 μm nhưng lại chưa thích hợp với trình độ công nghệ sản xuất hiện nay.

Vào cuối những năm 1950, quân đội Hoa Kỳ đặt ra yêu cầu về một hệ thống tên lửa phòng không tầm ngắn mới-hoàn toàn cơ động (FAAD – Forward Area Air Defense). Hệ thống phòng không thuộc dự án này được chỉ định với tên định danh MIM-46 Mauler. Dự án này nhanh chóng gặp phải nhiều khó khăn, để thay thế cho Mauler, quân đội Hoa Kỳ đã phát triển một hệ thống phòng không khác, MIM-72 Chaparral, dựa trên loại đạn tên lửa AIM-9D, vốn đã được kiểm nghiệm hiệu quả trên thực tế. Đề xuất RIM-46 Sea Mauler cũng được thay thế bởi RIM-72 Sea Chaparral, nhưng cuối cùng, Hải quân đã lựa chọn RIM-7E Sea Sparrow. Hệ thống M48 Chaparral được thiết kế trên khung gầm xe chở quân bánh xích M113, mang theo 4 đạn tên lửa, triển khai trên một bệ phóng xoay. Tên lửa nhận lệnh bắn thủ công thông qua việc bám sát mục tiêu bằng mắt thường, điều khiển bệ tên lửa đến hướng mục tiêu, đợi đầu dò của đạn khóa được mục tiêu. Hệ thống này không thích hợp để chiến đấu với mục tiêu là trực thăng đang bay treo sau các vật cản. Chaparral phục vụ tích cực trong quân đội Mỹ từ năm 1969 cho tới 3/1990. ARNG đã đưa ra khỏi hoạt động khẩu đội Chaparral cuối cùng vào 8/1996.


(http://img.blog.yahoo.co.kr/ybi/1/24/56/shinecommerce/folder/39/img_39_13633_4?1185084510.jpg)


Các biến thể:
MIM-72A: thế hệ 2
MIM-72B: tên lửa huấn luyện
MIM-72C: biến thể nâng cấp: thế hệ 3 với khả năng tấn công mục tiêu từ mọi hướng. Được sản xuất giữa những năm 1976 và 1981. Đi vào phục vụ từ 11/1978. Tầm bắn được nâng lên 9000m.
MIM-72D: một mẫu thử nghiệm phiên bản D, sử dụng đầu đạn từ phiên bản C với đầu dò từ phiên bản A, nhưng không được triển khai.
MIM-72E: thế hệ 3, sử dụng đạn tên lửa của biến thể C nhưng với động cơ ít khói M121.
MIM-72F: thế hệ 3 với tên lửa mới, sử dụng động cơ ít khói nâng cấp M121.
MIM-72H: thế hệ 3, biến thể xuất khẩu của MIM-72F
MIM-72G: thế hệ 4, sử dụng đầu tự dẫn AN/DAW-2 dựa trên đầu dò của FIM-92 Stinger đảm bảo khả năng kháng nhiễu cao hơn. Đầu tự dẫn này được lắp đặt trên toàn bộ số đạn tên lửa của Chaparral vào cuối những năm 1980. Loại đạn mới được sản xuất giữa những năm 1990-1991.
MIM-72J: thế hệ 4, biến thể giản lược tính năng phục vụ xuất khẩu của MIM-72G.


(http://img.blog.yahoo.co.kr/ybi/1/24/56/shinecommerce/folder/39/img_39_13633_3?1185084510.jpg)


(http://www.naval.com.br/blog/wp-content/uploads/2008/09/rim-72c-sea-chaparral-2.jpg)

RIM-72C trên khu trục lớp Kang Ding (La Fayette) của Đài Loan

Tên lửa đất đối không tự dẫn hồng ngoại khối lượng nhẹ được sử dụng chủ yếu với vai trò của hệ thống phòng không phòng thủ điểm, chống lại các loại tên lửa hành trình chống hạm. Tên của loại tên lửa này được đặt theo đặc điểm tự quay quanh trục dọc của đạn, nhằm đảm bảo ổn định quỹ đạo bay. Nguyên bản Block 0 được chế tạo dựa trên động cơ, đầu nổ và ngòi nổ của AIM-9 Sidewinder. Đạn tên lửa thuộc Block 0 trong giai đoạn đầu của quỹ đạo bay được dẫn hướng theo nguồn phát bức xạ chủ động từ mục tiêu (ví dụ như radar của một tên lửa chống hạm đang bay tới). Giai đoạn cuối, đạn được dẫn hướng bằng đầu dò hồng ngoại, tương tự như loại sử dụng trên FIM-92 Stinger của General Dynamics. Trong các bài bắn thử, đạn tên lửa thuộc Block 0 đạt hiệu suất tiêu diệt mục tiêu lên đến trên 95%.






Smokewinder không phải là một biến thể của Sidewinder mà là một thiết bị tạo khói sản xuất bởi Sanders Smoke Technologies, có thể gắn trên các ray phóng tiêu chuẩn mà tên lửa Sidewinder sử dụng. Mỗi thiết bị Smokewinder là một hệ thống hoàn chỉnh, có thể tạo ra làn khói dày đặc trong vòng 7 phút. Bên trong thiết bị có chứa 1 gallon (4,5 lít) gasoline và 6 gallon (23 lít) dầu tạo khói. Gasoline được bơm tới một họng ở buồng đốt, nơi đây, nó được trộn đều với không khí áp suất cao. Một tụ điện sẽ phóng điện đốt cháy liều dẫn theo đốt cháy chốt phát lửa, lượng gasoline và không khí bị đốt tạo ra nhiệt năng làm bay hơi dầu tạo khói. Dầu được bơm tới một buồng ngăn để giải phóng lượng khói ra ở cuối thiết bị. Smokewinder được treo tại các giá phóng được sử dụng cho đạn tên lửa Sidewinder mà không cần bất cứ thay đổi gì và có cùng vị trí điều khiển, khối lượng và kích thước tương tự đạn Sidewinder.

Thưa các bác, đến đây em đã trình bày xong về cấu tạo cơ bản, tính năng và các biến thể của dòng tên lửa không đối không AIM-9 Sidewinder cùng các hệ thống vũ khí, khí tài có liên quan. Trước khi đi vào nghiên cứu các dòng tên lửa không đối không tiếp theo, em xin được viết một bài để làm rõ hơn về bộ điều biến quang hay được sử dụng trên các đạn tên lửa đối không tìm nhiệt, các đặc điểm hoạt động và ảnh hưởng của các loại nhiễu hồng ngoại đối với hệ thống đầu dò này.




Đầu dò sử dụng bộ điều biến quang là một hệ thống quang học sử dụng phổ biến nhất trên các đạn tên lửa tầm nhiệt truyền thống. Được phát minh bởi người Đức trong giai đoạn cuối của cuộc Chiến tranh Thế Giới lần thứ II, đầu dò điều biến quang cung cấp một phương pháp hiệu quả, cho phép sử dụng một phần tử tìm kiếm duy nhất để tính toán độ lệch hướng của một mục tiêu điểm nằm đâu đó trong hệ tọa độ góc của trục đầu dò, vùng tìm kiếm hình côn trước mũi đạn được gọi là trường quan sát (thị trường tìm kiếm) của đầu dò.


Kỹ thuật này dựa trên ý tưởng về một thiết bị quang học, cắt quang thông (thông lượng ánh sáng) đi tới đầu dò, với hình dạng đặc trưng của các xung ánh sáng bị cắt biến thiên phụ thuộc vào vị trí của nguồn ánh sáng trong thị trường tìm kiếm. Phần tử cảm biến sẽ tạo ra các xung tín hiệu điện tương ứng với quang thông truyền tới, dựa vào đó, hệ thống điện tử sẽ thiết lập được sai số vị trí mục tiêu trên trục tọa độ x/y, phục vụ thiết lập lệnh điều khiển, tự động dẫn hướng đạn tên lửa tới công kích mục tiêu.




Hướng thiết kế đơn giản nhất để thiết kế một đầu dò sử dụng bộ điều biến quang xoay là áp dụng kỹ thuật điều biên (điều biến biên độ - Amplitude Modulation), tương ứng với đó đầu dò này được gọi là đầu dò điều chế biên độ (AM seeker). Trong thiết kế của một đầu dò AM truyền thống, ánh sáng thu được qua một hệ gương sẽ được hướng tập trung vào một điểm trên cảm biến. Nằm giữa cảm biến nhạy sáng và hệ quang học là một đĩa xoay làm bằng vật liệu thấu quang (cho ánh sáng đi qua), trên bề mặt đĩa thấu quang này có khắc những vùng cản quang để làm ngắt quãng quang thông hồng ngoại.

(còn tiếp)

Chú thích cho hình bài trước:


Hình 1: đĩa điều biến A giúp tách biệt tín hiệu mục tiêu và nhiễu nền hồng ngoại:
   Việc cắt ánh sáng sẽ dẫn đến kết quả là ta thu được nhiều tín hiệu đầu ra khác nhau đối với mục tiêu và đối với nền nhiễu do mây. Xung tín hiệu tương ứng với mục tiêu có thể dễ dàng phân biệt được với các xung gợn tương ứng với đám mây (với một bộ lọc tín hiệu dải hẹp lọc tần số xung). Như vậy, ta có thể phân biệt được mục tiêu và nhiễu nền.


Hình 2: đĩa điều biến B giúp định hướng mục tiêu:
   Mỗi vòng xoay của đĩa điều biến đều cho một xung đi qua và duy trì trong một thời gian nhất định. Thời gian duy trì xung tín hiệu lại phụ thuộc vào góc vị trí mục tiêu. Từ thông tin về vị trí của đĩa điều biến và thời gian duy trì của xung/pha, khối điện tử sẽ tính toán được góc vị trí mục tiêu.


Hình 3: đĩa điều biến 3 là sự kết hợp của 2 loại đĩa điều biến A và B:
   Có chức năng vừa tách tín hiệu mục tiêu khỏi tín hiệu nhiễu nền vừa tính toán vị trí mục tiêu.
   Gồm một nửa thấu quang – phản quang và một nửa bán thấu quang. Khi nửa trên quét qua sẽ cho ra một loạt xung khác nhau gồm cả tín hiệu mục tiêu và nhiễu nền. Khi tới nửa dưới sẽ cho ra một xung duy nhất, tín hiệu phụ thuộc vào độ sáng trung bình của mục tiêu và nền nhiễu. Bằng bộ lọc điện tử, ta sẽ tách được tín hiệu mục tiêu với nhiễu.


(Trên thực tế hình ảnh tạo ra từ đĩa điều biến có hình dạng phức tạp, hình ảnh trên chỉ là minh họa cho nguyên lý hoạt động).

(tiếp theo)

Trên đầu dò AM, một nửa của đĩa điều biến là bán thấu quang, nửa còn lại được thiết kế hình nan quạt, tỏa ra từ tâm đĩa. Kiểu thiết kế này giúp ta thu được một loạt các xung tín hiệu quang/điện tử và được lặp lại sau mỗi vòng quay của đĩa điều biến. Thời gian duy trì của các xung này trong mỗi vòng quay của đĩa sẽ tạo ra một pha tín hiệu tỉ lệ với vị trí mục tiêu trên một trục và biên độ xung tương ứng với tín hiệu sai số về vị trí mục tiêu trên trục còn lại.


Nhược điểm của đầu dò sử dụng công nghệ điều biên nằm ở khả năng của mạch tìm kiếm (cụ thể là trục x), do tín hiệu trung bình tới từ một hướng trở nên quá yếu nên sẽ ảnh hưởng nhiều đến khả năng bám sát mục tiêu theo trục này. Một giải pháp khắc phục vấn đề này là sử dụng kỹ thuật điều chế tần số (FM - frequency modulation). Trong đầu dò kiểu này, số nan trên đĩa sẽ biến đổi tùy thuộc vào khoảng cách tới tâm đĩa. Bằng cách này, một mục tiêu nằm gần trục đĩa sẽ tạo ra số xung tín hiệu trong mỗi vòng quay ít hơn so với các mục tiêu nằm gần rìa đĩa điều biến. Từ đó, độ lệch trong tín hiệu từ trục hướng tâm của bộ điều biến sẽ được phân tích bằng bộ tách tần số, đối chiếu với tần số của motor trong bộ điều biến.


Các đầu dò trên thực tế sử dụng phối hợp nhiều kỹ thuật khác nhau, cùng với các giải pháp sử dụng thiết kế hệ gương Cassegrain cố định và bộ điều biến quang chuyển động hoặc kiểu thiết kế với gương thứ 2 xoay và bộ điều biến quang cố định, họ tên lửa không đối không Sidewinder sử dụng kiểu thứ 2.

(tiếp theo và hết)

Các cấu phần khác trong thiết kế của đầu dò như thiết bị bổ trợ quang học, hệ thống làm lạnh còn phụ thuộc vào các yếu tố như những phần tử cảm biến...Cảm biến nhạy sáng là một mẫu nhỏ vật liệu bán dẫn với đặc tính quang điện thích hợp, thay đổi hệ số điện trở, tạo dòng quang điện hay điện áp khi được chiếu sáng. Tham số quan trọng trong sử dụng phần tử cảm biến là độ nhạy sáng, cho biết cường độ sáng hiệu quả cho phép tạo hiệu ứng quang điện trên phần tử cảm biến; và bước sóng cảm ứng, cho biết bước sóng thuộc vùng nào, khả kiến hay hồng ngoại, với dải bước sóng cụ thể bao nhiêu, có tác dụng với cảm biến. Hầu hết các chất bán dẫn được sử dụng với mục đích chế tạo đầu dò tự dẫn đều có những đặc tính nhất định đối với bước sóng dài nhất mà vật liệu đó có thể cảm ứng, và có thể tạo tín hiệu đầu ra đối với tất cả các bước sóng ngắn hơn (từ nguồn bức xạ nóng hơn) chiếu tới. Vì vậy, một số loại vật liệu nhạy sáng chỉ có tác dụng đối với những mục tiêu rất nóng như họng xả động cơ phản lực, trong khi một số vật liệu khác có thể phát hiện được tất cả các bộ phận của mục tiêu.


Do tất cả các vật “nóng”, như mặt trời hay pháo sáng, phát bức xạ hồng ngoại nên đầu dò hồng ngoại của đạn phải có khả năng giảm thiểu hoặc loại bỏ các bức xạ này nhằm tránh không cho đầu dò bị nhiễu, bắt – bám nhầm mục tiêu. Để phục vụ mục đích này, người ta sử dụng trên đầu dò hồng ngoại các bộ lọc quang học. Các kính lọc này được chế tạo từ kính pha tạp đất hiếm, gồm rất nhiều lớp màng lọc sáng khác nhau xếp xen trên bề mặt. Những loại kính lọc này cho phép chỉ một vùng quang phổ hẹp với bước sóng nhất định đi qua và chắn sáng với tất cả các bước sóng khác, do vậy, chỉ có các dải sóng hồng ngoại hữu ích mới có thể đến được màng nhạy sáng.


Làm lạnh đầu dò là một trong các phương pháp làm tăng độ nhạy sáng của phần tử cảm biến. Mặc dù, dưới nhiệt độ phòng vẫn có khả năng nhạy sáng đối với các cảm biến tốt, tuy nhiên, nhiễu nhiệt sẽ làm suy giảm đáng kể khả năng theo dõi mục tiêu. Do vậy, cảm biến cần được làm lạnh để giảm tác động của hiện tượng này. Có 2 phương pháp cơ bản để được sử dụng để làm lạnh đầu dò: làm lạnh theo nguyên lý cặp nhiệt điện Peltier và làm lạnh bằng khí nén. Phương pháp cặp Peltier, tuy không có hiệu suất cao nhưng có ưu điểm về thời gian làm mát đặc biệt là khi đạn vẫn còn đang trên ray phóng. Còn phương pháp làm mát sử dụng khí nén, tuy nhẹ hơn nhưng lại thường chịu nhược điểm do giới hạn của bình chứa khí nén.

Có nhiều nguồn khác nhau phát hoặc phản xạ bức xạ hồng ngoại như:

-Bức xạ trực tiếp từ Mặt trời, là nguồn phát bức xạ lớn nhất trong tự nhiên.

-Một lượng lớn bức xạ Mặt trời bị hấp thụ và tán xạ bởi khí quyển (mây, hơi nước).

-Bức xạ Mặt trời phản xạ từ bề mặt đất (vào khoảng trên 3 micrometer), các bức xạ nhìn thấy và hồng ngoại làm nóng bề mặt đất và làm bề mặt đất bức xạ.

-Tất cả các loại động cơ nóng như động cơ đốt trong, các loại động cơ phản lực đều bức xạ hồng ngoại từ các bộ phận kết cấu động cơ và từ luồng khí thải động cơ. Bức xạ có bước sóng ngắn nhất phát ra từ luồng khí xả có thể đạt tới khoảng từ 2 – 3 µm. Khi ở chế độ đẩy khô không tăng lực, phần nóng nhất trên máy bay là đuôi xả, có thể đạt từ 1000-1500°C. Các động cơ phản lực hai luồng có luồng khí xả nhiệt độ thấp hơn do được trộn lẫn 2 luồng khí. Trong chế độ đốt tăng lực, khí xả động cơ là phần nóng nhất (khoảng 2000°C). Với tốc độ trên 2,5M, nhiệt độ luồng khí sẽ giảm do sự giảm áp áp suất tổng thể luồng khí trong động cơ.

-Bức xạ Mặt trời phản xạ trực tiếp hoặc bức xạ lại từ bề mặt máy bay. Các loại sơn thông thường phản xạ lại khoảng 60% bức xạ truyền tới, các loại sơn có độ phản xạ thấp như màu sơn xám của Mỹ phản xạ từ 5-15% lượng bức xạ. Nắp buồng lái cũng đóng góp một lượng đáng kể bức xạ phản xạ, thậm chí đủ để khóa mục tiêu đối với các nắp buồng lái có độ phản xạ cao.







Nguồn tham khảo (http://www.ausairpower.net/TE-IR-Guidance.html)

Em có thắc mắc về cách định danh tại sao AIM 9 đùng 1 cái lên AIM 54 và AIM 120, tuơng tự với bác Nga là R-27 rồi nhảy vọt lên R-77 rồi xuống lại R-37 ? Khác xa định danh truyền thống của Tàu PL-1 - PL-12, hoặc Tây Âu với từng cái tên định danh (ngoại trừ Pháp và Đức, Anh cũng có AIM-132 nhưng lại hoạt động tầm ngắn như AIM 9).

1 Vấn đề nữa là dường như NATO không chú trọng đến lĩnh vực MANPAD lắm phải không ạ, vì từ sau chiến tranh lạnh manpad vẫn được Nga hoặc Tàu tiếp tục cải tiến thêm nhiều thứ mới từ Sa-7, Sa-16 đến Sa-24, trong khi NATO vẫn chỉ là Stigner thời hỗ trợ Mujahideen.

Cho em hỏi tính năng đánh đất của AIM-9L và AIM-9X như thế nào ạ ? gồm hệ thống dẫn đường, phuơng pháp tấn công thân nhiệt hay radar, nổ chạm trực tiếp hay phân mảnh....

Raytheon tuyên bố là đã thử nghiệm thành công AIM-9X trong chế độ đánh đất. Việc này thực hiện được nhờ đầu dò ảnh nhiệt được sử dụng trên AIM-9X. Đầu dò ảnh nhiệt có thể nhận diện hình dạng mục tiêu, phần mềm điều khiển được thiết kế để khóa các mục tiêu mặt đất này như thuyền, xe ô tô,...Các bộ phận còn lại của tên lửa đều không có thay đổi.
AIM-9L không có khả năng này.