Trang để in - Những ngôi sao Eghe

Những ngôi sao Ê ghe

Tác giả: Garđônhi Ghêzo (Gárdonyi Géza)
Dịch giả: Lê Xuân Giang
Thể loại: Tiểu thuyết – Văn học chiến tranh Hungari
Nguyên tác: Egri Csillagok
Nhà xuất bản: Văn học – Hà Nội
Năm xuất bản: 1987
(Nguồn: Thư viện Ebooks)

LỜI GIỚI THIỆU

Trong hơn ba trăm năm (từ thế kỷ 14 đến đầu thế kỷ 17) chống lại những đạo quân viễn chinh và ách đô hộ của đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ, nhân dân Hung đã bền bỉ chiến đấu và lập nên nhiều chiến công oanh liệt, trong đó có cuộc kháng chiến của quân dân thành Eghe năm 1552.
Eghe là cửa ngõ của vùng Thượng địa Đông bắc, đứng trấn giữ cho cả một vùng đất nước khá rộng lớn. Khi vòng vây của hai đạo quân Thổ khổng lồ, đầy nhuệ khí đã khép lại, trong thành chỉ có độ hai ngàn người già, trẻ, trai, gái. Quân Thổ không tính đến một sức kháng cự đáng kể. Viên pasa Ali, thống soái một đạo quân Thổ, cho thành này chỉ là một “cái chuồng cừu xộc xệch” và quân trong thành chỉ là một “bầy gia súc”. Nhưng cuộc chiến đấu chẳng bao lâu đã chỉ cho hắn thấy rõ ràng những người bảo vệ thành Eghe đại diện cho một sức mạnh mà đạo quân Thổ không tài nào đè bẹp nổi. Những chiến sĩ phần lớn là con em vùng Thượng địa Đông bắc đang bị chiếm đóng đe dọa và những nông dân các làng lân cận chạy vào thành tị nạn, đã nghiến chặt răng đánh lui tất cả mọi đợt công kích của quân Thổ. Sau năm tuần rưỡi sống mái với quân thù, thành Eghe đã tự giải phóng mình khỏi cuộc vây hãm khốc liệt và cứu miền đất nước phía sau khỏi cảnh nước sôi lửa bỏng. Quân Thổ bị thiệt hại nặng nề dưới chân thành Eghe và phải bỏ dở kế hoạch hành quân xâm lược của chúng.
Cuộc chiến đấu của Eghe từ đó đã trở thành đề tài của nhiều tác phẩm văn học và nghệ thuật. Ngay sau khi quân Thổ tháo chạy, Tinôđi Sebétchên, thi sĩ kiêm ca công nổi tiếng nhất của Hung trong thế kỷ 16, đã đến tận nơi sưu tầm tài liệu và sáng tác Truyện thơ về cuộc chiến đấu của thành Eghe. Nhưng tác phẩm thành công nhất về đề tài này là Những ngôi sao Eghe của Garđônhi Ghêzo.
Garđônhi Ghêzo (1863-1922) xuất thân từ một gia đình thợ rèn, là một nhà văn có tên tuổi ở Hung. Trước khi bước vào nghề viết văn, ông đã dạy học nhiều năm ở nông thôn. Thời kỳ này, ông có tinh thần chống lại nền thống trị của triều đình Hápxbua (Áo) và đã viết tác phẩm Ngọn đèn (1894) là một tác phẩm tốt. Trong cuốn tiểu thuyết này, ông đã vẽ nên một bức tranh đáng kinh ngạc về cuộc sống nghèo nàn và bị ngược đãi của lớp giáo học ở nông thôn, đã tấn công trào lưu tôn giáo hóa xã hội và tấn công vào ách thống trị của nền đế chế Áo – Hung phản dân tộc, phản tiến bộ; gợi lại những kỷ niệm vẻ vang về cuộc chiến đấu giành tự do của nhân dân Hung thời kỳ 1848. Nhưng dần dần về sau, con đường văn học của ông khuất khúc và đầy mâu thuẫn. Trong toàn bộ sự nghiệp sáng tác của ông, Những ngôi sao Eghe là tác phẩm tươi sáng và giàu sức sống nhất. Ở Hung không có một tiểu thuyết lịch sử nào khác lại được cả bạn đọc, người lớn lẫn trẻ em, yêu thích đến thế. Cuốn truyện được xuất bản lần đầu tiên năm 1901, và từ đó đến năm 1963 đã được tái bản hơn 21 lần, chỉ riêng từ 1945 đến 1963 đã được các nhà xuất bản khác nhau tái bản hơn 16 lần với số lượng hơn nửa triệu cuốn (trong một nước 11 triệu dân). Đó là chưa kể đến những bản dịch ở nước ngoài.
Trong quá trình sáng tác, Garđônhi đã sưu tầm nghiên cứu rất nhiều nguồn tài liệu, kể cả gia phả của các nhân vật chính trong truyện. Mùa xuân năm 1899, trước khi bắt tay vào viết, ông đã lên đường đi Côngxtăngtinốp để nghiên cứu tận nơi những phong tục, tập quán ở nước Thổ. Ông đã vào tận ngục Bảy Tháp, tham dự những ngày hội tôn giáo, bơi thuyền trên vịnh Bốtxpôrat, tham quan các viện bảo tàng v.v… Nhờ tác phong làm việc cẩn thận đó, tác giả đã để lại cho chúng ta nhiều trang sách chính xác và sinh động về những cuộc hành quân đầy nghi vệ của đội quân Thổ, về cuộc vây hãm thành Eghe, về nhiều cảnh sinh hoạt của xã hội thời xưa.
Nhân vật chính của cuốn tiểu thuyết là chú bé Bônemixo Gergey, đại biểu của tầng lớp nông dân nghèo, giàu lòng yêu nước và đa mưu túc trí, đã từ một chú bé chân đất làm lên đến chức đại úy, chủ tướng một thành trì. Qua bước trưởng thành của nhân vật chính, tác giả còn vẽ nên trước mắt người đọc cả một bức tranh xã hội rộng lớn từ thôn xóm đến cung đình. Ngay từ những trang đầu tiên, tác giả đã cho ta thấy tình hình chính trị rối như mớ bòng bong của nước Hung thời đó: “… và chúa công của bạn đang là Xopôlo Gianốt, hoặc quân Thổ, hoặc Pheđinan đệ nhất.” Hồi đó giai cấp phong kiến ở Hung phân hóa nặng nề. Bọn quý tộc lãnh chúa và quý tộc giáo hội có những lãnh địa rộng lớn, có quân đội riêng, có thành quách trong tay, thực tế là đã trở thành những ông chúa cát cứ. Nhà vua ở Buđa không đủ sức để thâu tóm quyền bính, tổ chức đất nước thành một quốc gia vững mạnh. Nhân dân bị đè nén nặng nề dưới hai tầng tròng phong kiến và giáo hội, đời sống rất khổ cực. Họ oán ghét bọn quý tộc chẳng kém gì bọn ngoại xâm. Tất cả những nhân tố đó đã dẫn tới cuộc chiến tranh nông dân do Đôjo Giơrgiơ lãnh đạo năm 1514 và chiến bại thảm hại ở Môhát năm 1526. Sau Môhát không còn ai tổ chức được cuộc kháng chiến chống quân Thổ trong phạm vi toàn quốc. Giai cấp thống trị vốn đã không thống nhất, giờ đây lại phân hóa thành hai phe đối địch. Một phe, gồm chủ yếu tầng lớp quý tộc trung và tiểu, bầu Xopôio Gianốt, công vương vùng Êrơđêi, lên làm vua; một phe khác, gồm phần lớn bọn đại quý tộc, lại tôn Pheđinan đệ nhất của triều đình Hápxbua (Áo) làm vua. Hai tên vua đó đem quân đánh lẫn nhau để tranh giành ngôi báu, mặc kệ quân Thổ ngấp nghé ở biên giới. Thậm chí Xopôio Gianốt, sau khi bị thua Pheđinan I và phải chạy sang Ba-lan, còn cầu cứu hoàng đế Thổ giúp hắn chiếm lại ngai vàng, và để đền ơn, hắn bỏ mặc vùng đất nước phía nam cho quân thổ tha hồ cướp bóc. Trước tình hình hai vua khuynh loát lẫn nhau như thế, bọn lãnh chúa hết theo phe vua này lại theo phe vua khác, tùy theo chỗ ở với vua nào có thể kiếm chác được nhiều hơn. Chúng ta sẽ thấy tình hình này được phản ánh một phần qua hai nhân vật Xexey và giáo sĩ Balin hoặc qua nhân vật Tơrơc Balin. Nhưng mặc dù tất cả những điều kiện bi thảm đó, nước Hung vẫn không dễ dàng lọt vào tay bọn ngoại xâm. Trước sự bất lực và phản bội của triều đình và giáo hội, nhân dân nhiều nơi đã vùng lên kháng chiến mạnh mẽ khi quân Thổ kéo đến. Những “kẻ nổi loạn” đó – như các sử gia của triều đình Thổ cũng phải thừa nhận – “trong tình thế tuyệt vọng cũng vẫn chiến đấu với súng hỏa mai và cung tên, với gậy gộc và đá”. Bên cạnh họ, tuy ít ỏi nhưng trong hàng ngũ tướng lĩnh vẫn có những người yêu nước chân thành, đặc biệt là những võ quan xuất thân từ những tầng lớp dưới. Những viên tướng này cùng những đội quân vốn là nông dân nghèo chạy nạn khỏi các vùng bị giặc Thổ tàn phá, chiếm đóng hoặc trốn khỏi cuộc sống khổ nhục ở các điền trang, đã lập nên cả một hệ thống biên thành dọc theo vùng giáp ranh với quân Thổ để báo tin và ứng cứu lẫn nhau. Họ đã đánh tan hết bao nhiêu đội quân Thổ kéo đi ăn cướp. Hơn nữa, những viên tướng này nhiều khi cùng với một đội quân nhỏ nhưng đồng lòng, trong một tòa thành đơn độc không có sự cứu viện của triều đình, đã có thể chặn đứng cả một đạo đại quân Thổ trong nhiều ngày, đôi khi còn giữ vững được đến cùng, bẻ gãy cả cuộc viễn chinh của địch. Những kỳ công đó nổi bật trên nền trời đen tối của xã hội Hung thời bấy giờ như những ngôi sao, trong đó Eghe là ngôi sao sáng nhất. Chúng ta thấy dường như tác giả đã dành toàn bộ tâm hồn mình cho việc mô tả lại sự chuẩn bị chiến đấu và hơn năm tuần quyết chiến ở Eghe. Có thể nói ít có cuốn tiểu thuyết lịch sử mô tả được tỉ mỉ, chính xác và sinh động như vậy. Gấp cuốn sách lại chúng ta vẫn như nghe vang trong tai lời thề quyết tử và tiếng đại bác vang rền, tiếng gươm giáo chạm nhau, tiếng hô “Giết! Giết!”, và tự nhiên chúng ta liên tưởng đến khí phách anh hùng và lời thề “Sát Thát” của quân dân đời Trần.
Chiến công của quân dân Eghe hồi đó đã vang lừng trong nước và cả ở nước ngoài. Sau ngày chiến thắng, biết bao chính khách ở châu Âu đã kéo đến Viên để chúc mừng Pheđinan I – kẻ không hề có chút công lao nào, thậm chí còn có tội với miền đất đai Hung mà hắn cai trị - và để ngắm nghía những lá quân kỳ cướp được của giặc Thổ mà quân dân Eghe đã gửi về triều. Nhưng chỉ với cuốn tiểu thuyết của Garđônhi, chiến tích Eghe mới thực sự trở thành một điển hình bất hủ, trước công luận, trước lịch sử, về tinh thần yêu nước và lòng dũng cảm của nhân dân Hung hồi thế kỷ 16. Chúng tôi đã dịch cuốn sách này với tất cả tấm lòng mến phục gan dạ và mưu trí của quân dân Eghe, với tất cả những tình cảm thắm thiết với đất nước và con người Hung-ga-ri. Chúng tôi hi vọng, sau những tập thơ của Jôjep Otilo và Petơphi, cuốn sách này sẽ giúp bạn đọc Việt Nam đi sâu thêm một quãng lên cội nguồn của lòng yêu tự do của nhân dân Hung anh em. Và như vậy chúng ta sẽ hiểu được đầy đủ hơn sự ủng hộ đầy nhiệt tình của nhân dân Hung-ga-ri đối với sự nghiệp chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta. Chúng tôi tự thấy khả năng của mình rất có hạn, do đó bản dịch chắc chắn còn mang nhiều thiếu sót. Chúng tôi thành thật mong được sự góp ý của tất cả bạn đọc gần xa.

Hà Nội 9-11-1968
Lê Xuân Giang

Phần một

DŨNG SĨ HUNG SINH TRƯỞNG Ở ĐÂU?

Giữa dòng suối có hai em bé đang tắm, một trai và một gái. Có lẽ không nên tắm chung như thế, nhưng các em làm gì biết được điều đó: em trai mới lên bảy, em gái lại còn bé hơn những hai tuổi. Các em đã dạo chơi trong rừng và gặp suối nước. Trời nắng chang chang, nước suối rất hợp ý các em. Đầu tiên các em chỉ thò chân xuống nghịch, dần dần các em lộ ra tới đầu gối. Cái quần đùi bé tẹo của Gergey bị ướt, em liền tụt luôn ra, rồi em cởi luôn cả áo. Cuối cùng cả hai em đều trần như nhộng, bì bõm trong dòng nước.
Các em tha hồ vùng vẫy: không ai nhìn thấy cả. Đường đi Pêts [1] cách xa ngoài bìa rừng mà rừng thì rộng mênh mông. Giá có ai trông thấy thì thế nào các em cũng bị mắng một trận nên thân. Vì chú bé thì chẳng nói làm gì – chú ta không phải là cậu ấm, nhưng cô bé đây chính là tiểu thư của tôn ông Xexey Pête, chỉ nhờ không ai biết nên em mới lén ra khỏi nhà được.
Ngay cả lúc trần trụi thế này, cô bé cũng để lộ mình là con nhà quyền quý: người em béo như con bồ câu và trắng như sữa. Mỗi khi em nhảy nhót trong dòng nước, hai bím tóc nhỏ màu hạt dẻ lại đung đưa quanh cổ.
- Đerđơ, ta pơi ti[2] . – em nói với chú bé.
Chú bé gầy gò, đen sạm được gọi là Gergơ quay lưng lại, cô bé bám vào cổ chú. Gergơ đi vào bờ, cô bé lơ lửng trên mặt nước, hai chân đập nước tung tóe.
Vừa đến bờ, Gergơ bíu lấy cái gốc xanh xanh của bụi kako và lo lắng nhìn quanh.
- Ôi, con Xám!
Chú bước lên bờ và chạy quanh quẩn, tìm kiếm giữa rừng cây.
- Chờ đấy nhé Vixusko [3], chờ đấy, tôi sẽ về ngay.
Chú kêu to với cô bé rồi cứ trần trụi như thế phóng đi.
Vài phút sau chú trở lại trên lưng một con ngựa xám già. Trên đầu con ngựa có một sợi dây tồi tàn: sợi dây buộc liền từ đầu xuống cái hãm dưới chân ngựa nhưng đã bị tuột.
Chú bé lặng lẽ quất ngựa bằng một cành dương đào, mặt tái mét. Vừa đến chỗ tắm, chú bá cổ ngựa, nhoai người nhảy xuống đất.
- Trốn đi! – Chú run rẩy nói – Trốn đi! Quân Thổ đấy.
Chú quần sợi dây vài vòng vào gốc cây để buộc ngựa rồi vội vàng nhặt lấy quần áo. Hai đứa trẻ trần như nhộng chạy ù vào một bụi sơn trà, nằm dán mình xuống lớp lá khô sau bụi cây.
Thời đó trên các ngả đường, bọn lính Thổ không phải là của hiếm. Và anh, người bạn đọc thân mến, nếu nãy giờ anh vẫn tưởng rằng hai đứa trẻ ấy đang tắm trong nước suối mùa hè năm nay thì anh đã lầm. Hai đứa trẻ ấy còn đâu nữa? Và còn đâu tất cả những người sắp hiện ra trước mắt anh, nói, cười, hành động trong quyển sách này? Tất cả đã trở thành tro bụi cả rồi!
Vậy anh hãy gạt quyển lịch năm nay sang một bên, hỡi người bạn đọc đáng kính, và hãy tưởng tượng ra năm 1533. Giờ đây anh đang sống trong những ngày tháng năm ấy và chúa công của anh hoặc đang là vua Xopôio Gianốt[4] hoặc hoàng đế Thổ Nhĩ Kỳ, hoặc Pheđinan đệ nhất.
Làng nhỏ của hai em bé náu mình trong một thung lũng vùng Metsec, vẻn vẹn có ba chục nếp nhà vách đất với một dinh cơ lớn có tường xây đá. Cửa sổ mọi nhà đều che bằng vải dầu, cả trong dinh thự lãnh chúa cũng vậy. Ngoài ra, các mái nhà đều lợp sậy như ngày nay. Cây rừng xum xuê bao quanh làng nhỏ nên dân làng nghĩ rằng bọn lính Thổ chẳng bao giờ tìm đến được. Bọn chúng tìm đến bằng cách nào cơ chứ? Đường đi rất dốc, không hề có vết bánh xe. Tháp chuông cũng chẳng có. Mọi người sống và chết trong cái làng nhỏ ẩn khuất như những con sâu con bọ trong rừng.
Cha chú bé Gergơ trước kia làm thợ rèn ở Pêts, nhưng đã chết. Người vợ góa bèn về làng Kerextét ở với bố, một lão nông tóc bạc, đã từng chiến đấu trong cuộc khởi nghĩa của Đôjo Giơrgiơ [5]. Chính vì thế ông lão mới được nương náu trong ấp trại của trang chủ Xexey. Thỉnh thoảng ông lão vẫn băng rừng xuống Pêts đi ăn xin. Mùa đông cả nhà sống nhờ vào những thứ ông lão đã xin được. Đôi khi thức ăn trên nhà lãnh chúa cũng nhỏ giọt xuống bàn họ.
Ngày hôm đó ông lão cũng vừa từ thành phố trở về. Ông bảo cháu:
- Cháu dắt con Xám đi chăn đi, tội nghiệp từ sáng đến giờ nó chưa được tí gì vào bụng.
Gergơ đã cùng con ngựa ra rừng theo lệnh ấy. Khi đi qua nhà lãnh chúa, chú gặp cô bé Êvo từ cổng vườn chui ra và khẩn khoản với chú:
- Đerđơ, Đerđơ, cho em đi với!
Gergơ không dám bảo tiểu thư phải ở lại nhà. Chú xuống ngựa và dẫn Êvo đi về hướng cô bé muốn. Êvo muốn đi theo hướng những con bướm bay: bướm bay về phía trong rừng và các em cũng chạy theo. Cuối cùng các em gặp con suối, Gergơ thả ngựa ra bãi cỏ. Các em đã xuống suối tắm và chạy trốn ra sau bụi cây như thế đấy.
Các em nằm run rẩy vì sợ giặc Thổ.
Nỗi sợ hãi của các em không phải là chuyện bóng vía. Chỉ vài phút sau đã nghe tiếng lạo xạo trên lá khô rồi một cái mũ Thổ màu trắng cắm lông đà điểu cùng một cái đầu ngựa nâu hiện ra dưới hàng cây.
Tên Thổ nhìn ngang nhìn ngửa, đầu hắn quay hết bên này sang bên kia. Mắt hắn chợt dừng lại trên con Xám. Hắn cầm cương con ngựa chiến nhỏ màu sẫm của hắn dắt theo sau.

[1] Thành phố ở phía nam nước Hung, gần biên giới Hung – Nam Tư .
[2] Đáng lẽ gọi là Gergơ, nhưng cô bé nói đớt .
[3] Vixusko là tên gọi thân tình của Êvô, còn gọi là Vixo, Êvi, Êvike.
[4] Szapolyai Jasnot (1487-1540). Từ 1511 trở đi là công vương vùng Êrơđêi và là thủ lĩnh của đảng quý tộc nhỏ. Năm 1514, hắn được ưa chuộng trong giai cấp thống trị vì đã có công đàn áp cuộc chiến tranh nông dân của Đôjo lãnh đạo. Theo những người đương thời, năm 1526 hắn đã cố tình đến chậm để quân của đại quý tộc bị đánh bại ở trận Môhát. Sau khi vua Loiốt đệ nhị tử trận, hắn được các đảng phái quý tộc hạng vừa vừa nhỏ cử làm vua Hung, nhưng bọn đại quý tộc lại chọn Pheđinan đệ nhất của triều đình Hapxbua làm vua Hung. Hai bên đánh nhau để giành vương quyền. Quân hắn bị thua quân của Pheđinan I ở vùng Tôkoi và hắn phải lánh sang Balan. Năm 1528 mới trở về nước nhờ sự giúp đỡ của Hoàng đế Thổ, vì thế sau khi về Buđa, hắn bỏ mặc cho quân Thổ tàn phá cướp bóc nhiều vùng trong nước. Sau nhiều lần tranh chấp, hắn và vua Pheđinan I ký hòa ước Varodi (1528), hai bên công nhận vương quyền của nhau với điều kiện là sau khi hắn chết, phần đất đai thuộc vương quyền của hắn sẽ sát nhập vào triều đình Hapxbua.

[5] Dôzsa Gyorgy: một trong những nhân vật lớn nhất trong lịch sử Hungary. Năm 1514 đã chỉ huy đạo quân thập tự phần lớn là nông dân đi đánh bọn xâm lược Thổ. Ông và đội quân của ông đều căm ghét sự bóc lột tàn nhẫn của tầng lớp đại quý tộc phong kiến. Ông đã tóm tắt cương lĩnh bài phong của mình trong lời tuyên ngôn Xêgơlêt, đòi bọn lãnh chúa quý tộc “phải sống bình đẳng với dân chúng và nông nô của họ”. Chẳng bao lâu, đội quân của ông đã đông tới 3 vạn người. Hoảng sợ trước tính chất bài phong của đội quân này, bọn phong kiến phản động bất chấp nguy cơ xâm lược của giặc Thổ, đã huy động quân đội chính quy ra đánh đạo quân Đôjo. Sau những thắng lợi ban đầu, đội quân liềm hái của Đôjo bị đánh tan và bị khủng bố khốc liệt – Tháng 6-1514, Đôjo rơi vào tay công vương Xopôio Gianốt. Chúng bắt ông ngồi lên ngai sắt nung đỏ, ba lần chụp mũ sắt nung đỏ lên đầu ông. Đôjo chịu đựng cực hình không hề hé răng. Hình ảnh của ông đã trở thành đề tài cho nhiều tác phẩm văn học và nghệ thuật ở Hung.

Bây giờ đã có thể thấy rõ tên Thổ là một gã da nâu, nét mặt xương xẩu. Vai hắn khoác một cái áo màu hạt dẻ, đầu đội mũ chóp cao màu trắng. Một bên mắt hắn buộc khăn trắng, còn mắt kia đang ngắm nghía con xám buộc cạnh gốc cây. Con ngựa không được vừa ý hắn, điều đó hiện rõ trong cái nhăn mặt của hắn. Tuy vậy hắn vẫn tháo dây buộc. Chú bé vừa nãy hắn thấy trên lưng ngựa vừa ý hắn hơn. Chú bé bán chạy hơn con ngựa này. Ở chợ bán nô lệ tại Công-xtăngtinốp[6] người ta có thể trả giá chú bé gấp 3 lần con ngựa. Nhưng chẳng thấy chú bé đâu cả. Tên Thổ đi tìm quanh một vài gốc cây và nhòm lên cả những cành lá rậm rạp, rồi hắn cất tiếng gọi to bằng tiếng Hung:
Bé con ơi, mày ở đâu? Ra đây nào, chú nhỏ ơi! Ra đây tao bắt chồn đất cho! Ra đây nào!
Chú bé vẫn không ra.
- Ra đây nào! Đừng sợ, tao không đánh mày đâu! Không ra à? Mà không ra tao sẽ bắt ngựa mày đi!
Và quả thật, hắn cầm cương hai con ngựa chập làm một, dắt đi giữa những hàng cây.
Hai đứa trẻ từ nãy đến giờ im thin thít và tái mét mặt lắng nghe tên Thổ. Việc hứa cho chồn đất không đủ để giải thoát các em khỏi tình trạng kinh hoảng đến cứng đờ người. Ở nhà, các em đã nghe quá nhiều lần câu rủa “Thổ bắt mày đi” cùng bao nhiêu những chuyện dựng tóc gáy về giặc Thổ, khiến các em không bao giờ dám bước ra trước bất cứ một sự dỗ dành nào. Nhưng khi tên Thổ nói hắn sẽ bắt con Xám đi, Gergơ bắt đầu nhúc nhích. Chú nhìn sang Êvơ như chờ đợi ở cô bé một lời khuyên bảo, chú nhìn cô bé với vẻ mặt của một người bị gai đâm vào bàn chân.
- Nó bắt mất con Xám! Ở nhà mọi người sẽ nói gì nếu anh trở về mà không có con Xám?
Cô bé Êvo không trả lời cho tất cả những lo lắng ấy. Cô bé nằm như chết bên cạnh chú, đôi mắt to xanh đẫm ướt vì sợ hãi. Nhưng con Xám đã đi rồi. Gergơ nghe những bước đi của nó, con Xám có những bước đi chậm chạp, nặng nề. Lá khô xào xạc đều đều dưới chân nó. Thế là tên Thổ bắt nó đi, hắn đã bắt nó đi thật rồi!
- Con Xám…
- Gergơ ấp úng, mồm mếu xệch sắp khóc. Và em ngửng đầu lên. Con Xám đi kìa, nó đang đi. Lá rừng kêu xào xạc dưới chân nó. Ô, cái đồ ngốc!
Gergơ bỗng quên hết sợ hãi, chú nhảy dậy và cứ thế cắm cổ đuổi theo con Xám.
- Bác ơi! Bác lính Thổ ơi!
– Chú run rẩy kêu lên.
Tên lính Thổ đứng lại, cười nhăn nhở. Eo ơi, người đâu mà xấu xí! Hắn nhăn nhở như không phải cười mà đang sắp sửa cắn.
- Bác ơi, con Xám… con Xám là của nhà cháu
– Gergơ vừa khóc vừa nói: chú đứng lại cách chừng hai chục bước.
Nếu là của nhà cháu thì lại đây, đây này!
– Tên Thổ trả lời và buông cương con Xám ra khỏi tay.
Chú bé chỉ còn thấy có con Xám. Khi con Xám bắt đầu chậm chạp bước đi, chú liền chạy vụt lại và chụp lấy dây cương.
Trong nháy mắt, chính chú cũng bị chộp. Những ngón tay to, khỏe của tên Thổ siết lấy cánh tay nhỏ yếu, trần trụi của em, và em bay vút lên yên con ngựa chiến.
Gergơ khóc thét lên.
- Suỵt!
– Tên Thổ vừa nói vừa rút đoản đao ra.
Nhưng Gergơ cứ gào:
- Vixusko! Vixusko!
Tên Thổ quay đầu về phía Gergơ vừa gọi, tay đặt lên đốc kiếm. Nhưng khi thấy một đứa bé nữa , hắn lại dắt đoản đao vào vỏ và mỉm cười.
- Lại đây, lại đây, bác không đánh cháu đâu.
Hắn vừa nói vừa dắt đôi ngựa về phía cô bé. Gergơ định tụt xuống ngựa, tên Thổ lập tức phát mạnh một cái vào lưng chú. Thế là Gergơ khóc rống lên và ngồi yên, còn tên Thổ thả hai con ngựa ở đấy, đuổi theo cô bé.
Tội nghiệp cô bé Vixo, giá lớn hơn em đã có thể chạy thoát, nhưng chân em còn bé bỏng quá mà cỏ thì lại cao. Em vấp ngã và chỉ trong nháy mắt, em đã giãy giụa và khóc thét lên trong lòng tên Thổ.
- Suỵt! – Tên Thổ đét vào mông em
– Im ngay không tao ăn thịt mày ngay bây giờ! Hăm – hăm!
Cô bé vội nín bặt, chỉ còn trái tim nhỏ xíu của em đập thon thót chả khác gì tim con chim sẻ bị bắt nằm trong lòng bàn tay. Tuy vậy, khi vừa đến chỗ hai con ngựa, tiếng kêu của em vẫn bật ra:
- Cha ơi! Cha!
Cô bé tuyệt vọng tưởng những tiếng kêu của em có thể vang đến bất cứ nơi xa nào. Chú bé Gergơ cũng khóc, chú vừa dụi ngón tay vào mắt vừa nức nở:
- Về nhà cơ, cháu muốn về nhà cơ!
- Im ngay, đồ nhãi ranh! Tao tước đôi mày ra bây giờ!
– Tên Thổ quát lên và dứ dứ nắm tay dọa dẫm về phía Gergơ.
Hai đứa trẻ nín bặt. Cô bé gần như chết khiếp, còn Gergơ chỉ dám khóc lặng lẽ trên lưng con ngựa chiến.

[6] Kinh đô Thổ Nhĩ Kỳ hồi đó. Ngày xưa thành phố này gọi là Bizăngxơ, năm 326, Hoàng đế La Mã Công-xtăngtinux dời đô từ Rôm về đây và đổi tên Bizăngxơ thành Nôva Rôma (Rôm mới) nhưng ở châu Âu người ta không gọi theo cái tên chính thức đó mà gọi theo tên của hoàng đế nên mới thành ra Công-xtăngtinốp. Năm 1453 hoàng đế Thổ Nhĩ Kỳ đánh chiếm thành phố này, từ đó gọi là Ixtăngbun hoặc Xtăngbun. Tuy vậy, bên cạnh tên mới này, tên Công-xtăngtinốp vẫn còn rất thông dụng ở châu Âu cho đến mãi gần đây

Khi ra khỏi rừng, Gergơ thấy bọn lính thổ đánh xe lúc nhúc đầy đường Metsec. Bọn akinji [7] cưỡi ngựa, bọn axap [8] đi bộ và những tên lính tạp ngũ trang phục hổ lốn. Chúng cưỡi những con ngựa nhỏ, lóc cóc cưỡi về nước.
Toán đi trước bọn họ áp tải khoảng mười cái cả xe khách lẫn xe hàng chất nặng đồ đạc. Trên các xe hàng chồng chất những vải vóc, giường tủ, thùng rượu, bàn ghế, da thú cùng những bao lúa mì. Một toán nô lệ chân đeo xiềng, tay bị trói giật cánh khuỷu, mặt buồn rười rượi, lê bước bên cạnh. Tên ionisa[9] của chúng ta có ba cái xe hàng và bảy nô lệ. Ngoài hắn ta, toán này còn có năm tên ionisa khác mặc quần xanh, đi ủng đỏ, đội mũ trắng và ba tên axap đội mũ lông thú, cầm thương dài. Mũ của tên chột cắm một cái lông đà điều trắng dính đầy bụi, uốn cong từ phía trước ra phía sau, rủ xuống gần đến giữa lưng.
Trong khi hắn sục sạo trong rừng, ba cái xe hàng đứng tránh sang bên đường nhường chỗ cho những tên hồi hương khác.
Mấy tên ionisa cất tiếng cười vang đón tiếp hai đứa trẻ con và con Xám. Bọn chúng nói chuyện huyên thuyên gì đó bằng tiếng Thổ, Gergơ không hiểu, nhưng cứ nhìn bộ dạng của chúng thì cũng đủ biết chúng đang bàn tán về các em và con ngựa. Khi nhìn em và Vixo, bọn chúng cười; khi nhìn con ngựa, chúng xua tay như thể đuổi ruồi. Tên Thổ tung hai đứa trẻ lên nóc đống vải chất trên xe. Có một cô gái mặt bầu bĩnh đang ngồi trên đó, cô cũng là một nô lệ bị xiềng chân; hắn giao cho cô trông nom hai đứa trẻ. Một tên ionisa khác mở một cái bị cáu bẩn và lôi ra đủ các thứ quần áo trẻ con. Trong đó có cả váy, áo lót, áo choàng, mũ két, mũ con gái và những đôi ủng nhỏ. Tên Thổ chọn ra hai cái áo ngắn và một cái áo lông cừu cộc tay rồi ném lên xe.
- Mặc vào cho chúng nó. Tên chột bảo cô gái.
Cô gái trạc độ mười bảy tuổi, là một cô thôn nữ. Khi mặc quần áo vào cho các em, cô ôm hôn cả hai đứa. - Em tên là gì hở nàng tiên bé bỏng của chị?
- Vixusko. - Thế còn em? - Gergơ. - Đừng khóc nữa các em nhé. Các em sẽ ở với chị.
- Nhưng em muốn về nhà. – Gergơ khóc.
- Em cũng thế. – Cô bé cũng khóc. Cô gái quàng tay ôm lấy hai em và hôn lên những cái má nhỏ đầm đìa nước mắt.
*
* *
Đàn chó trong làng tức tối sủa váng lên và nhảy chồm chồm quanh một người hành bộc râu trắng, tóc để dài. Nếu người đó không khua quanh mình cái gậy to, đầu có chứ thập thì chắc chắn bầy chó đã xé nát cái áo choàng bằng vải thô của y. Lúc đầu y còn đi giữa đường, về sau thấy bầy chó to lớn xù lông xông đến mỗi lúc một đông nên y thận trọng lùi vào cạnh một bờ giậu, lưng tựa vào bờ giậu và vung cái gậy để chống cự, chờ người ra giải thoát cho y khỏi vòng vây của bầy chó.
Những người trong nhà tuy cũng chạy ra vì nghe tiếng chó sủa dữ dội, nhưng mắt họ lại hướng về phía năm chiến sĩ Hung đang phi nước đại vào làng. Một tráng sĩ tóc vàng nhạt, mặc áo bào đỏ, phóng ngựa dẫn đầu. Mũ chàng cắm một cái lông sếu. Trước mặt chàng, một cây súng đặt nằm ngang trên yên. Ánh giáp lấp lánh dưới lần áo chẽn mỏng màu bồ quân. Đằng sau là bốn chiến sĩ khác. Khi vào đến làng, họ nhòm bên này, ngó bên kia như thể mỗi nếp nhà trong làng ấy đều là một vật lạ kỳ. Trước cổng nhà Xexey, một nông phu ôm giáo đang ngồi ngủ gà ngủ gật trên bục đá. Tiếng vó ngựa lộp cộp làm gã choàng tỉnh mộng. Vội vàng, gã mở rộng cả cánh cổng bên kia và những chàng kỵ sĩ cho ngựa phi ào qua cầu hào vào trong sân.
Xexey đang ngồi bó gối trong bóng cây nham lê như một con ó già. Mấy nông phu đang xén lông cừu ở đấy. Tay họ cầm kéo nhưng lưng họ đeo gươm. Cuộc sống ở nước Hung thời đó là như thế!
Xexey đã trông thấy những chiến sĩ. Lão đứng lên, khập khiễng đi về phía họ. Lão có một dáng đi lạ đời: một chân không gập được đầu gối, một chân không uốn được chỗ mắt cá. Còn uốn làm sao được khi cả hai đều làm bằng gỗ Tay phải của lão cũng không còn nữa, ống tay áo vải lủng lẳng phía dưới khuỷu tay.
Tráng sĩ đội mũ lông sếu nhảy xuống ngựa, ném cương cho một chiến sĩ rồi vội vàng tiến lại chỗ Xexey.
- Tôi là Đôbô Istơvan. Chàng trai vừa bỏ mũ ra vừa nói và dập mạnh gót giày vào nhau.
Đó là một chàng trai cao, người xương xương, nhưng cử chỉ mạnh mẽ. Đôi mắt xám của chàng có cái nhìn sắc nhọn, đầy cương nghị. Xexey giấu tay ra sau lưng và hỏi:
- Cậu phục vụ trong đội ngũ của ai?
- Hiện nay trong đội ngũ của Tơrơc Balin.
- Như vậy cậu thuộc phải Pheđinan! Xin chào cậu.
Bây giờ lão mới chìa tay cho chàng bắt. Lão liếc mắt nhìn con tuấn mã của chàng rồi lại nhìn thanh gươm và hỏi:
- Ngọn gió nào đã đưa cậu đến đây thế?
- Chúng tôi, bác ạ, chúng tôi từ Polôto đến.
- Từ thành của Môrê [10] ấy à?
- Thành ấy đã không còn của Môrê nữa rồi.
- Vậy thì của ai?
Hiện giờ chưa phải của ai cả. Vả lại nó cũng chẳng còn là thành quách gì nữa mà chỉ là một đống đá vụn. Lão già chân gỗ kinh ngạc hỏi:
- Các cậu đã san phẳng nó rồi ư?
- Sát tận đất.
- Tạ ơn trời! Nào, vào chỗ râm mát này đã cậu em, vào dưới hàng hiên này đã. Bà nó ơi! Có khách đến nhà đấy.
Và lão, vẫn chưa hết kinh ngạc, lại hỏi:
- Thế là các cậu đã san phẳng nó rồi?
Bà chủ nhà bé nhỏ, đẫy đà đang loay hoay ở ngoài hiên: bà đang sai một gia nhân kê lại cái bàn vào dưới bóng mát. Một gia nhân khác đã mở cửa hầm kho.
- Tên cậu là gì ấy nhỉ, Bôđô hay Đôbô?
- Đôbô Istơvan.
- Đây là Đôbô Pisơto [11]
Xexey giới thiệu chàng thanh niên với vợ. Lão sai dọn rượu và thức ăn cho cả các chiến sĩ, đồng thời cho người chạy đi mời giáo sĩ.
Đôbô nói:
- Bác ạ, trước khi ngồi xuống bàn, tôi cần phải hỏi xem có tên Môrê ở đây không? Chả là tôi đang đi lùng hắn.
Môrê ở đây? Mong cho tôi khỏi phải thấy cái mặt của hắn, hoặc có thấy cũng chỉ thấy trên giá treo cổ mà thôi.
Đôbô lắc đầu:
- Vậy thì chúng tôi đi lạc vết mất rồi. Cho tôi xin ngụm nước.
- Hẵng gượm tí đã, chúng nó mang bình rượu vang ra bây giờ đấy.
- Lúc khát tôi chỉ uống nước thôi, bác ạ.
Đôbô trả lời và bưng cái bình to có vòi lên tu một mạch. Uống xong chàng hà hơi khoan khoái và hỏi:
- Bác có cho phép tôi được nghỉ lại đây đến tối không?
- Cậu nghĩ gì lạ thế? Tôi không thả cậu ra trước một vài ngày đâu!
- Xin cám ơn bác. Nhưng bây giờ đâu phải kỳ vũ hội. Tối nay chúng tôi sẽ đi tiếp. Nếu được phép thì tôi cởi cái áo giáp này ra một chút. Trời này nó nóng quá, dù chỉ toàn bằng lỗ cũng vậy [12]
Lúc Đôbô cởi áo trong phòng, người hành bộc cũng vừa đến cửa.
- Ngươi từ chỗ giám mục đến chứ gì? – Xexey ngẩng cao đầu lên hỏi y.
Người hành bộc ngạc nhiên trả lời: - Vâng ạ. Tôn ông làm sao mà biết được ạ?

[7] Lính thiết kỵ trong quân đội Thổ.
[8] Lính phóng lao trong quân đội Thổ.
[9] Loại lính thiện chiến nhất của quân đội Thổ.
[10] Môrê Laxlô là một tên quý tộc, trở nên nổi tiếng vì rất tàn ác trong cuộc đàn áp phong trào Đôjo Giơrgiơ. Về sau hắn quay sang thần phục triều đình Hapxbua và trở nên một tên cướp khét tiếng.
[11] Pisơto là tên gọi thân mật của Istơvan.
[12] Đây là loại áo giáp như lưới sắt gồm nhiều vòng nhỏ móc vào nhau, vì vậy Đôbô mới nói đùa như trên.

- Chẳng cần phù phép gì đâu, nhìn râu của ngươi trắng ra vì mỡ chồn thì ta đủ biết nhà ngươi vừa từ xa đến nhà ta.
- Tôn ông tinh mắt quá.
- Từ xa mà cứ nhắn nhe cho ta thì chẳng còn ai ngoài tên tổng giám mục ở Soiôlát. Hắn là em rể ta đấy, nhưng ta cầu cho thiên lôi đánh chết gã đi.
- Nhưng đã từ lâu ông chủ của con có còn là tổng giám mục nữa đâu, ngài đã là giám mục riêng của nhà vua rồi, tôn ông ạ!
- Điều ấy ta cũng đã biết, tầm sét cứ đánh cho hắn chết luôn đi với nhà vua của hắn. Tên người là gì?
- Vosanhi Imre.
- Bao nhiêu tuổi?
- Dạ, ba chục.
- Nào, đưa ta xem, ngươi mang tin gì đến đấy?
Người hành bộc ngồi bệt xuống thềm, lần tay bóc lớp vải lót của áo khoác. Y ca cẩm:
- Ở vùng này cái nóng thật vô đạo, với lại tụi Thổ đông như ruồi.
- Điều đó chúng ta có thể hiểu hơn cha giám mục và nhà vua của ngươi ấy. Thế nào, ngươi khâu lá thư ấy vào đến tận lục phủ ngũ tạng hay sao vậy?
Cuối cùng Vosanhi cũng móc ra được bức thư niêm dấu đỏ và trao cho chủ nhà.
- Bà bảo chúng nó dọn thức ăn thức uống cho người này nhé, xếp chỗ nghỉ cho anh ta nữa.
Xexey bảo vợ rồi bẻ dấu niêm, mở phong thư ra.
Đích thị nét chữ của cha giám mục đây mà.
– Lão vừa nheo mắt nhìn vào bức thư vừa nói.
- Sạch như in, nhưng có điều quá nhỏ, ta quả không đọc được nữa rồi.
Người hành bộc ngồi dịch vào phía trong chỗ bóng cây và nói:
- Chắc chắn ông chủ đã viết chuyện tốt lành đấy vì ngài không giục con phải vội. Mỗi khi ngài gửi thư đóng dấu niêm to là bao giờ con cũng phải vội vàng. Đây chỉ là thư đóng dấu niêm nhỏ, không phải chuyện quốc sự.
Rồi với niềm vui lặng lẽ của người đã đạt tới đích, y bưng hũ rượu vừa đưa đến nốc một hơi dài.
Bà chủ nhà cũng cầm lấy bức thư. Bà ta nhìn trên nhìn dưới rồi lại nhìn dấu niêm đã vỡ vụn và quay sang hỏi người hành bộc:
- Cậu Giuri[13] có được mạnh khỏe không?
Người hành bộc đang nhai miếng phó mát, y nuốt vội để trả lời:
- Ngài không ốm đau bao giờ ạ.
Một giáo sĩ tóc đã bạc nhưng còn có vẻ tráng kiện, vai rộng, gần như đầu bò tót, bước qua bực cửa. Người hành bộc đứng dậy, định đến hôn tay ông, nhưng ông vội đưa tay lên vuốt chòm râu bạc dài đến ngực để người kia không thể hôn được, và hỏi:
- Ngươi là tín đồ La Mã hay theo dòng mới? [14]
- Con là tín đồ La Mã ạ. Người hành bộc trả lời.
Lúc đó giáo sĩ mới nhận cái hôn tay.
Mọi người đi vào phòng. Giáo sĩ đến đứng bên cửa sổ và dịch bức thư viết bằng tiếng La-tinh ra tiếng Hung:

“Anh rể thân mến…

Giáo sĩ có giọng trầm đặc biệt. Trong cách nói của ông, những phụ âm chỉ có thể cảm thấy mà thôi. Tuy vậy, những người đã quen đều hiểu lời ông.

… và chị Giuliko thân yêu! Tôi cầu Chúa lòng lành ban sức khỏe và cuộc sống bình an cho toàn gia quyến. Tôi nghe tin ở vùng anh chị hàng ngày vẫn bị cướp phá, khi thì bởi tụi Môrê, khi thì bởi bọn Thổ, chỉ có lớp nông nô dính chặt với đất đen là còn sống sót nổi, còn những ai có sức đều chạy loạn cả, kẻ lên miền ngược, người xuống miền dưới với dân Đức. Vậy nếu anh chị còn sống sót và vẫn ở Kerextét thì hãy tự cứu lấy mình. Tôi đã nói chuyện với Hoàng thượng để Ngài đền bù lại những thiệt hại của anh chị…

- Anh đừng đọc nữa! – Xexey đứng phắt dậy la lên. – Chó nó cần sự ân sủng của đồ chó!
- Yên lặng đã nào, anh thân yêu – Bà vợ xoa dịu chồng – Giơrgiơ thừa thông minh để hiểu rằng không bao giờ chúng ta thèm nhận của nhà Xopôio một cái gì hết; ông hãy cứ nghe cho hết bức thư đã nào.
Giáo sĩ nhíu đôi lông mày rậm và đọc tiếp:

… Tuy nhà vua không thề trả lại vùng đất Sát cho anh chị nhưng có một làng gần Nodơvarốt…

Đúng thế! Đúng thế! Xexey hét to và đập mạnh xuống bàn.
– Ta không thể đội trời chung với hắn trên đời này, và cả đến kiếp sau cũng thế. Nếu kiếp sau có gặp nhau thì cũng chỉ với gươm giáo mà thôi!
Giáo sĩ vẫn tiếp tục đọc:

… Tại Buđo đây, ngôi nhà của tôi bỏ trống, chẳng bao lâu chúng tôi sẽ dời đến Nodơvarốt. Chỉ có một người thợ làm cung nỏ ở nhà dưới, còn ba phòng trên gác hoàn toàn bỏ không.

- Không cần! – Xexey lại hét lên. – Mày mua bằng tiền của Xopôio, cha giám mục ạ! Ta mà có thèm bước vào nhà ấy thì nó cứ đổ sập xuống.
Giáo sĩ nhún vai nói:
- Anh làm sao biết được ông ta mua bằng tiền ấy. Nhỡ là của thừa tự thì sao?
Nhưng Xexey đã không thèm nghe ai nói nữa. Lão cáu kỉnh rảo bước ra khỏi phòng, đôi chân gỗ nện lọc cọc suốt hàng hiên đến chỗ người hành bộc đang ngồi ăn, lão dừng lại và giận dữ nói với y:
- Về nói với cha giám mục rằng ta gửi lời chào, còn cái chuyện hắn đã viết thì cũng bằng như chẳng có gì cả.
- Thế con không mang phúc thư về ạ?
- Không.
Lão nói rồi khập khễnh đi ra vườn, đi ngược đi xuôi dưới nắng. Đôi khi lão quật cây gậy sang hai bên như thể đang đánh đuổi một bầy chó vô hình, mồm lầu bầu:
- Đầu ta đâu phải đã là khúc gỗ!
Mấy người nông phu xén lông cừu một cách hăng hái hơn. Đàn chó cũng lảng xa. Cả ngôi làng cũng hình như chuồi thấp hơn xuống bờ sông.
Bà chủ nhà đứng lại trên hiên với ông giáo sĩ, ông này nhún nhún vai:
- Mà giả dụ không phải của thừa tự chăng nữa thì cũng là của làm ra bằng công sức của cha giám mục. Ngài muốn cho ai tùy thích. Ngài đã muốn cho Pêtê thì sau này đó sẽ là nhà của Pête và trong ngôi nhà đó, đến hoàng đế cũng không thể ra lệnh được.
Đôbô bước ra khỏi phòng. Bà chủ nhà giới thiệu chàng với giáo sĩ và lên tiếng gọi Vixo:
- Vixusko! Con đâu rồi hở Vixo?
- Cô ấy chơi ở ngoài vườn ấy ạ. Một mụ đầy tớ trả lời.
Xexey cũng đã trả lời và nói độp vào mặt giáo sĩ:
- Giáo sĩ ơi, anh đã trở mặt rồi! Nay mai anh còn đầu quân làm tên lính vác cờ cho Gianốt nữa kia đấy.
- Còn anh khi về già lại từ bỏ cái tên Hung! – Giáo sĩ đập lại.
- Anh đầu quân mà làm đao phủ!
Xexey hét.
- Anh thì làm một thằng Đức! – Giáo sĩ sửng cồ.
- Đồ đao phủ!
- Đồ vong bản!
- Đồ sát nhân!
- Đồ bán nước!
Hai ông già đã giận tím cả người, hét vào mặt nhau. Đôbô chỉ còn chờ đến lúc phải kéo hai người ra, chàng sốt ruột hỏi:
- Đừng cãi vã nhau nữa, cầu Trời phù hộ cho các bác. Chẳng thà các bác đi đánh nhau với tụi Thổ còn hơn.
- Cậu chưa hiểu chuyện này, cậu em ạ.
Xexey trả lời và ngồi phịch xuống ghế.
– Xopôio Gianốt đã từng sai cắt lưỡi lão giáo sĩ này, còn đối với ta, hắn đã chặt mất tay phải. Thế mà lão giáo sĩ lại còn đem tí lưỡi còn lại để bảo vệ Xopôio thì có phải là điên không?
- Nếu hắn chỉ là kẻ thù riêng của tôi thì tôi đã có thể tha thứ cho hắn từ lâu rồi. Giáo sĩ trả lời với giọng cũng đã dịu bớt.
– Nhưng như thế này tôi vẫn nói rằng chẳng thà để hắn làm chúa người Hung còn hơn là bọn Đức.
- Nhưng chẳng thà người Đức còn hơn quân Thổ [15] – Xexey lại kêu to.
Đôbô vội vàng nói xen vào để hai người đừng quay qua nhiếc móc nhau lượt nữa:
- Thật ra bảo tốt thì chẳng tên nào tốt cả. Người miền trên chúng tôi nghĩ rằng cần phải đợi ít nữa xem quân Đức có đưa lực lượng ra đánh quân Thổ hay không? Với lại cũng phải xét xem Gianốt có thực muốn bán sơn hà cho quân Thổ hay không?
- Hắn bán đứt đi rồi, cậu em ạ, từ lâu kia!
- Tôi không tin. – Đôbô đáp lại. – Ông ta chẳng bao giờ cần quân Thổ, ông ta chỉ cần cái vương miện mà thôi.

[13] Giuri là tên gọi thân mật của Gyórgy, tên giám mục.

[14] Hồi đó có dòng đạo cải lương do Martin Luther khởi xướng năm 1517 tại thành phố Víttembéc (miền Nam nước Đức) không thừa nhận quyền lực của Tòa thánh La Mã và phản đối những nghi lễ phiền phức tốn kém do Tòa thánh đặt ra. Dòng đạo này được truyền bá ở những nước mà hồi đó giai cấp tư sản hình thành nhưng còn yếu ớt như Đức, các nước vùng Scăngđinavơ, các nước vùng Bantich v.v…

[15] Hồi đó vua Hung Xopôio Gianốt gọi quân Thổ vào giúp dẹp loạn Môrê, một số triều thần khác lại chủ trương mời quân Đức, vì thế trong nước chia ra hai phe: một phe thân Đức bài Thổ, một phe ủng hộ chính sách của nhà vua.

Bà chủ nhà đặt lên bàn một đĩa thịt gà rán. Mùi thịt gà rán vàng thơm phức làm nét mặt hai ông già dịu hẳn lại.
- Chà, hồi ta còn trẻ như cậu, cậu em ạ… Cậu bao nhiêu tuổi rồi? – Xexey vui vẻ hỏi.
Ba mươi mốt rồi. – Đôbô trả lời. – Chắc hẳn chẳng bao lâu sẽ không còn ai khen tôi là trẻ nữa.
Chừng nào chưa lấy vợ, người ta vẫn còn trẻ mãi. Nhưng cậu cũng lo đi là vừa chứ?
- Tôi chưa rỗi. – Đôbô trả lời. – Từ thuở bé đến giờ tôi cứ bận với trận mạc liên miên thôi, bác ạ.
- Như vậy là tốt. Người Hung đã sống như thế từ thuở khai thiên lập địa. Chẳng lẽ cậu lại tin rằng ta đã cụt cả hai cẳng trong lúc khiêu vũ chăng? Ta đây, cậu em ạ, ta đã bắt đầu sự nghiệp với Kiniji[16] gọi ta bằng tên riêng. Về sau ta kết thúc quãng đời chinh chiến với Đôjo, người anh hùng của những bậc anh hùng, cậu hãy tin như vậy. Lão nâng cái cốc thiếc đã rót rượu đầy tận miệng và vui vẻ nói:
- Cầu Trời thương lấy người Hung và đặc biệt phù hộ cho cậu. Hãy ban cho thanh gươm của cậu những chiến công hiển hách, và cho cậu một người vợ đẹp. Cậu có biết đánh cờ không?
- Tôi không biết. – Đôbô vừa đáp vừa mỉm cười vì sự chuyển tiếp đột ngột của dòng tư tưởng ấy.
Chàng dốc cạn cốc. Đó là một thứ rượu vang đỏ khá mạnh. Chàng thầm nghĩ: bây giờ ta đã hiểu cái gì làm cho hai ông già trở nên nóng tiết đến thế.
- Ồ, thế thì cậu sẽ không thể trở thành một viên tướng giỏi được. - Đúng thế, nếu quân ta chiến đấu theo kiểu phương Đông: quân đội địch quân đội. Đằng này chúng tôi chỉ đánh nhau theo kiểu Hung thôi: người chọi người. Về việc này, bàn cờ không thể dạy.
- Như thế nghĩa là cậu vẫn có biết đánh cờ.
- Không, tôi chỉ vừa gọi là sạch nước cản thôi.
- Ra thế đấy, nếu rồi đây học được cả các thế đánh nữa, cậu sẽ nghĩ về cờ một cách khác hơn. Một giờ trong cuộc cờ, cậu em ạ, người ta có thể trải qua tất cả mọi diễn biến, mọi hiểm nghèo của một trận đánh thực sự.
- Các bác ở đây có lẽ đánh cờ luôn nhỉ?
- Bọn ta ấy à? Không bao giờ. Không cần đánh cờ bọn ta cũng đủ cãi lộn nhau rồi. Thế mà bọn ta đã cùng mọc lông mọc cánh, cùng sống bên nhau, cùng trận mạc vào sinh ra tử…
- Và sẽ chết cùng với nhau. – Giáo sĩ gật đầu kết thúc câu nói.
Hai ông già thân ái nhìn nhau và cùng chạm cốc. - Nhưng Balin ạ, anh cũng phải nhận rằng người nào đã xua được tên Môrê cáo già ấy ra khỏi thành trì của hắn, người đó đã làm được một việc ra trò. Và người đó hẳn là Pheđinan chứ còn ai vào đây nữa.
- Không phải chỉ có Pheđinan. – Đôbô đáp lại. – Cả hai nhà vua cùng chung sức. Quân đội cả hai bên đã làm việc đó. Thiên hạ đã căm ghét những việc lăng loàn của tên tướng cướp ấy lắm rồi. Gần đây hắn đã quật cả mồ mả người ta lên.
- Nhưng dù sao Pheđinan cũng gửi đến nhiều quân hơn chứ?
- Không phải, vua Gianốt còn gửi nhiều hơn. Pheđinan chỉ nhắn với Tơrơc Balin [17] đến giúp Gianốt, và gửi đến năm chục thợ mỏ.
- Để phá tường à?
- Vâng. Quân Thổ cũng đến giúp sức một ít.
- Cố nhiên là dưới cờ Gianốt.
- Đúng thế, nhưng ước gì quỷ tha ma bắt cái của giúp đỡ ấy đi. Bao giờ tụi nó cũng cướp bóc tàn tệ lúc trở về.
- Cái tụi akinji chó má thật.
- Đúng là đồ chó má.
- Các cậu khử cái thành ấy dễ dàng chứ?
- Tôi không thể nói như vậy. Tường thành rất vững chắc. Chẳng bên nào mang theo đại bác phá thành cả còn thứ đại bác bắn ria thì ăn thua quái gì?
- Tôi cũng đã từng đến đó, - Giáo sĩ lên tiếng – cái thành đó quả là cả một khối đá tảng chứ không phải đất bồi đâu. Thế chúng nó không chịu nộp thành à?
- Không. Chúng tôi đành phải điều năm chục thợ mỏ đến phá đá. Công việc thật vất vả. Cuốc chim cứ tóe lửa trên đá, choòng sắt mỗi lần đóng chỉ lún được độ một móng tay vào sườn thành đá thôi. Nhưng nhiều tay thì cuối cùng đá cũng phải chịu thua.
- Các cậu cho nổ tung cái thành lên chứ? - Trước hết chúng tôi nhắn vào cho Môrê biết là các hốc ở chân thành đã nạp đầy thuốc nổ. Hắn bèn xin chờ cho đến sáng hôm sau. Chúng tôi đồng ý. Nhưng con cáo quỷ quyệt ấy đã làm gì trong lúc chúng tôi chờ hắn? Hắn tập trung tất cả dân trong thành lại và khuyến khích họ giữ vững lấy thành trì để hắn chuồn đi cầu cứu. “Được thôi – dân thành trả lời nhưng có gì bảo đảm là ông sẽ trở lại?” “Cả hai đứa con ta đều ở lại đây cùng tất cả vàng bạc của ta. Các ngươi còn muốn gì hơn nữa?” Tên tướng cướp trả lời thế rồi ròng dây xuống tường thành và lỉnh mất. Chúng tôi, cố nhiên, trong đêm đen như mực chúng tôi không thấy hắn. Sau đó, khi mặt trời lên và không thấy cờ trắng, không thấy sứ giả, cũng không thấy mở cổng thành, chúng tôi bèn cho nổ các hốc thuốc súng. Ở đây không nghe thấy gì ư? Thật là một tiếng nổ rung chuyển cả núi rừng. Tường thành đổ sụp cả xuống. Chúng tôi xông vào thành, các chiến sĩ của chúng tôi căm tức quá, giết sạch cả đám bộ hạ của Môrê.
- Cả mấy đứa con hắn nữa chứ?
- Chúng nó thì không. Chúng tôi tìm thấy chúng nó trong một cái hầm đá. Hai thằng nhóc da nâu rất kháu. Từ hôm đó chúng được đưa về ở chỗ vua Gianốt.
- Thế cho nên các cậu mới đi tìm Môrê đấy phải không?
- Tôi chỉ rẽ vào đây một chốc để lùng Môrê với bốn chiến sĩ của tôi. Chả là vì giữa đường chúng tôi có hỏi chuyện một người canh ruộng và biết hắn đã ngủ nhờ trong hầm nhà anh ta. Anh ta bảo hắn đang cố chạy tới Pêts theo hướng này.
Bà Xexey ngoảnh ra sau hỏi một đứa ở gái đang lau sân:
- Này, Mogđo, Vixusko đâu rồi? - Con không thấy, - người ở gái đáp – Sau bữa trưa, cô ấy vẫn chơi ở trong vườn đấy mà.
- Hãy chạy đi tìm cô ấy về!
- Con bé nhà ta – Xexey mỉm cười nói – thật quả Trời đã tặng cho tuổi già của ta đấy. Tí nữa cậu sẽ thấy nó chẳng khác một nàng tiên tí hon chút nào.
- Bác không có con trai ư?
Xexey lắc đầu: - Giá ta mà có con trai, cậu em ạ, thì có lẽ tay ta cũng sẽ mọc ngay ra như càng cua ấy.
Đứa ở gái về bẩm không tìm thấy cô bé ở đâu cả. Trong lúc mải trò chuyện, mải đọc thư, mọi người đều quên bẵng cô bé Vixo. Bọn đầy tớ gái thì còn đầu óc đâu mà nghĩ đến bé nữa. Tất cả bọn đều cố moi cho ra việc ở ngoài sân, nơi các dũng sĩ đang nghỉ ngơi và vân vê ria mép. Bọn con gái cứ xúng xa xúng xính trong những cái váy, chúng vui đùa như thể các chàng dũng sĩ đến chạm ngõ ở nhà Xexey không bằng. Ngay lúc đó đám gia nhân sục tìm khắp quanh nhà như thể tìm kim.
- Vixusko! Vixusko!
Người ta dò tìm trong tất cả các bụi cây, tất cả mọi chỗ chơi đùa của trẻ con trong làng. A, vú Kotô đâu rồi? Vú giữ bé kia mà. Chắc vú già đã ngủ quên. Ai thấy Vixusko ở đâu không? Chẳng ai thấy cả. Hình như có một chú bé đứng nói chuyện với em ở sau vườn, lúc chiều. Ai đi sau vườn lúc chiều nhỉ? Chẳng có ai khác ngoài chú bé Gergơ, chú bé dắt ngựa của ông đi chăn. Nhưng chú bé Gergow ấy đâu rồi? Cũng chẳng thấy chú bé ấy ở đâu cả! Chắc hẳn chú ta đã cưỡi ngựa vào rừng rồi! Ồ, một sự vô ý trẻ con! Bao nhiêu lần người ta đã dặn chú đừng có dắt ngựa đi quá bãi cỏ sau làng.
Người ta tìm kiếm khắp dải rừng xung quanh làng.
- Vixusko! Vixusko!
Cả nhóm Đôbô cũng đổ đi tìm giúp. Người ta xem xét từng hốc cây, từng cành cây, từng mương nước, từng thung lũng, từng bụi rậm quanh làng. Biết đâu em chả ngủ quên ở một nơi nào đó? Mẹ Gergey cũng kêu khóc, chạy bỏ đi tìm con. Người ta bắt gặp vú Kotô ở trong rừng. Té ra vú đã đi tìm từ lâu, vú gọi đã khản cả cổ.
Cuối cùng, lúc trời đã chạng vạng, một người đầy tớ mừng rỡ kêu lên:
- Đây rồi!
- Tạ ơn Trời!
- Áo quần cô cậu đây rồi!
Áo quần của các em, tất nhiên là chỉ có áo quần thôi: cái áo nhỏ giặt là tử tế, đôi giầy xinh xắn màu đỏ tươi, cái váy bằng lụa vàng cùng với áo, quần đùi và mũ của Gergơ, chứng tỏ các em đã tắm. Bên bờ suối có dấu chân các em trên cỏ mềm. Dấu chân to hơn, có những ngón tõe ra là của Gergơ, dấu chân nhỏ hơn là của Vixusko. Chắc hẳn các em đã chết đuối ở dưới suối rồi.

[16] Kinizsi (-1494): một danh tướng Hungari, đã lập nhiều chiến công hiển hách trong các chiến dịch đánh quân Thổ.). Vua Máchát (Mátiás (1443-1490): ông vua anh minh và công bằng nhất trong lịch sử Hungari.
[17] Một đại quý tộc Hungari. Lúc đầu về phe Pheđinan, nhưng về sau lại quay sang phe Xopôio Gianốt.

Tên chị là Morơghit – cô gái nô lệ ngồi trên xe nói – Chị sẽ kể chuyện cho các em nghe, chị biết nhiều chuyện lắm. Các em ở đâu, hở các em thân yêu của chị?
- Em ở trong làng – Gergơ cay đắng trả lời.
- Ở trong làng – bé Vixo cũng thỏ thẻ.
- Làng nào cơ?
- Trong làng em ấy mà, ở phía đằng kia kìa.
- Nhưng làng ấy tên là gì chứ?
- Tên làng ấy à?
- Ừ, tên làng gọi là gì nào?
- Tên làng? Em chịu, không biết.
Morơghit là một cô gái có khuôn mặt bầu bĩnh, cái miệng lúc nào cũng như chúm môi hôn. Hơi lốm đốm tàn hương quanh mũi. Cổ cô đeo một chuỗi hạt thủy tinh màu xanh. Tụi Thổ đã bắt được cô trong vùng đồng cỏ, tỉnh Sômôđơ.
Nghe câu trả lời của các em, cô chỉ lắc đầu. Cô bí mật xé vải đệm để trên xe, quấn quanh một chiếc thìa gỗ làm thành búp bê. - Búp bê của Vixusko đây này. Khăn nó vàng, váy nó đỏ. Ta sẽ may áo cho búp bê, ẵm búp bê, dạy búp bê nhảy và ru nó ngủ nhé.
Chiếc xe vẫn lặng lẽ đi.
Một thanh niên nông dân vạm vỡ cũng một gã xigan mặt rỗ cũng còn trẻ đi bên cạnh xe. Cả hai đều đi chân đất. Gã xigan mặc một cái quần xanh vá chằng vá đụp. Cái áo chẽn ngắn tay cũng màu xanh. Một chiếc kèn gỗ thò cái ống bẩn thỉu ra khỏi túi trong của áo chẽn. Bên kia xe, một mục sư đen thủi lê bước cùng một bác nông phu đầu tóc bù xù, mặt to bè bè. Bác ta dễ đã đến tứ tuần. Mục sư còn trẻ hơn, người cao, mặt gầy. Mặt ông không râu, không ria, đến cả lông mày cũng không có, mà lại đỏ như gấc. Chỉ có hai con ngươi là đen… Vài hôm trước đó, bọn Thổ đã dội nước sôi lên người ông để bắt ông phải nộp những đồ đạc quý giá của nhà thờ cho chúng. Khốn nỗi, nhà thờ của ông lấy đâu ra của quý!
Bọn họ, tất cả những người bị bắt đều là dân nghèo. Chân họ đeo xiềng xích, tay họ - người bắt chéo ra đằng trước, người quặt ra đằng sau – cũng nằm trong sắt thép. Anh thanh niên bị xích chung với gã xigan, ông mục sư cùng với bác nông dân. Anh thanh niên đã phải lấy giẻ rách quấn xung quanh vòng xích ở cổ chân. Những miếng giẻ đã đẫm máu. Thỉnh thoảng anh lại quay ra phía sau nài nỉ:
- Dừng lại tí nào, cho tôi sửa lại vòng xích một tí.
Nhưng mấy tên ionisa chẳng thèm đoái hoài tới anh, chúng đang mải chuyện gẫu với nhau, hoặc cùng lắm sự trả lời của chúng cũng chỉ là một cái nhìn hằn học.
Gergey dán mắt vào anh thanh niên. Tay anh mới gân guốc làm sao! Và cái áo anh mặc mới đỏ chứ! Anh chẳng có vẻ gì tỏ ra sợ hãi. Giá hay tay anh đừng bị xích chặt ra đằng sau thế kia thì có lẽ tụi Thổ đã chạy hết vía. Anh thanh niên quả tình không sợ. Anh ngẩng đầu lên và thét vào mặt tên Thổ còng lưng cưỡi ngựa đi bên cạnh:
- Lửa thiêu chúng mày đi, đồ chó sói dị giáo!
- Gaspa, Gaspa, - Mơrơghit ngồi trên xe can ngăn anh chịu khó một chút nữa nào. Anh thấy không, mặt trời sắp lặn rồi, chúng nó sắp nghỉ lại đây mà.
Thấy cô lau mắt, hai đứa trẻ lại khóc ào lên:
- Em muốn về nhà cơ! – Gergey nức nở.
- Về nhà! – Êvo mếu máo.
Mấy tên Thổ đã dừng lại thật. Chúng xuống ngựa và lấy bình nước ra rửa ráy tay chân mặt mũi rồi quỳ xuống thành một hàng ngang, mặt quay về phía mặt trời mọc. Chúng cúi xuống hôn mặt đất, và cầu nguyện. Đám người nô lệ lặng lẽ nhìn chúng.
Cô gái leo xuống xe, xé một miếng giẻ ngoài mép áo, quấn vào chân anh thanh niên rồi đẩy những vòng xích trở lại một sự cẩn thận đầy nhân hậu.
- Cậu trời phù hộ cho cô, cô Mơrơghit ạ. – Anh thanh viên niên thở dài nói: - Đến khuya, nếu có thể, ta sẽ dịt thuốc lá vào, Gaspa ạ.
Cô gái nói với anh và mặt cô lại méo xệch sắp khóc. Giờ nào cô cũng khóc một lúc, nhưng ngay sau đó cô lại đã phải hát dỗ hai đứa trẻ: vì hễ cô khóc, chúng cũng òa lên khóc theo.
- Chà, bụng tớ đói ghê! – Gã xigan buột miệng nói lúc ngồi xuống vệ đường cạnh những người khác – Trong đời, tớ chưa bao giờ chịu được một kỳ chay tịnh lớn như thế này.
Người đánh xe, cũng là một thanh viên nô lệ bị xiềng chân, nghe tiếng thở dài của gã xigan cũng phải nhếch mép cười.
- Tớ đây cũng đói meo, - anh ta khinh bỉ liếc nhìn tụi Thổ và tiếp, - nhưng tối nay tớ sẽ nấu một món thịt rõ thật cay để chúng nó phải chừa hết lại cho ta.
- Thế cậu còn làm đầu bếp nữa cơ à?
Nghe tiếng “cậu”, người đánh xe nhíu lông mày lại nhưng sau đó anh vẫn trả lời:
- Chỉ buổi tối thôi. Ban ngày thì chúng nó tự đi cướp lấy cả bữa trưa nữa.
- Cầu cho mắt chúng mù lòa đi! Đến kỳ vũ hội, cầu cho chuột rút bắp chân chúng lại! Thế cậu phải hầu hạ chúng nó từ bao giờ?
- Đã ba hôm nay.
- Không có cách nào phới đi được à?
- Không, với tụi này thì đừng hòng. Đây, cậu cứ xem đôi ủng ở chân tớ thì khắc biết!
Anh nói và rút chân lên khỏi chỗ ngồi, những vòng xích to, nặng cũng xủng xoảng kéo lên theo.
- Nhưng nhỡ tối nay chúng không để cho cậu nấu nữa thì sao? – gã xigan tỏ vẻ lo lắng.
- Nhất định tớ sẽ nấu. Hôm qua tớ đã làm cho chúng nó bữa ngon đến nỗi ăn xong chúng nó vẫn còn liếm mép mãi như một lũ khuyển.
- Ước gì tớ cũng được liếm mép ngay lúc này rồi. Giá thỉnh thoảng không nói chuyện thì có lẽ tớ đã không còn biết cái mồm tớ nó ở đâu nữa.
- Trưa nay chúng nó vừa cướp được cả rượu vang nữa. Trong cái thùng bộng này này.
- Tụi Thổ nó không uống rượu vang đâu cậu ơi!
- Hễ đã ngửi thấy mùi rượu vang thì không một tên Thổ nào còn là Thổ nữa.[18]
- Thế thì hôm nay là ngày hội của tớ, - Gã xigan vui vẻ hẳn lên – tớ sẽ thổi cho chúng nó nghe một bài kèn hay đến nỗi chúng phải nhảy nhót lên cho mà xem.
Sau khi cầu nguyện, tên ionisa chột mắt không giục xe đi nữa. Từ trên đỉnh núi đã trông thấy thành phố bị hòang hôn bao phủ trong thung lũng. Đó là tổ ẩm của người Hung. Trong đó có ong bò vẽ [19].
Bọn Thổ bàn bạc với nhau một lúc, sau đó tên ioinsa chột mắt bảo người đánh xe:
- Đi theo tao! Vào rừng!
Bọn chúng đưa đoàn xe đi sâu vào rừng đến mười lăm phút. Trong lúc đó mặt trời đã khuất hẳn sau rặng cây. Hoàng hôn buông trùm rừng núi. Trên bầu trời quang đãng, ngôi sao đầu tiên đã bắt đầu nhấp nháy.
Bọn Thổ thả ngựa ra một bãi cỏ giữa rừng. Tên ionisa cởi tay cho ông mục sư và quát:
- Nhóm lửa lên!
- Con biết làm việc ấy giỏi hơn ạ! – Gã xigan xun xoe – Thưa ông lớn Thổ, con xin hôn tay hôn chân ngài, hãy để con nhóm lửa cho, đó là nghề của con đấy ạ.
- Câm! – Tên Thổ nạt gã.

[18] Ý nói có các chiến sĩ Hung.
[19] Những người theo đạo Hồi kiêng rượu vang và thịt lợn. Dân Thổ theo đạo Hồi vậy, phải kiêng rượu vang mới đúng, nhưng bọn lính Thổ này ngửi mùi rượu vang là quên cả tín ngưỡng. Mà trong con mắt dân Hung hồi đó thì dân Thổ và đạo Hồi là một.

Bọn chúng gọi cả ba người đàn bà nô lệ xuống xe để họ giúp việc nhóm lửa. Mấy người đàn bà cùng ông mục sư nhặt lá khô và cành khô quanh những gốc cây gần đấy, rồi với thép và đá lửa, chẳng mấy chốc họ đã nhóm được lửa lên.
Người đánh xe cũng được chúng tháo xích, cho ra khỏi chỗ ngồi.
- Làm món ăn như hôm qua ấy, nghe không! – Tên Thổ chột ra lệnh.
Người đánh xe đổ nước vào một cái chảo gang to rồi đặt lên ngọn lửa và, sau khi ông mục sư cùng gã xigan đã nhanh chóng lột da một con cừu đực, anh thành thạo thái nhỏ thịt vào chảo. Anh thái cả hành đỏ rắc trùm kín thịt, còn ớt thì ê hề. Giá như có, chắc hẳn anh còn xắt cả khoai tây vào chảo xúp ấy nữa cơ đấy, nhưng thời đó khoai tây còn là một sản vật hiếm hơn cả dứa. Trên các bàn ăn sang trọng cũng chỉ những dịp đặc biệt người ta mới nhấm nháp khoai tây, ngay cả tên gọi cũng chưa có một cách hẳn hoi. Người ta đặt tên cho nó là táo đất hoặc táo Mỹ[20]. Bọn lính Thổ nằm dài ra nghỉ ngơi quanh đống lửa. Ngay lúc mới đến, chúng đã sắp xếp các cỗ xe thành một vòng tròn chắn bên ngoài như một hàng rào. Ngựa nghẽo được tháo yên cương, đứng bên ngoài dãy xe.
Những người nô lệ bị lùa cả vào bên trong cái hàng rào ấy thành một cụm. Tất cả bọn họ có mười sáu người: chín đàn ông, năm phụ nữ và hai trẻ con. Những con người khốn khổ đã rục cả xuống cỏ, vài người trong bọn lập tức ngủ thiếp đi ngay.
Cô bé Vixo cũng đã ngủ trên đống vải niệm. Gối cái đầu bé bỏng vào lòng Morơghit, em đang mơ màng, tay phải vẫn ôm khư khư con búp bê xấu xí trên lồng ngực nhỏ. Gergơ nằm sấp bên cạnh. Tên ionisa chột thỉnh thoảng lại liếc nhìn các em. Hắn để cho các em với cô gái ở lại trên nóc xe.
Ngọn lửa đã bốc cao. Bọn Thổ làm thịt một con cừu đực, mổ gà, mổ ngỗng. Những người nô lệ làm việc tíu tít để soạn thức ăn. Chỉ một lúc sau, thịt đã sôi xèo xèo trong nồi bung và trong chảo, mấy đùi cừu đã chín vàng trên xiên nướng. Mùi thức ăn thơm phức tỏa ra lẫn vào không khí của rừng cây làm người ta thèm rỏ dãi.
Chưa đầy một giờ sau, anh chàng đánh xe Ondra bị một cái tát choáng người, khiến cái mũ trên đầu bắn ra xa đến hai sải.
- Hỏa ngục thiêu sống mày đi! Mày đã tống bao nhiêu ớt vào món thịt này thế hử?
Tên ionisa chột gầm lên, hắn vừa nhắm tít mắt lại vừa hà hà cái lưỡi bị cay như xé. Món thịt nêm ớt thế là chuyển sang cho những người nô lệ, làm gã xigan hớn hở cả mặt mày:
- Ối chao chao, của này thì hai cái tát như thế cũng vẫn đáng.
Bọn Thổ đành chia nhau mấy cái đùi cừu và đùi ngỗng nướng. Chúng đóng vòi vào các thùng rượu. Bọn Thổ uống rượu vang Hung bằng các bình đất hoặc cốc bằng sừng dê rừng. Gã xigan đứng dậy lấy tay quệt mồm, sau đó chùi bàn tay vào quần, rồi xun xoe:
- Thưa tôn ông Yômôsac, con xin hôn tay hôn chân ngài, con xin thổi hầu cái ngài một bài kèn để làm vui lòng các vị khách quyền quý. Tên chột được gọi là Yômôsac – thực ra là Yumusăc quay ngoắt lại, giễu cợt nheo mắt:
- Để mày gáy tụi Hung đến đây phải không?
Gã xigan chưng hửng vội lủi trở về chỗ mọi người đang ăn, và lại vục thìa gỗ vào chảo, vừa ăn gã vừa lầu bầu:
- Cầu cho người ta treo cổ mày lên vào cái lúc vận mày đang đỏ nhất.
Bọn Thổ ngốn ngấu ăn và tợp rượu. Chúng chia của và đổi chác ngay giữa bữa ăn. Một tên akinji lầm lì, ria dài lòng thòng, lấy từ trên xe xuống một cái tủ sắt nhỏ. Bọn chúng cạy nắp. Tiền vàng, nhẫn, vòng khuyên đổ tràn cả ra ngoài. Chúng chia nhau bên cạnh đống lửa. Chúng ngắm nghía viên ngọc nạm của cái nhẫn này hoặc của đôi hoa tai kia.
Gergơ đã buồn ngủ, nhưng em không thể nào rời mắt khỏi tên Thổ của em được. Cái đầu trọc lông lốc toàn da là da ấy có một bộ mắt gớm giếc, kỳ dị. Khi hắn bỏ mũ ra, cái phần nhẵn thín của đầu liền vào làm một với cái mặt trơn tuột. Và hắn cười mới quái dị làm sao! Cả đến cái lợi cũng nhe ra khi hắn cười. Khi bọn hắn chia tiền, hắn lôi dưới áo ra một cái hầu bao dày cộm bằng da nai. Cái hầu bao đã căng phồng những tiền. Hắn đứng dậy đi ra sau mấy cái xe hàng, nơi những con ngựa đang gặm cỏ.
Gergơ vẫn theo dõi hắn. Em thấy hắn kéo cái sạp gỗ ra và nhét tiền vào đáy yên ngựa qua một kẽ nhỏ. Những người nô lệ vẫn còn ăn. Đối với họ ớt không phải là vị lạ. Anh chàng đánh xe Ondrats đã gần như vui vẻ trở lại, đang xơi món thịt.
- Sao con không ăn? – Ông mục sư hỏi Gaspa. Anh thanh niên ngồi ở ngoài cùng và cứ lầm lì nhìn thẳng trước mặt.
- Không cần. - Anh cau có trả lời. Một lát sau anh nhìn sang ông mục sư:
- Thưa cha đáng kính, nếu cha đã ăn xong, con có một câu chuyện nhỏ muốn nói, nếu cha vui lòng nghe. Mục sư bỏ thìa gỗ xuống và đến ngồi cạnh sát bên cạnh Gaspa:
- Con cần gì thế, hở con?
Anh thanh niên liếc nhìn ra phía trước, trả lời:
- Con muốn xin cha hãy rửa tội cho con.
- Để làm gì thế?
- Con muốn được trong sạch để đi sang thế giới khác.
- Con còn xa thế giới ấy lắm, Gaspa.
- Cũng không còn xa đến như cha tưởng nữa đâu. Anh tối sầm mặt nhìn về phía bọn Thổ rồi tiếp:
- Khi nào những người nô lệ ăn xong, tên Thổ bắt con sẽ lại đây. Hắn lại đây để khóa tay chúng ta vào xích. Lúc đó con sẽ giết hắn.
- Đừng làm thế con ạ.
- Nhất định con sẽ giết hắn, thưa cha đáng kính. Khi nào hắn lại đây, con sẽ giật lấy một con dao và thọc cho hắn một nhát! Vào chính giữa bụng cái đồ chó ấy! Vậy xin cha hãy rửa tội cho con đi.
Mục sư sững sờ nhìn người thanh niên, sau đó ông ôn tồn nói: - Con ơi, ta không rửa tội cho con đâu, bởi vì ta là tín đồ dòng Lutherăng[21].
- Dòng Lutherăng à?
- Tên nó là Lutherăng con ạ, nhưng thực ra nó là giáo phái chân chính từ xa, là đạo giáo mà Giêsu ở Nađarét[22] đã truyền lại cho chúng ta. Chúng ta không rửa tội, chúng ta chỉ xưng tội. Chúng ta tin rằng Chúa Trời nhìn thấu tâm hồn chúng ta. Nhưng con uổng phí thân con làm gì? Con cũng thấy đấy, chúng ta vẫn đang ngồi trên đất Hung kia mà, và thành Pêts ở kia, ngay dưới chân ta. Quân ta đã nhiều lần giải thoát cho những nô lệ Hung.
- Nhưng nhỡ lần này họ không cứu chúng ta?
- Lòng lành của Chúa có thể đeo chân ta trên khắp các nẻo đường. Đã có người, mà không phải là một, gặp may mắn trong cuộc đời ở ngay trên đất Thổ. Anh ta đi tới đó trong xiềng xích nhưng lại từ đó trở về trong cảnh giàu sang. Cuối cùng anh ta cũng về được nhà. Thôi, lại đây ăn đi con!
Anh thanh niên vẫn lẩm bẩm nhìn bọn Thổ và lẩm bẩm giữa hai hàm răng:
- Cha đời phúc phận con chó ấy!
Mục sư lắc đầu: - Nếu con không nghe lời ta thì gọi ta đến làm gì?
Cuối cùng anh thanh niên cũng đứng dậy, lê chân đến chỗ những người khác.
Phần lớn những người bị bắt đều còn trẻ và khỏe mạnh. Giữa đám phụ nữ có cả một mụ xigan mắt lúng la lúng liếng. Tay chân của mụ đều xoa thuốc đỏ tươi theo đúng tục lệ xigan, cả tóc mụ cũng vậy.
Chốc chốc mụ lại hất đầu ra đằng sau cho tóc khỏi rủ vào mắt. Mụ thường hay nói chuyện bằng tiếng xigan với Sakơdi, gã xigan mặt rỗ.
- Mụ ta là vợ cậu đấy à? – Người đánh xe hỏi gã.
- Không phải đâu. Cho tới nay chưa một lần nào mụ ta là vợ tớ cả.
- Thế chúng mày nói chuyện gì bằng tiếng xigan đấy?
- Mụ ấy bảo là nếu cho mụ đến bên đống lửa thì mụ sẽ nói cho ta biết chuyện tương lai.
- Chuyện tương lai nằm trong tay Chúa. – Mực sư nói với họ - Các con đừng mạo danh Chúa làm chuyện nực cười.

[20] Hiện nay ở Hung khoai tây vẫn còn hai tên gọi phổ bến krumpli và burgônya.
[21] Xem chú thích trang 23.
[22] Tên một thành phố ở Palextin, đất thánh của Gia tô giáo, nơi Giêsu ra đời.

Trong số đàn ông có hai người đã luống tuổi. Một người không nói không rằng, dáng dấp có vẻ quyền quý, tuổi đã hơi già, râu xám, bộ ria dài cụp xuống. Cứ theo nước da nâu mà đoán thì cũng có thể là quan, cũng có thể là xigan. Ai hỏi han gì y cũng cứ câm như hến. Mặt y có một vết sẹo đỏ bầm chạy dài từ đuôi tai trái đến cuối má. Người y tỏa ra xung quanh một thứ mùi là lạ, giống như mùi khét của thuốc súng. Còn người kia là một nông phu mặt to bành bạch, bị xích liền cùng với ông mục sư, bác ta cứ luôn luôn nhìn mọi vật với đôi mắt mở to như ngạc nhiên và cứ gục đầu xuống như thể đầu bác ta nặng hơn đầu mọi người khác nhiều lắm. Kể ra đầu bác ta cũng khi to thật.
Những người bị bắt vừa ăn món thịt nêm ớt vừa khe khẽ trò chuyện – Làm thế nào mà thoát khỏi tay bọn Thổ được?
- Chả làm thế nào được đâu! – Bác nông dân to đầu bỗng lên tiếng, bác bỏ thìa xuống, lấy ống tay áo quệt mồm rồi nói tiếp - Tôi đã từng biết cảnh này. Tôi đã trải qua một lần bị bắt làm nô lệ. Đời tôi đã mất mười năm vào đấy.
- Cuối cùng bọn chúng tha cho bác về ư?
- Đời nào chúng lại tha.
- Thế bác làm thế nào mà thoát được?
- Làm sao ấy à? Boóng thôi! Có lần bọn chúng đưa tôi đến Bengrat[23] và tôi đã trốn khỏi nơi đó bằng cách bơi qua sông Đuno[24].
Cuộc đời nô lệ ấy nó ra làm sao hở bác? – Một thanh niên trạc mười sáu tuổi, mắt đùng đục, cất tiếng hỏi. - Chắc chắn là không quá nhiều gà vịt bị chết oan vì tớ đâu, chú em ạ.
- Bác có được hầu hạ chỗ nhà giàu có không? – Một giọng từ dưới gầm xe hỏi vọng ra.
- Tôi đã ở ngay chỗ xuntan[25].
- Ở chỗ xuntan cơ à? Bác làm nghề gì ở đấy?
- Tôi làm chức chánh tảo thanh.
- Chánh tảo thanh? Thế bác tảo thanh là cái gì?
- Là ngựa của hòang đế. Cả bọn phì cười, nhưng rồi ai nấy lại buồn rũ ra như cũ.
- Chúng nó đối đãi với đàn bà ra sao hở bác? – một thiếu phụ tóc đen hỏi.
- Ai còn trẻ thì đến đấy vẫn làm vợ thôi, chỉ có cái làm vợ Thổ. Nhưng phần đông chỉ làm con hầu, đầy tớ.
- Chúng nó đánh cả đàn bà, phải thế không hở bác?
- Cùng tùy người.
Mục sư đứng dậy, cất tiếng hỏi:
- Như vậy nghĩa là bác đã biết con đường này?
- Ước gì tôi chưa hề được biết.
Mục sư đặt một chân lên đầu trục bánh xe, trong ánh lửa rọi đèn, ông mở ta mắt nhìn vào cái vòng sắt nhẵn và rộng bản khóa trên ống chân. Trên vòng sắt có những dấu vạch. Chắc hẳn là ghi chép của một người nô lệ nào đó: biết bao nỗi tủi nục của một chặng đường dài gói ghém trong vài chục chữ.
Mục sư đọc những chữ ghi trên vòng sắt:
- Từ Nanđôphehêva [26] đến Hiđaclik một ngày. Sau đó là Baratima.
- Không phải đâu, - bác nông dân đáp – cho tới đó phải qua năm trạm nữa.
- À, thì ra năm chữ thập này đánh dấu năm trạm đây. Thế là năm trạm. Sau đó đến Alốpnica.
Bác nông dân gật đầu.
Rồi đến Nisơ.
- Đó là nước Ratxơ[27]. – Bác nông dân thở dài, ôm lấy đầu – Từ đấy trở đi người ta bắt đầu gieo cháo đồng[28].
- Cháo đồng? – Một người đàn bà ngạc nhiên hỏi. Bác nông dân không trả lời.
Ông mục sư tiếp tục đọc những chữ vạch trên vòng sắt.
- Sau đó đến Kuri – Kemde. - Ở đấy nhiều bọ cạp lắm.
- Sakơvi.
- Ở đó có ba nhà xay. Cầu trời làm cho cạn hết nước của nó đi[29].
- Caribrôt.
- Ở đó chúng đã đánh tôi tàn tệ, hộc cả máu mồm máu mũi. Đầu tôi cũng bị rách bươm.
- Tại sao thế? – Năm, sáu người cùng cất tiếng hỏi một lúc.
- Tại tôi đã bẻ gãy cùm ở chân, thế đấy!
- Đragôman. – Mục sư lại đọc tiếp.
- Đó đã là nước Bungari. Từ đó chúng tôi đã đi đến Xôphia. Ở đó có rất nhiều tháp chuông. Đó là một thành phố lớn.
Mục sư nhấp nước bọt vào ngón tay, xát lên cùm:
- Ichtiman[30].
- Một cô gái đã bị chết ở đó, tội nghiệp cho cô ta.
- Kapiđerơvan.[31]
- Ở đó có một ngọn núi cao tuyết phủ quanh năm. Mùa hè tuyết vẫn phủ trắng xóa trên đỉnh núi.
- Pađarơki hay là cái quái gì đây?
- Đúng rồi, Pôdarơki, cầu cho đất sụt nuốt chửng nó đi! Ở đó chúng tôi phải ngủ trong giàn cừu. Chuột chạy từng đàn trên người chúng tôi.
- Philipe.
- Đó cũng là một thành phố. Sập mẹ nó xuống! Sập ban đêm ấy, khi tất cả chúng nó đang ngủ yên trong nhà.
- Kalađan. Ở đó chúng đã bán mất người bạn thân thiết nhất của tôi. Cầu cho ôn dịch bắt hết chúng nó đi!
- Uđônkôva.
- Ơ đó có nhiều vườn cây ăn quả. Một chỗ tốt đấy. Có một bà đã cho chúng tôi hai rổ táo.
- Hamanli.
- Ở đó một ông quan Thổ đã mua anh chàng Đavitko Opton, mặc dù ông ta đã mặc cả định mua tôi trước.
- Muxtapha – basa - kơpri.
- Ở đấy có một cái cầu đá to lắm. Gẫy mẹ nó đi!
- Đrinapôi.
- Một thành phố lớn và hôi thối. Ở đó tôi đã thấy một con voi thật.
Những người nô lệ ngạc nhiên hỏi:
- Nó là cái gì?
- Nó là một con vật bốn chân, to như cái xe chất đầy hàng này này. Có lẽ nó còn to hơn cả cái xe này nữa cơ. Da nó trọc trơn trọc trụi như con trâu. Cái mũi của nó thì dài dài mà lại ngoe nguẩy được như đuôi các con vật khác ấy, khi nào ruồi hành hạ nó quá thì nó đập phành phạch vào hai bên sườn.
- Kôrơli.
- Từ đó trở đi đã trông thấy biển.
Đám người nô lệ thở dài. Một vài người úp mặt vào lòng bàn tay, một số khác cứ nhìn trân trân ra phía trước với những cặp mắt đẫm ướt.
Người mặt sẹo nặc mùi thuốc súng, lên tiếng nói khe khẽ bằng một giọng rè:
- Đồng bào ơi, nếu các bạn cởi trói được cho ta thì ta sẽ giải thoát tất cả các bạn khỏi tay bọn Thổ.
Đám người nô lệ đều ngoảnh nhìn y. Y nhìn về phía bọn Thổ rồi tiếp, giọng còn khẽ hơn.
- Ta là một vị tướng đây, ta có hai thành trì, có quân lính và cả tiền bạc nữa. Ta chỉ yêu cầu một điều là khi ta đã đến ngồi ở chỗ cái xe hàng thứ năm đằng kia kìa, thì ở đây các bạn hãy giả vờ gây xích mích cãi nhau làm cho om sòm lên.
Bác nông dân đã trải đời nô lệ nhún vai nói:
- Chúng nó sẽ đánh cả chúng tôi và cả bác.
- Tên ông là gì hở ông anh? – ông mục sư hỏi y.
- Tên ta là Nô lệ. – Người mặt sẹo bực dọc đáp lại.
Và y đứng dậy, khập khiễng bước vài bước về phía bọn Thổ rồi lại ngồi xuống, lim dim mắt quan sát những bộ mặt được ánh lửa soi tỏ.
- Tên này coi bộ chẳng phải tướng tá gì đâu. – Một người nô lệ khoát tay nhận xét – Hắn chỉ là một thằng xigan vớ vẩn nào đó thôi, có khi lại chính là một tên đao phủ cũng nên. Gergơ rùng mình khi nghe tiếng đao phủ. Tia mãi, em lập tức dán vào tên ấy. Với trí óc trẻ thơ, em yên trí rằng đó là một tên xigan đao phủ chính cống.

[23] Thủ đô Nam Tư ngày nay.
[24] Con sông lớn thứ nhìn châu Âu. “phát nguyên từ Rừng Đen chảy ra Biển Đen” (Hắc hải), qua các nước Đức, Áo, Tiệp, Hung, Nam Tư, Bungari, Rumani, Liên Xô. Tên Latinh là Đanubiux, tên Đức là Đônao, tên Tiệp, Nga là Đunai, tên Hung là Đuno, tên Rumani là Đunaree, tên Bungari, Nam tư là Đunavơ. Ở nước ta xưa nay vẫn quen gọi theo tiếng Pháp là Đanúyp. Ở đây chúng tôi lấy theo tên Hung.
[25] Tên gọi của hòang đế các nước theo đạo Hồi.
[26] Tên thành Bengrat hồi đó.
[27] Một trong 6 bang thuộc Nam Tư.
[28] Đây là cây lúa, bác nông dân định nói lúa để nấu cháo nhưng nấu sai.
[29] Cối xay chạy nhờ sức nước quay bánh xe.
[30] [31] Đây là tên của những thành phố, thị trấn nằm trên đường đi từ Hung qua Nam Tư, Bungari đến kinh đô Công xăngtinốp.

- Ước gì có một mớ đoạn thiết thảo nhỉ. – Anh chàng Gaspa bị trẩy chân thở dài bên cạnh bánh xe.
Đám người nô lệ vẫn ngồi trầm ngâm, lặng lẽ và buồn bã – Gaspa lại tiếp:
- Đoạn thiết thảo là thứ cỏ làm cho cùm xích gẫy vụn ra được.
Mấy tên ionisa bỗng nhộn hẳn lên, chúng kêu to và mừng rỡ vây quanh một thùng rượu. Chúng vừa phát hiện ra có rượu axu[32] trong đó. Chúng lăn thùng rượu lại gần đống lửa rồi vừa uống vừa chép miệng, tắc lưỡi. Chúng tới tấp dốc rượu vào cổ họng.
- Nước Hung muôn năm! – Yumuséc the thé la lên.
Hắn nâng cốc rượu chia về phía đám người nô lệ và nói to:
- Nước Hung muôn năm, để cho người Thổ được uống rượu chót đời mãn kiếp. Lợi dụng cơ hội đó, tên mặt sẹo mới lúc nãy còn tự xưng là Nô lệ liền hỏi:
- Do đâu mà ông biết tiếng Hung?
- Việc gì đến mi? – Yumusác cười, trả lời trịch thượng.
Lúc bấy giờ bầu trời đã đầy sao và trăng lên sáng vằng vặc. Những con cánh cam, bọ dừa bay vù vù quanh những lùm cây ướt đẫm sương đêm.
Những người nô lệ đã nằm lăn lóc cả trên bãi cỏ trong giấc mơ họ tiếp tục đi tìm con đường giải phóng. Ông mục sư cũng đã ngủ, tay gối dưới đầu. Chắc hẳn ông quen ngủ trên gối gỗ. Gã xigan nằm ngửa ra mà ngủ hai tay cài vào nhau trên ngựa, hai chân dạng ra như chữ Y. Tất cả đều đã ngủ say. Chỉ riêng anh chàng Gaspa còn thở dài thở ngắn và than vãn bằng một giọng cũng đã ngái ngủ:
- Ta không bao giờ còn được thấy thành Eghe xinh đẹp nữa!
Gergơ cũng đã mơ màng, gò má nhỏ sạm nắng đặt trong lòng bàn tay, đầu hơi thấp xuống một tí, gối lên cái góc thôi ra ngoài của cái chăn bông. Có lẽ em đã ngủ hẳn nếu cánh cửa nhỏ của lỗ tai em không tự động mở ra khi chợt nghe đến cái tên Xexey. Giọng khàn khàn của tên xigan đao phủ đã nói lên cái tên đó và tên Thổ nhắc lại.
Chúng nó nói chuyện ngay bên cạnh cỗ xe.
- Ở chỗ Xexey, tôi biết chắc chắn là ở chỗ Xexey – tên xigan đao phủ nói.
- Châu báu của Đôjo?
- Tất cả châu báu của Đôjo. Tất nhiên là những thứ mà ông ta đem theo lúc đó.
- Những thứ gì?
- Những cái quả bằng vàng này, những cái cúp vàng này. Cả một cái khay lớn bằng vàng nữa. To như mặt trăng lúc mới mọc ấy. Rồi vòng đeo tay, chuyền đeo cổ, trăm cái đầu nạm kim cương và ngọc bích. Nghĩa là tất cả những gì vẫn thường là đồ tế nhuyễn trong các nhà quan. Nếu chúng nó đã đem một phần những thứ ấy đúc thành thỏi thì là lại tìm thấy vàng thỏi ở nhà lão.
- Ngay gần đây, dưới cánh rừng này à?
- Ngay đây thôi. Cũng vì thế mà lão lánh xa thời cuộc đấy.
- Hắn có cả vũ khí nữa chứ?
- Những thanh gươm nạm bạc tuyệt trần. Nhưng tôi dám nói là chỉ có độ dăm cái. Và những bộ cân đai. Có một cái rất nhẹ và đẹp tuyệt. Của chính vua Lojốt ngày xưa đấy. Trên trần nhà lão đầy ắp những của như thế. Trong buồng lão tôi biết có độ sáu cái hòm sắt. Trong ấy có thể đựng những đồ quý giá nhất.
- Xexey… Ta chưa hề nghe đến cái tên ấy bao giờ.
- Bởi vì lão không đi trận đi mạc gì nữa rồi. Lão vốn là quan hộ chính của Đôjo.
Tên Thổ lắc đầu:
- Bọn ta ít người quá. Ta phải chờ ở đây đến tối mai, cần đợi thêm một toán đông đông nữa.
- Cần gì phải đông quá như thế? Đông quá thì lại phải chia ra nhiều phần. Lão ta đã già rồi mà chân tay đều bằng gỗ cả.
- Nhưng còn lính tráng của hắn nữa chứ?
- Làm gì có. Chỉ toàn bọn nông phu quen gặt hái.
- Mi đến đó lần sau cùng vào lúc nào?
- Dễ đã một năm nay.
- Một năm, khá lâu rồi đấy! Ta đi đông người vẫn tốt hơn. Nếu sự thật quả như mi nói, ta sẽ tha cho, hơn nữa ta còn thưởng cho mi nữa. Nhưng nếu không đúng, ta sẽ treo cổ mi lên trước cổng nhà Xexey. Tên Thổ nói rồi trở về bên đống lửa, và chắc chắn là nó kể lại câu chuyện của tên nô lệ, vì bọn lính Thổ nghe nó nói với một vẻ rất chăm chú.
Đầu Gergơ nặng chình chịch. Chú ngủ thiếp đi nhưng lại mơ thấy toàn những chuyện khủng khiếp. Cuối cùng, chú mơ thấy bọn Thổ gươm tuốt trần đang chạy rầm rập trong làng, bọn chúng bắt mẹ chú và đâm dao vào ngực mẹ.
Chú rên lên và choàng tỉnh dậy. Đêm còn tối nhưng tiếng chim đã ríu rít khắp nơi. Hàng trăm con họa mi! Hàng ngàn con họa mi! Hình như tất cả họa mi của thế gian đều bay về cánh rừng này để hòa những khúc tuyệt diệu vào giấc mơ của đám người nô lệ. Gergơ nhìn lên trời. Những đám mây rải rác tản mạn. Từng chỗ, từng chỗ một ngôi sao le lói chiếu qua. Ở một chỗ, cái liềm bạc của ông trăng treo thông qua máy. Tro đã phủ kín đống lửa dưới gốc cây. Chỉ ở giữa còn hồng lên một cục than bằng nắm tay. Mấy tên ionisa nằm ngổn ngang trên cỏ, quanh đống lửa. Yumusac cũng nằm ở đấy! Dưới đầu hắn có cái gì như tay nải, bên cạnh là cái cúp hoặc cái bình đất hay cái mũ gì đó – trong bóng tối không tài nào trông rõ được.
Phải về nhà ngay, đó là ý nghĩ đầu tiên của Gergơ.
Không thể được, đó là ý nghĩ tiếp theo. Chú nhìn quanh. Toàn người ngủ. Ước gì chú có thể lẻn qua người họ nhỉ. Mà cần phải lẻn qua chứ còn gì nữa, ngoài ra các em không còn cách nào khác để trở về làng được. Bé Êvo ngủ bên cạnh. Chú lay nhẹ và thì thào vào tai bé:
- Vixusko! Êvo mở mắt ra.
- Ta về nhà đi – Gergơ thầm thì.
Môi của Êvo cong lên trong một thoáng, nhưng bé lập tức thôi ngay và ngồi dậy. Bé ngơ ngác nhìn Gergơ như một chú mèo con nhìn khách lạ. Rồi cái nhìn của bé chuyển sang con búp bê nằm trong lòng, bé cầm lên và lại ngắm nó với cái nhìn của mèo con.
- Vixusko! Vixusko! Đi đi. – Gergơ giục – Nhưng khe khẽ đấy nhé.
Chú trèo xuống phía bên ngoài thành xe và đỡ cả cô bé xuống. Một tên axap ngồi ngay bên cạnh xe, cây giáo ôm trong lòng. Đầu hắn tựa lên đầu trục bánh xe, cái mũ rơi xuống bên cạnh. Hắn ngủ say đến nỗi tất cả đám người cũng có thể trốn đi khỏi tay hắn. Chỉ riêng có cái xe mà hắn tựa đầu và trục bánh là không thể trốn đi được mà thôi.
Gergơ nắm lấy tay bé Vixo và kéo theo mình.
- Con Xám nữa, - em lúng búng – con Xám cũng phải đem về nhà.
Nhưng con Xám bị buộc liền vào với con ngựa nhỏ giống Thổ. Cái thắt nút thì Gergow còn loay hoay mở được, nhưng việc tháo hai cái dây hãm thì đã vượt quá vốn khoa học của chú.
- Quỷ sứ mới biết được cái này! – Chú lầu bầu với cái nút buộc.
Chú tức mình, vừa mếu máo vừa gãi đầu. Rồi chú lại thử đi thử lại. Chú dùng cả răng nữa nhưng cũng chẳng làm gì nổi cái nút. Cuối cùng chú cứ cầm cương con Xám dắt đi.
Cạnh đàn ngựa cũng có một tên lính gác, nhưng hắn cũng ngủ. Hắn ngủ ngồi, lưng dựa vào một thân cây cong, mồm há hốc ra mà ngáy. Tí nữa thì Gergơ dắt hai con ngựa dẫm lên người hắn.

[32] Rượu vang làm bằng nho axu, sắc vàng như mật ong, còn gọi là rượu Tôkoi, một lọai rượu vang thượng hảo hạng của Hung.

Tiếng bước chân của hai con ngựa chìm đi trong cỏ. Chúng đi như những cái bóng. Bên trong cũng như bên ngoài các cỗ xe, chẳng một ai thức giấc.
Đến một thân cây vừa tầm, Gergơ dừng con Xám lại và trèo lên lưng nó. - Cô cũng ngồi lên chứ. – Chú giục cô bé.
Bé Êvo không lên được, thân cây đối với em hơi cao quá. Gergơ lại phải xuống ngựa. Trước tiên chú giúp bé Êvo lên thân cây, sau đó lại giúp bé từ thân cây lên lưng ngựa.
Các em ngồi cạnh nhau trên lưng con Xám, Gergơ ngồi đằng trước, Êvo ngồi sau. Cô bé vẫn ôm khư khư con búp bê váy đỏ. Các em không hề nghĩ đến chuyện để cô bé ngồi vào yên con ngựa kia. Lẽ ra em có thể ngồi được, vì đó là một cái yên có bành cao khiến em có thể dựa rất vững vàng. Nhưng con ngựa ấy có phải là của các em đâu! Êvixo bám vào vái chú bé, chú giật cương và con Xám cất bước ra khỏi rừng, dắt theo mình cả con ngựa Thổ.
Chẳng mấy chốc các em đã ra đến đường cái. Từ đây con Xám đã thuộc đường về. Nó bước đi nặng trĩu và ngái ngủ.
Đường đi vẫn đang tối. Trăng chỉ còn chiếu lờ mờ. Cây cối hai bên đường nom như những tên khổng lồ đen đủi. Gergơ không sợ chúng. Đó toàn là cây cối Hungari cả.
*
* *
Trong nhà Xexey đêm ấy không ai ngủ được. Mọi người đi tìm bọn trẻ đến tận khuya và định đến mờ sáng hôm sau sẽ mò theo dọc suối. Chỉ các chiến sĩ ngả lưng một chút.
Giáo sĩ Balin ở lại với gia đình Xexey và cố khuyên giải đôi vợ chồng không tài nào an ủi được. Bà vợ gần như hóa rồ, bà kêu khóc cho đến lúc ngất lịm đi:
- Ôi, của quý của tôi, niềm vui của tôi, con chim độc nhất của tôi!... Còn ông già chân gỗ, trước những lời an ủi của ông giáo sĩ, chỉ lắc đầu và cay đắng kêu lên:
- Làm gì có Chúa đâu!
- Có đấy. - Không có! – Xexey đập bàn.
- Có!
- Không có! - Cái gì Chúa đã ban cho ta thì Chúa cũng có thể lấy đi, nhưng cái gì Chúa lấy đi, Chúa cũng có thể trả lại.
Từ khóe mắt của con người già nua tàn phế, nước mắt ứa ra. - Nếu Chúa có lòng cho thì Người còn lấy đi làm gì nữa!
Mãi đến gần sáng, giáo sĩ mới để lão ở lại một mình. Giáo sĩ vừa bước ra khỏi cửa, người hành bộc đã nhổm dậy, khỏi tấm chiếu trải ngoài hiên.
- Thưa cha đáng kính. – Y nói khe khẽ.
- Anh muốn gì đấy, hở người anh em?
- Chúng nó không chết đuối đâu cha ạ.
- Thế thì chúng nó ở đâu?
- Quân Thổ đã bắt chúng nó đi đấy.
Giáo sĩ suýt ngã vào tường.
- Làm sao anh biết điều đó?
- Khi đi tìm ở bờ suối, con thấy dấu chân của lính Thổ trên vạt đất mà lợn rừng đã dũi lên.
- Dấu chân lính Thổ?
- Vết giày không có đế gót. Người Hung ta không đi giày như thế.
- Ngộ đó là dấu hài sảo thì sao?
- Hài sảo thì đã không có cựa. Đúng là dấu chân lính Thổ rồi. Với lại có cả vết chân của ngựa Thổ ở đó nữa. Chắc cha cũng đã biết móng ngựa Thổ như nào rồi?
- Tại sao anh không nói ngay lúc ấy?
- Con cho là không nên nói. Ai biết được tên Thổ đã đem chúng đi đằng nào? Nếu con nói thì cả làng này sẽ chạy lung tung đi mất. Mà nào có lợi ích gì đâu? Bọn lính Thổ thì đông mà đứa nào cũng kè kè gươm giáo cả.
Giáo sĩ giương hai mắt trừng trừng, đi đi lại lại. Có lần ông đã bước đến bên cửa, nhưng rồi kịp thời dừng lại trước khi đặt tay lên quả đấm. Và ông lại quay lại chỗ người hành bộc:
Chúng ta có thể làm gì bây giờ? Người hành bộc nhún vai:
- Cha hãy làm như con: im lặng!
- Kinh khủng quá! Như thế thì kinh khủng quá!
- Hiện nay thì tụi lính Thổ đang kéo đi trên khắp các ngả đường. Dân làng nếu đi tìm thì đi theo hướng nào bây giờ? Về phía mặt trời mọc ư? Hay là về phía mặt trời lặn? Mà có đi thì cũng chỉ tổ đâm chém nhau và chết chóc mà thôi.
- Chẳng thà ông bà ấy cũng cùng chết theo còn hơn! – Giáo sĩ lắc đầu đau đớn. - Có trời mới biết được chúng nó đã đi đến đâu khi ta bắt đầu đuổi theo chúng.
Giáo sĩ rầu rĩ đứng lại ngoài hiên. Đằng đông bầu trời đã chuyển sang màu hồng phơn phớt. Rạng đông. - - Bà con ơi! Dân làng ơi! Chúng nó đã về đây này!
Giáo sĩ dỏng tai nghe. Có việc gì thế nhỉ? Ngay lập tức ông biết người kêu lên đó là người tuần đêm, và ông cũng đã nghe tiếng chân người chạy thình thịch.
- Chúng nó về rồi à? Ai về?
Tiếng thình thịch lại gần. Người ta đập rầm rầm ngoài cổng lớn.
- Mở cổng mau! Cho vào với! Bọn trẻ về rồi!
Giáo sĩ lao vào nhà:
- Có Chúa đấy Pête ạ! Dậy mau đi, có Chúa đấy! Hai đứa trẻ đã chờ trước cổng. Các em ngồi trên con Xám, ngái ngủ và tái nhợt.
Cả làng đổ xô vào sân. Một vài mụ đàn bà đúng là chỉ kịp vơ quàng cái váy vào người; đám đàn ông không kịp đội mũ, người ta cứ thế chạy ra khỏi nhà khi nghe tiếng kêu. Mọi người tranh nhau chuyển chú bé Gergơ từ tay này sang tay nọ và cả Vixo nữa, người ta hôn tới tấp lên khắp người em.
- Con ngựa Thổ đẹp tuyệt này chúng mày lấy ở đâu ra thế?
- Cháu đem nó về đấy. – Gergơ rụt vai lại trả lời.
- Từ hôm nay trở đi Gergơ là con ta. – Xexey tuyên bố một cách trịnh trọng và đặt tay lên đầu chú bé.
Mẹ của chú đi chân đất, mặc một cái váy lót, phục xuống chân Xexey. Đôbô tò mò ngắm chú bé nông dân vừa xem được ngựa của bọn Thổ về, đoạn chàng nói với Xexey:
- Bác ạ, bác cho tôi chú bé này, để tôi đem theo lên vùng trên. Tôi sẽ dạy dỗ chú ta thành một dũng sĩ. Chàng bế Gergơ lên.
- Cháu có thích trở thành một trang dũng sĩ không nào?
- Cháu thích lắm. – Chú bé mỉm cười với đôi mắt sáng rực.
- Ngựa cháu đã có rồi nhé, còn gươm của cháu ta cũng sẽ đoạt lấy từ tay quân Thổ.
- Thế con ngựa ấy là của cháu à?
Mấy chiến sĩ của Đôbô đang thử cho con ngựa nòi Thổ chạy trên bãi cỏ ngoài vườn và luôn miệng khen lấy khen để.
- Dĩ nhiên là của cháu. Cháu đã thu được trong chiến đấu mà lại.
- Của con đấy. – Xexey cũng xác nhận – Với toàn bộ yên cương.
- Thế thì tiền cũng là của cháu! – Chú bé kiêu hãnh khoe.
- Tiền gì hở con?
- Tiền để trong yên ngựa ấy.
Người ta liền tháo cái yên đẹp đẽ có bành bọc nhung xuống. Lắc nghe có tiếng kêu rủng rẻng. Người ta đã tìm thấy cái nắp trượt trên cái bành và thế là một trận mưa vàng tuôn ra khỏi ngăn gỗ.
- Ái chà chà, mẹ kiếp. – Xexey trố cả mắt – Bây giờ thì không phải ta nhận cháu làm con ta nữa, mà là cháu hãy nhận ta làm bố nhé. Nhặt tiền lên đi mụ!
– Lão nói với mẹ chú bé.
Bà mẹ lóa mắt nhìn những đồng tiền vàng lăn trên mặt đất. Bà cứ tưởng mình đang nằm mơ.
- Của con đấy ư? – Mụ vừa lắp bắp vừa ngửng lên, hết nhìn Xexey lại nhìn Đôbô và giáo sĩ. – Của con đấy ư?
- Của mụ đấy. – Giáo sĩ gật đầu – Trời đã ban cho con mụ đấy.
Mụ định rờ vạt áo nhưng sực nhớ ra là không mặc áo ngoài. Một người đưa cho mụ mượn cái mũ của mình. Mụ nhặt vàng lên với đôi bàn tay run lẩy bẩy. Chú bé nhìn mẹ nhặt tiền lên, bỗng chú lên tiếng:
- Cất kỹ đi mẹ ạ, ngày mai chúng nó sẽ đến đây.
- Ai đến?
- Bọn Thổ.
- Bọn Thổ?
Chú bé khẽ gật đầu và tiếp:
- Lúc tên Thổ nói chuyện với tên đao phủ, cháu nghe thấy thế.
- Tên đao phủ nào?
- Tên xigan đao phủ ấy mà.
- Vâng, cháu nghe chúng nó nói đến đây để cướp những đồ quý giá trong nhà ông lớn. – Và em chỉ vào Xexey.
- Cướp của quý ở nhà ta? – Xexey kêu lên, lùi lại. Chú bé chớp chớp mắt, nói tiếp:
- Chúng nó còn nói đến những cái hòm sắt nữa, chúng nó bảo có sáu cái.
- Chuyện này nghiêm trọng đấy. – Đôbô lên tiếng – Ta hãy vào trong phòng.
Chàng nói và cầm tay chú bé dắt vào nhà. Họ gạn hỏi cho hết những điều mà trí nhớ non nớt của chú đã ghi lại được.
- Tên mặt sẹo, da nâu à? Cái sẹo như thế nào?
- Vạch đỏ từ mép đến tai.
Đôbô bật dậy khỏi ghế:
- Môrê!
- Còn ai vào đây nữa! Thằng tướng cướp muốn thoát thân nên hắn dẫn bọn Thổ đến cướp phá nhà ta. - Hắn thuộc đường đi lối lại ở đây ư?
- Hắn có tới đây một lần độ sáu năm về trước. Bọn hắn đã đảo lộn khắp cả nhà ta. Năm mươi tư phôrinh [33] của ta cũng bị bọn hắn cướp đi mất với cả cây thánh giá nho nhỏ bằng vàng của vợ ta và bảy con bò sữa.
Đôbô giận dữ nện gót cồm cộp khắp phòng.
- Bác có bao nhiêu người có thể cầm vũ khí?
- Có lẽ được độ bốn chục nếu ta kể tất cả mọi người.
- Ít quá! Trấn nào gần đây nhất hở bác? Pêts, có phải không? Nhưng có điều viên tướng đó lại là Xerentsên Gianốt, là phe đảng của Xopôio, kẻ thù của ta.
- Chúng ta phải chạy trốn đi thôi. – Xexey lắc đầu – Tản vào rừng, ai biết đường nào chạy đường nấy.
- Cả làng không thể chạy hết được! Làm sao ta có thể bỏ làng lại đây chỉ vì một bầy Thổ! Lú lẫn quá, khi vấn đề là phải đánh lại bọn Thổ thì bất cứ thuộc phe đảng nào người Hung vẫn phải là người Hung chứ!
Rồi chàng bước ra ngoài và ra lệnh:
- Lên ngựa!

[33] Hồi đó còn là tiền vàng, khác với phôring là đơn vị tiền tệ ngày nay của nước Hung.

Chỉ đến lúc chính mình cũng đã ngồi trên yên, chàng mới nói nốt những điều còn lại:
- Bác Xexey ạ, tôi đi đến chỗ Xerentsên đây. Từ giờ cho đến lúc tôi về, các bác hãy chịu khó làm việc đi. Tất cả các mái nhà đều phải giội nước cho ướt sũng hết đi. Hãy góp nhặt dân làng lại và tập trung hết vào trong vườn này. Hãy chất đá vào bên trong cổng làm ụ cản, chất thêm cả thùng gỗ vào đấy nữa. Cả các bà cũng hãy cầm lấy liềm, hái, cuốc chim, đinh ba vào tay. Hai giờ nữa tôi sẽ trở lại. Chàng ngước nhìn bầu trời đang rạng dần rồi cùng các chiến sĩ phóng ngựa đi.

Trang trại của Xexey chiếm một vùng rộng độ hai công mẫu, xung quanh có tường đá bao bọc. Nhưng tường đá chỉ cao ngót đầu người và nhiều chỗ đã sụt lở.
Ngay từ sáng sớm, cả làng đã dọn hết vào vườn. Dê và lợn chạy lung tung giữa các bao bị và những đống đồ gỗ; ngỗng kêu quang quác khắp nơi, vịt chạy lạch bạch nặng nề, còn bầy gà mái thì nhanh nhẹn lăng xăng. Một người đang mài gươm, đao và lưỡi hái bên cạnh giếng nước. Giáo sĩ đeo một thanh gươm rộng bản, đã han gỉ vào thắt lưng, lúc đến giữa sân ông rút ra múa mấy vòng rồi mãn ý tra lại vào vỏ. Một tốp đàn bà nấu thức ăn trong những cái chảo lớn đặt trước nhà bếp. Trên trần nhà Xexey có sáu thứ binh khí trông giống như những mũi tên bị chuột gặm. Lão phân phát cho những ông già từng chiến đấu với lão trong cuộc chiến tranh Đôjo. Khoảng gần trưa thì Đôbô trở lại. Chàng chỉ mang theo về được độ ba chục lính mộ, nhưng dân làng vẫn reo mừng tiếp đón họ.

Đôbô đi vòng quanh vườn. Ở một vài chỗ chàng sai bắc thang, kê giàn hoặc xếp đá lại. Chàng cho lèn chặt hai cánh cổng. Sau đó chàng gọi những dân làng có vũ khí đến bên mình – độ khoảng dăm chục người – và chia họ ra thành từng tốp giữ quanh hàng rào. Chàng cùng mười tay súng giỏi chọn chỗ ở bên cạnh cổng, trên những giá gỗ kê thùng rượu thường ngày. Chàng phái hai người lính kèn hiệu ra gác ở hai đầu làng, nhiệm vụ của họ là báo tin khi quân địch đến.
Họ không phải mất công chờ đến tối. Khoảng độ ba giờ chiều, tiếng kèn hiệu vang lên đằng cổng làng phía đông và vài phút sau đã nghe tiếng vó ngựa của hai người lính kèn phi về.
Xexey nhìn quanh và hỏi:
- Đủ mặt mọi người ở đây rồi chứ? Chỉ còn thiếu mỗi mình người mẹ của Gergơ. Mụ đàn bà nghèo khổ đâm loạn trí vì vàng. Mụ đang mải hì hục đào đất chôn vàng. Mụ không dám để ở chỗ Xexey vì sợ quân Thổ đến cướp mất. Cũng có thể là mụ đã đi vào rừng để giấu vàng.
- Đóng cửa lại! – Đôbô cắt đặt – Mang thêm bao đất, dầm gỗ và đá nữa lại đây. Chỉ chừa một kẽ hở đủ cho một kỵ mã lọt vào thôi.
Hai người lính kèn đã về đến nơi.
- Giặc đã đến. – Một người vội vã kêu lên từ ngoài xa.
- Nhiều không? – Đôbô hỏi.
- Chúng tôi chỉ nhìn thấy tốp đi đầu.
- Thế thì hãy quay lại ngay! – Đôbô giậm chân – Hãy nhìn kỹ xem giặc đến có bao nhiêu đứa! Đến khi chúng đuổi, ngươi cũng vẫn còn đủ thì giờ để chạy kia mà.
Người lính mộ ở Pêts đỏ mặt, quay người phi ngựa trở lại.
- Các ngươi là lính tráng như thế cả đấy à? – Đôbô quay sang hỏi những người lính mộ ở Pêts.
- Đâu có. – Một người xấu hổ trả lời. – Cậu ấy mới nhập bọn với chúng tôi được mấy hôm nay. Trước đây cậu ấy vốn là thợ may. Cậu ấy chưa được thử thách trong chiến trận.
Vài phút sau chàng phó may lại phóng về, và đằng sau đám bụi do ngựa của cậu ta tung lên, có độ mười lăm tên akinji mũ đỏ.
- Cho nó vào. – Đôbô nói, rồi chàng vẫy những tay súng.
- Bắn!
Mười tay súng ngắm vào đích, những phát đạn nổ giòn tan. Trong bọn thổ, một tên ionisa lộn nhào xuống ngựa, rơi xuống rãnh bên đường. Những tên kia lùi cả lại. Chúng quay ngựa, phóng nước kiệu đi.
Chàng phó may tế ngựa qua cánh cổng vừa mở.
- Thế nào, bao nhiêu thằng cả thảy? – Đôbô mỉm cười với anh ta.
- Một ngàn – Chàng phó may thở hổn hển – Có lẽ còn nhiều hơn nữa.
Đôbô khoát tay nói:
- Nếu chúng chỉ có độ một trăm tên thôi thì hôm nay chúng ta còn có thể khiêu vũ nữa.
- Con nói một ngàn, thưa tướng quân.
- Ta hiểu lắm, nếu ngươi thấy một ngàn tức là chúng chỉ có một trăm tên thôi, có khi chẳng đến chừng ấy nữa cũng nên.
Khói cuộn lên phía cuối làng. Tụi akinji đã bắt đầu đốt phá.
Đôbô lắc đầu:
- Sao dân làng không tưới nước lên mái nhà?
- Cỏ và rơm cháy đấy mà. – Xexey khoát tay trả lời chàng. Lão quệt gươm lên mái cổng. Vừa lúc đó tên ionisa chột mắt hiện ra trên đường. Hắn mặc áo giáp, gươm và súng ngắn giắt quanh thắt lưng. Bên trái hắn, cũng cưỡi ngựa, là tên Hung mặt sẹo mà Gergơ gọi là tên xigan đao phủ. Phía sau là một đội akinji, và hai bên đường cạnh dãy nhà là mấy tên axap chạy bộ, tay chúng cầm những bó đuốc đang cháy.
- Môrê Laxlô! – Đôbô giậm chân thét lớn – Đồ phản quốc! Đồ chó chết! Tội mi thật đáng xuống âm phủ.
Nghe vậy, tên ionisa chột mắt vội gò cương nhìn sang người phi ngựa bên cạnh hắn.
- Đừng tin nó – Môrê tái mặt kêu lên – nó chỉ làm cho ông rối trí đấy thôi.
Tên ionisa đã dừng ngựa lại để hợp với những tên đến sau.
Đôbô kêu to:
- Ta biết cả mi nữa, Yumusac ạ! Té ra danh dự Thổ Nhĩ Kỳ là thế đấy! Là đi đánh cướp những người mà mới hôm qua mi cùng kề vai chiến đấu! Đồ tướng cướp! Mi cũng chỉ là đồ vô đạo chẳng khác gì tên đồng đảng của mi.
Tên ionisa ngửng lên nhìn chàng nhưng không đáp lại.
Lại đây, cứ dẫn xác lại đây! – Đôbô lại hét – Bớ tên hề của Môrê, lời chào của ta đây!
Chàng nhắm vào hắn và nổ súng.
Yumusac gục người trên ngựa rồi ngã lộn nhào xuống đất. Những khẩu súng khác cũng nhất loạt nổ rền. Bọn Thổ cũng nổ súng đáp lại lời chào đó.
Môrê cúi xuống chỗ tên ionisa vừa ngã ngựa, nhưng chỉ để rút thanh gươm ra khỏi thắt lưng của hắn. Trong nháy mắt y đã dùng bản thanh gươm đập vào sườn con ngựa chiến. Con ngựa lồng lên phi nước đại – Môrê dùng hết sức kẹp chặt lấy mình ngựa.

- Vàng chạy kia kìa! – Đôbô kêu to với bọn Thổ.

Bọn chúng lặng người đi một phút, nhưng sau đó liền dồn dập phi ngựa đuổi theo Môrê, vừa đuổi vừa hò la tức tối.
Khi chúng phóng qua trước cổng. Đôbô đếm: - Mười… hai mươi… bốn mươi… năm mươi…
Chàng chờ độ một phút rồi nhảy xuống khỏi bục cao và ra lệnh: - Lên ngựa các cậu ơi! Bọn này chưa đến sáu chục thằng.
Họ nhảy phóc lên ngựa, Đôbô nói to với Xexey: - Tên Thổ mặc áo giáp ấy, nếu còn sống thì giam nó lại! Còn dân làng hãy tự xử tụi đốt nhà đi!
Và chàng phóng ngựa ra khỏi cồng. Trong làng có khoảng bốn năm chỗ khói bốc ngoằn ngoèo lên trời. Tất cả dân làng khoa lưỡi hái và cuốc chim xông ra khỏi cổng.
Xexey cùng giáo sĩ với hai nông phu chạy vội ra đường. Yumusac đã ngồi dậy được. Hắn chỉ bị ngất đi. Viên đạn của Đôbô đã quật móp áo giáp của hắn ở ngay chỗ phía trên quả tim.
- Trói hắn lại, - Xexey bảo gia nhân – Dẫn nó vào sân.
Tên Thổ không nói không rằng đưa tay ra chịu trói.
Xexey hỏi hắn: - Mi có biết đánh cờ không?
Tên ionisa gật đầu ra hiệu có, nhưng lại nói: - Không [34]
Lúc họ đang trói tay hắn, tên Thổ thứ hai cũng ngóc đầu lên khỏi rãnh.
- Cậu trói thằng này nhé, - người nông phu trẻ nói với bạn – để tớ đập chết thằng kia. - Khoan. – Xexey nói với anh ta rồi khập khiễng đi đến chỗ tên ionisa máu me bê bết và dí gươm vào ngực hắn hỏi:
- Mi có biết đánh cờ không? - Kaplaman[35] – Tên Thổ yếu ớt trả lời.
- Đánh cờ!
- Cờ quạt, chiếu tướng! – Tên Thổ rên rỉ hỏi lại.
- Đúng, đúng! Môhamét[36] hãy dần cho mi một trận. Đem cả tên này vào sân, nó sẽ là nô lệ của ta!
Mãi đến chiều nhóm Đôbô mới trở về. Họ mang theo rất nhiều áo bào, giáp sắt, đủ các loại binh khí và cả một tên tù nhân nữa: Môrê Laxlô.
- Đào cho con sói này một cái hố kha khá vào nhé! – Đôbô vừa nhảy xuống ngựa vừa nói.

[34] Ở một vài nước vùng Ban căng như Thổ Nhĩ Kỳ, Bungari… khi người ta gật đầu có nghĩa là không, khi lắc đầu mới có nghĩa là ừ, có, đồng ý.
[35] Tiếng Thổ trong nguyên văn, có nghĩa là: tôi chết mất.
[36] Giáo tổ của Đạo Hồi, theo truyền thuyết là người đã sáng lập ra Hồi giáo ở thế kỷ VII

Xexey gần như nhảy cẫng lên vì thích thú, lão hỏi:
- Các cậu làm thế nào mà bắt được?
- Chính tụi akinji đã bắt hộ bọn tôi. Chúng nó cũng đủ khôn ngoan để không giao cho hắn cưỡi ngựa trẻ. Chúng nó đã dễ dàng đuổi kịp hắn. Tụi chúng đang trói hắn thì bọn tôi tới xử cho chúng một mẻ.
- Các cậu chém chết hết cả lũ chúng nó à?
- Tất cả những tên không kịp cao chạy xa bay.
- Bay đâu, mau đem mổ con bò tơ đẹp nhất của ta đi! – Xexey vui vẻ quát bảo gia nhân – Thui lên! Nhưng trước tiên hãy khá mang rượu vang ra đây đã nào! Lăn cái thùng ở cuối hầm lên đây.
- Hẵng khoan – Đôbô nói khi chàng nhìn theo tên Môrê đang được dẫn vào kho – Chú bé Georgơ ấy đâu rồi?
- Chú muốn gì nó? – Kia kìa, nó đang chơi với con gái của ta ở ngoài hiên. Người ta vừa cho biết mẹ nó đã bị bọn Thổ giết mất rồi.
- Chúng đã giết mụ ấy rồi ư?
- Phải. Một tên khốn nạn nào đó đã bắt gặp mụ trong lúc bọn hắn đi đốt phá và đã đâm mụ chết. Thằng bé vẫn chưa hay biết gì cả.
-Còn vàng?
- Mụ nằm chết trong góc nhà, mặt úp xuống đất. Chắc mụ đã chôn vàng trong góc đó.
Đôbô căm giận, cứ ậm ừ. Chàng quay về phía chú bé và gọi:
- Gergơ! Bônemixo Gergơ! Tiểu tráng sĩ lại đây nào! Mau cưỡi lên con ngựa đẹp của cháu đi!
- Các cậu còn định đi đâu nữa?
- Đến chỗ những người nô lệ, bác ạ, những người mà chú bé này đã kể chuyện.
- Thì ít nhất hãy làm một tợp rượu đã nào. Rượu đâu, mau lên chứ! – Lão gọi đầy tớ và nói tiếp – Tên Thổ của chú còn sống nhé! Ở trong kho ấy.
- Yumusac ấy à? - Có nặc nô mới biết được tên nó là gì, cái đứa mà chú đã bắn ngã ấy!
- Chính hắn đấy! Té ra hắn chưa chết? - Không, hắn chỉ bị ngất đi thôi. Tên kia bọn ta cũng đã khiêng vào nhà rồi. Ta sợ rằng hắn không ở lại dương thế được.
- Bác còn sợ như thế à? Đem treo cổ hắn lên cây cho rồi!
- Hô hô! Tên ấy là nô lệ của ta chứ.
- Thôi được, bác muốn làm gì nó thì tùy. Nhưng hãy cho điệu tên Yumusac ra đây và cho nó một con ngựa.
Các chiến sĩ nâng những cái cốc vại tu ừng ực. Người ta điệu tên Yumusac ra. Đôbô bảo hắn:
- Thế nào, Yumusac, mày thích cơ sự này lắm nhỉ?
- Hôm nay lượt tao, mai sẽ đến lượt mày! – Tên Thổ lì lợm đáp lại. Nhưng khi thấy con ngựa của hắn với chú bé Gerge cưỡi trên lưng, mồm hắn há hốc ra vì kinh ngạc. Đôbô vẫy chú bé đến bên cạnh mình rồi phi ngựa ra cổng. Các chiến sĩ vây quanh tên Thổ thúc ngựa theo sau.
- Cháu có biết chúng ta đi đâu không, hở Gergơ? – Đôbô hỏi.
- Cháu chịu.
- Bây giờ ta đi tìm gươm cho cháu đây.
- Ở chỗ bọn Thổ ấy à? - Đúng đấy.
- Cho cháu à?
- Cho cháu. Cháu có sợ không?
- Không ạ. - Cháu ạ, trước hết người thanh niên không được sợ gì cả, sau đó những cái khác tự nó sẽ đến.
Họ không nói chuyện gì khác nữa. Vó ngựa sẽ tung những lớp bụi trắng trên đường cái Metsec, tiếng vó ngựa của đoàn kỵ sĩ nghe đanh trên sườn núi đá. Trong tai Gergơ câu nói lặp lại như tiếng ngân nga của chuông nhà thờ vừa mới điểm:
- Cái chính là người thanh niên không được sợ gì cả! Họ đã tìm thấy những người nô lệ ở trong rừng. Cả thảy chỉ có sáu tên axap canh giữ họ.
Khi những chàng dũng sĩ Hung vừa xuất hiện giữa rừng cây, toán nô lệ nhảy cẫng lên, vừa reo mừng vừa đập phá, giằng giật những dây xích cùm trói họ.
- Tổ cha đồ chó khốn nạn! – Gã xigan gào lên.
Dĩ nhiên là sáu tên axap bỏ chạy tán loạn. Các chiến sĩ Hung không thèm đuổi theo chúng. Họ chú ý trước hết những người nô lệ. Họ cởi trói cho những con người khốn khổ.
Trước tiên Đôbô chìa tay cho ông mục sư.
- Tôi là Đôbô Istơvan.
- Còn tôi là Sômôdi Gabô – mục sư rơm rớm nước mắt trả lời – Cầu chúa phù hộ cho tướng quân, Đôbô Istơvan ạ.
Những người nô lệ khóc lên vì sung sướng. Đám phụ nữ hôn tay, hôn chân, hôn quần áo của những người đã giải phóng họ. Gã xigan vừa nhào lộn vòng tròn vừa vui sướng kêu ồn cả lên.
- Các người đừng tạ ơn ta. – Đôbô từ chối! – Chính chú bé này đã cứu các người. Chàng chỉ Gergơ.
Dĩ nhiên ai cũng tranh nhau hôn chùn chụt, gần như nuốt chửng mất chú bé, họ còn cầu cho chú bao nhiêu lời xin phù hộ. Người ta tranh nhau hôn hít chú như thể đã biết rằng sau đấy một thời gian rất dài sẽ không còn ai hôn chú nữa.
Chiến lợi phẩm thu được gồm mười lăm xe hàng chất đầy ăm ắp cùng rất nhiều binh khí. Trước khi phân phát, Đôbô hỏi xem ai là người bị bắt đầu tiên.
Một nông phu trẻ tuổi bước tới trước mặt chàng và bỏ mũ ra:
- Có lẽ con là người bị bắt đầu tiên, thưa tướng quân.
- Tên người là gì?
- Kôtsit Gaspa, thưa tướng quân.
- Ngươi là người ở đâu ta?
- Ở Eghe, thưa tướng quân.
- Chúng nó bắt ngươi ở đâu?
- Dưới thành Pheiê, thưa tướng quân: chúng con đang chở hàng thuê xuống…
- Ngươi có biết đồ đạc trên các xe hàng này là của những ai không?
- Giá con có mặt ở những nơi chúng nó cướp bóc thì có lẽ con biết đấy. Nhưng thưa tướng quân, những tên tướng cướp này chúng nhặt nhạnh ở khắp nơi.
Đôbô quay sang hỏi tên Thổ:
- Yumusac, mi nói đi.
- Chúng tao nhặt nhạnh ở những nơi mà Ala [37] cho phép. Tất cả những gì của bọn dị giáo đều thuộc về chúng tao cả. Chúng tao thấy ở đâu, chúng tao nhận ở đấy.
- Vậy thì các người cứ dỡ tất cả ra, ta sẽ chia cho các người. Trong một chiếc xe có một đồng binh khí đủ các loại. Đó cũng là của vơ vét được, phần lớn lấy ở trong thành của Môrê. Giữa đống binh khí ấy nổi bật lên một thanh gươm nhỏ, nhẹ, bao bằng nhung màu bồ quân – chắc là của một công tử con quan nào đấy.
Đôbô cầm lên.
- Bôneximo Gergey, lại đây nào. Cháu hãy cầm lấy thanh gươm này. Của cháu đấy. Cháu hãy gắng trở nên một tráng sĩ trung với nước, một đệ tử hiền lành của chúa. Chúc cho thanh gươm của cháu được phù trợ may mắn.
Chàng buộc thanh gươm vào thắt lưng chú bé và hôn lên trán người dũng sĩ tí hon. Chú bé cảm động đón nhận lòng tin yêu đó. Chú tái người đi vì cảm động. Có lẽ lời nhắn gọi của tương lai đã thoáng qua tâm linh chú, chú linh cảm thấy rằng không phải người ta chỉ buộc thanh gươm vào người chú mà còn buộc cả cuộc đời chú vào thanh gươm.

[37] Chúa Trời của đạo Hồi.

Sau đó Đôbô để lại cho những người bị bắt tất cả những gì mà các chiến sĩ không cần đến nữa. Người nào cũng được chia cả xe, cả ngựa, cả vũ khí. Các chiến sĩ đã hẳn là không vồ vập những con ngựa cày gầy gò thắng trước càng xe.
Gã xigan reo mừng ầm ĩ. Gã nhảy nhót xung quanh con ngựa và cái xe vừa được chia. Nhưng rồi gã vội vàng đến chỗ đống vũ khí. Cái gì xấu xí, han gỉ mà các chiến sĩ chừa lại là gã giắt lên người tất. Gã buộc một cái khăn quanh thắt lưng theo kiểu Thổ và giắt đầy người đủ loại dao găm, gươm, mã tấu đến nỗi trông chẳng khác gì một con nhím.
Thấy một cái khiên Thổ đan bằng sậy cũng nằm ở đó, gã bèn đeo vào tay. Gã buộc hai cái cựa giày to đã gỉ vào hai cổ chân rồi chụp mũ sắt lên đầu. Gã cũng đủ thông minh để vẫn giữ nguyên cái mũ vải của hắn bên dưới cái mũ sắt. Sau đó gã chộp lấy một cái dáo dài và lẹ làng nhún nhảy như đang múa trong ngày hội, gã đi tới chỗ tên Thổ.
- Nào, Yômôsac – gã lấy giáo khều mũi hắn và nói – mày nà Thổ tả[38] ().
Thấy tất cả mọi người cười ồ lên khi nghe gã nói, Đôbô bảo gã:
- Đừng có tếu nữa! Mi là người ở đâu?
Gã xigan liền khúm núm khom lưng xuống:
- Con là người ở khắp tứ xứ, xin hôn tay hôn chân ngài, chỗ nào có người thuê đàn hát là con đến.
- Mi có biết chữa súng không?
- Sao lại không, thưa đại nhân, hảo hán, tướng quân. Khẩu súng tồi nhất mà vào tay con thì cũng sẽ được chữa lại tốt hơn khẩu mới.
- Vậy ít người nữa nhớ đến thành Xiget nhé, vào nhà tướng công Tơrơe Balin ấy. Ở đó ngươi sẽ gặp vận đỏ.
Chàng nói rồi cầm lấy tay Georgơ và chào mọi người.
- Thưa tướng quân, tráng sĩ tôn kính đại nhân! Chúng con làm gì với con thú dữ độc ác này bây giờ? – Gã xigan gọi với theo Đôbô và chỉ vào tên Thổ.
- Treo cổ nó lên. – Đôbô quay lại trả lời. Chàng bế Gergơ lên yên và nhảy lên ngựa.
- Nào, con chó Thổ, bây giờ đến lượt mày nhé! – Kôtsit Gaspa thét lên.
- Dây thừng ở chỗ tấm vải bạt ấy. – Người đánh xe Onđrat bảo anh.
- Mày ngoẻo nhé! – Gã xigan cũng gào lên, mắt đảo dữ dội.
- Mày đã dùng sắt cùm gẫy cả chân tao, - Gaspa nghiến răng nói.
- Mày đã giết chết bố tao! – Một mụ đàn bà thét lên giọng the thé.
- Mày đã cướp bò của tao, đốt nhà tao!
Những nắm đấm căm giận vung lên tới tấp quanh mình tên Thổ.
Họ chen nhau đẩy tên Thổ đến dưới một cây sồi cổ thụ. Bác nông dân to đầu đã từng trải kiếp nô lệ giơ gươm cản họ:
- Để cho nó chết ngay à? Không được! Phải đốt lửa lên dưới chân nó đã!
- Đúng đấy, hãy đốt lửa dưới chân nó! – Tất cả đồng thanh kêu lên
– Phải thiêu sống con quỷ dữ này đi.
Đám đàn bà đã bẻ cành cây khô và nhóm lửa lên dưới gốc cây. Bấy giờ ông mục sư mới cất tiếng nói:
- Bà con ơi, nếu bà con mải giải trí với cái trò treo cổ này thì một toán Thổ lang thang khác sẽ có thể đến đây và ta sẽ lại bị bắt làm nô lệ.
Đám người đang phẫn nộ bừng bừng bỗng lắng xuống nhìn ra xung quanh. Mục sư tựa người vào cây giáo Thổ có cán bằng xương và nói tiếp:
- Bà con đã biết tên này hành hạ ta như thế nào rồi. Kẻ nào có quyền xét xử con ác thú này hơn ta?
Không một ai trả lời câu hỏi đó! Hầu như tất cả đều có mặt khi bọn Thổ trói mục sư vào một cái ghế dài và giội nước sôi tra khảo ông để hòng moi ra những đồ quý giá của nhà thờ.
Bà con hãy đi theo các tráng sĩ tới chừng nào còn có thể nương náu dưới sự che chở của họ, sau đó rồi hãy tản vào những nẻo đường hoang váng. Cầu Chúa phù hộ và dẫn dắt cho tất cả về đến nhà đến cửa.
Ông nói rồi dang tay ra làm dấu ban phước lành.
Mọi người bỏ việc chất lửa và lần lượt nhảy lên những cỗ xe vừa được chia.
Đi thôi, lạy Chúa!
Gã xigan cũng tót ngay lên xe của mình và gọi ra đằng sau với mụ vợ vừa gà nghĩa.
- Đi thôi Beske!

[38] Gã xigan nói ngọng

Nào, Yômôsac gã lấy giáo khều mũi hắn và nói – mày nà Thổ tả[38].
Thấy tất cả mọi người cười ồ lên khi nghe gã nói, Đôbô bảo gã: Đừng có tếu nữa! Mi là người ở đâu?
Gã xigan liền khúm núm khom lưng xuống:Con là người ở khắp tứ xứ, xin hôn tay hôn chân ngài, chỗ nào có người thuê đàn hát là con đến.
Mi có biết chữa súng không?Sao lại không, thưa đại nhân, hảo hán, tướng quân. Khẩu súng tồi nhất mà vào tay con thì cũng sẽ được chữa lại tốt hơn khẩu mới.
Vậy ít người nữa nhớ đến thành Xiget nhé, vào nhà tướng công Tơrơe Balin ấy. Ở đó ngươi sẽ gặp vận đỏ. Chàng nói rồi cầm lấy tay Georgơ và chào mọi người. Thưa tướng quân, tráng sĩ tôn kính đại nhân! Chúng con làm gì với con thú dữ độc ác này bây giờ? – Gã xigan gọi với theo Đôbô và chỉ vào tên Thổ.
- Treo cổ nó lên. – Đôbô quay lại trả lời. Chàng bế Gergơ lên yên và nhảy lên ngựa.
- Nào, con chó Thổ, bây giờ đến lượt mày nhé! – Kôtsit Gaspa thét lên. - Dây thừng ở chỗ tấm vải bạt ấy. – Người đánh xe Onđrat bảo anh. - Mày ngoẻo nhé! – Gã xigan cũng gào lên, mắt đảo dữ dội. - Mày đã dùng sắt cùm gẫy cả chân tao, - Gaspa nghiến răng nói. - Mày đã giết chết bố tao! – Một mụ đàn bà thét lên giọng the thé. - Mày đã cướp bò của tao, đốt nhà tao!
Những nắm đấm căm giận vung lên tới tấp quanh mình tên Thổ. Họ chen nhau đẩy tên Thổ đến dưới một cây sồi cổ thụ. Bác nông dân to đầu đã từng trải kiếp nô lệ giơ gươm cản họ: - Để cho nó chết ngay à? Không được! Phải đốt lửa lên dưới chân nó đã! - Đúng đấy, hãy đốt lửa dưới chân nó! – Tất cả đồng thanh kêu lên – Phải thiêu sống con quỷ dữ này đi. Đám đàn bà đã bẻ cành cây khô và nhóm lửa lên dưới gốc cây. Bấy giờ ông mục sư mới cất tiếng nói: Bà con ơi, nếu bà con mải giải trí với cái trò treo cổ này thì một toán Thổ lang thang khác sẽ có thể đến đây và ta sẽ lại bị bắt làm nô lệ.
Đám người đang phẫn nộ bừng bừng bỗng lắng xuống nhìn ra xung quanh. Mục sư tựa người vào cây giáo Thổ có cán bằng xương và nói tiếp: Bà con đã biết tên này hành hạ ta như thế nào rồi. Kẻ nào có quyền xét xử con ác thú này hơn ta?
Không một ai trả lời câu hỏi đó! Hầu như tất cả đều có mặt khi bọn Thổ trói mục sư vào một cái ghế dài và giội nước sôi tra khảo ông để hòng moi ra những đồ quý giá của nhà thờ. Bà con hãy đi theo các tráng sĩ tới chừng nào còn có thể nương náu dưới sự che chở của họ, sau đó rồi hãy tản vào những nẻo đường hoang váng. Cầu Chúa phù hộ và dẫn dắt cho tất cả về đến nhà đến cửa. Ông nói rồi dang tay ra làm dấu ban phước lành. Mọi người bỏ việc chất lửa và lần lượt nhảy lên những cỗ xe vừa được chia. Đi thôi, lạy Chúa! Gã xigan cũng tót ngay lên xe của mình và gọi ra đằng sau với mụ vợ vừa gà nghĩa.
- Đi thôi Beske!

[38] Gã xigan nói ngọng

Gaspa nối xe của mình vào xe của Morơghit. Họ ngồi xuống bên nhau. - Hành hạ hắn cho đến nơi đến chốn vào! –Anh kêu to với mục sư. - Đừng tiếc lửa với nó! – Một mụ đàn bà cũng góp thêm. Rồi họ lần lượt đánh xe đi. Người đánh xe còn ở lại sau cùng, anh là người đã từng nấu ăn cho bọn Thổ. - Mẹ kiếp đồ Môhamét mõm lợn, chưa trả lại mày cái tát thì tao chưa đi! – Anh nói và ra tay ngay. Cuối cùng chỉ còn ông mục sư ở lại với tên Thổ. Gergơ cứ tưởng mình đang sống trong mơ. Trong lúc tung bụi mù bên cạnh Đôbô, trên mình con ngựa Thổ nhỏ nhắn và nhanh nhẹn, chú cứ nghĩ mãi mà không hiểu mình đã rơi tòm vào giữa vinh quanh to lớn hay như thế nào? Khi chú nhìn con ngựa, khi lại nhìn thanh gươm đẹp. Chú luôn tay vuốt ve con ngựa và chốc chốc lại rút thanh gươm ra. Vì thử ngẫu nhiên chạm trán với quân Thổ và Đôbô bảo chú rằng “Chém đi Gergơ!” thì lúc này chắc chắn là Gergơ có thể xông vào giữa cả một đoàn quân địch. Họ tiến về phía bắc trên đường cái Metsec. Hoàng hôn đã xuống. Những đám mây vẩy cá rải rác trên trời và khi mặt trời bắt đầu hắt ánh nắng lên thì cả bầu trời rực rỡ như kết nên bằng những vẩy vàng. Lúc họ đang phi nước kiệu xuống sườn dốc, con ngựa của Đôbô bỗng đứng dừng lại như thể chân trước đã bị chôn xuống đất. Nó ngẩng đầu lên, vểnh tai ra. Nó thở phì phì và lấy chân cuốc đất một cách bồn chồn. Đôbô ngoái nhìn lại, chàng lắc đầu nói với các chiến sĩ: - Ngựa ta đánh hơi thấy quân Thổ đấy. Ta hãy dừng lại đã. Ngay lúc khởi hành chàng đã phái hai chiến sĩ đi tiền trạm. Họ dừng lại chờ hai người ấy. Quả nhiên vài phút sau cả hai đều phi trở lại. - Dưới thung lũng có một toán quân Thổ đang đi đến đây – Một người báo với Đôbô. Chúng nó đi theo đội ngũ chỉnh tề, - Người kia nói thêm. - Còn xa không? – Đôbô hỏi. - Bẩm, còn khá xe. Chúng nó tới được đây cũng phải mất vài giờ nữa. - Độ bao nhiêu đứa? - Có lẽ phải vài trăm. - Chúng đi theo đường cái à? - Vâng, trên đường cái. - Có cả nô lệ đi theo nữa? - Cả nô lệ và rất nhiều xe cộ. - Hừ, quân chó má! Chắc hẳn là hậu quân của Kaxôn. Một tuồng chó đẻ cả. Phải tấn công vào chúng nó…
Con đường cái lượn ngoằn ngoèo lên Metsec. Đôbô nhắm cho đội mình một chỗ ngoặt, nơi có một mỏm đá nhỏ ra chắn ngang. Ở đó họ có thể kín đáo mai phục gây chuyện bất ngờ cho bọn Thổ. - Liệu chúng ta có đủ người không nhỉ? – Một người lính trẻ, tóc hung, mặt tàn nhanh lên tiếng hỏi, một anh chàng mà ngay phút đầu tiên ta đã có thể biết là y lớn lên trong nhung lụa. Đủ đấy, Durơko ạ. – Đôbô mỉm cười với y – Khi phước lành bất thình lình ập xuống đầu chúng như thế này thì chúng không còn thì giờ đâu để đến xem chúng ta có bao nhiêu người nữa. Vả lại lúc đó cũng đã xẩm tối rồi. Sau nữa, nếu ta không thể chặt hết chúng nó thì cũng đủ khiến bọn chúng chạy tán loạn. Rồi dân chúng trong các làng xóm sẽ xử trí nốt từng tên chạy lạc. Đám người vừa được giải thoát hiện ra ở một chỗ đường vòng, họ đi thành một hàng dài. Đôbô nhìn Gergơ và bảo: - Ta đã vô ích giảng giải với họ là đừng có kéo nhau đi trên đường cái. Chàng bèn phái một chiến sĩ chạy đi bảo họ quay về phía Pêts, rồi từ đó đi sang đông hay sang tây tùy ý, miễn là đừng đi về phía nam. Trên dốc cao có thể thấy người chiến sĩ đã đến chỗ đoàn xe, và sau đó từng chiếc một liền quay đầu trở lại. Đôbô nhìn sang Gergơ và lầm bầm: - Thật quỷ, ta biết nhét chú bé này vào đâu bây giờ?
Mục sư còn lại một mình với tên Thổ. Hắn đứng dưới gốc cây sồi, mặt cúi gằm xuống đất. Ông mục sư chống dáo đứng trước mặt hắn chừng mươi bước. Tiếng lọc cọc của đoàn xe còn vọng lại một chốc, sau đó im lặng của rừng cây bao trùm lấy họ. Lúc đó tên Thổ mới ngẩng mặt lên, bộ mặt tái mét, hắn nói:
- Trước khi ông giết tôi, xin hãy nghe tôi một lời. Cái hầu bao ở thắt lưng tôi đầy vàng. Với một khoản thu như thế ông có thể chôn cất tử tế cho tôi. Mục sư không trả lời, ông chỉ thản nhiên nhìn tên Thổ. - Sau khi treo cổ tôi, - Yumusac tiếp – ông hãy đào cho tôi một cái huyệt dưới gốc cây này và đặt tôi ngồi vào đó. Hãy quay mặt tôi về phía Mecka[39], về phía đông này này. Vì số tiền của tôi, ông có thể giúp cho tôi điều đó. Hắn không nói gì nữa, hắn chở ông mục sư với sợi dây thừng. - Yumusac, - lúc ấy mục sự mới lên tiếng – hôm qua ta có nghe mày nói rằng mẹ mày là người Hung. Chính thế, - tên Thổ trả lời với một cái nhìn có sinh khí hẳn lên. - Như vậy thì một phần nào mày vẫn là người Hung. - Chính thế. - Giặc Thổ cướp mày đi từ hồi bé à? - Ông đoán đúng đấy. - Từ xứ nào? Tên Thổ nhún vai. - Tôi quên mất rồi. - Lúc ấy mày mấy tuổi? - Còn rất bé. - Mày không nhớ cha mày sao? - Không. - Cũng không nhớ tên cũ của mày là gì? - Cái ấy cũng không. - Không nhớ tên cũng không nhớ họ?

[39] Đất thánh của đạo Hồi, thuộc địa phận Arập Xaudich ngày nay)

- Chẳng nhớ gì cả. - Thế mà lạ thay mày lại không quên tiếng Hung! - Trong trại ionisa có nhiều người Hung! - Mày không biết một đứa nào quê xứ Lốc tên là Imre à? Sômôdi Imre? - Đột ngột thế này tôi không thể nhớ ra được. - Đầu nó tròn, mắt đen, người nhỏ nhắn: khi bọn giặc cướp nó đi, nó chưa đầy năm tuổi. Trên ngực bên trái có ba nốt ruồi hình bầu dục y như của ta đây này.
Mục sư phanh ngực áo: ba nốt ruồi tụ lại thành hình lá cỏ tam diệp rõ ràng trên ngực, khoảng giữa vai và vú.
- Tôi nhớ ra rồi. – Tên Thổ nói – Tôi thường hay gặp dấu vết này khi chúng tôi đi tắm. Chỉ có điều là tên nó bây giờ đã đổi khác: Amét hay Kubát hay một tên Thổ đại loại như vậy.
- Chúng mày không cùng đi với nhau à?
- Có khi đi cùng, có khi không. Bây giờ nó đang đánh nhau ở Perica.
Mục sư nhìn thẳng vào mặt tên Thổ: - Mày nói láo! Tên Thổ lại cúi mặt xuống nhìn đôi ủng linh, một đôi ủng đỗ buộc dây da, tựa hồ như đang ngầm nghĩ xem đôi ủng đã có thể rách từ bao giờ và làm thế nào mà rách được ở chỗ mõm giày chân trái?
Đồ khốn kiếp! - Mục sư khinh bỉ nói - Tội mày thật đáng chết! Tên Thổ vội quỳ mọp xuống.
- Ôi, thưa ông! Xin ông mở lượng khoan hồng tha chết cho con! Ông hãy lấy tất cả, hãy bắt con làm nô lệ! Chó cũng không trung thành được như con sẽ trung thành với ông.
- Vấn đề chỉ ở chỗ mày có còn là một con người nữa hay không, hay đã sa đoạ thành ác thú? Nếu ta thả mày ra, ai dám bảo lãnh rằng mày sẽ không trở lại giết hại và cướp bóc dân tộc đáng thương của ta nữa?
- Nếu con còn cầm đến vũ khí thì xin đấng Ala cứ trừng phạt bằng những ngọn roi khắc nghiệt của Người. Mục sư lắc đầu. Tên Thổ lại van xin:
- Con xin thề với ông bằng lời thề độc ghê gớm nhất mà chỉ người Thổ mới nói ra được. Mục sư khoanh tay lại và nhìn vào mắt tên tù binh:
- Yumusac, giờ đây mày quỳ trước bực cửa của thần chết để xin xỏ ta và chắc mày đang nghĩ rằng ta là một kẻ ngốc nghếch, hay mày tưởng ta không biết kinh Côran (Kinh của đạo hồi) đã nói gì về lời thề trước hoàng đế của tụi mày sao?
Mồ hôi vã ra trên trán tên Thổ, hắn lại khẩn khoản: - Vậy xin ông hãy phán bảo một lời. Dù ông phán bảo bất cứ điều gì, điều đó cũng sẽ được thực hiện.
Mục sư đưa tay nâng cằm và suy nghĩ, cuối cùng ông nói: - Tất cả mỗi tên lính Thổ đến có một thứ bùa hộ mệnh, một thứ bùa gì đó để che chở cho hắn trong trận mạc và giúp hắn gặp may mắn.
Tên Thổ gục đầu xuống. - Ta không cần lấy tiền của mày đâu – ông tiếp – ta muốn lấy cái bùa hộ mệnh ấy của mày.
Tên Thổ ngập ngừng nói: - Ông hãy thò tay vào dưới ngực áo của con, cái bùa của con đeo ở cổ.
Mục sư đã rờ thấy cái bùa hộ mệnh của hắn đựng trong một cái túi nhỏ bằng lụa xanh, ông giật đứt sợi dây chuyền và bỏ vào túi. Sau đó ông bước ra sau lưng tên Thổ và cắt dây trói thắt khúc trên người hắn.
Tên Thổ giật tay ra khỏi dây trói và đột nhiên quay ngoắt lại. Hắn chớp mắt nhìn mục sư Gabô bằng cái nhìn cháy rực của con hổ. Nhưng mục sư đã chĩa mũi dáo ra và cười mỉm.
- À, à, Yumusac! Hãy coi chừng kẻo lại thủng mũi bây giờ! Yumusac tức tối gần như phì ra lực, hắn đi giật lùi và khi đã cách mục sư chừng vài chục bước, hắn mới rống lên với giọng nhạo báng:
- Hãy nghe đây đồ ngu, mày có biết vừa rồi ai đã nằm trong tay mày không? Tao là con trai tổng đốc Oclu Môhamét lừng lẫy tiếng tăm đây! Đáng lẽ mày đã có thể đòi chuộc tao để lấy hàng bao tải vàng mà không biết!
Mục sư không trả lời. Vẻ mặt khinh bỉ, ông ném ngọn dáo lên xe ngựa của mình. Mặt trời vừa vặn chìm khỏi chân trời khi ông mục sư Gabô ngồi lên xe. Ông cũng đánh xe ra đường cái.

Ông còn trông thấy phần cuối đoàn xe của các bạn nô lệ khi họ đi xuôi về Pêts, nhưng ông nghĩ chắc đó chỉ là một phần, những người khác có lẽ đã đi về phía bắc.
Đường về nhà thì ông thuộc lắm. Cũng chẳng còn đường nào khác đi về phía ấy ngoài con đường độc đạo từ Pêts qua Kopôtva, Xêkétphehêva rồi đến Buđa. Nhưng ông chỉ đi theo đường ấy đến Lốc, đến lâu đài của BôkitsPan, từ đó ông sẽ rẽ về hướng tây theo một con đường xe ngựa nhỏ hẹp dẫn đến vùng hồ Bala tông. Làng ông ở đó, cạnh một rừng bạch dương. Những con chiên của ông ắt sẽ ngạc nhiên và vui mừng biết mấy khi họ thấy ông thoát nạn trở về. Ông xuống xe sửa lại cái bánh. Ông thích thú vỗ vỗ vào mõm hai con ngựa, sau đó lại ngồi lên xe và bắt đầu xuống dốc.
Nhưng toán quân của Đôbô đã chắn ngang đường.
- Ông quay lại đây làm gì? – Một người lính hỏi khi nhận ra ông.
Mục sư không hiểu câu hỏi. - Có một toán quân Thổ đang kéo đến đây. – Người lính giải thích – Chúng tôi mai phục chúng ở đây. Ông hãy quay lại và đi mau đến Pêts với những người kia.
- Dừng lại đã, mục sư thân mến ơi! – Đôbô gọi ông. Chàng phi ngựa đến chỗ ông và hỏi:
- Làng của ông là làng nào đấy?
- Kishiđo.
- Bên bờ Balatông ấy à?
- Ở đấy.
- Vậy thì tôi nhờ ông mang chú bé này theo và khi nào có dịp, ông hãy gửi hộ tôi đến thành Xiget của Tơrơc Balin.
- Rất vui lòng. – Mục sư đáp.
- Tôi sợ nhỡ có chuyện gì không hay xảy ra cho chú bé – Đôbô giải thích. Chúng tôi ở lại đây để xua nốt một toán giặc Thổ khá đông, như vậy ông cũng thấy đấy, rất có thể một tên giặc nào đó sẽ chém phải chú
Gergơ ngập ngừng nhìn Đôbô. - Nhưng nhỡ mẹ cháu đi tìm cháu thì sao? - Mẹ cháu sẽ không tìm đâu, cháu ạ. Mẹ cháu đã biết cháu đi đâu rồi.
Mục sư quay xe lại rồi hỏi Gergơ: - Cháu có ngồi lên xe không? Hay cháu cưỡi ngựa của cháu?
- Cháu cưỡi ngựa của cháu thôi. – Chú bé trả lời, mắt vẫn nhìn Đôbô.
Mặc dù sắp có một trận đánh nhau ác liệt, bên cạnh Đôbô chúc vẫn cảm thấy an toàn hơn. Họ sẽ chém giết lẫn nhau ư? Giặc Thổ đâu phải là người, chúng chỉ là bầy thú dữ tàn phá quê hương. Với trái tim bé nhỏ chú cũng đã căm thù bọn chúng.
- Cầu Chúa phù hộ cho chàng dũng sĩ tí hon của chú. – Đôbô từ biệt – Chú biết cháu thích ở lại đánh nhau cùng bọn chú, nhưng cháu xem, ủng của cháu đã có đâu! Thôi, cháu hãy đi theo mục sư đáng kính đây, ít hôm nữa ta sẽ lại gặp nhau.
Mục sư nới phanh xe và quất ngựa. Gergơ buồn rầu cưỡi ngựa lẽo đẽo theo sau.

Lúc họ đi ngang dưới chân thành Pêts thì trời đã tối mịt. Họ không nghỉ lại. Mục sư nóng lòng muốn sáng hôm sau đã về đến nhà, mà đường đi của họ thì còn phải vòng qua xứ Metsee rộng lớn.
Gần nửa đêm trăng mới ló ra. Họ cho ngựa chạy êm êm trên con đường đất sét khá hẹp. Lúc này Gergơ luôn thúc ngựa chạy phía trước và khi đến bên một cái cầu hỏng, chú kêu lên báo với mục sư.
Đến độ nửa đêm, bóng trăng trắng của một ngôi nhà có vẻ như quán trọ hiện ra trước mặt họ.
- Vào xem thử con – Mục sư bảo – quán trọ hay nhà gì đây. Ta sẽ cho ngựa ăn uống.
Gergơ cưỡi ngựa vào sân, vài phút sau chú quay ra báo tin:
- Nhà bỏ không cha ạ, cửa cũng chẳng đóng.
- Tuy vậy ta cũng cứ cho ngựa ăn. Một con chó trắng nhỏ bỗng chạy ra sủa, ngoài ra tịnh không còn ai khác.
Mục sư nhảy xuống xe và đi khắp nhà, vừa đi vừa gọi to qua các cửa sổ, cửa lớn:
- Xin chào cả nhà! Có ai trong nhà không?
Ngôi nhà tối om, hoang vắng. Trên bực cửa, một cái tủ nhỏ bị đập vỡ tan. Nơi đây bọn Thổ đã đi qua.
Mục sư lắc đầu bảo Gergơ:
- Trước hết ta hãy lại xem cái giếng, Gergơ ạ, da ta vẫn còn rát bỏng.
Ông thả gàu múc nước lên rồi bắt đầu đến lục lọi trên xe.
Trên xe có đủ mọi thứ: vải lót giường, lúa mì, hòm xiểng, mấy cái ghế chạm trổ hẳn hoi, một thùng rượu vang và những bao đầy ắp. Ấn tay vào một bao thấy mềm mềm, ông mở ra. Trong đó có đúng cái mà ông muốn tìm: quần áo.
Ông dội nước vào một cái khăn rồi cởi áo đến thắt lưng. Ông dùng khăn ướt dấp dấp khắp mình.
Gergơ cũng xuống ngựa. Chú dẫn con ngựa đến chỗ máng nước và cho nó uống. Trong hộc bục ngồi có một cái tay nải, ông quờ tay vào sờ thấy có bánh mì.
- Con có đói không? - Con đói quá đi ấy chứ. – Chú bé bẽn lẽn trả lời.
Mục sư rút gươm ra, trước khi cắt bánh mì, ông ngửng mặt lên trời và nói bằng một giọng thành kính, đầy biết ơn:
- Chúa thật vô cùng ân đức! Người đã giải thoát cho chúng con khỏi xiềng xích và bây giờ lại cho chúng con cả bánh mì nữa.
Bầu trời quang đãng chi chit những vì sao. Mảnh trăng lưỡi liềm vằng vặc giữa đỉnh đầu đủ soi tỏ cho bữa ăn tối.

Họ ngồi ăn trên thành giếng. Thỉnh thoàng mục sư lại vứt cho con chó một mẩu bánh. Gergơ bẻ cho con ngựa của chú nửa phần bánh mì.
Từ xa bỗng vẳng lại tiếng vó ngựa lộp cộp khe khẽ. Hai người liền dỏng tai nghe ngóng, mồm họ ngừng lại không nhai nữa.
- Có người đi ngựa đến. – Mục sư nhận xét.
- Một người. – Gergơ nói thêm, rồi họ tiếp tục nhai.
Tiếng lộp cộp dần dần rõ lên thành tiếng rồn rập trên nền đường đất khô. Vài phút sau một kỵ sĩ phóng ngựa tới. Y hãm dần ngựa trước cửa quán và rẽ vào sân. Trong bộ dạng của y có thể biết ngay là người Hung. Đầu y không có mũ, nhưng có tóc, như vậy, chắc chắn là người Hung rồi.
Y dừng lại nhìn quanh rồi lên tiếng gọi mục sư với cái giọng khàn khàn của loài quạ: - Mubaree Ôlonxun! [40] Y tưởng mục sư là người Thổ vì ông đắp cái khăn trắng ở trên đầu.
- Ta là người Hung đây – Mục sư đáp lại và đứng lên. Ngay lúc đó ông nhận ra người kia là tên Môrê. Gergơ cũng đã nhận ra hắn, chú rùng mình.
- Ai ở đây? – Môrê vừa tụt xuống khỏi con ngựa chiến đang bốc hơi vừa hỏi – Chủ quán đâu?
- Ở đây chả có ai khác ngoài ta và chú bé này. Đây là nhà vô chủ.
- Ta cần ngựa! Ngựa đã nghỉ ngơi!
Mục sư nhún vai: - Ở đây khó mà kiếm ra của ấy.
- Đường ta gấp lắm nhưng ta lại không sẵn tiền. Chúng ta cùng là tín đồ Cơ đốc cả, vậy ông hãy đưa ngựa của ông đây cho ta.
Hắn ngắm kỹ cả hai con ngựa. Con thứ ba, của Gergơ đang gặm cỏ trong bóng tối. Chú ngựa nhỏ nhắn có vẻ là ngựa tồi. Môrê không đợi trả lời, hắn cứ tháo ngựa ra khỏi càng xe.
- Ơ kìa. – Mục sư lên tiếng – Ít nhất ngươi cũng nói cho ta biết vì sao mà phải chạy gấp đến thế chứ?
- Quân Thổ đã bị Đôbô đánh tan tác, chúng tôi cũng được giải thoát. Ông ta đi đâu rồi?
- Chúng tôi vượt trước ông ta. Môrê không nói gì hơn. Hắn quăng mình con ngựa cày và phóng đi.
- Thằng này giải quyết việc mua ngựa mau mắn thật – mục sư làu bàu.
Lúc cử động ông cảm thấy có cái gì chuồi ra khỏi túi. Ông cầm lên và chợt nhớ ra đó là cái bùa hộ mệnh của tên Thổ chột. Trong túi lụa xanh có cái gì cưng cứng, ông lấy gươm rạch túi ra thì thấy một cái nhẫn. Mặt đá của cái nhẫn to một cách lạ thường, đó là một viên đá đen hình bốn cạnh bằng hoa cương hoặc bằng ốpxidian (Một loại đá do hoả diệm sơn phun ra, rất cứng và có thể mang nhiều màu sắc), dưới ánh trăng không thể nhận rõ được. Nhưng trên mặt đá ấy có thể thấy rõ một mặt trăng bằng đá quý màu vàng nhạt, xung quanh có năm ngôi sao nhỏ bằng kim cương.
Mặt trong của cái túi cũng lấp lánh những chữ Thổ thêu bằng chỉ bạc. Mục sư nghe được tiếng Thổ nhưng đọc chữ Thổ thì ông chịu.
Ông bỏ lại vào túi rồi đưa mắt nhìn Gergơ. Chú bé đã ngủ ngon lành trên bọc quần áo.

[40] Câu chào bằng tiếng Thổ, nghĩa là: chúc cho các bác được phù hộ độ trì.

Ánh sáng mặt trời toả xuống mới vui tươi rực rỡ làm sao! Thế mà xung quanh vùng hồ Balatông, mặt trời không thể thấy gì khác ngoài những ngôi nhà cháy, những vườn rau bị xéo nát và những xác chết ngổn ngang khắp nơi. Ôi, nếu như mặt trời là mặt của Trời thì chắc hẳn nước mắt đã chan hoà mặt đất thay cho ánh sáng!
Mục sư tuy đã biết trước rằng làng của ông cũng bị tàn phá, nhưng khi họ lên đến một đỉnh đồi và nhìn thấy cái tháp chuông tróc mái, nhem nhuốc nhô lên trên những cành lá của cây vườn, mắt ông vẫn nhoà lệ.
Ông không giục ngựa, cứ để mặc cho chúng lững thững đi. Cứ mỗi bước, cảnh điêu tàn càng mở ra trước mắt họ. Không đâu còn một mái nhà nguyên vẹn, không đâu còn một cổng nhà lành lặn. Mảnh đồ gỗ, ván thùng và bột mì vương vãi khắp nơi. Xác người và xác súc vật ngổn ngang trong các sân nhà.
Không nhà nào còn người sống sót. Chỉ có một vài con chó thoát khỏi tai biến đã trở về cùng một vài chú gà vịt tránh được tay lũ giặc cướp.
Mục sư xuống xe, bỏ mũ ra và bảo Gergơ:
- Con cũng bỏ mũ xuống con ạ. Đây là làng của người chết chứ có phải là làng của người sống nữa đâu.
Ông dắt ngựa đi sâu vào trong làng. Một nông dân luống tuổi tóc rất rậm nằm dang tay trên đường, mặt ngửa lên trời. Tay người chết vẫn còn nắm chặt cây đinh ba.
- Tội nghiệp bác Ondrat. Mục sư lắc đầu. Ông cầm cánh tay kéo người chết sang bên lề đường để lấy lối cho ngựa đi qua.
Một người khác còn trẻ hơn bị chém ngang lưng, xác buông thong qua hàng rào, đầu ngoẹo ra phía ngoài đường, như thể anh ta đang nhìn máu của chính mình rỏ từ đầu xuống đất đã đen kịt lại.
Con lợn nhà anh đang ăn cỏ phía sau, bên một cái sân đầy lông nhồi nệm giường. Giặc Thổ chưa kịp đụng đến con lợn.
Một đứa trẻ mới lọt lòng nằm trần truồng bên cạnh cánh cổng gần đó, cái ngực bé xíu bị một vết thương to toang hoác.
Mùi tro, mùi xác chết lẩn quất khắp nơi. Tất cả cảnh tàn sát man rợ này đã xảy ra chỉ vì một tên lính thổi kèn được yêu chuộng của bọn Thổ bị đâm chết, một người chồng trẻ trong lúc bảo vệ vợ mình đã cho hắn một nhát đinh ba. Thế là những tên lính Thổ nổi khùng thét lên: - Không để một mạng sống nào trong làng này nữa!
Mục sư dắt ngựa đi thẳng, không còn nhìn sang hai bên nữa mà cứ nhìn xuống con đường bụi vàng khè trong nắng. Cuối cùng họ về đến chỗ ở của mục sư.
Cái nhà ấy cũng không còn mái. Những vỉ kèo hình chữ A to cháy đen, cho chỏng trên đống tro tàn của mái nhà. Bức tường phía trên cái cửa sổ trông ra đường đã đen kịt lại vì lửa táp.
Bọn giặc đã châm lửa đốt cái nhà này sau khi dùng nước sôi tra khảo ông. Cái ghế dài còn để giữa sân. Quanh đó đầy mảnh vụn của những hòm gỗ sồi: sách vở và lúa mì tung toé đầy sân, những chậu hoa trồng trong phòng bị xéo nát bét. Bên cạnh cái bàn gãy chân, một bà già vận quần áo đen nằm sóng soài, hai tay duỗi thẳng, một vũng màu đen ngòm bên cạnh.
- Đến nhà rồi. – Mục sư quay khuôn mặt đầm đìa nước mắt về phía Ger gơ nói – Chúng ta về đến nhà rồi, con ạ.

Hai bác cháu chôn cất suốt hai ngày không nghỉ. Mục sư hạ cái ván thành xe xuống, mỗi lần chở được ba, bốn xác chết ra nghĩa địa.
Gergơ luôn luôn đi trước xe, bên sườn đeo thanh gươm của Đôbô tặng, tay cầm cây thánh giá của nghĩa địa. Mục sư dắt ngựa, vừa đi vừ đọc kinh cầu nguyện hoặc hát thánh ca. Đến nghĩa địa ông dùng chiếu đắp những người chết cho quạ khỏi đụng đến người họ, rồi lại quay trở về chở chuyến khác.
Sáng ngày thứ ba một mụ nông dân và một đứa bé chợt xuất hiện trong làng. Họ đã trốn vào trong bãi sậy ven hồ Balatông. Buổi tối có thêm hai người đàn ông nữa trở về - họ vừa đi vừa nấp, vừa nghe ngóng cẩn thận.
Mấy người đó giúp việc đào huyệt, mục sư cũng cùng đào với họ. Chỉ sau khi đã dọn hết xác chết và chôn cất tử tế, ông mới bắt tay chữa tạm lại căn nhà. Nhà này trước kia gồm ba phòng nhưng tất cả đều đã đổ sụp trong trận cháy.
Trước tiên ông lấy gỗ ván lợp lại mái phòng phía gần đường cái để họ có thể trú mưa, sau đó ông sửa sang lại một cái tủ, rồi cùng Gergơ nhặt nhạnh những quyển sách vứt ngổn ngang ngoài sân xếp vào đó. Sau nhiều công việc não lòng, việc quyển sách làm Gergơ vui thích. Chú giở quyển này quyển nọ để xem có tranh ảnh gì không. Có độ 5 quyển có ảnh, trong một quyển có toàn ảnh các loài sâu bọ, một quyển khác lại đầy những hình vẽ các loại hoa. Thư viện của mục sư có tất cả chừng ba chục quyển sách bìa da.
Mụ đàn bà dọn dẹp lại nhà bếp và lo việc nấu nướng. Mụ nấu một món đậu không có thịt và món canh trứng.
Hai đĩa thức ăn cho cả một làng!
Sau bữa trưa, mục sư nhìn ra vườn và kêu lên: - Ơ kìa, chúng nó không phá tổ ong của ta. Ra đây, Gergơ.
Ông dẫn Gergơ ra vườn, nơi có một tổ ong nuôi trong cái am thờ. Cửa am cũng bị bọn Thổ phá tung nhưng vì không thấy gì khác ngoài một bệ thở, một cái bếp lò nhỏ, một cái bàn kê bằng mảnh vân với mấy cái chai cổ dài ngoẵng nên chúng không đập phá gì bên trong cả. Mấy cái chai ấy vẫn được dùng để làm thí nghiệm hóa học. Mục sư gần như ngạc nhiên khi thấy mấy cái chai không bị sứt mẻ gì cả.
Hôm sau hai bác cháu lên ngựa đi về phía nam, đến thành Xiget. Hôm đó trời trong và nóng bức. Khắp nơi, ở những thôn xóm bị giặc tàn phá, người ta vẫn còn tiếp tục chôn cất và sửa sang nhà cửa. Một đôi làng cũng chỉ còn lại lơ thơ vài ông già bà cả. Có những nơi toàn thể dân làng đã bị bọn Thổ lùa đi.
Lúc đến vùng bãi sậy ngoại vi thành Xiget, mục sư ngẩng lên nhìn và bảo:
- Tướng công có nhà đấy.
Gergơ hiểu là ông nói đến Tơroc Balin, chú ngạc nhiên hỏi:
- Làm sao cha biết?
- Con không thấy lá cờ kia sao?
- Lá cờ trên đỉnh tháp ấy à? Lá cờ xanh đỏ.
- Đúng đấy, đó là cờ hiệu của tướng công, lá cờ đó báo hiệu tướng công hiện có nhà.

Họ đi vào rừng sậy và phóng ngựa song song bên nhau. Nước suối Onmat chảy ra một cái hồ lớn lấp lánh trước mắt họ. Giữa hồ, một pháo đài nhô ra khỏi bức tường thành đen xạm, đang soi mình trong gương nước. Một đàn ngỗng lớn bơi trắng xóa mặt hồ.
Mục sư lại lên tiếng:
- Này con, con không nghĩ rằng tướng quân Đôbô đã xung trận với một lực lượng quá chênh lệch ư? Có thể ông ta đã nằm lại đó.
- Giữa trận ấy à?
- Ừ, giữa trận tiền.
Gergơ không nghĩ như thế. Theo chú, Đô bô là người vô địch, dù chỉ một mình ông xông vào giữa một đoàn quân Thổ chăng nữa, chú cũng chẳng hề ngạc nhiên chút nào.
- Giả dụ ông ta có làm sao, - mục sư nói tiếp – ta sẽ nhận con làm nghĩa tử.
Ông cho ngựa nhảy lên chiếc cầu gỗ đầu tiên bắc trên những cột cao dẫn vào thành ngoài. Dưới chân cầu đầy những đàn ngỗng, đàn vịt. Họ đi qua khu chợ mới rồi lại đến một cái cầu gỗ ngắn. Cầu này đâm vào khu chợ cũ. Trước một cái nhà thờ hai tháp chuông có ba mụ đàn bà đang ngồi bán mận. Một mụ đang đong mận vào vạt áo cho một cô bé chân đất. Cửa nhà thờ có nẹp sắt cẩn thận.
Lại đến một cái cầu nữa, cũng làm bằng gỗ nhưng đã là một cái cầu dài và rộng, nước lấp lánh ở tít dưới sâu.
- Bây giờ ta đến thành trong. – Mục sư bảo – Cũng vừa đúng lúc.
Và ông rút khăn tay, cẩn thận lau khắp mặt mũi.
Cửa thành mở toang, từ bên trong vọng ra tiếng lộp cộp mạnh mẽ. Họ trông thấy, trên một cái sân rộng một người mặc áo giáp đang phóng ngựa như bay trong đám bụi mù, sau đó lại thấy một người khác phóng ngựa ngược lại, trông cứ như hai pho tượng cười trên hai con ngựa sống. Một pho bằng bạc còn mới, pho kia đạ bạc mầu, đôi chỗ đã han gỉ, hình như cho đến giờ vẫn bị để quên trong một cái kho nào đó. Hai cái mũ chiến cũng khác nhau: một cái trơn tru, hình tròn, còn cái kia có một hình đầu gấu, cũng bằng bạc, lấp lánh trên đỉnh. Ngực hai con ngựa đều có giáp sắt hình đuôi tôm che chở.
- Tướng công kia kìa, người đội mũ đầu gấu ấy. – Mục sư nói vời Gergơ một cách kính cẩn.
Hai kỵ sĩ cầm thương lao vào nhau và khi đã giáp là cả, hai con ngựa chồm hai chân trước lên. Hai mũi thương đều trượt qua trên khiên.
- Chùy ! – người đội mũ đầu gấu keo to khi hai con ngựa đã lùi xa nhau.
Nghe tiếng kêu, hai võ đồng [41] mặc quần áo xanh đỏ từ trong cửa chạy ra đưa hai quả chùy đồng cùng kiểu và hai cái khiên sắt mới cho hai đấu thủ.

[41] Thiếu niên, có khi đã là thanh niên, đi theo phù tá các tướng để rèn luyện võ nghệ, tập đánh trận. Có nơi dịch là thị đồng, nhưng trong làng võ cái tên gọi ấy có vẻ không thích hợp lắm nên chúng tôi chọn cái tên võ đồng.

Hai kỵ sĩ lại vòng ngựa ra xa nhau. Mõm con ngựa của người đội mũ sắt trơn nện chùy trước tiên. Người đội mũ đầu gấu vội đưa khiên lên quá đầu. Cái khiên kêu đánh choang như một cái chuộng sắp rạn. Nhưng từ dưới cái khiên, cánh tay kia của ông đã vung chùy ra, ông choảng vào đầu địch thủ một cái mạnh đến nỗi mũ sắt của gã bị móp vào. Gã giật cương cho ngựa lùi ra và vứt binh khí đi. Người đội mũ đầu gấu bỏ mũ sắt xuống, cất tiếng cười ha hả.
Đó là một người đàn ông mặt đầy đặn, nước da rám nắng. Bộ ria dài, rậm và đen của ông ép sát vào hai má vì bị mũ sắt đè, một bên cong lên tận lông mày, một bên rũ xuống đến cổ.
Mục sư bảo Gergơ:
- Tướng công Balin đấy, nếu ngài có nhìn lại đây thì con nhớ bỏ mũ ra nhé!
Nhưng Tơroc Balin không nhìn về phía họ. Ông đang nhìn địch thủ của mình, mấy gia nô giúp kéo mũ ra khỏi đầu cho gã. Sau khi được người ta chật vật kéo hộ cái mũ sắt bị móp ra khỏi đầu, gã nhổ ba cái răng xuống sân rồi cất tiếng chửi rủa bằng tiếng Thổ. Khoảng bảy, tám tù binh Thổ từ dưới cổng chui ra. Chúng giúp gã kia cởi bỏ áo giáp. Té ra gã kia chỉ là một tên tù binh Thổ, cũng như những tên khác.
- Nào, đứa nào trong bọn bay còn thích giao đấu nữa? Tự do sẽ là phần thưởng cho kẻ nào đánh ngã được ta! – Tơroc Balin vừa thúc ngựa vừa kêu to.
Một tên Thổ râu ria thưa, người gân guốc, da đỏ như gà chọi, đứng ra: - Hôm nay có lẽ con sẽ gặp may mắn hơn.
Hắn mặc bộ giáp sắt nặng nề vào người. Bọn bạn hắn thắt bộ những đai sắt ở sau lưng, ấn mũ sắt vào đầu cho hắn rồi lấy một cái lá chắn khác lắp vào chân hắn vì chân tên Thổ này rất to. Sau đó người ta dùng cần cầu giúp hắn lên ngựa và đưa cho hắn một cây mã tấu!
- Mày điên mất rồi Amét ạ! – Tơroc Balin vui vẻ nói – Mã tấu đâu phải là thứ dùng để đánh vào giáp trụ. - Con chỉ quen thế này thôi. Nếu Ngài không dám chơi thì con cũng chẳng thử cách nào khác nữa.
Họ nói với nhau bằng tiếng Thổ. Mục sư giảng cho Gergơ biết những lời họ nói.
Tướng Balin lại đội mũ lên đầu. Ông khóa một cây thương nhẹ và phi ngựa vòng quanh sân.
- Bắt đầu! – Ông hô to và xông vào giữa sân.
Gergơ rùng mình. Tên Thổ hơi cúi về phía trước trên mình ngựa, hai tay nắm chắc cây mã tấu, hắn xô vào tướng Balin, mõm hét:
-Ala!
Khi hai bên giáp nhau, hắn rướn người lên và bổ xuống một nhát khủng khiếp.
Tướng Balin thì hướng mũi thương vào ngang sướn tên Thổ. Mũi thương bị trượt đi, cây thương rơi khỏi tay ông. Tuy vậy ông vẫn dùng tấm khiên đỡ được nhát chém khốc liệt của tên Thổ, đồng thời trong nháy mắt đó ông tóm lấy cánh tay địch thủ giật hắn ngã ngựa. Tên Thổ ngã nghiêng người xuống sân, bụi bốc mù lên quanh người hắn. Tơroc Balin lật lưới mũ lên, cười nói:
- Đủ rồi. Nếu ngày mai ta còn ở nhà, bọn bay lại có thể giao đấu với ta.

Ông lại cười rung cả người.
Tên Thổ, dùng cánh tay bị giật sai cả khớp, chật vật chống người lên và gào: - Không công bằng!
- Sao lại không công bằng? – Tướng Balin hỏi.
- Người mã thượng không ai lại dùng tay mà giật địch thủ như vậy.
- Nhưng mày có phải là một trang mã thượng đâu, đồ dị giáo chó đẻ! Có lẽ tao phải đi học mày những luật lệ mã thượng chắc! Quân ăn cướp đê tiện.
Tên Thổ xị mặt im lặng. Tướng Balin lại quát: - Chẳng lẽ chúng mày dám coi việc tao đứng ra giao đấu với chúng mày là chuyện tỷ thí thượng võ hay sao? Xem kìa, cái lũ khố rách mà thế đấy!
Ông rút chân phải ra khỏi bàn đạp định xuống ngựa nhưng một tên tù binh khác người gày gò, râu hoe hoe lại kêu lên: - Thưa tướng công, hôm nay con lại muốn đấu với ngài.
Những người có mặt trên sân đều cười ồ cả lên.
- Tất nhiên, bây giờ mày cho rằng ta đã mệt. Nào cho mày có được một chút niềm vui.
Ông nói rồi lại chụp mũ lên đầu, cái mũ lúc nãy ông đã bỏ xuống ôm vào lòng.
- Mày đánh nhau với ta lần này là lần thứ mấy đây hả Vẹt?
- Lần thứ mười bảy – tên tù binh có cái mũi khoẳm như mỏ vẹt trả lời, giọng thiểu não.
Tơroc Balin bèn gỡ mũ ra vứt đi.
- Nào, chấp bớt cho mày chừng ấy. Xem nào!
Sự chênh lệch về sức lực giữa hai người thật quá rõ: tướng Balin người to cao, đang tuổi sung sức, nhanh nhẹn, bắp thịt nổi rõ khắp người; còn tên Thổ đã chừng năm chục tuổi, người khẳng khiu, lưng còng.
Họ đánh nhau bằng thương. Ngay từ lượt đầu lao vào nhau, tướng Balin đã quật hắn ngã khỏi yên mạnh đến nỗi tên Thổ lộn tùng phèo trong không khí trước khi rơi bịch xuống đất.
Đám gia nô, võ đồng và cả bọn tù binh đều cười ran. Tướng Balin ném khiên và găng tay sắt đi rồi nhảy xuống ngựa để cho các võ đồng cởi giúp nốt các đồ sắt còn lại trên người. Tên Vẹt lồm cồm bò dậy, hắn ngoảnh bộ mặt vấy máu về phía Balin khóc lóc:
- Đức ông ơi, xin ngài hãy tha cho con về nhà. Vợ góa, con côi chờ con ở nhà đã hai năm nay rồi.
- Thế sao mày không chịu ở yên nhà ngay từ ban đầu, hở đồ dị giáo?
Balin căm tức trả lời. Ông thường điên tiết lên mỗi khi lũ tù binh nài xin tha.
- Đức ông ơi! – Tên tù binh vẫn khóc lóc và chắp tay lạy – Xin ngài hãy rủ lòng thương. Con có thằng con trai mắt đen rất kháu, con không được thấy mặt nó đã hai năm nay.
Hắn lê gối đến trước mặt Balin rồi sụp xuống đất dưới chân ông.
- Thương hại con với đức ông ơi!

Balin rút khăn tay lau mặt, ông nói, giọng run lên:
- Ước gì tất cả bọn Thổ khốn kiếp đều bị xiềng lại ở đây cùng với hoàng đế của chúng mày! Quân cướp của giết người, chúng mày đâu có phải là người nữa mà là lang lá sói! Rồi ông bỏ đi.
Tên Thổ vốc bụi lên ném theo ông và nức nở: - Đã thế cầu cho Ala đánh chết mày đi, đồ thối bụng! Cầu cho mày phải già đời trong xiềng xích, cho vợ mày góa bụa, con mày côi cút ngay lúc mày đang sống! Ala hãy dạy cho mày biết khóc lóc gấp ba lần tao khóc, trước khi đày linh hồn mày xuống âm ti địa ngục.
Hắn vừa chửi rủa vừa khóc, nước mắt hắn chảy ròng ròng hòa với máu trên bộ mặt sây sát. Đám gia nô liền lôi cổ tên dị giáo đang tức tối đó ra giếng và múc nước dội lên người hắn.
Tơroc Balin đã quen với những cảnh như thế, nó chỉ làm ông tức giận. Trong thành của ông những lời van xin trở về cũng như những lời chửi rủa đều không tháo được cùm xích. Nói cho cùng, tất cả nô lệ, tù binh bất kỳ ở đâu và thời nào cũng đều khóc xin tự do, chỉ có điều là đứa này thì lặng lẽ, đứa kia thì ồn ào. Từ thuở bé Tơroc Balin đã quen sống trong cảnh kêu rên như vậy của đám nô lệ, hơn nữa trong thời đó nô lệ còn được tính vào giá trị của đời sống kinh tế trong gia đình. Đứa thì cho chuộc bằng tiền, đứa đem đổi lấy tù binh Hung. Như vậy thì làm sao có thể nghĩ đến chuyện thả một nô lệ của địch chỉ vì danh của Chúa!
Balin chìa lưng và tay cho các võ đồng chải bụi, sau đó vừa đưa tay xoăn ria mép trên khuôn mặt đỏ ửng vì tức giận ông vừa bước tới chỗ mục sư.
- Xin chào mục sư, - ông nói và chìa tay ra – Ta nghe nói bọn chúng nó đã luộc thầy như luộc cua. Không sao, ít nhất thầy cũng được mọc da mới.
- Thưa Đức ông, bộ da của con chỉ là chuyện nhỏ…Mục sư trả lời, mũ cầm trong tay – Việc chúng nó đã sát hại cả bầy chiên của con còn đau xót hơn. Bà mẹ tội nghiệp của con cũng đã bị chúng giết.
- Thế mà chó sói chưa bắt hết chúng nó đi. – Balin vừa nói vừa quay lại phía bọn Thổ - Đứa này nguyền rủa ta vì ta không thả cho hắn về, đứa khác lại chê ta là không thượng võ. Ta đứng ra đấu với hắn, ta chỉ dùng gươm còn hắn vác một cây mã tấu như một tên đao phủ, với hắn như thế là mã thượng. Nhưng một khi ta giật hắn ngã thì hắn lại lên mặt dạy ta.
Ông bực tức thắt chặt thêm dây lưng, mặt đỏ bừng bừng trông hệt như con gấu đứng chồm lên trong cái gia huy treo trên cổng thành. Sau đó ông nhìn sang chú bé:
- Chú bé ấy đây à? – Ông hỏi và ngạc nhiên mỉm cười . - Mau xuống ngựa đi con. – Mục sư bảo Gergơ – Bỏ mũ ra chứ!
Chú bé chân đất mà lại đeo gươm vội vàng nằm mẹp xuống lưng ngựa và tụt xuống đất, đứng trước mặt Tơroc Balin.
- Ngựa này cháu chiếm được đấy à?
- Vâng ạ. – Chú bé đáp không khỏi tự hào. Tơroc Balin cầm tay chú dắt đến chỗ vợ mình, ông đi nhanh đến nỗi mục sư Gabô phải vất vả mới theo kịp.

Nữ chủ nhân – một phụ nữ nhỏ nhắn, tóc hung, mặt trắng nõn nà – đang ngồi trong vườn cây bên cạnh một cái thớt đá cối xay. Bà đang cho mứt quả vừa nấu xong vào các lọ. Một cố đạo già, tay trắng trẻo cũng đang giúp bà, đó là cha xứ ở trong thành. Cạnh họ một cậu bé lên năm cùng một cậu bé lên ba đang chơi với nhau.
- Kotô yêu quý, em xem này! – Tơroc Balin gọi to – Chú võ đồng của Đôbô đây, chú oắt ấu đây!
Gergơ hôn tay bà. Nữ chủ nhân mỉm cười nhìn chú vẻ rất ngạc nhiên. Sau đó bà cúi xuống hôn má chú.
- Chú bé này ư? – Cha xứ cũng ngần người – Đang bú ti thế này?
- Bú ti, phải, máu giặc Thổ - Chủ tướng của tòa thành đáp.
- Cháu có đói bụng không, hở chú lính nhỏ? – Nữ chủ nhân hỏi. - Cháu đói lắm, nhưng cháu muốn đến chỗ chú Đôbô trước đã.
- Úi, cháu ơi, cái đó thì không thể được. – Tướng Balin nghiêm nét mặt lại nói – Chủ tướng của cháu bị thương đang nằm… - Ông quay sang mục sư – Thầy vẫn chưa biết ư? Anh ta với năm chục mạng đã xông vào đánh hai trăm tên Thổ. Một tên đã đâm cho anh ta một giáo vào đùi mạnh đến nỗi mũi dáo xuyên vào đến yên ngựa mới dừng lại, gãy cả mũi dáo.
- Thế mà ông ta không chết? – Mục sư hỏi.
- Có chết cái ôn dịch, anh ta phạt đứt tên Thổ rồi cứ đóng đinh vào yên như thế mà phóng ngựa về.
Gergơ tái mặt lắng nghe câu chuyện. Chú hối hận là mình đã không ở lại bên cạnh Đôbô. Giá chú ở đó thì có phải chú đã chém cho tên Thổ ấy một nhát rồi không. Cha xứ bảo chú:
- Đi chơi đi con, ra mà chơi với các công tử.
Hai cậu bé tóc đen lúc bấy giờ đã đến đứng bên váy mẹ và đang chăm chú nhìn Gergơ.
- Nào, các con sợ gì. – Bà mẹ khuyến khích – Anh ấy là dân Hung đấy chứ, anh ấy yêu các con đấy. Rồi bà nói với Gergơ:
- Đây là đứa lớn: Iontsi, còn đứa bé là Pheri [42] Gergơ thân mật bảo hai đứa bé kia:
- Các cậu lại đây, tớ sẽ cho các cậu xem thanh gươm của tớ. Ba đứa bé kết bạn rất nhanh chóng.
- Còn thầy, - Balin ngồi xuống ghế hỏi – không còn con chiên nữa thì mục sư định làm gì bây giờ? - Dù sao con vẫn sống được, nếu không khá hơn thì cũng như cuộc đời một tu sĩ. – Mục sư Gabô buồn rầu trả lời. Tơrớc Balin vừa mân mê ria mép vừa suy nghĩ: - Thầy có biết tiếng Thổ không? - Có - Cả tiếng Đức nữa chứ?
- Con đã từng theo học hai năm trên nước Đức
- Vậy thì ta có ý kiến như sau, thầy mục sư ạ. Thầy hãy về thu xếp nhà cửa rồi sang ở thành Xiget này. Hay đừng sang Xiget nữa mà sang thẳng thành Somodo, vì chỉ ít hôm nữa chúng ta sẽ dọn qua bên đó. Vậy thầy hãy đến đấy nhé. Vợ ta có cha xứ cựu giáo thì tại sao ta lại không có mục sư tân giáo nhỉ? Với lại, vài năm nữa bọn nhóc sẽ lớn, ta sẽ giao cho thầy dạy dỗ chúng nó.
- Bẩm đức ông, thế còn con? – Cha xứ bỏ dở nồi mứt quay lại hỏi - Tất nhiên cha cũng dạy chứ, cha dạy chúng nó tiếng latinh, thầy đây sẽ dạy tiếng Thổ. Cha hãy tin rằng tiếng Thổ cũng cần cho sự thành đạt chẳng kém gì tiếng latinh đâu.
Ông nhìn hai đứa con đang đuổi nhau với Gergo bên cây táo. Cả ba đều đỏ bừng mặt và cười khanh khách. Ông mỉm cười:
- Ta sẽ chiếm lại Đôbô chú bé này. Rất có thể chú ta sẽ trở thành ông giáo thứ ba.

[42] Iontsi là cách gọi thân mật của Gianôt, các cách gọi thân mật khác: Giannôtko, Iontsiko. Pheri là cách gọi thân mật của Pherenx, các cách gọi thân mật khác: Pherike, Pherikô.

Phần hai
BUDO THẤT THỦ

Vua Gianôt đã băng hà. Thái tử còn măng sữa. Quốc gia không có chủ súy. Đất nước giống những gia huy trên đó những con phượng hoàng tức tối chồm lên nhau, cố vươn mình tranh lấy cái vương miện lửng lơ ở giữa.
Nhân dân không còn biết nghĩ thế nào nữa. Chẳng ai biết ách thống trị của bọn Thổ dị giáo đáng sợ hơn hay sự bảo hộ của quân Đức chính giáo đáng sợ hơn. Vua Đức Phedinan phái tên nguyên soái lẫn cẫn Rôgenđô đến Buđo [43], còn hoàng đế Thổ Nhĩ Kỳ thân chinh lên đường để cắm ngọn cờ nửa vành trăng lên cung điện vua Hung.
Đó là lúc các sử gia viết con số 1511 vào niên biểu.
Một đêm trăng tháng tám, hai kỵ sĩ phóng ngựa lên dốc núi trên đường cái Metsec. Một người gầy, râu cạo nhẵn, mặc áo choàng đen, chắc là cố đạo. Người kia là một công tử trạc mười lăm tuổi, có mái tóc dài. Ngoài ra còn một gia nhân lưng dài cưỡi ngựa lẽo đẽo theo sau. Sở dĩ lưng y nom dài vì y ngồi trên hai cái bị đầy cứng thay cho yên ngựa. Trên lưng y còn một cái bọc to bằng da mà như bây giờ thì chúng ta gọi là ba lô. Từ trong bọc có ba cái gậy thò ra, một cái cứ thỉnh thoảng lại ánh lên có thể thấy rõ đó là khẩu súng. Một cây lê dại cổ thụ, đen sẫm đứng gần bên lề đường - có lẽ nó cũng lâu đời như con đường quốc lộ. Tới chỗ đó họ cho ngựa rẽ xuống khỏi mặt đường. Người mặc áo cố đạo nhìn lên cây hỏi:
- Cây này đây à? - Nó đấy. – Người trẻ tuổi đáp - Hồi con còn nhỏ, cú thường hay làm tổ trong ấy. Từ đó tới nay hốc cây chắc đã rộng thêm ra, một người có thể vào lọt, có khi cả hai người cũng vừa.
Cậu đứng lên yên và đu mình lên cây lê dại. Thoáng một cái cậu đã ở trên cây. Cậu rút gươm xọc vào hốc cây và chui tọt vào trong.
- Cả hai thầy trò ta cũng vừa. – Cậu vui vẻ kêu lên – Chúng ta có thể ngồi thoải mái trong này.
Rồi cậu trèo ra và nhảy xuống cỏ. Người mặc áo cố đạo bỏ áo choàng ra và nói:
- Thế thì bắt tay vào việc thôi.
Đó là mục sư Gabô và cậu học sinh Bônemixo Gergey. Từ lúc chúng ta xa họ đến nay, tám năm đã trôi qua. Mục sư không thay đổi mấy, duy chỉ có lông mày của ông đã mọc ra và râu ria cũng đã có thể cạo được từ lâu, và có gầy đi chút ít. Nhưng cậu thiếu niên này thì thay đổi nhiều lắm. Tám năm qua đã biến đổi cậu thành một người lớn. Nhưng chỉ về hình vóc thôi, còn mặt cậu vẫn mang cái vẻ chưa ra đẹp cũng chưa ra xấu, như nét mặt vẫn thường thấy của tất cả những thiếu niên mười lăm mười sáu. Mớ tóc lượn sóng để rủ xuống vai theo mốt của nam giới thời đó. Gã gia nhân lấy trong bọc ra hai cái xẻng và một cái cuốc chim. Mục sư cầm lấy một cái xẻng, cậu học sinh cầm lấy chiếc kia. Họ đào ngay ở chính giữa đường quốc lộ.

[43] Buđo là kinh đô của các triều vua Hung hồi ấy, đó là thành phố bên hữu ngạn sông Đuno. Bên tả ngạn là Pest, hồi ấy còn lụp xụp, mãi mấy thế kỷ sau mới lớn lên thành phố phường lớn và đến năm 1872 mới chính thức.

Gã gia nhân bê hai cái bị đến rồi trở lại chỗ mấy con ngựa, gã tháo cương, buộc dây hãm vào chân chúng rồi thả cho chúng gặm bãi cỏ rừng ướt đẫm sương đêm. Sau đó gã cũng bắt tay vào việc. Gã lấy từ trong cái bọc da kếch sù ra nào bánh mỳ, nào bình đựng nước và cả các binh khí nữa. Gã hốt lớp đất cát lẫn đá cuội mà hai người kia vừa đào lên vào bọc rồi đem rải xuống bên cạnh đường. Khi quay về gã lại mang theo những cục đá to để bên cạnh nó.
Chưa đầy một giờ sau cái hố đã sâu đến ngang lưng.
- Đủ rồi. – Mục sư nói – Gianốt, đưa hai cái bị lại đây.
Gã gia nhân lễ mễ bưng hai cái bị đến.
- Đừng để thuốc súng bị ướt sương! – Mục sư bảo gã rồi lại tiếp – Ngươi cầm lấy cái cuốc chim, xẻ một cái rãnh từ hố này đến chỗ cây lê dại đằng kia kìa. Ở trên mặt đường, rãnh phải sâu độ một gang, còn dưới bãi cỏ chỉ sâu bằng nửa thôi cũng thể thấm ướt đủ. Lược lấy lớp đất cỏ cho khéo để có thể lấp lại y như cũ. Không được để một dấu vết gì làm lộ công việc của ta. Trong khi gã gia nhân xẻ rãnh, hai thầy trò đổ hai cái bị vào hố.
Trong hai bị ấy có thuốc súng đựng trong những túi da nhỏ. Họ nện chặt và đắp những cục đá to lên trên. Họ lại bỏ đá dăm và đất vào các kẽ hở giữa những cục đá to rồi dầm thật chặt.
Gã gia nhân đã đào rãnh đến tận cây lê dại và đang lấy đá lát bờ rãnh. Dây ngòi đặt chạy dài trong rãnh đó. Họ dùng vải dầu và đá dẹt phủ từ đầu đến cuối dãy để mưa cũng không thể thấm ướt được.
- Thưa cha – Gã gia nhân hớn hở nói – Bây giờ con đã biết cái gì đang sửa soạn ở đây. - Cái quái gì thế, hở Gianốt?
- Một kẻ nào đó sắp được bay lên trời tại chỗ này. - Ngươi nghĩ gì, ai nào? - Ai ấy à? Cũng dễ đoán thôi. Ngày mai hoàng đế Thổ Nhĩ Kỳ sẽ đi qua đây.
- Hôm nay chứ – Mục sư nhìn lên bầu trời đang rạng dần, đáp lại. Rồi ông rút khăn lau bộ mặt nhẽ nhại đầy mồ hôi.
Khi mặt trời lên soi tỏ con đường, cái hố và cái rãnh đã không còn để lại dấu vểt gì nữa. Mục sư ném cái cuốc sang bên, bảo gã gia nhân:
- Gianốt ơi, con hãy cưỡi ngựa lên đỉnh Metsec, đến tận chỗ nào mà con có thể nhìn suốt được con đường ấy nhé!
- Con hiểu rồi, cha ạ.
- Ta và cậu học sinh sẽ nghỉ ở đằng sau cây lê dại độ vài ba chục bước. Con chú ý xem lúc nào đội quân Thổ đến. Khi thấy bóng tên thám mã đầu tiên, lập tức phải phóng về đánh thức chúng ta dậy.
Ông và cậu học sinh tìm một chỗ tốt trong bìa rừng, họ trải áo khoác xuống và cả hai đều lập tức ngủ thiếp đi.

Đến trưa, gia nhân từ trên đỉnh núi phi ngựa xuống. - Chúng nó đến rồi – Gã kêu lên từ đằng xa – Một đạo quân đông kinh khủng đang trẩy đến ! Như sông như biển ấy ! Trăm nghìn vạn lạc đà với lại xe tải. Một vài tên thám mã đã đến trước đường cái rồi.
Mục sư quay sang bảo cậu học sinh : - Nào, bây giờ chúng ta có thể đi ăn trưa ở chỗ ông bố kia của con được rồi.
- Đằng ông Xexey ấy à ? - Đằng ấy. Cậu học sinh nhìn mục sư vẻ dò hỏi. Gã gia nhân cũng thế. Mục sư mỉm cười:
- Chúng ta đã đến sớm một ngày. Con không hiểu ư? Đây là bọn lính hành doanh. Bọn này đi trước lập trại để khi nào toàn quân đến Môhát [44] ) thì chỗ nằm và cơm nước đã có sẵn.
- Thế thì ta đến chỗ ông bà Xexey thôi – Cậu học sinh hớn hở nói. Khi đến bên dòng suối, họ xuống ngựa, rửa ráy sạch sẽ. Cậu học sinh hái được một bó hoa rừng.
- Cho ai đấy, Gergey?
- Cho vợ con – Gergey nhoẻn miệng cười.
- Vợ của con? - Đấy là chúng con đã quen nói như vậy. Cô bé Xexey Evo ấy mà, cô ấy sẽ là vợ con đấy. Chúng con đã từng sống thời thơ ấu với nhau, sau đó vì ông bố nhận con làm con nuôi nên lần nào về thăm con cũng phải hôn cô ấy.
- Ta tin rằng con vẫn hằng vui lòng làm việc đó.
- Con cũng vậy. Má cô ấy y như hoa cẩm chướng trắng.
- Như thế thì chưa thể khẳng định được con có thể coi cô ta như vợ.
- Ông giáo sĩ già bảo rằng họ đã định gả cô ấy cho con. Theo chúc thư của ông Xexey, thì cùng với cô gái, cả làng ấy cũng sẽ thuộc về con.
- Thì ra ông giáo sĩ đã để lộ bí mật -Không phải đâu, ông ấy chỉ dặn con phải cố gắng sao cho xứng đáng với diễm phúc ấy.
- Con sẽ sống hạnh phúc với cô gái ấy chứ? - Thầy phải trông thấy cô ấy đã. Nếu thấy rồi thầy sẽ không hỏi con như thế nữa đâu.
Con ngựa vấp một cái và chạy lên phía trước vài bước. - Cô ấy chẳng khác gì một con mèo trắng nhỏ - Cậu tiếp, sau khi đã ghìm ngựa lại.
Mục sư mỉm cười. nhún vai. Họ đã đi vào khu rừng rậm và phải xuống ngựa. Gergey đi lên trước. Cậu biết dải rừng rậm này vẫn che khuất làng.
Khi họ phi ngựa xuống thung lũng, đám phụ nữ từ nhà chạy cả ra:
- Gergơ! Đúng cậu Gergơ kia rồi! – Họ mừng rỡ kêu lên.
Gergey vẫy mũ hết bên này sang bên nọ: - Chào thím Luxi! Chào bà Ponni! - Gia đình tôn ông không có nhà đâu! – Một mụ kêu lên.
Gergey cụt hứng. Cậu dừng ngựa lại: - Thím nói gì thế, thím ơi? - Họ đi rồi. Họ dọn đi rồi. - Đi đâu? - Lên Buđo.
Gergey ngẩn người: - Cả nhà ư? Ôi niềm hy vọng ngây thơ! Cậu ta tưởng rằng mọi người sẽ trả lời như sau: -Không đâu, tiểu thư vẫn còn ở lại.

[44] Môhác: cánh đồng lớn ở phía nam nước Hung

Thật ra như bạn đọc cũng có thể thấy trước, người ta trả lời thẳng thế này: - Dĩ nhiên là cả nhà. Đến cụ giáo sĩ của chúng tôi cũng đi cùng với họ rồi.
- Họ đi từ bao giờ ?
- Từ sau ngày lễ thánh Giooc.
- Nhưng vẫn phải có ai ở nhà chứ ?
- Có tên Thổ. Gergey tiu nghỉu, quay sang mục sư :
- Họ đi Buđo rồi. Từ lâu Đức cha Giorgio đã cho họ một cái nhà ở đó. Nhưng con không hiểu sao họ không nói với con về việc này, mặc dù kỳ vũ hội cuối mùa đông [45] con có về đây.
- Vậy thì ta không được ăn trưa.
- Sao lại không ạ , vẫn còn tên Thổ ở nhà.
- Tên Thổ nào ?
- Tên Thổ của Xexey, tên là Tulipan. Hắn là tên đầu sai ở đây. Nhưng nghĩa trang đây rồi. Con xin phép rẽ vào đây một lát. Mẹ con ở đây.
Một nghĩa trang chỉ lớn bằng khu vườn, có hàng rào tử đinh hương bao quanh, hiện ra đằng sau ngôi nhà. Trong nghĩa trang đầy những thánh giá bằng gỗ đẽo sơ sài. Không ngôi mộ nào có bia.
Cậu học sinh giao ngựa cho gã gia nhân rồi bước vội vào. Cậu đứng lại bên một cây thánh giá bằng gỗ màu nâu đã hơi lún xuống, đặt bó hoa rừng lên mộ và quỳ xuống.
Mục sư cũng xuống ngựa đến quỳ bên cạnh cậu học sinh và ngửa mặt lên trời cất tiếng cầu nguyện :
- Đức chúa ở thiên đình, vị chúa tể của mọi linh hồn sống cũng như chết, xin hãy ban giấc mơ yên tĩnh cho người mẹ hiền đang nằm nghỉ nơi đây, xin hãy ban cuộc sống hạnh phúc cho đứa bé mồ côi đang quỳ gối nơi đây. Amen.
Rồi ông kéo cậu học sịnh vào sát mình và hôn cậu.
Nhà của lãnh chúa gần như đối diện với nghĩa địa. Cánh cổng lúc đó đã mở toang, một mụ đàn bà tròn như hạt mít, nước da đỏ đắn, chào đón những người mới đến với nụ cười thân thiện.
- Chào mụ Tulipan. Chồng mụ đâu rồi ? – Cậu học sinh chào hỏi thế vì mở cổng vốn là việc của Tulipan.
- Anh ấy đang say. – Mụ trả lời, giọng vừa ngượng vừa bực. - Say à ?
- Thì lúc nào mà anh ấy chả say. Tôi có giấu chìa khóa kho vào đâu đi nữa, anh ấy vẫn mở nó ra được. Hôm nay tôi đã giấu xuống dưới cối xay đậu, thế mà anh ấy vẫn tìm ra.
- Đã thế thì đừng có giấu diếm nữa, mụ ạ. Nếu uống được bình thường, hắn sẽ không uống nhiều như bây giờ nữa đâu.
- Lại không ấy. Anh ấy uống như một con bò mộng ! Anh ấy chỉ uống rượu với hát nghêu ngao suốt ngày thôi. Cái đồ trời đánh ấy không muốn làm lụng gì cả !

[45] Quãng tháng giêng, tháng hai dương lịch.

Dưới bóng cây dâu có một nông phụ nước da nâu đang ngồi xếp bằng trên chiếu, trước mặt y để một cái bình tráng men xanh. Y chưa say đến mức có thể lấy bình rượu của y đi được. Y ngồi với thằng con trai, một đứa bé lên sáu, đi chân đất, mắt cũng đen láy y như bố nó, chỉ khác mỗi điểm là mắt bố nó lúc nào cũng như đang cười vì một ý nghĩ tinh nghịch ngấm ngầm nào đó.
Đó chính là tên Thổ mà Xexey đã tha chết vì thấy y trả lời rằng có biết đánh cờ. Về sau thực tế đã chứng tỏ rằng đấu cờ với y quả là chẳng bõ, nhưng có thể dùng y vào tất cả mọi việc trong nhà. Đặc biệt y có thể làm bếp rất giỏi. Cha y đã từng làm đầu bếp cho một basa [46] nào đó. Các mụ đàn bà rất thích y vì y bày cho họ cách nấu các món ăn Thổ Nhĩ Kỳ như pilaps, borec, malebi, xơbetec và đú đởn với y khá nhiều. Còn Xexey thích y vì y đã đẽo cho lão một cánh tay gỗ có đủ cả năm ngón. Nếu lão đeo găng tay vào, không ai còn dám bảo đó là tay gỗ nữa. Trước hết lão thử bắn cung. Lão sai người lấy trên trần nhà xuống một cái cung dài cũng bằng người lão vậy. Với bàn tay gỗ ấy lão đã giương được cung. Thế là từ đó lão cất nhắc tên Thổ lên làm tên đầu sai. Hồi đó có một mụ vợ trẻ trung Hung vừa bị góa chồng, tên Thổ bèn đến sưởi ấm với chị ta ; sau đó thì lấy làm vợ. Tất nhiên trước đó y phải cải đạo. Y đã trở thành một người Hung ngoan đạo như thể y đã sinh ra trên mảnh đất này vậy.
Vừa thoáng thấy cậu học sinh và mục sư, y đã đứng dậy vọng tay lại trước ngực theo cung cách Thổ. Y định cúi mình chào, nhưng lập tức y cảm thấy việc đó nhất định sẽ kết thúc bằng một cái ngã ngập trán, vì vậy y đành chỉ biểu thị lòng tôn kính bằng cách bước một bước loạng choạng về phía trước.
- Ê, Tulipan ơi! – Gergey lắc đầu nói – lúc nào chúng ta cũng say sưa thế này ư ?
- Phải uống cậu ạ - Tulipan đứng đắn trả lời nhưng mắt vẫn ngời lên ánh tinh nghịch – Hai mưới lăm năm làm dân Thổ Nhĩ Kỳ không được uống[47] , bây giờ phải bù lại chỗ đó.
- Nhưng anh say thì ai sẽ nấu bữa trưa cho chúng ta ?
- Vợ con nó sẽ nấu ạ - Và y búng ngón tay trở về phía mụ vợ - Nó nấu được cả món phó mát nữa đấy. Đó mới thực là món ngon tuyệt !
- Nhưng chúng ta thích món pilap[48] cơ.
- Nó nấu được cả món ấy nữa đấy ạ. Nó làm được đấy.
- Thế ông chủ nhà ta đâu ?
- Ở Buđo. Có thư về, thế là gia đình ông chủ kéo nhau đi. Ông chủ được người ta cho một ngôi nhà. Tiểu thư xinh đẹp mà ngồi trong cái nhà ấy thì chẳng khác gì một bông hồng giữa vườn hoa xinh xắn.
Cậu học sinh quay sang phía mục sư : - Nhỡ quân Thổ chiếm được kinh thành thì số phận họ sẽ ra sao ?
- Hôhô !- Mục sư ngẩng phắt đầu lên – Trước tiên phải mất cả nước đã rồi mới mất thành Buđo. Vả lại chưa bao giờ kẻ thù chiếm được Buđo cả.
Thấy Gergey vẫn băn khoăn nhìn mình, ông tiếp : - Đất nước do thần dân bảo vệ, còn thành Buđo do chính chúa trời phù hộ.

[46] Basa hoặc pasa : một chức quan dưới triều vua Thổ hồi đó, tương đương như chức tổng đốc.
[47] Đạo hồi cấm uống rượu vang.
[48] Cơm trộn ragu cừu, món ăn dân tộc của Thổ.

Tulipan mở hết các cửa. Từ các phòng, mùi oải hương hăng hắc bốc ra, mục sư bước vào nhà. Mắt ông dừng lại ở những bức chân dung treo trên tường.
- Có lẽ đây là tôn ông Xexey ? – Ông vừa hỏi vừa chỉ vào bức tranh vẽ một người đội mũ sắt.
- Vâng – Gergey đáp- Bây giờ chỉ khác chỗ ông không như thế này nữa mà đã trắng trẻo hơn.
- Thế còn cái bà mắt hiếng này ?
- Bà vợ đấy ạ. – chẳng hiểu lúc người ta vẽ bà ấy có hiếng không nhưng bây giờ thì không hiếng nữa.
- Chắc là một bà chua chát lắm.
- Không đâu ạ. Bà ấy dịu dàng vô cùng. Con đã quen chỉ gọi bà bằng mẹ.
Cậu học sinh cảm thấy mình là chủ nhà bèn nhắc ghế mời mục sư ngồi và giới thiệu những đồ đạc lâu đời với một vẻ mặt sung sướng :
- Thầy hãy nhìn xem : chỗ này Vixo vẫn quen ngồi khi nàng khâu vá. Chân nàng để lên cái kỷ này đây. Đây là cửa sổ nàng vẫn thường đứng nhìn cảnh mặt trời lặn và những lúc đó đầu nàng in bóng lên bức tường kia kìa. Còn bức tranh này do nàng vẽ đấy. Cây liễu bên nấm mồ. Những con bướm là của con vẽ thêm vào. Rồi thầy có biết không, những lúc ngồi trên ghế, nàng vẫn quen ngồi như thế này này. Nàng chống tay thế này, cái đầu nghiêng về một bên, và cười tinh nghịch, tinh nghịch chưa từng thấy.
- Tốt, tốt – Mục sư mệt mỏi đáp - Nhưng này, con đi giục bữa trưa đi !
Buổi tối họ đi ngủ muộn.
Mục sư lấy cớ mình phải viết một vài bức thư nên không ngủ cùng một phòng với học trò. Cậu học sinh cũng lấy giấy và nghiên mực đặt bên cây nên trong phòng. Trước tiên cậu vẽ một bông hoa lưu ly[49] lên trang giấy, sau đó cậu mới viết cho người yêu biết ngôi nhà vắng chủ làm cậu ngạc nhiên đến như thế nào, cậu hỏi vì sao người ta không báo cho cậu biết việc dọn nhà và nếu người ta có báo thì bức thư chắc chắn đã bị thất lạc.
Thời đó, nước Hung chưa có bưu điện. Chỉ có những nhà quyền quý mới thư từ với nhau được. Ai muốn gửi thư từ Buđo đến Ơrecloc chẳng hạn, người đó phải có người chuyển thư riêng. Sau khi viết xong bức thư, cơn buồn ngủ đè nặng lên mi mắt cậu học sinh, cậu ngả người lên ghế dài bọc da sói và ngủ thiếp đi. Có lẽ cậu sẽ ngủ đến tận sáng bạch, nếu lúc rạng đông một con bò sữa không rống lên ngay dưới cửa sổ.
Điều đó đã xa lạ đối với cậu. Ở thành Sômôđơ cũng như ở thành Xiget và trong các dinh cơ khác của Torơc Balin, chẳng bao giờ lại có bò rống dưới cửa sổ của cậu. Lúc nào cũng có người hầu đánh thức cậu dậy cùng với các công tử Torơc, và khi họ ăn điểm tâm, mục sư đã chờ họ ở ngoài vườn cùng các thứ sách vở.
Cậu ngồi dậy và dụi mắt. Cậu chợt nhớ ra bài học hôm nay thật đặc biệt : phải cho hoàng đế Thổ Nhĩ Kỳ bay về cõi bồng lai.

[49] Còn gọi là hoa « đừng quên em » một thứ hoa được trai gái yêu nhau thích dùng để tặng nhau, đặc biết là trong những dịp chia tay.

Cậu đứng dậy và đến gõ cửa phòng bên cạnh :
- Thầy ơi ! Ta đi được rồi. Không có tiếng trả lời. Gian phòng bên tối om.
Cậu mở một cánh cửa chớp và cánh cửa sổ bằng kính mỏng. Giường mục sư bỏ trống. Trên bàn có mấy bức thư trăng trắng. Gergey sửng sốt lầm bẩm:
- Quỷ quái gì thế này? Giường vẫn nguyên như mới trải.
Cậu vội vã ra khỏi phòng. Ngoài sân, mụ Tulipan mặc váy lót, chân không đang lùa lợn ra bãi. - Mụ Tulipan ơi, mục sư đâu rồi?
- Cha đi rồi, từ lúc nửa đêm cơ, khi trăng còn chưa sáng cơ!
- Gianôt cũng đi cùng với cha rồi à?
- Không. Anh ta vẫn ở đây. Cha đi bộ một mình.
Cậu học sinh trở vào văn phòng, đầu óc bối rối. Cậu đã linh cảm thấy việc làm của mục sư. Cậu vội vã đi đến bàn.
Giữa mấy bức thư có một bức thư để ngỏ. Hàng đầu viết bằng những chữ rắn rỏi, đậm nét:
Gergey, con yêu quý!
Bức thư này là của cậu. Cậu cầm lên bước tới bên cửa sổ. Nét mực vẫn còn tươi trên trang giấy. Gergey đọc:
Nếu hôm nay con thú dữ đội vương miện đó trở về chầu âm phủ thì đó là sáng kiến và công trạng của con. Nhưng ý kiến của con cũng có phần nguy hiểm. Phần đó con hãy nhường thầy con ạ!
Con đang sống giữa tình thương dạt dào và còn trẻ tuổi. Tính tháo vát, kiến thức và lòng can đảm của con có thể hữu ích nhiều cho đất nước. Cạnh bức thư của thầy, con sẽ thấy một cái túi nhỏ, trong đó có một cái nhẫn Thổ Nhĩ Kỳ. Đó là vật báu độc nhất của thầy. Thầy đã để cho người mà thầy yêu mến nhất. Của con đấy, con ạ. Và thầy để lại cho con cả thư trại của thầy nữa. Con hãy đọc sách nếu một ngày kia mây đen đã rút khỏi bầu trời Tổ quốc. Còn giờ đây, gươm dáo mới là thứ đáng đặt vào tay người Hung. Con hãy trao binh khí của thầy cho tướng công Balin, bộ đá sưu tập của thầy cho Gianốt, bộ hoa sưu tập cho Pheri. Hãy cho mỗi chú một quyển sách trong thư trại của thầy làm kỷ niệm và bảo các chú ấy hãy cố gắng trở thành những tráng sĩ trung dũng như cha, nhưng đừng bao giờ đứng về phe dị giáo mà hãy cùng con gắng sức lập lại vương quyền của dân tộc. Ngoài ra thầy cũng có viết thư cho các chú ấy, và mong rằng những điều thầy viết sẽ còn lưu lại mãi mãi cũng như ba mảnh linh hồn của thầy đã chia cho cả ba con.
Lúc thầy đi con đang ngủ. Thầy hôn con.
Mục sư GABÔ.
Gergey đứng ngây như phỗng đá, sững sờ nhìn bức thư. Chết? Cậu bé mười lăm tuổi chưa hiểu nổi chữ đó. Cậu chỉ mới nghĩ đến cảnh tượng khoái mắt khi hoàng đế Thổ Nhĩ Kỳ bị tan xác thành muôn nghìn mảnh trong khói và lửa, và bay lên trong không trung trước mặt cậu.
Cậu đút cái túi đựng nhẫn và bức thư cho vào túi rồi bước ra ngoài. Cậu vội vã đi qua sân, đến chỗ vợ chồng Tulipan ở và gọi y, lúc đó đang đứng vươn vai dưới mái hiên, cậu nói bằng tiếng Thổ:
- Tulipan, bộ quần áo Thổ của anh có còn nữa không?
- Không ạ, bu nó đã phá ra may yếm và may áo cho các cháu rồi.
- Cái khăn tuy ban[50] .) của anh cũng không còn nữa à?
- Cái ấy bu nó cũng lấy may áo nốt rồi. Thật là một thứ vải mịn.
Cậu học sinh bực bội, đi đi lại lại dưới mái hiên.

[50] Khăn xếp của người Ả Rập, Ấn Độ hay dùng. Ngày trước, ở ta còn gọi là khăn tây rê.

- Ta phải làm gì bây giờ? Anh hãy mách giùm ta xem nào. Hôm nay quân Thổ sẽ kéo qua trên đường cái quan. Hoàng đế cũng cùng đi với quân đội. Ta muốn được trông thấy bậc đế vương ấy.
- Hoàng đế ấy à?
- Ừ.
- Cái đó thì có thể được lắm. Mắt Gergey sáng lên:
- Thật ư? Làm thế nào mà xem được?
Gần cạnh đường ở quãng này có một, cũng không phải một mà là hai hòn lèn đối diện nhau, cậu chỉ việc trèo lên đỉnh, nấp kín dưới cành cây là có thể thấy rõ cả đoàn quân.
- Thế thì anh mặc quần áo nhanh lên và đi với ta. Bảo vợ anh sắp cho một lẵng thức ăn và anh có thể xách cả bầu rượu theo nữa. Nghe tiếng bầu rượu anh chàng Tulipan hoạt bát hẳn lên. Y xỏ vội quần áo và hớn hở gọi ra phía sân sau:
- Dulisơca, hằng nga của anh ơi, vào đây mau lên nào. Mụ vợ đang cho gà vịt ăn, mụ vãi nốt chỗ tấm rồi quay vào:
- Anh muốn gì đấy? - Cái bầu rượu, viên ngọc quý của anh ạ. Cho anh xin bầu rượu nào!
- Cho anh cái tấm sét nhà trời ấy thì có! Từ trước tới giờ chỉ buổi chiều anh mới nốc, giờ đã muốn bắt đầu từ lúc tinh mơ hay sao?
- Ấy ấy, con cừu non của anh ơi, viên kẹo Xtămbun của anh ơi, có phải anh lấy cho anh đâu mà cho cậu chủ đấy chứ.
- Cậu chủ có uống rượu đâu?
- Tôi không uống đâu.- Gergey lắc đầu cười. – nhưng chả là chúng tôi có việc phải đi đằng này và có lẽ sẽ còn ở lại đến chiều tối, tôi không muốn để Tulipan phải nhịn khát.
- Anh ấy cũng đi với cậu à? Đi đâu thế, hở cậu? - Chúng tôi đi xem đoàn quân Thổ đây, thím Duli ạ. Hôm nay chúng nó kéo qua Metsec.
Mụ đàn bà sửng sốt: - Đi xem quân Thổ ấy à? Cậu chủ bé bỏng ơi, cậu đừng có mà ra đấy!
- Nhất định phải đi chứ! Tôi cần phải xem một tí mới được.
- Ôi, cậu yêu quý, cậu sắp sửa đi vào chỗ nguy hiểm biết mấy. Cậu nghĩ vẩn vơ gì thế?
- Tôi đã bảo một là một, hai là hai – Gergey sốt ruột nói- Chúng tôi không xin lời khuyên can, chỉ xin rượu thôi.
Thấy cậu chủ đã giậm chân giậm cẳng, mụ chạy tọt vào nhà, nhưng lại quày quả trở ra, mặt sưng sỉa:
- Cậu muốn đi đâu thì cậu đi, con chả tiếc, con không ra lệnh cho cậu được. Nhưng Tulipan thì không được đi, con ra lệnh cho anh ấy đấy.
- Làm gì có chuyện ấy.- Tulipan đáp - Anh phải ở nhà, hiểu chưa? - Tulipan phải đi với tôi.- Gergey lại sốt ruột nói.
- Thức ăn thì anh người hầu của cậu đem đi cũng được. Thế người hầu để làm gì nếu không hầu hạ?
Bản thân gã gia nhân Gianốt cũng đang nghĩ như vậy. Và kia, anh đã khoác tay nải lên sau khi cho ngựa uống nước.
Tulipan đã bắt nọn được vẻ bồn chồn của mụ vợ nên y cố ý kéo dài câu chuyện: - Tôi nhất định đi đấy, bu nó ạ! Tôi mà không đi thì cứ xin mù cả hai mắt. Ở nhà thì cũng phải khấn vái hết lời mới họa hoằn được bu nó cho ít rượu chứ quý hóa gì. Bu nó chẳng phải là bà vợ tốt.
Mụ vợ tái mặt: - Quân Thổ mà trông thấy, chúng sẽ bắt anh đi mất.
- Thì đã sao?
- Anh nỡ bỏ hai đứa bé xinh xắn này lại đây, với cả tôi nữa ư? Ôi lạy chúa cứu thế!
- Nhưng một khi bu nó đã không cho tôi rượu thì còn ở nhà làm gì? Chưa kể hôm thứ năm vừa rồi bu nó còn đánh tôi nữa.
- Tôi sẽ cho, thầy nó ạ, muốn bao nhiêu cũng được, chỉ cần thầy nó đừng bỏ tôi mà đi! Mụ đã bắt đầu sụt sịt.

-Thế thì được, bu nó đừng có quên lời đã hứa trước mặt cậu chủ đấy nhé. Tôi chỉ đưa cậu chủ đi rồi tôi về ngay. Nhưng phải có rượu cho tôi đấy nhé!
- Từ nay về sau lúc nào cũng có.
- Nếu bu nó cứ để yên cho tôi uống, tôi sẽ chẳng say đâu. Sở dĩ tôi hay say bí tỉ là vì tôi cứ sợ hôm sau bu nó sẽ không cho tôi uống nữa.
Mụ vợ nghe nói thế đã tạm yên lòng bèn đi sửa soạn thức ăn. Tuy vậy, khi đưa chồng ra đến cổng mụ vẫn sụt sịt và đứng trông theo với một vẻ đầy lo âu khiến anh chàng Tulipan sướng phổng cả người.
Gianốt đi theo họ đến chỗ rừng rậm, đến đó họ xuống ngựa. Gianốt dắt ba con ngựa về làng, còn họ tiếp tục đi bộ. Hòn lèn ấy ngày nay vẫn đứng cạnh đường, cao chừng năm tầm người. Đứng trên đỉnh hòn lèn, có thể nhìn suốt con đường cái, đến tận chỗ cây lê dại, nơi mục sư đang nấp kín. Tulipan bẻ một chùm cây rậm lá, ngụy trang quanh mỏm hòn lèn để hai người có thể nhìn thấy tất cả, nhưng đứng bên dưới, không ai có thể nghi họ ẩn nấp trên đó.
- Ta cắm cả một cành cây ra chỗ kia nữa, về đằng phía bắc ấy. - Gergey bảo.
- Để làm gì ạ?
- Để nếu xuntan đi qua phía ấy thì chúng ta có thể quay sang mà xem.
Lúc đó mặt trời vừa mọc. Sương còn ướt đẫm cánh rừng. Đàn chim sáo hót líu lo, bầy bìm bịp kêu ồ ồ. Đằng xa, về phía Pêts, những tên thám mã đầu tiên đã tung bụi trên đường.
Một đám bụi kéo dài dằng dặc xuống tận thành phố Pêts. Cuối cùng, từ trong đám bụi mù một lá cờ đỏ tươi màu ớt chin hiện ra trước mắt họ, rồi hai cái, nam cái và mỗi lúc một nhiều. Bên dưới và đằng sau từng cờ đó là những toán lính Arập cưỡi ngựa, đầu đội Tuyban cao như cái tháp. Những con ngựa thấp bé đến nỗi chân của một vài tên lính đã gần chạm xuống đất.
- Đây là tụi gurebac – Tulipan giải thích – tụi này bao giờ cũng đi đầu, chúng không phải dân Thổ chính tông.
- Thế thì là dân nào?
- Dân Arập, Ba tư, Ai cập, đủ các loại ô hợp.
Bọn lính ấy quả có vẻ như thế thật. Ngay cả binh phục của chúng cũng không thống nhất. Có tên đội một cái mũ to tướng có chóp đồng lấp lánh, mũi của hắn không con nữa. Thằng này đã từng đến đất Hung.
Một tiểu đoàn khác theo sau gót chúng với một lá cờ trắng sọc xanh lá mạ. Đó là một đơn vị mặc quần xanh, da sạm nắng. Nét mặt chúng vẫn lộ vẻ phè phỡn của bữa chén tối hôm trước.
- Đây là tụi uluphejich – Tulipan nói - một bọn lính đánh thuê. Chúng làm cảnh binh trong trại quân. Lương thảo cũng do chúng hộ tống. Cậu có trông thấy cái tên bụng phệ mà trán bị giập kia không ? Nó có những cái cúc đồng to tướng trên ngực áo ấy ...
- Có.
- Tên hắn là Tuyno, tiếng Hung nghĩa là sếu. Nhưng người ta thường gọi hắn là lợn.
- Tại sao thế ?
- Có lần con đã thấy nó ăn thịt nhím - và Tulipan nhổ một bãi nước bọt.
- Theo sau chúng là tiểu đoàn lính cờ vàng. Vũ khí của bọn này sáng loáng. Ngựa của viên aga [51] cũng hãnh diện đeo một tấm lá chắn vẩy cá bằng bạc ở trước ngực.
- Đây là tụi xiliđa. – Tulipan lại giải thích- Cũng là một bọn lính đánh thuê. Chà, bọn lưu manh đáng treo cổ ! Tao đã từng lăn lộn với chúng mày hai năm trời !
Tiếp đó là bọn xpahi[52] cờ đỏ, đeo cung tên, võ quan của chúng mặc áo giáp sắt, đeo gươm cong, bản rộng. Sau đó đến bọn Tácta đội mũ nhọn, toàn những tên béo tốt, mặc áo da, ngồi trên yên gỗ.
- Một nghìn... hai nghìn ... năm nghìn... một vạn. – Gergey lẩm nhẩm đếm.
Tulipan khoát tay nói : - Cậu đếm làm gì cho mệt xác. Bọn này có thể đến vài vạn đứa.
- Cái dân mặt to bạnh, xấu xí quá.
- Đến dân Thổ cũng kinh tởm chúng. Chúng ăn cả thủ ngựa đấy.
- Thủ ngựa ấy à ?
- Dù không có đủ cho tất cả chăng nữa, chúng cũng cứ để một cái lên bàn.
- Luộc hay thui ?

[51] Một chức võ quan trong quân đội Thổ Nhĩ Kỳ hồi đó. Tương đương như chức tổng binh, lãnh binh.
[52] Lính phiêu kỵ của Thổ Nhĩ Kỳ.

- Giá mà luộc hay thui thì còn nói làm gì. Đằng này chúng cứ ăn sống mới gớm chứ. Những quân cẩu trệ này đến trẻ lọt lòng chúng cũng chẳng tha. Cậu nên biết chúng moi cả mật người.
- Đừng nói chuyện rùng rợn ấy nữa !
- Nhưng một khi đã có thật như vậy thì sao. Cậu nên biết, bọn chúng vẫn cho rằng nếu dùng mật người xát vào ức ngựa thì dù ngựa có mệt đến đâu cũng sẽ hồi sức lại.
Gergey rợn tóc gáy rụt đầu lại dưới mấy cành cây. - Ta chẳng nhìn chúng nó nữa, bọn chúng nó là thú dữ chứ có phải người nữa đâu.
Nhưng Tulipan vẫn cứ tiếp tục theo dõi chúng. Độ mười lăm phút sau y lại lên tiếng. - Bêi [53] Nisanji đã đến. Ông này thường viết tên của Padisa [54] lên các chiếu chỉ.
Gergey nhìn xuống. Cậu thấy một tên Thổ đầu cá trắm, ria dài, có vẻ oai vệ, ngồi đĩnh đạc trên mình con tuấn mã cộc đuôi, đi giữa đám lính. Sau đó đến tên đeptađa là thượng thư bộ hộ [55] của triều đình Thổ, một tên Arập tóc đã nhuốm bạc, lưng còng. Đi sau hắn, giữa một đám lính khác là tên kaziátke mặc áo thụng dài màu vàng, đội mũ trắng có chỏm cao. Đó là tên chánh tòa án binh. Những tên tsanegia, tức là những tên lính hầu dọn bàn ăn, bưng thức ăn cho hoàng đế, và đội ngự lâm đi theo sau hắn. Người tụi này đã lấp lánh những vàng.
Tiếng quân nhạc Thổ Nhĩ Kỳ đã vọng đến. Giữa tiếng kèn đồng lanh lảnh và tiếng xập xèng của não bạt, một đoàn quân sặc sỡ hiện ra và tiếp tục trẩy đi. Đó là đội lính đi săn của nhà vua, bờm ngựa chủa chúng nhuộm đỏ và mỗi đứa đều mang một con con chim ưng trên vai.
Sau đội lính săn đến bầy ngựa giống của hoàng đế. Những con tuần mã rất hăng, biết khiêu vũ ; một vài con đã thắng sẵn yên cương. Bọn lính ngự lâm và ionisa dắt đoàn ngựa đi.
Đằng sau bọn mã phu đó, những lá cờ đuôi ngựa phấp phới trên đường : ba trăm tên kaputski, tất cả đều đội mũ trắng viền kim tuyến. Chúng là lính thị vệ của xuntan.
Qua đám bụi mù, một đoàn dài lính ionisa thấp thoáng trên đường. Chẳng bảo lâu đã thấy rừng mũ trắng của bọn lính điểm màu đỏ của mũ võ quan, xen lẫn binh phục màu xanh .
- Xuntan còn xa nữa không ? – Gergey hỏi.
- Chắc còn xa lắm.- Tulipan đáp – bọn ionisa ít nhất cũng đến hàng vạn. Sau đó còn đến bọn lính cẩm vệ và đủ các thứ triều thần khác nữa.
- Vậy ta lui ra sau nhấm nháp cái gì đã.
- Hòn lèn che khuất giữa họ và đoàn quân ở phía Nam nhưng trên đoạn đường dốc đổ về hướng bắc, họ vẫn có thể thấy bạt ngàn lính tráng đang trẩy xuống thung lũng.
- Ta muốn ngủ một giấc nữa cũng được. –Tulipan đưa ý kiến và mở cái đẫy ra. Từ trong đẫy, một cái xích xủng xoảng rơi xuống.
- Cái gì thế này? – Gergey ngạc nhiên hỏi. - Đây là những người bạn thân của con đấy. Không có nó chẳng bao giờ con bước chân ra khỏi làng đâu.
Thấy cậu học sinh vẫn ngớ người nhìn y tỏ vẻ không hiểu, y tiếp: - Đây là cái xích của con. Mỗi khi ra khỏi làng con lại lồng vào một bên chân. Như vậy con không sợ bọn Thổ nữa, vì bọn chúng sẽ không bắt mà còn giải thoát cho con. Đến tối con lại tự mở xích trốn về. Bây giờ đã đến lúc nên đeo xích vào. Chìa khóa của nó đây, cậu hãy bỏ vào túi. Nhỡ có việc gì xảy ra, ta sẽ khai là gia nhân của Tơrơc Balin, con là tù binh, cậu là học sinh. Tướng công Balin thuộc phái liên kết với Thổ Nhĩ Kỳ nên chắc chúng sẽ không làm ngặt đâu. Rồi tối đến, con sẽ cứu cậu ra và chúng ta cùng trốn về.

[53] Một tước quan của triều đình Thổ Nhĩ Kỳ, thường để phong cho những kẻ có công trạng, như một loại huân tước. Kẻ được phong tước này đã có quyền cha truyền con nối.
[54] Chữ Batư, có nghĩa như đại hoàng đế, tên gọi vua Batư và Thổ Nhĩ Kỳ.

- Anh mưu trí thật!
- Con cũng nghĩ vậy đấy! Những lúc tỉnh rượu con còn cao mưu hơn cả bu chúng nó nữa cơ.
Bánh mì mới nướng, giò lợn hấp và thịt mỡ ướp cùng một ít ớt xào lần lượt được lôi ra khỏi đẫy. Cậu học sinh ăn thịt giò hấp còn Tulipan vớ lấy tảng thịt mỡ ướp, rắc muối và đặt ớt xào lên.
- Giá tụi này mà trông thấy! – Y nói và hất đầu ra hiệu.
- Thì sao?
- Người Thổ uống được rượu vang, nhưng thịt mỡ thì họ kinh tởm như ta tởm thịt chuột ấy.
Gergey cười. Tulipan rướn lông mày lên và tiếp: - Nhưng chúng nó đâu có biết thịt mỡ ướp kẹp với ớt xào là một món ăn thần tiên đến thế nào! Con cho là Môhamét cũng chưa hề được nếm món ăn này.
- Thế làm dân Hung thích hơn làm dân Thổ à? - Kẻ nào không thích làm dân Hung là ngốc!
Y vuốt bộ ria đen, mềm như tơ và bưng bầu rượu lên tu. Y chia cho cậu học sinh nhưng cậu lắc đầu: - Có lẽ để chốc nữa hẵng.
Cậu thò tay vào túi áo và lôi cái túi nhỏ ra: - Tulipan, anh có biết cái nhẫn này không?
- Không. Nhưng con thấy nó đáng giá bằng cả một con ngựa. Những hạt ti ti này là cái gì đây? Kim cương à?
- Kim cương đấy.
- Vậy thì nên nhìn. Con nghe nhiều người đồn là nhìn vào kim cương thì mắt sẽ sáng ra.
- Anh có đọc được chữ này không? - Sao lại không! Con đã từng là ionisa. Con đã học hết trường huấn luyện ionisa. Và y đọc:
- Ha massallah la hakk ve la kuvvet il a bilah el ah el azim. Tiếng Hung nghĩa là không có chân lý và sức mạnh nào ngoài Chúa Trời thâm nghiêm. Y lại gật đầu:
- Đúng thế thật. Nếu Chúa Trời không muốn, con đã không thể trở thành người Hung. Họ im lặng suy nghĩ. Tulipan lại lên tiếng:
- Rồi cậu sẽ thấy xuntan, thực là một con người cương nghị. Quần thần của ngài lòe loẹt nhưng bản thân ngài chỉ mặc triều phục mỗi khi có lễ lạt hoặc khi tiếp khách. Sau xuntan sẽ đến một rừng cờ lớn, phần nhiều đều là cờ đuôi ngựa. Sau nữa là một trăm lính kèn. Chúng đeo kèn bằng dây chuyền vàng đấy cậu ạ. Sau toán lính kèn đến hai trăm cái trống con, một trăm trống đại và hai trăm não bạt, một trăm xập xoèng và tiêu.
- Chắc tai của xuntan phải tốt lắm mới chịu được cái mớ tạp âm đó suốt ngày.
- Cái âm nhạc ấy thì kinh khủng thật, chỉ khi nào đoàn quân dừng lại nghỉ chúng mới im lặng. Nhưng cái đó cũng cần cho quân Thổ, đặc biệt là khi lâm trận. Nếu không trống khống kèn thì quân Thổ sẽ chẳng đánh đấm gì cả.
- Này, có đúng là chúng nó đào tạo bọn ionisa từ lũ trẻ gia tô giáo không?
- Chả đúng đâu. Có điều quả thật là những đứa trẻ bị cướp về đã trở thành những tên ionisa cừ khôi nhất. Cái bọn không cha không mẹ ấy coi việc ngã xuống giữa trận tiền là vinh dự.
- Hết quân lính sẽ đến cái gì nữa?
- Một bầy khố rách áo ôm. Sau nữa là bọn làm xiếc đi trên dây, bọn làm trò ảo thuật, bọn thầy bói và bọn buôn lậu, những tên rình đón chiến lợi phẩm và buôn bán đủ các thứ tạp nhạp. Rồi cậu còn thấy rất nhiều thùng đựng nước nữa cơ; ít nhất cũng phải năm trăm lạc đà chở nước.
- Thế là hết à? - Chưa. Sau đó còn đến hàng trăm đoàn xigan ốm đói cùng đàn chó hoang. Bọn này sống bằng đồ thừa mứa. Nhưng chỉ ngày mai hoặc ngày kia bọn chúng mới tới đây.

- Và sau nữa? Tulipan nhún vai:
- Quạ.
- ?
- Đủ các loại : diều hâu, quạ đen, quạ khoang. Sau các đoàn quân bao giờ trên trời cũng có cả một bầy đen ngòm. Đôi khi còn đông hơn cả người.
Mặt trời buổi trưa chiếu nóng bức. Cậu học sinh cởi áo ngoài ra. Họ lại nhoi lên đỉnh hòn lèn, rúc vào giữa đám cành lá, nhìn lên những tên ionisa mũ trắng đang trẩy qua bên dưới.
Tulipan điểm tên nhiều đứa trong bọn chúng. - Cái thằng đen đen này cùng học với con trong trường đấy. Ngực nó bị một nhát đâm, bây giờ vẫn còn cái hõm to và sâu đến nỗi nắm tay một đứa bé có thể nhét lọt vào đấy. Còn cái thằng mồ hôi mồ kê nhễ nhại, vừa trật tuyban xuống kia kìa, ít nhất nó cũng đã giết hàng trăm mạng trong cuộc chiến tranh Batư. Trên người nó chưa có vết thương nào, chả biết từ đó tới nay nó đã bị chưa ? Còn cái thằng gầy gầy õng ẹo kia kìa : nó là một tên phóng phi tiêu cừ khôi đấy. Cách hăm lăm bước nó đã có thể phóng ngập kiếm vào ngực địch thủ rồi. Tên nó là Chopken. Ngoài nó ra còn nhiều thằng như thế. Trong trường ionisa có một gò đất ngập cỏ. Chúng nó tập phóng kiếm ở đó. Có đứa tập phóng đến vài nghìn lần trong một ngày.
- Còn tên da đen kia ?
- Ơ này, mày cũng còn sống đấy ư, hở Kétsơkin già?! Nó mới thật là tay bơi cự phách. Ngậm gươm vào mồm, thế là nó vượt qua sông, dù sông rộng đến mấy nó cũng vượt qua như thường.
- Chuyện đó thì người Hung cũng vẫn làm luôn.
- Có thể. Duy thằng này không hề mệt. Nó có thể lặn xuống mò đồng tiền ở dưới đáy nước lên. Xuntan đã có lần giải trí với nó bên bờ sông Đuno đấy. Ngài ném tiền vàng xuống sông và bao nhiêu đứa đã nhảy theo, nhưng thằng này mò được nhiều nhất. Ơ này, thằng già Kalen! Cái đứa mũi khoằm, tay chân hộ pháp kia kìa! Cậu có thấy thanh mã tấu rộng bản, bao nâu nâu đeo bên sườn hắn không? Hai mươi lăm bảng[56] đấy nhé! Trong trận Bengrat, với thanh mã tấu ấy nó đã bổ một nhát vào đầu một người lính Hung mạnh đến nỗi chẳng những đầu anh ta mà cả đầu con ngựa của anh ta nữa cũng bị đứt phăng. Thế mà cả hai đều bọc sắt đấy nhé!
- Và hẳn là lúc đó anh lính Hung đã xuống ngựa nhặt đầu của mình lên.
- Quả thật chuyện ấy thì con không thấy, con chỉ nghe nói thôi. – Tulipan thanh minh.
Bỗng nhiên y giật thót người. - Con nằm mơ chăng? Yumusac.
Mà thật, tên ionisa mắt chột, người Arập, mặt cau có, đang tiến bước về phía họ trên mình một con ngựa chiến thấp, ức nở. Trang phục của hắn sang trọng hơn của những tên khác. Một cái lông đà điểu to tướng phất phơ trên cái mũ trắng có chỏm cao của hắn.
- Nó thật, Trời ạ! – Gergey cũng sửng sốt cả người.
- Thế sao người ta bảo ông mục sư đã treo cổ nó?
- Ta cũng được biết như thế.
- Mục sư không nói về chuyện đó à?
- Không.
- Thật không thể hiểu được. – Tulipan ngây người nhìn theo tên ionisa. Sau đó hai con người ngạc nhiên ấy liếc mắt nhìn nhau dường như mỗi người đều chờ đợi một sự giải thích của người kia, nhưng họ đều im lặng. Khoảng năm phút sau, cậu học sinh mới lên tiếng:
- Nói thật đi, Tulipan, anh không muốn trở lại với chúng nó ư?
- Không đời nào. – Tulipan trả lời một cách dứt khoát – Dù chưa vợ chưa con gì cũng không. Huống hồ vợ con là một mụ đàn bà tốt, còn hai đứa con của con thì dù có đổi lấy tất cả châu báu của Côngxtăngtinốp con cũng không đổi. Thằng nhỏ rất kháu. Còn thằng lớn thì thông minh đến nỗi một ông giáo chủ cũng chưa chắc đã nhiều mưu trí hơn. Hôm nọ nó vừa hỏi con – nó hỏi chứ: “Tại sao ngựa không có sừng hả bố?”.

[55] Như bộ tài chính bây giờ.
[56] 1 bảng bằng 0,453 kg. Hai mươi lăm bảng bằng khoảng 10 kg.

- Họa có người Tácta mới biết! – Gergey bật cười.
Họ không nói gì nữa. Cậu học sinh quan sát đoàn ionisa lũ lượt kéo qua vô tận trên con đường núi với nét mặt mỗi lúc một nghiêm nghị hơn. Không gian đã trở thành một biển bụi. Tiếng lách cách của binh khí, tiếng rồn rập của vó ngựa khiến người ta ù tai choáng óc, thế mà thỉnh thoảng một toán quân nhạc còn réo vang lên trong khúc ngoặt dưới thung lũng.
Cậu học sinh bỗng ngửng phắt đầu lên: - Tulipan này, ngần này người đến đây hẳn không phải là vô cớ.
- Vô cớ thì người ta chẳng bao giờ đi.
- Bọn này muốn chiếm Buđo đây!
- Có thể lắm. – Tulipan thờ ơ đáp. Cậu học sinh tái mặt nhìn y và hỏi:
- Nhỡ tự dưng xuntan bị chết giữa đường thì sao?
- Ngài không chết đâu. - Nhưng nếu nhỡ...
Tulipan nhún vai nói: - Bao giờ ngài cũng đem các hoàng tử đi theo.
- Vậy ông ta là con rồng ba đầu sáu tay.
- Cậu bảo gì cơ? Đáng lẽ trả lời, Gergey lại hỏi: - Anh nghĩ thế nào, chúng nó đi từ đây đến Buđo mất mấy ngày?
- Nếu trời mưa, chúng nó sẽ dừng lại vài ba ngày, cũng có khi hàng tuần. - Nhưng nếu không mưa? - Nắng quá chúng nó cũng nghỉ.
Cậu học sinh bồn chồn gãi cổ. - Vậy thì ta có thể vượt trước chúng nó.
- Cậu bảo gì ạ?
- Ta bảo là nếu bọn này đi Buđo thì hoặc là ta phải đem gia quyến Xexey về đây, hoặc ta phải ở đó bên cạnh họ.
Tiếng ầm ầm của đoàn quân mới tới át hẳn lời họ. Đội ngũ dài dằng dặc của bọn ionisa đã qua hết và đến lượt một đoàn quân cờ vàng, mũ cắm lông đà điểu, trang phục rực rỡ. Một tên hộ pháp tuổi đã trung tuần, dáng dấp đường bệ, cao vượt hẳn đoàn quân. Quân lính mang hai lá cờ trên ngọn có chùm đuôi ngựa dài màu đỏ đi phía trước, cán cờ mạ vàng lấp lánh.
- Đây là xuntan! – Gergey rùng mình thốt lên.
- Không phải đâu. – Tulipan phẩy tay – Đây chỉ là aga của bọn ionisa. Những người lòe loẹt xung quanh ông ta toàn là iaia-basi.
- Iaia-basi là cái quái gì? - Võ quan ionisa.
Một đội quân rực rỡ tiếp theo giữa những hàng kích cán mạ vàng. Hai người trẻ tuổi nét mặt bình thản cưỡi ngựa đi ở giữa, cả hai con ngựa đều màu xám.
- Các hoàng tử của xuntan đấy – Tulipan giải thích với một vẻ kính cẩn – Môhamét và Xelim.
Nhưng liền sau đó y lại nhún vai : - Quỷ tha ma bắt chúng nó đi!
Cả hai hoàng tử đều rám nắng, họ không giống nhau nhưng có vẻ hợp nhau.
- Ơ này, iaia-ôclu Môhamét đi kia kìa!
- Viên pasa tiếng tăm lừng lẫy ấy à ? - Vâng.
Viên pasa râu xám, ánh mắt đường bệ, đi đằng sau các hoàng tử. Phía trước lão, quân lính vác bảy lá cờ trên ngọn có chùm đuôi ngựa. Đầu lão đội một cái tuyban trắng xếp không biết bao nhiêu lớp.

- Ông này là bố thằng Yumusac đấy.
- Vô lý.
- Nhưng mà thật đấy. Lúc nãy một đứa con trai khác của lão cũng vừa đi qua, bêi Arơxơlan.
- Thế Yumusac là cái tên gì ?
Một cái tên thộn. Tulipan trả lời và buồn tình rứt một cọng cỏ đưa vào mồm nhấm.
Một đội quân mang chùy vàng và bạc, đội tuyban cao phát khiếp, đi tiếp đến. Cậu học sinh run rẩy, cậu cảm thấy xuntan sắp đến, cậu khấn:
- Lạy Đức Chúa vạn linh vạn ứng của dân Hung, hãy phù hộ chúng con!
Vô vàn binh khí bằng vàng bằng bạc và những bộ triều phục sặc sỡ, lấp lánh nhấp nhô trước mắt cậu. Cậu phải đưa tay lên che mắt để nhìn rõ hơn.
Tulipan hích vào sườn cậu : - Cậu nhìn kia kìa – giọng của y run run – ngài đã đến kia.
- Người nào ?
- Người có một đạo sĩ đang múa trước mặt ấy.
Đó là một người mặc áo bào màu xám giản dị, cưỡi ngựa đi một mình một hàng. Trước mặt ông ta, một đạo sĩ Hồi giáo đang vừa đi vừa xoay tròn với một tốc độ đều đặn. Đầu đạo sĩ đội một cái mũ bằng lông lạc đà cao đến một cẳng tay rưỡi. Hai tay hắn dang ra, một bàn tay chỉ thiên, một bàn tay chỉ địa. Váy hắn xòe ra như một cái nơm.
- Đạo sĩ quay – Tulipan giải thích.
- Thế mà hắn và con ngựa không bị chóng mặt ?
- Cả hai đều đã quen.
Con ngựa không lúc nào bị vướng chân. Sáu đạo sĩ khác mặc váy trắng đi hai bên để chờ đến lượt thay người đang quay.
- Bảy đạo sĩ này cứ quay tròn như thế trước mặc xuntan từ Côngxtăngtinốp đến Buđo – Tulipan nói như hét vào tai cậu học sinh kìa vì âm thanh hỗn loạn của các thứ kèn, trống, thanh la, não bạt làm họ không thể hiểu nhau bằng cách nào khác nữa.
Xuntan cưỡi một con ngựa Arập thuần giống, tuyệt đẹp. Đằng sau xuntan có hai tên da đen cởi trần vác lọng lông công che cho bậc thiên tử khỏi bị ánh mặt trời thiêu đốt. Tuy nhiên, ở khúc ngoặt trong thung lũng, không trung đã mù mịt và hoàng thượng cũng phải hít bụi như tên lính rách rưởi nhất của ngài mà thôi.
Khi xuntan đi qua dưới hòn lèn, ta có thể thấy thêm hắng mặc áo chẽn bằng vóc đỏ và cái quần ống thụng thắt chẽn ở cổ chân cũng thế. Cái khăn tuyban của hắn màu xanh lá cây. Mặt hắn gầy, má hóp. Dưới cái mũi hẹp, dài, gần như quặp xuống là một bộ ria lưa thưa đã lốm đốm bạc cũng như bộ râu xén ngắn, loăn xoăn ở dưới cằm. Mắt hắn là đôi mắt ốc nhồi.
Gergey đang muốn nhìn kỹ hơn nữa thì bỗng ầm! Một tiếng nổ rung chuyển cả trời đất. Hòn lèn rung lên dưới người họ.
Những con ngựa đứng khựng cả lại. Âm nhạc đứt khúc. Một sự nhốn nháu hoảng loạn. Bụi, đá cuội, những mẩu tay, chân, binh khí và máu từ trên trời rơi xuống như mưa.
Đoàn quân ở phía thung lũng kêu la, nhốn nháo.

- Chết rồi! – Gergey kêu lên và đập hai bàn tay vào nhau. Cậu giương cặp mắt hốt hoảng nhìn trừng trừng xuống thung lũng.
Trong thung lũng, một cột khói đen bốc lên đến tận những đám mấy, mùi thuốc súng khét lẹt sặc sụa cả không trung. - Chuyện gì thế ? – Tulipan khiếp đảm hỏi.
- Chuyện viên tổng binh ionisa không phải là vua xuntan. – Cậu học sinh trả lời, đầu cúi gục xuống.
Tiếp sau tiếng nổ là một phút yên lặng choáng váng.
Rồi ngàn vạn tiếng kêu thét, chửi rủa ầm ĩ nổi lên. Đoàn quân nhốn nháo như một tổ kiến bị châm chọc. Tất cả đều chen nhau đến chỗ cột lửa vừa bốc lên.
Ở đó ngổn ngang xác chết và những tên bị thương. Cả những đứa không ở gần đó lắm cũng hoảng hồn bạt vía. Chúng không hiểu vừa rồi là tiếng gầm của một khẩu thần công mai phục hay chỉ là một xe thuốc súng bị nổ giữa đường.
Nhưng bọn ionisa thì đã biết có kẻ chôn mìn đánh chúng. Chúng ùa vào rừng như một đàn ong bị trêu chọc đi tìm kẻ thù.
Chúng không tìm thấy ai khác ngoài ông mục sư, cậu học sinh và Tulipan. Mục sư đã bất tỉnh nhân sự, máu sùi thành bọt trên môi ; quần áo ông dính đầy vụn gỗ mục. Tiếng nổ đã quật đổ cây lê dại và quăng ông ra khỏi hốc cây.
Xuntan ra lệnh đưa ba người bị bắt đến trước mặt hắn. Hắn xuống ngựa. Quân lính bê đến một cái trống đồng làm ghế ngồi. Một tên quan hầu trải cái áo choàng bằng lụa xanh của y lên làm đệm.
Nhưng xuntan không ngồi. Hắn nhìn Tulipan và hỏi:
- Chúng mày là ai ?
Qua mặt mũi và qua cái xích ở chân Tulipan, xuntan đã nhận ra đó là một tù binh Thổ. Tulipan quỳ xuống trả lời :
- Muôn tâu Đức cha của mọi tín đồ chân giáo, bệ hạ cũng có thể thấy xiềng xích trên chân con đây : con là nô lệ. Đáng lẽ con cũng là ionisa. Tên con là Tulipan.
- Thế thằng nhãi này ?
Cậu học sinh sững sờ cả người, cứ đứng đực ra mà nhìn con người có cặp mắt ốc nhồi, mặt bôi son, mũi bò tót, chúa tể của bao nhiêu triệu người, kẻ đáng lẽ đã phải bay lên xứ bồng lai Thổ Nhĩ Kỳ từ lúc nãy.
- Bẩm, con nuôi của Tơrơc Balin đấy ạ - Tulipan đáp.
- Của con chó Enhinhghi[57] ) ấy à ?
- Tâu hoàng thượng, vâng ạ. Xuntan nhìn sang ông mục sư :
- Và người này ? Hai tên ionisa phải xốc nách mới giữ được mục sư. Đầu ông rũ xuống, máu chảy từ mồm xuống đầy ngực. Không thể biết ông chỉ ngất đi hay đã chết. Tulipan nhìn sang ông mục sư.
Một tên trưởng quan từ phía sau túm lấy tóc của ông và kéo đầu lên để Tulipan nhìn được rõ hơn. Máu từ cằm ông nhỏ giọt xuống, ngực ông phập phồng.
- Con không biết. – Tulipan trả lời.
- Thằng học sinh cũng không biết à?
Gergey lắc đầu. Xuntan nhìn cậu rồi lại quay sang hỏi Tulipan:
- Vụ nổ gì lúc nãy thế? Chúng nó muốn giết ta à?
- Muôn tâu hoàng thượng, con với cậu học sinh này đi hái nấm ở gần đây. Chúng con nghe tiếng quân nhạc, thế là chúng con vội lại xem. Con đây, hạt bụi không xứng đáng dưới chân hoàng thượng, con chỉ chờ hoàng thượng đi qua để kể lên xin được giải thoát.
- Nghĩa là mày không biết gì hết ?
- Xin quỷ thần chứng giám cho con.
- Cởi trói cho nó. – Xuntan ra lệnh – Lấy xích của nó xích vào chân thằng học sinh.
Hắn nhìn sang người mục sư nói tiếp:
- Còn con chó này thì hãy đưa đến cho các ngự y chữa chạy. Ta muốn nghe lời khai của nó.

[57] Tướng Balin thuộc dòng họ Tơrơc ở xứ Enhinhghi.

Sau đó xuntan lại lên ngựa, các hoàng tử đến bên cạnh hắn, cùng đám võ quan và bọn lính ngự lâm hộ tống hắn đến nơi xảy ra vụ nổ. Trong khi bọn Thổ tra xích vào chân mình, cậu học sinh trông thấy chúng nó đặt mục sư nằm ngửa trên mặt đất và lấy nước dội lên mặt, lên ngực ông. Chúng nó rửa sạch máu trên người ông. Một tên Thổ nghiêm nghị, mặc áo choàng màu tro, chốc chốc lại kéo mí mắt của ông lên xem xét. Chúng nó xích xong chân cậu và giải đến chỗ nhốt tù binh. Cậu thiếu niên tái nhợt và đờ đẫn.
Mười lăm phút sau Tulipan cũng tới. Y mặc quần áo xanh, đội mũ trắng, đi ủng đỏ cũng như bọn ionisa. Y nắm tay dứ dứ về phía cậu học sinh và giận dữ thét vào mặt cậu:
- Phen này mày lọt vào tay tao rồi nhé, đồ chó tà giáo! Và y đẩy tên ionisa đang đứng cạnh Gergey đi chỗ khác.
- Thằng này là nô lệ của tớ! Từ trước đến giờ tớ là nô lệ của nó, bây giờ nó là của tớ. Ala vĩ đại thật công bằng.
Tên ionisa kia gật đầu tán đồng và nhường cho Tulipan đứng cạnh Gergey. Cậu tái mặt nhìn Tulipan, y đã thật sự thay lòng đổi dạ rồi chăng? Chưa đầy hai phút sau. Tulipan ngầm ra hiệu bảo cậu đừng lo.
Gergey bị giải đi giữa một đám trẻ con nô lệ mệt mỏi và bụi bặm. Cạnh họ có một hàng ionisa đi áp giải. Sau lưng họ là những xe chở súng thần công lăn ầm ầm trên đường. Có một khẩu to ghê gớm do năm chục đôi bò đực kéo. Đội pháo thủ mặc quần áo đỏ, khoác áo choàng ngắn đi hộ tống.
Với cái nóng như thiêu như đốt, mặt trời hành hạ cả đoàn quân cũng như đám nô lệ. Bụi trắng trên đường cũng nóng bỏng. Một đứa bé lên tám, cứ đi bộ mươi bước lại rên rỉ:
- Uống nước! Nước... Gergey rầu rĩ bảo Tulipan: - Cho nó uống với.
- Không có nước. – Tulipan trả lời bằng tiếng Hung – Cái bình để quên ở đằng ấy mất rồi.
- Nghe không chú bé, không có nước. – Gergey ngoái ra sau bảo thằng bé – Nếu có thì chúng ta đã sẵn lòng cho chú rồi. Cố chịu đến tối vậy.
Hai tay cậu phải thay đổi nhau nâng cái xích lên cho dễ bước, nhưng sức nặng của cái xích mỗi lúc một lớn. Đến lúc xẩm tối, cậu đã cảm thấy như phải đeo hàng tạ trên người.
Bầy trẻ con lúc đó đã được ngồi trên các xe súng và trên lưng lạc đà. Bọn pháo thủ đã nhặt chúng lên vì chúng mệt mỏi quá, cứ vấp ngã dúi dụi.
- Còn xa chỗ nghỉ nữa không? – Gergey hỏi tên lính rách rưới đi bên phải.
- Tên lính trố mắt lên khi hắn nghe Gergey hỏi bằng tiếng Thổ. Hắn đáp cộc lốc: - Không.
Đó là một tên Thổ khổng lồ, tuổi còn trẻ, mặt tròn. Hắn mặc một cái áo cộc tay bằng da đã rách mướp, hai cánh tay trần trụi thò ra ngoài. Thật là những cánh tay hộ pháp! Người khác mà có được bộ đùi như đôi cánh tay này thì cũng đã thích lắm rồi. Khí giới của hắn là hai thanh gươm cong giắt ở thắt lưng. Một cái cán bằng xương nai, cái kia cán bằng xương ống chân bò, một đầu vẫn còn nguyên hai cái u như lúc tạo hóa sinh ra. Nhưng vũ khí chính của hắn là cái giáo dài, mũi dã gỉ, mà hắn vác trên vai. Hắn thuộc bọn lính tạp ngũ, những kẻ ra đi chỉ vì chiến lợi phẩm. Tất cả mọi người đều có quyền sai bảo chúng, nhưng tuân lệnh thì chúng chỉ tuân lệnh chừng nào mà tay nải của chúng chưa được nhồi chặt ních. Cái tay nải của thằng này rất to và còn lép kẹp. Cái tay nải lủng lẳng trên lưng hắn và đó cũng là một vật do hắn tự làm lấy. Cả lông và đầu của con bò đực xưa kia cũng vẫn còn trên tay nải. Cái dấu in hình một vòng tròn chia tư, to bằng bàn tay.
- Mày là dân Thổ à? – Hắn hỏi. - Không. – Cậu học sinh kiêu hãnh đáp – Ta không có dính dáng gì đến lũ người đi cướp bóc cả.
Tên không lồ hoặc không hiểu lời nói châm chọc, hoặc không thuộc loại nhạy cảm, hắn cứ bước những bước dài, đều đặn.
Cậu học sinh lúc đó mới đưa mắt nhìn hắn từ đầu đến chân. Mắt cậu nhìn chòng chọc vào đôi bốt của hắn. Đôi bốt đã mòn, há cả mõm. Bụi trắng trên đường cứ chui tuồn tuột vào chỗ đó, để rồi lại bắn vọt ra ở lỗ thủng đằng sau.

- Mày có biết đọc không? – Một lúc sau tên Thổ lại hỏi. - Có.
- Viết mày cũng biết à ? - Cả viết nữa.
- Thế mà mày không muốn làm dân Thổ ?
- Không.
- Hoài của. – Tên Thổ lắc đầu. - Tại sao ?
- Pasa Xôliman trước kia cũng là người Hung đấy. Ông ta biết đọc, biết viết, bây giờ là pasa.
- Và đánh lại tổ quốc mình.
- Ông ấy đánh nhau vì đức tin chân chính.
- Nếu những điều do bọn giáo sĩ của chúng mày truyền bá là giáo lý chân chính đối với ông ta thì ông ta cứ việc đi đánh nhau ở nơi khác có được không ?
- Ala muốn nơi nào, ông ấy đánh nhau ở nơi ấy.
Họ không nói gì hơn nữa, Tulipan liếc mắt ra hiệu bảo Gergey im lặng. Tên khổng lồ vừa suy nghĩ vừa tiếp tục giẫm bụi bắ vọt ra khỏi đôi bốt.
Đêm đã xuống. Những ngôi sao nhấp nháy hiện ra trên bầu trời. Đứng ở chỗ con đường vòng lên đồi, người ta thấy khoảng sẫm đen của cánh đồng cũng chẳng khác gì một khoảng trời rắc đầy sao đỏ, trong số đó có năm ngôi lớn ở đường viền phía đông sáng hơn hẳn những ngôi khác.
- Đến nơi rồi. – Tên khổng lồ nói. Tuy thế chúng cũng còn phải lên đồi xuống dốc độ mười lăm phút nữa.
Không cần tốn công tìm kiếm lâu la, đội quân nào cũng tìm thấy ngay chỗ ở của mình, người lính nào cũng tìm thấy ngay cái lều của mình. Những ngôi sao đỏ là những đống lửa trú quân, cạnh đó thịt cừu ướp tỏi đang bốc hơi. Năm ngôi sao đỏ lớn nhất là bốn cây đuốc nhựa khổng lồ trước trướng của xuntan và quả cầu to bằng vàng có hình mặt trăng lấp lánh trên trướng ngự.
Đến cuối một đám ruộng hướng dương, tên chưởng cơ pháo binh thổi hai hồi vào cái kèn của hắn. Tất cả đứng lại.
Ở đó những cái lều dựng thành hình chữ U. Đám tù binh được dẫn vào lòng của cái chữ U đó. Tên khổng lồ đưa mũi đánh hơi về phía đám hướng dương và đi vào đó sục sạo. Cậu học sinh lả người xuống cỏ.
Bọn lính đi đi lại lại, làm ầm ĩ xung quanh. Một vài tên Thổ mở những bọc đồ, một số khác chen chúc nhau quanh cái chảo to. Cả trại quân là một cảnh hỗn độn, náo nhiệt.
Gergey tìm Tulipan, nhưng cậu chỉ trông thấy y có một thoáng khi một tên ionisa nói gì đó với y. Tulipan nhún vai và đi theo tên ionisa, qua bên cạnh cái lều màu đỏ sẫm. Chắc hẳn bọn chúng đã dành chỗ cho y trong một cái lều nào đó giữa đám ionisa. Nhưng nếu y bị gọi đi vì chúng đã nghi ngờ khi thấy y cứ muốn ở cạnh đám tù binh thì sao ? Nếu thế thì y không thể nào quay lại được nữa ; cả hai sẽ chịu làm tù binh mãi mãi. Ý nghĩ đó như một tảng băng trườn dọc lưng cậu.
Tất cả bọn lính gác đều được thay phiên. Bọn lính hành doanh đến thay thế chúng. Toàn mặt lạ, những thằng chẳng mảy may chú ý gì đến cậu cả.
Lúc đó bầy lạc đà chở nước cũng đã đến. - Nước đây! Nước đây! – Tiếng gọi của bọn lính chở nước vang lên khắp nơi.
- Quân Thổ tranh nhau đem chậu đất, tù và, mũ, cốc ra hứng nước sông Đuno. Gergey cũng khát, cậu ấn lõm cái mũ dạ và chìa ra dưới vòi nước của tên lính quản lạc đà.
Nước nóng hâm hẩm và cũng chẳng sạch sẽ gì, tuy vậy cậu vẫn uống ừng ực. Cậu bỗng nhớ đến thằng bé khóc đòi nước suốt dọc đường. Cậu nhìn quanh. Cậu thấy một phần những khẩu đại bác trong bóng tối và cả bầy bò đực đang gặm cỏ gần đấy. Bọn pháo thủ nằm ngồi la liệt bên cạnh những khẩu đại bác Nhưng chẳng thấy thằng bé đâu cả. Cậu bèn uống nốt chỗ nước còn lại và vẩy mũ cho ráo rồi lại đội lên đầu.

- Nước ở nhà ngon hơn thế này nhiều, phải không anh ? – Cậu nói với tên lính gác mới, một tên bộ binh có cái cổ dài ngoằng, mặt nhẵn nhụi. Ý chừng cậu muốn lân la làm quen.
- Câm họng! – Hắn quát lên và hất cây giáo một cái. Gergey bắt đầu thấy khốn khổ trong cùm xích.
Khi thoáng trông thấy Yumusac, cậu có cảm giác gần như là vui mừng. Hắn đi cắt đặt bọn lính đến đổi gác, tay cầm thanh gươm đã tuốt trần.
- Yumusac! – Cậu gọi hắn như người ta vẫn chào mừng chỗ quen biết cũ, vì cậu đang muốn thoát khỏi cái cảm giác giày vò của sự cô độc.
Tên Thổ ngoái cổ lại nhìn: người ta gọi hắn ở đâu thế nhỉ ? Từ trong đám tù binh ư? Hắn nhấp nháy mắt nhìn Gergey vẻ ngạc nhiên.
- Mày là đứa nào? Cậu thiếu niên đứng dậy. - Tôi là tù binh, - cậu trả lời, bây giờ đã với giọng miễn cưỡng – Tôi chỉ muốn hỏi là, rằng là … ông thế nào, ông còn sống ư?
- Sao tao lại không sống cơ chứ? – Tên Thổ nhún vai hỏi lại – Vì sao tao lại không sống hả?
Lúc hắn tra gươm vào vỏ, có thể thấy bàn tay trái của hắn đã bị tật. Những ngón tay chụm lại như thể có lúc nào đó hắn đang nhón muối rồi bỗng dưng không làm sao xòe ra được nữa.
- Tôi nghe nói người ta đã treo cổ ông rồi cơ mà.
- Tao ấy à?
- Ông chứ còn ai nữa. Chín năm về trước, một ông mục sư, trong rừng Metsec. Nghe tiếng mục sư, tên Thổ càng trợn tròn mắt ra hơn nữa.
- Ông mục sư ấy đâu rồi? Mày biết gì về ông ta hả? Ông ta đâu rồi? Và hắn túm lấy ngực áo cậu học sinh.
- Có lẽ ông muốn hại ông ta chăng? – Cậu học sinh ấp úng. - Đâu có. – Tên Thổ nói với giọng đã dịu bớt – Tao muốn cảm ơn ông ta thì có, vì ông ta đã không giết tao. Nói đoạn hắn đặt tay lên vai cậu như muốn tỏ cho cậu biết cử chỉ ban nãy cũng chỉ là dấu hiệu thân thiện.
- Thế lúc ấy ông chưa cám ơn à?
- Sự việc xảy ra bất ngờ quá, - Yumusac dang hai tay ra – tao chẳng kịp nghĩ đến việc cám ơn nữa. Tao cứ tưởng ông ta đùa.
- Thế đáng lẽ treo cổ ông lên, ông ta đã thả ông ra? - Ừ, theo đúng cung cách Gia tô giáo. Lúc ấy tao chưa hiểu được điều đó. Từ bấy đến nay tao đã nghe nói theo đạo Gia tô, người ta có thể tha thứ cho kẻ thù.
- Nghĩa là ông muốn làm điều lành cho ông ta?
- Điều tốt lành. Tao không muốn nợ nần về tiền bạc cũng như ơn huệ.
- Vậy thì mục sư cũng ở đây đấy. – Cậu học sinh tin cậy nói.
- Ở đây? Trong trại này ấy à?
- Ở đây. Ông ta là tù binh của Xuntan. Người ta buộc tội cho mục sư đã gây ra vụ nổ hồi chiều ở Metsec.
Yumusac lảo đảo lùi lại. Mắt hắn mở trừng trừng như mắt con rắn khi ngóc đầu lên để mổ con mồi.
- Mày làm sao mà biết ông mục sư ấy ?
- Chúng tôi ở gần nhau. – Cậu học sinh đã thận trọng, trả lời.
- Ông ấy không bao giờ cho mày xem một cái nhẫn à ?
- Có thể ông ấy đã cho xem.
- Một cái nhẫn Thổ, có vừng trăng và những ngôi sao trên mặt. Cậu học sinh lắc đầu.
- Có thể ông ấy đã đưa cho những người khác xem, nhưng với tôi thì không. – Và cậu đút tay vào túi.
Yumusac gãi cằm. Cái lông đà điểu rung rinh trên mũ. Hắn quay người bước đi thẳng. Bọn lính gác lần lượt chào hắn. Sau đó chỉ còn sự chuyển động của những ngọn giáo trong tay bọn lính gác chỉ cho biến hướng hắn đi.
Gergey lại trơ trọi một mình. Cậu lại ngồi xuống cỏ. Chúng nó mang xúp đến cho đám tù binh trong một cái chảo to với những cái thìa gỗ thô kệch. Tên Thổ mang xúp đến đứng ngay bên cạnh trong lúc họ ăn, khi một tên tù binh thì thầm điều gì với người bên cạnh, hắn đá anh ta ngã lộn nhào.
Gergey cũng nếm món xúp. Đó là một món xúp bột mì, không mỡ, không muối. Đó là món ăn ngày hai bữa của tù binh mà Gergey đã nhiều lần nghe nói đến.

Cậu bỏ thìa xuống, quay mặt đi và nằm xuống cỏ. Đám tù binh cũng dần dần ngừng ăn và nằm xuống ngủ thiếp đi. Chỉ một mình Gergey không ngủ. Đôi mắt cậu thỉnh thoảng lại nhòe lệ, giàn giụa ra cả gò má.
Mặt trăng đã lên cao khoảng một cây thương, chiếu sáng những quả cầu mạ vàng có đính chùm đuôi ngựa trên các mái lều, những ngọn giáo và những khẩu đại bác.
Mỗi lúc đi qua bên cạnh, tên lính gác cổ dài lại liếc nhìn cậu. Những cái liếc ấy day dứt Gergey. Cậu thở ra gần như nhẹ nhõm cả người, khi lại thoáng trông thấy bóng dáng đôi vai vạm vỡ của tên Thổ khổng lồ đang đến gần. Hắn đang nhằn một gương hướng dương, tóp tép như con lợn. Hắn không phải là lính gác cũng chẳng phải là lính chính quy, hắn có thể tự do lang thang đến nơi nào hắn thích.
- Bọn lính hạ trại đã bẻ sạch cả rồi. – Hắn phàn nàn với tên cổ dài – Mãi tớ mới tìm được một gương đấy.
- Có khi là bọn vô đạo đã hái hết cũng nên. Cái dân này hễ thấy quân Thổ động tĩnh một tí là đua nhau thu hoạch hết, cả khi mùa chưa chín cũng vậy.
Tên kia đáp lại rồi tiếp tục đi tua quanh đám tù binh. Tên khổng lồ ăn hết hạt của gương hướng dương rồi lại cắn vào cùi, nhưng phải nhổ vội ra.
- Anh không được phát thức ăn à? – Gergey hỏi.
- Có. Nhưng người ta phát cho bọn ionisa trước đã. Bây giờ tao mới đi trận lần đầu tiên.
- Trước đây anh làm gì?
- Mục phu. Quản tượng ở Têhêrăng [58]
- Tên anh là gì?
- Hoxan.
Một tên ionisa khác ngồi gần họ, trong đám cỏ, tay cầm một khúc xương hầm, tay kia đang dùng dao róc thịt. Hắn cũng lên tiếng :
- Chúng tao chỉ gọi là Hoivan thôi, vì nó là đồ bỏ.
- Sao lại là đồ bỏ ? – Cậu học sinh hỏi.
- Vì là... – tên ionisa vừa quẳng khúc xương ra đằng sau vừa trả lời – lúc nào nó cũng mơ thấy nó làm đô đốc ionisa.
Cậu học sinh nằm dài trên thảm cỏ. Cậu mệt rũ người nhưng chỉ nhắm mắt để đấy. Ý nghĩ của cậu đang xoay quanh một điều: trốn bằng cách nào đây.
Cậu rất bực khi thấy Hoivan lại quay lại và ngồi xổm bên cạnh, nhai rau ráu. Hắn vừa kiếm được một khúc xương trong một cái vạc nào đấy.
- Này, đồ ngoại đạo, nếu mày muốn, tao sẽ lấy cả cho mày nữa. – Hắn vừa huých vào đầu gối cậu vừa nói.
- Cám ơn. Tôi không đói.
– Từ khi bị bắt đến giờ mày chưa ăn gì cơ mà.
- Đã bảo là tôi không đói.
Chắc hẳn tên khổng lồ lấy làm lạ khi nghe có người nói là không đói. Hắn lắc đầu :
Tao thì lúc nào cũng đói. Và hắn lại tiếp tục nhai rau ráu.
Cậu học sinh gối đầu lên cánh tay, chăm chú nhìn trăng. Mặt trăng với ánh sáng màu da cam, đã lên cao ở đằng đông, trên các lều, trướng. Đầu của một tên lính gác đứng cách họ chừng ba chục bước đâm ngay vào nửa vừng trăng. Trông hắn như bóng của một giáo chủ đội mũ to, cây giáo trong tay hắn nom như cái cán của vừng trăng.
- Đừng ngủ. – Hoivan nói khẻ. – Tao muốn nói với mày một việc. - Thư thả đến mai cũng được.
- Không. Tao muốn ngay hôm nay cơ. - Thế thì nhanh lên. - Chờ một tí. Để trăng lên sáng hơn hẵng.
Đầu bãi cỏ có tiếng rục rịch và sáu bóng người hiện ra sau bóng những tên lính gác. Những tù binh mới. Năm nam và một nữ.

[58] Thủ đô Irăng ngày nay.

- Hãy dẫn tao đến trước Xuntan! – Một người đàn ông hét lên bằng tiếng Hung với giọng ồm ồm như tiếng gấu – Tao không phải là người Đức! Không được hành hạ tao! Người Thổ bây giờ đâu phải là kẻ thù của người Hung. Sao chúng mày dám hành hạ tao?
Song đám lính không hiểu ông ta. Mỗi khi ông ta đứng lại, chúng cứ đẩy đi. Chúng dẫn những người mới bị bắt đến khoảnh đất bên cạnh Gergey.
Người Hung kia thấy chẳng có ai nghe mình nói, bèn chửi rủa một mình: - Cái bọn dị giáo chó má này không còn trời còn đất nào nữa, vậy mà chúng cứ bô bô lên là bạn của dân Hung. Bạn của các đồ ôn dịch thì có! Sao chúng nó không chết hết cả đi với cái tên hoàng đế đầu trộm đuôi cướp của chúng nó cho rồi!
Trong lúc đó bọn lính lôi người phụ nữ đi về phía đàn bò kéo đại bác. Chị kêu thét cũng vô ích, chúng cứ kéo tuột chị đi. Bốn người đàn ông kia lặng lẽ ngồi xuống cỏ. Đó là những tên lính gác Đức. Một tên mặc áo giáp sáng lấp lánh trên ngực. Đầu hắn chẳng đội gì cả, chỉ có mớ tóc rậm rối bù. Gergey quay sang phía người Hung hỏi:
- Mấy thằng Đức này tháo chạy khỏi Buđo có phải không ?
- Chắc thế. Tôi chỉ vừa mới gặp chúng nó trong ruộng nho ở đây thôi.
Lúc đó Gergey mới thấy người Hung có cái giọng ồm ồm đó chỉ là một người nhỏ nhắn, gầy gò, râu quai nón, không mặc áo khoác. Cậu lại hỏi:
- Tại sao bác lại bị bắt?
- Tôi bị bắt chỉ vì trốn trong một cái nhà kho. Chắc cái bọn ngu độn này cho tôi là quân do thám. Do thám cái đồ quỷ sứ! Tôi là một người thợ đóng giày lương thiện. Không phải nhìn thấy quân Thổ là tôi mừng rồi chứ nói gì đến chuyện đi dò la chúng nó.
- Có lẽ bác ở Buđo đến.
- Ở đấy đến. Phải chi tôi cứ ở nhà lại hóa hay.
- Ở đấy bác có biết ông già Xexey không?
- Lão già tay gỗ ấy à? Tôi biết quá đi chứ.
- Hiện nay ông già làm gì?
- Làm gì à? Đánh nhau.
- Đánh nhau?
- Hẳn chứ lị. Người ta buộc lão lên ngựa rồi cùng tướng công Balin xông vào quân Đức.
- Với một tay ư?
- Với một tay. Thế mà ông lão vẫn cứ xông vào tụi Đức. Lúc họ trở về tôi có trông thấy. Tướng công Balin để ông lão đi cạnh mình và dẫn đến chỗ hoàng hậu.
- Tơrơc Balin?
- Chính ông ấy. Chà chà, cái nhà ông ấy cũng là một người được nuôi bằng sữa rỗng đấy. Ngày nào từ trận địa trở về người ông ấy cũng đẫm máu giặc suốt từ đầu đến chân.
- Nhưng ông già không việc gì chứ?
- Sao lại không việc. – Người thợ giày cười – chúng nó đã chặt đứt cánh tay gỗ của ông lão.
- Bác có biết cô con gái của ông già không? – Cậu học sinh trẻ rụt rè hỏi.
- Sao tôi lại không biết. Tôi vừa khâu cho cô ta một đôi giày cách đây hai tuần. Bằng gấm vàng, ống ngắm, dây kim tuyến. Các cô tiểu thư bây giờ có tiền đều đi giày như thế cả.

- Cô ấy đẹp đấy chứ nhỉ.
- Cũng kháu. Bác im lặng một lát rồi lại bứt râu:
- Cầu cho Chúa Trời đừng có ở với chúng nó nữa. - Bác nói, giọng bỗng đổi hẳn đi – Chúng nó phải trả lại cái áo khoác cho tôi chứ!
- Bác ở Buđo đi hôm nào?
- Ba hôm nay rồi. Nhưng giá tôi đừng bỏ đi có phải hơn không. Dù ở đó có xảy ra chuyện gì đi nữa, số phận tôi cũng không thể tồi tệ hơn thế này được. Mà cái bọn Thổ thật chó má. Ở thành Nanđôphejê chúng đã từng hứa sẽ không hành hạ ai cả, thế mà rồi chúng đã làm cỏ cả thành, không phải thế ư?
- Chẳng lẽ bác lại nghĩ Buđo cũng sẽ rơi vào tay quân Thổ ư?
- Chắc hẳn đi rồi. Nếu không tôi đã chẳng bỏ mà di. Ngay từ trước khi xảy ra đánh nhau với bọn Đức, tôi đã gửi cả gia đình lên Sôprôn [59], chỗ bà chúng nó. Tôi không đi vì lúc đó tôi đang kiếm được nhiều tiền lắm. Cậu phải biết, các ngài quý tộc mỗi khi đến Buđo, việc đầu tiên của họ là đi thửa một đôi ủng mới. Tôi đã đóng cho cả tướng công Tơrơc Balin, cả quan lớn Vebơxi. Rồi lại còn đức ông Perênhi nữa chứ! Bác thợ giày không thể nói hết những điều muốn nói vì Hoivan đã túm lấy cổ áo bác mà xách bổng lên như người ta xách một con mèo. Hắn quẳng bác ra xa chừng mươi bước. Bác thợ giày rơi huỵch xuống cỏ. Hoivan ngồi vào chỗ bác ta và hỏi Gergey:
- Mày nói là mày biết đọc, biết viết, vậy tao cho mày xem cái này. Hắn chùi cả mười ngón tay vào cái quần thụng rồi rút ở sau lưng ra một cái ống bằng da bò trăng trắng. Hắn lại chùi tay vào lớp lông bò một lần nữa rồi rút từ trong ống ra một cuộn giấy gập cẩn thận.
- Mày xem đây. – Hắn nói – Tao đã tìm thấy những tờ giấy này trong áo choàng của một ông đạo sĩ tử trận. Ông ta bị một vét thương ở mạng sườn. Chúng nó đã đâm hoặc bắn vào ông ta. Nhưng đằng nào cũng thế. Trong túi ông ta còn có ba mươi sáu đồng tiền vàng nữa. Số tiền đó cũng nằm trong hầu bao của tao đây. Nếu mày nói cho tao biết những tờ giấy này viết cái gì thì mày sẽ được hai đồng tiền vàng. Nếu mày không nói tao sẽ nện mày chết tươi.
Ánh trăng rất sáng. Xung quanh mọi người đều đã ngủ. Bác thợ giày cũng nằm co ro trên thảm cỏ và cố đi tìm trong giấc mơ một niềm an ủi.
Cậu học sinh mở cuộn giấy. Đó là những mảnh giấy chỉ lớn bằng bàn tay một, vẽ đủ các thứ hình tứ giác, ngũ giác, lục giác.
- Tôi nhìn không được rõ, - Cậu nói – Chữ viết nhỏ quá, trăng không đủ sáng.
Tên Thổ đứng dậy đi lại chỗ đống lửa lấy một cành khô to bằng bắp tay đang chạy lem lém. Hắn soi cho cậu đọc. Cậu trầm ngâm xem kỹ chữ viết và các hình vẽ. Lửa rọi nóng cả mặt nhưng cậu chẳng hề cảm thấy.
Cậu chợt ngửng đầu lên hỏi tên Thổ: - Anh đã đưa cho ai xem những tờ giấy này chưa?
-Tao đã có đưa nhưng chưa ai đọc được.
Lửa ở cành cây phụt tắt, tên Thổ vứt xuống đất.
- Tôi không cần tiền của anh đâu. – Cậu học sinh nói – Quả đấm của anh tôi cũng cóc sợ, vì tôi là tù binh của xuntan. Nếu anh đánh chết tôi, anh sẽ phải tính nợ với xuntan. Nhưng nếu anh muốn tôi giải cho biết những điều viết trong này thì anh phải giúp tôi một việc.

- Việc gì?
- Những tờ giấy này rất quý đối với anh, vì đó là của một ông đạo sĩ rất thánh. Thật trăm nghìn may mắn cho anh là đã đứa tôi xem, bởi vì bất cứ tên Thổ nào cũng sẽ có thể cướp của anh. Nhưng được rồi, tôi sẽ giải nghĩa cho anh nếu anh đến chỗ ông mục sư gây ra vụ nổ lúc chiều, hoặc nếu không phải ông ta gây ra thì ít nhất cũng là bị người ta tìm thấy ở chỗ đó.
- Chắc chắn là ông ta gây ra.
- Thôi được, đằng nào cũng thế. Anh hãy đến xem thử ông ta còn sống hay không?
Tên Thổ sờ cằm và nhìn Gergey vẻ suy nghĩ.
- Trong lúc anh đi đến đằng ấy tôi sẽ xem xét kỹ lại các giấy tờ của anh. – Cậu học sinh giục hắn – Bây giờ không cần soi lửa nữa, trăng đã đủ sáng rồi.
Và cậu lại đắm mình vào việc quan sát các hình vẽ. Đó là bản đồ của thành trì Hung. Nét vẽ bằng kẽm.
Đôi chỗ có tẩy xóa. Trên một hình vẽ có một dấu X và một dấu O nổi bật. Bên lề tờ giấy có chữ tiếng Latinh: X là phần yếu nhất của thành. O là chỗ thích hợp để đào đường ngầm.
Đôi chỗ dấu O này còn được nối thêm một mũi tên. Cậu học sinh cay đắng lắc đầu. Những bản đồ do thám đang nằm trong tay cậu. Bản đồ của hơn ba chục thành trì trên đất nước Hung.
Làm gì bây giờ? Đánh cắp ư? Không thể được! Đốt đi ư?
Tên Thổ sẽ bóp chết cậu ngay. Cậu cầm những mảnh giấy trong tay, tái người đi vì xúc động. Chợt nhớ ra, cậu thò tay vào túi áo lấy ra một mẩu kẽm. Cậu xóa dấu X và O trên tất cả các bản đồ rồi vẽ vào những chỗ khác. Đó là tất cả những gì cậu có thể làm được. Tên Thổ vẫn chưa về. Cậu lại xem lượt nữa cái bản đồ cuối cùng. Đó là bản đồ thành Eghe, trông như một con nhái cụt cả bốn chân. Bản đồ này thu hút sự chú ý của cậu vì cậu thấy trên đó có bốn đường ngầm, giữa các đường ngầm có nhiều phòng và một bể nước hình bốn cạnh. Một công trình đặc sắc biết bao! Hình như những người xây dựng đã tính đến cả khả năng phải tiếp tục cuộc chiến đấu trong lòng đất và nếu ở đó cũng thất bại, họ sẽ rút ra khỏi thành theo bốn đường ngầm, trong khi đó bọn địch đuổi theo sẽ chết đuối trong bể nước. Cậu nhìn lên xem tên Thổ đã quay lại chưa?
Hắn đã quay lại. Hắn đi như một cái bóng khổng lồ bên cạnh các khẩu đại bác.
Gergey vội vàng vo tròn cái bản đồ đó và đút vào túi áo ngực. Cậu dùng ngón tay chọc thủng một lỗ trong túi cho nó rơi vào trong lớp vải lót. Sau đó cậu lại cúi xuống các bản đồ đang trải trên đùi.
Tên Thổ đến ngồi xổm xuống bên cạnh và nói: - Ông mục sư vấn còn sống, họ bảo là không thể sống đến sáng mai được.
- Anh có trông thấy không?
- Có. Tất cả các thầy thuốc đều ngồi quanh lều. Ông ta nằm trên giường lót nệm và thở khò khè như một con ngựa bị đâm thủng bụng ấy.
Gergey đưa tay lên che mặt.
- Mày là đồng đảng của nó. – Tên Thổ giật mình nói.
- Thì đã sao? Hạnh vận của anh đang nằm trong tay tôi.
Tên Thổ nhấp nháy mắt và trở lại hiền lành ngay.
- Những tờ giấy ấy viết điều may à?
- Không phải tờ giấy mà là điều bí mật của nó. Nhưng chỉ đối với người Thổ thôi.
Cậu nói và đưa trả những tờ giấy.
- Mày nói đi chứ. – Tên khổng lồ thầm thì – Tao đã làm xong điều mày muốn rồi.

- Nhưng anh còn phải giải thoát cho tôi nữa cơ.
- Hô hô!
- Điều bí mật này đối với anh còn đáng giá hơn thế.
- Tao sẽ nhờ người khác.
- Người Thổ nó sẽ lấy của anh. Còn người Gia tô giáo? Bao giờ anh mới gặp lại được người Gia tô giáo biết cả tiếng Latinh, cả tiếng Thổ và lại là người mà anh có thể phục dịch một việc gì khiến người đó phải đáp lại bằng cách mở chiếc khóa vận hạnh cho anh!
Tên Thổ túm lấy cổ cậu học sinh:
- Nếu mày không nói tao sẽ bóp chết mày.
- Tôi sẽ kêu lên rằng nơi anh có một thánh ân.
Cậu không thể nói hơn nữa, những ngón tay hộ pháp của tên Thổ xiết chặt vào cổ cậu như những vòng sắt. Cậu ngạt thở.
Nhưng tên Thổ không muốn bóp chết cậu. Như thế phỏng hắn được lợi lộc gì? Nếu bóp chết cậu học sinh, biết đâu hắn chẳng bóp chết luôn cả vận đỏ? Và Hoivan đi trận đâu phải để giơ đầu cho người ta choảng. Như tất cả những tên lính trơn, hắn cũng muốn trở thành quan lớn. Những ngón tay của hắn nới ra trên cổ cậu học sinh.
- Được rồi. – Hắn nói, mặt sa sầm – Nếu mày kéo tao vào chuyện lôi thôi, lúc đó tao sẽ quật chết mày cũng chưa muộn. Mày bảo tao làm sao mà giải thoát cho mày được?
Cậu học sinh chưa thể trả lời ngay được. Cậu phải thở một chút đã. - Trước hết – cậu hổn hển nói – anh cưa cái cùm ở chân tôi đi.
Tên khổng lồ nhếch mép cười, vẻ khinh thường. Hắn nhìn quanh rồi thò bàn tay hộ pháp nắm lấy cái cùm. Hắn chỉ bóp hai cái, cái cùm đã khe khẽ kêu lên, vỡ và rơi xuống cỏ.
- Gì nữa? – Hắn hỏi tiếp với đôi mắt tò mò. - Anh kiếm cho tôi áo choàng và mũ xpahi[60].
- Cái ấy thì gay rồi đấy.
- Anh lấy của một đứa nào đang ngủ ấy.
Tên Thổ gãi cổ.
- Thế vẫn chưa hết đâu, - cậu học sinh nói tiếp – anh còn phải kiếm ngựa nữa, với một thứ binh khí gì đó. Bất kể thứ gì, tôi không kén.
- Nếu tao không tìm ra, tao sẽ cho mày một thanh gươm của tao, cái nhỏ này này.
- Được.
Tên Thổ nhìn quanh. Khắp nơi đều là người ngủ chỉ còn những tên lính gác đi đi lại lại như những cái bóng lặng lẽ. Tên cổ dài đứng cách đó chừng hai chục bước. Cây dáo của hắn cắm xuống đất. Hắn đứng tựa người vào cán giáo.
- Mày cứ chờ đây. – Tên khổng lồ bảo. Hắn đứng dậy và lủi đi, khuất vào giữa các lều trại.
Gergey ngả lưng xuống cỏ làm như mình cũng ngủ, nhưng cậu không để cho mình chìm vào giấc ngủ, dù mỏi mệt đến đâu chăng nữa. Chốc chốc cậu lại nhìn lên trời xem mặt trăng đã đến chỗ đám mây xám hình cái bè đang chậm chạp lan ra giữa đỉnh trời kia chưa. (Nếu chúng gặp nhau, bóng tối thuận lợi sẽ phủ lên mặt đất). Mặt khác cậu chú ý đến tên ionisa cổ dài, cục cằn, đang đứng như một con diều hâu trụi cổ bị giam cầm. Chắc hắn đang ngủ đứng. Những người lính đã hành quân suốt ngày, khi đứng cũng ngủ được.
Đêm khuya mát dịu, không khi khẽ lay động vì tiếng ngáy của hàng trăm ngàn người. Dường như chính quả đất đang rù với một giọng trầm và đơn điệu như con mèo rù lúc nằm co. Chỉ thỉnh thoảng mới có một tiếng lính gác vang lên hoặc tiếng sột soạt khe khẽ của đàn ngựa đang gặm cỏ.

[59] Thành phố ở Tây bắc nước Hung, giáp biên giới Hung – Áo ngày nay.
[60] Lính phiêu kỵ Thổ.

Dần dần Gergey buồn ngủ thiếp đi. Mỏi mệt và lo lắng đã làm cậu rã rời. Cậu cố chống lại cái không khí nặng nề của giấc ngủ đang đè nặng lên toàn trại quân. Cậu gắng gượng. Nhưng cuối cùng, mắt cậu cũng khép lại. Và đây, cậu thấy mình đang ở nơi vừa ra đi: trong phòng học ở lâu đài cổ của thành Sômôdơ, bên cạnh hai con trai của Tơrơc Balin.
Họ ngồi bên một cái bàn lớn bằng gỗ sồi không chạm trổ gì cả. Đối diện với họ, mục sư Gabô cúi mình trên một quyển sách bìa da to tướng. Bên trái là một cửa sổ, mặt trời chiếu qua những tấm knhí tròn, rải những tia nắng lên góc bàn. Trên twòng có hai cái bản đồ to tướng. Một cái là bản đồ nước Hung, một cái là bản đồ ba đại lục. (Hồi đó các nhà bác học chưa vẽ lục địa của Côlumbô , chỉ mới bắt đầu có tin đồn đại là Bồ Đào Nha đã tìm ra một miền đất mới. Nhưng có gì thật trong tin đồn đó hay không thì chưa ai biết. Còn Châu Úc thì chưa một ai mơ tới).
Trên bản đồ nước Hung, mỗi thành trì được đánh dấu bằng hình một cái lều, nơi nào có rừng người ta vẽ hình cây cối. Đó là những bản đồ tốt. Người không biết đọc cũng hiểu được. Thời đó trong hàng các quan lại có tước hiệu hẳn hoi cũng khối người không biết đọc biết viết. Mà biết làm gì cơ chứ? Chẳng phải đã có các tay thư ký để viết, hoặc khi có thư đến, để đọc thay cho các quan đó hay sao?
Mục sư ngẩng đầu lên nói: - Bắt đầu từ hôm nay chúng ta sẽ không học cú pháp, địa dư, sử ký, vạn vật nữa, chỉ học tiếng Thổ cả tiếng Đức thôi. Về hóa học cũng chỉ học cách chế thuốc súng.
Tơrơc Iontsi nhấn cái bút lông ngỗng vào nghiên mực và nói: - Thưa thầy, học thế chỉ phí thì giờ thôi, vì chúng con đã có thể nói chuyện với bất cứ một tên tù binh Thổ nào. Còn đối với bọn Đức thì cha con đã quay lưng lại rồi.
Cậu bé Pheri lên mười hất nhẹ mớ tóc màu hạt dẻ rủ đến ngang vai ra đằng sau, nói chen vào:
- Hóa học cũng làm gì nữa ạ? Cha con đã có bao nhiêu là thuốc súng, không bao giờ hết được!
- Hô hô, công tử ơi! – Mục sư nhoẻn cười – ngay cả đọc cậu cũng còn chưa thạo nữa là. Hôm qua cậu còn đọc Xixerô [61] thành Kikerô.
Bóng dáng hùng dũng của Tơrơc Balin hiện ra trên ngưỡng cửa. Ông mặc cái áo chẽn bằng nhung xanh mà vua Gianôt trong phút lâm chung để lại cho ông, lưng đeo thanh kiếm nhỏ hình cong mà ông chỉ thường đeo vào dịp lễ.
- Nhà có khách đấy. – Ông nói với mục sư rồi quay sang bảo các con – Các con đi thay quần áo đi rồi xuống dưới nhà nhé!
Ông vuốt tóc Pheri rồi đi ra.
Trong sân có một cỗ xe ngựa to, bánh bịt vành sắt kiểu Viên[62] . Bên cạnh là một người Đức với tên đầy tớ. Họ đang bê những bộ áo giáp sáng loáng ra khỏi xe và giao cho đám tù binh Thổ. Bọn này treo các bộ giáp lên những cái cọc trong vườn. Bên cạnh cỗ xe còn có bốn nhà quý tộc sang trọng đứng với tướng công Balin. Người ta giới thiệu mấy chú bé với họ. Trong bốn người đó có một anh thanh niên da nâu, người thấp, mắt sáng, mũi ngắn. Chàng bế chú bé Pheri lên và hôn chú.
- Cháu còn nhớ chú là ai nữa không?
- Chú Miklôt – bé Pheri trả lời.
- Thế còn họ?
Pheri vừa nghĩ vừa nhìn bộ râu đen mềm mại của chú Miklôt. Iontsi nói thay em:
- Zirinhi… - Không phải Zirinhi con ạ - cha chú sửa lại – Zorinhi[63].
Tất cả những chuyện đó đã có lần xảy ra. Đôi khi chúng ta vẫn nằm mơ thấy những việc đã qua một cách rõ ràng, với những tình tiết không thay đổi mấy. Gergey tiếp tục mơ thấy tất cả mọi chuyện trong ngày hôm đó.

[61] Nhà hùng biện của La Mã, tên viết là Cicero nên dễ đọc nhầm là Kikerô.
[62] Thủ đô nước Áo ngày nay, hồi đó là kinh đô của các triều vua thuộc họ Hápxbua.
[63] Zrinyi Miklós (1508 – 1566): một dũng tướng của Hung trong cuộc chiến tranh chống Thổ: đây là Zơrinhi Miklôt cố, “người anh hùng thành Xiget”. Về sau chắt của ông là Zơrinhi Miklôt, vừa làm tướng vừa là nhà chính trị có tên tuổi.

Khi sáu tấm giáp hộ tâm đã treo trên các cọc, các vị tướng lấy súng ra bắn. Một tấm bị đạn xuyên thủng, họ lại trả lại cho người lái buôn thành Viên. Những tấm khác chỉ bị đạn ăn móp vào thôi thì họ mua và chia nhau. Trời đã tối. Họ ngồi vào bàn ăn. Phu nhân Tơrơc ngồi ở đầu bàn, tướng công Balin ngồi ở cuối bàn. Giữa bữa ăn, các vị khách vặn hỏi các chú bé về các môn học.
Đặc biệt họ hỏi về kinh thánh và vè môn catê[64] .Tơrơc lặng lẽ mỉm cười nghe các câu hỏi hiền lành ấy một chốc, sau đó ông lắc đầu:
- Các ngài nghĩ rằng con tôi chỉ học catê thôi ư? Iontsi, con hãy nói xem, người ta đúc đại bác như thế nào?
- Thứ mấy tấn, thưa cha?
- Thứ mười tấn ấy.
- Muốn đúc đại bác mười tấn – chú bé đứng dậy bắt đầu – cần phải có chín tấn đồng và một tấn chì, nhưng khi cần, chuông nhà thờ cũng có thể dùng được và khi đó không cần đến chì nữa. Khi đã có đủ vật liệu, ta đào một cái hố sâu bằng chiều dài khẩu đại bác mà ta định đúc. Trước hết ta phải nhào một cái lõi bằng đất sét tinh và dẻo. Ta trộn dây bấc vào đất sét và cầm một thanh sắt vào chính giữa.
- Thanh sắt để làm gì? – Tướng công Balin hỏi.
- Để cho lõi đất sét có thể đứng được, nếu không nó sẽ đổ hoặc cong đi. Rồi chú giương đôi mắt thông minh nhìn cha và tiếp:
- Phải nhồi đất sét cho đến lúc quánh lại và trộn dây bấc vào cho vừa phải. Đôi khi phải nhồi liền suốt hai ngày không nghỉ. Khi đã xong, ta đặt vào giữa hố và dọi cho nó đứng thật thẳng. Xong rồi người thợ đúc phải nhồi cái ống bọc ngoài cũng bằng đất sét tinh và làm kỹ như thế để đặt cẩn thận ra ngoài cái lõi đất sét. Bốn bề đều phải chứa một khoảng cách độ năm đốt ngón tay, nhưng nếu sẵn đồng thì đại bác có thể dầy hơn nữa cũng được. Khi lớp vỏ cũng đã xong, người ta chất đá và những cọc chống bằng sắt xung quanh cái vỏ đất sét, hai bên đào hai hố to chất đầy củi và đồng. Xong rồi là...
- Con quên mất cái gì rồi.
- Chì. – Chú bé Pheri nói leo vào.
- Thì con đang định nói. – Iontri đáp – Người ta chặt chì bỏ vào xong rồi đốt suốt đêm cho đến khi đồng chảy.
- Anh chưa nói cái lò phải to như thế nào. – Cậu em lại nói.
- Nghĩa là to và dày. Ai có trí khôn thì phải biết chứ.
Các vị khách bật cười. Iontsi phụng phịu ngồi xuống, quắc mắt nhìn em và lẩm bẩm:
- Đợi đấy, rồi ta sẽ thanh toán với nhau.

[64] Catê (chữ Hy-lạp: catechizmus) nghĩa là môn học chuyên giải thích các giáo lý của tôn giáo.
[65] Tinôdi Sebestyén (khoảng 1505-1556): ca công nổi tiếng nhất của Hung thế kỷ XVI. Đã sáng tác nhiều thơ, ca, nhạc theo nhiều thể tài, nhưng những tác phẩm quan trọng nhất của ông đều nói về những cuộc chiến đấu chống bọn xâm lược Thổ. Từng là môn khách của nhiều gia đình quý tộc. Sebơc là tên gọi thân mật của Sebetchẽn.

- Phải đấy, bác Tinôđi tốt bụng ạ. Bác hát cho chúng tôi nghe một cái gì hay hay đi.
Tinôđi Sebetchên đứng dậy đi về phía góc phòng lấy cây đàn kôbô [66]. Tướng Balin bảo các con:
- Được rồi, các con có thể nghe hết một bài, nhưng sau đó ta sẽ thổi kèn ngủ đấy nhé. Tinôđi đẩy lùi ghế ra phía sau một chút và lướt những ngón tay trên năm dây đàn kôbô.
- Tôi hát bài gì bây giờ? - Bài gì mới nhất ấy, bài mà bác vừa làm xong tuần trước ấy.
- Bài Môhát[67] ấy à? - Bài ấy, nếu các vị khác của ta không có ý muốn gì khác.
- Không, không. – Các vị khác đều nói – Cứ cho chúng tôi nghe bài hát mới nhất.
Gian phòng im lặng. Các gia nhân gạt tàn những cây nến trên bàn rồi ngồi vào xó cửa. Tinôđi dạo thử các dây đàn một lần nữa. Bác tợp thêm một ngụm rượu trong cái cốc bạc trước mặt rồi bắt đầu ca với một giọng nam trầm dịu dàng:

Tôi bắt chước sầu lang của nước Hung.
Khóc cánh đồng đẫm máu trận Môhát.
Bao vạn đời trai lìa rơi tan nát.
Và đau buồn, dân tộc mất quân vương.

Trong tiếng hát của bác có một cái gì khác thường. Nó giống lời kể chuyện hơn là hát. Đôi khi bác hát hết một câu, còn câu sau đó bác chỉ đọc và nhường âm điệu cho cây đàn. Đôi khi bác chỉ hát câu sau cùng của câu thơ cuối đoạn.
Trong lúc hát, đôi mắt bác đắm chìm vào khoảng không, hình như bác chỉ còn biết đến mỗi mình bác ở trong phòng và chỉ hát cho mình bác.
Những câu thơ mộc mạc của bác, như mục sư Gabô đã có lần nhận xét, tuy người khác đọc thì thấy trúc trắc và không nghệ thuật lắm, nhưng trên môi bác chúng ngân lên tuyệt hay, rung động cả lòng người. Mỗi tiếng nở ra trên môi bác đều mang ý nghĩa đầy hình tượng. Nếu bác ngâm: tang tóc tức thì tất cả đều tối sầm trước mắt người nghe. Khi bác đọc: chiến đấu, người ta thấy cảnh xô xát chém giết. Nếu bác nói: Thượng đế, tất cả mọi người đều cảm thấy ánh hào quang tỏa trên đầu.
Ngay từ đoạn thơ đầu, các vị khác đang tì khuỷu lên bàn đã lấy tay che mắt, mắt Tơrơc Balin cũng rơm rớm lệ. Ông đã từng chiến đấu ở Môhát bên cạnh nhà vua giữa các đội vệ binh. Chỉ có bốn nghìn người chứng kiến trận đánh còn sống sót và một cảm giác suy nhược, tiêu vong đã làm toàn thể nước Hung nản chí – khăn tang dường như chập chờn trên khắp đất nước. Tinôđi hát kể lại diễn biến của trận đánh và những người có mặt đều buồn rầu chăm chú lắng nghe. Khi đến những đoạn kể các hành động anh hùng, mắt họ sáng lên, những tên quen thuộc làm họ ứa lệ.
Cuối cùng Tinôđi tới đoạn kết và tiếng hát của bác giống như tiếng thở dài:

Bên Môhát, đồng không ai cắt cỏ,
Mộ địa đây lớn nhất cả hoàn cầu;
Khăn liệm đó phủ lên toàn dân tộc…
Đất nước này còn sinh phục nữa đâu!

[66] Một loại đàn cổ có hình dạng hơi giống đàn ghita.
[67] Môhat: huyện lỵ của huyện Môhat, thuộc tỉnh Boronho, nằm bên bờ sông Đuno, ở phía nam, gần biên giới Hung – Nam Tư ngày nay. Tại đây ngày 29-8-1526 đã xảy ra một trong những trận đánh có tầm quan trọng lớn nhất trong cuộc chiến tranh kéo dài ba thế kỷ (XIV- XVII) chống bọn xâm lược Thổ Nhĩ Kỳ. Trong trận này quân đội Hung bị đại bại, đạo quân hai vạn rưỡi người bị tiêu diệt, vua Loiôt đệ nhị cũng tử trận trong khi tháo chạy.

- Còn sinh phục! – Zơrinhi vỗ tay lên bao gươm, kêu lên, rồi ông giơ tay phải lên nói – Xin hãy thề một lời thiêng liêng, thưa các vị, rằng ta sẽ hiến dâng tất cả mọi lo nghĩ của đời ta để mưu đồ gây dựng lại đất nước. Chừng nào quân Thổ còn chiếm một tấc đất của tổ tiên, chúng ta còn chưa ngủ trên nệm gối!
- Thế còn giặc Đức? – Tơrơc Balin cay đắng đáp lại – Hai mươi bốn nghìn người hung lại bỏ mạng để cho giặc Đức ăn trên ngồi chốc ta à? Quân cẩu trệ! Bọn ngoại đạo [68] lương thiện còn một trăm lần hơn quân Đức tráo trở.
- Ông nhạc của bác cũng là người Đức đấy thôi. –Zơrinhi bừng bừng cãi lại – Người Đức dù sao vẫn là người Gia tô giáo. Một ông già xua tay để làm dịu tình thế:
- Sự thật là ở chỗ người Hung ta không được chinh chiến ít nhất năm mươi năm nữa. Chúng ta cần sinh sôi nảy nở trước khi chiến đấu.
- Cám ơn. – Zơrinhi đập xuống bàn – Tôi không muốn nằm dài trong giường đến năm chục năm. Và chú đứng dậy khỏi bàn, thanh gươm kêu lách cách.
Tiếng lách cách làm Gergey mở mắt ra và ngạc nhiên thấy rằng không phải cậu đang ngồi bên bàn ăn nhà Bơrơc Balin mà đang nằm dưới bầu trời sao, đứng trước mặt cậu không phải là Zơrinhi mà là tên Thổ vạm vỡ.
Đó là Hoivan. Hắn đá vào chân cậu để đánh thức. - Quần áo đây.
Hắn ném áo choàng và tuyban xuống trước mặt cậu và nói tiếp: - Ngựa thì rồi dọc đường ta sẽ kiếm.
Cậu học sinh khoác áo và đội tuyban lên đầu. Cả hai đều hơi rộng, nhưng cậu vẫn thấy mừng hơn là được tặng một bộ quần áo của ông hoàng. Tên khổng lồ lại cúi xuống bóp vỡ nốt cái cùm kia trên chân cậu học sinh rồi hắn đi trước, về phía bắc. Cậu học sinh thấy cái áo choàng dài quá. Cậu phải kéo lên và buộc ngang sườn. Cậu bước nhanh bên cạnh tên khổng lồ. Bên trong và phía trước các lều, người nằm ngủ ngổn ngang. Trước một cái lều mà trên nóc có quả thao đồng và cờ đuôi ngựa, có lính gác, nhưng chúng cũng đã ngủ cả. Trại quân dường như dài vô tận. Dường như cả thế giới đều chỉ toàn trại lính. Họ đến một nơi có rất nhiều lạc đà. Ở đó lều trại đã thưa hơn. Người ngủ lăn lóc trên cỏ. Hoivan dừng lại trước một cái lều có và một mảnh vải xanh.
- Ông già ơi! – Hắn gọi với vào – Dậy, dậy!
Một ông già thấp bé chui ra khỏi lều, đầu lão hói bóng, râu dài và trắng. Lão mặc một cái áo ngủ dài đến đầu gối, chân đi đất.
- Cái gì thế? – Lão giật mình hỏi – Mày đấy hở, Hoivan?
- Tôi đây. Một tuần trước tôi có mặc cả con ngựa xám của lão. – Và hắn chỉ một con ngựa to kềnh càng đang gặm cỏ giữa bầy lạc đà, nói tiếp: - Lão bán như giá tôi trả chứ?
- Vì thế mà mày đánh thức tao dậy đấy hử? Hai mươi gurut, như tao đã bảo.
Tên Thổ móc thắt lưng lấy tiền bạc. Trước tiên hắn đếm vào lòng bàn tay trái, sau lại đếm sang lòng bàn tay phải, cuối cùng hắn lại đếm lượt nữa vào tay lão lái buôn.
- Cựa giày cũng cần. – Cậu học sinh nói bằng tiếng Thổ trong khi lão đi cởi ngựa.
- Lão thêm cho một đôi cựa giày. – Hoivan bảo lão. - Mai hẵng.
- Ngay bây giờ cơ. Lão lái quay vào trong lều. Lão sờ soạng lủng củng trong tối rồi mang ra một chiếc cựa giày đã gỉ.
Cũng trong lúc đó, Yumusac đi đến các lều bệnh. Hắn hỏi một tên lính gác: - Đứa nào là tên tù binh hôm nay đã định ám sát Đại hoàng đế?
Tên lính gác chỉ một cái lều trắng.

[68] Chỉ người Thổ.

Trước lều, năm lão già đội tuyban trắng, mặc caphơtan[69] đen đang ngồi xung quanh đống lửa. Họ là ngự y của Xintan. Cả năm người đều nghiêm nghị và buồn bực. Yumusac dừng lại trước tên lính gác lều: - Ta có thể nói chuyện với tên tù binh được không?
- Xin ngài hỏi các ngự y. Yumusac nghiêng mình hào các ngự y. Họ cũng gật đầu đáp lễ.
- Thưa các vị, tôi sẽ làm một việc tốt cho hoàng thượng, nếu tôi có thể nói chuyện với bệnh nhân.
Một thầy thuốc nhún vai. Cử động của bàn tay ông có thể hiểu: không thể được; cũng có thể hiểu: cứ vào.
Yumusac chọn lấy ý sau. Tấm vải cửa lều đã cuốn lên nửa chừng. Trong lều có một cây đèn dầu. Ông mục sư nằm ngửa trên giường, mắt mở he hé.
Tên Thổ vừa bước tới bên giường ông vừa lên tiếng:
- Đồ mọi rợ, mày có nhận được ta không? Mục sư không trả lời.
- Ta là Yumusac mà có lần chúng nó đã giao cho mày treo cổ lên đây mà. Mày đã tha cho ta bằng giá của cái bùa hộ mệnh.
Mục sư không trả lời. Mi mắt của ông cũng không hề động đậy. - Bây giờ mày đã bị bắt và không còn gì chắc chắn hơn là việc người ta sẽ chém đầu mày.
Mục sư vẫn không nói gì cả. Tên Thổ lại nói nhưng giọng đã nhún:
- Ta đến đây vì cái bùa hộ mệnh đó. Với ông, nó không có nghĩa lý gì, nhưng với ta nó là tất cả nguồn sức mạnh. Từ khi không có nó bên mình, ta gặp rủi ro trong tất cả mọi việc. Ta có một biệt thự nhỏ tuyệt đẹp bên bờ vịnh Bôxpôrut, ta đã tậu để dành cho lúc tuổi già, nhưng nó đã cháy ra tro. Của cải trong nhà bị mất hết. Tay ta bị đâm thủng trong một trận đánh. Ông hãy nhìn tay trái ta đây: có lẽ suốt đời tàn tật.
Và hắn chỉ vào vết sẹo đỏ mới được chừng ba tháng. Ông mục sư im lặng, không nhúc nhích.
- Lão già, - tên Thổ nói tiếp, giọng mềm hẳn đi như sắp khóc – lão là một người phúc đức. Ta đã nghĩ đến lão nhiều, cuối cùng ta cũng thấy lòng tốt của lão thật vô song. Hãy trả lại cái bùa hộ mệnh cho ta nào!
Mục sư không trả lời. Chỉ có cây đèn cháy kêu xèo xèo.
- Ta sẽ làm tất cả những điều lão muốn. – Sau một chút chờ đợi, tên Thổ lại nói tiếp – ta sẽ thử cứu lão khỏi bàn tay đao phủ. Cha ta là một pasa quyền thế. Anh ta là bêi Arơxơlan. Chừng nào người ta còn sống thì vẫn còn hy vọng. Chỉ cần lão nói cho ta biết cái bùa hộ mệnh của ta ở đâu?
Mục sư im lặng. - Cái bùa hộ mệnh của ta! – Tên Thổ cáu tiết nhắc lại. Và hắn vồ lấy vai mục sư vừa lay vừa hét: - Cái bùa hộ mệnh của ta!
Đầu mục sư cứ rũ xuống, hắn giật ông ngồi dậy. Cằm mục sư đã trễ xuống. Ông đăm đăm nhìn vào khoảng không với đôi mắt đã cứng đờ như thủy tinh và cái miệng hé mở.

[69] Chữ Batư: là một kiểu áo dài của nam giới vùng Trung Cận Đông ngày xưa thường mặc.

Khi đã vượt qua cả tên lính gác ngoài cùng, Hoivan dừng lại.
- Đây nhé, - hắn nói – tao đã làm xong điều mày muốn. Bây giờ mày nói đi, cái bí mật mà tao mang trong người là cái gì?
- Kabala[70] – cậu học sinh trả lời, vẻ bí ẩn. - Kabala? – Tên Thổ lẩm bẩm nhắc lại.
Và hắn nhíu lông mày lại như đang cố sức tìm vào ý nghĩa của một từ mù tịt đối với hắn. Cậu học sinh đứng tựa vào yên ngựa nói:
- Nếu anh nhìn kỹ hơn, anh sẽ thấy mỗi bức vẽ là hình của một ngôi sao. Ông đạo sĩ rất thánh đã phù chú xung quanh các ngôi sao hạnh vận. Mà anh còn hứa cho tôi cả thanh gươm nữa đấy nhé.
Tên Thổ chỉa cả hai thanh gươm của hắn ra: - Mày chọn đi.
Cậu học sinh lấy thanh nhỏ hơn giắt vào thắt lưng rồi nói tiếp: - Những hình vẽ này anh phải giắt xung quanh người. Anh phải cắt mỗi cái ra làm bảy rồi may vào lần vải lót áo của anh. Cả vào trong tuyban của anh nữa. Chỗ nào có những mảnh giấy linh thiêng này che chở, tên đạn sẽ không phạm vào người được.
Mắt tên Thổ ánh lên: - Đạn bắn không thủng hở?
- Không. Chắc anh cũng đã nghe nói đến những bậc anh hùng cái thế, tên đạn không bao giờ phạm đến người họ.
- Có.
- Vậy anh đừng vì tiền bạc hoặc vì lời cám dỗ mà đem cho bất cứ ai. Ngay chỉ cho xem cũng đừng, vì người ta sẽ cướp của anh, người ta sẽ ăn trộm của anh, người ta sẽ lừa anh để lấy.
- Nhất định thế.
- Vì một chức vụ cao sang đang chờ anh: anh sẽ làm tổng trấn ở nước Hung.
Tên Thổ há hốc cả mồm ra vì kinh ngạc: - Quan tổng trấn?
- Dĩ nhiên là không phải ngay sáng ngày mai, mà dần dần, khi can trường của anh đã tỏ rõ. Với lại trong giấy cũng còn viết là anh phải sống theo những lời răn của kinh Côran. Phải siêng năng trong việc cầu nguyện và tắm nước thánh. Ai làm điều lành cho anh thì anh đừng xử ác với họ.
Tên khổng lồ ngu ngốc nhìn cậu học trò, ngập ngừng nói: - Nhiều khi tao đã nằm mơ thấy tao làm quan lớn. Tao đã mơ thấy điều đó. Vậy là phải cắt ra làm bảy?
- Cắt làm bảy. Nếu không đều nhau cũng không can gì. To nhỏ tùy theo chỗ anh muốn giữ gìn phần nào nhiều nhất.
Tên Thổ nhìn ra phía trước với vẻ sung sướng mơ màng. Rồi hắn ngửng đầu lên nói: - Nếu tao thành ông lớn, tao sẽ nhận mày làm thư ký.
Gergey phải cắn vào môi để tiếng cười khỏi bật ra. - Lên ngựa đi, anh bạn. – Hoivan nhiệt tình nói và giữ ngựa cho cậu học sinh cưỡi lên. Cậu thò tay vào túi và nói: - Hoivan, anh xem này, đây là một cái nhẫn. Anh nên biết người Hung có thói quen không chịu lấy không bất cứ một cái gì.
Hoivan cầm lấy cái nhẫn và ngẫn ra nhìn. Cậu học sinh nói tiếp: - Anh đã cho tôi tự do và con ngựa, tôi trả anh bằng cái nhẫn này. Cầu Ala phù hộ cho anh, anh hói ạ!
Và cậu quất ngựa.

[70] Gốc chữ Hêbe, có nghĩa là bùa, ngải.

Hoivan túm lấy cương, - Khoan đã! Đây là nhẫn Thổ Nhĩ Kỳ phải không?
- Phải đấy.
- Mày lấy đâu ra?
- Việc gì đến anh? Nếu anh muốn biết thì đó là của một tên ionisa.
Hoivan đực người ra suy nghĩ một lúc rồi đưa trả cái nhẫn:
- Không cần. Mày đã trả con ngựa và tự do với một giá đủ rồi. Và hắn nhét cái nhẫn vào túi cậu học sinh.

Gergey đi về hướng nam để nhỡ chúng có đuổi thì đuổi theo hướng ấy chứ đừng đuổi theo hướng đi về Buđo. Trăng đã ngả về tât, khi mở khi tỏ giữa những đám mây. Đằng đông trời đã ràng rạng. Một con đường nhỏ cắt ngang con đường quốc lộ rộng rãi. Trên con đường nhỏ đó Gergey trông thấy một kỵ sĩ đang phi nhanh. Nếu cả hai cùng tiến với tốc độ như nhau, họ sẽ gặp nhau ở chỗ ngã tư. Trong phút đầu tiên Gergey ghìm con ngựa chạy chậm lại, nhưng sau thấy người kia cũng giảm tốc độ, cậu lại cho ngựa phi lên. Như vậy cậu đến trước khoảng một trăm bước. Mặt cậu không hề rời khỏi người kỵ sĩ lạ mặt kia. Trong ánh sáng ban mai mỗi lúc một rạng dần, cậu ngẩn người nhận thấy đó là một tên ionisa đội mũ chỏm cao đang tiến về phía cậu. Cậu gõ cương cho ngựa đứng lại. Tên kia cũng đứng lại.
- Đồ quỷ sa tăng! – Cậu lầm bầm – Thằng Thổ này nó bắt mình mất!
Hơi thở của cậu cũng ngừng lại trong nỗi kinh hoàng. Nhưng ngay lúc đó lời nói của Đôbô Istơvan lại vang lên trong tai cậu như tiếng chuông ngân: Cái chính là không được sợ!
Từ hồi ấy đến giờ cậu chưa gặp lại Đôbô. Kể từ khi Tơrơc Halin rời bỏ Phedinan và đứng về phía vua Xopôio Gianốt, Đôbô không đến thành Xiget, cũng chẳng đến Sômôdơ hoặc Ôdôra. Tuy vậy Gergey vẫn nhớ đến ông với tấm lòng biết ơn và câu nói của ông vẫn luôn vang trong tai cậu: Con ạ, cái chính là không được sợ! Con ngựa thấp bé của tên Thổ lại tiến lên. Cậu cũng thúc ngựa. Được thôi, ta sẽ gặp nhau ở ngã tư. Cũng có thể là tên Thổ này không đi đuổi cậu. Lúc đó cậu sẽ kêu to với hắn là chào rồi ai đi đường nấy. Con đường tên Thổ đang đi lại chính là con đường thuận tiện để cậu rẽ lên phía bắc. Họ nhất định phải gặp nhau. Nhưng nếu tên Thổ rút vũ khí ra?
Gergey chưa bao giờ xung trận. Trong nhà Tơrơc Halin, cả mục sư Gabô, cả tướng công đều dạy cậu đánh kiếm và ngày nào cũng đấu với tịu tù binh Thổ. Nhưng đó chỉ là trò chơi. Những lúc đó họ mực áo giáp sắt từ đầu đến chân, dù có dùng đến cả cuốc chim cũng khó lòng gây tai nạn được.
Với lại giả cậu có được một thanh gươm tốt hay một cây thương như của tên ionisa kia thì khỏi phải nói! Còn thanh gươm cà là dĩ này…
Cái chính là không được sợ! – Câu nói lại vang lên trong tai cậu. Và cậu phi nước đại, tiếp tục tiến lên trên con đường đã khởi hành. Nhưng tên Thổ không cho ngựa chạy nữa. Hắn đứng im.

Gergey hăng máu lên, rẽ sang con đường tên đứng và suýt nữa thì cậu thét lên vui sướng khi tên Thổ quay ngựa lại và cắm đầu chạy trốn.
Thằng này không phải ai khác, chỉ là Tulipan thôi! - Tulipan – Cậu học trò kêu to.
Nghe tiếng kêu, tên Thổ lại càng quất ngựa khỏe, hắn lao vun vút trên con đường hẹp. Con ngựa nhỏ đó cũng là một con ngựa tốt đấy, nhưng trên con đường lỗ chỗ những vũng nước, qũang đó lại là đường đất sét. Tên Thổ muốn cho ngựa nhảy qua mương nước để rẽ xuống đồng, nhưng con ngựa trượt chân, tên Thổ ngã sõng xoài trên mặt đất. Khi cậu học sinh đó cũng tới chỗ hắn, tên Thổ đã đứng dậy, tay cầm cây thương lăm lăm.
- Tuipan! – Cậu học sinh cười vang – Đừng có mà điên!
- Ô, đồ quỷ! – Tulipan ngượng – Té ra cậu đấy ư, hở công tử?
- Chà, anh thật là một người lính can trường đấy! – Gergey lại cười và nhảy xuống ngựa.
- Còn tưởng là chúng nó đuổi – Tulipan vẫn chưa hết ngượng ngùng, nói – Cậu làm sao mà trốn ra được thế?
- Bằng mẹo, Tulipan ạ. Tôi chờ mãi để mong anh giải thoát cho.
- Không thể được, cậu ạ - Tulipan thanh minh – Chúng nó quây tù binh vào chính giữa trại, lại bao nhiêu lính gác ở khắp nơi, ngay chính con cũng gay go mãi mới lẩn đi được.
Hắn lôi con ngựa dậy và gãi đầu gãi tai. - Đồ quạ mổ diều tha! Con làm sao mà về đến nhà với nó đây?
- Dắt nó đi chứ làm sao nữa.
- Công tử không về với con à?
- Không.
- Thế cậu đi đâu?
- Ta đi Buđo.
- Cậu lại đến rơi vào tay quân Thổ mất.
- Ta sẽ đến trước chúng nó. Ở đó nếu có việc gì thì đã có chủ tướng của ta. Người mạnh thế lắm. Nếu đức ông muốn, Người có thể làm vua cũng được ấy chứ.
Tulipan lại leo lên ngựa. Gergey chìa tay cho hắn: - Tôi gửi lời chào những người ở nhà nhé!
- Cảm ơn cậu. Con cũng xin gửi lời chào kính trọng tới ông chủ con. Cậu đừng nói chuyện bắt gặp con đang say sưa đấy nhé. Con chỉ uống phần rượu của bọn đầy tớ thôi.
- Được, được., Tulipan ạ. Cầu trời phù hộ cho anh.
Tulipan còn ngoái lại nhìn lần nữa: - Thế còn thầy mục sư?
Cậu học sinh ứa nước mắt: - Thầy bị ốm. Tôi không nói chuyện được với thầy.
Cậu còn định nói thêm một điều gì nữa, nhưng hoặc vì nước mắt làm cậu nghẹn ngào, hoặc vì cậu đã nghĩ lại nên không muốn nói. Cậu giật cương và đi về phía mặt trời mọc.

Ban ngày cậu học sinh ẩn trong rừng. Chỉ ban đêm cậu mới đi tiếp đến Buđo theo một đường vòng lớn. Mặt trời vừa vặn nhô lên, khi cậu đến một cánh đồng bằng phẳng, trải rộng dưới chân núi Genlê. Cậu vứt cái tuyban đi, còn cái áo choàng cậu móc vào sau yên. Trên khắp cánh đồng, sương long lanh như ngọc. Gergey xuống ngựa. Cậu cởi trần đến ngang thắt lưng rồi hớt sương vào lòng bàn tay rửa sạch bụi bặm của hai ngày đường. Rửa tay xong cậu thấy khoan khoái hẳn. Con ngựa cũng đã gặm cỏ được một lúc. Ấm lên trong những tia nắng đầu tiên, người ngựa lại vội vã ruổi trên đường quốc lộ. Hai bên đường đã đầy rẫy những dấu vết của trận Buđô. Những cái khiên vỡ, những bánh xe kéo đại bác đổ gục tan nát, những tấm giáp vai méo lõm, gươm, giáo, những cái mũ sắt xấu xí giống như những cái nồi sơn đèn của quân Đức ngổn ngang khắp nơi.
Và bao nhiêu xác chết chưa ai chôn cất. Năm thằng Đức nằm quanh một bụi mận dại. Hai thằng nằm ngửa, một thằng nằm còng queo, hai thằng nữa bị bổ vỡ đầu. Có lẽ ba đứa bị đạn giết tại chỗ, còn hai đứa kia bị tử thương rồi mới lê đến đó.
Một mùi hôi thối nặng nề tràn lan trong không khí. Thấy người kỵ sĩ đi tới, đàn quạ từ đám xác chết bay ồ lên, lượn một vòng là là trên cánh đồng rồi đậu xuống một chỗ xa hơn để lại tiếp tục bữa tiệc ghê gớm của chúng.
Tiếng kèn lanh lảnh bỗng nổi lên khiến Gergey ngẩng đầu lên khỏi cảnh tượng buồn thẳm đó. Từ thành lầu đó, một đội kỵ binh mặc quần áo đỏ đang chậm chạp tiến xuống. Độ bốn năm vị đại quan mặc lễ phục dẫn đầu. Sau đội kỵ binh là một đoàn dài bộ binh mặc binh phục màu xanh thẫm. Trong tốp người đi đầu, một kỵ sĩ mặc áo choàng trắng nổi bật hẳn lên.
- Chắc là Đức cha nhiếp chính Giơrgiơ danh tiếng – Gergey nghĩ thầm.
Tim cậu đập rộn lên. Từ nhỏ đến giờ cậu đã nghe biết bao chuyện đồn đại về Đức cha nhiếp chính! Đối với cậu hình như ông còn to hơn cả vua. Đi cạnh nhiếp chính là một kỵ sĩ vận nhung phục đỏ, những viên ngọc dát trên áo trên mũ lấp la lấp lánh. Gergey nhận ra đó là Tơrơc Balin.
Chạy ư? Nếu chạy cậu sẽ có thể gây nghi ngờ. Tơrơc Balin sẽ phái người đuổi theo và lúc đó người ra sẽ lôi cậu đến trước mặt chủ tướng quý mến như một kẻ tội đồ.
Cậu sẽ nói mình đã cùng mục sư làm những việc này ư? Nếu vậy lập tức Tơrơc Balin sẽ đuổi cậu đi cho khuất mắt. Chính ông đã gọi quân Thổ vào để đánh quân Đức, vậy mà bây giờ ông lại phải nghe chuyện người nhà của mình định giết vua Thổ hay sao?
Gergey suy nghĩ rất lung. Cậu không ưa nói dối. Nếu phải dối chính người đã nuôi dậy mình khôn lớn thì nhục quá! Bởi vậy cậu cứ đứng sững bên đường, đầu để trần, mặt đỏ gay. Cậu xuống ngựa và nắm lấy dây cương.
Rồi ra sao thì ra!
Con ngựa còn đói nên khi được tạm nghỉ, nó lại gặm cỏ ngay.
Ô, cầu trời phù hộ cho con ngựa này, nhất là cho cái đói của nó! Thật là tuyệt biết bao trong lúc này có thể vờ giật nó sang trái, sang phải, làm như đang trị đồ khó bảo! May làm sao giữa lúc này có thể quay lưng về phía những triều thần đang chuyện trò sôi nổi.
Họ đã đến đây rồi, đã nghe tiếng họ nói chuyện. Con ngựa già lúc quay bên phải, lúc sang bên trái, có lúc phải chạy một vòng quanh chủ, có lúc cậu chủ lại chạy vòng quanh nó. Ma quỷ cũng chẳng ngờ được rằng gió cũng có thể giúp ích cho người ta: Một cơn gió nổi lên từ phía đông đã cuốn lên một màn bụi vàng, qua đó người trên đường chỉ có thể thấy loáng thoángmột thiếu niên nào đó đang vất vả với con ngựa xám kềnh càng trên bãi cỏ. Hãy để mặc cậu bé kia làm thế nào trị được nó thì làm!

Gergey thở phào nhẹ nhõm khi thấy các vị đại thần là vượt qua mà không có ai kêu lên: Gergey con ơi! Cậu lại nhảy lên ngựa, trước hết cậu nằm áp bụng lên lưng ngựa, sau đó mới bỏ chân qua bên kia và quay mặt nhìn đoàn quân. Đến lúc này cậu mới thấy tất cả đoàn bộ binh mặc quần áo xanh thẫm đều bị xích. Quần áo họ rách tơi tả, tóc tai lấm bùn bê bết, mặt mày tái nhợt. Không có một người già nào trong bọn họ, nhưng thương binh thì nhiều. Một tù binh cao kều, quần áo rách mướp, mặt mũi sưng vù, tím bầm trên khuôn mặt dập nát chỉ còn trông thấy được có một con mắt.
Biết đâu chẳng phải chính Tơrơc Balin đã nện vào mặt hắn? Đây là lần đầu tiên Gergey trông thấy thành Buđo.
Biết bao nhiêu đỉnh tháp với những tường cao vút, vườn thượng uyển với những cây cối sum xuê lá cành về phía Pats – đối với cậu tất cả những cái đó giống như một cảnh mới trong mơ. Vậy ra đây đã từng là nơi ở của vua Machiat? Vua Loiôt đã sống ở đây? Và cô bé Êvo của cậu cũng đang ở đây, đang ngày ngày trông thấy những cảnh này? Một người lính gác cầm kích đứng trước cổng thành, anh ta chẳng hề ngó đến Gergey. Cậu cứ theo con đường đi lên hoàng thành, chửng hỏi han gì cả. Cậu ngẩn người nhìn lên hoàng cung, vào bồn nước hình tròn, to tướng, bằng đá vân hồng cam ở giữa sân. Rồi cậu dừng bước trên quảng trường Thánh Gioóc. Một bãi đại bác để ngổn ngang ở đó thu hút sự chú ý của cậu. Những khẩu đại bác to tướng, ám khói. Những bánh xe lấm bùn chứng tỏ người ta vừa lấy được của bọn Đức, có lẽ vừa mới hôm qua.
- Chào bác – Cậu nói với người lính đứng gác ở đó – Đây là chiến lợi phẩm thu được của Đức đấy nhỉ?
- Đúng vậy – Người lính kiêu hãnh trả lời.
Gergey lại ngẩn tò te nhìn các khẩu đại bác. Trong đó có ba khẩu to đến nỗi hai chục con bò mộng cũng chưa chắc làm được nó nhúc nhích. Những khẩu pháo vẫn còn nặc mùi thuốc súng.
- Bác ơi. – Gergey lại hỏi – Bác có biết ông già Xexey không, ông già tay gỗ ấy mà?
- Sao tôi lại không biết.
– Ông ta ở đâu?
- Dưới kia kìa. – bác lính bắt đầu chỉ vầ phía bắc – trong thành phố Thánh Giăng ấy.
- Cháu không thuộc đường xá ở đây đâu.
- Thế thì chú cứ đi thẳng đi, rồi hỏi thêm ở dọc đường. Ông lão ở trong một ngôi nhà nhỏ màu xanh lá cây. Trước cổng có treo một cái cung. Có người thợ chế cung ở đó.
- Xaghitaiút?[71]
- Hắn đấy.
Gergey còn liếc nhìn những khẩu đại pháo một lần nữa rồi mới lóc cóc cưỡi con ngựa xám đi.

[71] Chữ Latinh trong nguyên văn, ở đây có nghĩa là người thợ làm cung.

Sau nhiều lần hỏi thăm và chỉ trỏ, cuối cùng cậu tìm được phố Thánh Giăng và ngôi nhà nhỏ hai tầmg màu xanh lá cây. Ngôi nhà chỉ có năm cửa sổ nhỏ nhìn ra phố. Ba cái ở tầng hai và hai cái ở tầng một. Cái cổng ra vào ở chính giữa, chỉ nhỏ như một cái cửa phòng. Phía trước cổng lủng lẳng một cái cung to tướng nằng tôn sơn đỏ.
Gia đình Xexey ở trên gác. Khi Gergey đẩy cửa bước vào, cậu thấy ông già mặc kơntơsơ [72], đi giày popút[73] , đang cầm một cái vỉ ruồi cán dài đập đen đét bên cạnh tủ.
- Đừng này, đồ chó! – Lão lầm bầm và lại đét một cái như súng nổ.
Rồi khi nghe tiếng chân người đến, lão nói tiếp:
- Trên thế giới chẳng có loài vật nào lì lợm hơn giống này! Ta đập chúng chết ngay trước mắt nhau, thế mà đáng lẽ chạy trốn, chúng lại còn đậu lên râu ta. Đừng này, đồ chó!
Và lão lại quật cái vỉ ruồi vun vút trong không khí.
- Cha ơi, - Gergey nhoẻn cười – Xin chào cha!
Nghe nói thế ông ta mới quay lại: - Ơ này! Gergey con ta! – Lão sửng sốt – Con đấy ư, hở con yêu?
Bản thân Gergey cũng cảm thấy kỳ lạ về sự có mặt của mình ở đây, tuy nhiên cậu vẫn chờ người ta sẽ ôm choàng lấy cậu mà hôn như thường quen lúc ở nhà ở Kerextet. Bà vợ nghe tiếng cũng phóng từ phòng bên cạnh bước sang. Và bà cũng sủng sốt, cũng ngạc nhiên không kém. Bà hỏi:
- Con đến đây bằng cách nào thế? Cái gì đã đưa con tới đây thế, con trai của mẹ?
Bà hôn và vuốt tóc cậu. Nhưng hình như trước kia bà đã từng hôn cậu âu yếm hơn thì phải. Ý nghĩ đó thoáng qua trong óc Gergey; có lẽ chỉ là cảm giác thì đúng hơn.
- Con đến đây chẳng có mục đích gì khác là mong thấy mẹ trở lại Kerextet – cậu trả lời.
- Ô hô – Ông lão đáp lại. Dường như ông muốn bảo: nói năng gì mà ngu ngốc thế!
- Con đã trông thấy đạo quân Thổ. Chúng sẽ chiếm Buđô đấy.
- Ô hô! – Xexey lại thốt lên, càng to giọng hơn.
Dường như muốn bảo, điều này mới càng ngu xuẩn hơn nữa!
Bà vợ cũng hìn cậu thiếu niên với vẻ mặt ái ngại như người ta vẫn thường nhìn những kẻ ngờ nghệch, những kẻ hay nghĩ ra những chuyện vớ vẩn với cái trí khôn ít ỏi của mình.
- Con có đói không? – Bà đặt tay lên vai cậu và hỏi – Có lẽ con cũng chưa ngủ phải không?
Gergey gật đầu như bảo có, nửa như bảo không. Cậu chăm chú nhìn vào cái bàn cờ để trên bàn, nhưng một mắt vẫn liếc về phía cánh cửa mở.

[72] kontos: một thứ áo dài chỉ dùng để mặc trong nhà hoặc ở ngoài bãi tắm.
[73] Papucs: một thứ giày hình dáng hơi giống giày hạ ở ta ngày trước, cũng chỉ dùng trong nhà hoặc ở bãi tắm.

- Con chờ Vixusko chứ gì? – Bà vợ mỉm cười nhìn sang phía chồng – Nó không có nhà. Nó cũng chẳng về ngủ ở nhà nữa. Nó ở chỗ hoàng hậu ấy, chỉ thỉnh thoảng mới đảo về được một tí thôi. Những lúc ấy nó cũng đi xe ngựa với ông xà ích của vua. Thế đấy!
Chợt nghe tiếng xèo xèo, bà đập hai bàn tay vào nhau: - Giêsu Mania! Sữa của tôi trào hết rồi!
Gergey chờ cho Xexey tiếp tục câu chuyện về Vixo nhưng ông lão cứ ngồi nhấp nháy mắt và lặng thinh.
- Ông giáo sĩ đâu rồi hả cha? – Cậu hỏi với một tâm trạng nặng trĩu.
- Đang đi chôn cất – Xexey trả lời với vẻ mặt chán chường – Ông ta hợp lực với một vài người bạn nữa đi chôn cất.
- Chôn xác quân Đức ấy à?
- Tất nhiên là quân Đức. Từ khi đánh nhau đến giờ, hôm nào ông ta cũng đi chôn xác chết. Kể cái bọn lính Đức cũng chẳng đáng chôn cất làm gì!
- Thế chúng nó không bắn à?
- Họ mặc quần áo trắng. Chúng nó không bắn những người như thế.
- Con thấy nhiều xác còn chưa được chôn cất. - Ta cũng tin như vậy đấy, cháu ạ, chúng ta chém cũng khá nhiều.
Tiếng cháu càng làm cho Gergey thêm rầu rĩ. Nhưng cậu không thể dừng được nữa, cậu lái câu chuyện về phía Vixo:
- Hiện nay cô ấy cũng đương ở chỗ hoàng hậu à?
- Ừ.
Ông lão đứng dậy và khập khiễng đi đi lại lại trong phòng. Bộ mặt có vẻ nghiêm trang và trịnh trọng. Lão bắt đầu giảng giải cho cậu biết cô bé Vixo đã được nhiếp chính Giơrgiơ đưa đến chỗ hoàng hậu và giới thiệu với Người trong vườn thượng uyển. Hoàng tử tí hon bỗng nhoẻn miệng cười với Vixo và chia tay đòi Vixo. Vixo chẳng hề lúng túng, cô bế hoàng tử vào lòng như vẫn bế con cái nông dân ở nhà và đung đưa hoàng tử chẳng kể gì nghi lễ cả. Cô còn nói nựng với hoàng tử: Bày, con thỏ nhỏ! Từ hôm đó hoàng hậu cứ muốn cô ta ở bên mình và bây giờ ngay cả về ngủ ở nhà, hoàng hậu cũng không cho phép nữa. Lúc đầu Gergey chỉ nghe một cách tò mò, nhưng càng nghe mắt cậu càng sáng lên. Cậu chỉ hơi lấy làm lạ là Xexey lại mang vẻ trang trọng như thế mà nhìn một cách lạnh lùng. Cuối cùng, cậu lại lầm lì như cũ.
- Cháu làm sao thế? Sao trông cháu đờ đẫn thế?
- Con buồn ngủ - Gergey trả lời và phải khó khăn lắm cậu mới ngăn được những giọt nước mắt.
Vì lúc đó cậu đã hiểu cô bé Êvo sẽ không bao giờ thuộc về cậu nữa.
Vậy chuyện gì đã xảy ra ở Buđo?
Số là quân Đức muốn kéo vào chiếm đóng, Hoàng hậu cũng muốn nhân nhượng chúng đấy, nhưng các triều thần Hung không chịu nổi việc để quân Đức chễm chệ trong lâu đài của Machiát. Thế là họ mời quân Thổ vào giúp và trong lúc chờ quân Thổ đến, họ tổ chức tự vệ. Khi đoàn quân Thổ đầu tiên đến nơi thì quân Đức đã hao mòn, và khi Xuntan thân chinh đến với một đạo binh khổng lồ thì quân đội của Rôgenđô [74] đã bị đánh tan tác.
Nhiếp chính Giơrgiơ đem theo bốn trăm tù binh Đức đi đón Xuntan.
Cùng đi với giám mục nhiếp chính có cả Tơrơc Balin và ông Pettrôvits Pête tóc hoa râm nữa. Xuntan cùng quân đội dừng lại ở Tserepét, cách Buđo một trạm hành binh. Hắn hậu tiếp các triều thần Hung trong trướng gấm. Hắn đã biết tên tuổi cả ba người. Về nhiếp chính hắn biết cả nước đang duy nghĩ theo cái đầu của ông. Còn Tơrơc Balin, hắn đã biết từ hồi hắn định cắm ngọn cờ nửa vành trăng lên thành Viên. Hồi đó Balin đã chém đầu tên pasa Kaxôn cùng toàn bộ đội quân của hắn: Từ đó quân Thổ vẫn nhắc đến ông như một hung thần khạc ra lửa. Về ông già Petrôvits, tên phiên dịch đã nói cho hắn biết trước ông là hoàng thích của vị ấu vương và ông là người, năm 1514 đã đánh Đôjo Giơrgiơ ngã ngựa và bắt làm tù binh.

[74] Nguyên soái của vua Đức Pheđinan hồi đó.

Người ta dẫn ông vào trướng. Cả ba đều nghiêng mình thi lễ. Sau đó, khi Xuntan bước tới chỗ họ và chia tay ra, nhiếp chính cũng bước lên một bước và hôn tay Xuntan. Ông già Petrôvits cũng hôn bàn tay ấy. Còn Tơrơc Balin, thay cho cái hôn tay, lại nghiêng mình một lần nữa rồi nhìn thẳng vào Xuntan với nét mặt tái hẳn đi nhưng đấy kiêu hãnh. Thật là ngạo mạn! Nhiếp chính thấy lạnh cả xương sống. Nếu ông biết trước sự thể thế này thì ông đã chẳng nài lấy một tiếng để ép Balin đi theo ông. Mi mắt của Xuntan không hề động đậy. Hắn nâng cao bàn tay đã chìa ra cho người ta hôn và đặt lên vai Tơrơc Balin rồi ôm lấy ông. Cử chỉ đó đầy thân mật và đúng theo phong tục của người Hung, dường như sự việc không thể nào xảy ra khác được. Trong trướng còn có hai hoàng tử trẻ tuổi. Họ nhẹ nhàng bắt tay các vị triều thần Hung. Chắc người ta đã dạy trước cho họ cách ứng xử. Sau đó họ lại về đứng sau vua cha và chăm chú nhìn Tơrơc Balin. Có thể ngắm nghía ông ta được lắm! Ông thực là một người Hung đẹp đẽ, oai phong. Trong bộ trang phục đỏ, ông làm lu mờ tất cả các bậc quyền quý khác.
Cặp mắt bố già của Xuntan cũng thường hướng vào Tơrơc Balin hơn là vào nhiếp chính đang cúi mình trước mặt hắn, và, bằng một giọng văn Latinh trau chuốt, đang tâu cho hắn biết mối hiểm họa giặc Đức đã được yên và dân tộc Hung lấy làm hạnh phúc khi cảm thấy một đội bảo vệ vĩ đại nhường này đang xòe ra trên đầu họ.
Tên phiên dịch là pasa Xuleiman, một lão già ốm yếu, gầy gò. Từ hồi còn bé hắn đã lưu lạc từ Hung sang Thổ và nói thành thạo hai thứ tiếng.
Từng câu một, hắn dịch bài tấu của nhiếp chính. Xuntan gật gật đầu. Khi bài tấu đã chấm dứt bằng một cáo gập mình sát đất, Xuntan mỉm cười:
Nhà ngươi nói đúng lắm. Ta đến đây cũng còn vì tiên vương Gianốt trước kia là bạn của ta. Số phận thần dân của tiên vương đối với ta đâu phải là số phận của một dị tộc. Hòa bình cần phải trở lại trên đất nước này, từ nay về sau, dân tộc Hung có thể ngủ yên: thanh gươm của ta sẽ đời đời canh giữ cho họ.
Giám mục nhiếp chính lại nghiêng mình tỏ lòng vui sướng. Ông già Petrôvits lau một giọt lệ trong khóe mắt. Riêng Tơrơc Balin cứ đăm đăm nhìn ra phía trước, vầng trán tối sầm.
- Nào, ta thử xem các ông đã đánh nhau với một lũ người như thế nào? – Xuntan nói.
Hắn lên ngựa va, có các triều thần Hung theo sau, chầm chậm diễu qua đoàn tù binh đang kẻ đứng người quỳ thành hai hàng trên bãi cỏ bên bờ sông Đuno.
Bên phải hắn là giám mục nhiếp chính, bên trái là pasa Xuleiman. Nhưng thỉnh thoảng hắn cũng quay lại phía sau, khi thì nói vài lời với Petrôvits, khi với Tơrơc Balin, khi với các hoàng tử.
Tất cả đám tù binh phủ phục trước mặt Xuntan. Một vài tên giơ cánh tay xiềng xích về phía Xuntan với vẻ cầu khẩn.
- Toàn một lũ khố rách, quân đánh thuê! – Xuntan nói – Nhưng cũng có những tên khỏe mạnh ra dáng!
- Còn có những tên khỏe mạnh hơn nữa kia ạ. – Tơrơc Balin đáp lại ngay bằng tiếng Hung khi thấy Xuntan quay về phía mình – Độ một vài trăm, nhưng chúng không có ở đây.
Thấy Xuntan nghe nói vậy thì nhìn mình bằng cặp mắt dò hỏi, Balin thản nhiên trả lời:
- Tôi đã chém chết cả.
Họ trở về trướng. Xuntan không vào trong trướng nên lính hầu mang ghế ra cho hắn. Chúng không mang ghế cho các sứ giả và các hoàng tử.
- Tâu bệ hạ, phải đối đãi với tù binh ra sao ạ? – Pasa Amhát hỏi.
- Chém đầu chúng nó đi – Xuntan thản nhiên trả lời như thể nói: chải cái áo caphơtan cho ta.
Hắn ngồi xuống cái ghế trước trướng, đó là một cái đệm thuê kim tuyến. Hai thị thần cầm quạt lông công đứng hầu đằng sau, không phải cốt để cho cảnh tượng thêm lộng lẫy mà quả thực là vì ruồi. Thời tiết đã vào cuối tháng tám rồi và hàng tỉ tỉ ruồi cứ bám theo đạo quân.
Hai hoàng tử đứng bên cạnh Xuntan, các sứ thần Hung ngả mũ đứng trước mặt.

Xuntan trầm ngâm một lúc, sau đó hắn quay sang Tơrơc Belin:
- Có một thầy tu bị bắt làm tù binh ở dọc đường. Ông ta là dân thuộc trấn của người. Có lẽ ngươi biết ông ta chăng?
Tơrơc Balin hiểu lời nói của Xuntan, tuy cậy ông vẫn lắng nghe người phiên dịch và trả lời bằng tiếng Hung.
- Thần không biết hết tất cả những thầy tu thuộc quản hạt của thần. Trong các lãnh địa thần có đến vài trăm người thuộc đủ các giáo phái. Nhưng có thể thần biết người tù binh đó.
- Đem nó ra đây. – Xuntan ra lệnh, rồi hắn rướn cao lông mày, vẻ chán ngán.
Từ bờ sông Đuno vẳng lên tiếng náo động của vụ xử trảm. Tiếng kêu thét, tiếng rền rĩ hòa lẫn vào tiếng ồn ào của trại quân.
- Ngươi có biết ông ta không? – Xuntan hỏi và nghiêng mặt nhìn Tơrơc Balin.
- Sao lại không! – Tơrơc Balin rùng mình đáp – Đây chính là ông mục sư của thần!
Rồi ông nhìn những người xung quanh như chờ một lời giải thích.
Nhưng vẻ mặt các triều thần Thổ lạnh như tiền. Ông chỉ gặp những đôi mắt băng giá đang chĩa vào mình. Xuntan nói:
- Ông ta đã gặp một tai nạn gì đó. Khi người ta mang đến trại quân, ông ta cũng đã nhược lắm rồi. – Hắn quay sang lũ thị thần nói tiếp: - Hãy mai táng ông ta chu đáo theo đúng nghi lễ của đạo Gia tô.
- Sau đó quân hầu mang nước giải khát ra trong những cốc bằng bạc đặt trên khay bạc. Một thức uống làm bằng nước cam có ướp dầu hoa hồng, lạnh và thơm.
Xuntan đưa mời Tơrơc Balin trước tiên với nụ cười rất hiền từ.

* *
*

Bà Xexey dọn giường cho Gergey trong một căn phòng nhỏ phía sau.
Cậu cảm thấy thích thú, vì cái giường thì ít mà vì được ở một mình với nỗi sầu riêng thì nhiều hơn.
Cậu không thấy có gì đáng ngac nhiên trong việc hoàng hậu yêu cô Êvo bé bỏng của cậu. Theo ý cậu trên thế gian này không còn một tạo vật nào đáng yêu hơn Êvo nữa. Tuy nhiên cậu vẫn đau lòng khi thấy ông bà Xexey kiêu căng đến thế! Vixo đã được nâng cao đến tận cung đình, nơi chỉ có các ông hoàng và các bậc đại thần lui tới. Một kẻ vô danh tiểu tốt, không cửa không nhà, không tước vị, đến cả một tấc đất cắm dùi cũng không có như cậu thì làm sao có thể sánh ngang hàng với cô ta được?
Cậu nằm dài trên tấm nệm bằng da gấu đã sờn và gục mặt vào cánh tay.
Nỗi buồn đó cũng có mặt tốt là có tác dụng ru ngủ và an ủi người ta bằng một giấc mơ hứa hẹn trăm điều như ý.
Gergey ngủ một mạch hơn nửa ngày trên tấm da gấu, sau đó cậu tươi tỉnh thức dậy.
Cậu ngạc nhiên nhìn lên tường căn phòng nhỏ, lên bức ảnh Thánh Imre chân khoèo treo trên tường, rồi lại trở nên đăm chiêu. Cậu áp mặt vào lòng bàn tay, chống khuỷu tay lên đầu gối. Trong đầu cậu, một cơn lốc đen ngòm xáo trộn những sự việc đã xảy ra trong hai ngày qua. Đạo quân Thổ bạt ngàn, việc bị bắt, cái chết của thầy mục sư, việc chạy trốn, thành Buđo, sự vắng nhà của vị hôn thê, sự thay lòng đổi dạ của cha mẹ nuôi – tất cả những việc đó xáo trộn, quay cuồng trong trí cậu. Rồi cậu nghĩ đến con ngựa xám già: đã ai cho nó ăn uống gì chưa? Làm sao có thể cưỡi nó mà trở về thành Sômôdơ đây? Nếu người ta hỏi thầy học đi đâu rồi, cậu sẽ trả lời ra sao? Sau đấy ai sẽ dạy các cậu? Chắc là Tinôđi Sehetehên, người nghệ sĩ đàn Kôbô bị bại tay.
Cậu lắc lắc đầu như người muốn thoát khỏi những ám ảnh của một giấc mộng xấu và đi sang chỗ ông bà Xexey. Cậu nói với bà Xexey:
- Mẹ ơi. Con đến đây cốt để báo tin về nỗi đe dọa của đạo quân Thổ. Bây giờ con xin phép về nhà đây.
Bà vợ ngồi bên cửa sổ đang dùng chỉ kim tuyến thêu một vật gì đấy. Hồi đó phái nữ hay mặc áo cổ viền kim tuyến. Bà đang may cho cô con gái.
- Con vội đi đâu vậy? – Bà nói – Chúng ta chưa trò chuyện gì với nhau cơ mà. Ông lão không có nhà. Hình như ông ấy cũng muốn nói với con đấy. Thế con đã đến chỗ tướng công Balin chưa?
- Chưa. Con cũng chẳng đến đó làm gì nữa. Con ở nhà ra đi mà chưa nói cho ai biết là con đi đâu cả.
- Thế con không muốn nói chuyện với ông giáo sĩ già của chúng ta ư?
- Ông ấy ở đâu ạ?
- Ở đây với chúng ta chứ còn ở đâu nữa. Nhưng hiện giờ ông ta cũng không có nhà. Ông ta đang đi chôn tử sĩ.
- Các ông nhà ta vẫn còn hay cãi nhau không ạ?
- Bây giờ còn cãi nhau nhiều hơn trước nữa kia. Bây giờ giáo sĩ lại dừng để phe Pheđinan, còn ông lão nhà ta thuộc phe Gianốt.
- Nhờ bác nói hộ với ông ta là cháu gửi lời chào kính trọng.
Cậu cố ý không gọi bằng mẹ như trước nữa.

Bà Xexey trở cái áo đang thuê và chỉ sau vài phút im lặng mới trả lời:
- Vậy ta chẳng giữ con lại nữa Gergey ạ. Ta chỉ muốn mời con ăn một chút gì đã. Ta đã để riêng phần cho con. Ta không muốn quấy rầy khi con đang ngủ.
Gergey cúi đầu. Chắc cậu đang nghĩ xem có nên nhận lời ăn trưa hay không? Cuối cùng cậu nghĩ nếu không ăn thì ông bà ấy sẽ phiền lòng nên cậu nhận lời.
Bà Xexey trải một tấm khăn bằng da màu vàng lên bàn và bưng món thịt rán đã nguội ra, bà còn lấy cả rượu vang đặt bên cạnh.
Giữa lúc đó giáo sĩ Balin cũng về đến nhà. Mọi hôm chỉ có đêm tối mới đuổi được ông rời khỏi công việc từ thiện về nhà, nhưng hôm nay ông về sớm hơn vì tiết trời nóng nực và công việc đã làm ông mệt lử.
Xexey cũng nối gót ông khập khiễng đi vào. Gergey hôn tay ông giáo sĩ. Ông đẩy cậu vào bàn và cậu vừa ăn vừa trả lời những câu hỏi của ông.
- Con lớn nhanh quá đi mất. – Giáo sĩ nói và không rời mắt nhìn cậu – Con đã bằng một người lớn rồi. Thế là dường như con chỉ mới xa chúng ta hôm qua.
Và ông nhìn quanh. - Vixo đâu rồi?
- Trong hoàng cung ấy. – Xexey trả lời.
Ánh mắt của giáo sĩ yêu cầu lời giải thích. Xexey thanh minh: - Hoàng hậu rất yêu nó. Người không cho nó về.
- Từ bao giờ thế?
- Đã mấy hôm nay rồi.
- Không ở cạnh thằng oắt đấy chứ? – Giáo sĩ gắt hỏi.
- Ở bên cạnh nó đấy. – Xexey trả lời – Anh không nghĩ rằng con tôi phải làm bảo mẫu chứ! Ở đấy đã có thừa bảo mẫu. Vixo chỉ gọi là có mặt ở đấy thôi.
- Con gái anh ở bên con trai Xopôio? – Giáo sĩ giận tái mặt kêu lên.
Xexey bối rối đi khập khiễng quanh phòng rồi quay lại nói:
- Thì có gì trong chuyện ấy nào? Chả phải chính anh đã từng nói là người Hung dù chó má còn hơn quân Đức là gì?
- Nhưng con gái anh mà ru con trai Xôpôio!
Và ông giận quá thét vào mặt Xexey:
- Thì ra khi già nua, đầu óc con người ta lú lấp đi như thế đấy! Vậy anh đã quên rằng bố của thằng nhóc ấy là một tên đao phủ rồi chăng? [75] Anh vội quên rằng anh cùng tôi đã từng ăn lộc của Đôjo Giơrgiơ rồi chăng?
Ông cầm chiếc ghế quật mạnh xuống sàn khiến nó gãy cả chân.
Gergey há hốc mồm rơi cả miếng ăn. Cậu bỏ chạy xuống cầu thang, dắt ngựa ra, phóng đi không giã từ ai cả.

[75] Nhắc việc Xopôio Gianốt đã giết Đôjo và đàn áp đẫm máu đạo quân nông dân năm 1514.

Cậu xuống ngựa trước hoàng thành. Trên tường lâu đài trông thấy một cái nhật quỹ to như hình bánh xe. Mặt trời lần vào trong những đám mây và cái cọc mạ vàng của nhật quỹ ngả một cái bóng mờ nhạt lên con số bốn La Mã. Gerrgey chăm chú nhìn vào cửa sổ. Cậu lần lượt nhìn từng cái một, bắt đầu từ những cửa sổ tầng một, rồi đến các cửa sổ tầng gác và cuối cùng là những cửa sổ của tòa tháp. Quân lính ra vào tấp nập trước cổng hoàng thành. Một ông già râu đốm bạc, lưng còng cũng chập chững đi vào cùng hai viên thư ký. Chắc đó là một vị quan to lắm vì ai cũng chào ông ta cả, còn ông lại chẳng chào ai. Hai viên thư ký ôm những cuộn giấy to. Trên vành mũ da của họ có dắt bút lông ngỗng, ở thắt lưng đeo nghiên mực bằng đồng. Khi mặt trời ló ra, đến cả cái bóng của họ cũng chuyển động một cách đường bệ. Cuối cùng Gergey chợt trông thấy chân anh ta, đôi chân khẳng khiu bó trong cái quần đỏ và đôi ủng đỏ. Nhưng chừng đó cũng đủ cho cậu nhận ra rằng anh ta thuộc đội vệ binh thành Xiget. Tên anh ta là Nogiơ Balin. Cậu liền quay gót và vội vàng dắt ngựa đi về phía quảng trường Thánh Gioóc. Cậu không muốn để một ai trong số thuộc hạ của tướng Balin trông thấy.
Nhưng vừa đi quá chỗ đó một chút, cậu vẫn cứ gặp phải người quen. Đó là một anh chàng nhanh nhẹn, có bộ râu ngắn: Matônphonvoi Imre, vừa là thư ký, vừa là trung úy, vừa là quản lý, tóm lại là một bộ hạ thân tín, rất được việc của Tơrơc Balin.
Gergey nhảy qua nấp phía bên kia mình ngựa để anh ta khỏi nhận ra mặt mình, nhưng anh chàng Imre có đôi mắt sắc sảo vẫn trông thấy cậu:
- Ơ này, chú Gergey! – Anh ta kêu lên.
Gergey đành ngẩng đầu lên, đỏ mặt tía tai.
- Chú mình đến đây có việc gì thế? Đến chỗ tướng công đấy à? Còn cái của mình bò đầu ngựa thì chú mình nhặt được ở đâu thế? Hẳn là không phải chọn trong đàn ngựa nhà ta!
Gergey những muốn độn thổ cùng với con vật chỉ đáng được gọi là bò ấy đi cho rồi. Nhưng cậu mau chóng trấn tĩnh được và thẹn thò trả lời:
- Tôi đến chỗ tướng công đấy. Tướng công ở đâu?
- Chả biết tướng công đã về chưa. Tướng công giải tù binh Đức đi đón Xuntan. Trời, tướng công quả là một bậc vũ dũng. Giá chú mình trông thấy cảnh tướng công băm vằm tụi Đức. Cách đây một tuần, tướng công từ trận địa trở về, cánh tay phải nhuộm đầy máu. Lúc ấy hoàng hậu đang ngồi trên cửa sổ. Khi phi ngựa qua trước hoàng cung, tướng công bèn giơ cánh tay phải đang cầm gươm lên cho hoàng hậu xem. Ở nhà không có dịch bò chứ?
- Không
- Bọn tù binh đã dọn sạch cái giếng chưa?
- Rồi.
- Bọn phu đập lúa không ăn cắp chứ?
- Không.
- Các công tử có khỏe không?
- Khỏe.
- Còn phu nhân?
- Cũng khỏe.
- Chú có ra chỗ vườn ươm không?
- Không.
- Thế chú có biết người ta đã cắt cỏ hay chưa không? - Không.
- Nào, thế chú định nghỉ ở đâu bây giờ? Đã có chỗ chưa? - Chưa.
- Thế thì lại chỗ tớ. Chú đem tin gì quan trọng đến đấy à? Hay là có thư cho tướng công?
- Không. Tôi chỉ tự nhiên mà đến thế thôi.
- Vậy chú mình chịu khó chờ đây một lát nhé. Tớ nhoàng vào hoàng cung một cái. Hay chú cũng cùng vào một thể. Sau đó ta sẽ về nhà để chú thay quần áo. Hay chú không có quần áo mang theo? Được, rồi khắc có. Sau đó chú sẽ có thể vào hầu chuyện tướng công.

Imre đưa cậu vào sân và để cậu đứng chờ trong bóng râm. Gergey nhìn theo con người nhanh mồm nhanh miệng đó chạy lên bậc thềm rộng bằng cẩm thạch đỏ và tự nghĩ không biết có nên lánh đi khỏi bị tướng công Balin quở mắng hay không?
Ôi, không thể nào tránh khỏi chuyện đó được. Uy quyền của tướng công trùm bờ cõi, trốn đi đâu cho khỏi bị câu về. Với lại, không được nói dối. Cậu phải thú thực là… ôi, làm sao mà có thể thú nhận việc đó được!...
Cậu gãi tai và suy nghĩ đến nẫu cả đầu, rồi cậu lại chăm chú quan sát các khung cửa sổ.
Trong khi nhìn ngang nhìn dọc như vậy, qua một kẻ hở đằng cuối sân, cậu thấy biếc lên màu xanh của cây cối trong vườn. Nếu lỉnh vào đó thì sao nhỉ? Cậu chỉ mong được đứng từ xa mà ngắm nhìn Êvo của cậu. Chỉ từ xa thôi, vì rõ ràng là những kẻ phù sinh quê mùa như cậu không thể nào được đến gần hoàng hậu rồi.
Chẳng hay họ ở đâu? Chắc là một chỗ nào đó trong đám vườn cây râm mát kia, hoặc trong vườn, hoặc trong một khung cửa sổ. Nếu gặp, từ xa cậu cũng có thể nhận ra được Êvo. Cậu sẽ nhận ra khuôn mặt trắng trẻo mịn màng, đôi mắt bồ câu như lúc nào cũng mỉm cười thân ái. Giá thấy cô, cậu sẽ vẫy mũ một cái để cô tha hồ mà đoán già đoán non hàng tuần lễ xem có phải Gergey đã ở đó không, hay chỉ là một cậu nào giống anh ấy, hay chính đó là linh hồn của Gergey?
Trên tường quanh sàn đầy những dãy móc sắt to, nặng. Những móc sắt ấy dùng cho khách đến buộc ngựa. Gergey cũng buộc ngựa vào đấy rồi lặng lẽ đi qua đám lính tráng và lẩn vào một lối đi hẹp, cành lá, xùm xòa.
* *
*
Gergey tưởng rằng ở đó có lối vào vườn. Nhưng có ai lại mở lối vào khu vườn thênh thang qua một chỗ hẹp như thế cơ chứ! Không một dấu vết gì tỏ ra có cổng ngõ ỏ đó cả. Một bên ngõ hẹp là hàng rào sắt cao, một bên là tưởng nhà. Thời xưa những nhà bác học và nghệ sĩ của vua Machiát đã từng ở tại khu này, về sau đến các giáo sĩ Balan và đám nội thị dưới triều vua Uláxlô, sau nữa là chỗ ở của thị nữ.
Song Gergey chẳng biết một tí gì về những chuyện đó cả. Cậu chỉ mải nhìn dãy hàng rào sẳt. Hàng rào sơn trắng và những đầu cọc đều mạ vàng. Ở một đôi nơi cành cây vươn cả ra phía ngoài. Thỉnh thoảng Gergey lại nhìn vào vườn. Chốc chốc cậu lại thấy một lối đi rải cuội hoặc một vài cái viên đinh nho nhỏ, mái lợp hàng ngói men xanh. Một đôi chỗ còn có những con quạ sắt ngồi trên càc cọc rào, nhưng cũng có con chỉ còn lại độc cài chân bậu trên cọc sắt. Qua cành lá Gergey bỗng trông thấy mấy vệt màu hồng. Y phục phụ nữ.
Tim Gergey đập rộn rã. Cậu vừa thận trọng lần theo hàng rào vừa ghé mắt nhìn vào vườn. Cuối cùng cậu trông thấy một đám phụ nữ dưới gốc một cây bồ đề cổ thụ. Họ đang ngồi quanh một cái nôi. Tất cả đều mặc y phục màu hồng nhạt, chỉ có một bà có khuôn mặt thon dài, tay mảnh khảnh, mặc đồ đen. Mặt bà ta trắng xanh và đượm buồn. Chỉ khi cúi xuống nhìn vào trong nôi bà ta mới mỉm cười. Nhưng cả nụ cười của bà cũng đầy phiền não.
Gergey không thấy rõ những gì ở quanh nôi, cái nôi bị một bà to béo che khuất. Bà này đang đưa qua đưa lại một cành lá nhỏ trên nôi. Gergey cứ loanh quanh tìm một chỗ để nhìn cho rõ hơn. Cậu thấy rồi, có tất cả bốn thiếu phụ ở quanh nôi và một người thứ năm đang lúi húi bên cạnh một cái độc binh cao cổ to tướng bằng cẩm thạch.
Cậu chạy dọc theo hàng rào đến chỗ đó. Đúng là Êvo bé bỏng của cậu rồi. Cô ta mới mau lớn làm sao chứ!
Cô đang nhặt những hạt giẻ gai bỏ vào một cái lẵng.
- Vixuskol Vixusko!- Cậu khe khẽ gọi qua hàng rào.
Cô thiếu nữ ở cách hàng rào độ vài chục bước. Cô đang nghêu ngao một bài hát gì đó, vì thế cô không nghe tiếng Gergey.

-Vixusko! Vixusko!
Cô gái ngửng đầu lên, rất ngạc nhiên nhìn về phía hàng rào. - Chú mèo con! - Gergey xuýt bật cười nhắc lại - chú mèo con ơi! Lại đây nào!
Cô gái không thề trông thấy Gergey đang đứng sau cành lá rậm của cây tân hà liễu nhưng cô đã nhận ra tiếng cậu.
Cô đi tới như một con nai con, đang đi chợt dừng lại rồi lại thoắt bước nhanh tới, đôi mắt mở to chăm chú nhìn. Ngạc nhiên quá quên cả chớp mắt.
- Anh đây. Vixuslio ơi! - Gergey lại lên tiếng.
Cô gái chạy ngay đến. Cô vỗ hai bàn tay vào nhau:
- Gergey! Anh làm cách nào mà đến đây được thế?
Niềm vui bừng sáng cả người cô, cô tì mặt vào quãng hở giữa hai cọc rào cho Gergey hôn. Gergey cảm thấy một mùi hương thơm dịu dàng như mùi hoa kim ngân nở vào tiết tháng tư. Rồi cả hai liền nắm lấy cọc rào, tay để gần tay. Cọc rào tuy lạnh nhưng tay họ vẫn nóng ran. Mặt cả hai đều ửng đỏ.
Cậu thiếu niên vắn tắt kề lại những chuyện xẩy ra đã đưa cậu tới đây, và trong lúc kể không hề rời mắt ngắm nghía khuôn mặt, bàn tay và y phục của cô gái.
Cô mau lớn ghê, và đẹp ra nhiều quá! Chỉ có đôi mắt đẹp, mở to, ngày thơ là còn như cũ. Một người khác có lẽ sẽ không thấy cô gái đẹp. Bởi vì cô đang ở lứa tuổi mà chỉ tay chân phát triển còn khuôn mặt vẫn non nớt, ngực còn lép như ngực con trai, tóc đang ngắn cún cỡn. Mặc dù vậy, đối với Gergey tất cả đền rất đẹp. Bàn tay to của cô cũng khiến cậu thích, cậu cảm thấy nó trắng ngần và êm như nhung, cậu ngắm cả đôi bàn chân đang đi một đôi giày vừa vặn rất xinh.
- Anh có một cái nhẫn đây. - Cậu nói và móc túi lấy cái nhẫn Thổ to tướng.
- Cái này là của thầy học anh cho anh và anh tặng em đấy Vixusko ạ.
Vixo cầm lấy cài nhẫn, thích thú ngắm nửa vầng trăng cùng những ngôi sao bằng kim cương rồi xỏ vào ngón tay và nhoẻn miệng cười.
- Cái nhẫn mới to chứ! Đẹp quá! Thấy nó cử lỏng lẻo trên ngón tay, cô bèn xỏ cả hai ngón tay vào.
- Bao giờ em lớn lên thì tuyệt lắm đấy còn bây giờ anh cứ giữ lấy đã.
Rồi với một sự thành thật trẻ con, cô nói thêm: - Anh biết không, đến khi nào em sẽ là vợ anh ấy mà!
Mặt Gergey bỗng ỉu xìu. - Em sẽ không là vợ anh đâu. Vixo ạ.
- Không thật chứ? - Cô gái hỏi có vẻ dỗi.
- Em toàn sống cạnh những vua với chúa. Người ta không gả em cho người nghèo như anh đâu.
- Ồ, sao lại không. Anh tưởng em coi họ là ghê gớm lắm à? Hoàng hậu cũng đã có lần bảo em hãy yêu mến ấu vương rồi bà sẽ kiếm cho em một ông chồng thế này thể nọ. Em trả lời rằng em đã có rồi. Em nói cho bà ta biết cả tên anh nữa, em còn nói rằng Tơrơc Balin là cha nuôi của anh.
- Em nói thế à? Thế hoàng hậu bảo sao? Hoàng hận cười ngặt cười nghẽo tí nữa thì ngã lăn xuống ghế.
- Bà ấy ở trong vườn đấy à?
- Ừ. Người mặc đồ đen ấy.
- Bà ấy đấy à ?
- Bà ấy đấy. Đẹp quá phải không anh?
- Đẹp. Nhưng anh tưởng tượng phải đẹp hơn nữa cơ.
- Đẹp hơn nữa cơ á? Thế chưa đủ đẹp hay sao?
- Anh chả thấy vương miện vương miếc gì trên đầu bà ấy cả?
- Nếu anh muốn, anh có thể nói chuyện với bà ấy được đấy. Bà rất tốt. Bà không biết tiếng Hung [76].
- Thế bà ấy nói tiếng gì?
- Tiếng Balan, tiếng Đức, tiếng Latinh, tiếng Ý, tiếng Pháp, nghĩa là tất cả mọi thứ trên đời, chỉ trừ tiếng Hung. Tên anh bà cũng đọc là Kerkơ.

[76] Hoàng hậu Jagellô Izabela người Balan.

- Anh biết nói chuyện gì với bà ấy được - Gergey lảng tránh – mặc dù anh cũng có biết vài tiếng Đức. Nhưng Vixo này, nếu lần sau anh đến Budo nữa thì làm sao gặp em được.
- Làm sao ấy à? Để em sẽ nói với hoàng hậu cho phép anh vào.
- Bà ấy cho phép á?
- Sao lại không? Bà yêu em lắm, cái gì cũng cho phép em cả. Cả nước hoa của bà nữa. Anh xem tay áo em đây này, có thơm không? Các hoàng hậu đều thơm như thế cả đấy! Rồi cả sách kinh của bà, bà cũng cho em xem. Những bức ảnh trong ấy mới đẹp chứ! Có cả ảnh Đức Mẹ Maria mặc áo lụa xanh đứng giữa khóm hồng, giá anh mà được thấy!
Từ phía sau cây bồ đề vẳng lại tiếng eo éo như tiếng kêu của con mèo bị người ta giẫm phải đuôi. Êvo giật mình:
- Chết! Ấu vương đã thức dậy rồi. Anh chờ em một tí nhé.
- Vixo anh không thể chờ được, nhưng mai anh sẽ đến.
- Được. Ngày nào anh cũng đến đây vào giờ này nhé!
Rồi cô chạy về phía ông vua bé con.

* *
*
Chẳng có việc gì xảy ra như chúng ta đã suy tính trước cả.
Sau khi Tơrơc Balin về nhà, hàng mấy giờ liền không ai có thể nói chuyện với ông được. Ông khóa mình trong phòng riêng và cứ đi đi lại lại trong phòng. Ở các phòng bên người ta nghe rõ bước chân đều đều, nặng nề của ông.
- Tướng công đang cáu đấy – Matônphovoi lo lắng nói – Chắc không phải giận tôi chứ?
- Vậy mà tướng công còn trông thấy mình nữa thì sẽ ra sao đây chẳng biết?
Gergey nghĩ thầm và đưa tay lên gãi đầu. Matônphovoi lên lên xuống xuống cầu thang đến ba lượt, cuối cùng mới dám mở cửa phòng chủ tướng.
Tơrơc Balin đang đứng bên cái cửa số nhìn xuống dòng Duno. Ông còn mặc nguyên quần áo như lúc đến chỗ hoàng đế Thổ, ngay cả thanh gươm trang sức, vỏ bọc nhung ông cũng chưa cởi ra khỏi thắt lưng.
- Cái gì thế? – Ông quay lại hỏi – Ngươi muốn gì đấy hở Imre? Bây giờ ta chưa muốn nói chuyện gì cả.
Matônphonvoi lại ở hành lang, lúng túng gãi tai. Nó cũng nguy, vì tướng Balin lúc đang giận dữ thì chẳng khác nào đám mây giông, sấm sét dễ nổ ra lắm. Nhưng nhỡ không nói cũng nguy thì sao? Từ trước tới giờ bất cứ ai ở nhà đến, tướng công cũng vui mừng gặp mặt.
Nhà của Tơrơc Balin dựa lưng vào cổng Pheyêvari. Một mặt có những cửa sổ trông sang Pets, mặt khác trông ra núi Ghenlê. Cuối cùng khi nhìn qua cửa sổ thấy Vebơxi vào cổng, Matônphonvoi mới hết lúng túng. Anh vội quay trở lại và mở cửa:
- Thưa tướng công, có ngài Vebơxi đến đấy ạ.
- Ta có nhà đây. –Tơrơc Balin trả lời.
- Gergey cũng ở đây đấy ạ - Người thư ký nói, nhẹ hẳn người đi – Chú bé Bônemixo ấy ạ.
- Gergey ? Một mình ư?
- Vâng ạ, một mình.
- Chú ta đến đây bằng cách nào nhỉ? Bảo chú ta vào đây.
Gergey cùng đến cửa một lúc với ngài Vebơxi lưng còng, râu đã lốm đốm hoa râm.
Thấy Matônphonvoi nghiêng mình chào. Gergey cũng làm theo.

Đúng ông già này cậu đã gặp lúc nãy ở đằng hoàng cung. Ông già có hai viên thư ký đeo bút lông ngỗng ôm những cuộn giấy đi theo. (Ôi, con người danh vọng, Thời trai trẻ đã được thấy vua Machiát).
- Xin chào bác. - Giọng nam trầm của Tơrơc Balin từ trong vọng ra. Ông đã thoáng trông thấy Gergey .
- Xin chào cho phép tôi được nói chuyện với cậu con nuôi của tôi trước đã nhé. Vào đây con, Gergey!
Gergey lo sợ quá cứ đứng như phỗng trước mặt hai vị đại nhân. Balin nhíu lông mày nhìn cậu hỏi:
- Ở nhà có chuyện dữ sao?
- Không ạ!
- Con đến đây với thầy mục sư chứ gì !!!
- Vââng. –Cậu học sinh tái mặt đáp.
- Vậy hai thầy trò đã bị bắt như thế nào? Mà mục sư đã bị chết rồi. Hai con trai của ta cũng đi cùng ư?
- Không ạ.
- Thế hai thầy trò làm thế nào mà rơi vào tay bọn Thổ?
Ông già góa vợ Vebơxi lên tiếng, ông nói với một giọng hiền từ:
- Ấy kia, chú Balin, chú đừng có quát lên với thằng bé này như thế, nó sợ đến nỗi chẳng còn trả lời được nữa.
Rồi ông vuốt má cậu thiếu niên sau đó đến ngồi xuống cái ghế bành bọc da đen đặt giữa phòng.
Nghe tiếng sợ, cậu thiếu niên chợt tĩnh trí lại như thể người ta vẩy nước vào mặt cậu. Cậu liền mạnh dạn trả lời:
- Chả là chúng con định cho hoàng đế Thổ bay lên trời.
- Trời ơi! Vebơxi thất đảm thốt lên.
Bản thân Tơrơc Balin cũng sửng sốt. Cậu học sinh – rồi muốn ra sao thì ra – lần lượt kể lại chuyện họ đã tải thuốc nổ đến đường quốc lộ như thế nào, và mục sư đã làm hoàng đế với tên tổng binh ra sao.
Vebơxi đập hai bàn tay vào nhau. - Thật là thiếu cân nhắc! Các ngươi đã bày đặt ra một chuyện ngu xuẩn biết chừng nào!
- Chuyện ngu xuẩn không phải là ở đây – Tơrơc Balin đập mạnh thanh gươm xuống sàn đáp lại – mà ở chỗ thầy mục sư đã không nhận ra được Xuntan.
Hai ông bèn quay ra cãi nhau.
- Xuntan là bạn của ta. – Vebơxi nói.
- Là kẻ hại ta! – Tơrơc Balin trả lời.
- Một con người có tư tưởng cao quý.
- Một tên khốn nạn đội vương miện.
- Ta hiểu ông ta, còn chú không hiểu! Ta đã đến chỗ ông ta ở Côngxtăngtinốp ...
- Lời nói của bọn Thổ không phải là kinh thánh. Mà nếu có là kinh thánh đi nữa thì không kinh thành của chúng nó dạy phải chà đạp lên người Gia tô giáo.
- Chú lầm rồi. - Cầu trời phù hộ cho bác, nhưng tôi đã cảm thấy cái mùi thối tha độc địa của cuộc viếng thăm này. Tôi sẽ về nhà thôi. - Ông quay sang Gergey nói tiếng – Con ơi, đáng lẽ các con có thể cứu được Hung rồi!
Khi nói câu nói đó, giọng ông đầy đau xót.

Sáng hôm sau Matônphonvoi đánh thức Gergey dậy và đặt một bộ quần áo võ đồng bằng lụa mày xanh đỏ lên bàn.
- Tướng công truyền em phải ăn mặc chỉnh tề vào. Độ mười giờ em khá sẵn sàng ở ngoài sân để cùng đi với tướng công vào hoàng cung.
Rồi anh chăm chút Gergey chẳng khác nào một bà mẹ chu đáo. Anh rửa ráy và mặc quần áo cho cậu. Chải tóc cho cậu rồi rẽ một đường ngôi ở chúng giữa đầu. Anh còn dùng một miếng da nai lau sáng bóng những cái khuy vàng trên áo của cậu. Anh còn định xỏ cả đôi giày màu mận chín vào chân cho cậu nữa.
- Cái này thì em không để anh làm nữa đâu! – Gergey cười nói – Em có phải là một đứa vô tích sự, ngờ nghệch đến nỗi không biết xỏ chân vào giầy đâu.
- Thế em không sợ ư?
- Sợ gì cơ, hả anh kỳ? Sợ vì phải đến chỗ hoàng hậu á? Phu nhân của chúng ra ở nhà còn là một bậc mệnh phụ cao sang hơn ấy chứ, cho dù không có vương miện trên đầu bà đi nữa!
- Em nói cũng đúng đấy. – Anh chàng thư ký trả lời và trìu mến nhìn cậu thiếu niên – Nhưng em phải biết, dù sao cũng vẫn là hoàng hậu.
Khi họ cùng Tơrơc Balin tới hoàng cùng, một thị vệ vội vã chạy tới.
- Thưa đức ông, hoàng hậu sai con mời đức ông đến ngay cho. Có một pasa nào đó đã đến, ông ta mang theo nhiều quà quý đến phát khiếp lên ấy!
Tơrơc Balin quay sang bảo các dũng sĩ theo hầu: - Chúng nó chẳng đem đến biếu không đâu, rồi các người sẽ thấy!
Toán lính ở lại dưới sân. Tướng công Balin cùng Gergey bước lên những bậc đá cẩm thạch rộng rãi. Người gác cửa nâng họa kích lên chào và chỉ về phía bên phải:
- Hoàng hậu mời các ngài vào điện đại trào. - Thế thì con có thể theo ta được chứ - Tướng công bảo Gergey – Lúc nào con cũng đứng cạch sau ta độ bốn năm bước và khá giữa cho ra vẻ con nhà võ. Nhớ đừng chuyện trò với ai cả! Đừng khạc nhổ, đừng ngáp vặt, khà cho đúng phép tắc.
Họ đi qua những cung điện có vòm trần cuốn cao vút, có những bức tường chạm trổ, màu sắc rực rỡ, có những gia huy hoàng tộc mạ vàng chói lọi la liệt khắp nói, có những cửa cao rộng, có những trần nhà màu xanh điểm những ngôi sao bạc, có những thảm nhung đỏ chói, dày và êm, nuốt hết tiếng động của bước chân đi. Gergey choáng váng trước cảnh lộng lẫy đó. Cậu cảm thấy dường như trong mỗi xó xỉnh đều có một linh hồn đội vương miện đang thì thào:
- Các ngươi đang giẫm lên dấu chân của các bậc tiên đế đấy nhé! Không khí nơi đây các bậc tiên đế đã từng hít thở!
Trong điện đại trào có năm vị đại thần mặc triều phục lộng lẫy đứng chờ. Đằng sau họ là các võ sĩ dòng và tùy tướng. Mấy người lính cẩm vệ cầm họa kích đứng bên ngai vàng nhưng trên ngai vàng chưa có ai ngồi cả.
Điện này cũng có trần uốn vòm như các điện khác những ngôi sao trên nên trần lót lụa xanh ghi lại bầu trời trong giờ phút dân tộc tôn Machiát lên làm vua. Phía sau ngai vàng có một bức trướng lớn màu hồng trên đó thêu quốc huy bằng chỉ vàng. Ở giữa quốc huy còn có một gia huy nhỏ: một con rắn và ba con báo đội vương miện đứng dưới con phượng hoàng Balan. Đó là gia huy của họ Xopôio.

Một trung úy thị vệ bước tới trước mặt Tơrơc Balin : - Hoàng hậu truyền mời đức ông.
Gergey ở lại một mình giữa đám võ đồng và thư ký. Cậu quay sang phía hai thanh niên đang nói chuyện ở bên cạnh và tự giới thiệu:
- Tôi là Bônemixo Gergey, võ đồng của Tơrơc Balin.
Một chàng trai có cái nhìn vui tươi, nước da rám nắng, tóc hung hung, chìa ta ra cho cậu bắt.
- Tớ là Zoontoi Istơvan, thuộc quân ngũ của chủ tướng Botanhơ .
Chàng trai kia, một chàng trai có cái cổ ngắn tũn, béo lùn, vẫn đứng khoanh tay nhìn phớt qua vai Gergey.
Gergey tự ái, trừng trừng nhìn anh ta. (Cái thằng công tử đầu bò này chắc đang khinh mệt ta đây!)
- Tôi là Bônemixo Gergey – Cậu ưỡn ngực nhắc lại.
Tay đầu bò trịnh thượng nhìn cậu: - Thì có gì dính dáng đến tớ, hở chú lỏi? Tên của võ đồng là câm miệng.
Gergey đỏ bừng mặt, mắt cậu lóe lên nhìn chàng trai kiêu ngạo: - Tôi không phải là võ đồng của anh! Còn chủ tướng của tôi không gọi tôi bằng câm miệng mà gọi là đừng chịu nhục.
Tay đầu bò nhìn cậu từ đầu đến chân. - Được, khi nào ra ngoài sân tớ sẽ nói cho cậu biết tên của tớ.
Và anh ta đưa bàn tay lên phác một cử chỉ dễ hiểu. Zôntoi đứng xen vào giữa hai người:
- Bậy nào, Mectsei, chẳng nhẽ cậu lại ấy chú bé này!
- Tôi không phải là chú bé nữa một khi người ta đã xúc phạm đến tôi- Gergey trả lời – Đôbô Istơvan đã trao kiếm cho tôi từ năm tôi lên bảo và đã gọi tôi là dũng sĩ.
Nghe đến Đôbô Zôntoi quay ngay người lại và đặt tay lên vai Gergey: - Này, vậy cậu là chú bé đã đoạt người của một tên ionisa đấy à?
- Vâng – Gergey trả lời với niềm vui sướng, tự hào.
- Ở đâu gần Pets phải không?
- Ở Metsec.
- Nào, cậu bạn nhỏ, vậy thì hãy cho tớ bắt tay cậu một lần nữa. Anh ta nắm chặt và lắc lắc bàn tay Gergey rồi ôm lấy cậu.
Mectsei trong lúc đó vẫn đứng quay lưng lại phía họ - Cái tay lấc láo cục cằn này là ai thế? – Gergey chờ Mectsei hỏi.
- Một chàng trai tốt bụng đấy, chỉ phải cái hơi gai góc một tí thôi.
- Nhưng tôi không chịu để yên thế đâu!
Gergey hùng hổ nói và tới vỗ mạnh lên vai Mectsei: - Ngài có nghe không đấy.
Mectsei quay lại. Gergey nói tiếp: - Khoảng nửa đêm hôm nay chúng ta có thể làm quen với nhau ở quãng trường Thành Gioóc - và cậu vỗ tay lên bao gươm.
- Tớ sẽ ở đây- Mectsei trà lời cụt lủn. Zôntoi lắc đầu
Trong điện bỗng như có một cơn gió thoảng qua, tất cả đều xao động. Hai người lính cấm vệ cầm họa kích bước vào cửa, rồi đến một vài chức nội thi: thái giám, hộ binh, một giáo sĩ áo đen - chắc hẳn là thấy trợ tế của cung đình; sau đó đến bốn võ đồng, rồi hoàng hậu bước ra: sau hoàng hậu là giám mục nhiếp chính.
Tơrơc Balin, Vebơxi, Botanhơ Orơban và lão tướng Petrôvits.
Gergey đỏ mặt ngóng nhìn về phia cửa, cậu đang chờ một người nữa đến. Cậu tưởng rằng các ông đã có võ đồng thì một bậc mệnh phụ như thể này thế nào chả có những tùy nữ vây quanh. Nhưng chẳng có một tùy nữ nào đến cả.
Hoàng hậu mặc trang phục và choàng một tấm voan chỉ có chiếc vương miện hình vành trăng mảnh dẻ dát kim cương lấp lánh trên đầu. Bà ngồi lên ngai vàng. Hai người lính cấm vệ đến đứng đằng sau, các đại thần chia nhau đứng hai bên.
Hoàng hậu nhìn quanh điện, bà còn hỏi nhỏ giám mục nhiếp chính một điều gì nữa rồi mới yên vị trong ngai vàng.
Nhiếp chính ra điệu cho người nội thị đứng ở cửa.

Sứ giả của hoàng đế Thổ Nhĩ Kỳ bước vào: đó là một người lớn, mặc đồ lụa trắng, vàng đeo đầy mình.
Vừa bước vào cửa, hắn đã cúi chào sát đất rồi, vội vàng như chạy, hắn đi đến chỗ tấm thảm trước ngai vàng. Đến đó hắn giơ hai tay ra vái và nằm ệp bụng xuống. Đi theo hắn còn có mười thiếu niên nước da ngăm đen, thuộc loại võ đồng, quần áo màu vỏ chanh. Chúng cũng vội vội vàng vàng như quan thày của chúng. Từng đôi một chúng lễ mễ khiêng những cai hòm phủ nhung tím. Chúng đặt những cái hòm xuống hai bên viên sử thần rồi cũng phủ phục xuống thảm.
- Sứ thần Ali, cầu chúa phù hộ cho ông. - Hoàng hậu nói bằng tiếng Latinh.
Giọng của bà nhẹ như ru. Không thể biết được vì phổi yếu hay vì tâm hồn bà diu dàng.
Tên Thổ đứng dậy. Đến lúc này mới rõ hắn là một người Arập có diện mạo rất đẹp. Tuổi hắn có lẽ đã đến từ tuần.
- Muôn tâu hoàng hậu, - hắn nói tiếng Latinh, với một giọng lanh lảnh – hạ thần chuyển tới trước ngài vâng lời chào của padisa hùng mạnh. Người xin hoàng hậu hãy vui lòng tiếp nhận lời chào đó cũng như người đã vui lòng gửi tới.
Theo hiệu tay của hắn, các võ đồng mở nắp hòm và tên aga lần lượt lấy ra những vòng, những xuyến bằng vàng chói lọi, những tấm lụa, tấm nhung, một thanh gươm và một cây chùy trạm ngọc rất đẹp. Hắn để tất cả lên tấm thảm dưới chân hoàng hậu.
Trên khuôn mặt trắng xanh của hoàng hậu ửng lên màu hồng phơn phớt.
-Viên sứ thần còn lấy ra một cái tráp nhỏ có khóa bằng bạc chạm trổ và dâng lên hoàng hậu. Trong tráp lấp lánh những chiếc nhẫn vào loại đẹp nhất của phương Đông kỳ ảo. Hoàng hậu thật sự thích thú ngắm nghía những chiếc nhẫn.
- Muôn tâu hoàng hậu, thanh gươm và cây chùy là của chúa công tôi gửi tặng ấu vương. Ngoài ra dưới sân còn có ba con ngựa nòi Arập. Trong đó hai con là do hoàng tử của Xuntan gửi đến. Hai hoàng tử cũng tới quý quốc và gửi tới ấu vương Gianốt Jicmông những cái hôn huynh đệ. Muôn tâu hoàng hậu, có lẽ xin mời hoàng hậu ngự lãm: hạ thần đã cho chúng đứng ở chỗ có thể nhìn qua cửa sổ cũng trông thấy.
Hoàng hậu đứng đậy và cùng các đại thần đi tới bên cửa sổ. Khi hoàng hậu đi qua, Gergey thoáng thấy cái mùi thơm mà Vixo cũng có. Một thị vệ kéo bức rèm sang một bên. Ánh mặt trời tràn vào trong điện, hoàng hậu đưa tay che mắt và nhìn xuống sân.
Ba con tuấn mã tuyệt đẹp, mang yên cương nạm vàng quý giá của phương Đông, đứng ở dưới sân. Đám lính tráng hầu hạ trong cung đang trầm trồ ngắm nghía xung quanh.
Hoàng hậu trao đồi với nhiếp chính mấy câu. Nhiếp chính quay về phía viên sứ giả:
- Hoàng hậu rất cảm động vai biết ơn Xuntan đại độ về những quà tặng của Người và của hai hoàng tử. Ông khá hơn với Xuntan đại độ hãy định ngày giờ để tiếp những sứ giả của ấu vương và hoàng hậu, những người sẽ chuyển đến Xuntan đại độ lời cảm ơn này.
Hoàng hậu gật đầu và định lui vào nội cung. Nhưng tên aga chưa nói hết việc. Hắn mỉm cười rất lễ phép nói tiếp:
- Padisa hùng mạnh gửi tất cả những tặng phẩm này cốt đề tỏ rằng Người coi ấu vương Guanốt Jicmông như ái nữ của Người. Và Chúa công tôi sẽ rất mừng nếu Người có thể trông thấy và được hôn ấu Vương, con trai của tiên vương bạn Người.
Hoàng hậu thất sắc.
- Vì lẽ đó, - viên sứ giả nói tiếp – Padisa hùng mạnh xin hoàng hậu hãy cho ấu vương lên xe cùng với nhũ mẫu và đi tới chỗ người cùng một đoàn tùy tùng xứng đáng.

Hắn đặt trọng âm vào mấy chữ đoàn tùy tùng xứng đáng. Lúc đó không một ai hiểu. Nhưng đến hôm sau tất cả mọi người điều hiểu rõ. Hoàng hậu trắng bệch như bức tường vôi. Bà phải ngả người ra sau tựa người vào chiếc ngai để khỏi xỉu đi.
- Nó nói gì thế? – Mectsi thầm thì hỏi.
- Tớ không hiểu rõ. – Zôntoi trả lời và quay sang hỏi Gergey – Cậu có hiểu không? Chắc cậu biết tiếng Latinh giỏi hơn tụi tớ.
- Tôi hiểu – Gergey trả lời – tôi sẽ nói cho anh rõ. Nhưng trước khi cậu kịp nói thì giọng của tên Thổ đã lại vang lên:
- Không có lý do gì phải lo lắng cả. Padisa hùng mạnh chỉ đáng sợ đối với kẻ thù của Người thôi, còn đối với bằng hữu. Người chỉ là bạn tốt. Ngoài ra, đáng lẽ Người đã thân hành tới đây để bày tỏ lòng kính trọng và tấm thịnh tình của mình, nhưng muôn tâu hoàng hậu, những luật lệ tôn giáo của chúng tôi không cho phép điều đó.
Hắn dừng lại để trả lời câu hỏi của nhiếp chính hoặc của vị đã lập công trong việc bảo vệ thành Buđo đều theo hộ giá ấu vương Gianốt Jicmông. Người mong mỏi được biết những hào kiệt Hunggari. Người coi tất cả đều là những anh hùng của người.
Thấy tất cả những câu đó cũng không đáp lại, hắn nghiêng mình:
-Vậy là hạ thần đã xong việc ủy thác của Padisa hùng mạnh và thần xin chờ phúc đáp.
- Ba giờ chiều này chúng tôi sẽ trả lời – Nhiếp chính Giơrgiơ trả lời thay hoàng hậu – hoàng đế sẽ được vừa lòng với lời phúc đáp của chúng tôi.
Hoàng hậu đứng dậy và vẫy Tơrơc Balin, và khi ông bước tới bên ngai, bà vịn tay vào ông. Rõ ràng bà không còn đủ sức để đứng vững nữa.
Buổi trưa, viên sứ thần Ali lần lượt đi thăm các vị đại thần: Phơrate Giơrgiơ, Tơrơc Balin, Petrôvits Pête, người không những chỉ là hoàng thích mà còn là cha đỡ đầu của ấu vương. Ngoài ra hắn còn đến Vebơxi, Botanhơ Orơban và cả Pốtmanixiki Giannốt nữa.
Đến nơi nào hắn cũng hào phóng tặng một cái áo caphơtan quá giá, và ở đâu hắn cũng dùng những lời đường mật cam đoan với các quan rằng Xuntan rất thịnh tình và hào phóng.
Chiếc caphơtan tặng cho Tơrơc Balin là chiếc quý nhất, chiếc áo đó bằng lụa vàng, nặng và dài đến tận mắt cá. Những chiếc khác đều một màu tím, có lót lụa vàng da cam. Chỉ có mỗi cái tặng Tơrơc Balin là bằng lụa vàng màu hoa hướng dương và lót nhiều trắng. Riêng cái đai dệt bằng những sợi chỉ vàng đã là một vật phẩm kỹ xảo, có lẽ phải mất cả một đời người mới làm xong được. Những cúc áp từ cổ đến thắt lưng đều bằng vàng nạm kim cương. Thấy gia nhân chạy xô cả đến tấm tắc ngắm nghía tặng vật đó, Tơrơc Balin lắc đầu mỉm cười:
- Để làm vỏ chăn thì tốt đấy. Rồi ông nghiêm nét mặt:
- Nhặt nhanh hành trang đi ! Chiều này chúng ta sẽ hồi gia.
Ba giờ chiều ông lại đi sang hoàng cung. Các đại thần đã chờ ông ở thư viện. Nhiếp chính bảo ông:
- Hoàng hậu không chịu, xin ông hãy nói với Người.
Tơrơc Balin nhún vai: - Tôi đến từ biệt đây.
Các đại thần sửng sốt: - Ông nghĩ gì thế?
- Tôi cảm thấy có gió động. Tôi không muốn bị nó bắt gặp khi tôi còn ở ngoài thành trì của tôi.
- Ông đùa với vận mệnh của xã tắc đấy! – Vebơxi bảo ông.
- Vận mệnh xã tắc phụ thuộc vào mỗi mình tôi ư?
- Chúng ta không được làm mếch lòng Xuntan. – Nhiếp chính nói.
- Tôi phải nộp đầu tôi để làm quà cho ông ta chăng?
- Ông này đâm quẫn rồi! – Vebơxi nhún vai nói – Thế ông ta đã chẳng gửi cho ông cái caphơtan đẹp nhất đấy sao?

Tơrơc Balin tì khuỷu tay lên giá quả địa cầu to tướng màu xanh, đăm chiêu suy nghĩ rồi gật gù nói: - Kẻ bẫy chim khôn ngoan bao giờ cũng thổi tiếng tiêu hay nhất cho con chim mà hắn ta thèm nhất.
Người nội thị mở rộng cánh của tỏ hiệu hoàng hậu đang chờ các quan.
Một cuộc bàn luận dài dòng, day dứt đã diễn ra trong cung. Hoàng hậu lo sợ cho con mình. Các vị đại thần thì vin vào vận mệnh của đất nước và dân tộc để phản khản đối sự khước từ yêu cầu của Xuntan.
- Còn ông không nói gì ư? – Hoàng hậu quay sang hỏi Tơrơc Balin lúc ấy đang im lặng, rầu rĩ đứng tựa vào tường.
- Thưa hoàng hậu, thần chỉ đến để bái biệt. – Ông trả lời hoàng hậu và bước lên.
- Từ biệt ư? –Hoàng hậu sửng sốt hỏi. - Nội nhật hôm nay thần phải về nhà. Có những việc xảy ra khiến thần không thể nấn ná thêm một phút nào nữa. Và chăng thần đang ốm…
Hoàng hậu mất bình tĩnh, vặn các ngón tay: - Hãy khoan. Nếu ốm thì ông hãy ngồi xuống đây. Ông hãy nói cho ta biết, chúng ta phải làm gì bây giờ?
Tơrơc Balin so vai: - Thần không tin bọn Thổ. Bọn Thổ coi tất cả những người Gia tô giáo như chó má. Chúng ta không được trao ấu vương vào bàn tay hắn. Ta hãy nói với hắn rằng ấu vương ốm.
Vebơxi lầu bầu: - Ông ta sẽ trả lời: ta sẽ đợi. Và sẽ đóng lại đây. Chúng ta sẽ phải nuôi cả đạo quân, ngựa nghẽo... Giám mục nhiếp chính cáu kỉnh nói chen vào :
- Ông phải nghĩ đến đất nước nữa chứ ! Xuintan đứng đây với một đạo quân khổng lồ. Tự chúng ta mời ông ta vào. Ông ta đã từng là bạn của tiên vương; nguyện vọng của ông ta cần phải được thực hiện! Nếu ông ta thấy chúng nghi ngờ thì ai dám cam đoan rằng ông ta sẽ không phát khùng lên chống lại chúng ta ? Đến lúc đó ông ta sẽ không còn gọi ấu vương là con nữa, mà sẽ gọi là nô lệ. Hoàng hậu đưa hai tay ôm lấy thái dương và ngả người ra sau lưng ghế :
-Ôi, hại thay cho ta, mụ đàn bà khốn khổ !... Các ông bảo ta là hoàng hậu, như một kẻ ăn mày bò lê trên mặt đất cũng còn nhiều sức lực hơn ta !... Cái cây nó cũng còn đau huống chi người ta ngắt hoa nó, huống chi trái tim người mẹ mà tạo hóa đã nặn ra bằng đau khổ !

* *
*

Trong lúc những cảnh tượng ấy diễn ra trong cung, Gergey tha thẩn trước tiền sảnh. Khi cậu đang đứng bên cạnh cái lò sưởi to và cao bằng gạch men, cậu bỗng cảm thấy hình như có con nhện bò trên mặt mình. Cậu chộp lấy thì té ra là một con lông công.
Cái lò sưởi đặt giữa hai phòng, đứng cạnh nó có thể nhìn thông sang phòng bên cạnh.
- Gergey ! – Có tiếng gọi khe khẽ.
Gergey khẽ rùng mình sung sướng, quay lại. Cậu nhìn thấy khuôn mặt Vixo, đôi mắt tinh nghịch của cô đang từ phòng bên nhìn sang.
- Ra ngoài hành lang đi. – Cô gái thì thầm. Gergey lẻn ra, cô gái đã chờ cậu bên khung của sổ.
Cô nắm lấy tay cậu: - Ta ra vườn đi!
Và cô dắt cậu đi. Họ đi qua độ bốn năm căn phòng. Phòng nào cũng đều trải thảm dày và tất cả rèm của về phía mặt trời đều buông xuống. Trên các bức tường có treo chân dung các vua chúa và các vị thánh. Có cả một bức tranh vẽ cảnh hỗn chiến của kỵ binh. Bàn ghế và các bức tường đều dát vàng. Phòng này màu vỏ cua, phòng kia màu tím, phòng nữa lại màu xanh da trời. Màu sắc các phòng đều khác nhau. Phòng nào cũng rất ít đồ đạc. Cuối cùng họ bước qua một cánh cửa và ra vườn. Gergey nhẹ nhõm cả người.
- Chỉ có mình chúng ta thôi. –Vixo bảo. Cô mặc quần áo trắng may bằng thứ vải nhẹ như voan, có đường viền ren lượn vòng quanh cổ. Tóc cô tết thành bím lủng lẳng sau lưng. Chân cô đi một đôi giày màu vàng. Cô đứng giữa lối đi rải sỏi, có bóng râm, bên cạnh một hàng cây cảnh. Cô tươi cười vì thấy Gergey chăm chú nhìn mình.

- Em có đẹp không? – Cô hỏi với vẻ hồn nhiên còn giữ lại được từ những ngày tuổi nhỏ ngây thơ.
- Đẹp lắm. – Gergey trả lời – Em lúc nào cũng đẹp. Y như một con bồ câu trắng.
- Hoàng hậu truyền may bộ quần áo này cho em đấy. Và cô quăng tay mình vào tay Gergey :
- Lại đây anh, ta đến ngồi dưới gốc cây bồ đề kia đi. Em có nhiều chuyện muốn kể cho anh lắm và chắc anh cũng thế. Em nhận ra ngay giọng của anh lúc anh gọi qua hàng rào sắt, nhưng em không tin là anh. Em luôn nghĩ đến anh. Đêm qua em cũng mơ thấy anh. Hôm ấy em cũng đã nói với hoàng hậu rằng anh đang ở đây. Bà bảo khi nào quân Thổ rút đi, bà muốn gặp anh.
Họ ngồi xuống một cái ghế đã hoa có chạm hai con sư tử trên tay vịn, dưới gốc cây bồ đề. Từ chỗ ấy có thể nhìn xuống dòng Đuno và thành phố Pets trên bờ bên kia. Cái thành phố ấy nhỏ nhoi và bẩn thỉu, có thành đá vây quanh. Bên trong thành đá là những ngôi nhà bé nhỏ, bên ngoài thành đá là bãi cát vàng. Những Gergey không nhìn dòng Đuno cũng chẳng nhìn thành phố Pets. Cậu chỉ nhìn Vixo thôi. Cậu ngắm nghía vẻ trong trắng như cẩm thạch của khuôn mặt cô, hàm răng tuyệt đẹp, cái cằm tròn tròn, cái cổ như nhung trắng và đôi mắt vui tươi, thơ ngầy của cô.
- Kìa, bây giờ anh cũng phải nói đi chứ! –Cô gái bảo cậu. – Anh ở chỗ gia đình Tơrơc như thế nào? Anh còn học nhiều nữa không? Anh nên biết bây giờ em học cả món vẽ nữa đấy nhé! Kìa, anh nhìn gì mà cứ ngây ra thế? Anh chưa nói một câu nào cả.
- Anh nhìn em, em lớn nhanh và đẹp làm sao!
- Điều đó thì hoàng hậu cũng đã nói rồi. Bà bảo bây giờ em đang phát triển thành cô gái lớn đấy. Tay chân em đã to đến mức không còn to hơn nữa đâu, vì tay và chân của con gái chỉ lớn đến tuổi mười ba là hết thôi. Anh cũng đẹp, Gergey ạ!
Cô đỏ mặt và lấy tay che mặt. - Ôi, em nói những chuyện vớ vẩn chưa. Đừng nhìn em thế. Em xấu hổ lắm.
Nhưng cậu con trai cũng bối rối. Mặt cậu đỏ nhừ đến tận mang tai.
Họ im lặng một vài phút. Một con én nghỉ ngơi trên cành kêu chim chíp. Họ lắng tai nghe con chim ấy chăng? Họ chẳng nghe nó đâu! Họ đang nghe một khúc nhạc hay hơn nhiều, khúc nhạc đang ngân vang trong trái tim họ.
- Em đưa tay đây nào. – Cậu con trai bảo. Cô gái sẵn sàng đưa tay sang.
Cậu thiếu nên nắm lấy bàn tay cô gái. Cô chờ xem Gergey muốn gì. Nhưng Gergey chỉ lặng lẽ nhìn.
Bỗng cậu từ từ nâng bàn tay cô lên môi hôn. Êvo ửng hồng đôi má.
- Cái vườn này đẹp quá. –Gergey nói để mà nói một cái gì đó.
Họ lại im lặng. Một chiếc là rời khỏi cành, rơi vèo xuống trước mặt họ. Cả hai cùng nhìn cái lá, rồi cậu thiếu niên bỗng lên tiếng:
- Tất cả thế là hết. Cậu nói câu đó với một vẻ buồn rầu khiến cô gái giật mình nhìn cậu. Gergey đứng dậy.
- Ta đi đi, Vixo, vì nhỡ bố nuôi của anh ra. Vixo cũng đứng dậy.
Cô lại khoác tay Gergey và đi sát vào người cậu. Họ lặng lẽ đi như thế độ hai mươi bước. Lúc đó cô gái lên tiếng:
- Sao anh lại bảo tất cả thế là hết?
- Vì thế là hết rồi. Họ lại im lặng đi vài bước nữa. Gergey lắc đầu:
- Anh linh cảm thấy rằng em sẽ không phải là vợ anh – Và cậu thở dài.
- Em thì lại linh cảm thấy rằng em sẽ là người ấy đấy. – Cô gái trả lời an ủi.
Cậu thiếu niên nhìn cô, nhìn vào mắt cô:
- Em hứa với anh chứ?
- Em xin hứa.
- Hứa với tất cả tấm lòng của em chứ?
- Với tất cả tấm lòng của em.
- Nhưng nếu thầy mẹ em có ý muốn khác thì sao? Và nếu hoàng hậu muốn khác thì sao?
- Em sẽ nói với họ là chúng ta đã đính ước rồi. Họ lại đi qua các phòng. Lúc đến chỗ cánh của thông ra hành lang, Vixo bảo:
- Chừng nào quân Thổ còn ở đây, chúng ta không thể gặp nhau được, trừ phi anh đến với tướng công Balin. Lúc đó anh cứ lại đứng bên cạnh cái lò sưởi này, em sẽ đến với anh.

Gergey cầm lấy tay cô. Cô gái cảm thấy bàn tay của Gergey run run. - Cho anh hôn em một cái được không? – Gergey hỏi.
Trước đây họ vẫn hôn nhau không cần phải hỏi. Nhưng giờ đây Gergey cảm thấy cô gái này không còn là cô gái kia nữa, cô gái mà hồi ở nhà, ở Kerextet cậu đã yêu như một cô em. Giờ đây cô đã nhiều hơn thế. Cô gái cũng có cảm giác tương tự, vì thế khi nghe Gergey hỏi, cô đỏ mặt lên. - Anh hôn em đi. – Cô sung sướng và trang trọng nói.
Và cô không chìa má cho cậu như vẫn thường quen mà chìa đôi môi đỏ.
Bốn giờ chiều ấu vương đã mặc lễ phục chỉnh tề. Một cỗ xe dát vàng đã đợi sẵn ngoài sân đưa ấu vương xuống thung lũng Buđo cũ, nơi quân Thổ hạ trại.
Nhưng đến những phút cuối cùng hoàng hậu vẫn không muốn con mình ra đi. Bà lấy tay ôm đầu và khóc:
- Các ông không có con! Ông không có, nhiếp chính Giơrgiơ ạ. Ông Pốtmanixki cũng không có nốt. Các ông biết thế nào là gửi một đứa con thơ vào hang cọp? Ai biết nó còn về được nữa hay không? Tơrơc Balin! Ông không thể bỏ rơi ta! Ta giao phó con trai ta cho ông đấy! Ông cũng làm cha ông tất hiểu khi lòng cha mẹ đã run rẩy lo sợ cho đứa con của mình là thế nào. Ông hãy bảo toàn cho nó như chính con ông vậy!
Và khi bà nói câu: ông không thể bỏ rơi ta, bà quên hết vẻ cao trọng của mình, quỳ sạp xuống thảm trước mặt Balin, hai tay cầu khẩn giơ về phía ông.
Cảnh tượng đó làm tất cả mọi người xúc động.
- Trời ơi, hoàng hậu. – Nhiếp chính thốt kêu và nâng hoàng hậu dậy.
Tơrơc Balin xúc động tới tận đáy lòng, nói: - Muôn tâu hoàng hậu, thần xin hộ giá ấu vương đi. Và thần xin thề rằng hôm nay dù chỉ một sợi tóc của ấu vương bị động đến thì lưỡi gươm của thần cũng tắm máu Xuntan!
Xuntan hạ trại dưới Buđo cũ. Ba cái trướng rực rỡ, liền nhau của hắn dựng trên nền nhà tắm Hoàng đế ngày nay. Gọi là trướng nhưng kỳ thực đó là cả một lâu đài bằng gỗ và gấm vóc. Bên trong ngăn ra thành các phòng lớn nhỏ, phía ngoài chói lọi những vàng là vàng.
Khoảng năm giờ chiều đoàn sứ thần Hung mới khởi hành từ sân hoàng cung. Một đại đội kỵ binh đi đầu, tiếp đến các đội lính hộ vệ của các đại thần, sau đó là các thị đồng mang lễ vật. ( Họ mang những của báu của tên Bônemxio Tomát bán nước thân Đức, đi tặng Xutan). Rồi lại đến một đội lính hoàng gia gồm lính thị vệ và các nội thị, tiếp đó là những tuyển binh của các đại thần. Sau đó mới đến các đại thần và nhiếp chính Giơrgiơ mặc áo choàng trắng. Cái áo ấy đẹp và rất sang, trắng toát bên cạnh bộ nhung phục mùa hè màu xanh điểm hoa của Tơrơc Balin. Giữa đám đại thần là cỗ xe dát vàng, thắng sáu ngựa của ấu vương. Hai mệnh phụ cùng ngồi trong xe với nhũ mẫu. Ấu vương hai má hồng hào, mặc đồ lụa trắng, đang nhún nhẩy trong lòng nhũ mẫu.
Mỗi con ngựa có một thị đồng tóc xõa dài, mặc quần áo lụa, dắt đi. Đằng sau xe là đội cấm vệ đội mũ trụ bạc. Cưỡi ngựa đi sau họ là một hàng dài các võ quan đã chiến đấu dũng cảm trong trận bảo vệ Buđo vừa rồi.
Gergey cưỡi con ngựa nhỏ màu hồng nhạt đi sau Tơrơc Balin. Thấy chủ tướng buồn bực, cậu cũng ngồi nghiêm trên ngựa. Chỉ đến khi ngoái trông thấy ông già Xexey, cậu mới tươi tỉnh lên. Ông lão cưỡi ngựa mới kỳ lạ chứ! Cái chân toàn bằng gỗ thì thẳng đuỗn ra, còn chân kia, cái chân chỉ từ gối trở xuống mới bằng gỗ, thì co gập lại. Cương thì cầm bằng tay phải, và cả kiếm của lão cũng đeo về bên ấy.
Gergey chưa bao giờ thấy lão trên mình ngựa, cũng chưa hề thấy lão mang binh khí. Cậu bật cười.

Mà ông lão cũng lạ thật cơ, cứ vươn cái cổ ra. Cái mũ dạ cắm lông đại bàng to tướng thì đội lệch một bên, ria mép – đã hơi trăng trắng – lại bôi sáp và vê nhọn hoắt như ria của các chàng trai tráng. Răng cửa của lão đã rụng hết và tuổi tác cũng đẩy mặt lão trũng sâu xuống. Lão có vẻ như một người nộm giữ dưa được trưng diện hơn là một hảo hán trong đội quân danh dự của Hung. Vì thế Gergey bật cười. Nhưng ngay lập tức cậu thấy xấu hổ và, để sửa lỗi, cậu chờ lão đến và chào:
- Xin chào bố! – Cậu vui vẻ nói – Sao con lại không thấy bố từ trước nhỉ?
- Ta mới nhập vào đoàn từ chỗ này thôi. – Ông lão trố mắt đáp – Còn con làm gì mà đẹp như tiên ấy thế?
Câu hỏi đó để chỉ bộ quần áo võ đồng bằng gấm xanh đỏ tuyệt đẹp và thanh gươm nạm ngọc trai quý giá của Gergey.
- Chủ tướng con phong con làm võ đồng. Con theo chủ tướng đi khắp nơi. Con cũng đã vào tận hoàng cung. Còn bây giờ con theo hầu chủ tướng đến trại Xuntan đây.
Cậu khoe. Cậu muốn khoe rằng ta đây chẳng phải là kẻ vô danh tiểu tốt như họ vẫn nhìn cậu từ trước tới giờ đâu. Cậu cũng lui tới trong cái giới mà tiểu thư Êvo đang sống đấy.
Quảng trường Thánh Gioóc đông nghịt người. Trong các phố, tất cả cửa chính, cửa sổ đều mở toang. Đám trẻ con leo lên ngồi trên mái nhà và các cành cây. Tất cả mọi người đều nô nức đến xem ông vua con. Mới bé tí tẹo thế mà đã được lập làm vua!
- Bộ dạng cái đầu thật giống đức vua cha. – Một bà nói.
Đội quân ba trăm người của Tơrơc Balin xếp hàng đỏ cả cổng thành. Toàn những chàng trai tỉnh Sômôdơ. Trong đó có một người cao hơn hẳn toàn đội một cái đầu, chả khác nào cây lúa mạch mọc lẫn giữa đám lúa mì.
Khi tới chỗ họ, Tơrơc Balin quay ngang ngựa lại và giơ gươm lên ra hiệu cho toàn đoàn dừng lại.
- Các dũng sĩ thân mến của ta! – Ông nói trước binh lính của mình với giọng trầm và vang – Các ngươi hẳn còn nhớ, cách đây chưa đầy một tháng, ở ngay tại cổng thành này, tất cả các quan và binh sĩ đã cùng ta hứa rằng chúng ta sẽ không đem thành Buđo dâng cho bất cứ quân Đức hay quân Thổ?
- Chúng tôi còn nhớ. – Đội quân gào lên. Balin nói tiếp:
- Chúng ta đã đánh tan quân xâm lược Đức. Giờ đây chúng ta đi đến trại Xuntan. Có Chúa Trời chứng giám, và các ngươi hãy cũng làm chứng cho ta, rằng ta phản đối cuộc đi sứ này.
Ông nói câu đó như sấm vang, rồi giọng ông bỗng lạc hẳn đi:
- Các con thân mến của ta, ta linh cảm thấy rằng không bao giờ ta còn được gặp lại các ngươi nữa. Có Chúa Trời chứng giám cho ta, chỉ vì nghĩ đến đất nước mà ta chịu phục tùng. Cầu Chúa Trời phù hộ cho các ngươi!
Ông không nói được gì hơn, giọng ông nghẹn ngào. Ông chìa tay ra, binh sĩ từng người một xiết chặt tay ông, những cặp mắt rưng rưng rơi lệ. Tơrơc Balin cúi xuống hôn một người lính và nói:
- Đây là cái hôn từ biệt của ta gửi tất cả các ngươi! Đoạn ông thúc ngựa phóng ra khỏi cổng thành.
- Ôi dào, chú Balin, để làm gì cái chuyện mủi lòng ấy? – Lão tướng Vebơxi bảo ông. Tơrơc Balin giật cương ngựa và bực tức trả lời:
- Tôi đã chứng tỏ không phải chỉ một lần rằng tôi không phải là con người bằng chì[77] .

- Vậy nếu không lạnh thì đừng có run.
- Không đâu, bác ơi, rồi chúng ta sẽ thấy ai là người nhạy cảm hơn đối với sự thay đổi của thời tiết.
Nhiếp chính Giơrgiơ nói chen vào: - Dù Xuntan không mời chăng nữa, chúng ta vẫn cứ phải đi đến chỗ ông ta. Không thể đối xử lạnh nhạt với ông ta được.
- Nhiếp chính Giơrgiơ. – Tơrơc Balin nghiêm nghị nhìn sang nói – ông là người thông minh nhưng vẫn chưa phải là bật thánh. Giả sử tất cả mọi người có mang tâm can bên ngoài áo đi nữa, thì một mình Xuntan cũng vẫn cứ giấu kín trước chúng ta.
Nhiếp chính thản nhiên trả lời: - Nếu quân Đức vẫn còn cưỡi trên cổ chúng ta thì chắc ông sẽ nói khác cơ đấy!
Lính ionisa dàn thành hai hàng rào từ cổng thành đến trại quân Thổ. Chúng tung hô các vị khách Hung và ấu vương vang dội cả lên nên họ không thể tiếp tục câu chuyện được nữa.
Họ đi giữa đám đông binh lính và lều trại. Vài phút sau họ đã thấy một đoàn lộng lẫy các bêi và các pasa ra đón ấu vương. Giá có ai từ trên cao nhìn xuống, hẳn người đó sẽ thấy hai đoàn người giống như hai hàng hoa tulip muôn màu đang tiến ngược chiều nhau trên một cánh đồng hoa lớn. Khi đã gặp nhau, họ dừng lại chúc tụng nhau rồi trộn lẫn vào nhau, họ tiếp tục đi dọc bờ sông Đuno về hướng bắc, về phía ba cái trướng liền nhau giống như một tòa lâu đài xnah nổi bật lên giữa những lều trại khác. Xuntan đã đứng chờ trước trướng. Mặt hắn tô đỏ chót như thường lệ. Hắn mỉm cười gật gù khi Nhiếp chính Giơrgiơ nhấc chú bé bụ bẫm, mắt xanh ra khỏi xe. Mọi người đi vào trong trướng. Gergey cũng bước vào theo sau chủ tướng. Không khí mát và hương hoa hồng dễ chịu tỏa lên người. Mùi ngựa hôi nồng nặc của trại quân, hầu như khiến người ta ngạt thở trong tiết trời nóng nực, không lọt vào được đến đây. Tên gác cửa giữ những người khác của đoàn tùy tùng lại phía ngoài.
Xuntan mặc caphơtan dài chấm gót, bằng lụa màu mận chín, ngang lưng thắt đai trắng. Lụa áo ngự bào mỏng như voan để lộ cả hình dáng của cánh tay, những cánh tay gầy đã khiến cả châu Âu hồi đó phải run rẩy! Vào trong trướng, Xuntan ẵm lấy đứa bé và nhìn nó với vẻ thích thú. Đứa bé cười với hắn và giơ tay nghịch râu hắn. Hắn bèn hôn đứa bé.
Các đại thần thở phào nhẹ nhõm. Vậy thì đây đâu có phải là tên Xôliman khát máu! Đây là một ông bố hiền lành. Cái nhìn của hắn trong sáng, nụ cười của hắn chân thật. Kìa, đứa bé đang với tay lên ngôi sao bằng kim cương lóe sáng trên tuyban. Hắn lấy xuống đưa cho bé chơi. Hắn bảo các hoàng tử – Balin cũng hiểu, Gergey cũng hiểu:
- Các con hôn ông vua nhỏ của nước Hung đi! Hai hoàng tử hôn đứa bé. Cả hai cùng cười với em và em cũng cười lại.
- Các con có nhận làm anh em không nào? - Sao lại không? – Xelim trả lời – Chú bé dễ thương quá, y như nó đã sinh ra ở Xtămbun vậy.
Gergey nhìn quanh trong trướng. Thật cả một nền xanh lộng lẫy của gấm vóc! Mặt đất cũng rải thảm dày màu xanh điểm hoa. Trên vách có những cửa sổ tròn không lắp kính. Qua một cửa sổ có thể nhìn thấy đảo Morơghit. Dọc chân vách, la liệt những đệm ngồi dày dặn.

[77] Ý nói mềm yếu, dễ mủi lòng.

Trong trướng không có ai khác ngoài ba đại thần: nhiếp chính Giơrgiơ, Vebơxi và Tơrơc Balin, cùng với người nhũ mẫu và Gergey, mà trong bộ lễ phục của cậu có lẽ tên gác cửa đã tưởng là thị đồng của ấu vương. Ngoài ra còn có hai hoàng tử Xuntan, hai pasa và người phiên dịch.
Xuntan trao trả ấu vương cho nhũ mẫu và vẫn không ngớt ngấm nghía, lấy ngón tay khẽ bập bập vào đôi má phinh phinh, vuốt ve mái tóc vàng nhạt.
- Xinh quá đi mất, khỏe quá đi mất – Hắn nhìn người phiên dịch và nói. Tên phiên dịch bèn dịch ra tiếng Latinh:
- Xuntan đại độ bảo rằng đứa bé đẹp như tiên và khỏe mạnh như bông hồng phương đông vừa nở sáng hôm nay vậy.
- Ta lấy làm vui lòng được thấy ấu vương. – Xuntan nói tiếp – Các ngươi hãy đưa về cho hoàng hậu và thưa với Người rằng ta sẽ là cha thay thế tiên vương và thanh gươm của ta sẽ canh giữ cho ấu vương cùng đất nước này.
Tên phiên dịch nói: - Hoàng thượng vui mừng như được gặp chính con của mình. Người nhận làm nghĩa tử và xòe đôi cánh quyền uy đang ngự trị trên thế giới che chở cho ấu vương. Các ngài hãy thưa lại điều đó với hoàng hậu và chuyển tới hoàng hậu lời chào ân tứ nhất. Xuntan móc túi lấy ra một cái túi lụa màu đỏ bồ đào và, với một cử chỉ độ lượng, đặt vào tay người nhũ mẫu.
Sau đó hắn còn hôn đứa bé một lần nữa rồi vẫy chào từ biệt. Đó cũng là dấu hiệu để tỏ rằng Xuntan đã mãn cầu sở nguyện và mọi người có thể lui ra. Ai nấy đều thở phào hỉ hả. Người nhũ mẫu bế đứa bé ra ngoài gần như chạy. Khi họ ra khỏi trướng, các pasa quay quanh lấy các đại thần và nhã nhặn báo cho họ biết Xuntan sẽ mở yến chiêu đãi họ. Cả những người hộ giá ấu vương trở về đến hoàng cung rồi cũng xin mời quay lại.
- Con khá hộ giá ấu vương về. – Tơrơc Balin ngoảnh ra sau bảo Gergey rồi khoác tay một pasa biến vào trong trướng.
Mặt trời lúc đó đã lặn sau rặng núi Buđo và từ trên cao, những đám mây hắt ánh sáng xuống. Ấu vương lại được đặt vào trong xe. Tay phải của em giơ lên vẫy chào các pasa và các đại thần Hung, rồi chiếc xe dát vàng lại chuyển bánh chạy trên thành Buđo giữa hai hàng lính tung hô ầm ỉ.
Gergey phi ngựa đằng sau xa giá. Lão Xexey tay gỗ đi đằng trước với các ông già, đám trẻ đi đằng sau.
Gergey đi sau Zôntoi và Mectsei, sóng ngựa cùng hàng với một chàng trai tóc hoe đỏ, sắp sửa béo phị ra: hai người đã làm quen với nhau từ lúc khởi hành.
- Anh Phuyriét này, - cậu nói với anh ta – em lần này mới tới Buđo là một nên hầu như chẳng có ai quen biết cả.
- Cậu cần gì nào? Nếu có thể được ta vui lòng cho ngay. Anh ta cứ tưởng cậu thiếu niên cần tiền.
- Em có chút việc nhỏ vào quãng nửa đêm nay ở quảng trường Thánh Gioóc.
- Chuyện gì thế? – Anh kia mỉm cười hỏi vì tưởng rằng cậu thiếu niên có chuyện hò hẹn yêu đương ở quảng trường Thánh Gioóc. Anh ta lắc lắc mái tóc rậm, hoe hoe đỏ và vui vẻ kêu lên:
- Ấy, ấy!
- Câu chuyện không hoàn toàn đáng cười đâu, nhưng cũng chẳng nghiêm trọng gì lắm. – Gergey trả lời.
- Nghĩa là: trái tim.
- Không: thanh kiếm.
- Cậu không định đánh nhau đấy chứ?
- Nhưng đúng thế đấy.
- Với ai? Gergey chỉ vào Mectsei vận võ phục bằng gấm màu xanh hồ thủy đang phi ngựa trước mặt mình.

Phuyriét tròn xoe mắt, nghiêm mặt lại:
- Với Mectsei à?
- Với hắn.
- Cậu có nghe không, đó là một tay có sừng có mỏ đấy!
- Có lẽ em cũng chẳng đến nỗi cừu non.
- Tay này đã chém được cả quân Đức đấy!
- Rồi em sẽ chém hắn.
- Cậu múa gươm khá đấy chứ?
- Em đã bắt đầu từ năm lên bảy.
- Thế thì khác. Anh ta nắn bắp thịt trên cánh tay Gergey rồi lắc đầu:
- Tốt nhất là cậu xin thôi đi.
- Em ấy à? Làm sao em lại có thể xin thôi được!
- Tay ấy sẽ hạ thủ cậu – Phuyriét lo lắng nói.
- Làm sao có thể chắc trước như thế được! – Gergey kiêu hãnh đáp.
Cậu ưỡn ngực nhìn Mectsei đang phi ngựa đằng trước, rồi quay sang hỏi Phuyriét: - Vậy anh sẽ là người làm chứng của em nhé?
Phuyriét nhún vai: - Nếu chỉ cần người làm chứng thôi thì ta vui lòng. Nhưng nhỡ có chuyện gì xảy ra…
- Chuyện gì mới được chứ?
- Chuyện gì mà chả có thể xảy ra được. Nhưng mà này, ta sẽ không đánh nhau thay cậu hoặc vì cậu đâu đấy.
Tiếng xì xào, nhốn nháo bỗng nổi lên trong đoàn người: những tiếng kêu vô nghĩa, tiếng ngựa hục hặc. Những cái cổ bỗng như cứng đờ cả ra: tất cả đều sửng sốt nhìn lên thành. Gergey cũng ngửng nhìn lên. Ra thế đấy, trên cổng thành Buđo, ba lá cờ đại có chùm đuôi ngựa đang phần phật trước gió. Cả trên những tháp chuông nhà thờ cũng vậy.
Trong cổng thành, vệ binh Thổ đôi tuyban, vác kích đứng vào chỗ lính Hung. - Buđo thất thủ rồi! – Một giọng lảnh lói rú lên khiến đoàn người Hung rùng cả mình như khu rừng gặp gió lùa qua.
Lão Xexey tay gỗ đã rú lên câu đó. Không một ai đáp lại. Mọi khuôn mặt đều tái đi. Và sự căm lặng càng trở nên đờ đẫn bởi tiếng hát cầu nguyện của một mưezin[78] từ trong tháp chuông nhà thờ Đức Mẹ văng vẳng bay xa:
- Allahu akbar… Assadu anna la ilaha ill Allah…[79].
Gergey cùng một số người phi như bay trở lại trại quân Thổ.
- Các quan đâu rồi? Có chuyện đại nghịch vừa xảy ra! Nhưng lính ngự lâm Thổ đội mũ đỏ đã chặn họ lại ở cái trại đầu tiên.
- Chúng tao cần phải vào! – Mectsei gầm lên như sắp khạc ra lửa – Hoặc chúng bay nhắn các quan ra đây!
Tụi lính ngự lâm không trả lời, chúng chỉ giữ chặt cán giáo chĩa vào ngực họ. - Các ông nhắn tướng công Tơrơc Balin ra một chút!

[78] Là giáo sĩ của đạo Hồi, những người thường đứng trên các tháp cao đọc lời cầu nguyện cho các tín đồ đọc theo sau.
[79] Câu tiếng Thổ trong nguyên bản, có nghĩa là “Ngoài Ala và luật lệ của Người ra không còn Thượng đế nào khác nữa.

- Chúng tao cần phải vào! – Mectsei gầm lên như sắp khạc ra lửa – Hoặc chúng bay nhắn các quan ra đây!
Tụi lính ngự lâm không trả lời, chúng chỉ giữ chặt cán giáo chĩa vào ngực họ. - Các ông nhắn tướng công Tơrơc Balin ra một chút!
- Không được! – Chúng nó trả lời. Đám người Hung vô kế khả thi.
- Các quan ơi! – Một người to cổ kêu lên – Ra mau! Nguy rồi! Không một tiếng trả lời.
Gergey cho ngựa đi quành sang chỗ khác. Cậu đi lên đồi chỗ bọn xpahi đóng để may ra từ đó có thể rẽ xuống chỗ các quan đang dự yến. Đến ngang một cái lều, một giọng Hung bỗng gọi cậu: - Em đấy ư, Gergey?
Gergey nhận ra Mantôphonvoi. Anh ngồi trước một cái lều xpahi và đang ăn dưa bở với hai tên Thổ. - Em tìm gì ở đây? – Mantôphonvoi hỏi to.
- Em muốn đến chỗ chủ tướng. - Bây giờ em chưa đến đấy được đâu! Lại đây, nhập với bọn ta!
Anh ta bổ dưa và chìa cho Gergey một lát. Gergey lắc đầu. - Không cần đâu.
- Nào, cứ lại đây mà, hai tên Thổ này là bạn tốt của ta. Khi nào bọn họ đốt đuốc lên, chúng ta cũng sẽ đi xuống và nhập vào đoàn với chủ tướng.
- Nại đai ngồi ăn em – một tên xpahi to lớn, lực lưỡng, nước da nâu, vui vẻ nói và đưa bàn tay mập mạp vẫy gọi Gergey.
- Không thể được. – Cậu cau có trả lời và giục ngựa đi tiếp. Cậu đi xuống phố trại qua chỗ đám pháo thủ, đám thợ săn và đám ionisa. Cuối cùng lại đến trướng Xuntan. Ở đó cũng có tụi bôxtanji[80] đứng vây xung quanh. Từ phía đó cậu cũng không thể lọt vào chỗ Tơrơc Balin được. Các thanh niên Hung vẫn đứng kêu la ở chỗ ban nãy. Từ trong trướng lớn, tiếng nhạc Thổ Nhĩ Kỳ vọng ra, đàn Kanua[81] dây đồng kêu tưng tưng, đàn kôbô kêu phừng phừng và kèn sáo nỉ non, réo rắt.
- Bọn chó má! – Mectsei thét lên và nghiến răng ken két. Phuyriét tức quá suýt phát khóc:
- Nếu chủ tướng ta ở lại trong thành thì việc này đâu có thể xảy ra với chúng ta được! Anh ta là võ đồng của nhiếp chính Giơrgiơ. Anh ta vẫn tưởng nhiếp chính có tài thiên biến vạn hóa. Khi âm nhạc lắng xuống, tất cả lại gào lên:
- Các quan ơi! Mau ra ngay! Quân Thổ chiếm mất thành rồi!
Nhưng chẳng có ai ra cả. Trời đầy mây. Mưa bỗng nhiên đổ xuống độ nửa giờ rồi lại tạnh. Trên trời những đám mây đen vội vã kéo về phía đông, trông như những đoàn quân tháo chạy. Cuối cùng, vào khoảng nửa đêm, các đại thần mới ngất ngưỡng đi ra. Mũ lệch trên đầu, họ vui vẻ chen nhau ra cửa trướng. Hai hàng đuốc soi đường cho họ. Hai hàng đuốc như hai con trăn lửa chạy ngoằn ngoèo lên tận cổng thành Buđo. Khói đuốc nhựa thông thơm lừng cả không khí vừa trong trẻo lại sau cơn mưa.

[80] Quân ngự lâm Thổ Nhĩ Kỳ.
[81] Một thứ đàn gõ của Thổ Nhĩ Kỳ.

Lúc này Matônphonvoi cũng đã đứng ở đó và tụi bôxtanji để cho những người đứng ngoài đến gặp các quan. Matônphonvoi gọi tên các mã phu. Các đại thần lần lượt trèo lên mình ngựa. Trong ánh đuốc có thể thấy rõ những bộ mặt đỏ đang trở nên khó đăm đăm và chuyển dần sang màu tái. Nhiếp chính nổi bật lên giữa bọn họ với bộ mặt trắng nhợt như ma.
- Đừng khóc! – Ông bảo Phuyriét đang đi bên cạnh – Nước mắt đâu phải là thứ đáng ánh lên trong mắt người nam tử! Từng người một, từng đôi một, từng ba người một, các tướng phóng ngựa lên thành Buđo theo con đường đuốc sáng. Gergey vẫn chưa thấy Balin đâu cả. Matônphonvoi đứng bên cạnh cậu, vẻ mặt cũng lo lắng nhìn vào cửa trướng đang le lói một thứ ánh sáng đỏ đòng đọc. Vị tướng đi ra cuối cùng là Pốtmanixki. Ông lảo đảo bước ra trên tay hai võ quan Thổ. Người ta phải vực ông lên mình ngựa. Tiếp đó còn một vài tên da đen ăn mặc rằn ri đi ra, đó là những tên hầu.
Sau đó không còn ai nữa.
Tấm rèm cửa buông xuống che nốt cả ánh sáng trong trướng. - Hai đứa mày còn chờ gì nữa? – Một tên Thổ bụng phệ đội mũ cắm lông đà điểu hỏi họ.
- Chờ chủ tướng Tơrơc Balin của chúng tôi. - Ông ấy chưa ra à? - Chưa.
- Thế thì pađisa đại độ đang giữ ông ấy lại nói chuyện đấy. - Chúng tôi sẽ đợi. – Matônphonvoi bảo.
Tên Thổ nhún vai bỏ đi. Gergey bồn chồn nói: - Em không thể chờ được, nửa đêm nay em phải có mặt trên thành.
- Vậy em cứ đi đi. Nếu có thấy tên Thổ nào trong giường anh thì cứ việc quăng nó ra nhé. Matônphonvoi nói đùa nhưng Gergey không cười. Cậu chào anh rồi phi ngựa lên Buđo.
Trăng đã lại ló ra soi sáng con đường lên thành. Những tên lính Thổ cầm kích đứng trong cổng không thèm nhìn đến Gergey. Cho đến lúc đó một số người vẫn còn được tự do đi lại. Nhưng ai biết ngày mai chúng nó sẽ không đuổi hẳn người Hung ra khỏi thành? Tiếng vó ngựa nện lộp cộp trên đường lát đá. Trước cửa các nhà ở, Gergey cũng thấy bọn ionisa cầm kích hoặc cầm dáo. Trên tất cả các tháp cao đều cắm cờ hình nửa vành trăng đính chùm đuôi ngựa. Chỉ trên nhà thờ Đức mẹ là còn cây thánh giá mạ vàng. Gergey đến quảng trường thánh Gioóc. Cậu rất ngạc nhiên khi không thấy ai cả. Cậu cho ngựa đi vòng quanh bồn nước, quanh các khẩu thần công. Không có một ai ngoài tên lính Thổ vác đao đứng canh bên các khẩu súng. Gergey nhảy xuống và buộc ngựa vào bánh một khẩu thần công. - Mày làm gì ở đây? – Tên Thổ quát hỏi.
- Ta chờ – Gergey trả lời bằng tiếng Thổ – Chả nhẽ anh lại sợ ta lấy khẩu súng thần công đi mất à? - Ấy, ấy. – Tên Thổ thân mật đáp – Vậy mày là dân Thổ à?
- Không - Thế thì xéo về nhà đi! - Nhưng hôm nay ta có một câu chuyện danh dự ở đây. Ta xin anh nhẫn nại cho một chút.
Tên Thổ liền chĩa dao vào ngực cậu: - Cút ngay!
Gergey tháo ngựa và nhảy lên. Từ phía cổng thành Pheyê có một người đang chạy bộ đến. Gergey nhận ra Phuyriét, mớ tóc hung của anh gần như tỏa sáng trong đêm tối. Anh bước đến chỗ cậu, thở hổn hển:
- Mectsei đang ở trong nhà tướng công Balin. Đi đi, vì tụi ionisa không cho phép nói chuyện ngoài đường. Gergey xuống ngựa cùng đi bộ với Phuyriét. - Chuyện đểu cáng này đã xảy ra như thế nào hở anh? – Gergey hỏi.
Phuyriét nhún vai: - Sự việc đã được nặn ra một cách quỷ quyệt nhất. Trong khi chúng ta đang cùng ấu vương ở dưới trại, bọn ionisa đã thong thả đi qua cổng thành, giả vờ như muốn ngắm xem các dinh thự. Chúng cứ dần dà tha thẩn, nhìn nhìn ngó ngó, nhưng mỗi lúc một đông hơn. Đến khi tất cả các phố xá đều đầy rẫy lính Thổ, lúc đó, theo một hiệu kèn, bọn chúng mới rút binh khí ra và đuổi hết mọi người vào nhà.
- Bọn chó má!
- Cướp thành như vậy thì bở quá!
- Chủ tướng em đã bảo mà…
Những cửa sổ trong biệt thự đều mở toang. Trong một khung cửa sổ trên gác nổi rõ bóng hai mái đầu.
Đúng lúc đó bọn lính gác đổi phiên trước cổng, một tên ionisa đứng ngay giữa cổng.

- Chúng mày muốn gì? – Hắn hỏi giọng trịch thượng.
- Chúng tao ở đây – Gergey khô khan đáp. - Tao vừa được lệnh: ngoại khả xuất, ngoại bất nhập.
- Tao là người nhà Tơrơc Balin cơ mà! – Gergey nổi cáu. - Xéo về nhà đi con ạ, về thành Xiget ấy. – Tên Thổ khinh miệt nói.
- Xéo về nhà đi con ạ, về thành Xiget ấy. – Tên Thổ khinh miệt nói. - Để tao vào! – Gergey cáu tiết thét lên và vỗ vào bao gươm.
Tên Thổ tuốt gươm ra: - Cút!
Gergey buông cương ngựa và cũng tuốt gươm ra. Có lẽ cậu tin vào cái thế mình không đơn độc. Tên hộ pháp Thổ Nhĩ Kỳ vung gươm lên bổ vào đầu Gergey.
Gergey đỡ nhát chém, gươm của cậu tóe lửa trong ánh trăng mờ. Cũng trong nháy mắt đó cậu nhảy lên trước như một con mèo và chém vào mặt tên Thổ. - Ala!
Hắn rú lên rồi lảo đảo ngã dúi vào tường. Lớp vữa tường nơi hắn dựa lưng lạo sạo rơi xuông. Từ trên gác một tiếng kêu vọng xuống:
- Đâm đi! Gergey cắm phập thanh gươm đến tận chuôi vào ngực tên Thổ.
Cậu sững sờ nhìn tên hộ pháp khi thấy hắn buông gươm và đổ xuống chân tường như một cái bi. Gergey nhìn quanh tìm Phuyriét. Nhưng gã đang chạy, quàng chân lên cổ mà chạy, về phía hoàng cung.
Thay cho gã, ba tên ionisa đội mũ to tướng đang hầm hầm xông đến, chửi rủa ầm ĩ. Cậu thanh niên thấy ngay là không còn một giây nào để chậm trễ nữa. Cậu nhảy đến chỗ cánh cổng, mở ra, nhan nhẹn bước vào và chốt lại. Xúc động vì trận đấu, cậu còn bước thêm một vài bước với đôi chân run rẩy, nhưng khi nghe có tiếng người chạy rầm rầm xuống cầu thang gỗ, cậu ngồi bệt xuống một cái ghế dưới vòm cổng, thở hổn hển.
Zôntoi đến, gươm lăm lăm trong tay, Mectsei theo sau, cũng cầm gươm lăm lăm trong tay. Bóng đèn trong vòm cổng soi rõ nét mặt sững sốt của cả hai.
- Cậu ở đây rồi à? – Zôntoi kêu lên – Không việc gì chứ? Gergey lắc đầu.
- Cậu đâm chết tên Thổ rồi à? Gergey gật.
- Hãy ngả đầu vào chỗ tim tớ đây, cậu bé anh hùng ơi!
Zôntoi sôi nổi kêu lên và ôm chặt lấy cậu thiếu niên mười lăm tuổi, người vừa vượt qua thử thách của lòng dũng cảm. Bọn giặc đập cửa thình thịch. Bọn ionisa đã đổ xô cả đến.
- Phải tẩu thoát ngay. – Mectsei nói – Nhưng trước hết hãy cho tớ bắt tay cái đã nào! Đừng giận tớ đã đối xử tệ với cậu nhé!
Gergey chìa tay ra. Cậu vẫn bàng hoàng cả người, không hiểu chuyện gì đã xảy đến với mình. Cậu lặng lẽ để cho hai anh bạn lôi đi. Chỉ khi hai anh thanh niên xe khăn trải giường bện thành dây cậu mới sực tỉnh. Mectsei bảo cậu trèo qua cửa sổ trước tiên. Gergey nhìn xuống. Dưới kia, trong khoảng sâu vằng vặc ánh trăng, cậu thấy khu vườn rau của hoàng cung ngay dưới chân mình.
Sáng hôm sau aga Ali lại đến triều kiến hoàng hậu. Hắn nói:
- Pađisa đại độ thấy rằng việc Người đưa binh lính Thổ vào thành Buđo là một việc tốt. Ấu vương không thể bảo vệ thành Buđo chống lại quân Đức được. Pađisa đại độ thì không thể mỗi lúc lại tới đây từ ngoài muôn dặm, hai tháng đường trường. Thưa hoàng hậu, chừng nào ấu vương còn chưa khôn lớn, quận quốc Erơđêi [82] cùng những mỏ vàng, mỏ bạc và mỏ muối ở đó sẽ đủ cho các người. Hoàng hậu lúc này đã chuẩn bị tinh thần chờ đón tất cả những điều xấu nhất. Bà nghe tên sứ thần với một vẻ bình tĩnh pha lẫn khinh bỉ.
Tên sứ thần nói tiếp: - Như vậy là pađisa đại độ đặt thành Buđo và nước Hung dưới sự bảo hộ của Người: một vài hôm nữa Người sẽ gửi đến lời hứa thiên tử rằng Người sẽ bảo vệ hoàng hậu và ấu vương. Bao giờ ấu vương trưởng thành, Người sẽ trả lại Buđo cùng cả nước.
Các quan đại thần đều có mặt, chỉ thiếu Tơrơc Balin và Pốtmanixki. Nhiếp chính còn tái xanh hơn cả ngày thường. Mặt ông dường như hòa lẫn với màu trắng của áo choàng.

[82] Quận quốc ở vùng Kácpat, nay thuộc lãnh thổ Rumani.

Tên sứ thần lại nói: - Như vậy thành Buđo cùng với lưu vực sông Đuno và sông Tixo được đặt dưới quyền bảo hộ của pađisa đại độ, hoàng hậu cùng các triều thần sẽ dời về Lipa để cai quản vùng Erơđêi cùng phần đất hữu ngạn sông Tixo. Buđo sẽ có hai tổng trấn: một Thổ và một Hung. Lão tướng Vebơxi sẽ được bổ nhiệm làm tổng trấn Hung, ông ta sẽ là pháp quan và là người cai trị cư dân Hung trong nước.
Các quan thảy đều buồn bã, chán nản, dường như họ đang đứng không phải bên cạnh ngai vàng mà bên cạnh linh cữu. Tên sứ thần đi ra, để lại một phút im lặng trong cung.
Hoàng hậu ngẩng đầu lên nhìn các quan. Vebơxi trào nước mắt. Trên má hoàng hậu nước mắt cũng chảy dài, bà lau đi và uể oải nói:
- Pốtmanixki đâu rồi?
- Ông ta đi rồi – Petrôvis tâu.
- Không từ biệt gì cả ư?
- Thưa hoàng hậu, ông ta đã trốn đi. Sáng nay ông ta đã cải trang làm nông phu và ra khỏi thành.
- Balin vẫn chưa về ư?
- Chưa ạ.
Hôm sau bọn Thổ vứt hết chuông ra khỏi nhà thờ Đức Mẹ, giật ảnh thánh xuống, xô đổ tượng Thánh vương Istơvan. Chúng quẳng ra cửa những bàn thờ mạ vàng, tượng các tiên cô bằng cẩm thạch hoặc bằng gỗ và cả thánh kinh nữa. Cây đại phong cầm cũng bị phá tan. Chúng chở xuống cho đám thợ đúc đạn hai xe đầy những ống còi bằng kẽm. Những ống còi bằng bạc, những giá nến tuyệt hảo bằng vàng, bằng bạc, những tấm thảm và khăn trải bệ thờ, quần áo lễ được chở xuống cho quan hộ chính của Xuntan bằng ba xe khác. Chúng quét vôi lên những bức bích họa tuyệt đẹp của nhà thờ. Chúng đập gẫy cây thánh giá trên nóc tháp chuông rồi kéo lên cắm vào đó một tấm đồng to mạ vàng hình nửa vành trăng. Ngày hai tháng chín, Xuntan cưỡi ngựa lên thành với một đoàn pasa hộ giá, cả hai hoàng tử của hắn cũng đi theo. Bọn aga lễ phục tề chỉnh đã chờ sẵn ở cổng Xômbot để hộ tống Xuntan đến nhà thờ giữa tiếng kèn đồng vang dội. Xuntan phủ phục giữa nhà thờ để tạ ơn thánh thần của bọn Thổ đã phù hộ cho hắn cướp được Buđo.
Ngày mồng bốn tháng chín, bốn chục xe bò nối đuôi nhau từ hoàng thành xuống bến sông Đuno. Hoàng hậu dời đô.
Xa giá cũng đã đợi sẵn trong sân rồng, các đại thần xúm xít vây quanh. Tất cả đều sẵn sàng lên đường. Chỉ có Vebơxi ở lại Buđo cùng viên tùy tướng thân cận là Mectsei.
Gergey cũng đứng đằng sau các quan và cậu chợt trông thấy Phuyriét. - Thế nào Gergey, em không đi cùng chúng ta ư? – Gã hỏi với giọng kẻ cả.
Gergey khinh bỉ nhìn gã từ đầu đến chân và nói: - Không em iếc gì cả. Ta không phải là em của loài thỏ đế.
Gã tóc hung giật nảy người, nhưng rồi khi gặp cả ánh mắt sắc của Mectsei, gã nhún vai. Lão Xexey cũng gò người trên lưng ngựa giữa hàng quan lại. Gergey đặt tay lên yên ngựa của lão:
- Chào bố nuôi.
- Chào con.
- Bố cũng đi ư?
- Chỉ đến Hotvon[83] thôi.
- Êvô cũng đi à?
- Hoàng hậu đem nó đi đấy. Trưa nay nhớ lên ăn cơm chỗ mẹ và an ủi mẹ với nhé!
- Sao bố mẹ lại để Evô đi?
- Vebơxi bảo chúng ta cứ để cho nó đi. Chỉ năm sau thôi, con đừng lo, chúng ta sẽ trở lại với hàng vạn người…
Họ không nói gì nữa. Đám vệ bình đã xuất hiện có nghĩa là hoàng hậu sắp tới.
Bà mặc tang phục, sực nức mùi nước thơm hoa kim ngân. Trong đám tùy nữ của bà có cả Evô. Một cái áo choàng đi đường bằng lụa mỏng màu hạt dẻ có mũ đính liền phủ trên vai cô, nhưng cô chưa kéo mũ lên: Cô nhìn quanh như thể tìm kiếm ai.

[83] Thị trấn ở cách Budapest 60 km, vì thế gọi là thị trấn Sáu mươi.

Gergey lách qua đám ngựa của các quan và đến bên cô.
- Anh không đi cùng chúng em ư? – Cô gái hỏi.
- Anh muốn đi lắm nhưng chủ tướng vẫn chưa về – Gergey buồn rầu trả lời.
- Các anh đi theo sau chứ? - Anh chả biết nữa. Nét mặt cô gái cũng trở nên buồn thiu.
- Nếu các anh không đi theo sau thì biết đến bao giờ em mới gặp lại anh?
- Anh chả biết nữa.
Và một giọt nước mắt rưng rưng trong mắt cậu thiếu niên. Hoàng hậu đã ngồi vào trong chiếc xe kiệu lót da rộng rãi, có mui và cửa sổ.
Vixo chìa tay cho Gergey: - Anh sẽ không quên em đâu nhỉ? Gergey muốn nói: không, Vixo ạ, không đâu, dù sang bên kia thế giới cũng không! Nhưng vì không nói nổi, cậu chỉ lắc đầu.
Mười ngày sau Xuntan cũng lên đường. Tơrơc Balin bị bắt xích lại giải đi theo.

Phần ba

CON MÃNH SƯ TÙ TỘI

Người kỵ sĩ dừng ngựa trên bờ suối Beretchô, đó là một người lính hoàng gia khoác áo choàng xanh, đội mũ đỏ. Anh đưa mũ lên vẫy và gọi qua bụi liễu. - Hô hô! Nước đây!
Rồi anh cho ngựa đi xuống bờ cát lún đã bị mặt trời hun nóng, qua những bụi hoa chân cỏ màu vàng. Con ngựa đi vào giữa đám cỏ mọc kín cả nước và vươn dài cổ xuống để uống. Nhưng nó không uống. Lúc nó ngửng đầu lên, nước từ trong mồm trong mũi nó nhỏ xuống ròng ròng. Nó phì ra hết và lúc lắc cái đầu.
- Con ngựa này làm sao thế nhỉ? – Người lính lầu bầu – Sao mày không uống hở, đồ chó đẻ? Con ngựa lại cúi đầu xuống rồi lại lắc hết nước ra khỏi mồm, khỏi mũi.
Trên cánh đồng còn mười tám kỵ sĩ Hung trang phục khác nhau đang phi ngựa đến, giữa bọn họ có một người cao và gầy đội mũ cắm lông đại bang và, thay cho áo choàng, một cái áo khoác ngắn bằng nỉ màu đỏ anh đào trùm kín vai ông.
- Thưa trung úy, - người kỵ binh từ bờ nước nói vọng lên – nước nhiễm trùng hay sao ấy: ngựa con nó không uống.
Người đội mũ cắm lông đại bàng cho ngựa nhảy xuống nước và chăm chú nhìn những gợn sóng. - Nước có máu. – Ông ngạc nhiên nói.
Bờ suối phủ đầy những khóm thủy liễu rậm rạp, những khóm cây đầy những tua hoa vàng. Mặt đất điểm chi chít hoa viôlét xanh. Gió chiều mang theo trong vạt yếm mùi thơm dịu ngọt của mùa xuân.
Người trung úy giục ngựa bì bõm lội ngược lên phía trên vài bước. Giữa những bụi cây ven bờ ông chợt thấy một chàng trai cởi trần. Anh ta ngồi trên một thân cây liễu và đang vốc nước suối gội đầu, một cái đầu to, góc cạnh như đầu bò tót. Mắt anh nhỏ, đen lánh, đầy cương nghị. Ria mép nhọn như hai cái đinh sắt. Cái áo chẽn, đôi ủng màu vàng, mũ, gươm nằm la liệt trên đệm cỏ bên cạnh. Té ra vì anh ta gội đầu mà nước suối Beretchô có mùi máu.
- Cậu là ai thế hở cậu em? – Người trung úy lên tiếng hỏi. Chàng thanh niên bực dọc trả lời:
- Tôi là Mectsei Istơvan. - Còn ta là Đôbô Istơvan. Cậu gặp chuyện gì thế?
- Tôi bị một tên Thổ chém phải, cái đồ trời đánh thánh vật. Anh đưa tay lên bịt đầu.
- Thổ á? – Đôbô quắc mắt lên nói – cái tên Thổ ngoại đạo khốn kiếp ấy chắc chưa thể đi xa lắm đâu! Chúng nó có mấy đứa? Hê, quân bay đâu! Tuốt gươm ra!
Ông vừa hét vừa thúc ngựa nhảy lên bờ.

- Các ông không phải mệt xác nữa. – Mectsei bảo ông – Tôi đã chém chết nó rồi. Nó nằm đằng sau này này.
- Đâu? - Gần đâu đây thôi.
Đôbô truyền cho người lính mang vũ khí của của ông xuống ngựa: - Lấy cái đẫy ra và băng bó lại cho công tử đây.
- Mé trên còn có mấy người nữa. – Mectsei nói và lại lấy tay bịt lên đầu.
- Bọn Thổ ấy à?
- Không, một ông quý tộc già cùng bà vợ. Máu lại loang đầy mặt anh. Anh lại cúi xuống nước.
Đôbô cho ngựa chạy ngược lên và chỉ mấy bước đã thấy một người khác. Người này cũng xắn tay áo ngồi bên bờ suối, đó là một ông lão tóc hoe. Một bà già béo phục phịch đang vừa khóc vừa gột sạch máu đỏ trên đầu cho lão.
- Chào ông bà! – Đôbô nói to – Vết thương có nặng lắm không? Ông lão nhìn lên và vui vẻ khoát tay:
- Nhát chém Thổ Nhĩ Kỳ ấy mà! Lúc đó Đôbô mới thấy ông lão chỉ còn một tay. Ông liền xuống ngựa và nói:
- Ôi, trông bác quen quá! Ông lão lại ngửng lên: - Có thể lắm.
- Tôi là Đôbô Istơvan. Ông già ngẫm nghĩ:
- Đôbô? Ơ này, chú đấy à, chú Pisơtô? Thế mà chú chả nhận ra! Chú đã từng đến nhà tôi, nhà ông lão Xexey ấy mà.
Hai người nồng nhiệt bắt tay nhau. - Có chuyện gì ở đây thế hở bác? Làm sao hai bác lại đến nơi đồng không mông quạnh này?
- Ồ, - lão già vừa nói vừa giơ đầu ra cho bà vợ - một bọn chó dị giáo đã cướp xe của tôi. Còn may là anh ấy vừa kịp đến lúc bọn dị giáo xông vào chúng tôi. Một anh chàng cừ khôi đấy! Anh ta chém bọn Thổ cứ như thái dưa. Nhưng ta ngồi trên xe, ta cũng chém sả vào giữa bọn chúng nó nữa đấy chứ.
- Chúng nó có mấy đứa?
- Mười đứa, bọn chó, hỏa ngục thiêu xác chúng đi! Còn may là chúng nó không địch nổi bọn ta. Ta có mang theo khoảng bốn trăm đồng vàng, nếu không hơn.
Và ông vỗ vào sườn kêu rủng rẻng. Bà vợ hỏi: - Anh thanh niên không chết chứ?
- Không, chả chết đâu. – Đôbô trả lời – Anh ta cũng đang rửa ráy dưới kia. Ông chợt nhìn thấy xác một tên Thổ đỏ lòm ở gần đấy.
- Để tôi xem các ngài đã gặp phải bọn nào. Ông rẽ ngựa đi dọc nhánh suối con và dọc con đường. Trong đám cỏ ông thấy mấy cái xác chết: hai người Hung và năm tên Thổ: trên đường ông thấy một cỗ xe ba ngựa đổ nghiêng xuống rãnh. Một chàng đánh xe trai trẻ đang hì hục xếp lại các hòm xiểng.
- Đừng cầy cục nữa, cậu em ạ. – Ông nói với anh ta – Sẽ có người đến giúp cậu ngay bây giờ đấy.
Ông quay lại chỗ Mectsei. - Không phải chỉ có một tên Thổ ở đây đâu, cậu em ạ, mà những năm tên. Những nhát chém đẹp lắm! Cậu có thể hãnh diện được đấy.

- Các cậu nhập bọn với chúng tớ đi! – Lão vui vẻ kêu lên – May mà cậu không việc gì!
Mấy người lính nhặt nhạnh chiến lợi phẩm: năm con ngựa Thổ, cũng ngần ấy áo choàng và đủ các thứ binh khí Thổ. Mectsei nhìn mấy con ngựa rồi nhìn những binh khí để dưới đất. Anh nói với Xexey:
- Mời bác chọn đi, chiến lợi phẩm là của chung.
- Ta cần gì cơ chứ. – Ông lão cười xòa trả lời – Ta đã có đủ ngựa và binh khí.
- Thế thì tôi xin mời anh Đôbô một thứ binh khí gì vậy.
- Cám ơn. – Đôbô đáp – Nhưng ta chọn thế nào được cơ chứ. Ta có đánh chác gì đâu.
- Không sao, mời anh cứ chọn đi. Đôbô lắc đầu: - Chiến lợi phẩm, cho đến cái cúc cuối cùng, là của cậu. Còn tặng phẩm của cậu thì ta nhận cách nào đây?
- Tôi chằng biếu không đâu! - Cái đó lại là chuyện khác, - Đôbô nói và thàm thuồng liếc nhìn một thanh gươm tuyệt xảo – Giá nó là cái gì nào?
- Giá nó là nếu khi nào anh trở thành đại úy trấn thủ một thành nào đó, anh hãy nhớ gọi tôi đến mỗi khi bị ủng thít chặt chân[84] Đôbô cười:
- Chúng ta không chơi cái trò mua trâu vẽ bóng đâu nhé.
- Vậy tôi đặt một cái giá khác: anh hãy đi với tôi đến Đebrexen.
- Việc đó bây giờ cũng không được, cậu em ạ. Hiện nay ta là nhiêmk sứ của nhà vua. Ta đi thu thuế thập phân[85] trên những trại ấp mất dạy. May rat a sẽ có thể đến đó vào một dịp muộn hơn…
- Thì anh cứ chọn với cái giá là anh sẽ trả bằng tình bạn của anh.
- Cái đó thì vẫn đã thuộc về cậu rồi. Nhưng để cậu khỏi giận, ta xin nhận một cái vì ta thấy cậu thật tình mời.
Ông xem xét những thanh gươm và nói tiếp: - Bọn này là bọn quý tộc Thổ Nhĩ kỳ đây. Một tên là bêi. Không hiểu chúng nó từ đâu đến?
- Tôi nghĩ là chúng nó ở thành Phehê.
Đôbô cầm những thanh gươm lên. Một thanh gươm có vỏ bọc bằng nhung nạm đá quý màu xanh lam, cán chạm một đầu rắn mạ vàng, hai con mắt nạm bằng hai viên kim cương.
- Đây, cái này là của cậu, ta không chọn cái này đâu vì nó đáng giá bằng cả một gia tài đấy.
Còn hai thanh gươm khác bằng thép Thổ Nhĩ Kỳ, kém kỹ xảo hơn. Đôbô cầm lên một cái và uốn lại thành vòng tròn.
- Thế này mới thật là thép chứ! – Ông hào hứng nói – Đây, cái này, nếu cậu cho, ta xin cám ơn.
- Rất vui lòng. – Mectsei trả lời.
- Nhưng bây giờ, nếu cậu đã cho ta cái này, xin cậu hãy gia ơn thêm chút nữa, cậu hãy mang hộ đến Đebrexen và nếu Timôđi còn ở đấy, cậu hãy bào ông ta viết lên một câu gì đó mà ông ta muốn. Ở đó có thợ kim hoàn, họ sẽ khắc vào mặt thép.
- Rất vui lòng. Tôi cũng sẽ nhờ ông ta viết lên thanh gươm đầu rắn này. – Mectsei đáp, anh cầm thanh gươm cong chém vút một cái rồi buộc vào cạnh thanh gươm cũ.
Đôbô hỏi lính của mình: - Các người có tìm thấy tiền trong mình tên tướng Thổ không?
- Chúng con chưa soát.
- Thế thì soát xem.
Người lính kéo ngay cả xác tên Thổ đến, anh nắm lấy cổ áo hắn lôi xềnh xệch trên cỏ. Anh lục soát ngay trước mặt họ.

[84] Ý nói khi lâm vào thế nguy.
[85] Thuế thu bằng 1/10 hoa lợi của mùa màng.

Cái quần ống thụng bằng nhung đỏ không có túi nhưng anh tìm thấy trong đai lưng một túi tiền vàng và đủ các loại tiền bạc.
- Món này để xài tốt quá – Mectsei hổ hởi nói – Người lính thì bao giờ cũng thiếu tiền.
Còn một cái ngù bằng vàng nạm hồng ngọc đính trên tuy ban cùng một dây chuyền vàng. Tên bêi đeo sợi dây chuyền trong áo, sợi dây treo một lá bùa hộ mệnh bằng da xoắn lại như râu buồng dừa.
Mectsei để hai vật trang sức bằng vàng lên bàn tay, và đưa mời Xexey: - Cái này thì bác phải chọn rồi.
- Cất đi, chú em ạ, cái này chú cũng cất đi. – Ông lão khoát tay nói – Chả nhẽ ta lại cắm chồm lên mái đầu già nua của ta hay sao!
- Ta lấy cái dây chuyền ấy cho con gái, ông ạ. – Bà vợ lên tiếng – Chúng tôi có một cô gáo đẹp ở trong cung hoàng hậu – Bà giải thích.
- Hãy đến dự đám cưới, các chú nhé! – Xexey nói và lắc lắc đôi chân. – Ta còn nhảy cho thỏa thích một phen nữa trước khi nhắm mắt.
Mectsei bỏ sợi dây chuyền vào tay bà vợ và hỏi: - Lấy ai đấy? - Viên trung úy của Hoàng hậu. Phuyriét Adam. Có lẽ các chú cũng biết chăng?
Mectsei nhăn mặt lắc đầu. - Một chàng trai cừ khôi. – Bà lại nói – Hoàng hậu gả chồng cho con gái ta đấy.
- Cầu trời phù hộ cho họ bách niên giai lão. – Đôbô nói. Mectsei tặng cho lính của Đôbô những bộ quấn áo Thổ và những binh khí thường. Họ chuẩn bị lên đường .
Mectsei cầm mũ lên và bực tức xoay xoay trong tay. Cái mũ bị chém gần đứt đôi. Xexey bảo cậu:
- Đừng bực mình nữa. Nếu nó không bị xé như thế thì bây giờ làm sao đôi vừa lên đầu cậu được.
Áo quần họ còn ướt, nhưng chậc, cho đến tối mặt trời và gió sẽ hong khô.
- Cậu hãy chọn lấy hai người trong số lính của ta để họ đi theo cậu. – Đôbô bảo – Bác Xexey, tôi cũng cử cho hai bác hai người.
- Không biết chúng ta có đi cùng đường không? – Mectsei quay sang vợ chồng Xexey hỏi – có lẽ chúng ta cùng đi chăng?
- Cậu đi đâu? – Lão già hỏi lại.
- Đebrexen [86].
- Vậy thì ta đi cùng đường đấy.
- Vậy ba người lính cũng đủ, - Mectsei bảo Đôbô.
- Tùy ý cậu. – Đôbô vui lòng đáp.
Trong khi đôi vợ chồng già sắp hòm xiềng lên xe, hai người đi qua chỗ các tử thi. Trong số đó có một tên Thổ lực lưỡng, khoảng ba chục tuổi, nằm duỗi thằng tay thẳng cẳng, hắn mặc một cái quần ống thụng bằng dạ xanh. Nhát chém trúng ngang mắt hắn.
- Tên này ta có biết. – Đôbô nói – Ta cũng đã có lần đánh nhau với hắn.
Hai người lính Hung bị băm nát, người ta đã lấy khăn phủ đầu cho một người. Lính của Đôbô chọc thủng bụng những tên Thổ rồi ném xuống dòng Beretchô. Đoạn họ bới một cây liễu già. Họ lấy áo choàng đắp lên thi thể hai người rồi lấp đất lại và cắm gươm của họ lên thay cây thánh giá.

[86] Thành phố lớn thứ hai trong nước, ở về phía đông nước Hung.

Ở góc phía nam kinh thành Côngxtăngtinốp sừng sững một tòa thành cổ. Bên trong những bức tường thành cao là bảy tòa tháp lùn như bảy cái cối xay gió khổng lồ đứng theo trật tự như sau:
0
0 0
0 0

0 0
Một nửa những tường thành đứng ngay trên làn sóng xõa cửa biển Cẩm Thạch, một nửa do những ngôi nhà gỗ bao quanh. Đó là thành Ieđikula nổi tiếng, nghĩa là Bảy Tháp. Bảy Tháp đó chứa đầy châu báu của Xutan. Trong hai tháp giữa để những đồ trang sức bằng vàng và ngọc. Trong những tháp đứng gần phía biển cất những dụng cụ phá thành, binh khí và những đồ bằng bạc. Trong hai tháp cuối cùng là những binh khí cổ và những chiếu chỉ, sách vở thời xưa. Trong bảy tháp đó người ta còn giam giữ những tù nhân thuộc hàng công hầu nữa. Mỗi người bị giam một cách. Có người bị cùm và nhốt trong ngách đá tối om, cũng có người được cấp đủ tiện nghi và thả lỏng chả khác nào ở nhà: được phép tự do đi lại suốt ngày trong vườn hoa, vườn rau, lên ban công các ngọn tháp, vào nhà tắm; có thể đem theo cả ba người hầu, có thể viết thư, có thể tiếp người đến thăm, có thể chơi nhạc, có thể ăn uống thả cửa, chỉ mỗi tội không được ra khỏi thành.
Vào một ngày mùa xuân có hai người tóc hoa râm ngồi chơi trên ghế dài trong vườn thành Bảy Tháp. Cả hai đều đeo vòng cùm nhẹ quanh cổ chân. Một người tay chống cằm tì lên đầu gối, người kia dang rộng hai tay lên thành ghế và ngả người ra phía sau nhìn mây bay. Người nhìn mây đã nhiều tóc bạc hơn người kia, râu ông dài đến ngực, tóc rủ xuống quanh đầu như bờm sư tử. Cả hai đều mặc quần áo Hung. Ôi, mảnh áo Hung đã sờn rách trên thân hình biết bao tù nhân trong thành Bảy Tháp! Họ ngồi lặng lẽ. Ngày xuân tỏa hơi ấm dìu dịu khắp vườn. Giữa những hàng bá hương, đỗ tùng và nguyệt quế, hoa uất kim hương và hoa thược dược đã nở. Trên đầu họ, những lá rộng của cây bang cổ thụ đang uống ánh mặt trời. Người nhìn mây nhấc cánh tay lực lưỡng xuống khỏi thành ghế và khoanh lại trước ngực, giữa chừng ông nhìn sang người bạn:
- Nghĩ ngợi gì thế hở ông bạn Moilát?
- Tôi đang nghĩ về cây dẻ của tôi. – Người kia cúi về phía trước trả lời - Ở Phôgorot tôi có một cây dẻ…
Hai người lại im lặng. Vài phút sau Moilát lên tiếng: - Cái cành ngoài của nó bị héo vì băng giá. Nó đã đâm chồi hay chưa? Tôi đang ngẫm nghĩ về chuyện ấy.
- Chắc chắn là nó đã đâm chồi. Cây cối bị băng giá rồi lại đâm chồi. Mầm nho cũng nẩy lên từ gốc cụt [87]. Chỉ có con người là không nẩy lộc.
Họ lại lặng lẽ một lúc. Rồi Moilát lại lên tiếng:
- Thế còn anh, Balin, anh nghĩ chuyện gì thế?
- Về chuyện thằng aga kapi [88] cũng bần tiện y như những đứa khác. – Tơrơc Balin buồn bã trả lời.
- Điều đó thì tôi chẳng bao giờ ngờ vực cả.
- Người ta bảo rằng hắn ranh lắm. Vợ tôi gửi cho hắn ba chục nghìn tiền vàng để hắn tìm mánh lới gỡ cái cùm này ra khỏi chân cho tôi. Thế mà đã ba tháng nay.
Họ lại im lặng. Moilát với tay xuống một bông hoa bồ công anh vàng hoe giữa đám cỏ. Ông bứt nó lên. Ông vò đi vò lại trong tay một lúc rồi thả rơi xuống đất.
Và ông lại lên tiếng: - Hồi đêm tôi nghĩ về chuyện là mãi tôi vẫn chưa hiểu được tại sao chúng nó lại bắt anh. Anh đã kể nhiều lần về chuyện chúng nó giải anh đi trên sông Đuno, chuyện anh đã quật một tên lính gác vào mạn thuyền, cách chúng nó giải anh đến đây. Nhưng cái căn nguyên, cái lý do thật…
- Cái đó thực ra chính tôi cũng chằng biết.
- Nói cho cùng thì anh vẫn ở trong tổ của anh: người ta không thể đổ cho anh một tôi mưu bá đồ vương.
- Chính tôi cũng đã nhiều lần day dứt về chuyện này. Mặc dù đối với bọn Thổ thì chẳng cứ phải lý do gì to tát, nhưng tuy vậy giữa nhiều nguyên do cái gì đã hại cho tôi nhất thì tôi cũng muốn biết.

[87] Ở châu Âu, hàng năm sau mùa hái quả người ta lại chặt trụi cành nho chỉ để lại gốc, đến mùa xuân năm sau nho mới lại đâm cành.
[88] Viên quan coi ngục Bảy Tháp.

Một toán kaputji[89] khua trống đi qua sân, sau đó họ lại chỉ còn hai người với nhau. Balin nói tiếp:
- Tôi cho rằng vẫn cái buổi nói chuyện đêm ấy là lý do chính. Xuntan hỏi tại sao tôi lại báo cho quân Đức biết chuyện ông ta đến. “Báo cho quân Đức! – Tôi ngạc nhiên hỏi – Tôi không báo cho quân Đức mà là cho Perênhi.” “Cũng một phường cả - Xuntan trả lời – Perênhi ngoặc với quân Đức”. Và Xuntan tức giận tròn xoe mắt nhìn tôi: “Nếu ông không báo cho chúng nó biết, chúng tôi đã có thể đánh úp quân Đức ở đây. Chúng tôi đã có thể bắt được tất cả tướng lĩnh và ta đã có thể bẻ nát tất cả lực lượng của Pheđinan! Thành Viên cũng có thể đã là của ta!” Thấy tên Thổ mạt hạng ấy thét vào mặt tôi như thế, trong người tôi máu cũng sôi lên. Tôi, anh biết đấy, bao giờ cũng vẫn làm chủ trong toàn bộ cuộc đời tôi: tôi không quen che giấu những ý nghĩ của mình.
- Anh đã chồm lên với ông ta à?
- Tôi không cục cằn đâu, tôi chỉ nói với ông ta rằng sở dĩ tôi báo cho người ta biết việc Xuntan đến là chính vì tôi muốn tránh cho những người Hung trong phe Đức.
- Đó là một sai lầm lớn!
- Lúc đó tôi đang còn tự do.
- Thế sau đó Xuntan bảo sao?
- Không nói gì cả. Ông ta đi đi lại lại trước mặt tôi. Sau đó ông ta chợt quay sang viên pasa và bảo soạn cho tôi một cái lều tốt để tôi có thể ngủ lại vì hôm sau ông ta còn muốn nói chuyện với tôi.
- Thế hôm sau các anh nói chuyện gì?
- Không nói gì cả. Tôi cũng không bao giờ trông thấy Xuntan nữa. Người ta dành cho tôi một cái lều to nhưng không cho đi ra ngoài. Bao nhiêu lần tôi định bước ra đều co hàng chục mũi dáo chĩa vào ngực.
- Chúng nó xiềng anh lại từ bao giờ?
- Chỉ khi Xuntan lên đường về.
- Tôi thì chúng xiềng lại ngay từ khi bắt, trong cơn tức giận tôi đã khóc như một đứa trẻ con.
- Tôi không biết khóc. Tôi không có nước mắt. Cả khi cha tôi mất tôi cũng không khóc.
- Anh cũng không khóc các con anh à?
- Không. – Tơrơc Balin tái mặt đáp – Nhưng mỗi khi nhớ đến chúng nó tôi lại cảm thấy như có ai đang xoáy mũi gươm trong ngực mình.
Ông thở dài đau đớn và gục trán vào lòng bàn tay. - Có một tên tù binh rất nhiều lần hiện về trong ký ức tôi. – Ông nói với một vẻ buồn trầm ngâm – Một tên Thổ gầy, xấu tính, bị tôi bắt được bên bờ Đuno. Tôi giữ hắn lâu năm trong thành. Có một lần mặt đối mặt, hắn đã nguyền rủa tôi.
Họ không nói thêm gì nữa . Xa xa có tiếng kèn vọng đến. Thỉnh thoảng họ chú ý nghe, rồi sau đó lại đắm mình vào suy nghĩ.
Khi mặt trời đã nhuộm đỏ chân mây, viên trấn thủ đi khắp vườn và khi đến chỗ họ, hắn nói với họ giọng trịch thượng:
- Thưa các ngài, chúng tôi khóa cổng. Chúng nó vẫn thường khóa cổng trước lúc mặt trời lặn độ nửa giờ và lúc đó tất cả tù nhân đều phải vào phòng giam của mình.
- Ephenđi Kaputji [90], - Tơrơc Balin hỏi – hôm nay có việc gì mà người ta thổi kèn ghê thế?
- Hội Uất kim hương. – viên quan phòng thành trả lời – trong vườn thượng uyển đêm nay người ta không ngủ.

[89] Lính gác.
[90] Thưa quan phòng thành.

Các tù nhân đều đã biết cả. Mùa xuân năm ngoái cũng đã có hội như thế. Những lúc như vậy tất cả cung phi, hoàng hậu của Xuntan hạ lệnh dựng những lều hoa quanh các luống hoa uất kim hương và cho các thị nữ bán trong đó đủ các loại đồ chơi, đồ trang sức, lụa là, găng tay, bít tất, giày dép, khăn voan và các loại tương tự. Mấy trăm cung phi của Xuntan không bao giờ được ra phố, vì vậy hàng năm đến đó họ vui mừng được một lần vung tiền mua sắm. Những dịp như vậy vườn thượng uyển vang tiếng cười đùa. Người ta treo những lồng chim vẹt, sáo, họa mi và hoàng yến lên các cành cây cho chúng đua nhau hót thi cùng nhã nhạc. Tối đến trong eo biển Bốxpôrút, đuốc hoa và đèn lồng rực rỡ trên thuyền rồng và trong tiếng nhã nhạc vang lừng, tất cả cung tần mỹ nữ cùng dạo thuyền ra tận biển Cẩm Thạch.
Hai tù nhân bắt tay nhau dưới chân tháp Máu:
- Chúc anh ngủ ngon, anh Moilát Istơvan ạ.
- Chúc anh ngủ ngon, anh Tơrơc Balin ạ.
Bởi nơi đây không còn niềm vui nào khác ngoài giấc ngủ ngon. Trong giấc ngủ, người ta mơ về nhà.
Nhưng Tơrơc Balin không hề thấy buồn ngủ. Hôm nay sau bữa trưa, trái với thói quen, ông đã nằm nghỉ và ngủ một giấc, vì vậy buổi tối ông không buồn ngủ nữa. Ông đến mở cửa sổ và ngồi nhìn trời sao.
Chiếc thuyền rồng dạo chơi ngay dưới chân thành Bảy Tháp về phía biển Cẩm Thạch. Bầu trời đầy sao nhưng không trăng. Những ngôi sao lấp lánh gần như bốc lửa và mặt biển cũng là một bầu trời nữa đang lấp lánh. Chiếc thuyền rực rỡ đèn hoa lướt giữa những ngôi sao cao tít và những ngôi sao sâu thẳm. Nhưng hai bức tường đá cao không cho phép người tù được trông thấy cảnh đó. Chỉ có tiếng nhạc vọng tới tai ông; đàn Kanun tưng tưng, đàn gõ và sênh tiền rộn rã. Mặc dù rất muốn nghe, ý nghĩ của ông vẫn tha thẩn về hướng khác.
Về khuya tiếng nhạc ồn ào đã lặng. Các cung nữ cất tiếng hát. Giọng hát mỗi lúc một khác, tiếng đàn dạo theo cũng khác. Nhưng Tơrơc Balin cũng chẳng nghe được gì mấy. Ông nhìn bầu trời đã phủ đầy những đám mây đen rách rưới đang từ từ trôi. Sao vẫn le lói chiếu qua những chỗ rách.
- Ờ đây trời cũng khác làm sao – ông thầm nghĩ – Trời Thổ Nhĩ Kỳ, đêm tối Thổ Nhĩ Kỳ.
Sau đó, lúc tiếng ca hát trên thuyền ngừng lại một hồi dài, ông lại tiếp tục những suy nghĩ của mình:
- Cả đến im lặng ở đây cũng khác: im lặng Thổ Nhĩ Kỳ.
Ông đã nghĩ đến việc đi nằm nhưng trạng thái buồn ngủ đê mê làm ông cảm thấy dễ chịu nên ông chờ cho đến lúc tứ chi tự cử động, cho đến lúc cơ thể ông, không cần đến ý chí chỉ huy, tự nó chuyển động và đưa ông đi nghỉ. Tiếng thụ cầm lại ngân lên trong tĩnh mịch của đêm khuya và qua lá cành, những cung điệu Hung bỗng bay lên chơi vơi trong đêm tối Thổ Nhĩ Kỳ. Tơrơc Balin cảm thấy một cảm giác rung mình vừa đau xót vừa ngọt ngào chạy từ tim ra khắp cơ thể. Cây thụ cầm lặng đi một phút. Rồi những cung điệu run rẩy lại bay lên, dâng lên như tiếng nức nở thầm lặng trong đêm khuya. Tơrơc Balin ngửng đầu lên, đôi mắt trầm ngâm. Con sư tử bị giam trong cũi sắt cũng ngẩng đầu lên như thế mỗi khi nghe gió núi thầm thì. Những cung điệu của cây thụ cầm dịu dàng hạ xuống thành một tiếng thở dài tan vào im lặng để rồi những dây đàn lại nẩy lên cùng với lời ca Hung rất rõ của một giọng nữ thanh và buồn:

Ai đã uống nước Tixo.
Trái tim sẽ mãi nhớ về chốn đây.
Ôi! Tôi cũng uống sông này.

Hơi thở của Tơrơc Balin ngưng lại, ông đăm đăm dõi mắt về phía tiếng hát. Những món tóc bạc của ông dường như xù cả lên, mặt ông hàu như biến thành đá. Và trong khi con mãnh sư già thần người ra nghe bài hát, hai giọt nước mắt to ứa ra, lăn trên gò má và chòm râu của ông.

Vào khoảng nửa đêm, một gia nhan gõ cửa phòng ngủ của các công tử Tơrơc:
- Công tử Gergey!
- Có việc gì thế? Cứ vào! – Gergey nói to.
Chàng chưa ngủ, bên ánh nến chàng đang đọc Hôraxiux [91].
Bên hai giường kia, các công tử Tơrơc cũng tỉnh dậy.
- Người gác cổng báo tin là có một ông nào ấy đang đứng ở trước cổng.- Tên gia nhân nói.
- Tên là gì?
- Cái gì Kelske [92] hay là quái quỷ gì ấy.
- Kelske? Thằng khỉ gió nào mà có thể có cái tên là Kelske?
- Ông ta ở Giơrơ đến và muốn nghỉ lại đây.
Nghe tiếng Giơrơ, Gergey liền nhảy ra khỏi giường. Tơrơc Iontsi từ trong chăn hỏi ra:
- Ai thế hở Gergey? - Mectsei! – Gergey vui vẻ kêu lên. – Mời ngay ngài hiệp sĩ vào.
Tên gia nhân chạy vụt đi ngay. Gergey xỏ ủng rồi vơ vội áo choàng lên vai. Hai công tử cũng ra khỏi giường[93]. Hai cậuu rất tò mò người khách mà họ mới chỉ nghe tên.
- Các cậu cho dọn rượu và món ăn nhé!- Gergey dặn với lại từ cửa phòng rồi chạy lao xuống nhà.
Khi chàng xuống đến sân thì Mectsei cũng đã ở đó, bên cạnh là viên quan phòng thành và người lính gác đang cầm đèn. Từ trên gác cũng có ánh đèn rọi xuống. Việt sáng chập chờn một lát rồi chiếu lên người mới đến, lúc đó đang tặng cho mỗi người lính của Đôbô một đồng tiền vàng để từ giã.
- Thế là tớ đã đến nơi.- Anh ôm chầm lấy Gergey và nói.- Xuýt nữa thì tớ ngủ trên mình ngựa.
- Nhưng anh Pisơto, cái gì trên đầu anh thế?
- Tuyban đấy, mẹ kiếp! Cậu không thấy là tớ đã trở thành Thổ đây à?
- Anh đừng đùa! Cái khăn đầy những máu kia kìa!
- Nào, thế thì cậu cho tớ xin một cái phòng và một thau nước, rồi sau đó tớ sẽ kể cho mà nghe chuyện đi đường từ Giơrơ đến Đebrexen.
Một người hầu gái hiện ra ở đầu cầu thang và nhìn người mới đến có vẻ dò hỏi. Gergey khoát tay ra hiệu không có gì. Người hầu biến mất.
Gergey quay sang Mectsei giải thích: - Phu nhân không mấy khi ngủ. Đêm cũng như ngày, bà vẫn ngóng chờ tin tức của tướng công.
Mectsei nằm sốt ba ngày liền vì vết thương. Suốt thời gian đó, các công tử Tơrơc và Gergey lúc nào cũng ngồi bên cạnh anh. Họ cho anh uống rượu vang đỏ và chăm chú nghe những câu chuyện của anh.

[91] Horatius: nhà thơ trữ tình xuất sắc nhất thời Cổ La Mã, sống những năm 65-8 trước công nguyên.
[92] Kelske có nghĩa là con dê.
[93] Ionlsi đã mười sáu tuổi, Pheri mười bốn.

Phu nhân cũng thường đến thăm anh. Trong lúc còn sốt, Mectsei đã nói rằng anh đến vì Gergey: anh sẽ đưa chàng đi theo mình vào quân đội hoàng gia. Các công tử Tơrơc sửng sốt nhìn Gergey, còn phu nhân nhìn chàng với nét mặt buồn bã ra chiều trách móc:
- Vậy ra con có thể bỏ chúng ta mà đi ư? Ta đã không phải là mẹ thay thế mẹ của con ư? Và các con ta đã không phải là các em của con ư?
Gergey cúi đầu trả lời: - Con đã mười tám tuổi rồi. Chả nhẽ con cứ sống một cách tốn cơm vô ích ở đây khi Tổ quốc đang cần những người lính hay sao?
Quả thật chàng đã có vẻ một chàng trai chín chắn so với lứa tuổi mình. Trên khuôn mặt nước da bánh mật, mịn màng như con gái của chàng, râu đã bắt đầu lún phún. Đôi mắt đen láy của chàng đầy vẻ thông minh và nghiêm nghị.
- Cần chính con ư? Con không thể chờ các con trai của ta cùng đi ư? Ai cũng lìa bỏ chúng ta cả, - Phu nhân gật gật đầu và lau những giọt nước mắt giàn giụa – Nơi nào Trời đã lìa bỏ thì con người cũng xa lánh.
Gergey quỳ xuống trước mặt phu nhân và hôn tay bà: - Thưa phu nhân, mẹ yêu quý của con, nếu mẹ hiểu việc ra đi của con như thế thì thôi vậy.
Tinôđi cũng đang ngồi trong phòng. Ngày hôm đó ông vừa từ Erơsecniva đến. Ông đến để hỏi tin tức của chủ tướng, nhưng tất nhiên câu hỏi tắc lại trong cổ ông khi ông thấy lâu đài không treo cờ và phu nhân ở trong tình trạng gần như để tang.
Ông ngồi cạnh cửa sổ, trên một cái hòm bọc da gấu và đang viết chữ lên bản một thanh gươm. Nghe lời Gergey, ông ngừng tay lại và nói:
- Thưa phu nhân, xin phu nhân cho lão được phép nói leo vào câu chuyện này.
- Ông cứ nói đi, Sebớc ạ.
- Con chim dù có bay đi đâu rồi cũng vẫn luôn luôn quay về tổ. Gergey đang muốn được tung cánh một phen. Lão nghĩ rằng nếu cậu ta được biết đó biết đây thì rất tốt. Vả lại phu nhân cũng thấy đấy, chỉ nay mai công tử Gianốt sẽ trưởng thành, lúc ấy đối với cậu ta cũng tốt hơn nếu có được một quân nhân từng trải ở bên cạnh.
Không có gì buồn cười trong những lời này cả, tuy vậy mọi người vẫn mỉm cười. Vì thi sĩ Sebớc hễ lúc nào không hát là lại hay pha trò, và dù lão có nói một cách nghiêm chỉnh người ta vẫn cảm thấy niềm vui ẩn náu trong những lời của lão.
- Rồi chúng ta sẽ nghĩ thêm xem sao. – Phu nhân gật đầu nói. Thi sĩ lại quay về công việc.
- Bài thơ đã xong chưa đấy?
- Xong rồi ạ. Lão không biết phu nhân có thích không?
Lão cầm thanh gươm đầu rắn lên và đọc:

Ai can trường là mạnh.
Người mạnh thắng như chơi.
Vừa thắng vừa xông tới.
Tử thần cũng tháo lui!

- Bác viết bài ấy lên gươm của cháu nữa nhé! – Tơrơc Iontsi nói.
- Không. – Tinôđi lắc đầu đáp – Chúng ta sẽ viết bài khác lên gươm ấy.
Mectsei nằm trong giường lên tiếng: Trên thanh gươm của Đôbô phải viết cả tên vua nữa đấy. Một câu gì đại khái như: Kính thiên, ái quốc, trung quân.

- Câu ấy lỗi thời rồi. – Tinôđi trả lời – Từ khi vương miện đặt lên đầu người Đức [94] câu ấy đã bị loại khỏi thời thượng rồi. Nếu ông ta quả muốn viết câu đó lên gươm thì chính ông ta đã tự mang gươm đến.
- Cháu có một câu. – Gergey gõ ngón tay lên trán nói – Hồi nh, cháu đã được nghe một câu nói của chú ấy. Có lẽ nên khắc câu ấy lên gươm.
- Câu gì thế?
- Cái chính là không bao giờ được sợ!
- Được đấy. – Tinôđi khẽ gật đầu – Nhưng như thế thì ý trơ trọi quá. Hẵng gượm…
Lão chống tay lên cằm suy nghĩ. Mọi người đều im lặng. Một phút sau mắt lão sáng lên: - Ai sợ chết, đời sẽ hết!
- Thế hay đấy! – Gergey kêu lên. Tinôđi chấm bút lông ngỗng vào nghiên mực bằng gỗ để trên bậc cửa sổ rồi viết câu tâm niệm đó lên thanh gươm.
Còn một thanh gươm nữa chưa viết, đó là thanh gươm cùng đôi với thanh của Đôbô, Mectsei tặng nó cho Gergey.
- Chúng ta viết gì lên thanh gươm này bây giờ? – Tinô đi nói – Thế này có được không nhé: Bônemixo Gergey, hãy phóng như bay!
Mọi người cười ồ lên. Gergey lắc đầu: - Không, cháu chả cần thơ, chì cần một chữ thôi. Trong chữ ấy có tất cả mọi ý thơ. Bác hãy viết cho cháu chữ này: Vì Tổ quốc! [95].
Ngày thứ năm Đôbô chợt đến. Mọi người vui mừng đón tiếp ông. Đã mấy năm nay, kể từ khi chủ tướng bị bắt. đây là lần đầu tiên người ta lại bày lên bàn những bát đĩa bằng vàng, bằng bạc. Một niềm vui rạng rỡ bất thường tỏa sáng khắp ngôi nhà.
Tơrơc phu nhân chăm chú lắng nghe những tin tức mà Đôbô biết được từ Viên và từ các quan chức trong nước. Hồi đó chưa có báo chí, chỉ qua thư từ hoặc khách khứa người ta mới có thể biết được những chuyện xảy ra ngoài xã hội cũng như những chuyện gẫy cành đơm nụ trên cây gia hệ của những gia đình quý tộc. Chỉ có tên của một người là mãi vẫn chưa được nhắc đến trong câu chuyện: đó là tên của gia chủ. Gergey đã lưu ý Đôbô đừng nhắc đến, cũng đừng hỏi han gì cả. Nhưng khi các gia nhân đã lui hết ra khỏi phòng ăn, chính phu nhân lại lên tiếng hỏi:
- Tướng quân có nghe được tin tức gì về người chồng thân yêu của tôi không?
Và nước mắt bỗng chảy giàn giụa trên má bà. Đôbô lắc đầu:
- Chừng nào tên Xuntan này chưa chết, tướng công nhà ta còn khó lòng mà được tha về.
Ý nghĩ đó đã được nói ra với một sự chân thành mộc mạc, nhưng thời đó người ta vẫn quen nghĩ sao nói vậy. Phu nhân càng rũ đầu xuống. Đôbô căm giận đập tay lên bàn:
- Nhưng hắn còn muốn sống đến bao giờ nữa? Những tên khát máu như thế thường không được chết già đâu!
Rồi ông nói tiếp, giọng an ủi: - Nếu có thể bắt được một tên basa nào đó, tôi sẽ đem đổi lấy tướng công.
Phu nhân buồn bã lắc đầu: - Tôi không tin, Đôbô ạ. Chúng nó giam giữ chồng tôi trong sắt thép không phải như giữ một của quý cướp được, mà như giữ một con sư tử, vì chúng nó sợ chồng tôi. Tôi đã hứa tất cả để chuộc lại chồng tôi. Tôi bảo chúng nó: Các ông hãy lấy tất cả súc vật của chúng tôi đi, hãy lấy tất cả vàng bạc của chúng tôi đi. Tụi basa đút túi tất cả tiền bạc của tôi gửi đến, nhưng Xuntan vẫn không hề trả lời chúng tôi.
- Vị tất chúng nó đã dám mang chuyện đó ra tâu.
- Không thể thoát khỏi nơi ấy bằng cách nào khác được ư? – Mectsei hỏi.
Đôbô đáp: - Ra khỏi Bảy Tháp ấy à? Cậu chưa bao giờ nghe nói về Bảy Tháp hay sao?
- Tôi đã có nghe nói. Nhưng tôi cũng được nghe nói là nếu người ta quyết chí thì không có việc gì không thể làm được.
- Cậu Mectsei thân mến, - phu nhân nói – chả nhẽ cậu lại có thể nghĩ rằng chồng tôi và cả cái gia đình côi cút này không quyết chí hay sao? Tôi đã chẳng từng đến chỗ hoàng hậu, đến nhiếp chính, đến tổng trấn Buđo vì việc cứu chồng tôi đấy ư? Tôi đã chẳng từng lê gối đến cả chỗ vua Pheđinan đấy sao? Chuyện đó tôi cũng chẳng dám viết cho người chồng đau khổ của tôi biết nữa.
Những lời cuối cùng của phu nhân nghẹn ngào trong nước mắt, mọi người im lặng buồn rầu nhìn bà.
Nhưng bà đã lau nước mắt và gắng gượng mỉm cười quay sang nói với Tinôđi:
- Thi sĩ Sebơc, chẳng nhẽ chúng ta lại đem nước mắt ra mà đãi bằng hữu hay sao? Lão khá đem cây đàn ra đây và hát lại những bài mà ngày trước chồng ta vẫn thường ưa thích, chỉ những bài ấy thôi, Sebơc ạ. Chúng ta sẽ nhắm mắt lại, và trong khi lão hát, chúng ta sẽ tưởng tượng tướng công cũng đang ngồi giữa chúng ta.

[94] Tức là từ khi Pheđinan được cử làm vua nước Hung.
[95] Trong tiếng Hung, ba chữ này chỉ viết làm một: hazáért.

Đã ba năm nay trong nhà vắng tiếng đàn của thi sĩ Sebơc. Vừa nghe lệnh cho phép, mấy cậu thiếu niên đã vui hẳn lên. Sebơc về phòng mình lấy cây đàn tới rồi bằng một giọng êm ái lão ngâm thơ kể sự tích bà Yuđích và đệm đàn theo. Câu chuyện đã mang lại niềm an ủi. Trong vai Hôlôphen tất cả mọi người đều nhận ra Xuntan. Nhưng hỡi ôi, ngày nay còn đâu bà Yuđích để trừ tiệt hắn khỏi mặt đất này! Đến nửa chừng câu chuyện, dây đàn bỗng nhiên đổi làn điệu dưới những ngón tay ông lão và bằng một giọng rất trầm rất nhẹ, lão chuyển sang bài khác:

Nước Hung đáng thương giờ đây than khóc
Những niềm vui, tiếng cười đã mất
Đã tiêu điều bao cơ nghiệp giàu sang
Bị tù đày bao khanh tướng hiên ngang.

Một cảm giác đau xót truyền đi khắp mọi người ngồi quanh bàn. Đôbô cũng ứa nước mắt.
- Lão có nên tiếp tục nữa chăng? – Tinôđi ngần ngại hỏi.
Nữ chủ nhân gật đầu. Sau đó Tinôđi ngâm khúc hát kể chuyện quân Thổ đã lừa tướng công Balin sa lưới như thế nào, chúng đã giải tướng công đi trong xiềng xích ra sao. Đến cuối khúc ngâm, giọng ông trở nên thầm thì đau đớn:

Vẫn cầu nguyện lệ đầy khóe mắt
Người vợ hiền và cả hai con
Họ đang khóc cảnh mồ côi, hiu hắt,
Sao xiết nỗi buồn trong kiếp cô đơn.
Đâu còn niềm vui cho những gia nhân
Những người vẫn nhớ thương, cầu nguyện
Một đôi kẻ ngại ngùng trốn tránh
Vẫn nhiều người chờ chủ tướng hồi gia.

Đến đây ngay cả người đánh đàn cũng nghẹn ngào. Bởi lão chính là người gia nhân ngại ngùng trốn tránh vẫn thương khóc chủ tướng của mình nhiều nhất. Hai cậu thiếu niên gục đầu vào lòng mẹ khóc nức nở, bà mẹ ôm choàng lấy cả hai con.
Một vài phút trôi qua như vậy trong ngôi nhà buồn thảm, sau đó Đôbô lên tiếng bằng một giọng trầm trầm đầy cay đắng:
- Sao tôi lại không phải là kẻ tự do! Nếu được thế thì dù có phải mất hàng năm trời tôi cũng quyết đi tới thành phố đó, ít nhất cũng để xem cái nhà ngục ấy có thật kiên cố đến thế chăng?
Mectsei đứng dậy: - Tôi đang là kẻ tự do! Xin thề trước Đấng vạn năng rằng tôi sẽ đi tới đó! Nhất định thế! Và nếu được thì dù có phải trả bằng tính mạng, tôi cũng sẽ giải thoát cho tướng công Tơrơc Balin.
Gergey cũng bật dậy: - Tôi sẽ đi với anh! Tôi sẽ theo anh qua tất cả mọi hiểm nghèo vì chủ tướng, vì nghĩa phụ của tôi.
- Mẹ ơi, - Tơrơc Iontsi xúc động nói – chẳng nhẽ con lại ngồi nhà trong khi có người ra đi để cứu cha con ư?
- Chuyện điên rồ! – Người mẹ đáp.
- Dù là chuyện điên rồ hay không cũng mặc. - Mectsei hăng hái nói – Cái gì tôi đã nói là tôi sẽ làm.
- Lão cũng sẽ đi với cậu, - Tinôđi nói – Tay lão đã bại nhưng trí óc lão có khi còn có ích.
- Các người muốn gì cơ chứ? – Tơrơc phu nhân lại nói – Chẳng lẽ các người có thể làm được điều mà hai đức vua cùng một gia tài vương giả đã không làm nổi hay sao?
- Phu nhân nói đúng đấy. – Đôbô đã lấy lại bình tĩnh nói – Tiền bạc, mưu chước đều vô ích hết, chỉ còn thiện ý của Xuntan mới có thể mở được xích xiềng.
- Nhưng nếu cái thiện ý ấy không bao giờ đến cả? – Mectsei vặn lại.

Sáng hôm sau Đôbô tiếp tục lên đường. Mọi người không lưu khách, ai cũng biết thời giờ của ông rất sít sao. Mectsei vẫn còn ở lại.
Anh gọi Gergey vào phòng riêng và bảo:
- Mình đã chờ để chúng ta có dịp suy nghĩ thêm về buổi nói chuyện tối hôm qua. Không phải vì mình đâu, mình thì dẫu có suy nghĩ đến mấy cũng vẫn thế thôi, nhất định mình sẽ đi tới miền đất Thổ Nhĩ Kỳ đó.
- Còn tôi, tôi sẽ đi với anh – Gergey trả lời giọng dứt khoát.
- Ngẫm cho cùng thì hiện nay ở nhà không có chiến tranh. Vả lại, ai biết được, nhỡ chúng ta tìm được một lối ngóc ngách nào đó thì sao?
- Cho dù có thất bại chăng nữa, chúng ta cũng không phải hổ thẹn.
- Mang Tinôđi theo à?
- Tùy anh.
- Thế còn Iontsi?
- Phu nhân không để cho cậu ta đi đâu…
- Vậy chỉ hai đứa chúng mình đi thôi. Ta để Tinôđi ở nhà thôi, ông lão không chịu đựng nổi trò múa gươm cưỡi ngựa đâu.
- Tùy anh.
- Vả lại chúng mình đang đùa với cái đầu của chúng mình đấy. Mang ông lão vào chỗ chết thì uổng lắm. Giờ đây ông lão là một trong những người đáng quý nhất ở nước ta đấy. Chúa Trời cũng muốn ông lão lang thang đây đó để nhen lại những ngọn lửa đang tắt dần trong những trái tim. Con người này chính là nỗi đau thương đang ngân lên từ linh hồn dân tộc.
Họ đang trò chuyện thì Tơrơc Iontsi đẩy cửa bước vào. Cậu cầm roi ngựa trong tay, mặc quần đi ngựa bằng da nai vàng, đầu đội mũ dạ rộng vành kiểu Đebrexen, chân đi ủng màu vàng.
Mectsei làm bộ như đang tiếp tục kể một câu chuyện nào đó, anh chỉ hơi liếc nhìn Iontsi rồi vừa cười vừa nói:
- Thế đấy: con thỏ đế tóc đỏ sắp cưới vợ! Và anh giải thích cho Iontsi hiểu:
- Cậu không biết kẻ mà chúng tớ đang nói tới đâu, nhưng có lẽ Gergey đã từng kể đến cũng nên.
- Ai cơ? – Iontsi hờ hững hỏi.
- Phuyriét Ađam.
- Hắn lấy ai? – Gergey mỉm cười nói.
- Con gái của một lão già tay gỗ.
Tất cả vẻ hồng hào trên mặt Gergey bỗng nhiên biến mất.
- Xexey Êvo ấy à? – Cậu hỏi gần như hét lên.
- Cô ấy đấy, cô ấy đấy. Cậu quen cô ta ư? Gergey ngơ ngẩn nhìn Mectsei.
- Các anh đừng đóng kịch nữa. – Iontsi nói và quất roi lên chiếc ủng – Không phải các anh đang nói về chuyện ấy đâu. Các anh tưởng tôi còn trẻ con lắm đấy. Tôi không còn trẻ con nữa đâu. Suốt đêm qua tôi không ngủ. Có thứ quả chỉ một đêm là chín. Đêm qua tôi đã chín chắn thành người.
- Thế mẹ cậu cho phép cậu đi ư?

- Tôi chưa nói với mẹ tôi, nhưng đằng nào cũng thế thôi. Hiện nay ở thành Hunhođi có mấy việc phải thu xếp. Tôi sẽ thưa với mẹ tôi giao cho tôi đi làm việc đó.
Mectsei nhún vai: - Nếu vậy thì khởi hành thôi.
- Ngay hôm nay cũng được. Tôi đã mặc quần áo đi đường đây rồi.
- Khoan cái đã. – Gergey nói, mặt vẫn tái nhợt – Vừa rồi anh có nói đến một chuyện, anh Mectsei ạ. Câu chuyện đó có thực không hay anh chỉ ngẫu nhiên bịa ra như thế?
- Chuyện mình nói về Phuyriét ấy à?
- Vâng.
- Thực đấy. Chính bà mẹ cô ta đã khoe là hoàng hậu gả cô ta cho trung úy tùy giá của hoàng hậu.
Mặt Gergey chuyển dần từ tái nhợt ra màu đỏ, những mạch máu căng phồng trên trán.
- Anh làm sao thế? – Iontsi hỏi – Anh quen cô ta ư? Gergey mất bình tĩnh, đi đi lại lại trong phòng.
- Cố nhiên là tớ quen, vì cô ta là Êvo của tớ! - Người ta lấy mất Êvo của anh à? – Iontsi ngơ ngác hỏi.
- Ừ. Nhưng tớ không tin. Và chàng giận dữ thét lên gần như phát khùng:
- Tớ sẽ giết chết cái thằng vô lại ấy! Mectsei muốn dùng sự bình tĩnh của mình để làm chàng dịu xuống:
- Cho là cậu sẽ giết nó. Nhưng nhỡ cô kia yêu nó thì sao?
- Cô ấy không yêu nó!
- Cậu cho rằng người ta ép uổng cô ấy à?
- Chắc chắn là như thế!
- Và cậu yêu cô ấy?
- Từ thuở bé.
- Thế thì chúng mình phải làm một cái gì mới được. – Mectsei nói và chống cùi tay, nhổm người lên rồi tiếp: - Nhưng dù chúng ta có làm gì đi nữa, cậu vẫn không lấy được cô ấy. Và nhỡ họ đã thân nhau thật sự thì sao?
- Sao anh lại có thể nghĩ thế được! – Gergey đáp. Mectsei nhún vai:
- Cô cậu thư từ với nhau à? - Chúng tôi làm cách nào mà thư từ với nhau được! Tôi làm gì có quân hầu để sai đi đây đi đó?
Mectsei lại nhún vai. Ngoài hiên bỗng có tiếng gõ cửa gấp.
Tơrơc Iontsi nhảy lại chỗ cánh cửa và khe khẽ quay chiếc chìa khóa trong ổ. Ngay phút đó quả đấm cửa bị vặn lạch cạch. Iontsi ra hiệu im lặng vì người gõ cửa chính là em cậu. Cậu không muốn cho nó biết tí gì về dự định của họ.

Hoàng hậu Izabela nghỉ đông ở Giolu, và chúa xuân vẫn còn gặp bà ở đấy. Ba hôm sau Gergey và Mectsei đã đến Giolu. Tơrơc Iontsi không đi cùng để bà mẹ khỏi ngờ về mưu toan của họ. Tơrơc phu nhân chỉ biết rằng Gergey đi theo Mectsei để gia nhập quân ngũ của Pheđinan và sẽ sống hết mùa hè trong quân đội, đến dịp lễ Đemete sẽ trở lại nhà. Mưu chước của các chàng trai đã dệt xong. Họ thỏa thuận với nhau là Gergey rõ cô gái có yêu người chồng sắp cưới của mình không? Nếu cô ta yêu, Gergey sẽ không thể làm gì khác hơn là từ biệt những mộng ước của mình. Nhưng nếu cô ta không yêu, Gergey sẽ lập tức biến ngay khỏi nơi đó, còn Mectsei sẽ chế nhạo Phuyriét đến mức không cô gái nào ở vùng Erơđêi còn nảy ra ý thích làm vợ hắn nữa.
Sau khi đã giải quyết xong mọi việc ở Giolu ba chàng trai sẽ gặp nhau ở thành Hunhođi để lên đường tới Côngxtăngtinốp. Họ dự định sẽ đi ngựa tới biên giới, Iontsi giữ lại số tiền định dùng vào việc tu sửa thành trì và ngoài ra còn cố kiếm thêm được chừng nào hay chừng ấy, để nếu cần họ cũng sẽ có đủ tiền hành động. Từ bên kia biên giới trở đi họ sẽ cải trang thành đạo sĩ, lái buôn hay hành khất và đi bộ để có thể tránh sự chú ý của tụi cướp hoặc những toán quân Thổ lang thang trên đường. Dù cứu được tướng Tơrơc Balin hay không, trong vòng hai tháng họ sẽ quay trở về, nhưng có lẽ còn sớm hơn cũng nên, và Tơrơc phu nhân sẽ không phải thấp thỏm về đứa con trai của bà.
Hai chàng trai đến Giolu vào buổi tối. Chỉ có một người hầu đi theo họ, một anh chàng tên là Machiát mà Mectsei vừa nhận thuê ở Đebrexen. Trước đây gã làm nghề chăn ngựa ở Hôrơtôbagiơ [96]. Gã cưỡi con ngựa Thổ Nhĩ Kỳ màu xám nhạt mà Mectsei đã giữ lại trong số năm con ngựa chiến lợi phẩm. Đến ngôi nhà đầu tiên họ đã hỏi thuê chỗ trọ ngay. Chủ nhà là một người Ôla [97] biết tiếng Hung. Ông ta ngạc nhiên lắc đầu cùng với cả cái mũ đen, to sù sụ.
- Không phải các công tử đến dự đám cưới hay sao mà lại muốn trọ nhà tôi?
- Chúng tôi đến chính vì đám cưới ấy đấy.
- Thế tại sao không lên lâu đài mà ở?
Hai chàng trai liếc nhìn nhau. Gergey trả lời:
- Tôi không vào đấy vì tôi bị sốt ở dọc đường.
Và quả thật mặt chàng tái mét như một người ốm. - Chỉ anh bạn của tôi vào đấy thôi. – Chàng nói tiếp – Nếu bác có phòng trống, tôi sẽ xin trả tiền. Nghe nói trả tiền, vẻ ngạc nhiên trên mặt người Ôla liền biến mất, ông ta đon đả mở rộng cửa cho các chàng kỵ sĩ.
- Chúng tôi đến đám cưới chưa chậm đấy chứ? – Mectsei hỏi.
- Chưa đâu các công tử hào hoa ạ! Chẳng lẽ các công tử không biết rằng ngày kia mới là ngày cưới hay sao?
Khi chỉ còn hai chàng trai trong phòng. Gergey chán nản nhìn Mectsei: - Chậm mất rồi.
- Tớ cũng nghĩ như thế đấy. Gergey ngồi xuống một cái ghế độn rơm ọp ẹp và cứ ngồi sững sờ, vô kế khả thi.
Mectsei đến đứng bên cửa sổ, đăm đăm nhìn những bụi tử đinh hương đã bắt đầu xanh lá. Cuối cùng anh quay lại nói:
- Tớ cho rằng tốt nhất là chúng ta quay về. Nghèo bớt một ước mơ, nhưng giàu thêm kinh nghiệm.
Gergey đứng dậy nói: - Không. Tôi không từ bỏ hạnh phúc của mình một cách dễ dàng như thế. Một ngày vẫn là cả một thời gian dài. Bây giờ thế này nhé, tôi sẽ ở lại đây, còn anh thì đi lên lâu đài và trà trộn vào giữa đám khách khứa.
- Nhỡ người ta hỏi thì sao?
- Xexey chả đã mời anh đấy ư? Cái chính là anh phải tìm cách gặp bằng được nàng và tìm biết cho được có phải nàng đã chọn Phuyriét theo ý mình không? Nhưng điều đó không thể nào có được! Không thể có được! Không thể có được!
- Được rồi. Tớ sẽ lên lâu đài và sẽ ở lại đấy cùng với Mochí [98], nếu quả thực người ta đón tiếp.
- Anh cứ bảo là Xexey mời anh. Nói cho cùng thì anh đã cứu mạng lão.

[96] Thảo nguyên lớn nhất của Hung, ở về phía đông, rất nổi tiếng về những đàn ngựa và những chàng tướng cướp.
[97] Một dân tộc đông nhất ở Nam Tư.
[98] Tên gọi thân mật của Machiat.

- Điều đó đã hẳn rồi. Tớ cũng nghĩ là dù lão có tiếp với mặt này mũi khác đi chăng nữa, rốt cục tớ cũng cứ vào ở trong lâu đài và sẽ nói chuyện với cô ấy. Nếu có thể thì ngay hôm nay, nếu không thì ngày mai. Nhưng cậu không làm cách nào đi cùng với tớ được ư? Có lẽ cậu thử đóng vai tiểu đồng của tớ xem.
- Không. Trường hợp nàng bị họ bắt ép thì tốt nhất là họ đừng biết có tôi ở đây.
- Nếu như thế tớ sẽ tát vào mặt thằng Phuyriét.
- Chừng nào chưa nói chuyện với nàng thì xin anh chớ có hành động gì cả. Nói chuyện xong anh hãy trở về đây ngay, rồi lúc đó chúng ta sẽ liệu…
Mụ Ôla trải nệm trên giường cho Gergey, rồi đưa thuốc uống và khăn ướt cho chàng. Nhưng người ốm này không chịu đi nằm, không uống nước lá xông, cũng không chịu đắp khăn ướt lên trán. Chàng cứ đi đi lại lại trong phòng và thoi mạnh những nắm đấm vào không khí.
Đến sáng Mectsei trở lại. Anh thấy Gergey ngồi ở bên bàn. Cây nến cháy rụi để trước mặt, còn cậu ta ngồi gục đầu vào tay mà ngủ thiếp đi.
- Sao cậu không nằm xuống?
- Tôi cứ tưởng mình sẽ không ngủ được.
- Tớ đã nói chuyện với cô ấy rồi. Cậu đã linh cảm đúng, cô ta lấy Phuyriét không phải vì yêu.
Gergey rùng mình như thể người ta vừa giội nước lạnh lên người chàng. Ngọn lửa của cuộc sống lại trở về trong đôi mắt chàng.
- Anh có nói là tôi ở đây không?
- Có. Cô ấy muốn chạy ngay ra với cậu nhưng tớ đã ngăn cô ấy lại.
- Sao anh lại ngăn nàng? – Gergey đứng phắt dậy.
- Ấy, ấy! Hẳn cậu định lao vào tớ để cảm ơn đấy phỏng?
- Xin anh đừng giận. Tôi đang như giẫm phải than hồng.
- Sở dĩ tớ không cho cô ấy chạy đến với cậu là vì nếu thế thì tất cả đám thị thần sẽ đổ xô theo cô ấy. Cô ấy sẽ xấu hổ, còn chúng ta thì sẽ bị nguy.
- Thế anh đã nói với nàng những gì?
- Tớ bảo để tớ sẽ làm nhục Phuyriét, và cô ta sẽ trả lại nhẫn cho hắn.
- Nàng trả lời thế nào? – Gergey hỏi với đôi mắt rực cháy.
- Cô ấy bảo là hoàng hậu cứ giục giã cô ấy phải lấy chồng, cô ấy không làm thế nào thoát được vì cha mẹ cô ấy cũng nài ép. Tóm lại là cái bà hoàng hậu già này trong cơn buồn chán mùa đông ở đây đã giải trí bằng cách gả chồng dựng vợ. Thằng Phuyriét tất nhiên là nó vồ lấy cô gái. Còn cô gái, để làm đẹp lòng hoàng hậu, đã đặt trái tim vào dĩa và trao cho hắn với một vẻ phục tùng trinh nữ.
- Nhưng nàng trao cho hắn làm gì kia chứ! Ôi, dù sao nàng cũng đã quên tôi! Nàng đã quên rồi.
- Cô ấy có quên đâu. Tớ nói nhầm đấy thôi. Tớ cũng chẳng biết sự thể đã xảy ra như thế nào nữa!
- Thế nàng nói sao? Nàng có nói một cách dứt khoát là không yêu Phuyriét hay không?
- Cô ấy đã nói thế đấy.
- Và nàng muốn nói chuyện với tôi?
- Phải. Tớ bảo cô ấy là đêm nay tớ sẽ dẫn cậu tới đằng ấy.
Gergey lượn đi lượn lại trong phòng, rồi lại chán nản ngồi phịch xuống chiếc ghế độn rơm.

- Nếu chúng ta có hất Phuyriét ra khỏi yên thì cũng chẳng ích gì? Dù nàng có muốn lấy tôi, người ta cũng chẳng gả cho tôi nào. Tôi là ai? Một đứa tầm phơ, không cha không mẹ, không nhà cửa. Gia đình Tơrơc, đúng là họ đã nuôi nấng tôi như con đẻ, nhưng chưa bao giờ tôi có thể coi mình là ruột rà đến mức dám mở miệng yêu cầu một điều to tát đến thế này. Mà lại ngay vào lúc này, khi tổ ấm của họ cũng đang rối bời bời!
Mectsei khoanh tay đứng bên cửa sổ, ái ngại nhìn Gergey.
- Tớ không hiểu cậu nói gì, nhưng tớ thấy cậu đâm ra lú lẫn mất rồi. Nói cho cùng, nếu cậu muốn lấy cô gái thì chẳng cần phải có cha mẹ mà chỉ cần một mái nhà con. Nếu cậu muốn, tớ có một túp lều nho nhỏ ở Dempơlến đang bỏ không. Cậu có thể ở đấy đến hàng chục năm cũng được.
- Trong nhà còn phải có bếp nữa chứ, và trong bếp lại phải có bánh mì!
- Cậu chẳng phải là một nhà thông thái đấy ư? Cậu hiểu biết nhiều hơn bất cứ một giáo sĩ nào. Thời buổi này người ta đang tranh nhau đi tìm thư ký giỏi.
Gergey lại tươi tỉnh. - Anh nói thế mà nghe được đấy.
- Cái chính hiện nay là Êvo hẵng khoan lấy chồng. Cậu sẽ theo tớ vào quân đội, và chỉ không đầy một năm, lương bổng của cậu sẽ đủ nuôi cô ấy.
Gergey vội mặc áo choàng, đeo gươm, đội mũ. Chàng nói:
- Tôi đến chỗ bố mẹ nàng đây! Tôi sẽ bảo cho họ biết việc của họ làm là trái với đạo trời! Rằng…
Mectsei ấn chàng ngồi xuống ghế: - Cậu đi xuống hỏa ngục ấy thì có! Nếu cậu làm như thế, họ sẽ nhốt cậu vào một xó xỉnh nào đó cho tới khi xong đám cưới. Đến cái sống mũi của cậu cũng chẳng còn ai có thể thấy ở đâu nữa cho mà xem, tớ bảo cho mà biết!
Một đoàn kỵ sĩ phóng ngựa qua trước nhà. Khách khứa từ thành Kôlôjơ đã đến.
Khi đêm tối đã trùm xuống thung lũng. Gergey đi cùng với Mectsei lên lâu đài.
Chẳng ai hỏi chàng đi đâu. Lâu đài tấp nập khách khứa. Các cửa sổ sáng trưng. Đuốc cháy bùng bùng ngoài sân, nến lung linh rạng rỡ trong các hành lang. Chỉ có trời đêm bao la là vẫn tối.
Trong các hành lang cũng đầy người đi lại, chen chúc. Gergey chột dạ: giữa ngần này người làm sao có thể nói chuyện với Êvo được?
- Ta ra sân bếp đi – Mectsei bảo. Họ đi ra phía sau lâu đài. Ở đấy còn sáng hơn nữa: những tay hầu bếp đeo tạp dề đang thui bò, và rất đông thợ nấu cỗ mặc quần áo trắng đang bận rộn trong nhà bếp.
- Cậu đứng chờ đây nhé. – Mectsei bảo – Tớ sẽ giả vờ lạc vào hành lang phụ nữ và sẽ hỏi Êvo xem các cậu có thể gặp nhau ở đâu được.
Gergey đứng lẫn vào nhóm người đang xem thui bò, phần đông là dân đánh xe, nhưng cũng có một vài võ đồng láng cháng ở đó. Tính tò mò đã đưa họ đến đây. Thiên hạ vẫn mơ nhiều chuyện ly kỳ về nhà bếp của hoàng gia, ngay cả đám quý tộc ở những vùng xa cũng vui lòng nghe kể về cách nấu nướng ở cái nhà bếp cao sang nhất nước.
Ở Giolu, nhà bếp nằm giữa lâu đài và vườn hoa, trong đó mười một thợ nấu cỗ và hai mươi hầu bếp xoay xở theo những mệnh lệnh của quan ngự thiện.
Trên sân nhà bếp, một con bò mộng béo tròn đang được quay trên lửa, tỏa mùi dễ chịu ra khắp không trung. Người thợ quay chỉ dùng một cái gậy ra hiệu cho các phụ bếp biết phải điều chỉnh lửa ở những chỗ nào cho sức nóng tỏa đều.
Trong ánh lửa và hơi nóng ngùn ngụt, rộn rả tiếng dao sả xoèn xoẹt, tiếng dao băm phầm phập, tiếng chày giã thình thịch, hòa thêm vào đó là tiếng cháo sôi lục bục, tiếng thịt rán xèo xèo và bao trùm tất cả là khói, hơi nước và mùi thơm của thức ăn đã chín.

Một võ đồng người mảnh khảnh hét tướng lên giải thích cho những người khác:
- Tôi đã ở đây từ đầu, mà cả món gơbôi ở đây cũng quay khác các nơi.
Hơi lửa nóng hừng hực khắp cái sàn nhỏ làm đỏ ửng những khuôn mặt. Mặt Gergey chẳng mấy chốc cũng đỏ bừng, chàng đứng giữa đám đông, lơ đãng nghe câu chuyện của chú võ đồng.
- Ở đây ấy à, - chú ta tiếp tục – người ta khâu cả một con bê vào món gơbôi, trong con bê là một con gà tây thật béo, trong con gà tây là con chim đa đa.
- Thế trong con chim đa đa? – Một võ đồng bé tí, ngốc nghếch, mặc áo vàng cất tiếng hỏi.
- Trong con đa đa ấy à? – Chú võ đồng kể chuyện làm bộ nghiêm trang đáp, - Trong ấy là quả trứng ngỗng đực. Người võ đồng bé nhất sẽ phải ăn quả trứng ấy.
Mọi người cười ồ. Chú võ đồng tí hon xấu hổ lui ra sau và bỏ đi.
Nửa giờ sau quả nhiên bác thợ quay xắn tay mổ con bò mộng và lấy ra một con gà tây gần chin. Mùi húng lìu thơm phức xộc vào mũi người xem, kích thích tì vị của cả những người không đói.
Chưa chín. Người ta lại đẩy than vào dưới món gơbôi và tiếp tục quay. Tiếng băm, tiếng chặt, tiếng liếc dao, tiếng giả thịt từ trong bếp đưa ra làm đứt đoạn cả lời giải thích. Nhưng Gergey cũng chẳng hề quan tâm. Ngày trước nhà bếp của tướng công Balin còn đông đúc hơn và trong các thành trì của ông, những dịp thui bò như thế này còn thường xuyên hơn trong lâu đài của hoàng hậu ở Erơđêi. Một người hầu bếp lấy từ trong bếp ra một cái bánh xipô [99]. Đám võ đồng vồ ngay lấy và bẻ nhỏ ra. Chú bé mảnh khảnh giải thích món gơbôi ban nãy đưa cho Gergey một mẩu, Gergey cầm ngay, chàng đang đói. Bác thợ quay thấy các võ đồng ăn bánh bèn ngừng xiên quay và liếc mảnh thép lên con dao đeo bằng dây xích lủng lẳng ở thắt lưng rồi xẻo cho họ hai cái tai bò. Đám võ đồng hoan hô rầm rĩ cảm ơn bác. Gergey ăn rất ngon. Ở chỗ gia đình người Ôla, bữa trưa không có gì khác ngoài món bánh đúc ngô.
Mấy cậu võ đồng còn xoay được cả một cúp rượu vang. Gergey cũng uống. Sau đó chàng chìa tay cho chú võ đồng không quen biết đã mời chàng ăn uống.
- Tớ là Bônemixo Gergey. - Chàng vừa nói vừa chùi hàng ria mép lún phún. Chú kia cũng xưng một cái tên gì đó, nhưng cả hai đều không hiểu lời nhau. Trong khi đó cái cúp rượu đã vòng trở lại, Gergey vẫn còn khát, chàng lại tu một hơi dài.
Vừa nhấc cái cúp ra khỏi miệng, chàng đã thấy Mectsei ở trước mặt, anh ta đang vẫy tay ra hiệu. Họ đi xuống vườn. Bóng đêm ngồi lù lù giữa những hàng cây và các bụi rậm. Tiếng ồn ào trong sân chỉ còn vẳng khẽ tới đây. Mectsei dừng lại dưới một bụi cây leo.
- Tớ đã nói chuyện với cô ấy. Cô ấy khóc đỏ cả mắt. Cô ấy đã van xin bố mẹ đừng gả chồng để sau này gả cho cậu, nhưng tất nhiên họ đã quáng mắt lên vì ánh đèn nến, vì hảo tâm của hoàng hậu và vì sự hào phóng của nhiếp chính. Họ đã an ủi con gái họ là ngày trước họ lấy nhau cũng chẳng phải vì tình yêu, thế mà rồi họ vẫn quen nhau được.
Gergey nín thở lắng nghe.
- Vì thế nên cô ấy mới khóc. – Mectsei nói tiếp – Bây giờ tớ đã chắc chắn là cô ấy chỉ yêu mỗi mình cậu mà thôi.
- Và nàng sẽ lấy Phuyriét?
- Không chắc. Cô ấy bảo là muốn nói chuyện với cậu rồi sau đó sẽ thưa chuyện với cả hoàng hậu nữa.
- Sao nàng không nói với bà ta từ trước?
- Người ta không hỏi han gì cô ấy cả. Các bà hoàng vẫn quen rằng hễ cái gì họ đã cho là tốt thì không có ai lại bảo xấu cả. Vả lại cậu thì đến ngay cái tai cậu cũng chẳng hề phe phẩy cho cô ấy biết, ngay cả việc cậu còn sống hay chết cô ấy cũng không hay.
- Nhưng nếu hoàng hậu không nhượng bộ?
- Thì ngày mai trước bàn thờ cô ấy sẽ nói không đồng ý, với tất cả mọi câu hỏi cô ấy đều sẽ nói không. Sẽ là một cảnh tượng rối ren thú vị đấy. Nhưng muốn ra sao thì ra: ít nhất hoàng hậu cũng sẽ nổi giận và cô ấy được trở về Buđo. Còn cậu sẽ chờ ít lâu rồi cưới cô ấy.
- Chỉ có điều là đến lúc ấy họ lại không gả cho tôi.
- Sao lại không? Nhưng bây giờ đừng nói đến chuyện bốn năm năm sau làm gì. Nếu không sớm hơn được thì nửa đêm cô ấy sẽ đến đây. Có một cái nhà kính ở đâu quanh đây, cô ấy dặn cậu hãy chờ trong đó. Chưa nói chuyện được với cậu, cô ấy sẽ chưa đi ngủ.

[99] Một thứ bánh mì trắng, hình tròn, vừa một suất ăn: có loại hơi ngọt dùng để ăn điểm tâm hoặc trong những bữa ăn nhẹ, có loại là bánh linh.

Họ tìm thấy cái nhà kính trong vườn chẳng lâu la gì. Trong đó có một ngọn đèn, ba người thợ vườn đang lúi húi hái xà lách và hành. Họ ngửng lên nhìn nhưng không nói gì, họ cho rằng đây chỉ là những khách lạ tò mò.
- Gergey này, - Mectsei nói – tớ sẽ để cậu lại đây. Cậu hãy giả vờ bị sốt hoặc giả vờ say rồi nằm vào một chỗ nào đó mà chờ cô dâu. Có lẽ tớ cũng sẽ đến cùng cô ấy.
Quả tình Gergey cũng cảm thấy như say thật. Rượu đã bốc lên đầu chàng, hay niềm xúc động? Chàng cảm thấy trong lòng sục sôi và cả trong đầu nữa, một sự sục sôi giận dữ khiến tay chàng nắm chặt lại.
Chàng thủng thẳng dạo suốt dãy nhà kính giữa những cây chanh, cây chuối, cây xương rồng và cây hồng xiêm. Chàng bồn chồn đi đi lại lại mỗi lúc một nhanh hơn, cuối cùng chàng lao ra khỏi nhà kính. Kéo sụp mũ xuống mắt, tay nắm chặt chuôi kiếm, chàng hùng hục đi lên lâu đài.
- Gia đình hỉ chủ ở phòng nào nhỉ? – Chàng hỏi thăm trong các hành lang.
Đám gia nhân chỉ đường cho chàng.
Đó là một cái phòng có cửa sơn trắng, trên đó – cũng như trên tất cả các cánh cửa khác – có một cái bảng đen nhỏ ghi tên người khách bằng phấn.
Gergey gõ cửa vào. Lão già tay gỗ mặc áo sơ mi ngồi bên bàn, bà vợ lão đang xoa dầu mê điệt lên mớ tóc bạc của chồng.
Gergey không hôn tay họ mà chỉ cúi chào và chịu đựng cái nhìn lạnh giá của hai ông bà già. - Thưa cha, - Gergey bắt đầu, nhưng rồi cảm thấy chữ cha không thích hợp, chàng bắt đầu lại.
- Kính thưa ông, xin ông đừng giận vì sự có mặt của tôi ở đây. Tôi không đến dự đám cưới đâu và cũng sẽ không làm vướng chân ai cả. Tôi đến đây cũng không phải để nhắc ông bà nhớ lại một lời hứa cũ, khi tôi giải thoát cô bé Êvo khỏi tay giặc Thổ.
- Mày muốn gì? – Lão Xexey hằn học hỏi.
- Tôi chỉ muốn hỏi – Gergey không nao núng trả lời – rằng ông bà có biết là Vixo không yêu vị hôn phu của nàng không?
- Việc gì đến mày? – Lão già hét lên
– Mày ti toe gì với tao ở đây hả? Cút ngay!
Gergey khoanh tay lại:
- Ông bà muốn làm cho chính con gái yêu của mình trở thành bất hạnh ư?
- Sao mày dám cật vấn chúng tao hả? Đồ ăn mày! Đồ chó cùng đinh! – Lão già đỏ mặt tía tai quát tháo và với lấy cái tay gỗ trên bàn định quật Gergey.
Nhưng bà vợ lão đã giữ chồng lại và quay về phía Gergey nói: - Hãy đi khỏi đây đi con ạ! Đừng có phá hoại may mắn của con gái ta. Với đầu óc trẻ con, chúng mày tưởng là chúng mày yêu nhau, nhưng con cũng thấy đấy, anh ấy đã là trung úy…
- Tôi cũng sẽ như vậy.
- Anh ấy không sẽ mà bây giờ đã là trung úy rồi. Hoàng hậu muốn cuộc nhân duyên này. Đi khỏi đây đi, ta nhân danh Chúa mà yêu cầu con như vậy!
- Phuyriét chỉ là một đứa liếm đĩa hèn nhát! Vixo yêu tôi. Vixo chỉ có thể có hạnh phúc với tôi! Ông bà đừng làm tan nát trái tim nàng! Ông bà hãy chờ tôi. Tôi hứa sẽ trở nên người xứng đáng.
Chàng nói rồi quỳ xuống trước mặt họ. Lão già điên tiết rống lên:
- Cút ngay chừng nào tao còn chưa đá mày ra!

Gergey đứng dậy. Chàng lắc đầu như vừa tỉnh dậy khỏi một giấc mộng dữ.
- Ông Xexey. – Cậu buồn rầu nhưng cứng cỏi nói – Từ giây phút này trở đi tôi không quen biết ông bà nữa. Tôi chỉ còn biết là những đồng vàng dính máu mẹ tôi còn ở chỗ ông bà.
- Ba trăm mười lăm đồng. – Lão già tác lên – Trả cho nó đi bà. Dù không còn lại gì nữa thì cũng cứ trả cho nó đi!
Lão nói rồi đưa tay lên thắt lưng lôi ra một cái hầu bao bằng da và đổ những đồng tiền vàng ra trước mặt Gergey. Bà vợ đếm gia tài, nói đúng hơn là chiến lợi phẩm của chàng lên bàn. Gergey bỏ tiền vào túi.
Chàng còn đứng lại một chút, suy nghĩ xem có gì cần cảm ơn không? Họ đã giữ tiền hộ chàng ư? Không phải, họ không giữ cho chàng mà cho con gái họ.
Chàng lặng lẽ cúi chào và bỏ đi. Gergey phờ phạc đi suốt dãy hành lang. Chàng va phải mấy người quyền quý mặc lễ phục. Cuối cùng, khi chàng phải né vào tường để nhường lối cho một ông béo phệ đang cùng một người nữa đi đến, mắt chàng nhìn sang cánh cửa đối diện và đọc thấy tên Mectsei.
Chàng mở cửa vào. Trong phòng không có ai. Một cây nến vẫn cháy trên bàn. Gergey ném mình lên giường và khóc. Tại sao lại khóc, chính chàng cũng không biết nữa. Túi chàng đầy tiền, trong giờ phút này chàng đã trở thành một người tự do và giàu có. Thế mà chàng, tuy vậy, vẫn cảm thấy côi cút và bị ruồng bỏ. Chàng đã phải chịu đựng biết bao nhiêu xúc phạm, bao nhiêu khinh rẻ.
- Lão già vô đạo ơi, tim ngươi cũng là trái tim bằng gỗ!
Tiếng kèn lanh lảnh rung động các bức tường trong lâu đài. Đó là hiệu lệnh cho khách khứa tề tựu để dùng bữa tối. Ngoài hành lang tiếng cửa mở ồn ào khắp nơi, một vài cái còn đóng sập vào. Bao nhiêu đôi ủng nện cồm cộp trên nền đá hoa suốt dọc hành lang.
Tiếp đó là im lặng. Giữa im ắng đó, cánh cửa phòng bỗng mở.
- Mectsei. – Một giọng nữ gọi khe khẽ.
Gergey nhảy choàng dậy.
Êvo đứng trước mặt chàng trong bộ áo lụa hồng. Một thoáng ngạc nhiên, một tiếng kêu khe khẽ, rồi hai người trẻ tuổi ngã vào giữa cánh tay nhau.
- Êvo của anh! Êvo của anh!
- Gergey!
- Em có đi với anh không, Êvo?
- Dù đến cùng trời cuối đất em cũng đi!
Khoảng chừng bảy chục quan khách ngồi quanh dãy bàn dạ yến. Hơn một nửa là giới cung đình, phần còn lại là những bà con được mời của chú rể.
Hoàng hậu cùng ấu vương ngồi ghế chủ tọa. Cả hai đều mặc áo nhung xanh. Trên bức tường sau lưng họ treo một vòng hoa lớn kết hình vương miện. Bên trái hoàng hậu là nhiếp chính Giơrgiơ, bên cạnh ấu vương là cô dâu, cạnh cô là bà mẹ. Chú rể ngồi đối diện với cô dâu.

Bữa tiệc tối bắt đầu một cách nhẹ nhàng. Chỉ lẻ tẻ một vài người thì thầm trò chuyện. Sau món thứ ba, nhiếp chính Giơrgiơ đứng dậy và nói lời chúc mừng đôi tân hôn. Trong lời chúc mừng, ông ta gọi hoàng hậu là phúc tinh, gọi cô dâu là hoa huệ, chú rể là đứa con cưng của vận hạnh. Ông ta khéo đơm hòe đơm sói, thêm chỗ này một ít mật, chỗ nọ một ít đường khiến cho cả những kẻ đối lập với ông cũng vui lòng nghe. Khi những loại rượu nho ngon nhất đã dọn lên bàn, cuộc trò chuyện mới bắt đầu rôm rả. Tất nhiên người ta chỉ nói khẽ thôi và ai nấy cũng chỉ trò chuyện với người bên cạnh.
- Tại sao người ta lại gọi đêm nay là đêm khóc? – Một người hỏi.
- Cô dâu khóc tiếc thời trinh nữ của mình.
- Nhưng cơ mà cô dâu có khóc đâu. Cô ta đang vui như thể mừng cho thời trinh nữ đã hết thì có.
- Tôi lấy làm lạ là hoàng hậu chịu buông cô ta ra.
- Bà ta không buông đâu. Chỉ khác ở chỗ từ trước tới nay cô ta là tiểu thư cung đình còn từ nay về sau sẽ là phu nhân cung đình.
Sau bữa tiệc người ta giới thiệu với quan khách một ca sĩ mới, nghe đâu vừa từ nước Ý tới và đã trình diễn nghệ thuật của mình trước hoàng hậu. Trong khi người ấy hát, cô dâu mơ màng nói khẽ với mẹ:
- Mẹ ơi, nếu đêm nay con chết thì sao hở mẹ?
Bà mẹ giật mình liếc nhìn con gái, nhưng thấy con gái mỉm cười, bà bèn trả lời lấp lửng:
- Sao con lại có thể nói những chuyện như vậy hở con?
- Nhưng nhỡ thế thật…
- Thôi đi, thôi đi.
- Mẹ sẽ khóc chứ?
- Nếu thế mẹ và cha đều sẽ chết theo con.
- Nhưng nếu một hoặc hai tháng sau con sẽ sống trở lại và bất chợt trở về nhà ở Buđo thì sao?
Bà mẹ ngạc nhiên nhìn con gái.
Êvo mỉm cười nói tiếp: - Mẹ thấy chưa, lúc đó dưới suối vàng cha mẹ sẽ ân hận là đã quá vội mà chết theo con.
Cô đứng dậy đến sau lưng hoàng hậu, ghé vào tai bà nói thầm cái gì đó rồi đi vội ra khỏi phòng. Khách khứa đang chú ý đến người ca sĩ có giọng nam trung rất hay làm cho mọi người đều thích và vỗ tay liên tiếp.
- Bài khác, bài khác nữa. – Hoàng hậu nói.
Và người ca sĩ giúp đám quan khách tiêu khiển đến hơn nửa giờ. Chỉ mỗi mình bà mẹ thấy Êvo đi ra, bà nghĩ đến những lời nói của con gái với một nỗi bồn chồn mỗi lúc một tăng.
Khi người ca sĩ Ý đã trình diễn xong, một nội thị xướng to:
- Ca sĩ mới! Vô danh.
Tất cả mọi con mắt đều quay về phía cửa, nhưng họ chỉ thấy một thiếu niên trạc mười lăm tuổi, dáng thon thon. Chú mặc võ phục màu bồ đào, áo khoác chỉ dài đến nửa đùi. Thắt lưng đeo một thanh gươm nhỏ, cán mạ vàng. Chú cúi đầu bước vào, mớ tóc dài che khuất mặt. Chú quỳ xuống trước hoàng hậu rồi đứng dậy và hất mớ tóc ra.
Quan khách đều thốt kêu lên vì ngạc nhiên, người ca sĩ mới chính là cô dâu. Một thị đồng của hoàng hậu mang cây đàn thụ cầm đến trao cho cô. Cô dâu dạo đàn với những ngón tay thành thạo rồi bắt đầu hát. Để tỏ lòng quý mến hoàng hậu, cô bắt đầu bằng một ca khúc Ba Lan do chính bà dạy. Giọng cô ngân như bạc. Cả đến hơi thở cũng ngừng lại trong hàng thính giả.

Sau đó cô lần lượt hát những bài hát Hung, Ô la, Ý, Pháp, Hôrơvat và Xécbi [100]. Cứ sau mỗi bài hát, quan khách lại hào hứng vỗ tay.
- Một con quỷ dữ đấy nhé! – Người bên cạnh Mectsei, một quyền thần của triều đình, bảo anh. – Rồi cậu xem, cậu em ạ, cô ta sẽ còn nhảy nữa cơ đấy.
- Lúc nào cô ấy cũng vui như thế này à?- Mectsei hỏi. - Lúc nào cũng thế. Nếu không có cô gái này bên cạnh thì hoàng hậu đã chết buồn từ lâu rồi.
- Thật may cho anh chàng…Phuyriét. – Anh định nói: Verét (tóc đỏ).
Người nói chuyện với anh nhún vai:
- Một anh chàng tính khí đàn bà! Rồi cậu xem, cô ta sẽ còn đi đánh trận thay cho gã nữa kia, vì võ nghệ cô ta cũng giỏi hơn.
- Cô ấy biết dùng binh khí nữa kia à?
- Còn phải nói! Dạo hè cô ta đã thắng các đấu sĩ Ý. Cô ta còn biết bắn súng và cưỡi ngựa mới giỏi làm sao! Một mình cô ta bằng cả bảy đấng nam nhi, mà vẫn cứ còn lại một con quỷ cuồng nhiệt.
Cô dâu được ca tụng như thế đang hát vào một bài ca Hung khác có đoạn điệp khúc như sau:
Chàng trai hãy nhanh nhanh
Trên mình con tuấn mã
Đến bên người mến thân!
Quan khách đều thuộc bài hát này cả, nhưng cô dâu lại hát điệp khúc đó như sau:
Chàng trai hãy nhanh nhanh
Trên mình con tuấn mã
Đến bên Gergey thân!
Và khi hát đoạn đó, ánh mắt của cô lướt qua hàng quan khách rồi dừng lại trên người Mectsei.
Quan khách cười vui. Họ cho rằng câu “Đến bên Gergey thân” chỉ là một sự đổi lời đùa nghịch mà thôi. Nhưng Mectsei rùng mình và khi cô dâu hát đến cuối đoạn thứ hai cũng lại liếc nhìn anh thì anh vội nốc cạn chén rượu rồi đi ra ngoài. Anh chạy xuống cầu thang, gọi vào chuồng ngựa.
- Mochi! Bolôgơ Mochi!
Chả có ma nào trả lời cả. Anh phải đi tìm đám phu xe trong bọn người hầu. Họ đang nốc rượu ngoài sân bếp, người uống bằng cốc gỗ, người bưng vò sành tu, có người múc cả rượu vào ủng da mà uống nữa. Mãi anh mới tìm ra được người hầu của mình. Nhưng hỡi ôi, gã đang trong một tình trạng như thế nào chứ! Khi ngồi bên bàn, Mochi còn có vẻ người, nhưng khi đứng dậy thì gã không còn ra hồn người nữa.

[100] Những dân tộc sống ở Nam Tư.

Dưới bàn và dọc chân tường đã có khoảng mươi gã nằm lăn lóc. Kẻ nào nằm dưới gầm bàn còn được yên ổn, những kẻ ngã lăn ra ngoài ghế dài thì người ta lôi vào cho nằm ngổn ngang một đống dọc chân tường.
Mochi đứng dậy, đúng hơn là gã muốn đứng dậy khi nhận ra chủ, nhưng lập tức gã lại ngồi phịch xuống ngay vì gã cảm thấy mình sắp ngã lăn xuống khỏi ghế và cũng sắp được kéo lại chân tường đến nơi.
- Mochi!- Mectsei gầm lên – Ngựa ta đâu?
Mochi lại đứng lên và chống hai tay xuống bàn:
- Ở đấy.
- Chỗ nào?
- Giữa đàn ngựa ấy.
Gã cố giương đôi mí mắt cứ luôn luôn sập xuống và lại lè nhè:
- Ngựa thì ở chỗ đàn ngư..ựa.
Mectsei túm lấy ngực áo gã:
- Nói cho khôn ngoan một chút xem nào, kẻo ta lại rũ thần hồn của mày ra bây giờ!
Anh có thể cứ rũ, cả thần hồn của gã cũng đã say mềm. Mectsei xô gã vào giữa những tên khác rồi chạy vội vào chuồng ngựa để tự tìm lấy ngựa. Người giữ tàu ngựa cũng say bí tỉ, giá Mectsei có dắt cả đàn ngựa đi cũng được.
Anh đi vào trong dãy chuồng tối om và gọi to: - Muxto!
Một tiếng hí từ trong góc trả lời anh. Con ngựa vàng đang ăn thóc, cạnh đó là ngựa của Mochi. Mectsei thắng cả hai con với sự giúp đỡ của một tên hầu cũng đã nửa tỉnh nửa say, rồi ra đi mà chẳng bị một ai hỏi vì sao anh lại đi sớm thế, trước khi mãn tiệc. Gergey đã chờ anh trong sân nhà người Ôta. Con ngựa của chàng yên cương sẵn sàng đang đứng cuốc vó xuống đất bên cạnh hàng rào. Đêm khá lạnh. Mây như dừng cả lại, còn mặt trăng giống nửa cái đĩa bạc từ từ bay hết đám mây này sang đám mây khác và tắm cảnh vật trong một cánh sáng nhợt nhạt.
- Tớ đây rồi. – Mectsei nói. – Theo tớ hiểu thì cô dâu đã bảo tớ đến đây.
- Anh hiểu đúng đấy. – Gergey trả lời – Đêm nay chúng ta sẽ tẩu thoát.
Không đầy nửa giờ sau, một bóng người mảnh khảnh khoác áo choàng xuất hiện trước ngõ, mở nhanh cửa, chạy vụt vào. Đó là Vixo.
Nàng trốn đi trong bộ võ phục màu bồ đào mà nàng đã mặc để ra hát.

Quốc lộ Đrinapôi [101] cũng chỉ là một con đường đầy cát bụi và chằng chịt vết bánh xe như đường Giơngiơsi hoặc đường Debrexen [102]. Nhưng nếu tất cả những giọt nước mắt đã nhỏ xuống con đường đó đều có thể biến thành ngọc trai thì thế giới ắt sẽ quá nhiều thứ ngọc trai ấy! Và có lẽ người ta sẽ gọi đó là ngọc trai Hungari!
Mỗi quán trọ ở cuối các thị trấn dọc đường đều là mỗi cái tháp Baben[103] nho nhỏ, ở đó người ta có thể nói đủ thứ tiếng trên đời. Nhưng còn có thể hiểu nhau hay không thì lại là chuyện khác. Và điều mà chủ quán đặc biệt không hiểu nổi là mỗi khi có một người khách vốn quen nếp sống sang trọng, cứ đòi cho được phòng riêng, giường sạch và những điều đặc biệt khác đại loại như thế. Trong tất cả các vùng ở Phương Đông, quán trọ, hoặc như ở đó người ta thường gọi: Karavanxerai, đều cùng một kiểu. Đó là những ngôi nhà lớn, mái lợp tôn, quanh sân có tường đá bao bọc, cao đến đầu người. Dọc chân tường đá về phía trong có một bệ đá rộng và thấp. Bảo là giường thì không đúng vì nó không phải là giường, mà chỉ là một cái tường thấp và rộng nhưng nếu bảo là tường thì nó lại có vẻ giống cái giường hơn; khách bộ hành đều nằm ngủ trên đó để ban đêm cóc nhái khỏi nhảy vào túi họ.
Nhưng người Thổ lại thích chính cái loại chỗ nghỉ như thế. Hắn nấu ăn và ngủ trên bệ đá, ngựa buộc bên cạnh. Nếu đêm khuya ngựa có va đầu vào đầu hắn thì hắn tống cho một quả vào mõm và được yên tâm là ngựa vẫn còn. Hắn sẽ trở mình rồi lại tiếp tục ngáy…
Một buổi chiều tháng năm có hai chàng kỵ sĩ Thổ trẻ tuổi đến quán trọ Đrinapôi. Họ mặc quần áo kiểu Hung; quần chẽn xanh, áo xanh, gương cong giắt trong thắt lưng màu vàng, vai khoác áo bào bằng lông lạc đà màu gỉ sắt, cái mũ may liền áo kéo chụp lên đầu. Thoáng nhìn qua cũng biết đó là những deli [104], những người chỉ phụng sự lá cờ chính giáo trong thời chiến, ngoài ra chuyên sống bằng nghề lạc thảo. Quần áo kiểu Hung thực ra cũng giống quần áo Thổ; cả hai đều là dân phương Đông. Đám deli toàn dân Thổ.
Trong quán trọ chẳng ai để ý đến họ. Có chăng chỉ cai xe của họ còn đáng chú ý chút ít thôi vì trong xe có hai thanh niên nô lệ trẻ, đẹp và hai con ngựa thắng trước càng xe cũng tuyệt đẹp. Mấy người nô lệ hoặc là dân Hung hoặc là dân Hôrơvát, nhưng có hai người là con nhà quý tộc, điều đó lộ rõ trên tay, trên mặt họ. Bất kể hai chàng deli đã bắt được tù binh ở đâu, điều chắc chắn là họ sẽ có thể tống được rất nhiều tiền!
Đủ các giống người chen chúc trong sàn quán trọ: Thổ, Bungari, Xécbi, Anbani, Hy Lạp và Oola: đàn bà, trẻ con, thương nhân và binh lính ồn ào, láo nháo. Con đường này chẳng khác nào dòng Đuno: tất cả đều chảy dồn vào đó. Vì vậy không nên lấy làm lạ cho cảnh náo nhiệt và sự pha trộn tiếng nói ở các lữ quán trong mỗi buổi sáng hoặc buổi chiều. Mặt trời đã sắp lặn. Mọi người cho ngựa và lạc đà uống nước. Ai nấy đều vội vã tìm chỗ cho mình trên bệ đá. Người ta trải chiếu hoặc thảo lên đó để nằm. Ai không có thảm có chiếu thì dùng rơm hoặc cỏ khô lót nằm cho đá khỏi đụng vỡ sườn.

[101] Đường chạy từ biên giới Bungari về Côngxtăngtinốp.
[102] Những con đường quốc lộ bình thường.
[103] Baben là tên gốc Do thái của thành phố Babilon thời cổ, theo kinh thánh thì loài người đã khởi công xây dựng ở đây một cái tháp cao đến tận, nhưng để trừng phạt cái tội liều lĩnh đó, Chúa trời đã làm cho tiếng nói của họ trở nênbất đông không hiểu được nhau nữa đành phải bỏ dở việc dựng tháp.
[104] Một loại lính tình nguyện trong quân Thổ, không thuộc quân chủ lực.

Một deli- chàng trẻ tuổi hơn, áng độ mười tám, có cái nhìn mạnh dạn – gọi to:
- Chủ quán ơi!
Một người béo lùn, đội tuyban bước ra khỏi hiên và hỏi có thể hầu khách những gì.
- Ông còn phòng không hở chủ quán? Ta sẽ giả hậu.
- Người ta thuê trước đây một giờ rồi. – Chủ quán trả lời.
- Ai thuê đấy? Nếu họ nhường lại, ta sẽ trả thêm tiền cho họ nữa.
- Cậu không đủ tiền trả cho ông ta đâu. Aga Antin hiệt kiệt đã trọ ở đó!
Lão chủ quán trả lời và kính cẩn chỉ về cuối hiên nhà, ở đó có một người Thổ da đen, mặt như mặt quạ đang ngồi xếp bằng tròn trên tấm thảm nhỏ. Y phục của hắn tỏ rõ hắn là một bậc quyền thế. Trên tuyban giắt hai cái lông đà điểu trắng, bên cạnh có tên hầu đứng quạt, một tên hầu khác đang pha nước uống cho hắn. Ngoài sân còn khoảng hai chục tên bộ hạ ăn mặc nửa đỏ nửa xanh đang lo nấu nướng. Có tên đang giặt quần áo cho aga bên giếng, có tên đang dỡ đệm giường từ trên lưng lạc đà xuống, một tấm đệm lông cừu dày và đắt tiền.
Đòi tên này nhường phòng thì quả là tai vạ. Hai chàng deli bực dọc quay lại chiếc xe của mình. Gã đánh xe nhanh nhẹn tháo xe ra rồi cởi trói cho hai người nô lệ và dắt ngựa đi uống nước. Sau đó gã cũng nhóm lửa trên bệ đá và bắc nồi nấu bữa tối.
Hai người nô lệ không tỏ vẻ gì buồn bã cả. Thực ra hai chàng deli cũng tỏ ra tôn trọng tù binh của mình lắm. Họ cùng ăn chung một mâm, uống chung một bầu. Chắc hẳn là những người tù bình quý phái.
Tên aga cũng đã ăn tối. Tên đầu bếp bưng ra cho hắn món cháo thịt cừu đựng trong đĩa bạc. Hắn dùng tay bốc ăn, bởi vì nếu dùng dao và nĩa thì chả hóa ra thừa và bất nhã làm sao! Chỉ có bọn man rợ, bẩn thỉu, tà đạo mới dùng thực cụ để ăn chứ!
Một tên đạo sĩ Hồi giáo chột mắt, đi chân đất, đến trú bên cạnh hai chàng deli. Hắn không mặc gì khác ngoài một cái áo khoác lông cừu màu gỉ sắt, dài đến tận mắt cá. Ngang lưng hắn buộc một sợi dây, trên sợi dây lưng có một chuỗi tràng hạt và một cái bát bằng gáo dừa đã cũ. Đầu hắn không đội mũ, mớ tóc dài và rối cuộn thành búi tó. Hắn chống một cây gậy dài, đầu gậy gắn một miếng đồng hình vành trăng lưỡi liềm. Áo hắn xám xỉn vì bụi đường.

- Giờ thì ta hiểu rồi. – Tên đạo sĩ bình thản nói – Vậy ngươi nên biết rằng ngài aga đã rú lên như thế để đuổi linh hồn chạy từ đầu xuống chân trong khi ông ta uống rượu vang. Bởi vì linh hồn ở trong đầu chúng ta và sẽ bay sang thế giới khác khi chúng ta chết. Ở đó người tín đồ chân giáo sẽ bị trừng phạt về tội uống rượu vang.
- Nhưng nếu linh hồn không phạm tội?
- Thì ông này cũng tưởng rằng nếu ông ta đuổi linh hồn đi một chốc thì linh hồn ông ta sẽ không phạm tội. Nhưng ta cho rằng những cung cách mẹo mực như vậy không tốt đâu.
Tên đạo sĩ thở dài, nói tiếp:
- Vừa rồi ngươi có hỏi vì cớ gì mà ta từ bỏ ngọn cờ thần thánh?
- Đúng đấy. Bởi vì ngươi đã từng là một chiến sĩ dũng cảm, với lại người cũng còn trẻ chán: ngươi mới độ ba mươi lăm tuổi là cùng chứ mấy?
Tên đạo sĩ nhấp nháy mắt có vẻ đắc ý, nhưng chỉ lát sau lại đã buồn bã khoát tay:
- Đời chiến sĩ không gặp may thì chẳng ăn thua gì. Ta đã từng là một dũng sĩ khi cái bùa hộ mệnh của ta vẫn còn. Ta đã nhận được nó ở trận tiền, từ tay một bêi già bị tử thương. Linh hồn của một vị anh hùng nào đó đã ẩn náu trong cái bùa ấy. Vị anh hùng đó đã từng chiến đấu bên cạnh đại giáo trưởng, và linh hồn của Ngài ngày nay vẫn cùng chiến đấu với người nào giữ được cái nhẫn ấy. Về sau ta bị bắt làm tù binh và một giáo sĩ Gia tô đã lấy mất của ta. Khi cái nhẫn còn ở với ta, đạn gươm đều không chạm tới mình ta, nhưng từ khi mất nó, ta bị hết vết thương này đến vết thương khác. Các võ quan thuộc hạ thù ghét ta. Cha ta, Iaia Oclu Môhamét đại danh, là tổng trấn Buđo đuổi ta ra khỏi cửa. Anh ta, bêi Arơxơlan lừng lẫy, giận ta. Bạn hữu ăn cắp hết của ta. Thân ta đã bị bắt làm tù binh đến mấy lần. Tất cả mọi may mắn đều lìa bỏ ta.
Chàng deli nhìn bàn tay trái của tên đạo sĩ thấy một vết sẹo đã lành, nhưng da còn đỏ chạy suốt ngón tay trỏ. Hình như hắn đã từng bị chém đứt suốt từ ngón tay trỏ cho đến tận cổ tay, nhưng người ta đã chắp lại cho hắn.
- Tay ngươi cũng có sẹo kia kìa.
- Có đấy. Suốt một năm trời ta không cử động được. Cuối cùng một đạo sĩ rất thánh đã khuyên ta hành hương ba lần đến Mécka [106]. Nhưng ngươi phải biết, ta chỉ mới đi có một lần đã khỏi.
- Vậy ngươi sẽ khoác áo đạo sĩ suốt đời chứ?
- Ta cũng không biết nữa. Ta tin rằng ta sẽ gặp lại may mắn, và nếu ta còn hành hương về đất Thánh hai lần nữa, ta sẽ lại có thể tái ngũ. Nhưng than ôi, chừng nào ta còn chưa tìm được cái bùa hộ mệnh của ta thì tất cả đều còn phi phỏng.
- Ngươi hy vọng sẽ tìm thấy nó ư?
- Nếu ta hành hương xong một nghìn lẻ một ngày thì cái gì cũng có thể được cả.
- Ngươi sám hối một nghìn lẻ một ngày?
- Một nghìn lẻ một ngày.
- Ngươi đi viếng các me-tret [107] ?
- Không, ta chỉ đi dọc con đường từ Pêts đến Mêcka thôi. Ngày nào ta cũng tụng kinh, lần tràng hạt và khấn tên Ala một nghìn lẻ một lần.
- Ta lấy làm ngạc nhiên là một người khôn ngoan như ngươi…
- Trước Ala không có ai khôn ngoan được cả. Chúng ta chỉ là con sâu cái kiến.

[106] Đất thánh của đạo Hồi, thuộc địa phận Arập Xaudich ngày nay.
[107] Là đền thờ Hồi giáo.

Tên đạo sĩ nói vậy rồi lấy tay lần chuỗi tràng hạt dài gồm chín mươi chín hạt và bắt đầu tụng niệm. Người đánh xe dọn dẹp mâm cơm rồi lấy các tấm thảm ra, trải lên bệ đá hai tấm, phủ lên mui xe một tấm. Người nô lệ trẻ nhất chui vào nằm trên xe. Họ gác càng xe lên bệ đá. Một chàng deli nằm xuống bên càng xe, gối đầu lên yên ngựa.
Chàng ta sẽ canh cho cả bọn ngủ. Trăng chiếu sáng khắp quán trọ, vằng vặc như ban ngày. Có thể thấy rõ mọi người nằm ngổn ngang trên bệ đá, ai nấy đều sửa soạn ngủ cả. Chỉ còn mùi ngựa lẫn với mùi lành là chưa chịu lắng đi cho, với lại một con dơi cứ bay vun vút dọc ngang trên sàn.
Một tên hầu mặc áo nẹp đỏ bước qua sàn đến chỗ chàng deli đang sửa soạn đi ngủ và nói:
- Aga cho gọi ngươi. Ngài có chuyện muốn nói với ngươi.
Chàng deli thứ hai bồn chồn nhỏm dậy khỏi chỗ nằm, nhìn theo người bạn của mình đang lặng lẽ tuân theo lệnh của tên aga. Chàng cầm lấy thanh gươm đã cởi bỏ bên cạnh đeo lên người.
Tên aga vẫn đang ngồi trên thềm nhưng không rú lên nữa. Hắn ngẩng bộ mặt đỏ ngắm ánh trăng.
Chàng deli nghiêng mình thi lễ.
- Ngươi từ đâu đến hở con?- Tên aga hỏi.
- Thưa ngài, chúng tôi từ Buđo đến đây. Dạo này quan tổng trấn không cần đến chúng tôi nữa.
- Ngươi đem về những con ngựa đẹp quá khiến ta ngắm mãi không chán mắt. Ngươi có bán không?
- Thưa ngài, không ạ.
- Vậy sáng mai ngươi hãy nhìn xem. Nếu có con nào vừa ý ngươi, chúng ta sẽ có thể đổi cho nhau.
- Thưa ngài, được ạ! Ngài còn sai bảo điều gì nữa chăng.
- Ngươi có thể lui.
Tên aga nhíu lông mày nhìn theo chàng deli.
Tất cả mọi người đã ngủ. Tên aga cũng về phòng nằm bên cạnh cái cửa sổ che rèm trắng. Sân lữ quán vang đầy tiếng người ngáy khò khò và tiếng ngựa nhai thóc rào rào. Phút nào cũng có tiếng vó ngựa nện côm cộp nhưng tất cả các thứ tiếng động đó đều không quấy rầy nổi những người ngủ. Những người lữ khách mệt nhọc ngủ say sưa chẳng kém gì khi ngủ trên giường êm trong tĩnh mịch. Mặt trăng như nửa chiếc đĩa vàng dần dần lên cao trên bầu trời.
Khi không thấy ai động tĩnh gì nữa, chàng deli lớn tuổi hơn liền ngóc đầu dậy nhìn xung quanh. Người nô lệ trẻ cũng nhỏm dậy.
Cả ba chụm đầu vào nhau bàn bạc.
- Tên aga muốn gì thế? – Chàng deli lớn tuổi hơn hỏi bằng tiếng Hung.
- Mấy con ngựa của ta vừa ý hắn. Hắn muốn mua.
- Cậu đã nói gì với hắn?
- Tôi bảo không bán.
- Tất nhiên là không rồi.
- Tôi tạm biệt hắn sau khi đã hứa ngày mai sẽ đổi ngựa. Ta phải đổi một con ngựa của ta lấy một con ngựa nào đó của hắn.
Tấm thảm đắp trên người đánh xe bỗng mở ra và người nô lệ trẻ nhất có khuôn mặt đẹp thò đầu ra gọi:
- Gergey.
- Suỵt – chàng deli trẻ hơn trả lời – Em muốn gì hả Vixusko của anh? Không có việc gì đâu. Em ngủ đi.
- Tên aga muốn gì thế? - Hắn chỉ hỏi thăm mấy con ngựa của ta thôi. Ngủ đi, em yêu.

Hai khuôn mặt gần nhau khẽ chạm vào nhau trong một cái hôn. Sau đó ba chàng trai còn trao đổi với nhau một vài câu nữa.
- Chúng ta không việc gì phải lo sợ cả. – Gergey tin tưởng nói- Trời vừa rạng sáng ta sẽ đi ngay và sẽ bỏ tên aga lại đây cùng với bầy ngựa của hắn.
- Nhưng ngày mai tôi không làm nô lệ nữa đâu.- Tơrơc Iontsi nói – Ngày mai Mectsei sẽ làm nô lệ. Bị trói tay ngồi đánh xe thế này chán lắm. Với lại những ngần này vàng nó nặng khủng khiếp. Dù sao đem giấu vào xe cũng vẫn khôn hơn.
- Được, được – Gergey trả lời – Mai tớ sẽ vui lòng làm nô lệ, nhưng ta thay quần áo vào lúc nào? Ban đêm không được đâu vì nhỡ sáng mai tên aga sẽ dậy sớm hơn ta.
- Thế thì mai hẵng hay Gergey ạ, để giữa đường hãy thay cũng được. Quỷ tha ma bắt cái lão aga này đi cho rảnh!
Mectsei lắc đầu: - Tớ cũng chẳng ưa hắn. Những ông lớn loại này không quen bị một tên deli rách rưới từ chối ý muốn của họ đâu.
- Các cậu phải chú ý, khi có người ở gần thì đừng nói tiếng Hung. – Gergey dặn – Tên đạo sĩ này cũng biết tiếng Hung đấy.
Tên đạo sĩ nằm bên cạnh họ, hắn cuộn tròn như một con nhím.
Sáng hôm sau khi mặt trời vừa mọc, tên aga bước ra khỏi cửa và ngáp một cái rõ to để đuổi nốt giấc ngủ ra khỏi đầu.
- Bonjon, hai tên deli ấy đâu rồi? – Hắn hỏi tên hầu đang đứng khom lưng trước mặt.
Tên hầu đưa mắt ra sân tìm kiếm. Tên đạo sĩ đang ngồi xổm bên canh cửa, nghe tên aga hỏi, hắn liền đứng dậy nói:
- Thưa ngài, chúng nó đi rồi ạ. - Chúng nó đi rồi à?- Tên aga gắt lên – Đi rồi hử ?
- Vâng ạ.
- Sao chúng nó dám bỏ đi ?
- Chính vì thế mà con đợi ngài ở đây. Hai tên deli ấy không phải là người lương thiện đâu ạ.
- Làm sao ngươi biết ?
- Hồi đêm con nghe chúng nó nói chuyện.
- Chúng nó nói những chuyện gì ?
- Đủ các thứ chuyện ạ. Nhưng cái chính là chúng nó không muốn gặp phải những người như ngài.
Tên aga trừng mắt : - Vậy thì phải tước hết ngựa, hết nô lệ và cái xe của chúng, tước hết.
Cứ sau mỗi tiếng giọng hắn lại cao lên một bậc, đến tiếng cuối cùng hắn đã phải hét lên.
- Chúng nó có cả tiền nữa đấy ạ. – Tên đạo sĩ tiếp tục - Một tên nô lệ đã nói là hắn không đủ sức mang nổi vàng nữa.
- Vàng à ? Hê, xpahi đâu, lên ngựa tất ! Đuổi theo hai thằng deli, dù sống hay chết cũng phải đem chúng nó về đây cho ta ! Nhất là bắt cái xe của chúng nó về đây.
Hai mươi hai tên xpahi phóng ngựa rầm rập ra khỏi cửa quán. Tên aga nhìn theo chúng rồi quay lại hỏi tên đạo sĩ :
- Chúng còn nói những chuyện gì nữa ? - Con không hiểu được hết vì chúng nói rất khẽ. Có điều chắc chắn là chúng nó nói tiếng Hung và một nô lệ của chúng là phụ nữ.
- Phụ nữ ? Ta không hề thấy.
- Chúng nó cải nam trang cho cô ta.
- Có đẹp không?
- Quyến rũ lắm. Mắt tên aga sáng lên:
- Rồi ngươi sẽ có phần trong số chiến lợi phẩm. Hắn bảo tên đạo sĩ như vậy rồi đi vào nhà. Tên đạo sĩ gọi với theo:
- Thưa ngài, con vốn là ionisa, xin ngài cho phép con cũng được lên ngựa.
- Chính ta cũng đi. – Tên aga háo hức nói. – Vậy ngươi khá thắng ngựa cho cả ta nữa.

Hắn đeo gươm vào rồi trèo lên ngựa và cùng tên đạo sĩ đuổi theo hai mươi hai tên bộ hạ trên đường đi Côngxtăngtinốp. Bọn bộ hạ thấy chủ tướng phi ngựa theo sau bèn ngoái cổ lại. Tên aga vẫy tay ra hiệu cho chúng cứ tiến lên.
Con đường cái bốc mù bụi trắng dưới vó ngựa. Chưa đầy vài giờ sau, tiếng reo hò ầm ĩ của bọn bộ hạ báo cho tên aga biết chúng đã trông thấy cái xe. Lúc đó, bọn bộ hạ đã lên đến đỉnh dốc và phi theo con đường đổ dốc xuống bên kia, mất hút trước mắt aga. Tên aga nóng ruột muốn phi như bay, lòng rạo rực vì món chiến lợi phẩm béo bở. Tên đạo sĩ cưỡi ngựa theo sau hắn trông như một con quỷ lông lá. Tên này cũng quất ngựa không tiếc tay. Tóc hắn xổ tung ra khiến cái đầu hắn trông giống như một cái chổi rơm. Hắn chưa kịp đeo vào người thanh gươm mà tên aga trao cho trong lúc vội vã nên hắn cứ cầm trong tay và dùng nó mà đánh ngựa. Lên tới đỉnh dốc, tên aga mới thấy bọn bị đuổi vẫn còn cách khá xa và họ đã đánh hơi thấy mối nguy. Kìa, hai tên nô lệ cũng nhảy lên ngựa và rút vũ khí ra từ ván sau thùng xe. Người đánh xe đang lấy đồ đạc trong xe ra phân phát cho những người cưỡi ngựa. Bọn họ đem nhét vào đáy yên ngựa hoặc đặt ở trước mặt. Sau đó người đánh xe chui xuống dưới gầm xe. Từ gầm xe một vệt khói trắng bay lên. Lúc đó người đánh xe cũng nhảy nốt lên ngựa phóng theo bốn người kia.
Tên aga ngẩn cả người, hắn gọi to lên với tên đạo sĩ ở phía sau:
- Mấy tên kia là cái loại nô lệ gì mà lạ thế? Sao chúng không muốn được giải thoát hở?
- Thì con đã bảo là bọn chó mà!- Tên đạo sĩ gào. Ngọn lửa đã lem lém vào xe. Bọn lính Thổ bối rối dừng xung quanh.
- Dập lửa đi! Phá tung cái xe ra. – Tên aga hạ lệnh. Sau đó hắn lại thét – Chỉ ba đứa ở lại thôi! Những đứa khác đuổi theo bọn chó!
Đúng lúc đó cái xe lóe sáng rực và nổ một tiếng dữ dội, bắn tung tóe lửa ra xung quanh. Chỗ đó chẳng còn lại xe cộ, người ngựa gì nữa, chỉ còn một tên đạo sĩ bù xù, điếc đặc vì tiếng nổ và sức ép, đứng sững trên đường như một con mèo ma quái trên đỉnh ống khói.
- Cái gì thế này? – Tên aga kêu lên trong đám bụi đường, nơi hắn bị con ngựa hất xuống. Tên đạo sĩ muốn xuống ngựa nhưng con ngựa của hắn đang sợ hết hồn. Nó cứ nhảy giật lùi và chồm hai chân trước lên rồi phi như điên như dại xuống cánh đồng, nhảy vút qua các mương rãnh, bụi bờ, hất tung cả tên đạo sĩ lên khỏi yên, mõm sùi bọt trắng.
Tên aga gắng gượng đứng dậy. Hắn khạc bụi ra, chửi rủa như điên. Hắn nhìn quanh. Mặt đường trông như một bãi chiến trường ngổn ngang xác những con ngựa đang quằn quại và những tên xpahi nằm thẳng cẳng. Ở chỗ ban nãy cỗ xe đỗ chẳng còn gì nữa hết, cỗ xe lúc này đã biến thành một đám mây màu nâu xám bốc lên trời.
Con ngựa của tên aga đã lồng đi mất. Ông lớn mệt quá không còn biết xoay xở ra sao nữa. Cuối cùng hắn khập khiễng đi lại chỗ bọn bộ hạ của hắn. Bọn chúng đã bị trận nổ quăng ra tứ phía. Đứa vỡ đầu, đứa gẫy chân, cả những đứa còn nguyên thi thể cũng chẳng đem lại được cảm giác gì tốt lành cho người nhìn nữa.
Tên aga thấy không còn tên bộ hạ nào nhúc nhích nữa, hắn bèn ngồi xuống bên bờ rãnh đực mặt ra. Có lẽ hắn đang nghe ngóng xem ở đâu và tại sao người ta lại kéo chuông rền rĩ thế. Tất nhiên là chẳng có ai kéo chuông ở đâu cả, chỉ có tai hắn ù lên đấy thôi.
Nửa giờ sau, khi tên đạo sĩ đã phi con ngựa phát cuồng của hắn đến mướt mồ hôi và quay trở lại, hắn vẫn còn thấy tên aga ngồi đực ra như một con gà rù ở đấy. Gã buộc con ngựa run rấy vào một cây sồi bên đường rồi bước vội đến chỗ tên aga:
- Ngài có việc gì không à? Tên aga lắc đầu: - Không có việc gì cả.
- Chắc thế nào ngài cũng bị dập một cái gì đó?
- Cái xương cánh chậu của ta.
- Tạ ơn Đức Ala, người đã giải thoát chúng ta khỏi cái nạn này.
- Tạ ơn Ngài. – tên aga nhắc lại như cái máy.
Tên đạo sĩ lần lượt đi đến chỗ những con ngựa nằm mẹp bên đường để xem còn có thể vực được con nào dậy nữa không. Nhưng không. Dù có con nào chưa chết thì cũng đã tử thương đến mức chỉ còn bầy quạ là có thể trả được một giá nào đó nữa mà thôi.

Hắn trở lại chỗ tên aga:
- Thưa ngài, ngài còn có thể tự đi về được không? Hay con đỡ ngài lên con ngựa này nhé?
Tên aga xoa xoa đầu gối và bắp chân: - Ta thề sẽ trả cái thù này! Nhưng ta kiếm đâu ra ngựa và lính tráng nữa?- Hắn nói và ngớ ngẩn nhìn tên đạo sĩ.
- Những tên khốn kiếp ấy chắc chắn sẽ đi đến Côngxtăngtinốp. Chúng ta sẽ tìm ra chúng ở đấy. – Tên đạo sĩ nói.
Tên aga khó nhọc đứng dậy. Hắn rên rỉ sờ nắn cái xương cánh chậu.
- Hãy lại đây giúp ta lên ngựa và dắt về lữ quán. Ngươi hãy ở lại làm lính hầu cho ta. Ngươi cưỡi ngựa giỏi đấy.
- Làm lính hầu ư? – Tên đạo sĩ hỏi, giọng tự ái. Nhưng sau đó hắn cung kính cúi đầu.
- Xin tuân lệnh ngài.
- Tên ngươi là gì?
- Yumusác.
Trong thời gian đó, năm kỵ sĩ Hung tiếp tục phi ngựa trên đường đi Côngxtăngtinốp. Tiếng nổ làm cho ngựa của họ cũng phát hoảng nhưng họ chẳng phàn nàn tí nào, vì như thế chúng càng phi như bay. Mấy con ngựa cứ thay nhau vượt lên phía trước trong một cuộc đua điên cuồng. Khách bộ hành từ xa đã tránh đường cho họ, người ta không thể tưởng tượng được họ đua chơi hay bị đuổi. Nhưng Xexey Êvo đã đến với họ như thế nào?
Trong đêm tiệc cưới ấy, khi gặp lại Gergey, tình cảm cũ đã thức dậy trong lòng nàng: nàng với Gergey chỉ là một. Trước đó nàng cũng đã nghĩ như vậy, nhưng vì bị thúc ép tứ bề, nàng không làm sao thoát ra được. Gergey không nhà cửa, không ruộng đất, chưa tự lập được mà còn đang là một thanh niên sống dưới sự đỡ đầu của người khác. Ngay đến viết thư cho nhau cũng không thể được. Nàng đã bắt đầu ngả theo số phận.
Nhưng sự xuất hiện của Gergey đã đập tan mọi thế lực khác. Người phụ nữ vốn suy nghĩ bằng trái tim. Trái tim bảo Êvo: Đây là người bạn đời chân chính của cô! Dù cả thế giới có dèm pha đi nữa, cô vẫn sinh ra để lấy anh ấy. Và nàng đã bứt mình ra khỏi những suy tính để đi theo tiếng gọi tự thâm tâm, tiếng gọi mạnh mẽ hơn cả tiếng nói của hoàng hậu, mạnh hơn cả tiếng nói của mẹ nàng. Họ tẩu thoát theo con đường xuyên qua những ngọn núi tuyết phủ vùng Giolu; nhưng tia nắng sớm hôm sau đã chào đón họ bên dòng suối Vàng. Rừng cây rực rỡ trong màu xanh non của những vòm lá mới. Hoa violét màu tím nở khắp nơi, hoa trì tử diên và hoa bồ công anh vàng hoe cả thung lũng. Không khí ngây ngất mùi nhựa thông.
- Bây giờ anh mới hiểu tại sao người ta lại gọi con suối này là suối Vàng – Gergey nói – Êvo, em xem kìa, có khác nào người ta đã đem vàng mà rắc dọc bờ suối. Nhưng em đang suy nghĩ gì thế? Em không hối hận vì đã đi với anh đấy chứ?
- Không đâu. Nhưng có một cái gì cứ làm em buồn buồn. Êvo trả lời. Khuôn mặt tươi trẻ của nàng rầu rầu, đôi mắt nghiêm nghị, nàng nói tiếp:
- Vì dù sao em vẫn là con gái và em nghĩ rằng hành động của em là thất hạnh. Hôm nay anh vui mừng vì em đã đi theo tiếng gọi của trái tim, nhưng biết đâu sau này, có lẽ đến lúc tuổi già, anh sẽ chẳng nghĩ rằng anh đã dắt em đi không phải từ một nhà thờ mà từ một phòng dạ yến.
Mectsei đi trước với một nông dân Ôta dẫn đường cho họ vượt núi. Hai người cưỡi ngựa đi cạnh nhau.
- Anh còn trẻ quá. – Êvo lại tiếp – Chẳng có giáo sĩ nào trên đời này chịu làm phép cưới cho chúng ta đâu.
- Êvo.- Gergey đáp lại giọng trách móc.- Chẳng phải em vẫn luôn luôn coi anh như một người anh của em đấy sao? Chả lẽ bây giờ bên cạnh anh, em không còn cảm thấy như vậy nữa sao? Anh là một người xa lạ đối với em hay sao? Nếu việc thiếu giáo sĩ làm em buồn, chẳng lẽ em lại không tin rằng cho đến ngày chúng ta có thể làm lễ cưới, anh sẽ che chở cho em hơn cả một thiên sứ có đôi cánh bồ câu hay sao? Nếu em muốn, anh sẽ không đụng đến tay em, sẽ không hôn đôi má của em cho đến khi nào được một giáo sĩ ban phước cho chúng ta.
Êvo mỉm cười nói: - Anh cầm lấy tay em đi, nó là của anh đấy! Hôn má em đi: của anh đấy!

Vì hai người sóng ngựa đi bên nhau, nàng chìa tay và chìa má cho Gergey.
- Vừa rồi chính là tín ngưỡng đã xui em nói. – Gergey nhẹ hẳn người, bảo – Anh cũng là tín đồ cơ đốc nhưng thầy học của anh không dùng các giáo lý của tòa Thánh để dạy anh mà dùng khoa thiên văn.
- Mục sư Gabô ấy à? - Ừ, thầy là một mục sư dòng Lutherăng nhưng không bao giờ muốn bắt ai theo dòng tu của mình cả. Thầy bảo Đức Chúa thật không phải là người mà các bức tranh mô tả và các thứ kinh vẫn nói đến. Không phải là cái lão Do thái già nua, râu xồm xoàm, mắc bệnh thần kinh và hay dọa dẫm mọi người ấy đâu. Chúng ta cũng không thể có ý niệm về bản thân Đức Chúa Trời chân chính như thế nào nữa kia. Chúng ta chỉ có thể thấy ý nghĩa và cảm thụ được tình thương của Người mà thôi : Đức Chúa Trời thật ủng hộ ta. Êvo ạ. Đức Chúa thật không hề giận ai hết. Người không hề có nộ khí. Nếu em nhìn lên trời và khấn rằng : Đức Chúa Trời, cha của chúng con, con đã chọn anh Gergey này làm bạn đời ; và anh cũng nói anh chọn em, thì như vậy trước Chúa Trời chúng ta đã là vợ chồng đấy, em yêu quý ạ. Êvo sung sướng nhìn Gergey đang khe khẽ nói, gần như mơ màng. Ôi đứa trẻ lớn lên trong cảnh côi cút thật chóng khôn!
Chàng thanh niên tiếp tục :
- Nghi lễ nhà thờ chỉ là vì thế gian thôi em ạ. Cần phải công bố với thế gian rằng chúng tôi đã lấy nhau theo chủ định của tâm hồn và trái tim chứ không phải ngẫu nhiên và tạm thời như súc vật. Duyên vợ chồng thật ra chúng ta đã se từ thuở nhỏ cơ em ạ. Mectsei đã tới đỉnh một đồi cỏ. Anh ta dừng ngựa lại chờ họ và nói :
- Bây giờ nghỉ một tí chắc không hại gì đâu.
- Tốt thôi.- Gergey đáp – Ta hãy xuống ngựa. Tôi thấy dưới kia hình như có nước. Lão Ôla cho mấy con ngựa đi uống nước đi.
Chàng nhảy xuống ngựa rồi lại đỡ Êvo xuống. Chàng trải tấm áo choàng lên cỏ và cả bọn ngả mình xuống nghỉ.
Mectsei mở một cái đẩy lấy bánh mì và muối ra. Anh cắt bánh mì rồi đưa mời Êvo trước tiên.
- Khoan.- Gergey nói rồi quay sang Êvo.- Trước khi cùng ăn chung một mẩu bánh mì, chúng ta có nên kết mối tâm giao trước mặt Chúa Trời đã không, hở Êvo?
Êvo nhỏm dậy. Nàng chưa biết Gergey muốn gì nhưng qua giọng nói run run của chàng, nàng cảm thấy ý nghĩ đó của chàng là thiêng liêng và trịnh trọng. Nàng chìa tay cho Gergey.
Họ đứng bên nhau, tay cầm tay. Gergey bỏ mũ ra, mắt ngước nhìn trời. Chàng thành tâm khấn khứa, giọng run run:
- Đức Chúa Trời, cha của chúng con! Giờ đây chúng con đang ở trong thánh đường của Người, không phải trong ngôi nhà nhân tạo bằng gạch đá, mà dưới bầu trời lồng lộng của Người, giữa vườn cây của Người! Từ khu rừng, hơi thở của Người tỏa về phía chúng con, từ ngọn núi, ánh sáng của Người chiếu rọi đến chúng con, và từ cao xanh, mắt Người nhìn xuống chúng con. Cô gái này từ thời thơ ấu đã vô cùng thân thiết với lòng con, thân thiết hơn tất cả những cô gái khác trên đời. Con chỉ yêu cô ấy, con sẽ chỉ yêu cô ấy cho đến khi chết, và cả ở thế giới bên kia cũng thế! Mọi người không cho phép chúng con lấy nhau theo hình thức thông thường. vậy xin Chúa cho phép cô ấy làm vợ của con cùng với mọi phước lành của Người. Chàng đưa đôi mắt đẫm lệ nhìn cô gái:
- Chúng ta hãy quỳ xuống, em ạ. Em yêu, từ giờ phút này anh tuyên bố trước Chúa Trời rằng em là vợ của anh.

Êvo mắt cũng đẫm lệ, thẹn thò nói:
- Còn em xin nhận anh làm chồng…
Nàng cũng chỉ nói được có thế rồi gục đầu vào vai Gergey. Đôi vợ chồng trẻ ôm nhau và kính cẩn hôn nhau, dường như cả hai đều cảm thấy bàn tay ban phước lành của Chúa đặt lên đầu họ.
Mectsei lại ngồi xuống bên cái bánh mì và dụi mắt: - Thật chưa bao giờ tớ được chứng kiến một lễ cưới như thế này. Nhưng tớ cảm thấy lễ cưới này còn thiêng liêng và bền chặt hơn nhiều so với lễ cưới mà đáng lẽ hoàng hậu đã tuyên bố ở Giolu trước chín ông giáo sĩ.
Nghe anh nói thế, tất cả đều mỉm cười. Họ ngồi xuống và bắt đầu ăn. Tối hôm đó họ đến thành Hunhodi, Intsi chờ họ với bữa tối đã sẵn sàng ( Hôm nào cậu cũng chờ họ, khi với bữa trưa, khi với bữa tối ).
Mấy người mới đến thay quần áo. Người ta tìm trang phục phụ nữ cho Êvo. Sau đó họ ngồi vào bàn.
Dự bữa tối có cả cố đạo của thành, một ông già ốm yếu, ria mép để dài, ông đã già đi giữa cảnh tĩnh mịch của tòa thành này như những cây bồ đề.
- Sở dĩ tôi mời cố đạo đến để làm lễ thành hôn cho anh chị - Tơrơc Iontsi nói.
- Chúng mình làm xong rồi. – Gergey trả lời.
- Ở đâu? Lúc nào? – Cố đạo hỏi.
- Ở trong rừng.
- Trong rừng ư?
- Vâng. Ở trong rừng, như Ađam và Êvo[108] thuở xưa. Chẳng lẽ đó không phải là một lễ cưới hợp pháp ư?
Cố đạo kinh hoàng nhìn họ, Mectsei phật ý nói: - Sao? Nếu như Chúa Trời muốn ban phước lành cho một người nào đó thì Người chẳng cần phải có giáo sĩ mới ban được.
Cố đạo lắc đầu: - Chúa Trời có thể không cần đến giáo sĩ, nhưng người trần tục thì phải cần đến. Thứ nữa là Đức Chúa ở thiên giới không hề phân phát giấy giá thú cho ai cả.
Gergey nhún vai: - Chúng con không cần đến giấy giá thú cũng biết được bổn phận vợ chồng.
- Điều đó cũng đúng thôi – Cố đạo nói. Nhưng say này cháu chắt các con sẽ không biết các con là vợ chồng hợp lệ.
Êvo đỏ mặt, Gergey gãi tai, liếc nhìn Êvo rồi quay sang hỏi cố đạo: - Thế cha có sẵn lòng làm lễ cho chúng con không?
- Rất sẵn sàng.
- Không cần đến sự ưng thuận của cha mẹ cũng được chứ?
- Cũng được. Xét cho cùng, trong kinh thánh không hề có chỗ nào nói phải cần đến sự cho phép của cha mẹ mới làm lễ cưới được.
- Đã thế thì chúng ta hãy chịu lễ để lấy giấy giá thú vậy. Êvo em ạ - Gergey nói.
Họ đi sang nhà thờ và chỉ một lúc sau đã làm xong hôn lễ. Cố đạo viết tên hai người vào quyển sổ của nhà thờ và bào Iontsi cùng Mectsei ký tên vào làm chứng.
- Tôi sẽ gửi bản sao cho cha mẹ cô dâu – Cố đạo nói khi họ đã trở lại bàn ăn – Mong họ sẽ làm lành với cô cậu.
- Chúng con cũng mong như vậy – Êvo nói – Nhưng xin cha hãy thư thả một vài tháng để cha mẹ con nguôi bớt giận đi đã.

[108] Theo kinh Thánh, Adam và Êvo là người đàn ông và đàn bà đầu tiên được Chúa Trời tạo ra trên đời.

Nàng quay sang hỏi Gergay:
- Một vài tháng đó ta sẽ ở đâu, hở đức ông chồng yêu quý?
- Em sẽ ở thành Hunhodi này, còn anh sẽ ở một nơi nào đó.
Gergey trả lời và nhìn các bạn.
- Chúng ta có thể nói cho chị ấy biết – Iontsi nói – Bây giờ anh chị đã là một rồi, từ nay trở đi giữa anh chị không còn bí mật nữa. Cha cố của chúng tôi cũng nên biết thì tốt hơn, để nhỡ có gì xảy đến với chúng ta – ít nhất vài tháng sau còn có ông ta báo cho cha mẹ tôi biết.
- Vậy anh xin nói để em biết – Gergey bảo vợ - đáng lẽ bọn anh đã lên đường đi Côngxtăngtinốp, khi anh nghe tin em sắp cưới. Ba người bọn anh đã nguyện sẽ giải thoát cho tướng công Balin, người cha đáng kính của bọn anh.
- Nếu có thể được – Iontsi nói thêm. Cô dâu chú ý lắng nghe chồng, sau đó nàng mỉm cười nói:
- Thế thì anh bị hố với em rồi. Bởi vì lẽ ra em cũng có thể vui lòng nghỉ ngơi vài tháng trong thành tuyệt đẹp này đấy, nhưng chẳng phải hôm nay em đã thề đi thề lại những hai lần rằng không bao giờ em rời xa anh đó sao?
- Chắc em không có ý định đi cùng bọn anh đấy chứ?
- Thế em không biết cưỡi ngựa như bất cứ một anh nào đấy ư?
- Nhưng đây đâu phải chỉ là chuyện cưỡi ngựa hở nàng tiên của anh, đây là một chuyến đi nguy hiểm.
- Múa kiếm em cũng biết. Em đã học một thấy Ý. Em cũng có thể dùng cung bắn chết thỏ. Em cũng có thể dùng súng bắn rơi cả chim én nữa cơ.
- Một cô vợ vàng ngọc! – Mectsei kêu lên và nâng cốc rượu – Mình ghen với cậu đấy , Gergey ạ.
- Được rồi, được rồi – Gergey vẫn còn lo ngại nói – nhưng một cô gái như thế này chỉ quen ngủ trong giường nệm thêu ren thôi đấy nhé!
- Dọc đường em sẽ không phải là phụ nữ nữa. Em đã tới đây trong trang phục nam giới, vậy tới đó em cũng sẽ mặc y phục nam giới mà đi. Nhưng anh đã hối hận về việc lấy em nhanh thế! Thưa cha đáng kính, xin cha làm lễ ly hôn ngay cho chúng con đi, bởi vì anh chàng này coi thường con quá: định bỏ rơi con ngay từ hôm đầu tiên!
Cố đạo hình như đang chú ý gặm miếng sườn gà thiến hơn là nghe lời cô gái.
- Vả lại em có biết tiếng Thổ nào đâu – Gergey đưa ra ý kiến phản đối cuối cùng.
- Dọc đường em sẽ học.
- Chị ấy nói đúng đấy – Iontsi lên tiếng – Tôi cũng sẽ bày cho chị , vả lại cái thứ tiếng ấy cũng chẳng khó gì lắm.
- Anh thử nói vài chữ xem nào - Cô dâu mới bảo Iontsi.
- Ví dụ tảo là táo, cả tui là của tui , papa là cha, con đàng là con đường, côi là cõi, đai đao là…[109]
- Đại đao! – Êvo vỗ tay kêu to – Thế mà em chẳng hề nghĩ là mình cũng biết tiếng Thổ nữa!
Tên gia nhân hầu bàn nói nhỏ với Mectsei rằng có một người cứ nhất định xin vào cho bằng được.
- Người thế nào?
- Anh ta bảo tên là Machiát.
- Machiát? Cái gì Machiát?
- Anh ta không xưng họ.
- Thượng lưu hay nông dân?
- Dáng như người hầu. Mectsei bật cười :
- Đúng là thằng Mochi rồi, quỷ tha ma bắt nó đi! Người cho hắn vào đây xem hắn nói gì.

[109] Trong nguyên văn : elma: alma, benim : enyim, bapa = papa, pebucs = papucs, sarombó, daduk = duda, eságány = esákány. Trong vòng bốn năm thế kỷ sống gần nhau ở thảo nguyên sông Đông, người Hungari đã học kỹ thuật canh tác của người Thổ Nhĩ Kì và khá nhiều tiếng Thổ.

Gã hầu Mochi đỏ mặt tía tai bước vào và liếc trộm Mectsei:
- Con đã đến đây, thưa ngài trung úy, xin hầu ngài.
- Ta thấy rồi đấy. Nhưng tối qua mày ở đâu?
- Tối hôm qua con tỉnh rượu ngay lúc ấy. Nhưng ngài vội đi quá thành thử con không đuổi kịp được.
- Tại mày say như chết ấy.
- Không đễn nỗi thế đâu ạ, thưa ngài trung úy.
- Thế mày làm sao mà mò được tới đây? Tao đem cả ngựa của mày đi cơ mà. Mochi rướn lông mày, khe khẽ nhún vai:
- Ngựa thì ở đấy vẫn còn vô khối.
- Mày ăn trộm hả, đồ đáng treo cổ?
- Nào con có ăn trộm đâu. Khi trung úy đi rồi, con bèn bảo chúng nó vực con lên ngựa, thế là bọn bạn xốc con lên một con ngựa, chứ con có tự trèo lên được đâu. Thành thử con biết làm thế nào được nếu chúng nó không xốc con lên đúng ngựa của con?
Cả cử tọa nghe nói đến thế đều cười vui vẻ, nhờ đó Mochi được xá tội hoàn toàn, và chính việc gã trốn theo chủ trong lúc đang say như vậy làm Gergey rất thú vị, chàng cười hỏi gã:
- Anh người ở đâu hả Mochi?
- Ở Kerextesơ ạ.
- Kerextesơ là cái xó khỉ ho cò gáy nào?
Kỳ cục biết bao nếu giờ đây gã hầu ngựa lại trả lời như sau: Ôi, công tử Gergey xấu số, một ngày kia cậu sẽ biết cái xứ Kerextesơ ấy là ở đâu. Rồi đây khi cậu đã dày râu, khi cậu trở nên một ông lớn, cậu sẽ bị bọn Thổ độc ác dụ vào bẫy tại chỗ đó, ở đó chúng sẽ xiềng chân, xích tay cậu lại trong sắt thép và chỉ cái chết mới giải thoát cho cậu khỏi xiềng xích ấy mà thôi.
Ba hôm sau họ lên đường. Mochi làm người đánh xe, còn bốn người kia thay nhau đóng vai nô lệ và deli. Cái xe đồng thời là giường ngủ của Êvo.
Cái gì ở trong rừng thế kia nhỉ ? Một cái trại hay cả xóm làng? Sào huyệt bọn cướp hay chỗ ở của những người hủi?
Đang có đám ma hay đám cưới ở trong ấy thế? Thực ra đó không phải lán trại hay xóm làng gì cả, cũng chẳng phải sào huyệt bọn cướp hay nơi ở của những người bị bệnh hủi, mà là một phường lớn người xigan gồm nhiều lều vải rách rưới. bẩn thỉu dựng lên dưới bóng những hòn lèn, giữa đám cây. Từ một vài lều vải, khói ngoằn nghèo bốc lên trời. Trên bãi cỏ rộng, một tốp con gái đang nhảy múa theo tiếng đàn tiếng trông. Một mụ xigan già đang dạy bọn con gái. Mụ quát đứa này, nhắc đứa nọ bằng một thứ ngôn ngữ lạ tai. Mụ giật lấy cái trống bỏi từ tay một đứa con gái, rồi với những động tác duyên dáng của một cô gái mười lăm, mụ giới thiệu cách uốn éo chân tay làm sao cho thật nhẹ nhàng, mềm dẻo trong nghệ thuật nhảy múa. Nghệ thuật đó hầu như đã cùng bẩm sinh với những cô gái xigan, tuy vậy vẫn có một đôi cô hoặc tay chân hơi thô, hoặc đã thừa hưởng cái máu lười của bố mẹ nên cần được dạy bảo.

Các cô gái đều mặc quần áo lục mỏng. Không có lụa là thì không có khiêu vũ. Cái phấp phới của lụa là chắp thêm cánh cho những động tác tay chân. Sự nhẹ nhàng là cái cốt yếu trong vũ đạo. Một phần đoàn xigan ngồi xung quanh các cô gái nhảy. Những đứa con gái bé tí chưa mặc quần áo cũng bắt chước nhảy, kể cả những đứa lên hai lên ba tuổi. Chúng múa may trên bãi cỏ chẳng khác gì những tiên đồng, ngọc nữ. Chúng dùng gáo dừa thay cho trống bỏi và khoác mạng nhện lên người thay tấm khăn voan.
Bỗng nhiên, như một đàn chim sẻ bay vù lên từ một bụi cây, tất cả bọn trẻ con reo ồ lên và chạy về phía cửa rừng. Năm kỵ sĩ của chúng ta tay dắt ngựa, mệt mỏi đi tới. Đàn trẻ nhao nhao bám xung quanh. Chúng chia những bàn tay nhỏ xíu ra vòi xu.
- Bác trùm ở đâu? – Gergey hỏi bằng tiểng Thổ - Đứa nào cũng được xu hết, nhưng ta chỉ đưa cho bác trùm thôi.
Êvo đã thò tay vào túi định ném cho chúng mấy xu đồng, nhưng Gergey ra hiệu bảo nàng đừng làm thế.
- Thôi, đi! – Chàng quát bọn trẻ và giả vờ giơ gươm lên. Đám trẻ sợ hãi chạy toán loạn.
Ngay cả đám người Xigan lớn tuổi cũng phát hoảng. Kẻ chạy vào lều, người nhảy nấp vào trong vụi. Chỉ đám phụ nữ ở lại, họ nhìn những người lạ mặt với vẻ chờ đợi.
- Các ngươi đừng sợ - Gergey nói với họ bằng tiếng Thổ - Chúng ta không động đến các người đâu. Ta chỉ dọa bọn trẻ để chúng tản đi, khỏi làm rầm rĩ lên đấy thôi. Bác trùm đâu?
Một lão xigan bước ra khỏi lều. Lão mặc áo choàng kiểu Thổ, đầu đội mũ cao kiểu Ba Tư. Trên cái áo chén của lão có nhứng cái cúc bạc to tướng. Cổ đeo một sợi dây chuyền vàng, tay lão cầm cây gậy lớn biểu trưng quyền lực của ông trùm.
- Lão nói tiếng gì? – Gergey hỏi bằng tiếng Thổ.
- Chủ yếu là tiếng Thổ - Lão trùm trả lời – Nhưng lão cũng có thể hầu chuyện các công tử bằng tiếng Ôla, tiếng Ba Tư, tiếng Hy Lạp , tiếng Bôxna[110] , tiếng Rátxơ, tiếng Hôrơvát, tiếng Hung, tiếng Tiệp, tiếng Đức, tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha. Tiếng Mútxka[111] (lão cũng nói được chút ít.
- Vậy ta hãy cứ dùng tiếng Thổ. Cái gì đã khiến dân phường của lão hoảng sợ đến thế?
- Có một toán cướp Hy Lạp đang hoành hành ở quanh vùng này. Người ta đồn chúng có đến năm chục tên. Tuần qua chúng vừa giết một thương nhân ở trong rừng.
- Chúng ta đây không phải quân trộm cướp đâu mà chỉ là những du khách lạc đường. Chúng ta từ Anbani tới đây. Chúng ta cũng đã nghe câu chuyện về toán cướp ấy nên mới đi tránh đường cái quan. Chúng ta chỉ muốn lão cho chúng ta một người dẫn đường đến Côngtăngtinốp và ở lại đó với chúng ta ít ngày.
- Tưởng gì chứ người dẫn đường thì các công tử muốn đến hàng chục cũng có. Vả lại cũng chẳng xa xôi gì.
- Chúng ta chỉ cần một người thôi. Một người thuộc đường đi lối lại trong kinh thành, lại vừa biết sửa chữa binh khí và chữa bệnh cho ngựa.
Lão trùm nghĩ ngợi một lúc rồi quay về phía một cái lều đang tỏa khói và gọi to:
- Sakodi!
Năm kỵ sĩ gần như rùng mình khi nghe gọi đến một cái tên Hung.

[110] một trong sáu nước cộng hòa ở Nam Tư ngày nay.
[111] một nước xưa ở cùng thung lũng Musa, Nam Tư ngày nay.

Từ trong cái lều kia, một gã xigan mặt rỗ trạc chừng bốn muơi lăm tuổi chui ra. Gã mặc quần kiểu Ôla và áo màu xanh. Chiếc quần Ôla đã bị vá một miếng dạ đỏ ở chỗ đầu gối. Gã cắp dưới nách một cái áo chẽn kiểu Hung. Vừa đi đến chỗ mấy người, gã vừa măck áo chẽn bó vào người, khi đến chỗ lão trùm thì gã cũng vừa cài xong cúc áo, phủi bụi trên quần và đủ cả thì giờ để vuốt lại mái tóc. Da mặt gã rỗ chằng rỗ chịt.
- Chú khá dẫn các hiệp sĩ vào kinh thành và hầu hạ các ngài trong thời gian ở đó nhé – Lão trùm bảo gã.
Gerget đưa cho lão trùm một đồng tiền bạc. - Lão hãy chia cho bọn trẻ con! Xin cảm ơn lòng tốt của lão.
- Con phải đem những gì theo ạ? – Sakodi khúm núm hỏi bằng tiếng Thổ.
- Chỉ cần một vài dụng cụ để chữa súng và móng ngựa, với lại nếu có thì mang thêm ít thứ thuốc dấu để dịt vết thương cho cả người và ngựa.
- Con đi lấy ngay đây ạ - Gã nói và chạy về lều. - Các hiệp sĩ trẻ tuổi không mệt sao? Hãy vào trong này nghỉ ngơi chút đã. Hôm nay các công tử đã ăn uống gì chưa?
Lão trùm hỏi rồi đi lên trước, dẫn các vị khách lạ vào lều của gã dưới một cây sồi cành lá sum suê, cái lều này màu đỏ, nổi bật hẳn lên giữa những cái khác.
Vợ lão trùm trải ba tấm thảm nhỏ màu sặc sỡ lên cỏ. Cô con gái lão đang mặc bộ cánh mỏng để tập nhảy lúc nãy cúng xúm vào giúp mẹ.
- Nhà chúng tôi có sữa đông, trứng gà, gạo, bơ và bánh mì. Và nếu các công tử hào hoa chịu khó chờ thì tôi còn có thể rán cả thịt gà nữa – Vợ lão trùm ướm ý khách.
- Chúng ta sẽ chờ - Gergey trả lời – Quả thực bọn ta đang đói. Việc cũng chẳng đến nỗi vội.
Dân phường tụ họp quanh họ. Mụ xigan nào cũng muốn trổ tài bói toán. Một vài mụ đã ngồi quỳ gối xuống bên họ và lắc lắc những hạt đậu ngũ sắc trong rổ.
Gergey phải nói với lão trùm: - Nhờ lão tống cổ bọn họ đi cho. Chúng ta không có một tí hứng thú nào về chuyện bói toán cả.
Lão trùm giơ cây gậy lên khua đám thần dân của lão. Dân phường kính nể cái gậy hơn hay lão trùm hơn, điều đó trong lịch sử chưa hề được làm sáng tỏ, nhưng có điều chắc chắn là đám người tản mát đi rất chóng. Năm người lữ hành có thể yên thân ngồi xuống bên những tấm thảm nhỏ bày la liệt các thức ăn mà vợ lão trùm mang ra.
- Các bác sống vui vẻ gớm – Gergey vừa bưng bình nước lên tu vừa bắt chuyện lão trùm – Hôm nay là ngày lễ hay ngày nào các cô gái cũng nhảy múa như thế cả?
- Ngày mai là thứ sáu – Lão trùm trả lời – Tất cả bọn con gái đều sẽ có mặt ở Cam Thủy.
Gergey cố biến câu chuyện thành những điều bổ ích cho mình, chàng bèn tiếp:
- Chúng ta chưa bao giờ đến Côngxtăngtinốp. Lần này chúng ta có thể đến đó nhập ngũ. Vậy Cam Thủy là cái gì?
- Đó là chỗ giải trí của người Thổ ở cuối vịnh Sừng Vàng. Ngày thứ sáu, tất cả mọi gia đình Thổ đều đi thuyền đến đó. Những lúc như thế, người Xigan có thể kiếm chác đôi ba đồng. Bọn con gái thì nhảy múa, còn các mụ già thì bói toán.
- Các bác không sợ cho các cô gái của mình ư?
- Sợ gì? Nếu chúng bị bắt thì chỉ càng may mắn hơn. Nhưng những ngươi Thổ họ cần phụ nữ da trắng cơ, đặc biệt là phụ nữ Hung. Bọn con gái của chúng tôi đôi khi cũng được vào các harem [112] đấy. Bây giờ chúng nó cũng học nhảy cả đoàn như thế là cốt để xin vào quán trọ.
Êvo hỏi Gergey:
- Tiếng Thổ nước là gì hả anh?
- Là “xu” em ạ.
Êvo đi vào trong lều nói với cô con gái lão trùm: - Cô ơi, xu, xu!
Cô gái xigan vén tấm vải phía sau lều. Có một cái hang rộng và mát lạnh ngay đấy. Nước từ hòn lèn rỉ ra nhỏ xuống từng giọt. Những giọt nước nhỏ xuống đã khoét đá thành một cái vũng.

[112] Mỗi gia đình giàu sang ở các nước Arập ngày trước, và bây giờ vẫn còn rải rác, đều có harem là nơi ở, đúng hơn là nơi nhốt, của các thứ vợ lớn, vợ bé, nàng hầu. Người ngoài không bao giờ được đặt chân đến đó; người phụ nữ cũng ít khi được rời Harem. Tương tự một thứ hậu cung của phong kiến nước ta.

- Nếu cậu thích thì tắm đi một cái – Cô gái xigan vừa nói vừa lấy tay ra hiệu. Cô đưa cho Êvo một cục đất sét vuông vuông để làm xà phòng. Êvo nhìn cô. Cô gái xigan nheo mắt nhìn lại. cái nhìn như nói:
- Cậu đẹp trai quá! Êvo mỉm cười vuốt má cô gái. Gò má cô ta mịn màng và nóng rực. Cô ta chụp lấy tay Êvo hôn rồi bỏ chạy ra ngoài.
Khi đã đi xuyên trong rừng được một quãng khá xa, Gergey mới lên tiếng hỏi lão xigan: - Anh bạn Sakodi này, đã bao giờ anh có đến mười đống vàng chưa?
Gã xigan nghe hỏi bằng tiếng Hung thì rất ngạc nhiên, ngẩn người ra nhìn một lúc rồi mới trả lời được: - Bẩm, cũng có khi đã được nhiều hơn cơ đấy, nhưng chỉ trong mộng thôi.
- Thế còn trong thực tế? - Trong thực tế có lần con đã có đến hai đồng. Một đồng con đã giữ mãi đến hai năm trời, định để cho một cậu bé. Sau đó con đem mua ngựa. Con ngựa đã chết. Giờ đây không còn ngựa cũng chẳng còn tiền.
- Nếu anh trung thành hầu hạ chúng ta, chỉ trong ít ngày anh cũng có thể kiếm được mười đồng tiền vàng đấy.
Gã xigan sướng bừng cả người, Gergey hỏi tiếp: - Tại sao anh lại sang Thổ?
- Tại người ta cứ bắt con vào lính. Chả là vì con khỏe quá.
- Anh có bao giờ khỏe đến thế đâu mà.
- À, không phải con nói về sức vóc của mình đâu, nhưng con khỏe sức thổi sáo lắm. Cha con đã từng làm nghề thổi sáo mà lại, với lại nghề thợ nguội nữa, với lại quân Thổ cứ bắt được luôn ấy. Chúng nó đem về đây và bắt vào làm trong xưởng. Nhưng con đã trốn đi.
- Anh có vợ không?
- Bẩm khi có khi không ạ. Hôm nay đang lúc không có.
- Vậy anh có thể cùng về nước với chúng ta, nếu anh muốn.
- Con về nước mà làm gì cơ chứ? Dù có về cũng chẳng bao giờ con có thể tìm được ông chủ tốt bụng của con nữa. Rồi cũng lại đến rơi vào tay quân Thổ nữa mà thôi.
- Thế ra anh đã từng phục dịch ở cửa nhà ai à?
- Vâng. Con đã hầu hạ ở chỗ một vị đại nhân, một người Hung giàu có nhất. Ngày nào con cũng được ăn thịt rán. Với lại lúc nào ông chủ cũng nói năng nhẹ nhàng với con. Ông ấy bảo chứ “ Nhà anh chữa khẩu súng này lại cái!”
- Ông ấy là ai thế?
- Còn ai khác ngoài đức ông Balin ra nữa.
- Balin nào? – Tơrơc Iontsi hỏi.
- Balin nào ấy à? Tơrơc Balin, vị đại nhân của con. Gergey vội vang hỏi trước Iontsi:
- Anh có biết tin tức gì về ông ta không? Rồi chàng ra hiệu cho Iontsi phải thận trọng.
Gã xigan nhún vai: - Con có thư từ với ai đâu mà biết.
- Dù sao anh vẫn biết một tí gì về ông ta chứ?
- Con chỉ biết là ông ta đã bị bắt làm tù binh. Chẳng hiểu ông ta còn sống hay đã chết. Nhưng chắc là chết rồi, bởi nếu ông ta còn sống thì con đã nghe tin.
- Anh đã làm việc ở cơ ngơi nào của ông ta?
- Ở thành Xiget.

Hai chàng trẻ tuổi nhìn nhau. Chả người nào nhớ đến gã xigan cả. Thực ra họ cũng chẳng ở nhiều tại thành Xiget, mà cứ đổi chỗ luôn luôn giữa các dinh cơ của tướng công Balin, và dù họ có biết rất nhiều gia nhân đi nữa thì vẫn không thể nào biết hết được đám đầy tớ đông đúc ấy.
Gergey chăm chú nhìn mặt gã xigan rồi mỉm cười nói:
- Ta nhớ ra anh rồi. Bây giờ ta nhớ ra rồi. Có một lần anh đã bị Yumusác bắt và Đôbô đã giải thoát cho anh.
Gã xigan trố cả mắt. Sau đó gã lắc đầu: - Không phải Đôbô mà là một cậu bé lên bảy. Tên là cái gì Gergey ấy.
Gã thở dài và tiếp: - Cầu đấng Đevơla[113] phù hộ cho cậu bé ấy ở khắp nơi nơi. Cậu ta đã làm cho con có được cả ngựa, cả xe. Con đã cất mãi đồng vàng để dành cho cậu ấy. Về sau con cứ nghĩ chắc cậu ấy là một thiên thần.
- Thế nhỡ ta là vị thiên thần ấy thì sao? Gã xigan liếc mắt nhìn Gergey, tỏ vẻ không tin:
-Con chưa bao giờ thấy thiên thần để ria mép cả.
- Thế mà chính là ta đấy – Gergey mỉm cười nói – Ta còn nhớ hôm đó anh đã lấy vợ. Tên vợ anh là Beske. Chuyện xảy ra ở trong rừng. Anh còn được lĩnh cả binh khí nữa kia mà.
Gã xigan lác cả mắt: - Trời ơi, cầu đấng Đevơla ở nơi Cực lạc phù hộ cho đại nhân trẻ tuổi. Xin ngài hãy phù hộ cho cậu con đàn cháu đống như lúa như kê! Ôi, cái ngày hôm nay mới may mắn làm sao!
Và gã quỳ xuống ôm lấy chân Gergey mà hôn.
- Trời đã cho ta được gặp nhau – Gergey nói – Giờ đây ta đã tin rằng chúng ta đi chuyến này sẽ không uổng phí công vô ích.
Chàng ném cương con ngựa cho Mochi rồi nằm lăn ra cỏ. Cả bọn đều noi gươn chàng. Gergey kể cho gã xigan nghe lý do họ đến xứ này, rồi hỏi gã có kế gì để lọt vào chỗ tướng công Balin không?
Gã xigan nghe Gergey nói, mắt gã lúc sáng lên, lúc thì thất vọng. Gã hôn tay Iontsi. Sau đó gã vừa suy nghĩ vừa gật gù.:
- Vào Côngxtăngtinốp thì có thể vào được, có lẽ còn có thể lọt vào Thành Bảy Tháp nữa. Nhưng chúng nó canh giữ đức ông đâu phải bằng gươm gỗ.
Rồi gã đưa hai tay ôm lấy đầu, vừa đung đưa vùa xuýt xoa: - Té ra đức ông Balin tội nghiệp ở đây! Ôi, giá con biết thì con đã gọi qua cửa sổ để chào ngài, chúc ngài sức khỏe.
Bọn Gergey chờ cho những tưởng tượng của gã Xigan bay bổng hết đi, rồi mới gạn hỏi, bắt gã phải suy nghĩ một cách nghiêm chỉnh.
- Vào kinh thành thì hẳn vào được – Gã nói – đặc biệt là hôm nay. Vì hôm nay là ngày lễ buồn Ba Tư, ở đây người ta dự lễ này cũng đông như bên ta ngày lễ Đức Thánh Mẹ. Nhưng còn vào Bảy Tháp thì đến chim cũng chẳng dám bay vào đâu.
- Dù thế nào ta cũng cứ vào thành phố cho được cái đã. Đến đó rồi ta sẽ nghĩ tiếp – Iontsi hăng hái nói.

[113] Một vị thần của người Nam Xlavơ.

Sừng Vàng là một dải nước rộng cũng bằng sông Đuno. Đó là một vịnh biển giống như cái tù và và kéo dài từ giữa Côngxtăngtinốp đến tận những khu rừng xa. Đoàn lữ khách của chúng ta thuê một cái thuyền đánh cá đi suốt dọc vịnh. Gergey ngồi đầu mui thuyền vì chàng ăn mặc giống kiểu Thổ nhất, những người khác ở trong khoang. Trong ánh nắng chiều hôm, những ngọn tháp thẳng đứng vươn lên trời cao như những cái cột bằng vàng và những đỉnh tròn mạ vàng của các nhà thờ ánh lên rực rỡ. Tất cả những cái đó soi mình xuống vịnh biển, khiến đám lữ khách của chúng ta phải kêu lên vì thán phục.
- Thật là một thế giới huyền ảo như mơ! – Êvo ngồi ngay dưới chân Gergey, thốt lên.
- Đẹp hơn cả giấc mơ nữa kia – Gergey đáp – nhưng em ạ, nó cũng giống như một lâu đài trong truyện cổ tích: bên ngoài lộng lẫy nhưng bên trong toàn yêu tinh và quỷ sứ.
- Một thành phố thần tiên. – Mectsei cũng nói.
Chỉ có Iontsi buồn rầu ngồi im trong thuyền. Cậu gần như thích thú khi nhận ra giữa muôn vàn hào nhoáng của những lâu đài, dinh thự, mắt cậu vẫn có thể nhìn thấy một vẻ gì tăm tối.
- Rừng gì ở đằng kia thế nhỉ? – Cậu chỉ tay về bên trái hỏi gã xigan – Ta thấy hình như toàn là cây dương. Nhưng ở xứ này những cây dương mới sẫm làm sao chứ! Mà chúng mọc cao thật.
- Không phải cây dương đâu cậu ạ - gã xigan trả lời – cây bá hương đấy. Chỗ ấy không phải là rừng mà là nghĩa địa. Bọn Thổ ở ngoại ô Pêra đều nằm trong ấy cả.
Iontsi nhắm mắt lại. Biết đâu cha cậu đã chẳng nằm dưới một gốc cây bá hương nào đó rồi. Gergey nhìn cậu và cố lái những ý nghĩ của Iontsi sang chuyện khác, chàng nói:
- Thành phố này cũng giống như Buđo bên bờ sông Đuno. Chỉ khác cái là ở đây có những hai Buđo, hoặc nói ba cái thì có lẽ đúng hơn.
- Mình không ngờ thành phố này lại ở trên đồi núi thế này đâu – Mectsei nói – Mình cứ tưởng nó cũng ở bình địa như Xegedơ [114]hay Đebrexen.
- Chúng nó thật dễ dàng xây được thành phố tráng lệ này – Êvo nói – Một thành phố cướp giật. Chúng nó đã cướp bóc khắp nơi để xây dựng nên. Không hiểu những đồ đạc của hoàng hậu ta đang ở nhà nào?
- Có lẽ chính em định nói là của vua Machiat đấy chứ - Gergey cải chính, vì chàng không thích hoàng hậu Izabela. Mà chàng cũng nói đúng. Vì những đồ đạc trong thành Buđo đâu phải từ Ba Lan chuyển đến.
Khi họ đến chỗ cầu thì mặt trời đã lặn. Rất đông người chen chúc nhau lên cầu. - Ngày lễ hôm nay đông lắm đây – Người chủ thuyền nói.
- Chúng ta đến đây cũng để dự lễ - Gergey nói.
Nghe vậy Iontsi rùng mình. Cậu tái mặt, sững sờ nhìn dòng người đông nghịt chen lấn nhau qua cầu, đổ vào Côngxtăngtinốp.
Mấy người lữ khách của chúng ta cũng được dòng người chen chúc đó cuốn đi theo.

[114] Thành phố lớn thứ 3 nước Hung ở bên bờ sông Tixo về phía đông nam nước Hung.

Những tên lính đứng gác trên cầu không nhìn ai cả. Dòng người cuốn họ vào các đường phố Côngxtăngtinốp. Họ không biết mình đi đâu nữa. Dòng người đi qua chừng ba dãy phố thì dừng lại. Ở đây một toán lính dẹp đám đông sang hai bên để dọn đường cho những người hành hương Ba Tư.
Gergey quàng tay ôm Êvo. Mấy người kia nép sát vào tường một ngôi nhà gần đấy. Họ chỉ có thể dùng mắt để theo dõi lẫn nhau.
Phía cuối dãy phố bỗng sáng bừng lên và một cây đinh liệu khổng lồ hiện ra, bọn người của chúng ta chưa bao giờ trông thấy một cây đuốc lớn đến thế. Đó không phải là loại đuốc nhựa trầm như người ta vẫn thường dùng để đưa đám ở Hung mà là một cái lẵng lớn như thùng rượu, có đai sắt giằng xung quanh. Một người Ba Tư khỏe mạnh cầm cán, trong lẵng sắp những thanh gỗ to bằng bắp tay đang cháy bùng bùng. Một mình cây đuốc ấy soi sáng cả đường phố.
Chừng mươi người mặc quần áo tang đi chầm chậm sau cây đuốc. Người ta nhận ra họ là dân Ba Tư qua bộ râu cắt ngắn, loăn xoăn và cái cằm nhỏ của họ. Sau họ là một con ngựa trắng lưng phủ khăn trắng. Yên thẳng ra ngoài tấm khăn, trong yên có hai thanh gươm để chéo nhau và hai con bồ câu trắng bị buộc chân vào yên. Con ngựa cũng như đôi chim bồ câu, hai thanh gươm và tấm khăn, tất cả đều bị vẩy máu.
Sau con ngựa lại đến một toán người mặc quần áo tang. Họ hát một bài kinh rất thảm thiết, mỗi câu đều nhắc lại hai chữ Hútxen, Hátxan và một tiếng kêu “Hu” [115] có tiếng bồm bộp hòa theo.
Khi toán người mặc áo tang đó đi qua hết, người ta mới biết tiếng bồm bộp kia từ đâu phát ra.
Một toán khác đi hàng đôi, cũng người Ba Tư, tiếp theo. Họ mặc áo đen dài đến tận gót chân, ngực để hở, đầu chít khăn đen, một góc khăn rủ ra sau gáy. Mỗi khi nghe tiếng Hútxen – Hátxan, họ vung tay phải ra và đến tiếng “ Hu” thì họ nắm tay lại đấm lên ngực vùng quả tim. Vì thế mà có tiếng bồm bộp. Vết bầm tím ở ngực họ chứng minh rằng họ không đấm ngực giả vờ kiểu Gia tô giáo. Toán người Ba tư đấm ngực có đến khoảng ba trăm. Họ đứng quay mặt vào nhau và sau mỗi lần đấm ngực họ lại bước ngang lên vài ba bước.
Xen giữa đoàn hành lễ có rất nhiều cờ đuôi nheo đủ các màu sắc, nhiều nhất là cờ màu xanh lá cây, nhưng cũng có cả cờ đen, cờ vàng và cờ đỏ nữa.
Trên các cán cờ và trên mũ của một số trẻ con Ba Tư có đính những bàn tay bằng bạc. Đó là tượng trưng bàn tay của một người tuẫn đạo Thổ Nhĩ Kỳ tên là Ápba. Ápba bị chặt tay vì đã đưa nước uống cho Hútxen khi ông ta bị bắt sau trận Kêbela.
Những ngọn đuốc khác lại soi sáng một toán người mới, mặc quần áo đen, vây quanh một con lạc đà phủ khăn xanh. Con lạc đà mang một cái lều nhỏ kết bằng cành cây, trong lều có một đứa bé. Người ta chỉ có thể nhìn thấy mặt nó, và thỉnh thoảng bàn tay của nó, khi qua kẽ hở của cái lều, nó ném từng nắm bột hương như mạt cưa lên đám người mặc quần áo đen.

[115] Hútxen và Hátxan là hai vị thần tuần đạo của Hồi giáo Ba Tư. Hu là tên gọi khác của Ala. Thượng đế của người Hồi Giáo.

Từ phía sau toán người đó, từng hồi lại vọng đến tiếng loảng xoảng, lách cách.
Chẳng mấy chốc một toán người khác lại kéo đến. Toán này cũng đứng thành hai hàng quay mặt vào nhau mà đi và cũng mặc quần áo tang, nhưng áo họ lại xé hở lưng. Tay họ cầm roi tết bằng những móc xích to bằng ngón tay. Cái roi nặng đễn nỗi họ phải cầm bằng cả hai tay. Cứ hết một câu hát họ lại quật roi vào lưng, khi thì qua vai phải khi qua vai trái.
Khi nhìn thấy những cái lưng sưng tấy, máu me đầm đìa, Êvo níu chặt lấy tay Gergey và nói: - Em ngất đi mất anh ạ.
- Thế mà còn có cảnh rùng rợn hơn thế nữa kia em ạ. Có lần một tên tù binh Thổ đã kể cho anh nghe về cái lễ chịu tang này, nhưng lúc đó anh không tin rằng người ta lại tự đánh tóe máu cả lưng của họ.
- Người ta không giết thằng bé ấy chứ anh?
- Không em ạ. Hai con chim bồ câu và đứa bé ấy chỉ là vật tượng trưng thôi. Đến nửa đêm người ta sẽ cắt dây buộc hai con bồ câu, chúng là linh hồn của Hátxan và Hútxen. Người ta sẽ reo hò ầm ĩ để tiễn chúng bay về trời.
- Thế còn thằng bé?
- Đó là tượng trưng cho dân Ba Tư côi cút.
- Còn có cảnh gì sắp đến nữa hở anh?
- Những người cầm gươm tự chém vào đầu họ.
Và quả thật, một toán người khác đầy máu me đã đi đến, một cảnh tượng mà chỉ những giấc mơ kinh khủng nhất về địa ngục mới có thể cho ta thấy mà thôi.
Toán người này mặc quần áo trắng, đầu cạo trọc. Tay phải cầm gươm, tay trái người này nắm lấy thắt lưng người kia để khỏi ngã vì mất máu hoặc để giữ cho người bên cạnh khỏi ngã. Bài hát cầu nguyện đã trở thành tiếng rú trên môi họ. Cuối mỗi câu hát những thanh gươm vung lên loang loáng dưới ánh đuốc và chạm lưỡi vào những cái đầu cạo trọc.
Cả toán người này tắm trong máu. Máu chảy dọc sống mũi và sau tai, nhuộm đỏ cái áo trắng trên mình họ. Những cây đuốc gặp gió cháy phù phù, thỉnh thoảng những đốm tàn rơi như mưa lên những cái đầu máu me lênh láng. Mùi máu làm cho không khí trở nên nồng nặc.
Êvo nhắm mắt lại, nàng bảo Gergey: - Em rợn cả người.
- Anh đã bảo em ở nhà đấy nhé! Một chuyến đi như thế này không hợp với phụ nữ mà. Em cứ nhắm mắt lại đi.
Êvo lắc lắc đầu rồi mở mắt ra. - Đã thế thì em cứ nhìn.
Tuy tái mét cả mặt, nàng vẫn rắn rỏi xem tiếp buổi hành lễ đẫm máu.
Gergey bình tĩnh hơn. Từ bé chàng đã quen nhìn máu. Cảnh tượng đó không làm chàng phải đau xót quá đáng. Nhưng chàng lấy làm ngạc nhiên là những con người này đã tự nguyện đổ máu. Và người Hung đã phải chiến đấu không ngừng hơn một trăm năm nay để chống lại những người như thế.
Qua đám đông đẫm máu, chàng đưa mắt nhìn sang bên kia đường. Thật khác thường khi ta cảm thấy có người đang chăm chăm nhìn mình!
Dưới ánh nến, chàng trông thấy từ trong đám đông náo nhiệt có hai kẻ đang chằm chằm nhìn vào mình. Một tên có vẻ mặt Ácmêni, đó là tên aga đen như quạ mà những tên lính hầu của hắn đã bị chàng cho nổ tan xác.

Tên kia là Yumusac.

Một buổi sáng mùa hè năm trước, Moilat chao Tơrơc Balin với cái tin là hồi đêm có những tù binh mới đến.
- Người Hung à? – Tơrơc Balin trố mắt hỏi.
- Tôi chưa biết. Sáng nay lúc chúng nó mở cổng tôi mới chỉ nghe tiếng xích kéo lê trên sân. Tôi thuộc tiếng kéo xích của tất cả các tù nhân. Ngay cả lúc nằm trong giường tôi cũng biết những ai đang đi qua trước cửa phòng tôi.
- Tôi cũng thế.
- Sáng nay tôi nghe rủng roảng tiếng xích mới. Nhưng không phải một người đến. Hai, ba, có lẽ bốn cũng nên. Họ lê xích qua suốt sân. Có lẽ chúng nó dẫn họ vào Tasơ-tsukuru hay sao ấy.
Tasơ-tsukuru là một cái xà lim như cái hang trong Bảy Tháp. Đó là một cái nhà mồ dưới chân tháp Máu. Ai rơi vào đó sẽ lập tức biết ngay những bí mật thượng đẳng của trời sao.
Họ vẫn thủng thẳng xuống vườn, nơi vẫn quen ngồi chuyện vãn. Nhưng hôm đó họ không quan sát sự lớn lên của các bụi cây, cũng không ngắm nhìn những đám mây trôi về Hung. Họ bồn chồn chờ gặp những tù nhân mới. Chân họ đã không đeo xiềng nữa. Lượng vàng vô khối mà Tơrơc phu nhân gửi đến Xuntan và các pasa tuy không mở được cửa ngục nhưng ít nhất đã cởi được xiềng.
Vả lại hai người này cũng đã già rồi mà cái thành do những hai trăm rưởi lính có cả vợ con, canh giữ. Chưa hề một ai trốn khỏi được nơi đó. Toán lính canh bên trong thành đã đổi gác. Một tên bêi bụng phệ đến chỗ sân ra lệnh cho toán lính sắp rời chỗ gác:
- Ba đứa đi vào nhà xay. – Hắn vừa nói vừa lau mồ hôi trán, vì cái nóng vẫn luôn luôn đày đọa con người phì nộn trong đó.
- Ba đứa vào nhà xay để đẽo đá. – Hắn lại nói rồi gọi tên ba đứa phải đi. Sau đó hắn quay sang bảo hai đứa thấp bé còn lại – Còn chúng mày một giờ nữa phải quay trở lại. Chúng mày sẽ quét dọn kho binh khí.
Tơrơc Balin đã nóng lòng cho tên bêi xong việc. Ông đến trước mặt hắn: - Chào ông, bêi Veli. Ông ngủ ngon chứ?
- Chẳng ngon gì cả. Sáng nay chúng nó khua ta dậy sớm quá. Có ba tù nhân mới từ Hung đến.
- Người ta không giải nhiếp chính đến đấy chứ?
- Không phải nhiếp chính. Đây là một ông gì cũng cường bạo lắm. Nhưng có lẽ không phải người thượng lưu mà là đồ hành khất cũng nên. Hắn chẳng có một cái áo cho ra hồn nữa. Người ta viết cho tôi là hắn đã rình quan tổng trấn Buđo và cướp hết đồ đạc của ông ta.
- Cướp quan tổng trấn Buđo?
- Ừ, người ta giải cả hai thằng con của hắn theo nữa.
- Tên ông ta là gì?
- Ta có ghi danh sách nhưng ta không nhớ. Các ngươi toàn có những cái tên lạ lùng đến nỗi quỷ sứ cũng chẳng tài gì mà nhớ trong óc được.
Rồi chẳng chào gì cả, tên bêi quay lưng, có lẽ lại trở về cái giường của hắn.

Balin bối rối ngồi xuống cạnh Moilát.
- Đánh cả tổng trấn Buđo? - Ông tư lự nói – Ai thế nhỉ?
- Hành khất? – Moilat tiếp tục suy luận – Nếu là hành khất chúng nó đã chẳng giải vào đây.
- Bất kể là ai, việc đầu tiên của tôi là đưa quần áo biếu ông ta.
Họ suy đoán suốt cả buổi sáng. Họ kể ra đến hàng ngàn tên Hung và Erođêi, nhưng chẳng thỏa thuận được với nhau ở tên nào cả.
Đến trưa, người tù nhân mới xuất hiện bên cái bàn chung mà người ta thường dọn ăn ở bên phía có bóng râm của sân trong. Cả hai người cùng nhìn. Họ không quen. Họ thấy đó là một người hơi thấp bé, tóc đã hoa râm, da rám nắng đã hói hết nửa đầu. Ông ta mặc quần áo Hung bằng vải bông và rách. Cạnh ông ta là hai thanh niên Hung ăn mặc khá hơn, khoảng hai mươi – hai mươi lăm tuổi. Những đường nét của họ tỏ ra họ là anh em và con của ông già.
Chúng nó đeo vào chân ông già đúng cái cùm nhẹ bằng thép mà Tơrơc Balin đã mang hai năm liền. Cái cùm đã bóng loáng như bạc. Moilát vội vã đi đến trước mật người tù nhân mới. Ông không biết đó là ai, chỉ thấy là dân Hung, Balin cũng xúc động đứng bên bàn, nhìn ông già.
Moilát không nói được gì cả, chỉ ôm choàng lấy ông già. Nhưng Balin, giọng run run vì xúc động, kêu lên:
- Ông là ai?
Lão già cúi đầu xuống và ngập ngừng nói rất khẽ: - Môrê Laxlô.
Balin lảo đảo như người bị đánh, ông quay mặt đi, ngồi xuống. Tay Moilát cũng buông rơi xuống khỏi người lão già. Hai thanh niên buồn rầu đứng sau lưng cha.
- Các ông sẽ ăn ở đây. – Bêi Veli nói và chỉ vào góc bàn đối diện với chỗ của Tơrơc Balin.
Tơrơc Balin đứng dậy: - Ấy, nếu họ ăn ở đây thì tôi không ăn ở đây nữa!
Và ông quay ra bảo người hầu đứng đằng sau: - Hãy mang đĩa của ta vào phòng cho ta.
Moilát đứng lưỡng lự một lát rồi cũng bảo người hầu của mình: - Ngươi mang cả đĩa của ta đi nữa.
Và ông bước theo tướng công Balin. Bêi Veli nhún vai nhưng rồi cũng không đứng được, hắn nhìn Môrê và hỏi:
- Vì sao họ lại ghét ông thế?
Môrê giận dữ nhìn theo hai ông: - Vì họ là người Hung.
- Không phải ông cũng là người Hung đấy sao?
- Thì chính vì thế. Hai người Hung còn hòa hợp với nhau được, nhưng đến người thứ ba thì đã lủng củng rồi.

Hai tuần liền Tơrơc Balin không ra khỏi phòng. Ông không xuống sân nữa và Moilát, người đã trở thành cái bóng của ông, cũng không. Ông ta ngồi nghe những lời thuyết giáo của Balin về dòng đạo mới mà Giăng Canvin [116] và Máctin Luthe truyền bá.
- Đó là dòng đạo Giêsu chân chính hơn dòng đạo bị Latinh hóa và trụy lạc của La Mã. – Tơrơc Balin nhắc đi nhắc lại.
Moilát dần dà đã chuyển sang dòng đạo mới. Ông còn viết cả thư cho cậu con trai Gabô và khuyến khích cậu ở nhà cũng nên suy nghĩ lại.
Nhưng cuối cùng họ cũng chán bốn bức tường và một hôm tướng Balin lên tiếng:
- Có lẽ ta xuống vườn đi.
- Con lang đang ở đấy.
- May ra nó không có ở đấy?
- Nhưng nhỡ nó ở đấy?
- Nếu nó ở đấy thì ta đừng nói năng gì với nó cả. Chúng ta cũng chỉ có quyền được đi dạo ở đấy như nó mà thôi.
Moilát mỉm cười. - Quyền. Vậy ra chúng ta vẫn có một chút quyền.
- Có chứ, tiên sư chúng nó. Chúng ta đã ngồi tù từ bao giờ? Còn nó chỉ mới đến được hai tuần nay thôi. Họ đi xuống vườn.
Ở đó đã có một ông hoàng Ba Tư ngồi dưới bóng cây tiêu huyền, ông ta cũng là một tù nhân lâu năm như họ, và một công vương người châu Á, ông này cũng đã mốc cả người giữa sầu não và chán chường. Họ đang đánh cờ. Từ mấy năm nay, họ cứ đánh cờ suốt từ sáng đến tối mà chẳng bao giờ nói với nhau một lời nào cả.
Đám Balin đã biết rõ hai kỳ thủ này chả kém gì họ, biết rõ cái cổng bằng đá hoa trắng ở giữa tháp Máu và tháp Vàng, hoặc cái ông quan già hộ pháp người Cuốcđơ [117] đã vì tội chửi mắng Xuntan mà phải đeo cái xiềng một tạ, dưới sức nặng của khối sắt đó ông ta chỉ ngồi lom khom hoặc nằm tối ngày trong cái nhà giam có chấn song sắt ở tháp Máu. Chỉ có đôi mắt của ông ta còn có thể ngoái nhìn theo những tù nhân dạo chơi giữa những hàng cây.
Đáng lẽ họ cũng chẳng nhìn đôi bạn cờ đâu, nhưng một nhân vật mới ngồi bên cạnh xem đánh cờ đã đập vào mắt họ.

[116] Jean Calvin (1509 – 64) khởi xướng ra dòng tu mới ở Viên vào khoảng 1536. Đây là dòng tu của tầng lớp tư sản đang vươn lên, nó chứng minh cho lối sống và cách kinh doanh tư sản. Dòng tu này được truyền bá ở những nước mà giai cấp tư sản đã phát triển như miền Hạ Đức, Anh, Pháp v.v…
[117] Một dân tộc thiểu số, nói tiếng Irăng, hiện nay còn khoảng 6-7 triệu ở rải rác trong các nước Thổ, Irăng, Irắc, Cộng hoà Arập thống nhất, Apganixtăng, Pakistăng và Liên Xô.

- Cái lão Thổ già bé nhỏ mặc áo caphơtan màu vàng kia là tay quỷ nào thế nhỉ? Tại sao hắn lại để đầu trần?
Nghe tiếng bước chân của họ, người kia quay lại. Đó là Môrê.
Hắn đứng dậy và rời khỏi những người đánh cờ. Cái vẻ mệt mỏi mà hôm đầu làm người ta tưởng như hắn ốm, đã biến mất khỏi mặt hắn. Cặp mắt đen và nhỏ của hắn đã nhấp nháy một cách tinh nhanh, dáng đi của hắn cũng đã vững mạnh, gần như trẻ trung.
Hắn bước tới trước mặt hai người đại quý tộc và khoanh tay lại.
- Tại sao các ông lại thù ghét tôi? Các ông khác hơn tôi ở chỗ nào? Các ông giàu hơn ư? Ở đây không ai giàu cả. Các ông dòng dõi hơn ư? Danh hiệu quý tộc của tôi cũng lâu đời như bất cứ một ai trong các ông.
- Ngươi đã theo nghề đạo tặc! – Tơrơc Balin bảo hắn.
- Thế các ông thì không à? Các ông đã không thu vét tài sản của các ông ở bất cứ chỗ nào mà tay các ông với tới? Các ông đã không từng đánh lẫn nhau đấy ư? Các ông đã không quay mặt đến bảy mươi bảy lần, khi thì về phía Gianốt, khi thì về phía Pheđinan? Các ông cũng chỉ thổi khúc nhạc của kẻ nào ban cấp nhiều bổng lộc hơn mà thôi.
- Ta đi đi. – Moilát đỏ mặt nói – Mặc kệ con người này.
- Sao tôi lại đi. – Tơrơc Balin đáp – Tôi chưa hề lùi bước trước một người nào.
Ông ngồi xuống một cái ghế dài, cố khoác vẻ bình thản lên trên cơn giận vì ông thấy từ ngoài cổng bêi Veli đang đi đến cùng một giáo sĩ Thổ và hai cậu con trai Môrê. Hai chàng thanh niên này cũng đã mặc quần áo Thổ nhưng trên đầu họ chưa có tuyban. Họ đi đầu trần cũng như ông bố.
Moilát cũng ngồi xuống bên cạnh Balin. Môrê đứng dạng chân, một tay chống nạnh và tiếp tục to tiếng:
- Tôi đã từng có mặt trong trận đánh tan Đôjo Giorgiơ. Tôi đã từng có mặt trong trận Môbát, nơi máu của hai mươi bốn ngàn người Hung đã đổ vì Tổ quốc.
- Ta cũng có ở đấy. – Moilát vừa nói vừa vỗ ngực.
- Nếu ông đã có mặt trong trận thử lửa đó thì đáng lẽ ông phải biết rằng những người thoát khỏi trận đó đều coi nhau như anh em.
- Một con lang cướp đường như ngươi không thể nhận ta làm anh em được. – Moilát đỏ mặt tía tai hét lên. – Ta biết vì sao người ta đã phá thành Polôto.
- Có thể là ông biết chuyện đó. Nhưng ông không biết vì sao người ta lại phá thành Nano. Ông không biết rằng cả nước Hung cúi gập lưng dưới chân tên tổng trấn Buđo, thế mà tôi, Môrê Laxlô, tôi là người độc nhất đã thét vào mặt hắn: Đồ chó chết! Tôi đã chiến đấu bao nhiêu năm ròng với một đội quân nhỏ bé của tôi chống lại giặc Thổ. Không phải Pheđinan, cũng không phải dân tộc Hung, mà là tôi, Môrê Laxlô đã đánh tan đạo quân đi Bengrát của hắn hồi năm ngoái; tôi, Môrê Laxlô, người mà các ông gọi là tướng cướp, là con lang.
Hắn lấy hơi rồi lại khoa nắm đấm lên nói tiếp: - Giá tôi mà có được ngần ấy tiền như Moilát Istơvan đã từng có, giá tôi mà có ngần ấy gia súc, thành trì và gia nhân như Tơrơc Balin, hoặc ngần ấy quân lính như cái kẻ chỉ mang vương miện như một thứ đồ trang sức [118], thì ngày nay cả nước đã tung hô tên tuổi Môrê Laxlô như một vị cứu tinh. Nhưng vì không có các thứ ấy nên bọn vô đạo đã hãm tôi vào thành Nano và san phẳng cả thành.

[118] Chỉ Phađinan I, tuy được bầu làm vua nước Hung nhưng hắn bỏ mặc các thành trì, đất đai phải tự lực chống nhau với Thổ, hắn không hề cho quân đi cứu giúp.

Bêi Veli cùng đến đó với giáo sĩ Thổ. - Ta không biết các ngươi ba hoa những gì, nhưng lời nói của Xelim là đúng vì ông ta ở gần nguồn chân lý hơn các ngươi, là những kẻ vô đạo.
- Xelim nào? – Tơrơc Balin ngơ ngác hỏi.
- Xelim là người mà mấy ngày trước đây các ngươi vẫn gọi bằng tiếng của những kẻ vô đạo là Môrê Laxlô.
Tơrơc Balin cười chua chát: - Xelim! Thế mà nó còn thuyết chúng ta về lòng yêu nước! Đồ chó, đồ phản đạo, mẹ bố nó chứ!
Chắc chắn là ông đã đánh hắn nếu bêi Veli không nhảy vào giữa. - Đồ cẩu trệ vô đạo! – tên bêi hét vào mặt Balin – Tao sẽ cho cùm mày lại ngay.
Tướng công Balin ngẩng phắt đầu lên như một con tuấn mã bị đấm vào mũi. Mắt ông tóe lửa. Có trời mới biết chuyện gì sẽ xảy ra nếu Moilát không kéo ông đi khỏi chỗ đó.
Tên bêi khinh bỉ nhìn theo họ. Chắc chắn hắn đã nghĩ đến hầu bao của hắn nên mới không tiếp tục chửi rủa tướng công Balin. Thay vào đó, hắn quay sang Môrê và nói to cốt để mấy người kia cũng nghe thấy:
- Xuntan đại độ vui mừng biết rằng ngươi đã bước vào đội ngũ của những tín đồ chân giáo. Người đã phái vị giáo sĩ đáng kính này đến đây để truyền cho ngươi ánh đạo quang minh của giáo tổ mà tên tuổi đời đời bất diệt.
- Ta vào phòng đi. – Tơrơc Balin hổn hển nói – Ta đi vào đi, bạn Moilát.
Vài ngày sau, hai đứa con trai của Môrê được tha. Cả hai đều được phong một chức quan gì đó ở Côngxtăngtinôp. Chỉ còn lão già Môrê ở lại giữa bốn bức tường.
Đám Balin không bao giờ nói năng gì với hắn nữa nhưng họ đã nghe hắn giục giã bọn Thổ thả hắn ra không phải chỉ một lần.
Bêi Veli có lần đã trả lời hắn như sau: - Ta đã lại đem việc của ngươi tâu trước ngai vàng. Thư trả lời từ nước Hung đã đến. Tổng trấn Buđo đã tả ngươi thật đẹp, ta có thể nói như vậy. Ông ta đã viết nhiều chuyện, trong đó có chuyện khi quân ta bao vây thành Nano, ngươi đã vung tiền xuống giữa quân ta để hòng chạy thoát thân.
Tên bêi lắc đầu cười:
- Lão già, lão già, ngươi thật là một con cáo quỷ quyệt.

Thành Xêketphehê và thành Extegôm cũng đã thuộc về quân Thổ. Xuntan đã thân chinh cầm quân đi triệt hạ hai thành lũy đó của miền hữu ngạn sông Đuno. Khi hắn trở về, thời tiết đã sang đông.
Những người trong Bảy Tháp tuần nào cũng được tin về chiến dịch, và sau đó là tin hồi quân. Người ta chờ những tù binh mới. Thượng đế cũng đừng bắt tội họ nếu họ còn lấy làm vui mừng khi thấy những người quen biết mới, có khi còn là những bạn hữu tốt, xuất hiện trong cái nhà ngục lớn này. Bởi mỗi dịp như thế họ được nghe biết bao nhiêu tin tức ở trong nước, có khi cả về gia đình họ nữa. Một buổi sáng, trong lúc mọi người đang nói về chuyện đó thì cửa ngục bỗng mở, bêi Veli bước vào. Hắn vội đến nỗi đỏ ửng cả mặt. Hắn để hai tay lên ngực và cũi mình trước mặt Balin.
- Thưa đại nhân, pađisa đại độ cho mời ngài. Xin ngài thay quần áo ngay cho để chúng ta đi. Tướng công Balin rùng mình, ánh mắt gần như sững sờ.
- Anh được tự do rồi! – Moilát, người bạn tù cùng bị bắt với Balin, lắp bắp nói.
Họ vội vàng lôi quần áo trong tủ ra. Bêi Veli cũng chạy đi thay quần áo của hắn.
- Anh nhớ đến tôi với nhé. – Moilát khẩn khoản – Anh nhắc ông ta nhé. Chả là anh sẽ giáp mặt ông ta mà nói chuyện, anh có thể nhắc được. Anh có thể yêu cầu ông ta thả cả tôi ra cùng với anh.
- Tôi không quên đâu.
Balin nói và run tay mặc bộ nhung phục bằng gấm xanh điểm hoa mang theo từ hồi bị bắt. Quần áo rét của ông đã cũ hết, còn bộ quần áo gấm này ông không mặc. Ông vẫn cất, vẫn hy vọng một ngày kia sẽ mặc nó để về nhà.
Chỉ còn thiếu gươm là ông không được đeo.
- Khi quay lại anh sẽ đeo cả gươm nữa cho mà xem. – Moilát nói và tiễn Balin xuống cầu thang. Ông vui mừng thấy bạn cùng ngồi vào xe ngựa bêi Veli, cùng quấn mình vào những tấm áo khoác rộng bằng lông cừu. Chiếc xe chuyển bánh, có hai tên lính gác vác giáo cưỡi ngựa theo sau.
- Lạy Chúa tôi! Lạy Chúa tôi! – Balin cầu nguyện suốt dọc đường. Cho đến khi chiếc xe rẽ vào cổng hoàng cung, ông tưởng thời gian đã kéo dài hàng thế kỷ.
Họ đi bộ qua sân Ionisa rồi lên điện. Bao nhiêu là bậc tam cấp mà toàn bằng đá hoa trắng muốt, rất nhiều lính ngự lâm cao lớn mà toàn làm quân hầu; những cột đá hoa to tướng, những tấm thảm mềm mại, những nét vàng mạ; khắp nơi, trên mỗi bước người người ta lại gặp đủ tất cả những sản phẩm kỳ xảo của nghệ thuật phương Đông. Nhưng Tơrơc Balin không thấy gì khác ngoài cái lưng áo trắng của người nội thị dẫn đường và một vài cánh cửa bọc lụa dày mà ông cứ ngỡ là cửa phòng Xuntan.
Họ dẫn ông vào một cái phòng nhỏ. Trong phòng không có gì khác ngoài cái thảm rải trên sàn, một cái đệm ngồi và bên cạnh là một cái chậu đồng lớn giống cái chậu đựng nước thánh bằng đồng thau ở nhà thờ Buđo, chỉ khác ở chỗ nó không được đặt trên giá mà trên một phiến đá hoa mỏng và không đựng nước mà đựng than hồng.
Tơrơc Balin đã biết thứ đồ dùng đó, tên nó là mangan, đó là lồng ấp mùa đông ở nước Thổ.
Trong phòng không có ai: chỉ có ba tên da đen đứng gác ở ba cửa phòng. Chúng đứng như những pho tượng với những cây kích sáng loáng. Bêi Veli cũng ở đó với chúng.
Balin nhìn ra ngoài cửa sổ. Ông nhìn xuống đến vịnh biển xanh đang rỡn sóng và thành phố Xkutari ở bên kia bờ vịnh, chẳng khác nào khi ông đứng bên cửa sổ nhà ông ở Buđo mà nhìn xuống thành phố Pets.
Ông đứng đó độ năm phút thì một bàn tay da đen kéo tấm màn cửa lên và Xuntan bước vào.
Hắn đến không có tùy tùng, chỉ có một đứa bé da đen gầy gầy độ mười sáu tuổi đi theo, nó đứng lại ở chỗ cửa, bên cạnh tên lính gác.

Tên bêi sụp lạy, nằm ệp bụng xuống thảm. Balin đứng nghiêm và nghiêng mình chào. Khi ông ngửng đầu lên, Xuntan đã đứng bên cạnh cái lồng ấp, hơ đôi bàn tay gầy lên than hồng. Hắn mặc caphơtan màu hạt dẻ viền lông thú, cái áo dài đến nỗi chỉ còn để lộ mũi đôi hài màu đỏ. Đầu đội tuyban bằng thứ hàng mỏng. Mặt vừa cạo. Bộ ria mảnh đã bạc rủ dài quá cằm. Họ đứng im lặng đến một phút, sau đó Xuntan bảo tên bêi:
- Cho ngươi lui. Tên bêi đứng dậy, cúi chào và đi giật lùi đến cửa. Đến đó hắn lại cúi chào một lần nữa rồi biến mất.
Xuntan khoan thai mở đầu câu chuyện: - Đã lâu lắm ta không gặp ngươi. Ngươi chẳng thay đổi tí nào cả, chỉ có tóc đã bắt đầu bạc mà thôi.
Balin nghĩ thầm: thì mày cũng có trẻ ra đâu, Xôliman. Bởi lần này gặp lại, ông thấy Xuntan gầy sút đi, những nếp răn đã chằng chịt quanh đôi mắt bò đực của hắn. Cái mũi của hắn hình như đã dài thêm ra. Mặt hắn bôi đỏ một cách kệch cỡm. Nhưng Balin không nói gì cả, ông cứ chờ đợi, chờ đợi đến nghẹt thở. Xuntan khoanh tay lại nói tiếp:
- Có lẽ ngươi cũng biết rằng nước Hung không tồn tại nữa (tướng công Balin tái mặt, nín thở). Một vài cái chuồng cừu còn sót lại cũng chỉ là chuyện ngày một ngày hai thôi. Trong năm nay rồi cũng thần phục cả (tướng công Balin thở phào một hơi dài). Bởi thế ta cần một tổng trấn có tài năng ở Buđo. Một tổng trấn không xa lạ đối với người Hung, nhưng cũng không xa lạ đối với ta. Ngươi là một người xuất sắc. Nếu ngươi nhận chức đó, ta sẽ trả lại các lãnh địa cho ngươi. Tất cả.
Balin nhìn không chớp, môi ông mấp máy. Nhưng ông vẫn không nói gì cả nên Xuntan lại tiếp:
- Ngươi hiểu ta nói gì chứ? Ngươi biết tiếng Thổ cơ mà.
- Evet – Balin trả lời. (Chữ đó có nghĩa là: Vâng).
- Thế đấy, ta muốn cử ngươi làm tổng trấn Buđo.
Vai Balin run lên trong giây lát. Nhưng mặt ông vẫn giữ vẻ nghiêm nghị và buồn. Cái nhìn của ông chuyển từ Xuntan sang cái lồng ấp mà than hồng đỏ rực chiếu sáng qua cả lớp hoa lá chạm trổ xung quanh.
Xuntan im lặng một lúc. Có lẽ hắn chờ Balin phục xuống chân hắn theo lối Thổ: có lẽ hắn chờ ông sẽ hôn tay hắn như kiểu Hung hoặc ít nhất ông cũng trả lời một câu gì đó. Nhưng Balin chỉ đứng yên và làm như không phải mình đang đứng trước Xuntan, ông cũng khoanh tay lại.
Xuntan nghiêm nét mặt. Hắn đi đi lại lại hai lượt dọc căn phòng rồi đứng lại nóng nảy hỏi:
- Có lẽ ngươi không nhận chăng?
Balin sực tỉnh.

Dọc đường về, bêi Veli kinh hoảng nghe kể lại câu chuyện bí mật tay đôi. Hắn lắc đầu nói:
- Ông là cái giống mới điên dại làm sao chứ! Đêm nay chắc ông sẽ vào ngủ trong tháp Máu, nếu không thì cứ chặt cổ ta đi.
Và suốt đêm hắn đi lại ngoài sân, chờ lệnh của Xuntan. Nhưng lệnh không đến trong đêm đó, cả những ngày tiếp sau cũng không. Không có thư, không lời nhắn, không có gì hết.
Một tuần sau, lão đại giáo trưởng, vị đại công tước của dân Thổ đến Bảy Tháp. Lão bảo tên bêi: - Ta nghe nói có một tên man di tiếng tăm ở đây, tên hắn là Tơrơc Balin.
Vâng ạ, tên bêi cúi mình đáp.
- Pađisa (cầu Ala phù hộ cho ngài vạn thọ vô cương) đã có nhã ý cử hắn làm tổng trấn xứ Hung của ta, thế mà con chó vô đạo ấy không muốn cải đạo.
- Đồ chó má.
- Ta đã xin Ngài (cầu Ala phù hộ cho ngài vạn thọ vô cương) cho ta gặp tên tù nhân ấy, có lẽ ta có thể làm được một việc gì chăng. Ngươi biết đấy, ta là một lão già từng trải.
- Thưa đại giáo trưởng, ngài là bậc thông thái của những người thông thái. Xalômông [119]của thời đại chúng ta.
- Ta cũng nghĩ rằng mọi nút buộc đều có cách mở của nó. Chỉ cần nhẫn nại và khôn ngoan. Biết đâu việc ta tự mang ánh sáng của giáo tổ đến cho hắn sẽ chẳng làm hắn cảm động? Đầu tiên hắn sẽ chỉ chú ý đén ta rồi sau đó hắn sẽ chẳng cảm thấy được cái hạt nhân đầu tiên của chân giáo đã gieo vào tim hắn như thế nào nữa.
- Hắn cũng khá thông minh.
- Rồi ngươi sẽ thấy con ạ, nếu ta hoàn cải được cái tên vô đạo khốn kiếp này, ta sẽ làm vui lòng đầng pađisa.
Cả hai cùng đồng thanh nói tiếp: - Cầu Ala phù hộ cho ngài vạn thọ vô cương!
Ở khắc thứ tám trong ngày, hoặc theo cách tính của chúng ta là lúc hai giờ chiều, khi tướng công Balin đang ngủ trong phòng, thì tên bêi mở cửa và mời lão đại giáo trưởng vào.
Tướng công Balin chống khuỷu tay nhổm dậy trên đivăng, bối rối dụi mắt. Ông nhìn cái nhân vật râu dài như trong kinh thánh mà ông chưa từng thấy bao giờ, nhưng qua cái áo dài đen và cái tuyban trắng, ông đã nhận ra ngay cái vẻ giáo sĩ của nhân vật ấy.
- Dậy đi ông Balin. – Tên bêi bảo ông – Một vinh dự lớn đến với ông đấy. Đại giáo trưởng đã thân hành đến để dạy bảo ông, ông khá chú ý nghe lời Ngài.
Hắn lấy cái thảm lót tường ở phía sau giường trải xuống giữa phòng. Sau đó hắn cởi áo caphơtan của hắn định trải thêm lên trên, nhưng lão già không nhận cái đó nữa. Lão ngồi xếp bằng tròn, râu vừa chấm đến thảm. Cặp mắt thông thái của lão quan sát Balin từ đầu đến chân. Sau đó lão giở quyển kinh Côran, một quyển sách dày cộp, nhỏ bằng bàn tay, đóng bìa da.
- Các ông muốn gì? – Tơrơc Balin càu nhàu – Tôi chả đã nói với hoàng đế rằng tôi không cải làm dân Thổ là gì?
Tên bêi không đáp, hắn nhìn lão đại giáo trưởng. Lão này không trả lời mà úp quyển sách vào tim, vào trán, vào môi rồi cất tiếng nói:
- Nhân danh Ala đại từ đại bi. Apđun Kazen Môhamét, con của Apđala, người là con của Apen Môtalép, người là con của Hazem, người là con của Áp Menáp, người là con của Kaxi, người là con của Keláp, người là con của Môra, người là con của Kaáp, người là con của Lôva, người là con của Galép…
Balin ngẩn ra nhìn. Ông mặc áo chẽn vào rồi ngồi xuống ghế đối diện với lão già. Ông chờ xem cái gì sẽ đến.
Lão già bình thản tiếp: - … người là con của Pherơ, người là con của Malec, người là con của Mada, người là con của Kenana, người là con của Kazima…
Balin ngáp dài. Lão già vẫn tiếp: - … người là con của Môđreka, người là con của Eliát, người là con của Môda, người là con của Nada, người là con của Môát…

[119] Theo Kinh Thánh Xalômông là ông vua công minh nhất của dân tộc Do-thái.

Lão còn kể ra cả một biển tên, cuối cùng mới lại quay về Môhamét và câu chuyện xuất thế của ông ta.
Tên bêi lúc đó đã không còn ở trong phòng nữa. Hắn rón rén lui ra để lo công việc của hắn. Ở hành lang hắn gặp Moilát cũng vừa ngủ dậy và đang định đến đánh thức Balin.
- Đừng quấy rầy ông ta. – Tên bêi nói – Giáo trưởng đang ở chỗ ông ta. Ông ta đang được khai trí về chân giáo.
- Về đạo giáo Thổ ấy à? - Ừ, - Tên bêi mỉm cười trả lời rồi vừa nhảy vừa vội vã xuống thang gác.
Moilát ngẩn ngơ nhìn theo hắn.

Đoàn hành lễ Ba Tư chưa đi hết, Gergey đã nắm lấy tay Êvo kéo đi. Chàng lách vào giữa đám đông. Dọc đường chàng bảo gã xigan và Mectsei:
- Đi theo tớ mau! Nguy to rồi! Mectsei bèn đi lên trước, anh dùng đôi vai rộng mở lối trong rừng người. Trong lúc đó Yumusac và tên aga đang tức sôi lên ở bên kia đường: chúng không thể nào chạy ngang qua đám rước thiêng liêng kia được. Bọn lính giữ trật tự sẽ chẳng để cho chúng chạy qua nào. Hơn nữa, nếu chúng dám làm điều đó thì hàng trăm thanh gươm đang vung lên trong cơn thịnh nộ mê tín kia sẽ quay lại chĩa vào chúng ngay lập tức.
Ngoài ra những người Môhameđan [120] và những người xi-i-ta [121] đang thủ nhau. Dân xi-i-ta cho rằng những tu sĩ ngày nay của đạo Hồi chỉ làm ô danh các thần thánh, còn dân Thổ thì cho rằng dân Ba Tư là những kẻ tà đạo.
Chen lấn, xô đẩy hồi lâu, cuối cùng tốp người của chúng ta thoát ra khỏi đám đông, đi vào một phố nhỏ lúc đó đã tối om.
- Chạy đi thôi! – Gergey nói – Tớ đã trông thấy lão aga và thằng Yumusac. Chúng nó có cả lính đi theo nữa.
Họ chạy trong phố tối. Gã xigan chạy trước nhất mặc dù gã chẳng hiểu vì sao gã phải chạy. Đang chạy gã vấp phải một bầy chó đang ngủ và ngã lăn kềnh. Một con chó sủa váng lên còn những con khác giật mình chạy dạt cả ra. Bạn đọc nên biết Côngxtăngtinôp là thiên đường của loài chó. Ở đó không có sân hoặc sân đều ở trên mái nhà, vì vậy chó không biết rúc vào đâu cả. Những con chó mình chồn, lông đỏ đó bèn kéo đàn kéo lũ có khi hàng trăm con lúc nhúc dọc các phố. Người Thổ không đánh đuổi chúng, hơn thế nữa khi thấy một con chó đẻ, họ còn vứt ra bên cửa một nắm giẻ rách hoặc một manh chiếu để giúp đàn chó con có chỗ nằm. Đàn chó hoang này thu dọn, tẩy uế cho Côngxtăngtinôp. Ngay thời nay người ta vẫn còn đổ tất cả những thùng rác ra bên cửa. Đàn chó ăn hết rác rưởi, trừ sắt và thủy tinh ra chúng ngốn tất. Vậy mà đàn chó ấy không xấu xí, cũng không dữ tợn chút nào. Chúng ta tắc lưỡi gọi bất cứ con nào nó cũng đều vui mừng vẫy đuôi. Không có con nào mà ta không vuốt ve được.

[120] Dân Hồi giáo người Thổ.
[121] Dân Hồi giáo người Ba tư (Irăng ngày nay), những người này theo một dòng riêng của đạo Hồi, tôn sủng Ali là người con thứ tư của Môhamet, bị giết năm 661. Họ không thừa nhận ba người con đầu tiên là con hợp pháp của Môhamét. Những người xi-i-ta rất chuộng các nghi lễ nhục binh.

Gã xigan chợt dừng lại trước một ngôi nhà và ra hiệu cho cả tốp im lặng. Trong nhà có tiếng trẻ con khóc và tiếng đàn ông. Sau đó đến một giọng đàn bà cáu kỉnh. Dĩ nhiên thời đó chưa cửa sổ ở đâu có kính và tiếng mắng con của người đàn bà vọng xuống:
- Xe-xi-ni két-xơ! Hunhođi gheliô! (Nín đi! Hunhođi đến đấy!)[122]
Đứa bé nín im thin thít. Tốp lữ hành của chúng ta vội vàng rảo bước.
Chưa đến nửa đêm, cái vịnh biển dãi ánh trăng sao đã lấp lánh trước mặt họ sau một chỗ ngoặt.
Gã xigan lại dừng bước nghe ngóng rồi nói khe khẽ: - Chúng ta phải đi bằng thuyền, nếu như tìm được thuyền, và đi vòng qua Bảy Tháp, vì cái quán ấy ở bên kia Bảy Tháp.
- Bọn Thổ có hay đến uống rượu ở đấy không? – Gergey hỏi.
- Ở quán ấy có cả bọn Thổ đến uống rượu nữa. Có một cái phòng ở phía trong chỉ toàn bọn Thổ đến uống rượu.
Gã xigan nói rồi chạy dọc bãi cát tìm thuyền, cuối cùng gã tìm thấy một cái thuyền buộc bên một cái cọc.
Trong nháy mắt đó, bóng dáng nhỏ nhắn của một người mặc y phục phụ nữ bỗng từ một phố nhỏ chạy vụt ra như một con dơi. Người đó chạy xuống bãi cát, chỗ gã xigan.
Gã xigan ngạc nhiên nhìn và hỏi: - Mày đấy hở Tsehan?
Đó là cô con gái của lão trùm. Cô ta vừa thở vừa hỏi: - Các đeli đâu rồi?
Gã xigan trỏ về phía bóng tối của dãy nhà, nơi tốp Gergey đang đứng nghe ngóng động tĩnh. Cô gái đến đó nắm lấy tay Êvo và nói:
- Tai họa đang đe dọa các cậu đấy! Một aga mặt quạ với hai chục lính đang lùng theo dấu vết các cậu.
Êvo nhìn Gergey, nàng không hiểu cô gái kia nói gì.
- Lão aga đã đến chỗ bọn tôi. – Cô gái tiếp – Lúc các cậu vừa đi khỏi. Chúng nó khám xét lung tung trong các lều. Chúng đã dùng gươm đánh cha tôi để bắt khai chỗ trốn của các cậu. Chúng nó sục cả vào trong hang.
- Và chúng mày dẫn chúng nó theo vết chúng ta phải không?
Cô gái lắc đầu: - Không. Không vì hai cớ. Một cớ tôi không nói đâu. (Và cô gái liếc nhìn Êvo). Cớ thứ hai là vì Sakơdi đi theo các cậu, chú ấy có thể bị giết.
- Mày thành thật đấy. - Gergey mỉm cười nói - Chúng ta đã gặp chúng nó rồi.
- Chúng nó đang đến đây đấy! Chúng nó đang đuổi theo các cậu đấy. Lại đây mau lên! Chạy đi!

[122] Hunhođi Gianôt (1407 – 56): vị tướng giỏi nhất trong cuộc chiến tranh chống Thổ, năm 1456 đã đánh thắng quân Thổ một trận lớn ở Bengrát. Để kỷ niệm trận đại thắng này (của những chiến sĩ cơ đốc chống bọn dị giáo) giáo hoàng la Mã đã ra lệnh tất cả các nhà thờ Cơ đốc đều phải kéo chuông hồi 12 giờ trưa là lúc trận đánh ngã ngũ.

- Các cậu xuống thuyền đi. - Sakơdi gọi.
- Biển sáng trăng thế này. - Cô gái tỏ ý lo ngại.
- Đành vậy thôi. - Gergey đáp - Ở đây cũng chẳng còn cái thuyền nào khác. Dù chúng nó có thấy ta, cũng phải mất khá nhiều thời giờ chúng nó mới tìm được thuyền.
Trăng soi sáng ngoài mặt biển và bức tường thành cao, khoảng giữa bức tường, bốn vọng lâu soi mói nhìn ra biển giống như bốn gã khổng lồ đội nón vươn bóng đen ngòm trên nền sáng của đêm trăng.
Khi họ đến bên con thuyền, từ trong phố có tiếng lách cách của binh khí vẳng ra.
- Chúng nó đến rồi đấy! – Cô gái xigan hốt hoảng kêu lên.
Đàn nhái nhảy xuống nước cũng không nhanh hơn mấy người lữ hành của chúng ta nhảy xuống thuyền.
- Thuyền chật quá! – Gergey kêu, nhưng tiếng kêu của chàng bị át đi trong tiếng thét vang trên bờ.
Cô gái cũng nhảy xuống thuyền. Mectsei giằng lấy mái chèo trong tay gã xigan và giật một cái đứt tung cả dây néo.
- Các cậu ngồi xuống!
- Anh đẩy thuyền ra đi! – Gergey bảo anh.
- Khoan đã. – Mectsei đáp lại, anh vung mái chèo lên chờ tên Thổ đầu tiên, chạy vượt các đồng đội của nó hàng trăm bước, đang xông về phía họ.
- Mày cứ việc lại đây, đạo sĩ ạ! – Mectset giận dữ quát – Lại đây!
Nhưng Yumusac nhìn thấy cây chèo vung lên thì sợ hãi lùi lại, thanh gươm lấp lánh trong tay hắn hạ xuống.
- Lại đây nào! – Mectsei lại quát lên, và chẳng những anh không đẩy thuyền ra mà còn vác cây chèo xông vào Yumusac.
Tên đạo sĩ thấy Mectsei xông đến liền quay mình chạy trở lui.
- Nhanh lên! – Gergey kêu.
Mectsei bình tĩnh đi xuống thuyền và đẩy một cái tách thuyền ra khỏi bãi.
Trong lúc đó độ mươi tên Thổ cũng đã xuống đến bãi, hò hét inh ỏi nhìn theo con thuyền bập bềnh. Chuyến hàng quả thật quá nặng. Mạn thuyền chỉ còn cách mặt nước chưa đầy một gang tay. Mọi người phải ngồi thật yên cho con thuyền khỏi chòng chành.
Bọn Thổ chạy ngược chạy xuôi trên bờ để tìm thuyền. Mectsei quay sang hỏi gã xigan:
- Về phía nào đây? Gã xigan ngồi xổm ở mui thuyền, răng đánh vào nhau lập cập, phải cố gắng lắm gã mới trả lời được:
- Đi vòng qua thành.
- Bên kia thành là cái gì?
- Chả có gì cả.
- Rừng hay đồng?
- Vườn cây. Bụi lúp túp.
Cô gái xigan kêu lên: - Chúng nó tìm được thuyền rồi.
Quả nhiên một chiếc thuyền nhỏ đã rời bến, chở đầy lính. Sáu tên ngồi trong thuyền, nhưng chúng nó cũng chỉ có hai mái chèo thôi.

- Đất, - Mectsei bỗng nói mặc dù họ vượt quá giữa vịnh biển chưa được bao lăm.
Anh làm việc rất khá. Khoảng cách giữa họ và bọn Thổ không hề giảm bớt. Thuyền bọn Thổ cách họ một khoảng bằng tầm của một người khỏe tay có thể ném một viên sỏi dẹt.
- Bùi nhùi có cháy không? – Gergey hỏi.
- Có, - gã xigan đáp.
- Cứ giữ lấy. Còn anh Mectsei, bây giờ anh hãy chèo chậm lại, và từ từ quay ngang thuyền ra, chỉ cần chú ý sao cho chúng nó đừng đâm vào ta. Nếu chúng lao rất nhanh thì cứ để cho chúng vượt qua bên cạnh.
- Tớ sẽ tránh, cậu đừng lo.
- Khi nào hai bên chỉ còn cách nhau độ mươi bước, gã xigan phải tụt từ mui thuyền xuống nước, cô gái xigan cũng thế. Có lẽ cả em nữa Êvo ạ, nhưng chỉ khi nào anh đã ném lửa đi. Đừng để chúng nó biết nước ở đây chỉ đến thắt lưng. Cứ để cho chúng nó bơi.
Gergey dùng răng thắt chặt thêm múi khăn rồi tiếp:
- Nếu lửa hắt chúng nó ra khỏi thuyền thì anh Mectsei cứ ngồi yên trong thuyền với đôi mái chèo. Tôi và Iontsi, hai đứa chúng tôi nhảy xuống nước và cạo râu những đứa bơi. Nếu chúng nó thật hoảng hốt thì Mochi cố cướp lấy thuyền của chúng và chém những đứa bám vào thuyền.
- Thế còn con? – gã xigan hỏi.
- Ba người nhảy xuống nước phải giữ lấy thuyền của ta cho Mectsei khỏi bị lật.
Chàng lại ghé vào tai Êvo nói nhỏ: - Em tụt xuống mạn thuyền bên kia ấy nhé và nhớ ngụp xuống kẻo thuốc súng bắn vào mặt đấy. Sau đó em giật lấy một mái chèo, hễ thấy tên Thổ nào vào gần em thì quật. Dù sao mái chèo vẫn dài hơn gươm.
Bọn Thổ thấy khoảng cách giữa hai thuyền đã ngắn lại dần thì đắc thắng hò reo, chứng tỏ chúng tin chắc vào thắng lợi. Khi hai bên chỉ còn cách nhau độ ba chục bước, Mectsei thò mái chèo xuống nước rồi bảo:
- Nước đến ngang thắt lưng.
- Thế thì dừng lại. – Gergey đáp và đứng dậy trên sạp thuyền bảo gã xigan:
- Đưa bùi nhùi đây.
Chàng lại gọi sang phía bọn Thổ: - Chúng mày muốn gì?
- Mày khắc biết ngay thôi! – Bọn chúng trả lời kèm theo một chuỗi cười như sói hú.
Gergey đưa bùi nhùi và gói thuốc nổ cho Êvo rồi cầm miếng ván bắc ngang trên thuyền lên.
Bọn Thổ gươm lăm lăm trong tay, mồm ngậm chủy[123] . Hai mái chèo của chúng khua nước oàm oạp mạnh mẽ.
Chúng đã tới gần. Gergey ném miếng ván về phía trước mũi thuyền của chúng làm nước bắn tung tóe.

[123] Loại gươm nhọn, thân tròn, chỉ dùng để đâm và phóng chứ không chém được.

Tên Thổ đang ngồi quay lưng lại chèo thuyền thấy nước bắn vào cổ liền ngừng chèo quay lại nhìn. Con thuyền tự nó trôi lại gần hơn nữa. Khi thuyền của chúng đã đến gần không đầy mười lăm bước nữa, Gergey châm bùi nhùi vào gói thuốc nổ. Thuốc nổ cháy lên xèo xèo. Gergey chờ một tí, rồi với một động tác chính xác, chàng ném vào thuyền bọn Thổ. Bọn Thổ thấy con rồng lửa bay đến thì tránh dạt cả ra. Con thuyền của chúng bỗng hóa thành một cái giếng phun lửa, nổ to một tiếng, rồi một cột lửa cao độ ba sải tay bốc lên giữa bọn chúng. Con thuyền lật sấp. Sáu tên Thổ nhảy ra sáu hướng, rơi tõm xuống vịnh biển.
- Đánh đi! – Gergey thét lên.
Nhưng ánh lửa lóe lên đã làm họ quáng mắt, chả ai thấy gì hết. Một lát sau Gergey mới nhìn thấy tên Thổ đầu tiên, hắn bám vào con thuyền của họ và lôi mạnh Gergey ra khỏi thuyền. Gergey bổ cho hắn một nhát gươm. Chàng cảm thấy thanh gươm chạm vào vật rắn.
- Đánh đi! – Chàng lại thét.
Nhưng các bạn của chàng cũng chỉ làm việc một cách quờ quạng. Khi nhãn lực đã hồi phục, họ trông thấy Mectsei đang vật lộn dữ dội dưới nước với một tên Thổ vạm vỡ, Gergey lại vung gươm chém tên Thổ ấy. Nhát gươm trúng đầu. Tên Thổ liền quay lại đấm vào vai Gergey một cái mạnh đến nỗi chàng suýt ngã. Nhưng Mectsei đã ôm lấy tên Thổ, từ phía sau anh xiết lấy cổ nó và nhận chìm xuống nước. Anh cứ giữ như thế cho đến khi nó thôi không còn sủi bong bóng nữa.

Một buổi chiều tháng năm, ba chàng thanh niên Ý mặc quần áo nhung và hai cô gái ý vận váy ngắn đến trước cổng thành Bảy Tháp. Một thanh niên và một cô gái cầm đàn kôbô. Cô gái kia ôm một cái trống cơm dưới nách. Tên lính gác đang đứng gật gà gật gù trong bóng mát, nếu thỉnh thoảng không có bọn lính đi qua đi lại dưới cổng thì có lẽ hắn đã vừa đứng vừa thiu thiu ngủ.
Trông thấy người lạ, hắn chĩa giáo về phía họ vào hỏi: - Chúng bay muốn gì?
- Chúng tôi là ca công người Ý. – Một người trả lời hắn – Chúng tôi có chuyện muốn thưa với quan phòng thành.
- Không được.
- Chúng tôi có chuyện cần lắm.
- Không được.
- Tại sao lại không được?
- Ngài đã dặn tao không được cho người lạ vào. Ngài đang bận nhiều việc. Ngài đang sửa soạn hành lý.
Bên tường thành có bốn năm tên lính vừa đứng vừa ngồi xổm trong bóng mát. Một mụ già xigan đang gieo quẻ bói cho chúng bằng cách lắc những hạt đậu ngũ sắc trên một cái sàng.
Cô gái Ý nhỏ nhất bèn mạnh dạn đi lại chỗ đó và nói với mụ xigan:
- Thím ơi, ông lính gác không muốn cho chúng tôi vào. Thím làm ơn nhờ một người vào báo giúp với bêi Veli rằng chúng tôi mang quà đến biếu ngài.
Mụ xigan đang gieo một quẻ hay lắm thì phải, mụ chia chỗ hạt đậu ra làm năm cụm rồi nói với tên lính:
- Bóng dáng vận hạnh của thầy đã hiện rõ rồi đấy, nhưng tôi sẽ không nói cho thầy biết đâu nếu thầy không vào báo cho ngài bêi hay rằng có mấy người Ý mang quà đến biếu ngài.

Tên lính đang xem bói đã đỏ mặt lên vì tò mò. Hắn gãi vào cổ một cái rồi đứng dậy vội vã đi vào. Chưa đầy mười phút sau hắn đã trở ra vẫy tay gọi mấy người Ý.
- Đi theo ta.
Hắn đi trước dẫn họ qua mấy dãy hành lang, qua một cái vườn bên cạnh nhà xay rồi lại qua một cái vườn nữa đầy những luống rau xà lách rất to.
Tên lính nhổ một búp xà lách, nhấm nháp từng lá một. Hắn mời cả hai cô gái. Cô gái xigan nhận một lá và đưa mời cô kia.
- Cám ơn Tsehan, tôi không ăn.
- Ăn đi! Ngon đấy.
- Tôi biết là ngon nhưng chúng tôi không quen ăn thế này.
- Vậy thì ăn thế nào? Ăn với muối à?
- Với muối, nhưng chủ yếu là với thịt gà rán.
Một thanh niên Ý luôn luôn phải phiên dịch cho hai cô gái, nhưng vì họ cứ nói chuyện luôn miệng mà người phiên dịch đôi lúc lại quay nhìn chỗ khác nên cô gái chốc chốc lại nhắc:
- Anh Gergey, Tsehan nói gì thế?
Cái vườn họ đang đi qua nằm giữa hai bức tường cao. Đây là một cái thành hai lớp. Hai cái tháp ở giữa nối liền nhau bằng một bức tường riêng.
- Mấy cái tháp cũng đều hai lớp tường thế cả. – Cô gái xigan nói với Gergey – Có lần một tên lính đã nói chuyện ở đằng quán trọ là mấy cái tháp này chứa đầy vàng bạc. Một lần đến quét dọn ở đấy nó đã nhìn qua lỗ khóa.
Iontsi buồn bã nói: - Vì thế nên mới đến ngần ấy lính canh giữ.
Chàng trai này rất bồn chồn, lúc thì đỏ mặt tía tai, lúc lại tái xanh và cứ nhìn ngó, nghe ngóng khắp tứ phía. Họ đến chỗ nhà ở của tên bêi. Dọc tường thành phía trong không còn nhà nào khác, chỉ có rất nhiều đại bác cỡ lớn, đặt cách nhau cứ năm mươi bước một khẩu. Cạnh các khẩu súng đạn gỉ sắp thành từng đống hình chóp.
Sân nhà tên bêi đầy những hòm xiểng và các bộ phận của một cái trướng bằng vải đỏ. Binh khí, đồ dùng dã chiến và các thứ thảm nằm la liệt trên lối đi rải sỏi và trên các luống hoa được chăm sóc cẩn thận. Kẻ rời khỏi nơi đây chắc chắn sẽ không gặp mặt kẻ đến thay hắn. Mươi – Mười lăm tên lính đang xếp đồ đạc vào các hòm xiểng. Tên bêi đứng giữa đám lính và cũng đang ăn xà lách sống, không có thịt gà rán. Hắn gọi mấy người Ý sang bên góc tường vọng lâu rồi ngồi lên bánh xe một khẩu đại bác nòng chĩa ra ngoài và tiếp tục nhấm xà lách.

- Nào, các ngươi muốn gì? – Hắn vui vẻ hỏi.
Gergery bước lên, bỏ mũ ra cầm ở tay, nói bằng tiếng Thổ.
- Bẩm ngài, chúng con là những người ca công người Ý. Đêm qua chúng con đánh cá dưới chân thành, vì ngài cũng biết chúng con là dân nghèo nên đêm đêm phải đánh cá thêm. Nhưng đêm qua chúng con không chỉ đánh được cá. Khi kéo lưới lên, chúng con thấy có một cái gì lấp lánh ở trong lưới. Chúng con nhìn xem thì hóa ra là một cái đĩa bằng vàng tuyệt đẹp.
- Chà, lạ nhỉ!
- Quả vậy, thưa ngài. Mời ngài xem, nó đây, đã bao giờ ngài thấy một cái đĩa đẹp hơn thế này chăng?
Chàng thò tay vào ngực lấy ra một cái đĩa nhỏ bằng vàng có chạm nổi hình các thần thánh Hy Lạp ở giữa.
- Trời! – Tên bêi thốt lên, mắt đờ đẫn trước cái đĩa đẹp.
- Chúng con cũng chưa bao giờ thấy một cái gì đẹp đến thế. Chúng con đã bàn nhau nên làm gì với nó bây giờ. Nếu đem bán, người ta sẽ đổ tội cho chúng con ăn cắp và trời có biết chúng con sẽ gặp những tai vạ gì. Nếu không bán thì cái đĩa có nghĩa lý gì đối với kẻ chẳng có gì để bày lên đĩa?
Tên bêi lật đi lật lại cái đĩa, nhấc nhấc thử rồi nói: - Tại sao các ngươi lại mang đến cho chính ta?
- Thưa quan lớn, chính đó là điều con đang muốn thưa với ngài. Lúc chúng con đang bàn nhau như thế thì chúng con sực nhớ có một vị ân nhân của chúng con đang bị giam ở thành Bảy Tháp này, một vị tướng Hung. Hồi nhỏ con và em trai của con đã từng là nô lệ của ông ấy.
- Ông ta đã đối xử tốt với các ngươi à?
- Ông ta đã cho chúng con học hành và thương như con để. Vì vậy chúng con mới nghĩ đến chuyện xin ngài cho phép chúng con vào hát cho ông ấy nghe một bữa.
- Ra vì thế mà các ngươi mang cái đĩa đến cho ta ư?
- Vâng ạ.
- Các ngươi hát hay lắm à? Vậy thử hát cho ta nghe một bài xem nào. Năm người Ý liền đứng thành vòng, hai người dạo đàn kôbô và họ đồng thanh hát:

Mama
Mama
Ora, muoio
Ora, muoio!
Desio tal cosa.
Cheall orto ci sta [124]

Tiếng hát của hai cô gái như tiếng hai cây vĩ cầm, giọng của Gergey và Iontsi như hai ống sáo, còn giọng của Mectsei như tiếng phong cầm.

[124] Tiếng Ý trong nguyên văn “Mẹ ơi, mẹ ơi, con chết mất thôi, con chết mất thôi. Con muốn si mọc trong vườn”. (Chú thích của Anatôli Gibasơ, bản tiếng Nga do Nhà xuất bản Lao động Mátxcơva xuất bản năm 1956.

Tên bêi ngừng cả việc nhai xà lách, cả việc ngắm cái đĩa, dường như người ta có thể thấy tai hắn dỏng lên thật sự.
- Các ngươi là tiên đồng hay quỷ sứ thế? – Hắn kinh ngạc kêu lên.
Thay cho câu trả lời, tốp ca công lại bắt sang một bài hát mới. Cô gái xigan xoay người tiến ra giữa vòng và vừa gõ trống vừa múa trước mặt tên bêi.
- Ta có thể xem các ngươi múa hát ba ngày ba đêm liền cũng được. Nhưng sáng mai ta đã phải khởi hành sang Hung rồi. Các ngươi hãy nhập bọn với ta, ngay bây giờ cũng được hoặc dọc đường cũng được. Ta sẽ hậu đãi các ngươi, tiền công ta cũng sẽ trả. Các ngươi không bao giờ phải lo nghĩ gì nữa.
Năm người Ý đưa mắt hỏi nhau, Gergey nói: - Thưa quan lớn, về việc đó chúng con phải bàn bạc đã. Nhưng trước hết, nếu quan cho phép điều chúng con đã yêu cầu...
- Ta vui lòng cho phép các ngươi, nhưng các ngươi muốn vào thăm ai? - Dạ, đến chỗ tướng công Tơrơc Balin.
Tên bêi hơi bực mình xòe bàn tay ra: - Đến chỗ Tơrơc à? Gay đấy. Ông ta đang phải đeo một tạ.
- Đeo một tạ gì ạ?
- Chả là ông ta đã đối xử thô bạo với đại giáo trưởng.
Mặc dù vậy tên bêi vẫn thực hiện lời thỉnh cầu của tốp ca công Ý. Hắn giao họ cho một tên lính và ra lệnh cho tên lính phải dẫn Balin ra sân dù ông ta muốn hay không cũng mặc – vì có mấy người Ý muốn hát cho ông ta nghe. Cửa thành trong cũng đã mở. Sân thành này chẳng lớn gì hơn quảng trường Ejêbet ở Pets. Hai người bạn cờ lúc đó cũng đã ngồi dưới cây tiêu huyền. Môrê cũng ngồi ở đó xem đánh cờ: cả Moilát cũng có mặt ở đó và cứ nói chõ vào các nước cờ làm ông hoàng Ba Tư rất bực.
Cái xiềng một tạ vừa đúng lúc thay chủ. Tên lính giữ năm người Ý lại bên cổng để chờ người ta dẫn tướng công Balin từ trong chuồng sắt ra. Hai tên lính phải nâng xiềng lên ông mới đi được. Chúng nó đã đặt một cái ghế ra sân và dẫn ông đến ngồi xuống đấy. Chúng nó vẫn còn tử tế để ông ngồi vào chỗ bóng râm. Ở đó ông có thể tha hồ ngồi. Mà không ngồi thì ông cũng chẳng nhúc nhích đi đâu được với cái xiềng to bằng bắp cày ấy.
Ông ngồi xuống ghế mà chẳng hiểu vì sao chúng nó lại bắt ông ra ngồi ở đấy. Ông mặc áo sợi lanh mùa hè. Trên đầu không có mũ, chỉ có mớ tóc dài lòa xòa như bờm đã bạc trắng. Hai tay ông bị xiềng kéo xuống hai bên ghế. Mỗi cái vòng xiềng như thế nặng năm chục bảng. Những cánh tay già yếu của ông không còn đủ sức để nâng chúng lên nữa. Mặt ông tái nhợt, đau khổ.
- Vào được đấy. – Tên lính bảo năm ca công. Họ từ cổng tiến vào rồi dừng lại thành một hàng trước mặt tướng công Balin, cách chưa đầy năm bước.

Những người đang đánh cờ cũng bỏ cuộc. Cái gì thế nhỉ? Thế này thì ra là một cuộc vui thú vị quá: ca công Ý trong thành Bảy Tháp! Họ đến đứng sau lưng Tơrơc Balin chờ nghe hát và đặc biệt chờ xem điệu nhảy của hai cô gái.
- Cô trẻ hơn không phải dân Ý. – Ông hoàng Ba Tư nhận xét.
- Giữa trăm người cũng nhận ra được là dân xigan. – Moilát đáp.
- Nhưng mấy người kia thì đúng là dân Ý.
Tình cờ cả mấy người đều rám nắng: Mectsei vạm vợ nhất, Gergey cao nhất, Iontsi có đôi mắt đen nhất, Êvo đã xoa dầu hồ đào để làm nước da nậu lại, tóc của cô cũng lấp dưới cái mũ đỏ kiểu Phơrighia[125] như tóc của những người khác.
Năm người Ý cứ đứng ngẩn ra ở đấy. - Nào, hát đi chứ. – Tên lính bảo họ.
Nhưng họ cứ đứng sững ra nhìn, mặt tái cả đi. Nước mắt từ từ lăn trên gò má anh chàng Ý trẻ nhất, và cả trên má một người khác nữa.
- Hát đi chứ, cái bọn hề chó đẻ này! – Tên lính Thổ mắng họ.
Anh chàng trẻ nhất bèn ngập ngừng bước lên, phục xuống trước mặt người tù mang nặng cùm xích và ôm lấy chân ông.
- Cha ơi! Cha yêu quý của con!
Đằng sau nhà thương Acmêni, cách thành Bảy Tháp độ một tầm tên bắn, có một quán rượu nhỏ đứng lẻ loi một mình. Trước kia hình như đó là một biệt thự, một ngôi nhà nghỉ mát bằng đá hoa từ cái thời mà thành phố Côngxtăngtinốp còn được gọi là Bizăngxơ. Nhưng than ôi, thời gian và những trận động đất đã làm sụt lở những viên đá hoa, làm gãy gục những cột lan can ở hàng hiên, những bông hoa đá trên cửa sổ, xô lệch những bậc thềm và trồng những cây leo vào kẽ hở của các cột lớn. Cái biệt thự nghỉ mát đã trở thành một quán rượu tồi tàn. Tất cả mọi loại người đều đến đó, và lão chủ quán có tên là Minxiađét còn hành thêm một nghề phụ nữa là nghề oa trữ.
Gã xigan đã dẫn các thanh niên của chúng ta đến đó. Minxiađét dành chỗ trọ, bán quần áo Ý và cái đĩa vàng cho họ, dĩ nhiên là với giá cắt cổ. Màn kịch trong thành Bảy Tháp không thành công theo đúng ý định, suýt nữa đã đưa họ vào vòng tai họa. Tên lính lập tức bẩm ngay với tên bêi rằng những người Ý hình như là họ hàng thân thuộc gì đó vì họ khóc nức nở bên cạnh người tù. Nhưng lúc đó tên bêi đã chẳng quan tâm gì lắm đến Bảy Tháp nữa. Thuộc quốc Hungari đang choán hết mọi ý nghĩ trong đầu óc hắn. Ở Bảy Tháp hắn cũng chỉ là một tên tù. Hắn phải sống ru rú giữa mấy bức tường thành và hằng năm chỉ được bước ra ngoài một bận để cầu kinh ở đền thờ Ala Xôphia.
- Đồ ngu như lừa! – Hắn mắng tên lính – Mấy tên Ý này trước kia là nô lệ của ông ấy, còn bây giờ là nô lệ của ta.
Hắn đang định xếp cái nghiên mực vào hòm. Hắn rút bên cạnh nghiên mực ra một cái bút sậy, chấm vào mớ bông tẩm mực rồi viết mấy dòng lên một mảnh giấy bằng bàn tay, viết xong hắn đưa cho tên lính đang đứng ngơ ngác và bảo:
- Đây, đưa cái này cho những người Ý và dẫn họ ra cổng. Không được động đến họ đấy, nghe không?

[125] Kiểu mũ của một dân tộc ngày xưa ở vùng Tiểu Á, có chóp mềm rú ra phía sau gáy. Trong cuộc cách mạng 1789-94 ở Pháp, kiểu mũ này đã trở thành một tượng trưng của phái Giacôbanh, nên còn được gọi là kiểu mũ Giacôbanh.

Khi tên lính ấn vào tay chàng, Gergey lập tức đọc ngay mấy dòng chữ đó. Đó là mấy dòng chữ Thổ có nghĩa như sau:

“Năm ca công người Ý này thuộc quân lữ của ta. Ta cho họ tờ chứng chỉ này để đừng ai động chạm đến họ khi vắng mặt ta”.

Bêi VELI.

Gergey mừng rỡ cất mảnh giấy đi. Chàng nhìn vào mặt tên lính. Chàng đã trông thấy cái mặt cú vọ này ở đâu nhỉ. Ở đâu ấy nhỉ? À, đúng là thầy quyền đã uống rượu ở đằng quán lão Hy Lạp tối hôm trước, giữa đám thủy thủ và đám người làm công nhật. Cứ trông cái mũi đỏ của hắn cũng đủ biết nếu một ngày kia đến trước Môhamét thể nào hắn cũng bị gạt sang dãy ghế của những kẻ có tội.
- Thầy cũng đi theo ông bêi chứ? – Gergey hỏi khi họ đi qua cổng và giúi vào tay hắn một đồng năm talê bạc.
Được đồng talê, tên lính vui vẻ hẳn lên đáp: - Không. Ngài bêi chỉ đem thợ đào hầm lò và lính tình nguyện đi theo mà thôi. Từ ngày mai chủ tướng của ta sẽ là bêi Izơmain.
- Nhưng ông ta đã ở đây đâu?
- Chưa, ông ta đang ở trong cái nhà có giàn nho dại kia kìa.
Tên lính nói và chỉ về phía một cái nhà có nho dại leo đầy trên mái, đó là một cái nhà xây dựa lưng vào tường thành cổ Bizăngxơ. Có lẽ nó được xây nên bằng đá của chính cái tường thành cổ ấy cũng nên.
Buổi tối, tên lính mặt cú đã đem đồng talê đi uống ở đằng lão Hy Lạp.
Mấy thanh niên của chúng ta ăn tối trong một căn phòng nhỏ xinh xắn. Họ ăn cháo đặc với thịt cừu, vừa ăn họ vừa bàn đến chuyện trở về cùng tên bêi hay đi một mình. Rõ ràng là nguy hiểm đang bám sát gót họ và còn rõ ràng hơn nữa là họ không thể nào giải thoát được cho tướng công Balin được.
- Ta nên về theo tên bêi, đó là điều thông minh nhất mà chúng ta có thể làm được.– Gergey có ý kiến. Mectsei càu nhàu:
- Tớ không hát cho hắn nghe nữa đâu. Có lưỡi tầm sét ầm ì của nhà trời hát cho nó nghe thì có.
- Thế thì anh cứ giả vờ khản cổ vậy. Sao ta lại không hát cho hắn nghe nhỉ? Tục ngữ đã chẳng có câu: “Ngồi xe ai hát bài người ấy” đó sao?
- Nếu ở nhà người ta biết chúng mình đi giải trí cho bọn Thổ...
- Sao lại không nhỉ? Ở đây ta hát cho chúng nó nghe, về nhà ta sẽ bắt chúng nó nhảy nhót.
Iontsi không bắt chuyện. Cậu ngồi thừ người suy nghĩ, nước mắt cứ ứa ra. Gergey đặt tay lên vai cậu và bảo:
- Đừng khóc nữa, Iontsi ạ. Cái cùm to ấy có phải là vĩnh viễn đâu. Có thể đến mai chúng nó sẽ tháo ra cũng nên.
- Tôi chưa nói được chuyện gì với cha tôi cả, chỉ trả lời được mỗi câu hỏi của người về Pherikô. Tôi bảo rằng nó ở nhà để nhỡ tôi có chết dọc đường thì vẫn còn lại với mẹ tôi một đứa.
Tất cả đều im lặng, thông cảm nhìn cậu.

Gergey bị nhựa dính mép cứ méo mồm từ bên này qua bên nọ. Chàng đã thay đổi hẳn đi khiến Mectsei cứ bò ra mà cười.
Lão Hy Lạp đã mang cả tuyban, gươm cong kiểu Thổ và áo khoác đến nữa.
- Allaha emanet olun[127] . – Gergey vừa cúi chào vừa nói đùa.
- Tất cả đều muốn đưa chàng đi nhưng chàng chỉ cho Iontsi và Mectsei đi theo. Dọc đường Iontsi đưa vàng cho chàng. Gergey suy nghĩ một tí rồi bảo cả Iontsi quay về, chỉ còn Mectsei cùng đi với chàng.
- Anh cũng đi theo sau xa thôi, để chúng nó khỏi nghi ngờ chúng ta cùng một bọn. – Chàng bảo Mectsei.
Chưa đầy nửa giờ sau chàng đã đến gõ vào cái kẻng bằng đồng trước cửa nhà tên bêi.
Mặt của tên lính già hiện ra trong cái lỗ khoét trên cánh cổng.
- Mi muốn gì?
- Mời ngài bêi ra ngay Bảy Tháp. Có biến!
Tên lính già biến mất. Gergey cũng quay trở lại. Chàng biết thế nào tên lính già cũng sẽ quay ra và sẽ không còn gặp ai ở cổng nữa để chuyển đạt những câu hỏi của tên bêi. Hắn sẽ buộc phải quay vào bẩm với tên bêi là người lính lúc nãy đã biến mất. Tên bêi sẽ băng khoăn, càu nhàu nhưng rồi cuối cùng cũng phải chui ra để đi vào Bảy Tháp.
Gergey dạo bước về phía Bảy Tháp và dừng lại trước cổng Đrinapôi – người ta gọi cổng phia bắc của thành Bảy Tháp như vậy.
Cổng thành đã đóng. Tên lính gác ngồi ngủ gật trên hòn đá bên cổng. Trên đầu hắn, cây đèn dầu cũ kỹ đang cháy trên thanh sắt cắm vào tường. Bốn bề im ắng như tờ.
Mectsei đi cách Gergey ba bốn chục bước và khi thấy Gergey đứng lại anh cũng đứng lại. Có lẽ Gergey đứng trong vầng sáng của ngọn đèn là cốt để cho anh trông thấy. Những phút trôi qua chậm chạp làm sao. Gergey thầm chửi giờ khắc Thổ Nhĩ Kỳ nặng nề, chậm rãi.
- Đến lúc tên bêi ấy bò được ra thì ta bạc mất cả đầu.
Ôi, chàng tráng sĩ đáng thương, ngôi sao đẹp đẽ trên nền trời Hung vinh quang, anh sẽ không bao giờ bạc tóc! Chẳng biết anh sẽ nhìn vào tương lai với bộ mặt như thế nào nếu giờ đây có một bàn tay thiên thần bỗng vén lộ thiên cơ để anh nhìn thấy chính mình đeo xiềng xích cũng tại ngay chỗ này, để anh nhìn thấy tên đao phủ Thổ Nhĩ Kỳ đang thắt dây thòng lọng cho anh trên giá cây đèn gỉ nọ!...
Có tiếng kẹt cửa vang lên trong cái yên lặng của con đường.
Gergey rùng mình, chàng vội bước nhanh về hướng tiếng động.
Tên bêi đang đi đến. Hắn đi một mình, người quấn trong chiếc áo choàng, đầu đội một cái tuyban trắng và cao. Gergey dừng lại một phút, nghe ngóng xem có ai đi với tên bêi không.
Không có ai cả.

[127] Câu chào Thổ trong nguyên văn: “Cầu trời phù hộ cho ngài”

Lúc đó chàng mới bước vội tới trước mặt tên bêi, chào đúng theo kiểu lính Thổ và nói.
- Bẩm quan lớn, không phải bêi Veli cho gọi ngài đâu. Tôi đã lừa ngài ra vì một việc rất quan trọng.
Tên bêi vội lùi lại nắm lấy chuôi gươm. - Mi là ai?
Gergey rút gươm ra và đưa đằng chuôi cho tên bêi.
- Ngài cầm lấy nếu ngài thấy nghi ngại.
Tên bêi đẩy gươm vào vỏ. Gergey cũng tra gươm vào vỏ và nói:
- Tôi mang đến nhiều chuyện tốt lành hơn là ngài tưởng.
Chàng nhấc túi tiền từ trong áo choàng ra và lắc cho vàng kêu rủng rẻng: - Để mở đầu, xin ngài hãy nhận lấy.
Tên bêi cầm lấy cái túi nặng nhưng rồi đưa trả lại. - Trước hết ta cần biết mi là ai, muốn gì?
Nói đoạn hắn ngồi xuống một cái ghế đá trong bóng tối ngôi nhà và chăm chú quan sát nét mặt Gergey. Gergey cũng ngồi xuống ghế, khoanh tay lại, thỉnh thoảng lại gãi bộ râu giả làm chàng ngứa ngáy và thận trọng lựa lời nói khe khẽ :
- Tên tôi là Trăm nghìn vàng. Tôi nghĩ đó là một cái tên khá kêu.
Tên bêi cười mỉm : - Nhưng không phải là tên giả đấy chứ ?
- Ngài có thể thử ngay thôi. Còn tên ngài là Anh kiết xác, mặc dù chắc chắn ngài là một dũng sĩ hơn người. Ai cũng biết ngài đã từng đến nước Hung trong chiến dịch đại thắng vừa qua.
- Ta thấy mi đã biết rõ ta.
- Quả vậy, tôi sẽ nói ngắn thôi: từ sáng ngày mai ngài sẽ là quan phòng thành ở Bảy Tháp, ngài cũng sẽ là tù nhân, chỉ có cái là tù nhân được trả lương mà thôi. Mỗi năm ngài được ra phố một lần. Nếu Ala phù hộ cho ngài được trường thọ thì trong đời mình ngài cũng chỉ còn được trông thấy Côngxtăngtinốp vài ba chục lần nữa là cùng.
- Nói tiếp đi.
- Ngài có muốn chọn một cuộc đời tự do hơn và giàu sang hơn hay không là tùy thuộc ở ngài.
- Ta nghe đây. - Trong Bảy Tháp có một tù binh, một nhà quý tộc Hùng giàu sụ : Tơrơc Balin.
- Mi muốn giải thoát cho ông ấy ?
- Chính ngài nói ra đấy nhé. Nhưng tôi cũng phải thừa nhận là tôi muốn như thế.
- Ta nghe đây.
- Ngài có mấy tên lính theo hầu, ít ra cũng là những gia nhân tin cẩn. Giả dụ tối mai ngài đem tướng công Balin ra khỏi thành, làm như Xuntan có lệnh vời vào cung thì sao nhỉ ?
- Sau khi mặt trời lặn, ngay viên tướng phòng thành cũng không được ra ngoài.
- Có lệnh của Xuntan thì vẫn cứ ra được. Nhưng đã thế thì đưa ông ta ra ban ngày vậy, cùng với ngài và hai tên lính nữa. Phố xá quanh đây đã vắng người, ngài sẽ cho hai tên lính trở lại, rồi ngài cùng đi với tướng công Balin. Nhưng đáng lẽ vào hoàng cung thì ngài lại dẫn người tù đó xuống một cái thuyền. Một cái thuyền đậu bên bờ có cắm cờ màu vàng da cam. Bất kể là thuyền chở lúa mì hay chỉ là thuyền con. Dọc bờ quanh đây cũng chẳng có nhiều thuyền đậu lắm đâu. Tôi nghĩ các ngài có thể thay quần áo khác rồi rẽ xuống thuyền.
- Chỉ ngắn gọn thế thôi à ?
- Không hẳn. Ở trên thuyền, ngay lúc khởi hành, ba trăm đồng vàng sẽ được trao vào tay ngài, theo tiếng Thổ thì đó là ba nghìn gurút hoặc ba nghìn piátte. Sau đó chúng ta sẽ đến Tekiađát bằng đường thủy hoặc đường bộ. Ở đó một người của chúng tôi sẽ chờ ngài với ngựa tốt và năm trăm đồng vàng nữa. Thế là lại năm nghìn gurút. Chúng ta sẽ đi xuống Aten, rồi từ đó đi sang Ý. Bước lên bờ nước Ý, năm trăm đồng vàng nữa lại rơi vào tay ngài.

- Một nghìn ba.
- Cho tới đó. Tôi thiết tưởng như vậy cũng đã bằng mười năm lương bổng của ngài rồi. Nhưng xin ngài hãy suy nghĩ thêm: con người làm chủ tướng ba thành Đebrexen, Xiget và Voiđohunhot, ngoài ra còn là chúa của một cơ nghiệp vương giả, gần khắp cả vùng hữu ngạn sông Đuno, người đó có thể dễ dàng trả nốt cho ngài chỗ chín mươi chín đồng vàng còn lại, dù có phải sẻ bớt một nửa gia sản đi chăng nữa.
- Nhưng nhỡ ta không nhận được ngay cả cái nghìn đầu tiên thì sao?
- Ngay bây giờ tôi cũng có thể trao cho ngài nếu ngài muốn. Tên bêi đăm chiêu suy nghĩ.
Gergey nhún vai:
- Nếu ngài thấy chúng tôi định lừa ngài – mặc dù ngài chưa bao giờ gặp một người Hung lừa dối – thì lúc đó ngài vẫn còn đủ thì giờ để đổ tội cho Tơrơc Balin đã vượt ngục và một mình ngài đã đuổi theo bắt lại được. Dù sao người ta cũng sẽ tin ngài vì ngài đã giải ông ta về. Tên bêi suy nghĩ rồi nói:
- Được rồi. Ngày mai, trước khi mặt trời lặn một giờ, cái thuyền cắm cờ vàng đó phải đến đậu cách thành Bảy Tháp một tầm tên bắn. Còn ngươi phải đứng chờ ở trên bờ. Ta làm sao mà nhận ra ngươi được?
- Nếu ngài không nhận được mặt tôi, mặc dù trăng sáng đấy chứ, thì tôi sẽ đội khăn tuyban cũng màu vàng, màu vàng lưu huỳnh, ngài sẽ có thể nhận ra được.
- Vậy một giờ trước khi mặt trời lặn.
- Đúng mười một giờ.
Gergey đáp, vì theo giờ Thổ thì lúc mặt trời lặn là mười hai giờ.
Khi Gergey cùng Mectsei trở về thì đã nửa đêm. Vừa bước vào quán chàng hỏi ngay:
- Tên Thổ mặt cú còn ở đây đấy chứ?
- Hắn đang ngủ. – Minxiađet trả lời.
- Lão có thể làm cho hắn ngủ đến mười một giờ ngày mai được không?
- Được.
Lão chủ quán trả lời rồi đi hòa một thứ bột gì đó vào cốc. Bột đó hòa tan như muối. Lão lay tên Thổ dậy: - Này Boiguc! Cũng phải nghĩ đến nhà đến cửa nữa chứ!
Tên Thổ ngửng đầu lên, ngơ ngác nhìn với đôi mắt đục ngầu và ngáp.
- Nào, uống cốc nước này đi rồi mà xéo về nhà.
Tên Thổ cũng chẳng nhìn vào cốc nữa, hắn chỉ giơ tay ra đón lấy rồi nốc một hơi cạn. Đoạn hắn trở mình định đứng dậy, nhưng lại ngã xuống.
Gergey giúi năm đồng tiền vàng vào tay lão chủ quán.
- Cậu có thể yên chí. – Minxiađet nói – Tên này không nhúc nhích ra khỏi giường được đâu, hắn có thể ngủ đến tối mai.
Việc thuê thuyền rất dễ dàng. Họ chọn một chiếc thuyền bốn chèo của người Hy Lạp đậu trong vịnh Sừng Vàng và hỏi thuê đến Tekiađát, nơi cách Côngxtăngtinôp một ngày đường. Họ trao cho chủ thuyền một lá cờ màu da cam và hai đồng tiền vàng đặt cọc. Buổi chiều còn sớm, chiếc thuyền đã đến đậu ở chỗ Gergey dặn. Hai giờ trước khi mặt trời lặn chủ thuyền đã cắm cờ lên.
Sau đó Gergey vội vã trở về quán. Họ đánh thức tên lính Thổ vẫn còn ngủ li bì dậy và báo với hắn rằng ngài bêi triệu hắn đến chỗ con thuyền cắm lá cờ vàng, hắn phải đến đợi ở trên bờ.
Đầu tên lính vẫn còn nặng chình chịch, Sakơdi phải dẫn hắn đi. Tên lính hiền lành đội tuyban màu vàng bước đi loạng choạng. Hắn chẳng còn biết trời sáng hay chiều nữa. Hắn chỉ nhớ mang máng là quan bêi sai hắn đến bờ vịnh, chỗ một cái thuyền nào đó.

Bọn Gergey tản ra, đi lần theo sau tên lính, họ đi cách nhau từng quãng xa. Nếu tên bêi nhận lời thì khi hắn bước lên thuyền họ cũng có thể đến kịp. Nếu hắn không dám hoặc không thể hành động như vậy thì cứ để xem hắn với tên đồng hương đội tuyban màu vàng kia làm thế nào mà hiểu nhau.
Câu hỏi đầu tiên là tên bêi có dẫn Tơrơc Balin đi theo hay không. Họ giao cho Tsehan theo dõi việc đó. Họ không cho cô ta biết chuyện Tơrơc Balin đi trốn mà chỉ nói là ông được dẫn tới chỗ Xuntan và họ muốn được trông thấy ông một lần nữa. Dấu hiệu là nếu cô ta trông thấy tên bêi, hai tên lính và Balin, cô ta sẽ với tay lên bụi nho dại ở góc phố làm bộ như muốn hái một cái lá, Mectsei đứng cách khoảng một nghìn bước sẽ có thể trông thấy và vẫy tay cho các bạn biết. Những người khác lại đi cách bờ khoảng một nghìn bước, Gergey cải trang thành đạo sĩ, Êvo thành cô gái xigan, Iontsi làm một tay lái buôn Ba Tư, Mochi đóng một người bán bánh, Mectsei thủ vai anh hàng cá.
Êvo ngồi xổm bên cạnh Mochi và ăn bánh.
Đến đúng giờ đã định, Mectsei đội thùng gỗ đựng cá lên đầu và đi về phía bờ vịnh. Đã có dấu hiệu.
Iontsi tái mặt, những giọt lệ mừng vui tràn khóe mắt cậu. Còn mặt Gergey lại đỏ ửng lên. Họ bèn đi về phía bờ, mỗi người cách nhau khoảng hai trăm bước.
Con thuyền đậu dưới bến. Gió vui vẻ cuốn lá cờ màu da cam bay phần phật. Gã chủ thuyền, một người Hy Lạp còn trẻ, buôn hành, đang ngồi đếm tiền bán hàng ngày hôm đó ở chỗ bánh lái. Trên bờ là tên lính Thổ mặt cú đội tuyban vàng, đứng đực như phỗng. Sakơdi ngồi sau lưng hắn đang rửa chân trong làn nước biển xanh lam.
- Họ đến rồi. Xin trời hãy phù hộ! – Iontsi nói và cố vượt Gergey, cả đôi chân của cậu cũng run rẩy.
Gergey ngoái lại nhìn, chàng thấy tên bêi đang thong thả đi đến với một ông già tóc bạc người Hung, có hai tên lính đội tuyban trắng cầm giáo theo sau.
Tên bêi quay lại nói gì đó với hai tên lính, chúng liền quay trở lại Bảy Tháp.
Iontsi vội vã bước về phía con thuyền, nhưng khi định vượt qua Gergey, chàng liền túm lấy áo choàng của cậu và bảo:
- Hẵng gượm!
Tên bêi điềm tĩnh cùng tướng công Balin đi xuống bến. Hai người đi qua bên cạnh người bán bánh mà không hề nhìn anh ta, cũng không nhìn cô gái xigan ngồi bên cạnh.
Tướng công Balin có vẻ đờ đẫn, ngơ ngác, còn tên bêi thì vui vẻ trò chuyện huyên thuyên. Hai người bước xuống bến. Tên lính Thổ mặt cú liền đứng nghiêm chào.
Trong nháy mắt đó tên bêi quay ngoắt lại, hắn rút gươm ra vẫy về phía sau rồi xông vào đánh ngã tên lính, nhanh như một con diều hâu vồ mồi. Đồng thời khoảng độ năm chục tên lính từ các bụi cây và các nhà gần đó xông ra.
Trước tiên chúng trói gô tên lính Thổ mặt cú, rồi đến gã xigan. Sau đó chúng nhảy lên thuyền bắt gã Hy Lạp trẻ tuổi. Chúng trói tất cả những người ở trên thuyền. Tsehan vừa kêu vừa chạy đến khóc lóc xin cho Sakơdi. Chúng bắt luôn cả cô ta và trói tay lại.

Mặt trời vừa vặn khuất sau khu phố Cơ đốc khi Gergey dừng lại bên cột trụ Côngxtăngtin. Các bạn của chàng vừa thở vừa chạy theo chàng. Ai nấy bụi bặm đầy người, mặt mày tái mét.
Gergey lau mồ hôi trán rồi nhìn sang Iontsi. - Thấy chưa, không nên hấp tấp trong bất cứ việc gì hết! Họ trà trộn vào dòng người trên phố.
Khoảng giữa tháng bảy, bêi Veli cùng đoàn quân tình nguyện và năm mươi thợ đào hầm lò đến cánh đồng Môhát. Mỗi lần quân Thổ kéo đi Buđo hay sang miền hữu ngạn sông Đuno, cánh đồng Môhát luôn luôn là trạm nghỉ chính của chúng. Chúng thích nơi đó, chúng gọi đó là cánh đồng của vận đỏ. Bản thân Xuntan Xuleiman cũng thường dừng lại ở đó lâu nhất. Lần nào hắn cũng sai dựng trướng ở trên ngọn đồi mà hắn đã đứng trong cái ngày thắng trận đáng ghi nhớ đó.
Về chiều, khi đoàn quân mệt mỏi kéo đến đó thì trướng của tên bêi đã dựng xong. Trước tiên tên bêi xuống sông tắm, sau đó hắn sai mổ thịt gà thiến và khi mặt trời đã lặn, hắn ra ngồi ở trước cửa trướng.
Cánh đồng còn trắng những xương ngựa nằm ngổn ngang. Bọn lính kê mâm gỗ lên những đầu ngựa để ăn tối. Chúng vui vẻ lắm. Khoảng mười lăm tên aga vây quanh tên bêi và báo cáo tình hình trong ngày. Những tên đã nói xong ngồi xuống chiếu trước mặt tên bêi. Cánh sĩ quan vẫn có tục lệ cùng ăn tối với nhau ở Môhát, và ở đó ngay cả những tên đang có hiềm khích với nhau cũng giảng hòa.
Tối hôm đó có ngựa lưu tinh đến chỗ tên bêi. Chúng nó phi báo cho Xuntan biết rằng Visegrat [128] đã thuộc về tay quân Thổ. Chúng nó đã chiếm được thành không cần đánh trận mà chỉ bằng cách phá đường dẫn nước của quân trong thành, hãm cho họ khát. Quân trong thành chờ cứu viện của Pheđinan, nhưng đó là một ông vua Hung chỉ phó mặc các thành trì cho Thượng đế. Vì vậy tướng Amađe phải nộp chìa khóa thành. Ông ta chỉ giao hẹn xin được yên ổn kéo quân đi. Viên tổng trấn Buđo đã thề sẽ không tàn sát họ. Thế nhưng quân lính của hắn có thề đâu. Khi quân Hung bỏ vũ khí lại trong thành và tay không kéo ra, quân Thổ liền xông vào họ chém giết không chừa một mống.
Thấy ngựa lưu tinh báo, bêi Veli nói với các aga:
- Vậy ta sẽ nghỉ lại đây hai ngày. Hôm nay đi ngủ thôi, ngày mai ta sẽ vui chơi. Ngày kia sẽ khởi hành đi Nôgrat [129].
Đó là thành mà chúng được lệnh phải đánh chiếm sau Visegrat. Ngựa lưu tinh tiếp tục đường về Côngxtăngtinôp. Đoàn quân của bêi Veli lăn ra ngủ.
Trưa hôm sau tên bêi chỉ ra một mệnh lệnh độc nhất cho các tùy tướng:
- Tối nay tất cả đến ăn cơm ở chỗ ta. Có rượu vang hảo hạng! Có ca công Ý biểu diễn.
Tên bêi là một kẻ vui tính, hắn thích chè chén. Và nói chung, một khi bọn Thổ đã bước vào đất Hung là lập tức chúng quên ngay lời răn cấm rượu vang của giáo tổ Môhammét.
- Một tên lính muốn bẩm với ngài một điều bí mật, ngài có tiếp hắn không ạ? – Một aga hỏi hắn.
- Cho nó vào – tên bêi vui vẻ đáp. Một tên xiliđa [130] thấp lùn, mắt lấm lét, bước vào. Quần áo hắn rách rưới cũng như tất cả những đứa khác. Cái tuyban của hắn chẳng lớn hơn khăn tay của trẻ con mấy tí. Hắn nói:
- Kẻ nô lệ này của ngài có điều muốn bẩm về bọn Ý.
- Ta nghe đây.

[128] Thành ở cách Buđo chừng 30 km về phía bắc.
[129] Thành phố ở phía bắc nước Hung, từ 1544 – 1599 bị quân Thổ chiếm.
[130] Một loại lính tình nguyện trong quân đội Thổ hồi đó.

- Đã từ lâu, năm tên đó có vẻ khả nghi đối với hạt bụi này của chân ngài. Điều nghi ngờ đầu tiên của con nổi dậy khi con thấy một tên Ý dùng giấy lau gươm cho mấy đứa kia.
- Đồ con lừa. – Tên bêi đáp – Mi phải biết đó là bọn man di. Chúng ta nhặt cất các mảnh giấy vì sợ trên một mảnh nào đó có tên của Ala, còn chúng nó là những con lợn sống không có Ala, đầu óc chúng tối tăm và thấp hèn hơn cả thú vật.
Tên xiliđa vẫn đứng không nhúc nhích.
- Điều nghi ngờ thứ hai của con thức dậy khi đến Xôphia. Chắc ngài cũng nhớ, thưa quan lớn, rằng chúng ta đã gặp đoàn xe chiến lợi phẩm, trong đó có một chiếc bị đổ nghiêng bên đường.
- Ta có nhớ.
- Cái chuồng gà bị gãy và đàn gà chạy tứ tung. Một mụ già gọi mãi: pôlachi – pôlachi! Cả gà giò lẫn gà mái đều không nghe mụ ta. Đó là mụ đàn bà Hy Lạp. Một người Thổ muốn giúp mụ ta bèn gọi: gạc – gạc – gạc! Đàn gà cũng chẳng chịu lại. Lúc đó một tên Ý trẻ có diện mạo như con gái bèn cầm lấy giỏ thóc trong tay tên Thổ kia và gọi: pi-pi-pi! Piche – piche – piche – pichikêm! Pichikêm! Nghe thế tất cả đàn gà đều chạy lại. Nó còn bắt lấy một con gà mái và hôn.
- Vậy thì có gì lạ trong việc đó?
- Dạ thưa ngài, đàn gà ấy quen nghe tiếng Hung, như vậy kẻ gọi chúng cũng biết tiếng Hung.
Tên bêi ừ hữ:
- Nhỡ tiếng Ý cũng pipi là gà thì sao? Mi có biết tiếng Ý không?
- Tiếng Ý ấy ạ? Không ạ.
- Thế thì đừng có nói, đồ lạc đà! Tên xiliđa khúm núm nghiêng mình tiếp nhận cái danh hiệu lạc đà rồi lại thản nhiên nói tiếp:
- Thế khi thằng Kereletje đổi ngựa ở gần Bengrat? Nó đổi lấy ngựa của một nông dân và phải phụ thêm mười átpe nữa. Nhưng con ngựa hung dữ đến nỗi chẳng ai cưỡi nổi. Lúc đó tên Ý vạm vỡ nhất bèn nhảy phóc lên như một con báo và quất nó phi như bay. Con ngựa thiếu chút nữa thì ngã khuỵu. Một đứa ca công người Ý làm sao có thể biết cưỡi ngựa giỏi đến thế được ạ?
Tên bêi nhún vai:
- Có lẽ hồi bé nó đã đi chăn ngựa.
- Xin quan lớn cho con được nói tiếp.
- Cứ nói nốt đi.
- Tối qua một aga đến chỗ chúng ta, một người cao lớn nhất mà con từng thấy trong đời.
- Aga Manđa.
- Đúng đấy ạ. Khi ngài đi qua chỗ bọn Ý, ngài dừng lại trước mặt cái tên cao cao và bảo nó: Ở này ngươi là Bônemixo! Tên kia giật mình đáp: Tôi không phải người ấy. Ngài aga lại bảo: Nhưng có Trời chứng giám cho ta, chính người là Bonemixo Gergey. Thế ngươi không nhận được ta ư? Cái nhẫn đẹp của ngươi có còn nữa không? Lời khuyên của ngươi thế mà có ích đấy. Ngươi thấy đấy, ta đã là aga rồi. Có điều tên ta không phải là Hoivan nữa mà là Manđa. Tên đạn đã không phạm đến người ta.
- Tên Ý trả lời thế nào ?
- Bẩm, nó trả lời : Tôi không biết ông nói chuyện gì, nhưng tôi biết là có một người giống tôi. Làm sao ông biết tên người Hung ấy ? Ngài aga bèn bảo : Ta gặp hắn ở Buđo lúc người ta bắt Tơrơc Balin. Hắn đi trong đoàn tùy tùng của ông ta. Tiếc thay ngươi lại không phải là hắn. Ngươi giống hắn quá đi mất. Không phải là hắn, ngươi thiệt mất mười mấy đồng tiền vàng đấy.
- Đấy, mi đã thấy hắn không phải là người Hung chưa, đồ to xác.
- Tuy vậy hắn vẫn là người Hung. – Tên xiliđa đáp lại vẻ đắc thắng – Ngay tối qua con đã biết chắc không phải chỉ mình hắn mà cả bọn đều là người Hung. Lúc chúng nó bắc chảo để nấu bữa tối, một đứa nắm lấy cây độc cần và nhổ cả rễ lên để lấy chỗ nhóm lửa. Một cái sọ dừa cũng bật lên theo rễ cây. Cả năm đứa đều ngắm nghĩa và bàn nhau đó là sọ dừa Thổ hay sọ dừa Hung. Kẻ nô lệ này của ngài nằm giả vờ ngủ gần bên chỗ chúng nó. Kẻ nô lệ này của ngài hiểu tiếng Hung.
Tên bêi hộc lên như một con ngựa :
- Thế chúng nó nói tiếng Hung à ? Bọn có ấy nói những chuyện gì ?
- Đứa trẻ tuổi người cao cao bảo : Chắc đây là người Hung vì bọn Thổ đã chôn cất tử sĩ của chúng. Lúc đó một đứa khác bèn ôm cái sọ dừa lên và nói : Dù ngươi xưa kia có là gì chăng nữa, ngươi đã chết vì Tổ quốc thì đối với ta ngươi vẫn là thần thánh! Và nó còn hôn cái sọ dừa. Sau đó chúng lại lấp đất tử tế.
Tên bêi đập tay vào đốc kiếm:
- Cái bọn rợ Hung chó má ! Nhưng sao mi không báo ngay cho ta biết hở đồ hà mã ?
- Bẩm lúc đó ngài đã ngủ rồi ạ.
- Gông cổ quân thám thính man trá ấy lại! Bắt chúng nó vào đây cho ta!
Tên xiliđa hớn hở lao đi. Từ trên đồi, tên bêi cáu kỉnh nhìn bọn Xiliđa của hắn chạy đi lùng khắp các trại.
Phải đến hai giờ sau tên Xiliđa mới quay trở lại, mồ hôi nhỏ ròng ròng trên trán... - Bẩm quan lớn, bọn Ý... - Chúng nó đâu? - Bọn chó ấy tẩu thoát rồi ạ! Chúng tẩu thoát mất rồi!

HẾT TẬP I

Những ngôi sao Eghe - Tập 2
(Nguyên tác: Egri Csillagok)

Dịch giả: Lê Xuân Giang
Tiểu thuyết - Văn học Hungari
Nhà xuất bản: Văn học - Hà Nội
Năm xuất bản: 1987

Phần Bốn

Hiểm họa của Eghe

Nếu trên trời có một cuốn thiên thư ghi chép lịch sử của người Hung, về tám năm dưới đây người ta sẽ ghi như sau:

1545: Buđo, Êxtegôm, Pheiêva, Xegel, Nôgơrat, Hotvon Vexpơrêm, Pêts - hầu như tất cả giang sơn đã thuộc về quân Thổ.

1546: Quân Thổ chia nước Hung thành mười lăm đạo. Người Hung chỉ còn lại vùng Thượng địa[1] và một vài tỉnh sát nách nước Áo.

1547: Không phải chỉ có quân Thổ mà cả quân Áo cũng lột da róc thịt người Hung.

1548: Hai dòng đạo của Luthe và Canvin được truyền bá trong cả nước. Không chỉ quân Thổ và quân Áo mới là cừu địch, mà người Hung với người Hung cũng cừu địch lẫn nhau.

1549: Dưới chiêu bài thuế, quân Thổ vơ vét tất cả mọi thứ, kể cả trẻ con.

1550: Hai đạo quân Ôla và Thổ lên đường chinh phạt công quốc Erơđêi. Chỉ trong vòng mấy ngày, nhiếp chính Giơrgiơ động viên được năm chục nghìn chiến sĩ. Họ đánh tan tác đạo quân Ôla. Quân Thổ cúp đuôi tháo chạy.

1551: Hoàng hậu Idabenla rời khỏi Erơiđê. Nhiếp chính Giơrgiơ bị bọn thích khách ám sát.

Và năm 1552 tiếp đến.

1

Mận vùng Sôpơrôn[2] đã xanh sẫm và hướng dương đã nở, khi một buổi chiều hoe nắng và thoảng gió, phu nhân Êvo ra đứng ngoài hiên một ngôi nhà trong thành phố. Nàng chọn trang phục trong số quần áo của chồng nàng cho một chàng thanh niên nào đó sửa soạn đi ra nước ngoài.
Từ khi chúng ta chia tay với nàng đến nay, nàng đã đẫy ra, đã trở thành người thiếu phụ. Làn da trắng mịn trên khuôn mặt nàng vẫn còn lưu vẻ con gái, nhưng cái ánh mắt tinh nghịch xưa kia đã không còn cười trong đôi mắt bồ câu dịu dàng. Gương mặt nàng giờ đây đầy vẻ đôn hậu và thông minh một cách điềm tĩnh.
- Đây, có hai cái áo đây, - nàng bảo người học sinh và trải ra bàn một cái áo đã hơi cũ bằng lụa Đamát[3] màu anh đào cùng một cái áo bằng vải lanh để mặc thường ngày. - Cái áo lụa Đamát này đối với cậu còn hơi rộng đấy. Nhưng có thể vài tháng nữa cậu sẽ lớn ra là vừa.
- Xin cảm ơn, rất cảm ơn phu nhân tôn kính. - Người học sinh nói với một vẻ hơi thẹn thò và đỏ mặt lên vì vui thích.
- Tôi còn sửa cho cậu một vài chỗ. Nhưng dù sao từ giờ đến tối cậu vẫn còn nghỉ cơ mà. - Phu nhân nói và cầm cái áo lanh lên. - Cái này vừa vặn đây. Chồng tôi đã mặc cái áo này lúc anh ấy đến Buđo. Hồi quân Thổ cướp thành Buđo và chúng tôi dọn theo hoàng hậu Lipa ấy mà.
- Xin cảm ơn phu nhân. - người học sinh mừng rỡ nói. - Tôi sẽ mặc nó để đi đường. Nó sẽ chẳng bắt bụi đâu.
Người thiếu phụ thò tay lục tất cả các túi. Cái nào cũng rỗng tuếch. Tuy vậy trong làn lót áo nàng vẫn cảm thấy có cái gì cồm cộm. Cái túi bị thủng. Êvo đưa ngón tay vào và tìm thấy trong lần áo lót một tờ giấy mỏng gập lại thành nhiều lớp.
Nàng nhìn rồi mở ra. Thì ra là bản vẽ của một hình năm cạnh, trên đó chằng chịt những đường nét và những dấu chấm.
- Cậu Mikơlôt ơi, cái gì thế này nhỉ? Một con rùa gì đây phải không?
Người học sinh cầm lấy hình vẽ. Lập tức cậu quay ngược lại, chăm chú nhìn rất lâu.
- Không phải rùa đâu, - cậu nói. - mặc dù nó có hình thù giống thế.
Ngay lúc đó một chú bé mắt đen, sáu tuổi từ trong phòng chạy vụt ra. Bên sườn chú đeo lủng lẳng một thanh kiếm nhỏ rất đẹp, cán mạ vàng. Lớp nhung bọc ngoài bao kiếm đã sờn.
- Mẹ ơi, - chú nói. - mẹ đã hứa mua cả kèn cơ mà, kèn mạ vàng ấy.
- Iontsike của mẹ, bây giờ đừng quấy mẹ. Chạy ra vườn mà chơi đi con, ra chỗ Luxo ấy.
- Rồi mẹ mua kèn vàng chứ mẹ?
- Nhất định rồi.
Chú bé kẹp thanh gươm vào giữa hai chân, chạy nhong nhong xuống sân ra vườn.
- Rõ ràng đây là bản đồ của một tòa thành, mà lại là của thành Eghe. - người học sinh nói, mắt vẫn không ngừng chăm chú nhìn tờ giấy.
- Của thành Eghe à?
- Đúng thế. Phu nhân xem đây: con rùa này có một nét đôi bao xung quanh. Nét đôi này là tường thành. Đầu rùa và bốn chân của nó là năm pháo đài nhô ra. Những hình tứ giác vẽ bằng nét mảnh bên trong nó là những ngôi nhà.
- Thế còn cái hình lưỡi liềm ở cạnh con rùa ấy đây là cái gì?
- Thành ngoài đấy. Trong thành ngoài không có nhà cửa cũng như ở các thành ngoài khác, chỉ có hai pháo đài và trên đó là hai vọng lâu.
- Còn cái ngoặc màu đen nối từ giữa cái liềm tới con rùa này?
- Đây là cổng tối.
- Tại sao lại tối?
- Vì nó ở ngầm dưới đất.
- Và cái này, bên cạnh cổng đây?
- Chuồng ngựa đấy ạ.
- Chuồng ngựa mà to như thế à?
- Ở đây cần phải có chuồng to, phu nhân tôn kính ạ. Vả lại chỗ đó chắc hẳn còn có cả nhà xe và nhà ở của mã phu nữa. Người giữ chìa khóa cổng thành cũng ở đây.
- Thế còn cái chấm chấm bên cạnh cổng này?
- Cái này trước kia vốn là nhà thờ. Đó là cái nhà thờ mà Thánh vương Isotơvan[4] đã xây dựng. Một nửa nhà thờ đã bị phá cách đây chưa lâu lắm: vừa chẵn mười năm nay.
- Tiếc quá nhỉ.
- Quả thực là đáng tiếc. Nhưng hỏi vì sao người ta đào cái hào mới đi qua giữa nhà thờ và xây nên cái thành ngoài này. Cần thiết phải làm như vậy vì đó là mặt yếu của tòa thành.
- Làm sao cậu biết được điều đó hở cậu Mikơlôt?
- Sao tôi lại chả biết. Tôi đã từng ăn học ở đó hai năm. Hồi đó tất cả mọi người đều nói về chuyện này. Hồi đó cũng là lúc người ta đang xây cổng tối.
- Nhưng ở mặt tây, bên cạnh con suối cũng có một cái cổng nữa đây này.
- Cả mặt nam đây cũng có một cổng nữa. Thành này có ba cổng cả thảy.
- Thế còn những đường gạch đỏ này?
Người học sinh đọc những dòng ghi chú rồi lắc đầu:
- Đó là những con đường ngầm.
- Nhiều đường ngầm đến thế cơ à?
- Vâng, nhiều, nhưng không phải tất cả đều còn có thể đi lại được đâu.
- Và những hình tứ giác giống như những căn phòng này?
- Đó là những phòng xây ngầm dưới mặt đất. Cái này là bể nước. Còn cái này là nghĩa địa.
- Nghĩa địa à? Giữa những đường ngầm à?
- Phải thế mới đúng, vì đây, chữ ghi trên con đường ngầm này đây: đường xác.
Người thiếu phụ rùng mình, nàng bảo:
- Đem chôn người chết vào đây thì thật là quái gở.
- Chỉ cái hồi bị nạn dịch tả thôi, - Người học sinh trả lời. - Bây giờ tôi đã nhớ ra tôi có được nghe nói về việc đó.
- Ồ, thế mà cậu chả đến sớm hơn ít nhất là hai tuần, cậu Mikơlôt ạ.
- Sao vậy, thưa phu nhân.
- Nếu cậu đến sớm hơn, tôi đã tìm áo cho cậu sớm hơn. Nếu tôi tìm áo sớm hơn, tôi đã tìm thấy bản đổ này sớm hơn. Chồng tôi vừa đi đến chính chỗ đó: thành Eghe.
- Tôi nghe nói quân Thổ đang nhằm vào chỗ ấy.
- Thì chính vì vậy mà chồng tôi đến Eghe. Giá mà cha tôi đừng có đi theo anh ấy thì tốt hơn. Cậu thử nghĩ mà xem: Một ông lão bảy mươi tuổi, tay, chân chắp bằng gỗ. Thế mà nhất định đi theo chồng tôi đấy!
- Để chiến đấu à?
- Cả vì như thế nữa đấy. Nhưng cũng còn vì một ông bạn cố tri: giáo sĩ Balin. Một năm trước đây hai người bất hòa vì một câu chuyện gì đó. Lúc đó mẹ tôi hãy cùng sống cơ. Thế rồi giáo sĩ dọn đến Eghe ở Đôbô. Vì thế nên lần này cha tôi đi để giảng hòa ở giáo sĩ. Hai người vốn rất yêu thương nhau.

Trong khi kể câu chuyện đó, người thiếu phụ mở một cái hòm sơn xanh vẽ hoa và lấy ra một quyển sách nhỏ, quyển kinh thánh của nàng, cặp bản đồ của tòa thành vào đó. Rồi nàng nhìn ra vườn, nhìn đứa con trai đang chạy nhảy lăng xăng bên cạnh người đầy tớ tưới hoa.
- Thế nào rồi cũng có người ở Eghe đến đây. - nàng nói một cách đăm chiêu. - Petơ Gatpa có ông anh ở đây. Ông ta là người của nhà vua. Ông ta đã gửi vào thành một xe thuốc súng với cả đạn, chả là vì em ông ta ở đó. Nếu có sứ giả mang tin đến chỗ ông ta, tôi sẽ gửi cái bản đồ này cho chồng tôi.
Nàng cầm lấy kim chỉ và đặt cái áo lụa Đamát vào lòng.
Họ đang tiếp tục câu chuyện thì ngoài cổng có một người mặc áo choàng màu xanh sẫm bước vào, và khi khép cánh cổng lại, người ấy cất tiếng chào một người nào đó.
- Thôi chả dám làm phiền bác nữa. - người ấy nói - từ đây tôi đã có thể tìm được đến nơi.
Êvo đứng lên. Nàng nghe giọng nói rất lạ và cả con người ấy nữa cũng vậy.
Muốn lên hiên phải bước lên ba bậc tam cấp. Đến chỗ đó người khách lạ ngửng đầu lên. Đó là một người lực lưỡng, nước da ngăm đen, chột mắt. Bộ ria để theo kiểu kỵ binh. Tay người ấy cầm một cây gậy giống như gậy của các ông xã trưởng thường dùng.
- Chào bà! - Người ấy chào chủ nhân. - Người ta bảo ngài trung úy Bônemixo Gergey tôn kính ở đây có phải không ạ?
- Đúng đấy. - người thiếu phụ trả lời - nhưng anh ấy không có ở nhà.
- Thế ra ngài ấy đã đi rồi ư?
- Đi rồi, đi Eghe.
- Ôi dào ơi, rõ tiếc quá đi mất! - Người lạ lắc đầu. - Đáng lẽ tôi có chuyện phải nói với ngài… Nhưng có lẽ bà vợ của ngài cũng…
- Tôi là vợ anh ấy đây. Mời ông vào nhà đã.
Người ấy bước lên tam cấp, ngả mũ ra và nghiêng mình thi lễ rất cung kính.
- Tên tôi là Bôlôc Tomat, quý tộc ở Rêpholusi.
Bằng vào cách nghiêng mình của người ấy cũng có thể thấy được rằng ông ta không phải kẻ quê mùa.
Với vẻ mặt hiền lành, người thiếu phụ kéo từ dưới bàn ra một cái ghế và giữa chừng, nàng giới thiệu người học sinh:
- Đây là học sinh Rêdơ Mikơlôt. Cậu ấy sửa soạn đi học ở nước ngoài đấy. Anh cậu ấy phục vụ trong quân đội nhà vua và quen biết chồng tôi, vì thế cậu ấy đi qua đây bằng xe trạm và rẽ vào đây nghỉ lại.
- Cậu Trời phù hộ cho câu, cậu em ạ. - Người chột nói mà không hề chìa tay cho người học sinh. Người ấy ngồi xuống và lại “ôi dào ơi” rồi vừa vỗ tay lên đầu gối vừa nói:
- Tôi đi đến đây đi phiên chợ ngựa, và lẽ ra tôi có nhiều việc với ngài trung úy lắm. Trong số những việc đó, đáng lẽ tôi mang cả tiền đến cho ông nhà nữa.
- Tiền ư? - Êvo ngạc nhiên hỏi.
- Người ta bảo ông nhà đang cần tiền, chả là ngài đi Eghe nên có bán một ít đồ vàng, đồ bạc. - Chúng tôi chả có bao nhiêu.
- Tôi rất thích các loại nhẫn. - Người ấy nói và đưa tay lên. Trên tay trái của y lấp lánh mười cái nhẫn rất đẹp. Có thể cả bàn tay phải cũng đeo nhẫn nhưng nó bị cái găng tay màu tro che kín mất.
Người ấy nói tiếp:
- Và tôi nghe nói ông nhà có một cái nhẫn tuyệt đẹp thì phải.
- Có đây. - Người thiếu phụ mỉm cười đáp. - Một cái nhẫn có nạm hình mặt trăng.
- Và có sao.
- Mặt trăng bằng hoàng ngọc.
- Mấy ngôi sao bằng kim cương. Nhưng làm sao mà ông anh biết được điều đó?
- Tôi có thể xem cái nhẫn ấy được không nhỉ? - Người ấy hỏi. Và giọng của người ấy run lên.
- Không thể được. - Người thiếu phụ đáp. - Chồng tôi lúc nào cũng bỏ trong túi. Nó là một cái nhẫn khước thế nào ấy. Trước kia nó vốn là của người Thổ.
Chú bé Iontsi đã lại lạch cạch ở ngoài sân. Phốc một cái chú nhảy lên bậc tam cấp và khi trông thấy người khách lạ, chú giương mắt nhìn với cái vẻ ngạc nhiên thường quen của con trẻ.
- Chào bác đi con. - Người thiếu phụ nói.
- Con trai ngài trung úy đấy ư? - Người khách lạ hỏi. - Nhưng tôi hỏi cái gì thế kia nhỉ, thật cứ giống như đúc!
Người ấy kéo chú bé về phía mình và hôn chú.
Một đợt sóng cảm giác khó chịu tràn qua lòng bà mẹ. Ôi trái tim người mẹ cảm biết được ai là người thế nào khi người đó giơ tay chạm vào con cái họ!
Nhưng đó chỉ là cảm giác thoáng qua, nàng đã quên ngay trong nháy mắt.
- Mẹ chưa mua kèn ư? - Chú bé hỏi.
- Tôi đảo qua chợ một cái đây. - Người học sinh nói. - Tôi dẫn cháu Iontsi đến chỗ người đánh xe của tôi và cho chú ta xem con ngựa non.
- Vâng. - người thiếu phụ đáp. - có một đồng đena đây. Nhờ cậu mua kèn cho cháu. Nhưng cậu nhớ chú ý đến nó nhé, Mikơlôt. Con nữa, Iontsi bé bỏng của mẹ ạ… Con biết bố đã dặn gì chứ!
Rồi nàng quay sang ông Tomat, buồn rầu mỉm cười:
- Anh ấy đã dặn đi dặn lại chúng tôi phải chú ý cẩn thận đến thằng bé.
Chú bé vui thích nhảy như choi choi và đi theo người học sinh.
Bà mẹ còn gọi với theo họ:
- Cậu nhớ đi gần nhà thờ ấy nhé, Mikơlôt. Chúng tôi cũng ra ngay bây giờ đấy.
Trước đó nàng quả đã sửa soạn để đi ra chợ. Nàng muốn mua một vài thứ lặt vặt ở hàng của mấy thương nhân thành Viên.

Ông Bơlôc Tomat lơ đễnh xoay xoay cái mũ rồi ngồi thừ người.
- Bác có biết tin gì về Xônnốc[5] không? - Người thiếu phụ đưa đôi mắt lo âu hỏi. - Quân Thổ không hạ nổi cái thành ấy đâu nhỉ?
- Tôi cũng nghĩ vậy. - Bơlôc Tomat lơ đễnh trả lời.
- Khi từ biệt tôi, chồng tôi cũng bảo rằng trong năm nay quân Thổ khó hề mà đến được thành Eghe. Năm ngoái người ta đã củng cố thành Xônnốc rất nhiều. Nó còn kiên cố hơn cả Eghe.
- Kiên cố hơn nhiều.
- Và nếu nó có thất thủ đi chăng nữa, toàn thể vùng Thượng địa sẽ bảo vệ Eghe.
Bơlôc Tomat nhếch mép cười, và ngước lên hỏi:
- Ở nhà đây có bức chân dung nào của ngài trung úy không ạ?
- Có đấy. Một họa sĩ Đức vừa vẽ cho năm ngoái.
- Phu nhân tôn kính có thể cho tôi xem một chút được không ạ? Tôi đã được nghe đồn nhiều chuyện tốt đẹp về ông nhà, tôi ao ước được biết ngài.
- Thế bác chưa quen biết nhà tôi à? - Êvo ngạc nhiên hỏi.
- Đã có một lần, nhưng lâu lắm rồi tôi chưa gặp lại ông nhà.
Người thiếu phụ đưa khách vào phòng. Căn phòng tối và đầy mùi oải hương, nhưng sau khi người thiếu phụ mở các của sổ thì có thể thấy đó là căn phòng khách. Sàn nhà trải những tấm thảm Thổ Nhĩ Kỳ, một cái đi văng lót da gấu đặt cạnh tường. Trước cửa sổ là cái bàn viết và một tủ sách với rất nhiều, có lẽ đến hàng trăm quyển sách bìa da. Trên tường treo nhiều bức chân dung. Chân dung của ông lão Xexey vẽ từ hồi ông còn đội mũ sắt, da rám màu nắng gió. Bà Xexey nhìn hơi nghiêng, đầu thắt đầy nơ thêu kim tuyến. Rồi đến một bức tranh vẽ Jêxu đã ngả vàng, lồng trong khung gỗ hồ đào: gương mặt tinh nghịch của một thiếu nữ giống phu nhân Bônemixo bây giờ và bên cạnh là chân dung chồng nàng, một người trai trẻ, khuôn mặt gầy và đen, gần đen như dân Xigan. Vẻ thông minh, vui tươi toát ra từ đôi mắt nhìn thẳng. Ria mép vẽ xoăn tít, bộ râu mới để viền quanh cằm, tóc xõa ngang vai.
Ông Tomat chăm chú nhìn bức chân dung và gật gù:
- Con người khôi ngô thật. Không hay ngài độ bao nhiêu tuổi?
- Hai mươi sáu tuổi rồi.
- Thế mà ông ấy đã có con trai lớn ngần ấy.
- Chúng tôi lấy nhau đã tám năm rồi. - Người vợ trẻ mỉm cười trả lời. - Khi cưới nhau chúng tôi vẫn còn trẻ con lắm.
Ông Tomat lại nhìn vào bức tranh.
- Ngài dũng sĩ cũng đã có lần đến Côngxtăngtinôp có phải không ạ?
- Đúng đấy. Tôi cũng đi cùng anh ấy.
- Tôi có một bạn quen người Thổ, ông ta nói chuyện về ông nhà. Bêi Monđô, một người hộ pháp, ngài dũng sĩ nhà ta, đã có lần đối xử rất ân cần với ông ấy.
- Bêi Monđo? Tôi không bao giờ nghe anh ấy nói đến cái tên này.
- Tất nhiên. - ông Tomat gật gù nói. - trước kia ông ấy tên là Hoivan.
Êvo mỉm cười:
- Hoivan? Thế thì tất nhiên là chúng tôi có biết. Tôi cũng đã từng thấy ông ta.

Tomat lại ngước nhìn bức tranh một lần nữa và im lặng nhìn rất lâu, với đôi lông mày nhíu lại, dường như không bao giờ còn muốn quên khuôn mặt đó nữa. Ông ta gật gật đầu với bức tranh như muốn gửi lời chào rồi cúi đầu chào nữ chủ nhân và đi giật lùi ra cửa.
Người thiếu phụ lại thấy cái cảm giác khó chịu ban nãy truyền khắp cơ thể, y như khi ông Tomat chạm vào người con trai nàng. Tuy vậy nàng vẫn tiễn người khách ra đến tận tam cấp.
Người ấy lúc nào cũng đi bên phía tay phải nàng, đó là lề thói kẻ quê. Người ấy nghiêng mình chào, đó là bộ điệu quý tộc. Lại đi giật lùi qua cửa, cái đó là tập quán Thổ Nhĩ Kỳ.
Người thiếu phụ thấy bồn chồn không yên, nhưng lập tức nàng lại tự trách mình:
- Ta không nên nghĩ xấu về một người bất hạnh. - Nàng nói và ngồi xuống để tiếp tục chữa cái áo. - Ông ấy chột mắt cho nên ta nhìn thấy khó chịu mà thôi.
Để xua đuổi tâm trạng bồn chồn ra khỏi ý nghĩ, nàng cất tiếng hát. Nàng hát theo bài hát của người đầy tớ ngoài vườn và những ngón tay nhanh nhẹn của nàng thoăn thoắt đơm lại mấy cái cúc đã lỏng trên chiếc áo lụa Đamat màu anh đào. Cái áo có một chỗ đã sờn thủng. Nàng bèn tìm chỉ lụa đỏ để mạng lại.
Nhưng hình ảnh người khách cứ lởn vởn không chịu ra khỏi đầu nàng.
- Người này là ai nhỉ? - Nàng buông cái áo lên đùi và tự hỏi. Cái nhẫn, việc xem chân dung, việc nhắc đến Hoivan, cái cách đi giật lùi kiểu Thổ. - Người này là ai?
Nàng ngẩng khuôn mặt đã biến sắc nhìn chăm chăm vào cánh cổng đã cài then và căng thẳng tất cả mọi sợi dây thần kinh để mong nhận được câu trả lời. Nàng đã bắt đầu cảm thấy cái mặt, cả giọng nói đều có vẻ quen quen, nhưng không biết là quen ở đâu. Cái nhẫn quay cuồng trong óc nàng. Gergey có nói là mang đi, nhưng anh ấy cất trong cái áo gilê mặc thường ngày. Anh ấy có đem cái gilê ấy đi không nhỉ?
Nàng vội chạy đến tủ áo và lục tung tất cả quần áo ra. Cái gilê vẫn còn ở đây. Nàng sờ ngay vào túi: có cái gì cưng cứng ở bên trong. Cái nhẫn! Cái nhẫn! Anh ấy cũng chẳng gói vào giấy nữa.
Và lúc đó, như một tia chớp vụt qua đám mây, một cái tên lóe lên trong óc nàng. Nàng đập tay lên trán:
- Yumusac!
Người đầy tớ lúc đó từ ngoài vườn đi vào. Cô ta thấy bà chủ ngã ngửa người giữa đống quần áo vất lộn xộn trước tủ áo, mặt tái nhợt, mắt quần lên.
- Bà ơi!
Bà chủ không trả lời.
Người đầy tớ nhìn quanh, rồi chạy cả sang phòng bên cạnh, cô ta cảm thấy có chuyện ăn cướp vừa xảy ra.
Cuối cùng cô đầy tớ mới nghĩ đến chuyện vớ lấy chai dấm đưa cho chủ ngửi và xoa bóp cho chủ.
- Chồng ta đang gặp tai biến. - Đó là lời nói đầu tiên của Êvo. - Thằng bé đâu rồi? Đúng rồi, ta đã cho phép nó đi chơi. Mau đưa cái áo khoác đây cho ta. Luxo! Ta đi tìm Iontsi đi!
- Nhưng bà đang ốm như thế này, thưa bà…
- Ta không ốm. - Êvô đáp, mặc dù người nàng tái nhợt như xác chết.
Rồi cứ mặc nguyên như thế, nàng đứng dậy và vội vã ra cổng. Cảm giác bị tai biến đe dọa đã khiến gân cốt nàng cứng cáp. Nàng vừa đi vừa chạy, thẳng đến nhà thờ.
Phố xá nhộn nhịp người kẻ chợ đi lại. Xe cộ, bơ sữa, những con lợn ủn ỉn ở đâu đây và giữa đám súc vật là người các vùng quê chở nặng những chậu, những thùng. Cái ồn ào của chợ phiên, bụi, mùi hành…
Người đầy tớ đuổi kịp nàng ở trước nhà thờ và khoác áo lên vai chủ.

Bởi vì than ôi, cái ông vua Phenđinan[7] ấy lúc nào cũng chỉ tiếp viện bằng mồm. Vì thế mà năm nay Lipa, Temétva đã mất. Còn Xônnôc nữa, ai biết được nó có thể đứng vững nổi hay không? Đôbô là một người thông minh, giỏi tính toán như thế, chắc chắn sẽ mau lẹ nhân hai với hai ra bốn mà biết được rằng một người Hung không thể nào đương nổi một trăm tên Thổ.
Dọc đường đến đây chàng chẳng thấy gì khác ngoài những thầy dòng, thầy tu, giáo sĩ ngất ngểu trên xe. Tất cả đều từ phía Eghe đến! Và người nào cũng chất đầy quanh mình nào bao tải, nào những hòm xiểng to. Lúc đầu chàng còn chào hỏi họ, nhưng về sau chàng đã chán ngấy họ và chẳng thèm tránh đường cho họ nữa.
Vì thế, chàng giật thót mình trong một thoáng, sợ Đôbô đã bỏ thành Eghe. Nhưng chỉ trong một thoáng thôi. Trong nháy mắt chàng đã vội xua đuổi ý nghĩ đó. Chú ấy không phải hạng người như thế! Trong đám người đang tiến lại kia có thể có bất cứ ai, nhưng quyết không có Đôbô. Nếu đó là quân sĩ của Đôbô chẳng nữa thì cũng không có Đôbô đi cùng. Chú ấy sẽ một mình ở lại đó và thà chết một mình, nhưng có một điều lịch sử sẽ không thể viết về chú ấy, là chú ấy đã rời bỏ thành trì được giao phó.
Đoàn quân cuốc bộ ngược chiều với chàng không có cờ, hoặc nếu có thì cũng đã cuốn lại để trên một cái xe nào đó. Bọn họ có khoảng hai trăm người và vội vàng rảo bước thành từng tốp nhỏ.
Gergey, vẫy gọi Xexey, ông lão cưỡi ngựa đi cuối đoàn quân đang và đang trò chuyện với một người lính già. Ông lão lúc nào cũng nói chuyện. Thấy con rể vẫy; lão thúc ngựa chạy lên, Gerget bảo bố:
- Con đi lên trước một tí.
Chàng thúc cựa giầy vào hông ngựa và tiến đến trước đoàn quân lạ. Chàng đưa mắt tìm viên chỉ huy, nhưng giữa bọn họ không có ai đội mũ cắm lông cả. Chàng bèn dừng lại trước mặt họ và giơ gươm lên ra hiệu cho họ dừng lại.
- Các người là lính ở Koso đấy à?
Không một ai trả lời. Họ bối rối nhìn chàng. Một vài người còn đỏ mặt lên.
- Các người ở đâu đến?
Cũng chẳng ai đáp lại.
- Thế nào! - Gergey cáu tiết quát lên. - Chẳng lẽ chúng mày là quân lính của bọn giáo sĩ câm cả hay sao đấy?
Cuối cùng một người vạm vỡ, cằm rộng ngửng đầu lên và cất tiếng nói:
- Thưa ngài trung úy, vâng, chúng tôi là dân Koso và chúng tôi đến đây từ chỗ mà ngài trung úy tôn kính đang định đến đấy ạ.
- Từ Eghe?
- Vâng ạ. Nhưng giá ngài trung úy đừng nhọc xác đến đó nữa thì hơn. Không đáng đâu ạ. Rồi ngài cũng đến phải quay trở lại thôi.
- Tại sao thế? Có chuyện gì thế?
- Chuyện gì ấy ạ? Thì chỉ có chuyện là con dê nào điên mới nhảy xổ vào mũi dao nhọn.
- Dao gì?
- Ngài đã biết thành Temêtva kết cục thế nào chưa ạ?
- Ta biết rồi.
- Ngài đã biết là chúng nó chém Lôsônxi và làm cỏ cả thành chưa ạ?
- Ta đã bảo là ta biết rồi!
- Thế Ngài đã biết quân Thổ đông đến hai mươi vạn tên chưa ạ?
- Cái đó ta cũng biết rồi.
- Thế ngài có biết là ngài Đôbô chưa có được đến một nghìn lính không ạ?
- Còn có thể thêm được ngần ấy nữa.
- Thế ngài đã biết thành Xônnôc từ hôm kia đã thuộc về quân Thổ chưa ạ?
Gergey tái mặt.
- Bây giờ thì chuyện đó ta cũng đã biết. Ta còn biết thêm rằng giá các người mà ở đó thì nó còn thất thủ sớm hơn nữa cơ. Vậy các ngươi cứ cút về nhà đi. Và để các ngươi khỏi ra về tay không thì cho các ngươi đây, cái này phần tất cả các ngươi, đồ chuột chũi!

Chàng giáng cho người lính cằm rộng một cái tát mạnh đến nỗi hắn ngã dúi vào một đứa khác. Trong nháy mắt chàng đã tuốt kiếm ra và chắc chắn chàng sẽ chém xả vào giữa bọn họ nếu họ không nhảy tránh xuống vệ đường.
- Ta gửi lời chào Serêđi Giơrgiơ! - Chàng quát theo họ. - Ta chúc cho ông ta có được những tên lính khá hơn các ngươi. Đồ chuột chũi!
Và chàng khạc nhổ về phía họ.
Bọn lính Koso càu nhàu tản ra cánh đồng. Gergey chẳng thèm nhìn về phía họ nữa. Chàng lại lên đường, và con ngựa của chàng, qua sức ép của đôi cựa giày, nó cảm biết chủ nó đang run rẩy trong cơn giận dữ.
Còn may mà chàng gặp một đoàn xigan ở dọc đường. Chẳng hiểu có phải bọn lính Koso đã lật nhào một cái xe của họ xuống cái rãnh bên đường hay tự nó lộn tùng phèo xuống đó, chỉ biết đám xigan đang hì hà hì hục khiêng nó lên.
Gergey ngoái nhìn phía sau xem đoàn quân của mình tụt lại có xa không, rồi để chờ họ, chàng dừng ngựa trước đoàn người xigan. Chàng nhìn họ để cho quên nỗi tức giận trong lòng.
- Ơ này. - Chàng đột nhiên kêu lên. - Anh bạn Sakơđi!
Nghe tiếng gọi hiền từ, một gã xigan tóc rối bù nhoẻn cười hớn hở và bỏ mũ ra. Gã hơi cúi xuống mà tiến lại gần, giữa chừng cặp mắt láu lỉnh của gã không ngừng dò xét mặt Gergey.
- Thế anh không nhận ra ta ư?
- Sao lại không ạ, thưa đại nhân, con xin hôn tay, hôn chân ngài. Lập tức con nhận ra ngài ngay ạ. Chỉ có cái là con không nhớ được tên ngài là gì?
- A, rồi anh sẽ nhớ ra. Anh làm gì ở đây thế? Ta thấy anh tả tơi như một con bù nhìn giữ dưa ấy.
Gã xigan thực quả rách rưới quá. Trên người gã chỉ còn có cái áo trong với một cái quần da đã vá chằng chịt những mụn dạ hay có lẽ là một cái quần dạ vá đầy những mảnh da thì đúng hơn. Ống chân gã hở cả ra ngoài. Dưới chân gã chẳng có giầy dép gì hết.
- Thế anh đã có ngựa chưa?
- Dạ, làm thế nào mà có được ạ, con xin hôn ống giầy của ngài, làm sao mà có được ạ. Sẽ không bao giờ có nữa ạ!
- Hãy theo ta đến Eghe, anh bạn ạ. Anh sẽ được phát cả ngựa nữa, nếu anh chịu phục vụ ở đấy một tháng. Và ngoài ra ta sẽ cho anh một cái quần đỏ, đẹp đến nỗi tất cả mọi gã xigan đều sẽ phát ốm lên vì ghen tị.
Gã xigan hớn ha hớn hở, toét miệng cười. Gã nhìn vào bộ quần áo rách mướp của mình rồi lại ngước nhìn lên khuôn mặt con người vũ dũng và đưa tay gãi đầu.
- Đến Eghe à? Ở đấy sẽ nóng[8] lắm, thưa ngài.
- Anh đừng có sợ điều đó. Anh sẽ được làm việc dưới một pháo đài mát mẻ nhất. Ta sẽ bảo người ta trả công cho anh. Anh sẽ là người sửa chữa quân khí của ta.
Và chàng nói tiếp bằng tiếng Thổ.
- Allab isni raset geliaziin! (Cầu Thượng đế phù hộ cho công việc của anh)
Gã xigan nhảy cẫng lên.
- Bônemmixo Gergey, ngài trung úy vũ dũng của con! Trời ơi, con xin hôn cả chân ngựa của ngài nữa! Ôi, chả trách hồi đêm con mơ thấy chim sáo vàng.
- Nào, anh đã nhận ra ta rồi chứ.
- Rồi ạ! Rồi ạ! Thế nào con chả nhận ra cơ chứ, con xin hôn cái bàn chân thân mến của ngài, con đã nhận ra ngay tức khắc, chỉ có điều con không biết là ai.
- Vậy anh đi với ta chứ?
- Đáng lẽ thì con đi đấy, trời ạ, chắc chắn là con đi đấy…
- Vậy ta đi!
- Chỉ giá mà cái bọn Thổ quỷ quái ấy nó đừng ở đó!
Và gã gãi đầu bằng cả hai tay.
- Nó đã có ở đấy đâu.
- Nhưng cái bọn cẩu trệ ấy sẽ đến đấy! Nơi nào mà lính tráng đi đi về về thế này thì thời tiết chẳng lành đâu ạ.
- Ta cũng sẽ ở đấy, Sakơđi ạ. Chừng nào còn trông thấy ta thì anh đừng sợ. Vả lại, nếu ta có lâm vào thế bí, trong thành vẫn còn có đường ngầm dẫn đến tận Misơkônxơ [9].

Điều này Gergey chỉ nói bừa thế thôi, vì kể ra đường ngầm thì thành nào chả có. Nhưng về thành Eghe thì chàng chả biết gì ngoài một điều là có Đôbô làm đại úy trấn thủ ở đó và Mectsei là đại úy phó trấn, hai con người mà vì họ chàng sẵn sàng đi đến tận đầu non cuối biển.
Chẳng hiểu việc nhắc đến con đường địa đạo tác động đến gã xigan, hay con ngựa, hay cái quần đỏ, hay vì lòng yêu mến Gergey - chỉ biết gã còn gãi đầu một tí tẹo nữa rồi đồng ý:
- Nếu quả thực con sẽ được trả công, lại được cấp cả quân phục, cả giầy ống da vàng có cựa, với lại một con ngựa tốt, dù nó có bị mù một mắt đi nữa cũng chẳng sao, thì con xin ưng thuận.
Lữ đoàn của Gergey lúc đó đã đến nơi, họ vừa cười vừa lắng nghe câu chuyện. Niềm vui càng rôm rả hơn khi Gergey chìa tay ra cho gã xigan và gã đập tay vào đó.
- Được rồi. - Gergey nói và thò tay vào túi. - Đây, đồng đêna này là để đặt cọc. Từ đây đến Eghe anh có thể cưỡi con ngựa dự bị của ta. Đến đó rồi khi nào có ngựa bị chột, con đầu tiên sẽ là của anh.
Gã xigan vui vẻ nhảy lên mình ngựa và thúc gót chân trần vào sườn nó.
Đoàn xigan reo lên chúc gã gặp may. Gã cũng gọi to trở lại một câu gì đó bằng tiếng xigan rồi đẩy lệch mũ sang một bên và kiêu hãnh phóng ngựa bên cạnh Gergey với bộ ngực phanh trần.
- Ôi, Thượng đế đã phù trì cho công việc của con thịnh đạt quá!
* * *
Vài giờ sau, trên đường Bocto, giữa những dãy đồi và lùm cây, những ngọn tháp lợp ngói men xanh của thành Eghe đã lấp lánh trước mắt họ, và trên những đỉnh tháp phấp phới những lá quốc kỳ và những lá cờ hai màu xanh đỏ của thành phố.
Một tòa thành nguy nga! Xung quanh là những đồi nho rực đỏ, rực vàng và những dải rừng. Xa xa phía sau sừng sững một ngọn núi xanh, cao gấp độ sáu lần chiều núi Thánh Genlê [10]. Gergey nhấc mũ lên và quay về phía lữ đoàn:
- Hãy trông kia kìa các cậu ơi! Bởi vì giờ đây Thượng đế nhân từ cũng đang tự trời cao trông xuống đó!
Rồi chàng thúc ngựa phi lên phía trước.

Gã xigan ngẫm nghĩ một lúc, không biết có nên ở lại vị trí đó, chỗ đầu đoàn quân, hay nên đi theo ngài trung úy của gã. Gã chợt thấy mình sẽ trở nên một thằng hề nếu lại dẫn đầu hàng quân, vì vậy gã lấy tay phát đen đét vào mông ngựa, hai gót chân thúc lấy thúc để vào bụng ngựa. Con ngựa nhảy lồng lên và tung gã xigan lên cao. Nhưng gã xigan đã lo tậu ngựa trong suốt cả cuộc đời không phải là vô ích, luôn luôn gã khéo léo rơi xuống đúng lưng ngựa.
Bụi nóng cuốn lên thành những đám mây mù mịt trên đường. Một đoàn người chạy loạn đã tung đám bụi đó lên. Phụ nữ, ông già bà cả và cả trẻ con, họ ngồi lên xe hoặc rảo bước bên cạnh những cỗ xe chất đầy đồ đạc và gà, vịt, ngan, ngỗng. Trên một vài con xe còn có cả những chú bê con rống “bê, bê”, trên vài xe khác lại có những con lợn kêu ụt ịt.
Quân Thổ không ăn thịt lợn, nhưng ai biết được bao giờ họ mới trở lại làng quê! Một vài người dắt theo những con bò cái. Một cô bé đi ủng đỏ mang theo cả lồng chim sơn tước bên cạnh xe; một phụ nữ lại cồng cái nồi đất trồng hoa hồng trên lưng; cây hoa hồng đang nở đầy bông. Bao nhiêu là xe, thực là một cuộc tản cư lớn. Chắc chắn một phần trong bọn họ sẽ không bao giờ còn trở lại. Đặc biệt là những người ở trong thung lũng và giờ đây đang vượt qua cổng Xiphơro đi về vùng Phennemét: những bần cố nông và những người vợ góa - họ sẽ ở lại vùng Thượng địa, nơi vó ngựa Thổ chưa từng in dấu. Nhưng đặc biệt, Koso mới là hướng chính của những người dân chạy loạn.
Song Gergey đã không để ý đến họ nữa. Chưa đầy mười lăm phút sau chàng đã cho ngựa tế vào cổng Bốclo, tức là cổng phía tây của thành phố, rồi, thỉnh thoảng mới ngước mắt nhìn lên, chàng phi qua chợ và rẽ lên cổng thành.
Bức tường chỗ đó trắng toát, mới đến mức hầu như còn hăng mùi vôi vữa.
Cái cầu treo đã buông sẵn xuống. Gergey vút vào thành như một cánh chim và phi ngược lên giữa những cây cổ thụ, chàng đưa mắt tìm ngài đại úy.
Đôbô đứng trên quảng trường trong thành, trong bộ quần áo nhung màu tím, lưng đeo gươm, chân dận ủng đỏ, cái mũ nhung cắm lông đại bàng cầm trong tay. Cạnh ông có một võ đồng tóc vàng hoe đang ôm trong cánh tay hai lá cờ: một lá quốc kỳ và một lá màu xanh - đỏ. Ông giáo sĩ già Balin đứng phía bên kia Đôbô, trong bộ áo lễ trắng tinh, cổ quàng khăn lễ, mặc quần đen. Tay ông cầm một cái tượng chịu nạn[11] bằng bạc. Với bộ râu dài đã bạc trắng, trông ông như một nhân vật tiên tri trong kinh Cựu Ước.
Họ vừa làm xong lễ tuyên thệ cho quân sĩ. Đôbô nói với quân sĩ mấy câu gì đó rồi đội mũ lên và quay về phía con tuấn mã đang rồn rập phi đến.
Gergey nhảy xuống ngựa và với cặp mắt long lanh, chàng tuốt kiếm giơ lên chào.
- Báo cáo, thưa ngài đại úy vũ dũng, tôi đã đến nơi.
Đôbô đứng ngẩn ra nhìn. Ông đưa tay xuống vuốt bộ râu xám viền quanh cằm, bộ ria mép dài rung rinh, rồi lại ngẩn ra nhìn.
- Thưa đại úy, ngài không nhận ra có phải không ạ? Đã tám năm nay chúng ta không gặp nhau. Tôi là tên lính trung thành nhất của ngài: Bônemixo Gergey.
- Gergey hiền tử! - Đôbô kêu lên và dang rộng hai tay. - Hãy ngả đầu vào lòng ta, con ơi! Ta đã biết là anh không bỏ ta!
Và ông ôm chầm lấy chàng tráng sĩ mà hôn.
- Thế nhưng anh chỉ đến một mình thôi ư?
Đúng lúc đó con ngựa của Sakơdi nhảy cỡn vào, vừa nhảy vừa tung gã xigan chân đất, rách rưới lên cao đến hàng nửa cánh tay.
Quân sĩ cười vang.
Đôbô cũng mỉm cười:
- Chẳng có lẽ đây lại là đội quân của anh?
- Đâu có. - Gergey vừa cười vừa đáp. - Đây chỉ là gã xigan chữa súng của tôi. Tôi đưa anh ta đến đây có lẽ cũng tốt chứ ạ?
- Ở đây mỗi người đều quý như vàng. - Đôbô đáp và rút tay ra khỏi gã xigan để gã khỏi hôn.
Nhưng không thể tránh thoát được gã xigan, gã sụp xuống hôn lên ống giầy của đại úy.
- Các anh đến đây bao nhiêu người tất cả? - Đôbô sốt ruột hỏi.
- Không nhiều đâu ạ. - Gergey xấu hổ trả lời. - Người ta chỉ giao cho tôi có hai trăm rưỡi bộ binh tất cả.
Mắt Đôbô sáng ngời lên.
- Hai trăm rưỡi ư? Con ơi, giá như tất cả mỗi nơi đều giúp ta được ngần ấy chiến sĩ thì ta sẽ tiếp đón bọn Thổ ngay trên cánh đồng Mokola kia đấy.
- Thế viện binh không đến ư?

Thay câu trả lời, Đôbô khoát tay vào không khí, rồi ông quay sang phía các sĩ quan đứng vây xung quanh giới thiệu Gergey với họ. Từ phía quân đội hoàng gia đã có Zôntoi đến đó, người mà Gergey đã làm quen ở Buđo mười một năm về trước. Bây giờ tóc anh ta cũng vẫn vàng hoe và anh vẫn dong dỏng cao, vẫn vui nhộn như trước, và anh vẫn chưa để râu, nghĩa là vẫn chưa vợ.
Ở đó còn có Petơ Gatpa, một người tầm vóc nhỏ nhắn có đôi tay rất nhanh nhẹn, cũng từ chỗ quân đội hoàng gia đến đây với tước hiệu đại nhân. Đứng cạnh Petơ là một chàng trai trẻ có khuôn mặt dài và đôi mắt xanh, chàng ta cũng xiết tay Gergey một cách nồng nhiệt:
- Tôi là Phuygheđi Gianốt, trung úy của giáo khu.
Gergey nhìn anh ta:
- Trông cậu quen quá, cậu em thân mến ạ!
Anh ta nhún vai, mỉm cười:
- Tôi không nhớ.
- Không phải cậu đã cho tôi một miếng tai bò ở Giolu hay sao?
- Tai bò ư?
- Chứ còn gì nữa. Cái lúc mà đáng lẽ đã là đám cưới Phuyriét ấy, ở đằng sau chỗ sân nhà bếp.
- Có thể, bởi vì quả thực ở đó tôi đã phân phát cho các võ đồng đủ mọi thứ.
- Tôi hy vọng rằng ngày nay tôi sẽ có dịp đền đáp lại.
- Thế là thế nào?
- Để trả nợ miếng tai bò ngày ấy, cậu sẽ được tặng một cái tai basa.
Rồi Gergey quay sang hỏi Petơ:
- Còn cậu cớ sao mà tiu nghỉu thế?
- Làm sao tôi không buồn cho được khi hai chục kỵ binh của tôi đã lỉnh mất ở dọc đường. Chà, chúng nó cứ thử gặp phải tôi một lần nữa!...
- Cậu đừng ân hận làm gì. - Đôbô nói và khoát tay. - Cửa mở đấy, kẻ nào lo cho cái mạng của hắn thì cứ việc mà đi đi. Ta quả thực không cần đến những loại thằn lằn lên mặt lũy!
Chỉ đến lúc đó Gergey mới trông thấy giáo sĩ Balin. Đã một năm nay rồi chàng chưa gặp. Chàng ôm hôn ông lão.
- Thế cha đáng kính của con không đi cùng các giáo sĩ khác ư?
- Thì cũng phải có một người nào đó ở đây chứ. - Ông lão ồm ồm nói. - Xexey làm gì?
- Thầy con cũng đến đấy! - Gergey đáp, gần như kêu lên. - Bọn trẻ thì bỏ trốn đi, còn các ông lão lại mang gươm đến. Rồi các bạn sẽ thấy ông bố già tay gỗ của tôi múa gươm như thế nào!
Từ trong bóng râm của nhà thờ, một người thấp bé, cổ ngắn tịt bước ra. Thanh gươm bản rộng bằng cả bàn tay đập lách cách vào ống giầy đi ủng. Người ấy cùng đến với một ông lão có dáng đi nhanh nhẹn; từ xa đã vẫy và cười với Gergey.
Đó là Mectsei.
Từ khi chia tay với Gergey đến giờ, anh đã để râu và lại càng giống một chú bò tót hơn. Mặt đất dường như rung chuyển dưới bước chân anh.
- Ra anh đã cưới vợ rồi ư? - Gergey hỏi sau khi đã ôm choàng lấy nhau đến lượt thứ ba.
- Chứ gì nữa! - Mectsei đáp. - Tớ đã có cả một cô bé Sariko nữa rồi.
- Anh lấy ai đấy?
- Nàng tiên có đôi mắt xanh nhất trời.
- Ai thế?
- Xunhôgơ Exte.
- Muôn năm! Thế còn thanh gươm đầu rắn tuyệt đẹp của anh đâu rồi?
- Vẫn còn, nhưng ngày thường tớ chả làm mòn nó làm gì.
- Bây giờ chị ấy và cháu gái ở đâu.
- Tớ đã gửi họ tới thành Buđetin cho đến khi nào ta chưa đánh chết bọn Thổ.
Anh nhìn sang Đôbô rồi lại tiếp:
- Tớ đã có bảo với ông già là ta đừng gửi vợ con ta đi, nhưng ông ấy lo lắng cho bà Sara của ông ấy như là lo cho một đứa trẻ, thế là chúng tớ gửi họ đi. Chỉ với bọn Thổ chúng ta cũng đã đủ bận rộn rồi.
Tiếng báo cáo của người quản lý cắt đứt câu chuyện của họ. Ông lão mở ra một tờ trình trước mặt Đôbô và đưa ra xa cặp kính rồi đọc:
- Vậy có: cừu 8050; bò đực, bò cái, bò con, tóm lại là bò thịt: 486; lúa mì, lõa mạch và bột tổng cộng 11671 hộc[12], đại mạch và kiều mạch 1540 bó.

Đôbô lắc đầu:
- Sẽ ít đấy, bác Sukan ạ.
- Thưa đại úy, riêng tôi cũng đã nghĩ như vậy.
- Nếu bọn Thổ hãm ta ở đây vào mùa đông, ta sẽ lấy gì cho ngựa ăn?
Ông lão nhún vai:
- Thưa đại úy, thế thì đến phải cho ngựa ăn bánh xipô, cũng như cho quân sĩ vậy thôi ạ.
- Rượu vang có bao nhiêu?
- 2215 thùng.
- Khoản ấy rồi cũng thiếu đấy.
- Nhưng ít nhất còn được rượu cũ. Năm nay chó ăn mất mùa nho rồi. Bia cũng còn một vài thùng bộng.
- Lợn?
- 139 lợn sống. Thịt ướp 215 sườn.
Đáng lẽ Bônemixo còn quan tâm nghe tiếp bản báo cáo đó, nhưng chàng sực nhớ đến lữ đoàn của mình. Chàng lại lên ngựa và chạy ra cổng để dẫn họ vào.
Chàng dẫn đoàn quân vào giới thiệu với chủ tướng. Đôbô bắt tay người lính cầm cờ rồi giao cho Mectsei làm lễ tuyên thệ cho họ và chỉ chỗ cho họ ở, cũng như sai dọn bữa sáng cho họ.
Ông bảo Gergey:
- Anh cũng vào nhà ta đi. Cái nhà gác màu vàng đằng kia kìa. Nhớ ăn lấy một chút gì nhé.
Gergey đi, nhưng dù sao tòa thành vẫn khiến chàng quan tâm hơn, chàng bèn cho ngựa tế quanh một vòng.
- Tòa thành đẹp tuyệt! - Chàng kêu lên khi trở lại chỗ Đôbô. - Nếu mai sau có bao giờ tôi trở thành quan trấn thủ, xin Thượng đế hãy cho tôi được lập nghiệp ở đây.
- Anh còn chưa trông thấy gì hết! - Đôbô nói. - theo ta, ta sẽ chỉ cho anh.
Thấy Bônemixo xuống ngựa, ông vẫy người võ đồng tóc vàng hoe:
- Kơrixtốp, hãy dắt ngựa theo chúng ta.
Ông khoác tay Gergey và dẫn đến cổng thành phía nam.
- Anh thấy đấy, - ông dừng lại nói. - để anh có thể mau chóng định được phương hướng, anh hãy hình dung lấy hình một con rùa lớn nằm ngoảnh đầu về nam. Đây, chỗ ta đang đứng đây là đầu của nó. Bốn chân và cái đuôi của nó là những pháo đài. Hai bên sườn nó là hai cổng đường bộ.
Giữa chừng ông hỏi vọng lên tháp canh trên cổng:
- Các ngươi có chú ý trên ấy không đấy?
Người lính gác thò người ra ngoài cửa sổ tháp canh và đẩy cái tù và lủng lẳng bên sườn ra sau lưng:
- Thưa đại úy, chúng con cả hai người cùng canh đây ạ.
- Ta đi lên đây. - Đôbô nói. - Nay hoặc mai quân Thổ sẽ đến từ hướng này đây, vậy anh cũng quan sát kỹ chỗ này đi.
Ông đưa tay ra muốn nhường Gergey đi trước nhưng chàng lùi lại.
- Thưa đại úy, tôi đã phát thệ nhập thành rồi.
Điều đó có nghĩa: tôi không phải là khách nữa.
Đôbô đành đi lên trước.
Có bốn người lính gác ngồi trong tháp canh, họ đứng dậy chào.
- Các ngươi hãy làm quen với ngài thượng úy[13] Bônemixo Gergey. - Đôbô bảo họ.
Nghe vậy mấy người gác lại chào một lần nữa. Gergey cũng lại đưa tay lên vành mũ.
Từ bao lơn của tháp canh có thể thấy hai làng nhỏ với một cái cối xay gió ở hướng nam, gần trước thành, xa hơn là cánh đồng xanh màu lá mạ nằm giữa hai dải đồi chân rết.
- Vùng Hạ châu bắt đầu từ đó. - Đôbô giảng giải thế đất.
- Còn hai cái làng nhỏ này?
- Cái ở phía bên này là Onmodo, cái bên kia là Tihomé.
- Con suối này là suối gì ạ?
- Suối Eghe.
- Những bức tường quanh cổng đây chắc là mới xây cả?
- Mới. Ta vừa cho xây đấy.
- Cao lắm. Chỉ họa hoằn quân Thổ mới thử sức ở đây.
- Thì bởi thế ta mới cho xây. Vì phía bên trái, như anh thấy đấy, đại bác sẽ bảo vệ cái cổng này bằng những lỗ châu mai từ trên chĩa xuống.
- Ở thành nào người ta cũng trợ chiến từ phía bên trái: trong tay phải của kẻ xông tới không có lá chắn.
- Ở đây dù có muốn yểm hộ từ phía tay phải cũng chẳng được. Như anh thấy đấy, ở đây dòng suối chảy ven thành phía Tây. Ta đã cho đóng các cống ở chỗ cối xay đằng kia để chúng ta có đủ nước dùng.

Và họ đi sang mạn thành phía tây, phía nhìn xuống thành phố.
- Tường cao đến chóng cả mặt. Cái này có đến mười sải chứ không ít.
- Có lẽ còn hơn ấy chứ. Bên phía này quả thực quân Thổ sẽ không thử thách được gì hết. Bên ngoài là đá, bên trong là đất. Nhưng bây giờ ta lên ngựa đi. Bên phía này họa hoằn ta mới bị nguy với quân Thổ.
Họ lên ngựa và lại tiếp tục đi.
Dưới kia thành phố yên ắng và vắng tanh. Nhà thờ xứ và tòa giám mục cao vượt hẳn lên giữa những nhà cửa khác. Ở sườn núi phía bên kia thành phố, về hướng mặt trời lặn, là nhà thờ Thánh Mikơlôt của những giáo sĩ dòng Aguxtin. Một dãy núi vững chãi, đỉnh cao đều đặn, bao lấy thành phố về phía tây, cao vượt lên ngoài xa nữa là những đỉnh nhọn của dãy Matơro màu xanh thẫm.
Ở phía tây cũng có hai pháo đài và giữa là một cổng nhỏ kiên cố. Những người lính đang dắt ngựa ra suối. Bên kia suối, trên bãi chợ của thành phố, một vài người đang đứng thơ thẩn quanh một đàn lợn.
- Họ vẫn còn ở đây ư? - Gergey ngạc nhiên hỏi.
- Vẫn còn. - Đôbô đáp. - Mặc dù ngày nào ta cũng nhắn xuống bảo họ cuốn gói ngay đi. Tất cả bọn họ đều muốn bán lợn, bán bò xong đã.
Bên trong cổng thành, một trung úy người gầy, khuôn mặt rộng, đang luyện tập cho khoảng năm chục chiến sĩ. Bọn họ dùng gươm, đầu đội mũ sắt đã han gỉ có lưới che mặt, vai mang giáp sắt. Hai người đứng ở giữa vòng. Người trung úy quát tháo:
- Thu về! Thu về! Con lừa, ta đã bảo khi chém xong phải thu ngay gươm về!
Người học có vẻ chưa bao giờ ra lính. Đó là một chàng nông dân bé nhỏ nhưng có đôi tay rất lực lưỡng và sở dĩ Đôbô phân vào toán lính Koso là chỉ vì nếu để cái sức trẻ ấy bên súng đại bác thì phí đi mất.
- Người trung úy này là ai vậy? - Gergey hỏi.
- Heghetđuy, trung úy chỉ huy toán lính Koso. Một con người rắn rỏi. - Đôbô trả lời và nói chõ xuống chỗ toán lính: - Nếu các ngươi có gì chưa hiểu thì cứ mạnh dạn mà hỏi ngài trung úy.
Chàng trai nghe vậy bèn hạ gươm xuống và nhìn lên Đôbô:
- Thưa ngài đại úy, còn không hiểu được tại sao con lại phải vội thu gươm về?
- Ngài trung úy sẽ bảo cho ngươi biết.
- Đồ con tườu. - Người trung úy cáu tiết nói. - Như vậy là để lấy gươm mà che mình, đồng thời lại sẵn sàng để chém nhát sau.
- Nhưng thưa ngài trung úy, - gã trai trẻ nhổ một bãi nước bọt sang bên và nói. - đứa nào mà đã bị con chém thì không chém lại con nữa đâu ạ!
Đôbô búng vào con ngựa một cái và mỉm cười.
- Dân Eghe có khác. Ăn nói được đấy.

Họ tế ngựa dọc chân thành lên phía bắc. Ở đó có hai lâu đài. Cái nhỏ trang trí đẹp hơn, có cửa sổ lồng kính. Cái lớn là một loại nhà trông như kho giống của các lãnh chúa lớn, gọi là tu viện. Ở thời Đôbô nó đã từng là nhà của hội đồng linh mục trong thành, về sau là chỗ ở của các sĩ quan, chỉ có cửa sổ bằng bong bóng bò. Đằng sau cái lâu đài nhỏ có vườn hoa với dây hàng rào sơn xanh. Trong vườn có ghế ngồi và một giàn nho. Một con bướm cuối mùa chập chờn lượn trên những đóa hoa hồng mùa thu.
Thấy Gergey mê mải ngắm những bông hồng. Đôbô cũng nhìn vào đó:
- Vợ ta trồng bao nhiêu là hoa như thế này kể đã uổng công.
- Phu nhân hiện nay ở đâu ạ?
- Ta đã gửi về nhà, chỗ anh em của ta. Mắt đàn bà làm yếu người ta.
Họ đi qua vườn đến góc thành phía tây. Ở đây tường cũng cao đến phát ngợp. Dưới chân tường là phần đồi nhô ra. Nó đã bị bạt đi thành một cái vách dựng đứng xuống tận nền đất của thành phố.
- Đấy, nhìn xem. - Đôbô bảo. - Đây là pháo đài đất. Cái này chỉ cốt để cho cho góc này khỏi bị bắn và để yểm hộ cho cái pháo đài đằng kia kìa. Cái đó là pháo đài nhà ngục.
Và ông chỉ sang cái pháo đài mọc cao trên lưng tòa thành, chỗ đuôi rùa.
Từ đó một phong cảnh mỹ lệ lại mở ra về phía thành phố và về phía thung lũng bạch dương chạy dài theo bờ suối về phương bắc. Cuối thung lũng có một làng cây cối um tùm rất đẹp: Phennemét, một làng lớn. Bên kia làng, cái thung lũng rộng đã bị những quả núi có rừng chặn nghẽn tất cả mọi lối.
Nhưng Gergey chẳng ngắm phong cảnh lâu lắm. Cái sống lưng của tòa thành đã khêu gợi sự chú ý của chàng. Ở đó có những quả đổi cao nhô lên phía sau thành và chỉ mỗi một cái hào sâu ngăn cách những quả đồi đó với chân thành.
- Ta có thể chờ đợi cuộc tấn công từ phía này đấy. - Chàng vừa quan sát những quả đồi vừa nói.
- Đúng thế. - Đôbô đáp. - Nhưng tường thành ở đây cũng kiên cố nhất, và bốn trong số những khẩu đại bác lớn nhất sẽ phục vụ ở hướng này.
Ông xuống ngựa chỗ pháo đài nhà ngục và trao cương cho võ đồng Kơrixtốp:
- Con có thể dắt nó vào tàu.
Họ đi lên pháo đài nhà ngục, chỗ một khẩu đại pháo, bốn súng cối và chừng hai chục tu pháo[14] đang ngáp dài về phía những quả đồi.
Bên cạnh những cỗ pháo, một pháo thủ người Đức có mái tóc xoăn vàng hoe đang huấn luyện cho những nông dân. Đám nông dân rất chăm chú lắng nghe người pháo thủ nhưng gã ta cứ nói ngọng lẫn lộn giữa rượu vang và thuốc súng[15]. Cuối cùng phải giải thích cho đám nông dân biết khi nào pháo thủ Jôjep yêu cầu “rượu vang” thì phải mở bao thuốc súng cho ông ta, còn khi nào ông ta yêu cầu “thuốc súng” thì đưa rượu vang đến.

Trong thành có năm pháo thủ Đức như vậy, Đôbô đã chiêu mộ họ từ Viên về. Ngoài họ ra không còn người ngoại quốc nào trong thành nữa.
- Anh hãy xem khẩu đại bác tuyệt trần này. - Đôbô vừa nói vừa vuốt tay lên khẩu pháo. - Tên nó là Cóc Tía. Hễ nó gầm lên là quân Thổ sẽ được thấy mưa!
Khẩu pháo đúc bằng đồng đen, được đánh bóng nhoáng. Cùng với cái giá bằng gỗ sồi vững chãi, đánh đai thép, quả thực nó chẳng khác gì một con cóc đang ngồi chồm chổm.
Họ tiếp tục đi dạo về phía đông, chỗ một pháo đài kiên cố đứng nhô ra ở góc thành. Đó là cái chân sau bên trái của con rùa.
- Cái này là pháo đài Sanđô. - Đôbô bảo.
Gergey đứng ngẩn ra nhìn.
Bắt đầu từ chỗ pháo đài này, ở đoạn thành phía đông có một cái tường quai vạc cao và kiên cố, giống hình một cái liềm gẫy gập làm ba khúc, cũng lại giống một nửa hình lục lăng bao lấy phía đông thành. Trong ngoài đều có hào sâu đến mươi - mười hai sải. Chỉ ở khúc giữa mới có một con đường hẹp chạy qua để quân lính có thể đi lên mặt thành.
- Đây là thành ngoài. - Đôbô nói. - Anh có thể thấy ngay ở cạnh nó về phía đông có một quả đồi mọc cao như núi. Đó là đồi Ghế Vua. Sở dĩ người ta đặt tên cho nó như vậy là vì ngày trước Thánh vương Isơlơvan đã ngồi ở đó, trước cửa trướng, để xem việc xây dựng nhà thờ. Cái đồi này đã phải xẻ làm đôi ở ngay dưới chỗ ta đứng đây.
- Tôi hiểu rồi. - Gergey đáp. - Người nào đã làm việc đó rất thông minh.
- Perénhi đã làm việc đó mười năm về trước. Ở đầu đằng kia cũng có một pháo đài nữa, đó là pháo đài Bebec. Còn cái tháp ở chỗ góc kia là để có thể nhìn thấu địch tình và bắn vào quân địch suốt đến chỗ cổng và đến tận đây.
Bức tường ở đó, cũng như ở khắp xung quanh, được nối cao thêm bởi những công sự che ngực đắp bằng bối và đất bùn cao hàng sải. Đôi nơi bùn vẫn còn ướt. Tầng công sự che ngực đó cần thiết để quân địch từ ngoài không thể nhòm ngó vào thành được và không thể thấy những người giữ thành đi lại trên mặt lũy.
- Bây giờ ta đi đến chỗ pháo đài nhà thờ. - Đôbô nói và lại khoác lấy tay Gergey.
Từ pháo đài Sanđô họ chỉ cần đi có vài bước và một tòa nhà đặc biệt đã đứng sững trước mặt Gergey. Đó là phân nửa của một cái nhà thờ đồ sộ. Hai cái tháp phía sau của nó vẫn còn (trước kia có bốn tháp). Trên cánh cửa đầy những hình khắc gỗ, phía trên cửa là những bông hoa đá khổng lồ, những thiên thần tạc bằng đá mặt mũi sứt sẹo. Nhưng đây là loại nhà thờ gì mà đất lại chất đầy bên trong thay cho các tín đồ; những khẩu pháo chễm chệ trên tháp chuông, và thay cho tiếng đại phong cầm là tiếng gầm của đại bác sẽ vọng ra: tiếng đại phong cầm của chết chóc.
Dọc tường bên phải và bên trái của nhà thờ đều đắp đất cao như sườn đồi. Trên đồi có dê gặm cỏ. Bên sườn có lối vào hình cửa tò vò. Những phiến đá ở khung cửa đen thủi đen thui.
- Có lẽ ta cất thuốc súng ở đây chăng? - Gergey hỏi.
- Đúng đấy. Anh hãy lại mà nhìn xem bao nhiêu sức lực đã tích tụ ở đây!
- Cái này trước là phòng cất đồ thánh đây.
- Phải. Một chỗ khô ráo rất tốt đối với thuốc súng.
- Nhưng phá hoại cái nhà thờ này như thế thật là một tội lớn.
- Ta cũng tiếc lắm, nhưng chẳng thà làm như thế này còn hơn để quân địch kéo vào làm lễ suy tôn Ala ở trong đó.
Họ bước vào. Cái phòng trông giống một cái hầm rượu hơn là một cái phòng để đồ thánh: đầy ắp những cái thùng đen.
- Có bao nhiêu tất cả? - Gergey ngẩn ngơ hỏi.
- Nhiều đấy. - Đôbô đáp. - Hơn hai trăm thùng. Ta chứa ở đây tất cả thuốc súng của ta.
- Vào một chỗ ư? Nhỡ nó nổ thì sao?
- Chuyện đó không thể xảy ra được. Trước cửa có lính gác. Ngoài ta ra không ai có khóa cửa nữa. Không ai được phép vào đây ngoài Mectsei và ông lão Sukan. Từ đầu hôm đến sáng ta không giao chìa khóa cho bất cứ một ai.

Gergey ngước lên nhìn cửa sổ. Cửa sổ lồng kính, thứ kính hình tròn nho nhỏ thường dùng ở thời đó, bên ngoài có ba lớp lưới sắt bảo vệ cho cửa sổ.
Đối diện với cửa ra vào, nơi ánh sáng rọi đến theo một đường chênh chếch, có một cái chậu trộn to tướng đựng đầy ắp thuốc súng. Gergey vục tay vào vốc rồi lấy ngón tay cái gẩy gẩy trở lại.
- Cái này dùng để nạp đại bác đây. Khô lắm. - Chàng bảo thế.
- Thứ thuốc dùng cho súng nhỏ ta đựng trong những thùng bé hơn. - Đôbô đáp.
- Thuốc này chế ở đây hay ở Viên ạ?
- Cả ở đây, cả ở Viên.
- Thứ chế ở đây thành phần như thế nào ạ?
- Ba phần tư diêm tiêu, phần tư còn lại gồm lưu huỳnh và than.
- Than mềm hay cứng ạ?
- Mềm.
- Thứ đó là tốt nhất. Có điều ở địa vị tôi thì tôi trộn thêm một hai môi than nhiều hơn những người khác thường làm.
Phía trên cái chậu, trên bức tường đen kịt có một bức tranh lớn đã cáu bẩn và đã rách. Trên bức tranh chỉ còn có thể thấy hai cái đầu, một cái là của một người đàn ông có một bộ mặt buồn bã, râu mọc dài, cái kia của một thiếu niên áp đầu vào ngực người đàn ông. Cả hai nhân vật đều có vòng hào quang trên đầu. Từ cổ họ trở xuống, tấm vải bị rách toạc để lộ bức tường còn trắng ở đằng sau.
- Cái này hình như trước kia là bức tranh đặt trước bệ thờ của giáo đường. - Đôbô nói. - Có lẽ còn do Thánh vương Isơtơvan đặt vẽ cơ đấy.
Trước phòng đồ thánh, hai cái cối xay đang quay liên tục. Cả hai đều do ngựa kéo. Bên chái nhà thờ, dưới một vòm cuốn, quân lính đang chế tạo thủ pháo. Hai pháo thủ trông coi công việc của họ.
Gergey dừng lại. Chàng xem thuốc súng và dây ngòi rồi lắc đầu.
- Có lẽ không được tốt chăng? - Đôbô hỏi.
- Tốt thì có tốt đấy, - Gergey trả lời. - nhưng tôi xin phép được tự mình cho chế tạo lấy thủ pháo ở chỗ pháo đài mà tôi sẽ chỉ huy.
- Anh cứ nói thật tình đi nếu anh biết cách làm tốt hơn. Anh là người học rộng, và ở đây việc bảo vệ thành là chính chứ không phải những quan điểm khác là chính.
- Vậy thì tôi có biết một cách làm tốt hơn. - Gergey nói. - Những quả thủ pháo kiểu cổ này cháy xèo xèo, nhảy lóc cóc và nổ pụp một cái là hết. Tôi thì tôi bỏ thêm lõi vào trong ruột chúng.
- Lõi như thế nào?
- Một quả bom nhỏ, dây bấc tẩm dầu trộn lẫn bột đồng, mạt sắt và một thỏi lưu huỳnh. Thủ pháo của tôi chỉ sau khi nổ mới bắt đầu làm việc.
Đôbô quay lại gọi bảo đám lính chế thủ pháo:
- Các ngươi hãy ngừng việc lại đã! Ngài thượng úy Bônemixo sẽ quay lại đây và các ngươi sẽ làm theo cách sai bảo của ngài.
Họ đi lên nóc cái nhà thờ đã cải biến thành pháo đài. Trên đó mái nhà thờ được bao quanh bởi những công sự đan bằng nhánh cây và đổ đầy đất. Khoảng giữa những công sự là những khẩu pháo đặt trong những buồng chái nhỏ có cửa tò vò bằng đá. Chính giữa mái là một đống đạn tròn và một hố thuốc súng.
Đứng trên mái có thể trông thấy toàn bộ thành ngoài với dạng một cái mồng khổng lồ bao lấy sườn thành phía mặt trời mọc. Trên đó có hai pháo đài và trên hai pháo đài là hai cái tháp tròn.
Nhưng cũng có thể trông thấy cả triền đất rộng nhô cao đối diện với tường thành, dải đồi đó cao bằng một nửa tòa thành.
- Ở mặt đông này cuộc tấn công sẽ dữ dội lắm đây, - Gergey nói. - Mỗi buổi sáng mặt trời lại còn chiếu vào mắt nữa. Ở đây phải có người ra người mới được.
- Ta nghĩ đến anh đấy. - Đôbô đáp.
- Xin cám ơn đại úy. Tôi sẽ đứng vững ở vị trí của mình.
Hai người xiết chặt tay nhau.
Giữa những khẩu pháo có một khẩu đồ sộ bằng đồng đen. Cái nòng to tướng của nó có thể bỏ vừa những viên đạn cỡ đầu người. Hàng chữ và những hình trang trí trên thân pháo lấp lánh như vàng.
- Đây là khẩu Búpbê. - Đôbô nói. - Anh hãy đọc cái câu ghi trên đó mà xem.
Giữa hình hai ngọn lá thiên tuế tượng trưng chiến thắng kết chéo nhau ở ngang thân pháo, lấp lánh hàng chữ sau đây: “Thành trì kiên cố của chúng ta là Thượng đế”!

3

Ngày mồng chín tháng chín trời không nắng. Mây xám phủ kín bầu trời, cưỡi lên cả những đỉnh cao của dãy Matơro. Suốt ngày thời tiết cứ như nét mặt một đứa trẻ làm nũng đang muốn khóc mà chưa tìm ra cớ.
Trong thành cảnh tượng rất nhộn nhịp. Trên bãi chợ Hạ, một đám thợ mộc đang đẽo vát đầu những cột gỗ lớn nửa tay ôm. Cạnh họ mấy người lính khoan lỗ qua đầu cột đã vát dẹt và lắp thành những cây thập tự. Toán thứ ba buộc giẻ tẩm dầu và nhựa đường lên những cây thập tự đó. Họ gọi chúng là những cây đầu đày. Đã được cả một đống to rồi.
Bên cạnh phòng đồ thánh, ông già Sukan đong thuốc súng với một cái hộc. Đám nông dân nhồi chặt vào những bì da nhỏ rồi mang đến chỗ các pháo thủ.
Cũng bên cạnh phòng đồ thánh, pháo thủ Gianốt đang nạp thuốc súng vào những quả tạc đạn bằng đất nung. Dây ngòi cuộn thuốc súng thòi ra ngoài chừng một gang tay. Khi muốn phát hỏa, người ta đặt chúng vào đầu vợt đan bằng dây thép của những cây gậy giống như gậy đánh gônfơ [16] của người Anh ngày nay. Nhưng người ta có thể ném bằng tay cũng được, và những quả tạc đạn có quai thì còn có thể dùng mũi thương để lẳng đi. Độ một ngàn quả tạc đạn như thế cũng đã sẵn sàng.
Về phía cổng Cũ, nơi trại lính bị chợ Hạ ngăn thành hai dãy nhà dài, đám thợ mài và thợ nguội đang làm việc. Họ phải sửa chữa vũ khí cho tất cả những ai mang đến.
Bên cạnh cổng Tối, đàn bò đứng trong những ngăn chuồng xây rất khéo ở dưới đất. Đám đồ tể mổ súc vật ngay bên tường thành. Tiết chảy qua một cái lỗ ra ngoài hào. Ngày nào họ cũng mổ bốn năm con bò cho quân dân trong thành.
Gergey đang đứng trên pháo đài Sanđô. Ở đó người ta đang dùng những thanh dầm và ván gỗ dựng một cái giàn cho quân lính có thể từ phía trong đi từng đoàn lên mặt lũy.
Tại các pháo đài khác đều đã có giàn như thế, riêng ở pháo đài Sanđo này phải làm lại vì một cái cột chôn không kỹ đã bị lung lay.
Đôbô cùng các sĩ quan đi lên giàn, ông lắc lắc cái cột và nói:
- Cái này phải đứng thật vững để dù cho tất cả các cột khác bị trúng đạn, nó cũng vẫn trụ được hàng trăm người. Các ngươi hãy đóng thêm cứ chống vào tất cả các cột, và phải trát vữa thật dày vào.
Người lính kèn trên tháp chuông nhà thờ bỗng rúc một hồi dài.
- Ấy, cái gì thế? - Mectsei la lên. - Có chúng ta đây!
- Họ đã về!
Qua ba tiếng đó, các sĩ quan đã hiểu rất nhiều.
- Đội tiền tiêu đã về!

Đã một tuần nay, cả một chuỗi dây chuyền dài những người lính gác nối nhau đến tận Mocula. Họ là một cái viễn vọng kính sống vươn dài ra tận cánh đồng Obônhi, ngày đêm quan sát bước tiến của quân Thổ.
Ba tiếng “họ đã về” có nghĩa là những người đó.
Mectsei nhảy lên mặt lũy, vội vã đi về phía cửa nam. Cả Đôbô cũng vậy. Các sĩ quan đi theo ông. Họ dừng lại trên pháo đài cửa nam và lấy tay che mắt nhìn xuống con đường chạy từ cánh đồng xa tít, qua làng Onmodo bé nhỏ rồi kéo thẳng tới cửa thành.
Trên quãng đường Onmodo có thể thấy một kỵ sĩ đang phi nước đại. Đầu anh ta không đội mũ, cái áo đôn-man[17] màu đỏ dắt ở thắt lưng bay phấp phới đằng sau.
- Quân của tôi! - Gergey nhận xét. - Bokôtsoi!
Anh chàng Bokôtsoi ấy vốn là một kỵ sĩ cừ khôi nhưng số phận lại nhét anh ta vào lính bộ, bởi thế anh ta luôn luôn cầu khẩn để được lên ngựa. Nhờ vậy ngày hôm đó anh ta cũng được cử đi thám thính.
Khi anh ta đã đến gần, có thể thấy mặt anh bê bết máu và bên sườn con ngựa của anh lủng lẳng một cái gì tròn tròn như hình quả dưa hấu.
- Quân của tôi! - Gergey mừng rỡ nhắc lại, nhưng lần này đã gần như la lớn. - Bokôtsoi!
- Anh ta đã đánh nhau đấy! - Đôbô nói.
- Dân Eghe. - Mectxi tiếp lời.
- Nhưng mà là quân của tôi. - Gergey nói lại. - Do tôi huấn luyện đấy!
Theo sau người kỵ sĩ đưa tin đó còn ba người nữa tung bụi trên đường. Những người khác có lẽ đã bị quân địch chém chết cả.
Vậy là quân Thổ đã đến đây.
Đôbô có thể cảm thấy những gì khi nghe tin đó? Cái đạo quân Thổ ấy đã đến, đạo quân mà trong mùa hè vừa rồi đã triệt hạ hai thành trì kiên cố nhất nước: Temétva và Xônnốc, và đã lần lượt đánh chiếm Đơrêghei - Hônlôkơ, Sangô, Bulac, Sagơ, Bolosodoromot: nghĩa là tất cả những nơi nào nó muốn. Bởi vì đạo quân Thổ này đã xuất phát với mục đích tròng nốt ách thống trị của Xuntan lên cổ những phần đất còn sót lại của nước Hung.
Bây giờ bọn chúng đã tới đây, một trăm năm mươi ngàn con thú dữ mặt người. Phần lớn bọn chúng từ thời thơ ấu đã được luyện nghề cung kiếm, bắn súng, leo tường và đã quen đời quân ngũ. Gươm của chúng rèn ở Đamát, giáp của chúng bằng thép Derơben[18] giáo mác của chúng là sản phẩm của những thợ rèn lành nghề xứ Hinđôxtan[19], đại bác của chúng do những thợ đúc giỏi nhất châu Âu chế tạo: đạn dược và binh khí của chúng thì không sao kể xiết.
Và đối địch với chúng là cái thành nhỏ này đây với chưa đầy hai ngàn người. Độ sáu khẩu pháo cổ lỗ sĩ và những ống sắt chẳng ra gì: những khẩu súng có râu được mệnh danh là tu pháo.
Ta còn hỏi Đôbô đã có thể cảm thấy những gì ư?
Người lính đưa tin Bokôtsoi Isơtơvan phi lên thành rồi nhảy xuống ngựa, người lấm đầy bụi và mồ hôi nhễ nhại, đứng nghiêm trước mặt Đôbô. Bên yên ngựa của anh lủng lẳng một cái thủ cấp Thổ đen sạm, râu mép còn xoăn vênh. Còn bản thân anh, máu đã đông lại đen cả nửa mặt bên trái:
- Thưa ngài đại úy vũ dũng, con xin báo cáo: quân Thổ đã tới, cái bọn trời đánh!
- Toàn bộ đại quân hay chỉ mới tiền đội?
- Thưa đại úy, đội tiên phong của toàn bộ đại quân. Chúng con không trông thấy toàn bộ vì bị rừng Obônhi che khuất; nhưng chúng tiến rất gấp, cái quân trời đánh! Vừa đánh hơi thấy chúng con, chúng đã lập tức thộp được hai người của ta, cả con cũng bị chúng đuổi một thôi dài, cuối cùng là cái thằng mặt ám khói này đây, cái quân trời đánh!
- Các đồng đội của ngươi đâu cả?
Người dũng sĩ nhìn ra phía cửa.
- Thưa, họ đang rửa ráy ở ngoài suối, cái quân trời đánh!
- Được rồi, từ hôm nay trở đi ngươi là thập trưởng[20]. - Đôbô nói. - Hãy nghỉ đi và làm một ít rượu vang. - Và ông mỉm cười nói thêm. - Cái quân trời đánh!
Tất cả mọi người chen nhau đến sân thành để xem cái thủ cấp chém được đầu tiên của giặc.
Giữa đỉnh cái đầu cạo trọc còn một chỏm tóc dài. Bokôtsoi túm lấy chỗ đó và kiêu hãnh giơ lên cho mọi người xem.
Tin quân Thổ kéo đến làm cả thành nhao lên như một tổ ong.
Tất cả mọi người đều xúm quanh Bokôtsoi nghe anh ta kể chuyện. Ngay cả đám phụ nữ trong các lò bánh và các nhà bếp cũng chạy ra, nhón chân sau lưng vòng người mà nghe chàng dũng sĩ.
Tất nhiên cảnh tượng đó chỉ diễn ra khi Đôbô đã rời khỏi bãi chợ, cùng với các sĩ quan đi lên lâu đài để bàn bạc, bố trí.
Chàng dũng sĩ treo cái thủ cấp lên một cây đề rồi ngồi xuống ghế để phó thác đầu mình cho đám thợ cạo.

Trong thành có mười ba thợ cạo: bốn thợ cả và chín thợ trẻ. Họ ở đó không phải để cạo râu và húi tóc đâu. Họ sẽ rửa vết thương, rắc phèn chua rồi khâu vết thương lại. Bác sĩ ư? Thuở ấy cả nước cũng chưa có được một số bác sĩ bằng một tỉnh lỵ nhỏ ngày nay. Khắp đâu đâu người thợ cạo cũng kiêm nghề bác sĩ, vả lại còn có cả Thượng đế từ bi nữa chứ.
Cả mười ba tay thợ cạo đều nhảy xổ vào Bokôtsoi chỉ cốt để nghe cho rõ câu chuyện của anh hơn. Trước nhất họ lột ngay áo đônman và áo trong của anh. Thợ cả Pete là người già nhất trong bọn, vì vậy bác rửa cho anh trước tiên. Họ đặt một cái chăn sành xuống trước mặt anh và bưng một nồi nước lên qua đầu anh.
Việc rửa vết thương chàng dũng sĩ còn chịu đựng được, và cả việc rắc phèn chua nữa, nhưng khi người ta bắt đầu khâu cái vết thương dài trên đầu anh, anh đá tung cả ghế, cả chậu, cả thợ cả lẫn thợ trẻ rồi vừa chửi trời rủa đất một cách kinh khủng vừa đi về trại.
- Tao có phải là cái quần đâu, cái quân trời đánh! - Anh cáu tiết nói.
Anh vơ lấy một mạng nhện lớn trên khung cửa sổ dịt lên đầu rồi tự mình lấy dẻ buộc lại. Xong đâu đấy anh ngồi xuống đánh chén một trận no say rồi ngả mình lên bì rơm và chỉ dăm phút sau là đã ngủ.
* * *
Một gã nông dân đi ngựa vào thành gần như cùng một lúc với chàng dũng sĩ. Gã khoác áo lông cừu cộc tay và đội mũ đen có vành bẻ cong lên, tay cầm một cây gậy còn tươi, đầu gậy có cục u to chẳng kém gì người gã.
Khi thấy Đôbô đã xong việc với chàng dũng sĩ, gã ngồi trên ngựa hỏi một người phụ nữ:
- Người nào là ngài đại úy?
- Ngài kia kìa. - người phụ nữ nói. - cái ông to cao đang đi ở giữa ấy.
Gã xuống ngựa, buộc nó vào một thân cây rồi thò tay vào đẫy lấy ra một phong thư có gắn dấu niêm to. Gã chạy theo Đôbô và nói:
- Thưa ngài đại úy, con mang thư đến cho ngài đây ạ.
- Thư ở đâu đến? - Từ chỗ quân Thổ ạ.
Mặt Đôbô tối sầm lại, ông quát gã kia:
- Làm sao ngươi dám mang tới đây! Hay ngươi là dân Thổ?
- Không ạ. - Gã kia hoảng sợ trả lời. - Dạ bẩm ngài con là dân ở Kan đấy ạ.
- Ngươi có biết rằng người Hung không được phép mang thư của giặc hay không?
Và ông quay sang bảo quân sĩ:
- Hãy giữ lấy nó!
Hai người lính cầm giáo bước đến kèm hai bên gã nông dân.

- Bẩm ngài, chúng nó bắt buộc con! - Gã thất kinh kêu lên.
- Chúng nó chỉ có thể bắt buộc ngươi cầm lấy chứ không thể bắt buộc ngươi đem đến đây.
Và ông lại quay sang bảo quân sĩ:
- Các ngươi hãy đứng đây.
Ông sai thổi kèn triệu tập quân dân trong thành lại và không bóc phong thư, ông khoanh tay đứng bên cây đề mà trên đó cái thủ cấp Thổ vẫn còn lủng lẳng. Chưa đầy năm phút, tất cả quân dân trong thành đã tề tựu đủ. Các sĩ quan đứng quanh Đôbô, quân lính đứng thành hàng ngũ, sau cùng là nông dân và các phụ nữ.
Lúc đó Đôbô mới lên tiếng nói:
- Sở dĩ ta triệu tập quân dân trong thành lại là vì quân Thổ có gửi thư đến. Ta thì ta không có thư từ với kẻ thù. Nếu quân giặc viết thư đến, ta sẽ vứt trả lại. Hoặc ta sẽ đánh vỡ họng kẻ nào dám cả gan mang thư tới trước mặt ta. Ta chỉ cho phép đọc cái thư đầu tiên này mà thôi, rồi ta sẽ gửi ngay cho nhà vua. Để nhà vua được chính mắt trông thấy rằng quân Thổ đã đến đây; cần phải có viện binh. Ta không cần đọc cũng biết trong thư nói gì: dọa dẫm và mặc cả. Dọa dẫm không làm chúng ta giật mình và chúng ta cũng không mặc cả. Tổ quốc không phải để bán, dù với bất cứ giá nào đi nữa. Nhưng để các ngươi được tự tai nghe quân thù vẫn quen nói năng như thế nào, bây giờ ta sẽ cho đọc.
Ông chìa bức thư cho Gergey, người thoạt nhìn ngay cũng có thể đọc được tất cả các loại văn tự và là người thông thái nhất trong thành.
- Anh hãy đọc to lên.
Gergey đứng lên một tảng đá, bẻ gãy dấu niêm và rũ sạch bột thấm mực ra khỏi tờ giấy. Chàng liếc mắt nhìn xuống cuối bức thư rồi đọc to:

Pasa Amét gửi từ Kan.
Chào đại úy Eghe Đôbô Isơtơvan.
Ta là Pasa Anatôli Amét, tham nghị đại thần của Hoàng đế hùng cường và vô địch, chủ tướng của đạo quân muôn vạn và bất khả đề kháng, ta viết thư này để báo cho các ngươi biết mùa xuân năm nay Hoàng đế hùng cường đã phái hai đạo quân đến nước Hung. Một đạo đánh chiếm Lippa, Temétra, Tsonát và Xônnốc và tất cả các thành trì quanh vùng lưu vực các sông Kơrơsơ, Morôsơ, Tixo và Đuno. Đạo thứ hai đã đánh chiếm Vexpơrêm, Đơrêghet, Xêtsên và toàn bộ lưu vực sông Ipốt, ngoài ra lại còn đánh tan hai đạo quân Hung. Không một sức mạnh nào có thể kháng cự lại chúng ta được. Và giờ đây hai đạo quân thừa thắng đó hợp nhất trước thành Eghe.
Phụng mệnh Hoàng đế hùng cường và vô địch, ta khuyên các ngươi đừng cả gan chống lại Hoàng thượng mà hãy cúi đầu tuân lệnh, và hãy đón vị basa do ta cử đến vào thành và hãy nộp thành Eghe cùng thành phố cho ông ta.

- Còn gì hơn nữa không chứ! - Tiếng thét vang lên khắp nơi. - Đừng đọc nữa! Chó nó nghe! Nhưng Đôbô vẫy tay ra hiệu cho mọi người im lặng.
- Các ngươi hãy cứ lặng mà nghe điệu nhạc Thổ rất hay, khi nó trịch thượng như vậy. Anh cứ đọc tiếp đi.

Nếu các ngươi vâng lời, ta thề cùng tín ngưỡng của ta rằng: bản thân các ngươi cũng như tài sản của các ngươi đều sẽ không bị xâm phạm. Các ngươi sẽ được ban phát đủ mọi ân tứ tốt lành của Hoàng đế và cả ta sẽ cho các ngươi được sống tự do như dưới những triều vua xưa kia của các ngươi.

- Không cần đến thứ tự do Thổ! Đối với chúng ta cứ tự do Hung cũng đủ tốt rồi! - Lão Xexey tay gỗ kêu toáng lên khiến mọi người đều cười.
Gergey đọc tiếp:

Và ta sẽ bảo hộ các ngươi khỏi mọi tai ương…

- Ra chúng nó đến đây là để bảo hộ ta! - Petơ Gátpa la lên.
Mọi người lại cười, cả người đọc thư cũng vậy. Chỉ một mình Đôbô đứng nghiêm nghị.
Gergey lại đọc:

- Ta đóng dấu hổ phù của ta để bảo đảm cho lời nói đó. Còn nếu các ngươi không tuân lệnh ta tức là tự chuốc lấy thịnh nộ của Hoàng đế hùng cường lên đầu các ngươi, và lúc đó cả các ngươi lẫn con cái các ngươi đều không tránh khỏi tội chết. Bởi vậy các ngươi phải tức khắc trả lời cho ta biết!

Câu trả lời là tiếng thét ầm ầm giận dữ.
- Mẹ kiếp Hoàng đế hùng cường của nó chứ! Nó cứ việc mà đến đây!
Mọi khuôn mặt đều ửng đỏ. Cặp mắt của người hiền lành nhất cũng nẩy lửa. Gergey trao lại bức thư cho đại úy. Tiếng ồn ào lắng xuống.
Đôbô không cần đứng lên tảng đá mọi người mới có thể nom thấy. Người ông cao to, ông nhìn qua đầu tất cả mọi người.
- Đấy. - Ông nói giọng đanh thép nhưng đầy cay đắng. - Đây là bức thư đầu tiên và cũng là bức thư cuối cùng từ chỗ quân Thổ gửi đến thành này, và đã được đọc. Nghe thư các ngươi cũng đã có thể hiểu được vì sao chúng đến đây. Chúng đem tự do đến bằng gươm và đại bác. Tên hoàng đế vô đạo tắm máu cơ đốc đem cái tự do đó cho chúng ta. Không cần ư? Nếu chúng ta không cần tự do, nó sẽ chặt đầu chúng ta! Vậy chúng ta hãy trả lời nó! Đây sẽ là trả lời của ta!
Ông vò nát bức thư, ném vào mặt gã nông dân.
- Làm sao ngươi dám mang đến đây, hở đồ khốn nạn!
Và ông quay sang bảo quân lính:
- Cùm sắt vào chân nó! Tống cái đồ hèn hạ ấy vào ngục tối!

4

Sau khi đọc bức thư Thổ đã khích động tất cả mọi người, Đôbô gọi các sĩ quan vào lâu đài.
- Nửa giờ nữa tất cả đều phải có mặt ở đó.
Căn phòng đã chật ních sớm hơn hạn định. Ai còn chậm thì cũng chỉ vì để mặc lễ phục. Tất cả mọi người đều cảm thấy rằng bức thư đó là tiếng điểm đầu tiên của hồi chuông cấp báo.
Đôbô vẫn còn chờ nhóm tuần tiễu về muộn.
Ông khoanh tay đứng bên cửa sổ nhìn xuống thành phố trải rộng dưới kia. Những dinh thự nguy nga làm sao, những ngôi nhà trắng tráng lệ làm sao! Thế mà thành phố trống không. Chỉ phía dưới lâu đài, bên bờ suối là nhộn nhịp dân thành, người lính đưa ngựa đi uống nước, những người chở nước vào thành. Phía dưới nữa, trong khu vực thành phố, một người đàn bà quàng khăn vàng đang bước ra khỏi cổng, trên lưng mang một đẫy to. Mụ kéo theo hai đứa trẻ nhỏ vội vã đi về phía thành.
- Mụ này cũng vào thành đây. - Đôbô lẩm bẩm không vui.
Người võ đồng đứng ngay cạnh Đôbô. Cậu mặc áo đônman bằng nhung màu hoa lanh. Với mớ tóc dài, với khuôn mặt con gái, cậu giống như một thiếu nữ cải nam trang. Nhưng nếu ai nhìn xuống bàn tay cậu thì sẽ thấy sức mạnh ẩn trong đó. Ngày nào cậu ta cũng tập phóng thương.
Đôbô quay sang cậu, vuốt mái tóc chấm ngang vai của cậu:
- Con mơ gì thế Kơrixtốp? Con không mơ thấy mình về nhà ư?
- Không ạ. - Cậu thiếu niên mỉm cười đáp. - Nếu con mơ thấy thế con sẽ xấu hổ, thưa đại úy.
Cậu là người võ đồng duy nhất ở lại trong thành và cũng chỉ vì bố cậu đã viết thư cho đại úy xin đừng gửi cậu về nhà. Ở nhà cậu có dì ghẻ, bà ta đối xử với cậu chẳng tình cảm gì cho lắm. Đôbô coi cậu như con trai.
Những võ đồng khác Đôbô đã gửi về nhà tất. Họ là những thiếu niên từ mười bốn đến mười sáu tuổi. Trướng quân của Đôbô là trường học võ nghệ đối với họ. Đôbô chưa cho phép họ thử thách.
Trong số đó ông còn một võ đồng yêu mến nữa: Bolôc Bolajơ, con trai một trung úy của nhiếp chính Giorgiơ bị ám sát năm trước. Cậu ta còn nhỏ hơn Kơrixtôp một tuổi và là một kỵ sĩ xuất sắc. Hồi tháng tám cậu ta đã khóc mà đi. Câu ta đau lòng vì thấy Kơrixtôp được ở lại thành còn cậu ta thì không.
- Cứ chờ đấy, nếu tớ trở lại tớ sẽ đọ thương với cậu. - Cậu ta nói.
- Chả nhẽ cậu lại nghĩ rằng tớ bảo gửi cậu đi?
Và bản thân Kơrixtôp cũng khẩn khoản xin Đôbô:
- Thưa đại úy, xin đại úy cho cả Bolajơ cũng được ở lại đây.
- Nó không ở lại được. - Đôbô đáp. - Nó là con trai của một bà góa, mà lại là con một. Trèo cây dẻ tây còn chả được phép nữa là. Thôi xéo!
Nogiơ Lukat đem cậu ta đi theo mình để dọc đường sẽ giao trả cho bà mẹ.
- Này, cái cậu Lukat ở đằng ấy lâu quá. - Đôbô bảo Mectsei rồi lắc đầu. - Ta e cậu ta lại rơi vào một tai nạn gì rồi.
- Tôi không tin như vậy. - Mectsei đáp. - Tôi không lo cho những người nhỏ bé. Tôi có một điều mê tín đặc biệt là những người nhỏ bé thường may mắn trong trận mạc.
- Chính là ngược lại thì có. - Gergey, một người cao chứ không nhỏ, nói. - Người nhỏ không bao giờ cưỡi ngựa vững vàng được như người cao. Trong chiến trận, người nhỏ bị ngựa tha đi, còn người cao thì tha ngựa đi.

Người lính gác cửa báo cáo là những thám tử đã đến.
- Cho họ vào. - Đôbô nghiêm nghị trả lời.
Bảy người lính dận ủng màu vàng có cựa đứng ở giữa phòng. Hai người tóc còn ướt. Quả là họ vừa rửa ráy.
Một người tóc ướt bước lên.
- Thưa đại úy, con xin báo cáo, quân giặc đã đến đây, dưới Obônhơ.
- Ta biết rồi. - Đôbô đáp. - Tên Thổ đầu tiên cũng đã ở đây rồi. Bokôtsoi đã đem nó về.
Ông nói điều đó với giọng trách cứ.
Người lính mang phù hiệu xanh đỏ của thành phố thở phì một cái và nuốt khan:
- Thưa đại úy, đáng lẽ con có thể đem về ba tên cũng được.
- Thế tại sao ngươi không đem về?
- Thưa chỉ là vì con đã chém vỡ toác đầu cả ba thằng rồi ạ.
Trong phòng ai nghe cũng phải bật cười. Trong số bảy người lính đã bốn người phải buộc băng. Bản thân Đôbô cũng mỉm cười:
- Kômlôsi con ơi, lỗi đây không phải ở đầu giặc Thổ mà ở đầu các ngươi. Nhiệm vụ của các ngươi không phải là đánh nhau mà là đưa tin về. Lính của ngài thượng úy Bokôtsoi đã đưa tin về. Còn đối với các ngươi thì điều trước hết là lo rửa ráy với chải chuốt, thay áo mới và xoắn ria mép cho vểnh. Lính tráng gì mà lại thế, hở Kômlôsi Onton?
Kômlôsi luống cuống nhìn xuống phía trước. Anh cảm thấy Đôbô nói đúng nhưng anh vẫn ngửng đầu lên đáp:
- Rồi ngài sẽ thấy, thưa đại úy, con là người lính như thế nào.
Theo báo cáo của các thám tử, hẳn hoi là quân Thổ đang kéo về Eghe. Đôbô phái đi một đội thám tử mới và ra lệnh cho họ không được xung đột với bọn lính thám báo Thổ, chỉ việc báo về từng giờ cuộc hành quân của chúng. Cho họ đi rồi, ông ngồi xuống bàn.
Lúc đó các viên chỉ huy các đội quân đến tiếp viện và các sĩ quan trong thành đã tề tựu đủ trong phòng, kể cả năm pháo thủ người Đức, Giáo sĩ Balin và ông già Xexey cũng đều có mặt.
- Các chiến hữu. - Đôbô bắt đầu giữa im lặng trang nghiêm. - các bạn đã nghe đấy, điều chúng ta chờ đợi từ lâu nay đã đến.
Giọng của ông như tiếng của một cái chuông lớn. Ông im lặng một phút. Có lẽ ông vừa nín lại một ý nghĩ của mình. Rồi như thể muốn rút ngắn điều định nói, ông tiếp tục với giọng thường ngày:
- Đại úy phó trấn Mectsei vừa trao cho ta bản kê toàn bộ lực lượng trong thành. Tuy các ngươi đại khái đều đã biết cả, nhưng ta vẫn thấy cần thiết phải đọc lên để các ngươi nghe. Gergey, ta yêu cầu anh.

Ông trao tờ giấy cho Gergey, người làm những việc đó dễ dàng hơn và nhanh hơn bác Sukan. Gergey sẵn sàng đọc luôn:
- Lực lượng thành Eghe ngày mồng chín tháng chín năm một nghìn năm trăm năm mươi hai…
- Tức là hôm nay. - Đôbô nói.
- Hôm nay trong thành có hai trăm kỵ binh bản bộ, bộ binh bản bộ cũng ngần ấy, tám trăm bảy mươi tay súng cũng được gọi vào từ thành phố Eghe và các vùng lân cận. Đại nhân Perênhi Pheren gửi đến hai mươi lăm người; ngài Serêđi Giơrgiơ đã gửi đến khoảng hai trăm.
- Số đó chỉ còn khoảng năm chục mà thôi. - Mectsei nói và liếc nhìn một trung úy có nét mặt xương xương, má gò hẳn ra và cặp mắt nhấp nháy liên hồi.
- Tôi không làm thế nào được. - Người đó đáp lại. - Bản thân tôi thì vẫn ở đây. - Và anh ta lắc gươm kêu lách cách.
Đôbô nói với người trung úy đó, giọng hòa giải:
- Bạn Heghétđuy, ở đây có ai nói gì đến bạn đâu nào? Hunhođi[21] cũng vẫn từng có những tên lính đào ngũ.
Gergey đọc tiếp:
- Lại thêm hai trăm mười nghĩa binh từ Koso đến. - Đấy, - chàng liếc nhìn Heghétđuy nói.- ở Koso cũng có những người hào kiệt.
Và chàng tiếp:
- Các giáo sĩ câm gửi đến bốn vệ sĩ. Giáo đoàn Eghe gửi đến chín người.
- Chín người à? - Bôiky Tomat, chỉ huy những tay súng ở Bôrơsốt hỏi to.- Thế mà họ có những hơn một trăm lính tráng.
- Thuê tiền họ cũng chẳng cho, - Đôbô trả lời ngắn gọn.
Phuyghétđi, người trung úy của giáo đoàn đứng dậy, nhưng Đôbô vẫy bảo anh ta ngồi xuống:
- Ta yêu cầu cậu hãy để khi khác, cậu em ạ. Quỷ nó cũng chẳng xúc phạm đến giáo đoàn nữa là. Đọc tiếp đi Gergey, ngắn gọn thôi và nhanh lên.
Gergey nhẹ nhàng, nhanh chóng đọc tiếp. Bản danh sách các hào kiệt rất dài. Sarôt, Gơmơ, Xêpts, Ung, mỗi một thành phố tự do đều gửi đến một đội viện binh nhỏ. Chánh xứ Laxo một mình gửi đến bốn chục lính. Mọi người đều tung hô ông ta.
Cuối cùng Gergey lại nâng cao giọng:
- Như vậy là chúng ta có tất cả một nghìn chín trăm người.
Đôbô nhìn suốt lượt những người ngồi bên bàn và cái nhìn của ông dừng lại ở chỗ Heghêtđuy. Ông vừa nhìn người trung úy ở Koso vừa nói:
- Chúng ta còn có thể tính thêm vào đây những người mà ta đã triệu vào phục vụ trong thành: Mười ba thợ cạo, tám đồ tể, ba thợ nguội, bốn thợ rèn, năm thợ mộc, chín thợ xây và ba mươi tư nông phu, những người sẽ giúp việc bên cạnh súng đại bác. Những lúc thành bị công kích, tất cả những người đó đều có thể cầm vũ khí. Sau đó chúng ta còn tính thêm Nogiơ Lukat mà hôm lễ trảm quyết Thánh Gianốt ta đã phái đi Xônnôc cùng hai mươi bốn kỵ binh. Họ có thể về vào bất cứ giờ nào. - Ông nói và ngước lên nhìn Mectsei rồi lại tiếp:
- Kể thế này chúng ta cũng đã có kha khá người rồi đấy, nhưng ta vẫn chờ ở Hoàng thượng[22] sự tiếp viện chủ yếu nhất.

Ông già Xexey chém tay vào không khí và hừm hừm.
- Thôi nào, bác Xexay, - Đôbô nói. - Bây giờ không phải như trước nữa đâu. Nhà vua rất biết rằng nếu Eghe thất thủ thì ngài có thể cất cái vương miện rất thánh của ngài vào quốc khố.
- Và lúc đó nước Hung sẽ không còn nữa. - Mectsei đứng cạnh Đôbô nói thêm.
- Thì còn nước Áo[23]. - Ông già nói.
- Quân đội của nhà vua sẽ kéo đến đây bằng hai đạo lớn, - Đôbô nói tiếp. - năm sáu chục nghìn, có lẽ đến hàng trăm nghìn binh mã no đủ và lương bổng hậu. Một đạo do công vương Xắcxông[24] Môrich thống lĩnh, đạo thứ hai do công vương Michsa. Chắc chắn nhà vua đã nhắn họ không được chậm trễ mà phải vội vã cất quân ngay. Và hôm nay khẩu lệnh của hai đạo quân đó đã là: Eghe.
- Có anh thợ làm bánh ở Mitsơkôn nó tin! - Xexey làu bàu.
- Cả tôi cũng tin, - Đôbô đáp lại. - đồng thời tôi yêu cầu bác đừng có xen vào lời tôi. Tín sứ của ta, Vosơ Mikơlôt ngay hôm nay lại sẽ lên đường đi Viên và nếu dọc đường không gặp quân đội của nhà vua, anh ta sẽ bảo cho nhà vua biết việc quân Thổ đến.
Ông quay sang bảo Gergey:
- Sau cuộc họp anh hãy viết ngay lời thỉnh cầu cho Hoàng thượng và nhớ kèm theo cả bức thư của bọn Thổ. Anh hãy viết làm sao cho những quả núi đá cũng phải lăn đến trước Eghe.
- Tôi sẽ viết. - Gergey trả lời.
- Chúng ta không có lý do gì để chờ đợi quân Thổ với một tâm trạng nặng nề. Tường lũy thì kiên cố, thuốc súng, lương thảo dư dật: chúng ta có thể cố thủ hàng năm cũng được. Nhà vua dù chỉ phái đến đây một nửa số quân của công quốc Erơđêi thôi cũng đủ cho tất cả bọn Thổ phải cuốn gói khỏi Eghe về chầu Môhamét. Nhưng bây giờ anh hãy đọc cả bản danh sách thứ hai nữa đi. - Ông bảo Gergey.
Gergey đọc:
- Đại bác phóng bom cỡ lớn một khẩu, đại bác phóng bom cỡ lớn nữa tên là Cóc Tía và Búp Bê, hai khẩu; nhà vua gửi đến ba khẩu. Perênhi Gabô gửi đến bốn khẩu. Serêđi Benedec gửi đến một khẩu.
- Thuốc súng chúng ta không cân, vì cũng không thể cân hết được. - Đôbô nói xen vào. - Năm ngoái vẫn còn lại một số, nhà vua cũng lại gửi đến một số. Trong phòng đồ thánh, thuốc súng đầy ắp tận mái nhà. Ngoài ra, chúng ta còn có cả diêm tiêu và cối xay để nếu cần, chúng ta sẽ thêm thuốc súng. Đọc tiếp đi.

Gergey lại đọc:
- Đại bác bắn tạc đạn bằng đồng kiểu cổ, dùng để phá tường, năm khẩu; đại bác bằng thép cũng loại ấy năm khẩu; nhà vua gửi đến bốn khẩu bích kích pháo bằng đồng; khuôn đúc đạn chì cho bích kích pháo và cho các tu pháo, hai mươi lăm; tu pháo hai nòng kiểu Praha, hai khẩu; tu pháo để phá đội hình, năm khẩu.
- Chúng ta có thể đối đáp được với bọn Thổ được lắm. Nhưng chưa hết đâu. Đọc tiếp đi.
- Tu pháo bằng đồng và bằng thép kiểu Praha và Tsetnec[25] ba trăm; súng tay, chín mươi ba; súng tay kiểu Đức, một trăm chín tư.
- Không ăn thua gì hết. - Xexey la lên. - Một cây cung tốt còn đáng giá hơn tất cả các loại súng[26].
Ý kiến đó đã gây ra mấy phút lời qua tiếng lại. Cánh già tán thành ý kiến của Xexey, đám trẻ ủng hộ phe chuộng súng. Cuối cùng Đôbô phải cắt đứt trận cãi cọ bằng ý kiến cho rằng súng cũng tốt, cung cũng tốt nhưng tốt nhất là đại bác.
Võ đồng Kơrixtôp đặt lên bàn một cái mũ chiến khảm vàng rất tinh xảo và một cái tượng chịu nạn nhỏ bằng bạc. Trên tay cậu còn vắt một cái áo choàng như loại áo lễ của giáo sĩ. Cậu đứng sau lưng Đôbô yên lặng giữ cái áo choàng trên cánh tay.
Gergey còn đọc một đoạn dài nữa, trong bản kê có tất cả các loại binh khí: thương, lao, lá chắn, các loại đạn, câu liêm, cuốc chim, chùy, dáo mác, dây ngòi và tất cả các thứ quân khí không phải do các đội viện binh đem theo.
Lúc đó Đôbô đứng dậy.
Ông đội cái mũ khảm vàng lên đầu, khoác lễ phục đại úy bằng nhung đỏ lên vai, tay trái đặt lên đốc gươm và nói:
- Các bạn thân mến và các chiến hữu cùng bảo vệ thành thân mến! Các bạn đã thấy thành lũy, lực lượng bên trong các thành lũy đó giờ đây các bạn cũng đã biết cả. Số phận của miền đất nước còn lại giờ đây đang nằm trong cái thành này.
Căn phòng im phăng phắc, tất cả mọi cặp mắt đều dán vào Đôbô.
- Nếu Eghe thất thủ thì cả Mitsơkôn, cả Koso đều không thể đứng vững nổi. Quân Thổ sẽ lay các thành nhỏ rụng như sung. Sức đề kháng sẽ không còn nữa và khi đó lịch sử sẽ có thể ghi tên nước Hung vào cuốn sổ của Nam Tào [27].
Ông đưa mắt nghiêm nghị nhìn quanh rồi tiếp:
- Thành Eghe kiên cố thật, nhưng tấm gương Xônnôc sờ sờ ra đó đã chứng tỏ rằng sức mạnh của những bức tường thành không nằm trong đá mà nằm trong tinh thần những người bảo vệ. Trong thành kia toàn những lính mộ ở nước ngoài. Họ đi không để giữ thành mà đi để lĩnh lương. Còn ở đây, ngoài năm pháo thủ ra, tất cả đều là người Hung. Ở đây tất cả mọi người đều bảo vệ Tổ quốc của mình. Nếu cần máu chúng ta sẽ đổ máu, nếu cần tính mệnh chúng ta sẽ hy sinh tính mệnh, nhưng đừng để cho những thế hệ mai sau có thể nói được về chúng ta rằng những người Hung đã sống ở đây năm 1552 không xứng đáng mang cái tên Hung.

Mặt trời chiếu qua cửa sổ, rọi vào những binh khí treo trên tường và những bộ áo giáp mắc trên những cái giá cạnh tường. Cái mũ chiến khảm vàng của đại úy cũng ngời lên rực rỡ. Gergey đứng bên cạnh ông, chàng liếc mắt nhìn ra cửa sổ rồi đưa tay lên che mắt để có thể nhìn lên người chủ súy.
- Sở dĩ ta mời tất cả các bạn tề tựu lại đây, - Đôbô tiếp. - là để mỗi người hãy tự suy tính kỹ, kẻ nào quý trọng bộ da của mình hơn tương lai dân tộc, cửa thành vẫn đang còn mở. Ta cần những đấng nam nhi. Chẳng thà ít sư tử còn hơn nhiều thỏ đế. Kẻ nào thấy gân cốt run rẩy trước cơn giông tố đến gần, hãy rời khỏi phòng họp trước khi ta nói tiếp, bởi vì chúng ta cần phải thề giữ vững thành trì với lời thề mà nếu ai phản bội, kẻ đó sau khi chết sẽ không thể còn đứng trước mặt Thượng đế vĩnh hằng.
Ông nhìn sang một bên, chờ xem có ai nhúc nhích không.
Căn phòng im phăng phắc.
Không một ai nhúc nhích.
Người võ đồng châm hai cây bạch lạp đặt hai bên tượng chịu nạn.
Đôbô nói tiếp:
- Nhân danh Thượng đế vĩnh hằng, chí thánh, chúng ta phải tuyên thệ với nhau về những điểm sau đây.
Ông cầm một tờ giấy đặt ở trên bàn lên và đọc:
- Thứ nhất, từ nay trở đi quân Thổ dù gửi bất cứ một thứ thư từ gì đến, chúng ta đều không nhận, không đọc mà phải đem đốt trước mặt thị chúng.
- Đúng như vậy! - Căn phòng vang lên. - Chúng tôi xin chấp nhận.
- Thứ hai: sau khi quân Thổ đã vây thành, không ai được nói ra câu gì với chúng cả; bất kỳ chúng gọi vào một điều gì, không ai đáp lại, bất kể tốt hay xấu.
- Chúng tôi xin chấp nhận!
- Thứ ba: sau khi đã bị vây, trong thành không được túm năm tụm ba thì thào bàn tán.
- Chúng tôi xin chấp nhận!
- Thứ tư: các hạ sĩ quan nếu không được phép các sĩ quan chỉ huy, các sĩ quan chỉ huy nếu không được lệnh của hai đại úy trấn thủ thì không được điều động các đội quân.
- Chúng tôi xin chấp nhận!
Một giọng lanh lảnh bỗng vang lên bên cạnh Phuyghétđi:
- Tôi muốn xin thêm vào đó một ý nữa!
Người nói lên đó là Heghétđuy, chỉ huy toán quân của Serêđi. Mặt anh ta ửng đỏ.
- Nói đi. - Mọi người giục anh ta.
- Tôi đề nghị là ngược lại, hai đại úy phải luôn luôn xử trí một cách thống nhất với các trung úy, mỗi khi dù chỉ có một trong các trung úy yêu cầu phải thảo luận, bất kể là về việc phòng thủ hay bất kỳ một biện pháp quan trọng nào khác.
- Ta chấp nhận điều đó trong thời gian những cuộc công kích tạm hoãn. - Đôbô nói.
- Chúng tôi xin chấp nhận! - Tất cả lại hô vang.

Đôbô tiếp:
- Điểm cuối cùng: kẻ nào nói chuyện, hỏi han, trả lời về việc nộp thành cho giặc, hoặc muốn nộp thành bằng bất cứ cách nào: kẻ đó sẽ bị xử tử!
- Cho nó chết đi! - Mọi người hăng hái la lên. - Chúng ta không nộp thành! Chúng ta không phải là lính đánh thuê! Chúng ta không phải như quân Xônnốc! - Tiếng hô vang lên từ khắp mọi phía.
Đôbô bỏ mũ khảm vàng xuống, đưa tay vuốt mớ tóc dài màu xám nhạt rồi ra hiệu cho giáo sĩ.
Giáo sĩ Balin đứng lên. Ông cũng bỏ mũ xuống và nâng cái tượng chịu nạn nhỏ bằng bạc ở trên bàn lên.
- Các bạn hãy cùng ta tuyên thệ. - Đôbô nói.
Tất cả mọi người trong phòng đều giơ tay về phía cái tượng chịu nạn.
- Tôi xin thề với Thượng đế độc tôn vĩnh cửu.
- Tôi xin thề với Thượng đế độc tôn vĩnh cửu. - Tiếng lầm rầm trang trọng vang lên.
- Rằng tôi xin hiến dâng giòng máu và tính mệnh của tôi cho việc bảo vệ thành Eghe, vì Tổ quốc và Hoàng thượng. Uy quyền và mưu ma chước quỷ đều không khiến tôi sợ hãi. Tiền tài, danh lợi đều không làm tôi nao núng. Về việc nộp thành tôi sẽ không thốt ra một lời nào, không nghe một lời nào. Bản thân tôi, nếu còn sống, tôi sẽ không đầu hàng, dù ở trong thành hay ngoài thành. Từ đầu đến cuối thời gian phòng thủ tôi sẽ đặt ý muốn của mình xuống dưới thượng lệnh. Xin Thượng đế vĩnh hằng hãy chứng giám cho tôi!
- Hãy chứng giám cho tôi! - Mọi người đồng thanh hô vang.
- Và bây giờ đến lượt tôi thề. - Đôbô nói và giơ hai ngón tay về phía cái tượng chịu nạn. - Tôi xin thề dốc hết tâm trí, sức lực và máu của tôi để bảo vệ thành trì và đất nước. Tôi xin thề sẽ có mặt cùng các bạn trong mọi hiểm nghèo! Tôi xin thề sẽ không cho phép dâng thành trì vào tay bầy vô đạo! Xin đất mẹ hãy đón nhận thể xác và linh hồn con như thế! Xin Thượng đế vĩnh hằng hãy từ bỏ con nếu con không giữ trọn lời thề!
Không ai hồ nghi về điều đó cả. Nét mặt tất cả mọi người bừng bừng dũng khí vì lửa đang bốc cháy trong trái tim họ. Nghe lời thề của Đôbô, tất cả mọi thanh gươm đều vung lên loang loáng, mọi người đồng tâm nhất trí hô vang:
- Xin thề! Xin thề!
Đôbô lại đội mũ lên và ngồi xuống.
- Vậy thì anh em ạ, - ông cầm một mảnh giấy lên và nói. - bây giờ ta hãy bàn bạc xem nên bố trí lực lượng phòng vệ các tường lũy ra sao. Việc phòng vệ các tường lũy không đòi hỏi sự dàn đều lực lượng vì về phía thành phố và về phía pháo đài mới, địa thế bằng phẳng lại có thung lũng sâu. Còn phía các pháo đài ở mặt đông và mặt bắc thì có đồi có núi. Chắc chắn chúng nó sẽ đặt đại bác ở đó để công phá tường lũy và tìm cách xông vào.
- Chúng nó sẽ không bao giờ phá vỡ nổi. - Xexey nói.
- Đã đành! - Đôbô đáp và lại tiếp. - Sở dĩ ta đã cho triệu một số đông thợ mộc và thợ nề vào thành là để đêm đêm họ vá chữa lại những chỗ bị quân Thổ bắn vỡ. Nơi đó sẽ nhiều việc nhất. Và nếu bây giờ chúng ta có phân chia lực lượng phòng vệ thì cái đó rồi cũng sẽ thay đổi tùy theo mức độ công phá.
- Xin ngài cứ cắt đặt, thưa đại úy, chúng tôi sẽ tán thành. - Nhiều người nói to.
- Ta nghĩ là chúng ta hãy chia lực lượng phòng vệ ra làm bốn đội. Một đội ở cổng chính; đội thứ hai từ chỗ cổng chính đến địch lâu đằng góc; đội thứ ba ở thành ngoài, đội thứ tư ở mặt bắc, xung quanh pháo đài nhà ngục. Phù hợp với bốn đội đó, quân dự bị bên trong cũng chia làm bốn. Đại úy Mectsei đồng nhiệm của ta sẽ chỉ huy số quân dự bị. Trong thời gian bị công kích, ông ta sẽ phải lo việc thay phiên của quân sĩ, đồng thời chủ trì việc bảo vệ thành trong.

- Thế còn ở mặt thành phố? - Heghétđuy hỏi.
- Ở đó chúng ta chỉ đặt một số lính canh thôi. Ở bên cổng chỉ hai chục người cũng đủ. Đó là một cái cổng bộ hành hẹp và quân Thổ cũng không thể thử sức từ phía ấy được.
Ông lại cầm tờ giấy khác lên:
- Quân số cho các đội ta chia như sau. Ở cổng Cũ, nghĩa là từ cổng chính đến pháo đài mới, lúc nào cũng phải có một trăm bộ binh. Ở pháo đài nhà ngục một trăm bốn mươi, với sĩ quan nữa là một trăm bốn mốt. Dọc pháo đài Sanđô một trăm hai mươi, không phải giữ cổng. Từ đó trở lại chỗ cổng một trăm linh năm.
- Thế là bốn trăm sáu mươi sáu. - Gergey nói.
- Trên hai tháp nhà thờ, mỗi cái mười bộ binh. Đây là lực lượng bảo vệ thành trong.
- Bốn trăm tám sáu. - Gergey tính to lên.
Đôbô tiếp:
- Bây giờ đến lượt thành ngoài. Trên pháo đài Tsobi phải có chín chục người, giữ đến pháo đài Bebec. Từng đó cho đến địch lâu đằng góc, một trăm ba mươi. Từ cổng Cũ đến góc, năm mươi tám. Ở đó còn một tường đá hẹp nối thành trong với thành ngoài. Ở đó cần canh phòng bằng mắt hơn là bằng vũ khí. Vậy ở đó ba mươi tám lính bộ cũng đủ.
Ông liếc nhìn Mectsei, và tiếp:
- Có thể phân ra chỗ đó những người yếu, và trong thời gian bị công kích thì các thương binh nhẹ cũng được.
- Thiếu một đầy tám trăm. - Gergey nói.
- Còn bây giờ chúng ta sẽ phân phối các sĩ quan ra sao đây? Xin bắt đầu từ ta, ta muốn có mặt ở khắp mọi nơi.
Tiếng hoan hô phấn khởi vang lên.
- Việc của ông bạn Mectsei đồng nhiệm với ta các ông đã biết. Trong số bốn ông thượng úy, một ông sẽ ở chỗ cổng Cũ. Ở đó phải có sức khỏe và một ý chí không bao giờ nhụt. Bởi vì có thể thấy trước là quân Thổ sẽ tìm cách đột phá qua cổng đó. Ở đó phải trừng mắt mà nhìn thẳng vào Thần chết.
Petơ Gatpa đứng phắt dậy, vỗ ngực:
- Tôi xin lĩnh vị trí đó.
Trong tiếng hoan hô vang dội chỉ có thể trông thấy cái gật đầu ưng thuận của Đôbô. Ông lão Gergey chìa tay trái cho Petơ.
- Ngoài ra, - Đôbô tiếp. - thành ngoài là mặt nguy hiểm nhất. Ở đó quân Thổ sẽ cố sức lấp hào. Ở đó cũng cần gan dạ, lòng yêu nước và sự khinh thường cái chết của các ông thượng úy.
Ngoài Petơ còn có ba thượng úy, cả ba đều nhảy phắt dậy.
- Có tôi đây. - Bônemixo nói.
- Có tôi đây. - Phuyghétđi nói.
- Có tôi đây. - Zôntoi nói.
- Để các ông khỏi cãi nhau, cả ba ông đều sẽ đến đấy! - Đôbô nói.
Các pháo thủ đã được phân chia đại bác từ trước, vì họ chẳng biết một chữ Hung nào cả, tuy nhiên Đôbô còn muốn cử một pháo thủ chính. Ai bây giờ? Chẳng còn ai thành thạo về đại bác nữa, chỉ có Đôbô. Thế là Đôbô nhận luôn.
Thấy căn phòng lại vang dội tiếng hoan hô và thấy mọi người đều nhìn mình, các pháo thủ thấp thỏm hỏi:
- Was ist das? Was sagt er ? [Tiếng Đức: “Cái gì thế? Ông ta nói gì thế?”]
Bônemixo quay sang phía họ và giải thích cho năm người Đức biết:
- Meine Herrn, Kapitany Dobo Wiril sein der haups bum bum! Verstanden? [Tiếng Đức: “Thưa các ngài, đại úy Đôbô sẽ là người chỉ huy bùm bùm! Các ngài đã hiểu chưa?”]

Sau cuộc họp, Đôbô cho thổi kèn tập trung toàn thể quân sĩ. Trên quảng trường trong thành, ông nói lại cho họ biết năm lời thề mà các sĩ quan đã nhất trí tuyên thệ trong phòng. Ông bảo họ rằng người nào cảm thấy sợ thì bây giờ hãy hạ gươm xuống còn hơn về sau làm nhụt chí những người khác. Bởi vì - như ông nói - nỗi sợ hãi là một thứ ôn dịch truyền nhiễm chẳng khác gì bệnh đậu mùa. Thậm chí còn dễ lây hơn. Vì chỉ trong nháy mắt đã lan sang người khác. Tóm lại ở đây, trong những ngày gian khổ sắp tới cần phải có những người vững chí.
Rồi ông giương lá cờ xanh đỏ của thành ra và cầm chập làm một với lá quốc kỳ.
- Các người hãy thề đi!
Đáp lại lời ông, cái chuông của nhà thờ xứ trong thành phố ngân lên.
Nó chỉ ngân lên một tiếng thôi, không nhiều hơn nữa.
Tất cả mọi người đều ngoảnh trông về phía thành phố. Tiếng chuông ngân như một lời kêu cứu. Chỉ một tiếng. Và tiếp theo là sự yên lặng chăm chú trùm lên toàn cảnh vật.

Chú thích:
[1] Gồm các nước phía Bắc và đông Bắc nước Hung.
[2] Một tỉnh phía tây bắc nước Hung, giáp giới với nước Áo, có tỉnh lỵ cũng cùng tên.
[3] Thủ đô Xiri ngày nay.
[4] Tức là Istơvan đệ nhất (970-1058), ông vua đầu tiên có công thống nhất sơn hà. Được phong Thánh năm 1083.
[5] Thành lớn ở trung tâm vùng Hạ châu, ngày nay là tỉnh Xônnốc.
[6] Tiếng Đức trong nguyên văn: Giê su, hãy lắng nghe lời cầu xin của chúng con! Giê su, hãy lắng nghe lời cầu xin của chúng con! Xin Chúa hãy rủ lòng thương chúng con!
[7] Sau khi Buđo thất thủ, hoàng hậu cùng triều đình phe Xopôio dời về công quốc Êrođêi, quân Thổ chiếm đóng phía nam, còn phía bắc nằm dưới quyền cai trị của vua Pheđinan nước Áo. Trong tập này mỗi khi nói đến người của nhà vua tức là nói đến quan quân của triều đình đó.
[8] Có nghĩa là gay go, nguy hiểm.
[9] Thành phố lớn thứ ba của nước Hung.
[10] Quả núi đứng bên Buđo, ngay đầu cầu Tự do và cầu Ejêbét, ngày nay trên núi có tượng Tự do.
[11] Tượng đức Chúa Giêsu bị đóng đinh trên cây thánh giá.
[12] Đơn vị đo lường ở Hung ngày xưa, tùy theo từng vùng mà có dung tích từ 12 đến 25 lít. [13] Chức vụ của Gergey chỉ là trung úy, nhưng sau khi đến Eghe, Đôbô cử Gergey và ba người nữa lên chức thượng úy, cao hơn các trung úy khác.
[14] Một loại đại bác nạp tiền, bắn đạn ria, có một cái mỏ như râu ở đằng sau để móc vào giá gỗ nên gọi là tu pháo.
[15] Ở đây có mấy câu đối đáp dựa trên sự phát âm lẫn lộn giữa phụ âm p và b trước hai từ pôrơ (thuốc súng) và bôrơ (rượu vang), chúng tôi lược đi vì dịch ra thì không có ý nghĩa nữa.
[16] Trò chơi bóng nguồn gốc ở xứ Ecốt, ngày nay rất phổ biến ở Anh và Mỹ, gậy chơi gônphơ cong một đầu hơi giống gậy chơi khúc côn cầu. Người chơi cầm gậy quật cho bóng chui vào những lỗ tròn có đường kính 12cm.
[17] Một loại áo ngắn có khuy dây dài cài ngang trước bụng, kỵ binh thường hay mặc.
[18] Thành phố trên bờ biển Cátxpiên, thuộc khu tự trị Đaghétxtăng nằm trong nước cộng hòa Adecbaidăng ngày này.
[19] Một vùng ở Ba Tư ngày này.
[20] Chỉ huy mười người.
[21] Xem chú thích từ phần 1. Ý nói, ngay cả những vị tướng tài giỏi nhất cũng vẫn có thể có những tên lính hèn nhát.
[22] Đây là chỉ nhà vua Pheđinan I.
[23] Ý nói là dù mất nước Hung, Phedinan I vẫn còn nước Áo, do đó mà y không lo gì đến việc bảo vệ nước Hung cả.
[24] Đây là người Xắcxông ở Trăngxinvani thuộc Rumani.
[25] Chưa rõ ở đâu.
[26] Chữ súng ở đây để chỉ các loại súng nhỏ, không dùng cho pháo.
[27] Theo truyền thuyết sổ do tiên Nam Tào giữ là quyển sổ khai tử của Thiên đình, ghi tên những người chết hoặc đến số chết ở nhân gian.

, hoặc như thời đó người ta vẫn gọi: người phát xi pô[30]; thư lại Giơndơtsi Machát, thư ký của ngài giám mục (thành này vốn thuộc vào lãnh địa của giám mục); văn thư Bônđijo và một vài người nữa.
Đôbô không chỉ mời các sĩ quan, mà để cho toàn thành đều có đại biểu trong bữa tiệc, ông còn mời một thập trưởng, một binh nhất, một quý tộc Eghe và một nông dân Eghe nữa.
Việc bưng thức ăn lên đáng lẽ là việc của bốn - năm lính hầu của Đôbô, nhưng để giảm nhẹ công việc cho họ, các thượng úy cũng phái lính hầu của mình vào giúp.
Người võ đồng Torianni Kơrixốp đứng đằng sau Đôbô, cậu phục vụ cho Đôbô. Cậu đưa thức ăn cho ông, cậu luôn rót cho ông đầy cốc mỗi khi thấy nó vơi đi.
Hôm đó là ngày thứ sáu, vì thế bữa dạ yến bắt đầu, bằng món xốt cá măng và tiếp tục với cá vược rán giòn, cá leo và cá tầm rồi kết thúc bằng bánh kem phô mát và mứt khô sắc với quế. Ngoài ra trên bàn còn có ê hề nho, táo, lê và dưa bở.
Vì sao Đôbô, con người tiết kiệm, lại mở bữa tiệc này? Để bế mạc lễ tuyên thệ ư? Hay là để cho các sĩ quan còn lạ lẫm nhau có dịp làm quen và trở nên thân thiết? Hoặc giả để khảo sát sức mạnh tâm hồn qua ánh rọi của rượu vang? Không khí ban đầu trang nghiêm gần như không khí trong giáo đường. Những tấm khăn bàn trắng tinh, những thực cụ bằng bạc chạm huy hiệu Đôbô, cái thùng rượu chạm trổ treo vào đầu xích sắt phía trên bàn, những bó hoa mùa thu - tất cả mọi thứ đó có cái vẻ lộng lẫy của một đám cưới hơn là một bữa tiệc tiếp khách bình thường.
Ngay khi rượu vang màu đỏ như thạch lựu đã từ một thùng rượu đẹp rót tràn các cốc sau món cá măng, cũng chưa có một ai thấy nóng tai cả. Lời nói cao thượng của Đôbô còn ngự trị trong tâm hồn họ, cũng như sáu tiếng chuông ngân chúng ta còn bâng khuâng lắng nghe cái dư âm trầm trầm vọng dài, dìu dặt.
Sau các món cá rán, lính hầu thay đĩa. Ai nấy đều chờ đợi một người nào đó sẽ phát biểu.
Đôbô đăm chiêu ngồi trong chiếc ghế bành bọc da nâu. Mọi người nhìn vào ông. Trong sự yên lặng đó, tiếng ca vui vẻ của những người phụ nữ nướng bánh bỗng vang lên:

Thích sao em ở cuối làng
Ngang đường ngựa vẫn đưa chàng ra sông,
Ngựa ra sông nước trong ngựa uống
Chàng qua nhà khoe tấm thân trai
Má chàng hồng ửng hây hây,
Bởi em hôn để hồng lây má chàng.

Tất cả những người kể trên đều là trung úy. Ngồi hàng dưới họ là Pócsi Yốp, viên sĩ quan có vóc người cao nhất trong quân đội nhà vua, và Bôiky Tomát, chỉ huy của năm chục tay súng tỉnh Bôrơsốt. Những người này đến muộn, vì vậy người ta đặt họ ngồi vào giữa những hạ sĩ quan trong thành: Sukao Gianốt, người quản lý già; thư lại Imre thủ khóa, người phụ trách làm rượu vang: thư lại Mihai, viên sĩ quan quân nhu, hoặc như thời đó người ta vẫn gọi: người phát xi pô [ 30]; thư lại Giơndơtsi Machát, thư ký của ngài giám mục (thành này vốn thuộc vào lãnh địa của giám mục); văn thư Bônđijo và một vài người nữa.
Đôbô không chỉ mời các sĩ quan, mà để cho toàn thành đều có đại biểu trong bữa tiệc, ông còn mời một thập trưởng, một binh nhất, một quý tộc Eghe và một nông dân Eghe nữa.
Việc bưng thức ăn lên đáng lẽ là việc của bốn - năm lính hầu của Đôbô, nhưng để giảm nhẹ công việc cho họ, các thượng úy cũng phái lính hầu của mình vào giúp.
Người võ đồng Torianni Kơrixốp đứng đằng sau Đôbô, cậu phục vụ cho Đôbô. Cậu đưa thức ăn cho ông, cậu luôn rót cho ông đầy cốc mỗi khi thấy nó vơi đi.
Hôm đó là ngày thứ sáu, vì thế bữa dạ yến bắt đầu, bằng món xốt cá măng và tiếp tục với cá vược rán giòn, cá leo và cá tầm rồi kết thúc bằng bánh kem phô mát và mứt khô sắc với quế. Ngoài ra trên bàn còn có ê hề nho, táo, lê và dưa bở.
Vì sao Đôbô, con người tiết kiệm, lại mở bữa tiệc này? Để bế mạc lễ tuyên thệ ư? Hay là để cho các sĩ quan còn lạ lẫm nhau có dịp làm quen và trở nên thân thiết? Hoặc giả để khảo sát sức mạnh tâm hồn qua ánh rọi của rượu vang? Không khí ban đầu trang nghiêm gần như không khí trong giáo đường. Những tấm khăn bàn trắng tinh, những thực cụ bằng bạc chạm huy hiệu Đôbô, cái thùng rượu chạm trổ treo vào đầu xích sắt phía trên bàn, những bó hoa mùa thu - tất cả mọi thứ đó có cái vẻ lộng lẫy của một đám cưới hơn là một bữa tiệc tiếp khách bình thường.
Ngay khi rượu vang màu đỏ như thạch lựu đã từ một thùng rượu đẹp rót tràn các cốc sau món cá măng, cũng chưa có một ai thấy nóng tai cả. Lời nói cao thượng của Đôbô còn ngự trị trong tâm hồn họ, cũng như sáu tiếng chuông ngân chúng ta còn bâng khuâng lắng nghe cái dư âm trầm trầm vọng dài, dìu dặt.
Sau các món cá rán, lính hầu thay đĩa. Ai nấy đều chờ đợi một người nào đó sẽ phát biểu.
Đôbô đăm chiêu ngồi trong chiếc ghế bành bọc da nâu. Mọi người nhìn vào ông. Trong sự yên lặng đó, tiếng ca vui vẻ của những người phụ nữ nướng bánh bỗng vang lên:

Thích sao em ở cuối làng
Ngang đường ngựa vẫn đưa chàng ra sông,
Ngựa ra sông nước trong ngựa uống
Chàng qua nhà khoe tấm thân trai
Má chàng hồng ửng hây hây,
Bởi em hôn để hồng lây má chàng.

Những đám mây bỗng vụt biến hết. Bầu trời lại quang đãng. Chẳng lẽ những khách mày râu lại trầm mặc khi phái nữ chờ đón hiểm nguy sắp tới bằng lời ca tiếng hát hay sao?
Mectsei cầm lấy cái cốc bằng bạc trước mặt mình và đứng dậy.
- Các bạn kính mến! - Anh nói. - Chúng ta đang đứng trước những ngày vĩ đại. Bản thân thượng đế nhân từ cũng đến ngồi bên cửa sổ cung đình thượng giới mà nhìn xem hai nghìn người ở đây sẽ chiến đấu ra sao với hai chục vạn quân thù. Vậy mà tôi vẫn chẳng thấy ngã lòng. Giữa chúng ta không có một kẻ nào hèn nhát: bởi vì ngay cả các phụ nữ, như chúng ta nghe đấy, cũng vui vẻ ca hát ở ngoài kia. Nhưng giả sử không đúng như vậy chăng nữa, giữa chúng ta đây vẫn có hai người mà ở cạnh họ thì người ta không thể còn có tâm trạng sợ hãi được nữa. Tôi biết rõ cả hai từ hồi tôi còn trẻ. Một người sở dĩ Thượng đế đã tạo ra là cốt để nêu tấm gương về gan dạ người Hung. Trong ông có sức mạnh của sắt thép, chẳng khác nào thanh bảo kiếm đã trăm rèn. Con người ông đầy nghị lực và sự cao quý. Còn người thứ hai mà tôi cũng biết từ hồi còn trẻ, là một bậc thầy về mưu trí và tính tháo vát. Ở nơi nào có mặt hai người này, tôi cảm thấy vững lòng, hoặc vì tin chắc vào sức mạnh hoặc vì tin chắc vào mưu trí. Họ ở đâu thì ở đó có mặt lòng dũng cảm Hung, trí tuệ Hung, niềm vinh quang của người Hung! Không thể còn ngại hiểm nguy được. Tôi mong các bạn cũng hãy hiểu biết về họ như tôi. Đó là Đôbô Isơtơvan vị đại úy của chúng ta, và Bônemixo Gergey, ông thượng úy của chúng ta.
Đôbô đứng lên tiếp nhận những cái chạm cốc rồi cứ đứng như vậy mà trả lời, ông nói:
- Anh em thân mến! Giả sử tôi có nhút nhát như con nai, đến nỗi tiếng sủa của bất cứ đàn chó nào cũng làm tôi run rẩy, thì khi có kẻ đụng đến số phận của dân tộc tôi, tôi vẫn dừng lại và kháng cự. Tấm gương của Yurisits[31] đã chứng minh rằng một tòa thành ọp ẹp nhất vẫn là một sức mạnh kỳ diệu biết bao nếu có những trang nam nhi trong đó. Thành trì của chúng ta kiên cố hơn Kơxec và chúng ta cũng cần phải dũng mãnh hơn. Tôi đã biết quân đội Thổ. Tôi đã đứng trên cánh đồng Môhát và đã trông thấy đạo quân của Xuleiman[32]. Thế mà ria mép tôi vẫn chẳng hề bị động chạm. Anh em hãy tin tôi, đáng lẽ hai mươi tám nghìn quân Hung đã nghiến nát trăm nghìn quân ô hợp ấy rồi, nếu như có một người biết chỉ huy trận đánh[33]. Hồi đó chẳng có ai chỉ huy, chẳng có ai bày binh bố trận cả. Các đội quân ta không triển khai chống thế trận của địch mà chỉ tiến một cách ngẫu nhiên thôi. Tômôri[34], đáng thương thay, là một trang anh hùng có những kỷ niệm vinh quang thật đấy, nhưng không phải là bậc tướng lĩnh. Ông ta tưởng rằng khoa học làm tướng chỉ gồm trong một tiếng độc nhất: Theo ta! Thế là ông ta cầu nguyện một bài, chửi đổng một tiếng rồi thét lớn: Theo ta! Thế là đạo quân ta tiến lên như đàn chim én mùa thu, xông thẳng vào giữa đội hình quân Thổ. Quân Thổ tản ra trước mặt quân ta như bầy vịt, còn chúng tôi cứ mù quáng xông lên trước hàng đại bác. Tất nhiên những khẩu đại bác với những viên đạn buộc móc xích đã làm được cái việc mà sức người không làm nổi. Chúng tôi chỉ còn lại bốn nghìn trong số hai mươi tám nghìn. Nhưng nỗi bất hạnh khủng khiếp đó đã cho ta hai bài học lớn. Một là đạo quân Thổ không phải là tập đoàn của những trang dũng sĩ, mà gồm đủ loại dân tứ chiếng. Chúng nhặt nhạnh tất cả mọi loại người và súc vật, chỉ cốt để lấy số đông mà dọa những người yếu bóng vía. Bài học thứ hai là quân Hung dù ít đến đâu vẫn có thể quấy rối và thắng được quân Thổ, nếu bên cạnh lòng dũng cảm họ còn mang theo trí thông minh làm mộc đỡ.

Bên bàn mọi người chăm chú nghe vị đại úy. Đôbô tiếp:
- Trong tình hình của chúng ta đây, trí thông minh phán rằng chân chúng ta phải vững như sắt chừng nào viện binh của triều đình chưa kịp tới. Quân địch bắn phá thành dữ dội và có thể chúng sẽ phá vỡ được tường lũy là cái che chở cho chúng ta được một thời gian nào đó. Nhưng đến lúc đó thì chúng ta cần phải xông ra. Và, như các tường lũy đã từng che chở cho chúng ta, lúc đó đến lượt chúng ta che chở cho các tường lũy. Kẻ địch trèo lên tường lũy sẽ vấp phải chúng ta ở từng kẽ nứt. Không đời nào chúng ta cho phép quân địch giằng số phận của dân tộc Hung ra khỏi tay chúng ta.
- Không! Không! Chúng ta không cho phép! - Tất cả mọi người đều hét lên và đứng bật dậy.
- Tôi xin cám ơn anh em đã đến đây. - Đôbô tiếp. - Xin cảm ơn anh em đã mang gươm và trái tim đến đây để phò nguy cho xã tắc. Tôi có một cảm giác vững chắc rằng thượng đế đang xốc bàn tay của người lên Eghe và bảo với ngọn triều vô đạo rằng: Đến đây thôi và không được xô tới nữa! Cảm giác đó hãy làm anh em cũng thêm vững vàng, và như vậy tôi tin chắc rằng, cũng ngay tại chỗ này, chúng ta sẽ vui vẻ ăn mừng chiến thắng.
- Chúc cho sự việc sẽ như vậy! - Tứ phía vang lên tiếng thét và tiếng cốc bạc, cốc kẽm chạm nhau.
Sau Đôbô, Petơ đứng lên, đó là chàng trung úy nhanh nhẹn và là nhà hùng biện bình dân bậc nhất trong thành. Anh ta lắc cổ sang phải một cái sang trái một cái rồi nói:
- Ngài Mectsei tin ở Đôbô và Bônemixo. Hai vị này lại tin vào chúng ta và các tường lũy. Vậy tôi cũng nói cho các bạn tôi tin vào cái gì.
- Nói đi! Nói đi!
- Năm nay ngoài những thành khác, hai thành kiên cố đã thất thủ: Temetva và Xônnôc.
- Thế còn Vexprem?
- Ở Vexprem không có người. Tại sao hai thành kiên cố nói trên đã thất thủ? Với thời gian, rồi đây người ta sẽ nói rằng sở dĩ chúng thất thủ là vì quân Thổ mạnh hơn. Thực ra không phải như vậy. Sở dĩ chúng thất thủ là vì Temetva do lính đánh thuê Tây Ban Nha bảo vệ. Còn Xônnôc thì do lính đánh thuê Tây Ban Nha, Tiệp và Đức. Vậy bây giờ tôi sẽ nói tôi tin vào cái gì. Đó là Eghe không do lính Tây Ban Nha, cũng không do lính Đức hay lính Tiệp bảo vệ. Ở đây trừ năm pháo thủ ra, tất cả mọi người đều là con dân Hung, và chủ yếu là con dân Eghe. Những con sư tử bảo vệ lấy tổ của chúng! Tôi tin vào dòng máu Hung!
Đến đây tất cả mọi khuôn mặt đều nóng bừng, những cái cốc giơ cao.
Đáng lẽ Peto đã có thể kết thúc bài nói của anh, nhưng với sự hào phóng của các nhà hùng biện, anh lại tiếp:
- Người Hung cũng như đá thạch anh. Người ta đánh nó càng mạnh chừng nào thì nó lại càng tóe lửa mạnh chừng ấy. Vậy thì quỉ tha ma bắt bọn lính ô hợp ăn sung rụng, uống nước lã của Moohamet, chẳng lẽ hai nghìn dũng sĩ do mẹ Hung sinh đẻ, lớn trên mình ngựa, khỏe nhờ lúa mì Hung và rượu vang huyết bò của Eghe[35] lại không địch nổi bọn chúng hay sao?
Tiếng của anh bị át đi trong tiếng hoan hô, tiếng gươm khua lách cách và tiếng cười náo nhiệt, nhưng anh lại vê ria mép một cái, liếc sang bên một cái rồi kết thúc như sau:
- Eghe cho đến nay chỉ là một thành phố đôn hậu của xứ Hevet mà thôi. Thượng đế hãy cho nó từ nay trở đi sẽ là thành phố vinh quang của cả nước Hung! Chúng ta hãy lấy máu lũ vô đạo mà viết lên tường: Đừng đụng đến người Hung! Và rồi một ngày kia, sau bao nhiêu thế kỷ nữa, nếu lớp rêu phong của hòa bình vĩnh cửu trên trái đất đã xanh trên di tích của thành này, con cháu của những thế kỷ sau chúng ta sẽ ngả mũ mà đi qua đây và có thể nói với cảm giác tự hào rằng: ông cha chúng ta đã chiến đấu ở đây, cầu Trời hãy phù hộ cho cả tro bụi của họ nữa.
Nghe đến đó tiếng hoan hô lại náo nhiệt nổi lên và người ta đã tranh nhau mà hôn diễn giả đến nỗi anh không thể nào còn nói tiếp được. Và thực ra anh cũng không muốn nói thêm gì nữa. Anh ngồi xuống và chìa tay cho Bôiky Tomat, chàng trung úy của đội chiến binh Bôrơsốt.
- Tomat này, - anh nói. - hai đứa ta mà ở chỗ nào thì đầu bọn Thổ cứ gọi là ủng ra ở đấy!
- Cậu nói hay đến nỗi ngay bây giờ tớ đã muốn xông vào đánh hàng trăm tên địch! - Tomat gật đầu lia lịa trả lời.
Sau Peto không ai còn cảm thấy trong mình có đủ nghị lực để đừng lên nói nữa. Nhiều người giục Gergey, nhưng cũng như những nhà thông thái, chàng không thích diễn thuyết. Vì vậy, ai nấy đều đành quay ra nói chuyện tay đôi với người ngồi bên cạnh và tiếng ồn ào vui vẻ của tiệc tối vang đầy căn phòng.
Đôbô cũng hăng lên, khi chạm cốc với người bên này, lúc chạm cốc với người bên kia. Có lần ông chia cốc cho Gergey chạm, và khi giáo sĩ bò đến ngồi bên cạnh Peto nói chuyện, ông vẫy Gergey đến bên mình.
- Nào, lại đây anh. - Ông nói.
Khi Gergey đã đến ngồi bên cạnh, ông tiếp:
- Ta muốn nói chuyện với anh về các công tử Toroc. Ta đã viết thư cho họ, nhưng chỉ vô ích thôi có phải không?
- Chắc thế. - Gergey đặt cốc xuống trước mặt, trả lời. - Tôi không tin là chúng ta sẽ được gặp họ. Iontsi không thích cố thủ trong thành, cậu ta thích chọi với bọn Thổ ở ngoài bãi rộng hơn. Còn Pheri không đi xa đến tận đây đâu, cậu ta không bao giờ rời khỏi vùng hữu ngạn Đuno.
- Có thật là tướng công Balin đã mất rồi chăng?
- Vâng, đúng thế, tội nghiệp, đã một vài tháng nay rồi. Chỉ cái chết mới cởi được gồng xiềng cho ngài.
- Ngài sống quá cái tang của phu nhân được bao lâu nhỉ?
- Được đến mấy năm cơ đấy. Có lẽ đại úy đã biết, phu nhân mất lúc chúng tôi từ Côngxtăngtinôp trở về. Chúng tôi đến Đebrexen đúng lúc người ta đang mai táng phu nhân.
- Phu nhân thật là phụ nữ tốt. - Đôbô trầm ngâm nói và giơ tay ra với cốc rượu như muốn uống vì bà.
- Chắc chắn trái đất không sinh được nhiều người như thế đâu. - Gergey nói và cũng cầm lấy cốc.
Họ lặng lẽ chạm cốc. Có lẽ cả hai đều nghĩ rằng người đàn bà phúc hậu ấy ở thiên đường cũng thấy cốc rượu nâng lên vì bà.
- Thế Zorinhi? - Đôbô lại bắt đầu. - Ta cũng viết cho cả ông ta nữa là hãy đến Eghe.
- Đáng lẽ chú ấy đã đến rồi kia, nhưng từ mấy tháng nay chú ấy nhận được tin tên Pasa ở Bốtxnhăc chuẩn bị tiến đánh chú ấy. Hồi tháng hai tôi có nói chuyện với chú ấy ở Tsactôrơnnho. Lúc đó chú ấy đã biết bọn Thổ phát đại binh đi đánh Temêtva, Xônnôc và Eghe. Chú ấy còn đọc cho tôi viết thư lên cho hoàng thượng cơ mà.
Chàng vừa nói vừa vuốt tóc người võ đồng.

Trước cửa phòng bỗng vang lên tiếng nhạc của mấy cây tiêu và mấy cây kèn:

Mika đang lội trong bùn
Ponni đã đợi bên nguồn từ lâu

Dường như có ai đã tiếp một dòng máu mới vào huyết quản mọi người. Theo hiệu của Đôbô, người võ đồng dẫn các ca sĩ vào. Ba người thổi tiêu và hai người chơi kèn, cả gã xigan cũng ở trong số đố. Đầu gã đội một cái mũ sắt to, đã han gỉ, có cắm ba cái lông gà trống. Bên sườn gã, một thanh gươm trần lủng lẳng ở đầu dây. Sau hai gót chân đất là một đôi cựa giầy to tướng. Gã phồng má lên mà thổi cây kèn Kalanet[36] của gã.
Tất cả đều thích thú lắng tai nghe họ thổi. Khi họ điệp lại khúc nhạc, một giọng nam trung ấm áp bỗng cất lên trong hàng các trung úy:

Trời mau làm xanh lại những rừng dương
Để ta lại thắng cương vào tuấn mã
Và thử lại thanh gươm đang buồn bã
Cho Thổ Nhĩ Kỳ khóc mếu nhắc tên ta.

Người trung úy đó là một chàng to lớn, ria mép vê xoăn tít. Ria mép của anh ta lúc nào cũng thẳng ngang dưới mũi, đến nỗi đứng sau lưng cũng đã có thể nhận ra được rồi.
- Người trung úy này là ai ấy nhỉ? - Gergey cúi về phía Đôbô hỏi.
- Em trai của đại úy trấn thủ thành Kômarôm, tên anh ta là Pocsi Yôp.
- Hát hay thật.
- Và rõ là một trang dũng sĩ. Tất cả những người vui hát đều là những chiến sĩ cừ.
Người trung úy còn muốn hát một đoạn khác nữa của bài ca, nhưng anh ta không nhớ ra. Mấy cây kèn, tiêu đều chờ anh ta bắt đầu.
Trong phút im lặng đó, một người bỗng thét vang lên:
- Giáo sĩ của chúng ta muôn năm!
- Trưởng lão của quân đội ta muôn năm! - Zôntoi hô to.
Xexey vui vẻ đáp:
- Có lão cái ông bố già của các anh thì có!
- Người vệ quốc trẻ nhất của thành muôn năm! - Peto hô lên.
Nghe thế Toriani Korixlôp cũng giơ tay cầm lấy cốc và đỏ mặt chạm cốc với khách khứa.
- Tên Thổ sẽ bị chúng ta nện gẫy răng đầu tiên muôn năm! - Gergey hô.
Nhưng không có ai để nhận cái chạm cốc này cả. Tất cả mọi người đều cười và đành chạm cốc với người bên cạnh.
Gã quý tộc Eghe có bộ mặt đỏ đứng dậy. Gã hất cái áo khoác màu xanh có cổ đeo trên vai phải ra đằng sau. Gã chùi ria mép bên phải một cái, bên trái một cái, vuốt tóc ra sau một cái rồi lên tiếng:
- Người đầu tiên sẽ chết vì Eghe muôn năm!
Gã kiêu hãnh và nghiêm nghị nhìn quanh rồi nốc một hơi cạn cốc mà không chạm với ai.
Gã có ngờ đâu gã uống vì chính gã.
Kim của cái đồng hồ to có đế chỉ đến số mười một khi một người lính gác bước vào đứng lại ở ngưỡng cửa và báo cáo:
- Thưa ngài đại úy, quân Thổ đã đến Mokơla.
- Đội thám báo hay đội tiền quân?
- Nhiều hơn là một đội thám báo. Dưới ánh trăng chúng kéo đến nom như nước lũ. Chúng tôi thấy rất nhiều trại và nhiều lửa.
- Vậy thì ngày mai chúng sẽ đến đây. - Đôbô gật đầu cho người lính gác lui ra sau đã dặn từ đây đến sáng không cần phải báo tin thêm nữa.
Và ông đứng dậy.
Đó là dấu hiệu giải tán.
Mectsei kéo Gergey, Phuyghetđi, Peto và Zontoi vào một góc phòng. Anh nói với họ vài lời rồi vội vàng đến chỗ Đôbô.
- Thưa đại úy. - Anh nói và đập cựa giầy vào nhau kêu lách cách. - Đêm nay chúng ta có thể xuất kích độ vài trăm người.
- Đến âm ti địa ngục nào thế?
- Đến Mocơla.
- Đến Mocơla?
- Để chúc cho bọn Thổ được ngon giấc.
Đôbô thích chí đưa tay lên vuốt ria rồi bước đến bên cửa sổ làm Mectsei cũng phải bước theo.
- Hầy, - Đôbô đáp. - ta cũng chẳng tiếc. Đối với quân dân trong thành, cái loại việc làm đó có tác dụng khích lệ đấy.
- Chính tôi cũng nghĩ như vậy.
- Nếu có lòng hăng say chiến đấu, gươm sẽ bén ngọt. Nhưng anh thì ta không thả ra đâu.
Mectsei giật mình.
Đôbô bình tĩnh nhìn anh và nói:
- Anh thật sự như một chú bò tót. Anh húc bừa vào tất cả mọi gốc cây, rồi một lần nào đó bỗng không tài nào rút sừng ra được nữa. Thế mà anh còn phải chú ý giữ lấy cái đầu của anh nữa chứ, để nhỡ nếu tôi có ngã xuống thì anh phải lập tức nắm lấy quyền chủ soái. Điều này tôi chỉ nói riêng với anh thôi. Nhưng Gergey là một tay mưu trí, khó lòng lừa được cậu ta vào bẫy. Anh gọi cậu ta lại đây.

Gergey có mặt ngay.
- Gergey, anh có thể đi được. - Đôbô nói. - Nhưng không phải với hai trăm người đâu, chỉ một trăm thôi. Ngần ấy là đủ. Các anh nện cho chúng một cú, làm cho chúng hốt một tí rồi phải quay về ngay. Không được để thiệt hại một ai đấy nhé.
- Thưa đại úy, - cậu bé võ đồng Toriani cầu khẩn. - cho con đi theo họ với.
Đôbô lại vuốt ria mép một cái.
- Thôi được, ta chẳng tiếc. - Ông nói. - Nhưng lúc nào cũng phải nhớ theo sau thượng úy Gergey đấy nhé. Nếu để chúng nó đánh cho nhừ tử thì đừng có mà về trình diện nữa, ta nói cho mà biết.

6

Gergey lao đến trại lính kỵ mã và khi đã vào đến trong phòng, chàng nổ một phát súng ngắn thay cho kèn tập hợp.
Các chiến sĩ lập tức chồm ra khỏi giường.
- Tập hợp quanh ta! - Gergey thét to.
Chàng chọn lấy một trăm trong số những người nhanh nhất.
- Một - hai! Mặc quần áo vào! Khi nào ta nháy mắt đến cái thứ ba, các ngươi đã phải gươm súng sẵn sàng trên ngựa ở chỗ cổng. Còn anh, chạy ngay đến chỗ quan đại úy phó trấn xin một cùm bắt tù binh và mang theo. Tất cả phải mang theo súng tay[37] trong túi yên ngựa!
Hồi đó súng ngắn còn được gọi là súng tay.
Gergey chạy xuống cầu thang, vội vã đi về phía chuồng ngựa. Dưới ánh đèn đỏ từ trong nhà bếp hắt ra, chàng trông thấy một người mặc áo đôn-man màu vàng, đội mũ sắt. Người đó ngồi trên một cái chậu giặt úp sấp, đang ôm một quả dưa hấu trên đùi, tay chìa xúc ăn. Chân người đó không có giầy.
- Người này chẳng thể ai khác ngoài gã xigan của ta. - Gergey tự nhủ và lên tiếng gọi:
- Sakơđi!
- Xin ngài cứ sai phái. - Gã xigan đáp và thẳng người lên.
- Nếu anh theo ta, hôm nay anh sẽ có thể kiếm được ngựa, ngựa nòi hẳn hoi.
Gã xigan nhảy phát dậy.
- Con đi ngay đây. Đến đâu ạ?
- Đến chỗ bọn Thổ. - Gergey vui vẻ đáp. - Bây giờ chúng nó đang ngủ, ta sẽ đánh úp chúng.
Gã xigan gãi đầu cúi nhìn xuống đất rồi lại ngồi xuống cái chậu giặt.
- Nói là nói thế chứ không thể được đâu ạ. - Gã trịnh trọng nói.
- Sao lại không thể được?
- Hôm nay con đã uống cùng với mọi người thề là không rời bỏ thành.
- Chúng ta có thề như thế đâu. Chúng ta thề là sẽ bảo vệ thành đến cùng chứ.
- Có thể là những người khác thề như thế. Con thì con thề là nếu con mà đi ra khỏi thành thì cứ xin trời đánh, thánh vật. Cầu Thượng đế phù hộ cho con giữ được lời thề đó.
Nói rồi gã lại ôm quả dưa hấu vào lòng. Lúc lắc cái đầu và tiếp tục nhấm nháp.
Chưa đầy mười phút, Gergey đã cùng các chiến sĩ phóng ngựa trên đường đi Mokơla, dưới ánh trăng đêm.
Hai người đi phía trước, hạ sĩ Phekete Isotovari và binh nhất Bôđôphonvi Pete. Qua suối Nước nóng họ rẽ xuống cánh đồng cỏ. Ở đó đất mềm nuốt gọn tiếng lộp cộp của vó ngựa, một trăm kỵ binh giống như một trăm cái bóng lung linh chuyển động.
Đến đồng cỏ Onđonoki, họ trông thấy ánh lửa của tốp gác đầu tiên.
Pete dừng lại, tất cả mọi người cũng thế.
Mảnh trăng lưỡi liềm giữa những đám mây chỉ chiếu sáng vừa đủ để nhận thấy những cây cối và hình người như những bóng đen tách ra khỏi màn đêm.
Gergey thúc ngựa đến bên Bôđophonvi:
- Cậu xuống ngựa đi. Hãy bò như con rắn mà đến chỗ tên lính gác đầu tiên. Nếu nó có chó đi đi theo thì cậu hãy bò trở lại, cũng lặng lẽ như khi đến đó. Nhưng nếu không có chó, cậu hãy vòng ra sau lưng nó, cho nó một nhát. Sau đó cậu hãy quan sát đống lửa, nếu không còn tên lính nào khác ở cạnh đó, hãy ném vào đó nửa vốc thuốc súng. Nhưng ngay lúc đó cậu phải nấp đi nhé, đừng để ai trông thấy đấy.
- Còn ngựa của con?
- Ngựa của cậu đem buộc vào cây này này. Khi nào ta trở lại, cậu sẽ tìm thấy nó.
- Nếu chúng nó ở bên đống lửa?
- Cậu nhìn quanh cho thật kỹ xem chúng nó nằm những đâu và nằm như thế nào, chỗ nào đông nhất sau đó mau chóng quay trở về.
Họ đứng đến hơn nửa giờ bên bờ suối, cạnh những bụi liễu. Gergey dặn dò binh sĩ:
- Chừng nào còn thấy chúng nó chạy, các cậu cứ tha hồ đâm chém. Không ai được rời xa đồng đội quá một trăm bước, đừng để bị vấp ngã. Khi nào nghe tiếng tù và rúc, lập tức phải quay lại ngay và chúng ta sẽ phi nước đại về thành. Chừng nào tù và chưa rúc, cuộc chơi còn tự do.
Các chiến sĩ đứng quây vòng xung quanh, lắng nghe từng lời chàng nói.

Gergey lại tiếp:
- Chúng nó sẽ hốt hoảng và không còn nghĩ đến chuyện kháng cự nữa. Nếu đúng như vậy, các cậu cứ chém vào chỗ nào dày đặc nhất cho đến khi nào chúng nó tan tác ra mới thôi. Các cậu hãy học lấy một lần và mãi mãi rằng kẻ nào chiến đấu trên mình ngựa thì phải chém cho nhanh để địch thủ không sao có thì giờ chém lại nữa. Phải chém lia lịa như mưa sa chớp giật ý.
Gergey ngừng lời. Chàng quay về phía bọn Thổ nghe ngóng động tĩnh rồi quay về phía các chiến sĩ:
- Cái cạm bắt tù binh đâu rồi?
- Có đây, thưa thượng úy. - Một gã người cao trả lời trong hàng quân.
- Cậu giữ dụng cụ đấy à?
- Vâng ạ.
Gã chiến sĩ trả lời và giơ cao một dụng cụ dài giống như cái nạng.
- Cậu biết dùng nó chứ?
- Ngài đại úy đã dạy con.
- Vậy cậu hãy dùng nó mà chẹt lấy cổ một tên nào đó rồi quật đồ cẩu trệ ấy xuống. Nếu chúng ta chộp được loại sĩ quan thì mới thật là vẻ vang các cậu ạ. Loại ấy thường ở trong cái lều đẹp nhất và chắc chắn là chỉ mặc áo lót mà ngủ. Nếu có thể được ta hãy bắt loại đó.
Chàng lại nghe ngóng rồi nói tiếp:
- Phải trói tù binh lại, nhưng chỉ trói tay nó thôi. Trói quặt tay nó ra sau lưng. Nếu ta bắt được cả ngựa nữa thì có thể cho nó cưỡi và lúc đó cậu Kơristôp và cậu, cậu người be bé kia, các cậu hãy kèm nó vào giữa, buộc cương ngựa của nó vào ngựa các cậu mà đưa nó về. Nếu nó định tẩu thoát hoặc nói gì, hoặc kêu la, hoặc định tụt xuống đằng sau, các cậu lập tức phải đánh ngay!
- Nhưng nếu ta không bắt được ngựa? - Kơristôp hỏi.
- Thì nó phải chạy theo bên cạnh ngựa của các cậu, và các cậu phải vội về thành ngay, không được chờ chúng ta nữa.
Hình dáng của anh binh nhất Pête hiện ra bên cạnh mấy bụi cây, anh chạy mà trở về.
- Con đã đâm chết tên lính gác rồi. - Anh vừa thở hồng hộc vừa nói. - Nó chẳng kịp ối ái gì cả mà chỉ lăn kềnh ra như một cái bị. Đống lửa cháy ở khoảng giữa các lều, có một tên Thổ ra dáng quân hầu ngồi bên cạnh. Tay hắn cầm hài vàng, phấn vàng đặt trên gối.
- Lính hầu sĩ quan. - Gergey nói. - Nói tiếp đi.
- Mấy trăm đứa khác nằm lăn lóc trên bãi cỏ, trên các tấm chăn, giữa một bãi tròn về phía bên trái đống lửa.
- Chúng nó ngủ chứ?
- Như một lũ gấu [ 38].
- Tốt. - Gergey nói. - Bây giờ các cậu hãy dãn ra, cách nhau độ mười bước. Khi nào ta nổ súng, tất cả các khẩu súng đều phải bắn vào giữa bọn địch và các cậu hãy nhảy xồ lên người chúng nó như những con sói ý. Phải thét lên, gào lên và chém thật lực vào, không phải bố các cậu đâu mà gượng nhẹ!
Họ chờ cho Pête lên ngựa xong rồi tản rộng ra về phía mặt trời mọc.
Người ngoài cùng là Petơ. Từ xa người ta đã có thể nhận ra được anh nhờ ba cái lông đại bàng cắm trên mũ chiến. Tuyến của kỵ đội quành vào thành một hình bán nguyệt và lựa nước chạy theo nhịp phi của Gergey. Bây giờ Gergey đã dẫn đầu.
Chàng cho ngựa chạy nước kiệu nhẹ nhàng bên cạnh dãy bụi cây một chốc rồi sau đó bất thình lình chuyển sang phi nước đại.
Tiếng rú man rợ của tên Thổ đầu tiên nổi lên trong đêm. Hắn nổ súng vào Gergey, Gergey bắn trả lại. Trong nháy mắt sau đó, tất cả các khẩu súng ngắn đều nổ ran và một trăm kỵ sĩ như một trận cuồng phong dữ dội ào ào xông vào đội quân Thổ đang ngủ.

Trong nháy mắt đó, khu lều trại choàng tỉnh dậy trong tiếng ào ào. Tiếng thét của Hung và của Thổ hỗn hợp với nhau thành một cơn bão âm thanh. Những tên địch ngủ dưới đất, thần hồn nát thần tính choàng dậy và đám đông quân Thổ chen lấn nhau, nhảy lên lưng lên cổ nhau, đạp nhau chạy tứ tung giữa các lều.
- Giết! Giết!. - Tiếng Gergey vang lên lanh lảnh.
- Allah! Allah akbar[39]! - quân Thổ rú.
- Đập chết bọn chó đi! - Petơ Galpa gầm lên đâu đó giữa những cái lều.
Tiếng rú của bọn Thổ chen lẫn tiếng chửi rủa của các chiến sĩ Hung. Gươm vung loang loáng, phủ việt[40] quất vù vù, vó ngựa nện rầm rập, lều trại gẫy răng rắc, chó sủa ăng ẳng. Mặt đất cũng rung rinh dưới vó ngựa của một trăm kỵ sĩ.
Gergey thúc ngựa nhảy vào giữa một bầy dị giáo bị kẹt giữa hai cái lều. Chàng chém bên phải, phạt bên trái. Chàng cảm thấy lưỡi gươm của mình lần nào cũng phập vào thân người và đầu giặc rơi rụng, thây giặc ngã nhào trước ngựa chàng như lúa mì tháng sáu khi một con chó săn phóng giữa cánh đồng.
Dưới ánh trăng soi, chàng trông thấy tất cả bầy ngựa của bọn Thổ đang gặm cỏ thành một đàn và những tên chạy trốn đang dùng gươm cong chặt dây hãm rồi nhảy lên mình ngựa.
- Theo ta các cậu ơi. - Chàng kêu to với Petơ lúc ấy vừa mới đến đó.
Và họ tấn công cả vào bọn đã lên ngựa. Họ chém cả người lẫn ngựa. Gươm khua loảng xoảng, giáo vặn răng rắc, chùy vung vù vù. Bọn Thổ kinh hoàng nhảy bừa lên ngựa có khi hai đứa cùng bám lên một ngựa. Đứa nào kịp thì tẩu thoát bằng ngựa, đứa nào không kịp nhảy lên ngựa thì vắt chân lên cổ mà lẩn vào đêm tối.
Gergey không đuổi theo chúng nữa. Chàng dừng lại, cho thổi tù và thu quân. Các chiến sĩ của chàng từ khắp phía, chạy qua những khoảng cách giữa các lều và đến chỗ chàng.
- Quân Thổ đã chạy! - Gergey nói to. - Các cậu mau thu nhặt tất cả những gì có thể mang theo được ! Đừng ai buông ngựa ra khỏi tay! Lều nào có lửa cháy ở đằng trước thì hất lửa lên lều!
Các chiến sĩ lại tản đi. Gergey vẩy gươm cho ráo máu và đâm hai ba lần vào vải bạt của một cái lều để lau cho sạch.
- Phù, công việc này thật đáng kinh tởm biết bao! - Chàng nói với Phekete, cũng đang chùi gươm theo kiểu đó.
Sau đó, khi đã không còn bóng quân Thổ ở đâu nữa, chàng gọi Kơrixtop đến bên mình:
- Ta hãy đi xem các lều một lượt!
Dưới ánh trăng mờ nhạt không thể phân biệt được lều nào là của sĩ quan chỉ huy. Các lều không cùng một dạng, cái thì tròn, cái thì vuông, và lều nào có sang trọng hơn những cái khác một chút thì đó cũng chỉ là loại lều được gửi đi trước mà thôi. Cho bọn lính thường.
Gergey giật lấy cây cờ đuôi ngựa trên nóc một cái lều và gọi hỏi Kơrixtốp:
- Thế nào cậu cả, cậu có chém không đấy?
- Hai đứa. - Người võ đồng vừa thở vừa đáp.
- Chỉ hai thôi à?
- Những đứa khác chạy mất cả.
Các chiến sĩ đã lùng được cả một vài cái xe. Họ ném lên đó tất cả những thứ không chất lên mình ngựa của họ được nữa: những tấm thảm, những cây cờ có thêu kim tuyến, những dây thắng ngựa nạm ngọc trang trí trước ức ngựa, những bộ yên cương, mũ sắt, binh khí, nồi chảo và tất cả những gì lọt vào tay họ. Họ còn tháo tung cả mấy cái lều, ném lên xe.
Khi họ về thành, trời đã rạng sáng.
Đôbô đã sốt ruột chờ họ trên pháo đài. Nếu trận xuất kích thất bại, dân thành sẽ lo âu.
Nhưng khi ông trông thấy những con chiến mã và những cái xe chất nặng, trông thấy Gergey từ xa đã giơ cao lá cờ Thổ đính chùm đuôi ngựa, niềm vui sướng sáng bừng trên khuôn mặt ông.
Khi đoàn dũng sĩ rầm rập kéo qua cổng thành, dân thành đã chờ sẵn ở đó và hoan hô họ bằng những tiếng reo vui vẻ.
Các chiến sĩ đã không bị tổn thất mà còn bắt thêm được tù binh. Gã chiến sĩ người cao mang theo một tên Thổ bị nhét giẻ đầy mồm, dẫn thẳng đến trước Đôbô. Đến đó anh kéo dải khăn tuyban ra khỏi mồm nó:
- Con xin báo cáo, - anh kiêu hãnh nói. - chúng con đã đem về cả lưỡi.
- Đồ con bò!- tên Thổ điên tiết thét vào mặt người dũng sĩ.
Đôbô vốn không hay cười, nhưng lần này ông cười ha hả đến nỗi chảy cả nước mắt.
- Vosanhi, - Ông nói với tên tù binh,- vậy là anh đóng vai lính Thổ cừ đấy chứ.
Và ông quay sang người dũng sĩ:
- Thôi, cởi trói cho anh ta đi. Anh ta là điệp viên của ta đấy.
- Con đã định nói với cái đồ ngu này rằng con là người Hung nhưng hễ con vừa lên tiếng là lần nào nó cũng nện vào đầu con, sau đó nó lại còn nhét giẻ vào mồm con nữa.
Vosanhi cay đắng nói và vung tay lên định tát.
Người dũng sĩ chưng hửng lùi ra một bên.
Đôbô vẫy Gergey và Mectsei lại, rồi nói với người điệp viên:
- Vào đây.

Ông đi vào ngôi nhà hai tầng có tháp ở trên mái, đứng bên cổng trong và bước vào phòng người giữ khóa cổng. Ông ngồi xuống một cái ghế bành đan bằng rễ cây rồi ra hiệu cho Vosanhi nói chuyện.
- Thưa đại úy, - người điệp viên vừa xoa bóp cẳng tay vừa hất đầu, - vậy là toàn bộ đại quân của chúng nó đã đến. Pasa Amet đi đầu. Đêm qua quân địch ngủ lại ở Ơbônhơ. Chúng nó phái tiền quân cùng với bêi Mondo đến Mokola. Mẹ kiếp! - Anh ta nói thêm với giọng đổi khác.
Cái “mẹ kiếp” này là dành cho người dũng sĩ đã lôi anh ta vào Eghe. Sợi dây trói còn để lại những lằn sâu trên tay anh, đầu anh cũng nhận được vài cú nện, bởi vì chắc hẳn là anh đã giãy dụa chống lại bạo lực.
- Vậy tên bêi cũng đã ở đó với các ngươi đấy ư? - Gergey sửng sốt hỏi. - Đáng lẽ chúng ta đã có thể bắt được hắn rồi.
- Khó lòng lắm. - Người điệp viên đáp. - hắn béo như con lợn của các tu sĩ, ít nhất cũng đến ba tạ nếu không hơn.
- Anh bảo tên nó là gì?
- Monđo. Đạn không trúng hắn được. Hắn không phải là một tên bêi từ xưa. Chỉ mới trong mùa hè vừa rồi hắn được phong chức bêi, sau trận hạ thành Temetva. Ngoài ra bọn lính chỉ hay gọi hắn là Hoivan.
Gergey mỉm cười nói với hai đại úy:
- Nó là tên Thổ mà tôi đã nói chuyện cách đây mấy tối. Được rồi, đến đây rồi đạn sẽ trúng.
Đôbô bảo người điệp viên:
- Nói tiếp đi.
- Sau đó đến bêi đặc mệnh, Xôkôlôvits Mehemét. Hắn bắn giỏi lắm. Hắn điều chỉnh các khẩu đại bác và sẽ ra lệnh bắn phát đầu tiên. Chúng nó bảo hắn có đôi mắt có thể nhìn xuyên qua tường. Con thì không tin điều đó.
- Chúng nó có bao nhiêu đại bác?
- Đại bác công thành kiểu cổ chúng nó có mười sáu khẩu. Đại bác cỡ lớn khác chúng nó có tám mươi lăm khẩu. Đại bác bắn đạn cỡ nhỏ, hơn một trăm năm mươi khẩu. Đại bác bắn đạn ria rất nhiều. Đạn chúng nó chở trên một trăm bốn chục xe, con còn thấy hai trăm lạc đà chở thuốc súng. Trên một cái xe bốn bò mộng kéo, chúng nó chẳng chở gì khác ngoài đạn cẩm thạch, những viên đạn to cỡ bằng quả dưa hấu to nhất.
- Đoàn quân có được cung cấp dồi dào lương thực không?
- Gạo chúng nó không dư dật lắm. Hiện nay chúng nó chỉ phát gạo cho sĩ quan thôi. Nhưng bột với thịt thì chúng cướp lấy ở khắp mọi nơi.
- Trong quân có bệnh tật gì không?
- Không ạ, chỉ có bêi Kaxôn bị ốm ở Hotvon, mà cũng chỉ vì ăn dưa chuột muối mà thôi.
- Còn ai nữa?
- Bêi Orơxơlan.
- Con của tên cựu tổng trấn Buđô ấy à?
- Vâng.
- Còn ai nữa?
- Bêi Muxtapha, bêi Kombe, bêi Veli.
- Mẹ kiếp cái tên bêi Veli ấy chứ, - Metsei lẩm bẩm. - Ta sẽ bắt nó hát cho mà xem!
- Ta còn cho nó nhảy nữa ấy chứ. - Gergey nói.
- Thế còn tên bêi đạo sĩ? - Đôbô hỏi. - Nó là loại đạo sĩ gì?
Voshanhi lắc đầu:
- Hắn rất đặc biệt. Cũng là bêi chính thức như những tên khác, nhưng hễ ra trận là hắn cởi bỏ áo bêi và mặc áo khoác lông cừu. Vì thế mà chúng nó mới gọi hắn là bêi Đạo sĩ.
Người điệp viên nói và nhìn Đôbô với vẻ không vui, vì từ câu hỏi của ông, anh ta thấy là một điệp viên khác của Đôbô đã vượt trước anh ta.
- Hắn là người như nào? - Đôbô tiếp tục cặn vặn - Hắn chỉ huy đội quân đội?
- Con thấy hắn đi với đội kỵ binh. Hắn chột một mắt. Trước kia hắn là aga của bọn ionisa và tên thật của hắn là Yumusac.
Nghe thấy cái tên ấy, bàn tay của Gergey chợt cử động và chuồi xuống đốc kiếm.
- Yumusac. - Chàng nói. - Ngài không nhớ ra ư, thưa đại úy? Chính con đã thoát khỏi tay hắn hồi còn nhỏ đấy thôi.
Đôbô lắc đầu:
- Trong đời ta đã đụng độ với bao nhiêu là tên Thổ, đến nỗi ta nếu ta có quên mất tên này hay tên nọ thì cũng chả có gì đáng lạ.
Nhưng ông chợt vỗ tay lên trán:
- Sao ta lại không biết hắn cơ chứ. Hắn là em của tên bêi Orơxơlan. Một đứa tàn ác như lang sói.
Rồi ông lại quay sang hỏi người điệp viên:
- Anh làm gì trong trại quân Thổ?
- Con đã được vào làm lính hầu của tên bêi Mondo, (quỷ tha ma bắt cái anh chàng ngớ ngẩn đã bắt con về đi) đáng lẽ con đã có thể lấy tin tức về tất cả mọi mưu đồ của chúng.
- Anh làm thế nào mà được vào làm ở chỗ tên bêi?
- Con đánh bạn với thằng hầu cũ của hắn và lúc nào cũng quanh quẩn bên lều của hắn. Ở Hotvon tên bêi giận thằng hầu cũ và đánh đuổi đi, còn con thì vì hắn đã thấy nhiều lần nên hắn gọi con đến làm, bởi vì con cũng đã biết nấu mực rồi.
- Cái gì?
- Mực. Hắn uống mực cũng như ta uống rượu vang vậy. Sáng, trưa, tối hắn đều chỉ uống mực.
- Có lẽ không phải mực đâu, anh ạ.
- Nhưng rõ ràng là mực mà, đúng thật loại mực đen tốt, nấu bằng một thứ đậu gì gì ấy, đắng ơi là đắng, đến nỗi có lần con nếm thử mà đến tận ngày hôm sau vẫn còn phải nhổ nước bọt đấy. Chúng nó gọi thứ đậu ấy là cà phê.
Ba vị chỉ huy đưa mắt nhìn nhau, trong bọn họ chưa hề một ai nghe nói đến cà phê cả.
- Thôi, anh làm được đến thế là tốt rồi đấy. - Đôbô nói và ngước nhìn ra phía trước. - Quân chúng nó kháo nhau những gì về Eghe? Chúng nó có bảo thành này kiên cố không, hay chúng nó cho là chuyện dễ xơi?
- Từ khi Xonóc thất thủ, - người điệp viên đáp. - chúng nó tưởng rằng tất cả thế giới đều là của chúng nó. Khắp trại quân, nơi nào chúng nó cũng kháo nhau rằng Ali đã viết thư cho Amet nói rằng Eghe chỉ là một cái chuồng cừu xộc xệch.
- Thế chúng nó chưa hội quân à?
- Bẩm chưa.
Đôbô nhìn Mectsei, Metsei mỉm cười nhún vai:
- Rồi chúng nó sẽ thấy trong cái chuồng cừu xộc xệch này có những con cừu hung dữ đến thế nào.
Người điệp viên nói tiếp:
- Trong trại chúng nó có nhiều quân ô hợp. Đủ tất cả các loại con buôn Hy Lạp, bọn làm xiếc leo dây, bọn Ácmêni, bọn lái ngưa và xigan đi theo đoàn quân. Nô lệ cũng có vài trăm, phần lớn là phụ nũ Temétxa. Họ bị đem chia cho bọn sĩ quan.
- Quân khốn nạn! - Mectsei lẩm bẩm.
Người điệp viên lại nói tiếp:
- Nô lệ nam giới thì con chỉ thấy loại thiếu niên thôi, với lại phu đánh xe chở đạn, bêi Orơxơlan mỗi ngày nói đến hàng chục lần rằng những người Eghe hễ trông thấy đoàn quân bạt ngàn là sẽ bỏ trốn ngay, cũng như bọn Xônóc.
- Lực lượng chính của đạo quân đó là gì?
- Là có đông bọn Ionisa và càng đông hơn nữa bọn thiết kỵ. Bọn công binh đào hầm cũng đến. Chúng nó gọi bọn ấy là Logumji. Bọn lính Kunbaraji cũng đến, đó là bọn dùng thương và ná bắn đá để lăng hỏa hổ vào thành.
Đôbô đứng dậy:
- Bây giờ thì anh đi đi, đi nghỉ đi. Đến khuya anh sẽ trở lại trại quân địch. Nếu có gì cần báo cáo, anh cứ việc đến dưới chân thành về phía thành phố và vẫy một cái khăn trắng.

7
Ngoài bãi chợ lập tức bắt đầu một cuộc bán hóa giá. Năm xe chất đầy và tám con ngựa nhỏ giống Thổ.
Người ta lôi viên thư lại phát xipô ra khỏi giường, rồi đặt một cái bàn trước mặt anh ta, một người đánh trống bên cạnh anh ta, và cử Bôđôphonvi Pete làm người xướng giá.
- Bắt đầu từ mấy con ngựa đi.- Petơ nói.
- Một con ngựa Ảrập tuyệt đẹp đây! - Bôđôphonvi bắt đầu xướng.
- Cậu gọi cả hai con cùng một lúc đi. - Mectsei bảo.
Bởi vì trong số chiến lợi phẩm có hai con ngựa chiến giống nhau như đúc.
Chẳng có ai trả cho hai con ngựa đó một giá nào cả, tuy thế vẫn bán được. Đôbô ủy cho Mectsei mua lấy đôi ngựa tốt đó cho các võ đồng, Mectsei chờ xem có ai lên tiếng không, nhưng tất cả mọi người đều dành tiền để mua binh khí và các loại quần áo. Mectsei bèn mua cả tám con ngựa với giá bốn phôrinh[41] và dắt về chuồng.
Sau đó đến lượt các cỗ xe, trong đó tha hồ nhiều thứ binh khí đẹp. Với một vài đêna[42] đã có thể mua được một thanh gươm cán nạm ngọc hoặc một khẩu súng có báng bằng ngà voi. Các phụ nữ đua nhau mua các loại quần áo. Phuyghétdi mua một cây chùy nặng hai chục bảng[43], Pócxi Yốp mua một tấm nhung phủ mình ngựa. Zôntoi mua một cái mũ chiến bằng bạc có lưới che mặt. Tiền rơi rào rào xuống trước mặt viên thư lại Mihai và gã cắm cúi ghi hết những ai mua gì, trả được bao nhiêu.
Khi cái xe đầu tiên đã vơi đến đáy thùng, Bôđôphonvi vui vẻ kêu lên:
- Bây giờ đến cái hòm bảo vật của vua Dariux[44] danh tiếng đây!
Và với sự giúp đỡ của một người lính nữa, anh nhấc một cái hòm bọc da bê rất đẹp đặt lên bệ xe. Cái hòm đậy kín nhưng không thấy khóa hay then gì cả. Người ta phải dùng rìu mới cậy nắp lên được.
Dân thành tò mò đè lên nhau để xem. Dù trong hòm không có bảo vật của vua Dariux chăng nữa, một vài thứ đồ tế nhuyễn chắc hẳn phải có.
- Tôi muốn mua một vài cái cốc bằng bạc. - Một lão chủ quán rượu trong thành nói.
- Tôi muốn mua một khăn lụa thật đẹp. - Một cô gái đi ủng đỏ ao ước.
Bởi vì cô đã thấy người ta ném trên xe xuống hàng đống quần áo nữ cùng mấy chậu hoa, rõ ràng là một số sĩ quan Thổ đã mang cả vợ đi theo.
- Tôi chỉ muốn một đôi giày poput[45] thôi. - Một bà lão nói. - Tôi đã nghe đồn nhiều là người Thổ khâu giầy poput tốt lắm.
Nắp hòm bật lên. Khán giả ngạc nhiên không ít khi thấy một thằng bé độ sáu - bảy tuổi từ trong hòm chui ra. Đó là một thằng bé Thổ da mặt trắng trẻo, mắt như mắt con nai, coi bộ rất hoảng sợ. Tóc nó cắt ngắn, mình mặc một cái áo bé tẹo, một đồng tiền vàng đeo tòn ten ở cổ.
Bôđôphonvi chửi:
- Chà, chà, tiên sư cái thằng bố đầu ễnh ương, đẻ trên cành sung của nhà mày chứ!
Và anh méo xệch mặt làm bộ kinh tởm. Mọi người cười ran.
- Quật chết thằng lỏi con đi! - Một chiến sĩ đứng trên một cỗ xe khác la lên.
- Diệt cỏ phải diệt tận gốc! - Một người khác nói.
Thằng bé òa lên khóc.
- Bước ra đi chứ, cái thằng bố mày! - Bôđôphonvi quát lên và túm lấy vai thằng bé nhấc ra khỏi cái hòm rồi ném xuống bãi cỏ khiến nó ngã giúi dụi.
Thằng bé khóc thét lên. Mọi người căm ghét nhìn nó.
- Ôi, xấu xí quá! - Một phụ nữ kêu lên.
- Xấu đâu nào! - Một người khác đáp lại.
Thằng bé đã đứng dậy, đôi mắt sợ sệt đẫm ướt và cái miệng mếu máo. Mỗi nháy mắt nó lại giụi mắt một cái và nhìn quanh. Nó không dám khóc to nữa, chỉ thút thít.
- Đập chết nó đi mà! - Một người lính đang dỡ cái lều ra lại quát lên.
Thằng bé nghe tiếng quát lại giật nảy mình và nép vào váy một người đàn bà, giấu mặt vào phía trong. Ngẫu nhiên đó lại chính là người đàn bà đã chê nó xấu xí, một mụ đàn bà đã già, mũi khoằm như mỏ diều hâu, người gày gò, làm việc trong nhóm phụ nữ nướng bánh. Lúc đó tay áo mụ đang xắn lên, đầu chít một cái khăn màu xanh, múi buộc đằng sau.
- Ồ, sao lại đánh chết! - Lúc này mụ đặt tay lên đầu thằng bé nói: - Nhỡ không phải là một thằng bé Thổ cũng nên. Phải thế không con, con không phải là Thổ chứ?
Thằng bé ngẩng mặt lên nhưng không đáp.
- Thì nó còn là gì nữa mới được chứ? - Bôđôphonvi nói. - Quần áo nó đây này - Mũ nó đây, màu đỏ, áo đônman nó đây, cũng màu đỏ! Ai đã từng thấy cái quần thụng ống túm như thế này cơ chứ? Có dây gấu ống quần, có thể rút túm lại như miệng cái túi.
Anh vừa nói vừa ném quần áo của thằng bé xuống đất.
- Annem. - Thằng bé cất tiếng. - nerede?
- Nào, đã thấy nó là Hung chưa! - Mụ đàn bà đắc thắng kêu lên. - Nó nói đấy, “onham, deride!”.[46] (Thằng bé nói tiếng Thổ: “Mẹ ơi, mẹ ở đâu”. Mụ Vosơ nghe chại ra là: “Mẹ ơi, lại đây”)
- Hung đâu mà Hung, hở bà Vôsơ. - Petơ vừa cười vừa nói. - Nó có nói là “deride” đâu, nó nói là “nerede”. Nó hỏi: mẹ nó đâu?
Và anh quay sang bảo thằng bé:
- Jok burds anang! (Mẹ mày không có đây!)
Nghe vậy thằng bé lại khóc òa lên:
- Medet, medet! (Ôi, ôi!)
Mụ Vôsơ quỳ xuống, lặng lẽ mặc quần áo vào cho thằng bé. Quần đỏ, mũ đỏ, dép đỏ, áo đônman màu tím. Cái áo đônman đã có chỗ vá, đôi dép đã phai màu. Mụ lấy tạp dề lau mặt cho thằng bé rồi nói như kiểu đưa ra một nhận định:
- Phải trả nó về mới được.
Petơ chẳng biết nên xử trí ra sao cả.
- Chà! - Bôđôphonvi hét lên và tuốt gươm ra. - Thế bọn chó má ấy không tàn sát trẻ em của chúng ta đấy hay sao? Cả trẻ sơ sinh chúng cũng chẳng tha!
- Đâm chết đi! - người lính dỡ cái lều kêu lên.
Mụ Vôsơ kéo thằng bé đi và cầm lấy tay nó để người lính đừng đánh.
- Đừng động đến nó!
Thêm hai người đàn bà nữa cũng cầm lấy tay thằng bé. Khi anh chiến sĩ tra gươm vào vỏ, thằng bé đã biến mất giữa những cái váy và những cái tạp dề đến nỗi giá có dùng thương cũng chẳng thể đâm trúng được nữa.
Sau trận đánh hồi đêm, Gergey cho ngựa chạy xuống suối Nước nóng. Chàng tắm một cái rồi nhanh chóng quay về. Trước lâu đài chàng gặp một gã thanh niên người mập mạp, mặc áo khoác cộc tay màu xanh. Vai gã vác một cây gậy sắt dùng để dện thuốc nổ vào đại bác, hoặc như người ta thường gọi là cái bàn thuốn. Một cái dây ngòi đen nhẻm treo ở đầu gậy. Gã chào Gergey.
Khi gã quay mặt lại, Gergey sửng sốt đứng dừng lại.

Cái gã trai tóc hoe vàng, áo khoác xanh này, cái mũi nhỏ như mũi trẻ con này, giữa đôi mắt bạo dạn…
Có những khuôn mặt khắc sâu trong ký ức của chúng ta như bức tranh sơn dầu treo trên tường không hề phai nhạt. Khuôn mặt này và cái dáng vóc này vẫn sống trong ký ức của Gergey. Khi chàng bị bắt làm tù binh hồi nhỏ và ngồi trong lòng một cô thiếu nữ trên xe, chàng đã trông thấy khuôn mặt này. Người thanh niên bị xiềng chân và chửi rủa bọn Thổ. Gergey gọi gã: Gatpa!
- Vâng, đúng là tên con. - Gã thanh niên mỉm cười đáp và bỏ mũ xuống. - Ngài làm sao mà biết được tên con, thưa thượng úy?
Gergey không nói nên lời.
- Chuyện này dù sao vẫn có vẻ là một câu chuyện dớ dẩn. - Chàng tư lự. - Bởi vì anh này không thể nào lại là anh kia được. Ta gặp anh kia đã hai mươi năm nay rồi cơ mà.
Tuy vậy chàng vẫn hỏi:
- Bố anh tên là gì?
- Cũng như tên con, thưa thượng úy: Kotsit Gatpa.
- Còn mẹ anh là Morơghit phải không?
- Vâng ạ.
- Không phải là bố mẹ anh đã lấy nhau ở Boronyo hay sao?
- Thưa chính thế đấy ạ.
- Họ đã là nô lệ của bọn Thổ.
- Chúng nó chỉ mới đang dẫn họ đi.
- Nhưng rồi họ được giải thoát.
- Đúng thế ạ.
- Đôbô đã giải phóng cho họ.
- Với lại một cậu bé nữa.
Gergey thấy cái nóng bừng lên trên mặt.
- Mẹ anh có ở đây không?
- Có ạ, bởi vì cha con cũng ở đây. Cha con ở cùng chỗ với con: chúng con bảo quản một khẩu đại bác.
- Mẹ anh ở đâu?
- Mẹ con đến kia kìa!
Một người đàn bà to béo, nét mặt tròn vành vạnh đang từ phía cổng đi tới, hai tay ôm hai bình sữa, lưng đeo một cái thùng. Tạp dề của bà cũng đựng đầy cà rốt.
Gergey bước vội tới chỗ bà.
- Thím Morơghit thân mến! Thím Morơghit tốt bụng! Hãy để cho tôi được hôn má thím một cái nào.
Và trước khi người đàn bà kịp trấn tĩnh, chàng đã hôn chụt lên cả hai má của bà.
Người đàn bà cứ ngẩn tò te ra mà nhìn chàng.
- Thím ơi, tôi là thằng bé mà thím bế trong lòng trên đường đi Pets đây mà.
- Ồ! - Bà sửng sốt nói. - Chẳng lẽ lại là ngài đấy ư, hở ngài tráng sĩ?
Giọng của thím nghe ồm ồm như tiếng một cây kèn gô.
- Tôi đây, thím à. - Gergey mừng rỡ đáp. - Đã bao lần khuôn mặt phúc hậu thời con gái của thím hiện ra trong ký ức tôi! Và chúng tôi nhớ thím đã an ủi, chăm sóc chúng tôi như thế nào trên nóc xe.
Những giọt lệ vui mừng long lanh trên mắt thím Morơghit.
- Mày đỡ cái bình sữa này hộ mẹ cái, - thím bảo gã con trai, - kẻo nó rơi khỏi tay tao bây giờ đây! Thế cái cô bé tí xíu ấy? Cô ta còn sống nữa không?
- Sống chứ thím. Cô ta bây giờ là vợ tôi đấy. Cô ấy ở nhà, ở Sôpơrôn. Tôi đã có một cháu trai rồi, tên nó là Iontsi. Tôi sẽ viết cho vợ con tôi biết là tôi đã gặp lại thím Morơghit tốt bụng. Tôi sẽ viết cho họ biết.
Ôi, tráng sĩ Gergey, con trai anh ở đâu? Người vợ đẹp của anh đang ở đâu?

8
Ngày hôm đó, Gergey nằm ngủ dài trên tấm nệm da gấu. Chàng chỉ bừng tỉnh giấc khi trong thành bỗng nổi lên tiếng rào rào, răng rắc rất dữ dội, như thể nguời ta đang đập phá hàng ngàn cánh cửa.
Chàng vươn vai đứng dậy, đến mở cánh cửa chớp. Thì ra cả thành phố đang chìm trong bể lửa. Tòa nhà thờ xứ to lớn nguy nga, lâu đài giám mục lộng lẫy, nhà thờ Mikơlốt, tòa nhà của các linh mục, nhà xay Sặc sỡ và tất cả các ngôi nhà khác đều ngập trong thác lửa cuồn cuộn, trong màn khói ngùn ngụt bốc cao. Tiếng ào ào vượt qua trên đầu chàng, vang động khắp thành, rùng rợn như địa ngục.
Chàng mở cánh cửa sổ phía trong, ngói bay loạn xạ vụt qua trước mặt chàng. Người ta đang phá nóc tu viện và cả cái mái mới rất đẹp của nhà thờ. Vô vàn ngói men xanh, ngói gỗ [ 47], rui, kèo bay tứ tung.
Chàng mở cánh cửa sổ thứ ba, từ đó nhìn ra chàng cũng chẳng thấy gì khác ngoài cảnh đập phá mái nhà. Trên các sân bãi và giữa các ngôi nhà không thấy bóng một ai, nhưng trên các mặt lũy đầy những người.
Chàng nhìn mặt trời, thấy đã quá trưa. Chàng gọi người lính hầu. Gã không có nhà. Chàng vớ lấy bình nước, rất nhanh nhẹn rửa mặt. Chỉ một phút sau chàng đã chỉnh tề quần áo, đeo gươm và đội mũ cắm lông đại bàng rồi lao xuống thang gác. Chàng vớ lấy một cái lá chắn giơ lên che mình rồi vội vã đi ra pháo đài dưới trận mưa ngói.
Lên tới pháo đài chàng mới nhìn thấy quân Thổ đang từ thung lũng tràn tới như một dòng thác lũ loang lổ chực nuốt cả thế giới. Chúng nó kéo đến trong tiếng động ầm ầm, trong tiếng nhạc kèn trận, trong tiếng trống thì thùng. Những lá cờ đại màu đỏ, màu trắng, màu xanh bay phấp phới pha lẫn vào nhau.
Onmodo, ngôi làng nhỏ xinh đẹp ven bờ suối Nước nóng đang cháy. Tất cả mọi ngôi nhà trong làng đang cháy.
Trên đường Mokơla, một đoàn trâu bò đen trùi trũi dài dằng dặc hút tầm mắt. Con nào con nấy đều gò lưng kéo đại bác.
Bên sườn núi là bọn rebetji[48] giáp trụ sáng ngời, và dưới nữa, về phía vườn thú là quân akinji [ 49] mũ đỏ đông như kiến cỏ. Đằng sau chúng còn biết bao thứ quân khác nữa!
- Ngài đại úy trấn thủ ở đâu?
- Trên tháp nhà thờ.
Gergey ngước nhìn sang. Trên cái mái bằng của ngọn tháp, Đôbô đang đứng quan sát, đầu đội cái mũ dạ màu lông bồ câu thường ngày của ông. Bên cạnh là Mectsei, Zôntoi, Petơ, giáo sĩ, Xexey và ông lão Xukan.
Gergey vội vã đi sang bên đó. Một cái thang gỗ dẫn lên tháp. Chàng nhảy ba bực một. Ở chỗ vòng, chàng đâm sầm vào Phuyghétdi:
- Tại sao thành phố lại cháy thế? - Chàng vừa thở vừa hỏi.
- Đại úy đã ra lệnh phóng hỏa.
- Thế còn ở đây? Cảnh đập phá này là nghĩa lý gì?
- Chúng ta phá bỏ các nóc nhà để quân Thổ không còn gì mà đốt nữa.
- Cậu đi đâu đấy?
- Mình đi bảo chúng nó chở nước vào bể. Cậu lên đi, Đôbô đã hỏi đến cậu đấy.
Từ đỉnh tháp nhìn ra càng thấy rõ hơn đoàn quân Thổ. Đạo quân trùng trùng điệp điệp đến tận Mokơla, chẳng khác gì một khu rừng chuyển động.
- Này, Gergey. - Mectsei nói với chàng. - Tớ vừa mới hỏi Kơrixtốp đấy, đêm qua các cậu đập chết quân Thổ mà như thế đấy à?
- Quân cẩu trệ đã sống lại đấy! - Gergey đáp. - Cái thằng mà Bokôtsoi đã đem thủ cấp về cũng đang đi đến kia kìa!
Và chàng quay sáng Đôbô:
- Ta không gửi cho chúng một lời chào có nhân có lõi [ 50] hay sao?
- Không đâu, - Đôbô mỉm cười đáp, rồi thấy Gergey nhìn mình với vẻ dò hỏi, ông hất đầu về phía quân Thổ:
- Kẻ nào đến thì phải chào trước chứ.
Dưới thành phố, đạo quân Thổ tản về phía vườn thú, y như dòng nước lũ chảy quanh hòn đá mà nó gặp trên đường.

9
Đêm hôm đó, lại một vài người dân miền trên biến đi mất. Nhưng đã có người khác đến thay họ: khoảng chừng ba chục người nông dân vùng Phennêmet. Họ đến với những lưỡi hái[51] uốn thẳng ra. Một người mang cả bàn tuốt lúa đi theo. Tất nhiên những hàng đinh trên bàn tuốt đã được đập cho chỉa tua tủa cả ra. Một người to ngang, đeo tạp dề da dẫn họ đến. Vai ông ta vác một cây búa tạ.
Khi cả đoàn dừng lại trước mặt Đôbô, ông ta hạ cây búa xuống đất, bỏ mũ ra và nói:
- Chúng tôi là dân ở Phennêmet. Chúng tôi vào đây. Tên tôi là Gergey. Tôi là thợ rèn. Nếu cần đập sắt thì tôi đập sắt, nếu cần nện quân Thổ thì tôi nện quân Thổ.
Đôbo chìa tay cho ông ta.
Sau họ, những nông dân ở Onmodo, ở Tihomê, ở Obônhơ cũng đem cả vợ con đến. Đám đàn bà xống áo cứ lòe xòe, còn đám đàn ông thì mang đầy nặng, cũng có những người cưỡi ngựa hoặc đi xe thồ đến.
Một cái xe bò lọc cọc lên thành. Trên xe có một quả chuông to đến nỗi hai bên sườn sát cả vào bánh xe. Một ông già dáng dấp quý tộc đi phía trước xe, cạnh ông là hai công tử mặc áo đônman bằng dạ xanh, chân dận ủng đỏ. Một cậu độ hai mươi tuổi, ria mép vê cong lên. Cậu kia độ mười sáu, còn đang trẻ con. Mặt họ đều tròn trặn một kiểu và đều rám nắng, cổ họ đều ngắn tun tủn như nhau. Ông già đeo bên sườn một thanh gươm rộng bản, vỏ bọc nhung đen, bên sườn hai cậu công tử là gươm hẹp lưỡi, vỏ bọc nhung đỏ. Ông già mặc quần áo màu đen, đôi ủng của ông cũng màu đen.
Bộ quần áo màu tang đó từ xa đã đập vào mắt Đôbô, nhưng vì những người nông dân ở Phennêmét đang làm ông bận rộn nên chỉ lúc ông già kia đã vào đến nơi, ông mới lại trông thấy. Thì ra là ông đốc lý Eghe.
- Ô này, ông học sĩ Ondơrát! - Đôbô vừa nói vừa chìa tay ra cho ông ta bắt.
- Vâng, tôi đây. - Ông đốc lý Eghe đáp. - Tôi mang quả chuông cổ đến đây, những cái khác tôi đã chôn giấu cả rồi.
- Thế còn hai chàng trai khảng khái này?
- Chúng nó là con trai tôi đấy.
Đôbô bắt tay cả hai chàng công tử đó nữa rồi quay sang người đánh xe bò:
- Các ngươi hãy đem quả chuông đến cạnh pháo đài nhà thờ. Kơrixtôp. - Ông bảo người võ đồng. - Con hãy nói với ngài Mectsei đem chôn quả chuông đi kẻo nhỡ đạn bắn phải.
Cái nhìn của ông dừng lại trên đôi ủng đen của ông đốc lý.
- Bác để tang ai đâý?
Ông đốc lý Eghe nhìn xuống đất.
- Thành phố của tôi.
Khi ông ngẩng đầu lên, lệ đã đầy trong mắt.
Sau đó còn một người mặc áo dạ màu tro đến cùng với hai phụ nữ. Cả hai phụ nữ mỗi người đều dắt theo một đứa bé.
Đôbô thân thiện nhìn người đàn ông và nói:
- Ông là thợ xay phải không?
- Con là thợ xay ở Mokơla. - Người kia trả lời với vẻ gần như tươi tỉnh vì giọng nói thân thiện của Đôbô. - Tối qua con đã ngủ trong nhà xay Sặc sỡ.
- Thế còn hai phụ nữ này?
- Một người là vợ con, đứa kia là con gái con. Còn hai đứa kia là hai con trai nhỏ của con. Họ không muốn bỏ con mà đi, vì vậy con bảo có lẽ thế nào cũng kiếm được một túp lều nhỏ ở đây.
- Chỗ thì có đấy, ta không nói về chuyện ấy đâu, nhưng ta thấy đã quá nhiều phụ nữ rồi đấy.
Ông quay sang hỏi Sukan:
- Trong thành có bao nhiêu phụ nữ rồi?
- Cho đến nay là bốn mươi lăm. - Sukan trả lời.
Đôbô lắc đầu.
Sau đó lại có thêm ba người nữa đến, có một giáo sĩ cũng đi theo họ, một giáo sĩ người gầy, má hóp. Ông ta không có gươm, chỉ có gậy và một cái đẫy may bằng da chồn.
Đôbô mừng rỡ đón ông ta. Đáng lẽ còn cần nhiều giáo sĩ hơn nữa kia, để làm cho các chiến sĩ cảm thấy sự gần gũi của Thượng đế và để có người thuyết pháp. Với lại cũng phải có người làm lễ thánh cuối cùng cho những chiến sĩ hấp hối. Rồi lại còn việc mai táng nữa chứ.
- Cầu thượng đế phù hộ cho ông. - Đôbô nói. - Ta cũng chẳng hỏi tên ông nữa, bởi vì ông đã từ chỗ Thượng đế mà đến đây: Thượng đế đã gửi ông đến đây với chúng tôi.
- Trong thanh co giao si chưa? - Con người đến từ Nhà chung hỏi. - Co mây giao si rôi?
- Chỉ mới có một mà thôi. - Đôbô buồn rầu đáp, bởi vì bằng vào cách phát âm của người giáo sĩ này, ông đã thấy rằng ông ta sẽ chẳng phải là người có thể thuyết pháp được.
Trong khi quân Thổ từ phía Nam lũ lượt kéo đến và tỏa ra xung quanh thành phố theo hình móng ngựa, những người dân còn sót lại trong thành phố đều rút cả lên thành. Phần lớn họ đều là nông dân và thợ thủ công, cả vợ và con cái họ cũng đi theo.
Trong bất cứ thành phố bị chiếm đóng nào cũng còn sót lại những kẻ lưỡng lự, họ nói:
- Quân Thổ sẽ chẳng đến đây đâu. Năm nào người ta chả dọa thế gian như vậy. Nhưng rồi chúng ta già lụ khụ, rồi chết đi mà vẫn không thấy quân Thổ quấy phá gì ta hơn lũ bọ rầy.
Những kẻ như thế thường bị lụt lội và chiến tranh giết hại nhiều hơn cả. Họ là lũ con cháu không bao giờ tuyệt diệt của gia đình “còn rỗi chán”.[52]
Đôbô cũng chẳng lấy việc họ đến làm phiền. Càng nhiều người càng tốt. Phụ nữ và trẻ em tuy không phải là loại khách được ưa thích trong thành, nhưng cũng không thể đuổi họ đi được. Vả lại ngần ấy chiến sĩ cũng cần phải có bàn tay phụ nữ. Vậy thì cứ để cho họ đến.
Người ta phân phối phụ nữ vào các nhà bếp, các lò nướng bánh. Bác Sukan chỉ chỗ cho tất cả mọi gia đình. Có chỗ mười người, hai chục người phải sắp xếp cho ở trong một phòng. Nói cho cùng, người ta cũng chỉ cần chỗ ngủ ban đêm mà thôi, một chỗ để có thể đặt gói quần áo xuống.
Còn đám đàn ông thì Mectsei tập trung vào góc pháo đài ở cổng và chừng nào họ chưa tuyên thệ như những người lính, họ vẫn chưa được phép đi sâu hơn vào phía trong thành.
- Chà, - một tay chủ ruộng nho ở Eghe nói sau buổi lễ tuyên thệ. - thì chúng tôi vào đây chính là để bảo vệ thành chứ còn gì nữa.
Một người khác tiếp luôn:
- Sở dĩ có thành là để chúng ta gìn giữ.
Mectsei phát vũ khí cho bọn họ ngay tại chỗ. Gươm, giáo, lá chắn, mũ chiến xếp từng đống từng đống dưới mái vòm của pháo đài. Tất nhiên không phải là những đồ tuyệt xảo của thành Đamát, của xứ Hindoxtan, của Đerơben, mà chỉ là những thứ quân khí han gỉ thông dụng, từ thế kỉ này qua thế kỉ khác tồn tại trong thành. Ai nấy được tự do lựa chọn theo ý thích của mình.
Một tay thợ may có cặp ria rậm và cặp lông mày cũng rậm chẳng kém gì bộ ria, nói với vẻ rất tự tin:
- Thưa đại úy, những vũ khí này tốt đấy, nhưng con đã mang theo cả cái kéo của con nữa đây.
Gã rút từ trong túi ngực tạp dề ra một cái kéo sáng loáng.
- Nếu bọn Thổ xông vào con, con sẽ dùng cái này xẻ ruột chúng ra!
Một vài người đội thử mũ chiến nhưng bởi vì mũ sắt là một thứ đồ vật nặng, lại có vẻ giống cái nồi hơn là loại mũ trụ đẹp đẽ, sáng bóng của các trang dũng sĩ, nên họ bỏ lại cả:
- Để làm gì cái ngữ này cơ chứ!
- Được, rồi các ngươi sẽ thấy để làm gì.
Khi trời đã về chiều, những người lính canh trên tháp chuông báo cáo rằng từ phía Phennêmét có một cỗ xe tứ mã sang trọng đang lướt tới.
Người ta không thể đoán nổi là ai. Xe tứ mã chỉ có ngài giám mục hay đi chứ còn những nhà quý tộc khác chỉ những lúc ốm đau mới ngồi lên xe. Mà người ốm thì chẳng ai lại đến đây.
Hai vị đại úy cũng thân ra đứng trên pháo đài quan sát cỗ xe tứ mã đang lao tới như bay chẳng khác một con rồng.
- Các ngài sẽ thấy đức giám mục đến. - Phuyghétđi, viên trung úy của giáo đoàn nói.
Thấy không ai tin điều đó, anh ta liền nhặt nhạnh các dẫn chứng trong lịch sử:
- Từ trước tới nay các vị đó đã chẳng phải luôn luôn có mặt trong mọi trận mạc đấy hay sao? Chẳng phải hầu hết các vị đó đều đã có mặt ở Môhát hay sao? Chức giám mục đâu chỉ là chức sắc của Nhà chung mà còn là một chức vụ trong quân đội nữa. Tất cả các giám mục đều có quân đội riêng của mình. Tất cả các giám mục đồng thời cũng là đại úy.
- Ước gì tất cả các đại úy đều có thể là giám mục. - Đôbô đáp.
Có lẽ ông cũng nghĩ rằng giá như vậy thì ông đã có thể chiêu mộ được nhiều lính hơn để chống nhau với bọn Thổ.
- Có khi là tin sứ của nhà vua cũng nên, nhưng ông ta đã bị ốm dọc đường! - Mectsei có ý kiến.
Nét mặt Đôbô liền tươi tỉnh lên, ông nói với vẻ tin tưởng:
- Nhà vua không thể bỏ mặc chúng ta được.
Sốt ruột quá, ông liền bước xuống cầu thang, đi qua bãi chợ xuống chỗ Cổng Cũ, nơi có đường xe chạy dẫn lên thành.

Cỗ xe kia là một cỗ xe nhà quý tộc thếp vàng, có mui da. Nó vòng đến cổng phía nam rồi chạy qua cổng vào bãi chợ. Một phu nhân dáng người cao cao, mặc quần áo đen bước ra khỏi xe.
- Ngài đại úy đâu? - Đó là lời nói đầu tiên của bà.
Khi đã trông thấy Đôbô, bà vén mạng che mặt lên. Đó là một phu nhân khoảng độ tứ tuần, quần áo của bà cho biết bà là một quả phụ.
- Phu nhân Bolôc! - Đôbô sửng sốt nói và bỏ mũ xuống, nghiêng mình thi lễ.
Người mới đến chính là mẹ của cậu võ đồng mà Đôbô đã gửi về nhà theo Nogiơ Lukát.
- Con trai tôi… - Bà nói với đôi môi run rẩy. - Bolajơ đâu rồi?
- Tôi đã gửi cậu ta về nhà rồi thôi. - Đôbô ngạc nhiên trả lời. - Tôi gửi cậu ta về nhà đã hơn một tháng nay rồi.
- Vâng, tôi biết. Nhưng nó đã trở lại đây.
- Cậu ta không trở lại.
- Nó để thư lại nói rằng nó đến đây mà.
- Không có đâu.
- Nó đã trốn theo Nogiơ Lukat.
- Cậu ấy cũng chưa trở lại.
Người quả phụ ấn tay lên trán:
- Ôi, đứa con trai độc nhất của tôi… Thế là nó cũng đã mất rồi!
- Chưa chắc.
- Tôi đã thề bên giường người chồng hấp hối của tôi rằng chừng nào nó chưa lấy vợ, tôi còn chưa để nó dấn vào nguy hiểm. Nó là hạt giống cuối cùng của dòng họ chúng tôi.
- Thưa phu nhân tôn kính, tôi biết lắm. - Đôbô thở dài đáp. - Thì chính vì vậy mà tôi đã gửi cháu về nhà. Bây giờ thì xin phu nhân quay về đi, vòng vây quân Thổ hãy còn chưa khép lại.
Và ông phái một đại đội kỵ binh đi hộ tống phu nhân.
Người đàn bà chắp tay vào nhau, khẩn khoản nhìn Đôbô:
- Nếu cháu nó có trở lại…
- Cháu đã không còn trở lại đây được nữa. Từ đêm qua Thành phố đã bị bao vây. Chỉ có quân đội của nhà vua mới mở được lối vào đây mà thôi.
- Nhưng nhỡ nó trở lại với đoàn quân đó…
- Tôi sẽ nhốt cái chú ma lanh đó vào trong nhà tôi!
Người quả phụ ngồi vào xe. Năm mươi kỵ binh đi trước xe, năm mươi kỵ binh đi đoạn hậu. Bốn con ngựa kéo cái xe băng đi như một chiếc lông tơ về phía cổng Sặc sỡ. Trong số bốn cổng thành chỉ còn mỗi cổng này để mở. Chỉ còn có thể đi qua mỗi cổng này để về phía Xorơvosơkơ hoặc Tarơkanhơ.
Mười lăm phút sau, lính canh trên tháp chuông báo rằng cánh phía trên của đạo quân Thổ đã đến cổng Sặc sỡ.
Một kỵ sỹ trong số quân đi hộ tống phu nhân Bolôc phi nước đại trở về.
- Trung úy Phekete sai con về hỏi có cần phải phá vòng vây quân Thổ để đưa phu nhân ra hay không?
Đôbô chạy lên pháo đài. Ông thấy bọn lính thiết giáp Thổ đã trùng trùng bao quanh ngoài cổng và đằng sau chúng bọn axap[53] còn ngoằn ngoèo kéo đến.
- Đừng.
Ông ra lệnh rồi ở lại trên pháo đài. Ông đưa tay lên che mắt nhìn về phía bắc.
- Quân bay đâu, - ông nói với những chiến sĩ túc trực trên pháo đài. - đứa nào tinh mắt? Hãy nhìn về phía bắc.
- Một vài kỵ binh đang đi đến đây, - Một chiến sĩ trả lời.
- Hai chục, - Một chiến sĩ khác nói.
- Hai mươi lăm, - Chiến sĩ lúc nãy lại nói.
- Nogiơ Lukat về! - Mectsei kêu lên từ trên pháo đài nhà thờ.
Quả thực là Nogiơ Lukat, viên trung úy vẫn lượn quanh rình mò quân Thổ. Anh ta đã phất phơ những chốn quái quỷ nào trong bấy nhiêu lâu? Và làm thế nào mà vào được bây giờ?
Họ phi vùn vụt như thể có một cơn gió lốc cuốn họ đến. Nhưng đã chậm rồi, Nogiơ Lukat ơi! Quân Thổ đã chặn trước cổng thành.
Nogiơ Lukat vẫn chưa biết tý gì về chuyện đó cả. Anh từ một quả đồi rẽ quành xuống phía cổng Sặc sỡ. Đến đó anh mới nhìn thấy kỵ binh Thổ. Anh giật mạnh cương và kỵ đội bé nhỏ nhanh nhẹn rẽ về cổng Bôcto.
Ở đó quân địch lại càng đông hơn nữa.
- Lukat ơi, bây giờ thì cậu tha hồ mà gãi đầu gãi tai, cả những chỗ không ngứa nữa cơ đấy! - Zôntoi vừa cười vừa nói.
- Giá không có kỵ binh địch trước cổng thành, thì thế nào Lukat cũng mở được đường máu qua vòng vây. - Đôbô nói, cặp mắt tóe lửa.
Lukat dừng ngựa, nhìn về phía thành. Anh gãi gáy. Các chiến sĩ đứng trên mặt lũy vẫy vẫy anh lia lịa.
- Lukat ơi, có gan thì lại đây nào!
Đám ngựa Thổ ở đằng xa bỗng nhiên nhuốm màu loang lổ. Chừng một trăm ankiji nhảy lên mình ngựa rượt theo Nogiơ Lukat.
Nogiơ Lukat cũng chẳng chậm chạp. Anh cùng hai mươi bốn kỵ binh ra roi và cuộc đua ngựa bắt đầu. Thoạt tiên còn có thể trông thấy những con ngựa nhưng về sau chỉ còn hai đám mây bụi bốc lên đến tận ngọn bạch dương và mau chóng lan về phía Phennêmét.

10
Hôm sau là ngày chủ nhật nhưng những quả chuông Eghe không còn ngân nga nữa. Quanh thành và quanh thành phố tràn ngập quân Thổ. Trên những sườn núi, sườn đồi, ngàn vạn trại quân đóng chi chít, kéo dài ra tận ngoài xa. Giữa biển lều màu đỏ, màu trắng đôi chỗ nổi lên những cái lều xanh lá mạ, xanh nước biển, vàng hoặc hồng tươi. Lều trại của bọn lính tráng trông giống những quân bài gập đôi, còn lều trại của bọn sĩ quan là những cái trướng bát giác cao và trang trí sặc sỡ. Làn gió nhẹ thổi phất phơ những lá cờ có quả thao vàng trên nóc trướng của bọn sĩ quan. Trên cánh đồng cỏ Phennêmét, trên ruộng nương Kisơlaio và tất cả những nơi nào có cỏ, hàng nghìn và hàng nghìn chiến mã gặm cỏ. Trâu và người vùng vẫy trên suốt cả chiều dài dòng suối. Giữa biển người ồn ào náo động, một vài con lạc đà thỉnh thoảng lại ngước cao cổ lên và khăn tuyban của một vài tên sĩ quan ngồi trên mình ngựa thấp thoáng trắng.
Giữa cái biển màu sắc nhấp nhô đó, thành Eghe nổi lên như một hòn đảo cùng với đám cỏ trước thành và đồi Ghế Vua, là quả đồi ở về phía mặt trời mọc, đối diện với bức tường thành cao nhất.
Đôbô lại cùng các sĩ quan của ông lên đứng trên tháp chuông mái bằng. Thánh vương Isơtơvan đã cho xây hai cái tháp chuông đó thật là tuyệt: đứng trên đó có thể thấy cách bố trí đại bác của quân Thổ.
Đằng sau thành có một trảng cỏ lớn hình tròn, rộng bằng nửa Đồng Máu[54] ở Buđo. Ngoài tràng cỏ đó là một đồi nho tuyệt đẹp. Kia, quân Thổ đã kéo lên đó ba khẩu đại bác cổ.
Chúng nó còn chưa đắp công sự. Ba chục con trâu cũng chưa bị lùa đi xa, chỉ mới đến vạt cỏ dưới chân đồi. Chúng đang gặm cỏ ở đó. Chỉ còn bầy lạc đà ở lại bên các khẩu đại bác, lưng chúng chất đầy những bao màu đen.
- Những bao da. - Đôbô giải thích. - Đựng thuốc súng đấy.
Ở đó bọn tốpsi[55] đội tuyban đỏ, vóc người thấp bé đang lăng xăng trước mắt quân dân trong thành. Cái họng đen ngòm của những khẩu đại bác giờ đây còn câm lặng há hốc về phía thành. Tên chỉ huy tốpsi cúi xuống xem xét kỹ các khẩu súng. Hắn điều chỉnh các khẩu súng hết sang phải lại sang trái, hết lên cao lại xuống thấp.
Một khẩu sẽ nã vào hai tháp chuông, một khẩu nữa sẽ ngắm vào pháo đài giữa phía bắc, pháo đài này che chở cho lâu đài.
- Các anh đã thấy hắn ngắm như thế nào chưa? - Đôbô nói. - Hắn không ngắm ở phía trước đại bác mà ngắm từ phía sau.
Một pháo thủ nhô đầu lên khỏi cánh cửa tháp chuống, nói:
- Thưa đại úy!
- Lên đây. - Đôbô bảo.
Người chiến sĩ trèo lên. Anh đưa cặp mắt lo ngại nhìn về phía những khẩu đại bác Thổ và đứng nghiêm theo đúng quân phong.
- Thưa đại úy, khẩu đội trưởng Bola sai con lên hỏi có được bắn trả không ạ?
- Nói với bác ta chưa được bắn chừng nào chưa có lệnh ta. Sau đó anh hãy quay lại đây.
Bọn tốpsi tiếp tục nạp ba khẩu bức kích pháo. Chúng dùng gậy sắt có mấu ở đầu nhồi thuốc súng vào bụng pháo.
- Tôi chỉ thích được đoàng một phát vào giữa bọn chúng. - Mectsei hăm hở nói, - Đúng vào lúc bọn chúng vừa xong thì cho chúng tung xác lên.
- Cứ để cho chúng vui chơi. - Đôbô điềm tĩnh đáp.
- Ước gì ta có thể tập kích vào bọn chúng. - Gergey cũng thấy ngứa ngáy.
- Bây giờ thì không. - Đôbô trả lời. - Chúng ta hãy xem chúng nó bắn chác ra sao đã.
Bọn tốpsi đã nhồi đá và chì vào họng súng. Bây giờ bốn thằng cầm một cái thuốn và đâm vào họng súng theo nhịp hô.
- Tiên sư cái đồ vô đạo chứ. - Xexey cũng lên tiếng. - Đại úy hiền đệ, vậy chứ đại bác thì để làm gì?
- Bác già thân mến ơi, cả bác cũng sôi lên phản đối tôi ư? Rồi đến mai bác sẽ rõ tại sao bây giờ tôi không bắn.

Bọn tốpsi lôi từ một bao khác ra những miếng da. Hai đứa cầm hai đầu, một đứa phết mỡ bôi lên tấm da. Sau đó chúng lật tấm da lại và gói viên đạn vào phía không phết mỡ.
- Chúng nó định bắn bằng trứng chắc! - Zôntoi châm biếm hỏi.
Lúc đó chàng trai pháo thủ đã quay trở lại.
- Ngươi hãy lại đứng trước mặt ta đây này. - Đôbô nói. - Lúc nãy ta thấy ngươi sợ. Vậy hãy nhìn xem: chúng nó bắn vào đây, bắn vào ta đấy. Lại đứng đây, trước mặt ta đây này!
Chàng trai đỏ mặt tía tai đứng ra phía trước Đôbô.
Đôbô nhìn xuống phía dưới chân tháp và trông thấy Petơ, ông bèn nói chõ xuống:
- Petơ con ơi! Anh có giọng tốt lắm, vậy hãy loa lên một tiếng cho mọi người biết là quân Thổ sắp bắn, đừng có ai hoảng hốt làm gì. Các phụ nữ nếu có sợ thì hãy đi lại bên phía có nắng.
Bọn tốpsi đã nạp xong đạn vào cả ba khẩu đại bác. Ba tên điểm hỏa cầm dây ngòi cháy xòe xòe trong tay. Một tên tốpsi đứng phía sau nhổ nước bọt vào lòng bàn tay rồi vừa xoa cổ họng từ dưới lên trên vừa nhìn về phía thành.
Thuốc súng lóe lên, ba khẩu đại bác khạc lửa và khói ra, rồi chín tiếng bùm bùm rung trời chuyển đất liên tiếp vang lên.
Tòa thành rùng mình vì tiếng nổ. Sau đó là im lặng.
- Không mùi mẽ gì. - Đôbô mỉm cười lên tiếng và đuổi gã pháo thủ xuống.
Khói từ những khẩu đại bác chậm chạp bốc lên.
Nhưng ba khẩu đại bác làm quỷ gì mà có thể phát ra những chín tiếng nổ?
Đó là vì những dãy núi quanh Eghe đã lập tức nhắc lại tiếng nổ của đại bác, mỗi tiếng nổ đều được nhắc lại hai lần.
- Chà, vùng này rồi sẽ tha hồ vang lừng nhã nhạc, nếu rồi đây ba bốn trăm khẩu đại bác của bọn Thổ sẽ cùng nhấc loạt gầm lên!
Mười lăm phút sau Petơ chạy lên tháp chuông. Một gã đồ tể khệ nệ theo sau anh. Gã bưng một quả đạn đang bốc mùi hôi nồng nặc trong hai cánh tay lực lưỡng đưa đến trước Đôbô.
- Xin báo cáo, đây là quả đạn. - Petơ nói. - Nó đã rơi xuống suối. Những người chở nước đã bỏ nó vào thùng mang lên đây.
- Bảo họ cứ tiếp tục chở nước nữa đi. Chúng ta chưa đóng cổng thành.
- Ta không bắn ư? - Petơ cũng hỏi.
- Đang chủ nhật cơ mà, - Đôbô mỉm cười đáp. - sao ta lại bắn?
Và ông tiếp tục quan sát cách bọn giặc làm nguội các khẩu đại bác, cách chúng nạp đạn mới vào súng.

11
Sáng hôm sau ba khẩu bức kích pháo đã vào ngồi chồm chỗm giữa bãi cỏ, gần bằng nửa khoảng cách của hôm trước. Ngoài ra chúng còn tăng thêm ba khẩu khác nữa.
Chín phát đạn ngày hôm trước thật vô ích, trong thành người ta cũng chẳng thèm đáp lại. Vì vậy chúng đưa đại bác vào gần đến nỗi chỉ cách thành một tầm tên bắn.
Đôbô đã biết sự việc sẽ diễn ra như vậy. Để chúng nó giật mình sớm làm gì cơ chứ? Và việc gì phải làm lung lay lòng tin của quân dân trong thành bằng những phát súng trả lời bắn vào hư không?
Ông dậy từ lúc trời hửng và thân hành chuẩn bị tất cả những khẩu đại bác đặt ở hướng đó cho câu trả lời. Đã hẳn là ông không gói những viên đạn vào da mà chỉ bôi mỡ bò lên chúng thôi. Thuốc súng ông cũng cẩn thận dùng muôi tự đong lấy.
- Nào, bây giờ thì lấy chất nén ra. Trai tráng đâu, khá thuốn thật chặt vào. Nạp đạn…
Và ông cẩn thận chỉnh hướng chỉnh tầm rất lâu.

Ông chờ cho quân Thổ đằng sau những ụ công sự cũng chuẩn bị xong, sau đó, khi khẩu pháo đầu tiên của quân Thổ lên tiếng, ông hô to:
- Nhân danh Chúa: bắn!
Dây mồi cùng một lúc châm vào mười hai khẩu đại bác và cả mười hai khẩu cùng nổ rền một tiếng.
Những công sự và giá súng của bọn Thổ đổ kềnh, vỡ nát. Hai khẩu đại bác Thổ đổ nhào, một khẩu vỡ tan từng mảnh. Tiếng kêu thét giận dữ và cảnh cuống quýt của bọn tốpsi đằng sau công sự khiến quân dân trong thành cười ồ cả lên.
- Thế nào bác, - Đôbô vui vẻ nói với Xexey. - bác đã hiểu tại so hôm qua chúng ta không bắn chưa?
Và ông đứng dạng hai chân trên mặt lũy, hai tay đưa lên vân vê bộ ria mép.
Dân thành chẳng đến nỗi giật mình như Đôbô lo ngại. Eghe, kể từ khi loài người phát minh ra thuốc súng, vốn là thành phố nghiện bắn súng nhất thế giới. Ngày nay nơi đây vẫn không thể nào tưởng tượng được một hội hè, một cuộc thực tập cứu hỏa, một cuộc thi hát, một buổi liên hoan ngoài trời, một buổi diễn văn nghệ nghiệp dư mà trước khi khai mạc người ta lại không bắn đại bác. Nơi đây, đại bác thay thế cho biển quảng cáo và áp phích. Mà dù đôi khi có áp phích đi chăng nữa người ta vẫn không bỏ qua đại bác. Trong thành lúc nào cũng có một vài khẩu đại bác bắn ria đặt trên bãi cỏ, ai muốn bắn thì bắn. Vậy làm sao những người dân Eghe lại giật mình cho được?
Trong thành cả thảy chỉ có một người khi nghe tiếng đại bác đầu tiên đã ngã lộn từ trên ghế xuống và kêu lên oai oái. Dù tôi không nói chắc độc giả cũng dễ đoán ra được đó là ai.
Các chiến sĩ ta liền chộp ngay lấy cơ hội đó, lôi đức ông kia ra khỏi xó nhà và kéo lên pháo đài trong bộ áo đônman vàng, quần đỏ, mũ chiến trên đầu và đôi chân đi đất. Trên pháo đài, hai chiến sĩ giữ lấy chân, một người nữa giơ lưng đỡ lấy lưng của đức ông. Họ kêu to lên gọi bọn Thổ:
- Chúng mày bắn vào đây này!
Cảnh nạp đạn gã xigan còn chịu đựng được, nhưng khi khẩu đại bác lại gầm lên thì gã giật tay ra và với một cú nhảy dựng tóc gáy, gã lao xuống khỏi giàn gỗ. Xuống đến đất, trước tiên gã sờ mình sờ mẩy xem đạn đại bác có rứt đi chút gì trên thân thể gã không, rồi gã chạy thục mạng như một con chó săn nòi về phía Cổng Cũ.
- Ối ối ối! - Gã kêu la, hai tay đưa lên ôm lấy đầu. - Sao khi tôi đến đây chân tôi lại không bị chuột rút đi cho rồi! Ối ối ối! Sao cái con ngựa chết tiệt ấy khi chở tôi đến đây lại không mù đi cho rồi!
Ngày hôm đó Đôbô bắn tan tất cả những khẩu pháo trên đồi Ghế Vua.
Bọn tốpsi kêu la và tức tối chạy tán loạn. Hai viên sĩ quan tốpsi bỏ mạng. Tên sĩ quan thứ ba được lính nó bỏ lên vải bạt khiêng đi khỏi chỗ những khẩu pháo.
Trên đồi chẳng còn gì khác ngoài những công sự đổ nhào, vỡ nát, ba xác lạc đà, những khẩu pháo bị bắn gẫy gục, những cái hòm và những bánh xe đại bác vỡ tan từng mảnh.
Và dường như chừng đó vẫn chưa đủ, đến nửa đêm Gergey lại tập kích vào bọn giặc và đoạt về được hai mươi chiến mã cùng một con la.
Thế nhưng giặc Thổ có cơ man nào là người, ngựa và đại bác, nên hửng sáng hôm sau nữa, những công sự đan bằng cành cây đổ đất bên trong đã lại mọc trên đồi. Tất nhiên chúng có bố trí lùi ra xa một chút và đắp những ụ đất to che trước pháo. Trong những quãng hở giữa các công sự, mười hai khẩu pháo mới lại ghếch nòng về phía thành: bên cạnh các khẩu pháo là bọn tốpsi mới với những viên sĩ quan mới.
Mặt trời chưa dậy, tòa thành đã rung lên trong những tiếng rền khủng khiếp, cứ nghe thấy những tiếng đồm độp trầm trầm cũng có thể biết được những viên đạn đang phá tường thành.
Đôbô lại cho khai hỏa những đại bác của ông và ông lại lật nhào những công sự và những khẩu pháo của địch, nhưng từ phía sau những công sự đổ nhào, những công sự mới lại nhô lên và những khẩu pháo mới lại xuất hiện.

Bọn tốpsi cũng không chạy tán loạn nữa, một đội rebêtji cầm roi da có gai sắt ngồi đằng sau chúng nó.
- Ở đó chỉ có thể bắn và chết mà thôi!
- Cho chúng cứ việc bắn. - Đôbô nói. - Còn chúng ta thì phải dè sẻn thuốc súng.
Bây giờ chỉ thỉnh thoảng ông mới dùng tu pháo nã xuống để quấy rối công việc của chúng.
Hôm đó quân Thổ cũng chưa chiếm được thành phố. Bộ binh Hung giữ những cổng thành. Kỵ binh giữ những cổng thành phố. Quân Thổ còn chưa khai chiến với họ. Chúng cần gì thành phố, chúng cần tòa thành cơ! Ai chiếm được thành, cả thành phố cũng thuộc về kẻ đó.
Đã hai ngày nay bọn sĩ quan cao cấp Thổ cưỡi ngựa dạo khắp các đồi cao và các mỏm núi để tìm cách nhòm nhỏ vào trong thành, nhưng chỉ có chim mới thấy được, còn bọn chúng thì không. Chúng chỉ thấy những tháp chuông mà thôi. Các tường thành và lớp tường con chạch ngoài lát cành cây trong đổ đất, trên mái các pháo đài, che khuất bên trong.
Thế thì chúng bắn vào đâu?
Chúng bắn các tường thành và lớp tường con chạch.
Kể ra cũng có một vài ngôi nhà đẹp ẩn náu ở bên trong. Ngôi nhà thờ lớn với một nửa còn lại cũng vẫn là một công trình tuyệt kỹ của nghệ thuật kiến trúc. Cái tu viện cổ kính bên cạnh đó cũng xây dựng bằng đá chạm trổ. (Từ đó đến nay người lính Hung không bao giờ còn được ở trong một doanh trại đẹp như thế nữa!). Lâu đài soái phủ thì Đôbô đã cho tô điểm thêm lúc ông cưới vợ. Những nghệ sỹ bậc thầy người Ý đã khắc chạm và xây dựng lên, nó có những cửa sổ lồng kính trong khi ở dưới thành phố kia, ngay cả ngôi nhà của đức giám mục cũng chỉ có cửa sổ bằng bong bóng bò mà thôi.
Quân Thổ cứ bắn vô hồi kỳ trận. Pháo của chúng ùng oàng từ tinh mơ đến tối mịt. Đạn pháo làm vỡ tường và phá lỗ chỗ lớp con chạch bằng cành cây đan trên mặt lũy. Khi mặt trời lặn xuống đằng sau dãy núi Bocto, tất cả các khẩu pháo của chúng cùng bắn ra một loạt rồi tiếng đọc kinh Allahu akbar[56] thành kính của bọn đạo sĩ trong trại quân vang lên khắp nơi.

12

Hai tên pasa lắc đầu. Cả hai đều là những kẻ già đời trong trận mạc, chúng đã để lại đằng sau bao cảnh đổ nát ở những nơi chúng đi qua, và đế quốc của Xuntan ngày càng rộng lớn.
- Phải đánh vào thành phố! Ở đó cũng phải đặt đại bác để công phá tường lũy!
Thế là ngày thứ tư chúng đánh vào thành phố. Việc đó chỉ là một trò trẻ con đối với đạo quân ấy. Một ngàn cái thang và một ngàn tên lính trẻ…
Các chiến sĩ gác cổng của ta đã được lệnh phải rút về ngay khi quân Thổ xuất hiện trên tường thành. Vì thế họ đã rời khỏi cổng thành phố và hàng ngũ chỉnh tề kéo về thành trong nhịp trống hành quân.

Bêi Orơxơlan bèn ra lệnh kéo bốn khẩu bức kích pháo lớn đến bên nhà thờ Đức mẹ và chĩa lên các pháo đài, nơi những đại bác của quân Hung đang đứng im hơi lặng tiếng.
Orơxơlan đã bắn khá hơn. Đạn của hắn phá thủng những tường thành và lớp con chạch về phía thành phố. Phần lớn số đạn vãi đi một cách phí phạm, nhưng viên nào đã trúng thì đều khoét thủng tường thành.
Hôm đó quân Thổ gỡ thánh giá xuống khỏi tháp chuông các nhà thờ trong thành phố và cắm nửa vừng trăng thay vào đó. Chúng vứt các bệ thánh ra cửa, đốt cháy các bức tranh. Đến trưa bọn giáo sĩ đạo Hồi đã từ trên cửa sổ các tháp chuông gào lên bằng một giọng ê a kéo dài: Allahu akbar! Ashadu anna la ilaha ill Allah! Ashadu anna Mahammed arrászulu Allah! Heija alassalah! Heija alalfalah! Allahu akbar! La ilaha ill Allah! (Ala tối cao! Không có chúa trời nào khác ngoài Ala nữa! Môhamét là kẻ thay mặt của Người! Các người hãy đến đây cầu nguyện! Các người hãy đến đây tỏ lòng tôn kính Ala! Ala là tối cao! Ngoài Ala không còn chúa trời nào khác nữa!)
Khi họ cùng nhau ăn trưa. Đôbô lặng lẽ, nghiêm nghị.
Chưa có tin tức gì của triều đình cả. Đêm qua người điệp viên đã từ chỗ giám mục Eghe trở về. Đức giám mục trả lời rằng không có lính, nhưng ngài sẽ cầu nguyện cho quân dân trong thành. Khi nghe lời nhắn đó, trên khuôn mặt Đôbô không một thớ thịt nào rung động, chỉ đôi lông mày nhíu lại gần nhau hơn.
Sự việc của Nogiơ Lukat cũng làm ông thêm buồn. Anh là một sĩ quan gan góc của ông. Lúc nào anh cũng thích vờn bên cạnh quân Thổ, bất thình lình tập kích vào đạo quân khổng lồ đó rồi biến mất ngay. Bây giờ anh ta còn làm sao trở về được nữa, một khi thành đã bị vây quanh và lều trại quân Thổ trùng trùng điệp điệp đến tận Phenêmét! Hay có lẽ anh ta đã mất mạng rồi cũng nên…
Giữa bữa ăn, quân sĩ vào bảo là một viên đạn đại bác đã bắn chết Nogiơ Ontơn.
Gergey nhảy phắt dậy:
- Thưa đại úy, tôi xin phép được tập kích đánh vào bọn Thổ! Tôi lấy làm xấu hổ là chúng ta đã bỏ trống các cổng thành phố mà không chém một nhát nào!
Budohazi, một sĩ quan khỏe mạnh lực lưỡng, cũng lên tiếng:
- Thưa đại úy, hãy cho quân Thổ thấy rằng không chỉ ban đêm chúng ta mới dám đánh ra, mà ngay cả ban ngày nữa.
Petơ cũng ồm ồm nói:
- Dù ta có ít chăng nữa, một trăm người chúng tôi cũng xin tấn công vào một trăm ngàn chúng nó.
- Thế thì tốt. - Đôbô trả lời, đôi mắt vui tươi hẳn lên. - Nhưng các anh cũng không nên vì vậy mà bỏ dở bữa trưa lại đây.
Rồi ông không nói gì về quân Thổ nữa. Chỉ đến sau bữa ăn ông mới dặn:
- Các anh tập kích vào bọn bộ binh ở bên cạnh nhà thờ ấy. Các anh xéo qua chúng nó theo một đường vòng rồi phải phóng về ngay. Chỉ được đánh bọn ở trên đường đi của các anh. Không được tập hợp, bày trận và chờ đợi hiệu lệnh gì hết, vì như thế các anh sẽ phải bỏ mạng lại dưới đó mất. Các anh có thể đi một trăm người.
Các sĩ quan vội vàng cầm lấy vũ khí và mặc giáp. Lên ngựa! Tất cả quân sĩ đều muốn đi theo họ nhưng Gergey chỉ chọn lấy những chàng trai lực lưỡng nhất.
Bọn axap, logumrich, piát[57] đang ăn trưa trên bãi cỏ trước nhà thờ. Hôm nay bữa trưa của chúng chỉ có mỗi món xúp và chúng đã giắt thìa trở lại vào thắt lưng da hoặc thắt lưng vải. Bây giờ chúng ăn bánh mì với hành tía. Một vài tên ăn dưa hấu, vài tên khác ăn dưa chuột hoặc những thứ rau xanh khác sau món xúp. Tất cả những cảnh đó đứng trên thành đều thấy rõ. Chỉ một dòng suối và một bãi chợ ngăn cách chúng với mảnh đất tự do. Bên cạnh dãy lều chợ có cả một bầy ionisa đến nghỉ. Chúng đang lúc phởn lắm. Một tên lính khéo tay tung gươm và một quả dưa bở lên cao. Trước hết hắn bắt lấy thanh gươm, sau đó lại dùng mũi gươm đón được quả dưa.
Có thể thấy hắn đang đánh cuộc, vì một tên ionisa mang dưa hấu đến cho hắn.
Chúng nó bàn tán một hồi, sau đó tên ionisa tung quả dưa hấu lên, một tên khác tung gươm lên. Một tên ionisa thứ ba từ phía sau giật tay tên làm trò. Quả dưa hấu rơi bịch xuống đất và cả bọn lăn ra cười khoái chí.

Cổng thành vẫn mở và những nông dân trong thành vẫn liên tục chở nước lên hoặc cho ngựa đi uống nước. Nếu bọn Thổ xông vào cổng thì được cái gì cơ chứ? Lại một vài viên đạn vào sườn mà thôi. Bọn Thổ biết rằng cửa thành tuy mở đấy nhưng chẳng khác nào miệng sư tử. Trong đó có những cái răng nhọn sắc. Bọn ionisa để ý thấy việc cho ngựa xuống suối uống nước bỗng nhiên ngưng lại, việc chở nước cũng chấm dứt.
Sự ngừng lại chỉ mới vài ba phút, làm sao chúng đã có thể nghi ngờ được! Ngay cả việc có thêm đông người xuất hiện trên mặt thành, đặc biệt là cung thủ và pháo thủ, chúng cũng chưa trông thấy nữa là. Nhưng tiếng vó ngựa rồn rập nổi lên đã làm chúng giật mình. Khi chúng ngước mắt nhìn lên, những khấu đại bác trên mặt thành đã nổ rền, và tất cả mọi thứ đinh sắt, đạn chì, mảnh gang vụn rào rào bắn vào mặt chúng. Từ trong cổng thành, một đoàn dài kỵ binh rầm rập phóng ra.
Như một cơn lốc, họ nhảy vun vút qua suối và tới chừng mà bọn địch sờ được đến gươm thì a ha ô hô! - họ đã đâm chém tới tấp. Tràn qua bọn chúng, họ xông thẳng đến cái quảng trường lớn trồng cỏ mà chiều chiều tòa giám mục vẫn ngả bóng dài lên đó.
Những tên bộ binh Thổ hoảng hốt nhảy phắt dậy nhìn về phía bãi chợ. Một số tên co giò chạy, một số đứng lại và rút gươm ra.
Đoàn kỵ mã đã rầm rập phóng tới. Những con chiến mã bị cựa giầy thúc phi lồng lên như một bầy rồng dữ. Hàng mấy trăm tên Thổ chạy bổ nháo bổ nhào chẳng khác gì đàn cừu kinh hoàng trước bầy sói. Các chiến sĩ Hung bám riết sau lưng.
Nhưng viện quân của chúng đã từ các đường phố đổ xô lại: quân kỵ akinji và bọn gơnơlư [ 58], bọn lính bắn súng và đám ionisa vác giáo.
Kia, một tên ionisa đội mũ trắng đang chĩa giáo vào Gergey, hắn muốn đâm chàng ngã ngựa. Thanh gươm trong tay Gergey loáng lên hai lượt, sau nhát đầu cây dáo gãy làm đôi, sau cái loáng thứ hai tên Thổ ngã bật ngửa.
- Giêsu! Giêsu! - Người ta thét lên trên các pháo đài.
- Ala! Ala! - Bọn Thổ kêu rống.
Đoàn chiến sĩ Hung ngày càng cho ngựa tản rộng ra tung hoành giữa bọn giặc. Gươm họ vung lên lấp loáng. Tuy vậy một tên ionisa vẫn đâm thủng ức con ngựa của Hôrơvát Mihai. Con ngựa ngã nhào. Horơvát nhảy xuống và chém một nhát chết tươi tên ionisa, rồi lại một tên nữa. Gươm anh bị gẫy trong xác tên giặc đó. Anh đành xử tên thứ ba bằng một quả đấm vào sống mũi rồi chạy bộ theo sau đoàn kỵ binh, qua quảng trường trống trải để về thành. Những người khác vẫn tiếp tục xông tới trước. Vó đàn ngựa cũng xéo chết vô khối! Buđohazi đang vừa vung cao thanh gươm để chém một nhát kinh hồn thì những tên ionisa bị dồn vào một đầu nhà nổ súng vào họ. Thanh gươm rơi ra khỏi tay Buđohazi. Anh quay ngựa lại và nằm gục lên cổ ngựa phi về thành.
Thấy thế những người khác cũng quay ngựa về.
Trên phố chính, hàng nghìn tên akinji đến cứu viện đang rầm rập phóng xuống như một cơn lốc lớn. Gergey kịp thời tránh đường bọn chúng và lượn vòng chữ S về phía phố Giáo đoàn. Phố này cũng đầy bọn Thổ nhưng lính bộ nhiều hơn kỵ binh và cảnh đâm đầu chạy trốn của bọn lính bộ khiến bọn kỵ binh bối rối, bởi vì chúng còn phải lo kiểm soát ngay cả bọn lính của chúng nữa. Thêm vào đó bọn gureba [ 59] Ba Tư cũng từ phía trước đổ đến với một số đông đáng sợ. Nhưng chúng đã nhào vào đại đội kỵ binh đang say cuồng tả xung hữu đột của chúng ta một cách vô ích! Một đường máu mở ra giữa hàng ngũ chúng và chúng ngã nhào ra hai bên như lượm lúa bị luồng gió dữ cuốn vãi ngổn ngang.
Bây giờ mới thấy bên cạnh đàn ngựa Hung to, khỏe, những con ngựa phương Đông yếu đuối đến mức nào. Khi họ xông vào chúng, mười kỵ mã Hung đè bẹp hàng trăm kỵ mã Thổ. Và khi một chiến sĩ Hung đã nhào vào một tên Thổ nào đó thì tên Thổ đó sẽ không bao giờ còn có thể làm nên quan lớn ở cái thành Eghe này nữa.
Họ đã rầm rập trở về.
- Tránh cổng ra!
Tiếng hò reo mừng thắng trận của quân dân trên mặt thành hòa lẫn với tiếng reo khải hoàn của những người chiến đấu trở về.

Đôbô lo lắng thấy bọn akinji và bọn rebêtji vẫn từ các phố nhỏ ùn ùn xông ra tiếp viện. Ông hô bắn. Trên mặt thành những khẩu súng nổ rền và dây cung bật tanh tách. Tốp đầu của đội quân Thổ khựng lại làm nghẽn cả đường.
Trong lúc đó một tiếng rú man dại chát tai nổi lên trên mặt thành - chát tai như tiếng lừa rống. Tất cả mọi người đều nhìn về phía đó. Thì ra gã xigan đang rống lên ở dó. Gã vừa giận dữ nhảy nhót vừa dứ dứ thanh gươm về phía quân Thổ.
- Bọn Thổ chó đểu cứ đứng đấy! Mày sẽ chết!
Trong cơn bối rối đó của bọn Thổ, các kỵ sĩ của chúng ta vui vẻ phóng lên thành và rầm rập phi qua cổng trên mình những con chiến mã đẫm mồ hôi, máu me dính bê bết, mồm xùi bọt mép, giữa tiếng hò reo đắc thắng của quân dân trong thành.
Cuộc chiến đấu kéo dài không đầy mười lăm phút, nhưng quảng trường Nhà thờ, bãi chợ và phố Giáo đoàn ngập đầy xác chết, thương binh và những con ngựa què. Bọn giặc Thổ bị quấy rối giận xùi bọt mép kéo nhau rút lui, và từ ngoài xa, chúng còn ngoái lại khoa nắm đấm lên.
Ngày hôm ấy Đôbô cũng chưa ra lệnh đóng cánh cổng về phía con suối. Hãy cứ để cho dân thành đi ra đi vào từ sáng tới tối. Hãy để cho bọn Thổ thấy rằng Eghe bình tĩnh chờ đợi cuộc vây hãm.
Cánh cổng mở thông thống. Quanh cổng chẳng thấy một người lính gác vũ trang nào. Nhưng thực ra phía trong có một trăm hai mươi xạ thủ sẵn sàng và một người lính canh ngồi bên cửa sổ trên tháp cao, hễ anh ta ra hiệu một cái là cây đại phong cầm sẽ lập tức sập xuống, đó là những cây sắt to đứng chắn giữa vòm cổng theo hình những cái còi đại phong cầm. Dịch vào phía trong chút nữa, một khẩu đại bác bắn đạn ria cũng chăm chú nhìn ra cái khoảng trống dưới vòm cổng. Còn cái cầu treo thì dù có người đứng đẩy ở trên cũng vẫn có thể kéo lên được.
Những người lính có ngựa và những người chở nước cứ tha hồ ra vào. Những người lính có ngựa cho ngựa uống nước, những người chở nước chuyển nước vào cái bể đá trong thành. Trong thành cũng có giếng đấy, nhưng một cái giếng không thể đủ nước cho hai nghìn người và ngần ấy ngựa. Cho nên cứ việc chở nước lên, được bao nhiêu hay bấy nhiêu!
Bọn lính Thổ cũng cho ngựa ra uống ở bờ suối bên kia. Những tên bộ binh Thổ cũng ra đấy uống nước suối. Cửa đập đã hạ xuống, nước suối dâng đầy. Ở giữa dòng, nước đến ngang thắt lưng. Quân Thổ cũng để yên cửa đập: chúng còn cần nhiều nước hơn nữa, mà ngày nào cũng cần. Không phải chỉ cần cho vô số súc vật, mà còn cần cho cả ngàn vạn con người. Trong thành phố không có giếng, cả thảy chỉ có hai cái giếng cần vọt bên sườn núi mà thôi.

Người nông dân Eghe đi chở nước đã quen bọn Thổ, vả lại ban sáng họ đã thấy quân trong thành đuổi đánh, dày xéo lên bọn chúng như thế nào, vì vậy khi ra suối vục thùng múc nước, họ không thể nhịn không nói chõ sang bên bọn Thổ:
- Sang đây ông bạn, có dám thì sang đây.
Một tên Thổ tuy không hiểu lời nói nhưng cũng trông thấy cử chỉ ra hiệu bằng đầu. Thế là nó cũng ra hiệu:
- Mày sang đây cơ!
Một tên Thổ khác cũng mỉm cười, cũng mời mọc. Một lát sau đã có dăm sáu tên Thổ với cũng ngần ấy người Hung mời mọc lẫn nhau.
Một tên người Cuốcđơ hộ pháp, đội tuyban cáu bẩn đang rửa cái chân bị thương bên kia bờ. Quần xắn quá gối. Hắn đứng dậy và bước xuống suối, chìa cái mặt to bè bè có bộ ria hoe hoe về phía những người Hung.
- Thì tao đây, chúng mày cần gì nào?
Những người nông dân của chúng ta không nhảy tránh đi. Họ cũng vận quần đùi vào thắt lưng đứng dưới nước. Một người nhanh như chớp chộp lấy tay tên lính Thổ và giật mạnh sang phía họ.
Khi những tên Thổ khác kịp nhận ra thì bốn nông dân đã xô đẩy, lôi kéo tên Cuôcđơ vào giữa những cái xe chở nước. Những người khác chĩa giáo về phía những tên dị giáo đang nhảy xuống nước.
Tên Cuốđơ gào thét, vật vã. Nhưng những cánh tay lực lưỡng giữ chặt lấy nó. Áo đônman, cúc và dãy khuy đứt tuột khỏi người nó. Cái tuyban rơi ra khỏi đầu nó. Mũi nó hộc máu. Nó kêu “jetisin” (cứu với!) và quăng mình xuống đất. Nhưng sự cứu viện không đến và người ta túm lấy chân nó lôi đi nhanh đến nỗi nó không thể nào đứng dậy được, cứ thế mà trượt qua cổng thành.
Người ta đưa nó đến trước Đôbô.
Tên lính Thổ không còn còn kiêu hãnh như trước nữa. Nó phủi bụi trên mình rồi vòng tay lên ngực, cúi mình chào thật thấp.
Đôbô sai dẫn nó vào phòng làm việc và cho gọi Bônemixo vào phiên dịch. Ông ngồi bên cạnh một bộ giáp sắt treo trên cọc. Ông cũng chẳng ra lệnh xích tên Thổ lại nữa.
- Tên mày là gì?
- Bekit! - Tên Thổ đáp và run lên, phần vì cáu phần vì sợ.
- Mày ở dưới trướng của ai?
- Của pasa Amét.
- Mày là gì?
- Piát.
- Thế nghĩa là lính bộ?
- Vâng, thưa ngài.
- Mày đã từng dự trận bao vây Temétva?
Tên Thổ chỉ xuống chân, ở gần mắt cá một vết sẹo to bằng bốn đốt tay đỏ ửng.
- Thưa ngài, con đã ở đó.
- Vì sao tòa thành đó của chúng ta bị hạ?
- Ala muốn như vậy.
- Hãy nói với ta cho thật, nếu ta bắt được một lời nói dối, ngươi sẽ đến ngày tận số.
Đôbô nói và giơ khẩu súng ngắn lên.
Tên Thổ cúi mình xuống. Cặp mắt nó để lộ rằng nó sẽ không nói dối.

Đôbô không nắm được tất cả sự việc về cuộc vây hãm Temétva. Ông chỉ biết Temétva đã được củng cố vững chắc hơn Eghe và đạo quân tấn công chỉ bằng nửa nơi đây, vậy mà chúng vẫn chiếm được thành.
Dự cuộc hỏi cung trong phòng lúc ấy có một vài sĩ quan vừa đổi phiên xong đang nghỉ ngơi: Petơ, Zôntoi, Heghétđuy, Bôiky Tomát, võ đồng Kôrixtôp và Onđơrát, viên đốc lý Eghe. Họ ngồi quanh Đôbô, chỉ có chú võ đồng là đứng sau lưng Đôbô, khuỷu tay tì lên lưng ghế. Tên tù binh chân đất, đầu trọc đứng trước Đôbô cách chừng bốn bước. Đằng sau tên tù binh là hai người lính vác giáo.
- Chúng mày tới thành Temétva vào lúc nào?
- Ngày mồng năm tháng Rejép (27 tháng sáu).
- Lúc đó chúng mày có mấy bích kích pháo?
- Pasa đại nhân mang theo mười hai khẩu Zobuzan[60].
Boiki quát :
- Nói láo!
- Nó không nói láo đâu! - Đôbô đáp. - Bởi vì Ali cùng mấy khẩu kia đi đánh miền Thượng địa.
Rồi ông hỏi tiếp tên dị giáo:
- Pasa Ali hợp quân cùng chúng mày với mấy khẩu Zobuzan?
- Bốn khẩu. - Tên Thổ đáp.
- Điệp viên của ta cũng nói mười sáu khẩu bích kích pháo cả thảy.
Ông lại quay sang tên Thổ:
- Mày hãy nói cho ta biết chúng mày đã tấn công thành ấy theo trình tự như thế nào. Ta không giấu mày, ta hỏi là vì việc bảo vệ của chúng ta. Nếu mày muốn đánh lạc hướng ta, dù chỉ bằng một lời, mày sẽ sa vào tay thần chết. Nếu mày nói thật, sau cuộc vây hãm ta sẽ tha cho mày được yên lành mà về.
Điều đó được nói lên bằng một giọng chắc nịch đến nỗi có thể đem từng lời đúc vào sắt thép.
- Thưa tướng quân đại nhân! - Tên Thổ nói với giọng hồ hởi hẳn lên vì sự biết ơn. - Sự cứu rỗi linh hồn con xin hãy thể hiện ra đầu lưỡi.
Rồi nó nói, lúc đó đã bạo dạn hơn và trôi chảy hơn.
- Ở đó cũng y như ở đây, Pasa đại nhân chọn lấy những đoạn tường và những phần yếu nhất của tòa thành rồi cho bắn phá mãi đến khi có thể dùng thang được.
- Ở đó phần nào đã là phần yếu nhất?
- Thưa ngài, đó là tháp nước. Chúng con chỉ với những trận chiến đấu ác liệt mới chiếm được thành. Người rụng như cỏ dưới lưỡi hái. Ở đó một mũi tên đã cắm vào chân con. Sau khi tháp nước bị chiếm, lính Đức và lính Tây Ban Nha nhắn ra rằng chúng thuận đầu hàng nếu người ta để cho chúng yên lành kéo đi. Pasa bèn lấy danh dự ra hứa sẽ không khủng bố chúng.
Trong khi tên Cuốcđơ nói, ngoài kia đại bác gầm thét không ngừng, và khi nó vừa nói đến đó, kèm theo một tiếng nổ và tiếng răng rắc rất dữ dội, trần nhà của tướng phủ bị xuyên thủng. Một viên đạn đại bác to bằng đầu người cùng với vôi vữa trên trần rơi xuống khoảng giữa Đôbô và tên Thổ. Viên đạn còn quay tít.
Tên Thổ sợ hãi lùi lại. Nhưng Đôbô chỉ liếc nhìn viên đạn đang bốc mùi thuốc súng hôi nồng và dường như không có việc gì xảy ra cả, ông điềm tĩnh ra hiệu:
- Nói tiếp đi!
- Dân trong thành. - tên Thổ nói tiếp, - dân trong thành…
Hơi thở của nó đứt quãng đến nỗi nó không thể tiếp tục được nữa.
Võ đồng Kơrixtốp rút trong túi ra một cái khăn tay có viền thêu và phủi bụi vôi trên mặt, trên mũ, trên áo quần của chủ tướng. Trong lúc đó tên Thổ đã kịp lấy lại hơi.
- Nói tiếp đi! - Đôbô bảo.
- Dân chúng muốn đem tất cả của nả đi. Và đó là chính là điều sai lầm. Lôsônxi yêu cầu một ngày để chuẩn bị. Quân lính chúng con thấy rằng người ta đang tước chiến lợi phẩm của mình và sáng hôm sau, khi bọn rợ Hung bắt đầu kéo ra, chúng con nhìn đầy căm tức. Chúng ta đã chiến đấu ở đây hai mươi lăm ngày để giờ đây người ta đem tất cả đi ư ? - Chúng con bảo nhau thế và bắt đầu thò tay vào cướp giật các xe tải. Dân cơ đốc không chống cự lại, vì vậy việc cướp giật mỗi lúc một tham tàn hơn. Đặc biệt lính chúng con cướp giật trẻ con và phụ nữ trẻ. Thưa ngài, ở Xtămbun người ta cũng chẳng bán những cô gái đẹp hơn những cô ở đó.
- Thế nhưng viên Pasa không đặt quân bảo vệ họ ư ?
- Ông ta có đặt, nhưng vô ích. Khi hàng lính cơ đốc tiếp theo ra, bọn chúng con giật lấy một tên: một võ đồng khôi ngô của Lôsônxi. Tên võ đồng kêu lên. Lôsônxi nổi xung và tất cả bọn lính Hung đều dấy loạn. Chúng tuốt gươm ra và xông vào chúng con. May cho chúng con là đúng bọn lính thiết giáp rebétji đứng ở chỗ ấy chứ không thì họ đã mở được đường máu ra khỏi trùng vây rồi.

Đôbô nhún vai:
- Bọn rebétji ấy ư? Mày tưởng rằng hễ kẻ nào khoác một tí sắt lên người là lập tức trở thành vô địch ngay sao? Không phải giáp sắt đã làm được chuyện đó đâu, mà chỉ vì họ ít người quá.
Một viên đạn khác lại rơi vào phòng. Nó xuyên qua những lá cờ đã phai màu vẫn trang trí bức tường và làm thủng cả trần nhà.
Tất cả những người ngồi đó đều đứng dậy. Heghétđuy đi ra ngoài. Những người khác thấy Đôbô vẫn ngồi bèn nán lại.
- Pasa Amét dựng trướng ở đâu? - Ông hỏi tên Thổ.
- Bên cạnh suối Nước nóng, trong vườn Bách thú.
- Ta đã biết mà. - Đôbô vừa đáp vừa nhìn các sĩ quan của mình.
Rồi ông lại quay sang tên Thổ:
- Mày thử nói xem, sức mạnh lớn nhất của đạo quân này là gì?
Ông nhìn xoáy vào mắt nó.
- Bọn ionisa, bọn pháo binh, đám quân muôn vạn. Pasa Ali đại nhân là một tướng lĩnh thông thuộc binh thư. Một tay ông ban phần thưởng hậu, còn trong tay kia là cây roi có gai thép, khi ông ta ra lệnh mà đứa nào không tiến lên thì bọn ioxaun[61] sẽ dùng roi có gai quất họ.
- Và cái gì là chỗ yếu của nó?
Tên Cuốcđơ suy nghĩ và nhún vai.
Mắt Đôbô như đôi kiếm nhọn chĩa thẳng vào nó.
- Thật con không thể nào trả lời khác hơn, cho dù con có trải tâm can con ra trước chân ngài như thể một trang sách mở cũng thế thôi. Thưa đại nhân, con chỉ có thể nói rằng khi đạo quân này chia làm hai nó cũng rất mạnh. Bởi vì đạo quân này đã triệt hạ chừng ba chục thành trì kiên cố và chưa ở đâu người ta thắng được nó cả, vậy thì con biết nói cái gì là điểm yếu thưa ngài?
Đôbô ra hiệu cho hai người lính đứng sau tên tù binh:
- Các người hãy trói nó lại và điệu nó vào ngục tối.
Rồi ông cũng đứng lên.
Viên đạn thứ ba bay vào chỗ ông ngồi. Nó phá vỡ cái ghế bành trạm trổ rất đẹp thành từng mảnh vụn và tiếp tục xoay xoay bên cạnh cột nhà.
Đôbô chẳng hề quay lại. Ông cầm lấy cái mũ sắt thường ngày từ tay Kôrixtôp, chụp lên đầu.
Ông đi lên nóc pháo đài ngục thất đứng xem khẩu súng nào bắn phá soái phủ.
Chẳng lâu lắc gì ông đã trông thấy. Ông hướng vào nó ba khẩu pháo của ông và cho bắn cùng một lúc.
Những công sự đổ nhào. Bọn tốpsi bối rối chạy nháo nhác. Khẩu súng câm họng. Đôbô đã không vung phí thuốc súng của ông.
- Phát súng oanh liệt quá! - Gergey phấn khởi reo lên.
Khi họ đi xuống thang gác pháo đài, chàng mỉm cười với Đôbô và kéo ông vào trong góc cầu thang:
- Thưa đại úy, quả là ngài đã bắt tên Thổ hứa, nhưng ngài lại quên không bắt người phiên dịch hứa.
- Chả lẽ anh đã bẻ quẹo khẩu cung của nó?
- Hẳn đi ấy chứ. Khi đại úy hỏi cái gì là sức mạnh nhất của quân Thổ, tôi đã bỏ sót một điều. Tên Thổ nói là Ali với bốn khẩu bích kích pháo của mình có thể phá hoại nhiều hơn Amét với mười hai khẩu. Vậy có thể đoán trước là Ali sẽ bắn phá thành trì cho đến khi nào tất cả tường lũy đều đổ sụp.
- Mời hắn cứ việc. - Đôbô điềm tĩnh đáp lại.
- Đấy, tôi chỉ giấu điều đó thôi. - Gergey kết thúc. - Nếu đại úy thấy nên thì cứ báo cho các sĩ quan khác nữa.
- Anh làm như vậy là tốt đấy. - Đôbô vừa đáp vừa chìa tay ra. - Chúng ta không được phép để những nỗi lo âu đè nặng lên dân thành. Nhưng ngay bây giờ ta cũng nói với anh điều mà tên bộ binh người Cuốcđơ không biết; cái gì là điểm yếu của đạo quân ấy.
Ông đứng tựa lưng vào tường pháo đài và khoanh tay lại.
- Mười sáu khẩu zobuzan, - ông tiếp. - có lẽ ngày mai cũng sẽ cùng nhất tề làm việc. Rồi chúng nó sẽ đồng thời bắn cả một trăm, hai trăm khẩu pháo khác nữa. Chúng nó sẽ phá vỡ những cánh cổng trên tường thành và làm sập những tháp canh. Nhưng việc đó đòi hỏi thời gian hàng mấy tuần lễ. Trong thời gian đó cần phải cung ứng cho đạo quân trùng điệp này ăn. Anh tưởng là chúng nó có thể chở theo ngần ấy lương thảo để thừa đủ cho đạo quân này hay sao? Anh tưởng lúc nào chúng nó cũng có thể kiếm ra cái chỗ còn thiếu hay sao? Và nếu sương tháng mười đuổi kịp chúng nó ở đây, anh nghĩ rằng cái dân lớn lên ở xứ nóng này, với dạ dày lép kẹp và bộ da tê buốt, sẽ chịu trèo lên các tường thành này hay sao?
Một viên đại bác rơi xuống bên cạnh họ, khoét đất thành một cái hốc.

Đôbô ngửng nhìn lên các pháo thủ và tiếp:
- Dân chúng cũng gan góc chừng nào họ còn thấy chúng ta gan góc. Cái chính là ta phải cố thủ thành trì cho đến lúc quân giặc cạn lương, cho đến lúc thời tiết trở rét, cho đến lúc quân đội triều đình đến kịp.
- Nhưng nếu chúng nó sẽ có đủ cái ăn? Nếu sương giá sẽ không sa vào tháng mười? Nếu quân đội triều đình dừng lại dưới Giơrơ [ 62]?
Giả sử Gergey nêu lên những câu hỏi ấy với một trọng âm mà qua đó người ta có thể nghĩ ngay đến một câu hỏi thứ tư nữa thì có lẽ Đôbô đã lập tức cho cùm ngay chàng lại. Nhưng Gergey hỏi với một nét mặt cởi mở, gần như là mỉm cười. Có lẽ chàng cũng không cốt cho Đôbô phải trả lời, mà chỉ vì họ đang nói chuyện một cách tin cẩn, và vì để đáp lại lời Đôbô, chàng cũng không thể trả lời khác được.
Đôbô nhún vai:
- Giám mục Eghe đã chẳng nhắn là ông ta cầu nguyện cho chúng ta đấy ư?
* * *
Chiều tà hôm đó một phụ nữ quấn mình trong áo choàng đen vội vã đi qua bãi chợ. Không có ai theo mụ ngoài một đứa bé da đen áng chừng mười lăm tuổi, với một con chó becjê lang rất to.
Đến bên suối, con chó nhảy xuống nước còn người đàn bà cứ đi đi lại lại trên bờ, vừa đi vừa bẻ ngón tay. Chốc chốc mụ lại nhìn về phía cổng thành. Sẩm tối người ta thường kéo cổng lên[63]và khóa bằng chín cái khóa. Có lẽ người đàn bà đang chờ đến lúc ấy. Và khi người ta kéo cổng lên, mụ lội qua suối mà không hề vén quần áo lên.
Đến trước cổng, mụ kêu lên gần như bật khóc:
- Con trai tôi! enim fiam!
Người ta báo với Đôbô rằng có mẹ thằng bé Thổ ở ngoài cổng.
- Cho mụ ta vào, nếu quả mụ ta muốn vào. - Đôbô đáp.
Trên mặt cầu treo đồng thời cũng là cánh cổng ấy có một cửa sắt hẹp. Người ta mở cửa đó cho người đàn bà. Nhưng mụ ta hoảng hốt lùi lại. Con chó sủa váng lên.
- Con trai tôi!
Mụ đàn bà lại kêu lên và nhấc nhấc một cái gì như cái ví. Mụ dốc cho những đồng tiền vàng rơi rủng rẻng vào bàn tay kia.
Cánh cổng lại đóng kín.
Mụ đàn bà lại đến gần, vừa bẻ ngón tay vừa đi đi lại lại trước cổng. Mụ kéo choàng mạng lên và lấy khăn tay trắng lau nước mắt chảy dòng dòng. Mụ không ngừng kêu khóc:
- Xelim! Con trai tôi!
Cuối cùng rồi mụ cũng đấm vào cánh cửa sắt.
Cánh cửa lại mở ra, nhưng mụ lại lùi bước.
Lúc đó Gergey xuất hiện trên pháo đài trên cổng, chàng cầm tay một thằng bé kéo lên.
- Xelim! - Mụ đàn bà Thổ rú lên, hai tay chìa về đứa bé.
- Mẹ ơi! - Thằng bé cũng kêu lên và giơ cánh tay còn tự do về phía mẹ nó. Con chó vừa nhảy vừa kêu ẳng ẳng, thỉnh thoảng lại sủa váng lên một tiếng.
Gergey không thể nói vọng ra ngoài thành nhưng thằng bé có thể nói được. Nó gọi xuống cho mẹ nó biết như sau:
- Mẹ ơi, sau cuộc vây hãm mẹ có thể đổi lấy con ra bằng tù binh cơ đốc.
Mụ đàn bà quỳ xuống và, như thể muốn ôm choàng lấy con qua không trung, mụ dang hai cánh tay ra. Khi đứa bé đã biến mất, mụ ném theo rất nhiều cái hôn.
Tối đó bóng đêm đen đặc chùm lên thành, lên thành phố, lên những quả núi, trùm kín trời, trùm kín cả thế gian.
Đôbô đi nằm muộn, nhưng đến nửa đêm lại dạo qua khắp các pháo đài. Ông mặc áo choàng dạ, đội mũ nhung đen, tay cầm bản danh sách các toán lính gác.
Người thượng úy trực đêm vào giờ đó là Zôntoi. Anh ta cũng khoác áo choàng lên người vì đêm khá lạnh. Khi anh trông thấy Đôbô trên pháo đài Sanđrô, anh lặng lẽ giơ gươm lên chào.
- Anh có gì nói không? - Đôbô hỏi.
- Tôi vừa đi xem xét xung quanh. - Zôntoi đáp. - Tất cả mọi người đều ở vị trí của mình.
- Đám thợ nề?
- Họ đang làm việc.
- Hãy đi theo ta. Ta tin ở anh, nhưng cần để cho lính gác thấy rằng ta cũng chú ý.
Ông trao bản danh sách cho Zôntoi và họ lần lượt đi qua các pháo đài. Chỗ nào Zôntoi cũng điểm danh. Bóng tối phủ kín những khẩu pháo trên tất cả mọi pháo đài. Những người lính đứng canh súng trông như những cái bóng đen. Trước những vòm cửa pháo đài và tường thành, lửa bập bùng ở các trạm gác. Những người lính chờ đợi đổi gác sưởi ở đó.
Trong thành yên lặng, chỉ đôi khi mới nghe vọng lại tiếng lách cách khe khẽ của đám thợ nề, họ đang trát vữa.
Đôbô đứng ra bên mép pháo đài. Cứ năm phút một, ánh đèn lại hắt ra từ những lỗ châu mai. Cây đèn treo đầu ngọn giáo vỗ cánh sáng đến vài chục sải lên tường và qua cả hào ngoài. Sau đó người ta rút giáo về và đôi cánh sáng lại từ một pháo đài khác phóng vào đêm tối.
Đôbô dừng lại ở cổng phía tây. Người lính gác chào, Đôbô cầm lấy cây giáo của anh ta và sai anh ta đi gọi người giữ cổng.
Người lính gác chạy lộp cộp lên cầu thang. Từ trên đó vọng xuống tiếng anh ta đánh thức người giữ cổng:
- Bác Mihai!
- Ầy.
- Hãy theo tôi ngay tắp lự!
- Làm gì thế?
- Ngài đại úy ở đây đấy.
Một tiếng động (bây giờ anh kia nhảy ra khỏi giường). Hai tiếng cộp cộp (Anh kia kéo ủng lên). Một tiếng lách cách (Anh ta đã vớ lấy gươm). Tiếng rầm rập (Anh ta chạy xuống cầu thang gỗ).
Và con người có bộ ria mép đồ sộ, quấn mình trong chiếc áo choàng lông cừu đứng nghiêm trước mặt Đôbô. Một bên ria mép của gã vểnh lên, bên kia quặp xuống.

Đôbô trả lại giáo cho người lính gác và bảo:
- Trước hết, nếu đã là một chiến sĩ, ngươi đừng gọi thập trưởng là bác Mihai, cũng đừng bảo: hãy theo tôi ngay tắp lự; mà phải nói là: Thưa thập trưởng, ngài đại úy gọi. Như thế mới đúng. Nhưng thôi, trong lúc bị vây hãm thì thế nào cũng được. Việc đáng buồn hơn là lời ngươi nói thế mà đúng. Kẻ nào mặc áo lót quần đùi đi ngủ, kẻ đó không phải là ông thập trưởng, mà chỉ là bác Mihai. Ước gì có một viên đạn bảy mươi bảy bảng rơi xuống giữa giấc mơ của một viên thập trưởng giữ cổng như thế! Vậy ra người ta có thể cởi quần áo mà ngủ trong một cái thành bị vây cơ đấy?!
Nghe câu hỏi đó, bên ria mép chỉ thiên của Mihai cũng quặp nốt xuống, nhưng chẳng ai trả lời cả. Đôbô lại tiếp:
- Từ hôm nay trở đi, đêm nào nhà ngươi cũng phải ngủ dưới vòm cổng này, hiểu chưa?
- Con hiểu rồi ạ.
- Điều thứ hai mà ta muốn nói là chúng ta không hạ cửa xuống vào mỗi buổi sáng nữa, ngược lại chúng ta hạ cây đại phong cầm xuống, trừ một cọc, hễ khi nào cuộc tấn công bắt đầu, nhà ngươi sẽ hạ nốt xuống mà không cần chờ lệnh nữa.
- Con hiểu rồi ạ.
Không đầy năm phút sau, từng cái từng cái một, những cọc sắt nhọn, to bằng bắp tay lao phập xuống nửa trong vòm cổng, như những cây còi đại phong cầm chặn kín lấy vòm cổng. Chỉ còn một cọc vẫn treo lơ lửng, vừa đủ chỗ cho một người có thể đi ra đi vào được.
Đôbô bước từng bực lên pháo đài Nhà thờ. Ở đó ông cũng kiểm tra các khẩu pháo, xem xét những pháo thủ ngủ và những pháo thủ thức canh. Sau đó ông khoanh tay lại đứng nhìn vào bóng đêm xa xăm.
Bầu trời tối đen, nhưng mặt đất, trong khoảng tầm mắt còn thấy được, lung linh bởi hàng nghìn ngôi sao đỏ. Đó là lửa trại quân của bọn Thổ.
Ông cứ đứng như thế mà nhìn mãi. Và lúc đó, giữa đêm khuya yên ắng, từ một chỗ gần thành về phía đông, một tiếng loa lảnh lói bỗng vẳng lên từ đáy sâu bóng tối.
- Bônemixo Gergey! Trung úy của triều đình! Ngươi có nghe chăng?
Yên lặng, một sự yên lặng kéo dài.
Rồi tiếng loa lại vẳng lên:
- Nơi ngươi có một cái nhẫn Thổ. Chỗ ta có một đứa bé Hung. Cái nhẫn ấy là của ta. Đứa bé này là của ngươi.
Yên lặng.
Tiếng loa lại nổi lên:
- Nếu ngươi muốn lấy lại con trai ngươi, hãy đến chỗ cổng phía bãi chợ. Hãy trả lại cho ta cái nhẫn, ta sẽ trả lại con trai ngươi. Hãy đáp lại lời ta, Bônemixo Gergey!
Đôbô nhận thấy tất cả những người lính gác đều quay mặt về phía tiếng kêu, mặc dù đêm tối đen không thể thấy gì hết.
- Đừng ai cả gan đáp lại đấy! - Ông hầm hầm nói và vỗ vào gươm làm nó kêu lách cách. Chẳng một ai đáp lại.
Tên gọi loa lại tiếp:
- Nếu ngươi không tin lời ta, rồi đây ngươi sẽ tin, khi ta ném thủ cấp con trai ngươi vào trong đó.
Đôbô liếc nhìn sang hai bên rồi lại lắc gươm lách cách:
- Các ngươi đừng có mà cả gan nói với ngài Bônemixo đấy nhé! Kẻ nào dám đưa chuyện này ra nói hoặc với ngài thượng úy, hoặc với bất kỳ người nào khác, thề có Chúa Trời chứng giám, ta sẽ sai nọc ra đánh hai mươi lăm trượng.
- Xin cảm ơn đại úy. - Một giọng khản đặc từ phía sau Đôbô đáp lại.
Đó là Bônemixo, chàng quấn một dây ngòi đen vào mũi tên và vừa tẩm vào nhựa hắc ín vừa nói tiếp:
- Đêm nào chúng nó cũng loa vào một điều ngu xuẩn như vậy. Đêm qua chúng nó gọi Mectsei và bảo vợ anh gửi lời chào kính trọng: vợ anh đang tiêu khiển trong doanh trướng của bêi Orơxơlan.
Chàng nhúng mũi tên vào một bình dầu và tiếp:
- Vợ con tôi đều ở Sôpơrôn. Họ không hề đi khỏi nơi đó, mùa đông cũng như mùa hè.
Tên gọi loa lại lên tiếng:
- Ngươi có nghe chăng, Bônemixo! Con trai ngươi đang ở với ta đây. Một giờ nữa ngươi đến chỗ cổng thì sẽ thấy.
Gergey đặt mũi tên lên dây cung. Chàng châm vào lửa rồi giật lên, bắn về phía tên gọi loa.
Mũi tên lửa bay qua đêm tối như một ngôi sao chổi và trong một khoảnh khắc soi tỏ ngọn đồi nơi mặt trời thường vẫn quen nhô lên.
Trên đồi có hai tên Thổ mặc áo caphơtan đang đứng. Một tên cầm ống loa trong tay, tên kia có một mắt che bằng khăn trắng. Chẳng có đứa trẻ nào đứng bên chúng cả.
Đêm ấy còn xảy ra một việc khác nữa.
Vosanhi xin vào cổng và vội vàng đi thẳng đến chỗ Đôbô. Đôbô vẫn đang đứng trên pháo đài Nhà thờ, giơ tay sưởi lửa.
- Thưa ngài, - người điệp viên nói. - con về đây để báo tin ngài biết, tất cả các khẩu zobuzan đã đặt xong. Từ phía sân Hêxei chúng cũng sẽ nổ súng. Ngoài ra toàn bộ tu pháo và pháo bắn đạn ria cũng sẽ lên tiếng. Về phía thành phố, các khẩu zobuzan sẽ công phá tường thành từ hai địa điểm, về phía các quả đồi thì từ ba địa điểm, còn các loại pháo khác sẽ tuôn đạn ra từ năm chục địa điểm ở khắp tứ phía. Trong buổi cầu kinh trưa, bọn kumbarari sẽ xông ra và dùng thương, dùng nỏ bắn đá vãi hỏa pháo vào thành. Ôi ôi ôi! - Anh ta thêm, gần phát khóc.
- Như vậy nghĩa là chúng nó sẽ bắn phá pháo đài Ngục thất, thành ngoài và cổng Cũ, - Đôbô điềm tĩnh nói. - Còn gì nữa?
- Chúng nó sẽ bắn phá tất cả, thưa đại úy!
- Ngươi có gì nói nữa không?
- Thưa ngài không ạ, chỉ có điều là giá như… nếu chúng ta đã ít ỏi như vậy… có lẽ tốt hơn… và một tai họa nhường này…
Anh ta không nói được hết vì Zôntoi đã giáng vào mặt anh ta một cái tát đến nỗi vọt cả máu mũi lên tường.
Đôbô giơ tay ra giữa hai người cản lại.
- Đừng đánh!
Và thấy Vosanhi đưa tay lên quệt mũi rồi nhìn Zôntoi với bộ mặt thiểu não. Đôbô nói với giọng xoa dịu:
- Ngươi không biết ư, hễ kẻ nào dám nói đến việc dâng thành ra hàng là sẽ bị tội chết?
- Con là điệp viên. - Vosanhi lúng túng. - Sở dĩ người ta trả lương cho con là để con có gì thì nói cho bằng hết.
- Thôi đủ rồi. - Đôbô bảo. - Ngay đêm nay ngươi cũng sẽ phải tuyên thệ. Sau đó ta sẽ nghĩ cách để ngươi có thể dùng vàng mà quệt mũi. Hãy theo ta.
Họ đi qua bên cạnh giếng nước, nơi Gergey đang cùng gã xigan và bốn nông dân nhồi những quả thủ pháo. Năm người sản xuất thủ pháo suốt đêm ngày ở đó. Gergey đã dạy cho họ cách làm và sở dĩ họ phải làm việc cả ban đêm là để nhỡ có bị tấn công bất ngờ cũng khỏi phải cuống quýt.

Đôbô gọi Gergey lại. Cả ba cùng đi vào soái phủ.
Vào đến nơi Đôbô rút ngăn kéo ra và quay sang bảo Gergey:
- Anh viết thư báo cho Xonkoi biết rằng cho đến nay nhà vua và đức giám mục chưa gửi một sự cứu viện nào đến đây cả, và bảo ông ta hãy thúc giục các trấn và các thành phố đến cứu viện.
Trong khi Gergey viết thư, Đôbô làm lễ tuyên thệ cho Vosanhi ở phòng bên cạnh.
- Thưa ngài. - Vosanhi nói sau khi tuyên thệ. - con biết mình phục vụ ai. Nếu thành này giữ được, con sẽ không bao giờ phải mặc đồ cải trang Thổ Nhĩ Kỳ nữa.
- Ngươi nói đúng đấy. - Đôbô đáp. - Nhưng giả sử ngươi không chờ đợi một sự ân thưởng nào thì cũng cứ phải phục vụ như thế vì Tổ quốc.
Trên bàn có một bình rượu vang, ông đẩy đến trước mặt người điệp viên:
- Uống đi, Imre[64].
Người điệp viên đang khát. Anh ta dốc bình lên tu.
Khi anh ta chùi ria mép, cặp mắt anh ta lộ vẻ muốn tỏ lời cảm ơn, nhưng Đôbô đã chặn trước:
- Ngươi không cần trở lại chỗ quân Thổ. Hãy đem bức thư này đến Xorơvotkơ ngay đêm nay, rồi chờ ở đó cho đến khi nào Vosơ Mikơlôt từ chỗ nhà vua và đức giám mục trở về. Nếu có thể, ngươi hãy đem cả anh ta vào. Nếu không được thì chỉ mình ngươi về thôi. Trong trại quân Thổ có thường dùng khẩu lệnh không?
- Thưa ngài, không đâu ạ. Nếu ai mặc quần áo Thổ, lại biết một vài tiếng Thổ nữa thì có thể tha hồ đi lại giữa bọn chúng như thể cùng một bọn. Nhưng giá mà ngài thượng úy đừng có tát con một cái như thế!...
Ở phòng bên vang lên tiếng cựa giày của Gergey. Đôbô bèn đứng dậy để sang nghe bức thư.

Chú thích:

[30] Một thứ bánh mì hình tròn, vừa một suất ăn.
[31] Yurisits Mikolot (1490-1515) làm tướng giữ thành Kơxec - một thành phố nhỏ, năm 1332 với một số quân ít ỏi đã bảo vệ thành, chặn đứng được cả đạo đại quân Thổ do Hoàng đế Xukeimura ngự giá thân chinh định tiến đánh Viên.
[32] Hoàng đế Thổ hồi đó.
[33] Đây là nói về trận Môhát, xem chú thích từ tập 1.
[34] Tômôri Pan (1475-1526) hồi trẻ đã gia nhập quân đội và đã từng làm tướng trấn thủ thành Phôgoret. Từ sau 1520 nhập dòng tu Pherenxơ và làm linh mục ở Eghe rồi làm giám mục xứ Kolôtsơ. Ông ta chỉ huy đạo quân Hung trong trận thảm bại ở Môhat năm 1526 và chết tại trận.
[35] Vùng Eghe có loại rượu vang màu đỏ tươi gọi là “Huyết bò Eghe”.
[36] Một loài kèn cổ, tiền thân của loại kèn Klarinet ngày nay.
[37] Hồi đó súng ngắn còn được gọi là súng tay.
[38] Ở ta người ta nói ngủ say như hổ, nhưng ở châu Âu và các xứ lạnh nói chung, gấu cũng là một điển hình về ngủ vì hàng năm nó ngủ li bì suốt cả mấy tháng mùa đông.
[39] Tiếng Thổ trong nguyên bản, nghĩa là: “Trời ơi! Ôi trời chí cao!”
[40] Một loại quân khí thời xưa, đó là một loại búa cán dài, có mỏ nhọn, giống như cuốc chim.
[41] Bạn đọc nên biết rằng hồi đó niên bổng của người đầu bếp của Đôbô chỉ có mười phô rinh; của người làm vườn có sáu phô rinh.
[42] Một loại tiền cũ bằng bạc, rất thông dụng ở La Mã và các nước Châu Âu hồi xưa.
[43] Khoảng 9kg.
[44] Một ông vua Ba Tư nổi tiếng giàu có nhất thời cổ đại.
[45] Một thứ giầy đi trong nhà, giống như giầy hạ hoặc hài vải ở ta.
[46] Thằng bé nói tiếng Thổ, nghĩa là “Mẹ ơi, mẹ đang ở đâu.”, mụ Vôsơ lại nghe ra là “Mẹ ơi, lại đây!”.
[47] Miếng gỗ đẽo thành hình viên ngói để lợp nhà thời xưa.
[48] Một loại lính xung kích có lá chắn bằng thép của quân Thổ.
[49] Kỵ binh Thổ Nhĩ Kỳ.
[50] Ý là không bắn cho chúng một phát đạn to hay sao?
[51] Lưỡi hái ở châu Âu cán dài, lưỡi dài đến hàng mét, có thể vừa đứng vừa lia sát mặt đất. [52] Thi Hào Petophi cũng có một bài thơ rất hay về những kẻ “còn rỗi chán” để chế giễu những kẻ chần chừ, việc gì cũng nay lần mai lữa.
[53] Loại binh bộ phóng lao trong quân Thổ hồi đó.
[54] Ngày nay là một công viên ở khu 1, Buđapest, dưới chân thành Buđo, rộng hơn 1km2. Tại đây năm 1795 bọn thống trị đã xử tử những người lãnh đạo phái Giacôbanh (dân chủ tư sản) ở Hung. Từ đó, bất chấp sự cấm đoán của chính quyền trung ương và tòa thị chính Buđapest, nhân dân đã gọi mảnh đất đó bằng cái tên “Đồng máu”.
[55] Pháo binh trong quân đội Thổ hồi đó.
[56] Ala chí cao.
[57] Một loại bộ binh Thổ.
[58] Một loại lính tình nguyện trong quân đội Thổ.
[59] Một loại lính đánh thuê trong quân đội Thổ.
[60] Đại bác phá tường thành.
[61] Bọn quan giám trận, bày trận.
[62] Thành phố ở phía tây nước Hung, cách Eghe hơn 200 km.
[63] Đây là kiểu cổng thành đồng thời cũng là cầu treo có hai xích sắt hai bên, khi hạ xuống thì thành cầu bắc qua hào, khi kéo lên thì đóng luôn cổng.
[64] Imre là tên, Vosanhi là họ.

13

Ngày hôm sau, 16 tháng chín, tiếng gầm thét của những khẩu đại bác đã gọi mặt trời nhô lên đằng sau những dãy núi.
Mặt đất run rẩy. Từ các bãi pháo, khói bay lên như những đám mây màu nâu hòa lẫn vào mây trời và ngay trong giờ đầu tiên đã che kín cả mặt trời, cả biển xanh lồng lộng của bầu trời.
Các pháo đài và tường thành rên rỉ, rạn nứt. Đạn to, đạn bé đua nhau vãi vào thành trong. Tên lửa và hỏa pháo rơi như mưa. Đạn đại bác lao xuống và quay lông lốc khắp nơi. Từ nay trở đi, tính mạng của người và vật không còn được an toàn nữa.
Nhưng những người trong thành cũng đã sẵn sàng chờ đón mối nguy đó. Đôbô đã cho thổi kèn đánh thức quân lính dậy từ khi trời còn tối. Một bộ phận đi đắp cao thành con chạch về những hướng mà người ta đã biết chắc rằng hôm sau đạn sẽ từ nhà chánh xứ Hêxei theo đó bay vào. Một bộ phận khác được lệnh mang tất cả số da còn lại trên trần nhà kho ra ngâm vào các bồn nước. Những người khác nữa vác xà gỗ, thùng gỗ và những bao tải chất đầy đất ra thành ngoài, đến pháo đài Ngục thất và đến các cổng thành, để hễ nơi nào bị phá vỡ, tất cả vật liệu hàn khẩu sẽ sẵn có ngay.
Tất cả xô và nồi có trong thành, hễ còn rỗng, là phải đổ đầy nước vào. Người ta khuân tất cả mọi thứ không cần thiết ra khỏi các phòng ở tầng một, tầng hầm và đặt giường vào đó. Củ cải, bí đỏ, bắp cải muối - tất cả những thứ mà đạn không thể sát hại được - đều được chuyển lên các tầng trên để dành chỗ cho những người làm việc hoặc nghỉ ngơi.
Người ta còn đào sâu cả chuồng súc vật. Ngựa và bò chuyển xuống sâu hơn nửa sải tay.
Người ta đắp đất vào các sườn nhà phía bắc và phía đông. Những nơi đạn đã rơi xuống bãi chợ người ta đào hào và đắp đất ra phía trước. Đạn bay đến đều cắm phập vào ụ đất.
Trong thành đã không còn gì có thể cháy được, ngoài mái chuồng gia súc, với lại một vài đống cỏ khô, một đụn lúa nhỏ, một đống rạ rải chuồng ở trước chuồng gia súc.
Đôbô ra lệnh dỡ cả mái chuồng xuống, lấy da bò ướt phủ kín mấy đống cỏ, đụn lúa và xúc đất phủ phía ngoài đống rạ. Để chữa cháy cho những gì còn có thể bén lửa như trần nhà và các giàn gỗ đi lên mặt lũy, ông sai phân phát những tấm da đã tẩm nước đi các nơi.
Tiếng gầm của những khẩu đại bác đã bắt gặp tòa thành trong công việc đó. Viên đạn đầu tiên nặng nửa tạ rơi trúng nhà bếp, làm vỡ một lô xoong chảo.
Các bà phụ nữ đang lúc nhóm lửa và chuẩn bị nhồi bột, lấy mỡ, lấy thịt nướng để nấu cho các chiến sĩ. Viên đạn khổng lồ rơi vào bếp làm họ phát hoảng, đạp lên đầu lên cổ nhau mà chạy nhào ra khỏi nhà bếp, người nào không kịp ra cửa chính thì trèo qua cửa sổ.
Viên đạn vẫn nằm lăn ở đó mà tiếp tục quay giữa đống xoong chảo, đĩa gỗ và nồi đất vỡ. Mectsei đứng ở chỗ chuồng gia súc trông thấy viên đạn bắn vỡ mái nhà bếp liền chạy lại.
- Cái gì thế? - Chàng vừa quát lên hỏi họ vừa dang rộng hai tay để chặn họ lại.
- Đạn bắn vào.
- Quay lại! Quay lại! Các bà hãy đi theo tôi!
Anh vội bước vào nhà bếp, cầm lấy hai tai của một chậu nước, bưng nó lên tưới vào viên đạn.
- Nào, - anh nói và lấy chân đạp viên đạn vào góc nhà - các bà tiếp tục nấu nướng đi. Viên đạn bắn vào từ phía trái, vậy các bà hãy làm việc ở nửa bên trái nhà bếp. Tất cả xoong chảo để bên kia phải đem sang bên này và đừng ai đi lại ở nửa bên ấy. Ở nửa bên trái này không còn nguy hiểm gì nữa.
- Ôi! - Một bà tái mặt rên rỉ. - Đêm qua con gà mái nhà tôi nó lại gáy cơ chứ. Ngày tận thế đã đến đây rồi.
- Nó là con gà trống đấy.- Mectsei bảo.
- Nhưng rõ ràng là gà mái, ngài đại úy ạ.
- Nào, nếu đúng là gà mái thì các bà hãy đem nấu bữa trưa cho tôi, như vậy nó sẽ không gáy nữa!
Đám phụ nữ còn làm dấu thánh một vài phút, nhưng sau đó, khi viên đạn thứ hai phá thủng mái nhà rơi xuống, tự họ múc nước giội cho nguội đi và lăn đến bên cạnh viên kia.
Cơn bão đạn đã làm cho cả thành phố bối rối. Cho đến sáng hôm đó, đại bác chỉ nổ ở một chỗ, và nếu đôi khi đạn có rơi vào, họ đã biết cần phải tránh những bức tường dọi nắng ban mai và những bức tường ánh nắng không bao giờ dọi đến. Nhưng giờ đây, khi đạn đã rú rít và rơi chan chát vào tất cả mọi phía, to nhỏ đủ các cỡ từ quả dưa hấu đến quả hồ đào; họ không còn biết nơi nào là an toàn nữa.
Bây giờ thì mọi người tranh nhau lấy tất cả mũ sắt, tất cả giáp sắt, dù xấu xí đến đâu. Cho đến nay chỉ có gã xigan mang giáp trụ, mặc dù vẫn đi chân đất, nhưng bây giờ, khi đạn rơi chan chát, phầm phập, lộp bộp vào khắp nơi, khi đám thợ cạo, ngay trong giờ đầu tiên đã phải rắc phèn và khâu cho mười người bị thương, ai nấy đều vội vã đến các kho binh khí để khoác lên mình một bộ giáp sắt càng dày càng tốt.

Hai vị đại úy cùng các thượng úy trong mười lăm phút đầu tiên đã đi đến khắp mọi chỗ trong thành.
- Các ngươi đừng sợ! - Giọng Đôbô vang lên như sấm.
Và tiếng các thượng úy gọi vang khắp nơi như tiếng vọng:
- Đừng sợ! Hướng đạn rơi không đổi. Nơi nào đạn đã rơi thì đừng đi qua!
Họ nói thế nhưng bản thân họ vẫn đi khắp mọi nơi. Quả nhiên không đầy một giờ sau, chính những viên đạn đã chỉ cho mọi người thấy những ngôi nhà, bức tường nào là nguy hiểm. Đạn làm rụng tất cả lớp vữa trát tường, chỗ nào nhà xây bằng sa thạch thì đạn găm vào đó nhiều đến nỗi đen cả bức tường.
Ngược lại một số tường vẫn nguyên vẹn, vẫn trắng toát. Dù đôi chỗ có bị đạn rơi vào thì cũng chỉ do nó từ một bức tường khác nẩy sang. Tất cả những bức tường như thế giờ đây trở thành những bức tường bảo hộ, nơi dân thợ có thể làm việc, lính tráng có thể nghỉ ngơi.
Sự thực trong thành cũng chẳng còn nhiều bức tường như thế.
Giữa cơn giông ầm ầm đó của chết chóc, Đôbô khi xuất hiện ở pháo đài này, lúc lại đến pháo đài kia.
Giờ đây ông đã đội mũ sắt sáng loáng, mang giáp hộ thân, giáp tay và giáp chân; bàn tay cũng đeo găng sắt.
Chỗ này ông sai sửa lại những ụ công sự bảo vệ pháo, chỗ kia ông điều chỉnh pháo.
- Chỉ cần bắn những cái nào chắc chắn thôi. - Ông bảo. - Ta phải dè xẻn thuốc súng, các người ạ!
Đó là điều duy nhất mà dân trong thành không hiểu.
- Báu gì cái thứ thuốc súng này. - Đám nông dân lầu bầu với nhau. - Có thuốc súng mà không bắn thì để làm gì?
Và không một ai trong thành lại không ngứa tay muốn bắn. Thì ai chả thấy quân Thổ đã ở ngay đây dưới mũi chúng ta: vậy phải diệt trừ những tên côn đồ hung bạo ấy đi chứ, hay ít ra cũng phải làm cho chúng nó sợ mà lùi ra xa thành đi chứ.
Tuy vậy họ không dám nói với Đôbô. Cuộc vây hãm càng trở nên quyết liệt bao nhiêu, ông càng nắm chắc trong tay bấy nhiêu tất thảy mọi quyền lệnh.
Bọn Thổ lúc này đã tràn ngập cả đồi Ghế vua. Lều trại, cờ xí san sát khắp nơi quanh thành, và giữa những khoảng trống là bọn lính ăn mặc pha tạp lúc nhúc ồn ào.
Quân nhạc Thổ vang lên khi ở chỗ này, lúc ở chỗ kia, tiếng kèn, tiếng trống, tiếng thanh la đệm theo tiếng ầm ầm như sấm không ngừng không dứt của hàng trăm khẩu đại bác.
Ở những quãng thành không bị đại bác bắn phá, bọn kumbaratjii ném thủ pháo và bọn cung thủ ionisa bắn tên lửa vào.
Thật là một cơn bão đạn và mưa tên lửa.
Tất nhiên tên lửa và thủ pháo nổ còn làm cho dân thành hoảng hốt hơn cả đại bác. Nhưng những người chỉ huy dày dạn đã dạy cho họ cả cách tránh những thứ đó.
Khi những quả thủ pháo đầu tiên bay vào và vừa xì xì vừa nhảy lóc cóc vừa phụt ra những tia lửa đỏ chói, Đôbô cũng thân hành giật lấy một tấm da ướt và chụp lên một quả. Những người dân kinh ngạc nhận thấy chẳng những quả thủ pháo không nổ tan xác ngài đại úy, mà chỉ lục đục dưới tấm da một tý rồi tịt đi ngay.
Những quả thủ pháo sau đó đã do lính tráng dập tắt. Thứ thủ pháo đó đều làm bằng gốm hoặc bằng thủy tinh.
- Chúng ta sẽ giới thiệu cho bọn Thổ biết những thứ khá hơn!
Gergey nói và sai mang ra những quả hỏa hổ [ 65] do chàng chỉ huy chế tạo suốt cả tuần qua.
Đôbô đặt tay lên vai Gergey.
- Hẵng gượm.
Đại bác vẫn gầm thét liên hồi từ sáng đến tối và cơn mưa chết chóc vẫn trút xuống. Những viên đạn nặng nửa tạ của những khẩu Zobuzan phá ra trên tường thành những mảng to bằng cánh cửa một. Những viên đạn nhỏ nhưng nặng của tu pháo và pháo bắn ria bẻ gãy những hình chạm trổ tuyệt mỹ của nhà thờ và làm thủng lỗ chỗ bức tường hậu của soái phủ.
Lúc bình minh, khi toán lính trực canh vừa chiếm lĩnh vị trí sau dãy tường con chạch, đạn từ những khẩu tu pháo của bọn Thổ đặt phía sau rơi xuống họ như mưa đá.
- Nằm xuống! - Gergey hô to.
Một trăm năm mươi chiến sĩ nằm ép bụng sát đất. Gergey núp vào sát tường. Đạn rít qua trên đầu họ và cắm phầm phập vào tường thành. Dãy tường con chạch trên mặt thành liền giống như một cái sàng.
Một lát nghỉ tiếp đến. Bọn Thổ đã bắn xong tất cả các khẩu pháo, chúng đang nạp đạn.
- Đứng dậy! - Gergey hô.
Năm người nằm không dậy nữa.
- Khiêng họ vào trước nhà thờ. - Gergey buồn bã nói. - Trong số các ngươi có ai bị thương không?
Mười lăm người máu me lặng lẽ bước ra khỏi hàng.
- Các ngươi hãy đến ngay chỗ nhóm thợ cạo.
Chàng lắc đầu và cất tiếng nguyền rủa. Sau đó chàng bảo các chiến sĩ:
- Các cậu ạ, chúng ta không thể nằm ép bụng ở đây suốt ngày được. Hãy lấy xẻng ra đây mà đào hào.
Khoảng mười người chạy đi vác xẻng và một lát sau tất cả mọi chiến sĩ đều hì hục đào. Chưa đầy một giờ sau các chiến sĩ đã đào được một cái hào sâu có thể đứng đến ngang ngực. Gergey chờ cho bọn Thổ bắn xong loạt đạn mới rồi nhảy lên khỏi hào, vội vã đi vào thành trong để báo cáo với Đôbô về việc đào hào.
Bên cạnh tu viện, chàng bắt gặp thằng bé con Thổ Nhĩ Kỳ đang chơi cạnh ống máng. Nó đang dùng thìa moi một viên đạn đại bác bốc khói ra khỏi tường. Thằng bé chắc hẳn vừa trốn khỏi nhà bếp và đang đứng ở một chỗ đạn rơi không ngớt.
- Hajđe! (Cút ngay khỏi chỗ này!) - Gergey quát to.
Thằng bé giật mình quay về phía Gergey. Nó đứng tựa lưng vào tường, tái mặt và đưa cặp mắt sợ sệt nhìn chàng, hai tay nó bíu vào tường như thể đang tìm váy mẹ.
Một loạt đạn mới xuyên vào tường làm vữa rơi lả tả. Một viên đạn đen thui to bằng nắm tay cắm phập vào tường phía trên vai thằng bé và để lại quanh cái lỗ một quầng đen bẩn thỉu. Gergey nhảy lại chỗ đó. Chàng bế xốc thằng bé lên và đem vào soái phủ.
Chiều tối hôm đó, mặt trời lặn sau những đám mây xám về phía Bocto. Trong có một phút, nó lóe ra một dải vàng rực rỡ đến tận giữa đỉnh trời rồi biến mất giữa những cụm mây màu máu để đi chiếu sáng cho những con người ở một miền đất khác hạnh phúc hơn, những kẻ đêm nay có thể ngả đầu lên gối bên tiếng râm ran êm ả của bầy cánh cam mùa thu.
Trong thành Eghe, công việc chỉ bây giờ mới bắt đầu.
Khi loạt súng cuối cùng của bọn tốpsi vừa nổ xong những người thợ nề cầm lấy bay trát vữa, những người nông dân vác đá, vác đất, vác xà, chuyển nước, cát và bắt đầu việc hàn gấp lại những lỗ hổng.

Những tay súng nằm phục bên rìa mặt lũy, những người thợ làm việc bên những lỗ hổng. Thỉnh thoảng một phát đạn ria lại vang lên, khi ở pháo đài này, lúc ở pháo đài kia. Viên đạn bay lên cao nổ tung giữa không trung và trong một thoáng, chiếu sáng lòa bãi trống ở trước thành với ánh sáng màu đỏ. Đó là những viên pháo sáng. Giờ đây đã phải cần đến chúng. Người ta đề phòng quỷ kế của bọn Thổ.
- Làm đi, các người làm đi! - Đây đó vang lên tiếng thúc giục của các sĩ quan.
Một thợ nề theo dây tụt xuống phía ngoài thành để dùng đinh đỉa đóng thanh xà bắc ngang lỗ hổng vào mặt tường bên ngoài.
Từ phía dưới, ánh lửa sáng chớp chớp. Một cơn mưa đạn trút lên những người thợ. Sau đó còn có nhiều ánh lửa lóe lên và nhiều tiếng súng nổ ran. Ánh lửa của những khẩu súng Thổ soi sáng hai đại đội ionisa nằm phục trước chân thành.
Từ trên mặt thành một loạt đạn trả lời chúng.
Những người thợ nề đã rơi xuống dưới chân thành phía bên ngoài.
- Chỉ làm việc bên trong thôi! - Tiếng Petơ vang lên.
Và những người thợ vẫn tiếp tục làm việc giữa những loạt súng chốc chốc lại rộ lên của bọn tưphensi.
Lúc nửa đêm, tiếng tù và của người gác cổng bỗng rúc lên. Đôbô đang ngồi trên một thùng thuốc súng, ông ngửng phắt đầu lên.
- Nào, phúc thư của nhà vua đây rồi.
Quả thực chưa đầy năm phút sau, hai người đầy máu me thở hổn hển đã đứng trước mặt Đôbô. Cả hai đều mặc trang phục Thổ. Thanh gươm dính máu vẫn nằm trong tay họ chứng tỏ vào được thành Eghe không phải chuyện dễ dàng.
- Nào. - Đôbô giục. - Các ngươi nói đi chứ.
Một trong hai người đó là Vosanhi, anh ta vừa đi ra đêm qua. Người kia là Vosơ Mikơlôt, người mang lá thư của Pasa Amét đến chỗ nhà vua.
Vosanhi vẫn thở hồng hộc.
- Suýt nữa thì bị chúng nó giết!
Vosơ Mikơlôt tra thanh gươm còn dính máu vào vỏ rồi ngồi xuống thềm đất đầy bột đá. Anh ta lôi chiếc ủng da vàng, rút dao ra cậy đế giày lên. Trong đó có một phong thư, anh trao cho Đôbô. Chỉ lúc đó anh mới cất tiếng được:
- Con đã gặp đích thân ngài giám mục. Ngài gửi lời chào kính trọng đến đại úy. Ngài giám mục đích thân mang thư đến chỗ hoàng thượng. Đây là lời phúc đáp.
- Người thứ ba đã bị chúng nó giết mất. - Vosanhi nói.
- Người thứ ba nào? - Petơ hỏi ngay.
- Xuyxobô Isơtơvan, một chiến sĩ của ta. Anh ta cũng bị mắc kẹt ở bên ngoài. Anh muốn vào cùng với chúng con. Chúng nó đã dùng giáo đâm chết anh ngay trước cổng thành.
Anh ta thở một hơi dài rồi lại tiếp.
- Chúng con không hề nghĩ là lại gặp bọn Thổ ở ngay cổng thành. Khi vào đến nơi, con thổi cái còi của con. Con vừa thổi còi lên, lập tức mười tên Thổ đã từ bên cổng thành ập đến. Úi chà chà! May mà trời tối, với lại người của ta đã lập tức mở cổng kịp thời, Isơtơvan bị chúng nó đâm ngã ngay trước mặt con, con vừa vặn kịp nhảy vào.
Trong lúc đó Đôbô đã bẻ dấu niêm phong, mà thực ra cũng đã nát thành cám dưới gót giày, và nghiêng xuống ngọn đèn đọc bức thư. Nét mặt ông mỗi lúc một tối sầm lại. Cặp lông mày đã hoàn toàn nhíu sát lại gần nhau. Khi đọc đến cuối bức thư, ông hất đầu một cái và nhét bức thư vào túi.
Petơ rất muốn hỏi nhà vua viết những thứ. Nhưng Đôbô đưa cặp mắt tối sầm liếc nhìn quanh rồi quay về phía Vosanhi:
- Nhà ngươi đã trao bức thư cho ngài Xonkoi rồi à?
- Thưa ngài, con đã đưa rồi ạ. Ông gửi lời chào ngài. Ông ấy đã viết suốt cả buổi sáng và xong được bao nhiêu bức thư, ông ấy liền sai ngần ấy phi mã gửi đến khắp nơi ngay trong buổi sáng.
- Các ngươi còn việc gì nói nữa không?
- Con không có gì nói nữa. - Vosơ Mikơlôt nói. - Ngài giám mục đã tiếp con rất ân cần. Ở chỗ hoàng thượng cũng thế, tất cả mọi người đều vui lòng tiếp, nhưng con bị một nhát chém vào đầu, con muốn được đến ngay chỗ thợ cạo.
- Petơ con ơi, - Đôbô nói. - sáng mai anh đừng quên nói với Sukan ghi tên hai người này vào danh sách những người mà sau cuộc vây hãm chúng ta sẽ xin nhà vua ban thưởng cho họ.
- Thưa ngài. - Vosanhi vừa nói vừa đưa tay mân mê yết hầu. - Con còn có điều báo cáo. Đôbô nhìn anh ta.
- Đó là. - Vosanhi tiếp. - Nogiơ Lukát bảo con xin với ngài cho thắp một vài cây đuốc ở chỗ cổng chính. Anh ấy muốn trở về trong đêm…
- Ta sẽ sai gông cổ nó lại. - Đôbô giận dữ quát lên. - Rồi ta sẽ dạy cho nó biết thế nào là chậm trễ.
Một người đeo thùng sau lưng mang nước lên cho thợ nề vội vã đi qua bên cạnh họ. Đôbô đứng né sang một bên và gọi to lên bảo đám thợ nề:
- Bắc ngang thanh dầm lại, đừng để dọc như thế!
Rồi Đôbô quay sang Vosanhi.
- Có lẽ cái anh chàng Lukát ấy tưởng rằng… Được rồi, hắn cứ việc mà đến trước mặt ta!
Vosanhi gãi gãi cằm và cầu khẩn nhìn Đôbô:
- Thưa ngài, anh ấy rất lấy làm hối hận vì đã bị mắc kẹt ở ngoài. Thật anh ấy buồn rầu không biết để đâu cho hết.
Đôbô mất bình tĩnh đi đi lại lại dưới cây đèn.
- Chỉ là chuyện điên rồ! Cái anh chàng ấy nghĩ thế nào cơ chứ? Vả lại hắn nhắn nhe cái gì cũng mặc, không tránh khỏi hình phạt đâu. Ngay đêm nay các người lại phải quay ra, mang thư đến chỗ ngài giám mục, đến chỗ nhà vua một lần nữa. Mikơlôt, nhà ngươi còn có thể đi nổi nữa không?
Mikơlôt đắp khăn lên đầu. Trên khuôn mặt trai trẻ của anh, máu từ bên trái ứa ra như suối, cái khăn đã đỏ lòe vì máu.
- Nổi ạ. - Anh sẵn sàng trả lời. - Vậy thì để đến Xorơvotkơ, con sẽ bảo khâu lại đầu cũng được.

14
Đổ nát một ngày một lan rộng trên những tường thành. Bây giờ đã nhiều người làm công việc của thợ nề hơn. Đêm đêm số lính gác cũng đông hơn. Hôm sau, khi những đại bác Thổ lại lên tiếng, vữa từ các mặt thành vọt lên cao hàng chục sải và những viên đạn bắn vào đó nằm lại vĩnh viễn trong tường.
- Chúng mày bắn nữa đi! - Lão già Xexey la lên. - Cứ lấy sắt mà gia cường mặt lũy cho chúng tao.
Nhưng đến ngày thứ mười, quân Thổ thức dậy đã thấy có những đổ nát không hàn gắn được. Trong một đêm, người ta không còn chữa nổi tất cả những chỗ bị bắn vỡ.
Cuối tuần thứ hai một lão nông dân già khoác áo lông cừu đến trước cổng xin vào. Áo lông cừu trên người lão không phải áo vùng Hevét[66] tuy vậy người ta vẫn để lão vào.
Đôbô tiếp lão trên bãi chợ. Ông đã biết rằng chúng nó lại gửi thư đến.
- Lão người ở đâu? - Ông giận dữ hỏi.
- Thưa ngài, con là dân vùng Tsabơrac.
- Lão tìm gì ở đây?
- Thưa ngài, con chở bột mì đến cho bọn Thổ ạ.
- Bao nhiêu?
- Dạ… dạ, mười sáu xe ạ.
- Ai gửi lão đến đây?
- Ông tổng quản ạ.
- Nó không phải là tổng quản mà là đồ Hung gian mạt hạng!
- Dạ bẩm ngài… chúng con đành phải khuất phục. Chúng con không muốn lâm vào cảnh như bên láng giềng ạ.
- Láng giềng đó là ai vậy?
- Thưa ngài, thành Đơrêgey ạ.
- Lão mang thư đến phải không?
- Dạ… dạ, quả con có mang.
- Từ chỗ bọn Thổ đến phải không?
- Vâng thưa ngài, từ đấy đến ạ.
- Lương tâm lão có bảo lão rằng khi lão nhận mang thư đến đây là đã làm một việc tội lỗi hay chăng?
- Thì… con có biết trong thư có gì đâu ạ?
- Quân Thổ lại có thể gửi một cái gì tốt đẹp đến sao?
Lão già không đáp.
- Lão có biết đọc chăng?
- Bẩm không ạ.
Đôbô quay sang bảo đám phụ nữ.
- Các ngươi mang một nồi than đỏ ra đây.
Họ mang ra và đổ than xuống đất. Đôbô ném bức thư lên đống than hồng.
- Bắt lấy cái thằng già bán nước này và đút mũi nó vào khói. Đồ vô loài, nếu mi không biết đọc thì hãy ngửi đi!
Sau đó ông sai gô cổ lão già đó lại và bêu giữa bãi chợ để cho dân thành thấy kẻ nào nhận thư bọn Thổ thì sẽ ra sao.
Các sĩ quan cũng chứng kiến cảnh đó. Dân chúng cũng kéo nhau đến: họ cười, nhìn lão già chảy nước mắt nước mũi vì khói và vì đau xót.
- Thấy chưa đồ thổ tả. - Gã xigan bảo lão. - Can cớ gì mà làm phu trạm?
Bức thư rời ra từng tờ khi đỏ, khi đen trên đám than hồng. Khi nó đỏ, những hàng chữ hiện lên như những họa tiết trang trí màu đen; đến khi những trang giấy đã thành than, những hàng chữ lại đỏ rực lên ngoằn ngoèo một lát trên nền đen.
Gergey cũng đứng đó.
Khi lão nông dân bước vào cổng, mọi khẩu đại bác đều im tiếng. Bọn Thổ chờ sự trả lời.
- Thưa đại úy, - Gergey nói khi họ bước ra khỏi đám đông. - tôi đã vô tình đọc thấy một dòng trong bức thư kia.
- Anh đọc làm gì? - Đôbô nhún vai đáp. - Ta không đọc, tuy vậy ta vẫn biết.
- Đáng lẽ cũng chẳng nên nói đến làm gì. - Gergey tiếp. - Nhưng mà cái câu đó thật quá vô đạo, vì vậy tôi đã không thể đừng được mà không nói với ngài.
Đôbô không bảo nói đi, cũng không bảo đừng nói. Thế là Gergey lại tiếp:
- Câu ấy như thế này: Hay là quan tài của ngươi đã đóng xong rồi, hở Đôbô Istơvan?
Đôbô hừm hừm:
- Xong rồi. Như vậy là chúng hỏi ta đã chuẩn bị sẵn sàng để chết hay chưa chứ gì? Về một điều đó, ta sẽ trả lời cho chúng biết.
Mười lăm phút sau, một cỗ quan tài sơn đen xuất hiện trên tường thành. Hai đầu móc vào xích sắt buộc vào hai ngọn thương. Các chiến sĩ cắm hai cây thương vào kẽ đá.
Những khẩu đại bác Thổ lại gầm vang.
* * *
Đến tối hôm lễ thánh Mikai đã có khoảng mười lăm lỗ hổng lớn há miệng toang hoác trên các tường thành.
Nhiều nhất là ở trên tường thành ngoài. Cảnh đổ vỡ lớn thứ hai là ở pháo đài góc đông nam. Thứ ba và thứ tư là ở về phía nam, nơi đó chúng nó đã bắn vỡ cổng. Cái tháp canh cao bị bắn phá đến nỗi người ta không thể hiểu cái gì còn giữ được nó chưa đổ xuống, đặc biệt là ở đoạn lưng chừng tháp.
Dân thành đã không còn đủ sức lấp những lỗ hổng, chữa lại tường. Có thể thấy là dù tất thảy mọi người có ra làm việc chăng nữa, một nửa số chỗ đổ vỡ vẫn không thể hàn gắn kịp.
- Nhưng các người ạ, ta vẫn cứ phải làm đi!
Lúc nửa đêm, Đôbô gọi các sĩ quan của ông lên pháo đài nhà thờ và sai bắn pháo sáng lên trời.
- Các ngươi hãy nhìn xem. - Ông nói. - Những đụn đất kéo dần vào đây kia kìa, thật y như đám chuột chù thỉnh thoảng lại dũi xuống dưới mặt đất, những giao thông hào kia đều đầy bọn Thổ.
Đêm hôm đó quả thật quân Thổ đã tiến vào gần tất cả những tường thành. Có thể thấy ở khắp mọi hướng trong một tầm ngắn, những lá cờ vàng đỏ của bọn ionisa, những cái thang công thành nằm dài thuồn thuỗn giữa các lều trại và những cái lều ionisa bằng khố tải, trong mỗi chiếc như thế có chừng mười - hai mươi tên nằm ngủ. Lúc này, đó là tuyến trong của vòng vây.

- Các con ơi. - Đôbô lại nói. - Điều này có nghĩa là ngày mai chúng nó sẽ tấn công vào thành. Tất cả mọi người hãy ngủ ở ngoài này.
Ông ra lệnh đặt pháo bắn đạn ria và súng kíp ở những nơi tường thành bị vỡ. những khẩu đại bác cũng được chỉnh hướng về những phía đó. Tất cả thương, giáo, hỏa hổ, cuốc chim, lưỡi hái, nghĩa là tất cả những gì có trong kho binh khí dự trữ của thành đều được đem ra dựng dọc quanh tường thành.
Rồi ông bắt tay tất cả các sĩ quan.
- Các con ơi. - Ông nói. - Tất cả các con đều đã biết nhiệm vụ của mình. Bây giờ đi ngủ đi, được ngần nào hay ngần ấy. Chúng ta cần phải đánh lui đợt tấn công này.
Lúc đó một tiếng ồn ào khác thường từ phía thành phố vẳng đến. Tất cả bọn họ đều chú ý về phía đó. Trước cổng thành, về phía con suối, tiếng còi của Vosanhi lảnh lót vang lên.
- Mở cổng mau! - Đôbô quát.
Dưới thành phố tiếng ầm ĩ mỗi lúc một tăng. Tiếng vó ngựa, tiếng binh khí chạm nhau, tiếng súng nổ. một giọng Hung la lớn:
- Mở cổng ra! Lukát về đấy!
Người trực gác cổng là trung úy Voiđơ Gianốt. Anh lập tức sai đốt đuốc sai ra ngoài. Thì ra đội quân của Nogiơ Lukát trong một hàng dài, đang cố sức chọc qua bọn lính thiết giáp Thổ nghỉ đêm ở bãi chợ để tiến về phía thành.
- Hạ đuốc xuống! Chiếu vào dưới cổng! - Voiđơ hét, bởi vì anh lập tức thấy ngay rằng để đội quân đó tiến về trong bóng tối thì có lợi cho họ hơn.
Người ta lập tức hạ cầu xuống và kéo cây đại phong cầm lên.
- Những người có súng, có giáo đến ngay quanh cổng!
Các dũng sĩ của chúng ta nối nhau thúc ngựa nhảy vào cổng. Bọn Thổ la ó ùa theo sát gót họ.
Một trận xô xát đẫm máu bắt đầu dưới vòm cổng.
Một tên piát đi chân đất lẹ như con mèo, thoăn thoắt leo lên dây xích cầu treo, thanh gươm cong ngậm ngang trong mồm. Người lính gác cầm đuốc đã trông thấy nó. Hai bên gườm gườm nhìn nhau một phút, rồi người lính gác quật đầu đuốc lửa vào mặt hắn một cái mạnh đến nỗi tên Thổ rơi tõm xuống khoảng tối đen. Trong lúc đó những tên Thổ khác không ngừng la hét Allahakbar (Thượng đế chí cao) chen nhau xông vào dưới cổng.
- Kéo cầu lên! - Đôbô thét.
Loạt đạn của các xạ thủ nổ rền át mất giọng của ông.
- Cầu không thể kéo lên được! - Người gác cổng gào đáp lại.
Ai cũng thấy quân Thổ đứng đầy trên cầu.
Lúc đó Gergey vừa đến nơi. Chàng giật lấy cây đuốc trong tay một người gác và cố tiến đến chỗ khẩu súng cối.
Trong giây lát sau đó, khẩu cối khạc lửa, gầm lên và quét quang một vệt rộng giữa bọn Thổ chen chúc trên cầu.
Cái cầu khục khặc, cót két nâng dần lên qua trục vít to bằng cái bánh xe bò và nhấc bổng cả bọn Thổ lên theo.
Bên trong, những cái cọc sắt của cây đại phong cắm sập xuống, bên ngoài cái cầu ốp lên, khoảng chừng năm chục tên Thổ mắc kẹt trong một khoảng hẹp dưới vòm cổng. Chúng điên khùng quay cuồng, đạp phá lung tung cho đến khi ngã chồng lên nhau thành đống dưới những loạt đạn và những ngọn giáo xỉa vào.
Vài phút sau dưới cổng vòm tối om chỉ còn lại một đống hình thù thở dốc, quằn quại.
Đôbô đã đứng trên bãi đất trong cổng.
Dưới ánh đuốc, hai mươi hai kỵ sĩ đầu trần đứng sắp hàng trước mặt ông.
Một người thấp, vai rộng, bước lên, dừng lại trước Đôbô, vừa thở vừa nói:
- Xin báo cáo đại úy, tôi đã về.
- Lukát con ơi! - Đôbô xúc động trả lời. - Ngươi đáng được một cái cùm vào chân lắm, đồ lông bông lêu lổng! Nhưng lại cũng đáng được một vòng vàng đeo vào cổ, chàng dũng sĩ gan dạ, trung thành của ta ạ!
Và ông ôm lấy người chiến sĩ của mình, hôn lên má.
- Vậy các người làm thế nào mà vào được?
- Thưa đại úy, chúng con phải chờ cho đến khi chém được một số quân Thổ đủ để lấy cho mỗi người một cái tuyban và một áo khoác. Chúng con thường từ Xorơvotkơ xuất kích ra, và đến đêm nay chỉ còn thiếu hai tuyban nữa mà thôi. Vosanhi đưa cho chúng con mượn cái còi của anh ta. Giá như ở bãi chợ có cả kỵ binh thì chúng con đã có thể vào một cách êm thấm. Nhưng bọn bộ binh đã đánh hơi biết được chúng con không thuộc bọn chúng, thế là chúng nó tấn công vào chúng con.
- Thiếu những ai?
Các chiến sĩ đưa mắt nhìn nhau. Ánh đuốc ban đêm chỉ soi rõ một nửa mặt họ.
Người nào người nấy đều chảy máu, máu thấm đỏ cả quần áo, cả mình ngựa.
- Gabô. - Một tiếng nói khe khẽ.
- Bitsơkei. - Lại có tiếng.
- Bonkanhi…
- Sôsơ Giuri…
Mắt Đôbô chợt ngừng lại trước một chiến sĩ nhỏ nhắn có bộ tóc như con gái, đứng lùi về phía sau hàng và giấu mặt vào bên cổ ngựa.
- Bolajơ! Con đấy ư? - Ông kêu lên, trái tim ông cũng nhói lên một cái.
Chú thiếu niên bước lên, quỳ một chân xuống, đặt thanh gươm đảm đẫm máu đang cầm trên tay xuống bên chân Đôbô và lặng lẽ cúi đầu.
Đúng là Bolôc Bolajơ, người võ đồng bé nhất của ông.

15

Đêm đó, trừ tám mươi tay súng, tất cả mọi chiến sĩ đều được ngủ. Họ ngủ cạnh những tường thành, trên lớp rơm rạ trải dưới chiến hào. Gươm giáo đặt ngang trên người hoặc để bên cạnh.
Trên kia, bên cạnh tường con chạch, những tay súng đặt súng lên tường: súng đã nhồi thuốc, sẵn sàng nhả đạn, được phủ một lớp giẻ rách, vải mỏng để che sương.
Cứ độ mười - hai mươi bước lại có người đứng gác giữa những người ngủ. Cạnh các khẩu pháo, trong các tháp canh cũng vậy. Phía bên thành phố ít người gác nhất.
Tất cả mọi nông dân có trong thành, những đồ tể, thợ xay bột, thợ nguội, thợ mộc, bốn người thợ rèn, hai tay lái chó và cả gã xigan nữa đều được Đôbô cử đến giúp việc đám thợ nề.
Người ta đặt những cây gỗ dài nhất vào các chỗ tường đổ. Đất, ván gỗ và cát, và bao nhiêu đá có thể chuyển đến được trong sự bề bộn của công việc vội vàng, đều được ném vào các chỗ tường đổ. Cánh cổng bị bắn vỡ thì phải lấy đất, đá, cát và những thùng gỗ tọng đầy đất để lấp chặt lại. Súng cối được đặt phía trong và phía trên cổng, pháo bắn ria và tu pháo đặt hai bên, người ta chuyển đến đây tất cả những khẩu súng nào có thể điều động được.
Bọn tưphensi[67] đứng dưới những hào sâu, thỉnh thoảng lại bắn lên, mỗi khi có một người thợ nào xuất hiện ở những chỗ tường đổ. Vậy mà họ vẫn cần phải xuất hiện, vẫn phải nhô người ra, mặc dù họ đã dùng những ụ cản đạn bằng nhánh cây để che tầm mắt nhìn lên như thế nào đi nữa.
Bên tháp góc, Bôiki Tomát đôn đốc việc lấp chỗ sụt lở. Ở đó, vì tường bị sụt sâu đến ba sải tay, người trung úy ở Bôrơsôt phải sai lấy chão, lấy xích sắt buộc chặt những thanh gỗ đặt hai bên mép tường. Một công việc nguy hiểm. Thỉnh thoảng cần phải nhô người ra và mỗi lần như thế, bọn ionisa ở dưới kia đều nổ súng.
Người ta bắn trả lại chúng, vô ích, vãi hỏa hổ xuống cũng chẳng ăn thua, bọn chúng đã bao kín chỗ nấp bằng ụ đất và đường con chạch đến nỗi chỉ còn thấy mũi súng của chúng thò ra mà thôi.
Thêm vào đó ánh đèn của những người trong thành lại soi rõ mục tiêu cho chúng.
- Đưa gỗ lên! - Bôiki Tomát ra lệnh.
Đám nông dân đứng ở chỗ đống gỗ thanh, nhưng đêm đó đã ba người trong bọn họ bị chuyển đến chỗ thương binh.
- Đưa gỗ lên! - Bôiki lại kêu.
Đám nông dân vẫn đứng ngần ngừ.
Người trung úy bước đến chỗ tường sụt và lại thét lên:
- Nhúc nhích đi chứ! Lên đây! Lên đây!
Những thanh gỗ thoăn thoắt bay lên. Từ phía dưới, súng Thổ nổ như ngô rang. Trên này búa đóng chan chát, và xích sắt rít lên, kêu lách cách, riết chặt những thanh gỗ lại với nhau.
- Đừng sợ! - Người trung úy xứ Bôrơsôt quát lên.
Không một ai còn dám sợ nữa.
Một viên đạn đập chát vào cái mũ sắt của người trung úy, làm gãy cái mỏ bạc cắm lông trên mũ.
- Nhanh lên, nhanh lên!
Người trung úy lại hò hét và giật lấy một cây gỗ, dùng xích buộc chặt vào một thanh xà khác.
- Tomát! - Mectset gọi chõ lên. - Xuống ngay!
Bởi vì đạn cắm vào tháp dày đặc, và ở dưới kia, súng Thổ càng nổ rền.
- Tôi xuống ngay đây.
Bôiki Tomát đáp và lại cúi xuống để giúp đưa một thanh gỗ khác lên. Anh sững lại trong cái tư thế cúi xuống, như thể đã hóa đá.
- Tomát! - Mectset bồi hồi kêu lên.
Tomát quỳ khuỵu xuống. Cái mũ sắt rơi khỏi đầu, làn tóc dài màu xám xõa ra đằng trước. Mectset xông lên, bế Tomát xuống khỏi quãng tường sụt và đặt anh nằm xuống một góc trong tường pháo đài.
- Đưa đèn lại đây!
Mặt Bôiki Tomát đã trắng bệch như sáp. Máu chảy dọc theo râu anh nhỏ giọt xuống lớp bụi vôi trắng trên nền đất.
- Tomát! Cậu còn nói được không? - Mectset hỏi và ứa nước mắt nhìn anh.
- Được. - Tomát khó nhọc nói. - Các bạn hãy chiến đấu… vì Tổ quốc…
* * *
Đèn và những cây đuốc tẩm hắc ín cắm vào đinh cháy rải rác trong thành. Đôbô cưỡi ngựa đi từ chỗ sạt lở này đến chỗ sạt lở khác.
Cái tháp đứng trên cổng Cũ khiến ông lo ngại nhất. Đại bác Thổ đã bắn vỡ cả cổng, làm hư hỏng cả tháp. Cái cầu thang vòng đã lộ ra đen đen ở mặt phía nam và cũng đã gãy mất bốn bậc.
Cánh cổng còn có thể lấp kịp nhưng để xây lại cái tháp thì không còn thời gian nữa. Nếu ngày mai chúng nó vẫn bắn cái tháp thì sẽ ra sao? Cái tháp ấy là địa điểm quan sát và là nơi đặt súng bắn về hướng nam: nếu nó đổ, tòa thành sẽ mất một điểm mạnh rất đáng kể.
Ông phái bốn chục tay súng giỏi đến đó. Họ phải ngủ lại đó với khẩu súng đã nhồi sẵn thuốc, sẵn sàng chiến đấu.
- Ngủ đi! - Ông kêu lên bảo họ. - Chỉ cần hai người thức canh ở mấy cửa sổ là đủ.
Rồi ông quay ngựa lại, tế đến chỗ tháp đằng góc.
- Cái gì ở đây thế? - Ông la lớn. - Sao các người không làm việc?
- Thưa ngài, - một người thợ nói với giọng run run, - vừa trong phút này đây chúng nó đã bắn chết ngài trung úy Bôiki.
Lúc đó người ta khênh chàng trung úy xuống cầu thang, trên một tấm ván khênh đá. Chân anh lủng lẳng thò xuống dưới tấm ván. Hai tay không đeo găng cài vào nhau, đặt trên tấm giáp hộ tâm. Mectset cầm cái mũ sắt của người chết đi theo sau.
- Anh ấy chết rồi ư? - Đôbô hỏi.
- Vâng. - Mectset buồn rầu đáp.
- Tiếp tục làm việc đi! - Đôbô gọi lên pháo đài.
Ông xuống ngựa, bỏ mũ ra, bước đến người đã chết, lặng lẽ, buồn rầu nhìn anh ta.
- Cầu thượng đế phù hộ cho anh, Bôiki Tomát. Hãy đứng lại trước mặt Thượng đế: hãy chỉ cho người xem vết thương của anh, và hãy chỉ cả xuống cái thành này nữa.

Ông đứng đó đầu trần, buồn rầu nhìn theo họ cho đến khi cây đèn biến mất đằng sau góc chuồng súc vật. Lúc đó ông lại lên ngựa và vội vã đi ra đằng sau soái phủ, đến một chỗ sạt lở khác.
Ở đó Zôntoi đang chật vật với một cuộn chão lớn để buộc các thanh gỗ vào nhau đem lấp chỗ vỡ. Bản thân anh cũng đang xúm vào giúp kéo dây, giữa chừng thỉnh thoảng anh quát bảo người này người nọ:
- Đừng có sợ hỏng dây, không phải xúc xích đâu mà sợ! Cầm lấy, Iontsi, chắc vào chứ! Kéo mạnh vào, như thể kéo hoàng đế Thổ lên giá treo cổ ấy.
Và những thanh gỗ răng rắc ép sát vào nhau. Những người thợ mộc đóng đai sắt ôm xung quanh, rồi đất, đá và cát tuôn đổ rào rào để lấp chỗ vỡ mà đại bác Thổ đã phá ra trên tường thành.
Đôbô gọi lên bảo Zôntoi:
- Anh xuống đây!
Zôntoi thả cái dây xuống nhưng còn ngoái lại thét lên một lần nữa:
- Đóng đinh đỉa vào, càng nhiều càng tốt!
Đôbô đặt tay lên vai anh.
- Đi ngủ đi con. Ngày mai cần phải có sức!
- Chỉ một vài thùng nữa…
- Xéo đi ngủ ngay! - Đôbô quát anh. - Một! Hai!
Zôntoi đưa tay lên vành mũ rồi lặng lẽ bước đi.
Đôbô không muốn người ta làm trái ý ông.
Ông còn đuổi Phuyghétđi và Petơ vào nữa, sau đó ông cũng xuống ngựa trước soái phủ, giao ngựa cho người lính gác cửa và đi vào phòng riêng.
Cái phòng nhỏ ở tầng một, nơi ông ở từ khi giặc bắt đầu bắn phá, được chiếu sáng bằng một cây đèn treo bằng gốm màu xanh. Trên bàn có thịt nguội, rượu vang và bánh mì. Đôbô cứ đứng như thể đang cầm bánh mì lên, bẻ một mẩu.
Từ phòng bên cạnh, một phụ nữ tóc hoa râm, mặc tang phục mở cửa vào, tay bà cầm cây nến. Trông thấy Đôbô, bà bước hẳn vào phòng.
Đó là phu nhân Bolốc, mẹ võ đồng Bolajơ.
Người phụ nữ quý tộc nhỏ nhắn, khí khái này ngay từ lúc bị kẹt lại trong thành đã lập tức thích ứng với tình thế. Bà cáng đáng công việc của người vợ viên giữ cổng và nấu ăn cho Đôbô, bà lo lắng về tất cả mọi thứ.
- Công tử thế nào rồi? - Đôbô hỏi.
- Cháu nó ngủ rồi. - Phu nhân trả lời. - Người nó bị những sáu vết thương. Trên ngực, trên đầu, ở tay. Nhưng ngài đại úy, ngày ngài không ăn, đêm ngài không ngủ, chuyện này không thể tiếp tục như thế được nữa. Nếu ngày mai ngài cũng không về ăn trưa, tôi sẽ đích thân bưng theo ngài cho đến khi nào ngài ăn hết.
- Tôi không có thì giờ. - Đôbô đáp và dốc cạn cốc. - Giường của tôi đã trải chưa ạ?
- Ba ngày đêm nay nó vẫn thế.
- Nào, vậy thì đêm nay tôi sẽ ngả mình một cái (quả thực ông đã ngồi xuống). Cậu bé không bị vết thương nào to chứ?
- Trên đầu nó có một vết chém dài lắm. Những vết kia nhờ được cái áo đônman bằng da đỡ cho một phần, cũng nhờ ơn Trời! Tay chân nó cử động dễ dàng.
- Thưa phu nhân tôn kính, phu nhân cũng phải đi ngủ đi thôi. Hôm nay tôi cũng sẽ làm thế. Tôi phải nghỉ ngơi một chút. Chúc phu nhân ngon giấc.
Ông nhìn ra ngoài trời và lại bước ra khỏi phòng.
Cái áo khoác dài mặc ban đêm của ông treo ở tiền sảnh. Ông khoác lên người rồi vội ra pháo đài Ngục thất. Ông bắt gặp Gergey ở đó đang sai một gã thanh niên vác một bì da to tướng lên phía trên.
- Cái gì thế này? - Ông giận dữ bảo chàng. - Té ra anh còn thức hở? Không phải ta đã ra lệnh cho anh đi ngủ ư?
- Tôi đã ngủ rồi. - Gergey đáp. - Nhưng tôi chợt nhớ là sương sa xuống pháo. Tôi sai đem thuốc súng khô đến tất cả các nơi.
Đôbô gọi xuống chỗ súng cối bắn pháo sáng:
- Bắn!
Khẩu cối xòe xòe, nổ vang. Viên đạn hắt lửa ra ở độ cao một trăm sải, và nổ bùng bục, soi sáng quanh thành.
Trại quân Thổ nằm im quanh thành. Đây đó chỉ có những tên lính gác bẻ cổ áo lên đến tai ngồi trước các đội quân.
Đôbô theo Bônemixo lên pháo đài nhà thờ xem cách chàng thổi thuốc ẩm ra khỏi các lỗ điểm hỏa, cách chàng cẩn thận rắc thuốc khô lên, cách chàng nhìn xem dây ngòi, gậy nhồi thuốc, môi đong thuốc và đạn có để đúng chỗ hay không.
Sau đó Đôbô ở lại. Ông đứng khoanh tay trên mỏm pháo đài, bên khẩu đại bác Búpbê. Trong cái lặng lẽ mênh mông đang nghe ngóng xung quanh, ông ngửng lên nhìn trời, bầu trời đầy mây, không ánh trăng. Chỉ có một vài ngôi sao trắng le lói trên một khoảnh trời nhỏ.
Đôbô bỏ mũ ra, quỳ xuống, ngửng mặt lên trời. Ông chắp tay lầm rầm cầu nguyện:
- Thượng đế của con! Người đang thấy cái thành nhỏ đổ nát dần của chúng con và cái nhúm người quyết tâm này trong đó… Trong cái vô cùng vô tận của Người, thế giới trần tục này nhỏ không đáng kể. Ôi, nhưng đối với chúng con, đây lại là tất cả! Nếu cần đến cuộc đời chúng con, xin Người hãy lấy đi! Chúng con hãy rơi rụng đi như cuộng cỏ dưới đà lia lưỡi hái! Chỉ cần đất nước này tồn tại… cái nước Hung nhỏ bé này…
Mặt ông tái nhợt, lệ trào ra khóe mắt. Với khuôn mặt đầm đìa nước mắt, ông lại tiếp:
- Maria, mẹ của Giêsu, người mẹ bảo trợ của nước Hung! Chúng con vẫn hằng mang ảnh Người trên lá cờ của chúng con! Tên của Người hàng triệu đôi môi vẫn ca ngợi bằng tiếng Hung! Xin hãy đoái thương đến chúng con! Thánh vương Isơtơvan! Từ thượng giới Người hãy nhìn xuống đây! Hãy nhìn xuống đất nước đang bị tiêu diệt, dân tộc đang đau khổ của Người! Hãy nhìn Eghe, nơi những bức tường nhà thờ của Người đang đứng và nơi nhân dân hằng ca ngợi đấng vạn năng bằng tiếng nói của Người, bằng tôn giáo của Người! Người hãy dậy đi trong doanh trướng thiên đình, Thánh vương Isơtơvan, ôi, Người hãy phủ phục xuống chân Thượng đế! Thượng đế! Thượng đế! Xin hãy dành trái tim của người cho chúng con!
Cái khoảnh nhỏ quang mây trên bầu trời kia như thể cái cửa sổ của thiên đình, trong đó những ngôi sao là những cây nến trắng.
Đôbô lau nước mắt rồi ngồi lên giá gỗ khẩu đại bác. Chìm sâu trong lo nghĩ, ông ngồi bất động, nhìn vào khoảng tối om ở dưới chân thành.
Trại quân Thổ ngủ yên với tiếng rì rầm khe khẽ. Không trung rung động vì hơi thở của hàng chục vạn con người.
Đôbô tựa lưng, tì tay lên nòng đại bác. Đầu ông mỗi lúc một gục thấp xuống, cuối cùng gục lên cánh tay: ông đã ngủ thiếp đi.

16

Ở phía chuồng súc vật, một tiếng gà trống chưa cứng cựa tẻ tè te cất lên, liền đó là một tiếng gáy ồ ồ. Về phía đông, một dải mài xám nhạt tách bầu trời tối đen ra khỏi những ngọn đồi.
Bình minh.
Dường như những cục đất của địa cầu bỗng nhiên chuyển động ở dưới kia. Tiếng lích kích khe khẽ nổi lên trong một khoảng rộng xa tít. Mặt đất dồi lên như những làn sóng đen ngòm, và tiếng lích kích, rì rầm ngày một vang ầm. Một đôi tiếng chuông lắc cũng đã hòa vào tiếng lích kích, và một đôi tiếng còi khe khẽ nữa. Dải màu xám ở đằng chân trời ngày một rộng, màu đen trên bầu trời đã chuyển thành một cái chàng mạng có thể nhìn thấu qua.
Đã có thể nhìn thấy bóng phấp phới của những lá cờ ở dưới kia. Đã có thể nhìn thấy những tốp tuyban, những chiếc thang mảnh khảnh chĩa lên trời, lắc la lắc lư tiến về phía chân thành.
Bầu trời đằng đông sáng rất nhanh. Màu hồng đã thế chỗ dải màu xám và những cái tháp không mái, những bức tường đổ của tòa thành đã nhô ra khỏi lớn sương mù lành lạnh đang tan dần.
- Thưa chủ tướng. - Bônemixo gọi và đặt tay lên vai Đôbô.
Đôbô choàng dậy:
- Anh đấy à, Gergey?
Ông nhìn xuống đám lính Thổ đang bạt ngàn nhấp nhô.
- Cho thổi kèn báo thức đi!
Cái kèn của pháo đài lanh lảnh vang lên. Tám kèn khác lập tức trả lời nó. Binh khí va loảng xoảng. Tiếng rậm rịch và tiếng người vang vang khắp mọi nơi. Những cái hào trên thành ngoài cũng nhộn nhịp lên. Quân lính đã sắp hàng trên những pháo đài và trên các mặt lũy. Đôbô nhảy lên ngựa, trong ánh sáng của buổi bình minh, ông quan sát cách bố trí, những chỗ tập trung của các binh đoàn Thổ.
Bọn chúng bố trí đông nhất ở mạn thành phía các lâu đài.
- Hễ bọn chúng xông lên mặt thành là ném hỏa hổ xuống ngay!
Đôbô ra lệnh ở khắp mọi nơi.
Võ đồng Kơrixtôp gặp đại úy ở bãi chợ. Chú cưỡi trên một con ngựa Thổ nhỏ màu xám, mặc áo khoác màu xanh thẫm.
- Thưa chủ tướng, con mang áo giáp ra chứ ạ?
- Đừng. - Đôbô đáp. - Ta vào ngay bây giờ.
Nhưng ông không đi vào. Trong ánh sáng mỗi phút một tăng, ông tế ngựa từ pháo đài này qua pháo đài khác để xem mọi người chuẩn bị ra sao.
- Các ngươi nhớ chỉ bắn vào những chỗ đông đặc thôi! - Ông bảo các pháo thủ. - Cái chủ yếu hiện nay là hỏa hổ và thương, giáo.
Sau đó ông lại la to:
- Chừng nào bọn Thổ chưa bắn xong tất cả các khẩu đại bác, các ngươi đừng có vượt lên mặt thành.
Hỏa hổ đã sẵn sàng từng đống hình tháp, cạnh những chỗ tường vỡ. Người ta chế tạo suốt mấy tuần nay. Gergey đã cho đặt thêm vào giữa một liều thuốc nữa, với liều thuốc đó, hỏa hổ trở nên mạnh gấp đôi. Khi người ta ném xuống chúng nổ lần đầu, khi cái nhân bắn ra, chúng sẽ nổ lần thứ hai. Sau đó những tia lửa trắng cháy đến hàng mấy phút từ trong hỏa hố phụt ra tứ tung, kẻ nào bị nó bắn vào quần áo, vào mặt, nhất định phải nhảy lùi ra xa. Quân Thổ không biết chế tạo loại hỏa hổ như thế.
Võ đồng Kơrixtôp chờ chủ tướng trước cửa soái phủ một lát, sau đó cậu thấy ông phóng ngựa đi hết pháo đài này sang pháo đài khác mỗi lúc một nhanh hơn. Cậu đi vào phòng mang ra đặt lên ngựa tấm giáp hộ tâm, giáp che tay, giáp che đùi, cắp cái mũ chiến vào nách rồi ra đón gặp Đôbô ở chỗ tháp góc.
Đôbô cứ ngồi yên trên ngựa mà mặc bộ quần áo sắt vào người. Kơrixtôp cũng ngồi trên ngựa lần lượt trao cho ông tấm giáp hộ tâm, giáp che tay, găng tay sắt. Rồi cậu nhảy xuống thắt đai giáp che đùi cho chủ tướng. Cuối cùng cậu trao chiếc mũ khảm vàng lên cho ông.
- Con mang cái kia ra đây. - Đôbô bảo. - Cái mũ thép ấy.
Lúc đó trời đã sáng bạch, đến mức có thể thấy rõ ràng các binh đoàn Thổ ở dưới kia. Dưới chân thành, trong những dây hào, hàng ngàn tuyban và mũ chiến nhấp nhô. Nhưng chúng nó vẫn đứng một chỗ - chúng đang chờ hiệu lệnh để bắt đầu đợt công kích.
Chúng không phải chờ lâu. Khi ánh sáng đã tăng đến độ có thể thấy rõ những bậc nhấp nhô ở những nơi tường bị phá, những hòn đá nhô ra và những hàng gỗ, trong trại quân Thổ tiếng hát cầu kinh thành kính của các tu sĩ Hồi giáo đồng thanh nổi lên ở hàng trăm chỗ quanh thành. Đám quân trùng điệp, trong tiếng lách cách lan đi rất xa, nằm phủ phục úp mặt xuống đất rồi lại quỳ lên.
Như tiếng ì ầm của một cơn giông đang đến gần, đám quân dị giáo khổng lồ lầm bầm khấn khứa:
- Ala… giáo tổ Môhamét của chúng con… Người hãy làm cho trái tim chúng con trở thành dũng cảm… Người hãy dang rộng những cánh tay vô địch của Người… Người hãy làm tắc họng súng khạc lửa của chúng nó… Người hãy biến bọn vô tri vô đạo đó thành bầy chó để chúng cắn xé chí tử lẫn nhau… Người hãy phái cơn gió lốc đến chỗ chúng nó để quật chúng nó xuống đất, cho mắt chúng nó đầy bụi… Người hãy bẻ gãy xương chân chúng nó để chúng nó không thể nào đứng vững trước chúng con… Giáo tổ vinh quang của chúng con, xin Người hãy làm nhục chúng nó để chúng con có thể rạng rỡ trên thây chúng nó và để đất nước của Người vĩnh viễn phồn vinh!
Rồi chúng nó nhảy dậy trong tiếng lách cách ầm ĩ.
- Bitxmila! (Nhân danh Thượng đế!)
Đại bác và súng tay Thổ nhất loạt nổ rền. Tường thành rung chuyển, những chỗ hàn khâu lại nứt vỡ lung tung bởi vô vàn đạn đại bác bắn tới. Tên và đạn súng tay rơi như mưa rào xuống dãy tường con chạch trên các pháo đài. Không gian sặc sụa mùi thuốc súng. Hòa vào tiếng nổ rung trời chuyển đất là tiếng ầm ĩ của trống trận, kèn co, kèn đại và tiếng gào thét Ala của trăm ngàn tên Thổ.
Từ các chiến hào, bọn axap, ionisa, đeli, rebétzi và tất cả các loại bộ binh Thổ nhảy lên đông như châu chấu. Rừng thang vượt thành bay về phía các đoạn tường và pháo đài bị bắn vỡ, từ phía sau những cái thang, cơn mưa tên bay rào rào lên các mặt lũy theo những đường vòng cung lớn.
Đội nhạc quân Thổ lanh lảnh vang lên.

Nhưng từ phía trên, câu trả lời cũng ập xuống. Những khẩu đại bác chúc nòng xuống khạc lửa, sắt, chì, mảnh chai, mảnh sành vào những chỗ quân Thổ tập trung dày đặc nhất. Hàng trăm tên ngã gục trên vũng máu, hàng ngũ chúng lay động, ngả nghiêng. Nhưng ngay sau phút đó, hàng trăm tên khác đã lại chen chúc nhau đạp qua những tên vừa ngã xuống.
Những cái thang vượt thành va lách cách vào đá, vào sắt, vào gỗ, và đám đông gần như chạy, thoăn thoắt leo lên phía mặt lũy, khiên che trên đầu, một tay cầm giáo hoặc kích, thanh gươm cong ngậm ngang mồm.
Hai mươi bảy lá cờ Thổ phấp phới, phần phật dẫn đoàn quân leo thang ở phía sau các lâu đài, nơi những chỗ tường đổ.
- Ala, acba! La ila in Ala! Ia kerim! Ia ranhim! Ia phetta! (Ala chí cao! Vì Ala! Chúng mày ơi! Hura! Nào dô ta!)
Tiếng gào thét kích động nổi lên không ngớt.
- Lên tường! Lên tường!
Ở trên tiếng hô cũng vang lên khắp nơi.
Và các mặt tường đầy người. Đến bây giờ hỏa hổ mới bắt đầu ném xuống. Người ta dùng tay mà ném xuống những quả thủ pháo cháy xèo xèo, sau đó phụt lửa và cuối cùng nổ ran. Hàng ngàn tia sét rơi xuống - nổ rền - bắn tung tóe. Tiếng kêu thất thanh, tiếng gào thét, khói, tiếng nổ đùng đùng, mùi hôi lưu huỳnh, thật là cảnh địa ngục. Cuốc chim, lưỡi búa nện chan chát lên đầu móc sắt của những cái thang. Một đôi cái thang khi rơi xuống có đến hai chục đứa bám theo. Chúng nó lăn xuống đè gẫy xương nhau và mở ra một lối giữa đám đông lúc nhúc dưới chân thành. Nhưng chỉ một phút sau, đợt sóng mới của đám đông võ trang lại tràn lên lấp chỗ của chúng, và bên cạnh những thang đã móc được vào tường, những thang mới vẫn nhô lên. Ala!
Trên pháo đài góc, nơi mà từ tối hôm qua đã được đặt tên mới là pháo đài Bôiki, Gergey và Zôntoi cùng chỉ huy.
Cơn bão công kích ở đó còn gầm thét mạnh mẽ hơn ở ba chỗ tường vỡ khác, vì ở đó chỗ vỡ to hơn. Quân tấn công cũng đông hơn.
Những quả hỏa hổ quét rơi hàng trăm và hàng trăm tên leo thang, từ bên mạn sườn, người ta cũng bắn vào bọn chúng. Nhưng đối với bọn Thổ, cuộc sống có chi là quý giá khi chúng đông đến ngần ấy đứa. Chỉ cần mười tên đột phá được vào cùng một lúc là cả đạo quân sẽ theo sát gót chúng, chen chúc nhau đổ vào như một dòng thác lớn cho mà xem!
Vì vậy cần phải có người làm đê cản chúng lại!
Đã một giờ qua, hỏa hổ đánh lui những tên cố sức leo lên không bao giờ đứt đoạn, nhưng lúc nào cũng vẫn còn thang và bọn địch trên thang. Hễ một cái thang lớn mà mắc được vào đá là chúng nó đã chuyền ngay lên cho nhau những đoạn thang nhỏ hơn để trèo tiếp lên mép thành phía trên.
- Giật cái thang lên! - Gergey kêu to.
Và trước sự ngơ ngác sững sờ của bọn Thổ, chẳng những người ta không chặt phá thang, mà khi bọn chúng vừa giơ lên, ở trên đó người ta nhanh nhẹn bắt lấy và giật lên.
Người ta đã giật lên được năm cái thang của chúng, khi một tên Thổ mặc áo giáp bằng đồng vàng đưa cái thang của hắn lên và hắn cũng lập tức đeo lên theo.
- Kéo nó lên! - Gergey kêu to và thọc cán thương vào giữa hai bậc thang, bẩy lên. - Các người mau giúp ta!
Cái thang vòng lên ra xa tường như một cái cầu treo, ở đằng cuối thang tòng teng tên Thổ mặc giáp đồng. Trong tay hắn cầm một cây giáo dài có đính ngù. Nhưng khi bị nhấc bổng lên giữa không trung, hắn buông rơi cái mộc và cây giáo, hai tay bíu vào nấc thang cuối cùng.
Hắn lủng lẳng giữa không trung.
Đoàn quân ở bên dưới gào rú.
Gergey muốn kéo hắn vào nhưng không có thì giờ. Một tên axap đội mũ lông nhảy thoắt lên một cái thang nhỏ khác, phải xử trí với tên đó.
- Lật úp nó xuống! - Chàng kêu lên với bốn thanh niên đang kéo cái thang.
Rồi chàng rút cây thương lên, đâm phập vào vai tên axap. Tên axap lảo đảo trong một phút, máu trào ra thấm đỏ suốt cánh tay. Sau đó hắn ngã lộn tùng phèo xuống, cuốn theo khoảng mười tên nữa trong số những tên đang cố vượt lên.
Trong lúc đó mấy chàng trai cũng tuân lời chàng: họ lật cái thang lại. Tên Thổ mặc giáp đồng phải lựa chọn: hoặc gãy tay hoặc bay một quãng hai chục sải giữa không trung.
Hắn chọn cái sau.
Một tên Thổ đánh trống, đang khua cái trống hình giống cái bánh xipô, đứng cách chân thành khoảng mười sải tay đã bị tên mặc áo giáp đồng rơi vào đúng giữa đỉnh đầu và cùng hắn lăn ra giữa đống xác chết.
Nhưng cái đó có gì là đáng kể giữa đám trăm ngàn quân.
Một cái khiên da cá sấu vừa nhô lên. Không thể trông thấy tên Thổ ở bên dưới. Ngọn thương trượt đi trên mặt khiên nhẵn. Tên Thổ ranh khôn chắc hẳn đã móc phần giữa khiên vào cái đỉnh nhọn trên mũ chiến của hắn. Dù người ta đâm hắn bất cứ từ phía nào, cái khiên chỉ chao đi và ngọn thương sẽ trượt vào không khí.
Hấp một cái, Gergey đã nhảy tới.
- Phải thế này này!
Chàng trở ngược cán thương ra phía trước và quật dọc xuống theo người tên Thổ có khiên da cá sấu. Tên Thổ ngã lộn đầu xuống.
Tiếng gào thét vẫn vang lên không ngừng.
- Ala acba! Ia kerim! Ia phétta!
Đôi khi có cả tiếng Hung nữa:
- Chúng mày hãy nộp thành đi!
- Đây này! - Zôntơi đáp và bằng một nhát cuốc chim kinh hồn, anh quật thủng cái khiên, cái mũ sắt và cái sọ dừa.
Anh đứng ở đầu bên kia chỗ tường vỡ và chỉ làm việc bằng cuốc chim. Cái tường che đến ngang lưng anh. Anh nhường công việc bằng thương cho quân sĩ. Anh đích thân đứng trên một đoạn tường xếp bằng gỗ thành, nơi thang rất dễ móc vào, nơi thang đặt san sát bên nhau và đám đông vũ trang dày đặc chen chúc nhau xô lên.
Anh đã ra lệnh chặt gẫy một hai cái thang, nhưng sau đó anh thét lớn:
- Cứ nhè đầu chúng nó thôi, các cậu ạ!

Và anh cũng đứng ra phía trước để đích thân đón tiếp những kẻ xâm nhập. Giáp của anh bằng thép. Cán cuốc chim của anh dài như một cây côn.
- Cứ lên đây, đồ nhọ nhem, lên đây, để tao đánh vỡ cái mõm bê đẹp đẽ kia của mày ra!
Anh khích lệ một tên da đen đang giơ một cái khiên tròn, nhẹ, đan bằng sậy và tiến lên, từ phía sau cái khiên, lòng mắt trắng dã của hắn cứ lóe ra. Khi đến còn cách một sải tay, hắn co tròn người lại như một viên đạn, tiếp tục tiến lên. Ý định của hắn là đến bậc thang trên cùng hắn sẽ bất thình lình bật dậy, lao ngọn giáo vào Zôntoi và nhảy lên mỏm pháo đài.
Chức tổng đốc Eghe đã được hứa phong cho kẻ nào cắm được ngọn cờ chiến thắng trước tiên. Quân dân trong thành cũng biết điều đó.
Con báo đen vẫn tiếp tục vọt lên. Nối gót hắn, một tên rebetji râu rậm, mồm xùi bọt mép, thét vang Ala acba (Thượng đế chí cao!). Sau lưng hắn, một lá cờ đuôi ngựa cán ngắn giắt ở thắt lưng. Mồm hắn ngậm ngang một thanh gươm cong rộng bản tuốt trần.
- Ala acha! Ia kerim! Ia rahim!
Zôntoi giật tấm lưới che mặt xuống, vừa đúng lúc. Tên da đen bật thẳng người dậy, đâm ngọn giáo lên và cắm gãy mũi giáo vào bộ phận che cằm của cái mũ chiến.
Trong nháy mắt đó, cái cuốc chim bổ chát vào hắn và tên da đen từ bậc thang ngã vào không trung, rơi lộn đầu xuống.
Đến lượt tên rậm râu ở dưới hắn. Thằng này không cầm giáo trong tay mà cầm một cái chùy cắm đinh lởm chởm, buộc vào một đoạn xích. Đầu chùy lủng lẳng đầu sợi xích.
Zôntoi giật phắt đầu tránh cú đánh rồi quật cuốc chim trả miếng mạnh đến nỗi tay tên Thổ rậm râu bị gẫy, lủng lẳng một bên.
Tên Thổ đánh đu bằng một tay, kêu gào được một lát nữa nhưng cú đánh thứ hai đã làm hắn câm họng. Cái xác to lớn lăn xuống dọc thang, quét theo cả những thằng sống.
- Ta gửi lời chào kính trọng tới giáo tổ của mày! - Zôntoi quát với theo.
Việc nói chuyện với quân Thổ bị cấm, nhưng Zôntoi, trong cơn hăng chiến đấu đã quên mất điều đó. Rõ ràng là anh không thể chiến đấu mà không gửi gắm vào mỗi cú đánh một câu gì đó. Những câu hò hét của anh làm tăng thêm lòng hăng hái của toán binh sĩ chiến đấu bên cạnh anh rất nhiều.
- Đánh đi con, Gianốt! - Anh kêu to với một chiến sĩ bên cạnh! - Đánh như thiên lôi ấy! Pập! Thằng này cũng chẳng trở thành tổng đốc Eghe được!
- Chờ gì nữa! - Anh nói to với một người khác. - Có lẽ cậu còn chờ để nó hôn cậu chăng! Pập! Tiên sư cha nó!
Rồi khi một tên gureba đội tuyban, mặc áo giáp bằng thép xông lại xông lên trước mặt anh, anh thét lên với những người bên cạnh:
- Các cậu hãy xoa nhẹ nó như thế này này!
Anh đánh trúng vào cổ nó. Máu vọt lên tường và tên gureba vừa quay tròn theo chiều nằm nghiêng vừa rơi xuống.
- Chúc mày rơi đến tận đáy âm phủ! - Anh quát theo.
Mặt trời đã tỏa nắng, có thể thấy nắng qua màn khói của những khẩu đại bác trong thành. Đôi khi một cơn gió lùa khói sang một bên, ta có thể thấy rất đông quân địch mang khiên thép, vác những cây cờ có quả thao mạ vàng, vẫn tràn tới với ánh sáng lấp lánh đến chói mắt.
Đôbô ngồi trên mình ngựa tế từ chỗ bị tấn công này đến chỗ khác. Nơi này ông chỉnh hướng đại bác, nơi kia ông ra lệnh đưa thương binh đi. Ông giục giã nạp thuốc súng và điểm hỏa. Ông cho chuyền thương, đao đến những chỗ binh khí đã gần hết. Ông khích lệ, ngợi khen, la mắng. Ông liên tục phái hai võ đồng của mình chạy đến chỗ đội dự bị do Mectsei phụ trách ở trong thành.
- Một trăm người đến chỗ các lâu đài! Năm chục lên pháo đài Bôiki! Năm chục ra Cổng Cũ!
Các đội quân cứ sau nửa giờ chiến đấu lại được thay phiên. Họ kéo nhau về nghỉ trước hai quán rượu trong thành, mồ hôi nhễ nhại, máu me bê bết, sặc sụa mùi thuốc súng, nhưng đầy hăng hái và hơi khoe khoang đôi chút, họ kể cho những kẻ chưa ra chiến đấu nghe những hành động anh hùng của họ. Nỗi khát khao được lao ngay vào chiến đấu cháy bỏng trong những người kia. Bản thân Mectsei cũng điên người lên vì không được chiến đấu mà phải láng cháng trên sân thành và phải bằng lòng với việc phái toán quân này, toán quân kia đi theo lời nhắn của Đôbô, và nói với họ những lời khích lệ:
- Số phận của Tổ quốc đang ở trên đầu thương mũi giáo của các ngươi đấy!
Những toán quân với nét mặt đỏ bừng bừng, vội vã lao mình vào cơn bão đang gầm thét. Những cái thang vượt thành đã nhầy nhụa máu. Quanh những cái thang, tường thành đã trở nên màu đỏ. Dưới chân thành, xác chết và bọn tử thương chất thành những quả đồi máu me quằn quại. Nhưng hàng ngàn và hàng ngàn tên giặc mới vẫn la hét leo lên đống tử thi. Kèn lanh lảnh, trống thì thùng, đội nhạc binh vang dội và tiếng reo xung trận ở trên mặt thành vẫn hòa vào tiếng gào Ala không dứt không ngừng. Ở dưới kia là tiếng quát tháo ra lệnh của bọn iaxaun[69], tiếng gầm của đại bác, tiếng đoàng đoàng của súng tay, tiếng ùng ục của thủ pháo, tiếng ngựa hí, tiếng những tên hấp hối thở dốc, rên rỉ, tiếng thang gãy răng rắc.
- Lên đây tổng đốc, lên đây! Pập!...
- Nói cho giáo tổ nhà mi biết, cú này là Zôntoi đánh đấy! - Tiếng thét vang lên từ trong đám khói bao phủ pháo đài.
Tiếng gào rống thú vật và tiếng súng cối nổ át những tiếng thét của người dũng sĩ. Nhưng những hình thù chen chúc quanh anh và điệu múa nhanh loang loáng của binh khí cho người ta thấy toàn quân ở đó đang làm việc cật lực.
Khói che mờ cả mặt trời. Quanh chu vi thành, khói cũng bốc lên cuồn cuộn, qua lớp khói đó, thỉnh thoảng lại lấp loáng một quân đoàn Thổ đội mũ sắt, hoặc nhô ra màu nâu nâu của một hàng lạc đà chở thuốc súng và phấp pha phấp phới những lá cờ đại, cờ đuôi nheo.
Ở pháo đài Cổng Cũ nhiều người phải thay phiên nhất. Petơ Gátpa chỉ huy ở đó. Mỗi một lần rừng thang thưa đi, quân Thổ lại dùng những viên đạn đá nặng hàng tạ công phá tường thành và lớp tường bổi. Chúng dùng cuốc chim và thuổng để phá cánh cổng đã lèn chặt, ba cọc sắt trong số hàng cọc của cây đại phong cầm đã bị gãy.
- Năm trăm! - Đôbê hét to với Korixtôp.
Và Korixtôp hối hả quay ngựa, phi đi gọi năm trăm người.
Số đó đã hầu như là toàn bộ lực lượng dự trữ còn lại.
Mectsei chụp mũ sắt lên đầu và cùng mười người chạy đến Cổng Cũ. Nếu chúng nó phá được vào, công việc của anh cũng sẽ bắt đầu: việc cố thủ thành trong.

Dưới vòm cổng và trên pháo đài, bọn Thổ rụng như ruồi. Từ trên tháp, những tay súng của chúng ta bắn liên hồi khiến chúng đổ gục thành từng gò đống. Giọng nói như sấm của Petơ Gátpa thôi thúc vang lên:
- Theo ta, hỡi các chú! Đừng lui bước! Hai tay chứ, mẹ kiếp nó!
Bản thân anh dính đầy máu đến nửa người, anh quật, anh chém lia lịa, khi dùng gươm, khi dùng cuốc chim, có lúc lại dùng thương.
- Giêsu, cầu Chúa phù hộ!
- Ala! Ala!
Khi bọn leo thang đã vơi đi, tiếng kêu “Nước! Nước!” vang lên khắp nơi.
Đám phụ nữ dùng bình sành, cốc vại bằng gỗ đưa nước đến dưới pháo đài. Petơ giật lấy một cốc vại bằng gỗ. Anh đẩy tấm lưới che mặt lên, uống ừng ực đến nỗi chảy tràn ra hai bên mép như hai dòng suối nhỏ xuống áo giáp, nước tiếp tục chui qua áo giáp ra khuỷu tay, đầu gối, gót chân như chảy từ trong ống máng ra vậy. Nhưng trong cơn giận dữ và khát đến khô người, anh chẳng hề để ý đến điều đó.
Vừa đưa cái cốc ra khỏi miệng, anh thấy một tên Thổ nhảy lên mặt thành. Một tay hắn cầm cờ, tay kia hắn chém thục mạng. Đằng sau hắn nhô lên một cái đầu Thổ thứ hai, rồi cái thứ ba.
- Hừ, tiên sư cha chúng mày!
Và anh chộp lấy ống chân tên Thổ giật nó vào. Anh cùng nó lăn xuống cầu thang. Khi vướng vào một chỗ nào đó, anh bóp lấy cổ nó và dùng nắm đấm đi găng sắt đánh vào mặt nó.
Sau đó anh lại nhảy dậy, bỏ tên Thổ bị bóp chết dở đó cho đám nông dân ở dưới chân pháo đài, và vội vã quay lên. Anh nhanh tay chém sa sả trong một nháy mắt cả về sáu hướng.
- Ala acba!
Quân Thổ lăn lộn trên tường. Một tên akiji đã vượt lên được đến tháp canh. Hắn cắm cờ lên. Dưới kia tiếng gào đắc thắng nổi lên như bão cồn chào mừng lá cờ. Giêsu, lạy Chúa! Có thế chứ, nó không phất phơ ở đó được đến hai phút. Những dũng sĩ của chúng ta nhào tới bổ vỡ sọ những tên sấn sổ lên tiếp sau. Một dũng sĩ Hung đội mũ sắt gỉ đã như một con mèo trèo theo tên akinji ra ngoài mỏm. Anh đặt chân lên một mỏm đá và giáng lên hắn một đòn khủng khiếp. Anh chặt đứt phăng cánh tay tên Thổ cầm cờ khiến cây cờ cùng theo cánh tay từ trên cao rơi xuống.
- Cậu là ai? - Petơ mừng rỡ hét lên dưới thành.
Chàng dũng sĩ quay lại, kiêu hãnh kêu to trả lời.
- Komlôsi Ontơn!
Từ phía dãy lâu đài, chú võ đồng Bolajơ phi ngựa đến. Một bên đầu chú buộc khăn trắng, tuy vậy chú vẫn phi như bay dường như không có chuyện gì xảy ra cả.
- Chỗ soái phủ, hàn khẩu đã bị vỡ! - Chú la to.
- Một trăm người! - Đôbô đáp lại.
Trong khi chú thiếu niên chạy đến chỗ Mectsei, ông cúi rạp mình ra phía trước, tế nước đại đến dãy lâu đài.
Quân Thổ đã phá vỡ chỗ hàn khẩu. Những thanh gỗ từ trong tường chĩa ra như xương lườn con cá rán. Bọn Thổ bâu lên tường đông nghịt như đàn kiến lửa. Đôbô nhảy lên mặt thành. Ông bổ đôi đầu một tên Thổ, đá một tên khác lăn tòm xuống và hét to:
- Hất gỗ ra ngoài!
Cho tới lúc đó các chiến sĩ vẫn dùng cuốc chim kéo các thanh gỗ vào phía trong. Nghe lệnh Đôbô, họ nhất loạt bẩy ra phía ngoài. Những thanh gỗ quét theo cả bọn dị giáo gào thét xuống khỏi thang. Một lỗ hổng to tướng toang hoác trên tường. Đằng nào cũng thế, một hai sải tay cao hơn hay thấp hơn thì vẫn phải chiến đấu chống bọn giặc xông lên.
Một viên đạn quật gẫy lá cờ Hung xuống khỏi mặt lũy, rơi xuống giữa bọn Thổ. Và đây, mảng tường vỡ to cũng có lợi: một chiến sĩ Hung nhảy qua lỗ hổng ra ngoài, chém vào mặt một tên Thổ rồi giật lá cờ đem vào trước khi chúng nó kịp xông đến chém anh.
- Toroc Laxtô, ta thấy ngươi rồi đấy, con ạ! - Đôbô mừng rỡ kêu to.
Đạn đại bác đập vào tường, tung bay bụi đá đầy mắt các chiến sĩ. Phía trước Đôbô, một người thấp nhưng to chắc, ngã tựa vào tường, lăn xuống dọc chân tường. Cái mũ sắt rơi ra khỏi đầu người đó, lăn đến bên chân Đôbô.
Đôbô dụi mắt, nhìn xuống: Onđơrát nằm đó, người đốc lý của Eghe. Tay ông ta vẫn khư khư nắm chặt thanh gươm. Từ cổ ông ta, dòng máu chảy ra theo một vệt dài giống như cái cà vạt bị sổ.
Nhưng kìa, cả hai võ đồng của ông đang từ phía Cổng Cũ chạy tới. Ông vội liếc nhìn lên tháp canh Cổng Cũ: những lá cờ Thổ đính đuôi ngựa đã phất phơ ở đó một, hai, năm… có đến hàng chục cái.
Và qua những lỗ thủng trên tháp canh, súng nổ chĩa vào phía trong. Bọn ionisa lại đang trèo lên phía ngoài tháp canh. Một tên ngậm một lá cờ đỏ to tướng giữa hai hàm răng, định cắm lên đỉnh tháp.
Trong thành tiếng kêu kinh hoàng chạy lan từ đầu này tới đầu kia, xung quanh thành tiếng thét đắc thắng của trăm ngàn tên Thổ lay động cả không trung:
- Ala! Ia kerim! (Ala! A chúng mày ơi!)
Những bộ mặt Hung tái mét.
Đôbô nhảy lên mình ngựa phi đến pháo đài nhà thờ. Ông chĩa các khẩu đại bác vào ngang sườn tháp canh, và trong khi độ ba trăm tên ionisa hò reo đắc thắng bâu đặc trên tháp, ba khẩu đại bác nhất loạt gầm lên. Cái tháp rùng mình đổ xuống trong tiếng rầm rầm dữ dội. Bụi vôi từ đống vụn bốc lên mù mịt như mây, và từ giữa đống đá, máu giặc Thổ chảy ra như rượu vang ở máy ép trong mùa nho.
Những tên khác đang xô đẩy nhau trước cổng và trên tường, nghe thấy tiếng trời tan đất sập đó liền kinh hoàng quay trở lại, và chưa đầy năm phút sau, những cái thang vượt thành đã vắng ngắt. Chỉ còn la liệt cái khối đẫm máu của những xác chết và những tên hấp hối bao phủ xung quanh Cổng Cũ và vùng kế cận.
Về trưa cuộc chiến đấu ở các nơi khác cũng ngưng dần. Hàng ngàn tên Thổ bị chết và bị thương, ám khói, máu me nằm ngổn ngang dưới chân thành; không trung run rẩy vì những tiếng kêu “ei va”! Và “me det” (ái ái! ôi, ôi!) rên rỉ của bọn bị thương. Chả khác gì tiếng cừu rống.
Không một quyền lực nào của bọn iaxaun có thể thúc ép quân lính chúng tiếp tục tấn công trong ngày hôm đó nữa.
Nhưng bãi chợ trong thành cũng đầy thương binh.
Tất cả thợ cạo và phụ nữ đều bận rộn ở đó quanh các thương binh với chậu nước, giẻ lau, vải băng, phèn và rượu sa tiền.
Những người bị bắn gãy tay hoặc gãy chân được chăm sóc trước tiên. Biết thế nào người ta băng bó như thế. Những người khác phải tạm bằng lòng với việc rửa vết thương do các phụ nữ đảm nhiệm. Phần lớn im lặng chịu đựng đau đớn và chờ đến lượt, nhưng cũng có một số rên rỉ thảm thiết.
- Lạy Chúa tôi! Lạy Chúa tôi! Chúng nó bắn hỏng mất một mắt của tôi rồi. - Một chiến sĩ trẻ tên là Orônhơ Mihai, xạ thủ người Eghe, vừa khóc vừa lấy ống tay áo bị cháy mép ấn lên khuôn mặt đầy máu.
Petơ cũng ngồi ở đó, trên một cái ghế rơm phủ áo khoác lông kiểu nông dân, giữa những người khác. Chỗ mắt cá chân của anh bị một vết thương to đến nỗi máu chảy đọng thành vũng ở dưới ghế.
- Misơkơ [ 70], đừng khóc ỏm tỏi lên nữa! - Anh bảo người lính. - Chẳng thà cậu sống với một mắt trong thành Eghe còn hơn nguyên vẹn cả hai mắt mà bị quân Thổ nó treo cổ lên!
Và anh cắn răng chịu đựng cho người thợ cạo dùng rượu sa tiền rửa vết thương đau ghê gớm ở chân.

Phần năm

Nguyệt thực

1

Viên đại úy thành Xorơvotkơ đứng tối ngày trong tháp cao lắng nghe tiếng đại bác gầm từ Eghe vọng đến.
Ở Xorơvotkơ nắng thu rất đẹp. Lá rừng mới bắt đầu ngả vàng từ vài hôm nay, và vì ngày nào trời cũng mưa nhưng đêm nay trời cũng quang tạnh, nên gốc cây và ven suối lại xanh non mơn mởn. Cứ như không phải tiết thu mà đang mùa xuân.
Xorơvotkơ cách Eghe cũng bằng từ Isosơxee đến Gơđơnlơ hoặc từ Siôphôôc thẳng đường thủy qua Phuyrét[71]. Chỉ có cái là nó nằm giữa các dãy núi; núi tiếp núi từ Phennêmét đến Gơmơ, chỉ có một con đường hẻm, hẹp và ngoằn ngoèo dẫn vào đó.
Sáng sáng khi đại bác lên tiếng, mây tụ lại nhiều tối sầm cả bầu trời, và không đầy một giờ sau mưa đã rơi. Đôi khi có cả mưa bẩn. Gió đưa khói đến lẫn trong mây và đôi khi mưa tưới bẩn các bức tường và sân thành Xorơvotkơ, những quả núi đá, những bông hồng mùa thu của ngài đại úy, cứ như người ta giội nước rửa ống khói ở thượng giới xuống vậy.
Xorơvotkơ là một tòa thành nhỏ cũng như Đơrêgei, xây trên một quả núi đá cao. Đối với người trông thấy lần đầu tiên, nó giống như một tòa thành được đẽo ra từ đỉnh nhọn quả núi. Chả là vì nó nhỏ quá. Trong thành vẻn vẹn có ba ngôi nhà, cái sân của nó chỉ vừa đủ cho một cỗ xe quay đầu. Bảo nó là một biệt thự đi săn có lẽ đúng hơn. Chỉ có thể dùng nó làm chốn dung thân trong cái thời người ta còn chưa biết đến đại bác. Còn ở cái thời xảy ra câu chuyện của chúng ta đây cùng lắm nó chỉ có thể dùng làm chỗ nghỉ chân cho những đội quân kéo đến Eghe hoặc làm một trạm chuyển thư tín mỗi khi Eghe bị vây hãm.
Nếu Eghe thất thủ, ngài Xonkoi Botajơ có thể lên ngựa cùng bốn mươi chín tên lính của ngài mà đi lên các tỉnh miền bắc, đến chỗ họ hàng của ngài - nếu quả ngài không muốn làm như Xônđi cáu tiết hoặc như Nhari Lôsônxi, viên đại úy thành Xônnôc, hôm mồng bốn tháng này đã một mình đứng giữa cổng thành cự địch với cả trăm ngàn tên Thổ.
Ngài Xonkoi Bolajơ đứng trong tháp cao của thành với cái áo khoác mùa thu có cổ, màu nâu sẫm, dài bén gót khoác trên vai, với cái mũ lông cáo trên đầu. Ông lo lắng đưa cặp mắt xanh ươn ướt đăm đăm nhìn ngọn núi cao đã ngăn không cho ông nhìn thấu tới Eghe. Không thể thấy Eghe thì ông nhìn ngọn núi. Mà giả dụ có nhìn về hướng khác chăng nữa ông cũng chỉ thấy núi mà thôi, bởi vì những quả núi đứng gần đến nỗi với một khẩu súng tốt ông có thể bắn trúng một con nai gặm cỏ ở bất cứ sườn núi nào.
Dưới chân thành có một vài túp nhà nhỏ và con suối Eghe. Con đường xa lộ rải đá chạy dọc ven suối.
Thế là ngài Xonkoi đứng trong tháp cao của thành mà nhìn cái hư không.
Yên lặng bao trùm quanh ông. Chả trách ông Bolajơ nhà ta suýt ngã ngửa khi người lính gác đứng sau lưng ông ta đột nhiên rúc một tiếng tù và.
- Có người đến. - Người lính gác nói để thanh minh khi anh ta thấy chủ tướng giật mình vì tiếng tù và bất ngờ, giơ tay lên định tát.
- Đồ bò! - Bolajơ quát anh ta. - Tao đã ở ngay đây rồi, mày còn rúc điếc tai tao làm gì nữa!
Ông nhìn xuống con đường hẻm lượn quanh co theo triền núi, quả nhiên ông trông thấy hai kỵ sĩ. Họ có vẻ quý tộc. Người nhỏ hơn có lẽ là võ đồng. Có lẽ họ từ xa đến, bởi sau lưng họ yên ngựa chất đầy bọc to. Vai họ đeo súng ngắn nòng. Cả hai đều mặc áo khoác dài chấm bàn đạp.
- Những người này không phải từ Eghe đến. - Xonkoi suy nghĩ và buột thành tiếng.
- Có lẽ là Vosơ Mikơlốt. - Người gác tháp canh nói.
Anh ta định lợi dụng lời nói của chủ tướng để làm quên sự ngu ngốc ban nãy của mình. Nhưng anh ta gặp ngày rủi: sự bực tức lại khiến Bolajơ nổi xung:
- Đồ bò đực, Vosơ Mikơlốt đã làm sao mà đến được! Hả, đồ bê con! Mày tưởng Viên cũng gần như làng Opát đấy hẳn!
Từ khi giặc Thổ đánh phá Eghe, con người tốt bụng này lúc nào cũng dễ cáu bẳn. Thêm nữa, giờ đây ông đang lấy làm xấu hổ trước mặt người lính của mình vì đã giật thót người khi nghe tiếng tù và, cho nên suýt nữa ông nuốt chửng anh ta.
Người lính gác ngượng đỏ mặt. Anh không dám nói thêm gì nữa. Ông Bolajơ nhà ta cầm lấy đốc gươm đi xuống cầu thang vòng để xem thử ai đến, bởi đã hai ngày nay chỉ toàn người từ đây ra đi, còn đến thì không một ai cả.
Một chàng trai rất trẻ, da mặt trắng xanh, có cái nhìn gan góc đứng ở sân thành. Chàng ta không có ria cũng chẳng có râu. Đứng sau chàng, một thiếu niên có vẻ võ đồng giữ cương hai con ngựa. Khi thấy chủ nhà, chàng trai đi đến trước mặt ông, bỏ mũ ra với một động tác vung tay rất rộng, nghiêng mình chào.
- Tôi là em của Bônemixo, thượng úy ở Eghe. Tên tôi là Gianốt. Cậu thiếu niên đây là học sinh Rêzo Mikơlốt. Anh cậu ta cũng đang ở trong thành Eghe.
Xonkoi đưa tay ra bắt tay Bônemixo Gianốt nhưng không bắt tay người kia. Con mắt lão luyện của ông nhận ra ngay người đó không phải là quý tộc.
- Chào cậu. - Ông nói. - Ta không quen anh cậu, nhưng nếu cậu gặp anh ta, ta xin gửi lời chào. Cậu là khách quý của ta.
Và bằng một cử chỉ ân cần, ông chỉ tay về phía cửa.
- Xin cảm ơn ngài, - Chàng trai đáp. - Tôi không đến đây để làm khách, mà chỉ để hỏi một vài câu thôi. Tôi muốn được biết ngài có tin gì về Eghe không?
Xonkoi nhún vai và chỉ về phía Eghe.
- Cậu cũng có thể nghe đấy!
- Vâng, tôi nghe hai bên đối pháo.
- Đã mười chín hôm nay rồi.
- Thành kiên cố lắm nhỉ?
Xonkoi lại nhún vai:
- Quân Thổ cũng mạnh.
- Có đủ lính không?
- Hôm mồng mười họ có cả thảy một nghìn chín trăm ba mươi lăm người. Từ đó tới giờ chúng nó liên tục bắn phá họ.
- Nhà vua không gửi viện binh đến ư?
- Cho đến nay thì không.
- Đức giám mục?
- Cũng không.
- Nhưng họ vẫn chờ chứ?
- Chờ thì họ vẫn chờ. Nhưng ta đừng nói chuyện nhiều thế nữa cậu em ạ. Vào đây nghỉ cho hết mệt đi đã. Nhìn ngựa của cậu, ta biết cậu đã khởi hành từ sáng sớm.
Bolajơ đã lộ rõ vẻ không thích thú gì cái việc đứng ngoài sân mà nghe những câu hỏi dồn dập của người mới đến. Từ nãy ông đã muốn đến ngồi bên bàn lắm rồi, chỉ có tiếng vang âm của trận công thành giữ ông lại trên tháp canh mà thôi. Trời đã trưa mà ông thì chưa ăn sáng. - Thưa ngài, - người khách nói khi vào đến cửa. - cậu thiếu niên đi theo tôi là một sinh viên khoa thần học.
- Sinh viên à? Vậy thì… Này, cậu sinh viên! - Ông ta gọi, vẻ trịch thượng.
Ông chỉ phòng cho khách rồi mời khách rửa bằng nước thơm (Vosanhi mang từ trại quân Thổ đến cho ông một ít dầu hoa hồng. Ông muốn khoe khoang đôi chút).
Khi hai người khách bước vào phòng ăn, bàn đã dọn xong, một con thỏ rán đang bốc hơi thơm phức trên bàn.
- Lại thỏ à? - Bolajơ quắc mắt hỏi mụ hầu bếp.
Thấy hai chàng trai bước vào, ông phân trần:
- Chúng tôi bây giờ toàn sống bằng thịt thỏ. Tất cả thỏ ở Eghe đều chạy tạt sang bên này để tránh tiếng động.
Gianốt sau khi đã cởi bỏ áo khoác, đến phòng ăn trong cái áo lụa Đamát màu anh đào bó sát người. Người sinh viên chỉ mặc cái áo sợi đay. Ngang lưng cả hai người đều có thắt lưng da cùng một kiểu, bên thắt lưng là thanh gươm kiểu Hung.

Trên bàn không có thực cụ gì khác ngoài cái thìa. Thời bấy giờ mỗi người đều cắt lấy thức ăn bằng dao riêng của mình. Cái dĩa chỉ dùng trong nhà bếp. Hai người khách đều thò tay vào thắt lưng, chỗ đeo con dao con. Con dao của chàng trai nhiều tuổi hơn mạ vàng, có cán nạm ngọc trai. Của người sinh viên chỉ là một con dao thường cán gỗ làm ở Pheiê.
- Tôi thích thịt thỏ. - Bônemixo Gianốt đáp. - Và món này làm tuyệt lắm. Ở chỗ chúng tôi người ta nấu cách khác. Thưa đại úy, chẳng hiểu ngài có biết gì về ông anh tôi không?
- Nấu cách khác à? – Xontoi hỏi. Ông quan tâm đến khoản thịt thỏ nhiều hơn.
- Vâng, khác. - Bônemixo Gianốt trả lời. - Ở chỗ chúng tôi người ta rửa con thỏ bằng rượu vang, sau đó bắc lên bếp với một tí nước thôi. Người ta bỏ cả một lát bánh mì vào trong bụng nó và nấu chín. Nhưng phải chú ý cho nước đừng sủi lên. Khi nước đã sôi, người ta bắc xuống, lấy thịt ra và lọc nước luộc. Sau đó cho đinh hương, hồ tiêu, nghệ và gừng vào. Nhưng liệu nội nhật ngày hôm nay chúng ta có thể biết được chuyện gì xảy ra trong thành không nhỉ? Có thể anh tôi đã hy sinh rồi sao?
Và mắt chàng rưng rưng lệ.
- Thế người ta không cho dấm vào ư? - Xonkoi lại hỏi tiếp mà không hề ngửng nhìn lên.
- Sao lại không, nhưng chỉ đến cuối cùng, khi lại cho thỏ vào nước luộc lần thứ hai. Ngay ngày hôm nay chúng tôi phải vào Eghe.
Xonkoi mút hết cái xương đùi thỏ rồi chạm cốc với hai người khách. Họ không uống rượu vang.
- Hừm. - Xonkoi lên tiếng.
Ông lấy khăn lau ria mép rồi nhìn họ và lại thốt ra.
- Hừm.
Ông im lặng một lát. Sau đó ông chợt chống khuỷu tay lên bàn và cất tiếng hỏi:
- Vào thành Eghe à?
- Vâng, vâng. - Bônemixo Gianốt tái mặt trả lời. - Ngay tối hôm nay.
- Hừm. Tôi muốn được biết các vị định vào bằng cách nào? Như chim chăng? Hay như những hồn ma chui qua lỗ khóa?
- Như chuột chũi ấy, ông anh thân mến ạ.
- Chuột chũi?
- Tòa thành còn có cả những đường ngầm nữa.
- Những đường ngầm? - Xonkoi hỏi và lắc đầu.
Bônemixo Gianốt thò tay vào ngực lấy ra một tờ giấy đặt xuống trước mặt Xonkoi.
- Đây: những nét màu đỏ này.
- Tôi biết rồi. - Xonkoi trề môi nhìn bản vẽ. - Những đường hầm ấy tuy có ở đây thật đấy, nhưng ở đằng kia thì không có nữa đâu. Người ta đã bắn sập tất cả từ thời Perênhi rồi kia.
- Người ta đã bắn sập?
- Sập chứ. Khi Perênhi cắt đôi nhà thờ của Thánh vương Isơlơvan, người ta đã phát hiện ra những đường ngầm và người ta đã bắn đại bác vào tất cả những con đường ấy. Tất cả đều đã đổ sập. Không phải người Hung đào những con đường ấy. Người Hung không nghĩ đến chuyện tháo chạy khi xây thành.
- Chắc chắn như vậy chứ? - Bônemixo Gianốt hỏi.
- Chắc chắn như việc chúng ta đang ngồi ở đây vậy.
- Nhưng đã thật hoàn toàn chắc chắn đâu? Ngài làm sao mà biết được điều đó chắc chắn đến như thế?
Xonkoi nhún vai:
- Các tin sứ của Đôbô thường đến chỗ tôi. Họ đi đi về về qua doanh trại Thổ. Mấy hôm trước chúng nó đã đâm chết một người trong bọn họ. Nếu như có, dù chỉ một con đường, cậu nghĩ họ lại không ra vào theo lối đó sao?
Chàng Bônemixô trẻ tuổi yên lặng ngẫm nghĩ. Cuối cùng chàng ngửng đầu lên.
- Thế tin sứ khi nào ra đây, hoặc khi nào sẽ vào?
- Hiện giờ có hai người đang ở ngoài! Một người là Vosơ Mikơlốt, người kia là Xobô Imre. Đôbô phái họ đến Viên, chỗ nhà Vua.
- Bao giờ họ trở lại? Khi nào họ đi vào thành?
- Vosơ Mikơlốt có lẽ một tuần nữa. Xobô có lẽ hai tuần nữa. Tuần nào cũng có một tin sứ từ đây ra đi.
Lệ nhòa mi mắt người hỏi tin. Chàng ta tái mặt nhìn ra phía trước với đôi mắt đẫm lệ. Xonkoi dốc cạn cốc rượu. Ông lại hừm một tiếng rồi ngả người ra đằng sau trong chiếc ghế bành và vừa liếc nhìn qua đuôi mắt vừa nhẹ nhàng nói:
- Cậu Bônemixo Gianốt, cậu hãy nghe đây! Cậu không phải là Gianốt cũng như thể tôi không phải là Abraham[72]. Và cậu không phải là em của Bônemixơ cũng như thể tôi không phải là giám mục Eghe vậy. Cô là phụ nữ, cô em ạ, dù cho cô có mặc áo đônman gi đi nữa, cô cũng không thể đánh lừa nổi con mắt của tôi.
Người khách vội đứng dậy đáp:
- Ngài Xonkoi, xin ngài thứ lỗi. Không phải tôi giấu ngài là để đánh lừa ngài đâu, mà để ngài đừng cản đường tôi. Tôi là vợ Bônemixo Gergey.
Xonkoi đứng dậy, nghiêng mình đáp lễ:
- Tôi xin sẵn sàng giúp đỡ phu nhân.
- Cám ơn ngài. Vậy bây giờ tôi sẽ nói vì sao tôi đến đây. Chồng tôi có một cái bùa hộ mệnh Thổ Nhĩ Kỳ. Cái tên vốn là chủ cái bùa đó đã bắt mất con trai của chúng tôi và đem đến Eghe đây. Hắn tưởng rằng cái bùa hộ mệnh đó ở chỗ chồng tôi. Ngài xem, nó đây.
Người thiếu phụ thò tay vào ngực lấy ra một cái nhẫn Thổ tuyệt xảo treo đầu một sợi dây. Xonkoi chăm chú nhìn cái nhẫn.
Người thiếu phụ nói tiếp:
- Tôi đã sai quân lính ở Sôpơrôn tìm kiếm tên Thổ đó một thời gian, nhưng vì họ không tìm thấy hắn nên tôi phải đuổi theo hắn tới đây. Người Thổ mê tín lắm. Cái bùa hộ mệnh này là tất cả đối với hắn. Nếu có thể, hắn sẽ giết chồng tôi. Nếu không thể, hắn sẽ giết con trai tôi. Nếu như cái nhẫn ở chỗ chồng tôi thì có lẽ họ còn có thể nói chuyện với nhau được, chồng tôi sẽ trả lại cái nhẫn, hắn sẽ trả lại đứa bé.
Xonkoi lắc đầu:
- Phu nhân thân mến ạ, những người ở Eghe đã thề không lời qua tiếng lại với bọn Thổ, không nhận một lời bắn tin nào của chúng. Kẻ nào trò chuyện, nhắn nhe với bọn Thổ thì dù là quan hay lính đều sẽ bị tử hình.
Ông già vừa gãi gáy vừa tiếp:
- Giá phu nhân đến đây hôm qua thì hay biết mấy. Nhưng ai biết họ có lọt được vào không?
Viên đại úy nghĩ đến Nogiơ Lukát.
- Bây giờ thì đằng nào cũng thế. - Người thiếu phụ đáp. - Ngay hôm nay tôi phải vào thành! Tôi chưa thề là sẽ không nói chuyện với quân Thổ.
- Nhưng phu nhân nghĩ thế nào chứ? Hẳn là hai người không định mở đường máu qua trại quân Thổ?
- Chúng tôi sẽ cải trang mà đi.
- Nếu cải trang, quân trong thành sẽ bắn chết các bạn.
- Chúng tôi sẽ gọi lên.
- Thế thì các bạn sẽ rơi vào tay quân Thổ ở ngoài thành. Các cổng thành đều đã lấp kín. Có thể hôm nay người ta đã xây bít lại rồi cũng nên.
- Vậy tin sứ của Đôbô năm hôm nữa làm sao mà vào được?
- Rất nguy hiểm. Vả lại anh ta biết chắc trong thành chờ anh ta ở cổng vào. Anh ta có còi, có khẩu lệnh. Anh ta biết tiếng Thổ. Các bạn phải chờ anh ta, nếu quả các bạn muốn lao vào nguy hiểm bằng bất cứ giá nào.
- Thế nếu tôi đội khăn trắng mà đi? Nếu tôi nói với chúng rằng tôi muốn tìm một võ quan tên là Yumusac?
- Phu nhân đẹp và trẻ. Nếu như chúng nó coi phu nhân là nam giới đi nữa thì phu nhân vẫn có giá trị đối với chúng như nữ giới vậy. Tên lính đầu tiên bắt được phu nhân sẽ trói phu nhân vào trong lều của nó.
- Nhưng nếu tôi viện đến một tên võ quan.
- Ở đó có hai trăm nghìn người. Chúng nó không biết hết tên các sĩ quan. Chúng nó lại không cùng một tiếng nói. Ba Tư, Ả rập, Ai Cập, Cuốcđơ, Tácta, Xecbi, Antani, Hôrơvát, Hy Lạp, Ácmêni - hàng trăm giống người pha tạp. Tên các võ quan của chúng cũng chỉ bọn trong cùng binh đoàn mới biết. Các thứ tên ấy cũng không phải tên thật của các võ quan, mà tự chúng đặt ra. Giả dụ một tên võ quan có mũi to thì bất kể tên hắn là Amét hay Hoxan, giữa chúng nó với nhau chúng chỉ gọi là Mũi to hay Voi mà thôi. Nếu một tên tóc đỏ, tên hắn sẽ là Sóc hoặc Đồng điếu. Nếu người gầy và chân dài, chúng nó sẽ gọi là Cò hương. Và bao nhiêu tên khác nữa đại loại như thế. Ở đó tên gọi của tất cả bọn chúng là cái tên có thể giúp chúng dễ nhận ra hình dạng nhất.

Người thiếu phụ thất vọng cúi đầu xuống:
- Vậy ông bày cho tôi một kế gì đi.
- Lời khuyên của tôi là chúng ta hãy chờ một người tín sứ đi vào. Dù đó là Vosơ Mikơlốt hoặc một người nào khác, phu nhân hãy đưa cái nhẫn cho anh ta, anh ta sẽ mang nó vào. Lúc đó ngài Bônemixo Gergey tự khắc sẽ tìm ra cách nói chuyện với tên Thổ.
Đó quả là một lời khuyên thông thái. Nhưng hỡi ôi, trái tim đang giãy giụa của người mẹ không biết đến chữ gượm. Nó chỉ thấy cái chết đang lơ lửng trên đầu những người thân yêu. Phải giơ mộc ra chặn cái chết đó càng sớm chừng nào càng tốt chừng nấy!
Êvo mở bản đồ thành Eghe ra, đắm mình rất lâu vào việc xem xét. Sau đó nàng ngửng đầu lê nói:
- Nếu người ta xây dựng cái thành này trước khi dân Hung di cư vào, những người thời nay không thể nào còn biết được có gì bên dưới nó. Đây, cái nhà thờ ở đây, từ đây ba đường hầm tỏa đi ba nơi. Quả có thể người ta đã bắn sập những đường hầm này. Nhưng đường hầm thứ tư ở đây, nó đi xuyên qua dưới soái phủ ngày nay và ở xa ba đường hầm kia. Người ta không thể tìm ra được đường hầm này khi xây pháo đài Sanđô. Có thể họ biết đến nó, mà cũng có thể không. Cửa vào của đường hầm này ở đâu, hở Mikơlôt?
Nàng đẩy mảnh giấy đến trước mặt cậu thiếu niên.
- Ở chỗ mấy cái lò gạch. - Người thiếu niên nói sau một phút xem xét.
- Ở đó có lò gạch không? - Người thiếu phụ hỏi Xonkoi.
- Có. - Xonkoi trả lời. - ở mạn đông bắc thành.
Người thiếu niên đọc dòng chữ nhỏ li ti như hạt vừng:
- Lò gạch ở đông bắc. Tảng đá tròn và dẹt, cách cây hồ đào mười bước về phía nam. Đó là cửa vào.
- Ở đó có cây hồ đào à? - Người thiếu phụ lại hỏi.
- Cái đó thì tôi không nhớ. - Xonkoi đáp. - Cả đời tôi mới đến đấy có một lần, từ cái thời ông Perênhi cơ.
- Cái lò gạch có xa thành không?
- Không xa đâu. Có lẽ độ mười lăm phút đường đất.
- Thế thì ở đó cũng có quân Thổ.
- Có hẳn đi chứ lị. Nếu không có quân chính ngũ thì cũng là dân đi theo đoàn quân: nông dân và những loại người khác tương tự.
- Ngài có thể cho chúng tôi vài bộ quần áo Thổ được không?
- Được.
- Có cả áo khoác đeli[73] nữa chứ?
- Có, nhưng chỉ mỗi một cái thôi. Mà nó cũng bị xẻ đôi suốt từ trên xuống dưới.
- Tôi sẽ khâu lại. - Người thiếu phụ nói. - tôi đã có lần đi xa mặc giả làm đêli. Không ngờ việc đó lại có ngày giúp ích cho tôi.
Nàng tì trán vào lòng bàn tay, suy nghĩ. Bỗng nàng giãy nảy lên:
- Không, tôi không thể chờ đến khi khâu xong áo khoác được. Mà như thế này còn tốt hơn. Xin cảm ơn sự tiếp đãi ân cần của ngài.
Nàng chìa tay ra cho viên đại úy.
- Nhưng có điều phu nhân không…
- Chúng tôi khởi hành ngay bây giờ.
Viên đại úy đứng dậy chắn lấy cửa.
- Tôi không thể để cho phu nhân đi được! Vào chốn hiểm nghèo một cách mù quáng như thế này. Nếu vậy suốt đời tôi sẽ lên án bản thân mình vì phu nhân.
Êvo rơi phịch xuống ghế.
- Ngài nói đúng. - Nàng thở dài nói. - Chúng tôi phải đi bằng cách khác. Cần phải nghĩ ra cách gì đó để chúng khỏi bắt.
- Chính thế. - Ông Bolajơ đáp lại và cũng ngồi xuống. - Nếu có một khả năng hé ra dù chỉ bằng một sợi tóc, tôi lập tức xin để phu nhân đi.

2

Về phía đông bắc thành Eghe có một khoảng núi cao gọi là Eghét. Chính ra tên thật của nó đáng lẽ là núi Thánh Eghit hoặc thánh Egiét, nhưng bởi dạ dày Hung không bao giờ tiêu nổi cái tên Egiét, nên đến nay tên của quả núi đó vẫn chỉ là Eghét. Nó cách xa thành Eghe cũng bằng từ núi Thánh Genlê đến Kơbanho[74]. Nhưng nó cao hơn và đồ sộ hơn rất nhiều.
Nếu một người có cánh tay thật khỏe đứng trên thành Eghe bắn một phát tên có đuôi bằng lông ngỗng về phía quả núi đó, mũi tên sẽ bay qua quả đồi, nơi một dàn đại bác Thổ đang gầm ghè, và sẽ rơi vào một thung lũng, nơi đám dân ô hợp ở.
Cái thung lũng ấy giờ đây là của bọn con buôn, lái ngựa, thợ cạo, đạo sĩ, lang băm, thợ mài, bọn bán bánh kẹo và nước hoa quả, bọn làm xiếc, bọn buôn nô lệ, hàng tầm tầm, dân xigan và những loại người tương tự. Từ đó, hàng ngày chúng đi vào trại quân mua bán, đổi chác, rinh đồ rơi vãi, tiêu khiển bọn lính, chữa bệnh, ăn cắp, lừa đảo, tóm lại: đến sống giữa bọn lính.

Ngày mồng hai tháng mười, ba ngày sau cuộc công kích vào dịp lễ Thánh Mihai, một chàng đeli trẻ tuổi từ cánh rừng Rokanhi đi tới chỗ đó. Chàng ngồi trên ngựa, mình mặc quần đi ngựa hẹp ống, chân dận ủng màu vàng, khoác áo choàng lông lạc đà. Chàng không đội tuyban mà chụp cái mũ may liền vào áo choàng lên đầu theo tập quán những người đeli. Gươm cong giắt quanh người, vai đeo cung và ống tên. Chàng lùa một thiếu niên Hung bị xiềng chân đi trước. Người thiếu niên lại lùa một con bò đực. Có thể thấy ngay người thiếu niên và con bò là chiến lợi phẩm của chàng đeli.
Mạn đó có ruộng nho. Năm nay dân Hung không hái quả. Nhưng những ruộng nho đầy rẫy quân Thổ. Nhìn về bất cứ phía nào cũng thấy bọn Thổ đội tuyban hoặc mũ lông nhấp nhô giữa những ruộng nho.
Một vài tên gọi to lên với chàng đeli trẻ tuổi.
- Mày nhặt cái của chiến lợi phẩm tuyệt vời ấy ở đâu thế?
Nhưng chính lúc đó hai người kia lại lùa con bò đực đi một cách bực tức nhất. Họ không đáp lại.
Chàng đeli: Evo.
Người tù binh: Mikơlốt.
Ở mạn này không có lính gác hoặc nếu có chúng cũng sục sạo trong ruộng nho. Lính gác làm gì cơ chứ, khi ngoài này không có địch? Phu nhân Bônemixo đến thung lũng có lò gạch mà không bị chặn hỏi gì cả, nơi đây những lều vải bẩn thỉu và lịch sự xen lẫn với nhau, chó và bọn gái giang hồ xigan đông đúc, ầm ỹ quanh họ. Rồi bọn con buôn chen qua những người khác đến chỗ họ:
- Mày bán thằng con trai bao nhiêu nào?
- Tao trả giá nó năm mươi piaxte.
- Tao trả giá nó sáu mươi gurut.
- Tao trả bảy mươi.
- Tao trả con bò đực hai mươi piaxte.
- Tao trả ba chục.
- Bốn chục đấy.
Chàng đeli không thèm nói gì với bọn chúng. Cây giáo trong tay chàng lúc thì giơ ra để giữ con bò, lúc thì giữ người tù binh. Ngọn roi trong tay người tù binh quất đen đét.
Từ sườn núi trồng nho họ rẽ xuống lò gạch. Ở đây bộ mặt thế giới lại càng hỗn tạp hơn. Dân xigan lấy gạch xây nên những túp nhà thấp lè tè, phủ bằng bồi hoặc bằng vải bạt thay cho mái ngói. Trong những lò gạch cũng có một vài gia đình xigan ở. Chúng đang nấu nướng hoặc nằm dài dưới ánh nắng mùa thu.
Cây hồ đào cổ thụ vẫn còn đứng đó và còn sống. Một tên lái ngựa nào đó đã đến ở dưới gốc cây. Êvo chỉ nhìn vào cái chỗ cách cây mười bước về phía nam. Đó là chỗ đứng của đàn ngựa. Cạnh đó là cái lều bốn cọc của tên lái, trước lều có viết một câu bằng chữ Thổ trích từ kinh Côran:
Pancori Phacohiri. (Cảnh nghèo túng là niềm kiêu hãnh của tôi)
Dân lái buôn Thổ không bao giờ viết tên mình lên cửa hiệu mà chỉ viết một vài chữ lấy từ kinh Côran.
Êvo đã trông thấy hòn đá. Xưa kia nó đã từng là thớt cối xay. Nó nằm đây có lẽ đã lâu lắm. Nó đã lún xuống đất đến nỗi chỉ còn một nửa tai nhô lên. Ở chính giữa cỏ đã mọc cao, rêu và chua me đã phủ kín mình nó.
Êvo lùa con bò đực và người tù binh của mình vào giữa đàn ngựa. Nàng cắm ngọn giáo vào cái lỗ ở giữa thớt cối xay đá. Tên lái buôn nghiêng mình bước ra.
- Mày bán thằng nô lệ bao nhiêu? - Hắn vừa hỏi vừa vuốt râu cằm.
Êvo giả vờ đóng vai người câm. Nàng chỉ vào môi mình rồi lắc đầu.
Lính câm không phải là của hiếm. Nếu gặp một người nào đã vừa câm, lại vừa không có râu ria gì cả, người Thổ lập tức hiểu ngay kẻ đứng trước mặt hẳn là một tạo vật mà khi không làm đeli thì nghề kiếm cơm là cách sống bằng những thứ không phải của mình. Tên Hy Lạp liền nói:
- Otudơ gurút (Ba mươi piaxte).
Êvo ra hiệu chỉ bán con bò đực thôi. Tên Hy Lạp nhìn kỹ con bò cả đằng trước lẫn đằng sau. Hắn đánh giá bằng một động tác nâng yếm con bò lên rồi mặc cả một giá mới:
- Jirơmi gerút (Hai chục piaxte).
Êvo lắc đầu.
Tên lái mặc cả ba chục rồi ba mươi lăm đồng.

Trong lúc đó Êvo đã ngồi xuống phiến đá và đau đớn nắn bóp bắp chân. Nàng đã buộc thịt sống vào quanh bắp chân. Nước thịt sống đã ngấm qua làn da xanh.
Khi tên Hy Lạp đã mặc cả đến ba mươi lăm đồng, Êvo ra hiệu bằng mũi giáo để tỏ rằng nàng cần một cái lều ở ngay chỗ đó.
Tên Hy Lạp thấy chàng đeli bị thương, người xanh nhợt và mệt mỏi gần ngất đi được. Hắn hiểu chàng đeli muốn nghỉ ngơi cho qua cái phần thời gian còn lại của cuộc vây thành. Hắn sai người hầu mang ra ba bốn cái lều vải rách, vá chằng chịt.
- Chọn đi.
Êvo chọn lấy cái lều to nhất, đó là cái vá nhiều chỗ nhất, rồi chỉ con bò ra hiệu có thể dắt đi. Tên lái chê con bò còn ít.
Êvo cho thêm tên lái cả con ngựa nhưng ra hiệu cho hắn hiểu rằng nàng muốn nhận cái lều sau khi đã dựng.
Tên lái ưng thuận. Hắn sai hai tên hần da đen căng lều phía trong chỗ Êvo ngồi.
Việc đó thế là trôi chảy trót lọt.
- Trời đã giúp chúng ta! - Êvo thầm thì nói, khi cùng Mikơlốt còn lại một mình trong lều.
Bây giờ chỉ còn một vấn đề: làm thế nào và bao giờ họ có thể nhấc phiến đá lên? Họ chỉ cần kiếm lấy một cái cọc nữa mà thôi. Họ sẽ cắm nó vào lỗ ở giữa thót cối xay đá mà bẩy nó lên. Kiếm một cái cọc cũng chẳng đến nỗi khó khăn gì lắm. Họ chỉ cần lấy một cái cọc chỗ quây ngựa. Họ làm việc đó vào ban đêm.
Đại bác nổ liên hồi kỳ trận bên kia đồi và những khẩu tu pháo cỡ nhỏ hơn từ trong thành cũng vang tiếng. Đôi khi mùi thuốc súng hôi nồng thoảng cả đến đây. Giữa những tán lá, họ trông thấy cả một ngọn tháp của thành. Nó đã bị hủy hoại như một cây nến bị chuột gặm, tuy vậy họ vẫn vui mừng nhìn nó. Ngọn tháp đó chỉ cái chỗ mà ngay trong đêm nay họ sẽ đi đến.
Mớ người tứ chiếng trăm loài đó ầm ĩ suốt cả ngày xung quanh họ, đôi khi cả bọn lính cũng xuất hiện ở đó. Phần lớn chúng đến mua ngựa hoặc tìm người bán thuốc dấu. Những thứ bùa, khánh của dân xigan cũng bán được rất chạy. Chúng chẳng tin tưởng gì lắm, tuy vậy vẫn cứ mua. Một tên axap người lông lá, đeo bùa khánh đầy trên ngực như một vòng hoa.
Eevo nằm duỗi thẳng trên cái áo choàng.
- Cậu nghĩ thế nào Mikơlốt, tôi không thể tìm được con trai tôi hay sao? Tôi đã đến được chốn đây, vậy tôi cũng có thể vào đến cả trong kia nữa.
- Phu nhân đã lại nghĩ đến chuyện ấy rồi ư?
- Trong bộ y phục này không ai ngăn cản tôi đâu. Tôi có thể tìm, tôi có thể tìm thấy trong đạo quân này cũng được. Tôi sẽ đến trước mặt Yumusac và nói với hắn: nhẫn mày đây, trả lại con trai cho ta!
- Hắn sẽ lấy cái nhẫn mà không trả thằng bé lại!
- Ồ, con thú dữ nghịch thiên vô đạo!
- Mà nếu hắn không như vậy. Nhưng dù hắn có lương thiện đi nữa, sự thể sẽ ra sao nếu trong trại quân một võ quan nào đó sẽ ra mệnh lệnh cho phu nhân? Có thể có những đội quân mà lính đeli không được phép đi lẫn vào. Khu vực pháo chắc hẳn cũng là nơi cấm. Lập tức chúng nó sẽ nhận ra phu nhân là kẻ lạ trong trại quân này.
- Chúng nó sẽ bắt…
- Mà nếu chúng nó không bắt, Yumusac cũng không để phu nhân lọt khỏi tay nó.
Êvo thở dài. Nàng mở tay nải, lấy bánh mì và thịt gà nguội ra bày lên thớt cối xay.
- Ăn đi, Mikơlốt.
Cuối cùng, trời cũng tối. Đại bác ngừng nổ. Trong bóng tối chẳng bao lâu tất cả mọi người đều đi ngủ.
Êvo lấy từ trong tay nải ra một gói nến, rồi dùng đá lửa châm lên.
Khoảng nửa đêm Mikơlốt lẻn ra ngoài, vài phút sau trở về với một cái cọc to bằng bắp tay. Họ cắm vào thớt cối xay, bẩy phiến đá đi chỗ khác. Dưới phiến đá không có gì khác ngoài nền đất sét ẩm đen đen với một vài con bọ đen.
Êvo lấy chân giậm vào chỗ đặt phiến đá. Cái giậm chân đó là câu hỏi đối với mặt đất: mi có rỗng hay không đấy?
Mặt đất trầm trầm đáp lại:
- Tôi rỗng đây.
Êvo lấy trong tay nải ra một cái xẻng. Nàng cắm vào cán giáo và bắt đầu đào. Mikơlốt dùng tay cào đất.
Ở độ sâu hai gang tay, lưỡi xẻng chạm vào ván gỗ.
Đó là một tấm gỗ sồi dày và chắc, nhưng nay đã mục. Họ đào ra, nhấc nó lên. Dưới nó là cái miệng há hốc của một hầm đá tối om, rộng bằng chỗ thắt lưng người.
Họ phải đi xuống mười bậc thang. Ở đó hầm đá mở rộng dần, vách đá ghép như kiểu hầm rượu, có thể đứng thẳng người mà đi trong đó được.
Không khí nặng nề. Đường đi tối om om. Đây đó diêm tiêu điểm hoa trắng lên vách đá. Những viên đá phả ra hơi lạnh lẽo ẩm ướt.
Mikơlốt đi trước cầm nến. Đôi khi họ đi qua những vũng nước ngập đến mắt cá chân, đôi khi họ vấp phải những viên đá từ vòm hầm rơi xuống. Những lúc đó Mikơlốt dặn lại sau:
- Cẩn thận, có đá giữa đường.
Nền đất đôi khi vang âm dưới chân họ. Dưới đó chắc hẳn còn một đường hầm khác nữa. Giống người nào đã có thể xây dựng nên? Khi cái thành này được xây nên, loài người còn chưa viết sử. Ai biết được những giống người nào đã từng sống trên mảnh đất này trước chúng ta?

Mikơlốt lại nói ra phía sau:
- Cẩn thận đấy, phải khom lưng xuống!
Con đường còn đổ dốc một quãng dài, vòm trần mỗi lúc một thấp, sau đó con đường cao dần lên nhưng vòm trần thì không.
Mikơlốt đã đi bằng bốn tay chân. Êvo dừng lại, nàng bảo:
- Cậu cứ đi lên trước xem nào, Mikơlốt ạ. Nếu đường hầm bị tắc, ta phải trở lại lấy xẻng. Mikơlốt tiếp tục bò. Ánh nến mỗi lúc một nhỏ, cuối cùng biến mất. Êvo còn lại một mình trong bóng tối. Nàng quỳ xuống và cầu nguyện:
- Ồ, lạy Chúa tôi… người cha của linh hồn phiêu bạt đáng thương của con! Người có thấy con ở đây trong hầm sâu mù mịt này chăng?... Chỉ còn vài bước chân ngăn cách con với Gergey của con mà thôi… Người đã xe chúng con lại với nhau để chúng con phải chia lìa nhau một cách bất hạnh như thế này chăng?... Con hướng mắt con, hướng trái tim run rẩy của con về phía Người. Lạy Chúa tôi, nơi đây, dưới gót chân thù địch, trong lòng đất sâu tăm tối, con xin Người hãy cho con đến được bên chàng!
Ánh sáng lại xuất hiện. Ngay sau đó Mikơlốt cũng hiện ra. Cậu ta bò sát bụng rồi dần dần lom khom bò ra từ bóng tối dày đặc.
- Đường hầm thắt lại độ vài chục bước, sau đó lại rộng ra trên một chiều dài mười bước. Đến đó đường chia hai ngả, nhưng cả hai đều đã bị sập.
- Cậu quay lại lấy xẻng đi, Mikơlốt. Chúng ta phải đào đến sáng. Nhưng mỗi giờ cậu lại phải ra trước lều một lát Mikơlốt ạ, để chúng nó khỏi nghi.
Chàng trai lặng lẽ vâng lời.
- Nếu tôi đến được chỗ chồng tôi, chúng tôi sẽ đền ơn tấm lòng tốt của cậu. - Êvo nói. - Đôbô yêu chồng tôi như em trai. Chồng tôi sẽ đưa cậu vào làm thư kí bên cạnh Đôbô.
- Tôi không nhận đâu. - Mikơlốt đáp. - Thằng bé lạc mất là do sự sơ xuất của tôi, tôi phải giúp phu nhân tìm cho ra. Hễ tìm được cháu, tôi sẽ cầm gậy viễn du và đi vào trường học.
Cậu Mikơlốt tốt bụng đáng thương ơi! Cậu sẽ chẳng bao giờ đến trường học nữa!

3

Cuộc công kích vào dịp lễ Thánh Mihai kéo dài đến trưa. Buổi chiều cả hai bên đều để cho đại bác nguội. Trong thành vang bài kinh circumdederun[75]. Xung quanh chân thành, các tuyên úy và đạo sĩ Hồi giáo thu nhặt xác chết và những thương binh không thể tự mình lên xe được nữa.
Mặt trong và mặt ngoài tường thành đều đọng máu đen ngòm. Trên các pháo đài và ở bốn chỗ đột phá khẩu, các bà phụ nữ rắc tro, rắc vôi bột lên các vũng máu. Người đao phủ trong thành vứt xác những tên ionisa bị tháp gác đổ đè chết xuống chân thành. Người ta đem những lá cờ của chúng vào phòng hiệp sĩ. Vũ khí của chúng người ta vứt cho binh lính: ai thích cái gì chọn cái ấy, không mất tiền. Trong quần áo, trong thắt lưng hoặc trong mũ tất cả mỗi tên ionisa, người ta đều tìm thấy tiền bạc, tiền đồng, đôi khi có cả tiền vàng nữa, không nhiều lắm. Người ta bỏ vào bị, niêm phong lại rồi cất vào cái hòm của thành, để sau cuộc vây hãm sẽ chia nhau.
Ngay sau bữa trưa, Đôbô phái những chiến sĩ còn xung trận ít thời gian nhất ra chữa tường thành. Trước hết họ dọn sạch đống đá của cái tháp đổ. Đến xẩm tối họ vẫn còn lôi từ trong đống đá ra xác những tên Thổ bị nén vào đó.

Cả bọn trẻ con cũng được Đôbô giao việc:
- Các cháu ơi, đi nhặt đạn đại bác vương vãi lại một chỗ đi. Viên nào to thì mang đến các khẩu pháo to, viên nào nhỏ thì mang đến các khẩu pháo nhỏ dưới chân các pháo đài ấy!
Đêm đó trung úy Heghétđuy ngủ ngoài pháo đài Sonđô cùng Gergey.
Trời đêm lành lạnh. Mảnh trăng hình lưỡi liềm rộng bản sáng trắng giữa ngàn sao. Gergey sai mang nóp rơm đến dưới một vòm cổng cho mình và hai bạn trung úy. Một đống lửa cháy trước vòm cổng.
Khi họ nằm xuống trong làn hơi ấm áp của đống lửa, Heghétđuy lên tiếng:
- Gergey, cậu là một nhà thông thái. Tớ cũng đã từng đi học nghề cha cố, nhưng rồi bị đuổi. Hôm nay tớ đã đánh ngã bốn chục tên Thổ bằng cánh tay này của tớ. Trong số đó có một tên hai lần xông vào đánh tớ. Vậy cậu không thể bảo là trong con người tớ không có lòng dũng cảm.
Gergey đã mệt lắm và buồn ngủ. Nhưng giọng nói của Heghétđuy run lên sao mà khác thường. Chàng bèn nhìn anh ta. Viên trung úy ngồi trên cái nóp rơm, ánh lửa soi sáng khuôn mặt và cái áo choàng xanh thẳm dài đến mắt cá của anh ta. Anh ta nói tiếp:
- Tuy vậy nhiều khi tớ vẫn ngẫm nghĩ, con người vẫn cứ là con người bất kể đầu hắn có cạo trọc hay không. Và như vậy chúng ta thực ra đang giết người.
- Thì đã hẳn… - Gergey ngái ngủ làu bàu.
- Và chúng nó cũng giết chúng ta.
- Tất nhiên là chúng nó giết. Nếu chúng nó trèo lên những tường thành không phải với vũ khí mà với bầu rượu, chúng ta cũng sẽ đón tiếp chúng bằng bầu rượu. Rượu vang sẽ chảy thay máu.
- Cái đó thật rõ ràng. - Heghetđuy đáp.
Anh ta nuốt nước bọt và quay nghiêng mặt nhìn vào đống lửa như một người lưỡng lự không biết nên nói hay đừng. Cuối cùng anh ta hỏi:
- Lòng dũng cảm là cái gì?
- Cậu vừa nói rằng cậu đã đánh ngã bốn chục tên Thổ. Thế mà cậu còn hỏi lòng dũng cảm là cái gì ư? Thôi nằm xuống, ngủ đi! Cậu cũng mệt rồi đấy!
Heghétđuy nhún vai:
- Nếu giữa chúng ta có một người thông minh mà trí tuệ bằng trí tuệ của tất cả bọn ta cộng lại, hoặc nói giả dụ bằng trí tuệ của tất cả mọi người trên thế gian này gộp lại, tớ tin rằng người ấy sẽ chẳng dũng cảm đâu.
Anh ta nhìn Gergey. Ánh lửa chiếu thẳng vào mặt Gergey, còn ở anh ta, lửa chỉ soi sáng đường viền quanh những cục xương lòi ra trên khuôn mặt.
Với câu đó anh ta định nói gì nhỉ?
Gergey nhắm mắt lại và ngái ngủ trả lời:
- Trái lại chính người đó mới sẽ là người dũng cảm nhất. Vì đâu cậu lại nghĩ rằng một người như thế sẽ không dũng cảm?
- Vì rằng người đó sẽ biết giá trị cuộc sống hơn. Đành rằng chúng ta đang ở đây trên đất này, điều đó chắc hẳn đi rồi, nhưng nếu quân Thổ lấy mất đầu của ta đi, không chắc chúng ta còn tiếp tục tồn tại nữa không… Cái gì hiện có, một người trí tuệ vĩ đại như thế sẽ không dễ dãi vứt đi chỉ vì mong muốn được thiên hạ khen: anh ta đã là một người trung trực!
Gergey ngáp rồi trả lời:
- Chỉ một đầu óc tầm thường mới khư khư tham sống. Nếu một người có đầu óc ngu dốt mà can đảm là vì không hiểu cái chết. Người có đầu óc mạnh mẽ sở dĩ can đảm vì anh ta hiểu rõ.
- Cái chết ấy à?
Gergey chống khuỷu tay nhỏm dậy:
- Chính thế. Kẻ có đầu óc ngu muội sống cuộc sống súc vật. Súc vật không hiểu biết cái chết. Cậu hãy xem con gà mái chẳng hạn: nó bảo vệ đàn gà con của nó quyết liệt biết chừng nào. Nhưng hễ con gà con quay lơ ra chết, nó sẽ bỏ đi không chút thương tiếc. Nếu nó hiểu cái chết như một người bình thường, có phải là nó đã tiếc thương khóc lóc rồi không? Vì như vậy nó sẽ biết con nó đã bị mất cuộc sống. Nhưng một kẻ đã không có khái niệm về cái chết, hẳn cũng chẳng thể có ý thức gì về cuộc sống. Và bây giờ ta hãy xem một người có đầu óc mạnh mẽ. Người đó sẽ can đảm chính vì cảm thấy rằng thể xác không phải là tất cả. Người đó cảm thấy ở mình tâm hồn nhiều hơn thể xác. Con người càng sống nhiều bằng tâm hồn bao nhiêu đối với anh ta thể xác càng ít giá trị bấy nhiêu. Những đấng anh hùng, những vĩ nhân trong lịch sử thế giới đều là những con người sống nhiều bằng tâm hồn. Tất cả. Nào, bây giờ chúng ta ngủ đi thôi.
Tuy vậy, để làm Heghétđuy yên tâm, chàng trầm ngâm nói tiếp:
- Chúng ta đã ở đâu trước khi bước vào cuộc sống, chúng ta sẽ về đâu sau khi từ giã cuộc đời, điều đó trong cái vỏ bọc thế tục này chúng ta không biết. Nhưng giả sử chúng ta biết thì rồi sẽ ra sao? Nếu thế thì chúng ta sẽ không còn suy nghĩ về những sự việc hiện tại nữa mà cứ nghĩ người quen này người thân nọ đang làm gì ở thế giới bên kia, với lại công việc ở chỗ đó ra sao, những công việc mà chúng ta cũng đã từng tham dự, và nó sẽ tiếp tục như thế nào.
- Được rồi, được rồi. - Heghétđuy nói. - tớ được nghe các giáo sĩ nói như thế cũng đã nhiều lần. Nhưng cuộc sống trần thế này chắc chắn có giá trị của nó, và không phải là để cho một tên vô đạo tứ chiếng nào đó có được mục tiêu mà chém.
Đống lửa cháy lép bép, mạ vàng những thanh gươm, những tấm giáp đặt cạnh cái nóp rơm. Cái gối của Gergey là một cái khiên da. Chàng lại nằm xuống và rất buồn ngủ đáp lại:
- Cậu Heghétđuy tốt bụng ơi, cậu nói toàn chuyện vớ vẩn. Con người súc vật đôi khi mù quáng mà làm được việc tốt, người có tri thức luôn luôn biết chắc việc mình làm. Cậu cũng biết việc bảo vệ Tổ quốc là một sự nghiệp lớn và thiêng liêng cũng như khi đứa con bảo vệ bà mẹ đẻ ra nó.
Chàng kéo áo choàng che kín tai và tiếp:
- Ở đâu có ghi thành văn bản, trong bộ luật nào, rằng một người nào đó phải bảo vệ mẹ mình; nếu cần, bằng cả tính mệnh nữa? Con vật chắc chắn không bảo vệ mẹ nó. Nhưng con người, kẻ ngu ngốc nhất cũng như người thông thái nhất, lăn xả vào đứa đánh mẹ mình, và dù có chết anh ta cũng cảm thấy không thể nào hành động khác được.
Cái giọng ngái ngủ của chàng lại tiếp:
- Quy luật thiên đẳng đôi khi chi phối ý muốn của người ta. Tình yêu là một quy luật thiên đẳng. Tình yêu mẹ với tình yêu tổ quốc là một. Quân Thổ không thể giết nổi tâm hồn. Nhưng mà thôi, mặc kệ lão Pônxiux[76] của cậu, cậu cho phép tớ ngủ thôi! Cậu triết lý vào những lúc như thế này ư? Tớ lại choảng cái khiên tồi này vào người cậu bây giờ.
Heghétđuy không nói gì nữa. Anh ta cũng nằm dài trên nóp rơm. Trong thành không còn nghe tiếng gì khác ngoài tiếng bước chân đều đều của những người lính gác, với lại tiếng rì rầm khe khẽ của một cái cối xay và những bước chân lộp cộp của con ngựa kéo cối xay đó.

4

Sáng hôm sau đại bác không lên tiếng. Nhưng trại quân ồn ào nhao nhao đằng sau những ụ cản bằng đất của quân Thổ.
- Bọn Thổ lại viết thư rồi. - Đôbô nói.
Trong tay ông có một tờ giấy trắng. Ông ra lệnh thổi kèn tập hợp. Hai phút sau, những chiến sĩ đang phiên nghỉ đã tề tựu trong hàng ngũ chiến đấu.
Đôbô nói:
- Hỡi quân sĩ! Sở dĩ ta gọi các ngươi lại đây là cốt để ngợi khen các ngươi. Các ngươi đã dũng mãnh đánh lui đợt công kích đầu tiên vào thành một cách xứng đáng với danh dự người lính Hung. Ta không hề thấy một kẻ hèn nhát nào trong số các ngươi. Các ngươi thật xứng đáng với danh hiệu anh hùng! Sau khi quân Thổ cút khỏi nơi đây, ta sẽ đích thân đi tới chỗ hoàng thượng và ta sẽ xin ban thưởng cho các ngươi. Nhưng cho tới khi ta có thể thực hiện được điều đó, trong số các ngươi có bốn người mà ta cần phải tặng thưởng bằng ngân quỹ ít ỏi của thành. Bokôtsoi Isơtơvan, Tơrôc Luxlô, Kômlôtsi Onton, Sônxi Xonixtô hãy bước ra khỏi hàng.
Bốn người dũng sĩ bước ra khỏi hàng đến đứng trước mặt Đôbô. Đầu cả bốn người đều buộc băng.
Đôbô nói tiếp:
- Quân giặc đã vượt được lên mặt tường ngoài và đã cắm được lá cờ đầu tiên. Chiến sĩ Bokôtsoi Isơtơvan đã một mình xông vào giữa đoàn quân ionisa, giằng lấy lá cờ khỏi tay tên Thổ và ném xuống. Trong khi chưa nhận được ân tứ của nhà vua, ta cất nhắc anh ta lên chức thập trưởng và thưởng cho năm mươi đêna và một bộ quần áo mới.
Lão quản lý Sukan đếm năm chục đêna vào lòng bàn tay người dũng sĩ.
Đôbô nói tiếp:
- Đạn đại bác đã quét đổ lá cờ của thành cùng với mảng tường. Lá cờ đã rơi ra ngoài, vào giữa bọn Thổ. Tơrốc Luxlô đã một mình nhảy ra khỏi kẽ tường và đem lá cờ về. Trong khi ân tứ của nhà vua chưa đến, anh ta được thưởng một phôrinh trong ngân quỹ của thành và một bộ quần áo dạ.
Người dũng sĩ đắc thắng liếc nhìn quanh. Sukan đếm tiền thưởng vào tay anh ta.
Đôbô lại tiếp:
- Ở Cổng Cũ quân giặc cũng đã cắm được một lá cờ: Kômlôtsi Onton đã xông lên tường và chặt gãy lá cờ đó xuống cùng với bàn tay phải của tên Thổ. Trong khi ta chưa có thể đề nghị nhà vua ban thưởng, anh ta được nhận hai phôrinh, và một bộ quần áo.
Còn lại người dũng sĩ thứ tư.
- Sônxi Xonixlô, - Đôbô nói. - khi chỗ hàn khẩu bị vỡ và đáng lẽ quân Thổ đã ùa nhau vào hàng trăm tên, một mình ngươi đã nhảy lại chỗ đó và, không hề nhìn xem chúng có bao nhiêu đứa, ngươi đã choảng sứt đầu vỡ trán quân xâm lược, cho tới khi quân cứu viện kịp đến. Phần thưởng của ngươi, ngoài ân tứ của nhà vua, giờ đây chỉ có hai thước dạ tốt và một phôrinh.
Dạ thời đó cao giá lắm và bởi chưng quân lính không mặc đồng phục, một bộ quần áo dạ chắc dùng suốt cả đời. Còn phần tiền, chúng ta nên biết toàn bộ niên bổng đại úy trấn thủ của Đôbô chỉ có sáu trăm phôrinh và cái ông gọi là ngân quỹ của thành chúng ta phải hiểu đó là tiền túi của ông.
Đôbô còn nói thêm:
- Ta quy định phần thưởng này không phải theo mức độ dũng cảm của các ngươi mà tùy theo túi tiền của thành. Ngoài các ngươi ra trong hàng ngũ còn nhiều người khác cũng đã làm được những việc anh hùng. Chính ta đã thấy có một đôi người giết được hàng dăm chục tên Thổ. Để khỏi nói đâu xa, đây có Nogiơ Lukát và đội quân của anh ta. Các ngươi đã biết anh ta làm những gì! Vậy bây giờ các ngươi phải hiểu: ta chỉ muốn tuyên dương những người xuất sắc đặc biệt nhất, những người đã vì Tổ quốc mà dấn thân mình vào nơi nguy hiểm chắc chết mười mươi.
Từ phía cổng có tiếng kèn vang lên và một phút sau, một người nông dân xa lạ đi qua bãi chợ về phía Đôbô. Tay y cầm một bức thư.
- Thôi, ai đi làm việc nấy. - Đôbô bảo quân sĩ.
Ông còn nói với Mectsei một điều gì đó, rồi khi người nông dân đến nơi, ông khinh bỉ nhìn từ đầu tới chân, sau đó ông lên ngựa đi thẳng.
Các võ quan tiếp người nông dân.
Lá thư, không hề được đọc, bị xé làm đôi. Người ta ném một nửa vào lửa, một nửa nữa người ta nhét vào mồm gã nông dân:
- Ăn cái của mày đã mang đến này đi, đồ chó!
Sau đó y cũng bị điệu vào ngục và có thể tha hồ mà ngẫm nghĩ, phục vụ quân Thổ bằng bất cứ cách nào cũng chẳng có lợi.
Tên người đó là Sari Onđơrat, quân Thổ đã đem y theo từ thành Phêlê.

Đoàn quân dị giáo chờ suốt một giờ xem người kia có trở ra nữa hay không. Khi chúng thấy những người Eghe không phúc đáp cho chúng, tất cả đại bác của chúng lại gầm lên quanh thành. Trong những hào đào dưới chân thành, chật ních lính chiến đấu Thổ.
Nhưng nếu cho đến nay trại quân Thổ chỉ vang lên tiếng thét Ala và những câu phỉ báng, thì giờ đây khắp quanh thành đều vang lên lời kêu gọi bằng tiếng Hung:
- Chúng mày hãy đầu hàng đi! Nếu chúng mày không chịu hàng, cái chết của chúng mày sẽ thê thảm!
Tiếng khác:
- Chúng mày tưởng mãi mãi có thể đánh lui được những đợt công kích hay sao? Đó mới chỉ là trận thử sức thôi! Cả hài nhi chúng ta cũng sẽ không tha!
Lại tiếng khác:
- Chúng mày hãy bỏ mặc Đôbô ở đấy! Đôbô là thằng điên! Nếu nó muốn chết, cứ việc chết một mình! Ai đi ra cổng thành sẽ không bị xâm phạm gì hết! Có thể mang tiền và binh khí theo!
- Ai muốn đi ra cứ việc buộc khăn trắng lên ngọn giáo! - Một tên xpahi đội mũ có chóp nhọn từ dưới hào rống lên.
- Kẻ nào mở cửa cho chúng tao vào sẽ được thưởng nghìn vàng! - Một tên aga ionisa đội mũ cắm lông đà điểu la lớn.
Nghe thế có ba người chĩa súng bắn, nhưng hắn đã kịp thời thụt xuống.
- Đôbô là đồ hóa dại! - Từ một phía khác tiếng gọi lại vang lên. - Chúng mày đừng có điên! Kẻ nào ra khỏi thành đầu tiên sẽ được thưởng một trăm đồng vàng, hai chục đứa ra sau đó mỗi đứa được mười đồng vàng, và chúng mày có thể yên ổn mà đi!
Những tên lính già biết tiếng Hung trong trại giặc đã hò la như vậy. Chúng còn gọi cả bằng tiếng Tiệp, tiếng Đức, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Ý nữa.
Còn dân trong thành không trả lời chúng, chẳng bằng tiếng Hung, chẳng bằng tiếng Tiệp, tiếng Đức, tiếng Tây Ban Nha, cũng chẳng bằng tiếng Ý.
Tiếng gọi hàng mỗi lúc một vang lên. Điều hứa hẹn mỗi lúc một hấp dẫn, sự đe dọa mỗi lúc một ghê rợn. Cuối cùng Gergey điều lính trống, lính kèn, lính tù và của mình lên mặt thành và mỗi khi một tên Thổ nào ở dưới kia bắt đầu gào, trống lại khua rộn, tù và châm biếm rúc lên, hoặc kèn lanh lảnh át đi. Việc đó làm cho dân thành tươi tỉnh lên. Ở các mạn khác người ta cũng điều lính trống, lính kèn ra, ba người thổi tiêu dài trong thành cũng kiếm được việc làm. Các chiến sĩ, ai có lá chắn bằng sắt, thảy đều gõ lên xoang xoảng. Cảnh ồn ào địa ngục đó bóp chết tất cả mọi tiếng gọi chiêu hàng khác.
Trung úy kỵ binh Poócsi Yôp xin phép Đôbô cho xuất kích đánh bọn gọi hàng. Chàng trung úy ấy là một chàng trai cao đẹp, sức khỏe như Hecquyn[77]. Bộ ria của anh, khi sáng sáng anh kéo nó ra, dài đến mang tai. Khi xung trận anh sử dụng một thanh mã tấu. Chỉ một nhát anh đã bổ đôi một cái đầu Thổ đội mũ sắt, đến nỗi cái mũ sắt chắc chắn ấy cũng rời ra làm hai mảnh.
Anh chỉ xin một trăm người.
- Đừng có khôn lỏi, chú Yôp ạ, - Đôbô đáp. - Nhỡ có chuyện gì thì khốn.
Nhưng Poócsi Yôp đang bừng bừng giận dữ. Anh hạ thấp dần yêu cầu như Abraham trên đường Sôđôm[78].
- Chỉ năm chục thôi. Chỉ hai chục thôi vậy.
Cuối cùng anh chỉ xin có mười người để được tung hoành một chuyến.
Đáng nhẽ chừng ấy thôi Đôbô cũng chẳng cho phép đâu, nhưng mà lúc đó rất nhiều chiến sĩ ngứa tay cũng đã sắp thành hàng từng đoàn bên cạnh Poócsi. Mặt đỏ bừng, họ kêu lên:
- Thưa ngài đại úy!
Đôbô ngại rằng nếu ông còn tiếp tục phản đối, họ sẽ không coi đó là sự thận trọng khôn ngoan nữa mà cho rằng ông đã thấy lực lượng trong thành quá ít. Vì vậy ông nhún vai:
- Nếu quả các ngươi đang có cái thú muốn được người ta đánh cho vỡ đầu thì cứ việc mà đi.
- Bao nhiêu người ạ? - Poócsi hỏi, gần như thét lên vì mừng rỡ.
- Hai trăm. - Đôbô đáp.
Cánh cổng mở ra phía con suối vẫn còn nguyên lành, Poócsi chọn lấy hai trăm người của mình rồi xông ra.
Việc đó diễn ra vào khoảng trưa.
Con suối đầy quân Thổ đang cho ngựa và lạc đà uống nước dọc ven bờ. Trước cổng chủ yếu là bọn akinji đang cho ngựa uống.
Hai trăm chiến sĩ ập xuống đầu chúng như tia chớp. Bọn akinji rụng như sung. Poócsi đi trước mở đường xuyên qua giữa bọn chúng, áo giáp và sườn bên phải con ngựa của anh đỏ lòm những máu - các chiến sĩ khác cũng noi gương anh, và toán quân akinji hoảng hốt kêu la, đạp lên nhau mà chạy, mãi cho đến lúc hàng ngàn tên ionisa từ hai phía xông vào họ mới thôi.
Đôbô truyền thổi kèn thu quân.
Nhưng những chiến sĩ ở dưới kia không nghe thấy. Hăng tiết lên trong cơn xô xát; họ chém giết cả bọn ionisa.
Con ngựa của Poócsi chợt giật mình trước một con lạc đà và nhảy né sang bên. Trong nháy mắt đó Poócsi đang định bổ một nhát chém khủng khiếp xuống một tên xpahi mặc áo lưới thép. Anh ngã nhào xuống khỏi mình ngựa. Chúng nó đâm vào ức con ngựa. Con ngựa ngã đè lên chân Poócsi và nằm nguyên đó bên cạnh anh.
Các chiến sĩ khác thấy thế liền xúm quanh Poócsi và vung gươm chém sa sả để người trung úy có thì giờ đứng dậy. Nhưng Poócsi không đứng dậy. Chân anh đã bị trẹo khớp. Trong tư thế ngồi như thế, anh vẫn hăng máu múa tít thanh gươm, đâm chém tứ phía. Cái mũ sắt rơi ra khỏi đầu.
Một tên ionisa chém xuống đầu anh.
Trên mặt thành những tiếng kèn mạnh mẽ vang dội: Quay về! Quay về!
Đoàn chiến sĩ quay lại, mở đường qua vòng vây Thổ. Chỉ còn mười người ở lại bên cạnh Poócsi. Một rừng giáo liền tua tủa vây kín lấy họ.
- Đầu hàng đi. - Bọn Thổ gọi họ.
Mười chiến sĩ, lần lượt người nọ sau người kia, hạ gươm xuống.
- Đồ hèn nhát! - Từ trên thành mọi người giận dữ gọi vọng xuống.
Khó khăn lắm mới giữ được Mectsei để anh khỏi xông ra.
Một giờ sau, quân địch dựng lên một giàn gỗ cao hình cái đĩa trên đồi Ghế Vua. Trên giàn gỗ đó, trước mắt quân dân trong thành, tên đao phủ Thổ dùng bánh xe sắt bẻ gãy xương các dũng sĩ Eghe bị thương, tất cả, chỉ trừ Poócsi.
Cho tới lúc đó Eghe chỉ căm thù quân Thổ, từ lúc đó trở đi họ còn ghê tởm chúng.
Đám phụ nữ bật khóc. Quân sĩ muốn xông ra. Nhưng Đôbô đã sai khóa chặt cổng.
Sau hành động tàn bạo nhục nhã đó, pasa Ali cho gọi chõ vào thành:
- Chúng mày nên biết đạo quân của nhà vua đến cứu viện cho chúng mày đã bị chúng tao đánh tan tác! Không còn khoan hồng nữa! Nếu chúng mày không đầu hàng, tất cả chúng mày đều sẽ bị hành hình như những đứa ở đây.
Dân thành tái người khi nghe lời gọi đó. Hành động dã man của bọn Thổ đã khiến cả những người lính trông sững sờ đến nỗi quên cả đánh trống để át tiếng gọi.
- Bọn hèn hạ nói dối đấy! - Gergey nói với đám quân sĩ đứng xung quanh. - Chúng nó nói dối cũng như đêm đêm chúng vẫn kêu gào là vợ chúng ta, người yêu chúng ta, con cái chúng ta đã bị bắt. Đạo quân nhà vua sẽ đến. Chúng ta có thể đợi họ đến trong bất cứ giờ nào.
- Nhưng ngộ chúng nó không nói dối? - Một giọng sống sượng vang lên sau lưng chàng. Không thế, mặt Gergey cũng đã tái rồi; nghe câu hỏi đó mặt chàng trắng bệch đến nỗi có thể đếm được từng sợi râu.
Trung úy Heghétđuy là người đã nói câu đó, Gergey nhìn thẳng vào mặt anh ta, tay đè dốc gươm xuống và đáp:
- Ái chà, ngài trung úy! Đáng nhẽ ngài cũng phải biết đôi điều về tục lệ của các đạo quân chứ, kẻ địch thường cướp lấy những lá cờ của đạo quân đã bị đánh tan. Nếu quả thực chúng đã đánh họ tan tác, chúng lại không giơ những lá cờ lên khoe hay sao?
Rồi chàng nhìn anh ta từ đầu đến chân. Việc đó xảy ra trên pháo đài nhà thờ. Đôbô cũng đứng trên pháo đài xa hơn một chút. Cạnh ông, Xexey tì người lên cái nạng. Zôntoi, Phuyghétđi và giáo sĩ Marotôn cũng đứng đó. Giáo sĩ mặc áo trắng, quàng khăn lễ. (Ông vừa mai táng một người chết vì bị thương nặng).
Chỉ khi nghe tiếng nói của Gergey. Đôbô mới bắt đầu chú ý. Ông kinh ngạc nhìn Heghétđuy.
Xexey cũng quay lại, ông quát Heghétđuy:
- Nói mới ngu chứ! Cậu muốn làm cho người ta sợ hãi à?

Heghétđuy tức tối nhìn trả lại Gergey:
- Ta là một chiến sĩ nhiều tuổi hơn ngươi, đồ nhãi con ạ! Sao ngươi dám lên giọng dạy ta! Sao ngươi dám nhìn ta hỗn xược như thế!
Và thanh gươm của y rút ra khỏi vỏ.
Gergey cũng rút gươm ra.
Đôbô bước vào đứng giữa hai người:
- Sau cuộc bao vậy, các người có thể thanh toán với nhau! Chừng nào thành còn bị vây, chớ có cả gan rút gươm ra mà đánh nhau!
Hai sĩ quan bất hòa đành tra gươm vào vỏ.
Giọng lạnh lùng, Đôbô ra lệnh cho Heghétđuy đến phục vụ ở Cổng Cũ trong đội của Mectsei, còn Gergey nếu không có lý do quan trọng thì phải rời khỏi thành ngoài.
- Sau ngày giải tỏa!...
Heghétđuy còn nói một lần nữa với một cái liếc đe dọa.
- Tôi không trốn đâu. - Gergey đáp, giọng lạnh như băng.
Việc bất hòa đó làm Đôbô mất vui. Khi hai võ quan đã đi khuất theo hai hướng khác nhau, ông quay sang bảo Xexey:
- Chúng ta sẽ ra sao nếu các võ quan cũng coi nhau là cừu địch? Họ sẽ làm thế nào mà đồng tâm chiến đấu! Cần phải hòa giải bạn họ!
- Quỷ bắt cái bọn Koso ấy đi. Con trai tôi nói đúng.
Họ đi bộ qua bãi chợ. Từ trong quán rượu tiếng hát vọng ra, và khi họ vừa vặn tới đó, ba người lính ngật ngưỡng nhào ra, tay quàng vào cổ nhau. Với những động tác Laokon[79], ba người lính chân nam đá chân chiêu đi về phía dãy nhà doanh trại. Người ở giữa là Hokôisoi, anh ta gào lên câu cuối cùng ở một bài hát:
- Chúng ta không bao giờ chết!
Khi những anh chàng phởn chí ấy trông thấy Đôbô, họ vội buông nhau ra và đứng lại như những cái tháp Piza[80], mắt lấm lét, im bặt.
Đôbô đi qua bọn họ không nói gì cả, và dừng lại trước của quán.
Trong quán người ta đang hò hét ầm ĩ. Tơrôc Laxlô đang vung vẩy cái khăn mới đây vừa dùng buộc cánh tay bị thương của anh. Kômlôtsi dùng cốc thiếc gõ lên bàn. Sônxi Xonixlô đang gào những người thổi tiêu. Cạnh họ còn ba chiến sĩ nữa đang giúp họ uống cho hết số tiền thưởng vì lòng anh dũng.
Đôbô quay sang bảo người võ đồng:
- Gọi hai người chủ quán lại đây.
Một phút sau cả hai đã đến: Debrơi Giơrgiơ trong cái áo ngắn xắn tay, Nothơ Laxlô trong cái tạp dề màu xanh có túi ngực. Hai người bối rối đứng trước cặp mắt giận giữ của ngài đại úy.
- Các ông chủ quán! - Đôbô cao giọng nói. - Nếu ta còn thấy lính say trong thành một lần nữa, ta sẽ sai treo cổ kẻ nào đã để cho họ uống quá chén!
Rồi ông quay người đi tiếp.
Đến đêm người ta lại xếp đá vá những chỗ tường bị đại bác bắn vỡ trong ngày. Đôbô chỉ ngủ một hai tiếng. Suốt ngày thâu đêm lúc nào cũng có thể thấy ông lúc ở chỗ này, lúc ở chỗ nọ, có thể nghe cái giọng cắt đặt trầm trầm, điềm tĩnh của ông.
Khuya đêm thứ ba sau đợt công kích, một tiếng gọi to khỏe lại vang lên từ ngọn đồi phía đông:
- Ngươi có nghe chăng, Đôbô Isơtơvan! Địch thủ cũ của ngươi có lời chào ngươi đây: bêi Orơxơlan. Danh dự của ta cũng trong sạch như thanh kiếm của ta. Ngươi chưa bao giờ có thể nghe những chuyện xấu xa về ta.
Một phút nghỉ, sau đó.
- Các ngươi đừng quay quắt lấy cái chết của Lôsônxi Isơtơvan ra mà làm ví dụ! Chính bản thân ông ta là nguyên nhân gây ra cái chết đó! Nhưng nếu các ngươi không tin, ta xin lấy bản thân ta làm con tin! Ta không sợ một mình đi vào chỗ ngươi, nếu ngươi chịu dựng cờ trắng! Các ngươi hãy bắt giữ ta cho tới khi nào các ngươi đã kéo ra khỏi thành và nếu một người nào đó trong số quân kéo ra bị động đến một sợi tóc, các ngươi hãy lập tức giết ta đi. Ta đang gọi đây: bêi Orơxơlan, con trai của basa lừng lẫy danh vọng Oclu Môhamét.
Yên lặng tiếp đến, dường như kẻ chiêu hàng đang chờ lời đáp lại.
Nhưng ngay từ những tiếng đầu tiên. Đôbô đã lên ngựa phi sang pháo đài khác. Bằng cách đó ông tỏ rõ cho mọi người biết đối với lời dụ dỗ của giặc Thổ ông điếc tới mức độ nào.
Chỉ các chiến sĩ nghe phần tiếp tục của lời kêu gọi.
- Ta biết rằng cá nhân ta đã là một bằng chứng đầy đủ đối với ngươi. Nhưng nếu chưa đủ đối với sĩ tốt các người, chúng ta có thể rút toàn bộ trại quân lui ra ba dặm. Chừng nào các ngươi chưa đi ra khỏi thành ba dặm về hướng đối diện, chừng đó không một người Thổ nào xuất hiện. Đôbô Isơtơvan vũ dũng, hãy trả lời cho ta hay!
Tòa thành yên lặng.

5

Lúc nửa đêm Đôbô trông thấy một người lính trẻ ở trước cửa kho thuốc súng, anh ta đang đội mấy cái khay to trên đầu.
- Cái gì thế?
- Thượng úy Gergey sai lấy những cái khay trong nhà bếp ra.
- Thượng úy đâu rồi?
- Bẩm trên pháo đài nhà ngục.
Đôbô phóng ngựa đến đó. Ông xuống ngựa, vội vàng đi lên pháo đài. Ông bắt gặp Gergey dưới chân tường, nơi một ngọn đèn chiếu sáng. Gergey đang cúi xuống xem xét một khay nước, chân quỳ xuống, bất động, mặt tái đi, nghiêm nghị.
- Gergey!
Gergey đứng dậy, chàng nói:
- Tôi không biết đại úy vẫn còn thức. Ngoài ra tôi đã báo cáo với Mectsei về việc sai theo dõi những khay nước.
- Chúng nó đào đường ngầm à?
- Chắc thế. Chúng ta đã đánh lui đợt công kích, cho nên có thể thấy trước là chúng nó sẽ đào đường ngầm.
- Được. - Đôbô đáp. - Đám lính trống cũng hãy đặt trống xuống đất và rắc hạt đậu lên mặt.
- Và đạn chì nhỏ nữa.
Đôbô từ trên pháo đài gọi với xuống bảo võ đồng Kơrixtôp:
- Con hãy đi đến khắp các vọng gác và bảo họ cứ sau một tua lại phải chú ý xem xét mặt trống và mặt khay nước. Hễ thấy mặt nước rung rinh hoặc đậu và đạn chì lao xao trên mặt trống là phải lập tức báo ngay.
Rồi ông quàng lấy tay Gergey kéo vào phía trong.
- Gergey, con thân mến. - Ông nói với chàng bằng cái giọng cha chú mà thường ông chỉ dùng để nói với các võ đồng. - Ta chú ý theo dõi con đã một tuần nay. Con có việc gì thế? Con có hay như thế này đâu.
- Thưa ngài, - Gergey trả lời giọng run run. - tôi không muốn đem câu chuyện đó ra làm ngài phải nghĩ ngợi thêm. Nhưng ngài đã hỏi thì tôi xin nói. Kể từ khi chúng nó hãm thành, đêm nào chúng cũng gọi chõ vào rằng con trai tôi đang ở chỗ chúng nó.
- Chuyện dối trá!
- Tôi cũng đã nghĩ thế. Thoạt đầu tôi cũng chẳng thèm để ý. Nhưng cách đây một tuần, chúng ném vào thành một thanh gươm nhỏ. Đó là gươm của con trai tôi.
Vừa nói thế chẳng vừa rút dưới áo đônman ra một thanh gươm nhỏ có vỏ bọc nhung.
- Thưa đại úy, thanh gươm này đây. Tôi biết ngài không nhớ ra nó nữa. Vậy mà chính ngài đã cho tôi thanh gươm này khi chúng ta gặp nhau lần đầu tiên. Sau này tôi cho con trai tôi khi tôi từ biệt nó đến đây. Cái này làm sao lọt vào tay bọn Thổ được?
Đôbô ngẩn ra nhìn thanh gươm. Gergey lại tiếp:
- Tôi để vợ con tôi ở lại Sơpơrôn. Mạn đó không có bọn Thổ nào đến cả. Nếu đứa nào bén mảng đến người ta sẽ đánh chết ngay. Còn vợ tôi thì không rời khỏi chốn đó, vì cũng chẳng còn biết đi đến bà con nào khác nữa.
- Khó hiểu thực. - Đôbô lắc đầu đáp. - Có lẽ thanh gươm đã bị đánh cắp rồi chuyển đến chỗ hàng tầm tầm, đến chỗ lính Thổ?
- Nếu vậy làm sao chúng lại biết là thanh gươm của con trai tôi? Và còn một mối liên quan nữa trong việc này, nó cứ như một con rắn cấu xé trái tim tôi. Cái tên Yumusac này, hoặc nói cách khác là cái tên bêi Đạo sĩ này trước đây có một vật hộ mệnh. Vị giáo sĩ Gabô, người thầy đã quy tiên của tôi, đã lấy mất của hắn vật đó và để lại cho tôi. Từ đó cái tên Thổ điên ấy cứ ra sức tìm. Làm sao hắn lại biết được vật đó ở chỗ tôi? Tôi không thể hiểu nổi. Nhưng chắc chắn là hắn biết, vì hắn đòi tôi.
- Và anh nghĩ rằng con trai của anh quả thực ở chỗ hắn ư? Vậy thì quỷ tha ma bắt cái nhẫn ấy đi, hãy ném ra cho hắn!
Gergey bỏ mũ sắt ra lấy khăn lau trán.
- Nhưng chính điều này mới thật lạ lùng, cái nhẫn không có ở đây. Tôi đã để nó ở nhà.
- Trí khôn của ta đến tắc tị mất. - Đôbô lắc đầu nói. - Ta… nghĩ nếu giả dụ đã có những tên Thổ lang thang ở Sơpơrôn… hừm… thì tên bêi đã cướp cái nhẫn đi rồi chứ không phải là cướp thằng bé.
- Tôi cũng điên đầu lên trong giả thiết ấy đấy. - Gergey đáp.
- Và anh nghĩ rằng con anh quả thực có ở đấy à?
- Cứ bằng vào thanh gươm nhỏ đã từ Sôpơrôn chuyển đến đây, tôi bắt buộc phải nghĩ rằng con trai tôi cũng có thể bị đưa đến đây lắm.
Họ đã đến soái phủ. Đôbô ngồi xuống cái ghế đá hoa trước lâu đài, dưới một cây đèn.
- Anh cũng ngồi xuống đây.
Ông chống hai khuỷu tay lên đầu gối nhìn ra phía trước. Cả hai đều im lặng. Cuối cùng Đôbô phát vào đầu gối một cái và nói:
- Ngay đêm nay chúng ta sẽ có thể biết lời bọn Thổ có đúng hay không.
Ông bảo với người lính gác đang đi đi lại lại trước soái phủ:
- Misơko, ngươi hãy đi vào nhà ngục dẫn cái tên Cuôcđơ ra đây, cái tên mà ngươi đã bắt được bên bờ suối ấy.
Phu nhân Bolôc từ trong cửa sổ nói vọng ra:
- Ngài đại úy, cái áo khoác ngoài của ngài…
Vì trên người Đôbô chỉ có áo đônman, một cái áo đônman bằng da nai màu xám, mà khí đêm thì quả thực đã lạnh.
- Cảm ơn phu nhân. - Đôbô đáp. - Tôi đi ngủ ngay bây giờ đây. Petơ thế nào?
- Anh ta nói mê nói sảng và rên rỉ.
- Ai sẽ túc trực bên cạnh anh ta?
- Tôi đã cho gọi vợ Kôtsit Gatpa vào. Nhưng chừng nào anh ta chưa yên lặng, cả tôi cũng sẽ thức.
- Không có lý do gì phải làm thế. - Đôbô đáp. - Tôi đã thấy vết thương. Nó sẽ lành thôi. Phu nhân hãy đi ngủ đi!
Người lính gác dẫn tên Cuôcđơ đến.
- Cởi xiềng cho nó. - Đôbô bảo anh ta.
Tên Cuôcđơ vòng tay lên ngực, cúi rạp người chờ đợi.
- Đồ dị giáo, mày hãy nghe ta nói đây. - Đôbô nói.
Gergey dịch từ đầu đến cuối.
- Mày có biết tên bêi Đạo sĩ không?
- Bẩm có ạ.
- Hình dạng hắn thế nào?
- Chột một mắt. Hắn mặc áo đạo sĩ, nhưng bên trong là áo giáp.
- Đúng hắn đấy. Mày là người ở đâu?
- Thưa ngài ở Đilixơ.
- Mẹ mày còn sống không?
- Thưa ngài còn sống ạ.
- Gia đình mày?
- Con có hai đứa con ạ.
Và hắn bật khóc.
Đôbô nói tiếp:
- Ta sẽ thả mày ra, nhưng mày phải trung thực làm một việc của ta giao.
- Thưa ngài, con sẽ là nô lệ của ngài đến trọn đời.

- Mày hãy đi đến chỗ bêi Đạo sĩ. Nơi hắn có một thằng bé Hung bị bắt. Mày bảo tên bêi rằng nếu sáng mai hắn dẫn thằng bé ấy đến chỗ cổng nhìn ra con suối, nơi mày bị bắt, hắn có thể đổi thằng bé lấy cái mà hắn muốn. Khi đến, chúng mày phải đem theo khăn trắng.
- Thưa ngài, con đã hiểu.
- Một người của chúng ta sẽ ra cổng đón thằng bé và mang theo cái nhẫn bùa của tên bêi. Còn mày dẫn thằng bé từ chỗ tên bêi đến trao cho người của ta. Nhưng mày phải thề sẽ làm trọn cái điều chúng ta đòi hỏi.
- Dạ thưa ngài, con xin thề ạ. - tên Cuôcđơ đáp.
Kơrixtôp đã đến đứng bên cạnh. Đôbô quay sang bảo chú:
- Kơrixtôp, con hãy đi vào phòng hiệp sĩ. Trong góc phòng có một đống đồ đạc Thổ, trong số đó có một quyển sách nhỏ. Con hãy mang quyển sách nhỏ đó ra đây.
Quyển sách đó là quyển kinh Côran, những tên lính Thổ biết đọc đều mang nó theo trong người. Quyển sách bọc bìa da và có vòng sắt ở góc, trong vòng sắt xâu một sợi dây. Bọn Thổ biết đọc thường đeo nó ở ngực. Tên Cuôcđơ đặt ngón tay lên quyển kinh Côran và thề. Sau đó hắn phủ phục xuống chân Đôbô. Hắn hôn lên nền đất và mừng rơn đi ra.
- Nhưng thưa ngài. - Gergey giọng run run nói. - nếu tên Thổ thấy chúng ta lừa nó…
Đôbô điềm tĩnh trả lời:
- Nếu như có thằng bé ở chỗ nó thì nó đã dẫn ra cho ta thấy rồi. Tất cả bọn Thổ đều dối trá. Ta chỉ muốn làm cho anh yên lòng đó mà thôi.
Gergey phấp phỏng đi vội lên pháo đài để ngủ lấy một chút trước khi trời rạng. Khi chàng đi qua bên cạnh mấy cái cối xay, từ trong bóng tối vẳng ra một tiếng “huýt”, nói đúng hơn là một tiếng “suỵt”. Gergey nhìn về phía đó. Chàng trông thấy gã xigan đang quỳ trên đống rơm và vẫy chàng.
- Nào, anh muốn gì thế? - Gergey hỏi, giọng không vui.
Gã xigan đừng lên thầm thì:
- Thưa đại nhân Gergey, trong vườn có trộm.
- Thế à?
- Lúc đầu hôm, con chữa miếng sắt quai hàm cho cái mũ của một người lính Koso ở chỗ Cổng Cũ. Con nghe ngài trung úy Heghétđuy đã nói là khi thành bị vây, đáng lẽ tiền lương phải trả gấp đôi. Đám lính cằn nhằn đại nhân Đôbô đấy. Họ bảo quân Thổ hứa đủ mọi cái tốt đẹp, còn đại nhân Đôbô chẳng hứa gì sất. Cần phải lựa chọn.
Hơi thở của Gergey tắc lại.
- Họ nói như thế trước mặt anh à?
- Trước tất cả đám lính tráng. Đáng nhẽ con cũng chẳng nói đâu. Nhưng nếu đã phải sợ thì con còn sợ quân Thổ hơn ngài trung úy ở Koso.
- Đi theo ta. - Gergey bảo.
Chàng đi tìm Mectsei và bắt gặp anh ở chỗ đám thợ nhồi thuốc súng vào vỏ đạn.
- Pisơto, - chàng bảo anh. - anh hãy nghe Sakơdi kể.
Rồi chàng bỏ họ lại ở đó.

6

Sáng ra, khi Đôbô bước ra ngoài cửa soái phủ. Heghétđuy đã chờ ông ở đó.
- Thưa ngài ! - Y vừa nói vừa đưa tay lên mũ chào. - Tôi có điều muốn báo cáo.
- Gấp à?
- Không gấp lắm.
- Vậy theo ta. Đến chỗ cổng sẽ nói.
Gergey đã đứng trên cổng, cả Mectsei, Phuyghétđi cũng đứng đó cùng chàng. Lớp bổi đã che khuất họ không để bọn Thổ đang nhốn nháo ngoài suối trông thấy.
Đôbô nhìn xuống thành phố qua kẽ lớp bổi, sau đó quay lại hỏi Gergey:
- Chưa có ai à?
- Chưa ạ. - Gergey đáp rồi liếc nhìn Henghétđuy.
Henghétđuy đưa ngón tay lên vành mũ nửa chào nửa vẫy. Gergey cũng vậy, nhưng họ nhìn nhau lạnh nhạt.
Đôbô nhìn Heghetđuy, chờ báo cáo.
- Thưa ngài. - Heghétđuy nói. - tôi cần phải nói rằng tôi đã nghiệm thấy có đôi chút bất mãn giữa đám lính tráng.
Mắt Đôbô giương tròn xoe.
- Rất tiếc, - Heghétđuy vừa lẩn tránh cái nhìn của Đôbô vừa tiếp. - giữa bọn họ có những người lính già đã biết cái khoản ấy… cái khoản tiền công cố thủ. Hôm qua họ đã chờ suốt ngày để mong được lĩnh khoản tiền ấy như mọi lúc và mọi nơi vẫn thường quen. Đến tối họ đã nói vung lên. Tôi nghĩ nếu mình mắng át họ đi, sự bất mãn sẽ chỉ càng tăng. Bởi vậy tôi đã để cho họ nói. Họ yêu cầu tôi nói cho ngài biết nguyện vọng của họ.
- Trước hết, đáng lẽ ngài đã không được phép quên, ngài trung úy ạ, là trong thành không có chỗ cho bất cứ một sự xì xào thậm thụt nào. Thứ hai, về khoản tiền công cố thủ, ở đây kẻ nào không chiến đấu vì Tổ quốc mà vì tiền công thì cứ việc đến chỗ ta, hắn sẽ được lĩnh.
Đôbô trả lời rồi bước đi khỏi chỗ viên trung úy, nghiêng mình ngó qua lớp bổi.
- Chúng đã đến. - Gergey lên tiếng.
Từ giữa đám lính Thổ, tên Cuốcđơ đi ra, hắn đã được võ trang, hai tay dắt hai đứa bé Hung. Cả hai đều mặc áo cộc tay, quần xà lỏn, chân đi đất, đều có vẻ con nhà nông. Vì tên Cuôcđơ bước những bước dài, hai đứa bé phải chạy lon ton bên cạnh.
Cách chúng chừng một trăm bước có thể trông thấy tên đạo sĩ chột. Hắn cưỡi ngựa theo sau tên Cuốcđơ nhưng đến tầm bắn thì dừng lại và đứng thẳng người trên bàn đạp nhìn về phía thành.
- Hai đứa bé này không phải con tôi! - Gergey nói với nỗi mừng rỡ cuống quýt.
Thực thế, hai đứa bé nhiều tuổi hơn Iontsiko của chàng: một đứa chừng mười tuổi, một đứa độ mười hai.
Tên Cuôcđơ dừng lại trước cổng thành, gọi to lên:
- Ngài bêi gửi hai đứa đến thay cho một đứa. Chúng mày đưa cái nhẫn ra rồi ngài sẽ gửi cả đứa thứ ba đến nữa.
Đôbô nói lên với người lính gác trên tháp canh.
- Bác hãy nhô ra ngoài, lấy tay vẫy cho tên Cuốcđơ kia hiểu là nó có thể cút đi được đấy.
Ngày hôm đó quân Thổ cũng vẫn bắn phá tường thành như trước. Những khẩu Zobuzan to họng làm việc chậm chạp nhưng với sức mạnh kinh khủng. Đồng thời với mỗi tiếng nổ, tường vỡ rào rào, đôi khi còn nghe được cả tiếng ầm của từng chỗ đổ sập.
Nhưng tuy vậy ngày hôm đó vẫn có một cái gì thay đổi, những người lính gác đã báo cáo điều đó từ sáng sớm.
Kỵ binh Thổ đã rút ra xa thành. Không đâu còn thấy bóng dáng của những tên akinji mũ đỏ, những tên xpahi mặc áo giáp sáng chói, những tên betli quân phục tạp nham, những tên đeli áo choàng rộng, những tên gonưlư cưỡi giống ngựa bé nhỏ, những tên gureba, những tên mưxenlem và bọn xilida[81]. Mà ngay cả chín trăm con lạc đà của trại quân Thổ cũng biến đâu mất.
Chuyện gì đã xảy ra vậy?

Quân dân trong thành tíu tít đi lại, nét mặt mừng vui hớn hở. Cả gã xigan cũng đến chỗ thợ mài nhờ mài sáng một thanh gươm đã bén gỉ. Bên những lò nướng bánh, lời ca của các phụ nữ vang lên. Bọn trẻ đùa nghịch ở bãi cỏ trên gò cạnh lò bánh, bọn con trai chơi trò chơi trận giả, bọn con gái chơi rồng rắn:
Kotôko nhà Uivari
Váy lông vàng diện gớm còn chi
Ngựa cô đòi ăn ngô ăn thóc
Mẹ cô đòi cheo vàng cheo ngọc
Chuỗi hạt cho cô nữa rồi đi.
Người hầu của phu nhân Bolôc dẫn thằng bé Thổ đến đó. Nó ngây người nhìn trò chơi.
- Chúng mày cho thằng này vào chơi với! - Người hầu nài bọn con trai.
- Không được. - Các em trả lời.
Bọn con gái bèn nhận cho vào chơi. Thằng bé Thổ không hiểu các em hát gì nhưng cũng nghiêm chỉnh quay lộn với chúng.
Nhưng nguyên nhân của sự mừng rỡ, vui vẻ đó là gì vậy?
Kỵ binh Thổ đã biến đi. Chắc chắn đạo quân cứu viện đã tới gần. Đạo quân của nhà vua! Nếu kỵ binh Thổ không đi nghênh chiến với đạo quân đó thì còn đi đâu nữa?
Những người lính trống càng vui vẻ khua trống át những lời chiêu hàng gọi chõ vào thành. Người cầm dùi cái trống đại của thành chốc chốc lại nhảy lên mặt thành phía có quân địch léo nhéo mà nện thùng thùng át tất cả mọi tiếng kêu.
Những truyền đơn cũng rơi vào thành. Chúng nó gài theo mũi tên bắn vào. Không ai đọc cả. Ai nhặt được đều ném vào lửa, còn những mũi tên họ đem đến cho lão Xexey.
Ông lão ngồi tối ngày trên pháo đài nhà ngục, và mỗi khi quân Thổ lấp ló đến gần, ông lại giương cung bắn xuống.
Chỉ có nét mặt của Đôbô là vẫn nghiêm nghị không đổi.
Khi ông leo lên tháp canh này, khi ông leo lên tháp canh kia để dò xét quân địch. Đôi ghi ông nhìn rất lâu về phía núi Eghét, đôi khi ông lại lắc đầu. Có lần ông gọi Mectsei vào soái phủ.
- Chú ạ. - Ông vừa ngồi xuống vừa nói. - Cái tay Henghétđuy ấy không vừa ý ta chút nào cả. Chú hãy cho người theo dõi y.
- Tôi đã cho người theo dõi rồi.
- Y nói chuyện với ai, nhòm ngó những đâu, đặt chân đến chỗ nào, ta cần phải biết từng giờ từng phút.
- Vâng, chúng ta sẽ biết.
- Nhưng đừng để cho y đánh hơi thấy, nếu không y sẽ làm cho ta bị bất ngờ đấy.
- Y sẽ không biết được đâu.
- Nếu trong thành rối loạn thì chúng ta sẽ hết đường. Ta có thể làm cái việc sai bắt giam y lại, nhưng ta cần phải biết có những ai hùa theo y nữa. Ta cần phải cắt bỏ cái phần mục nát sao cho đừng sót lại một tí gì. Anh sai ai theo dõi đấy?
- Gã xigan.
- Đáng tin cậy không?
- Gã đáng tin cậy lắm. Hôm qua gã đã làm việc ở giữa đám lính Koso, hôm nay lại sẽ tìm được việc ở đó. Tôi đã bảo gã nếu có công trong việc này thì gã sẽ được thưởng một con ngựa tốt với toàn bộ yên cương lành lặn. Gã sẽ giả vờ về hùa với chúng nó. Nếu có chuyện gì xảy ra chúng ta sẽ biết ngay.
- Cậu không còn người nào khác đáng tin cậy hơn nữa hay sao?
- Có thì còn có, nhưng đám lính, Koso sẽ không tin vào người đó. Với gã xigan, chúng nó sẽ coi thường và không thèm giữ gìn trước mặt gã.
- Gã chỉ cần dò biết những kẻ cầm đầu!
- Tôi cũng bảo gã như thế.
- Vậy thì được. Ta đi đi.
- Thưa đại úy tổng trấn, - Mectsei đổi giọng nói. - những dấu hiệu bên ngoài tỏ ra rằng quân đội nhà vua đã đến.

Đôbô nhún vai, buồn bã đáp:
- Có thể là có đạo quân đến. Nhưng những dấu hiệu được tất cả các anh giải thích bằng việc đó, với ta chúng không có nghĩa là đạo quân nhà vua đã đến.
Mectsei ngớ người nhìn Đôbô.
Đôbô dang rộng hai cánh tay:
- Bọn giám trận đều đang ở đây cả. Ta đã trông thấy cả hai tên thống tướng cùng cưỡi ngựa ở mạn Onmodo. Chúng chưa điều đi một khẩu đại bác nào. Hai cánh quân của chúng cũng còn ở đây cả.
- Vậy có chuyện gì nhỉ? - Mectsei ngượng ngùng hỏi.
Đôbô lại nhún vai!
- Không thể có việc gì khác hơn, cậu em ạ, chỉ có thể là chúng nó đi vào rừng.
- Vào rừng?
- Vào rừng, với lại vào các ruộng nho. Ta nghĩ rằng hai tên thống tướng muốn tìm cách hạ bớt chiều cao tường thành. Chúng sai quân đi chở cành cây và lấy đất. Chúng sẽ lấp cái hào của ta và đắp gò lên ở những chỗ tường sạt lở. Có điều Pisơto thân mến này, điều này ta chỉ nói với cậu thôi. Hãy cứ để cho quân dân trong thành mừng rỡ vì việc có quân cứu viện đến.
Ông chìa tay ra cho người bạn đồng nhiệm và trìu mến nhìn anh ta. Sau đó ông quay vào cái phòng chỗ Petơ nằm.
Trời vừa xẩm tối, các toán kỵ binh Thổ lại lúc nhúc bò ra.
Dưới ánh một quả pháo sáng có thể trông thấy tất cả bọn kỵ binh đều cầm cương dắt ngựa, và mỗi một con ngựa đều tải nặng cành cây. Đàn lạc đà dài dằng dặc thì chở những bao tải đầy ắp. Khi chúng đi từ trên núi Boiut rẽ xuống, đàn lạc đà đi hàng một, con này nối con kia.
Đôbô chĩa nòng những tu pháo và những khẩu cối xuống, bắn vào giữa đội hình quân địch.
Nhưng đêm tới mỗi lúc một dày đặc và số kỵ binh địch không hề giảm bớt. Đôbô ngừng nã đại bác, chỉ ra lệnh cho những tay súng trường thỉnh thoảng bắn vào bọn chúng.
Quân Thổ rộn rịp làm việc dưới chân thành. Cành cây và dây nho ném lên nhau gẫy răng rắc. Xen vào giữa là tiếng hò của bọn quan giám trận đang cắt đặt.
Đôbô sai đem phần lớn đèn trong thành đến những chỗ tường vỡ. Người ta để đèn ở những chỗ có thể soi sáng ra ngoài tường thành, nhưng từ phía dưới không thể dùng tên hoặc dùng đạn mà bắn trúng được.
Bên trong thành tối đen, chỉ rải rác đây đó mới có một ngọn đèn. Ánh sáng hắt ra từ lò bánh chiếu sáng vùng Cổng Cũ. Đám phụ nữ lúc này cũng vẫn vừa làm vừa hát.
- Họ cứ hát nữa đi, - Đôbô nói. - May mắn không bao giờ lìa bỏ những nơi có tiếng hát. Quãng nửa đêm, Mectsei đứng trên tháp canh pháo đài Bôiki theo dõi xem quân Thổ có rục rịch chuyển sang công kích ban đêm hay không. Các võ quan khác cũng thay nhau đi khắp nơi trực đêm.
Mectsei khum hai bàn tay lại đặt sau tai và cúi xuống, tia mắt anh cố sức xuyên qua màn đêm.
Có ai từ phía sau giật giật áo đônman của anh.
Gã xigan.
Gã đi dép ionisa đến đây, trên đầu gã đội một cái mũ sắt cắm đầy lông gà. Một bên sườn đeo gươm, sườn bên kia đeo gươm cong kiểu Thổ có cán màu trắng.
- Suỵt … - gã nói vẻ bí ẩn. - suỵt!...
- Cần gì đấy?
- Con đã cảm thấy dây cương con ngựa tốt nằm trong tay con rồi.
- Mày biết được chuyện gì rồi ư?
- Ôi ôi!
- Mày có cả chứng cớ nữa chứ?
- Có ạ, chỉ cần bắt lấy nữa thôi.
- Thế thì bắt đi, đồ chó đẻ.
- Con bắt ư? Xin mời ngài đi theo con, rồi sẽ thấy. Nhưng phải quàng lên.
- Đi đâu?
- Đến chỗ bể nước. Heghétduy đã xuống dưới ấy. Giời ơi là giời!
- Một mình à?
- Ba tên lính của ông ta đứng canh bên cửa bể nước.
Mectsei hộc tốc lao xuống cầu thang.
Đến dưới chân tháp, anh gọi sáu chiến sĩ lại bên mình và bảo:
- Đi theo ta, không mang binh khí gì cả! Bỏ ủng ra! Đem theo dây da hoặc dây thừng!
Sáu chiến sĩ lặng lẽ tuân lệnh.

Khi họ đã xuống khỏi pháo đài, Mectsei nói tiếp mệnh lệnh:
- Chúng ta đi đến chỗ bể nước. Ba người lính đang ngồi ở đó hoặc có thể đứng, hoặc có thể nằm. Các ngươi hãy từ đằng sau xông lên bắt lấy chúng và trói cổ lại. Sau đó dẫn chúng vào ngục giao cho người cai ngục, bảo anh ta giam chúng lại. Không một tiếng kêu, một tiếng động nào đấy nhé!
Khu vực bể nước tối đen, ánh sáng chỉ chiếu tới đỉnh một cái cột cà khổ. Bắt đầu từ chỗ đó sáu chiến sĩ đi bằng bốn chân tay. Gã xigan làm dấu thánh giá lên mình.
Vài phút sau có tiếng lách cách, huỳnh huỵch, tiếng chửi rủa vẳng lên ở khu vực bể nước. Mectsei liền chạy đến.
Ba tên lính kia đã bị trói nằm dưới đất. Cả hai cánh cửa bể nước mở toang. Mectsei cúi nhìn vào. Dưới ấy là bóng tối lặng lẽ.
Anh quay lại khe khẽ hỏi gã xigan:
- Ở đây à?
- Chính con đã trông thấy lúc ông ấy đi xuống.
- Trung úy Heghétduy à? Mày không nhầm chứ?
- Ông ấy đấy ạ!
- Chạy mau vào chỗ ngài đại úy trấn thủ. Tìm ở chỗ pháo đài mới ấy. Bảo là ta mời ngài đến đây! Dọc đường nhớ nói với thượng úy Gergey phái ngay năm tay súng đến.
Gã xigan co giò chạy. Mectsei tuốt gươm cầm tay, ngồi xuống bậc cầu thang dẫn xuống bể nước. Lúc đó ở dưới kia tựa hồ có những tiếng động văng vẳng. Mectsei đứng dậy, đóng một bên cánh cửa che cầu thang.
Ở phía trên nghe rõ tiếng bước chân đi đến của năm tay súng và gần như cùng một lúc với họ, của Đôbô cùng với đồng Karixtôp. Người võ đồng xách một cái đèn soi đường cho Đôbô.
Mectsei ra hiệu cho họ nhanh nhanh lên. Những tiếng động dưới bể nước lúc đó đã to dần.
- Đằng này, đằng này! - Một giọng trầm vang lên dưới sâu.
Đôbô ra lệnh cho năm tay súng lên cò, họ phải kê súng lên mép hầm cầu thang bể nước, chĩa nòng xuống. Sau đó ông nói:
- Kơrixtôp, đến chỗ ngài Gergey lấy thêm hai chục người nữa lại đây.
Ông cầm lấy cây đèn trong tay chú, đặt xuống bên chân cột để ánh sáng khỏi chiếu vào hầm.
Dưới sâu có tiếng lách cách của binh khí, tiếng bước chân lạo xạo.
- Đằng này, đằng này! - Tiếng nói nghe đã rõ hơn.
Một tiếng bõm mạnh vào nước, liền đó một tiếng bõm khác…
Tiếng kêu eiva (úi chà), međêt! (ối). Lại những tiếng lõm bõm…
Cánh cửa che cầu thang kêu đánh cộp. Rồi một người nhô đầu lên. Đôbô vớ cái đèn lên, soi vào mặt y.
Đó là trung úy Heghétđuy, mặt y xám ngắt như chì.
Mectsei thộp lấy cổ áo y.
- Bắt nó lại! - Đô bô quát.
Những bàn tay mạnh mẽ vồ lấy viên trung úy, lôi y ra khỏi hầm.
- Tước vũ khí!
Dưới kia tiếng lõm bõm vẫn mỗi lúc một vẳng lên nhiều hơn, rồi tiếng kêu bối rối loạn xạ:
- Jetisin! Jetisin! (Cứu với! Cứu với!).
Đôbô rọi đèn xuống một thoáng. Thì ra dưới đó rất đông bọn Thổ đội tuyban, binh khí tua tủa, đang dò dẫm trong bể nước rộng, tối thăm thẳm, và ở một đường hầm bên cạnh những tên khác vẫn đẩy nhau ùa vào.
- Bắn! - Đôbô thét.
Năm tay súng nhả đạn vào hầm.
Cái hầm nước ầm vang như một khẩu đại bác. Tiếng la hét tức tối đáp lại.
- Cậu ở lại đây nhé. - Đôbô bảo Mectsei. - Cần phải đi vào trong đường hầm, đi đến tận cùng. Nếu nó xuyên quá ra ngoài thành, chúng ta sẽ lấp lại, trát kín lại. Lúc nào cũng phải cử một người lính gác đứng bên tường.
Rồi quay sang đám chiến sĩ, ông trỏ Heghétđuy và các đồng lõa của y:
- Lấy gông sắt gông chúng nó lại! Nhốt riêng chúng nó ra từng đứa!
Và ông lại quay về pháo đài.
Từ dưới hầm sâu, Mectsei nghe một tiếng Hung vọng lên:
- Cứu với!
Anh soi đèn xuống. Một tên Thổ đội mũ da đang quằn quại trên xác những tên chết đuối: hắn đã kêu cứu.
- Các ngươi hãy dòng một cái dây xuống. - Mectsei bảo. - nhỡ tên này cũng là người trong thành.
Cạnh đó có một sợi dây kéo nước, người ta thả cả gầu xuống. Tên sắp chết ngạt bíu vào gầu, ba chiến sĩ kéo hắn lên.
Lúc lên đến nơi, hắn há hốc miệng ra thở như một con cá bị kéo lên bờ.

Mectsei soi đèn vào mặt hắn. Đó là một tên akinji ria mép rất rậm. Nước từ ria mép và quần áo hắn nhỏ ròng ròng.
- Mày là người Hung à? - Mectsei hỏi.
Tên kia vội quỳ thụp xuống:
- Thưa quan, mày tha cho tao!
Bằng cách gọi Mectsei là mày như thế, gốc tích Thổ của hắn lòi ra.
Xuýt nữa Mectsei xô hắn trở lại xuống hầm sâu, nhưng anh đã kịp nghĩ đến việc để hắn lại làm chứng thì tốt hơn. Anh bảo các chiến sĩ:
- Tước vũ khí của hắn đi và giam hắn vào chỗ mấy gã nông dân chuyển thư ấy.
-------------
Chú thích:
[71] Khoảng 15-16km, Giơđơblơ là huyện lỵ của huyện Gơđơnlơ, ngoại thành Budapest về phía đông bắc, Isosơxee là một xã trong huyện Gơđơnlơ, tại đây ngày 6 - 1- 1819 quân đội Hung đã thắng quân đội của đế quốc Áo, một trong những trận thắng oanh liệt nhất trong chiến dịch mùa xuân của cuộc Cách mạng dân tộc dân chủ hồi đó. Siôphôôc và Phuyrét là hai thị trấn nghỉ mát đối diện nhau hai bên bờ hồ Balatông.
[72] Theo kinh thánh là ông tổ của dân Do Thái.
[73] Một loại lính tình nguyện trong quân đội Thổ.
[74] Hai địa điểm ở Buđapest, cách nhau khoảng 8km.
[75] Tiếng Latinh trong nguyên bản: Bài kinh lễ mồ.
[76] Pônxius Herenuius, tướng của dân tộc Xamnit, chết năm 291 trước CN. Ông đã bắt được một đạo quân La Mã trong thung lũng Phuốcsê Côđin khiến người La Mã phải chịu thua và chấp nhận điều ước hòa binh (321 trước CN). Nhưng về sau Viện Nguyên lão của La Mã bội ước và chiến tranh lại tiếp diễn. Tuy vậy Pônxius đã tha mạng cho 600 tù binh La Mã mà không đòi điều kiện gì. Cuối cùng Pônxius bị thua, bị bắt và bị người La Mã giết hại trong ngục. Sau chiến bại này dân tộc Xamnit ở bán đảo Itali cũng mất luôn cả nền độc lập. Ở đây ý nói đến chủ nghĩa nhân đạo chung chung.
[77] Một nhân vật thần thoại Hy-lạp có sức mạnh vô địch, trong đời đã lập được 12 kỳ công, do đó được các thần đưa lên núi Olympia và cũng trở thành thần.
[78] Khi được các thiên thần báo tin Chúa Trời sẽ phá hủy thành Sôđôma, thoạt đầu Abraham xin phép được báo cho dân trong thành biết để cứu họ, bị từ chối, Abraham lại xin phép chỉ báo riêng cho gia đình ông Lôt (Loth), là một gia đình lương thiện, biết để cứu người lành.
[79] Laokon, tác phẩm nổi tiếng nhất của nghệ thuật tạo hình hậu kỳ Cổ Hy Lạp (thời kỳ đế quốc Henlen). Quần tượng này do ba nghệ sĩ bậc thầy: Hagêxandrôax, Pôluyđôrôx và Alenôđôrôx điêu khắc, mô tả giáo chủ thành Tơroa và các con trai trong cuộc chiến đấu sống mái chống lại một bầy rắn. Bầy rắn do nữ thần thành Aten (là thành phố cừu địch với thành Tơroa) phái đến giết họ vì họ đã tiên cảm thấy con ngựa gỗ mà quân Aten để lại trước thành sẽ gây nên tai họa cho thành Tơroa và do đó họ đã phản đối việc đưa con ngựa gỗ vào thành. Động tác Laokon ở đây có nghĩa là động tác cố gắng hết sức.
[80] Tháp Pisa (đọc là Piza) : một cái tháp ở thành phố Pisa (Trung Ý), nổi tiếng vì sau khi xây dựng xong, một bên nền bị lún và mỗi năm một nghiêng dần mà vẫn chưa đổ. Đứng như cái tháp Piza là đứng xiêu xiêu vẹo vẹo.
[81] Các loại lính trong quân đội Thổ hồi đó.

7

Ngày hôm sau, mồng bốn tháng mười, mặt trời mọc chiếu sáng một dải đất cao mới đắp xung quanh thành. Con hào sâu bao quanh thành về phía bắc giờ đây đã bị lấp từng quãng. Nơi trước kia là hào giờ đây đã thành gò.
Những gò đất mới đắp nhô lên đối diện với những chỗ tường vỡ. Bên dưới là bổi, cành cây khô, dây nho khô buộc thành bó, bên trên là đất. Chắc chắn quân Thổ sẽ tiếp tục công việc đó cho đến khi một vài gò đất đã cao đến mức có thể đặt pháo bắn thẳng vào trong thành và có thể xung phong vào thành không cần thang.
Đôbô quan sát công việc của chúng. Ông lặng lẽ, nét mặt bình tĩnh quan sát tất cả mọi hướng. Sau đó ông cho mời các sĩ quan. Ông mời vào phòng hiệp sĩ bốn viên thượng úy, một trung úy, một viên quản, một thập trưởng và một binh nhất. Cả viên thư lại Mihai, người phát bánh, cũng được mời vào.
Cái bàn đã được phủ một tấm dạ xanh lá cây. Trên bàn đặt một cái tượng chịu nạn và hai cây nến cháy hai bên. Trong góc phòng là người đao phủ mặc quần áo dạ màu đỏ. Than đỏ hồng trong cái lồng ấp bên cạnh. Tay gã cầm một cái quạt gió. Bên cạnh cái lồng ấp còn có những thỏi chì và những cái kìm.
Đôbô mặc quần áo dạ đen. Cái lông đại bàng của hàm đại úy cắm trên chỏm mũ sắt. Một tờ giấy trắng đặt trước mặt ông.
- Các chiến hữu, - ông nói, nét mặt nghiêm nghị gần như cau lại. - sở dĩ chúng ta hội họp lại đây là để xét xử trường hợp của trung úy Heghétđuy và các đồng lõa của y. Hành động của chúng chứng tỏ chúng là những tên phản bội. Chúng ta sẽ xét xử chúng một cách phù hợp với lương tâm.
Rồi ông ra hiệu dẫn các tội nhân ra.
Gergey đứng lên nói:
- Thưa các ngài, trong việc này tôi không thể làm quan tòa được. Tôi đang có điều bất hòa với bị cáo. Xin các ngài hãy cho tôi rút khỏi ghế buộc tội.
Mectsei cũng đứng dậy nói:
- Tôi chỉ có thể làm chứng mà thôi. Không ai có thể vừa làm quan tòa lại vừa làm chứng được.
- Vậy ông hãy làm chứng. - Những người ngồi quanh bàn trả lời.
Gergey rời khỏi soái phủ, Mectsei đi ra tiền sảnh.
Lính gác dẫn Heghétđuy cùng ba đồng lõa của y vào, và cả tên Thổ nữa.
Heghétđuy tái mét mặt. Những quầng thâm viền quanh mắt y. Y không dám ngửng nhìn lên. Đôbô chỉ để y lại, những tên kia ông bảo dẫn ra ngoài.
- Ngươi hãy nói cho chúng ta hay. - Ông nói. - Việc đưa đường cho quân Thổ là việc gì thế? Heghétđuy thu hết can đảm, ấp úng thanh minh:
- Tôi chỉ muốn lừa quân Thổ vào bể nước. Tôi không muốn nộp thành cho giặc. Bể nước thì rộng. Chúng tôi tìm thấy một lối hẹp đi vào qua bể nước. Tôi nghĩ nếu chính tôi tiêu diệt được hàng nghìn tên Thổ, công đầu sẽ thuộc về tôi.
Đôbô bình tĩnh nghe từ đầu đến cuối. Các sĩ quan cũng chẳng hỏi han gì y cả. Khi y không còn gì nói nữa. Đôbô sai dẫn y đứng sang một bên rồi lần lượt gọi từng tên lính vào.
- Chúng con, - tên đầu tiên nói. - chúng con không thể làm gì khác ngoài lệnh của ngài trung úy. Chúng con phải vâng lời khi cấp trên ra lệnh.
- Nó ra lệnh như thế nào?
- Ngài trung úy ra lệnh cho chúng con đứng trên miệng bể nước để ngài đưa một vài tên Thổ vào.
- Nó nói sao, để làm gì?
- Để bàn việc nộp thành.
Đôbô nhìn viên trung úy, Heghétđuy lắc đầu:
- Không đúng! Nó nói dối!
- Con mà nói dối à? - Gã lính tức giận nói. - Thế ngài trung úy đã chẳng bảo là quân Thổ hứa đủ mọi điều tốt đẹp, còn chủ tướng Đôbô chẳng hứa điều gì tốt cả, đến như tiền công cố thủ cũng không muốn trả.

- Nói láo. - Heghétđuy nhắc lại.
Người ta dẫn tên lính thứ hai vào.
- Tại sao chúng mày lại ở bên giếng?
- Chúng con chờ quân Thổ ạ. - Gã buồn rầu đáp. - Ngài trung úy bảo rằng trước sau rồi thành cũng lọt vào tay quân Thổ, vậy chẳng thà được tiền còn hơn là đổ máu. Nếu chúng ta không nộp thành, chắc chắn chúng ta sẽ chết.
Đôbô sai dẫn cả gã thứ ba vào.
- Con không biết gì cả ạ. - gã ấp úng. - con được phái đến bên giếng thôi ạ, chứ còn tại sao, con không biết ạ.
- Trung úy Heghétđuy không bảo mày rằng điều đình với quân Thổ thì tốt hơn hay sao?
- Cái ấy thì có đấy ạ.
- Lần đầu tiên trung úy nói vào lúc nào?
- Vào buổi tối sau đợt đại công kích ạ.
- Trung úy nói thế nào?
- Trung úy nói là ấy… rằng trung úy bảo là: chúng ta ít người, quân giặc thì đông, rằng là đấy, những thành khác cũng có giữ được đâu, vậy mà lúc đó quân Thổ còn đi riêng làm hai đạo.
- Trung úy Heghétđuy có nói gì về khoản tiền cố thủ không?
- Có ạ. Trung úy nói đáng lẽ chúng con phải được lĩnh gấp đôi tiền.
- Còn về việc nộp thành thì trung úy nói sao?
- Nói rằng là ấy… trung úy bảo rằng, thì quân Thổ thể nào rồi cũng lấy được thành, vậy thà để chúng nó trả tiền cho, còn hơn là để đầu cũng mất.
- Thế quân lính nói lại thế nào?
- Dạ, không nói gì cả. Khi quân Thổ gọi vào, chúng con chỉ nói chuyện bên cạnh đống lửa thôi ạ.
- Các ngươi không đối đáp với chúng ư?
- Không ạ. Chỉ có ngài trung úy nói chuyện với chúng vào lúc khuya mà thôi.
- Nói bằng cách nào?
- Nói qua một kẽ nứt ổ chỗ Cổng Cũ ấy ạ. Trung úy đi đến chỗ ấy và nói chuyện đến ba lần cơ ạ.
- Với quân Thổ à?
- Với quân Thổ ạ.
- Và khi quay về, trung úy nói gì?
- Trung úy nói là quân Thổ để cho tất cả mọi người rút đi không động chạm gì đến, không chém ai cả. Ngoài ra còn trả cho toàn lính Koso mỗi người mười đồng vàng, với lại hai pasa gửi thư có tướng ấn đến để bảo đảm lời hứa.
- Trong số lính ở đấy, mấy người nghe nói về chuyện đó?
- Độ mươi người.
- Thế tại sao các người không báo cho ta biết? Các ngươi đã chẳng thề không nói chuyện về việc nộp thành hay sao?
Gã lính im bặt. Đôbô tiếp:
- Đáng lẽ bổn phận của các ngươi là phải báo cáo ngay về câu chuyện của ngài trung úy!
- Chúng con không dám ạ.
- Tóm lại các ngươi đã rắp tâm trao thành vào tay giặc Thổ. Những ai đồng tình vào việc này?
Gã lính kể ra bảy tên nữa, sau đó gã phân trần:
- Chúng con, thưa ngài đại úy, chúng con không đồng tình đâu ạ. Chúng con chỉ tuân theo mệnh lệnh. Chỉ có ngài trung úy nói thôi, ông ta đã ra lệnh cho chúng con ạ.
Bức tường bị viên đạn bắn vào kêu lên một tiếng. Những bộ giáp treo trên dãy cọc rung lên lách cách. Một mớ vôi vữa trên tường rơi xuống sàn nhà.
Đôbô nhìn các quan tòa:
- Ai còn gì hỏi nữa không?
Các quan tòa ngồi bên bàn hầu như cứng đờ cả người. Cuối cùng viên quan tòa binh nhất lên tiếng hỏi:
- Mười người lính đã đồng tình với việc giao thành cho quân Thổ à?
Gã lính tái mặt, nhún vai:
- Người lính không thể muốn gì khác ngoài điều mà sĩ quan của mình muốn.
Không còn câu hỏi gì khác.
- Đang còn tên Thổ nữa. - Đôbô nói. - Dẫn nó vào đây.
Tên Thổ cúi vái ba lần rồi mới đi tới trước cái bàn. Tới đó hắn đứng khom lưng xuống, tay vòng lại trước ngực.
- Tên mi là gì? - Đôbô hỏi.
- Iuxup.
- Iuxup, tiếng Hung nghĩa là Jôjép. Đứng thẳng người lên!

Tên Thổ đứng thẳng dậy. Hắn là một tên akinji khoảng chừng ba chục tuổi, người chắc nịch, bắp thịt nổi cuồn cuộn. Cái mũi bị tẹt và vết sẹo đỏ trên đầu chứng tỏ hắn đã từng xông pha nhiều trận mạc. Trả lời cho các câu hỏi, hắn nói hắn đã ở nước Hung mười năm nay, hắn đã đứng bên tường thành khi Heghétđuy hỏi qua kẽ nứt: “Ê, bọn Thổ, đứa nào biết tiếng Hung?”
- Nó nói láo. - Heghétđuy lầm bầm. - Zôntôi cũng luôn luôn nói chuyện với quân Thổ đấy thôi.
- Tôi? - Zôntôi hỏi như quát lên.
- Đúng cậu nói. Mỗi lần có đợt công kích cậu đều luôn luôn kêu to lên với chúng nó.
Zôntôi tái người đi vì giận, nhảy dậy khỏi ghế ngồi.
- Tôi đề nghị điều tra về bản thân tôi. Tôi không thể tiếp tục ngồi trên ghế quan tòa nữa. Còn mỗi khi tôi đánh tôi lại kêu lên một tiếng, cái đó có thể. Nhưng đó chỉ là tiếng chửi. Đó không phải là lầm lỗi! Nói như vậy là nghĩa lý gì?
Đôbô nói để anh bớt giận:
- Tất cả chúng ta đây đều biết cái thói quen đó của anh, và chẳng ai vì thế mà nói anh. Nhưng vì anh đã nổi giận đối với kẻ bị cáo, chúng ta miễn cho anh khỏi việc xét xử.
Zôntôi cúi chào và đi ra. Đôbô lại nhìn tên Thổ.
Bằng một thứ tiếng Hung cà khổ, hắn kể rằng Heghétđuy đã nói chuyện với một tên aga, sau đó với bêi Orơxơlan ở chỗ Cổng Cũ. Heghétđuy đã đề nghị tên bêi hứa lời hứa danh dự làm chứng và đưa một trăm đồng vàng. Heghétđuy đã nói đến đêm sẽ đưa đường cho tất cả đạo quân vào thành, chỉ cần đào hầm bên cạnh cổng chỗ vẫn thường đặt cái trống đồng lớn. Y (hắn chỉ Heghétđuy) nói là một đêm y đã đi trong bể nước và tìm thấy một đường hầm, nhưng đường hầm đó đã bị lấp ở chỗ Cổng Cũ. Ở chỗ lấp y nghe tiếng trống đồng đánh ngay trên đầu và nghe cả tiếng bước chân của bọn lính, như vậy không cần phải đào nhiều lắm. Đến mười hai giờ đêm, y sẽ chờ bọn kia. Nhưng bọn kia cũng cần phải đảm bảo sẽ không phạm đến những người lính Koso đứng ở chỗ Cổng Cũ. Chúng nó thỏa thuận. Nửa đêm Heghétđuy xách đèn dẫn đường cho chúng. Bọn ionisa, axap và piát lẫn lộn cùng vào. Ba nghìn tên đi vào đường hầm. Những bộ phận khác của đạo quân, có trời biết bao nhiêu nghìn tên, chờ hai cửa thành sẽ mở. Nhưng một sự cố đã xảy ra là cái đèn của Heghétđuy bị va vào tường ở chỗ góc bể nước và tắt ngầm. Y tiếp tục dẫn tiền đội đi trong bóng tối. Y biết đường đi nhưng thành bể nước hẹp, trong bóng tối y có thể đi được nhưng đám lính tiền đội chen chúc nhau nên ngã xuống nước.
- Mi có biết về chuyện bêi Đạo sĩ cướp mất đứa con trai của một thượng úy bên chúng ta không? - Đôbô hỏi.
- Có ạ. Đã hai tuần nay người ta tìm đứa bé ấy khắp trong các trại. Ngài bêi sai tìm. Người ta đã ăn cắp mất của ông ta, hoặc giả đứa bé đã trốn mất vào ngày thứ ba sau khi đến đây. Đôbô nhìn Heghétđuy và nói:
- Đồ khốn kiếp!
Heghétđuy quỳ sụp xuống:
- Xin các ngài khoan thứ, xin các ngài đoái thương đến thân tôi: Tôi đã lầm lạc, đầu óc tôi đã lú lẫn.
- Mi có thú nhận là mi đã muốn trao thành vào tay quân địch hay không?
- Tôi xin nhận.
Cuộc thảo luận không kéo dài quá một tiềng đồng hồ.
Sau đó, trung úy Heghétđuy đã lủng lẳng giữa bãi chợ, trên cái giá treo cổ đóng vội bằng một thanh xà.
Phuyghet loa to với dân thành:
- Tất cả những kẻ phản bội lời thề, bất kể lính thường hay sĩ quan mà muốn trao thành vào tay giặc Thổ đều chết như thế này cả!
Ba gã lính trơn bị xẻo tai dưới giá treo cổ. Bảy tên nữa bị xiềng chân và sai đi phục dịch ở trong thành.
Còn tên Thổ, người ta ném nó ra ngoài thành qua bức tường cao ở phía tây cho nó rơi xuống gãy cổ giữa đồng bọn.
Dân thành có thể thấy rằng Đôbô không đùa.

8

Tình mẹ. Người mạnh hơn tất cả mọi sức mạnh trên đời! Người là ánh dương náu trong cơ thể con người! Người là ngọn lửa thiêng từ trái tim Thượng đế giáng trần, là sự dịu dàng mà vô địch, không sợ cả cái chết!
Người, kẻ đã từ bỏ mái nhà yên ổn, gối êm đệm ấm, tất cả gia tài châu báu để cải hình đổi dạng vượt qua cái chết trùng trùng điệp điệp mà đến với những người thân yêu đang bị hiểm nguy đe dọa của Người! Người, kẻ chui xuống lòng sâu quả đất, với thanh gươm mỏng mảnh mà muốn vượt qua tường thành, bức tường thành mà hàng trăm ngàn con dã thú vũ khí tua tủa lúc nhúc phía trước mặt đang phải gào thét một cách bất lực! Người, kẻ không biết đến những việc gọi là không thể được mỗi khi nói về người mà Người yêu, dù có phải đồng nguy cộng khổ, cùng chịu chết với họ chăng nữa. - Ôi trái tim phụ nữ, ta xin bái phục Người!
Suốt hai đêm, hai ngày họ đào cật lực qua những chỗ sụt của đường hầm, trong cái lạnh lẽo ẩm ướt dưới những vòm trần lúc nào cũng chỉ chực đổ. Đôi chỗ đường chỉ bị lấp có vài bước, sau một giờ lao động họ đã có thể chui qua. Nhưng đôi chỗ họ phải trầy trật với cả những tảng đá, mà cánh tay phụ nữ yếu đuối cũng như cánh tay của người thiếu niên mười lăm tuổi chẳng lấy gì làm mạnh khỏe cho lắm đều không quen với loại công việc như vậy.
Đêm mồng ba tháng mười, khi trại giặc vừa yên ngủ, họ mang theo tất cả số lương thực. Theo tính toán của họ thì tòa thành chỉ còn cách họ chừng trăm bước. Họ hy vọng sẽ không phải quay trở lại nữa.
Và họ làm việc suốt đêm.
Ở dưới đất họ không thể biết được khi nào trời hửng, khi nào mặt trời lên. Suốt đêm họ nghe tiếng vó ngựa chở đất và chở cành cây, họ nghe cả tiếng nổ của tu pháo và các cỡ đại bác trong thành. Ở dưới đó họ cứ ngỡ là có tấn công ban đêm và họ làm việc càng hăng hái hơn để có thể lọt vào thành được.
Nhưng ngoài kia trời đã hửng, bình minh đến, rồi mặt trời nhô lên sau những dải núi xứ Bôrơsốt. Gia nhân của tên lái ngựa Thổ trông thấy cảnh hoang vắng của cái lều bèn nhòm vào. Hòn đá bị vần sang một bên và cái miệng hầm rộng làm chúng vô cùng kinh ngạc. Vì bọn kỵ binh đã lại tản đi khắp nơi để thu nhặt cành cây, tên lái ngựa đích thân chạy bổ đến chỗ một tên võ quan đeli và hầu như run lên vì mừng rỡ, báo cáo:
- Thưa quan, con xin trao thành vào tay quân đội. Đêm qua con vừa phát hiện ra một đường hầm!
Đông đảo bọn đeli, bọn akinji, bọn bêli, và gureba lập tức bỏ cành cây, bỏ ngựa giữa đồng.
Tiếng kèn tập hợp vang động. Lính của tất cả các cơ ngũ chen chúc xáo trộn vào nhau, binh khí va chạm lách cách, reo hò xô nhau qua miệng hầm xuống lòng đất. Tên lái ngựa cầm đuốc dẫn đường.
Trong lúc đó, hai linh hồn đáng thương đang trườn, bò, bì bõm, dọn dất vần đá, cố gắng tiến lên phía trước. Đến một chỗ con đường lại trở nên dốc và mở rộng ra có những hòn đá khô ráo. Họ đi vào một cái phòng ngầm rộng hình tam giác và ẩm ướt.

- Chúng ta đang ở bên dưới con hào ngoài thành thì phải. - Mikơlốt nói.
Nhưng hai góc kia của cái phòng ngầm đều bị đất sụt lấp kín. Trong hai góc đó, góc nào có lối đi?
Ở một góc, đất sụt võng xuống hình yên ngựa. Trên đỉnh có một lỗ hổng nhỏ, may lắm cũng chỉ đút lọt nắm tay. Ở góc kia, bên cạnh lớp đất sụt có một kẽ nứt nhỏ.
- Ở đây con đường chia hai ngả, - Mikơlốt nói. - vấn đề bây giờ là chúng ta phá lối nào?
Cậu đứng lên mấy hòn đá, giơ cây nến vào chỗ lỗ hồng. Ngọn lửa lay động. Cậu lại thử ở chỗ kẽ nứt phía bên trái. Ở đó ngọn lửa cứ đứng yên.
Cậu cắm cây nến lên vành mũ rồi bíu vào hòn đá ở trên cùng. Êvo đến giúp sức. Hòn đá lộc cộc lăn qua những hòn khác.
- Một hòn nữa! - Mikơlốt nói.
Cả hai lại cố sức kéo. Hòn đá này không chịu nhượng bộ.
- Ta phải đào những hòn đá nhỏ xung quanh nó ra.
Mikơlốt nói rồi cầm lấy xẻng hớt lớp đất sỏi xung quanh hòn đá. Sau đó họ lại bíu vào nó. Hòn đá lung lay. Mikơlốt thở phào một cái, đưa tay lên lau mặt.
- Mệt quá. - Cậu mỏi mệt nói.
- Nghỉ một tí. - Êvô đáp.
Họ ngồi xuống một hòn đá. Mikơlốt ngã lăn ra và ngủ thiếp đi luôn.
Êvo cũng choáng váng, mệt tưởng chết được. Quần áo nàng ướt sũng đến ngang đầu gối, bùn lấm be bét, tay nàng rơm rớm máu. Vì cứ phải cúi lên cúi xuống nhiều, tóc nàng xổ tung ra, một nửa lấp trong áo đônman, một nửa xõa ra ngoài áo, phất phơ vờn quanh cổ.
Nàng cầm cây nến soi vào cả hai lỗ hổng. Cà hai đều chỉ con đường tự do.
- Ta nghỉ một tí. - Nàng vừa gắn cây nến xuống mặt hòn đá vừa nói. - Nhưng ta không ngủ đâu, không, ta chỉ nghỉ thôi.
Vừa ngả lưng ra phía sau, nàng đã nghe tiếng vang khe khẽ ở đằng trước. Nàng nhíu lông mày nhìn vào bóng tối phía trước mặt: tiếng ồ ạt ở trên kia hay ở dưới này?
Từ đằng kia đường hầm, một tia sáng đỏ vụt hiện ra.
- Mikơlốt! - Êvo rú lên, lay cậu thiếu niên. - Chúng nó đến đấy!
Người thiếu niên mệt mỏi giương mi mắt lên.
- Chúng nó đến đấy!
Êvo tuyệt vọng nhắc lại và đưa tay lên đốc gươm.
Thanh gươm chỉ còn lại cái vỏ. Nó đã nằm lại ở một chỗ hầm sụt nào đó, nơi họ bẩy đá. Những thanh gươm cong cái quanh thắt lưng nàng cũng đã bị gãy hết trong lúc làm việc, cả con dao găm cũng vậy. Trong tay họ không có gì nữa.
Ánh sáng càng đến gần càng rõ dần.
Êvo thu hết sức lực bíu vào tảng đá. Mikơlốt cũng vậy. Cây nến của họ tắt phụt. Tảng đá nhúc nhích nhưng vẫn không chịu nhường bước.
Họ rụng rời nhìn tên lái ngựa cầm đuốc từ trong bóng tối nhô ra, và cạnh hắn tên aga hộ pháp, ria dài lòng thòng, quanh thắt lưng lấp lánh những thanh gươm cong.
Sau đó là những bàn tay vồ xuống người họ.
Tên aga đưa mắt nhìn cái công việc đang làm dở và nhanh chóng quyết định.
- Nhãi con, cầm lấy cây đuốc! Ở đây mày đã biết đường rồi. - Hắn bảo Mikơlốt.
Mikơlốt không hiểu lời nói, cậu chỉ biết chúng nó ấn cây đuốc vào tay cậu. Chỉ một loáng bọn lính giặc đã dỡ hết những tảng đá nặng. Con đường rộng bằng hai tầm người đã mở thông. Căn phòng ngầm chật ních lính địch.
- Mày sẽ dẫn chúng tao đi. - tên aga bảo Mikơlốt. - Còn tên kia, - hắn nhìn sang Êvô nói tiếp. - ở lại đây. Nếu mày dẫn chúng tao đi lạc hướng tao sẽ quẳng con đàn bà này vào giữa đám lính.
Một tên ionisa dịch lời hắn nói.
Êvo nhắm mắt lại.
Tên aga ngoái nhìn ra sau ra lệnh:
- Một đeli giữ lấy nó!
Rồi hắn xô Mikơlốt đi lên trước.
Một tên đeli đến đứng bên cạnh Êvo, những đứa khác tiếp tục đi. Nhưng vì tên aga không nói đích đứa nào phải giữ tù binh nên tên đeli liền chuyển ngay sang cho một tên đeli khác.
- Mày giữ lấy nó!
Tên này cũng đứng canh một lát, nhưng rồi hắn sực nhớ ra rằng những kẻ nào vào được thành trước tiên sẽ được phong quan to đến mãn kiếp, hắn liền định chuyển tù binh cho một tên mưxenlem.
- Tao không giữ đâu. - Tên mưxenlem trả lởi và tiếp tục bước đi.
Tên đeli cáu tiết uất người.
- Được, để tao giữ cho, mày cứ đi đi. - lúc đó một tên axap nhỏ bé đội mũ lông bảo tên đeli như vậy rồi tuốt gươm cong đến đứng bên người thiếu phụ.

Êvô dở sống dở chết tựa người vào vách. Những tên lính ăn mặc đủ các loại trang phục khác nhau, bẩn thỉu, nồng nặc mùi thuốc súng và mùi hành, hấp tấp bước qua bên cạnh nàng. Đứa nào đứa nấy gươm đều đã tuốt trần lăm lăm trong tay, mắt tất cả chúng nó đều đã cháy rực niềm hy vọng chiến thắng.
Thỉnh thoảng một tên lính cầm đuốc soi đường trước một tốp lính mới lại đi đến. Cũng có một đôi tốp chỉ dò dẫm trong bóng tối mà đi vào. Binh khí lách cách loảng xoảng trên mình chúng. Một tên địch vác trên vai một lá cờ lớn màu đỏ.
Chợt một tiếng rầm rầm xa xăm bỗng vẳng lên tựa hồ như sấm ran trong lòng đất. Con đường hầm, từ chỗ đổ vào phòng ngầm lui về phía sau một quãng dài đổ sập xuống. Tiếng rầm rầm kéo dài đến mấy phút. Đá lở, đá lăn phát ra tiếng động trầm trầm. Sau đó không một kẻ nào còn có thể vào thêm được nữa.
Từ hướng hầm sập có tiếng rên la và tiếng thở dốc vẳng đến. Về phía ngược chiều lại là tiếng lách cách khe khẽ của khối binh khí đang đi xa dần.
Tên lính canh người thiếu phụ bỗng nói bằng tiếng Hung:
- Cô đừng sợ!
Và y cầm lấy tay người thiếu phụ hỏi:
- Cô là ai?
Người thiếu phụ không thốt nổi nên lời.
- Cô là người Hung chứ?
Người thiếu phụ gật đầu.
- Cô hãy đi theo tôi. - Tên axap nói. - Ở đây con đường rẽ hai ngả. Nếu tôi mở được lối kia chúng ta sẽ thoát. Nhưng nếu chỗ này cũng bị sập nữa...
Êvo lại cảm thấy cái dòng sự sống luân chuyển trong mạch máu của mình.
- Bác là ai? - Nàng tỉnh người lại, hỏi.
- Tên tôi là Vosanhi. Tôi muốn làm điều tốt cho cô.
Anh ta lấy từ trong thắt lưng một thỏi thép và đá lửa rồi đánh lửa lên. Cái bùi nhùi mau chóng bắt lửa. Làn khói thơm hòa lẫn vào không khí ngột ngạt của đường hầm. Anh ta giơ bùi nhùi lại chỗ cây nến và thổi. Cây nến cháy bừng lên. Căn phòng lại tràn đầy ánh sáng.
- Cô hãy cầm lấy cây nến này.
Anh ta bước đến chỗ đất sụt phía bên trái và chỉ lắc một cái đã làm lung lay những hòn đá. Anh nhỏ người nhưng khỏe sức. Những hòn đá vuông to lần lượt lăn đi, hòn lăn ra ngoài, hòn lăn vào trong. Chẳng bao lâu đã có một lỗ hổng vừa đủ cho một người có thể chui qua. Anh cầm lấy cây nến trong tay người thiếu phụ và đi lên trước. Một bàn tay anh xòe ra che trước ngọn nến. Anh đi vội đến nỗi Êvo phải khó khăn lắm mới theo kịp.
Con đường chỗ đó đã quang hơn nhưng họ vẫn cứ còn phải đổ dốc.
Voxanhi bỗng nhiên quay người lại hỏi:
- Cô là ai? Có lẽ cô từ chỗ hoàng thượng đến chăng?
- Từ đấy đến. - Êvo trả lời, cứ như thể đang nói mê.
- Chúng tôi có nhận được viện binh không?
- Tôi không biết.
- Thôi, đằng nào cũng thế. Phải chi tôi biết được chúng ta đang ở đâu. Chúng ta phải đi gấp lên để vào trước bọn Thổ.
Con đường đã dốc lên. Ở hai bên đường đôi khi đã thấy một vài phòng ngách. Còn những hòn đá thì lại màu nâu và hơi ẩm lấp lánh như sương trên vách đá.
- Chúng ta vào đến trong thành rồi. - Voxanhi nói. - Chúng ta sẽ chui ra ở chỗ bể nước chứ không sai.
Một đống vữa trắng ngăn con đường lại, mùi vôi nồng nực phả đến chỗ họ.
Voxanhi chửi:
- Cha chả, purgatorium [Tiếng latinh: nơi rửa tội; nơi hóa kiếp].
- Cái ấy nghĩa là gì?
- Không có gì cả, nào. Tôi sẽ trèo lên trước. Cô cầm lấy cây nến này.
Anh nẳm áp bụng lên đống vữa, bò qua. Êvo thò tay đưa cây nến sang. Vosanhi đã đứng ở phía trong, anh cầm lấy cây nến và lầu bầu cái gì không rõ. Rồi anh giúp Êvo bò qua đống vữa.
Họ đứng trong một căn hầm rộng và trắng lóa. Từ phía trên, tiếng kinh cầu siêu vẳng xuống: Bai Inparadisum deducant te angeli[83] và từ cao hơn nữa, ánh sáng ban ngày le lói chiếu xuống.
Căn hầm đầy những quan tài trắng để chồng chất lên nhau, và khắp xung quanh là vôi pha loãng. Trên mép các quan tài, vôi khô đi thành những viền tua tua. Một bên vách căn hầm, cạnh đống quan tài, một xác chết mặt gầy gầy có ria mép, mặc áo, nhô ra khỏi bể nước vôi trong tư thế nghiêng nghiêng. Ánh sáng phía trên lọt xuống chiếu sáng khuôn mặt xác chết, một sợi dây lủng lẳng trên cổ.
Vosanhi kinh ngạc nhìn cái xác đó. Rồi anh ngoái nhìn lại.
Êvo ngã lăn trên mặt đất sau lưng anh, bất tỉnh nhân sự.

Trong thời gian đó, người thiếu niên phải đưa đường cho quân Thổ đi.
Thoạt đầu cậu sững sờ vì khiếp hãi, nhưng sau đó cậu nghĩ rằng nếu chui lên được vào trong thành cậu sẽ hô hoán lên. Ý nghĩ đó làm cậu cứng rắn lên. Không chút nao núng, cậu giơ đuốc khi đi trước tên aga, khi đi bên cạnh hắn.
Chẳng mấy chốc, cậu và chúng nó cũng đi ngược lên. Không gặp trở ngại gì, cậu và chúng đến chỗ một bức tường xây bằng thứ sa thạch giống như thứ đá ở khắp mọi nơi trong khu vực Eghe, lớp hồ xây tường tỏ ra người ta xây nó chưa lâu lắm.
- Phá nó ra! - Tên aga ra lệnh.
Lớp hồ chẳng mấy chốc đã rời rã dưới mũi thép của những thanh gươm cong và những ngọn giáo. Chúng nó chỉ hơi vất vả gỡ vài ba hòn đá đầu, những hòn sau dễ dàng xê dịch trước sức mạnh của những cánh tay rắn như thép. Tuy vậy, chúng nó vẫn phải làm hơn một tiếng đồng hồ. Khi kẽ hở đã lớn bằng bề ngang con người, tên aga ra lệnh cho Mikơlốt lách qua. Cậu và chúng nó lọt vào một nơi giống như một cái hầm rộng. Khắp nơi đầy những thùng là thùng. Chỉ có điều đặc biệt là chỗ đó có vẻ giống một cái phòng hơn là giống một cái hầm. Trên tường có cả một bức tranh lớn đã rách, ngay bên dưới bức tranh là một cái bồn tròn. Trên bức tranh còn có thể thấy hai cái đầu. Một cái có râu, nét mặt buồn rười rượi. Cái thứ hai là đầu một thiếu niên, cũng buồn, đang gục vào ngực người có râu. Trên đầu họ có vòng hào quang. Bên dưới đầu người thiếu niên bức tường trắng ló ra giữa những xơ vải rách.
- Binh khí cầm tay! - Tên aga khe khẽ truyền lệnh ra phía sau. - Im lặng tập hợp. Im lặng! Im lặng!... Khi nậy cửa không được phép hò hét! Nếu không thấy ai, chúng ta sẽ chờ những người đến sau! Những tên cầm cờ phải lập tức vọt lên mặt thành!
Thấy những tên đứng quanh gật đầu tuân lệnh, hắn lại tiếp:
- Chúng ta sẽ xung phong về phía cổng. Không có khoan hồng! Việc trước hết là tước khí giới bọn lính gác ở đó và mở cổng. Chúng mày đã hiểu chưa?
- Hiểu rồi ạ. - Tiếng đáp của bọn lính khe khẽ vang lên.
Tên aga bước lên trước và chợt trông thấy cái bồn to chứa đầy thuốc súng ở trước cánh cửa sắt. Hắn hoảng hốt khựng lại.
Chúng nó đang ở trong kho thuốc súng. Trong những cái thùng to kia, không phải rượu vang mà là thuốc súng.
Nhưng Mikơlốt cũng đã biết cậu và chúng nó đang ở đâu.
Đến bên cái bồn to, cậu quay ngoắt lại. Cậu nhìn suốt cái đám đông vũ trang đang chen chúc nhau. Mặt cậu tái đi, đượm vẻ thâm trầm. Cậu giơ cây đuốc đang cháy lên, dúi vào bồn thuốc súng.

9

Khi người ta dòng cái quan tài xuống. Vosanhi kêu to lên với họ:
- Hê, bà con ơi!
Nghe tiếng kêu, những khuôn mặt sửng sốt xuất hiện ở bên trên, quanh cửa miệng hầm mộ. Một cái đầu trần, cái thứ hai đội mũ sắt gỉ, có quai da mắc vào cằm.
Vosanhi lại kêu với lên:
- Tôi đây, Vosanhi đây! Kéo tôi lên với!
Anh bế Êvo lên tay rồi bước từ quan tài này sang quan tài khác mà đến chỗ mấy cái dây thừng. Anh buộc hai cái thừng vào nhau rồi ngồi vào. Người ta kéo anh lên.
Bên miệng hầm mộ không có ai khác ngoài hai giáo sĩ và hai nông dân dòng dây. Mấy người đó nhạc nhiên nhìn Êvo nằm như một xác chết trên đám cỏ, nơi Vosanhi đặt nàng xuống.
- Các bác lấy nước lại đây!
Vosanhi bảo hai nông dân. Trong nháy mắt đó một tháp lửa đỏ đòng đọc phụt lên từ dưới pháo đài nhà thờ, cột lửa phụt lên đến tận trời, những mảnh gỗ đen, những thanh xà, đá cục, gỗ súc, thân người cũng bay lẫn theo trong đó. Một tiếng nổ lay chuyển toà thành, vang to đến nỗi tất cả mọi người điếc đặc tai và ngã dúi dụi. Từ không trung giội xuống một cơn mưa đá, máu, binh khí và gỗ thanh, gỗ thỏi.
Một sự yên lặng như chết kéo dài đến hàng chục phút tiếp theo tiếng nổ đó. Yên lặng như chết không những ở trong thành mà cả ở ngoài thành, trong trại quân Thổ cũng thế.
Tất cả mọi người choáng váng, sững sờ.
Trời đã sập xuống chăng? Hay là đất vừa mở miệng để cho núi lửa tuôn lên thành địa ngục phủ ngập cả thế gian trong thác lửa khủng khiếp của ngày tận thế? Không một ai hiểu.
Mẹo giặc Thổ! - Đó là ý nghĩ độc nhất trong thành, trong tất cả mọi người.
Thành mất rồi! - Đó là cảm giác độc nhất đã làm hóa đá những trái tim vừa ngừng đập. Gergey lúc đó đang buộc những bình đầy chất giết người dưới chân pháo đài Sanđô. Luồng gió của vụ nổ quạt ra đã xô chàng vào những tấm lá chắn treo trên dãy đinh, phủ kín tường. Khi ngước mắt lên, chàng trông thấy cột lửa tỏa rộng dần như cái phễu đỏ rực cả bầu trời, trong cột lửa đó có một cái bánh xe cối xay đen ngòm, xung quanh cái bánh xe là người nằm ngửa, quay tròn, rớt xuống và cả một cái cẳng chân còn nguyên, không có đùi.
Chàng còn đủ tĩnh trí để nhảy vào dưới vòm pháo đài, nhưng trong phút đầu tiên đó, cả chàng nữa cũng ngây bộ mặt bần thần điếc đặc ra mà nhìn.
Trong giây lát tiếp sau đó, dân thành nhốn nháo cả lên. Dân thường chạy ngược chạy xuôi, quân lính vứt bỏ binh khí, phụ nữ kêu khóc, những con chiến mã giật đứt dây cương, dây hãm, điên cuồng chạy lồng lên khắp nơi.
Dưới kia, trại giặc Thổ vang tiếng hò la đắc thắng, những cái thang vượt thành giơ cao và hàng ngàn tên giặc tràn về phía thành.
- Tận số rồi! - Tiếng kêu vang lên khắp nơi trong thành.
Phụ nữ túm chặt lấy tay con cái họ, hoặc bế xốc vào lòng mà chạy nhớn nhác qua những hòn đá, qua những thanh xà đen nhẻm bồ hóng, qua những khúc gỗ đang cháy dở. Tất cả mọi người đều bỏ chạy nhớn nhác mà chẳng ai biết chạy đi đâu.
Từ không trung, tuyết đen dày đặc lả tả rơi xuống. Dày đặc đến nỗi cách nhau mươi bước đã không thể nhìn thấy gì nữa. Đó là muội than. Nó bay xuống phủ khắp thành, tựa hồ như muốn khoác áo tang lên tòa thành.
Những xác chết nát bét, những chân tay người hoen máu nằm lay lắt trên những hòn đá và những thanh gỗ rải rác khắp nơi.

Đôbô đầu trần, gò cương ngựa phi đến chỗ xảy ra vụ nổ và ra lệnh cho quân sĩ lên mặt thành.
- Không có gì xảy ra cả! - Ông quay sang hai bên thét to. - Chỉ có hai mươi bốn tấn thuốc súng trong kho đồ thánh đấy thôi!
Tất cả các sĩ quan đều nhảy lên ngựa và lấy lời Đôbô để trấn an dân thành ở khắp mọi nơi.
- Tất cả mọi người hãy trở về vị trí! Chỉ có hai mươi bốn tấn thuốc súng…
Mectsei nổi cáu dùng một cái cán thương gãy đánh những người lính bần thần và không tuân lệnh.
- Cầm lấy vũ khí, đồ chó Do Thái[84]!
Bản thân anh cũng nhảy xuống ngựa, giật lấy một cây thương cán to, lao lên mặt thành .
- Theo ta, bớ quân sĩ! Kẻ nào đáng mặt nam nhi hãy theo ta!
Một loạt đạn dài đón tiếp những tên Thổ đang leo thang. Những chiến sĩ ở quảng trường thành trong không có lệnh cũng chạy lên mặt thành, và chùy, thương, gươm, cuốc chim vung lên tới tấp.
Quân Thổ cũng xô đẩy nhau tiến thoái một cách hỗn độn, và ở bên ngoài thành sự bối rối cũng chẳng kém gì bên trong.
Chúng nó ồ ạt xông đến đông nhất ở chỗ xảy ra vụ nổ. Từ trên pháo đài của mình, trong cơn mưa muội than, Gergey trông thấy đoàn quân Thổ pha tạp đổ xô về phía pháo đài Nhà thờ.
- Anh ở đây nhé! - Chàng kêu to lên bảo Zoontoi, rồi tuốt gươm ra lao đến pháo đài Nhà thờ.
Dọc đường chàng chạy qua bên cạnh những cái vạc lớn. Đó là những cái vạc nấu xúp cho những người nghỉ phiên buổi trưa, đáng lẽ bây giờ họ đã vào ăn rồi. Gergey liếc mắt nhìn tám cái vạc lớn, món xúp thịt thái nhỏ đang bốc hơi nghi ngút, sôi lục bục. Chàng xỏ đòn qua quai một cái vạc rồi gọi người nông dân phụ trách việc chia khẩu phần:
- Bác cầm lấy! Những cái vạc kia cũng khiêng nốt ra pháo đài!
Khi họ lên đến pháo đài, chàng giội vạc xúp nóng bỏng lên bọn Thổ đang chen chúc leo thang.
* * *
Khi tỉnh lại, Vosanhi thấy người thiếu phụ vẫn nằm trên đất trước mặt mình. Hai người giáo sĩ đã để nguyên cả khăn lễ áo lễ như thế mà leo lên mặt thành, còn hai người nông dân chạy về hai ngả, chắc là đến chỗ các khẩu đại bác.
Vosanhi xốc Êvo lên vai như kiểu người ta vác một cái bị và đem vào soái phủ. Anh nghĩ nếu là sứ giả của triều đình thì ắt phải đưa vào chỗ đó. Rồi anh giao lại cho phu nhân Bolốc để bà vẩy nước cho cô ta tỉnh lại.
Chỉ sau khi đã đánh lui đợt công kích, người ta mới đến quan sát xem vụ nổ đã gây ra thiệt hại đến nhường nào.
Phía bên phải pháo đài Nhà thờ cùng với kho đồ thánh giờ đây là một cái hố toang hoác đen ngòm. Ở chỗ đó tường thành đã sụp đổ cùng với cả phần mới xây lại hồi đêm và hai cái cối xay vẫn làm việc ở đó giờ chỉ còn lại hai đống đổ nát. Sát tường kho đồ thánh, trước kia có ba chục con bò thịt đứng ở đó, giờ đây chúng nằm chết còng queo trong vũng tiết của chính chúng.

Người ta tìm thấy xác của tám người lính đang phiên nghỉ bị xé ra thành từng mảnh. Một trung úy cũng bị thiệt mạng: Nogiơ Pan, người mà Batôri Giorgiơ đã gửi đến cùng với ba chục tay súng từ thành Erođơt.
Trong số những người lính đứng gần đó cũng nhiều người bị thương. Một hòn đá từ chỗ nổ bắn ra đã phang cụt cánh tay ở sát bả vai của một dũng sĩ tên là Hôrơvát Gergey. Anh ta chết ngay hôm đó, ngay hôm đó người ta thả anh xuống hầm mộ.
Quân dân trong thành chỉ thực sự tỉnh táo lại khi thấy quân Thổ không đột nhập được vào thành.
- Thượng đế phù hộ chúng ta đây! - Đôbô vừa kêu lên vừa đưa tay vuốt tóc và ngước nhìn trời. - Bớ các dũng sĩ, hãy tin vào Thượng đế.
Chính ra món xúp đã đẩy lùi đợt công lích. Quân Thổ đã từng dạn dày với lửa, với lưỡi gươm, với ngọn thương mũi giáo, nhưng cái khoản nước xúp bỏng dẫy thì chúng không quen. Khi dòng nước xúp cay xé, nóng bỏng trút xuống cái thang đầu tiên, bọn lính giặc cứ như thể bị ai cầm chổi mà quét xuống. Đám quân chen lấn nhau dưới chân thang cũng nhảy tứ tung. Đứa ôm lấy tay, đứa sờ lên cổ, đứa bưng mặt. Bọn chúng đưa mộc lên che đầu, tháo chạy khỏi chân thành.
Quân dân trong thành thở phào.
Đôbô triệu những người thợ xay bột và thợ mộc đến rồi bảo:
- Các ngươi hãy mau thu nhặt lấy những bộ phận còn lại của hai cái cối xay. Từ hai cái các ngươi hãy làm lấy một cái cối nghiền thuốc súng. Còn thiếu gì nữa thì mấy tay thợ mộc đẽo ngay đi!
Rồi ông nhìn quanh:
- Viên quản lý đâu rồi?
Một hình người đen nhẻm từ góc tường tu viện bước ra, vừa thổi muội than bám lên bộ ria vừa phẩy phẩy bộ râu, đến đứng trước Đôbô. Đó là lão Sukan.
- Bác Sukan, - Đôbô bảo. - bác xuất diêm sinh, lưu huỳnh và than trong kho cho họ. Hễ cối nghiền làm xong, đám thợ xay bột sẽ nghiền thuốc súng.
Chỉ đến lúc đó ông mới nghĩ đến việc đi rửa ráy. Chính ông cũng đen nhẻm chẳng khác gì một người thợ thông khói.
Trong cửa soái phủ có một người đen nhẻm đang ngồi, anh ta ăn mặc pha kiểu Thổ, tay cầm một miếng bí nướng to và dùng thìa xúc ăn. Khi trông thấy Đôbô anh ta liền đứng dậy.
- Vosanhi, ngươi đấy ư?
- Thưa ngài, chính con đây ạ.
- Ngươi mang tin tức gì về đấy?
- Thưa ngài, con mang sứ giả của triều đình vào thành đấy ạ. Một phụ nữ.
Đôbô đi gần như chạy đến chỗ Bolốc phu nhân.
- Sứ giả đâu? - Ông hỏi ngay.
Phu nhân đang ngồi bên giường Petơ. Bà dùng lụa đỏ lót vào trong cái mũ sắt, cái mũ sắt của con trai bà.
- Sứ giả nào? - Bà ngạc nhiên hỏi lại. - Chỉ có một phụ nữ đến thôi.
- Thế người phụ nữ ấy đâu?
Bolốc phu nhân mở cửa vào phòng bên cạnh rồi lại khép cửa lại.
- Cô ấy đang ngủ. - Bà nói. - Chúng ta đừng làm kinh động. Cô ấy bị kiệt sức ghê lắm, tội nghiệp.
Đôbô mở cửa vào.
Êvo nằm trong giường, một cái giường sạch sẽ, trắng tinh. Chỉ có đầu nàng thò ra ngoài, xanh xao, ngập sâu đến một nửa vào trong gối, mái tóc xõa tung viền quanh khuôn mặt.
Đôbô sửng sốt nhìn khuôn mặt phụ nữ mà trong giấc ngủ cũng đượm màu gian khổ chết chóc. Ông không quen khuôn mặt ấy.
Ông quay ra và lại hỏi:
- Cô ấy không mang theo thư tín gì ư?
- Không.
- Cho tôi xem quần áo của cô ấy. Cô ấy là ai?
Bolốc phu nhân nhún vai, rồi khẩn khoản nhìn Đôbô:
- Cô ấy bảo chúng tôi đừng hỏi tên cô ấy. Cô ấy e rằng ngài sẽ không vui lòng gặp cô ấy.
- Cho tôi xem quần áo của cô ấy!
Bolốc phu nhân đem từ ngoài hành lang vào một bộ quần áo lính Thổ dính đầy vôi và bùn. Đôi ủng nhỏ nhắn màu vàng lưu huỳnh có đính cả cựa giày. Trong thắt lưng có hơn năm chục đồng tiền vàng của Hung, vỏ của một thanh gươm và hai cái gươm cong đã gãy.
- Phu nhân nắn hết các túi xem.
Trong một cái túi có giấy kêu sột soạt.
- Đây rồi đây. - Đôbô nói và dùng bàn tay đang đen nhẻm mà giở tờ giấy gập cẩn thận ra.
Đó là bản đồ tòa thành.
Trong các túi khác không còn gì nữa, ngoài một cái khăn tay với một đôi găng nhầu nát. Họ nắn cả các đường chỉ khâu trên quần áo, rồi tháo cả chỉ ra. Họ bóc tung cả đôi ủng. Không có gì hết.
- Không có ở chỗ cô ấy trong giường ư?
- Không có. - Bolốc phu nhân đáp, - Tôi đã đưa cả áo cho cô ấy nữa đấy. Ôi, cô ấy đã mệt đến quỵ cả người… Có lẽ lâu lắm cô ấy chưa được ngủ. Cô ấy đã đi vào bằng đường hầm, qua con đường xác.
Đôbô gọi Vosanhi vào.

- Ngươi bảo là sứ giả?
- Thì con đã hiểu ra như vậy.
- Thế cô ấy nói không rõ à?
- Thưa ngài, chúng con đã kịp nói chuyện gì đâu. Chúng con vào theo đường hầm gần như là chạy ấy.
- Đường hầm nào?
- Dạ đường hầm qua hầm mộ.
- Ở đó cũng có đường hầm cơ à?
- Thưa ngài, bây giờ thì không còn nữa ạ.
- Quân Thổ còn lương thực không?
- Thỉnh thoảng có một chục, vài chục xe bột đến, với lại một hai bầy cừu. Có Trời biết chúng nó kiếm được ở đâu! Gạo chúng nó đã hết từ lâu.
- Như thế nghĩa là chúng nó chưa đói?
- Cho tới nay thì chưa mấy khi.
- Ngươi còn biết gì về tình hình trong trại giặc?
- Con chỉ biết một điều nữa là chúng nó đào hào về phía đồi Ghế Vua.
- Đào hào vào thành à?
- Chắc thế, bởi vì bọn công binh làm.
- Tại sao ngươi không vào sớm hơn? Đáng lẽ ngươi đã phải đưa tin về việc chở cành cây.
- Dạ, không thể nào vào được ạ. Chúng nó cắt những tên ionisa khỏe mạnh nhất đến trước cổng thành, mà con thì không có quân phục ionisa. Nếu con muốn vượt qua chúng nó để vào thì sẽ làm chúng nghi ngay.
- Vậy bây giờ ngươi ở lại trong thành thôi. Hãy đến trình diện với ngài Bônemixo Gergey và báo cáo cho ngài biết chúng có đào đường ngầm ở phía nào. Sau đó ngươi quay về đây và túc trực quanh soái phủ.
Trong tay ông còn cầm tờ giấy vẽ bản đồ. Ông cho gọi Mectsei đến và bảo:
- Anh cầm lấy bản đồ này. Trên bản đồ có vẽ những đường hầm. Ta cũng không hề biết trên đời lại có một tấm bản đồ như thế này cơ đấy. Anh gọi ngay các thợ nề lại và sai họ nếu còn đường hầm nào thông thì xây tường bịt kín đi. Trước hết là phải xây tường chắn con đường ở dưới hầm mộ.
Ông còn giao cho hai võ đồng một vài việc nữa rồi mới đi tắm. Tắm xong ông lại mặc võ phục vào, đeo cả giáp chân, sau đó ông ngả mình lên tấm kỷ bọc da gấu.
Mỗi khi cơn buồn ngủ đến đè trĩu tâm trí ông, dù ban ngày hay ban đêm, ông cũng chỉ ngủ như vậy. Các chiến sĩ trong thành đồn nhau rằng ông không bao giờ ngủ.

10

Chỉ đến tối Đôbô mới nói chuyện được với Êvo.
Lúc đó Bônemixo phu nhân đã dậy. Nàng mặc bộ quần áo nội thất nhẹ nhàng. Chắc nàng đã lấy trong số y phục phụ nữ chiến lợi phẩm mà chồng nàng thu được trong lần xuất kích đầu tiên. Những bộ quần áo nữ ấy không thể bán hóa giá được, nên người ta cất vào một căn phòng bỏ trống trong soái phủ. Sau cuộc bao vây sẽ phát cho dần nghèo vẫn còn tốt chán.
Đôbô nói chuyện với nàng trong bữa cơm tối.
- Phu nhân là ai? - Đó là lời đầu tiên ông nói với nàng, bởi ông thấy ngay nàng không phải là một người đàn bà bình thường.
Võ đồng Bolajo đứng sau lưng Đôbô, Bolốc phu nhân cũng đang bận rộn ngay trong phòng, lúc đó bà đặt bình rượu vang đỏ bên cạnh món bít tết cừu, rồi châm thêm một cây nến nữa bên cạnh hai cây bạch lạp.
- Tôi không hiểu là tôi có quyền nói trước mặt người khác ngoài hai chúng ta hay không. - Êvo đáp. - Không phải vì Bolốc phu nhân đâu, mà vì tôi không biết ngài đại úy trấn thủ có cho phép tôi được công khai xưng tên hay không.
Theo hiệu tay của Đôbô, người võ đồng rút lui ra. Bolốc phu nhân cũng rời khỏi căn phòng.
Êvo nói:
- Tôi là vợ của Bônemixo Gergey.
Con dao ăn rơi khỏi tay Đôbô.
Với vẻ nhìn lo lắng, Êvo nói tiếp:
- Tôi biết rằng ở một chỗ như nơi đây, trong một công việc như thế này mà có đàn bà bên cạnh là không tốt. Nhưng xin ngài hãy tin tưởng, tôi sẽ không nài nỉ chồng tôi rời khỏi cuộc chiến đâu.
- Mời phu nhân ngồi xuống. - Đôbô đáp.-Tôi xin phép được vừa ăn vừa tiếp phu nhân. Xin mời phu nhân cùng ăn với tôi.
Nhưng đó chỉ là những lời lạnh lùng.
- Xin cám ơn. - Êvo trả lời và bải hoải ngồi xuống.
Họ im lặng đến mấy phút, sau đó Đôbô mới lên tiếng:
- Gergey biết phu nhân ở đây rồi ư?
- Chưa. Và chắc như vậy là tốt.
- Hà, phu nhân thân mến, - nghe vậy Đôbô nói với cái nhìn giờ đây đã hiền từ hơn.- phu nhân đã giấu tên mình đi là rất đúng. Gergey không được phép biết phu nhân có mặt ở đây. Trong vấn đề này tôi rất kiên quyết. Cuộc vây hãm không còn có thể kéo dài lâu nữa: đoàn quân cứu viện nhất định phải đến. Vì sao phu nhân lại đến đây?
Êvo ứa nước mắt nói:
- Vì con tôi.
- Thế ra chúng nó đã cướp đi thật ư?
- Vâng.
- Và cái nhẫn?
- Nó đây. - Êvo vừa đáp vừa lôi cái dây đeo ở cổ ra.
Đôbô liếc nhìn cái nhẫn. Ông uống một hớp rượu, rồi đứng dậy.
- Phu nhân lấy gì đảm bảo sẽ không nói chuyện với Gergey?
- Thưa đại uý, tôi phục tùng tất cả mọi mệnh lệnh của ngài. Tôi biết rằng…
- Phu nhân có hiểu tại sao không được phép nói chuyện với Gergey không?
- Tôi có nghĩ đến.
- Gergey là trí tuệ của thành. Không được phép thu hút suy nghĩ của cậu ấy khỏi công việc bảo vệ thành một phút nào cả. Phu nhân còn biết những ai ở đây nữa?
- Mectsei, Phuyghétđi, Zôntoi. Thầy tôi cũng ở đây, bác Balin nữa, ông giáo sĩ của chúng tôi ấy mà.
- Phu nhân không được phép ra khỏi mấy căn phòng của Bolốc phu nhân. Phu nhân hãy lấy danh dự mà hứa đi!
- Tôi xin hứa.
- Phu nhân hãy thề đi!
- Tôi xin thề!
- Còn tôi xin hứa sẽ làm tất cả để tìm bằng được cậu con trai của phu nhân. Phu nhân đưa cái nhẫn đây cho tôi.
Êvo đưa nhẫn cho ông.

Ông sai gọi Vosanhi đến, hiền từ bảo anh:
- Anh bạn Vosanhi! Bây giờ ta đã biết tại sao anh lại không vào thành. Anh vào làm gì cơ chứ, khi biết rằng chúng ta lại cứ luôn luôn phái anh ra. Anh có biết tên bêi Đạo sỹ không?
- Như thể biết cái ống giày của con vậy. - Vosanhi vui vẻ trả lời.
- Vậy ta có bức thư này đây. Anh lén bỏ nó vào lều, hoặc vào quần áo, hoặc vào cốc của tên bêi ấy: tóm lại có cách nào thì anh chuyển đến cho hắn bằng cách ấy.
- Thưa ngài, nhất định được.
- Sau đó anh đến Xorơvotkơ và chờ Vosơ Mikơlốt ở đó. Bây giờ anh ta phải về đến nơi rồi.
- Rồi chúng con làm sao mà vào thành được?
- Về phía bên phải cổng thành đêm nào cũng sẽ có dây dòng xuống. Anh hãy rờ lấy và giật dây. Nghe tiếng chuông, quân ta sẽ nhìn xuống và cho các anh vào.
Vosanhi bọc thư vào khăn, giấu vào ngực.
Trên pháo đài Sanđô đạn đồm độp rơi dày đặc. Đôbô trông thấy có sự bối rối ở đó. Quân lính lộn xộn nhảy ra khỏi pháo đài.
Bằng cách nào đó, quân Thổ đã biết được có một cửa hẹp nối liền giữa tường thành ngoài và thành trong (Lối đi giữa hai tường thành cũng giống cái chốt cài qua cái trâm gài đầu). Hai cái thang dài đặt châu vào nhau trên núi thành hình chữ V ngược. Một tên Thổ thoăn thoắt trèo lên. Hắn trông thấy các chiến sĩ ra đi ra đi vào qua cái cửa hẹp đó. Chúng lập tức kéo đại bác lên núi, bắn rất mạnh vào chỗ cửa đó.
Chỉ non một giờ, quân Hung đã bị thương hàng đống ở chỗ cửa, có năm người chết gục.
- Đưa gỗ lên! - Đôbô thét. - Dựng con chạch cao hơn nữa!
Nhưng họ dựng ván che lên cũng vô ích. Những khẩu đại bác Thổ đã nằm ở điểm cao, có thể đổ đạn vào cái cửa hẹp qua cả dãy ván che, qua cả tường con chạch.
- Vụ này tốn của ta một tạ thuốc súng đây! - Đôbô cảu rảu. - Mà lại đúng vào lúc này!
Gergey từ tháp đằng góc chạy đến.
- Thưa đại úy, không thể để cái cửa như thế này được! Chúng nó sẽ bắn chết hết những chiến sĩ cừ nhất của tôi.
- Chúng ta sẽ giải quyết. - Đôbô đáp rồi nói tiếp với giọng khe khẽ. - Cần phải chờ cho đến lúc bắt đầu nghiền được thuốc súng.
Đạn rơi xuống lối cửa hẹp như mưa rào.
- Xin đại úy cho phép chúng tôi phá cái tường hoặc đào lối đi xuyên dưới đất.
- Gergey, anh thì không cần phải xin phép nữa. Anh cứ việc làm!
Gergey sai đào một lối đi xuyên dưới chân tường ở cạnh cái cửa hẹp để quân lính ra vào. Còn quân Thổ vẫn tiếp tục đổ đạn xuống cánh cửa trống, dưới bậc cửa đạn nhiều đến nỗi có thể quét được.
Đến tối quân Thổ lại chở đất, chuyển cành cây. Trăng lờ mờ soi sáng cho chúng. Từ trên thành thỉnh thoảng người ta vẫn bắn vào chúng.
- Đừng bắn nữa! - Đôbô hạ lệnh.
Thấy trong thành im lặng, tiếng xôn xao, lục đục của bọn Thổ mỗi lúc một mạnh lên. Mỗi lúc chúng một thêm đông.
Đôbô phái tất cả lính bắn súng đến chỗ tường vỡ. Sau một hàng nằm đến một hàng quỳ, sau một hàng quỳ là một hàng đứng tựa vào tường con chạch nhô ra ngoài.
Những ngọn đèn tối đi.
Quân Thổ càng thêm đông và càng sơ hở. Những ngọn đèn xách tay nho nhỏ chiếu sáng cho chúng làm việc.
Khi toán quân giặc mỗi lúc một leo lên cao để lộ lớp tuyban nhấp nhô trước chỗ tường vỡ, Đôbô hô bắn.
Tiếng kêu thét và cảnh hỗn loạn tiếp sau tiếng nổ. Những tốp giặc bỏ chạy cuống cuồng đã chứng minh rằng loạt đạn không nổ một cách vô ích, một vài tên tưphensi[85] nổ súng bắn trả nhưng không trúng ai cả. Quân địch chỉ dám tiếp tục công việc ở chỗ sát chân thành một cách thận trọng, lúc nào cũng lo che mình.

11

Cái cối nghiền chạy ầm ù suốt ngày đêm. Thuốc súng mới tinh, đen nhánh xối xả tuôn ra máng. Niềm tin của quân dân trong thành đã trở lại.
Quân Thổ đắp công sự mới và trời vừa hơi rạng, ba khẩu zobuzan đã nổ ran ở chỗ nhà Giám mục. Mục tiêu mới của chúng là cái tháp phía tây bắc. Từ phía đó mà bắt đầu đợt công kích thì gay go thật đấy, nhưng có lẽ chúng muốn thu hút bớt lực lượng từ các phía khác của thành.
Những viên đạn đại bác to, đen chùi chũi như những con diều hâu bay lên tháp.
Nhà ở của binh sĩ nằm trong hướng đạn. Đó là một dãy nhà thấp, dựa lưng vào tường thành. Những viên đạn phá tường không nhận đủ thuốc súng đều rơi xuống dãy nhà đó.
Sườn phía tây của soái phủ bắt đầu sụp đổ.
Bolốc phu nhân hoảng hồn nhào vào căn phòng mà bà dọn giường cho Đôbô.
Viên đại úy đang ngồi bên cạnh giường, mình mặc nguyên áo giáp như lúc ở ngoài, chỉ không đội mũ chiến. Hai tay đặt trên hai tay ghế, ông đang ngủ ngon lành. Trước mặt ông, cây nến vẫn cháy. Trên đầu ông, một bức tranh sơn dầu đã ngả màu nâu. Hình Thánh vương Isơtơvan đang trao vương miện cho Maria. Người ta đã đem bức tranh từ cái nhà thờ bị cải biến thành pháo đài vào phòng này, và nó đã phai màu đến nỗi mắt của những nhân vật trong tranh chỉ còn như những chấm nâu nâu.
Đôbô vẫn thường ngủ ở đó.
Hôm đó chỉ gần sáng ông mới về phòng. Có lẽ ông chờ đợt công kích bất thình lình vào lúc bình minh cho nên mới không cởi bỏ áo giáp.
Quân địch bắn vào chái nhà chỗ ông ngủ. Những viên đạn làm rung chuyển ngôi nhà đến nỗi các thanh xà kêu răng rắc. Một bức tường trong phòng nứt toác, rộng đến bốn ngón tay. Qua kẽ nứt đó có thể nhìn thấy tận lớp tường con chạch.
- Ngài đại úy! - Bolốc phu nhân rú lên.
Một viên đạn mới bắn đến làm vữa trên tường rơi xuống đầu bà. Bà nhảy đến chỗ viên đại úy, lay mạnh.
- Ồ, cái gì thế? - Đôbô sực tỉnh.
- Chúng nó bắn soái phủ! Dậy đi ngài, hãy vì lòng thương của Chúa!
Đôbô nhìn quanh, Ông trông thấy chỗ tường nứt, bèn đứng dậy.
- Phu nhân bảo đưa giường của tôi xuống một phòng nào đó ở tầng dưới, phòng nào ở gần cửa ấy. Tôi sẽ trở lại ngay đấy.
Câu “tôi trở lại ngay đấy” này là một câu nói không bao giờ thực hiện của Đôbô, khiến Bolốc phu nhân ngay giữa lúc nguy hiểm này vẫn phải mỉm cười.
- Thì ít nhất ngài hãy chờ tôi nấu một ít xúp rượu vang đã.
- Món ấy tốt đấy. Xin cám ơn phu nhân. - Đôbô đáp, tay phủi bụi vữa trên mái tóc. - Bụng tôi nó hơi nê. Cho tôi xin cả vài hạt đinh hương vào đấy nữa.
- Tôi gửi ra chỗ nào đây?
- Rồi tôi sẽ tạt về ăn.
- Ngài chẳng tạt về đâu, đại úy ạ. Tôi sẽ sai con trai tôi mang ra vậy.
Một con ngựa yên cương sẵn sàng lúc nào cũng đứng chờ trước cửa, bên cạnh nó khi người võ đồng này, khi người võ đồng kia túc trực cùng với con ngựa nhỏ của mình. Đôbô lên ngựa, đi quanh khắp thành.

Một phần binh sĩ lếch thếch ùa ra khỏi những dãy nhà thấp đứng bên phía thành phố. Vũ khí và áo khoác vắt vai hoặc cắp dưới nách, một vài người còn quấn cả quần quanh cổ. Tiếng chửi rủa nổi lên lao xao như mưa đá.
- Đi vào chỗ tu viện ấy. - Đôbô bảo họ. - Cái nhà ấy không bị bắn.
Mectsei cùng một toán lính khác vội vã qua bãi chợ. Các chiến sĩ vác xẻng, cuốc, cuốc chim. Mectsei xách một khẩu súng hỏa mai.
Trông thấy Đôbô anh liền giơ khẩu súng lên vẫy về phía ông. Đôbô thúc ngựa vọt đến chỗ anh.
- Chúng nó đào hào từ phía đồi Ghế Vua. - Mectsei báo cáo. - Chúng tôi đi đánh bọn chúng đây.
- Tốt. - Đôbô đáp. - Anh cứ việc dẫn họ đi mà làm. Bảo cách cho họ đào rồi anh đến tìm tôi ngay nhé.
Ông đi sang pháo đài Bôiki. Có năm người đang ngồi dưới chân pháo đài, cạnh chuồng bò. Đầu họ đội mũ sắt, mặt đỏ bừng vì ánh lửa. Họ đang bện những cuộn con cúi rơm. Cạnh họ là những cái vạc nấu hắc ín.
Ông gặp Gergey trên pháo đài, chàng đang cúi mình trên mặt trống quan sát những hạt hồ tiêu. Trông thấy Đôbô, chàng đứng thẳng dậy.
- Bọn Thổ đang đào hầm ngầm. Hôm nay chúng tôi đã dò được một ngách. Mectsei đã đích thân đi diệt bọn chúng nó.
- Ta biết rồi. - Đôbô đáp.
- Mấy cái mặt trống bị dãn cả rồi, không thể dùng được nữa, nhưng mặt nước lay động đã mách chỗ bọn chúng nó.
Đôbô đến đứng bên lớp tường con chạch, nhòm qua kẽ hở ra ngoài.
Ở những chỗ tường thành bị vỡ, đống bổi và cành cây đã cao lên chừng một sải tay. Vừa lúc đó bọn đạo sĩ dùng hai cái thương khiêng xác một tên akinji ra khỏi đống cành cây. Đó là tên giặc chết trong loạt đạn bắn từ hồi đêm.
Đối diện với tường thành, ở khắp nơi đã thấy có nhiều hào và hàng rào gỗ. Bọn Thổ cũng tìm cách che mình.
- Lại có một cái gì đang sửa soạn đây. - Đôbô nói. - Không thấy bọn giám binh và bọn ionisa thò mặt ra ở đâu cả.
Lúc đó Mectsei vừa lên đến pháo đài, anh báo cáo ngắn gọn:
- Họ đang đào.
Nét mặt anh để lộ đêm vừa rồi anh không ngủ chút nào. Cặp mắt đỏ ngầu, da mặt tái nhợt, tóc rối xù. Vai áo đônman của anh dính vôi và bùn. Chắc hẳn anh đã giúp đám thợ nề khiêng gỗ.
- Anh bạn đại úy đồng nhiệm. - Đôbô nói với giọng cứng nhắc, có vẻ trách móc, - anh đã lại muốn đích thân chui xuống đường hầm rồi! Đi ngủ ngay đi!
Lúc đó võ đồng Bolajơ nhô lên khỏi bậc cầu thang, tay bưng một cái khay bạc, trên khay là một cái cốc bạc. Cái cốc bốc hơi trắng xóa trong khí lạnh ban mai.
Mectsei chào rồi bước đi.
Đôbô gọi với theo bằng cái giọng đã hiền dịu:
- Pisơto!
Mectsei quay lại.
- Cậu em thân mến, cầm lấy cái cốc ở khay Bolajơ mà uống đi.

12

Đêm sau người ta mới biết bọn ionisa hôm ấy đã làm gì.
Thì ra bọn chúng đóng những chiến cụ như cái phương du che cho các cha cố cầm minh thánh đi bên dưới trong những dịp lễ rước. Chỉ khác cái là đằng này mái làm bằng gỗ chắc chắn, còn bốn cái cột là bốn cây thương.
Từ hôm đó trở đi, đêm đêm bọn chúng chở đất và cành cây dưới những cái mái di động như thế.
Hồi ấy người ta gọi loại chiến cụ đó là động ốc.
Buổi chiều các viên chỉ huy trưởng ngủ một giấc dài, hết cả mệt mỏi. Phần nhiều họ ngủ vào buổi chiều vì chỉ cần đề phòng các đợt công kích vào lúc ban mai, và nội trong buổi sáng đã có thể biết rõ ý định trong ngày của bọn Thổ. Đến đêm họ lại thức, và lúc đó một nửa số binh sĩ được đi ngủ. Đôbô đã thỏa thuận với Mectsei là không dành thời giờ một cách thường xuyên cho việc ngủ, mà khi nào một người nghỉ xong, người kia sẽ lập tức về nghỉ.
Chắc chắn là không một người nào ngủ cẩn thận cả, nếu có nghỉ, họ chỉ ngủ ngồi đâu đó trong một góc pháo đài, trên một ụ đất độ một tiếng đồng hồ, buổi chiều đôi khi họ ngủ được hai tiếng.
Việc bọn Thổ náu mình dưới rất nhiều cái mái di động làm các tay súng điên tiết. Còn bao nhiêu gỗ ván nguyên lành trong các nhà, các sân ở thành phố, bọn Thổ đều thu nhặt tất. Chúng nó đã thấy chỉ còn lại mỗi một cách là phải đắp tường thôi, ngoài ra chúng không thể thành công bằng cách nào khác nữa.
Ở chỗ pháo đài Sanđô, bọn chúng đã đắp tường cao đến ngang chỗ tường thành bị đại bác bắn vỡ.
Những cái mái di động che chở bọn Thổ, những đống cành cây che những cái đầu nhô lên. Xung quanh chỗ tường vỡ lúc nào cũng có hai chục tay súng túc trực cùng một khẩu cối đã nạp đạn sẵn. Trên mặt tường cũng có lính vũ trang canh phòng. Nhưng tất cả đều chẳng ăn thua gì: bóng tối cũng là vật che chở cho bọn Thổ trong công việc ban đêm.
Bản thân Gergey cũng túc trực bên cạnh chỗ tường vỡ nhiều nhất.
Bỗng nhiên khoảng hai chục tên Thổ trèo ra khỏi chỗ nấp. Đầu đứa nào cũng đội một bó dây nho khô.
Gergey từ trên mặt thành gọi xuống:
- Gátparit!
- Dạ. - Tiếng một người đàn ông đáp lại.
- Các ngươi không thấy ngứa tay à?
- Sao lại không ạ, tổ sư chúng nó chứ! Thưa thượng úy, cho chúng con xông ra đánh một chút!
- Xông ra đánh chết bọn dị giáo ấy đi! Chỉ cần chú ý hễ đâm xong, các ngươi phải lập tức nhảy vào ngay.
- Bẩm thượng úy, con hiểu rồi ạ.
Đám thợ nề đang làm việc ở chỗ tường vỡ, nhưng khoảng hở vẫn còn rộng đến cả một cỗ xe hàng cũng có thể đi lọt qua.
Được lời Gergey, Gátparit nhảy vụt ra, đâm vào ngực một tên Thổ giắt gươm cong đầy người, rồi nhảy trở vào.
Tên Thổ ngã gục. Những tên khác vẫn tiếp tục chuyển dây nho khô.
Trông thấy hành động anh hùng của Gátparit, ba người nữa nhảy ra khỏi khoảng hở. Họ dùng giáo đâm ngã ba tên Thổ rồi lại nhảy trở vào.
Quân Thổ chửi rủa, bối rối mất một thoáng. Nhưng những đứa khác từ bên dưới đã chen lên. Lần này đã có mười người lao vút ra khoảng hở, Người dùng gươm, người dùng giáo đâm, chém bọn vác bổi. Sau đó họ quay lại và lần lượt nhảy vào.
Bọn Thổ ném những bó bổi đi, cả ba chục tên xông vào đánh ba người còn lại sau cùng. Gergey từ trên mặt thành ra lệnh nổ súng. Bọn Thổ ngã lộn nhào chồng lên nhau. Nhưng một người thập trưởng tên là Kamnan khi quay về cũng mang trên ngực một nhát giáo.
- Các người cũng bắn đi! - Gergey hô xuống phía dưới.
Từ những lỗ châu mai ở phía dưới, cái chết lóe ra phóng vào người những tên Thổ khác. Dưới ánh sáng lóe lên lần này người ta trông thấy độ khoảng bốn chục tên Thổ nằm lăn trong máu trước khoảng tường vỡ. Những tên Thổ còn lại tập họp thành một toán mới, nắm chắc gươm, giáo trong tay, chúng xông vào chỗ tường vỡ.
- Bắn! - Gergey hô lên với những tay súng đứng trên mặt thành.

Lúc đó Đôbô vừa đến.
Kanman nằm ngửa trong vũng máu của chính mình trước chỗ tường vỡ. Một tên ionisa thọc giáo vào khoảng hở, không thấy chạm ai cả, hắn bèn thét lên một tiếng rồi nhảy vào.
Đôbô đứng vừa sát bên cạnh khoảng hở. Với nắm tay trần, ông tống cho hắn một quả vào mũi vọt cả máu ra. Cũng trong nháy mắt đó, Gátparít đâm giáo vào người hắn.
Những tên Thổ khác không dám vào theo. Chúng quay lưng lại, nhảy tán loạn trong đống bổi.
- Ném con chó này ra ngoài! - Đôbô bảo đám thợ nề.
Rồi ông đi lên mặt thành.
- Chúng nó bỏ dở việc đào đường ngầm rồi. - Ông nói với Gergey.
- Tôi đã nghĩ như vậy. - Gergey đáp.
- Anh có gì báo cáo không?
- Xin mời đại úy xem những cái vò của chúng tôi.
Bên cây đèn dầu treo trên vách pháo đài có năm chiến sĩ đang làm việc, gã xigan cũng ở trong số đó. Mấy trăm cái vò sành xếp ngổn ngang bên cạnh. Họ đang nạp những cái vò đó. Một người bỏ một vốc thuốc súng vào vò. Người thứ hai tọng giẻ và đá lên trên thuốc súng. Người thứ ba lại bỏ thêm một vốc thuốc súng nữa vào vò. Người thứ tư ngồi bên cạnh một đống tướng những mẩu nòng súng gỉ đã chặt ra từng đoạn bằng gang tay một và đang nạp thuốc súng vào những mẩu nòng ấy. Anh ta dùng que gỗ nện chặt hai đầu. Người thứ năm dùng dây thép buộc chặt hai cái nút vào hai đầu ống. Gã xigan lấy bùn trét bên ngoài.
- Chúng tôi đã làm xong ba trăm vò, - Gergey báo cáo.
- Hãy cho cả lưu huỳnh vào đấy nữa. Cho những cục to to vào. - Đôbô nói.
- Món ấy chắc tốt lắm đấy. - Gergey đáp.
Võ đồng Bolajơ chạy đi lấy lưu huỳnh.
Đôbô có vẻ hài lòng đứng xem một chốc, sau đó ông nhìn quanh và hỏi:
- Gátparít có ở đây không?
- Con đây ạ. - Người chiến sĩ từ phía dưới đáp vọng lên.
- Lên đây.
Người chiến sĩ nhảy lên, dập gót giày vào nhau trước mặt Đôbô.
- Ngươi là người đầu tiên đã nhảy ra khỏi khoảng hở đấy à?
- Thưa đại úy, con ạ.
- Từ hôm nay trở đi ngươi là thập trưởng!
* * *
Vì những cái mái di động đã che đỡ cho giặc rất tốt trong đêm đầu, cho nên hôm sau quân dân trong thành trông thấy một dải đất cao chạy từ nhà giám mục Hêxey đến tường thành phía tây nam, tức là chỗ cổng thành hiện nay.
Ở chỗ giáp tường thành, chẳng bao lâu đã thấy những thùng gỗ lớn được đẩy lên khỏi hào, hàng ngàn và hàng ngàn bàn tay chuyển những cái thùng rỗng đến, xếp chồng lên nhau.
Quân Thổ đã phá cửa những hầm rượu trong thành phố: chúng tháo rượu vang ra khỏi các thùng rồi chuyển thùng và những cái thảng đạp nho[86] đến dưới chân thành. Một bức tường lớn bằng thùng gỗ được dựng lên ở mạn đó. Những cái thùng chuyền từ tay này sang tay kia, rồi được dựng đứng lên tất cả. Một quả núi bằng thùng đã mọc lên ngay trong hôm đó. Chỗ dựa của nó là tường thành. Ở mặt ngoài xếp thành bực.

Từ trong thành, suốt ngày người ta bắn vào quân giặc, nhưng thùng gỗ cũng che chở cho chúng. Chúng làm việc khẩn trương.
Cả ban đêm cũng vẫn vang vọng tiếng lăn thùng rượu, thảng đạp nho.
Phần lớn các tay súng giờ đây đã chuyển sang mạn đó. Những khẩu cối cũng chồm chỗm trên mặt thành ở chỗ ấy. Một vài khẩu tu pháo từ bên mạn sườn chĩa vào quả núi thùng.
- Bọn Thổ điên thật. - Phuyghétđi nói.
Nhưng chúng không điên đâu. Kìa, vừa sớm tinh sương, một vài cái mái di động to, rộng đã rục rịch bò ra dưới chân núi thùng. Tám cây thương đỡ một cái động ốc. Hai mươi - ba mươi tên Thổ cũng đứng vừa dưới một cái động ốc như thế.
- Lửa đâu, nước đâu! - Đôbô hạ lệnh. - Mang rơm, mỏ neo, câu liêm, cuốc chim lại đây, nhiều vào!
Bởi vì ông đã trông thấy không những chỉ sự chuyển động của những cái động óc mà cả những cây đuốc bọn Thổ đang đốt lên ở dưới hào nữa.
Hôm qua bọn chúng đã bắn cả pháo đài Bebec và ở phía đó bọn chúng xếp bao tải đất làm thành bậc.
Đôbô cũng đến cả chỗ đó. Ông thấy Gergey đã sẵn sàng với tất cả những thứ mỏ neo, câu liêm buộc vào đầu xích sắt và các loại cuốc chim. Trên pháo đài có một đống lửa. Mỡ bò đang chảy trong những cái vạc bên cạnh đống lửa. Những cuộn con củi rơm tẩm hắc ín xếp thành đống đen nhánh lấp loáng quanh đống lửa. Ở đây bọn Thổ cũng nấp dưới những cái mái di động lớn mà tiến đánh thành.
Mectsei đang sai hàn khấu ở chỗ Cổng Cũ. Người ta chờ đợi công kích ở cả mạn đó nữa. Mối nguy hiểm đe dọa hơn cả là ở góc thành tây nam, nơi Phuyghétđi trấn giữ, Đôbô chụp mũ chiến lên đầu rồi cùng võ đồng Bolajơ phóng ngựa lại chỗ đó.
Lúc bấy giờ dãy tường con chạch đã bắt đầu cháy.
Lần này quân Thổ không hò hét. Chúng thận trọng nấp dưới những cái mái di động bắn vào quân lính trên thành.
Từ phía trên người ta không thể bắn vào chúng được. Người ta bắn trả lại chúng từ chân tường con chạch đang cháy, và dùng cuốc chim khoét lỗ giữa kẻ thành đá để có thể qua những kẽ đó mà bắn vào bên dưới những cái động ốc.
- Ném rơm xuống đầu chúng nó! - Đôbô thét lên lanh lảnh.
Một mặt người ta tưới nước lên dãy tường con chạch đang cháy ở trên, mặt khác người ta ném những cuộn con củi tẩm dầu và mỡ đã châm lửa xuống mái những cái động ốc.
Cái động ốc nào lên tới mặt thành, người ta dùng cuốc chim lật nó lên hoặc hất nó đi. Cái nào đã bén lửa, người ta cứ để mặc nó cho số phận. Chỉ chốc lát, bọn Thổ đã quẳng nó đi, vừa kêu la vừa chạy trốn ra khỏi trận mưa lửa. Những thùng rượu rùng mình dưới chân chúng, một vài đứa đã cõng lửa hừng hực trên lưng.
- Rơm nữa vào, chỉ rơm thôi! - Đôbô thét.
Những vòng rơm tẩm dầu lại bay như những mảnh lửa rừng rực xuống mái những cái động ốc. Những tên cầm thương vứt bỏ chiến cụ, cắm đầu cắm cổ lao xuống để tránh cơn mưa đạn.
Nhưng đó chỉ là sự ngưng nghỉ tạm thời thôi. Khi những tên tấn công đợt đầu tiên đã bị đánh lui, những khẩu đại bác Thổ lại bắt đầu bắn phá dãy tường con chạch.
Đôbô hô quân nằm sấp xuống để tránh đạn. Đại bác Thổ đã bắn gãy được hai trong số những cái cọc chống tường con chạch. Dãy tường con chạch rùng mình, kêu răng rắc, ngả ra ngoài trên một chiều dài hơn chục sải. Chỉ một cái cọc nữa bị gãy thôi là tất cả sẽ đổ nhào xuống.
- Đưa cuốc chim ra! - Phuyghétđi hô to. - Dây xích nữa!
Năm chục cái cuốc chim tung ra móc vào dãy tường con chạch đã ngả ra ngoài. Xích sắt, dây thừng, cọc và cừ mới được chuyển đến. Chỉ chốc lát dãy tường con chạch lại trở về vị trí cũ của nó.

Bấy giờ Đôbô đã đến chỗ tháp Bôiki, nơi Gergey tiếp nhận trận đánh trong mùi khét nồng nặc của hắc ín, của thuốc súng và của mỡ bò cháy quyện lẫn vào nhau.
Cái tháp đứng đằng góc đã bị bắn gục ngang lưng đó trở nên một niềm hy vọng lớn đối với lũ giặc Thổ. Bởi thành Temétva cũng đã vì một cái tháp mà thất thủ, nên chúng coi đây là một điềm may, mặc dù trong trận công kích đầu tiên chúng chưa đưa lực lượng của chúng vào đây được.
Ở đây, vì chúng chỉ chuyển toàn đất đến bên tường tháp, nên từ phía trên người ta không thể có cách sát hại chúng được. Bọn Thổ đẩy nhau xông lên dưới những cái động ốc rộng. những vòng rơm tẩm hắc ín và mỡ bò cháy rừng rực rơi như mưa lên mái những động ốc, tuy vậy cuối cùng chúng vẫn xông được vào trong tháp.
- Ala chí cao! Đánh đi, chém đi!
Và từ trên sườn đồi Ghế Vua, hàng trăm nghìn tên Thổ lao về phía thành.
Ở dưới nền tháp, những cây thương và cuốc chim từ mặt thành chĩa xuống. Người ta đẩy, cuốc, chặt, móc những cái động ốc. Nhưng quân Thổ cũng làm việc. Từ dưới cái mái di động, bọn tưphensi nổ súng. Giáo, thủ pháo và tên từ dưới vun vút bay lên phía đoàn quân cố thủ.
Một tên xpahi khinh thường cái chết nhảy lên mặt thành, vung tít hai bàn tay sắt đánh bật tung những ngọn thương và cuốc chim. Tên thứ hai thứ ba cũng vọt lên theo gót hắn. Trong khi quân ta dùng chùy quật ngã ba tên đó, những tên khác đã xông lên sau lưng chúng. Không đầy một phút chúng đã đẩy được một cái động ốc có mái lót da bò lên đỉnh tháp và dưới cái mái di động đó, ba bốn chục tên ionisa vừa nằm vừa quỳ bắn vào các chiến sĩ ta đang chiến đấu trên pháo đài.
- Ala! Ala! - Hàng ngàn cái họng ở bên dưới gào lên.
- Thắng lợi đã gần rồi! - Bọn giám binh Thổ hò hét.
Cái mũ chiến rơi ra khỏi đầu Đôbô. Đầu để trần, ông lao đến chỗ các khẩu đại bác.
Các chiến sĩ Hung đứng trong tháp không tài nào sát hại được bọn ionisa đã leo lên trên đầu họ, bởi vì mái tháp đã lót gỗ ván, mà cũng không thể hất những ván gỗ đó lên được vì bọn ionisa đã đứng ở trên.
- Các ngươi đi ra đi! - Gergey thét lên khi chàng trông thấy Đôbô đang quay những khẩu đại bác.
Rồi, không hề quan tâm đến những khẩu súng của bọn ionisa, chàng cũng giật lấy một cái cuốc chim, ngoắc nó vào một cây thương chống cái mái di động và giật mạnh.
Những chiến sĩ đứng trên pháo đài cũng sửng sốt khi thấy cái tháp bị chiếm. Tất thảy đều chụp lấy hỏa khí và bao phủ bọn ionisa đang xông lên tường trong một màn lửa.
Đôbô trông thấy dây chuyền của bọn ionisa đã bị đứt quãng. Bất thình lình ông quay hai khẩu đại bác xuống phía dưới, bắn vào giữa đám ionisa đang chen chúc đông đặc trên ụ đất. Loại lính ionisa chẳng kiềng đại bác lắm. Hai viên đạn của hai khẩu đại bác chẳng sát hại được nhiều. Còn tiếng nổ thì chúng đã quá quen. Có điều là những khẩu đại bác của Đôbô nạp bằng những hạt đạn nhỏ, khi bắn gần, mỗi phát quật ngã hàng chục - hai chục tên Thổ. Bọn ionisa khiếp sợ lùi ra xa.
- Ném lửa vào chúng nó! Lửa! - Tiếng Gergey vang trên mặt thành.
Và những con cúi tẩm hắc ín bay lên đầu bọn ionisa mắc kẹt trên mái tháp. Bọn chúng luống cuống chống đỡ, nhưng súng của chúng đã bắn hết rồi, chúng không còn thì giờ nạp đạn nữa. Lửa cháy mỗi lúc một nhiều. Chúng kêu la inh ỏi, văng mình xuống khỏi mái tháp. Tên nào rơi ra ngoài là còn may phúc, chỉ ặc một cái là gãy cổ thôi. Tên nào nhảy vào phía trong thành cũng chẳng múa may được lâu, bởi người ta đánh cho nát nhừ, đến xương cũng chẳng còn cái nào nguyên vẹn.
Chập tối và đêm hôm đó bọn Thổ tiếp tục tiến đánh ở mạn pháo đài đất.

Pháo đài đất nối dài với pháo đài đá ở góc phía tây bắc thành phố. Chúng nó xới tung đất lên để hòng khoét ngách vào dưới chân pháo đài, nhưng ở đó tường thành đâu chỉ xây đến mặt đất. Tường nối tường cắm sâu vào lòng đất đến hai chục sải, dường như trong những thời kỳ xa xưa người ta đã xây dựng tòa thành từ lòng thung lũng, và dường như nhân dân thời đại tiếp sau đó đã mang đất lấp bằng tòa thành cũ rồi mới dựng lên tòa thành mới của mình, cuối cùng dân của Thánh vương Isơlơvan đến và xây nên bức tường của tòa thành ngày nay chồng lên tường của hai tòa thành trước.
Đôbô mau chóng nhận thấy rằng sự ầm ĩ của cuộc công kích ban đêm của bọn Thổ chỉ cốt để thu hút sự chú ý của quân ta khỏi việc chất gỗ của chúng.
Ông phái một trung úy cùng hai trăm người đến chỗ pháo đài đất, còn những người khác cứ túc trực với số lượng như thường lệ.
Kỵ binh Thổ không thấy xuất trận ở chỗ núi thùng, cũng không thấy có mặt trong trận công kích cái tháp. Có thể đoán biết trước là đến đêm chúng sẽ tiếp tục việc chuyển gỗ.
Giờ đây chúng nghĩ ra mẹo chở những cây gỗ to đến chứ không chở bổi nữa. Có bao nhiêu lạc đà, ngựa, bò, trâu và la trong trại giặc, tất thảy đều về đến chân tường thành lúc hoàng hôn, chở nặng gỗ tròn và gỗ xẻ.
Thoạt tiên bọn giặc chỉ đứng đằng sau những ụ đất đắp đối diện với tường thành mà ném bừa gỗ ra, sau đó, khi đống gỗ đã tương đối có thể che khuất người chúng, chúng bắt tay vào việc xếp.
Hàng ngàn vạn bàn tay khuân và xếp các súc gỗ tròn, các thanh gỗ xẻ chồng lên nhau. Thay cho công việc lặng lẽ của những đêm trước, đêm nay vang dậy tiếng gỗ chạm nhau côm cốp và tiếng đóng đinh chan chát ở khắp mọi phía. Chúng dùng đinh đỉa và xích sắt ghép chặt các thanh gỗ vào với nhau.
Một cái pháo đài gỗ đồ sộ đã ghép xong trước mặt pháo đài của Gergey, đỉnh của nó cách tường thành không đầy ba sải.
Bọn Thổ làm việc khéo léo: chúng xếp thế nào mà bao giờ gỗ cũng che khuất người chúng, và từ đằng sau lớp chắn cao một sải tay, chúng ném cả những cây gỗ tròn to qua phía hào nữa. Cái hào bị lấp đầy trông thấy, và quả núi gỗ cao dần lên bên cạnh tường đá.
Và mỗi lúc một vào gần tường thành.
Gergey lúc nhìn qua lỗ châu mai này, lúc nhìn qua lỗ châu mai nọ để quan sát công việc của kẻ địch. Cuối cùng chàng đi lên dãy tường con chạch.
Chàng gặp Đôbô ở đó. Người đại úy đứng đó, khoác cái áo khoác quen thuộc, dài đến ngang đầu gối. Đầu ông đội mũ sắt nhẹ, màu đen.
- Thưa đại úy, tôi muốn xin những đống ngói gỗ mà chúng ta đã bóc từ các mái nhà xuống, - Gergey nói.
- Anh có thể sai người chở đi.
- Tôi còn xin mỡ bò, hắc ín và dầu.
- Cần bao nhiêu anh cứ lấy. Không có nhiều mỡ bò đâu.
- Cũng không sao. Nếu không có mỡ bò, tôi xin mỡ lợn ướp, thật nhiều.
- Mỡ lợn ướp à?
- Độ vài ba chục lườn. Có thể được bao nhiêu, tôi xin bấy nhiêu.
Đôbô quay ra sau bảo Kơrixtôp:
- Con chạy đi đánh thức Sukan dậy, bảo bác ấy xuất mỡ bò và bốn chục lườn mỡ lợn ướp ở trong kho thực phẩm ấy. Cho người mang ngay ra đây nhé!
Và chỉ sau đó ông mới hỏi: - Để làm gì thế?
Thì ra Gergey đã nghĩ ra được một mẹo: trong khi quân Thổ đang xếp gỗ thành đống, chàng sai quân lính ném mỡ lợn ướp, mỡ bò và ngói gỗ xuống giữa những khúc gỗ và bó bổi.
Quân Thổ không để ý đến việc đó. Trong thành người ta vẫn luôn luôn ném đủ mọi thứ lên đầu chúng: đá, xương xẩu, nồi đất vỡ, mèo chết và các loại tương tự phút nào mà chẳng bay xuống giữa bọn chúng. Những miếng mỡ lợn ướp khổ rộng độ gang tay cũng chẳng nổi bật lên giữa bao nhiêu thứ khác. Nếu một tên Thổ nào đó có nhìn thấy, hoặc hắn không hiểu thứ đó để làm gì, hoặc nếu hiểu, hắn sẽ nhìn với vẻ ghê tởm[87].
Gergey sai quân lính cắt mỡ ướp ra thành từng miếng rộng độ gang tay, chốc chốc lại ném xuống giữa đống gỗ. Ngoài ra ngói gỗ quang sơn dầu, mỡ bò, rơm cũng tới tấp bay xuống. Chốc chốc chàng còn sai ném xuống một vỏ sành ngoài bọc rơm. Những cái vò trát kín bùn, có dây thép giằng xung quanh. Trong ruột chúng là thuốc súng cùng những mẩu nòng súng đã nạp thuốc và rất nhiều những cục lưu huỳnh bằng đốt ngón tay một.
Đôbô nhìn xuống phía dưới quan sát, ông bảo:
- Chừng chúng nó làm xong thì trời đã sáng. Kơrixtốp, con hãy ngó qua bên chỗ Mectsei xem anh ta còn thức hay không? Nếu anh ta còn thức, con bảo anh rằng ta đi nghỉ đây. Nếu anh ta đã ngủ thì cứ để cho anh ngủ. Sau đó con hãy đảo qua các vọng gác. Bảo với họ rằng hễ trông thấy giặc rục rịch chuẩn bị tấn công là phải đến chỗ tháp góc báo cáo ngay. Anh không ngả lưng một lát ư, Gergey?
- Hôm nay không ạ. Tôi sẽ chờ đến sáng mai. - Gergey đáp.
- Còn Zôntoi?
- Tôi đã bảo anh ấy đi ngủ để sáng mai còn có sức chỉ huy trên pháo đài.
- Khi nào pháo đài gỗ làm xong, anh đánh thức ta dậy nhé.
Ông đi lên tháp góc, ngả mình xuống một cái sạp của lính.
Võ đồng Kơrixtốp tuốt gươm đứng trước cửa tháp. Đó là nghĩa vụ của võ đồng. Cậu bảo vệ con sư tử ngủ.

13

Đến rạng đông, cái pháo đài gỗ của bọn Thổ đã cao gần bằng tường thành, chỉ còn thiếu độ một sải rưỡi nữa thôi.
Gergey còn sai nạp thuốc súng vào hai cái nòng đại bác quét vôi. Chàng sai lấy gỗ đóng chặt.
- Này, hai khẩu đại bác này chẳng ngờ là còn được bắn một lần nữa! - Gã xigan nói.
- Biến cũ thành mới mà lị. - Một người lính nói.
- Nếu đã mới thì ta đặt cả tên cho nó nữa đi. - Gã xigan nói. - Cho một cái là Lôi tỉ, một cái là Bồ câu.
Bởi vì tất cả các khẩu đại bác đều có tên riêng của nó.
Gergey móc một viên đạn chì ở trong túi ra, viết lên nòng đại bác nhỏ cái tên Gianốt, lên nòng đại bác to cái tên Êvo. Chàng cắp hai cái nòng đại bác vào nách, đi lên pháo đài.
Bình minh mau chóng tuôn ánh sáng ra khắp bầu trời. Dưới kia trại giặc rậm rà rậm rịch: từ khắp mọi ngả, tiếng lịch bịch của những đội quân đã đến gần.
Gergey đánh thức Đôbô dậy.
Quân lính đã cầm thương và cuốc chim đứng dàn cả trên mặt thành. Những tay súng kê nòng những khẩu súng mới nạp đạn lên những viên đá phủ trắng sương muối. Ba khẩu đại bác của pháo đài chúc nòng xuống phía dưới, còn hai khẩu đại bác ở chỗ Cổng Tối lại chĩa nòng lên mặt thành.
- Châm lửa vào những vòng rơm tẩm hắc ín và những cây gậy đầu đầy, ném ra ngoài! - Gergey hạ lệnh.
Mọi người nhất tề làm việc.
Khi Đôbô đến đó, bọn Thổ đã tràn đầy các dãy đồi như kiến cỏ. Chúng vẫn còn xếp gỗ và đóng đinh giằng. Pháo đài gỗ đã cao bằng pháo đài trong. Chốc chốc chúng lại lao những thanh gỗ xẻ qua để lấp kín những chỗ hở giữa hai bức tường. Gỗ ở chỗ đó nhiều vô kể. Cả một rừng gỗ. Cái thành gỗ rất chắc chắn. Những cái mái di động phủ da bò sống thận trọng nhô lên trên mặt thành gỗ.
Những vòng rơm cháy không tác hại đến da bò, còn cái nào rơi ra chỗ khác, quân Thổ lấy chân đá hất đi.
Theo một hiệu còi lảnh lói, hàng trăm ngàn tiếng thét Bixmila (Nhân danh Thượng đế) rung động cả không trung. Quân nhạc Thổ réo vang. Cái pháo đài gỗ khổng lồ kêu rầm rầm dưới những bàn chân ào ạt xông lên.
- Ala! Ala!
- Giêsu! Maria!
Từ dưới những cái mái di động, những cái thang ngắn nhanh chóng được đẩy ra để bắc cầu nối pháo đài gỗ với pháo đài đá.

Nhưng quân bên trong cũng đã đứng cả trên mặt thành. Hàng trăm vòng lửa nhất tề bay sang phía quân Thổ. Những bó rơm cháy và lưu huỳnh cháy phủ kín những cái thang, và ngói gỗ tẩm hắc ín tiếp tục rơi trên rơm.
Toán quân Thổ đầu tiên muốn xông qua lửa cháy để vào thành liền đụng ngay vào mũi cuốc chim và ngọn thương. Những tên khác đã có gươm, cuốc chim, gậy đầu đày rực lửa và chùy xích tiếp đón.
Một tên Thổ mặt đầy đặn giương cao một lá cờ đại nhô lên mặt đống gỗ cách Gergey chừng ba sải tay. Khi toàn bộ cái đầu của hắn đã biến thành một cái mồm há ngoác trong tiếng thét Ala, Gergey chộp lấy cái nòng đại bác nhỏ tống thẳng vào mõm hắn. Còn cái nòng đại bác to, chàng ném xuống đống lửa cháy ở bên dưới.
Quân Thổ bâu kín cái công trình bằng gỗ đồ sộ, và chắc chắn chúng đã xông qua cả đám lửa cháy nữa rồi, nếu một chuyện quái lạ không bất thình lình xảy đến, đó là tiếng súng tay và tiếng đại bác bỗng nổ vang lên từ phía dưới.
Những vỏ sành bắt đầu nổ bùng bục và bắn ra tứ tung những cục lưu huỳnh cháy. Tựa hồ như một quả núi lửa bỗng nhiên há miệng ngay dưới chân bọn giặc.
- Ôi, thôi chết! Chúng mày ơi! Cứu tao với! Ối, ối! Cứu với! - Quân giặc hoảng hốt kêu la.
Nhưng bọn giám trận không cho chúng nó lùi xuống.
- Chúng ta sẽ thắng! Đây là giờ phút chiến thắng! - Bọn giám trận thét lên đáp lại, và sai bọn lính còn ở bên dưới chạy đi lấy nước.
Bọn giặc dùng nước, binh khí, quần áo để cố cứu lấy cái công trình bằng gỗ bạt ngàn mà chúng đã tốn bao ngày đêm mới dựng lên được đó. Nhưng bấy giờ mỡ bò đặc và mỡ lợn ướp cũng đã bắt đầu chảy ra giữa những súc gỗ, và những cái vò mỗi lúc một bắn tung tóe lưu huỳnh ra với tốc độ mau hơn, làm bén cháy cả những súc gỗ to vài tay ôm.
- Ôi, chết rồi! Ôi, chúng mày ơi! Vượt qua lửa mà vào thành đi!
Bọn giặc không muốn tin rằng những cây gỗ lớn như thế lại có thể bốc cháy. Chúng tới tấp chuyển nước đến bằng những bầu da, bằng những cái xô và các loại nồi niêu xoong chảo. Nơi nào lửa từ đống gỗ bốc lên thành ngọn như hình đuôi ngựa là chúng mang nước đổ xô đến. Bọn chúng vừa nhảy nhót một cách tức tối và kinh hoàng vừa dập lửa. Nhưng cả núi gỗ đã biến thành một giàn lửa khổng lồ. Chỉ đến lúc đó những mẩu nòng súng mới bắt đầu nổ loạn xạ, còn mỡ vừa cháy xèo xèo với ánh lửa xanh vừa bắn vọt vào mắt bọn chữa lửa. Hai cái nòng đại bác liên tiếp nhau gầm lên dữ dội, hất tung gỗ cùng bọn Thổ ở nơi nó nổ.
Thật là một cảnh tượng kinh hoàng, tức tối, đầy tiếng kêu thét om sòm như ở địa ngục! Những tên ionisa không thể rút lui qua giàn lửa nổ loạn xạ ở sau lưng, cố sức hết đợt này đến đợt khác vượt qua cái cầu ghép bằng thang để thoát ra khỏi khói và lửa. Một đôi đứa tuyệt vọng nhảy lên mặt tường đá để rồi cũng trong nháy mắt đó lại ôm đầu máu mà rơi xuống. Những đứa khác lồng lộn nhảy nhót trên đỉnh giàn lửa và dùng binh khí quật vào những đầu gỗ bén lửa. Nhưng công việc đó thật vô ích! Bên tường thành giờ đây đã nổi lên cả một biển lửa, trong đó bao nhiêu tiếng nổ đã hợp lại thành tiếng gào thét của phong ba. Quân Thổ chỉ còn là những cái bóng ma quỷ nhảy nhót chập chờn trong ánh lửa. Quần áo chúng bốc cháy, râu ria chúng bốc cháy, tuyban chúng bốc cháy. Những tên Thổ đó đang trải qua cực hình địa ngục để lên cõi thiên đường với Môhamét!

14

Nếu dùng gỗ không thành công, chúng ta sẽ thành công với đất! - Quân Thổ nghĩ vậy.
Chúng đặt thành ngoài, vốn nguy hiểm cho việc chuyên chở, vào dưới tầm pháo: ban ngày chúng bắn phá rầm rầm, còn ban đêm chúng chở bổi và đất đến. Mỗi lượt đất đắp lên chúng lại tưới nước cho dẽ.
Gergey lo lắng trông thấy con đường mới không thể phóng hỏa mà đốt được ấy cứ mỗi ngày một cao dần lên về phía thành. Hàng trăm, hàng ngàn, toàn thể trại giặc sẽ theo đường đó mà lên.
Chàng lo nghĩ, đi ngược đi xuôi trong thành.
Chàng nhòm ngó tất cả mọi đống đổ nát, mọi đống đá, mọi chuồng bò, chuồng ngựa, mọi hầm ngầm, mọi đống đạn đại bác. Chàng gãi đầu gãi tai, và cứ thế lắc đầu hoài. Chàng đến cả chỗ đống đổ nát của kho đồ thánh. Cuối cùng chàng dừng lại trong góc phòng thợ nguội. Ở đó, trước vô khối binh khí Hung và Thổ vứt thành đống, có một cái bánh xe lớn đen kịt, Gergey nhận ra đó là bánh xe của một cái cối xay bị nổ tung.
Gã xigan đang ngồi trên cái bánh xe, ăn thịt luộc đựng trong một cái đĩa sành to. Gã tự vũ trang cho mình một cách ghê gớm. Chân đi đôi ủng ionisa màu đỏ tươi, lưng giắt đầy những thanh gươm cong sáng loáng, đầu đội mũ chiến bằng đồng thủng lỗ chỗ, có lẽ cũng là đồ của bọn Thổ. Gã xigan cảm thấy mình cũng là chiến sĩ, liền đứng dậy, ôm cái đĩa vào cánh tay trái, còn tay phải đưa lên chào. Rồi gã lại ngồi xuống với món thịt.
- Đứng dậy cái, anh bạn. - Gergey bảo gã. - Để ta xem cái bánh xe này.
Gã xigan đứng tránh ra.
Cái bánh xe còn khá lành lặn, chỉ bị gãy có hai nan hoa, Gergey đứng lên, ấn thử từng nan hoa một. Chỉ có một cái lúc lắc.
- Hừm, - chàng vừa đưa tay lên sờ cằm vừa nói.
Gã xigan cất tiếng hỏi:
- Có lẽ chúng ta định nghiền bọn Thổ chăng thưa quan thượng úy?
- Đúng đấy. - Gergey đáp. - Các ngươi xem chỗ nào lỏng thì tán đinh lại, nhanh lên.
Đám thợ nguội bỏ đĩa xuống, cầm lấy búa.
Gergey hỏi họ có thấy Đôbô ở đâu không?
- Hôm nay ngài đến đây cả chục lần ấy, - một thợ nguội trả lời. - nhưng đã nửa giờ nay chúng tôi không thấy.
Gergey bèn đi tìm ông. Chàng đến tận pháo đài nhà thờ. Ông không có ở đó. Có lẽ ông đang ở chỗ pháo đài đất.
Chàng đang ngập ngừng bước đi chợt thoáng thấy một cặp mắt phụ nữ trong một khung cửa sổ của soái phủ. Cặp mắt đó từ trong nền tranh tối tranh sáng của căn phòng nhìn chàng.
Chàng giật thót mình, đứng sững lại, nhấp nháy mắt như muốn thấy thật rõ hơn.
Nhưng cặp mắt phụ nữ đã biến mất.
Gergey đờ người như hóa đá, nhìn chằm chằm vào khung cửa sổ. Một cảm giác ấm áp đặc biệt truyền khắp người chàng khi chàng thoáng thấy cặp mắt đó, khiến cho chàng đến hàng phút vẫn không thể nhúc nhích được.
- Ồ, chuyện vớ vẩn! - Sau đó chàng lắc đầu lẩm bẩm. - Làm sao ta lại có thể nghĩ đến một chuyện như thế được!
Nhưng tuy vậy chàng lại nhìn lên lần nữa. Lần này chàng trông thấy một thằng bé Thổ trong khung cửa sổ.
Đôbô từ phía pháo đài đất đi tới. Gergey vội vã đến gặp ông.
- Thưa đại úy, tôi muốn xin cái bánh xe cối xay. - Chàng nói, tay đưa lên vành mũ chiến.
- Anh lấy đi. - Đôbô trả lời ngắn gọn và rẽ vào soái phủ.
Gergey đến nhà bếp, nơi quân lính đang ngồi trên mặt đất thành một hàng dài, ăn trưa với món đậu hầm thơm mùi dấm.
Chàng gọi mười người trong bọn họ, sai lăn cái bánh xe đến chỗ pháo đài của chàng.

Nòng súng gỉ và gãy thì trong thành vô khối. Chàng sai nạp đạn vào những nòng súng đó, rồi lấy dây thép buộc chúng vào bánh xe, sao cho đầu nòng chĩa ra phía ngoài. Chàng lại sai lấy phoi sắt, lưu huỳnh, mỡ bò, hắc ín nhét chặt vào kẽ hở giữa các nòng súng, rồi lấy ván gỗ đóng ốp hai bên. Cuối cùng chàng sai đóng những chân đế rộng bằng gỗ vào khắp xung quanh bánh xe để có thể dựng đứng mà không đổ.
Tất cả quân dân trong thành đều đến xem cái công cụ kỳ lạ đó. Bản thân Đôbô cũng đến nhìn ngắm một vài lần. Ông cho đặt một nòng súng cối vào chính giữa.
- Gergey, anh chỉnh cái này vào bên trong, sao cho nó nổ cuối cùng.
- Thưa đại úy, được ạ.
- Cần gì nữa không con, Gergey?
- Nếu có thể được tôi xin một ít thùng rỗng.
- Ở trong hầm rượu ấy à?
- Vâng. - Có khối ra đấy, anh cứ việc cho mang ra.
Dưới kia, gò đất mỗi lúc một cao. Trong này mỗi lúc một nhiều thùng được chuẩn bị xong. Người ta nạp đầy các thùng cũng với cung cách như làm cái bánh xe. Người ta bỏ cả đá vào nữa, ở dưới đáy, trên mặt và xung quanh thùng. Đáy đóng thật chắc, chỉ chừa một lỗ cho dây ngòi thò lò ra.
Đôbô có rất nhiều tu pháo - đến ba trăm khẩu. Tu pháo thực chất là những khẩu súng nòng to đặt vào tường, đạn lớn hơn quả hồ đào một chút là nạp không vừa nữa. Người ta gọi là tu pháo vì ở cuối nòng có một cái râu sắt quặp xuống. Sở dĩ cần cái râu sắt ấy là để nó giữ khẩu súng lại, vì mỗi khi bắn nòng súng lại nhảy giật lùi.
Đôbô bèn cho nạp cả những nòng tu pháo cũ đã gỉ vào những cái thùng to. Người ta chuẩn bị độ chừng năm chục cái thùng như thế để tiếp đón bọn Thổ. Người ta đóng đai, buộc dây thép, đóng đinh thật chắc.
Còn bọn Thổ đêm đêm lại hăng hái đổ đất đắp con đường tiến quân thênh thang, đẹp đẽ lên pháo đài.

15

Một buổi sáng Gergey đang ngủ giữa các chiến binh của chàng thì bỗng người ta báo cáo với Zôntoi rằng mặt nước xao động và hạt tiêu rung rinh ở trong góc chuồng ngựa.
Thế đấy, quân Thổ xảo quyệt không chỉ lấp hào mà còn đào ngách nữa!
Zôntoi không cho phép đánh thức Gergey dậy, chàng sai quân đi gọi Mectsei.
Mectsei lập tức đến ngay. Anh sai đặt khay nước và cái trống ở mấy điểm, cuối cùng anh tìm được cái chỗ cần phải đào ở trong nhà xe.
Mười chiến sĩ được lệnh đào. Chốc chốc họ lại ngừng tay để đặt khay nước xuống quan sát.
Gần trưa Gergey tỉnh dậy, chàng lập tức chạy bổ đến chỗ đào hầm.

Các chiến sĩ đã làm việc dưới tầm sâu ba sải tay. Tiếng thình thịch trầm trầm của bọn lagumji[88] báo cho biết chúng đã vào gần.
- Ơ kìa, ngài đại úy. - Gergey nói với Mectsei. - Đây là pháo đài của tôi chứ! Anh không chỉ huy ở đây.
- Thế tớ giải quyết không đúng à?
- Chúng ta hãy ngừng lại, không đào nữa!
- Để chúng nó hất tung tường lên ấy à?
- Để chúng nó khỏi đánh hơi được công việc của ta.
- Cậu muốn thế nào thì cứ việc, - Mectsei nhún vai đáp rồi rời khỏi chỗ đó.
Gergey sai mang đến một khẩu súng ngắn. Chàng đích thân đặt đá lửa, đích thân nạp thuốc. Chàng lại gọi mười tay súng đến chỗ mình, rồi cho thổi tắt các ngọn đèn đi. Họ phục trong bóng tối. Tiếng thình thịch mỗi lúc một mạnh. Đã có thể nghe cả tiếng nói của tên võ quan cầm đầu.
Chốc chốc Gergey lại đặt bàn tay lên vách để xem chỗ nào rung rinh mạnh nhất.
- Suỵt. - Chàng khe khẽ nói với các chiến sĩ. - Chúng nó đào xuyên qua bây giờ đấy.
Trong nháy mắt đó, một cái cuốc chim bổ xuyên qua, đất lạo xạo rơi xuống chân Gergey. Một lỗ hổng bằng chỗ thắt lưng hiện ra.
Tên lagumji dừng lại, nhòm vào.
Tối mịt. Hắn không thấy gì cả. Khi hắn quay lại, có thể thấy những ngọn đèn của chúng lấp ló bên kia, giữa những ngọn đèn là một tên aga đội tuyban trắng, đeo dây thao, bụng phệ. Tên lagumji kêu to lên là đã gặp lỗ hổng. Nghe tiếng hắn kêu, tên aga quay lại.
Gergey nhắm đích. Khẩu súng ngắn tóe lửa, nổ.
Tên aga ôm lấy bụng, ngã gục.
Gergey nhảy lùi lại, hô to:
- Bắn!
Mười chiến sĩ kê súng lên miệng lỗ. Đùng đoàng! - Họ bắn bọn lagumji đang đạp lên lưng lên cổ nhau tháo chạy.
Các chiến sĩ trở về với ba chục cái cuốc chim và xác chết tên aga. Chỉ một người ở lại dưới hầm với khẩu súng đã lên cò và với một ngọn đèn soi sáng chỗ lỗ hổng.
Họ đặt xác tên aga xuống bãi chợ trong thành, đặt chẳng nhẹ nhàng gì mấy, khiến đầu hắn va cộp xuống nền đá, cái tuyban rơi ra. Nhưng giờ đây đối với hắn như thế cũng tốt rồi. Hắn là một người thấp, to ngang, râu cằm xam xám. Ba vết sẹo dài trên cái đầu hói chứng minh hắn đã phục vụ xứng đáng với chức aga. Phát đạn của Gergey đã xuyên vào bụng hắn. Một viên đạn nhỏ trúng ngực, chắc hẳn do các chiến sĩ bắn.
Viên quản lý Sukan khám kỹ tuyban, đai lưng, các túi của hắn và ghi lại số tiền, số nhẫn, số bình khi tìm được trong người hắn. Số tiền và đồ vật đó được phân phát cho các chiến sĩ vừa phục vụ ở chỗ đường hầm.
Sau đó lão cho phép những kẻ tò mò được đến xem. Trước hết tất cả dĩ nhiên là đám đàn bà đứng xúm lại xung quanh.
- Bọn này nó đi những đôi hia đỏ thế này cơ à?
- Chúng nó dùng dây buộc gấu quần lại các bác ạ.
- Tên này chắc là một tay giàu có lắm đây.
- Trung úy hay đại úy gì đó.
- Chả hiểu nó có vợ chưa nhỉ?
- Lại không hàng chục ấy à.
- Cũng chẳng đến nỗi xấu giai. - Mụ vợ bác thợ xay bột ở Mokola nói. - Tiếc thay hắn lại là Thổ.
Zôntoi cũng đi đến đó xem.
- Thế mà một mình tên aga này vẫn lọt được vào thành đấy!
Thằng bé Thổ bỗng ở đâu chui vào qua váy các mụ đàn bà và cúi xuống cái xác chết, mừng rỡ kêu lên:
- Bố ơi! Bố yêu! Bố! Bố thân yêu!
Nó gục đầu vào ngực xác chết, ôm lấy xác chết mà hôn. Nó áp má vào má xác chết. Nó lay, nó cười, nó gọi:
- Bố ơi! Bố yêu của con ơi!
Mắt các bà đẫm lệ. Bolốc phu nhân nắm lấy tay thằng bé mà bảo:
- Ta đi đi, Xelim! Bố ngủ đấy!

16

Lúc bình minh, khi đạo quân Thổ trùng trùng điệp điệp lại xuất phát từ dưới thung lũng để tiến đánh thành, các chiến sĩ đã chuẩn bị kỹ càng, nhìn sự di chuyển của chúng với một khoái cảm phấn khích. Nỗi háo hức trả thù như lò xo căng lên trong đường gân thớ thịt của họ. Họ đã không thể chờ đợi được nữa. Một gã trai trẻ thấp lùn nhảy qua chỗ tường vỡ ra ngoài gò đất, đối mặt với quân Thổ đang lũ lượt tràn đến, vừa quát tháo vừa giơ gươm lên đe chúng.
Các chiến sĩ trên mặt thành tất nhiên đều cười vang.
- Ai đấy? - Zôntoi cũng vừa cười vừa hỏi.
- Cậu Vorơgo đấy ạ. - các chiến sĩ trả lời, - Vorơgo Gianốt!
Gã trai nhảy trở vào, nhưng khi thấy mọi người cười vang, gã lại lao vọt ra lần thứ hai nữa và làm hiệu dọa đạo quân Thổ trùng trùng điệp điệp.
Bây giờ bọn tưphensi đã nổ súng vào gã, nghe tiếng súng gã nhảy trở vào còn nhanh hơn lần trước nữa. Thấy thế quân ta càng cười tợn.
Đôbô cũng đã trông thấy hành động đó. Ông gật đầu cho gã tỏ ý khen ngợi.
Vorơgo Gianốt thấy vẻ thích thú của Đôbô thì, úi chà, gã nhảy vọt ra lần thứ ba nữa, và không thèm để ý gì đến những viên đạn, gã hiên ngang hăm dọa bọn Thổ đang hung hãn xông lên.
Đạn, thủ pháo, lao tua tủa bay về phía gã, nhưng không cái nào trúng đích. Gã nhảy nhót chế nhạo và lè lưỡi ra diễu chúng. Hơn thế nữa, gã còn bất thình lình quay mình lại và vỗ vỗ trên mình một cách rất chi bất lịch sự, nhưng vẫn rất thích hợp trong trường hợp đó. Sau đó gã mới nhảy vào qua lỗ hổng.
Và việc đó đã xảy ra ngay trước mũi bọn Thổ. Trước hàng trăm ngàn tên Thổ sát khí đằng đằng!
- Đáng mặt nam nhi đấy! - Đôbô gọi vọng xuống. - Ngươi sẽ được nhận phần thưởng!
Thấy ở đó mọi việc đều ổn, ông lại lên ngựa phi đến Cổng Cũ. Quân Thổ tập trung tiến vào sườn phía đông và phía nam thành. Tất cả sức mạnh của đợt công kích hướng vào hai chỗ. Gergey mặc quần áo giáp đứng trên pháo đài. Quanh chàng là những cái thùng và cái bánh xe khổng lồ.
Chàng đứng đó điềm tĩnh như quả núi đá trên bờ một biển cả gào thét.
Quân địch vẫn tiến tới, vẫn lũ lượt tràn tới. Tiếng la hét dậy trời: Nhân danh Ala! Nhân danh Ala! Tiếng thét xung trận một lúc lâu át cả dàn quân nhạc. Nhưng sau đó dàn quân nhạc dừng lại trên đồi Ghế Vua đối diện với thành và vang lên không lúc nào ngớt.
- Rồi tí nữa chúng mày còn được khiêu vũ nữa kia! - Zôntoi quát lên.
Bởi vì tiếng nhạc thì thòm cuồng loạn như thúc người ta nhảy.
Đạo quân Thổ ầm ầm lướt tới. Những lá cờ đuôi ngựa, có thêu hình nửa vầng trăng bay phấp phới. Lá cờ nửa vàng nửa đỏ của bọn ionisa đi trước nhất. Phía sau là lá cờ nền xanh sọc trắng của bọn ulepheji. Bọn xpahi xông tới trong những bộ giáp sắt, người khuất sau những cái khiên dài đến gối.
- Ala! Ala!
Tay chúng cầm giáo hoặc cầm thương. Những thanh gươm trần đeo đầu dây lủng lẳng ở khuỷu tay chúng. Ngang lưng chúng lại dắt một thanh gươm khác nữa. Từ các dãy hào, bọn chúng đông nghịt, ào ào chạy lên thành.
- Ala chí cao! Vì Ala! Chúng mày ơi!
Để trả lời, một cái thùng đen lao xuống, vừa tóe lửa, vừa nhảy lóc cóc vừa lăn về phía chúng. Một tên xpahi cắm cây thương của hắn xuống đất đón đường cái thùng, tên thứ hai, tên thứ ba cắm thương xuống bên cạnh hắn.
- Ala! Ala!
Tên thứ tư vần cái thùng định ném xuống hào. Trong nháy mắt đó, cái thùng nổ và những tia lửa của nó hất tung toán quân đi đầu.
- Ala chí cao!
Đến khi chúng nó ngửng được đầu lên, cái thùng thứ hai cũng đã lao vào giữa bọn. Nó nổ lục bục và lửa bắn ra khắp mọi phía. Nó dừng lại giữa toán lính mặc quần áo giáp đầy người và hất tung chúng nó lên.
- Ala! Ala!

Nhưng bọn địch không thể quay trở lại. Từ phía dưới hàng nghìn hàng vạn tên khác xông lên dẫm bẹp chúng nó. Chỉ có thể thấy cảnh nhảy nhót cuống cuồng: cảnh những tên ép mình vào tường, sự khựng lại của những tên đứng phía sau, cùng những tia lửa phụt ra dài hàng chục sải.
Tiến lên, quân dị giáo, tiến lên! Dù có phải xông qua lửa bỏng cũng cứ tiến lên! Và đội ngũ dày đặc của bọn xpahi vẫn lũ lượt xông lên.
Nhưng đây rồi, lớp tường con chạch trên pháo đài mở ra và một cái bánh xe gỗ khổng lồ bốc khói xuất hiện trên cao.
Phần giữa cái bánh xe bốc khói, bốc khói và rít xèo xèo.Cái bánh xe từ bên tường đá lăn ra, lao xuống, xông vào đoàn quân muôn ngàn tên dày đặc.
- Tiến lên, tiến lên! - Bọn aga và bọn iaxaun[89] hò hét khắp nơi.
Nhưng sự xuất hiện của cái bánh xe lại nói với những tên gan góc đi đầu một điều khác.
Chưa đến chỗ bọn chúng, tia chớp đầu tiên đã từ cái bánh xe lóe ra cùng với một vòi lửa dài hàng năm chục sải, mỗi một giọt của nó sau khi bắn ra vẫn tiếp tục cháy với ngọn lửa xanh lè, bất kể rơi nhằm thằng sống hay thằng chết.
- Cẩn thận! Coi chừng chúng mày ơi!
Lớp đầu của quân Thổ hoảng hốt nằm sấp mặt xuống để cho cái bánh xe ma quái kia lăn qua trên lưng. Nhưng khi đến giữa bọn chúng, cái bánh xe đã trở thành một vành lửa loe lóe liên hồi. Nó phụt lửa, dầu cháy và những bông hoa lửa màu tím lên những cái đầu cạo trọc, lên những bộ quần áo dã chiến. Nó vừa xèo xèo, lách tách, vừa đùng đoàng lăn qua hàng ngũ chúng. Từ các nan hoa vãi ra, phụt ra, bắn ra những ngôi sao đỏ, xanh, vàng thành những luồng ngoằn ngoèo.
- Trời ơi, cứu tôi với!
Những toán địch gan góc nhất cũng hoảng hốt tháo lui, đạp lên nhau chạy trốn trước quái vật khủng khiếp này.
Và cái bánh xe, dường như có trí khôn và chủ định, theo sát gót những tên chạy trốn, đánh chúng ngã xuống, phụt lửa rừng rực cùng với dầu cháy, lưu huỳnh vào người chúng, làm súng của giặc Thổ nổ bắn lẫn vào nhau. Khạc đầy lửa vào mắt, mồm, tai của chúng, đến nỗi những tên đang hấp hối cũng phải nhao người mà tránh. Cái vành lửa vẫn tiếp tục lăn đi. Những lưỡi tầm sét lửa dài bay ra đánh ngã bọn giám trận, cả nguời lẫn ngựa. Những ngọn lửa dài cháy đến tận xương, khói của nó làm quân địch ngạt thở. Tiếng nổ rền đinh tai. Nó trùm lửa lên những toán quân trên đường nó lao qua. Dọc đường nó đi không còn lại gì khác ngoài những tên quằn quại trong lửa bỏng, những tử thi cháy sém, những tên còn sống bốc lửa nhảy nhót như một lũ phát cuồng.
Giờ đây đã khoác một lớp màn khói, cái bánh xe lăn vẫn tiếp tục lăn đi, hắt ra hàng trăm luồng chớp.
- Cứu với! Cứu với! Trời ơi!
Tiếng hò hét của bọn giám trận, ngọn roi có gai đánh vào mặt những tên chạy trốn đều vô hiệu tất, không còn kẻ nào dám ở lại tấn công thành ngoài nữa.
Đã thế, quân Hung còn xông ra khỏi những chỗ tường vỡ, băm vằm không thương xót những tên nằm ẹp xuống hai bên đường để tránh bánh xe, hoặc đang bủn rủn vẫn chưa chạy kịp.
- Quay về! Quay về! - Tiếng kèn rúc lên.
Khó khăn lắm Gergey mới buộc được các chiến sĩ của chàng quay về.
- Đưa thùng gỗ lên mặt thành! Đưa thùng gỗ lên!
Các chiến sĩ lăn thùng gỗ lên dựng trên mặt thành. Nhưng phần còn lại của đạo quân Thổ đã ồn ào, hỗn độn rút khỏi chỗ đó. Chỉ những khẩu đại bác còn đứng lại cùng bọn tốpsi trố mắt ngẩn người.
May mà Mectsei đã bỏ chỗ đào hầm vừa rồi quay về vị trí, nếu không ở chỗ Cổng Cũ quân địch đã lọt vào ba nơi theo đường ngầm khác.

Trong khi ở đằng này cái bánh lửa lao vào đánh địch thì dưới nền đất Cổng Cũ, cuộc chiến đấu cũng đang diễn ra. Ở đó tường thành đã sụt lở đến nỗi quân Thổ có thể chọc thương và giáo vào qua những kẽ đá hở, quân Hung thì chọc ra. Mectsei ra lệnh cho đào hầm đối diện với đường ngầm của địch và đuổi chúng chạy dài ở cả ba nơi.
Cuối cùng quân Thổ phóng hỏa đốt cổng, để muốn qua đó mà đột nhập vào thành, nhưng tất nhiên chúng đã gặp phải một lớp tường dày, kiên cố ở đằng sau cánh cổng. Mectsie đã sớm cho xây lớp tường đó.
Khi thấy quân sĩ xuất kích và quanh mạn pháo đài của mình, quân địch đã hốt hoảng bỏ chạy, Gergey sai lấy những tấm da nhúng nước phủ lên các khẩu pháo và những thùng thuốc súng, để lại mười người đứng gác, còn bao nhiêu chàng dẫn sang Cổng Cũ để giúp Mectsei.
Nhưng ở đây cũng không còn việc gì để giúp nữa.
Nỗi kinh hoàng của bọn Thổ ở đằng kia tác động đến cả mạn cổng này. Trong số những binh đoàn đưa đến đây chỉ có bọn pháo thủ đứng vững. Bọn này đứng vòng quanh cổng mà bắn, rồi lại nạp đạn, lại bắn liên hồi.
Trên mặt thành, náu mình dưới lớp tường con chạch, những người lính canh vẫn đứng gác, chỉ có một toán chiến sĩ cúi lom khom dưới công sự. Thỉnh thoảng họ đâm giáo qua những kẽ hở trên mặt tường.
Gergey chạy lên mặt thành, nấp sau một cái khiên, nhìn xuống. Chàng trông thấy một toán lính Thổ rục rịch sát trong chân tường, từ trên cao cũng như từ hai phía sườn không thể bắn vào chúng được.
Các chiến sĩ Hung đâm ra, nhưng, hoặc chúng nép ở nơi không có kẽ hở, hoặc chúng ngồi xổm xuống. Một số đứa mang bao tải, một số đứa mang đá. Bọn chúng dùng bao tải và đá hòng bịt kín những lỗ châu mai khiến các chiến sĩ Hung không thể bắn ra được. Vì vậy các chiến sĩ Hung từ bên trong đẩy những vật đó ra, thỉnh thoảng còn nhằm đâm bọn Thổ. Còn bọn Thổ mỗi khi thấy một ngọn giáo Hung đâm ra, chúng chộp ngay lấy, rồi cả hai ba đứa bíu vào nhau. Hai bên co kéo một lúc, sau đó chúng giật cây giáo ra.
Chiến sĩ Hung chửi vung lên.
- Ê! Lửa kia kìa! Hơ ngọn giáo vào lửa ấy! - Gergey gọi vọng xuống chỗ toán lính.
Một đống lửa đang cháy bên chân tường. Cả vài chục người lính nhảy vội đến chĩa ngọn giáo vào đống than hồng. Họ nung cho đến lúc đỏ lên.
Quân Thổ sẵn sàng đoạt giáo, vừa nhăn nhở cười vừa đoạt những ngọn giáo mới.
Cùng một lúc hai chục ngọn giáo từ trong tường đâm ra.
Quân Thổ chộp ngay lấy! Đã hẳn là tay chúng cháy xèo xèo trên lưỡi giáo. Đáp lại tiếng chửi rủa điên khùng của chúng là tiếng cười khoái trá của các chiến sĩ Hung.

17

Mười hai tháng Mười. Thứ tư.
Ngày hôm đó tường thành đã giống như một cái sàng.
Đã ba mươi hai ngày nay kẻ địch bắn không ngừng không nghỉ, lúc ở mặt trước, lúc từ mặt sau, lúc ở phía này, lúc ở sườn bên nọ.
Đạn đại bác Thổ rơi vào thành đã nhiều đến nỗi đi đâu cũng vấp phải chúng. Đám nông dân dùng chổi buộc bằng cành dương quét thứ đạn nhỏ ra hai bên lề đường để mỗi khi có đợt công kích, quân ta khỏi ngã vì đạp phải chúng. Còn thứ đạn lớn người ta mang lên chỗ các khẩu pháo.
Giữa pháo đài Mới và pháo đài Đất, một chỗ vỡ hình chữ V há miệng toang toác trên tường. Một cạnh tường của pháo đài Nhà ngục đổ xuống hào sâu. Pháo đài Đất chi chít những lỗ, chả khác nào cái tổ ong. Tháp Bôiki chỉ còn hai bức tường. Tháp Góc trông như một cây gỗ mục đổ úp ngọn xuống đất. Dãy tường con chạch chỉ còn lại từng quãng. Những công thự trong thành, cái đổ ra phía ngoài, cái đổ vào phía trong, hoặc chỉ còn là những khung tường mất mái. Trong soái phủ chỉ còn đúng ba buồng có thể ở được, nhưng cũng bị mưa hắt vào. Bãi chợ cũng đã đổi khác, những đường hào sâu hàng sải tay chạy dọc chạy ngang. Mỗi khi quân Thổ bắn, người ta phải đi dưới hào, lúc thường thì đi qua trên những thanh xà bắc ngang bên trên làm cầu.
Bầy sói dữ vẫn gào rú ở bên ngoài.

Giờ đây giữa ban ngày người ta cũng phải vá lại tường. Những cây gỗ thanh và những tấm gỗ xẻ lấp các lỗ hổng lại được chừng nào hay chừng ấy. Đá chỉ còn đủ để làm vật tựa ở đằng sau.
Ở chỗ Cổng Cũ, Mectsei cũng thân hành vác đá. Chàng khích lệ những người mỏi mệt và luôn nhắc Thượng đế xuống giúp rập. Có thể thấy trước là ở nơi đó cuộc công kích sẽ dữ dội lắm. Khi thì Đôbô, khi Gergey, khi Mectsei kiểm tra lại tường thành. Cả ba đều thấy rằng tháp Góc không còn bảo vệ được cổng thành nữa, cần phải có nhiều thủ pháo. Vì vậy họ ra lệnh cho mang thủ pháo lên để đầy các giàn gỗ. Những tay súng thiện nghệ được bố trí vào những kẽ hở.
Gergey cho chế nhiều vòng rơm tẩm nhựa đường, hỏa hổ và thủ pháo rồi sai mang đến khắp mọi nơi.
Zôntoi xây dựng trên pháo đài Sanđô.
Phuyghétđi sai lấy xích buộc giằng những chỗ vỡ trên pháo đài Mới.
Đôbô cưỡi ngựa lúc đến chỗ này lúc đến chỗ nọ. Người ta đã chừa lối đi cho ngựa của ông quanh chân tường, dưới những giàn gỗ. Tuy vậy ông vẫn thường phải đi giữa những làn đạn bay tới tấp. Ông xem xét, sai phái cho nhịp độ của công việc được đều đặn. Võ đồng Bôlajơ cưỡi con ngựa giống Thổ còn lại cuối cùng theo sát gót ông để truyền những mệnh lệnh của đại úy đi. Bảy con ngựa khác đều đã bị bắn chết ngay dưới mình hai võ đồng.
Ngày hôm đó Petơ cũng lên ngựa. Chân anh phải bó đến tận đầu gối. Da mặt anh xanh mét, nhưng bộ ria vê xoăn tít. Mectsei chiến đấu thay anh ở Cổng Cũ, bây giờ anh thế chỗ Mectsei bên đội quân dự bị trong thành.
Lúc chỗ này, lúc chỗ khác, anh nói với quân sĩ bằng cái giọng trầm sang sảng:
- Quân Thổ đến đây đã ba mươi hai ngày! Ước gì chúng nó cứ ở lại mãi đây cho đến lúc tên cuối cùng cũng được chúng ta cho về chầu âm phủ! Viện binh nhà vua thế nào cũng đến! Cả thế giới đang nói về lòng dũng cảm của chúng ta! Cả đến trăm năm sau người ta vẫn còn dùng chữ Eghe để thay tính từ dũng cảm.
Thấy có đông người xúm quanh chàng dũng sĩ hùng biện, Đôbô cũng dừng lại một phút để nghe xem anh ta nói gì.
Nghe đến câu cuối cùng, ông mỉm cười: ông tư lự nói với Xexey đứng bên cạnh:
- Trăm năm sau ấy à? Thế gian còn nhớ gì đến mặt mũi chúng ta nữa!
Điều đó ông tự nói với mình hơn là tự nói với Xexey. Và dường như thấy xấu hổ vì nói to ý nghĩ đó lên, ông nhún vai:
- Thế nào cũng được. Cái chính không phải là mặt mũi mà là tâm hồn, không phải vì ban khen mà vì nghĩa vụ!
Nói đoạn ông thúc ngựa về phía pháo đài Sanđô.
Các chiến sĩ còn tiếp tục say sưa vì lời nói chứa đựng nhiều điều tốt đẹp ấy. Không có nó họ vẫn đứng vững ở vị trí của mình, nhưng lời nói hay cũng giống như thứ rượu vang hảo hạng. Petơ đẩy lệch cái mũ sang một bên, nói tiếp:
- Rồi cả nhà vua cũng đích thân đến đây nữa cho mà xem! Người sẽ ra lệnh cho các dũng sĩ Eghe xếp hàng và bắt tay từng người một. Ngươi tên là gì? Nhà vua sẽ hỏi. Tâu hoàng thượng, tên con là Nogiơ Gianốt ạ! Tâu bệ hạ, tên con là Xobô Nogiơ Mihai ạ! - Cầu thượng đế phù hộ cho ngươi, con ạ! Nhà vua sẽ vui vẻ, hài lòng mà nói vậy. Nhưng các ngươi cũng xứng đáng với điều đó lắm. Ta còn nghe nói từ nay về sau hoàng thượng chỉ chọn sĩ quan trong số những chiến binh đã tỏ rõ lòng dũng cảm ở đây! Tất cả mọi lính trơn đều trở thành trung úy sau cuộc vây hãm này, ta nghe nói như thế đấy. Rồi có thể là đại úy nữa cũng nên! Suy cho cùng, đối với hoàng thượng tốt nhất cũng là người lính đã chịu đựng thử thách.
Anh nhìn qua một bên, trông thấy gã xigan đang nhảy lên như con dê vì một viên đạn vừa rơi độp xuống trước mặt gã.
- Này, xigan, - anh bảo gã - ngươi thì ngay đến danh hiệu quý tộc cũng chưa được phong. Đến một tên Thổ thôi ngươi cũng chưa đập chết được.
- Thì con biết làm thế nào được? - Gã xigan đáp. - Chả có lấy một đứa nào đến chỗ con đứng cả, đấng Đevơla vật chết chúng nó đi!
Lúc trời gần tối, một tên Thổ cầm khăn trắng xuất hiện bên một kẽ hở. Người ta nhận ra Vosơ Mikơlôt và lập tức kéo anh ta vào, dẫn đến chỗ Đôbô.
Dọc đường hàng trăm và hàng trăm cái miệng hỏi anh:
- Có tin gì đấy?
- Viện binh đến đấy! - Mikơlôi gọi to đến khắp nơi.
Tin mừng đó lan đi trong thành như một tiếng reo:
- Viện binh của nhà vua đã đến!
Thực ra thì Đôbô đã dặn Vosơ Mikơlôt khi vào thành phải nói như thế.
Vậy là đại quân đã đến! Ngài thượng úy Petơ nói thế mà đúng đấy!

Đến trước Đôbô, Vosơ Mikơlôt bỏ tuyban ra, mở lớp vải lấy lá thư đưa cho Đôbô.
Đôbô nhìn dấu niêm phong. Lá thư của đức giám mục. Ông xé phong bì ở chỗ cạnh dấu niêm và mở lá thư với bàn tay bình tĩnh. Ông ngồi trên lưng ngựa, quân dân kéo đến xung quanh. Trong khi ông đọc bức thư, quân dân cố dò nội dung của bức thư đó qua nét mặt ông. Nhưng nét mặt ấy cứ như gang thép. Khi ông bắt đầu, nét mặt cũng như khi đã đọc xong. Ông gập bức thư lại, bỏ vào túi, đoạn nhìn quanh như thể ngạc nhiên vì thấy người ta đứng xung quanh đông đến thế. Trong số các thượng úy chỉ một mình Petơ có mặt ở đó. Ông nói với anh cốt để những người khác cũng có thể nghe:
- Tối nay tôi sẽ cho mời các ngài trung úy. Tôi muốn báo cho họ một tin đáng mừng.
Đoạn ông đi vào buồng riêng, đóng cửa lại.
Ông ngồi xuống ghế. Những nét bình thản như gang thép trên mặt ông trở thành những nét buồn bã. Ông nhìn trân trân ra phía trước, cay đắng và tuyệt vọng.
Hôm đó Đôbô còn nhận được một bức thư khác nữa. Một nông dân đã mang nó đến. Bức thư màu trắng trong tay gã chứng tỏ bọn Thổ phái gã đến. Đó là sứ giả thứ tư của pasa Ali. Quân dân trong thành đã biết Đôbô vẫn đối xử cục cằn với những kẻ đưa thư của bọn Thổ, vậy cứ để ông tiếp gã trên bãi chợ. Và họ dẫn người đưa thư đến đó.
Ban đêm trời đã lạnh, những người lính đến phiên nghỉ đốt lửa sưởi trên bãi chợ. Họ nướng mỡ ướp và chiêu bằng một vài cốc rượu vang pha nước lã.
- Tốt hơn hết là bác hãy đốt nó đi trước khi ngài đại úy trông thấy. - Một chiến sĩ thương tình bảo người đưa thư. - Nó chẳng đưa lại may mắn cho bác đâu.
- Tôi đốt thế nào được. Có phải của tôi đâu.
- Nhưng bác đã mang nó từ chỗ quân thù đến đây.
- Ai gửi thì tôi mang từ chỗ kẻ đó lại.
- Người ta sẽ treo cổ bác.
- Treo cổ tôi ấy à?
- Chứ còn ai nữa? Ngài đại úy đã sai treo cổ cả một ông trung úy của chúng tôi đấy. Thế mà ông ta cũng là quan cơ đấy, lại còn nhà quý tộc chứ không phải loại nông dân ục ịch như bác đâu.
Cái giá treo cổ còn đứng trên bãi, người lính chỉ tay về phía đó mà bảo:
- Kia kia: cái giá treo cổ vẫn còn đấy.
Gã nông dân hoảng sợ, vã cả mồ hôi. Gã gãi quanh cái đầu rồi thò tay vào bị. Vừa lúc đó Đôbô phóng ngựa tới:
- Cái gì thế? Người này là ai? Ngươi muốn gì?
Gã nông dân ấn cái bị vào trong áo choàng lông, vừa lúng túng xoay cái mũ vừa đáp:
- Con là Kovát Esơvanhơ, con hôn bàn tay ngài.
- Ngươi muốn gì?
- Co… on ấy ạ? Con không muốn gì cả ạ.
- Thế thì ngươi vào đây làm gì.
- Chả là... Con chỉ vào cốt để hỏi xem quân ta làm gì trong cơn hoạn nạn này?
- Ngươi đã mang thư vào phải không?
- Không ạ. Con không mang một mẩu thư nào đâu ạ.
Thấy Đôbô vẫn như nhìn xuyên qua người gã, gã vừa lau trán vừa nhắc lại:
- Trời bảo con cũng chẳng mang vào.
- Hãy khám người nó xem!
Gã nông dân tái mặt phục tùng. Bức thư bằng giấy Ai Cập có con dấu niêm to tướng được lôi ra khỏi bị.
- Ném vào lửa! - Đôbô quát.
Người lính quẳng bức thư vào đống lửa.
Gã nông dân run lẩy bẩy, gã vừa gãi đầu vừa chối:
- Co… on không biết làm sao nó lại ở trong người con. Kẻ nào đó đã bỏ vào…
- Gông cổ lại! - Đôbô ra lệnh. - Rồi đưa cái đồ khốn kiếp ấy vào chỗ bọn kia.

18

Vì đại bác nã nhiều quá nên hôm đó (12 tháng mười) trời cũng mưa. Mãi đến tối, khi gió thu lùa mạnh trên khắp vùng, những đám mây mới tản đi.
Quân dân trong thành thấy bọn Thổ đã tập trung đằng sau các ụ chướng ngại. Đôbô chỉ cho ba trăm chiến sĩ đi nghỉ, còn tất cả những người khác đều phải sẵn sàng quanh những chỗ tường vỡ.
Khoảng mười một giờ đêm, đám mây cuối cùng cũng bị gió đuổi ra khỏi bầu trời. Trăng rằm tắm Eghe trong ánh sáng vằng vặc gần như ban ngày.
- Cầm lấy vũ khí, bà con ơi! - Tiếng kêu bỗng nhiên đồng thanh vang lên từ khắp mọi phía trong thành. - Cả thường dân cũng cầm lấy vũ khí!
Lời cấp báo vang trên mặt trống.

Vậy là sẽ có cuộc công kích ban đêm. Dậy đi, hỡi tất cả những ai còn có thể nhúc nhắc!
Và những hình thù đội mũ sắt, cầm giáo từ sau những đống đổ nát tràn ngập ánh trăng chui ra ở khắp mọi nơi.
Giáo sĩ Balin cũng vũ trang đầy người đi vào giữa đám quân dự bị. Tay ông cầm một cây thương to đến nỗi giá có đem làm cọc thùng xe cũng vừa. Hai người chủ quán cũng đã sắp hàng ở đó. Những người thợ xay bột, thợ mộc, đồ tể, những nông dân phục vụ trong thành, tất cả đều binh khí trong tay sẵn sàng đợi lệnh.
Quân dân trong thành cảm thấy giờ thử thách cuối cùng đã đến.
Ngoài kia tiếng trống đồng Thổ Nhĩ Kỳ cũng đổ dồn. Quân Thổ lũ lượt đổ vào các dãy hào đằng sau cái ụ đất như nước lũ sau cơn giông. Những lá cờ đuôi ngựa phấp phới trên thác người. Thỉnh thoảng có thể trông thấy bọn võ quan Thổ đội mũ nhọn cưỡi ngựa đi đi lại lại bên ngoài các ụ đất. Những viên đá quý và các thứ vàng bạc nạm trên yên cương lấp lánh dưới ánh trăng. Nhiều tên còn quấn khăn tuyban xung quanh cái mũ sắt bóng loáng. Bọn giám binh đội tuyban cao nghễu nghện, phóng ngựa từ chỗ này sang chỗ khác để bố trí các toán quân tấn công.
Nửa đêm, những khẩu đại bác Thổ chớp lửa quanh thành và giữa tiếng gầm kéo dài hàng bốn năm phút, chúng khạc đạn lên thành. Sau đó, từ khắp mọi nơi mọi hướng, từ trăm ngàn cổ họng, dậy lên tiếng thét Bixmila và Ala, những lá cờ đuôi ngựa gần như bay lên các mặt thành.
Trước Cổng Cũ và trên mặt thành có đến ba mươi đám cháy. Hỏa hổ, vỏ nhồi thuốc súng và những vòng rơm xèo xèo bén lửa. Hàng trăm cầu vồng lửa bung thành những vòng cung lớn loe lóe trên không.
Nhưng bọn tấn công vẫn liều mạng xông lên, chúng dốc sức bấu víu, đẩy nhau lên mặt thành. Những đoạn thang nhanh chóng nối nhau lên. Bọn ionisa, bọn axap và bọn kỵ binh đã phiên chế thành bộ binh thoăn thoắt leo lên thang như một bầy sóc.
Trên mặt thành cuốc chim bổ chan chát lên đầu mấu thang. Lửa và đá rơi xuống tơi tấp.
- Thượng đế chí cao! Nào chúng mày ơi! Hu-ra!
Những lá cờ đuôi ngựa lả tả rơi trở xuống, nhưng những bàn tay mới lại giơ lên. Thang tốt thế ngay chỗ thang gãy. Đạp qua thi thể còn quằn quại của những tên ngã xuống, những toán quân mới lại ùa lên thang.
Bọn chúng xông lên dày đặc đến nỗi che kín cả mặt tường. Ở kẽ hở nào có ngọn dáo Hung đâm ra, y như rằng ở đó một tên Thổ rơi xuống khỏi thang, nhưng lập tức đã lại có ngay tên khác thế chân. Nó cũng chẳng tránh cái bậc thang nguy hiểm kia nữa, nhát dáo sắp tới sẽ chọc vào bụng nó hay sẽ trượt qua dưới nách, chuyện đó nó hoàn toàn phó mặc cho may rủi. Thành đã không còn cổng nữa. Bọn Thổ đứng trên thang dùng búa bổ như mưa lên các thanh gỗ đóng ngáng ở những chỗ vỡ trên tường. Những tên từ trên cao rơi xuống đôi khi cuốn theo cả bọn dùng búa này, chúng lăn lộn, quằn quại trong máu lửa cho đến khi những tên khác xông lên che khuất chúng.
- Thượng đế chí cao! Nào chúng mày ơi! Hu-ra!
- Giê–su!
Và những chiến cụ lại tới tấp đổ xuống đầu giặc: cuốc chim chan chát, hỏa hổ đì đùng, thang kêu răng rắc, búa vung vùn vụt: cơn bão máu lồng lộn gào thét.
Cùng một lúc, khoảng năm chục tên địch đã cố lên được đến ngang lớp tường con chạch. Lớp tường kêu răng rắc, ngả ra phía ngoài. Mectsei giật lấy cây mã tấu trong tay một chiến sĩ, chém sả một sợi dây giằng. Đoạn tường đổ ra, lăn nhào xuống cùng với những tên lính thiết giáp Thổ bám vào nó và quét khỏi mặt thành hàng trăm tên khác nữa.
- Lên mặt tường! Lên mặt tường! - Mectsei kêu to rồi chính anh cũng nhảy lên mặt thành cùng với một cây thương dài chừng sải rưỡi.
Những tảng đá vuông lớn và những quả đạn gang nặng hàng nửa tạ do các bức kích pháo bắn vào, rơi tới tấp lên bọn Thổ ngã lăn lóc dưới chân thành.
Nhưng từ bên dưới, tên và đá cũng vun vút bay lên. Máu chảy qua lưới che mặt của Mectsei.
- Ngài đại úy! - Người ta gọi để lưu ý chàng.
- Lửa! Ném lửa xuống! - Mectsei hét và dùng đôi giầy sắt hất một đống than hồng xuống bọn Thổ lăn lóc dưới chân thành.
Người Hung cũng gục ngã trên mặt thành, người rơi ra ngoài, nguời ngã vào trong. Nhưng giờ đây người ta không còn nhìn xem người tử trận là ai nữa. Một người vừa ngã xuống, người khác đã nhảy lên thay và lại giội đá, giội đạn xuống cho đến khi những cái thang lại đầy người, lúc đó phải dùng cuốc chim và chùy mà đánh bật những tên Thổ đã lên đến ngang mặt thành, trở lại.
Trên pháo đài Đất, cuộc chém giết cũng khốc liệt không kém. Đôbô chỉ huy việc phòng vệ ở đó. Khi quân Thổ đã vượt qua cả địa ngục của hỏa hổ và những vòng cháy, ông cho đem những rầm gỗ đến đặt trên mặt thành. Ông bảo quân sĩ dùng những rầm gỗ đó mà quét bọn Thổ.
Những phút nghỉ ít ỏi nhờ vậy mà có được, ông dùng để lên ngựa phi đến chỗ Cổng Cũ xem ở đó quân ta chống cự ra sao. Khi phi ngang pháo đài Nhà ngục để trở về, thấy ở đó cuộc tấn công đã ngừng, ông bèn gọi quân sĩ ở pháo đài Nhà ngục sang pháo đài Đất. Những người ở đây cũng đã chú ý về phía pháo đài Đất từ lâu. Tất thảy đều đã háo hức chờ dịp được khoa gươm múa kích. Họ đứng lên lớp tường con chạch, tựa vào tường, kiễng chân trên cỗ pháo để nhìn sang cuộc xung đột bên pháo đài bạn. Vì vậy khi nghe tiếng Đôbô gọi, họ gần như nhảy cẫng lên mà ùa sang pháo đài Đất.
Thế nhưng trong lúc đó quân Thổ cũng lại bắc thang lên pháo đài Nhà ngục. Đầu tiên chỉ hai, ba cái, sau đó đến mười, muời lăm cái. Vì từ trên thành không có lửa cũng chẳng có đá lửa ném xuống, quân giặc vun vút lao lên.
Khi lão Sukan đứng trực trên thành quay trở lại, đầu của một tên Thổ đội mũ sắt cũng vừa nhô lên.

- Chà, bố mày chứ! - Lão rú lên rồi bất thình lình cầm thương lao tới. Cây thương vẽ một vòng lên trời rồi bổ xuống đầu tên Thổ, hắn rơi xuống khỏi thang cùng chín mười tên khác nữa.
- Lại đây, lại đây! Ối bà con ơi! - Lão Sukan thét to và lại đâm túi bụi vào toán địch trên một cái thang khác.
Pribêch Gianốt là người đầu tiên chạy đến tiếp ứng cho lão, và người pháo thủ này quật cả cái ghế của người thợ đóng giầy vào giữa mặt một tên Thổ cầm cờ đang bước lên.
Người lính đứng gác dưới chân pháo đài vội chạy đi xin cầu viện. Hai phút sau Petơ đã có mặt ở đó với một toán quân đã nghỉ ngơi, và những vò nạp đạn, đá, hỏa hổ lại bay xuống đầu bọn quân tấn công.
Đôbô cũng chú ý nhìn sang bên đó. Ông thấy lá quốc kỳ đã bị đạn bắn gãy cán, bèn sai đem lá cờ của đội quân dự bị đến và trao cho Nogiơ Isơtơvan.
Trời lúc đó đã tảng sáng.
Trong ánh sáng màu hồng của buổi bình minh, Nogiơ Isơtơvan cầm lá cờ lao lên. Trên người anh không có áo giáp cũng không có mũ sắt, tuy vậy anh vẫn lao lên lan can của pháo đài, tìm cái cọc sắt để cắm cờ.
- Đừng cắm ra đấy! - Đôbô gọi anh. - Chúng nó có thể cướp mất!
Trong nháy mắt đó Nogiơ Isơtơvan ôm lấy ngực. Anh quay một vòng rồi ngã xoài lên mặt thành, bên cạnh khẩu đại bác.
Đôbô bắt lấy cây cờ đang như một cánh chim bay về phía ông và đưa cho Bôtskoi:
- Cầm lấy, con!
Trong ánh bình minh, cuộc tấn công pháo đài Bôiki cũng bắt đầu. Ở đó quân địch xông lên theo sau tám lá cờ. Ánh mặt trời mới mọc đỏ rực đã biến những quả thao vàng trên cán cờ thành những quả cầu bằng hồng ngọc.
Ở pháo đài này quân địch đã bao lần bị xơi đòn chí tử đến nỗi chỉ còn bọn ionisa, những con hổ già dặn nhất, trải nhiều thử thách nhất của các đạo quân, là còn dám liều lĩnh xông lên. Đầu chúng đội mũ sắt, mặt và cổ đeo chàng mạng bằng lưới thép, ngực và tay đều mang giáp sắt, chân đi ủng da thuộc màu đỏ tươi.
Gergey và Zôntoi đều sẵn sàng ở đó. Suốt đêm qua họ đã phải thức mà không được làm gì cả, đã phải ngồi yên mà nghe tiếng náo động của trận tấn công lớn, đẫm máu bên các pháo đài khác.
Được, trời sáng lại càng tốt.
Khoảng hai trăm tên axap xếp hàng trước pháo đài với những bầu đầy nước. Mặc kệ: hễ chạm được đến đầu chúng thì cứ tuôn lửa xuống.
Ở đây quân Thổ không bắt đầu bằng thang. Khi quân bảo vệ đã lên cả trên mặt thành, ở dưới kia hàng ngàn cánh tay nhất tề cử động, một cơn mưa đá và tên bao phủ lấy những người giữ thành.
Zôntoi bị một hòn đá trúng vào đầu. May mà anh đội mũ sắt. Hòn đá chỉ làm gãy cái khóa gài quai mũ. Anh chửi ầm lên, vừa quát vừa giật cái quai xuống:
- Được, quân cầu trệ, chúng mày cứ liệu thần hồn! Vì món này, hôm nay tao sẽ đập nát một trăm cái mũ của chúng mày!
Và chỉ chưa đầy mười lăm phút sau, tiếng quát tháo của anh đã lại sang sảng:
- Này, đồ dị giáo, đây là đòn trả thù cho cái mũ của tao.
Rồi với một tên khác:
- Này, gọi là nếm thử một chút quà Eghe.
Một cái mái to bằng da bò từ trong trại quân Thổ tiến vào nom thật lạ lùng. Năm chục tên axap chỉ mới gọi là đủ để khiêng nó. Hai trăm tên inoisa nấp vừa bên dưới mái.
Gergey gọi đem thùng cháy đến và châm lửa vào cái dây ngòi tẩm dầu quấn quanh một que sắt nhỏ.
Cái mái khổng lồ như một con rùa bò đến tường thành. Dù người ta có dùng cuốc chim phá được lớp da đi nữa thì đến khi đốt được nó, bọn Thổ cũng đã lên đến mặt thành. Chưa kể còn vấn đề là có thể đốt được nó hay không? Không chỉ lớp da ướt sũng nước mà cả khung gỗ cũng vậy. Quân Thổ đã rút kinh nghiệm.

Mặt trời ló ra từ sau dãy núi đằng đông, chiếu thẳng vào mắt những người bảo vệ pháo đài Sanđô. Mặt trời cũng tiếp tay cho bọn Thổ.
Khi cái mái đã lên đến sườn dốc của pháo đài, Gergey thét lớn:
- Nằm xuống!
Các chiến sĩ không nghĩ ra được tại sao phải nằm. Một loạt đạn nổ rền đã giúp cho họ hiểu. Bọn Thổ đã nghĩ ra kế xếp nòng súng quanh cái mái da lớn. Những nòng súng như cái còi của cây đại phong cầm chĩa về phía đoàn quân phòng vệ. Gergey đã kịp trông thấy cái đó.
- Đứng dậy! - Chàng hô lên sau loạt đạn. - Thùng cháy!
Chàng sai quân lăn thùng cháy xuống.
Quân Thổ không nằm phục xuống đất trước thùng cháy nữa mà hoặc nhảy tránh sang một bên hoặc nhảy qua, rồi lại tiếp tục xông tới trước.
- Hai thùng! - Gergey hô.
Chàng tự đặt cái thùng thứ ba ở thế sẵn sàng lăn xuống, tự chàng cầm bùi nhùi lên để châm lửa.
Hai cái thùng cháy lại quét quang một đường giữa đám đông nhốn nháo ở dưới chân thành. Cái thùng thứ ba bị một tên ionisa to ngang bắt lấy, xô xuống một cái hố dọc đường và lấy đất lấp lên. Khi hắn dẫm chân lên lớp đất đỏ, cái thùng nổ tung, hất tên ionisa cùng cả lớp đất lên trời và quật ngã thêm hai chục đứa nữa trong bọn đứng quanh đó.
Việc đó khiến đoàn quân công kích phải khựng lại. Nhưng đằng sau đã vang lên tiếng thét “tiến lên” và “xung phong” của bọn giám binh cùng với tiếng các bầu nước tưới rào rào để dập các đám lửa tung tóe ra, khiến hơi nước bốc lên nghi ngút.
- Bây giờ chỉ ném đá xuống chúng nó thôi. - Gergey hô.
Chàng muốn chờ đến khi bọn địch lại bâu dày đặc trên đường và trên tường.
Và giữa tiếng thét “Ala” như trăm ngàn tiếng hổ gầm, giữa tiếng kèn vang trống thúc, đoàn quân địch lại xông lên. Rừng thang tiến đến bên tường thành.
Một tên ionisa ném một cuộn dây có móc lên tường, rồi ngậm thanh gươm cong vào giữa hàm răng, với sự khéo léo của loài khỉ, hắn theo dây leo lên. Một hòn đá rơi đúng đầu hắn và làm rơi cái mũ sắt. Cái đầu trọc của hắn với những vết chém đã thành sẹo, trông chẳng khác nào quả dưa bở.
Hắn tiếp tục leo.
Gergey vớ lấy cây giáo.
Khi tên Thổ chỉ còn cách Gergey chừng một sải tay, hắn ngửng mặt lên. Bộ mặt hắn đẫm mồ hôi, cái mồm thở phì phò.
Gergey như thể bị ai đánh vào giữa ngực, chàng sững cả người. Đây chính là khuôn mặt ấy! Đây chính là giáo sĩ Gabô, người thầy đã xấu số của chàng! Cũng những con mắt màu gio, cũng hàng ria mỏng, cũng những cái xương lông mày nhô ra như thế!
- Mi là em giáo sĩ Gabô! - Chàng quát bảo tên Thổ.
Hắn trừng mắt nhìn chàng, vẻ không hiểu gì cả.
- Các ngươi đánh chết nó đi! - Gergey quay đi bảo quân sĩ. - Đến tiếng mẹ nó cũng không còn biết nữa.
Cuộc tấn công dữ dội kéo dài đến tận chiều tà. Quân Thổ từ khắp các mặt mệt mỏi rút lui khỏi tường thành.
Hàng ngàn xác giặc Thổ chết và bị thương nằm la liệt quanh thành. Khắp nơi văng vẳng tiếng kêu rên của những tên gãy xương đang quằn quại.
Nhưng trong thành cũng đầy thương binh, tử sĩ; mặt trong các bức tường và các giàn gỗ cũng đỏ lòm những máu. Các chiến sĩ mệt nhọc, rã rời đi khiêng thương binh, tử sĩ lại một nơi.
Các võ quan đi rửa ráy. Bản thân Đôbô cũng đen sạm khói súng, râu ria cháy xoăn lên, nếu không có cái mũ sắt đại úy trên đầu, người ta sẽ không thể nhận ra ông. Cứ y nguyên nhem nhuốc như vậy, ông đón nghe các báo cáo ngay bên khẩu đại bác Búp bê.
- Chỗ tôi có sáu mươi lăm tử sĩ và bảy mươi tám người trọng thương. Dùng hết năm tạ thuốc súng. - Mectsei báo cáo.
- Ba chục người bị chết và một trăm mười người bị thương. Thuốc súng tám tạ. Ngay đêm nay cần phải cho hàn lại chỗ vỡ. - Bônemixo Gergey báo cáo.
- Ba tạ thuốc súng, hai mươi lăm người chết, độ năm chục bị thương. - Phuyghétđi báo cáo rồi ấp tay lên má.
- Anh cũng bị thương à? - Đôbô hỏi.
- Không ạ. Nhưng cơn đau răng nó hành hạ tôi đến nỗi như thể có ai ngoáy một cây giáo nung đỏ trong má tôi vậy.
Trong số những người đến báo cáo, Đôbô trông thấy cả Vosanhi nữa. Người điệp viên mặc quần áo đạo sĩ, người anh đẫm máu từ ngực xuống đến bàn chân như thể mặc tạp dề màu đỏ ở chỗ đằng trước.
- Vosanhi! - Đôbô cắt ngang buổi báo cáo mà nói. - Ngươi lại đây! Ngươi bị thương đấy ư?
- Không ạ! - Vosanhi đáp. - Con phải khiêng xác chết mãi với bọn Thổ rồi mới lọt vào được. - Có tin gì mới đấy?
- Ngài Xonkoi đã viết thư lần thứ hai gửi đi khắp nơi cho các trấn và các thành phố rồi ạ.
- Thế mà cho đến nay vẫn chưa có ai tới?
- Từ một vài chỗ đã có người đến. - Vosanhi kéo dài giọng trả lời. - Nhưng họ còn chờ nhau đến cho đông đủ để có thể đánh thốc vào trại quân Thổ.
Đôbô hiểu là Xonkoi chẳng nhận được trả lời từ một nơi nào hết.
- Ngươi biết gì về tình hình bọn Thổ?
- Con đi lung tung giữa bọn chúng đã bốn ngày nay, vì vậy con biết chúng nó ngán ngẩm ghê lắm rồi.
- Nói to lên, - Đôbô bảo, mắt ông sáng ngời lên.
Và người điệp viên nhắc lại thật to để những người đứng quanh đấy cũng có thể nghe được:
- Quân Thổ ngán ngẩm ghê lắm rồi. Thời tiết đối với chúng đã lạnh. Lương thực chúng không còn nữa. Tôi đã trông thấy, bằng chính đôi mắt lành lặn của tôi đây này, khi một gã người tỉnh Nôgrát chở đến năm xe bột vào ngày hôm qua, chúng nó lấy bát, lấy mũ xúc hết ngay. Chẳng kịp chờ để làm thành bánh nữa: vừa lấy ở các bao tải ra là chúng nó cứ thế bốc ăn sống. Nhưng có thấm tháp gì đối với ngần ấy con người cơ chứ?
- Kơrixtôp. - Đôbô bảo người võ đồng. - Chạy ngay đến chỗ thợ lò mổ bảo họ vật những con bò đẹp nhất cho quân sĩ. Hôm nay và ngày mai nữa, tất cả mọi người đều được ăn bít tết.
Rồi ông lại quay sang người điệp viên. Anh ta báo cáo tiếp:
- Từ hôm qua bọn ionisa đã bất mãn lắm rồi.
- To lên chứ!
- Bọn ionisa bất mãn lắm. - Vosanhi nói tiếp như hò, - Chúng nó bảo nhau rằng Thượng đế phù hộ những người Hung. Chúng nó còn bảo chúng nó đã quen với tất cả mọi thứ vũ khí, nhưng cái thứ lửa như hỏa ngục ấy thì chúng nó không quen. Những vật cháy ma quái như ở đây chúng nó chưa hề thấy.
Đôbô lặng lẽ nhìn ra trước mặt một lúc rồi nói:
- Một giờ nữa người hãy có mặt trước soái phủ. Ngươi sẽ lại dẫn Vosơ Mikơlôt đến Xorơvotkơ.
Đoạn ông quay sang Sukan.
Đầu lão già quấn đầy băng, kín cả mặt mũi, chỉ còn hở có đôi mắt đeo kính với bộ ria mép. Nhưng mặc dù vậy lão vẫn báo cáo bằng một giọng cứng cỏi, sang sảng:
- Ngày hôm nay chúng ta dùng hết hai tấn thuốc súng.

19

Mặt trời vừa nhô lên đã lại được thấy các dũng sĩ Eghe trên mặt thành. Nhưng xung quanh thành xác chết vẫn còn nhiều đến mức bọn đạo sĩ không sức nào khiêng hết.
Những khẩu đại bác im lặng. Bản thân mặt trời cũng vừa run vừa nhô lên trong khí lạnh, thành phố cùng các thung lũng chìm trong lớp sương mù cao đến ngọn tháp. Mãi đến khoảng tám giờ sương mù mới tan. Lúc đó mặt trời, dường như còn muốn hóa phép cho mùa xuân trở lại thêm một lần nữa, từ bầu trời xanh quang đãng dịu dàng toả nắng xuống mặt đất.
Những người trong thành cũng thu dọn xác đồng đội của họ. Đám nông dân và phụ nữ dùng ván thùng xe khiêng những xác chết lại một chỗ. Ở đằng Cổng Cũ thì phải dùng xe chở. Giáo sĩ Balin lo việc chôn cất, Giáo sĩ Marơtôn làm lễ sức dầu thánh lần cuối cùng cho những người hấp hối.
Trong ánh sáng mặt trời đang lên cao dần, có thể trông thấy các loại binh đoàn Thổ từ những sườn đồi xa đổ về phía thành. Có thể thấy bọn chúng đang tập trung tất thảy binh lính để khi tất cả đã tề tựu, chúng sẽ tiến công tòa thành đổ từ khắp các mặt với toàn bộ lực lượng đại quân.
Đêm qua, sau trận chiến đấu kéo dài, các chiến sĩ đã ngủ một giấc say sưa no mắt. Đôbô đã cho phép họ ngủ, chỉ có điều là phải ngủ xung quanh các pháo đài. Trên mỗi pháo đài chỉ để một người gác canh chừng. Đêm đó các sĩ quan cũng đã được nghỉ ngơi trong một giấc ngủ say như chết. Mãi đến tám giờ sáng Gergey cũng vẫn còn ngủ li bì dưới khẩu đại bác Cóc Tía, đến nỗi cả tiếng kèn, cả tiếng náo động của quân sĩ đi lại rầm rập cũng không khiến được chàng thức giấc. Chàng quấn mình trong một cái khăn, mái tóc dài màu nâu của chàng đọng sương muối trắng xóa.
Mectsei lấy khăn phủ lên đầu chàng và cởi áo khoác đắp thêm cho chàng.
Đôbô sai nạp đinh, sắt vụn vào tất cả các khẩu đại bác lớn nhỏ. Ông còn sai kéo những cái xe chở đầy đá đến chắn trước một số nơi tường vỡ, ở một số nơi khác thì sai bít lại bằng thùng rượu, bằng rầm gỗ, bằng da bò hoặc bằng các thứ đại loại như thế. Đám thợ nề đập vỡ một số quãng gờ tường để thang của bọn tấn công không thể bám vào một cách dễ dàng được. Người ta chở đá lên đầy các mặt thành. Người ta khuân tất cả vạc, chảo trong nhà bếp ra và đổ đầy nước. Tất cả hắc ín có thể tìm thấy trong thành đều được đem hết lên các pháo đài, để cạnh những cái vạc. Cái ống máng bằng thiếc ở soái phủ cũng bị đập vụn ra đem chia cho các khẩu pháo. Đám đồ tể có nhiệm vụ phải nướng thịt bò trên xiên cho mọi người ăn trưa. Bánh mì được mang ra bãi chợ, nơi những toán quân dự bị và những toán quân lui về nghỉ thường tập trung. Người ta xếp bánh thành từng đống. Mihai, người thư lại phái bánh, không riết róng nữa, ai muốn ăn bao nhiêu cũng được. Anh chàng diện cái áo đônman màu nâu rất bảnh, dận đôi ủng màu vàng, đi đến chỗ đám thợ nướng bánh ở bãi chợ và chỉ vắn tắt ghi vào quyến sổ của anh: 14 tháng 10. Bảy trăm xipô.
Trong thời gian đó quân Thổ vẫn tiếp tục tập trung về. Từ các sườn núi và các sườn đồi, dòng thác người màu sắc pha tạp lũ lượt trẩy xuống.
Lúc mười giờ người lính kèn trên bãi chợ trong thành thổi kèn tập hợp. Quân dân trong thành tề tựu cả lại. Toàn những người buộc băng ở đầu, ở tay. Người ít nhất cũng có một ngón tay phải buộc băng. Nhưng vậy đấy, ai còn nhúc nhắc được đều sẽ lên mặt thành.
Chính giữa bãi, những lá cờ bằng lụa của nhà thờ bay phần phật. Một lá cờ thêu hình Đức mẹ Maria, lá thứ hai thêu chân dung Thánh vương Isơtơvan, lá thứ ba thêu hình Thánh Gianôt. Những lá cờ đã cũ và phai màu: đó là những lá cờ lấy từ trong ngôi nhà thờ đã được cải biến thành pháo đài. Hai giáo sĩ mặc áo lễ màu tím đứng bên bệ thánh lập trên một cái bàn, trên bàn để giá cắm cái nhật nguyệt đựng minh thành.
Quân dân trong thành đã biết sẽ có lễ cầu nguyện. Lẽ ra trước các đợt công kích trước cũng phải làm lễ, nhưng Đôbô không cho phép họ nhắc nhở đến việc đó. Ông vẫn thường nói:
- Những trận này chỉ mới là thử sức thế thôi! Chừng nào đến trận đại công phá, đại quân của triều đình sẽ tới.
Nhưng bây giờ rõ ràng là giờ cuối cùng đã điểm.

Ai nấy đều rửa ráy, chải chuốt sạch sẽ, mặc quần áo đẹp nhất mà đi dự lễ. Các võ quan diện đủ các màu hoa, ủng đỏ, cựa bạc: ria mép xoăn vểnh, lông chim cắm trên mũ sắt, Mectsei mặc bộ áo giáp mới sáng loáng, bó sát người. Lưng đeo hai thanh gươm, một thanh có cán chạm đầu rắn là thanh gươm anh vẫn chỉ đeo trong những ngày lễ. Gergey xuất hiện, đầu đội cái mũ sắt có chóp nhọn. Trên viền mũ, ba cái lông thiên nga trắng tinh cắm trong cái giá chân chim bằng bạc. Ngực cũng đeo giáp nên cái áo đônman bằng da đỏ chỉ còn hở có hai ống tay. Tay chàng đi găng lụa, bên ngoài phủ lưới thép đan mắt nhỏ. Cổ áo chàng thêu kim tuyến, bẻ ra ngoài.
Zôntoi không thể đừng được một câu nhận xét:
- Cổ áo của cậu có vẻ áo chú rể quá!
- Vợ tôi thêu đấy, - Gergey nghiêm nghị đáp. - Không phải vì quý trọng quân Thổ mà tôi mặc nó đâu, mà vì tôn trọng thần chết đấy.
Zôntoi cũng vận võ phục đônman bằng da, hai thanh gươm đeo hai bên sườn. Cái mũ sắt của anh không có lưới che mặt, chỉ có một thanh thép nhỏ thò xuống đến tận đầu sống mũi. Quanh vành mũ, lưới thép rủ xuống vai anh. Cái mũ sắt ấy có lẽ đã từng là của một tên võ quan xpahi nào đó. Anh đã mua nó trong buổi bán đấu giá sau đợt xuất kích đầu tiên của họ.
Phuyghétđi mặc giáp từ đầu đến chân. Mắt anh đục ngầu. Anh than phiền về nỗi đau răng quá.
- Như vậy cậu giã bọn Thổ càng hăng hơn chứ sao! - Zôntoi an ủi. - Người tráng sĩ cáu tiết vào những lúc thế này là tốt lắm.
- Không có cái răng đau này tớ cũng đủ cáu tiết lắm rồi! - Phuyghétđi cảu rảu.
Petơ chỉ đội mũ sắt và mặc áo đônman bằng da nai. Anh cưỡi ngựa vì anh vẫn chưa thể đi được. Anh đứng sau lưng đám đông, giơ gươm vẫy chào các võ quan chỉ huy các đội.
Các võ quan khác cũng đều mặc những bộ quần áo mới nhất. Không phải để hành lễ, vì lúc đầu chưa phải ai cũng biết sẽ cử lễ, nhưng chính vì tất cả mọi người đều cảm thấy hôm đó là sẽ là ngày cuối cùng. Và thần chết, dù cho người ta có vẽ nó xấu xí đến thế nào, vẫn là một vị thần rất đáng kính trọng! Cả những người không có quần áo nào khác ngoài bộ mặc thường ngày. Ít nhất cũng xoăn tít ria mép và bôi sắp hẳn hoi.
Chỉ còn thiếu có Đôbô.
Ông bước ra trong bộ giáp sáng loáng. Đầu đội mũ sắt mạ vàng, chỏm mũ cắm cái lông đại bàng dài. Bên sườn đeo thanh gươm rộng bản, chuôi nạm ngọc. Tay đi găng thép nửa hình vẩy cá, nửa bằng lưới sợi bạc. Trong tay ông lấp lánh cây giáo lưỡi mạ vàng, cán bọc nhung đỏ.
Sau lưng ông, hai võ đồng cũng mặc giáp từ đầu đến chân như vậy. Lưng họ đeo gươm ngắn, tóc họ từ trong mũ chảy ra xõa sóng trên vai.
Đôbô dừng bước trước bệ thờ, bỏ mũ ra.
Vì hai giáo sĩ không biết diễn thuyết, Mectsei phải nói với quân sĩ và dân chúng.
Anh bỏ mũ xuống, ôm vào cánh tay và bắt đầu:
- Hỡi anh em đồng bào! Sau đợt công kích hôm qua chúng ta thấy hiện nay giặc Thổ đang tập trung tất cả mọi cánh quân của chúng. Ngày hôm nay toàn bộ lực lượng quân địch sẽ đọ sức với lực lượng của chúng ta. Nhưng Thượng đế đã phù hộ ta thì dù tất cả bọn dị giáo trên thế giới này có chống lại ý muốn của Người cũng vô ích. Trong buổi lễ mà chúng ta thấy ở đây, chúng ta biết chúa Giêsu cũng dự. Người đứng về phía chúng ta! Chúng ta hãy quỳ xuống và hãy cất lời cầu nguyện!
Quân dân trong thành nhất tề quỳ xuống.
Mectsei xướng kinh thay giáo sĩ:
- Đức Chúa trời, Cha của chúng con…
Mọi người lầm rầm đọc, từng câu một. Khi đọc xong cả tiếng amen, sự yên lặng trang nghiêm kéo dài một lúc lâu.

Giáo sĩ Marơtôn ghé tai Mectsei nói cho chàng biết cần phải nói tiếp những gì nữa. Mectsei đứng dậy và lại lên tiếng:
- Hai kẻ nô lệ trung thành này của Thượng đế giờ đây dâng lời cầu nguyện để xin Người xá tội hoàn toàn cho tất cả chúng ta. Thì giờ đã gấp quá khiến chúng ta không thể còn xưng tội được. Trong những giờ phút như thế này nhà chung có thể ban sự rửa tội mà không cần xưng nữa. Chỉ cần các ngươi hãy tự ăn năn về những tội lỗi của mình.
Chàng lại quỳ xuống. Chú bé phụ lễ rung chuông. Giáo sĩ Balin giơ cao cái tượng chịu nạn. Mọi người cúi mặt xuống lắng nghe người giáo sĩ già nói lên những lời xá tội. Khi họ ngửng mặt lên, cái tượng chịu nạn đã được đặt xuống bàn, và ông giáo sĩ giang rộng hai cánh tay ra để ban phước lành, mắt đẫm lệ, ông đứng không nhúc nhích nhìn lên khoảng trời cao quang đãng.
Phần nghi lễ đã hết. Đôbô lại đội mũ lên. Ông đứng lên một tảng đá, cất tiếng nói:
- Sau Đức Chúa Trời, ta có lời muốn nói với các ngươi! Ba mươi tư ngày trước đây chúng ta đã thề với nhau không nộp thành cho giặc. Chúng ta đã giữ lời thề. Cho nên đến nay thành ta đã trơ gan trước mọi cuộc tấn công, cũng như hòn đảo trước cơn bão biển. Giờ đây đến lượt thử thách cuối cùng. Chúng ta đã cầu Đức Chúa Trời đến phù hộ. Với tâm hồn không còn vương tội lỗi, chúng ta phải chiến đấu quyết tử cho sinh tồn của tòa thành này và của Tổ quốc chúng ta! Cuộc chiến đấu chúng ta đã tiến hành đến nay để bảo vệ thành là một cuộc chiến đấu chưa từng có, và sự nhục nhã mà giặc Thổ chuốc lấy ở đây, cho đến nay cũng là sự nhục nhã chưa bao giờ có. Ta tin ở vũ khí của chúng ta, ta tin ở sức mạnh tâm hồn của chúng ta, ta tin ở Đức mẹ Đồng trinh Maria người đỡ đầu của nuớc Hung, ta tin ở Thánh vương Isơtơvan, người mà vong linh vẫn luôn luôn phù hộ dân tộc Hung, và nhất là ta tin ở Đức Chúa Trời. Tiến lên, hỡi anh em!
Tiếng trống đồ hồi, kèn trận lanh lảnh.
Các chiến sĩ, với một sức mạnh gang thép, vồ lấy giáo và từng toán từng toán tản đi các ngả.
Đôbô lên ngựa, hai võ đồng của ông cũng cưỡi ngựa theo sau.
Đôbô lên mặt thành nhìn khắp xung quanh. Ông thấy đàn ngựa Thổ không có lính trông đang gặm cỏ thành từng bầy lớn trên các sườn đồi Eghe. Khắp xung quanh thành là một rừng giáo chuyển động. Quân Thổ như biển cả nhấp nhô quanh thành.
Và có thể thấy cả hai viên pasa trên đồi Ghế Vua. Pasa Ali đội tuyban hình quả dưa bở, quấn không biết bao nhiêu lớp, mặt hắn như mặt một mụ già, xám ngắt. Viên pasa kia là một tên hộ pháp, bộ râu xồm đã điểm bạc. Cả hai đều mặc áo caphơtan lụa xanh, nhưng màu áo của Ali sáng hơn. Mỗi khi chúng cử động, những hạt kim cương nạm trên binh khí dắt ở thắt lưng chúng lại lóe lên những tia sáng trắng.
Bọn bêi cưỡi những con ngựa tuyệt đẹp dẫn đầu các cánh quân. Bọn aga và iaxaun cũng cưỡi ngựa. Bọn còn lại đều đi bộ. Giữa rừng quân kỳ Thổ nổi bật một lá cờ đại màu đen. Dân thành chưa hề thấy lá cờ đó bao giờ, chỉ các võ quan hiểu lá cờ đen ấy có ý nghĩa gì:
Không có khoan hồng!
Tất cả sinh mạng trong thành đều là mồi của thần chết!
Khoảng trưa, những khẩu đại bác Thổ gầm vang, đội quân nhạc của hai đạo quân Thổ vang lên.
Không gian đầy khói. Tòa thành rung lên vì tiếng thét Ala acba (Ali chí cao).
Trong thành cũng bắt đầu nổi lửa.
Các nông dân, phụ nữ và những người vào thành tị nạn thảy đều được Đôbô phái đến bên các vạc dầu hoặc bên tường thành. Ngay cả những người ốm cũng tập tễnh ra mặt thành. Người nào còn có thể đứng trên đôi chân đều rời khỏi chỗ nằm để nếu không giúp được việc gì khác thì cũng hô truyền mệnh lệnh hoặc lời nhắn gọi đi. Có người cả hai tay đều buộc băng đeo vào cổ, thế mà vẫn mò ra đứng cạnh đống lửa để chốc chốc dùng chân đẩy củi vào dưới vạc dầu. Các nhà trong thành không còn ai khác ngoài trẻ con, trong soái phủ chỉ còn hai phụ nữ.
Bơlốc phu nhân… Tội nghiệp cho Bolôc phu nhân, bà đã gửi con vào trường cung kiếm nên không con dám xin Đôbô đừng bắt con bà phục vụ trong những trận công kích. Thằng bé còn yếu, nó đứng sao nổi trước vũ khí của bầy mãnh thú dị giáo! Tuy vậy không bao giờ bà để lộ một nét mặt lo sợ cho con. Nghị lực sắt đá của Đôbô đã dẹp đi cái nỗi lo lắng của bà. Bà không dám thở mạnh mỗi khi Đôbô nhìn bà. Y như những người lính, tất cả đều chuyển động theo lệnh của Đôbô với một sự phục tùng như máy. Những người khác mất cả ý muốn riêng, ý của ông chiếm lĩnh tất cả mọi người. Có khi cũng chẳng cần đến lời nói của ông nữa, chỉ cần ông ra hiệu là tay chân mọi người sẽ theo đó mà cử động.
Tòa thành đã biến ra cái gì rồi, nếu chỉ một sợi tóc thôi của Đôbô run lên vì sợ hãi! Ông nhắc mọi người phải cẩn trọng, ông bắt tất cả mọi người đều phải mặc giáp, đội mũ sắt: nhưng khi thần chết xuất hiện trên mặt thành, ông chỉ huy quân dân chống cự, không hề phân biệt cá nhân ai cả.
Không có ai quý hơn Tổ quốc!

Đối với người mẹ đáng thương, những ngày bị vây hãm thực đầy lo ngại. Mỗi buổi sáng lại run rẩy khi con bà theo hầu Đôbô. Lúc nào bà cũng lo rình xem đạn có trúng nó không. Niềm vui lớn nhất đối với bà là mỗi khi võ đồng Kơrixtôp thay phiên cho nó, và thằng con bà mệt mỏi, sạm đen khói súng bước vào soái phủ! Bao giờ bà cũng đón nó với đôi tay giang rộng và những cái hôn như thể nó vừa từ tha phương trở về. Bà tắm rửa cho con. Bà chải chuốt mớ tóc dài mềm mại như tơ của con. Bà dọn cho con tất cả những thức gì ngon lành mà bà tìm được trong bếp.
- Ai bị chết đây con? Trong số các võ quan ai bị thương đấy! - Bao giờ đó cũng là câu hỏi đầu tiên của hai người phụ nữ.
Cậu thiếu niên không biết Êvo là ai. Cậu tưởng nàng cũng là một thiếu phụ quý tộc nào đó ở Eghe như những người khác, và mẹ cậu đã lấy vào soái phủ để giúp đỡ bà. Vì vậy cậu cứ kể tất cả mọi tin tức. Tin của cậu bao giờ cũng bắt đầu bằng việc kể tên những người tử trận và kết thúc bằng lời ca ngợi chú Gergey. Thôi thì cái chú Gergey ấy chẳng còn gì mà chưa nghĩ ra nữa! Tâm hồn cậu tràn ngập niềm khâm phục chú Gergey. Cậu kể chi li đã thấy chú ấy đánh nhau như thế nào, một mình chọi với bao nhiêu giặc Thổ, đã dùng những miếng võ gì để đánh ngã từng tên Thổ một.
Êvo nín thở, tái mặt, nhưng tự hào lắng nghe, và bao giờ cũng rưng rưng nước mắt. Nàng chỉ mỉm cười khi cậu thiếu niên đã kể đến chỗ tên Thổ không địch nổi với cái chú Gergey tuyệt vời ấy.
Dưới giông bão của những trận công kích, hai người phụ nữ đứng bên cửa sổ vừa run vừa khóc. Qua một kẽ nhỏ, họ không thể thấy gì khác ngoài những bóng người chạy đi chạy lại, khói mù mịt và ánh lửa chốc chốc lại đỏ hồng lên, rồi sau đó là những người thợ cạo đem vải băng ra chất thành một đống tướng, với những cái khay đựng đầy nước sạch. Rồi người ta đem thương binh đến từng người một, mỗi lúc một vội vã hơn và đẫm máu hơn.
Và khi tất cả chú ý của họ đã hướng về những người bị thương thì ôi, người ta lại khiêng thêm về một người nào đó nữa! Không phải Bolajơ. Không phải Gergey. Xin cảm tạ Thượng đế! Người ta lại khiêng về… Nhưng nhỡ người ta không khiêng Bolajơ hoặc Gergey về đây là vì người ta đã mang ra hầm mộ… Và đến cả mấy lời vĩnh biệt: Trời phù hộ cho anh hoặc cho con! Họ cũng không thể nói được thì sao?!
Êvo còn có người cha già đã tàn phế nửa người ở đây nữa chứ. Đã nhiều lần nàng thấy ông tập tễnh đi dọc đường qua trước cửa soái phủ, trên vai đeo một cái cung dài cũng bằng người ông. Ống tên lúc trống rỗng lúc đầy ắp. Nàng những muốn gọi to ra:
- Cha ơi! Cha yêu quý của con ơi! Cha hãy cẩn trọng lấy mình vàng cha nhé!
Hôm nay, khi đại bác lại vang rền, hai người phụ nữ ứa nước mắt gục đầu vào vai nhau:
- Ta cầu nguyện đi em!
- Ta cầu nguyện đi thím!
Họ quỳ xuống, cúi mặt sát đất, lầm rầm cầu nguyện.
Và cùng cầu nguyện với họ tất cả mỗi ngày, mỗi đêm là một nghìn rưỡi phụ nữ ở tất cả mọi vùng xa trong miền Thượng địa nước Hung. Và những bàn tay trẻ con tí xíu chắp lại trong những vùng tị nạn xa xôi; bọn trẻ thơ ngây nguyện cầu cho những người cha đang chiến đấu ở Eghe.
- Đức Chúa Trời lòng lành vô cùng, xin hãy giữ gìn tính mạng cho cha con! Xin Người hãy đem cha về cho chúng con!
Tiếng đại bác nổ rền, tiếng kèn trận thôi thúc, tiếng kêu Giêsu, tiếng gào Ala ầm vang, náo động như địa ngục. Những đám khói nặng nề lan tỏa vào trong thành.
Người ta đã khiêng về những thương binh đầu tiên. Họ khiêng người thứ nhất trên một cái ván đã đọng máu đen ngòm. Đó là một chiến sĩ trẻ, mặt nhợt nhạt. Chân anh bị bắn gãy ngang đầu gối. Những người thợ cạo băng bó qua loa. Họ vất vả với anh làm gì nhiều cơ chứ, chỉ vì một hai giờ hy vọng mà họ băng bó chân anh đấy thôi, trước sau rồi anh cũng mất máu mà chết.
Và người ta đem đến người thứ hai, thứ ba, thứ tư. Khuôn mặt của một trong ba người đó chỉ còn là một cục bùng nhùng đầm đìa những máu, mất cả hai mắt, hàm răng lộ cả ra trên khuôn mặt. Người thứ hai bị tên cắm xuyên vào cổ, phải mổ mà lấy ra. Người thứ ba ấp chặt tay lên sườn bên phải, bàn tay nhuộm máu đầm đìa. Máu chảy nhỏ giọt qua các kẽ ngón tay. Anh ta ngồi xuống đất chờ đợi mà không hề rên rỉ, mãi cho đến lúc cái chết ám mờ đôi mắt của anh.
Đôbô cưỡi trên mình con tuấn mã phi nước đại dồn dập qua trước soái phủ. Võ đồng Kơrixtôp, bị rớt lại đằng sau khá xa, đuổi theo ông.
- Đứa kia đâu rồi? - Ánh mắt đau đớn của bà mẹ hỏi.
Cậu ấy cũng đang chạy kia, về phía pháo đài Sanđô: hẳn là đang truyền lệnh đi. Đa tạ Thượng đế! Ôi!
Số thương binh đã nhiều đến mức cả mười ba người thợ cạo đều phải làm việc. Cùng với thương binh, người ta đem về cả ba lá cờ Thổ. Tiếng hò hét của bọn Thổ mỗi lúc một dữ dội hơn, khói thuốc súng đã che mờ khu vực pháo đài phía đông và phía bắc, đã trùm lên cả soái phủ. Dày đặc đến mức cách ba bước là không thể nom thấy gì nữa, chẳng khác nào sương mù mùa đông.
- Lạy chúa nhân từ! - Bolôc phu nhân cầu nguyện. - Nếu bọn Thổ tràn vào đây thì chúng con sẽ ra sao!?
- Nếu vậy tôi sẽ chết! - Êvo đáp, mặt nhợt nhạt hơn cả tường vôi.
Đoạn nàng đi vào phòng binh khí lấy ra một thanh gươm, thanh gươm dùng ngày thường của Đôbô. Nét mặt đăm chiêu, nàng đặt gươm lên bàn.

Qua cánh cửa sổ mở, tiếng rên la của các thương binh vọng vào.
- Ôi, đôi mắt tôi, đôi mắt tôi! - Một người khóc lóc. - Không bao giờ tôi còn thấy cảnh trần gian đẹp đẽ của Chúa nữa!
- Tôi ăn mày rồi! - Một người khác rên rỉ. - Chúng nó chặt cụt cả hai tay tôi rồi!
Xung quanh đám thợ cạo, thương binh đã nhiều đến nỗi họ không băng bó kịp nữa.
Toàn thân Bolôc phu nhân run lẩy bẩy.
- Chúng ta phải đi ra thôi! - Bà nói, nét mặt đau đớn. - Cần phải giúp đám thợ cạo mới được.
- Tôi cũng đi ra ư? Tôi cũng ra! Tôi thấy lời hứa danh dự cũng như mệnh lệnh đều không thể cấm tôi chăm sóc thương binh.
Gió quét khói quang đi. Bolôc phu nhân mở cửa, nhìn ra xa, về phía pháo đài nhà ngục. Trong một đám khói bà thấy Đôbô bổ một nhát gươm kinh khủng lên đầu một tên Thổ vừa đặt chân lên mặt thành, rồi xô cái xác chết xuống. Võ đồng Bolajơ đứng đằng sau ông, lưới mũ sắt đã kéo xuống. Cậu cắp giáo, chùy và một thanh gươm khác nữa của chủ tướng ở dưới nách.
Mặt trời thỉnh thoảng lại ló ra giữa những đám mây và khói. Thời tiết mùa thu lẽ ra đã lạnh nổi da gà, ấy thế mà những người chiến đấu vẫn thấy nóng như kỳ đại thử! Đôbô giật quai mũ ra, ném cho Bolajơ. Đoạn ông rút khăn tay ở thắt lưng lau vừng trán đẫm mồ hôi.
Đầu để trần, ông đánh tiếp.
Võ đồng Bolajơ không biết để cái mũ sắt mạ vàng ấy vào đâu nữa, cậu bèn đội lên đầu mình.
Khói trùm kín người họ. Bay đi khói ơi, bay đi!
Màn khói loãng dần như thể đã nghe tiếng kêu của trái tim người mẹ. Bolajơ còn đứng, vẫn đứng trên mặt thành. Bà mẹ muốn gọi bảo con hãy đứng lui ra sau chút nữa, thấp xuống chút nữa, nhưng dù bà có gọi, trong cơn gào thét địa ngục này nó cũng chẳng nghe thấy tiếng nào.
Bà vừa giơ tay lên để vẫy con trai thì cậu thiếu niên buông rơi binh khí của Đôbô và đưa tay lên cổ bằng một cử chỉ uể oải, đồng thời loạng choạng quay một vòng. Cái mũ mạ vàng rơi khỏi đầu cậu, lăn lông lốc. Cậu thiếu niên ngã xoài ra mà không đưa tay về phía mặt đất để đỡ.
Bà mẹ kêu lên một tiếng nghe buốt óc, xô tung cánh cửa, chạy bổ nhào tới đó. Bà bế con trai lên, kêu khóc, gục xuống xác con, ôm chặt lấy, gọi tên con.
Đôbô liếc nhìn họ rồi nhặt cái mũ lên. Ông vẫy hai chiến sĩ và chỉ vào cậu thiếu niên.
Hai chiến sĩ đỡ lấy cậu thiếu niên, một người đỡ vai, người kia đỡ dưới khoeo chân, họ mang cậu vào soái phủ, vào phòng bà mẹ.
Cậu thiếu niên nằm bất tỉnh với cái cổ đẫm máu như một chú bồ câu trúng đạn.
- Ôi, tôi không còn con trai nữa rồi! - Người quả phụ tóc đã hoa râm khóc nấc lên.
- Có lẽ cậu ấy chỉ ngất đi thôi. - Một chiến sĩ nói.
Anh ta cởi cái mũ sắt có lưới che mặt ra khỏi đầu người võ đồng, cởi giáp hộ thân và các thứ giáp khác nữa.

Vết thương hoác miệng trên cổ cậu thiếu niên. Viên đạn đi vào không phải ở chỗ cổ mà ở ngang lưng, ở cổ chỉ là chỗ nó đi ra.
Mặt người quả phụ méo mó đi vì đau đớn, cặp mắt đỏ ngầu máu. Bà vồ lấy thanh gươm nằm trên bàn mà Êvo đem ra hồi nãy, và lao vào cơn lốc người trên pháo đài Nhà Ngục.
Một số phụ nữ đã chạy đi chạy lại ở đó rồi. Họ nấu nước, hắc ín và chì ở dưới chân pháo đài rồi nhanh nhẹn khiêng những vạc đã sôi lên cho các chiến sĩ.
- Mang cả nước lạnh lên nữa chứ, nước uống ấy! - Các chiến sĩ la lên mỗi khi có một chút hở tay giữa hai đợt công kích.
- Các mụ ơi, hãy vào hầm rượu! - Đôbô gọi với xuống. - Mở hết các thùng ra! Dùng bình gỗ mang ra cho các chiến sĩ.
Những người nghe tiếng gọi liền hộc tốc chạy đi. Váy xống của họ tung phồng cả lên.
Viên thư lại Imre đang vác binh khí đi đi lại lại trước cửa hầm rượu. Thấy có đông phụ nữ hộc tốc chạy đến, anh ta liền thọc chìa khóa vào cửa.
- Cho các sĩ quan có phải không? - Anh ta hỏi bà vợ Kôtsit.
- Cho tất cả mọi người, ông thư lại ạ, cho tất cả mọi người. Ngài đại úy đã bảo thế.
Imre đẩy cửa hầm ra:
- Rượu ngon ở đằng trong ấy! - Anh ta nói to rồi kéo sụp lưới che mặt xuống, tuốt gươm ra.
Cả anh nữa cũng lao lên pháo đài Nhà Ngục.
Quân Thổ xông lên pháo đài mỗi lúc một đông hơn. Chúng đã nhảy lên cả mặt thành, vật lộn sống chết với các dũng sĩ Eghe. Chính Đôbô cũng tóm lấy cổ một tên, một thằng hộ pháp mà chỉ riêng bộ xương của nó cũng đã đến một tạ. Ông định xô nó xuống. Tên Thổ choãi chân trụ lại. Cả hai trừng mắt thở hổn hển đến một phút. Lúc đó Đôbô dồn hết sức bình sinh vặn một cái, giật nó vào phía trong, khiến nó ngã dúi từ trên giàn cao xuống sân. Cái mũ sắt của tên Thổ rơi ra, còn nó rơi phịch xuống giữa đống đá. Nhưng nó lại gượng đứng dậy và quay đầu lại xem đồng đội của nó có đến không.
Lúc đó Bolôc phu nhân vừa đến nơi. Rú lên một tiếng như chim cắt, bà vung gươm lên, và đầu tên Thổ lìa khỏi cổ dưới nhát chém kinh khủng của bà.
Những người phụ nữ khác đã xoay xở cả trên pháo đài. Trong cuộc vật lộn, thấy các chiến sĩ không lấy hắc ín chảy, đá và chì nữa, họ bèn tự mình mang lên và trong lửa, trong khói bụi mù mịt, họ giội các thứ đó xuống đầu bọn Thổ đang cố xông lên.
Thằng chết rơi xuống, thằng sống lại chen lên. Mỗi một lần đá lăn xuống, mỗi một lượt hắc ín và chì giội xuống lại dọn quang một lối trên mặt tường bị bâu kín, nhưng đống xác chết chỉ càng giúp cho những binh đoàn vừa nghỉ sức leo lên dễ dàng hơn. Những thằng sống giật những lá cờ khỏi tay những thằng chết vừa rơi xuống, và lá cờ đuôi ngựa lại phấp phới trên thang.
- Ala! Ala! Thắng rồi! Chúng ta thắng rồi!
Đôbô ngạc nhiên liếc sang nhìn Bolôc phu nhân đang chiến đấu bên cạnh, nhưng ông không có thì giờ để nói gì cả. Chính ông cũng đang đánh nhau. Máu nhỏ ròng ròng trên bộ giáp sáng loáng của ông, từ vai đến gót.
Người quả phụ liên tiếp phân phát những nhát chém cho bọn Thổ xông lên, cuối cùng bà trúng một nhát giáo, ngã từ trên pháo đài xuống giàn gỗ.

Không còn ai để kéo bà xuống nữa. Cuộc chém giết đã chuyển lên mặt thành. Người sống xéo lên người chết. Đôbô nhảy lên một cái mỏm đá chìa ra ngoài, nhìn xuống. Bọn aga cũng đã vào đến chân tường. Bêi Veli cưỡi ngựa, cầm một lá cờ đại bằng nhung đỏ thắm. Bọn chiến binh Thổ trông thấy lá cờ thì hò reo ầm lên:
- Ala giúp đỡ đấy! Phút khải hoàn đã đến rồi!
Lá cờ này là lá cờ chiến thắng của viên pasa Ali. Mùa hè năm đó nó đã tung bay trên giá cờ của ba chục thành quách và lâu đài, loan tin thắng trận của sức mạnh Thổ Nhĩ Kỳ. Ngoài ánh vinh quang, nó chưa hề hoen dấu gì khác!
Bêi Veli cầm lá cờ tiến vào sát pháo đài Đất. Ở đó cuộc phòng vệ có vẻ yếu ớt hơn cả, vì cả phụ nữ cũng đã phải giáp chiến.
Đôbô đã trông thấy lá cờ đại trang trọng, có thêu chữ và lấp lánh ánh vàng. Ông nhắn về với Petơ, rồi đích thân chạy sang pháo đài Đất.
Ở đó cuộc chiến đấu đang diễn ra lộn ẩu. Thỉnh thoảng một hình thù cầm cờ nhô lên rồi lại biến mất dưới sâu. Các chiến sĩ giao tranh trong một màn khói và bụi mù mịt. Những vòng rơm tẩm hắc ín và những cái bánh lửa bay loang loáng trong đám khói như những ngôi sao chổi.
- Giêsu, lạy Chúa giúp chúng con! - Một phụ nữ rú lên.
Đôbô đến đó trong cái nháy mắt mà một tên Thổ vọt lên cắm phập thanh gươm cong đến tận chuôi vào Xuêrơ Machiát, người thợ xay bột làng Mokơla.
- Đánh đi! Đánh đi! - Giọng nói của Đôbô vang vang trên pháo đài.
Tiếng nói đó tiếp thêm sức mới cho các chiến sĩ. Họ chém giết những tên sấn lên mặt thành giữa những lời chửi rủa rất dân gian của Hung, không bao giờ có thể ghép vào tội được. Đôbô xông vào tên giặc đã giết người thợ xay bột. Ông thấy tên Thổ mặc áo giáp bằng thép Đerơben từ đầu đến chân, chém vào loại giáp đó, gươm sẽ trượt đi. Với một quyết định chớp nhoáng, ông nhảy xổ vào người hắn và đè hắn lên xác người thợ bột vừa bị hắn giết. Nhưng tên Thổ là một thằng to lớn lực lưỡng. Hắn cố lật Đôbô xuống. Trong cơn tức giận bất lực, hắn cắn đứt cái giáp che tay của Đôbô, rồi bất thình lình nằm lăn ra đất và phơi cái mặt ra. Nhưng đó chính là chỗ chết của hắn. Đôbô đã tìm thấy cái cổ trần và không chút thương xót, ông bóp chặt linh hồn vào trong xác hắn.
Ông chưa kịp đứng lên, thì một ngọn giáo Thổ từ trên cao rơi xuống trúng vào chân ông, xẻ đứt đai da và dừng lại trong mắt cá. Trong cơn đau đớn, Đôbô gầm lên như một con sư tử. Ông ngã quỳ lên đầu gối, ôm lấy chân, những giọt nước mắt đau đớn nhòe ướt mắt.
- Chủ tướng! Ngài bị thương đấy ư? - Võ đồng Kơrixtốp hoảng sợ hỏi.
Đôbô không đáp, ông giật mũi giáo ra khỏi chân và ném đi. Ông nắm chặt tay đứng lặng một chút, nghiến hàm răng cho đến khi cơn đau nhói đầu tiên đã dịu đi. Sau đó ông đá một cái xem chân có gẫy không. Không gẫy, nó chỉ chảy máu thôi. Khi cơn đau đã hết ông lại cầm gươm lên và văng mình như con hổ vào bọn Thổ. Thật vô phúc cho đứa nào giờ đây xông tới trước mặt ông.

Trong khi ở đó quân hai bên đã gần như dùng cả răng mà cắn xé lẫn nhau thì cách đó không đầy mười sải, một cánh quân địch cũng chen lên đông nghịt ở một chỗ vỡ khác. Những thanh gỗ bít chỗ vỡ bị gãy dưới sức ép của hàng mấy trăm tên địch, và bọn Thổ hò reo đắc thắng xông vào, không cần phải leo tường gì nữa. Tên này xô đẩy tên kia, tay phải chúng cầm binh khí, tay trái cầm cờ. Những tên đi trước cầm cờ nhảy lên pháo đài, những tên đi sau nhảy xổ vào đám thương binh và phụ nữ đứng chờ lượt dưới các giàn gỗ. Một tên lấy chân bọc giáp sắt đá một đống củi đang cháy vào cái cột đỡ giàn gỗ. Lửa lè những cái lưỡi dài bắt đầu liếm vào cột.
Bọn giặc dễ dàng xử trí các thương binh, nhưng đám phụ nữ vừa thét lên giận dữ vừa nhấc các vạc dầu và các chảo nước sôi lên. Bà vợ Kôtsit Gátpa người to béo, tưới nước sôi vào mặt một tên aga rậm râu, khi hắn vội vã đưa tay lên chộp lấy bộ râu thì bộ râu làm dáng nằm lại trong tay hắn. Một người phụ nữ khác vớ lấy một khúc củi đang cháy trong một đống lửa ở gần đấy, phang thẳng vào mặt tên giặc Thổ khiến những tia lửa tung tóe ra như hoa cà hoa cải. Các bà khác cũng vớ lấy vũ khí cự địch với bọn dị giáo.
- Đánh chết chúng nó đi! Đánh chết chúng nó đi! - Bác thợ rèn vùng Phennêmét gầm lên.
Bác xách cây búa tạ lao đến chỗ các bà. Ba tên dị giáo đang dựa lưng vào nhau mà đánh họ. Bác nện vào đầu một tên, mạnh đến nỗi óc nó phọt ra cả đằng mũi, đằng tai. Thanh gươm cong loáng lên trong tay tên Thổ thứ hai và cắm đến chuôi vào bụng bác thợ rèn.
- Đồ cẩu trệ, mày sẽ cùng tao về thế giới bên kia! - Bác thợ rèn rống lên.
Bác vung cây búa tạ lên quá đầu một lần nữa và chỉ ngồi bệt xuống đất, đè tay lên bụng sau khi thấy kẻ địch của mình đã ngã sấp mặt vào giữa đống xác chết với cái mũ sắt bẹp dúm dưới nhát búa khủng khiếp.
Tất cả phụ nữ đều nhặt các thứ binh khí lăn lóc ở dưới đất lên, vừa căm hờn la hét the thé như tiếng chim cắt, vừa chọi nhau kịch liệt với bọn Thổ. Khăn trùm của họ rơi xuống, tóc họ xõa ra, váy họ xoắn đi xoắn lại trong trận kịch chiến. Nhưng họ không nghĩ gì đến giới tính của họ nữa, vừa la hét họ vừa lao vào bọn Thổ. Gươm của họ không đỡ được miếng đòn nào cả, nhát nào đánh vào, họ cũng đều phải nhận. Nhưng nhát nào họ đánh trả, quân Thổ cũng không thể tránh nổi.
- Hoan hô các bà! - Tiếng Petơ vang lên sau lưng họ.
Vừa trông thấy ngọn lửa bén vào giàn gỗ, anh vội vớ lấy xô nước và tưới lên cái cột. Anh đem đến một toán quân đã được nghỉ ngơi. Chính anh cũng vung gươm nhảy vào một tên akinji đang vọt lên như một con mèo và hạ nó xuống cái rầm gỗ. Trong khi đó, các chiến sĩ của anh rải xác những tên Thổ đã đột nhập được vào thành như vãi trấu. Hơn thế nữa họ còn xông ra ngoài lỗ hổng.
Đôbô quỳ xuống mặt thành, ngực thở phập phồng đưa cặp mắt đăm đăm nhìn xuống phía dưới. Máu nhỏ giọt từ lưỡi gươm và từ râu cằm của ông.
Những người Eghe nổi xung xông ra khỏi thành mỗi lúc một đông, họ đã choảng bọn Thổ ở dưới chân pháo đài, giữa đống xác chết.
- Quay về! - Đôbô lấy hết gân cổ hét lên.
Nhưng trong cơn lốc của trận đánh, những người kia không nghe cả đến tiếng của chính họ nữa.
Một chiến sĩ tên là Tốt Laxlô trông thấy tên bêi cầm cây cờ nhung đỏ, bèn nhảy đến chỗ hắn. Anh nổ khẩu súng ngắn trong tay vào ngực tên bêi và giật lấy cờ. Động tác tiếp đó của anh là ném khẩu súng ngắn hết đạn vào giữa mắt một tên Thổ khác. Sau đó anh nhảy lui về với cây cờ chiến lợi phẩm, trong khi năm đồng đội cùng xông ra với anh bị bọn ionisa băm nát. Đôbô chỉ thấy tên bêi Veli ngã lăn xuống ngựa và lá cờ chiến thắng của viên pasa bị người Hung cướp lấy. Ông chỉ chỗ cho đám quân vừa được nghỉ. Ông vắt những tua áo rách đẫm máu trên cánh tay trái một cái rồi lao xuống chỗ lỗ hổng. Petơ đã đứng ở đó và đang giơ một khúc gỗ cháy lên khẩu súng cối đặt trước lỗ hổng.
Phát súng đó đã hất lùi bọn ionisa đuổi theo lá cờ.
- Nạp đạn! - Đôbô hô lên với một chiến sĩ. - Bốn người các ngươi ở lại đây. Nếu có thì giờ thì mang gỗ, mang đá lại đây!
Cơn bão lửa lại tiếp tục lồng lộn trên pháo đài với một sức mạnh mới.

20

Êvo còn lại một mình với cái xác chết.
Nàng ngây ra nhìn đến một phút rồi mới cử động được. Nàng đội cái mũ sắt lên đầu, thắt áo giáp vào ngang lưng, vào cánh tay. Cậu thiếu niên cũng tầm vóc như nàng, nàng mặc quần áo cậu vào người. Nàng chê thanh gươm của cậu hơi ngắn, bèn đi vào phòng Đôbô, nhấc trên tường xuống một thanh kiếm Ý dài, thẳng đuột, đeo sợi quai da ở chuôi kiếm vào khuỷu tay.
Bỏ bao kiếm lại, nàng xách thanh kiếm trần lao vút ra cửa, co chân chạy, mà chính nàng cũng không biết là chạy đi đâu. Nàng chỉ biết một điều là chồng nàng cùng Zôntoi đốc chiến ở thành ngoài. Nhưng từ soái phủ phải đi theo ngả nào để ra thành ngoài thì nàng không biết.
Mặt trời đã trên đường đi xuống, nhưng qua những đám khói cuồn cuộn khắp xung quanh, trông nó cũng chỉ như một viên đạn đại bác đỏ lừ lửng lơ trong không khí.
Nàng nhớ mang máng về cái bản đồ của thành là thành ngoài như hình lưỡi liềm đặt bên cạnh con rùa về phía đông. Mặt trời lặn về bên tay phải, vậy thành ngoài phải ở bên tay trái. Mười người lính sạm khói, dính đầy hắc ín chạy ngược lại phía nàng, đi đầu là một viên thập trưởng. Cánh tay phải và sườn, bên phải của họ đen ngòm những máu. Giáo vác trên vai, họ chạy về phía pháo đài Nhà Ngục. Rồi đến một người lính loạng choạng. Máu chảy ròng ròng trên mặt anh ta. Chắc hẳn anh ta định đi đến chỗ đám thợ cạo. Một vài bước lảo đảo nữa, và anh ta ngã sõng soài ra đất.
Êvo lưỡng lự một giây: không xốc anh ta lên ư? Nhưng một người thứ hai, thứ ba nữa cũng đã chết hoặc bất tỉnh nhân sự nằm kề đó. Người thứ ba ấy là cậu con trai lớn của ông đốc lý Eghe mà nàng đã biết qua cửa sổ. Ngực anh ta mang một mũi tên.
Các bà phụ nữ thở hổn hển từ phía hầm rượu chạy tới. Đầu họ đội bình gỗ, tay họ xách vò ép phó mát hoặc vò có tai. Họ cũng chạy về phía đông, Êvo liền nhập bọn với họ. Sau khi chạy qua dãy chuồng bò, chuồng ngựa, họ biến vào trong một đường hầm dốc xuống thoai thoải. Trong đường hầm có hai ngọn đèn chiếu sáng. Đó là cổng Cũ, cổng này nối liền thành quai sanh bên ngoài với thành trong.
Vừa vượt qua cái cổng đó, họ rơi tõm ngay vào một địa ngục náo động đầy bụi và khói.
Xác chết la liệt trên mặt đất, trên bậc cầu thang trên các giàn gỗ. Êvo nhận ra một xác chết là giáo sĩ Balin. Ông giáo sĩ nằm ngửa, trên đầu không có mũ sắt, bộ râu bạc rủ dài của ông nhuộm đỏ máu, thanh gươm vẫn còn nằm trong tay ông.
Êvo nhặt từ dưới đất lên một cây chùy và lao lên cầu thang.
Cuộc xô xát đã gần trở thành cuộc đánh vật. Các chiến sĩ đứng trên mặt thành đẩy bọn Thổ trở lại. Một phụ nữ từ trên cao ném xuống một khúc gỗ cháy. Một người khác vung cây gậy đầu đày đang cháy lên phang vào cổ tên giặc Thổ. Tiếng chửi bới, tiếng kêu Giêsu, tiếng thét Ala, tiếng chân nện lộp cộp, tiếng vù vù, loảng xoảng vang ầm khắp nơi.

Trên pháo đài, hai khẩu đại bác nối tiếp nhau nổ rền.
Nghe tiếng súng Êvo ngước mắt nhìn lên. Nàng thấy chồng đang cầm cái bùi nhùi bốc khói trong tay và đôi mắt nhìn xuống dưới để xem hiệu lực của phát đạn. Người ta đánh ngã năm hoặc sáu tên Thổ còn lại trên gờ tường, sau đó tiếp đến một phút ngơi tay. Tất thảy các chiến sĩ đều quay trở lại, gân cổ lên mà hét:
- Nước! Nước!
Ngay bên cạnh Êvo, một lão chiến sĩ đội mũ sắt đứng trên một tảng đá nhô ra ở chỗ tường đổ mà gào. Mồ hôi pha máu lấm tấm như sương trên mặt lão, hầu như chỉ còn chừa có hai con mắt.
Êvo nhận ra cha nàng.
Nàng giật lấy cái bình trong tay người phụ nữ và chìa cho lão. Nàng đỡ cái bình giúp lão. Ông lão uống ừng ực. Trong bình có rượu vang đỏ Eghe để đã lâu năm chứ đâu phải nước lã. Lão tu từng hơi dài. Khi lão đẩy cái bình ra khỏi miệng, rượu từ ria mép dòng dòng nhỏ xuống. Sau đó lão mới thở phào một cái.
Êvo thấy tay phải của lão bị cháy. Chẳng có gì lạ: từ khuỷu tay trở ra, cánh tay ấy làm bằng gỗ. Chắc hẳn rơm tẩm hắc ín đã bén phải nó, thế mà ông lão chẳng hề nhận thấy.
Êvo vất cái bình và cây chùy xuống, chụp lấy tay ông lão. Nàng đã biết cánh tay gỗ được buộc đai ở chỗ nào, với những ngón tay nhanh nhẹn, nàng cởi khóa ra, và cánh tay gỗ bay vào giữa bọn Thổ.
Còn ông lão lại cầm lấy gươm, nhô người ra ngoài pháo đài, dùng cánh tay trái chém sả vào một cái khiên bằng sậy có đóng những mặt trăng bằng đồng.
Êvo tiếp tục lao về phía chồng. Đây đó nàng lại phải nhảy qua một xác chết. Thỉnh thoảng một vệt lửa bay qua trước mặt nàng. Đôi khi một viên đạn va độp vào tường ở phía trước hoặc sau lưng nàng. Nhưng tất cả các chiến sĩ vẫn đang mải uống. Họ chỉ xin nước lã thôi, nước lã cũng đã là nước cam lộ đối với họ lúc này rồi. Huống nữa lại là rượu vang! Cứ như thể họ uống sức thần vào người!
Xen vào tiếng ầm ầm của bọn Thổ cuồn cuộn la hét dưới chân thành là tiếng quát vang rền của Zôntoi:
- Lên đây, quân cẩu trệ! Lên đây! Để tao nhắn tin về cõi Nát bàn cho Môhamét!
Rồi một phút sau nữa anh chỉ còn quát:
- Chúc mày yên giấc!
Tên Thổ được anh chúc chắc hẳn đã quên chúc mừng trở lại.
- Hêri! Hêri! (Tiến lên! Tiến lên!) - Bọn giám binh Thổ hò hét không ngớt. - Thắng lợi rồi! Thắng lợi rồi!
Và những toán quân mới, rừng thang mới, lớp khiên mới lại rùng rùng kéo lên cái núi xác chết.
- Ala! Ala!
Cuối cùng Êvo cũng đến được chỗ Gergey lúc chàng châm ngòi một cái vỏ thùng rượu nhỏ chứa đầy thuốc súng và ném xuống đầu lũ giặc. Sau đó chàng ném cái mũ sắt xuống đất, nhảy đến trước mặt một người phụ nữ, giằng lấy cái bình tu ừng ực đến nỗi rượu vang đỏ tràn qua cả hai bên mép, chảy xuống thành hai dòng nhỏ.
Êvo đưa rượu của nàng cho một chiến sĩ khác và cúi xuống nhặt cái mũ, nhưng khi nàng vừa cúi xuống, khói hắc ín xộc vào mắt. Lúc nàng dụi hết nước mắt thì không còn thấy Gergey đâu nữa. Nàng đang ngoái cổ nhìn quanh thì các chiến sĩ xung quanh nàng bỗng bất thình lình ngồi thụp xuống. Một loạt đạn của bọn tưphenji nổ rền, cách mặt thành không đầy mười sải - một viên đạn quật trúng cái mũ sắt của Êvo, làm nứt cả mũ. Êvo loạng choạng. Mất một lúc nàng mới hồi sức lại được.
Tiếng trống thúc, kèn reo ở dưới chân thành ầm ầm như cảnh địa ngục. Một tên giám binh Thổ cổ dài ngoằng gân họng hét lanh lảnh:
- Lại đây! Lại đây!
Cánh quân Thổ đã quây lại dưới chân thành. Chúng nó điều bọn axap mũ da và bọn akinji mũ đỏ đến thay thế bọn ionisa.
Một tên đạo sĩ khoác áo trắng nhưng lại đội mũ sắt thay mũ lông lạc đà, tay cầm cờ, miệng gào Tiến lên! Tiến lên! Hắn xông lên thành với mười tên ionsia già.

Các chiến sĩ ta thường không bắn vào bọn đạo sĩ, nhưng vì tên này đội mũ sắt, tay lại cầm gươm nên họ nổ súng vào hắn. Hắn khiến Êvo cũng phải chú ý.
Gió thổi bạt khói đi một phút và cuốn phần phật lá cờ ba quả thao trong tay tên đạo sĩ. Khi hắn quay về phía thành, Êvo thấy một bên mắt hắn buộc băng.
- Yumusác! - nàng thét lên với nỗi giận dữ của con hổ và ném cây chùy xuống như một tia chớp.
Quả chùy bay qua đầu tên đạo sĩ rồi trúng vào ngực một tên ionisa. Tên đạo sĩ nghe tiếng thét liền ngửng nhìn lên. Ngay lúc đó khẩu đại bác trên pháo đài gầm lên, bọc lấy tên đạo sĩ cùng toán quân của hắn trong một luồng lửa và khói.
Lúc khói tan, ở đó không còn dấu vết gì của tên đạo sĩ nữa. Tuy vậy tường thành vẫn đen kịt những toán quân vừa mới xông lên.
Chúng nó không chỉ leo lên bằng thang nữa. Một tên inosia mũ trắng leo lên bằng cách bám vào những tảng đá nhô ra ngoài mặt thành đã sạt lở. Rờ chỗ nào tay hắn cũng tìm được chỗ để bám, chân hắn cũng tìm được kẻ hở để đứng. Đến những đoạn giăng bằng gỗ, hắn càng dễ vượt lên. Đứa thứ hai, đứa thứ ba, mười, hai mươi, rồi hàng trăm đứa khác noi gương hắn - chúng bâu kín những mặt thành đầy ánh nắng chẳng khác gì đàn bọ xít về mùa xuân. Chúng nó bấu víu leo trèo suốt dọc dài thành ngoài, mắt cháy rực, mồm thở phì phò. Một vài tên mang theo cả thang dây để móc vào tảng đá nhô ra một cách thuận tiện, và những đứa còn lại đứng dưới đất liền bám lấy leo lên.
Gergey từ trên pháo đài chạy xuống chỗ tường vỡ, đầu trần, tay cầm giáo, mặt sạm đen khói thuốc súng.
- Sukan! - Chàng gọi to với một người đang sử dụng cây thương. - Còn hắc ín trong kho nữa không?
Giọng chàng khản đặc, chàng gần như ghé sát tai lão già mà hỏi.
- Hết rồi! - Sukan đáp. - Còn một thùng nhựa thông trong ấy nữa thôi.
- Bác cho mang ngay ra chỗ đại bác Perênhi ấy nhé.
Viên thư lại Imre, người phát bánh, cũng đang chiến đấu bên cạnh lão già. Anh ta đặt thương xuống, lao đi ngay.
- Bớ quân sĩ! Hãy ráng hết sức ra! - Gergey hô.
Từ bên cạnh, tiếng Zôntoi vọng qua như một hồi âm.
- Nếu lần này ta đánh lui quân giặc, chúng sẽ không bao giờ đến nữa!
- Bắn! Bắn! - Tiếng hô vang từ các phía khác vẳng đến.
Các bà phụ nữ xỏ đòn khiêng từng vạc chì sôi, dầu sôi, nước sôi.
Mụ Vosơ Pheren xúc một xẻng lớn than hồng chạy lên mặt thành rồi trút xuống bọn Thổ. Nhưng cũng lúc đó cái xẻng rơi ra khỏi tay mụ: một mảnh đá bị đạn bắn vỡ văng vào thái dương mụ. Mụ ngã tựa lưng vào một cái cột rồi từ từ gục xuống. Một mụ to béo, sạm đen khói súng, cúi xuống định đỡ bạn lên nhưng mụ thấy ngay là bạn mình đã bỏ mạng. Mắt mụ liếc ngay sang tảng đá nằm bên cạnh. Mụ nhấc bổng tảng đá lên, chạy vội đến bên rìa mặt thành. Một viên đạn bắn trúng ngực khiến mụ ngã sấp về phía trước.
- Mẹ ơi! - Một cô gái váy đỏ rú lên.
Nhưng cô không nằm phủ lên người mẹ mà trước hết cô nhấc bổng tảng đá mẹ cô vừa đánh rơi, rồi giáng xuống ngay chỗ mẹ cô định ném. Tảng đá quật chết tươi hai tên Thổ. Chỉ khi đã trông thấy điều đó cô gái mới quay lại ôm lấy mẹ, bế xuống cầu thang.
Trong biển khói, một tốp lá chắn hình mai rùa tiến lại chân thành. Những cái lá chắn ghép sát vào nhau mà tiến, không thể trông thấy bọn akinji nấp bên dưới.
- Bớ quân sĩ, hãy chú ý. - Tiếng Gergey vang lên.
- Nước sôi! Lửa! - Zôntoi thét vang. - Kia kìa! Kia kìa! Chúng nó đang trèo cả lên tường không cần thang kia kìa!
Một tấm ván bọc tôn từ sau công sự của bọn Thổ nhô lên. Bốn tên piát khiêng chạy đến chân thành. Bọn đứng trên thang đỡ lấy, giơ lên che kín người. Sau đó còn nhiều cái mái như thế nữa được mang tới. Cái nào cũng bọc tôn để các chiến sĩ ta không thể dùng cuốc chim mà đánh thủng được.
- Nước sôi! Nhiều vào! - Gergey gọi ra phía sau.

Êvo chạy đến bên chàng, chụp lại cái mũ sắt lên đầu chàng.
- Cám ơn Bolajơ! Đôbô phái chú đến đây à? - Gergey hỏi.
Êvơ không đáp, nàng chạy vội xuống dưới pháo đài lấy nước sôi.
- Nước! Nước sôi các bà con ơi!
Nàng gân cổ lên gọi. Trong lúc đó những tấm ván bọc tôn ghép sát vào nhau. Những tên xung kích mặc quần áo mỏng chạy vào bên dưới. Một số tên cởi trần trùng trục mà mồ hôi vẫn chảy ròng ròng. Đầu chúng không bị mũ sắt đè nặng trĩu. Chúng ném khỏi thắt lưng tất cả những thứ binh khí nặng nề, chỉ giữ lại thanh gươm cong sắc như nước lủng lẳng đầu dây quai đeo ở cánh tay.
Khi Êvo quay lại để được ở cạnh Gergey, trong làn khói dày đặc nàng không trông thấy ai nữa, chỉ thấy những lưỡi lửa dài, đỏ đòng đọc bay tứ tung và ánh gươm loang loáng trắng trong ánh lửa.
- Ala! Ala!
- Đùng, đùng, đùng! - Tiếng đại bác.
Khói càng dày đặc hơn, nhưng bỗng nhiên bay vọt lên quá đầu toán quân phòng thủ như một cái đình màn lượn sóng và có thể thấy rõ binh khí Thổ lấp loáng chĩa lên, binh khí Hung tua tủa chĩa xuống.
- Nước sôi! Nước sôi! - Gergey gào.
Cái mái tôn dưới chân thành đã bắt đầu lên cao dần. Những tảng đá hàng tạ từ trên thành lăn xuống. Cái mái tôn hé ra, nuốt lấy tảng đã rồi lại liền như cũ.
- Nước sôi! - Zôntoi cũng vừa hô vừa xông đến chỗ đó, Gergey vừa trông thấy Zôntoi đến bèn nhảy ngay xuống chỗ khẩu đại bác. Thùng nhựa thông đã sẵn sàng ở đó. Gergey xô ngã cái thùng và bảo các pháo thủ:
- Các ngươi hãy nạp vào các khẩu đại bác, nạp lên trên thuốc súng! Nạp đầy vào! Dộng mạnh vào cho nó vụn ra! Bỏ ít đạn thôi!
Lúc đó từ mặt thành, người ta trút nước sôi xuống. Nước sôi chảy đến những nơi đá không đến được. Cái mái rùng rình rồi rã ra. Bọn Thổ ở bên dưới rú lên ối ối và nhảy ra khỏi các tấm mái.
Đàn bọ xít vẫn bâu kín tường, Gergey nã vào chúng một phát súng cối. Nhưng chúng vẫn cứ còn lại trên tường. Gergey vác một cái gậy thông nòng đại bác xông về phía chúng.
- Gergey! - Tiếng Petơ gọi to.
- Tôi đây. - Gergey trả lời giọng khàn đặc.
- Mình dẫn đến năm chục người đây. Đủ không?
- Còn được bao nhiêu cậu cứ điều đến nữa đi! Cậu cho nhóm thêm lửa và bảo mang nước sôi đến đây!
Loạt đạn mới của bọn tưphensi tung thêm khói vào đám khói của phát đạn cối và che mờ tường thành đi một lúc. Bọn xung kích mặc quần áo mỏng đã lợi dụng phút đó để lại bâu kín những cái thang.
Gergey trở về chỗ khẩu đại bác.
- Nạp xong rồi chứ? - Chàng hỏi.
- Xong rồi! - Lão Kôtsit Gátpa đáp.
- Bắn!
Khẩu đại bác tóe lửa, nổ vang. Nhựa thông từ nòng đại bác phụt ra thành một cột lửa dài đến hai chục sải. Ngay cả những tên Thổ chỉ bị luồng hơi ép của đại bác lướt qua cũng nhảy đại xuống khỏi mặt tường.
Thấy mặt tường lại bị quét sạch, bọn giám binh và các võ quan Thổ tức tối hò hét.
Từ trên thành có thể thấy rõ tất cả mọi tên lính địch đều chạy xa khỏi tường thành. Axap, piát, tưphensi, deli, xpahi, akanji, tất cả hỗn độn, hoảng hốt bỏ chạy về phía các ụ đất. Đứa vẩy tay, đứa nhảy lò cò. Tất cả đều đẫm máu, điên khùng, mất hết vẻ người. Đám đông bọn giám binh và bọn aga phải quát tháo dữ dội mới có thể cản được lũ lính lại. Bọn quan không chỉ dùng roi da nữa mà dùng cả gươm để ngăn đám lính chực bỏ chạy ấy.
- Kẻ nào anh hùng thì theo ta! - Tên bêi đạo sĩ hét lên với lũ lính.

Một tinh thần mới truyền vào toán quân đã bị thương đẫm máu. Chúng lại xùi bọt mép, bắc thang, ôm đầu máu xông lên, lần này thì thẳng đến bức tường đặt đại bác. Tên đạo sĩ dẫn đầu bọn chúng. Hắn vọt lên trước nhất. Máu đã nhuộm đỏ cái áo khoác trắng của hắn. Ngậm lá cờ vào mồm, hắn xông lên không cần mang mộc.
Ở cái thang bên cạnh cũng có một tên bêi trèo lên, một tên đại hộ pháp. Cái tuyban của hắn to như tổ cò, thanh gươm của hắn bằng cả cây mã tấu của đao phủ.
Gergey nhìn quanh và lại thấy người võ đồng tức lồng lên đang nhấc bổng tảng đá ở ngay bên mình. Người võ đồng nhấc một tảng đá xây nhà to tướng ném mạnh xuống.
- Bolajo, chú đi chỗ khác đi! - Gergey nói. Cái giọng khàn đặc của chàng bỗng trở nên sang sảng ở hai tiếng cuối cùng.
Êvo không đáp. Trong tay nàng vẫn còn thanh kiếm Ý mà nàng mang ở trong phòng ra. Nàng chạy vụt đến chỗ cái thang của tên đạo sĩ.
Gergey nhìn xuống. Chàng quát to với tên hộ pháp vừa hổn hển nhô lên:
- Hoivan! Ồ, đồ bò. - Chàng tiếp bằng tiếng Thổ. - Thế mày tưởng gươm súng không phạm vào mày thật à?
Tên Thổ sửng sốt. Bộ mặt to bè bè của hắn ngây ra như phổng đá nhìn Gergey. Lợi dụng giây phút đó, Gergey đâm phập cây giáo vào mỏ ác hắn. Tên Thổ một tay nắm lấy cán giáo, tay kia bổ một nhát kinh hồn vào Gergey. Nhưng nhát chém chỉ rạch không khí thôi và cái xác khổng lồ rơi ngửa xuống một tấm ván bọc tôn.
Trong khi đó tên đạo sĩ đã lên đến đầu thang. Êvo né đầu tránh nhát giáo của hắn rồi chém sả vào cánh tay trái đang bám vào thang của tên đạo sĩ. Cánh tay áo lông cừu của hắn đứt đôi nhưng ở bên dưới lấp lánh làn áo lưới thép.
Vọt một cái hắn nhảy lên mặt thành. Hắn chộp lấy chuôi thanh gươm lủng lẳng ở cánh tay, phì phò lao vào Êvo - Êvo nhảy lùi lại hai bước, chĩa thẳng thanh kiếm ra phía trước, mắt tròn xoe chờ kẻ địch lao vào. Nhưng tên Thổ từng vào sinh ra tử đã nhiều, hắn thấy hắn đang đối mặt với một thanh kiếm nhọn để đâm chứ không phải với một thanh gươm rộng bản. Hắn biết là không nên nhảy xổ vào thanh kiếm dài đang chĩa ra kia. Hắn xuống tấn, khựng lại, chém xuống thanh kiếm để đánh bật sang một bên, và để bằng một nhát kiếm tiếp theo sẽ gửi gã võ đồng này sang thế giới bên kia.
Nhưng Êvo cũng biết miếng võ đó. Nhanh như cắt, nàng đảo thanh kiếm một vòng từ dưới lên trên, tránh nhát gươm của tên Thổ. Khi tên Thổ có thể chém được nhát thứ hai thì thanh kiếm của Êvo đã luồn vào dưới nách hắn.
Cái áo lưới đã cứu mạng cho tên Thổ. Những mắt lưới thép rít ken két, nhưng cùng lúc đó. Tên đạo sĩ đã chém nhát thứ hai và lưỡi gươm của hắn bổ trúng đầu Êvo.
Êvo cảm thấy như thể đầu mình vỡ tung ra. Trời đất tối sầm lại trước mắt nàng và dưới chân nàng mặt đất dường như bị kéo tuột đi. Nàng đưa tay ra phía trước rồi đổ xuống bên cạnh khẩu đại bác như một cái bao tải.

21

Khi Êvo tỉnh dậy khỏi cơn choáng, xung quanh đã yên ắng cả. Nàng không biết mình đang ở đâu.
Nàng mở mắt nhìn, cố nhớ lại. Ngôi nhà gỗ sụp đổ giữa những thanh gỗ là bầu trời sáng trăng quang đãng và những ngôi sao trắng lấp lánh…
Có cái gì cưng cứng ấn đau ngang hông nàng. Đầu nàng cũng nằm trong cái gì ươn ướt lạnh…
Nàng thò cánh tay rã rời xuống dưới hông. Nàng rờ phải đá răm và một viên đạn gang lạnh lẽo, to bằng quả táo.
Tất cả vụt trở nên rõ ràng trước mắt nàng.
Yên lặng, như vậy là cuộc chiến đấu đã chấm dứt. Chẳng biết ai đang làm chủ trong thành? Thổ hay Hung? Trên đài quan sát, bước chân chậm rãi, đều đều của một người lính canh vẳng đến: một, hai, ba, bốn…
Êvo muốn nhỏm dậy lắm, nhưng đầu nàng nặng như chì. Tuy vậy nàng cũng quay đầu một chút và thấy được là mình đang nằm gần pháo đài, cạnh nàng, một phụ nữ nằm sấp bụng xuống đất, với một chiến sĩ áo xanh không còn đầu nữa.
Lạy Chúa nhân từ, nếu quân Thổ mà làm chủ…
Có ánh đèn đỏ lọt qua kẻ hở giữa các thanh gỗ rồi tiếng chân người đến gần. Một giọng đàn ông khàn khàn vằng đến:
- Ta khiêng người võ đồng vào trước hay là người phụ nữ vào trước?
Ô, đa tạ Thượng đế, tiếng nói đó là tiếng Hung.

Lịch sử Quân sự Việt Nam

Thư viện Lịch sử Quân sự Việt Nam => Văn học chiến tranh => Tác giả chủ đề:: tieunamvu trong 31 Tháng Ba, 2011, 09:33:19 pm