Lịch sử Quân sự Việt Nam

Trong những năm chiến tranh, trên đường hành quân vào chiến trường, đêm đến nằm trên cánh võng, được nghe văng vẳng một làn điệu chèo từ chiếc đài bán dẫn, những người lính vốn quê ở các tỉnh thuộc đồng bằng Bắc Bộ lại lâng lâng nhớ về quê hương, nhớ mái tranh nghèo nơi có mẹ già ngồi trên bậu cửa ngóng tin con, nhớ cánh đồng lúa chín rộng cánh cò bay... và trong những buổi liên hoan văn nghệ của đơn vị, không thể thiếu một khúc ca chèo hoặc hơn thế, là cả một hoạt cảnh chèo dài hơi.

Mới đây, để tạo điều kiện cho mọi tầng lớp người dân, nhất là lứa tuổi thanh thiếu niên hiểu thêm về nghệ thuật chèo, Nhà xuất bản Thanh niên đã phát hành bộ sách "100 làn điệu hát chèo đặc sắc Việt Nam". Sách gồm 2 tập, giá bìa là 32.000đ/cuốn, vị chi là 64.000đ một bộ, nhưng mua ở Đinh Lễ chỉ có 50.000đ.

Sau đây tôi xin giới thiệu nội dung cuốn sách này và một số làn điệu các sẵn trên mạng để các bạn thưởng thức. (Cuốn sách này có cả nốt nhạc, tôi không post lên đây được)



Nói đến nền văn minh lúa nước ở lưu vực sông Hồng nước ta, không thể không nói đến Chèo - một loại dân ca đã ngấm vào máu người Việt ở đây từ bao đời. Có thể tìm thấy ở loại hình này tất cả những đặc điểm tâm hồn, cũng như đời sống tinh thần của người dân xứ sở. Mọi vui buồn của cuộc sống thường nhật trong cuộc chống chọi với những thể hiện hắc ám của xã hội và thiên nhiên, những tâm trạng đa dạng, phong phú, khát vọng về một cuộc sống bình đẳng, tự do trong đó giá trị nhân bản được giải phóng, tôn trọng... đều được thể hiện sinh động trong các làn điệu của Chèo.

Từ lâu, đã có không ít những công trình sưu tầm, nghiên cứu về Chèo của nhiều học giả tầm cỡ. Nhưng chủ yếu mới chỉ đáp ứng một đối tượng nào đó trong phạm vi hạn hẹp. Những công trình này tuy có thể công phá, đạt được tính khoa học và chân thực cần thiết nhưng chủ yếu để phục vụ giới nghiên cứu, lý luận giảng dạy và học tập - những người gắn bó với sân khấu Chèo chuyên nghiệp. Ngày nay, với sự phát triển về dân trí, số lượng công chúng yêu thích Chèo cũng nhiều hơn, song không dễ có được đầy đủ các làn điệu Chèo mình mong muốn. Lại nữa, những làn điệu nổi tiếng, đầy sức cuốn hút lòng người như "Sắp qua cầu", "Lới lơ", "Chức cẩm hồi văn", "Cách cú", "Làn thảm", "Sử rầu", v.v... có thể được rất nhiều người biết và thuộc làn điệu nhưng nhiều khi là thuộc phần lời của ai đó sáng tác (lời mới) hoặc trong một số vở diễn nào đó, chứ không phải lời gốc trong cổ bản (lời cổ).

Để giúp phần đông công chúng có trong tay những làn điệu Chèo với lời cổ, chúng tôi sưu tầm và biên soạn cuốn "100 làn điệu Chèo đặc sắc Việt Nam". Số lượng làn điệu trong kho tàng Chèo cổ Việt Nam dĩ nhiên nhiều hơn gấp bội, nhưng thiết nghĩ, nắm vững và thuộc được 100 bài trong tập này cũng đã là quý lắm. Và bạn có thể yên tâm, tự hào là đã bơi được vào cái biển Chèo Việt Nam, bởi đây là những làn điệu tiêu biểu, đặc sắc nhất.

Do dung lượng, chúng tôi muốn sắp xếp cuốn sách thành hai tập để thuận tiện cho việc sử dụng. Việc tách này thuần tuý chỉ là để cho tập sách không quá dày. Ngoài ra không có tiêu chí nào khác...

Hy vọng "100 làn điệu Chèo đặc sắc Việt Nam" được xuất bản lần này sẽ phần nào đáp ứng được lòng yêu Chèo của những bạn đọc quan tâm đến những giá trị truyền thống của nền nghệ thuật dân tộc. Chúc các bạn tìm được những điều tri âm trong hai tập Chèo khiêm tốn này!

1/ Bà chúa con cua http://nhacvietplus.com.vn/vn/nhacpham/chitiet/3759/index.aspx

2/ Bắt hò (điệu này không thấy trên mạng)

3/ Bát mật con ruồi (điệu này không thấy trên mạng)

4/ Bình thảo (các bạn nghe bài này trong trích đoạn Thị Màu lên chùa) http://music.maivoo.com/music-745/Cheo/Thi-Mau-Len-Chua.html

5/ Bình tửu (điệu này không thấy trên mạng)

6/ Bồ kếch bồ các (điệu này không thấy trên mạng)

7/ Bóng quế giãi thềm (điệu này không thấy trên mạng)

8/ Cách cú (điệu này không thấy trên mạng)

9/ Cấm giá http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=WW3GiZdH8S

10/ Chèo quế http://vovnews.vn/Media/Play.aspx?itemid=83

11/ Chi tải vu quy (điệu này không thấy trên mạng)

12/ Chức cẩm hồi văn http://amnhac.yume.vn/nghe-bai-hat/chuc-cam-hoi-van.victoto.35AF5087.html

13/ Con nhện giăng mùng http://music.maivoo.com/music-3873/Cheo/Con-nhen-giang-mung.html

14/ Con tò vò http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=DzgqNSPPBm

15/ Dậm chân (điệu này không thấy trên mạng)

16/ Dậm chân (2) (điệu này không thấy trên mạng)

17/ Đào liễu http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=XEuKTmEO0H

18/ Đào lý một cành (điệu này còn gọi là Luyện năm cung) http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=S3p3P0oemM

19/ Đò đưa http://music.maivoo.com/music-4009/Cheo/Hat-Do-Dua--Dieu-Cheo-Co.html

20/ Du xuân http://nhacvietplus.com.vn/vn/nhacpham/chitiet/3475/index.aspx

21/ Duyên tình (điệu này không thấy trên mạng)

22/ Dương xuân http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=839jN5irrI

23/ Đường trường phải chiều (hay là Duyên phận phải chiều) http://music.maivoo.com/music-936/Cheo/Duyen-Phan-Phai-Chieu.html

24/ Đường trường tiếng đàn http://www.youtube.com/watch?v=bN_eD-DE_3M

25/ Đường trường trong rừng http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=gMWQQz5Kpm

26/ Đường trường thu không http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=Pm1mMuyR6O

27/ Đường trường duyên phận (hay là Duyên phận phải chiều), các bạn vào đây nghe hòa tấu nhạc dân tộc http://music.maivoo.com/music-2045/Hoa-tau-nhac-dan-toc/Duong-Truong-Duyen-Phan.html

28/ Gà rừng http://www.youtube.com/watch?v=LkU75JSkews

29/ Gánh nước tưới cà (điệu này không thấy trên mạng)

30/ Ghẹo nguyệt trêu hoa (điệu này không thấy trên mạng)

31/ Gió thổi màn loan (điệu này không thấy trên mạng)

32/ Hát cách http://www.youtube.com/watch?v=r9GFTXt_1zQ&feature=related

33/ Hát cách gối hạc (điệu này không thấy trên mạng)

34/ Hát đúm http://nhacvietplus.com.vn/vn/nhacpham/chitiet/3276/index.aspx

35/ Hát sắp (điệu này không thấy trên mạng nhưng quá đơn giản)

36/ Hát sắp thường (điệu này bị trùng với điệu hát trên)

37/ Hát tiên (điệu này không thấy trên mạng)

38/ Hát xuôi hát ngược http://nhacvietplus.com.vn/vn/nhacpham/chitiet/3751/index.aspx

39/ Hề bát môn http://music.maivoo.com/music-754/Cheo/Via-Bat-mon.html

40/ Hề mồi cơm canh (điệu này không thấy trên mạng)

41/ Hề mồi cu sứt (hay còn gọi là Hề cu cậu) http://music.maivoo.com/music-4010/Cheo/He-Cu-Cau--Loi-Co.html

42/ Hề đơm đó (điệu này không thấy trên mạng)

43/ Hề mồi duyên tình (điệu này không thấy trên mạng)

44/ Hề mồi bằng vàng (Hề mồi thắt lưng xanh) http://nhacvietplus.com.vn/vn/nhacpham/chitiet/3476/index.aspx

45/ Hề mồi anh kiêu nàng thấp (điệu này không thấy trên mạng)

46/ Hề mồi sư cụ http://www.youtube.com/watch?v=hWcriePMqaA

47/ Hề tiểu http://nhac.zing.vn/nhac/bai-hat/nghe-nhac/Sap-vinh-loi-co-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap.IW707OCZ.html

48/ Làn thảm (điệu này không thấy trên mạng)

49/ Lão say http://www.youtube.com/watch?v=r9GFTXt_1zQ&feature=related

50/ Lới lơ http://mp3.zing.vn/bai-hat/Loi-Lo-Thanh-Hoai/IWZAOA6F.html

Hết tập 1

51/ Luyện năm cung http://music.maivoo.com/music-4014/Cheo/Luyen-Nam-Cung--Dieu-Cheo-Co.html

52/ Luyện tam tầng (điệu này không thấy trên mạng)

53/ Nhân khang (Vỡ nước)  (điệu này không thấy trên mạng)

54/ Nhịp đuổi http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=H31zIYbBv8

55/ Nói hạnh (điệu này không thấy trên mạng)

56/ Nói sử rầu bắt vào Ba thán http://music.maivoo.com/music-3887/Cheo/Su-Dau--Ba-Than.html

57/ Nói rỉ vong (điệu này không thấy trên mạng)

58/ Nón thúng quai thao http://music.maivoo.com/music-3886/Cheo/Non-Thung-Quai-Thao.html

59/ Quá giang (điệu này không thấy trên mạng)

60/ Quân tử vu dịch http://mp3.zing.vn/bai-hat/Quan-Tu-Vu-Dich-Thanh-Hoai/IWZAOAZD.html

61/ Quạt màn http://hatvanvn.blogspot.com/2010/12/cheo-quat-man.html

62/ Rót chén rượu đào (điệu này không thấy trên mạng)

63/ Ru bống http://music.maivoo.com/music-762/Cheo/Ru-Bong.html

64/ Ru kệ (điệu này không thấy trên mạng)

65/ Rủ nhau lên núi Thiên Thai (điệu này không thấy trên mạng)

66/ Sa lệch bằng http://nhacvietplus.com.vn/vn/nhacpham/chitiet/3743/index.aspx

67/ Sa lệch chênh http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=DR6JcXIwsE

68/ Sắp bắt hề (điệu này không thấy trên mạng)

69/ Sắp cá rô (điệu này không thấy trên mạng)

70/ Sắp chênh (điệu này không thấy trên mạng)

71/ Sắp chờ (điệu này không thấy trên mạng)

72/ Sắp cổ phong http://nhac.zing.vn/nhac/bai-hat/nghe-nhac/Sap-co-phong-loi-co-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap.IW707OAC.html

73/ Sắp đánh cờ (điệu này không thấy trên mạng)

74/ Sắp đan lồng http://nhac.zing.vn/nhac/bai-hat/nghe-nhac/Sap-dan-long-loi-co-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap.IW707OAD.html

75/ Sắp đặt để mà chơi (điệu này không thấy trên mạng)

76/ Sắp mưa ngâu http://nhac.zing.vn/nhac/bai-hat/nghe-nhac/Sap-mua-ngau-loi-co-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap.IW707OBI.html

77/ Sắp qua cầu http://nhac.zing.vn/nhac/bai-hat/nghe-nhac/Sap-qua-cau-loi-co-NSUT-Thanh-Ngoan-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap.IW707OBB.html

78/ Sắp song loan http://nhac.zing.vn/nhac/bai-hat/nghe-nhac/Sap-song-loan-loi-co-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap.IW707OC0.html

79/ Sắp thường (hay là sắp ngắn) (điệu này không thấy trên mạng)

80/ Sử bằng http://music.maivoo.com/music-3881/Cheo/Su-Bang.html

81/ Sử chuyện http://music.maivoo.com/music-3877/Cheo/Nam-Nu-Su-Truyen.html

82/ Sử xuân (điệu này không thấy trên mạng)

83/ Thánh trị vì (điệu này không thấy trên mạng)

84/ Thiếp bỏ cho chàng (điệu này không thấy trên mạng)

85/ Tiền xướng ca hậu lâm khốc (điệu này không thấy trên mạng)

86/ Tiểu gấm hoa chanh (điệu này không thấy trên mạng)

87/ Tình thư hạ vị http://music.maivoo.com/music-4020/Cheo/Thu-tinh-ha-vi--Dieu-cheo-co.html

88/ Tòng nhất nhi chung (điệu này không thấy trên mạng)

89/ Tò vò

90/ Tú bà khấn tiên sư (điệu này không thấy trên mạng)

91/ Tuyết sương http://music.maivoo.com/music-3882/Cheo/Tuyet-Suong.html

92/ Vãn canh 1 (điệu này không thấy trên mạng)

93/ Vãn canh 2 http://www.youtube.com/watch?v=o3wT27099hs

94/ Vãn cầm (điệu này không thấy trên mạng)

95/ Vãn theo http://www.youtube.com/watch?v=5CsY64MEbrU

96/ Xẩm thầy bói (điệu này không thấy trên mạng)

97/ Xẩm dựng (điệu này không thấy trên mạng)

98/ Xẩm xoan (điệu này không thấy trên mạng)

99/ Xe tơ (điệu này không thấy trên mạng)

100/ Xuông hời (điệu này không thấy trên mạng)

Hêt

89/ Tò vò http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=DzgqNSPPBm

Qua cuốn 100 điệu hát Chèo đặc sắc VN nói trên, ta còn thấy còn khá nhiều làn điệu trong kho tàng Chèo chưa được đưa vào đây. Thí dụ:

1/ Ba mươi Tết http://nhacvietplus.com.vn/vn/nhacpham/chitiet/3472/index.aspx

2/ Chinh phụ http://dancavietnam.net/#/Play/6880/Track-9.dcv

3/ Đường trường bắn thước http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=_16OFLgU1H

4/ Đường trường thu rồi

5/ Đường trường tải lương http://mp3.zing.vn/bai-hat/Duong-truong-tai-luong---loi-co-NSND-Thanh-Hoai-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap/IW70708B.html

6/ Đường trường vị thủy http://mp3.zing.vn/bai-hat/Duong-truong-vi-thuy---loi-co-NSUT-Minh-Thu-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap/IW7070BD.html

7/ Đường trường quyên đề http://mp3.zing.vn/bai-hat/Duong-truong-quyen-de---loi-co-NSND-Thanh-Hoai-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap/IW707090.html

8/ Hề gậy

9/ Hề mồi đồn rằng http://vov.vn/Media/Play.aspx?itemid=111

10/ Hề xuống nghè http://music.maivoo.com/music-757/Cheo/He-moi-xuong-nghe.html

11/ Hề mồi chỉ có 40 đồng http://mp3.zing.vn/bai-hat/Sap-dong-tien---loi-co-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap/IW707OAE.html

12/ Hề mồi cu lớn, cu bé

13/ Ngũ phúc chúc thọ

14/ Sa lệch chuyển cung bắc http://beta.imuzik.com.vn/Am-Nhac/Nghe-box-nhac/p426i6t3.html số 145

15/ Sa lệch xếp

16/ Sắp sông dâu http://mp3.zing.vn/bai-hat/Sap-song-dau---loi-co-NSUT-Minh-Thu-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap/IW707OBF.html

17/ Sắp dựng http://mp3.zing.vn/bai-hat/Sap-dung---loi-co-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap/IW707OB0.html

18/ Sắp vắng ông giăng http://mp3.zing.vn/bai-hat/Sap-vang-ong-giang---loi-co-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap/IW707OCW.html

19/ Sắp vịnh http://mp3.zing.vn/bai-hat/Sap-vinh---loi-co-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap/IW707OCZ.html

20/ Sắp chợt http://mp3.zing.vn/bai-hat/Sap-chot---loi-co-Dam-me-hat-cheo-va-suu-tap/IW707OAA.html

21/ Sử dựng http://beta.imuzik.com.vn/Am-Nhac/Nghe-box-nhac/p426i6t3.html số 146

22/ Trần tình http://vov.vn/Media/Play.aspx?itemid=1913

23/ Tưởng vọng xuân tình http://music.maivoo.com/music-3885/Cheo/Tuong-Vong-Xuan-Tinh.html

24/ Tứ quý

25/ Tử quy tiếng đề http://nhac.zing.vn/nhac/bai-hat/nghe-nhac/Tu-qui-tieng-de-NSND-Thanh-Hoai.IW6AC7CO.html

26/ Vị thủy can đầu nhật http://dancavietnam.net/#/Play/6874/Track-3.dcv

27/ Ngâm sổng http://beta.imuzik.com.vn/Am-Nhac/Nghe-box-nhac/p426i6t3.html số 144

28/ Xẩm huê tình http://v2.mp3.zing.vn/mp3/nghe-bai-hat/Xam-Hue-Tinh-Thanh-Hoai.IWZAOAZE.html

Bổ sung điệu Suông hời ở tập 2 http://dancavietnam.net/#/Play/6863/Track-1.dcv

Tôi mới thống kê được ngần ấy điệu. Bác nào sành sỏi về Chèo biết hơn thì bổ sung nhé. Nhất là các bác quê ở Thái Bình. Nhưng ai mà hát được cả ngần ấy điệu thì cũng đạt được đến trình độ Nghệ sĩ yêu quái rồi đấy.

RE:Anh bộ đội và tiếng hát chèo.                                                                                                       ...Chào bạn Lính thông tin,bạn rất công phu khi sưu tầm ,phải nói là bộ sưu tập của bạn thật hoàn hảo,tuy nhiên tôi vẫn thấy thiếu : không có loại hình:"Xẩm tầu điện"

RE: anh bộ đội và tiếng hát chèo.         Tôi xin trích dẫn thêm : hồi thập kỷ 70,ở Hà nội vẫn còn loại hình nghệ thuật này, khi đó chúng tôi đi học bằng tầu điện, vẫn được xem các nghệ sỹ của đường phố biểu diễn các bài hát xẩm rất độc đáo, duy nhất chắc chỉ có ở Hà nội,bạn thử tìm xem nơi thứ hai trên thế giới có "xẩm tầu điện" cũng đáng trân trọng lắm chứ?   N.H.Đ.356

Anh Hồng Đức thân mến, loại hình Hát Xẩm từ thời có nghệ thuật Chèo đến nay chưa được xếp vào các làn điệu Chèo anh ạ. Tôi đã đọc cuốn 150 điệu hát Chèo của Bùi Đức Hạnh không thấy có bài Xẩm nào. Sau này ông Tào Mạt mới đưa Xẩm vào Chèo.

Và còn cả hát văn nữa chứ.

Hiện nay có nhiều đường link bị lỗi. Bác nào muốn nghe lại các điệu hát chèo thì vào google, sau đó gõ tên điệu chèo đó là ra ngay.

Các bác muốn tìm hiểu nghệ thuật hát văn thì vào đây nhé http://hatvan.vn/forum/forum.php

Em không hiểu ý của câu "Và còn cả hát văn nữa chứ." trong bài viết phía trên của bác.
Theo như em biết thì hát Văn và hát Chèo là khác nhau, mặc dù các nghệ nhân hát Chèo thì có thể dễ dàng hát Văn, và họ hát Văn rất hay.

Vâng, đúng là như vậy. Hát xẩm và hát văn không nằm trong hệ thống hát chèo http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%A7u_v%C4%83n