Lịch sử Quân sự Việt Nam

Tác giả: Nguyễn Khắc Nguyệt
Nhà xuất bản QĐND- 2011
Số hóa: lixeta


Trường bắn chuyên dùng của binh chủng Thiết giáp được xây dựng ở khu vực Rừng Cam nằm gần sát chân dãy núi Tam Đảo. Nghe nói ngày xưa ở đây là đồn điền của một ông dân biểu chuyên trồng một giống cam ngon nổi tiếng. Chẳng biết có thật thế không nhưng khi binh chủng Thiết giáp về đây nhận đất xây dựng thì đó chỉ còn là một bãi đất trống lưa thưa vài đám cây bụi, chẳng thấy còn một gốc cam nào. Với hàng nghìn công lao động và một khối lượng vật tư cực lớn đổ vào Rừng Cam đã trở thành một trường bắn hiện đại vào bậc nhất của quốc gia, có thể tổ chức bắn cho mọi loại vũ khí xe tăng vào các loại mục tiêu cố định, ẩn hiện hay di động. Nhờ có mỏm núi Đầu Trâu và dãy Tam Đảo cao hơn nghìn mét ở phía sau hình thành một khối chắn thiên nhiên nên điều kiện an toàn ở đây tương đối đảm bảo mặc dù vẫn thường xuyên bắn đạn pháo các cỡ. Vào mùa huấn luyện ở đây không lúc nào ngớt tiếng gầm rú của động cơ xe tăng và tiếng nổ của các loại đạn. Người dân quanh vùng cũng đã quen dần với những thứ đó, những ngày không nghe tiếng xe tiếng pháo lại cảm thấy thiêu thiếu một cái gì đó.
Nhưng hôm nay hình như khu vực Rừng Cam có cái gì đó không bình thường. Chỉ còn vài ngày nữa là đến Tết Nhâm Tý mà hình như không khí ở đây lại sôi động hơn lên. “Bộ đội năm nay không nghỉ Tết hay sao ấy”, dân Rừng Cam kháo nhau như vậy. Ngay từ sáng sớm từng đoàn xe con đã lũ lượt tới đây. Bọn trẻ chăn trâu dọc con đường vào trường bắn cứ trố mắt ra nhìn những cán bộ mang rất nhiều sao trên ve áo mà lần đầu tiên chúng mới nhìn thấy ở đây.
Sau khi đi kiểm tra một vòng các đơn vị, phó tư lệnh Đào trở về đài chỉ huy trường bắn. Người sĩ quan điều khiển vừa thấy bóng thủ trưởng xuất hiện trên đầu cầu thang vội đứng phắt dậy hấp tấp:
- Chào… chào thủ trưởng ạ!
 Phó tư lệnh Đào gật đầu chào lại và ôn tồn:
- Việc bố trí bia bảng thế nào rồi?
Sĩ quan điều khiển đã bớt run:
- Báo cáo thủ trưởng! Chúng tôi đã bố trí xong, tôi đang định cho vận hành thử lần cuối.
- Được! Đồng chí cho vận hành đi xem nào-   Phó tư lệnh Đào gật đầu.
- Vâng ạ! Mời thủ trưởng ngồi đây ạ!- Người sĩ quan điều khiển chỉ chiếc ghế bên cạnh bàn điều khiển.
- Đồng chí cứ làm việc đi! Mặc tôi!- Ông Đào lạnh lùng bước tới ghé mắt vào cái kính quan sát, hai tay nhẹ nhàng vặn núm điều chỉnh thị độ- Bây giờ đồng chí cho vận hành theo phương án Một nhé.
- Vâng ạ!- Người sĩ quan điều khiển khẽ khàng trả lời rồi ngồi xuống ghế của mình. Hai tay anh ta nhoay nhoáy bật các công tắc trên bàn điều khiển.
Phó tư lệnh Đào chăm chú nhìn về khu vực bố trí mục tiêu sát chân dãy núi Đầu Trâu. Trời vẫn sớm, lại đang tiết cuối đông sương mù còn khá dày nên ông phải dồn hết tinh lực mới phát hiện thấy những tấm bia mờ mờ, ảo ảo đang từ từ xuất hiện. Hết tăng trong hầm đến pháo chống tăng, lớp lớp các loại hỏa khí bộ binh rồi đến xe tăng chính diện, máy bay trực thăng… cứ lần lượt hiện lên như trong một trận đánh. Cuối cùng là ba chiếc xe bọc thép chạy ngang loang loáng hiện ra tượng trưng cho địch rút chạy. Khi ba chiếc xe bọc thép đã khuất trong hẻm núi người sĩ quan điều khiển rụt dè hỏi:
- Thủ trưởng thấy thế đã được chưa ạ?
Ông Đào gật đầu vẻ hài lòng:
- Được đấy! Nhưng có kiểm tra được kết quả đạn trúng hay không?
Người sĩ quan điều khiển lúng túng như người có lỗi:
- Báo cáo thủ trưởng! Thiết bị của trường bắn chưa cho phép tự động báo trúng đối với đạn con nhưng chúng tôi đã cho lắp xen kẽ đạn sáng nên vẫn có thể quan sát được bằng mắt. Còn các bia bắn pháo sẽ cho dùng đạn nổ nên nếu bắn trúng thì bia sẽ tan ngay.
Ông Đào gật đầu ôn tồn:
- Thế cũng được!
Như vậy là mọi công tác chuẩn bị cho buổi diễn tập đã được chuẩn bị xong. Đã tham dự rất nhiều cuộc diễn tập nhưng hôm nay ông Đào cảm thấy trong lòng mình có cái gì đó hơi khang khác. Thực ra điều đó cũng không có gì là lạ bởi vì đây là cuộc diễn tập kiểm tra đánh giá khả năng tác chiến của trung đoàn bộ binh cơ giới H02, trung đoàn bộ binh cơ giới đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam trước khi ra quyết định có đưa nó vào tham chiến hay không. Vì vậy hôm nay đích thân Tổng Tham mưu trưởng và một số khá đông các cán bộ cao cấp trên Bộ và các quân binh chủng bạn đến tham quan, kiến tập.
Dẫu đã nắm được kế hoạch từ trước và trở về nước ngay sau khi chiến dịch Cánh Đồng Chum- Xiêng Khoảng đợt Một kết thúc ông Đào vẫn thấy ngỡ ngàng trước sự phát triển như vũ bão của binh chủng trong vòng mấy tháng qua, đúng là “lớn nhanh như Phù Đổng”. Dường như cấp trên đã nhìn thấy và đánh giá đúng mức hơn về vai trò của tăng thiết giáp cộng với những yêu cầu bổ sung lực lượng cho Đông Xuân 1971- 1972 nên hầu như các đề nghị của binh chủng đều nhanh chóng được đáp ứng. Đầu tiên là gần hai trăm sĩ quan lục quân vừa tốt nghiệp được điều ngay về binh chủng để bổ túc về chuyên môn. Tiếp đó là gần một nghìn tân binh được tuyển chọn để huấn luyện thành các thành viên kíp xe. Đáng quý nhất là trong số đó có đến hơn hai trăm sinh viên các trường đại học, trung cấp. Với kiến thức sẵn có số tân binh này chỉ cần ba tháng huấn luyện đã có thể sử dụng thành thạo các loại trang bị trên xe và có đủ khả năng hoàn thành chức trách của mình, một số còn được bồi dưỡng trở thành cán bộ trung đội. Chuyến đi Liên Xô của Đại tướng Tổng Tư lệnh cũng thành công tốt đẹp. Bạn đã tin tưởng hơn vào lập trường chống Mỹ của ta nên đã ủng hộ mạnh mẽ về mọi mặt. Riêng về tăng thiết giáp ông Thu cũng đã làm tốt nhiệm vụ giải thích cho bạn hiểu về cách đánh riêng có của xe tăng Việt Nam nên bạn đã tăng cường viện trợ một khối lượng lớn trang bị vũ khí cả bằng đường sắt và đường biển. Chính nhờ vậy mà ta đã đủ trang bị để thành lập mới trung đoàn H01 và một số tiểu đoàn khác, đồng thời bổ sung đầy đủ cho các tiểu đoàn vừa tham chiến ở Đường Chín- Nam Lào. Duy có việc quyết định chuyển đổi trung đoàn H02 thành trung đoàn bộ binh cơ giới trong thâm tâm ông Đào thấy có vẻ hơi gấp gáp. Khác với xe tăng, các đơn vị bộ binh cơ giới có quân số rất đông nên Bộ đã phải điều hai tiểu đoàn bộ binh của hai tỉnh Nam Hà và Quảng Ninh về làm nòng cốt. Tuy nhiên điều đó mới chỉ đáp ứng về số lượng, còn chất lượng thì vẫn còn là một vấn đề nan giải. Đối với chiến sĩ huấn luyện cho họ làm quen với việc tác chiến trên xe thiết giáp thì cũng khá nhanh nhưng còn đội ngũ cán bộ đòi hỏi nhiều thời gian hơn mới có thể chỉ huy được. Binh chủng cũng đã tổ chức các lớp tập huấn tập trung ngắn ngày nhưng xem ra trình độ của anh em vẫn còn nhiều bất cập, đành phải lấy phương châm “học từ thực tế” để bù đắp dần những chỗ còn thiếu hụt. Việc triển khai kế hoạch đưa xe tăng vào các chiến trường cũng đã được tiến hành và đã thu được những kết quả khá mỹ mãn. Sau hơn một tháng hành quân, vượt qua gần một nghìn ki- lô- mét đường quân sự làm gấp lại bị không quân Mỹ chặn đánh thường xuyên, tiểu đoàn 297 đã sắp có mặt tại vị trí quy định ở chiến trường Tây Nguyên. Nhờ đã dự liệu trước tình hình nên binh chủng đã cử tham mưu phó Kiệm và một số cán bộ tiền trạm vào trước nên chắc rằng ngay khi xe tăng vào đến nơi sẽ được đón tiếp và bố trí vào những vị trí thuận lợi nhất. Binh chủng cũng đã cử hai cán bộ đi tiền trạm vào B2 để chuẩn bị đón hai tiểu đoàn sắp hành quân vào. Một tiểu đoàn hỗn hợp tăng thiết giáp cũng đã được thành lập sẵn sàng vào khu Năm. Trong khi đó toàn bộ đội hình trung đoàn H03 đã áp sát vùng giới tuyến. Chỉ còn “anh” H02 này nếu vượt qua được cuộc “sát hạch” hôm nay cũng sẽ được tung vào chiến trường trong một ngày gần nhất.

Trong lúc đó gần chục chiếc xe tăng và thiết giáp đang náu mình kín đáo trong những lùm cây sát chân dãy núi Rừng Cam cách trường bắn gần hai ki- lô- mét. Tình huống giả định là họ đang ở vị trí tạm dừng sẵn sàng xuất kích khi có lệnh. Lúc này chuẩn úy Hòa đã đi kiểm tra trung đội của mình xong và trở về xe. Cánh bộ binh đang ngả ngốn trên đám cỏ cạnh xe tán chuyện rì rầm. Thấy Hòa về câu chuyện ắng hẳn đi, cậu tiểu đội trưởng vồn vã:
- Còn phải đợi lâu không anh?
Hòa tươi cười:
- Chắc còn khá lâu đấy! Tranh thủ nghỉ ngơi một chút đi.
Anh trèo lên xe, lái xe Toản đang lúi húi kiểm tra dầu, nước làm mát. Hòa nhìn Toản:
- Kỹ thuật xe có vấn đề gì không?
Toản lắc đầu:
- Ổn cả anh ạ! Em chỉ định bổ sung nước làm mát nhưng kiểm tra thấy vẫn còn đủ.
 Hòa gật đầu rồi chui vào ghế trưởng xe, anh với tay bật đài để ở chế độ thu canh rồi dựa mình vào thành xe định chợp mắt một lát. Tuy vậy Hòa không sao ngủ được, đầu óc anh cứ miên man hết chuyện này sang chuyện khác. Sau khi kết thúc khóa bồi dưỡng cán bộ ở đoàn 10 nửa tháng trước đây Hòa được phong quân hàm chuẩn úy và điều về làm trung đội trưởng một trung đội bộ binh cơ giới của trung đoàn H02. Hôm nay trung đội của anh sẽ tham gia tiến công trên hướng chủ yếu trong cuộc diễn tập kiểm tra nên Hòa khá lo lắng. Anh lo cũng phải, hầu hết chiến sĩ trong trung đội của Hòa đều vừa nhập ngũ được vài tháng, ngay cả ba lái xe cũng vừa mới ra trường. Qua tìm hiểu Hòa biết cả ba lái xe đều học lái T34, chưa được thực hành lái bơi nước lần nào mà bây giờ lại phải lái xe thiết giáp bơi nước. Cũng may thời kỳ còn ở xe 567 Hòa đã được Cân và Thắng “chỉ bảo” cho khá nhiều về kỹ thuật xe PT76, mà loại thiết giáp này cũng có cấu tạo tương tự nên anh cũng đã giúp đỡ được nhiều cho họ. Buổi đầu tiên thực hành lái bơi nước cả ba cậu cùng run nhong nhóc, không cậu nào dám vào lái đầu tiên vì cứ sợ xuống nước không cẩn thận xe sẽ bị chìm. Riêng cánh lính bộ binh thì không đáng lo cho lắm, kỹ thuật chiến đấu ở tỉnh huấn luyện cho tương đối thành thục rồi, chỉ còn động tác lên xuống xe và kỹ năng chiến đấu trên xe rèn cho mấy buổi là đã có thể yên tâm. Cái khó nhất đối với Hòa hiện nay là vấn đề hiệp đồng chiến đấu giữa các thành viên kíp xe với tiểu đội bộ binh. Lúc ở trên xe thì không sao, khẩu lệnh xuống xe chiến đấu truyền đạt cũng dễ. Tuy nhiên khi tiểu đội bộ binh đã xuống xe rồi thì hầu như không có mối liên lạc nào nữa giữa họ với kíp xe vì không có phương tiện, tất cả chỉ dựa vào hành động của nhau mà thôi, còn muốn gọi bộ binh lên xe không có cách nào khác là trưởng xe phải nhô hẳn người ra ngoài để gọi, để vẫy. Từ hôm kia trung đội các anh đã vào đây hợp luyện nhưng mọi cái vẫn còn chưa được “thuận buồm, xuôi gió” cho lắm.
So với hồi ở đại đội 9 tay pháo thủ Hòa đen dạo này nghiêm chỉnh, chín chắn hơn nhiều. Cái mồm lúc nào cũng toe toét, liến láu giờ bỗng trở nên điềm đạm, nói ra câu nào chắc câu ấy. Có thể đó là do kết quả rèn luyện ở trường sĩ quan, cũng có thể do cương vị bây giờ đã khác trước. Ngay cả Cân ra học cùng đoàn cũng ngạc nhiên nhưng Hòa chỉ mỉm cười hiền lành mà không giải thích gì. Có lẽ chỉ có chính Hòa mới biết nguyên nhân nào đã làm mình thay đổi đến như thế.
Ngay tuần đầu tiên có mặt tại Đoàn 10, tranh thủ buổi đi xin tre về củng cố doanh trại Hòa đã vượt hơn chục cây số về xóm Mới. Đã dứt khoát nói lời chia tay với Thu nên trong thâm tâm Hòa chỉ muốn được nhìn thấy Thu và xem người yêu dấu của mình giờ sống như thế nào mà thôi chứ không có ý định gặp lại. Bốn năm đã trôi qua mà quang cảnh xóm Mới dường như chẳng có gì thay đổi. Vẫn những mái rạ đã ngả màu mưa nắng, vẫn những con đường lầy lội đày vết chân trâu sau mỗi cơn mưa, mấy nương sắn “dù” còi cọc sát chân núi dường như vẫn còn từ hồi các anh ở đây… Không cần mất quá nhiều thời gian Hòa đã biết mọi chuyện từ đám trẻ chăn trâu: Thu đã lấy chồng từ năm kia, sau khi anh đi chiến trường chừng hai năm. Chồng Thu là con một cán bộ cấp tỉnh hồi ấy vừa đi học nước ngoài về, “anh ấy có một cái bình bịch đẹp lắm, nổ to như xe tăng. Trưa nay thế nào cũng đèo chị ấy về thăm nhà ông vãi”- bọn trẻ chăn trâu bảo thế. Hòa đã ngồi đợi bằng được cho đến lúc nhìn thấy chồng Thu đèo vợ về thăm ông bà ngoại. Thu đẹp hẳn lên, cô ngồi sau ôm chặt lấy eo chồng, trên đường đi cứ ghé sát tai chồng nói điều gì đó thật âu yếm. Có vẻ như nàng thật sự hạnh phúc. Đợi cho vợ chồng họ đi qua Hòa mới đứng dậy rảo bước về doanh trại, anh cảm thấy lòng mình thật nhẹ nhõm. Hòa cho rằng mình đã quyết định đúng và trong thâm tâm một lần nữa anh nhắc lại lời nguyền: “không đến với bất cứ cô gái nào trước khi chiến tranh kết thúc”. Ấy thế mà có lần tưởng chừng như anh không thể đứng vững.
Chả là khi kỳ nghỉ hè năm đó vừa bắt đầu thì Lan và Thư, hai cô bạn học của Cân đạp xe lên thăm các anh. Thư với Cân thì đã có tình ý với nhau từ trước rồi, từ hồi học cùng lớp cơ. Cô hoa khôi trường huyện đã khéo léo từ chối mọi sự quan tâm của các bạn khác để dành tình cảm cho người chiến sĩ xe tăng nhưng lại mang tâm hồn thi sĩ.  Tình cảm đó đã được thử thách suốt mấy năm xa cách, lại được hâm nóng trong đợt phép vừa rồi. Đại loại là đang ở trong tình trạng: “tình trong như đã, mặt ngoài còn e” như các cụ nhà ta thường nói. Còn Lan không xinh xắn như Thư nhưng được cái hồn hậu, chất phác. Qua những cánh thư từ chiến trường của Cân gửi về Lan đã biết đến Hòa. Khi Cân về phép cô cũng được nghe anh kể rất nhiều chuyện về người bạn thân thiết cùng xe này. Có lẽ trong cô đã có ít nhiều cảm mến xen lẫn với chút tò mò về người chiến sĩ vô tư, vui tính mà cô chưa biết mặt này. Vì vậy, khi Cân rủ đi xem triển lãm và bảo Hòa cũng sẽ có mặt thì cô đồng ý ngay không một chút ngần ngừ. Hôm ấy, hai người cũng đã nói với nhau nhiều chuyện. Thực ra là cô hỏi và Hòa trả lời là chính. Và chắc là Hòa cũng để lại trong cô những ấn tượng tốt đẹp nên cô đã cùng Thư lặn lội lên đây.
Vì có khách nên chủ nhật đó hai anh em được miễn lao động, Cân quyết định rủ các bạn lên Tam Đảo chơi. Tuy nhiên, kế hoạch đó đã không thực hiện được trọn vẹn. Mặc dù đã hết sức cố gắng nhưng hai chiếc xe đạp cũng chỉ bò lên đến cây số 13 thì hai chàng lính tăng đành chịu. Con đường cứ dốc ngược mãi lên, càng lên cao lại càng dốc. Nhìn cột cây số bên đường thấy chỉ còn 5 ki- lô- mét nữa là đến đích nên cả hội bàn nhau đi bộ. Thế nhưng mới chỉ leo được vài trăm mét thì hai cô giáo trẻ đều lắc đầu, lè lưỡi. Nhìn rừng thông bát ngát hai bên con đường Cân bảo Hòa: “Này! Y như Rừng Thông ở binh trạm 42 Hòa nhỉ!”. Hòa chưa kịp đáp thì Cân đã quyết: “Thôi! Không leo lên thị trấn nữa. Có khi chơi ở đây lại còn hay hơn lên trên ấy đây”. Mà thế thật! Đối với những người đang yêu mà cứ được ở bên nhau thì đâu chẳng là thiên đường. Chiều bạn, vả lại cũng đã mệt nên Hòa đồng ý ngay. Hai cô bạn gái thì cười tít mắt.
Dường như trời cũng chiều người, buổi sáng mùa hè nhưng thật mát mẻ. Dưới tán rừng mát rượi là một thảm lá thông dày. Có điều lạ, những cái lá thông nhọn hoắt như kim nhưng khi đã rụng xuống đất thì lại thật hiền lành, chân không dẫm lên cứ như bước trên tấm thảm. Đây đó những bụi mẫu đơn khoe những chùm hoa đỏ rực. Xa xa ngoài bìa rừng là bạt ngàn sim, mua. Cân hét lên như hóa rồ: “Đi hái sim nào!” rồi kéo Thư chạy như bay về phía đó. Muốn cho các bạn được tự nhiên, Hòa bảo Lan: “Lan cứ đi đi, mình ở đây trông xe cho”. Nhưng có vẻ như Lan không thích thế, cô cười ý nhị: “Thế thì hai bên đều lẻ à?”. Trước câu hỏi có phần tinh quái của cô bạn gái mới, cái mồm vốn liến láu của Hòa giờ trở nên vô dụng. Chỉ đến khi Lan chủ động hỏi về cuộc sống ở chiến trường, ở cái địa danh Rừng Thông xa lắc ấy Hòa mới trở lại vẻ hoạt bát thường ngày. Những câu chuyện Hòa kể không biết hấp dẫn đến mức nào nhưng Lan thì cứ như nuốt lấy từng lời. Và anh đã có dịp chứng tỏ sự tháo vát của mình với Lan. Chỉ cần loanh quanh một lúc Hòa đã đem về cho Lan một mớ những thứ có thể ăn được cùng một bó hoa rừng. Thôi thì đủ cả, hoa mẫu đơn đỏ tươi, hoa mua dại tím ngát cùng mấy nhành hoa giẻ thơm lừng. Nhận bó hoa dại Lan thật sự xúc động, cô áp mặt vào như muốn tận hưởng mùi hương của chúng. Ai mà biết được cô nghĩ gì. Chỉ biết rằng từ lúc ấy ánh mắt của cô nhìn anh khác hẳn. Và trước cái nhìn sâu thẳm đầy trìu mến ấy, đã hơn một lần trái tim cằn cỗi của Hòa đã rung lên. Buổi “píc- níc” đó kéo dài đến quá trưa và kết thúc bằng bữa liên hoan với tất cả những thứ đã đem đi ở nhà cùng một bọc sim rừng chín mọng. Bốn người trẻ tuổi chỉ chịu chia tay nhau khi chợt nhớ ra chiều nay hai cô phải về nhà.
Lần gặp gỡ đó cùng những lá thư qua lại đã để lại trong lòng Hòa nhiều xao động. Không biết bao nhiêu lần anh đã tự hỏi cái lời nguyền kia của mình có đúng không. Khóa học càng ngày càng đi vào những khoa mục khó. Tình hình chiến trường thì vẫn căng thẳng. Binh chủng thì ngày một phình to ra. Hàng loạt cán bộ, chiến sĩ được điều động về để thành lập các đơn vị mới báo hiệu những trận chiến đấu với quy mô lớn và mức độ ác liệt ngày càng cao ở phía trước. Tín hiệu phát ra từ phía Lan thì càng ngày càng rõ. Ở ngay bên cạnh thì Cân cũng tích cực vun vào. Hòa trở nên trầm lặng và càng phân vân hơn. Nhưng cuối cùng thì lý trí vẫn thắng. Hoài niệm về cảnh lỡ dở của mẹ, cảnh côi cút của chính bản thân mình dội về đã củng cố quyết tâm của Hòa. Anh quyết định sẽ chỉ coi Lan như một người bạn tốt và chỉ thế mà thôi. Cũng vì chuyện này Cân đâm giận Hòa mất một dạo.
 Bỗng dưng Hòa chợt thấy da diết nhớ mấy anh em ở kíp xe 567. Giờ này chắc ba anh em họ lại được sát cánh bên nhau ở H03, có khi lại được ở cùng đại đội cũng nên. Giá được như vậy thì tốt biết bao, bốn anh em họ bây giờ còn hơn cả anh em ruột. Dù sao họ đã cùng nhau trải qua những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh, đã chia sẻ với nhau mọi thứ, kể cả cái sống và cái chết.

Nhưng không phải như Hòa nghĩ. Vào cái lúc anh ngồi miên man nhớ về những người đồng đội cũ thì Thắng đang rong ruổi trên đường hành quân vào B3 trên cương vị kỹ thuật viên của đại đội 7, tiểu đoàn 297. Đó chính là cái đại đội đã cùng các anh đánh trận phản kích chiếm lại điểm cao 543 hồi đầu năm. Sang đó Thắng được giao chỉ huy một cái xe dắt, loại xe chuyên dùng cứu kéo, sửa chữa xe tăng cùng một tổ thợ đi cuối đội hình để khắc phục các sự cố kỹ thuật của đơn vị. Những kinh nghiệm tích lũy được sau gần bốn năm lái xe ở chiến trường cùng với tính ham học hỏi đã giúp Thắng rất nhiều trong công việc duy trì tình trạng kỹ thuật cũng như tổ chức hành quân của đơn vị. Cánh lái xe của đại đội 7 giờ tin Thắng lắm, nhiều vấn đề hóc búa họ không tìm đại đội phó kỹ thuật để hỏi mà cứ nhè Thắng mà truy vấn. Ngay cả mấy pháo hai cũng vậy cứ tìm Thắng để hỏi kinh nghiệm bắn 12 ly 7. Đại đội trưởng Bùi Đình Độ vốn trưởng thành từ kỹ thuật viên lên nên càng quý Thắng, anh biết với những cán bộ kỹ thuật như thế này thì có thể yên tâm và chắc chắn sẽ đưa được xe vào chiến trường xa với tỷ lệ cao. So với trước dạo này Thắng cũng chững chạc lên nhiều, chỉ duy có khoản vô lo, vô nghĩ, gặp đâu nói đấy là không hề thay đổi. Như vậy lại đâm hay, chẳng ai giận cậu được quá một ngày. Nóng tính như trung đội trưởng Nguyễn Nhân Triệu nhưng có vẻ lại hợp với Thắng, những lần nghỉ giữa các chặng hành quân bao giờ cũng gọi Thắng về xe mình ăn cơm và cùng nhau tán dóc đủ thứ chuyện trên đời.
Còn Cân, ngay sau khi khoác ba lô từ đoàn 10 vào đến Quảng Bình đã được điều ngay về làm chính trị viên phó đại đội 6 của tiểu đoàn 171 để chuẩn bị hành quân vào B2. Chả là một hôm tiểu đoàn trưởng Ngô Xuân Nghi- vốn là đại đội trưởng đại đội 9 ngày trước lên họp trên trung đoàn, khi biết có số cán bộ chính trị vừa ra trường về trong đó có Cân anh xin ngay và trung đoàn cũng đồng ý lập tức vì tiểu đoàn anh đang chuẩn bị cho cuộc hành quân đường dài xa nhất từ trước đến nay nên được ưu tiên mọi thứ. Ý định của Nghi là sẽ bố trí Cân đi trong đội tiền trạm của tiểu đoàn. Anh biết rằng với những kinh nghiệm của một lái xe “già đời” như Cân việc đánh giá tình hình đường sá cũng như tìm ra các giải pháp khắc phục sẽ chuẩn xác hơn nhiều. Vì vậy vừa về tới đơn vị là Cân đã tối mắt tối mũi với hàng đống công việc phải chuẩn bị. Trước mắt các anh là gần 2000 ki- lô- mét đường quân sự mới mở thông sau chiến dịch Đường Chín- Nam Lào mà anh chỉ biết qua những đường vẽ nháp trên bản đồ. Lại còn sự ngăn trở của không quân, thám báo địch nữa. Chắc chắn đó sẽ là cuộc hành quân chẳng dễ dàng gì.
Riêng Nhã vẫn được ở lại H03, anh được điều về làm đại đội trưởng đại đội 1 của tiểu đoàn 397. Tiểu đoàn này vốn trước trang bị toàn xe T34 và thuộc H02, nhưng sau chiến dịch Đường Chín- Nam Lào đã bàn giao hết cho đoàn 195 bên Lào. Mới đây tiểu đoàn đã nhận đủ trang bị mới toàn T54 và T59 và được điều chuyển về cho H03. Tuy vào chiến trường đã lâu nhưng đại đội này chưa được tham gia chiến đấu, lại nhận xe loại mới nên Nhã đang bù đầu với việc tổ chức huấn luyện bổ sung cho đại đội. Công việc túi bụi như vậy nhưng mỗi khi đêm về Nhã vẫn trằn trọc khó ngủ. Anh mới nhận thư nhà, Hiền báo tin: “vẫn chưa có gì”. Thế là quyết tâm “cao hơn núi” của vợ chồng anh trong đợt phép vừa qua kết quả vẫn là con số không tròn trĩnh. Cho đến giờ Nhã vẫn chưa hiểu nguyên nhân do đâu. Ba tuần gần nhau có lúc nào hai vợ chồng hết thèm muốn nhau đâu. Nhưng chuyện này cũng chẳng biết tâm sự với ai, mấy anh em cùng xe 567 thì giờ mỗi người một ngả. Nhã đành im lặng gặm nhấm nỗi buồn một mình.

Đang lan man với những ý nghĩ của mình phó tư lệnh Đào chợt giật mình vì những tiếng lao xao ngoài cửa đài chỉ huy. Ông định quay lại nạt những kẻ gây mất trật tự vì theo quy định của ngày hôm nay trên đài chỉ huy ngoài những người có nhiệm vụ điều khiển chỉ có Tổng Tham mưu trưởng và các thủ trưởng Bộ tư lệnh được lên, còn toàn bộ các cán bộ đến tham quan đều phải ở dưới. Chợt ông sững lại vì người xuất hiện trước khung cửa đài chỉ huy chính là Tổng Tham mưu trưởng. Hơi bất ngờ, phó tư lệnh Đào vội đứng nghiêm chào. Người sĩ quan điều khiển cũng vội đứng phắt dậy lùi vào sát cái tủ điện. Tổng Tham mưu trưởng gật đầu chào lại rồi thân mật:
- Tình hình chuẩn bị thế nào rồi? Đã sẵn sàng chưa?
Phó tư lệnh Đào hơi bối rối:
- Báo cáo thủ trưởng! Mời thủ trưởng về trong hội trường của trường bắn. Chúng tôi đã chuẩn bị đầy đủ các văn kiện để báo cáo thủ trưởng ở trong đó.
- Thế các anh không thể báo cáo tại thực địa được à? Quen bàn giấy rồi hả?- Tổng Tham mưu trưởng nghiêng mái đầu đã bạc gần hết cười cười.
- Dạ, không ạ! Chúng tôi sợ trên đài chỉ huy này chật hẹp quá mà đoàn thì đông nên không có chỗ ngồi.
Đến lúc đó tư lệnh Lân mới lật đật trèo lên sở chỉ huy, ông hổn hển:
- Chào thủ trưởng! Chúng tôi đợi thủ trưởng trong hội trường, đại biểu các cơ quan và các quân binh chủng cũng đang tập trung ở trong đó rồi ạ!
Bắt tay tư lệnh Lân xong, Tổng Tham mưu trưởng phẩy tay dứt khoát:
- Anh cho mời tất cả ra vị trí tham quan rồi giới thiệu ngay trên thực địa này- Thấy tư lệnh Lân quay ra ông nói với theo- Này, mang thêm một cái bản đồ ra đây để có cần gì thì minh họa thêm.
Tư lệnh Lân lại lật đật quay xuống, sĩ quan điều khiển cũng lặng lẽ lỉnh ra ban công đứng. Trong đài chỉ huy giờ chỉ còn lại hai người. Tổng Tham mưu trưởng ngồi xuống ghế rồi thân mật:
- Vừa rồi bên Cánh Đồng Chum các cậu làm ăn khá lắm phải không?
- Báo cáo thủ trưởng! Chúng tôi có tham gia mấy trận đều thắng lợi giòn giã!
- Nghe nói cậu còn cho bật cả đèn pha lên để đánh vào cứ điểm cơ à?
- Chuyện ấy mà thủ trưởng cũng biết ạ?- Phó tư lệnh Đào bối rối vì không biết Tổng Tham mưu trưởng khen hay chê, không thấy cấp trên nói gì ông đành tiếp tục- Hôm ấy một mặt là trời tối quá, nếu không có đèn sợ sẽ sa lầy. Mặt khác đánh nhau với bọn ngụy Lào này chúng tôi cũng đã đúc rút được đôi điều: nói chung bọn chúng rất dễ mất tinh thần, nếu ta tranh thủ được thời cơ và uy hiếp mạnh thì chúng sẽ nhanh chóng tan rã.
- Tốt lắm! Sáng tạo lắm! Mà tớ nhớ mang máng là ở đâu đó người ta cũng dùng cách ấy nhỉ?- Tổng Tham mưu trưởng nhíu mày suy nghĩ.
- Dạ! Đúng thế ạ! Trong trận công phá Béc- lin năm 1945 Hồng quân Liên Xô cũng đã dùng hơn 100 ngọn đèn pha chiếu vào phòng tuyến địch, trong lúc bọn phát- xít Đức đang bối rối không hiểu chuyện gì xảy ra thì cho xe tăng xung phong nên đã nhanh chóng chọc thủng được phòng tuyến của địch.
- Khá lắm! Chẳng thế mà BBC nó khen cậu là “Hổ Chột”.
Phó tư lệnh Đào giật mình, ông chẳng biết Tổng Tham mưu trưởng khen mình hay chê mình nữa nên bối rối:
- Dạ! Thú thật là tôi cũng chẳng hiểu mấy thằng ấy nó lấy tin ở đâu mà nhanh nhạy thế! Có bao giờ tôi “xuất đầu, lộ diện” đâu ạ!
- Không sao! Thế là nó tuyên truyền không công cho mình rồi còn gì- Tổng Tham mưu trưởng vỗ về.
Lại thấy tư lệnh Lân thập thò ở cửa đài chỉ huy:
- Báo cáo thủ trưởng! Chúng tôi đã đưa bản đồ và mời các đại biểu ra vị trí tham quan. Mời Tổng Tham mưu trưởng xuống khai mạc ạ!
- Được rồi! Tôi sẽ xuống ngay!- Tổng Tham mưu trưởng đứng dạy, ông xăm xăm bước xuống cầu thang như một thanh niên.
Vị trí tham quan được bố trí ngay dưới chân đài chỉ huy. Mấy dãy ghế dành cho đại biểu đã kín người, phía trước là tấm bản đồ “kế hoạch diễn tập” được treo trên một khung gỗ, trên cái bàn phía trước là mấy cái ống nhòm quân sự. Vừa nhác thấy bóng Tổng Tham mưu trưởng xuất hiện tham mưu phó Ba vội đứng bật dậy hô như xé phổi:
- Đứng dạy! Nghiêm!- Tiến lại phía Tổng tham mưu trưởng mấy bước anh dừng lại đứng nghiêm giơ tay chào và dõng dạc- Báo cáo Tổng Tham mưu trưởng! Công tác chuẩn bị cho cuộc diễn tập B7 đã hoàn tất! Kính mời Tổng Tham mưu trưởng vào khai mạc!
Tống Tham trưởng gật đầu, ông tiến lại cái bàn rồi quay lại phía các đại biểu:
- Thưa các đồng chí! Hôm nay Bộ mời các đồng chí lên đây để tham quan cuộc diễn tập của trung đoàn bộ binh cơ giới H02, ta cứ tạm gọi nó là B7. Sở dĩ phải làm như vậy là vì đây là trung đoàn bộ binh cơ giới đầu tiên của quân đội ta. Vì nó là đầu tiên nên ta cũng chưa có chiến lệ, chưa có kinh nghiệm gì cả và chính chúng ta chứ không phải ai khác phải tìm ra cách đánh sao cho phù hợp nhất, hiệu quả nhất. Vừa qua các đồng chí ở Bộ tư lệnh Thiết giáp đã tham khảo kinh nghiệm của các nước anh em để vận dụng vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Tuy nhiên thực tế như thế nào thì chúng ta còn phải kiểm nghiệm và mục đích của cuộc diễn tập hôm nay cũng là một dịp để chúng ta đánh giá bước đầu kết quả nghiên cứu của binh chủng Thiết giáp. Rất mong các đồng chí chú ý theo dõi và đóng góp ý kiến cho Thiết giáp. Về chương trình làm việc hôm nay: trước hết chúng ta nghe các đồng chí ở Bộ tư lệnh Thiết giáp báo cáo ý định diễn tập trên bản đồ và thực địa ngay tại đây. Tiếp theo chúng ta sẽ tham quan phần diễn tập thực binh. Sau đó mời các đồng chí vào hội trường chúng ta sẽ trao đổi ý kiến và tôi sẽ kết luận- Ông chỉ tay về phía mấy cán bộ Bộ Tư lệnh Thiết giáp- Bây giờ mời các đồng chí Thiết giáp giới thiệu.
Đợi cho Tổng Tham mưu trưởng yên vị phó tư lệnh Đào mới tiến về phía tấm bản đồ, ông trịnh trọng:
- Kính thưa đồng chí Tổng Tham mưu trưởng! Thưa toàn thể các đồng chí! Trước hết, thay mặt cán bộ, chiến sĩ toàn binh chủng chúng tôi xin cảm ơn đồng chí Tổng Tham mưu trưởng và các đồng chí đã quan tâm đến theo dõi, giúp đỡ chúng tôi. Về phía chúng tôi cũng xin báo cáo thực là kinh nghiệm thì chưa có, tài liệu thì ít ỏi, thời gian lại rất gấp gáp nên việc nghiên cứu lý luận về cách đánh cũng như huấn luyện cho bộ đội cũng chưa thật chu đáo, chắc không thể tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi rất mong thủ trưởng và các đồng chí cho ý kiến để cách đánh của chúng tôi ngày càng hoàn thiện hơn. Còn sau đây tôi xin báo cáo về ý định diễn tập- Ông cầm lấy que chỉ bắt đầu giới thiệu về địa hình, giả định tình hình địch, tình hình ta, ý định chiến đấu, cách sử dụng lực lượng, cách đánh các loại mục tiêu v.v.. Cuối cùng ông chốt lại- Nét nổi bật trong cách đánh của bộ binh cơ giới là xe thiết giáp sẽ chở bộ binh theo sau xe tăng, trong quá trình vận động kíp xe thiết giáp cũng như bộ binh trên xe vẫn có thể phát huy hỏa lực của mình để tiêu diệt địch. Khi đến những vị trí cần thiết phải có bộ binh như đầu cầu, tung thâm căn cứ, sở chỉ huy… của địch sẽ cho bộ binh xuống xe tham gia chiến đấu. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở từng vị trí bộ binh lại lên xe cơ động đến các vị trí khác. Khi trận đánh kết thúc tùy theo tình hình cụ thể bộ binh có thể tổ chức chốt giữ trận địa hoặc lại lên xe rời khỏi chiến trường. Dù sao đây cũng là những vấn đề rất mới nên chúng tôi rất mong được thủ trưởng và các đồng chí đóng góp ý kiến cho- Quay hẳn về phía Tổng Tham mưu trưởng ông cúi đầu- Báo cáo thủ trưởng, phần báo cáo của chúng tôi đến đây là hết. Xin ý kiến thủ trưởng!
Tổng Tham mưu trưởng quay lại phía sau:
- Nào! Có ai hỏi gì nữa không?- Chừng như không thấy ai có ý kiến gì ông quay lại vẫy tay- Thôi được, có vấn đề gì ta sẽ phát biểu sau khi xem diễn tập nhé! Còn bây giờ các đồng chí cho bắt đầu đi! 
Tư lệnh Lân xăng xái:
- Mời thủ trưởng lên đài chỉ huy!- Ông quay sang các đại biểu- Các đồng chí thông cảm! Trên đài chỉ huy quá chật nên phải bố trí các đồng chí ngồi dưới này. Tuy nhiên chúng tôi cũng đã chuẩn bị một số ống nhòm để phục vụ các đồng chí theo dõi diễn tập. Đồng chí Ba tham mưu phó sẽ thuyết minh và giới thiệu thêm cho các đồng chí.

Cuộc diễn tập được bắt đầu bằng một phát đạn tín hiệu đỏ. Ngay sau khi tín hiệu phát ra một loạt những tiếng nổ dậy lên, khói bụi trùm kín cả khu vực mục tiêu. Tư lệnh Lân đứng bên cạnh Tổng Tham mưu trưởng khẽ khàng:
- Báo cáo thủ trưởng! Đây là tượng trưng hỏa lực chuẩn bị.
Cùng lúc đó ba chiếc xe tăng và gần chục chiếc xe thiết giáp tăng tốc độ vượt con suối phía ngoài cổng trường bắn rồi chia làm hai hướng tiếp cận mục tiêu. Trên loa của đài chỉ huy vang lên tiếng của đại đội trưởng: “44 chú ý! Phát hiện mục tiêu, tiêu diệt!”. Vài giây sau, khi vừa vượt qua tuyến bắn các xe tăng nhất loạt tạm dừng. Những chớp lửa đầu nòng nháng lên. Từ một chiếc xe thiết giáp một đốm lửa đỏ rực xuất hiện và bay về phía mục tiêu. Tư lệnh Lân nói nhỏ:
- Báo cáo thủ trưởng! Các xe tăng dùng pháo tham gia hỏa lực chuẩn bị, tiêu diệt các mục tiêu ở tiền duyên địch.
Tổng tham mưu trưởng chỉ vào đốm lửa vừa chui tọt vào một cái bia xe tăng làm nó nổ tung và đổ gục:
- Cái gì thế kia?
Tư lệnh Lân phấn chấn:
- Báo cáo thủ trưởng, đấy là tên lửa chống tăng B72 lắp trên xe thiết giáp ạ- Ông xuýt xoa- Dạ! “Thằng này” chính xác lắm thủ trưởng ạ. Nó đã bắn phát nào là trúng phát ấy ngay.
 Trên khu vực mục tiêu, những cụm khói ngày càng dày đặc. Sau một đợt bắn đã thấy một vài tấm bia cót tung lên. Các xe tăng tiếp tục tiến và áp dụng phương pháp tạm dừng bắn. Mấy chiếc “tăng trong hầm” và “tên lửa chống tăng”, “pháo chống tăng” địch bố trí ở tiền duyên đã bị tiêu diệt gần hết. Một chiếc xe có hình thù khá kỳ dị tiến sát phía sau ba chiếc xe tăng rồi dừng lại. Tư lệnh Lân thì thầm:
- Xe FR chuẩn bị phóng!
- FR là cái gì?- Tổng tham mưu trưởng hỏi nhỏ.
- Dạ! Đó là xe “phá rào” ạ! Đây là sáng kiến của chúng tôi kết hợp với công binh, đưa bộ phá rào lên thân xe tăng K63-85 để mở cửa ạ!- Tư lệnh Lân giải thích.
Ông Lân vừa dứt lời thì bộ FR thứ nhất đã phát hỏa. Một quầng lửa sáng lòa bay vụt lên, đằng sau nó kéo theo một mớ dây rợ bùng nhùng lao thẳng vào trận địa địch cùng với những tiếng rít chói tai. Tích tắc sau từ phía tiền duyên phòng ngự của địch một loạt tiếng nổ của bộc phá dậy lên, khói bụi mù mịt cả một vùng. Từ trên loa vang lên tiếng của đại đội trưởng:
- 44 chú ý! Nhanh chóng 100 (xuất kích) qua 102 (cửa mở). Thứ tự bT1, bTG1. 47 (nhận đủ, trả lời)!
Trên loa vang lên một loạt mệnh lệnh của các trung đội trưởng. Ngay sau đó ba chiếc xe tăng đồng loạt lao lên, phía sau là bốn chiếc thiết giáp cũng tăng tốc độ. Hỏa lực trên tất cả các xe vẫn tập trung vào khu vực đầu cầu, nơi thấp thoáng bóng bọn “bộ binh” địch. Những tràng đạn sáng như những mũi kiếm lửa chụp lấy từng mục tiêu xen lẫn với tiếng điểm xạ ngắn gọn của súng AK. Khi vượt qua được “cửa mở” các xe lại tách ra thành ba mũi. Trên loa lại vang lên tiếng đại đội trưởng: “TG chú ý! Cho bộ binh xuống xe đánh chiếm mục tiêu! Nhận đủ trả lời!”. Ngay lập tức các cửa xe bật mở. Từ trên xe bóng các chiến sĩ bộ binh ùn ùn lao xuống. Vừa tiếp đất họ đã nhanh chóng lợi dụng địa hình, địa vật tiếp cận đánh chiếm từng mục tiêu. Các xe tăng vẫn tiếp tục bắn pháo vào những mục tiêu bên trong, còn mấy xe thiết giáp thì dùng súng máy yểm hộ cho bộ binh diệt hết các mục tiêu ở gần. Phó tư lệnh Đào nhắc sĩ quan điều khiển:
- Cho hiện tăng chính diện!
Sát phía chân núi Đầu Trâu ba “xe tăng chính diện” lần lượt hiện lên. Tiếng đại đội trưởng gấp gáp: “44 chú ý! Vật chuẩn 2, xe tăng địch phản kích, tập trung hỏa lực tiêu diệt!”. Lại nhộn nhạo tiếng các trung đội trưởng. Ba chiếc xe tăng dạt hẳn vào sau các mô đất và bắt đầu nã pháo về phía mấy chiếc bia xe tăng. Sau hai loạt bắn thì cả ba chiếc bia xe tăng đều đổ gục. Chừng như đã làm chủ hoàn toàn được khu vực tiền duyên nên nghe thấy đại đội trưởng ra lệnh: “TG chú ý! Cho bộ binh lên xe phát triển chiến đấu vào bên trong! Nhận đủ, trả lời!”. Vài giây sau đã thấy các chiến sĩ bộ binh ùa về chen chúc lên xe. Bốn chiếc thiết giáp lại bám theo ba xe tăng tiến sâu vào chân núi. Tiếng đạn pháo, đạn súng máy và súng AK tiếp tục dội về dồn dập. Phó tư lệnh Đào nhắc sĩ quan điều khiển:
- Hiện bọc thép chạy ngang!
Sát chân núi ba chiếc “xe bọc thép” lừ lừ xuất hiện rồi tăng tốc độ chạy chéo về phía hẻm núi bên kia. Tiếng đại đội trưởng lại vọng về dõng dạc: “44 chú ý! Tiêu diệt địch rút chạy! Nhận đủ, trả lời!”. Khẩu lệnh vừa mới phát ra đã thấy những tràng đạn lửa đỏ rực chụp lấy ba chiếc xe bọc thép, chúng nhanh chóng chạy hết quãng đường và biến mất sau hẻm núi. Chừng như đã vào đến trung tâm phòng ngự của địch nên tiếng của đại đội trưởng lại oang oang: “44 chú ý! Cho bộ binh xuống đánh chiếm sở chỉ huy địch! Nhận đủ, trả lời!”. Các cửa xe lại được bật ra, những bóng áo xanh lại từ trên xe nhẩy xuống và áp sát những ụ súng, công sự phía sau. Những tiếng nổ loạn xạ vẫn dồn dập vọng về. Khoảng năm phút sau trên loa vang lên tiếng các trung đội trưởng báo cáo đã đánh chiếm được mục tiêu. Tiếp đó đại đội trưởng ra lệnh: “44 chú ý! Củng cố giữ vững trận địa, đề phòng địch phản kích! 11gọi 01! 11 báo cáo, đã hoàn thành nhiệm vụ. Xin chỉ thị!”. Phó tư lệnh Đào vớ lấy mi- crô chậm rãi:
- 01gọi 11! Nhanh chóng tổ chức rời khỏi trận địa! Nhận đủ, trả lời!
Ngay lập tức là tiếng đại đội trưởng trên loa: “11 nhận đủ! 11 gọi 44! 44 nhanh chóng rời khỏi trận địa!”. Rất nhanh chóng ba chiếc xe tăng và mấy chiếc thiết giáp cùng quay đầu về hướng sở chỉ huy và tăng tốc độ. Tổng Tham mưu trưởng vẫy tay:
- Này, Đào! Bảo anh em dừng lại đây một lúc nhé!
- Vâng ạ!- Ông Đào trả lời và vội vã chạy xuống cầu thang.
Đoàn xe dừng lại ngang với đài chỉ huy sau tín hiệu của sĩ quan trực ban trường bắn. Đại đội trưởng lệnh cho bộ đội xuống xe và tập hợp thành ba hàng ngang trước xe đi đầu. Một lát sau Tổng Tham mưu trưởng và tư lệnh Lân từ trên đài chỉ huy bước xuống. Tổng Tham mưu trưởng đi thẳng ra chỗ đoàn xe, các đại biểu cũng lục tục đứng dạy đi theo. Đại đội trưởng gân cổ hét:
- Nghiêm!- Anh ta chạy lại phía Tổng Tham mưu trưởng rồi đứng lại, dập gót đứng nghiêm giơ tay chào- Báo cáo đồng chí Tổng Tham mưu trưởng! Đại đội bộ binh cơ giới 1, quân số 90, trang bị 3 xe tăng và 8 xe thiết giáp đã hoàn thành nhiệm vụ diễn tập! Xin chỉ thị đồng chí!
Nhìn hai đầu gối người đại đội trưởng đang rung bần bật Tổng Tham mưu trưởng ôn tồn:
- Được! Đồng chí cho bộ đội nghỉ!- Bước thêm mấy bước nữa đến trước hàng quân ông cười hiền hậu- Thay mặt các đồng chí thủ trưởng Bộ xin nhiệt liệt biểu dương các đồng chí đã hoàn thành nhiệm vụ buổi diễn tập hôm nay. Xin chúc các đồng chí luôn mạnh khỏe, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
Hàng quân vỗ tay nhiệt liệt và đồng thanh:
- Chúc thủ trưởng khỏe!
Vừa vẫy tay vui vẻ chào bộ đội Tổng Tham mưu trưởng quay lại phía sau:
- Bây giờ các anh ở Thiết giáp giới thiệu sơ lược về các loại trang bị của đơn vị này xem nào!
Tư lệnh Lân hất cằm về phía phó tư lệnh Đào. Ông Đào tiến sát phía đoàn xe:
- Mời thủ trưởng và các đồng chí đến gần một chút!- Đợi cho mọi người lại gần ông rành giọt- Báo cáo thủ trưởng và các đồng chí! Trong cuộc diễn tập hôm nay chúng tôi sử dụng bốn loại xe. Ba chiếc này là xe tăng lội nước kiểu K63- 85. Anh em chúng tôi quen gọi là PT85 hoặc là K3B. Đây là xe do Trung Quốc sản xuất, trang bị pháo 85 ly, một khẩu cao xạ 12 ly 7 và một đại liên 7 ly 62. Về xe thiết giáp hôm nay có hai loại. Đây là bốn chiếc BTR- 50 PK do Liên Xô sản xuất, đại loại dịch ra tiếng Việt tên của nó là xe bọc thép lội nước. Về cơ bản phần thân xe gần giống như xe tăng PT 76 nhưng không có tháp pháo, xe được trang bị một khẩu đại liên RPK, có thể lắp bệ phóng của tên lửa chống tăng B72. Buồng chiến đấu của nó được cải tiến thành buồng chở bộ binh và có thể chở được một tiểu đội bộ binh cùng với toàn bộ trang bị. Ưu điểm của xe này là lòng xe rộng, chở được nhiều người và vũ khí. Tuy nhiên có nhược điểm là khi bộ binh xuống xe chiến đấu phải trèo lên nóc xe, dễ bị sát thương. Còn loại xe kia tên là K63, vũ khí của nó có một khẩu 12 ly 7 và cũng có thể chở được một tiểu đội bộ binh. Ưu điểm của xe này là có cửa phía trên và cửa sau nên thả quân xuống cũng như thu quân lên rất nhanh gọn nhưng nhược điểm của nó là khả năng bơi kém so với loại kia. Về tỷ lệ tăng và thiết giáp trong biên chế chúng tôi áp dụng công thức “1 tăng 2 giáp”, nghĩa là trung đoàn có 3 tiểu đoàn thì trong đó có một tiểu đoàn xe tăng và hai tiểu đoàn thiết giáp, trong tiểu đoàn thiết giáp thì cũng có một đại đội tăng. Với mô hình như vậy sức chiến đấu của các đơn vị sẽ được nâng lên nhiều, đặc biệt là khả năng độc lập tác chiến từ cấp tiểu đoàn trở lên. Còn loại trang bị thứ tư chúng tôi sử dụng hôm nay là xe FR- ông chỉ về phía cái xe có hai cái chuồng cu cao ngất ngưởng phía sau- Đó là công trình nghiên cứu kết hợp giữa binh chủng Thiết giáp và binh chủng Công binh. Ở đây chúng tôi đã đặt hai bộ thiết bị FR lên thân xe K63- 85 để thực hành mở cửa. Theo kết quả thực nghiệm thì mỗi bộ FR này mở được một cửa mở rộng từ 5 đến 6 mét, sâu khoảng 70 mét đủ cho xe tăng và bộ binh xung phong. Ngoài ra chúng tôi còn cải tiến xe thiết giáp thành một số xe chuyên dùng như xe phẫu, xe sửa chữa v.v… đảm bảo cho trung đoàn này được cơ giới hóa 100 phần trăm. Báo cáo hết ạ!
Tổng Tham mưu trưởng chỉ tư lệnh Công binh:
- Anh nói rõ thêm về FR cho anh em người ta biết đi nào!
Tư lệnh công binh bước về phía chiếc xe FR, gương mặt ông có vẻ rất tự hào:
- Thưa đồng chí Tổng Tham mưu trưởng! Thưa toàn thể các đồng chí! Như chúng ta đã biết trong chiến đấu tiến công địch phòng ngự trong công sự vững chắc thì một vấn đề mang tính sống còn là có mở được cửa mở hay không. Bởi vì chỉ có mở được cửa mở mới đưa được lực lượng vào đánh chiếm các mục tiêu bên trong. Tuy nhiên, đây là một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn, ác liệt và chúng ta đã gánh chịu nhiều tổn thất khi làm nhiệm vụ này- Rất nhiều đại biểu gật gù tỏ vẻ tán đồng-  Chính vì vậy nhiều năm nay chúng tôi đã nghiên cứu, kết hợp với vận dụng những kinh nghiệm của bạn và đã chế tạo thành công bộ thiết bị phá rào, gọi tắt là FR. Thiết bị này hoạt động theo nguyên tắc sử dụng một tên lửa đẩy kéo theo một loạt bộc phá ống. Khoảng cách bay của tên lửa được tính toán kỹ sao cho toàn bộ số bộc phá ống này nằm đúng vào chiều sâu hàng rào địch ở vị trí định mở cửa mở. Khi đó số bộc phá ống này sẽ đồng loạt nổ và tạo thành cửa mở. Sau một số lần thử nghiệm chúng tôi thấy đạt kết quả tốt. Khi bên Thiết giáp đề nghị chúng tôi đã cùng các đồng chí đó nghiên cứu lắp đặt thiết bị này lên thân xe thiết giáp và như các đồng chí đã thấy, thiết bị đã hoạt động tương đối tốt. Báo cáo hết!
Những tiếng xuýt xoa tán thưởng ồn lên. Đợi tiếng ồn lắng xuống ông Đào phấn khởi nói tiếp:
- Còn sau đây mời thủ trưởng và các đồng chí tham quan một số loại trang bị nữa của trung đoàn bộ binh cơ giới. Đó là xe chỉ huy BTR- 50PU, xe phẫu thuật, xe bắc cầu, xe phà tự hành.
Ông chỉ tay ra phía sau đài chỉ huy bắn. Nơi đó một dãy xe thiết giáp nằm kín đáo sau rặng bạch đàn. Trên mình một chiếc trong số đó là một cột ăng- ten cao dễ đến hơn chục mét, nó được chằng chống bằng bốn sợi dây cáp to bằng ngón tay út. Xung quanh xe thấy lố nhố năm, sáu cái cần ăng- ten khác nữa, mỗi cái cũng cao độ hơn ba mét.
Đoàn cán bộ tiến lại gần dãy xe. Phó tư lệnh Đào chỉ vào chiếc xe có cột ăng ten và nói:
- Báo cáo các đồng chí, xe này là xe chỉ huy ạ!
Tổng Tham mưu trưởng hào hứng:
- Cái này phải lên xem tận nơi mới được!
Chắc đã có chuẩn bị nên một chiếc thang đã được bắc vào thành xe. Vừa trèo lên xe và nhìn vào bên trong mấy cán bộ đã trầm trồ:
- Ôi trời! Cứ như là một sở chỉ huy di động ấy!
Ông Lân hào hứng:
- Thì đúng là sở chỉ huy di động còn gì. Nó là xe chỉ huy cơ mà!
Đợi mọi người ổn định vị trí ông Đào dõng dạc:
- Báo cáo Tổng Tham mưu trưởng và các đồng chí. Đây là xe chỉ huy BTR- 50PU, được trang bị cho cấp trung đoàn trở lên. Bên trong xe có bàn ghế làm việc cho trung đoàn trưởng và ban tham mưu. Xe được trang bị 5 đài vô tuyến điện, trong đó có 1 đài tầm xa có thể liên lạc được ở cự ly hàng trăm ki- lô- mét. Các đài kia có thể liên lạc được ở cự ly trên dưới hai mươi ki- lô- mét. Do vậy, đảm bảo cho truung đoàn trưởng có thể trực tiếp chỉ huy được ba tiểu đoàn đang tác chiến trên ba hướng và một vài đơn vị trực thuộc bằng vô tuyến điện. Ngoài ra còn có thể giữ vững liên lạc với hậu phương trong trường hợp tác chiến thọc sâu hoặc độc lập tác chiến xa hậu phương.
Tổng Tham mưu trưởng bước hẳn vào buồng thao tác xe chỉ huy. Ông ngồi xuống trước tấm bàn bằng gỗ ép rộng chừng gần một mét, người thì nhún nhảy kiểm tra độ vững của cái ghế xếp, mắt nhìn quanh một lượt những điện đài, tủ tài liệu xếp kín xung quanh thành xe, miệng tấm tắc:
- Hay lắm, các cậu ạ! Rất chính quy, rất hiện đại! Các cậu xe tăng phải cố gắng khai thác hết tính năng của nó để phục vụ cho chiến đấu nhé!
Cả tư lệnh Lân lẫn phó tư lệnh Đào cùng cười rạng rỡ:
- Vâng ạ!
 Tổng Tham mưu trưởng nhún mình trèo lên thân xe. Ông nhìn quanh quất một hồi rồi chỉ vào mấy chiếc xe đỗ bên cạnh:
- Nào! Giới thiệu xem mấy cái xe này thì dùng vào việc gì?
Ông Đào rành mạch:
- Báo cáo các đồng chí, xe đỗ bên cạnh đây là xe phẫu. Thực chất dó vẫn là một xe thiết giáp BTR- 50PK nhưng chúng tôi có một số cải tiến. Cụ thể là chúng tôi đã lắp một bộ bàn mổ dã chiến lên xe, cải tiến nắp đậy nóc xe để kíp mổ có thể thao tác bình thường. Trong cơ động chiến đấu dài ngày thì đây sẽ là một phương tiện rất hữu hiệu để cứu chữa thương binh ạ- Thấy mọi người đều gật gù tỏ vẻ tâm đắc, ông càng hào hứng- Còn phía bên này là xe bắc cầu tự hành MTU. Như các đồng chí nhìn thấy: thân xe cũng là thân xe tăng nhưng trên đó lại lắp một đoạn cầu. Cầu này có thể duỗi thẳng ra, lúc đó nó dài đến 20 mét. Khi cần vượt qua các hào rộng hoặc sông suối có thành thẳng đứng xe bắc cầu sẽ tiến đến gần và lao cầu qua. Mọi thao tác chỉ mất vài ba phút. Sau khi đội hình đi qua xe bắc cầu sẽ thu cầu lại. Quá trình thu cầu cũng chỉ mất vài ba phút là xong.
Những tiếng trầm trồ xuýt xoa nổi lên. Tổng tham mưu trưởng chỉ vào chiếc xe có cái thùng phao y như cái xà lan úp ngược lên trên và hỏi:
- Còn đây chắc là xe phà?
Ông Đào phấn khởi:
- Báo cáo, đúng là xe phà ạ! Tên nó là GSP. Một bộ phà này gồm 2 chiếc như vậy. Khi xuống nước kíp xe sẽ cho lật phao xuống rồi ghép hai phao lại với nhau thành một cái phà. Trọng tải của phà lên đến 50 tấn. Thời gian ghép nối cũng chỉ mất vài ba phút thôi ạ.
Tổng tham mưu trưởng gật đầu tỏ vẻ hài lòng:
- Thôi, hẵng tạm thế đã! Sau đây mời các đồng chí vào hội trường ta sẽ trao đổi thêm.

Gọi là hội trường nhưng thực ra là phòng họp của bộ phận quản lý trường bắn. Đó là một căn phòng chừng hơn hai chục mét vuông, trong đó kê chín bộ bàn ghế thành ba hàng, phía trên là bàn chủ tọa. Bức tường phía trước dăng kín các loại bản đồ, sơ đồ phục vụ cho cuộc diễn tập. Đây chính là nơi Bộ tư lệnh Thiết giáp định giới thiệu về cuộc diễn tập với Tổng Tham mưu trưởng và các đại biểu trước khi tiến hành thực binh nhưng ông đã không vào mà lên thẳng đài chỉ huy trường bắn. Sau khi xem lướt qua một số sơ đồ, bảng kẻ Tổng Tham mưu trưởng quay về bàn chủ tọa. Vừa ngồi xuống ông đã nói ngay:
- Nào! Vừa rồi chúng ta đã được xem Thiết giáp diễn tập thực binh, lại được tham quan một số trang bị rất hiện đại. Còn bây giờ mời các đồng chí cho ý kiến!- Hất cằm về phía vị đại tá tóc bạc phơ ông cười- Bên khoa học quân sự cho ý kiến trung tâm đi!
Cục trưởng cục khoa học quân sự có vẻ như đã chuẩn bị sẵn nên ngay lập tức đứng dạy nâng cuốn sổ tay đang mở sẵn lên:
- Kính thưa đồng chí Tổng Tham mưu trưởng! Thưa toàn thể các đồng chí! Trước khi xây dựng kế hoạch diễn tập lần này chúng tôi cũng đã có một số buổi làm việc với Bộ tư lệnh Thiết giáp để thống nhất về ý định diễn tập. Qua theo dõi công tác chuẩn bị cũng như quá trình diễn tập thực binh của binh chủng Thiết giáp chúng tôi thấy về cơ bản đã đạt được mục đích đề ra. Chúng ta đã thấy được sức mạnh và khả năng chiến đấu của một phân đội bộ binh cơ giới. Các bộ phận xe tăng, xe thiết giáp, bộ binh, công binh… cũng đã có sự hợp đồng chặt chẽ với nhau, thời cơ và cách thức tổ chức cho bộ binh lên, xuống xe chính xác, nhịp nhàng. Việc tổ chức, chỉ huy hỏa lực chặt chẽ, kết hợp được sức mạnh của các loại vũ khí, tiêu diệt mục tiêu nhanh. Qua cuộc diễn tập này chúng ta cũng có thể nhận thấy cách đánh của bộ binh cơ giới như chúng ta đã xây dựng nên là phù hợp, chỉ cần rèn luyện thêm cho thuần thục là có thể đưa các đơn vị này đi chiến đấu được. Tất nhiên đây mới chỉ là một cuộc diễn tập, khoảng cách của nó đối với thực tế chiến đấu còn khá xa nhưng chúng ta cũng có thể khẳng định việc tổ chức bộ binh cơ giới là cần thiết và trong tương lai đây sẽ là một lực lượng đột kích mạnh, có khả năng độc lập tác chiến cao, tốc độ tiến công nhanh- Hạ quyển sổ xuống ông ngẩng lên nhìn quanh một vòng- Tuy nhiên theo chúng tôi cũng còn một số vấn đề cần tiếp tục khắc phục như sau. Một là, vấn đề tổ chức thông tin liên lạc giữa lực lượng bộ binh dưới đất với bộ phận trên xe. Hiện tại chúng ta chưa có các loại máy bộ đàm chuyên dùng cho việc này nhưng theo tôi đề nghị binh chủng Thiết giáp nghiên cứu một số phương pháp thông tin đơn giản cũng có thể khắc phục được. Hai là, về công tác hiệp đồng của các lực lượng tham gia chiến đấu cũng cần phải được tổ chức cho chặt chẽ, nhịp nhàng hơn, đảm bảo khoảng cách hợp lý giữa xe tăng với xe thiết giáp, giữa xe thiết giáp với bộ binh v.v… Và thứ ba, do đặc điểm hệ thống phòng thủ của địch hiện nay trên chiến trường miền Nam chủ yếu là phòng ngự trong cứ điểm nên theo chúng tôi ta nên thay chỉ tiêu “tốc độ tiến công” bằng chỉ tiêu “thời gian hoàn thành nhiệm vụ”. Một vấn đề nữa cũng cần nghiên cứu thêm là việc xác định nhiệm vụ và khả năng chiến đấu của đơn vị này, để nó hoàn toàn độc lập tác chiến hay phối hợp với bộ binh thuần túy. Nếu hiệp đồng chiến đấu với bộ binh thuần túy thì phương pháp cụ thể như thế nào, lực lượng mỗi bên ra sao v.v… Ngoài ra cũng còn phải nghiên cứu thêm về chiến thuật phòng ngự, chốt giữ trận địa sau khi đánh chiếm được. Theo chúng tôi đây sẽ là một tình huống phổ biến sẽ xảy ra sau này. Báo cáo thủ trưởng và các đồng chí, ý kiến của bên khoa học quân sự của chúng tôi là như vậy. Hết đấy ạ!
Tổng Tham mưu trưởng nhíu mày hơi có vẻ đăm chiêu:
- Đúng là còn rất nhiều vấn đề cần phải nghiên cứu thêm, loại hình tổ chức này đối với chúng ta còn quá mới mẻ- Nhưng rồi ông nhanh chóng trở lại vẻ dứt khoát hàng ngày- Được! Rồi chúng ta sẽ vừa thực hành sử dụng vừa nghiên cứu tiếp. Bây giờ tôi muốn nghe ý kiến của các tư lệnh mặt trận.
Một đại biểu không đeo quân hàm đứng dạy, ông cất giọng miền Trung nằng nặng:
- Kính thưa đồng chí Tổng Tham mưu trưởng! Thưa toàn thể các đồng chí! Qua theo dõi cuộc diễn tập vừa rồi tôi thấy rất phấn khởi vì sự lớn mạnh của binh chủng Thiết giáp nói riêng và của quân đội ta nói chung. Trong điều kiện hiện nay việc cho ra đời những đơn vị có sức đột kích mạnh và khả năng độc lập tác chiến cao là rất cần thiết để tiến tới đánh những đòn quyết định nhằm nhanh chóng giành thắng lợi. Chứng kiến cuộc diễn tập vừa rồi tôi thừa nhận sức mạnh chiến đấu của bộ binh cơ giới là rất cao và đặc biệt là nó khắc phục được một nhược điểm cố hữu trong tác chiến hiệp đồng binh chủng giữa xe tăng và bộ binh trong thời gian vừa qua là hai lực lượng thường xuyên bị tách rời nhau, không hỗ trợ, bảo vệ lẫn nhau được. Tuy nhiên để sử dụng có hiệu quả cho lực lượng này tôi nhận thấy rằng công tác bảo đảm kèm theo sẽ rất phức tạp, đòi hỏi khối lượng lớn, tính đồng bộ cao. Vì vậy, trước khi đưa nó vào chiến trường chúng ta cần đánh giá một cách đầy đủ hơn về khả năng bảo đảm các mặt. Phải dứt khoát có bảo đảm tốt mới đưa vào sử dụng. Hết ý kiến!
Gương mặt Tổng Tham mưu trưởng lại tỏ ra đăm chiêu. Quả thật đây cũng là vấn đề mà ông đã suy nghĩ đến nhiều. Bảo đảm không tốt mà đưa những đơn vị loại này vào chiến trường thì chẳng khác nào “đem con, bỏ chợ”. Một cánh tay khác giơ lên, Tổng Tham mưu trưởng lặng lẽ gật đầu. Một đại biểu có nước da xanh sạm đặc trưng của sốt rét rừng đứng dạy, ông nói một cách giản dị:
- Thưa các đồng chí! Tôi công nhận bộ binh cơ giới là một loại hình đơn vị có khả năng độc lập tác chiến cao. Tuy nhiên theo tôi có lẽ chỉ nên sử dụng nó một cách độc lập trong những nhiệm vụ tương đối đặc biệt như thọc sâu, vu hồi trên một phạm vi rộng. Còn trong trường hợp tiến công địch trong công sự vững chắc tôi nghĩ rằng vẫn phải kết hợp với bộ binh truyền thống mới có thể giải quyết được, nhất là trong giai đoạn đánh địch bên trong làm chủ trận địa. Các đồng chí hãy thử hình dung đơn vị vừa rồi thực hành tiến công một cứ điểm cỡ đại đội địch. Tôi đồng ý rằng các đồng chí sẽ nhanh chóng đột phá và đánh chiếm được đầu cầu, nhưng sau đó thì sao? Với vài tiểu đội bộ binh như thế liệu chúng ta có thể làm chủ được trận địa hay không, nhất là khi địch co cụm và tổ chức phản kích. Vì vậy tôi đề nghị khi sử dụng các đơn vị này vẫn nên kết hợp với bộ binh truyền thống. Hết ạ!
Một cánh tay khác giơ lên. Đó chính là vị sĩ quan ở văn phòng Bộ, người thường xuyên ác cảm với xe tăng từ trước đến nay. Ông Đào nhăn mặt: “không biết hôm nay thằng cha này lại giở bài gì ra nữa đây?”. Được Tổng Tham mưu trưởng cho phép ông đứng dạy liếc nhẹ về phía phó tư lệnh Đào rồi trịnh trọng:
- Kính thưa đồng chí Tổng Tham mưu trưởng! Thưa toàn thể các đồng chí! Tôi không hoàn toàn đồng ý với nhận định của một số đồng chí về sức mạnh chiến đấu của lực lượng bộ binh cơ giới chỉ qua một cuộc diễn tập này. Những ý kiến này theo tôi còn nặng về cảm tính vì dù sao đây mới cũng chỉ là cuộc diễn tập một bên, không có đối kháng nên không thể đánh giá cho thật chính xác được. Thực ra, trên thế giới vấn đề sử dụng bộ binh cơ giới cũng còn khá mới mẻ và chưa có nhiều tài liệu tổng kết nhưng qua những gì tôi được biết thì hiệu quả của nó cũng không cao như người ta kỳ vọng vào nó. Ngay ở chiến trường Việt Nam này thôi, khi Mỹ triển khai áp dụng chiến thuật “thiết xa vận” mà thực chất của nó là sử dụng rộng rãi bộ binh cơ giới trên chiến trường cũng đã gặp phải thất bại nặng nề khi ta tìm ra đối sách thích hợp. Vì vậy tôi đồng ý với ý kiến của đồng chí đại diện Cục khoa học quân sự là còn rất nhiều vấn đề cần nghiên cứu thêm về cách đánh, về khả năng hoàn thành nhiệm vụ, về công tác bảo đảm, về tổ chức hiệp đồng giữa các thành phần v.v… của loại hình đơn vị này. Và do đó có lẽ còn quá sớm để đánh giá về nó cũng như đưa vào tham chiến, có lẽ chỉ nên để nó ở ngoài này làm dự bị cho Bộ mà thôi. Báo cáo, hết ạ!
Ý kiến vừa rồi như một gáo nước lạnh dội vào phòng họp làm không khí trong hội trường lặng hẳn đi. Tư lệnh Lân ngỗi thẫn thờ, còn phó tư lệnh Đào ngồi cúi mặt xuống cuốn sổ như đang chăm chú đọc cái gì đó, gò má trái ông giật giật liên hồi. Ông tự hỏi: “không biết “tay” này có thù hằn gì với binh chủng Thiết giáp nhà mình hay không mà lần nào ông ta cũng có ý kiến phản đối quyết liệt thế này”. Gương mặt Tổng Tham mưu trưởng vẫn hằn nét đăm chiêu, ông ngẩng lên nhìn về phía hai đại diện của Thiết giáp:
- Thôi, được rồi! Bây giờ mời các đồng chí ở Thiết giáp phát biểu.
Ông Lân hất cằm về phía ông Đào ra hiệu, ông Đào đứng dạy từ tốn:  
- Kính thưa đồng chí Tổng Tham mưu trưởng! Thưa toàn thể các đồng chí! Trước hết chúng tôi xin chân thành cảm ơn các ý kiến đóng góp của các đồng chí. Về phía chúng tôi sẽ tiếp thu và sẽ cố gắng khắc phục trong thời gian ngắn nhất. Nhân đây tôi cũng xin báo cáo rõ thêm một số chi tiết để các đồng chí hiểu rõ hơn về tình hình của chúng tôi. Cách đây hai tháng, ngày 18 tháng 11 năm 1971 Bộ mới có quyết định chuyển trung đoàn xe tăng H02 thành trung đoàn bộ binh cơ giới. Phải mất gần một tháng tiếp nhận trang bị, tiếp nhận quân từ các nơi chúng tôi mới tạm ổn định được biên chế và bước vào huấn luyện. Như vậy thực ra thời gian huấn luyện của H02 mới chỉ được khoảng hơn hai mươi ngày. Trong khi đó kinh nghiệm thì chưa có, tài liệu cũng rất ít ỏi, cán bộ thì thiếu, số từ bộ binh về thì hầu như chưa có kiến thức gì về binh chủng… nên kết quả thu được cũng còn nhiều hạn chế như các đồng chí đã chỉ ra, rất mong các đồng chí thông cảm. Tuy nhiên quan điểm của chúng tôi thì cho rằng đây là một kiểu tổ chức quân đội rất tiên tiến, phù hợp với điều kiện chiến tranh hiện đại với mức độ ác liệt và tốc độ diễn biến ngày càng cao. Nếu được trang bị đồng bộ, luyện tập chu đáo chúng tôi cho rằng bộ binh cơ giới sẽ có khả năng hoàn thành nhiệm vụ rất cao trên mọi loại địa hình, đặc biệt là trong các trường hợp sử dụng làm lực lượng thọc sâu hoặc vu hồi chiến dịch- Ngừng lại một lát ông quay về phía Tổng Tham mưu trưởng- Về phía chúng tôi có một số đề nghị như sau: một là đề nghị Bộ cho chúng tôi thêm một thời gian nữa để củng cố tổ chức, nâng cấp, cải tiến trang bị, huấn luyện bộ đội và hợp luyện giữa các thành phần với nhau. Hai là ngoài lực lượng cao xạ tự hành trong biên chế chúng tôi muốn xin thêm một số khẩu cao xạ 14 ly 5 hoặc 23 ly để lắp lên xe thiết giáp. Chúng tôi đã tổ chức khảo sát và thấy rằng có thể lắp được hai loại súng này lên nắp buồng truyền động xe PTR50PK. Nếu được như vậy sẽ tăng cường được sức mạnh hỏa lực của xe và cũng nâng cao khả năng tự bảo vệ của đơn vị trước không quân địch. Báo cáo thủ trưởng, hết ạ!
Trầm ngâm một lát Tổng Tham mưu trưởng chậm rãi:
- Cụ thể là các đồng chí cần bao nhiêu thời gian nữa?
Phó tư lệnh Đào trả lời gần như ngay lập tức:
- Báo cáo thủ trưởng, chúng tôi xin thêm hai tháng nữa ạ!
Lẩm nhẩm như đang tính toán một cái gì đó một lát Tổng Tham mưu trưởng ngẩng lên:
- Anh cho tôi biết tình hình triển khai kế hoạch phát triển lực lượng của binh chủng thực hiện như thế nào rồi?
Vẫn phó tư lệnh Đào:
- Báo cáo thủ trưởng! Chấp hành chỉ thị của Bộ hiện tại chúng tôi đã đưa toàn bộ trung đoàn H03 vào Tây Quảng Bình, đơn vị đã ổn định mọi mặt sẵn sàng bước vào chiến đấu được. Một tiểu đoàn của chúng tôi đã xuất phát vào chiến trường B3, theo báo cáo mới nhất mà chúng tôi nhận được thì chỉ một, hai ngày nữa sẽ vào đến vị trí tập kết. Hai tiểu đoàn nữa đang trên đường vào B2, dự kiến cuối tháng Ba sẽ có mặt. Chúng tôi cũng đang xúc tiến thành lập hai tiểu đoàn nữa, một cho B2 và một cho B1. Về huấn luyện chúng tôi đã nâng cấp tiểu đoàn 10 thành T60 tương đương trung đoàn và đã hoàn thành việc chuyển binh chủng cho số sĩ quan lục quân mới về cùng một khóa sĩ quan chỉ huy và chính trị viên phó đào tạo từ anh em thành viên kíp xe lâu năm. Tóm lại các chỉ tiêu kế hoạch đề ra chúng tôi đều thực hiện đúng tiến độ và có phần sớm hơn một chút.

Tổng Tham mưu trưởng gật đầu tỏ ý hài lòng. Chợt ông ngẩng phắt lên tỏ vẻ hơi ngạc nhiên:
- Thế còn B4 thì sao? Vừa rồi tôi đã điện xuống yêu cầu các anh đưa 2 đại đội vào B4 cơ mà!
Ông Đào hơi ngần ngừ:
- Dạ…! Vấn đề này chúng tôi cũng đã có chuẩn bị. Tuy nhiên qua bàn bạc trong Bộ Tư lệnh thì cũng còn một vài ý kiến muốn đề nghị Bộ nghiên cứu lại.
Tổng Tham mưu trưởng hất mạnh mái đầu bạc:
- Ý kiến thế nào? Các đồng chí cứ trình bày thẳng thắn, đừng ngại gì cả!
Nhìn quanh phòng họp một lượt ông Đào sẽ sàng:
- Báo cáo thủ trưởng! Hầu hết các ý kiến trong Bộ Tư lệnh Thiết giáp là đề nghị Bộ không nên đưa xe tăng vào B4 nữa ạ!
Tổng tham mưu trưởng trừng mắt lên”
- Tại sao? Phải có lý do chứ! Tại sao các mặt trận khác đều đưa xe tăng vào được mà lại không đưa vào B4 được?
Không chút bối rối, phó tư lệnh Đào khúc chiết:
- Báo cáo thủ trưởng, có mấy lý do thế này ạ. Một là, ý định của B4 muốn đưa xe tăng vào A Lưới và từ đó đánh xuống Huế. Tuy nhiên, theo chúng tôi biết thì hiện nay từ A Lưới xuống Huế vẫn chưa có đường cơ động cho xe tăng. Điều đó đã được kiểm chứng khi năm 69 một đại đội của chúng tôi được đưa vào trong ấy nhưng không làm ăn được gì cả. Sau này lại phải kéo ra trong chiến dịch Đường Chín- Nam Lào. Lý do thứ hai là B4 cũng khá gần ngoài này, với B5 thì tuy hai mà một đấy. Trong khi đó ở B5 đã có 1 trung đoàn xe tăng và sắp tới có thể hơn nên theo chúng tôi không nhất thiết phải đưa xe tăng vào B4 ạ.
Tổng Tham mưu trưởng lắc đầu:
- Không được! Các anh nghĩ còn “ngắn” lắm! Đường hôm nay chưa có thì mai sẽ có, năm nay chưa có thì năm sau sẽ có. Đến lúc ấy mới điều động lực lượng vào thì có khi thời cơ lại qua mất- Ông hạ giọng- Vả lại, A Lưới nó có một vị trí hết sức đặc biệt, là một địa bàn có ý nghĩa chiến lược mà ta với địch phải giành đi, giật lại bao nhiêu lần. Vì vậy, đưa xe tăng vào đó còn có một nhiệm vụ nữa là giữ vững vùng này để làm bàn đạp tiến công xuống đồng bằng. Nếu các anh đưa được xe tăng vào đây rồi đánh xuống Huế thì không khác gì một mũi dao găm đâm vào lưng địch. Các anh hiểu chưa?
Mấy cán bộ xe tăng đều cúi đầu. Đúng là suy nghĩ của họ vẫn chưa đủ tầm thật. Họ chỉ đơn giản nghĩ đến việc đã đưa xe tăng vào là phải đánh được ngay. Vẻ đã nhận thức ra vấn đề tư lệnh Lân đứng dạy:
- Báo cáo thủ trưởng, chúng tôi đã hiểu rồi ạ!
Tổng Tham mưu trưởng tỏ vẻ quan trọng:
- Nhớ là phải thực hiện đúng theo yêu cầu của các đồng chí ấy đấy- Ông giơ hai ngón tay lên- Một đại đội xe tăng hạng trung, một đại đội xe tăng bơi nước nhé!
Phó tư lệnh Đào vội đứng dạy:
- Báo cáo thủ trưởng. Chúng tôi tôi đã cho chuẩn bị một đại đội xe T59 và một đại đội xe tăng bơi K63-85, loại mà chúng ta vừa xem ngoài trường bắn vừa rồi ấy. Ngay sau đây chúng tôi sẽ điện vào cho anh em trong đó triển khai.
Tổng tham mưu trưởng gật đầu hài lòng:
- Tốt lắm! Đề nghị của các anh về H02, tôi đồng ý cho thêm hai tháng nữa. Các anh muốn làm gì thì làm nhưng phải khắc phục triệt để những nhược điểm đã được chỉ ra hôm nay. Còn việc sử dụng như thế nào Bộ sẽ quyết định sau. Riêng việc đưa các đơn vị khác vào chiến trường thì phải đảm bảo đúng kế hoạch thời gian- Ông nhấn từng tiếng- Chỉ có nhanh hơn chứ không được chậm hơn!- Quay về phía vị sĩ quan đeo quân hàm xanh da trời ông hất hàm- Bên các anh còn nhiều 14 ly 5 và 23 ly không?
Vị đại biểu phòng không- không quân đứng dạy:
- Báo cáo Tổng Tham mưu trưởng! Mặc dù không còn nhiều nhưng chúng tôi nghĩ rằng có thể đáp ứng được yêu cầu của Thiết giáp.
- Vậy thì Thiết giáp sang làm việc trực tiếp với Phòng không- Không quân nhé, sau đó làm công văn báo cáo để Bộ ra quyết định điều động!- Ông cúi nhìn đồng hồ- Hôm nay ta tạm dừng ở đây! Tôi hy vọng rằng sau hai tháng nữa những yếu kém sẽ được khắc phục triệt để. Còn bây giờ chúng tôi về Hà Nội.
Dứt lời ông đứng dạy, các đại biểu cũng lục tục đứng dạy. Tư lệnh Lân hớt hải lại gần:
- Mời Tổng Tham mưu trưởng và các đồng chí ở lại dùng cơm trưa, giờ cũng đã muộn rồi!
Tổng tham mau trưởng lắc đầu nhưng miệng cười thật tươi:
- Cảm ơn các anh! Để dịp khác vậy!
Ông dứt khoát bắt tay rồi bước nhanh ra chiếc xe con đã chờ sẵn ngoài cửa hội trường. Chỉ một loáng sau đoàn xe đã mất hút ngoài cổng để lại một luồng bụi dài phía sau.

Chỉ còn mấy ngày nữa là đến Tết Nhâm Tý. Mùa đông năm nay dường như rét hơn, vừa mới tối được một lúc cả xóm Đông đã chìm trong bóng tối, nhà nào nhà ấy đã tắt đèn đi ngủ. Đi sinh hoạt đại đội về Nhật và Lập không vào nhà mà nhẹ nhàng mở cửa bếp chui vào. Hí húi một lát Nhật đã thổi bùng lên ngọn lửa vẫn âm ỉ trong bếp, cậu chất thêm mấy thanh củi nữa vào bếp rồi nhặt mấy củ sắn vứt lăn lóc phía sau vùi vào bên cạnh. Dân xóm Đông tuy chưa khá giả cho lắm nhưng được cái sẵn khoai, sắn. Từ ngày đại đội huấn luyện của trung đoàn H02 về đây bà con đã coi bộ đội như con cháu trong nhà. Cơm thì chẳng có mời nhưng khoai sắn thì cứ để đấy, đứa nào thích ăn thì cứ lấy. Bù lại những ngày nghỉ có công việc gì cánh lính trẻ cũng xúm tay vào làm băng băng như việc nhà mình.
Bốn cái bóng nữa lầm lũi bước vào. Dường như con chó nhà cụ Tư cũng đã quen với những người mới tới nên không sủa tiếng nào. Cả sáu tên chen vai thích cánh xung quanh cái bếp, mười hai cánh tay cùng giơ ra trước ngọn lửa. Không hiểu vì sao mà cả sáu cầu thủ của đội bóng đá Trường cấp 3 Nguyễn Trãi vừa nhập ngũ cuối năm 71 lại được chọn hết về đây. Nhật và Lập học trưởng xe, Dịp học pháo thủ, còn Đức, Trang, Thu học lái xe. Chắc là do bọn chúng to, khỏe nhất trong bốn mươi ba chiến sĩ cùng huyện, lại có trình độ văn hóa cao nhất. Nhưng khác hẳn mọi hôm cứ gặp nhau là chí chóe trêu chọc, đùa cợt hay tranh luận ỏm tỏi, đêm nay cả sáu thằng ngồi lặng phắc như những pho tượng. Có vẻ như bọn chúng đang có việc gì đó rất quan trọng cần giải quyết thì phải. Nhật là người lên tiếng đầu tiên, cậu thì thầm vừa đủ nghe:
- Đại đội đã phổ biến thế rồi, các cậu nghĩ thế nào?
Không ai nói gì, có vẻ như mỗi người đều đang theo đuổi những ý nghĩ riêng của mình. Nhật vẫn tỏ ra bình thản, cậu lúi húi trở mình cho mấy củ sắn. Dường như không chịu được nữa Đức bật ra:
- Thế cậu nghĩ thế nào thì nói ra đi!
Nhật bình thản:
- Tớ đã nói với các cậu nhiều lần rồi mà. Nếu được cho về tớ sẽ về chứ dứt khoát là tớ không trốn!
Tất cả lại rơi vào im lặng, chỉ có ngọn lửa vẫn bập bùng reo vui một cách vô tư. Mùi sắn nướng bát đầu lan tỏa trong căn bếp chật chội. Nhật kéo mấy củ sắn ra, cậu lấy cái que cời gạt sạch lớp tro bám bên ngoài vỏ rồi chia cho mỗi người một củ. Đến lượt Lập lên tiếng:
- Có lẽ tớ cũng không về đâu. Đại đội đã phổ biến thế rồi, chắc là vệ binh trung đoàn đã dăng khắp các ngả đường, đi không lọt mà bị bắt lại thì nhục lắm.
Đức hạ giọng:
- Bọn tớ đã tính kỹ rồi! Chắc chắn vệ binh của trung đoàn chỉ đón lõng ở hai ga Vĩnh Yên, Hương Canh và mấy con đường lớn thôi. Bọn ta cứ đi theo đường bờ ruộng, vòng qua ga Hương Canh rồi bám theo đường sắt về ga Phúc Yên mới lên tàu chắc chắn sẽ thoát.
Thu vặn:
- Thế nhỡ người ta thông báo về quê hay cho người về bắt thì sao?
Đức hăng hái:
- Sợ đếch gì! Cứ đi chơi tít thò lò đi, trước khi về nhà cẩn thận một tý thì chẳng thằng nào bắt được. Mà ai hơi đâu lại cử người về bắt mấy thằng lính trốn về ăn Tết mấy ngày rồi lại lên.
Dịp đã bóc xong củ sắn, cậu ta ngoạm một miếng to rồi vừa nhai vừa xuýt xoa vì nóng. Nuốt xong miếng sắn cậu mới đủng đỉnh:
- Huấn luyện gấp gáp như thế này chắc chắn chỉ vài hôm nữa là bọn ta phải đi chiến trường rồi. Đã vào trong ấy thì chẳng biết sống chết thế nào, chỉ còn mỗi cơ hội này thôi đấy. Tớ thì nhất định phải về ăn Tết với bố mẹ. Biết đâu đây lại là cái Tết cuối cùng của mình!
Tất cả lại im lặng, dường như Dịp đã đánh trúng tâm lý mọi người. Cả sáu thằng lặng lẽ bóc vỏ sắn, lặng lẽ ăn, không có cả tiếng xuýt xoa rối rít khen ngon như mọi lần. Cuối cùng Nhật lại lên tiếng trước:
- Vẫn biết là như thế rồi nhưng tớ nghĩ về mấy ngày Tết thì có giải quyết được vấn đề gì đâu. Không may bị bắt hay thông báo về địa phương thì nhục lắm!
- Nhục cái gì! Còn hơn là chết mà không được ăn Tết với bố mẹ một lần nữa- Đức vùng vằng- Thôi! Cậu không về thì thôi, còn bọn tớ làm gì thì mặc bọn tớ nhé! Về thôi các cậu!
Đức đứng dạy, Dịp, Trang, Thu cũng đứng dạy theo. Cả bốn lầm lũi lách qua cánh cửa bếp ra sân lặng lẽ ra về. Còn lại hai người, Nhật hỏi:
- Cậu quyết định thế nào?
- Thôi! Tớ không về nữa!- Lập khẳng định một cách chắc chắn.
- Ừ! Tớ nghĩ thế là hay hơn. Lúc ra đi chúng mình đã hứa hẹn sẽ cố gắng phấn đấu cho tốt rồi cơ mà. Trốn về bây giờ mà gặp thầy cô, bạn bè tớ thấy xấu hổ lắm- Nhật rút mấy thanh củi cháy dở ra rồi vun tro lấp lại đống than hồng- Thôi! Đi ngủ đi, muộn rồi.

Cũng lúc đó tại một khu rừng ở vùng Ba Biên Giới đại úy Trần Doãn đang hết đứng lại ngồi không yên. Theo kế hoạch đêm nay đơn vị đầu tiên của tiểu đoàn xe tăng 297 sẽ có mặt tại đây. Tháng Bảy năm ngoái khi đang đảm nhiệm chức vụ tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn huấn luyện Doãn được gọi về Bộ Tư lệnh nhận nhiệm vụ gấp. Về đến nơi anh mới biết mình sẽ cùng với tham mưu phó Kiệm và hai cán bộ nữa được cử vào B3 để chuẩn bị đón xe tăng vào.
Lên đường giữa mùa mưa nên phải mất gần ba tháng đoàn cán bộ xe tăng mới vào đến B3. Từ ngày đó các anh đã lặn lội ngang dọc hầu hết các tỉnh Tây Nguyên để nghiên cứu địa hình đồng thời xác định vị trí đứng chân cho các đơn vị xe tăng sao cho an toàn khi trú quân nhưng cũng phải thuận lợi khi tiếp cận mục tiêu. Cũng may tham mưu phó Kiệm đã có thâm niên công tác tại chiến trường này từ hồi kháng chiến chống Pháp, lại được sự giúp đỡ rất tận tình của Bộ Tư lệnh mặt trận nên việc trinh sát khá thuận lợi. Chỉ có một việc Doãn thấy hơi buồn cười là mặt trận lại biên chế các anh thành một bộ phận trực thuộc Bộ tư lệnh pháo binh B3. Biết là không hợp lý nhưng một là xe tăng chưa vào đến nơi, hai là thấy có lẽ cũng không ảnh hưởng gì lớn nên tạm thời các anh cũng chưa có ý kiến gì.
Sau thời gian trinh sát nhận định chung của đoàn là địa hình Tây Nguyên, đặc biệt ở phía nam sử dụng xe tăng khá thuận lợi. Khi đã có kết luận như vậy đoàn đã điện ngay ra Bộ Tư lệnh và cách đây hơn một tháng tiểu đoàn 297 đã lên đường vào đây. Hôm qua đội tiền trạm của tiểu đoàn đã đến, nếu như không có gì đặc biệt chỉ quãng nửa đêm nay đại đội xe tăng đầu tiên cũng sẽ đến vì chặng cuối cùng này chỉ có hơn hai mươi ki- lô- mét. Các anh đã tổ chức cho đội tiền trạm đi nhận vị trí tập kết của từng đại đội và đêm nay Doãn có mặt tại đây để cùng anh em đón đại đội xe tăng đầu tiên.
Quá nửa đêm một lúc đôi tai lính xe tăng “nòi” của Doãn đã nghe thấy vẳng từ rất xa tiếng rú đặc trưng của động cơ xe T54, anh hồ hởi thông báo cho mấy anh em cùng đi:
- Chỉ mươi mười lăm phút nữa xe sẽ đến!- Mấy cái đầu cùng nghểnh lên chăm chú lắng nghe, bán tín bán nghi, Doãn cười- Tớ đã nghe thấy tiếng động cơ rồi. Cứ yên chí!
Đúng như dự đoán của Doãn, chừng mười phút sau sự tĩnh lặng của núi rừng đột nhiên bị phá vỡ bởi tiếng gầm rú của hơn chục chiếc động cơ 500 mã lực đang tiến lại gần. Rồi thì chiếc xe đầu tiên cũng xuất hiện. Đầu tiên chỉ thấy một quầng sáng mờ đục của chiếc đèn gầm đang từ từ tiến lại. Một lát sau chiếc xe tăng cắm đầy lá đã lù lù ngay trước mặt. Doãn đứng hẳn ra giữa đường, cái đèn pin bọc vải trong tay anh vẩy lên, vẩy xuống mấy lần. Chiếc xe tăng dạt vào bên đường rồi dừng lại, giảm chân dầu. Từ trên xe một cái bóng cao, gầy nhẩy xuống. Doãn tiến lại gần, anh mừng rỡ:
- Độ đấy phải không?
- Vâng! Chào thủ trưởng! Chào các đồng chí!- Cái bóng gày nhẳng rảo bước về phía Doãn, hai người ôm chầm lấy nhau.
Phía sau, mấy chiếc xe tăng cũng đang lừ lừ tiến lại. Doãn bảo Độ:
- Bây giờ đội tiền trạm sẽ đưa cậu vào vị trí của đại đội, cậu xác định vị trí của các trung đội rồi cho anh em đưa xe vào, ngụy trang, xóa vết xích xong trước khi trời sáng. Có thể coi đây là vị trí tập kết chiến dịch của đơn vị ta. Sau khi ổn định vị trí trú quân các cậu tổ chức cho củng cố trang bị, huấn luyện bổ sung. Khoảng vài ngày nữa chúng tớ sẽ đưa các cậu đi trinh sát địa hình, chuẩn bị chiến trường. Nếu không có gì thay đổi thì qua Tết ít hôm là chúng ta sẽ đi đánh nhau đấy.
- Vâng ạ!- Độ buông tay Doãn ra rồi đi về cạnh xe, anh gọi với lên một chiến sĩ đang ngồi trên tháp pháo- Đi gọi các trung đội trưởng lên cho tôi.
Chưa đầy ba mươi phút tất cả các xe đã được đưa vào vị trí. Những tiếng động cơ im dần. Sự tĩnh lặng lại được trả về cho vùng rừng ba biên giới.
Hai đêm tiếp theo toàn tiểu đoàn đã có mặt tại vị trí tập kết. Doãn thật sự vui mừng vì sau hơn một tháng hành quân suốt gần nghìn cây số dưới mưa bom, bão đạn của không quân Mỹ ngăn chặn mà chỉ có 3 xe bị rớt lại dọc đường, tỷ lệ trang bị đưa vào đến nơi là hơn 90 phần trăm. Anh lập tức điện về báo cáo Bộ tư lệnh.
Nhận được điện từ B3 gửi ra tư lệnh Lân hoan hỉ:
- Thế là yên tâm rồi, gần nghìn cây số mà chỉ bị hao hụt 10 phần trăm. Hy vọng “thằng” 171 cũng sẽ được như vậy.
Phó tư lệnh Đào thì thủng thẳng:
- Cũng chẳng biết thế nào mà nói trước được. Tuy nhiên càng ngày anh em mình càng có kinh nghiệm hơn. Hôm qua 171 báo cáo về đã xuống nam đường Chín mà chưa bị thiệt hại gì.
- Có lẽ ta nên tranh thủ cho 177 A và 177 B xuất phát đi là vừa- Ông Lân hào hứng.
- Theo tôi nên để thêm khoảng nửa tháng nữa cho “thằng” 171 xuống sâu thêm ít nữa. Đi quá gần nhau không may bị ùn lại dọc đường rất không có lợi- Phó tư lệnh Đào tỏ ra thận trọng.
- Thế cũng được! Còn tình hình huấn luyện của H02 thế nào rồi?
- Báo cáo anh, tôi vẫn theo dõi thường xuyên. Nhìn chung anh em thực hiện đúng tiến độ và có thể bảo đảm được kế hoạch thời gian trên giao.
Ông Lân không nói gì thêm nhưng tỏ vẻ hài lòng. Càng ngày ông càng nhận ra đằng sau cái vẻ ngoài cay nghiệt, khó gần của con người này là một tinh thần làm việc đến tận tụy, quên mình. Những ác cảm hình thành từ ngày đầu về binh chủng ngày càng vơi đi lúc nào không biết.

Tuy nhiên, kế hoạch thì như vậy nhưng thời gian lại không đợi con người. Hình như đã có những thay đổi lớn trong ý đồ chiến lược nên mới qua Tết ít ngày, khi thời hạn hai tháng mà Bộ giao mới được chừng một nửa thì H02 đã được lệnh cơ động vào Quảng Bình với yêu cầu “có mặt trước 31 tháng 3 nhưng phải tuyệt đối giữ bí mật”. Ngay lập tức chính ủy Ngọc cho mời các ủy viên Thường vụ đảng ủy và thủ trưởng trung đoàn H02 lên hội ý để triển khai thực hiện nhiệm vụ. Mọi người vừa có mặt ông đã vào việc ngay:
- Thưa các đồng chí! Theo mệnh lệnh của trên thì trung đoàn H02 phải có mặt tại Quảng Bình trước ngày 31 tháng Ba. Từ nay đến đó chỉ còn đúng hai mươi ngày. Thời gian như vậy là rất gấp nên tôi mời các đồng chí đến hội ý để tìm ra những biện pháp cần thiết nhằm thực hiện bằng được ý định của trên. Trước hết đề nghị đồng chí Lãm cho biết tình hình hiện tại của H02 như thế nào, khả năng bao giờ thì có thể lên đường được, khó khăn thuận lợi như thế nào?
Trung đoàn trưởng Lãm và chính ủy Võ ngẩn ra một lát vì bất ngờ. Mấy giây sau Lãm mới lật nhanh mấy trang trong cuốn sổ tay trước mặt rồi chậm rãi:
- Báo cáo các thủ trưởng! Theo đúng kế hoạch trên giao thì một tháng nữa H02 mới hoàn thành chương trình huấn luyện và sẵn sàng lên đường. Vì vậy đến thời điểm này tình hình của trung đoàn như sau: đối với khối các đơn vị chiến đấu trang bị đủ, quân số chính thức cơ bản đủ, tuy nhiên do chưa hoàn thành chương trình huấn luyện bổ sung nên trình độ chuyên môn của một số thành viên còn hạn chế, khả năng hiệp đồng chiến đấu giữa các thành viên trong xe với nhau, giữa các xe trong phân đội và giữa kíp xe với bộ binh chưa cao vì chưa kịp hợp luyện và diễn tập. Đối với khối các đơn vị bảo đảm, phục vụ thì còn thiếu rất nhiều thành viên chủ chốt như trưởng xe, lái xe và nhất là thợ sửa chữa… vì theo kế hoạch một tháng nữa số thành viên này mới học hết chương trình- Ngẩng mặt lên nhìn khắp lượt mọi người ông dằn giọng- Như vậy, hiện tại chúng tôi đang đứng trước một số khó khăn sau: một là quân số chưa đủ theo biên chế, trình độ chuyên môn cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Hai là thời gian có mặt tại Quảng Bình trên quy định như vậy là quá gấp, quả thật chúng tôi cũng chưa biết làm thế nào để thực hiện cho được. Ba là hiện tại trong kho của chúng tôi chưa có tý vật chất gì phục vụ cho việc đi chiến đấu cả, từ lương thực, thực phẩm, quân trang, quân dụng tới khí tài vật tư dự trữ.v.v… Vì vậy chúng tôi đề nghị Bộ tư lệnh tăng cường chi viện cho thì may ra một tuần nữa H02 mới có thể lên đường được.
Mấy khuôn mặt cùng cúi xuống trầm ngâm. Có vẻ như nhiệm vụ này thật sự quá sức của trung đoàn. Chợt phó tư lệnh Đào ngẩng lên:
- Đồng chí cho biết cụ thể về việc thực hiện chương trình đào tạo thành viên kíp xe tại đại đội huấn luyện đến đâu rồi? Lái xe đã lái được chưa? Trưởng xe đã chỉ huy xe được chưa?
Trung đoàn trưởng Lãm lại lật sổ tay:
- Báo cáo các đồng chí! Hiện tại đại đội huấn luyện của chúng tôi mới thực hiện được hơn một nửa chương trình. Lái xe thì đã học xong phần cấu tạo xe, lái cơ bản, lái dốc, lái phân đoạn vật cản. Còn trưởng xe, pháo thủ cũng đã học xong được phần cấu tạo vũ khí, điện đài, đã được tập bắn hết các bài cơ bản bằng đạn súng máy thay pháo. Số thợ sửa chữa chủ yếu mới học lý thuyết, còn thực hành rất ít. Nói chung bộ đội hiện có thể sử dụng được trang bị nhưng tất nhiên là tay nghề còn non, khả năng xử trí tình huống và tự sửa chữa, khắc phục hư hỏng nhỏ còn rất hạn chế.
Phó tư lệnh Đào tiếp tục truy:
- Nói tóm lại liệu đã có thể giao xe cho họ được chưa?
Trung đoàn trưởng Lãm ngập ngừng:
- Giao thì… giao được nhưng… cũng lo lắm!
Tham mưu trưởng Dương nãy giờ im lặng giờ mới lên tiếng:
- Theo tôi đã đến tình thế này ta buộc phải cho anh em ra trường sớm rồi kèm cặp thêm trong thực tế cũng được. Tuy nhiên để đảm bảo an toàn trong sử dụng trang bị cần phải bố trí xen kẽ người mới, người cũ để anh em người ta giúp đỡ lẫn nhau. Vào trong kia có thời gian ta sẽ huấn luyện bổ sung thêm.
Chính ủy Ngọc liếc về phía tư lệnh Lân ra ý hỏi. Tư lệnh Lân gật đầu:
- Có lẽ cũng chẳng còn cách nào khác. Thời gian gấp lắm rồi. Tôi đề nghị thế này: trung đoàn phải rà soát lại kết quả học tập của từng người một. Đồng chí nào khá có thể giao cho một mình một xe, đồng chí nào còn non có thể bố trí làm dự bị. Hoặc là bố trí xen kẽ trưởng xe cứng thì lái xe mới, lái xe cũ thì ghép với trưởng xe mới. Việc này cần làm nhanh để ổn định tổ chức biên chế trước khi lên đường.
Chính ủy Ngọc gật gù:
- Tôi đồng ý với ý kiến anh Lân. Thế còn tình hình tư tưởng, ý chí quyết tâm của bộ đội thế nào?
Chính ủy trung đoàn Võ trầm ngâm:
- Báo cáo các đồng chí! Qua theo dõi đánh giá chúng tôi thấy ở trung đoàn hiện có hai bộ phận tương đối rõ rệt. Bộ phận chiến sĩ cũ đã qua rèn luyện tại đơn vị nhìn chung tư tưởng vững, ý chí quyết tâm cao, sẵn sàng lên đường nhận mọi nhiệm vụ. Còn bộ phận chiến sĩ mới nhập ngũ tháng Mười Hai năm ngoái thì có một số có biểu hiện vô kỷ luật. Tết vừa rồi chúng tôi đã quản lý rất chặt mà vẫn có hàng chục đồng chí bỏ ngũ về nhà. Tuy nhiên các đồng chí đó đã lên hết và từ đó đến nay không thấy có biểu hiện gì khác, vẫn chăm chỉ học tập. Theo chúng tôi có lẽ đây chỉ là sự bồng bột nhất thời của tuổi trẻ mà thôi, có đồng chí trước khi bỏ về còn viết thư để lại cho cán bộ thế này- Võ rút ra một tờ giấy trên đó nguyệch ngoạc mấy dòng chữ rồi đọc to- “Em biết chắc chắn chỉ ít ngày nữa đơn vị ta sẽ lên đường đi chiến đấu nên xin phép thủ trưởng cho em về ăn Tết vài ngày với gia đình rồi lại lên. Chúng em không bỏ ngũ đâu!”. Căn cứ vào đó có thể nói nhìn chung về tư tưởng, ý chí quyết tâm của bộ đội không có vấn đề gì lớn. Riêng số chiến sĩ mới này cần phải quan tâm giáo dục nhiều hơn về ý thức tổ chức kỷ luật là được. Hết đấy ạ!
Chủ nhiệm chính trị Thu tỏ vẻ tán đồng:
- Tôi đồng ý với nhận định của anh Võ! Qua tiếp xúc với số chiến sĩ mới của H02 tôi nhận thấy thế này: hầu hết anh em có văn hóa, nhiều đồng chí đã tốt nghiệp cấp Ba, có nhận thức tốt về nhiệm vụ của mình. Đặc biệt, rất nhiều đồng chí trong số đó chưa đến tuổi nhưng đã viết đơn tình nguyện nhập ngũ bằng máu. Cho nên tôi cho rằng hầu hết anh em có ý chí quyết tâm cao, không sợ hy sinh gian khổ. Tuy nhiên do vừa mới nhập ngũ, chưa quen môi trường quân đội, tuổi lại còn trẻ nên đôi khi hành động có phần xốc nổi, thiếu suy nghĩ. Tôi tin rằng nhược điểm này sẽ được khắc phục theo thời gian. Tất nhiên chúng ta cũng cần phải chú ý quan tâm giáo dục, rèn luyện cho họ nhiều hơn.
Chính ủy Ngọc ghi vội mấy dòng vào sổ tay rồi ngẩng lên:
- Như vậy về mặt chủ quan H02 là không có vấn đề gì lớn, các đồng chí chỉ cần nhanh chóng ổn định tổ chức biên chế, đồng thời giáo dục quán triệt nhiệm vụ cho bộ đội thật yên tâm phấn khởi là được. Về vật chất Bộ tư lệnh sẽ tổ chức cấp phát ngay cho các đồng chí đủ tiêu chuẩn trong ngày một, ngày hai. Chúng tôi sẽ cho xe chở xuống, các đồng chí chuẩn bị sẵn sàng tiếp nhận. Còn bây giờ ta bàn về tổ chức cơ động. Tôi cho rằng đây là khâu quan trọng nhất quyết định chúng ta có mặt đúng thời gian quy định hay không?
Tư lệnh Lân gật gù:
- Đúng vậy! Đề nghị các đồng chí thảo luận cho kỹ về vấn đề này. Trước hết mời anh Đào cho ý kiến.
Phó tư lệnh Đào chậm rãi:
- Thưa các đồng chí! Quả thật thời gian Bộ dành cho chúng ta cơ động một trung đoàn với đầy đủ quân số, trang bị vào Tây Quảng Bình mà chỉ có hai mươi ngày là quá ngắn trong khi chúng ta không chủ động về phương tiện vận chuyển. Như vậy, thực ra chúng ta cũng chỉ có hai tuần để cơ động vì phải trừ đi một tuần ổn định tổ chức, biên chế và tiếp nhận vật chất. Vì vậy chúng ta cần phải có kế hoạch thật chặt chẽ và tổ chức thật khoa học mới bảo đảm được theo yêu cầu của trên. Cho đến giờ theo tôi ta vẫn phải chuẩn bị hai phương án. Phương án một là cơ động theo đường bộ. Về vấn đề này ta cũng đã có nhiều kinh nghiệm nên chắc sẽ không có gì khó khăn khi tổ chức thực hiện. Tuy nhiên phương án này có nhược điểm là phụ thuộc nhiều vào chất lượng đường sá, ta lại hành quân với đội hình trung đoàn nên lưu lượng xe rất lớn và rất khó bảo đảm thời gian- Dừng lại một lát như để cho mọi người “ngấm” ông tiếp- Còn phương án hai là tận dụng các phương tiện vận tải của trên để chở xe tăng và xe thiết giáp, còn ô tô đi theo đường bộ. Cụ thể là ta sẽ đi bằng tàu hỏa vào Vinh, từ Vinh vào Quảng Bình sẽ đi bằng tàu thủy nếu có hoặc sẽ hành quân bộ. Đây là phương án tối ưu vì vừa gọn đội hình, vừa tiết kiệm giờ máy nổ và nếu thuận buồm, xuôi gió thì sẽ đạt tốc độ rất cao. Tuy nhiên có cái khó là ta không chủ động về phương tiện. Tôi ước tính trừ 198 đã ở trong kia còn để chuyên chở hết trung đoàn này vào Vinh chúng ta phải cần ít nhất ba đoàn tàu: mỗi tiểu đoàn một đoàn, còn một đoàn dành cho cơ quan trung đoàn và khối trực thuộc. Lại còn tàu thủy nữa, chưa biết có hay không? Vì vậy tôi đề nghị thế này: ta phải chuẩn bị theo cả hai phương án. Một mặt phải làm việc ngay với cục Tác chiến, Tổng cục Hậu cần và Tổng cục Đường sắt đề nghị họ giúp đỡ, bố trí kế hoạch cơ động càng sớm càng tốt. Một mặt khẩn trương lập kế hoạch hành quân, phân chia cung chặng và tính toán thời gian cụ thể như ta đã từng làm với các đơn vị trước đây. Sau một tuần nữa mà không có phương tiện chúng ta bắt buộc phải hành quân bộ. Hết ý kiến!
Mấy khuôn mặt lại cúi xuống trầm ngâm. Quả thật là một bài toán khó giải. Mãi một lúc sau tham mưu trưởng Dương mới có ý kiến:
- Tôi hoàn toàn nhất trí với đồng chí Đào. Ngay chiều nay đích thân tôi sẽ lên làm việc với các cơ quan Bộ và Tổng cục Đường sắt. Tôi sẽ ở lại trên đó cho đến khi nào được việc mới thôi. Còn việc lập kế hoạch hành quân bộ và soạn thảo các chỉ thị bảo đảm tôi cũng sẽ cho anh em làm ngay chiều nay. Ngoài ra tôi đề nghị H02 cũng phải khẩn trương tổ chức một bộ phận tiền trạm vào trước để xác định vị trí đứng chân cho trung đoàn. Nếu cần thiết bên Tham mưu chúng tôi sẽ cử người hỗ trợ.
Mấy cái đầu cùng gật gật ra vẻ đồng tình. Chính ủy Ngọc lại lia thêm mấy dòng vào cuốn sổ tay rồi trịnh trọng:
- Thôi được rồi! Vậy ta cứ thế tiến hành nhé, mắc ở đâu tập trung gỡ ở đó. Còn bây giờ ta thống nhất một vấn đề nữa: hai trung đoàn của ta đã vào B5, vậy thì ta cũng phải tổ chức Bộ tư lệnh tiền phương trong đó. Tôi dự kiến thế này: anh Lân ở lại ngoài này chịu trách nhiệm chỉ huy chung, anh Thu sẽ giúp anh Lân về công tác đảng- công tác chính trị, còn tôi và anh Đào sẽ cùng một số cán bộ cơ quan vào trong đó. Các anh thấy thế có được không?
Tư lệnh Lân lắc đầu:
- Lực lượng chủ yếu ở đâu thì tư lệnh phải ở đó. Binh chủng có ba trung đoàn mà hai ở trong đó tất nhiên tôi phải có mặt chứ!
Chính ủy Ngọc mềm mỏng:
- Theo tôi vị trí của anh là phải ở ngoài này. Đông Xuân này đâu chỉ có mặt trận B5 mà ta còn đánh cả ở B2, B3. Anh phải ở đây để quán xuyến chung chứ. Năm ngoái phải để anh đi cũng là vì bất đắc dĩ mà thôi. Có phải thế không các anh?- Nhìn quanh một lượt không thấy ai có ý kiến gì ông tươi cười- Vậy thì ta kết thúc hội ý ở đây. Các anh ở H02 về khẩn trương tiến hành công tác chuẩn bị và tổ chức đội tiền trạm. Anh Dương thu xếp đi làm việc với các cơ quan trên Bộ ngay. Còn anh Đào theo dõi, đôn đốc giúp việc cung cấp vật chất cho H02. Lưu ý các anh một điều: Bộ yêu cầu chúng ta giữ tuyệt đối bí mật việc cơ động của H02. Vì vậy trong bất cứ khâu nào chúng ta cũng phải thận trọng, đặc biệt là việc giáo dục cán bộ, chiến sĩ của H02. Mời các anh nghỉ!
Hai cán bộ của H02 lập tức đứng dạy chào hỏi mọi người rồi quày quả ra xe. Gương mặt hai người trĩu nặng những lo âu.

Có nằm mơ tham mưu trưởng Dương cũng không thể ngờ việc giải quyết về phương tiện vận tải cho H02 lại thuận lợi đến thế. Chắc là trên Bộ đã có kế hoạch cả rồi nên mọi yêu cầu của Bộ tư lệnh Thiết giáp gần như được giải quyết ngay lập tức. Bên Tổng cục đường sắt hứa sau một tuần sẽ bố trí đủ ba đoàn tàu, mỗi đoàn cách nhau hai đến ba ngày xuất phát từ ga Vĩnh Yên. Còn Tổng cục Hậu cần cũng hứa như đinh đóng cột: sẽ có đủ tàu thủy để chở xe tăng từ Bến Thủy vào Đồng Hới. Tưởng phải nằm lì hàng tuần để xin xỏ, chạy chọt nào ngờ chỉ hai ngày mọi việc đã xong xuôi. Tham mưu trưởng Dương như mở cờ trong bụng.
Trong lúc đó ở H02 công tác chuẩn bị cũng được đẩy lên với tốc độ cao nhất. Chỗ nào cũng thấy rối rít tít mù cả lên. Từng đoàn xe chở lương thực, thực phẩm, khí tài dự trữ ùn ùn đổ về, hàng hóa chất đống ở nhà kho của hợp tác xã Rừng Cam. Đến lượt các tiểu đoàn, đại đội trực thuộc lên nhận về. Quang cảnh nhộn nhịp chẳng khác nào phiên chợ ngày áp Tết.
Cái không khí bình lặng thường nhật ở đại đội huấn luyện cũng bất ngờ bị phá vỡ. Khi các tiểu đội trưởng đang còn đôn đốc bộ đội thay quần áo công tác để ra thao trường thì từng hồi kẻng dồn dập nổi lên. Nghe đúng hiệu lệnh kẻng báo động di chuyển bộ đội lại quay ngược vào nhà thay quần áo và thu dọn quân tư trang rồi ùn ùn kéo nhau ra vị trí tập trung. Chỉ một loáng hơn một trăm học viên ba lô kềnh càng trên lưng đã đứng chật sân kho thôn Đông, mặt mũi cậu nào cậu ấy cứ ngẩn tò te như đang tự hỏi: “không hiểu có chuyện gì mà lại báo động thế này? Đang học dở dang lại chuyển đi đâu, mà sao hôm nay lại xuất hiện nhiều khách lạ thế kia?”. Cả bọn đang ngơ ngác hỏi nhau thì đã thấy đại đội trưởng Nguyễn lên trước hàng quân dõng dạc:
 - Nghiêm!- Cả hàng quân im phắc như bị điện giật- Hôm nay đại đội tập trung các đồng chí lên đây để thông báo một tin quan trọng. Do tình hình nhiệm vụ có những thay đổi rất to lớn nên mặc dù các đồng chí chưa hoàn thành chương trình huấn luyện cấp trên vẫn quyết định cho các đồng chí ra trường sớm để đi làm nhiệm vụ. Đây là một vinh dự to lớn của chúng ta, chứng tỏ cấp trên rất tin tưởng vào các đồng chí. Về phía ban chỉ huy đại đội chúng tôi rất mong các đồng chí phát huy kết quả học tập trong thời gian vừa qua để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong thời gian tới. Sau đây tôi sẽ đọc quyết định điều động, những đồng chí nào nghe đọc đến tên thì hô “có” và bước ra khỏi hàng sau đồng chí cán bộ nhận quân. Rõ cả chưa?
- Rõ!- Tiếng hô đều nhưng không được mạnh mẽ như mọi ngày.
Nhóm sáu cầu thủ trường Nguyễn Trãi từ nãy vẫn đứng túm tụm với nhau ở cuối hàng. Đức thì thầm:
- Hôm nay biên chế về đơn vị chiến đấu là đi chiến trường luôn đấy. Các cậu thấy thiệt chưa? Bảo về Tết lại cứ gan lì không về.
Nhật lắc đầu:
- Nhưng mặt tớ nó mỏng lắm- Ý Nhật nhắc đến chuyện dạo Tết vừa rồi có khá nhiều anh em trốn về bị vệ binh trung đoàn về tận quê bắt lên, sau đó cậu hạ giọng- Còn cậu ở nhà mấy hôm cũng có giải quyết được cái gì đâu? Mà này, không biết bọn mình có được ở với nhau không nhỉ?
Cả bọn chợt ngớ ra trước câu hỏi của Nhật. Ừ, giá mà được ở cùng nhau thì vui biết bao. Tuy nhiên điều đó đã không xảy ra. Nhật, Dịp, Thu được biên chế về tiểu đoàn 66, còn ba tên kia về 244 nhưng mỗi đứa ở một đại đội khác nhau. Cuộc chia tay chỉ đơn giản là một cái bắt tay thật chặt giữa những người bạn. Ngay sau đó từng toán, từng toán lên đường. Bà con xóm Đông đứng thành một vòng xung quanh sân kho lưu luyến nhìn theo, mắt nhiều người lấp lánh ướt.

Nhật đứng cuối trong số hơn hai mươi anh em về tiểu đoàn 66. Cậu đang nhớn nhác nhìn xem cụ Tư và mấy đứa nhỏ có ra tiễn mình không thì thấy anh Hàm trung đội trưởng ghé tai người cán bộ nhận quân của 66 nói gì đấy và anh này lớn giọng:
- Đồng chí Nhật đâu? Ra đây có người cần gặp.
Nhật xốc lại ba- lô, hô “Có” một tiếng rõ to rồi tiến lại đầu hàng quân. Cậu chợt sững người. Phía sau anh Hàm là cụ Tư, bên cạnh đó là bố cậu và thằng em út. Trông bố cậu rõ ra dáng mệt mỏi, mái tóc muối tiêu phờ phạc thò ra bên dưới chiếc mũ cát hình như còn bết mồ hôi. Còn thằng em út Nhật mới sáu, bảy tuổi. Nó đang nhìn ngang, nhìn ngửa đầy vẻ lạ lẫm. Có lẽ Nhật không bao giờ nghĩ tới chuyện bố sẽ lên thăm mình như thế này. Đã thế lại đúng vào ngày báo động chuyển quân về đơn vị chiến đấu mới chết chứ. Mà cậu có báo tin về nhà là sắp đi chiến đấu đâu. Vì vậy Nhật chỉ thốt ra được đúng một từ:
- Bố!
Bố Nhật nén mệt mỏi, gượng cười:
- Thấy mấy đứa cùng đi nó viết thư về báo sắp sửa đi chiến trường nên bố với em lên thăm con.
Quả thật là không đúng như cậu muốn nhưng nhìn vẻ mệt mỏi của bố Nhật cũng thấy thương thương:
- Bố đạp xe lên à?
Ông bố Nhật gật đầu:
- Ừ! Bố với bác Ba đạp xe lên- Ngần ngừ giây lát ông mới tiếp- Còn mẹ con với bác Ba gái thì đi tàu lên sau.
Giá như đất có sụp dưới chân cũng không làm cho Nhật thấy giật mình hơn. Nếu mẹ cậu mà có mặt ở đây vào lúc này thì có lẽ cái sân kho này sẽ ngập đầy nước mắt mất. Chính vì cái tính mau nước mắt của mẹ mà cậu đã đi là đi thẳng, một đi không trở lại cho nhẹ nhàng. Thế mà giờ đây mẹ cậu lại đang trên đường tới đây. Lại vào đúng lúc nước sôi, lửa bỏng thế này mới chết chứ. Đằng kia người cán bộ nhận quân có vẻ nóng ruột tợn, anh hết nhìn dọc hàng quân đã đội ngũ sẵn sàng lại ngó sang chỗ bố con Nhật. Bí quá, Nhật đành túm áo trung đội trưởng Hàm:
- Anh ơi! Làm sao bây giờ?
Hàm cũng thấy khó xử. Anh em ở với nhau mới có hai tháng nhưng anh rất quý Nhật. Nó hiền lành nhưng chấp hành quy định rất nghiêm, lại rất chịu khó học hỏi nên trình độ hơn hẳn các đồng đội cùng lứa. Cái Tết vừa rồi đấy, hàng chục bạn bè bỏ về thăm nhà nhưng Nhật vẫn trụ lại đúng như đã hứa với anh. Mấy ngày Tết chẳng đi đâu chỉ nằm nhà đọc sách. Nhật cũng đã tâm sự với anh về hoàn cảnh gia đình, về cái tính hay khóc và bệnh mau nước mắt của mẹ. Đã nghe rõ câu chuyện giữa bố con Nhật nên anh biết cậu ta đang rất bối rối. Suy nghĩ giây lát Hàm chạy lại chỗ người cán bộ nhận quân của tiểu đoàn 66. Chẳng biết hai người nói với nhau những gì, chỉ thấy người cán bộ nhận quân gật đầu thật mạnh rồi quay lại hàng quân đang đứng nghiêm hô to:
- Theo tôi, đi thường bước!
Hàm còn đứng lại bắt tay hết lượt anh em trong hàng rồi mới quay lại chỗ bố con Nhật, anh tươi tỉnh nói với bố Nhật:
- Cháu đã nói với các anh bên ấy về tình hình nhà mình. Các anh ấy đồng ý cho Nhật ở lại với gia đình hôm nay. Đúng 8 giờ sáng mai Nhật phải có mặt bên đó.
Nhật thở phào nhẹ nhõm. Dù sao thế cũng tốt chán. Ở bên này còn mấy anh cán bộ khung, còn gia đình cụ Tư chắc mẹ sẽ đỡ buồn hơn. Bố Nhật thì túm tay Hàm, giọng đầy cảm động:
- Cảm ơn anh nhiều lắm.
Hàm cười hiền lành:
- Dạ! Có gì đâu ạ- Anh quay sang Nhật nói nhỏ- Nhớ thu xếp mọi thứ cho gọn gàng. Sáng mai, đúng 7 giờ ra chỗ cây mít đầu làng gặp tôi. Tôi sẽ đưa cậu sang bên ấy.

Không biết vì lý do gì mà lần này mẹ Nhật lại “gan” thế. Từ lúc gặp Nhật ở ga Hương Canh cho đến tận sáng sớm hôm nay mẹ Nhật không khóc một tý nào. Nhật đã mừng thầm. Cậu vốn sợ nhất nước mắt của mẹ. Nếu mẹ cứ như thế này cậu lên đường sẽ nhẹ nhàng hơn. Nhớ lại buổi sáng cách đây gần ba tháng hôm cậu nhập ngũ mà Nhật thấy rùng mình. Hôm ấy, mấy đứa bạn đã xe đạp sẵn sàng ngoài sân mà cậu không thể dứt ra mà đi được. Mẹ cậu khóc lên, khóc xuống, khóc như cậu đã đi là không trở lại. Mãi cho đến lúc cậu gắt lên mẹ cậu mới bớt khóc. Tranh thủ lúc ấy Nhật chạy ra giục các bạn đi thật nhanh. Thế mà lần này mẹ có vẻ bình tĩnh lắm. Nhật ngạc nhiên, không lẽ từ ngày cậu đi tính tình mẹ mình đã đổi khác.
Mới sáng sớm, lúc sương mù còn chưa tan mẹ Nhật đã cùng chị Kim nổi lửa nấu món cơm nếp. Đó là món mà Nhật thích ăn từ hồi ở nhà. Cơm nếp chín tới mẹ phi một ít hành lên rồi rưới lên trên. Mùi cơm nếp, mùi hành phi thơm váng cả nhà. Đang rửa mặt ngoài giếng mà Nhật cứ tứa nước bọt ra đầy miệng. Cậu thoáng nhớ những buổi sáng mùa đông cả nhà ngồi quây quần bên nồi cơm nếp thơm lừng. Mẹ cậu cứ phải lấy đũa cả gõ vào những bàn tay nhâu nhâu đòi bốc trộm. Cậu giục thằng em rửa mặt cho nhanh để còn vào ăn cơm. Sương đã tan dần nhưng trời lại lất phất mưa. Trời rét đậm.
 Cả nhà đã quây quần ngay trong gian bếp nóng sực và thơm lừng mùi cơm nếp. Cụ Tư đón bát cơm mẹ Nhật đưa nhưng không ăn ngay mà cứ hít hà khen cơm thơm. Bố Nhật lặng lẽ nhai từng miếng nhỏ. Tính ông vẫn vậy. Mẹ Nhật cũng lẳng lặng chăm chút cho mọi người, Nhật phải giục mãi mẹ mới ăn vài miếng. Chỉ thằng em út Nhật là vô tư. Nó cũng thích món này. Chiều hôm qua lại được anh đưa đi xem xe tăng nên nó thích lắm, bây giờ cứ ba hoa chích chòe. Vừa ăn Nhật vừa phụ họa với em, cậu nghĩ bụng “Cũng may mà có nó chứ không mình cũng không thể nuốt nổi”. Mẹ cậy vẫn và cơm đấy nhưng dường như hồn vía mẹ đang để ở đâu đâu. Còn đôi mắt thì đã đỏ mọng lên.
Nhìn mắt mẹ Nhật biết rằng suốt từ hôm qua mẹ cậu đã cố gắng kìm giữ. Có thể mẹ không muốn khóc trước mặt mọi người trong gia đình cụ Tư. Có thể mẹ không muốn khóc trước những người đồng đội của cậu. Nhưng giờ phút chia tay sắp đến chắc mẹ sẽ khó mà giữ được. Nhật vừa ăn vừa nghĩ cách làm sao để mẹ không ra chỗ đầu làng. Nhưng biết tìm lý do gì bây giờ?
Từ phía sân kho một hồi kẻng dài vang lên. Nhật và nốt bát cơm đang ăn dở rồi buông bát đũa đứng dạy, cậu cố nở nụ cười thật tươi:
- Sáu rưỡi rồi- Cậu ngó ra ngoài sân. Ngoài trời mưa đang lây phây như rắc bột. Gió đông bắc vẫn nổi từng cơn. Cậu quay vào nói nhỏ- Trời rét lắm. Bố mẹ và em cứ ở nhà cũng được.
Mọi người cũng đã buông đũa bát cả. Chị Kim nhanh chóng thu dọn mâm bát. Cụ Tư ngó ra ngoài trời rồi tham gia:
- Cháu nó nói phải đấy. Trời lạnh lắm. Lại mưa nữa. Mà từ đây sang chỗ 66 cũng gần thôi.
Không ai nói gì. Mãi sau bố Nhật mới lên tiếng:
- Vâng! Nhưng đã lên đến đây chúng tôi cũng muốn tiễn cháu một chút.
Bố đã nói vậy nghĩa là không thay đổi gì nữa. Nhật lẳng lặng lên nhà chuẩn bị ba lô. Chẳng biết chạy vạy ở đâu ra mà bố mẹ cậu mang lên cho cậu một gói quà to tướng, có cả một tút thuốc lá Tam Thanh sợi vàng ươm. Chỉ một loáng chiếc ba lô to kềnh đã được gói buộc xong. Trong đầu Nhật bây giờ chỉ rối lên cách đối phó với cơn khóc của mẹ.
Lúc cả nhà ra đến cây mít còi đơn độc ở đầu làng thì anh Hàm đã đứng đợi ở đó. Từ ngoài cánh đồng trống trước mặt gió thốc mạnh từng cơn. Mưa hình như có nhẹ hạt hơn nhưng hai bàn tay vẫn giá buốt. Bố Nhật mím chặt đôi môi nhợt nhạt. Mọi điều cần nói với con ông đã nói rồi. Mà có gì để nói nhiều đâu. Bổn phận thằng con trai lúc đất nước lâm nguy thì phải thế thôi, ông tin là Nhật hiểu. Còn với ông, ông biết rằng rất có thể đây là lần cuối cùng bố mẹ, con cái được gặp nhau. Nhưng có phải một mình gia đình ông thế đâu. Trên đất nước này nhà nào chẳng vậy. Cũng còn may là ông đã kịp đưa mẹ nó lên thăm. Cái thằng đến là gan, ngay cả lá thư gần đây nhất nó có nói gì đến chuyện sắp phải đi chiến đấu đâu. Ông biết chuyện này là nhờ mấy đứa bạn nó viết thư về nhà đấy chứ. Mẹ Nhật vẫn túm chặt cái khăn đen trùm quanh đầu, hai chéo khăn áp chặt vào miệng. Chắc chắn là mẹ đang cố kìm mình. Thằng em út thì vẫn bíu chặt tay Nhật. Nhật thầm hy vọng có anh Hàm ở đây chắc mẹ sẽ đỡ khóc hơn. Thì đấy, suốt từ hôm qua đến giờ mẹ vẫn giữ để không khóc trước mặt người lạ cơ mà. Chừng như cũng muốn động viên bố mẹ Nhật nên anh Hàm cố tỏ vẻ tươi tỉnh:
- Hai bác cứ yên tâm. Các cậu ấy chuyển về đơn vị mới còn tiếp tục huấn luyện một thời gian nữa rồi mới đi. Mà có vào trong kia chắc cũng còn lâu mới phải đánh nhau. Xe tăng bọn cháu thì cứ phải chiến dịch lơn lớn một chút mới tham gia.
Bố Nhật cũng gật gù:
- Chúng tôi cũng biết thế. Thôi thì…- Ông bỏ lửng câu nói.
Hàm chỉ tay về phía ngọn đồi xa xa, mờ mờ sau màn mưa bay dày đặc:
- Tiểu đoàn 66 ở chỗ kia, hai bác ạ! Giá như bên ấy có nhà chiêu đãi thì hai bác sang bên đó với Nhật mấy hôm cũng được. Nhưng tiếc quá, chỉ có trên trung đoàn bộ mới có bác ạ!
Bố Nhật gượng cười:
- Chúng tôi lên thăm em nó thế này cũng được rồi, anh ạ!
Có lẽ muốn để cho Nhật nói chuyện riêng với bố mẹ nên anh Hàm đã bước lên phía trước vài bước, anh giở cái áo mưa ra quàng vào người. Nhật gỡ tay thằng em ra, cậu bảo nhỏ nó:
- Ra với bố đi! Về nhà ngoan nhé!- Cậu quay lại đứng đối diện với bố, mẹ- Thôi, bố mẹ về đi! Con đi đây!
Nhật vừa dợm người định quay đi thì mẹ cậu bật khóc. Dường như bao thương nhớ dồn nén trong lòng đến bây giờ mới được giải tỏa nên mẹ cậu khóc như mưa, như gió. Nhật nhăn nhó nhìn quanh, cậu cầm tay mẹ ngập ngừng:
- Mẹ nín đi không người ta cười cho.
Dường như không còn quan tâm đến điều gì nữa, mẹ Nhật vẫn bấu chặt lấy tay đứa con và không ngừng khóc. Lẫn trong tiếng khóc là những tiếng nói ai oán đứt đoạn:
- Con ơi… Con đi thế… bao giờ mới về?
Nhật cố gượng cười:
- Mẹ buồn cười thật. Cứ làm như con không bao giờ về nữa ấy!- Nhật nhìn sang bố. Đôi môi bố vẫn mím chặt nhưng đôi mắt thì ầng ậc nước. Thằng em út chẳng biết gì, bây giờ thấy mẹ khóc nó cũng cất tiếng khóc theo. Tiếng khóc của nó hòa vào trong tiếng khóc của mẹ làm Nhật càng bối rối. Biết rằng mình sẽ không thể chịu đựng được nữa nếu cứ đứng lại đây, Nhật dứt khoát- Thôi, bố đưa mẹ về đi! Con đi đây!
Nói rồi, cậu dứt tay mình ra khỏi tay mẹ. Mẹ Nhật gần như đổ sụp xuống. Bà khóc to hơn nhưng Nhật vẫn quay đi. Cậu xốc mạnh cái ba lô rồi dấn bước về phía quả đồi mờ mờ phía trước.
Mẹ Nhật òa lên khóc to hơn. Thằng em út cũng vậy. Nhật không dám ngoảnh lại. Cậu rảo bước vượt cả anh Hàm. Trong màn mưa dày đặc bay xiên xiên theo những cơn gió, tiếng khóc của mẹ cậu cứ văng vẳng dội đến, nghe thật buốt lòng.

Trong khi người anh em H02 còn đang tất bật chuẩn bị cho việc hành quân thì trung đoàn H03 đã tổ chức cho cán bộ đi chuẩn bị chiến trường. Về phía Bộ tư lệnh thì chính ủy Ngọc và phó tư lệnh Đào cũng đã vào đến Bộ tư lệnh mặt trận.
Vừa vào đến nơi ông Đào đã đề nghị được gặp ngay Tư lệnh mặt trận để nắm tình hình và ý định sử dụng xe tăng. Thấy vẻ nôn nóng của người chỉ huy xe tăng tư lệnh mặt trận điềm đạm:
- Cứ bình tĩnh ngồi xuống đã nào! Thế tình hình cơ động H02 vào đây thực hiện đến đâu rồi?
Đang định đi hỏi lại trở thành người bị hỏi phó tư lệnh Đào hơi bất ngờ nhưng rồi nhanh chóng lấy lại được sự bình tĩnh:
- Báo cáo anh! Cũng may được các cơ quan trên bộ và các đơn vị bạn nhiệt tình giúp đỡ nên việc cơ động của H02 tương đối thuận lợi. Hiện đã có một tiểu đoàn đến vị trí tập kết, một tiểu đoàn đang nằm ở Bến Thủy chờ tàu, một tiểu đoàn nữa và khối trực thuộc cũng đã lên tàu trên đường vào Vinh. Nếu không có gì trục trặc lớn thì H02 sẽ có mặt tại vị trí tập kết chiến dịch sớm hơn quy định được vài ngày.
- Thế thì tốt! Chắc là các cậu có phần bị bất ngờ về quyết định này của Bộ phải không?- Tư lệnh mặt trận hơi mỉm cười.
- Đúng vậy! Các thủ trưởng làm chúng tôi chạy “bở hơi tai” ra mới kịp.
Tư lệnh mặt trận hạ giọng tỏ vẻ thông cảm:
- Các cậu thông cảm! Thực ra lúc đầu trên dự kiến hướng chủ yếu của Đông- Xuân năm nay là B2 cơ. Tuy nhiên sau khi xem xét lại tình hình mới quyết định lấy Trị- Thiên này làm hướng chủ yếu, còn B2, B3 làm hướng hỗ trợ. Chính vì vậy mới quyết định điều H02 vào đây gấp như thế- Ông chợt đổi giọng- Thế so với hôm diễn tập kiểm tra anh em có tiến bộ nhiều không?
Phó tư lệnh Đào cũng trầm giọng xuống:
- Báo cáo anh! Được thêm gần một tháng huấn luyện anh em có tiến bộ nhiều nhưng theo tôi cũng chưa thật mỹ mãn. Ngoài ra điều vào gấp thế này tôi lo anh em người ta không có thời gian trinh sát chuẩn bị chiến trường, chắc chắn khi bước vào chiến đấu sẽ gặp nhiều khó khăn.
Tư lệnh mặt trận gật đầu:
- Chúng tớ cũng biết thế! Vì vậy trước mắt vẫn để H02 làm dự bị của mặt trận thôi để anh em người ta có thời gian chuẩn bị. Ngay khi toàn trung đoàn có mặt đủ mặt trận sẽ giao nhiệm vụ cụ thể.
Gương mặt phó tư lệnh Đào hơi giãn ra một chút:
- Vâng! Thế thì may quá! Vậy còn H03 đề nghị anh cho biết ý định sử dụng của mặt trận thế nào?
Tư lệnh mặt trận vẫy phó tư lệnh Đào lại gần tấm bản đồ vẫn treo trên vách hầm, ông rút cây bút trong túi ngực ra làm que chỉ và nói vừa đủ nghe:
- Theo quyết tâm của trên Đông Xuân năm nay ta phấn đấu giải phóng tỉnh Quảng Trị và nếu có thể thì cả Thừa Thiên. Vì vậy, căn cứ vào tình hình phòng ngự của địch và các mặt khác ý định chung của mặt trận là thế này: sẽ tổ chức tiến công theo bốn cánh. Cánh bắc có nhiệm vụ tiêu diệt các mục tiêu vòng ngoài ở phía bắc và tây bắc Đông Hà như Đồi Tròn, Động Mã, Cồn Tiên, miếu Bái Sơn, Quán Ngang để mở cửa tiêu diệt cụm cứ điểm Đông Hà. Đây là cánh chủ yếu của chiến dịch. Cánh tây có nhiệm vụ tiêu diệt địch ở Động Toàn, Ba Tum, Mai Lộc, Đầu Mầu và sẵn sàng tiến công Ái Tử là sở chỉ huy sư đoàn Ba ngụy. Cánh nam có nhiệm vụ tiêu diệt địch ở nam và bắc sông Thạch Hãn, chủ yếu là ở khu vực Phượng Hoàng, Động Ông Do và một đoạn quốc lộ Một nhằm chia cắt địch, cô lập Đông Hà với Quảng Trị. Cánh thứ tư là cánh đông nhằm ngăn chặn địch rút chạy ra biển và hỗ trợ đồng bào nổi dậy, đồng thời có nhiệm vụ bao vây địch ở phía đông. Ngoài ra sẽ tổ chức một cánh vu hồi ở phía tây xuống Huế- Ông khoa bút một vòng xung quanh khu vực Đông Hà rồi chỉ vào hai mũi tên đỏ to nhất- Về sử dụng xe tăng ý định của mặt trận thế này: tăng cường một tiểu đoàn cho cánh bắc, một tiểu đoàn cho cánh tây, còn một tiểu đoàn làm dự bị cho mặt trận. Theo mình được biết thì H03 đã tổ chức cho cán bộ đi chuẩn bị chiến trường và hiệp đồng chiến đấu với bộ binh rồi. Nói chung cho đến giờ ta vẫn giữ được bí mật tuyệt đối và chưa thấy bọn địch có phản ứng gì. Hôm vừa rồi Nguyễn Văn Thiệu bay ra đây thị sát Quảng Trị, tỉnh trưởng Phan Bá Hòa vẫn huyênh hoang: “tình hình an ninh của Quảng Trị đã đạt tới 100 phần trăm”. Nếu ta vẫn giữ được thế này chắc chắn chúng sẽ bị bất ngờ.
Phó tư lệnh Đào gật gù cái đầu, trong thâm tâm ông thật sự thán phục tài đánh giá tình hình và điều quân, khiển tướng của Bộ Thống soái tối cao. Mặt khác ông cũng thấy yên tâm hơn vì H02 chỉ được sử dụng làm dự bị cho chiến dịch nên sẽ không quá cập rập. Trong đầu ông phác nhanh một kế hoạch làm việc nên vội đứng dạy:
- Thế thì xin phép tư lệnh tôi xuống với anh em H03 xem họ chuẩn bị thế nào rồi?
Tư lệnh mặt trận vui vẻ:
- Được! Cậu đi đi! Nhưng nhớ phải quay về đây trước 30 tháng Ba nhé!

Vừa chập tối phó tư lệnh Đào đã giục lái xe Năm và trợ lý tác chiến Trần Bắc lên đường đi về sở chỉ huy trung đoàn H03. Gần một giờ sau xe đã ra đến đường 15, ba thày trò chắc mẩm sẽ đến H03 sớm. Nhưng thật không ngờ: con đường 15 lầm bụi ùn ùn những đoàn xe tải trùm kín lá ngụy trang lầm lũi chạy bất chấp máy bay Mỹ vẫn đang đánh phá đâu đó phía trong. Hết xe chở người đến xe chở hàng, xe kéo pháo cứ như từ dưới đất mọc lên thành ra chiếc xe con đơn độc cứ chạy được một quãng lại phải nép mình vào sát rìa để nhường đường. Bụi mù mịt quyện với sương đêm nên càng quánh đặc, nó luồn vào mọi ngõ ngách trong xe và không chịu tan đi. Ông Đào đã phải lấy cái khăn mặt rót nước từ bi đông ra thấm cho ẩm để bịt mũi, bịt mồm mà vẫn thấy trong miệng cứ có cảm giác sàn sạn. Đôi mắt kính bất ly thân cứ chốc chốc lại mờ đi vì bụi, lau mãi rồi đâm chán ông cứ mặc kệ. Nhìn những đoàn xe dài dằng dặc đang đi vào ông lơ mơ hiểu tầm cỡ chiến dịch này sẽ lớn đến thế nào. Chắc chắn đó sẽ là chiến dịch lớn nhất từ trước đến nay. Chẳng thế mà trên lại huy động đến hai trung đoàn xe tăng ở mặt trận này.
Cứ lúc đi lúc dừng như vậy quá nửa đêm phó tư lệnh Đào mới đến được sở chỉ huy của trung đoàn H03. Thấy đã muộn ông bảo đồng chí trực ban không đánh thức ban chỉ huy dậy nữa, sáng mai gặp sẽ làm việc luôn rồi giục trợ lý Bắc và lái xe đi ngủ.
Giục mọi người đi ngủ nhưng chính ông lại trằn trọc không thể nào ngủ được. Không phải vì những cơn gió lạnh từ hồ Cẩm Ly hun hút thổi về, cũng không phải vì những vết thương cũ đang nhức nhối mà có lẽ do những cảm xúc rất khó tả đang rạo rực trong lòng. Mới chỉ bốn năm trôi qua mà cái binh chủng ông gắn bó như máu thịt đã có sự trưởng thành vượt bậc và đang được tham dự vào một chiến dịch lớn với quy mô lớn chưa từng có. Những chiếc xe tăng dũng mãnh không chỉ xuất hiện ở những chiến trường gần hậu phương miền Bắc mà nó đã có mặt ở Tây Nguyên, thậm chí cả ở miền Đông Nam Bộ. Chắc chắn binh chủng của ông sẽ có những đóng góp to lớn nay mai. Tuy nhiên trong sâu thẳm cõi lòng của ông cũng canh cánh một nỗi lo: sự phát triển quá nhanh về lượng thường cũng kéo theo những bất cập về chất. Thì đấy, hàng trăm cán bộ từ Lục quân về chỉ được huấn luyện chuyển binh chủng trong vòng ba tháng, số khác mặc dù đã là thành viên kíp xe lâu năm nhưng với sáu tháng bồi dưỡng ở trường chắc chắn khả năng tổ chức chỉ huy bộ đội sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Cán bộ đã vậy, chiến sĩ cũng chẳng khá hơn: gần một nghìn chiến sĩ mới chỉ được học qua một nửa chương trình đã phải giao trang bị để đi chiến đấu đợt này. Mà “chiếc áo thì chẳng thể làm nên thày tu”. Biết thế là non, là gượng ép nhưng không còn cách nào khác. Mệnh lệnh cấp trên, yêu cầu của chiến trường không thể không thực hiện. Những suy nghĩ lan man lại kéo ông trở về với quá khứ những năm khổ luyện ở nước bạn. Ở bên đó để đào tạo một thành viên kíp xe phải mất hàng năm. Còn cán bộ trước khi học về quản lý chỉ huy thì cũng phải được huấn luyện lái được xe và sử dụng thành thạo mọi loại trang bị trên xe. Cho đến giờ ông vẫn không hiểu tại sao cấp trên vẫn chưa đồng ý cho binh chủng thành lập Trường sĩ quan và các trung tâm đào tạo thành viên kíp xe. Với đặc thù một binh chủng kỹ thuật, sử dụng các loại trang bị hiện đại mà chưa có một ngôi trường cho ra hồn để đào tạo cán bộ, còn các đơn vị chiến đấu tự đào tạo lấy thành viên thì không ổn một chút nào. Nó không có sự chuyên sâu cần thiết. Trong thâm tâm ông tự bảo mình sau đợt này sẽ phải đề nghị mạnh hơn nữa, có lý lẽ hơn nữa để cấp trên chấp thuận ý định này. Cứ lan man như vậy mãi đến gần sáng ông mới chợp được mắt.

Mặc dù chỉ ngủ rất ít nhưng phó tư lệnh Đào vẫn tỏ ra hoàn toàn tỉnh táo và khỏe mạnh khi bước vào hầm họp của trung đoàn H03. Trừ trung đoàn phó Lê Trung Sơn đang tiếp tục bám địch còn ban chỉ huy trung đoàn có mặt đủ. Niềm nở đáp lại lời chào của mọi người xong phó tư lệnh Đào vào việc ngay:
- Chúng ta không có nhiều thời gian nên phải tranh thủ vào việc. Bây giờ tôi đề nghị các đồng chí báo cáo về ý định sử dụng lực lượng của trung đoàn và kết quả công tác chuẩn bị chiến đấu cho đến thời điểm hiện nay ra sao.
Trung đoàn trưởng Đỗ đứng dạy tiến sát đến tấm bản đồ treo trên vách hầm với tay cầm que chỉ rồi trịnh trọng:
- Báo cáo phó tư lệnh! Căn cứ vào mệnh lệnh của trên, căn cứ vào tình hình các đơn vị trong trung đoàn chúng tôi đã giao nhiệm vụ cho các đơn vị như sau: tiểu đoàn 512 thiếu một đại đội sẽ đi phối thuộc với sư đoàn B08 tiến công địch trên cánh bắc, cụ thể là tiêu diệt địch ở Miếu Bái Sơn để mở cửa tiến công Đông Hà- Chiếc que chỉ được gí vào một cụm cứ điểm vẽ bằng chì xanh rồi rê tiếp sang một điểm khác- Tiểu đoàn 397 sẽ phối thuộc cho B04 tiến công địch ở điểm cao 241 và quận lỵ Mai Lộc trên cánh tây. Riêng đại đội 2 của tiểu đoàn này sẽ tăng cường cho B24 tiến công La Vang, thực hiện chia cắt địch ở Bến Đá. Còn tiểu đoàn 3 sử dụng làm lực lượng dự bị. Hiện nay trung đoàn đang tổ chức cho cán bộ đi trinh sát thực địa, bản thân tôi cũng vừa mới ở trong ấy ra ngày hôm kia. Sau đó sẽ tổ chức cho các đơn vị cơ động vào vị trí tập kết chiến đấu. Dự kiến khoảng ngày N trừ 2 các đơn vị sẽ có mặt tại vị trí quy định. Báo cáo hết!
Mắt vẫn chăm chú nhìn vào tấm bản đồ phó tư lệnh Đào gật đầu:
- Được rồi! Bây giờ đồng chí cho biết vị trí tập kết chiến đấu của các đơn vị và đường cơ động đến đó thế nào, các lực lượng bảo đảm ra sao?
Trung đoàn trưởng Đỗ cúi xuống dò tìm trên bản đồ rồi lấy que chỉ chỉ vào mấy điểm:
- Báo cáo thủ trưởng! Chúng tôi xác định vị trí tập kết của 512 tại phía tây Miếu Bái Sơn. Từ đây đến đó khoảng hơn năm mươi ki- lô- mét. Đường cơ động sẽ theo đường 15, vượt sông Bến Hải tại Bến Tắt vào Gio Linh. Còn tiểu đoàn 397 hiện đang ở Na Lai bên Lào sẽ cơ động theo đường quân sự làm gấp về tập kết ở Đông Hướng Hóa. Chiều dài đường cơ động khoảng trên 150 ki- lô- mét. Về bảo đảm cơ động do công binh của mặt trận là chủ yếu. Trong đợt chuẩn bị chiến trường vừa qua chúng tôi cũng đã trinh sát cả đường cơ động và thấy rằng chất lượng đường bảo đảm tương đối tốt.
Đầu vẫn gật gù như lơ đãng nhưng rồi một câu hỏi nữa bỗng bất ngờ được phó tư lệnh Đào tung ra:
- Anh Đỗ cho biết tại sao 512 tiến công trên hướng chủ yếu mà lại sử dụng tiểu đoàn thiếu, còn một đại đội của nó đi đâu?
Đỗ hơi giật mình, anh vội trả lời:
- Xin lỗi thủ trưởng, tôi báo cáo chưa hết. Chả là vừa qua chúng tôi đã nhận được điện của Bộ Tư lệnh yêu cầu đưa hai đại đội vào A Lưới để sẵn sàng vu hồi vào Huế từ hướng Tây. Xét các đơn vị trong toàn trung đoàn chúng tôi thấy có đại đội 4 của 512 và đại đội 8 của tiểu đoàn 3 là khá nhất nên đã điều hai đại đội này đi rồi ạ.
Phó tư lệnh Đào nhăn mặt:
- Tôi đồng ý việc đó. Nhưng tại sao điều nó đi rồi các anh lại không bổ sung lực lượng cho 512. Các anh quên nguyên tắc tập trung lực lượng trên hướng tiến công chủ yếu, vào mục tiêu chủ yếu rồi à?
Trung đoàn trưởng H03 hơi bối rối:
- Báo cáo phó tư lệnh! Trên điều đại đội 4 đi lúc cán bộ trung đoàn đang đi chuẩn bị chiến trường cả, ngay cả đại đội trưởng và một trung đội trưởng của “nó” cũng đang đi trinh sát ở trong đó. Còn chúng tôi cũng vừa mới về và nghe ở nhà báo cáo lại nên chưa kịp xử lý gì cả.
Phó tư lệnh Đào nhướng con mắt lành nên tỏ vẻ ngạc nhiên:
- Đại đội trưởng vẫn còn đang đi chuẩn bị chiến trường thì ai chỉ huy nó?
Chính ủy Bùi Văn đứng dạy:
- Báo cáo phó tư lệnh, không kịp gọi anh em ra nên chúng tôi đã quyết định điều đồng chí Bùi Quang Thuận về làm đại đội trưởng đại đội 4 rồi ạ. Còn đại đội 8 thì vẫn nguyên khung cũ ạ.
Ông Đào nhăn trán:
- Đưa đơn vị đi chiến đấu độc lập là một nhiệm vụ hết sức khó khăn. Thế mà các anh lại để đội hình cán bộ của nó chắp vá thế mà được à?
Chính ủy Văn hơi bối rối:
- Báo cáo, chúng tôi cũng biết thế nhưng cũng không có cách nào khác. Tuy nhiên, trong số cán bộ đại đội có đồng chí chính trị viên phó Vũ Đăng Toản vốn là lái xe, đã từng vào A Lưới năm 69. Ngoài ra chúng tôi còn bố trí đồng chí Nguyễn Đức Hiến nguyên là đại đội trưởng đại đội 9 hồi đó đi cùng để giúp đỡ đồng chí Thuận ạ.
Phó tư lệnh Đào phẩy tay: 
- Thôi được rồi! Tình hình như vậy thì ta cũng đành chấp nhận vậy. Nhưng có một yêu cầu là các anh phải bổ sung lực lượng ngay cho 512. Rõ chưa?
- Rõ!- Cả mấy cán bộ trung đoàn cùng trả lời.
- Thế còn việc tổ chức chỉ huy thế nào? Kinh nghiệm chỉ rõ rồi, không thể cứ giao nhiệm vụ cho xe tăng đi phối thuộc với bộ binh là xong- Phó tư lệnh Đào hơi xẵng giọng.
- Báo cáo thủ trưởng! Ý định của chúng tôi như thế này: tôi sẽ trực tiếp đi với sở chỉ huy cánh bắc, anh Sơn trung đoàn phó đi với sở chỉ huy cánh tây. Còn các cán bộ tiểu đoàn sẽ đi với sở chỉ huy trung đoàn, nếu cần chúng tôi sẽ tăng cường thêm trợ lý cơ quan- Trung đoàn trưởng H03 trả lời ngay lập tức.
Phó tư lệnh Đào tỏ vẻ hài lòng:
- Thế thì được!- Nhìn một lượt xung quanh căn hầm ông thấp giọng- Vậy bây giờ trung đoàn có khó khăn gì nổi bật nhất?
Mấy cán bộ trung đoàn nhìn nhau, cuối cùng chính ủy Bùi Văn đứng dạy:
- Báo cáo phó tư lệnh! Theo chúng tôi cái khó khăn nhất của trung đoàn hiện nay là trình độ và kinh nghiệm chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ còn nhiều hạn chế. Có mỗi tiểu đoàn 198 dày dạn nhất thì trên lại điều về H02, tiểu đoàn 397 tiếng là đã vào chiến trường từ năm kia nhưng thực ra cũng chỉ có một đại đội đã tham gia chiến đấu, còn các tiểu đoàn khác thì cũng vậy.
- Vậy biện pháp khắc phục của các anh như thế nào?- Ông Đào vặn.
- Dạ! Ngay từ khi cơ động vào đây chúng tôi đã cho huấn luyện bổ sung nhưng nói chung bộ đội vẫn còn rất bỡ ngỡ- Trung đoàn trưởng Đỗ trả lời.
Phó tư lệnh Đào trầm ngâm:
- Đó cũng là khó khăn chung của binh chủng lúc này. Các anh còn khá chứ H02 mới được huấn luyện có hơn bảy mươi ngày, nhiều đồng chí mới được học hết nửa chương trình đã phải nhận xe đi chiến đấu đấy. Nhưng cũng chẳng còn cách nào khác. Tôi đề nghị các đồng chí hãy làm thật tốt công tác tổ chức chuẩn bị chiến đấu, giao nhiệm vụ thật cụ thể, rõ ràng, khi đến vị trí tập kết thì phải liên hệ với bộ binh ngay và hiệp đồng với họ cho thật chặt chẽ vào. Kinh nghiệm mấy năm qua cho thấy vấn đề hiệp đồng giữa xe tăng với bộ binh vẫn là khâu yếu nhất- Ông gỡ cặp kính xuống lau- Thôi! Ta tạm dừng ở đây! Các đồng chí thực hiện việc điều động bổ sung lực lượng cho 512 ngay đi để anh em người ta còn chuẩn bị. Bây giờ tôi đi kiểm tra một số đơn vị, có vấn đề gì cần thiết buổi chiều về ta sẽ trao đổi thêm.

Ở lại H03 hai ngày kiểm tra các đơn vị phó tư lệnh Đào tỏ ra khá hài lòng với công tác chuẩn bị của trung đoàn nên ông quyết định sẽ tới vị trí tập kết của H02 để nắm tình hình.
Vị trí tập kết của trung đoàn H02 nằm gọn trong phạm vi một nông trường cao su ở giáp giới Quảng Bình và Vĩnh Linh. Lúc ông Đào đến cũng là lúc những chiếc xe đầu tiên của tiểu đoàn 66 cơ động đến nơi. Vừa xuống xe đã nghe tiếng trung đoàn trưởng Lãm oang oang:
- Bộ phận tiền trạm đâu? Bố trí người dẫn xe vào vị trí quy định ngay nhé! Nhớ nhắc anh em ngụy trang, xóa vết xích cẩn thận.
Tiếng gọi nhau í ới. Tiếng quát tháo nhặng xị. Những ánh đèn pin lia vội. Tiếng động cơ xe gầm lên rồi tản ra các ngả. Đứng yên lặng quan sát việc tổ chức đưa xe vào vị trí trú quân phó tư lệnh Đào lắc đầu ra vẻ không hài lòng cho lắm: bộ phận tiền trạm đã được cử vào trước mấy ngày, đã xác định vị trí của từng xe một nhưng sao đến bây giờ vẫn thấy rối như canh hẹ. Lại còn đèn đóm nữa chứ, cứ loạn xạ cả lên. Đúng là lính mới lần đầu tiên vào chiến trường.
Đợi cho mọi việc ổn ổn một tý phó tư lệnh Đào mới đến gần chỗ trung đoàn trưởng Lãm. Thấy cấp trên bất ngờ xuất hiện Lãm ngớ cả người ra:
- Chào thủ trưởng! Thủ trưởng đến lúc nào thế ạ?
- Chào đồng chí! Tôi cũng vừa mới đến!- Ông Đào đưa tay ra bắt tay Lãm rồi hỏi- Tình hình tập kết các đơn vị thế nào rồi?
- Báo cáo thủ trưởng! Tiểu đoàn 198 thì đã nằm sẵn trong này rồi. Khối cơ quan hành quân bằng ô tô đã đến được hai hôm. Đêm nay toàn bộ đội hình của 66 và khối hành quân bằng ô tô sẽ có mặt. Tiểu đoàn 244 thì đã lên tàu ở Bến Thủy, chắc độ hai ngày nữa sẽ vào tới nơi. Còn khối trực thuộc và bảo đảm thì anh Võ vừa báo vào là đã lên tàu, đang trên đường vào Vinh. Chúng tôi dự kiến chừng một tuần nữa toàn bộ trung đoàn sẽ có mặt ở đây.
- Tốt lắm! Nhưng các cậu phải chú ý giữ bí mật vị trí trú quân cho tốt. Vừa rồi tớ đứng quan sát thấy đèn đóm cứ loạn cả lên thế là không ổn đâu. Phải bắt anh em bọc đèn pin vào, xe thì chỉ được dùng đèn gầm thôi. Mà be bé cái mồm chứ, công việc có kế hoạch, có chuẩn bị rồi mà sao cứ rối tinh, rối mù lên thế.
- Thủ trưởng thông cảm! Anh em đều mới cả. Rồi chúng tôi sẽ nhắc nhở.
Đã nghe ì ầm tiếng động cơ từ xa vọng lại. Phó tư lệnh Đào phẩy tay:
- Thôi, đi nhắc nhở anh em rút kinh nghiệm đi! Đại đội thứ hai nó gần đến rồi đấy!
Trung đoàn trưởng Lãm vội vã quay đi. Chắc là đã được nhắc nhở kịp thời nên khi mấy chiếc xe thiết giáp xuất hiện tình hình thay đổi hẳn. Những chiếc đèn pin đã được bọc mùi xoa chỉ nhấp nháy lên tý chút rồi lại tắt. Cũng không còn cảnh xe bị ùn ứ lại rồi quát tháo nhau nhặng xị lên nữa. Cứ mỗi chiếc xe đến lại có một người dẫn đi ngay. Lãm đã trở lại cạnh phó tư lệnh Đào, ông hài lòng:
- Ít ra cũng phải thế chứ!
Cho đến khi chân trời đằng đông ửng lên sắc hồng thì chiếc xe cuối cùng mới vào vị trí. Lãm phấn khởi xoa tay:
- Báo cáo thủ trưởng! Tiểu đoàn 66 thế là đủ. Bảo đảm 100 phần trăm người và trang bị ạ!- Anh niềm nở- Bây giờ mời thủ trưởng về trung đoàn bộ nghỉ ngơi và ăn sáng!
Phó tư lệnh Đào lắc đầu:
- Không! Bây giờ tớ với cậu đi một vòng xem anh em tổ chức trú quân thế nào đã. Cậu cho một người đưa xe về trung đoàn bộ hộ. Còn ta đi bộ thôi!
Trời đã gần sáng, những tia nắng mặt trời như những ngón tay hồng phía biển Đông xuất hiện báo hiệu một ngày đẹp trời. Nhìn những hàng cao su thẳng tắp đã bắt đầu khép tán đang trải dài trên những triền đồi ba- zan đỏ tươi. Phó tư lệnh Đào lẩm bẩm:
- Cao su đẹp quá nhỉ! Thế này trú quân cũng tiện nhưng nhớ nhắc bộ đội phải chú ý khi đào hầm không được làm chết cây của người ta. Bao nhiêu công sức mới được thế này đấy!
Trung đoàn trưởng Lãm nhanh nhảu:
- Báo cáo thủ trưởng! Ở đây có rất nhiều công sự, hầm hào cũ nên chúng tôi chỉ việc cho đại đội công binh sửa lại một chút là dùng được.
Đúng như Lãm nói, trong các lô cao su có khá nhiều hầm xe, hầm pháo bỏ không nên mặc dù vừa mới đến xe cộ của tiểu đoàn 66 đã được đưa vào hầm. Dưới tán rừng không phải ngụy trang nên bộ đội xóa vết xích xong đã tranh thủ đi ngủ cho lại sức. Xung quanh mỗi hầm xe thiết giáp là hàng chục cái võng mắc la liệt, từ đó vọng ra những tiếng thở đều đều. Có cậu chừng như mệt quá chẳng cần mắc võng mà cứ dựa vào cây ngủ ngồi. Trung đoàn trưởng Lãm đang định cáu vì không thấy ai gác thì một bóng đen khoác chéo khẩu AK xuất hiện:
- Chào các thủ trưởng ạ!
Lãm định thần một lát mới nhận ra đó chính là Hòa, trung đội trưởng của trung đội này. Ông Đào cũng đã nhận ra người pháo thủ của đại đội 9 năm xưa. Lãm ngạc nhiên:
- Sao cậu lại gác thế này?
Hòa mỉm cười phô hàm răng trắng bóng trên khuôn mặt đen nhẻm:
- Báo cáo thủ trưởng! Anh em trong trung đội toàn lính trẻ đang tuổi ăn tuổi ngủ, lại phải hành quân liên tục gần tuần nay nên mệt quá. Còn em dù sao cũng quen rồi nên gác luôn cho anh em người ta nghỉ.
Câu trả lời của người cán bộ trẻ làm ông Đào thấy bất ngờ. Hình như đã có sự khác biệt giữa thế hệ của họ với thế hệ của ông. Khoảng cách giữa cán bộ, chiến sĩ bây giờ cũng khác với ngày xưa thì phải. Mặc dù không được hài lòng cho lắm với việc để bộ đội mắc võng ngủ không có hầm nhưng ông cố ghìm lại và quay qua bảo Lãm:
- Thôi! Ta về trung đoàn bộ đi!- Đi được vài bước ông mới nói nhỏ với Lãm- Thế này không được anh Lãm ạ! Ngay ngày hôm nay anh phải cho bộ đội đào hầm sinh hoạt, dù chỉ ở một ngày cũng phải có hầm. Tuyệt đối không để mắc võng ngủ thế kia. Anh đã đi chiến trường rồi còn lạ gì? Cứ thế này thì chỉ cần một loạt tọa độ là đi hết!
Trung đoàn trưởng Lãm tỏ ra biết lỗi:
- Báo cáo thủ trưởng! Lực lượng công binh vào trước chỉ đủ khả năng làm hầm cho “e bộ” và sửa lại hầm xe thôi. Chúng tôi cũng đã quy định bộ đội phải đào hầm ngủ nhưng chắc anh em mệt quá. Hơn một tuần nay hết tàu hỏa, tàu thủy lại hành quân bộ thủ trưởng ạ!
Ông Đào tỏ ra thông cảm nhưng vẫn kiên quyết:
- Tôi biết chứ! Anh em nhà mình hầu hết còn rất trẻ, đang tuổi ăn tuổi ngủ mà. Nhưng dù thế nào cũng phải đặt mục tiêu an toàn lên trước hết.
- Vâng! Ngay sáng nay chúng tôi sẽ tổ chức cho bộ đội đào hầm. Thủ trưởng cứ yên tâm! Đất này đào chỉ một lúc là xong.

Mặc dù vừa mới vào nhưng khu vực trung đoàn bộ của H02 đã khá tươm tất. Nhà chỉ huy, nhà ở các cơ quan và khối trực thuộc đều được đào chìm xuống đất, có giao thông hào chạy ra hầm chữ A và thoát ra ngoài. Hệ thống hầm họp, hầm giao ban đầy đủ cả, lại còn có cả bàn ghế ghép bằng những tấm gỗ thông vỏ hòm đạn khá cẩn thận. Ngồi xuống chiếc ghế băng nhún nhún thử thấy rất chắc chắn phó tư lệnh Đào tấm tắc:
- Các cậu ăn ở đàng hoàng đấy nhỉ! Còn khá hơn cả chỗ bộ tư lệnh mặt trận.
Trung đoàn trưởng Lãm hỉ hả:
- Cũng may chúng tôi vào đây tiếp thu được cái cứ cũ của đơn vị nào không biết nhưng đủ cả, anh em công binh chỉ sửa chữa qua loa là dùng được- Anh chỉ những mái tranh đã bạc cả màu- Thủ trưởng thấy không, cái mái tranh này phải hàng năm rồi.
Ông Đào gật gù:
- Đúng vậy! Thôi, bây giờ cậu ngồi xuống đây ta tranh thủ trao đổi một chút rồi chiều nay tôi còn phải về bộ tư lệnh mặt trận- Đợi cho Lãm ngồi xuống ghế và mở sổ tay đàng hoàng ông mới tiếp- Hôm vừa rồi gặp tư lệnh mặt trận đồng chí ấy có thông báo sơ bộ là trước mắt sẽ để trung đoàn ta làm dự bị cho chiến dịch. Đó cũng là một thuận lợi để ta có thêm thời gian chuẩn bị. Vì vậy, nhiệm vụ trước mắt của trung đoàn là khẩn trương đưa đủ đội hình vào vị trí tập kết càng nhanh càng tốt. Ngay khi vào rồi phải nhanh chóng tiến hành công tác chuẩn bị mọi mặt, trong đó đặc biệt chú ý là củng cố trang bị và trinh sát chiến trường.
Trung đoàn trưởng Lãm vừa lia bút lia lịa vừa nói:
- Vâng ạ! Việc củng cố trang bị thì rõ rồi, còn việc đi chuẩn bị chiến trường thì có lẽ chúng tôi phải đợi trên giao nhiệm vụ chính thức mới biết phải trinh sát địa bàn nào chứ?
Phó tư lệnh Đào lắc đầu:
- Đã làm dự bị chiến dịch thì phải nắm được địa hình toàn bộ khu vực tác chiến, đặc biệt là trong chiều sâu phòng ngự của địch. Tuy nhiên, theo tôi H02 các anh chắc sẽ được mặt trận sử dụng ở cánh đông vì cánh bắc và cánh tây đã có H03 rồi- Quay sang trợ lý Bắc ông bảo- Cậu đưa tôi cái bản đồ khu vực đây!
Bắc mở xắc cốt lấy tấm bản đồ khu vực Quảng Trị trải rộng trước mặt phó tư lệnh. Thấy ông chăm chú nhìn như muốn tìm kiếm cái gì đó anh chỉ vào một khoanh tròn màu đỏ:
- Báo cáo thủ trưởng! Hiện ta đang ở đây ạ!
Ông Đào gật đầu:
- Anh Lãm lại gần đây đi! Đây là hình thái bố trí hiện tại của cả địch và ta. Dự kiến của trên trong chiến dịch này là tiến công trên bốn cánh: cánh bắc, cánh tây, cánh nam, cánh đông và một mũi vu hồi vào Huế, trong đó cánh bắc là chủ yếu. Ở cánh bắc và cánh tây mỗi cánh đều được tăng cường một tiểu đoàn của H03. Vì vậy theo phán đoán của tôi các anh sẽ được sử dụng chủ yếu ở cánh đông vì đây là vùng đồng bằng ven biển- Ông chỉ một vệt dài dọc theo bờ biển- Vì vậy tôi đề nghị các anh tập trung chú ý vào khu vực này. Mà phải nhanh nhanh lên đấy.
Lãm chăm chú nhìn rồi nhăn trán:
- Thủ trưởng ơi! Khu vực ấy toàn thấy sông ngòi và bãi lầy, đầm phá thế kia thì đánh nhau làm sao được!
- Anh này hay nhỉ! Thế trang bị cho các anh toàn xe bơi nước để làm gì? Mà bên cánh bắc và cánh tây đã có H03 rồi cơ mà- Ông Đào tỏ ra khó chịu.
Lãm chợt đổi giọng khẩn khoản:
- Báo cáo thủ trưởng! Hiện tại chúng tôi chưa có một bộ bản đồ địa hình khu vực nào trong tay. Thủ trưởng cho chúng tôi xin tạm bộ này để nghiên cứu trước có được không ạ?
Ông Đào liếc sang phía Bắc, anh nhanh nhảu trả lời:
- Chắc chắn mấy hôm nữa tham mưu của mặt trận sẽ cấp đủ cho trung đoàn thôi. Còn ở đây vẫn còn một bộ dự trữ nữa thủ trưởng ạ!
- Vậy thì cứ đưa cho các cậu ấy nghiên cứu trước đi!
Lấy từ xắc cốt ra một bộ bản đồ đưa cho Lãm nhưng Bắc vẫn phải dặn thêm:
- Bộ bản đồ này hơi cũ rồi nên các anh phải nghiên cứu thực địa và bổ sung thêm địa vật vào cho phù hợp với hiện tại.
Nhìn góc tấm bản đồ thấy dòng chữ “In theo số liệu đo vẽ năm 1941” Lãm thốt lên:
- Trời ạ! Từ năm 41 đến nay thì có biết bao thay đổi rồi, chả biết các “ông ấy” làm ăn kiểu gì thế này?
Ông Đào trừng mắt:
- Cậu này hay nhỉ! Suốt mấy chục năm chiến tranh, vùng này lại là vùng tranh chấp ác liệt thì ai mà đi đo vẽ được. Có mà dùng là tốt rồi, còn hơn chán vạn lần hồi đánh Pháp ấy chứ. Mà cậu Bắc cậu ấy nói rồi: các cậu phải đi thực địa và vẽ bổ sung các địa vật vào, đặc biệt là hệ thống đường sá ấy.

Khi được biết khoảng cách từ sở chỉ huy mặt trận đến cầu Hiền Lương không xa là mấy phó tư lệnh Đào quyết định sẽ phải đi đến đó. Ông muốn tận mắt nhìn thấy một địa danh lịch sử đã đi vào sử sách, nơi chia cắt đất nước thành hai miền nam bắc hàng chục năm qua. Còn vì một lẽ nữa thúc giục ông đến nơi đó vì muốn tìm một nơi để H02 vượt qua sông Bến Hải khi bước vào chiến đấu.
Theo sự chỉ dẫn của một cán bộ địa phương hai thày trò ông Đào luồn lách theo những con đường mòn kín đáo dưới những lùm tre, nhiều đoạn phải đi trong hào giao thông sâu gần ngập đầu người hướng về phía đông. Trên đầu một chiếc L19 đang lượn lờ nhòm ngó, tiếng vè vè từ đó phát ra nghe thật khó chịu. Càng gần đến Hiền Lương sự khốc liệt của chiến tranh ở vùng đất này càng rõ rệt: không còn một ngôi nhà nào nguyên vẹn, chỉ thấy hố bom rồi lại hố bom, đất ba- zan bị cày xới, quăng đi quật lại bầm đỏ như máu khô. Nghe nói toàn bộ cuộc sống ở đây đã chuyển vào lòng đất, dưới những địa đạo sâu hàng chục mét. Nghe thì biết vậy chứ ông Đào cũng chưa bao giờ được chui xuống một cái địa đạo nào. Mà có lẽ đúng thế thật vì đã đi gần chục ki- lô- mét mà hai thày trò hầu như không thấy một người dân nào, chỉ thỉnh thoảng gặp một tổ dân quân trực chiến bên những khẩu 12 ly 7 ngụy trang đầy lá. Mà hầu như các khẩu đội này toàn là nữ thì phải. Thấy hai anh bộ đội lơ nga, lơ ngơ vừa đi vừa giở bản đồ ra tìm đường họ chí chóe trêu nhưng cả hai thày trò vẫn nín lặng vì nghe mà chẳng hiểu gì. Tuy nhiên khi còn cách cầu Hiền Lương chừng non một ki- lô- mét thì cô khẩu đội trưởng ở đây tỏ ra rất kiên quyết khi biết hai người định đi ra cầu Hiền Lương:
- Các eng nỏ được ra nớ tề! Nguy hiểm lắm!
Bắc nằn nì:
- Đồng chí thông cảm! Chúng tôi chỉ định ra đó nhìn cây cầu một tý thôi mà.
Cô dân quân cười như nắc nẻ:
- Còn mô nữa mà dòm! Cầu đã bị máy bay Mỹ nó đánh sập mấy năm ni rồi, các eng nờ. Mà tui nhắc lại, các eng nỏ được ra nớ tề! Máy bay nó dòm thấy nó đánh liền- Cô chỉ chiếc L19 đang lượn lờ trên đầu.
- Thế có chỗ nào kin kín mà nhìn thấy cầu không?- Bắc vẫn nằn nì.
- Thôi được! Tui sẽ dẫn hai eng đến chỗ dòm thấy cây cầu!
Nói rồi cô xăm xăm đi trước, hai thày trò lẽo đẽo đi theo. Đến một mỏm đồi cao cô dừng lại sau một lùm tre rồi chỉ tay về phía trước:
- Cầu tê tề! Các eng dòm đi rồi viền cho sớm.
Ông Đào giương chiếc ống nhòm lên và điều chỉnh thị độ. Thật chẳng có gì giống với hình dung của ông trước đây về “khu phi quân sự” và đồn biên phòng giới tuyến. Cây cầu Hiền Lương nổi tiếng đã bị sập hết mấy nhịp giữa chỉ còn hai đoạn hai bên mố cầu chúc đầu xuống sông. Đồn biên phòng giới tuyến cũng chẳng còn lại dấu tích gì ngoài những hố bom nham nhở, đỏ bầm. Tuy nhiên, dường như bất chấp mọi thử thách, một lá cờ đỏ sao vàng thật lớn vẫn kiêu hãnh tung bay trên đỉnh cột cờ. Lướt ống nhòm qua phía bờ nam lòng ông chợt se lại. Ngoài cái lô cốt có tháp canh cao ba tầng ngay đầu cầu trên đó cũng có một lá cờ vàng ba sọc đỏ là có vẻ như còn sự sống, còn lại là một cảnh tượng hoang tàn, thê lương đến nao lòng. Chỉ thấy những cánh đồng ngập nước bỏ hoang, những dãy đồi trọc lơ thơ vài lùm cây bụi nối tiếp nhau. Không một bóng làng quê, không một mái nhà, không một bóng người hay bất cứ một sinh vật nào khác, “chắc đây chính là hàng rào điện tử Mắc Na- ma- ra mà Mỹ đã làm rùm beng mấy năm nay”- ông nghĩ bụng. Bất giác mắt ông như nhòa đi. Một dòng sông chỉ rộng hơn trăm mét mà như vô tận. Dường như đứng ở nơi đây người ta sẽ thấm thía hơn nỗi đau chia cắt của một quốc gia, một dân tộc và cảm nhận đầy đủ hơn sự khốc liệt của cuộc chiến này.
Hôm qua trong buổi họp phê duyệt quyết tâm chiến dịch ông mới hiểu rõ thêm về tình hình địch ở đây. Là nơi đối đầu trực tiếp giữa hai chế độ nên Mỹ ngụy đã cho xây dựng Quảng Trị thành một phòng tuyến hết sức vững chãi nhằm chống lại sự “xâm nhập của cộng sản Bắc Việt”. Lực lượng của chúng bố trí ở đây gồm sư đoàn 3 bộ binh do chuẩn tướng Vũ Văn Giai chỉ huy, hai lữ đoàn thủy quân lục chiến số 147 và 258, hai thiết đoàn 11 và 20 cùng lực lượng pháo binh hùng hậu với hàng trăm khẩu pháo các cỡ do quân Mỹ bàn giao lại. Ngoài ra còn có các lực lượng biệt kích, thám báo và bảo an dân vệ lên đến hàng trăm nghìn tên. Để thực hiện ý đồ của mình chúng bố trí thành ba tuyến phòng thủ. Tuyến ngoài cùng nằm sát phía nam khu phi quân sự, kéo dài từ biển Đông đến tận biên giới Việt- Lào có nhiệm vụ phát hiện và ngăn chặn sự xâm nhập của ta. Lực lượng ở tuyến này chủ yếu là không quân, pháo binh, biệt kích, thám báo được hỗ trợ bởi các phương tiện trinh sát của hàng rào điện tử Mắc Na- ma- ra, khi cần thiết có thể tổ chức càn quét bằng những bộ phận chủ lực nhỏ. Tuyến phòng thủ thứ hai được coi là tuyến phòng thủ cơ bản có ý nghĩa quyết định trong hệ thống. Đó là một chuỗi các cứ điểm, cụm cứ điểm từ Động Ông Do, các điểm cao 52, 365, 241 v.v… ở phía tây kéo dài qua Cồn Tiên, Dốc Miếu, Quán Ngang đến tận Cửa Việt hình thành nên các tam giác, tứ giác phòng thủ để hỗ trợ lẫn nhau. Đó là những điểm cao, cứ điểm mà bọn chúng vẫn huyênh hoang là “bất khả xâm phạm”. Có thể coi đây là lớp vỏ cứng của cả hệ thống phòng thủ của chúng và nhiệm vụ chủ yếu của lực lượng xe tăng trong chiến dịch này là phải đập tan lớp vỏ cứng đó. Còn tuyến thứ ba bao gồm các thị xã, thị trấn nằm sâu phía trong như Đông Hà, Ái Tử, Quảng Trị. Lực lượng của chúng ở đây có nhiệm vụ phối hợp chặt chẽ với bảo an, dân vệ thực hiện kìm kẹp nhân dân, đánh phá phong trào cách mạng của quân chúng đồng thời sẵn sàng chi viện, ứng cứu cho tuyến phòng thủ thứ hai.
Với những gì quan sát được hôm nay ông Đào cũng đã nhận thấy ý định phòng thủ của địch cũng đã đạt được những kết quả nhất định. Quả thật là với một “vùng trắng” như thế này việc tổ chức đưa lực lượng, nhất là lực lượng cơ giới vào chiến đấu sẽ hết sức khó khăn. Bỏ chiếc ống nhòm xuống ông quay qua hỏi cô dân quân:
- Đồng chí cho hỏi, suốt dọc bên bờ nam không có dân à?
- Trước thì có, nhưng mấy năm ni ác liệt quá nên không còn ai ở lại. Phần thì bị bọn giặc xúc đi làm vành đai trắng, phần thì bà con chạy tan tác mỗi người một ngả. Ngay cả ngoài ni cũng rứa- Cô chỉ tay xuống chân điểm cao- Ngay dưới chỗ các eng đứng tê tề ngày xưa là làng Tùng Luật nớ! Giừ thì còn chi mô!
Ông Đào nhìn xuống chân đồi. Quả thật, giữa la liệt những hố bom đỏ quạch, những lũy tre xơ xác vẫn có thể nhận ra dấu tích những ngôi nhà, mảnh sân và những khóm tiêu cùng một ít cây ăn quả. Lắc mạnh đầu như để xua đi nỗi ám ảnh nặng nề ông lại hỏi người nữ dân quân:
- Này, đồng chí! Dọc bờ sông này có chỗ nào bờ sông thoai thoải chứ không dựng đứng như thế kia không?- Ông chỉ tay về phía dòng sông. 
- Nỏ có mô! Chỗ mô cũng rứa cả, chỉ có xuôi xuống Cửa Tùng bờ sông mới thoai thoải thôi- Cô dân quân trỏ ra phía biển.
- Từ đây xuống Cửa Tùng có xa không, đồng chí?- Bắc hỏi chen vào.
- Nỏ có xa mô, chừng năm, sáu cây số thôi mừ.
Bắc giở bản đồ ra, hai thày trò lặng lẽ nhìn một lát rồi ông Đào bảo:
- Thôi, ta về!- Ông bắt tay người nữ dân quân- Cảm ơn đồng chí nhé! Chúc các đồng chí mạnh khỏe, hoàn thành nhiệm vụ.
Suốt dọc đường về sở chỉ huy ông cứ cắm cúi đi mà không nói một lời nào.

Về đến đơn vị lúc gần sáng Nhã đặt mình xuống là ngủ luôn. Chuyến đi chuẩn bị chiến trường hơn hai tuần qua, nhất là cuộc mã hồi nước rút đã hút của anh gần như toàn bộ sức lực. Tuy vậy trời vừa sáng anh đã vục dậy. Lau qua cái mặt Nhã giục pháo hai Kỳ đi báo cho ban chỉ huy đại đội và các cán bộ trung đội lên hội ý gấp. Trong lúc chờ mọi người đến đủ Nhã vừa trệu trạo nhai bát cơm sáng với ít ruốc mặn vừa tranh thủ gạch đầu dòng mấy việc cần làm ngay vào cuốn sổ tay đặt bên cạnh. Thấy đại đội trưởng tỏ ra lo lắng và khá mệt mỏi mấy thành viên trong xe cũng lặng lẽ ăn chẳng dám hó hé gì như mọi khi. Cảm thấy không khí của xe có vẻ căng thẳng do mình gây nên Nhã bỏ bút xuống cuốn sổ và nốt bát cơm rồi tươi cười:
- Cơm ngon quá! Suốt hai tuần nay mới được bữa ăn ngon như thế này.
Pháo thủ Thủy nhanh nhảu:
- Đại trưởng đưa bát đây em xới nữa cho! Cơm vẫn còn nhiều.
Pháo hai Kỳ thì tỏ ra hơi áy náy:
- Biết thế em nấu thêm cho đại trưởng ít canh thì dễ nuốt hơn nhiều. Hay để em lấy thêm hộp thịt nhé!
Nhã gạt đi:
- Không cần đâu! Thế này là ngon chán rồi.
Liên nháy mắt với Kỳ:
- Cứ lấy xuống đi! Việc gì phải hỏi.
Kỳ nhảy phắt vào xe, chỉ giây lát sau cậu đã cầm xuống một hộp thịt và nhanh chóng mở nắp. Nhã pha trò:
- Thế này thì tớ phải ăn được vài bát nữa, lấy đâu ra cơm mà ăn bây giờ?
Liên cười:
- Biết thế nên hôm nay em đã bảo Kỳ nó nấu thêm một bát gạo nữa. Đại trưởng cứ ăn đi, còn nhiều cơm lắm.
Mặc dù mới về đại đội này chưa lâu nhưng cán bộ chiến sĩ trong đại đội và nhất là các thành viên xe này đối với Nhã đã vô cùng thân thiết. Phần vì anh cũng dễ tính, phần vì mấy thành viên này có những nét khá giống với kíp xe 567 mà anh đã gắn bó nhiều năm. Lái xe Liên là sinh viên năm thứ hai đại học Lâm nghiệp, người mảnh khảnh, thư sinh; tính nết thì cũng ân cần, chu đáo và hay văn thơ như Cân. Pháo thủ Thủy thì hơi giống Thắng, sống vô tư, ăn khỏe, ngủ khỏe nhưng lúc đã làm gì thì làm cứ băng băng. Cậu ta ngủ khỏe đến nỗi Liên phải thốt lên: “người ta bảo “ăn pháo thủ, ngủ lái xe”, còn cậu thì làm cả thế lẽ ra phải xuống lái cho tôi”. Còn pháo hai Kỳ thì phảng phất giống Hòa, cũng nước da đen mặn mòi, nhanh nhảu, tháo vát, “trong bất cứ tình huống khó khăn nào cũng có thể tìm ra giải pháp” như lời khen ngợi của Liên. Nhưng có lẽ cũng không hẳn như vậy. Tuy là người đơn giản trong cả suy nghĩ lẫn hành động nhưng trong những lúc có một mình Nhã cũng đã tìm cách lý giải về hiện tượng này. Có lẽ sự thân thiết đó bắt nguồn từ bản chất chiến đấu của binh chủng xe tăng. Mỗi chiếc xe có từ ba đến năm thành viên, mỗi người có một chức trách, nhiệm vụ khác nhau: người chỉ huy, người điều khiển xe, người ngắm bắn, người nạp đạn. Tuy nhiên kíp xe đó chỉ hoàn thành nhiệm vụ khi tất cả các thành viên trong xe hiểu nhau, ăn ý với nhau trong mọi hành động. Chả thế mà anh Nguyễn Hữu đã viết “năm anh em trên một chiếc xe tăng, như năm bông hoa nở cùng một cội, như năm ngón tay trên một bàn tay…”.
 Bữa cơm vừa xong thì chính trị viên Hàn và các cán bộ có mặt đủ, Nhã vào đề ngay:
- Trước hết đề nghị các đồng chí cho biết tình hình thực hiện kế hoạch huấn luyện bổ sung và tiến hành công tác chuẩn bị ở nhà trong thời gian chúng tôi đi trinh sát đã thực hiện như thế nào?
Đại đội phó kỹ thuật Tuấn trả lời:
- Báo cáo anh! Tất cả những nội dung huấn luyện mà ta thống nhất trước khi anh đi ở nhà đã thực hiện hết. Kết quả huấn luyện nhìn chung tốt, anh em chịu khó, tích cực học tập và trình độ đã nâng lên rất nhiều, về cơ bản đã làm chủ được trang bị mới. Cũng may đợt này có khá đông thành viên là sinh viên nên khả năng tiếp thu rất tốt. Còn công tác chuẩn bị mọi mặt cũng đã được tiến hành đúng kế hoạch. Về mặt kỹ thuật đảm bảo 100 phần trăm xe lên đường được ngay.
Nhã gật đầu vẻ hài lòng:
- Thế thì tốt! Còn tình hình tư tưởng bộ đội thế nào, anh Hàn.
Chính trị viên Hàn mở sổ tay rồi trịnh trọng:
- Về tình hình tư tưởng của bộ đội thì anh cứ yên tâm. Chi bộ, chi đoàn đều đã tổ chức sinh hoạt xác định ý chí quyết tâm, 100 phần trăm cán bộ, chiến sĩ đều nóng lòng được đi chiến đấu. Tôi đang định tổ chức một buổi diễn đàn thanh niên để anh em được …
Nhã cắt ngang:
- Xin lỗi anh! Thế là tốt rồi. Còn bây giờ không có nhiều thời gian nên tôi xin phổ biến tình hình nhiệm vụ ngay để chúng ta cùng tiến hành công tác chuẩn bị. Về nhiệm vụ của đại đội ta nói riêng và của tiểu đoàn ta nói chung là tăng cường cho sư đoàn B24 tiến công quân địch ở phía tây nhằm mục đích vây ép Đông Hà từ phía tây, chia cắt Đông Hà với Quảng Trị tiến tới đánh chiếm hai cụm cứ điểm này. Vừa qua chúng tôi đã đi trinh sát thực địa tại một loạt các cứ điểm nằm trong phạm vi nhiệm vụ và đã có sơ đồ cụ thể từng cứ điểm. Tuy nhiên nhiệm vụ quan trọng nhất trước mắt chúng ta là phải tổ chức đưa đơn vị vào tập kết tại Đông Hướng Hóa trước ngày 29 tháng Ba. Từ đây đến đó là khoảng 160 ki- lô- mét mà thời gian chỉ còn 5 ngày nên tiểu đoàn đã quyết định ta sẽ xuất phát ngay tối nay. Trên đường về chúng tôi cũng đã trinh sát kỹ con đường này. Thực ra đó chỉ là con đường mòn, trước đây chủ yếu dùng cho bộ binh và xe thồ nay mới được công binh mặt trận nâng cấp nên rất khó đi, nhiều đèo dốc và sông suối nên tốc độ hành quân chắc chắn sẽ không thể nhanh được. Vì vậy ngay sau đây đề nghị các đồng chí về phổ biến sơ bộ nhiệm vụ cho bộ đội và tiến hành công tác chuẩn bị mọi mặt. Mọi công tác chuẩn bị xong trước 15 giờ, sau đó cho bộ đội ăn cơm chiều. 17 giờ tập trung toàn đại đội nghe hạ mệnh lệnh hành quân, 17 giờ 30 xuất phát. Về khí tài và lương thực, thực phẩm mang theo một cơ số như quy định. Các anh còn hỏi gì nữa không?
Tuấn càu nhàu:
- Sao lúc nào cũng gấp gáp như thế nhỉ? Giá biết sớm một tý thì trong lúc các anh đi chuẩn bị chiến trường chúng tôi cho đơn vị cơ động lên vài chục cây số thì đỡ biết bao.
Nhã lắc đầu:
- Thời gian là do trên quyết chứ tiểu đoàn có biết trước đâu. Chả thế mà điềm đạm như tiểu đoàn trưởng Thạnh khi nghe phổ biến nhiệm vụ xong còn văng tục ra với tham mưu trưởng sư đoàn bộ binh đấy.
Chính trị viên phó Dư nôn nóng:
- Anh định tổ chức đội hình thế nào? Có phải tổ chức đội tiền trạm không?
Nhã lắc đầu:
- Do chúng ta hành quân theo đội hình tiểu đoàn nên đội tiền trạm do tiểu đoàn lo. Tuy nhiên tiểu đoàn đã thống nhất là việc chia cung, chặng chỉ mang tính tương đối. Nếu đi hết chặng mà vẫn còn chưa sáng các đại đội có thể tiếp tục hành quân vượt chặng miễn là phải bảo đảm bí mật. Còn tổ chức đội hình tôi sẽ đi đầu, sau đó đến trung đội 1, xe chính trị viên, tiếp theo là trung đội 2, riêng trung đội trưởng trung đội 2 vừa đi trinh sát cùng tôi về đã nắm được tình hình đường sá nên sẽ đi sau cùng. Anh Tuấn và tổ thợ sẽ đi với xe này, xe nào hỏng thì để lại các anh khắc phục rồi đuổi theo chứ không chờ nhau nữa. Chỗ anh Dư và các chiến sĩ ở “xê bộ” chia ra đi với các xe. Nói tóm lại bằng mọi cách chúng ta phải có mặt ở vị trí tập kết trước thời gian quy định. Các anh đã rõ cả chưa?- Nhìn quanh một lượt không thấy ai nói gì anh gật đầu- Rõ rồi thì mời các anh về chuẩn bị! Riêng anh Tuấn ở lại tôi nhờ chút việc.
Mọi người lục tục đứng dậy, trung đội trưởng trung đội 1 vẫy Liên:
- Bảo anh em sang xe tớ nghe phổ biến nhiệm vụ nhé!
Còn lại hai người Nhã mở tấm sơ đồ đường hành quân do anh tự vẽ trên tờ giấy học sinh ra và bảo Tuấn:
- Anh ngồi lui lại đây một chút! Khổ quá! Đánh nhau đến nơi rồi mà cả tiểu đoàn có mỗi bộ bản đồ, tôi phải tranh thủ vẽ sơ sơ đường hành quân vào đây đây- Nhã hạ giọng- Dạo vừa rồi trực tiếp huấn luyện bổ sung cho anh em ở nhà anh thấy tay nghề đội ngũ lái xe của ta thế nào? Trong điều kiện đường sá thế này liệu đạt được tốc độ trung bình bao nhiêu cây một giờ?
Tuấn trầm ngâm:
- Theo đánh giá của tôi thì đại bộ phận lái xe của đại đội ta có tay nghề khá vững. Vừa rồi mặc dù điều kiện rất khó khăn nhưng tôi cũng đã bố trí cho anh em thực hành lái đêm qua những đoạn đường rất khó đi nhưng cũng vượt qua an toàn cả. Tuy nhiên tốc độ hành quân thực tế còn phụ thuộc vào rất nhiều vấn đề, nhất là đường sá tôi lại chưa biết nên cũng không dám chắc đạt được bao nhiêu.
Nhã nhíu mày chỉ vào mấy điểm đã đánh dấu đỏ trên sơ đồ:
- Thực ra đoạn bên Lào đường cũng không khó đi lắm, chỉ có đoạn cuối khi gần đến Khe Sanh phải vượt qua mấy dẫy núi cao mới khó đi thôi. Vì vậy ý định của tôi là phấn đấu trong ba đêm đầu mỗi đêm phải đi được ít nhất 40 ki- lô- mét.
Tuấn gật đầu:
- Gì chứ 40 ki- lô- mét một đêm chắc là được.
Nhã gấp sổ lại:
- Vậy anh chú ý cho khâu kiểm tra kỹ thuật nhé!
Hai anh em bắt tay nhau. Tuấn vừa đi khỏi Nhã lại chúi đầu vào cuốn sổ để soạn thảo mệnh lệnh hành quân.
Đúng như dự đoán của Nhã. Cuộc hành quân đến vị trí tập kết chiến dịch lần này quả thật là một thử thách to lớn đối với cán bộ, chiến sĩ tiểu đoàn 397 nói chung và đại đội của anh nói riêng. Con đường quân sự làm gấp lởm chởm những đá hộc, lổng chổng những gốc cây, nhiều chỗ chỉ vừa đủ hai băng xích đi qua thực sự là những thử thách với những tay lái mới. Lại còn phải vượt qua hàng chục con suối với những bãi lầy kinh người mà chỉ sơ xuất một tý là mất hàng giờ cứu kéo nhau. Đã thế lại còn bị không quân địch thường xuyên ngăn chặn. Vì đã có kinh nghiệm đối phó với AC 130 rồi nên Nhã lệnh cho đại đội cứ đóng kín cửa mà đi, nó bắn chán không làm gì được mãi cũng phải bỏ. Trầy trật như vậy nhưng gần sáng ngày 29 tháng Ba đại đội của Nhã cũng đến được vị trí tập kết theo quy định mà chỉ phải bỏ lại trên đường một xe chờ khắc phục sẽ đến sau.
Chỉ vị trí cho các trung đội đưa xe vào giấu xong Nhã thở phào nhẹ nhõm. Anh thầm cảm ơn đại đội phó kỹ thuật Tuấn đã tổ chức huấn luyện bổ sung những nội dung rất thiết thực cho đội ngũ lái xe. Vì vậy vừa đặt lưng xuống võng anh đã ngủ ngon lành mặc cho cái rét tê tái đang ngấm qua lần vải võng.
Cũng trong đêm ấy tiểu đoàn 512 đã có mặt tại phía tây Miếu Bái Sơn chừng bốn ki- lô- mét. So với 397 thì quãng đường hành quân của 512 ngắn hơn và cũng dễ đi hơn nhiều nhưng có cái khó là rất gần địch mà yêu cầu của mặt trận là phải giữ bí mật tuyệt đối. Các lái xe của 512 đã phải áp dụng bài “bí mật tiếp cận” và họ đã thành công.
Trung đoàn H02 cũng đã thu đủ quân đến vị trí tập kết. Bộ tư lệnh mặt trận đã chính thức giao nhiệm vụ cho H02 làm dự bị của chiến dịch. Trung đoàn được mang mật danh là đoàn Quang Trung và được lệnh giữ bí mật tuyệt đối hành tung của mình.
Không chỉ có xe tăng, các lực lượng bộ binh, pháo binh, tên lửa, cao xạ, đặc công… cũng nườm nượp kéo vào vị trí tập kết. Thế mà cả một vùng Bắc Quảng Trị vẫn yên tĩnh như thường. Nhưng không phải như vậy. Đó là sự yên tĩnh ở trong tâm bão.

Ngay sau Tết Nguyên đán Nhâm Tý Tổng thống Việt Nam cộng hòa Nguyễn Văn Thiệu đã bay đi thị sát nhiều nơi, trong đó có Quảng Trị. Có vẻ như nỗi phấp phỏng vì bị “đấm lưng” vào dịp Tết như hồi Mậu Thân đã không diễn ra nên đến đâu y cũng cao giọng: “Cộng quân Bắc Việt đã hụt hơi, nếu có tiến công cũng sẽ không thể bằng Mậu Thân 68”. Trong cuộc tiếp kiến Nguyễn Văn Thiệu đại tá tỉnh trưởng Quảng Trị Phan Bá Hòa lớn tiếng huyênh hoang: “Tình hình an ninh Quảng Trị đã đạt tới 100 phần trăm. Quân lực Việt Nam cộng hòa đã quét sạch đối phương trên địa bàn, việc phát triển bình định cũng đã hoàn thành”. Chuẩn tướng Vũ Văn Giai, tư lệnh sư đoàn 3 đồn trú tại đây cũng tuyên bố: “Tôi lạc quan trước sự yên ổn của tỉnh Quảng Trị”. Còn Bộ chỉ huy quân đội Mỹ tại miền Nam lại cho rằng hướng tiến công chủ yếu năm nay là chiến trường Tây Nguyên nên đã chỉ đạo cho Bộ Tổng Tham mưu quân đội Sài Gòn điều động phần lớn sư đoàn dù, lực lượng dự bị chiến lược và các lực lượng chủ lực của quân khu Hai lên cao nguyên trung phần.
Chuẩn Tướng Vũ Văn Giai, xuất thân từ binh chủng Nhảy Dù, từng chỉ huy Trung Đoàn 2 bộ binh và là tư lệnh phó Sư Đoàn 1 bộ binh trong chiến dịch Lam Sơn 719, được Bộ Tổng Tham mưu Sài Gòn đánh giá là một trong những chỉ huy sư đoàn trẻ, năng động và có nhiều kinh nghiệm chiến đấu. Biết được những yếu kém và thiếu sót của một đơn vị mới thành lập Giai thường trực tiếp trông coi nỗ lực huấn luyện cũng như thường xuyên thanh sát các vị trí phòng thủ. Để khắc phục khả năng cơ động yếu kém của đơn vị, Giai cho phân tán đơn vị ra nhiều cứ điểm phòng thủ nhỏ và hoán chuyển khu vực trách nhiệm thường xuyên. Với biện pháp này Giai hy vọng các đơn vị dưới quyền đều quen thuộc với các khu vực trong phạm vi phòng thủ và tránh tình trạng nhàm chán, mất cảnh giác khi phải đóng lâu một chỗ. Đồng thời sẽ tránh bị tiêu diệt bởi một cuộc tấn công lớn. Theo thông lệ ngày cuối tháng sẽ là ngày thay quân giữa các vị trí. Riêng tháng này Giai và tỉnh trưởng Hòa còn bận rộn chuẩn bị để đón tiếp trung tướng Hoàng Xuân Lãm, tư lệnh quân đoàn Một và quân khu Một sẽ ra thị sát tình hình và úy lạo thiết đoàn 20 đang đóng tại Đông Hà trong một vài ngày tới.

Trong lúc đó tại sở chỉ huy mặt trận B5 đang diễn ra cuộc giao ban của Bộ tư lệnh để nắm tình hình và kiểm tra các mặt lần cuối trước giờ nổ súng. Sau khi nghe tham mưu trưởng và các chủ nhiệm binh chủng báo cáo tình hình tư lệnh mặt trận đứng dậy hể hả:
- Tốt lắm! Như vậy là tất cả các đơn vị của ta đã vào đến vị trí tập kết đúng theo quy định. Và điều quan trọng nhất là cho đến giờ phút này chúng ta vẫn giữ được bí mật tuyệt đối về hướng tiến công cũng như lực lượng tham gia. Mấy ngày qua đài kỹ thuật của ta cũng đã bắt được một số tín hiệu bất thường của địch, tuy vậy chúng cũng chỉ đặt câu hỏi nghi ngờ về một số hoạt động tập trung quân của ta mà chưa có phán đoán gì cụ thể. Có thể nói đến giờ chúng vẫn hoang mang không biết hướng tiến công chủ yếu của ta trong Xuân Hè này ở đâu. Từ bây giờ đến giờ G- Ông giơ tay xem đồng hồ rồi dằn giọng- chỉ còn khoảng 7 tiếng nữa, tôi đề nghị các đồng chí nhắc nhở bộ đội tiếp tục giữ bí mật thật tốt và đặc biệt chú ý giữ liên lạc thường xuyên với các đơn vị.
Đúng lúc đó một chiến sĩ thông tin từ trong ngách hầm tổng đài xuất hiện đưa cho trưởng phòng quân báo mặt trận một tờ giấy loáng thoáng mấy hàng chữ. Liếc qua tờ giấy anh nhanh nhẹn lách qua mấy cái lưng tiến sát đến chỗ tư lệnh mặt trận và thì thầm điều gì đó vào tai ông. Không ai trong hầm nghe thấy gì chỉ thấy tư lệnh gật đầu mấy cái, cuối cùng mặt ông đanh lại:
- Báo cáo các đồng chí! Quân báo mặt trận đã phát hiện được địch bắt đầu tổ chức thay quân theo thường lệ tại điểm cao 544 và Đồi Tròn. Đây là thời cơ tốt nhất để ta tiêu diệt quân địch. Vì vậy tôi quyết định đúng 11 giờ 30 phút trưa nay ta sẽ nổ súng tiến công- Tiếng xì xào lập tức nổi lên trong hầm, những gương mặt cũng sáng lên. Tư lệnh mặt trận nhìn lướt qua một lượt quanh hầm rồi cao giọng- Tôi nhắc lại đúng 11 giờ 30 phút sẽ nổ súng, sớm hơn dự định 4 tiếng. Tại sao à? Tại vì chính vào lúc đó bọn mới đến thì chưa sẵn sàng, bọn vừa rời đi cũng mất cảnh giác. Và chính lúc đó là lúc chúng sơ hở nhất, bị bất ngờ nhất. Nổ súng sớm như vậy có bộ phận nào có khó khăn gì không?
Không thấy ai lên tiếng, chỉ thấy những gương mặt tươi hơn hớn nhưng cũng hơi nhuốm màu lo lắng, một vài người đã gấp sổ tay lại cho vào xắc- cốt. Tư lệnh mặt trận tươi cười:
- Nếu không ai có ý kiến gì thì mời các đồng chí về vị trí, kiểm tra lại thông tin liên lạc và phổ biến nhiệm vụ cho các đơn vị thuộc quyền ngay.
Mọi người lục tục đứng dậy về vị trí. Căn hầm trong phút chốc đã vắng teo và trở lại vẻ tĩnh lặng thường nhật. Trái ngược với không khí đó bên hầm tổng đài là một cuộc chạy đua đang đến hồi nước rút. Các chiến sĩ thông tin mặt mũi đầm đìa mồ hôi luôn tay thao tác. Những mệnh lệnh ngắn gọn liên tục được gửi đi. Những báo cáo liên tục được nhận về. Tất cả cứ nhộn nhạo cả lên nhưng vẫn trật tự và ngăn nắp.
Rời khỏi hầm giao ban phó tư lệnh Đào nhắc trợ lý Bắc kiểm tra lại một lần nữa mạng liên lạc với ban chỉ huy hai trung đoàn. Sau khi Bắc báo cáo “mạng vẫn thông, bộ đội vẫn sẵn sàng chờ lệnh” phó tư lệnh Đào ăn vội hai lưng cơm rồi trở lại đài quan sát của sở chỉ huy mặt trận. Thấy bóng ông tư lệnh mặt trận tươi cười:
- Vẫn đang “thất nghiệp” hả?
- Vâng ạ!- Quả thật, so với các chủ nhiệm binh chủng khác đang rối rít, tít mù thì đại diện xe tăng lúc này chưa có việc gì mà làm- Báo cáo thủ trưởng! Tôi vừa kiểm tra tình hình các đơn vị, anh em nóng ruột lắm rồi ạ.
- Cứ chờ đấy! Một hai hôm nữa thì “vắt chân lên cổ” mà chạy cũng không kịp ấy chứ.- Tư lệnh mặt trận xem đồng hồ rồi vẫy tay- Vào đây! Chuẩn bị đến “màn chào hỏi” đấy!
Đúng 11 giờ 30 ngày 30 tháng Ba năm 1972 hàng loạt tiếng nổ đầu nòng trầm đục dậy lên từ những trận địa pháo phía sau sở chỉ huy. Mặt đất dưới chân rung lên như có một cơn địa chấn đang lan rộng. Dán chặt mắt vào chiếc ống nhòm có độ phóng đại lớn ông Đào chăm chú quan sát khu vực Dốc Miếu và Miếu Bái Sơn nhưng cũng chỉ thấy những đụn khói ngày một dâng cao. Tư lệnh mặt trận thân mật:
- Có thấy gì không?
- Báo cáo thủ trưởng! Chỉ thấy khói bụi thôi ạ!
- Ừ! Rồi còn nhiều khói bụi nữa. Ba trung đoàn pháo của Bộ cùng với pháo đi cùng của ba sư đoàn bộ binh sẽ nghiền chúng thành bụi hết.
 Đúng là như vậy, chiến dịch tiến công Quảng Trị được bắt đầu bằng trận pháo kích dữ dội chưa từng có trong lịch sử vùng đất này. Hàng chục trận địa pháo đã lấy phần tử sẵn đồng loạt lên tiếng. Hàng chục cứ điểm của tuyến phòng thủ Quảng Trị từ Dốc Miếu, Cồn Tiên, Miếu Bái Sơn… đến điểm cao 544, Đồi Tròn, Đầu Mầu, Tân Lâm, Đông Hà, Ái Tử… chìm trong khói đạn. Hỏa lực pháo binh địch dường như bị tê liệt không kịp phản ứng. Những bức điện cầu cứu tới tấp phóng lên đầy ắp không trung. Một vài phi đội máy bay ngơ ngác tìm các trận địa pháo của ta để ném bom bị các trận địa phòng không hất ngược trở lên bay nháo nhác. Thêm một chiếc L19 nữa xuất hiện trên bầu trời nhưng cũng chỉ dám lượn lờ tít trên cao.
12 giờ- trận pháo kích chưa chấm dứt sĩ quan trực sở chỉ huy đã hớn hở:
- Báo cáo thủ trưởng! Tiểu đoàn 3 đã diệt gọn một tiểu đoàn địch đang thay quân ở 544, bắt sống tiểu đoàn trưởng.
- Tốt lắm!- Tư lệnh mặt trận bình thản- Tiếp tục theo dõi chặt các hướng.
Hơn 12 giờ trận pháo hỏa chuẩn bị chấm dứt nhưng trong không trung vẫn ầm ì những tiếng nổ đủ loại dội về sở chỉ huy. Tin tức từ các hướng liên tục được sĩ quan trực cập nhật.
12 giờ 30 phút cánh bắc báo về đã đánh chiếm được điểm cao 544, đang tiến xuống bao vây Đồi Tròn.
15 giờ cánh bắc đã diệt địch ở Cầu Đuồi, Quất Xá, đang bao vậy chi khu Cam Lộ.
16 giờ đã tiêu diệt hết các cứ điểm vòng ngoài của chi khu Cồn Tiên, bắt đầu vây hãm Cồn Tiên.
18 giờ cánh Nam làm chủ điểm cao 365, tàn quân địch bỏ chạy về cứ điểm Phượng Hoàng.
20 giờ cánh tây đã tiêu diệt địch ở điểm cao 252, đang truy kích địch về điểm cao 245.
Dường như đến giờ địch mới hoàn hồn và phản ứng dữ dội. Hàng chục phi vụ B52 rải thảm suốt dọc tuyến phòng thủ vòng ngoài. Những chớp lửa cứ nhoáng lên không dứt trong đêm. Từ phía sau thiết đoàn 17, 20 và lực lượng dự bị được tung ra ra cứu viện các cứ điểm đang bị uy hiếp. Tuy vậy những nỗ lực tuyệt vọng của chúng không thể ngăn được đà chiến thắng của ta.
Quá nửa đêm tin vui từ cánh đông báo về, được sự hỗ trợ của lực lượng vũ trang giải phóng bà con ta đã nổi dậy phá tan các khu tập trung Bến Ngự, Mai Xá Thị, Xuân Khánh, Hà Thượng… Bọn bảo an, dân vệ hoảng sợ bỏ chạy, ta hoàn toàn làm chủ quận lỵ Gio Linh và các xã Gio Hà, Gio Lễ, Gio Mỹ.
Rạng sáng 31 tháng 3 ta tiếp tục giải phóng các xã Gio Hải, Ba Lòng, Cùa. Trên cánh bắc các xã Cam Chính, Cam Nghĩa cũng hoàn toàn được giải phóng.
10 giờ cánh bắc tiêu diệt cứ điểm Đồi Tròn.
11 giờ chặn đánh thiệt hại nặng quân địch ứng cứu giải tỏa cứ điểm 241, buộc chúng phải co cụm lại tại Thiện Xuân.
14 giờ địch bỏ Cồn Tiên chạy về Miếu Bái Sơn. Trên cánh tây ta làm chủ Đầu Mầu, bao vây Núi Kiếm và sở chỉ huy trung đoàn 56 ngụy tại điểm cao 241.
Vẻ hồ hởi hiện rõ trên nét mặt tư lệnh mặt trận tươi cười:
- Đào này! Có lẽ sẽ sử dụng H02 của các cậu sớm hơn kế hoạch đấy!
- Báo cáo thủ trưởng! Chúng tôi luôn sẵn sàng.
Sau một thoáng suy nghĩ tư lệnh mặt trận vẫy phó tư lệnh Đào lại gần tấm bản đồ:
- Cho đến thời điểm này ta đã tiêu diệt hầu hết các cứ điểm trên tuyến phòng thủ vòng ngoài của địch. Thời cơ đánh chiếm Đông Hà và thị xã Quảng Trị đã đến. Vì vậy tôi định đưa H02 lên Vĩnh Thạch- Ông chỉ tay vào một điểm đã đánh dấu trên bản đồ- Cho “nó” nằm ở đây, khi thời cơ đến lập tức cho vượt sông đánh Đông Hà. Cậu thấy thế có được không?
Hơi ngần ngừ một chút phó tư lệnh Đào mới trả lời:
- Việc cơ động H02 lên gần mặt trận hơn tôi hoàn toàn nhất trí. Tuy nhiên, vì “nó” vừa mới vào, cán bộ chiến sĩ chưa nắm được địa hình nên tôi chỉ xin thủ trưởng cho thêm vài ngày để anh em cán bộ đi trinh sát thực địa.
Tư lệnh mặt trận lắc đầu:
- Tình hình diễn biến như thế này cũng chưa thể nói trước được. Trước mắt cậu cứ cho nó cơ động lên đi, còn thời gian thì trinh sát thực địa. Mà nếu tình hình phát triển nhanh phải dùng đến ngay thì “mở đường mà tiến, đánh địch mà đi” chứ. Đó là truyền thống của quân đội ta mà. Như thế có được không?
- Báo cáo thủ trưởng! Được ạ!- Phó tư lệnh Đào gật đầu nhưng không được quả quyết cho lắm.
- Vậy thì thực hiện đi!
Phó tư lệnh Đào rảo bước về hầm của mình, ông giục Bắc:
- Điện khẩn cho H02 trong đêm nay cơ động toàn trung đoàn về Vĩnh Thạch, Vĩnh Linh và khẩn trương làm công tác chuẩn bị chiến đấu. Sau đó chuẩn bị xe, ăn cơm xong ta sẽ xuống Vĩnh Thạch trước. Nhớ nhắc các cậu ấy chú ý giữ bí mật tuyệt đối. Rõ chưa?
- Rõ!- Bắc trả lời và lập tức ngồi vào bên chiếc đài vô tuyến điện.

Khi chiếc xe cuối cùng của H02 đến vị trí quy định thì đằng đông đã ửng hồng. Phó tư lệnh Đào vẫy trung đoàn trưởng Lãm và chính ủy Võ lại gần rồi hạ giọng:
- Bây giờ tôi phải về ngay sở chỉ huy mặt trận. Các cậu ở lại cho anh em củng cố ngụy trang, xóa vết xích, sau đó bắt tay vào chuẩn bị chiến đấu ngay. Có thể các cậu sẽ bước vào chiến đấu sớm hơn theo kế hoạch đấy.
Trung đoàn trưởng Lãm lo lắng:
- Xe pháo thì không vấn đề gì nhưng nếu bước vào chiến đấu ngay thì gay go nhất là chúng tôi chưa nắm được địa hình. Thủ trưởng phải…
Phó tư lệnh Đào ngắt lời:
- Cậu không phải nói nữa. Cái đó tôi biết rồi. Sau khi ổn định tình hình ở đây các cậu có thể tổ chức cho một bộ phận cán bộ đi chuẩn bị chiến trường. Thật gọn nhẹ thôi. Cho bộ phận này mang theo phương tiện liên lạc. Trong trường hợp có lệnh cơ động thì ở nhà cứ cho xuất phát và hẹn gặp nhau ở một địa điểm nào đó. Tuy nhiên với tình hình này cũng không loại trừ việc ta sẽ phải đánh nhau mà không được đi trinh sát- Ông cao giọng đầy hứng khởi- Các cậu chưa biết chứ chỉ trong vòng hai ngày vừa qua mà quân ta đã tiêu diệt gần hết các cứ điểm vòng ngoài, toàn bộ phía nam khu phi quân sự ta đã làm chủ, thời cơ đánh chiếm Đông Hà đã đến ngay trước mắt. Mà khi thời cơ đến ta không chớp lấy ngay có khi hối không kịp. Vì vậy nếu trinh sát được cũng đánh mà không kịp đi trinh sát cũng phải đánh. Rõ chưa?
- Rõ!- Cả Lãm và Võ trả lời nhưng không được hăng hái cho lắm.   
Phó tư lệnh Đào lắc đầu nghiêm giọng:
- Như thế không được! Tôi nhắc lại: trinh sát được cũng đánh mà chưa đi trinh sát được cũng phải đánh. Các cậu còn nhớ chiến thuật tiến công trong hành tiến chứ. Đã được học lý luận rồi bây giờ cứ thế đem ra mà áp dụng vào thực tế thôi.
Chính ủy Võ nhỏ nhẹ:
- Đã đành là phải thế nhưng địa hình khu vực này quá phức tạp, cả trung đoàn lại có mỗi bộ bản đồ mà đo vẽ theo số liệu từ năm 41 thì khó cho chúng tôi quá!
Phó tư lệnh Đào hơi ngớ ra rồi giật giọng:
- Này, Bắc! Tại sao đến giờ trung đoàn vẫn chỉ có mỗi bộ bản đồ?
Bắc hớt hải chạy lại vừa thở vừa phân trần:
- Báo cáo thủ trưởng! Sau hôm ở H02 về tôi đã đến tham mưu mặt trận đề nghị cấp bản đồ cho trung đoàn nhưng trên ấy họ bảo hết phải chờ ngoài Bộ đưa vào. Cho đến hôm qua vẫn chưa thấy có kết quả gì.
Phó tư lệnh Đào lắc đầu:
- Chẳng biết các ông ấy làm ăn kiểu gì thế nhỉ, có mấy bộ bản đồ cũng khó khăn thế? Thôi được rồi, có thế nào dùng thế ấy vậy. Cậu đưa cho các cậu ấy bộ bản đồ của ta rồi về nhà kiếm bộ khác- Ông đưa tay ra bắt tay Lãm và Võ- Thôi! Bây giờ tôi phải về kẻo muộn. Cố gắng nhé!
- Thủ trưởng cứ yên tâm!- Lãm và Võ cùng trả lời nhưng vẻ mặt hai người lại nặng trĩu lo âu.
Đi được mấy bước ông lại quay lại:
- Các cậu này! Hôm trước tớ đã đến Hiền Lương rồi, cầu thì đã bị phá, còn đường quốc lộ Một thì thấy cũng nham nhở lắm, hai bên toàn ruộng nước nên các cậu phải nghiên cứu xem có đường nào khác nữa không chứ chỉ trông vào con đường này thôi thì khó khăn đấy. Phải bám lấy địa phương mà tìm hiểu, bà con người ta ở đây lâu thế nào người ta cũng biết.
- Vâng ạ!- Lãm và Võ cùng trả lời.

Trên đường về sở chỉ huy những suy nghĩ mông lung cứ nhảy múa trong đầu phó tư lệnh Đào. Tình hình diễn biến nhanh như thế này rất có thể trung đoàn H02 sẽ phải tác chiến theo hình thức tiến công trong hành tiến. Thực ra đó không phải là một hình thức tác chiến mới đối với xe tăng thế giới nhưng lại rất xa lạ đối với ta. Đây là một hình thức tác chiến rất phổ biến trong Thế chiến thứ Hai. Trong cuộc chiến đó, đặc biệt là thời kỳ tổng phản công vết xích xe tăng của Hồng quân Liên Xô đã in trên khắp miền lãnh thổ phía tây và cả châu Âu cho đến tận Béc- lin chủ yếu do áp dụng hình thức tác chiến này. Ưu điểm cơ bản của nó là tạo được bất ngờ, phát huy cao độ được những ưu việt của xe tăng và đạt được tốc độ tiến công rất cao. Tuy nhiên nó cũng đòi hỏi rất cao về công tác bảo đảm và trình độ hiệp đồng giữa các lực lượng tham gia. Ngoài ra địa hình thuận lợi cho sử dụng xe tăng và kiểu phòng ngự theo tuyến của địch hồi đó cũng là những điều kiện hết sức quan trọng để tiến công trong hành tiến đạt được kết quả cao. Khi học ở nước ngoài giáo viên các Học viện của bạn cũng đã giới thiệu cho ông và đồng đội về hình thức này. Các ông cũng đã được nghiên cứu chiến lệ một số trận đánh, được giới thiệu về mặt lý luận và cũng đã được tập bài trên bản đồ cùng phương tiện thông tin. Tuy nhiên khi về nước, căn cứ vào điều kiện địa hình và đặc biệt là đặc điểm bố phòng của địch ở chiến trường miền Nam binh chủng đã xác định hình thức tác chiến chủ yếu của xe tăng Việt Nam là tiến công địch phòng ngự trong công sự vững chắc và đã chỉ đạo các đơn vị tập trung huấn luyện theo hướng đó nên tiến công trong hành tiến ít được quan tâm và bộ đội hầu như không được huấn luyện chiến đấu theo hình thức này. Thế mà hôm nay cái ít được nhòm ngó tới nhất lại có thể trở thành hiện thực. Ông tự trách mình đã không có một cái nhìn đủ rộng, đủ xa để lường trước những tình huống như thế này. Bây giờ chỉ còn hy vọng vào số cán bộ đã đi học nước ngoài về vận dụng một cách linh hoạt lý luận họ đã được học vào thực tế hôm nay. Trong thâm tâm ông mong có thêm vài ngày để H02 tổ chức cho cán bộ đi trinh sát thực địa. Dù sao việc nắm được sơ bộ địa hình cũng làm cho người chỉ huy vững tâm hơn.
Nhưng đó chỉ là mong muốn của riêng ông, còn diễn biến của tình hình lại không như vậy.

Về đến “nhà”, lùa vội bát cơm sáng nguội ngắt cho đỡ đói xong phó tư lệnh Đào vội lên sở chỉ huy. Vừa nhìn thấy ông tư lệnh mặt trận đã hồ hởi:
- Thế nào? Quang Trung đã hội quân đủ ở Vĩnh Thạch chưa?
- Báo cáo thủ trưởng! Đã tập kết đủ ạ!
- Thế thì hay quá! Xin thông báo với cậu tin mới nhất: bọn địch ở Dốc Miếu, Dốc Sỏi đã rút chạy về Quán Ngang. Như vậy trên cánh bắc chỉ cần nhổ nốt “thằng này” là Đông Hà đã ở ngay trước mặt. Quân ta hiện nay đã bắt đầu áp sát nó rồi, đêm nay tớ sẽ cho nó ra tro để ngày mai ta rộng đường đánh Đông Hà. Thời cơ làm ăn của các cậu đã đến rồi đấy!
Phó tư lệnh Đào phấn khởi ra mặt:
- Dạ! Chúng tôi đã sẵn sàng. Ở hướng ấy chúng tôi đã bố trí một tiểu đoàn của H03 rồi, diệt xong Quán Ngang ta cứ thế thừa thắng xông lên.
Tư lệnh mặt trận lắc đầu:
- Lại gần đây!- Đợi phó tư lệnh Đào lại gần tấm bản đồ trải rộng trên mặt bàn ông chỉ vào một chỗ dày đặc những ký hiệu màu xanh- Cậu chưa nắm được địa hình ở đây phải không? Đấy! Đông Hà đấy! Có thấy con sông ở mặt bắc của nó không? Cái tiểu đoàn T54 của cậu liệu có vượt được con sông rộng gần trăm mét và sâu mấy mét này không?
- Nhưng chắc phải có cầu chứ?- Ông Đào vớt vát.
Tư lệnh mặt trận lại lắc đầu:
- Cầu à! Cầu thì có đấy nhưng liệu có còn đến lúc ấy không mới quan trọng chứ? Còn tớ thì tớ tin rằng khi ta diệt được Quán Ngang thì chắc chắn bọn địch sẽ phá cầu. Đó là cách duy nhất để chúng cản bước tiến của ta. Cậu có nghĩ thế không?
- Có lẽ thế thủ trưởng ạ!- Ông Đào nhanh chóng đồng ý.
Tư lệnh mặt trận chém mạnh bàn tay xuống bàn:
- Chúng đã làm như vậy thì ta buộc phải vượt sông bằng sức mạnh thôi.
- Nghĩa là thế nào ạ?- Phó tư lệnh Đào lờ mờ đoán được ý định của tư lệnh mặt trận nhưng cố ý làm ra vẻ không hiểu.
Tư lệnh mặt trận ngạc nhiên:
- Sao cậu chậm hiểu quá vậy? H02 của cậu trang bị toàn xe lội nước có phải không? Mà với xe lội nước thì cầu còn hay không không phải là vấn đề quan trọng, có đúng thế không?
- Vâng ạ!- Phó tư lệnh Đào đồng ý một cách miễn cưỡng.
- Vậy thì chuẩn bị ngay đi! Tôi sẽ kiểm tra xem khả năng của cánh bắc thế nào, đêm nay có nhổ được cái Quán Ngang không rồi sẽ chỉ thị cụ thể- Ông quay lại chỗ trưởng phòng tác chiến mặt trận- Cậu liên lạc ngay với cánh bắc xem đêm nay “nó” có nhổ được Quán Ngang không rồi báo cáo lại ngay với tôi.
- Rõ!- Trưởng phòng tác chiến đứng dạy bước vội sang hầm thông tin.
Tư lệnh mặt trận lại cúi xuống chăm chú nhìn vào tấm bản đồ. Phó tư lệnh Đào nghĩ bụng: “có đến 99 phần trăm H02 sẽ phải bước vào chiến đấu ngày mai”. Quả thật đây là một bài toán khó đặt ra cho ông và đồng đội của ông. Thực ra từ Vĩnh Thạch vào Đông Hà chỉ hơn ba mươi ki- lô- mét. Đó không phải là một khoảng cách quá lớn cho một đêm cơ động nhưng vượt sông ở chỗ nào, đi đường nào thì vẫn còn chưa biết. Rồi thì chất lượng đường sá ra sao, khả năng bảo đảm của mặt trận đến mức độ nào… vẫn còn là những câu hỏi chưa có lời đáp. Nhớ lại quang cảnh hai bờ sông Bến Hải mà ông đã được “mục sở thị” hôm ra thăm cầu Hiền Lương ông thấy khó lòng mà vượt sông ở đoạn này được. Rồi con đường số Một nữa, nó như một con chạch nằm giữa hai bên là đồng nước liệu còn tồn tại sau bao ngày bom pháo như mưa vừa qua hay không. Dẫu là xe tăng bơi nước nhưng nếu gặp những cánh đồng lầy thụt thì cũng chịu. Nhớ lại câu nói của người nữ dân quân hôm đó ông giở bản đồ ra xem kỹ đoạn Cửa Tùng. Cả một dải ven biển màu vàng làm ông ngao ngán: “toàn cát với cát thế này thì có vượt được sông sang bên kia cũng chịu”.
Dòng suy nghĩ của phó tư lệnh Đào bị cắt ngang bởi trưởng phòng tác chiến đã trở lại, anh đứng nghiêm trước mặt tư lệnh mặt trận:
- Báo cáo thủ trưởng! Tư lệnh cánh bắc khẳng định trong đêm nay sẽ tiêu diệt được Quán Ngang. Hiện các anh ấy đang điều động bộ đội lên tổ chức vây hãm địch và chuẩn bị các mặt cho trận đánh.
Tư lệnh mặt trận tươi hẳn nét mặt:
- Tốt lắm! Bây giờ đồng chí thông báo cho cánh bắc thế này nhé: đêm nay phải giải quyết bằng được Quán Ngang, sau đó bắt liên lạc với đoàn xe tăng Quang Trung tại Ngã Tư Sòng để tiến đánh Đông Hà vào rạng sáng mai. À! Mà các cậu ấy có đề nghị gì không?
- Báo cáo, các anh ấy xin mặt trận cho 20 phút pháo hỏa chuẩn bị vào cứ điểm. Thời gian cụ thể sẽ báo cáo sau.
- Được! Nhớ bảo các cậu ấy tính toán không được muộn quá, phải làm sao rạng sáng mai có thể bắt đầu tiến công Đông Hà- Vẫy phó tư lệnh Đào lại gần tư lệnh mặt trận hất hàm- Cậu nghe được cả rồi đấy! Còn hỏi gì nữa không?
Phó tư lệnh Đào ấp úng:
- Như thế nghĩa là…
Tư lệnh mặt trận cắt ngang:
- Thế thì nghe cho rõ đây. Tôi quyết định điều chuyển H02 cho cánh bắc để tiến công Đông Hà. Đúng 5 giờ sáng ngày mai H02 phải có mặt tại Ngã Tư Sòng bắt liên lạc với bộ binh. Cậu nghe rõ chưa?
Mặc dù đã lờ mờ phán đoán rồi sẽ có chuyện H02 sẽ phải bước vào chiến đấu sớm hơn dự định nhưng ông Đào cũng không thể tưởng tượng nổi nó lại sớm đến như vậy. Một trung đoàn vừa mới cải tổ gần như một trăm phần trăm, huấn luyện mới được già nửa chương trình, lại vừa mới chân ướt chân ráo vào đến đây, có một số bộ phận vẫn còn trên đường hành quân, cán bộ chưa biết một tý gì về địa hình và tình hình mọi mặt… thế mà phải bước vào chiến đấu ngay như thế này thì không biết chuyện gì sẽ xảy ra đây. Không dám nghĩ tiếp đến những viễn cảnh không hay, ông Đào đứng dậy nhìn thẳng vào mắt tư lệnh mặt trận:
- Báo cáo thủ trưởng, hiện nay H02 của chúng tôi vừa mới vào đến đây, anh em chưa có thời gian nghiên cứu địa hình và chuẩn bị chiến trường mà lại phải bước vào chiến đấu ngay thế này tôi e rằng…
Không đợi ông Đào nói hết câu tư lệnh mặt trận trợn mắt:
- Thế nghĩa là sao? Các anh định thoái thác nhiệm vụ à?
Phó tư lệnh Đào mở to con mắt lành ngạc nhiên nhìn vị tướng mà ông hằng kính trọng cả về tài năng và phẩm cách. Vị tướng mà tên tuổi gắn liền với những trận đánh lẫy lừng, những chiến dịch có ý nghĩa quyết định. Vị tướng có tầm mắt nhìn xa, trông rộng và lối dùng binh xuất quỷ, nhập thần đã từng nhiều lần làm đau đầu cả Bộ tư lệnh quân viễn chinh Mỹ và Bộ Tổng tham mưu ngụy quyền Sài Gòn. Vị tướng mà thương yêu cấp dưới như anh em, con cháu trong nhà… Thế mà chính con người đó hôm nay lại đưa ra một quyết định như đánh đố cấp dưới như vậy. Hẳn phải có một lý do nào đó. Thoáng chút ngập ngừng ông Đào cứng cỏi:
- Báo cáo thủ trưởng, chúng tôi không hề thoái thác nhiệm vụ. Chúng tôi chỉ đề nghị thủ trưởng nghiên cứu lại và cho chúng tôi thêm một ít thời gian để trinh sát địa hình và tình hình mọi mặt.
Dường như thấy mình đã lỡ nặng lời với cấp dưới, tư lệnh mặt trận hạ giọng:
- Không được! Không có thời gian nữa đâu! Thời cơ đến rồi đi chỉ như gió thoảng, không nắm bắt được nó có khi ân hận cả một đời. Tớ biết đưa H02 vào chiến đấu gấp như thế này các cậu sẽ gặp nhiều khó khăn nhưng biết làm sao được. Đây là thời cơ “ngàn năm có một” đấy. Quân địch đang hoảng loạn đến tột cùng, nếu ta tận dụng được thời cơ này tớ tin rằng nội ngày mai ta sẽ chiếm được Đông Hà và sẽ bớt được rất nhiều xương máu của đồng đội- Ông thở dài nhè nhẹ rồi nói nhỏ như tâm sự- Cái gì cũng có giá của nó, các cậu mà thực hiện đúng ý đồ của tớ sẽ làm thay đổi cục diện cả chiến trường. Cậu thấy tớ nói có phải không?
Ông Đào nín lặng nghe như nuốt lấy từng lời của tư lệnh mặt trận. Thì ra là như vậy. Đây không phải là một quyết định phiêu lưu như ông nghĩ mà là một nước cờ có tính toán và đầy quyết đoán. Mặc dù đã hình dung được những khó khăn chất chồng như núi nhưng trước ánh mắt như thiêu đốt của tư lệnh mặt trận, phó tư lệnh Đào gật đầu quả quyết:
- Vậy thì chúng tôi sẽ quyết tâm thực hiện bằng được ý định của tư lệnh ạ!
Tư lệnh mặt trận trở lại vẻ nghiêm trang thường thấy:
- Thế thì tốt lắm! Cố gắng lên nhé!
Phó tư lệnh Đào đứng dạy:
- Vậy tôi xin phép tư lệnh đi triển khai ngay.
Tư lệnh mặt trận chìa bàn ra, ông nắm thật chặt bàn tay phó tư lệnh Đào như muốn gửi gắm tất cả niềm tin. Đi được một quãng bất chợt phó tư lệnh Đào quay lại, tư lệnh mặt trận ngước lên:
- Sao? Lại có vấn đề gì à?
- Dạ! Cũng không có gì lớn. Sau khi suy nghĩ thêm tôi muốn xin ý kiến tư lệnh về sử dụng lực lượng của H02 ạ!
- Được! Vậy ý định của cậu thế nào?- Tư lệnh mặt trận hào hứng.
- Với điều kiện như hiện nay nếu tổ chức đưa cả trung đoàn sang sẽ rất cồng kềnh và mất nhiều thời gian. Mặt khác căn cứ vào tương quan lực lượng ta và địch nên theo tôi chỉ nên tung một tiểu đoàn vào thôi ạ!
- Một tiểu đoàn của các cậu là bao nhiêu xe?- Tư lệnh mặt trận quan tâm.
- Báo cáo thủ trưởng! Một tiểu đoàn của chúng tôi gồm một đại đội xe tăng, hai đại đội thiết giáp, cộng với xe cán bộ tiểu đoàn là khoảng 25, 26 xe.
- Như thế liệu có đủ không?
- Báo cáo thủ trưởng! Ngoài tiểu đoàn này thì tại cánh bắc chúng tôi còn một tiểu đoàn T54 nữa của H03 nên theo tôi lực lượng như thế cũng là đủ ạ!
Tư lệnh mặt trận khoát tay:
- Thôi được! Tôi đồng ý!

Trời đã gần trưa. Mặt trời đã lên cao tỏa cái nắng ong ong, ấm áp xuống khu vực trú quân của trung đoàn H02. Những chiếc xe tăng, xe thiết giáp nằm náu mình kín đáo sau những lũy tre xơ xác còn sót lại. Xe nào, xe ấy truyền động mở tung để bảo dưỡng kỹ thuật. Từ phía nam sông Bến Hải những tràng tiếng nổ ì ùm vẫn dội về không ngớt. Đứng trên nóc xe có thể nhìn thấy những đám khói bụi xám đen vẫn đang cuồn cuộn bốc lên. Bên cạnh chiếc xe chỉ huy cuộc hội ý cán bộ của trung đoàn H02 đã đến hồi kết thúc, trung đoàn trưởng Lãm kết luận:
- Về tình hình chung của chiến trường các đồng chí đã nắm được, cuộc tiến công của ta đang diễn biến thuận lợi, hàng chục cứ điểm vòng ngoài đã bị tiêu diệt. Thời cơ giải phóng Đông Hà và thị xã Quảng Trị đã hiện ra trước mắt. Chắc chắn đến lúc đó chúng ta sẽ phải tham chiến. Về thuận lợi của ta là cả trung đoàn đã tập kết đủ ở đây, tinh thần ý chí bộ đội cao, trang bị kỹ thuật tốt. Còn khó khăn lớn nhất là chúng ta chưa nắm được địa hình cũng như tình hình phòng thủ của địch. Vì vậy tôi quyết định sẽ tổ chức cho một bộ phận cán bộ đi trinh sát thực địa trước. Thành phần đoàn gồm một cán bộ trung đoàn, một trợ lý tác chiến, mỗi tiểu đoàn cử một cán bộ tiểu đoàn và ba cán bộ đại đội. Đại đội thông tin cử hai chiến sĩ mang theo đài vô tuyến điện đi cùng, đại đội trinh sát cử ba chiến sĩ đi phục vụ đoàn. Nhiệm vụ của đoàn là trinh sát tìm đường cơ động, nắm tình hình địch và xác định các tuyến, vị trí trong chiến đấu. Trong quá trình đi làm nhiệm vụ phải thường xuyên giữ vững liên lạc với trung đoàn. Trường hợp ở nhà có lệnh xuất phát thì cứ tổ chức cho bộ đội cơ động và hiệp đồng địa điểm để gặp nhau. Đúng 13 giờ chiều nay các đồng chí có mặt tại đây để đi làm nhiệm vụ. Các đồng chí rõ chưa?
- Rõ!- Những người có mặt đồng thanh trả lời.
- Nhớ là 13 giờ có mặt đấy nhé! Trang bị gọn nhẹ thôi, mang theo ba ngày ăn và vũ khí là được. Thôi, về triển khai công việc đi!
Lãm vừa dứt lời thì đồng chí cơ yếu chạy tới, anh hào hển:
- Báo cáo trung đoàn trưởng! Có điện khẩn ạ!
Cầm bức điện đọc lướt qua một lượt Lãm vội lớn tiếng:
- Khoan! Khoan! Cứ ngồi lại đấy đã! Có tình hình mới rồi đây.
Chính ủy Võ đón bức điện từ tay Lãm, anh xem qua một lượt rồi nói to:
- Toàn cán bộ cả, có gì mà phải giữ bí mật. Các đồng chí nghe cho rõ đây! Mặt trận lệnh cho ta tổ chức một tiểu đoàn vượt sông Bến Hải, cơ động theo đường Một, đúng 5 giờ sáng ngày 2 tháng Tư, tức là ngày mai có mặt tại Ngã Tư Sòng bắt liên lạc với bộ binh để tiến công Đông Hà.
Gần chục khuôn mặt cùng ngước lên ngỡ ngàng nhìn bức điện trong tay chính ủy Võ. Hình như họ vẫn chưa tin đó là sự thật. Cũng phải thôi! Theo những gì họ đã được học, được huấn luyện thì để thực hiện một trận đánh với quy mô như thế này người ta phải chuẩn bị hàng tuần, thậm chí hàng tháng. Phải nghiên cứu kỹ nhiệm vụ, xây dựng quyết tâm, rồi trinh sát thực địa, giao nhiệm vụ, tổ chức hiệp đồng, chuẩn bị xe cộ, huấn luyện bổ sung v.v… và v.v… Biết bao nhiêu công việc phải tiến hành mới có thể giành thắng lợi. Thế mà giờ đây họ chỉ có chưa đầy hai mươi tiếng đồng hồ. Địa hình thì chưa nắm được. Tình hình địch cũng vậy. Đường sá cơ động thế nào cũng chưa biết… Từ ngỡ ngàng những khuôn mặt chuyển sang trầm ngâm. Hơn ai hết họ hiểu những gì đang chờ họ ở phía trước. Trung đoàn trưởng Lãm giật lấy bức điện từ tay chính ủy Võ, anh đọc đi đọc lại mấy lần rồi nhăn trán:
- Gay đấy! Bây giờ mời các đồng chí ngồi đây đợi chúng tôi hội ý thường vụ một lát, sau đó ta sẽ bàn biện pháp tổ chức thực hiện ngay. Thời gian gấp lắm rồi.
Ba ủy viên thường vụ kéo nhau ra phía bên kia sườn xe thì thầm với nhau một hồi, có lúc thấy tranh cãi rất găng. Các cán bộ còn ngồi lại không ai nói với ai câu nào. Những khuôn mặt trầm tư trĩu nặng lo âu. Chừng năm phút sau ba người quay lại. Chính ủy Võ nhìn quanh một lượt rồi trịnh trọng:
- Thưa các đồng chí! Nhiệm vụ thì các đồng chí đã nắm được rồi. Không nói thì ai cũng biết đây là một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn, phức tạp. Tuy nhiên chúng ta không thể thoái thác mà chỉ còn cách vượt qua mọi cản trở để hoàn thành nhiệm vụ. Thay mặt thường vụ đảng ủy tôi kêu gọi mọi cán bộ, đảng viên hãy nêu cao ý chí chiến đấu, tập trung bàn biện pháp lãnh đạo đơn vị hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao. Sau đây đồng chí trung đoàn trưởng sẽ phổ biến chi tiết về nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị. Xin mời anh Lãm.
Trung đoàn trưởng Lãm còn cố ghi thêm mấy dòng vào cuốn sổ tay rồi mới đứng dạy, anh vào đề ngay:
- Báo cáo các đồng chí! Sau khi hội ý và xin ý kiến thường vụ tôi quyết định như sau: một, hủy bỏ kế hoạch tổ chức đoàn cán bộ đi chuẩn bị chiến trường để tập trung vào nhiệm vụ chiến đấu ngay. Hai, về lực lượng vượt sông tham gia đánh Đông Hà đêm nay gồm toàn bộ tiểu đoàn 66 với mật danh là Lệ Thủy, hai xe FR của đại đội công binh, xe phẫu thuật cơ động của đại đội quân y, một tổ trinh sát cơ giới của đại đội trinh sát, một tổ đài 15 oát của đại đội thông tin cùng một cơ yếu. Chỉ huy chung lực lượng này là đồng chí Bạ trung đoàn phó. Cơ quan tham mưu cử hai đồng chí trợ lý đi giúp đồng chí Bạ và đơn vị. Ngoài trang bị vũ khí các đồng chí cần mang theo một tuần lương thực, thực phẩm trong đó có một nửa là lương khô. Nhiệm vụ của các đồng chí là bằng mọi cách có mặt tại Ngã Tư Sòng trước 5 giờ sáng ngày mai, đến đó các đồng chí bắt liên lạc hiệp đồng với bộ binh và nhận nhiệm vụ tiếp theo- Hơi ngẩng mặt lên về phía nhóm cán bộ tiểu đoàn và các đại đội trực thuộc- Anh Thanh, anh Biền và các đại đội trinh sát, thông tin quân y đã rõ nhiệm vụ chưa?
Mấy cán bộ có mặt đồng thanh trả lời:
- Rõ!
Lãm quay về phía tham mưu phó Ngư:
- Thứ ba, để đảm bảo cho lực lượng này cơ động được thuận lợi trung đoàn quyết định thành lập một tổ trinh sát gồm một tổ trinh sát bộ, một tổ công binh cầu đường do đồng chí Ngư tham mưu phó phụ trách. Tổ này có nhiệm vụ điều tra chất lượng đường quốc lộ Một từ cầu Hiền Lương đến phía nam Dốc Miếu vì trước mắt chúng ta chỉ biết có duy nhất con đường này mà thôi. Các đồng chí phải đánh giá xem có khả năng cơ động được không. Nếu đường hỏng thì tính toán khối lượng công việc và thời gian cần thiết để cần khắc phục. Khi đi các đồng chí mang theo một đài vô tuyến điện và báo cáo kết quả trinh sát từng giờ một vào đầu giờ. Ngay sau đây các đồng chí chuẩn bị xuất phát. Đúng 14 giờ các đồng chí phải có báo cáo đầu tiên. Đồng chí Ngư rõ nhiệm vụ chưa?
- Rõ rồi ạ!- Tham mưu phó Ngư gật mạnh đầu.
- Cuối cùng, tiểu đoàn 244 và các lực lượng còn lại của trung đoàn phải ở tư thế sẵn sàng lên đường bất cứ lúc nào. Ngay sau đây các đơn vị về triển khai nhiệm vụ và làm công tác chuẩn bị. Riêng anh Quỳ chủ nhiệm kỹ thuật chiều nay cùng tôi đi xác định bến vượt sông Bến Hải. Nhiệm vụ thế các đồng chí đã rõ cả chưa?
- Rõ!- Tất cả đồng thanh rồi lục tục đứng dạy.
- Rõ rồi thì về triển khai công tác ngay! Anh Bạ ở lại tôi trao đổi một tý- Đợi trung đoàn phó Bạ lại gần Lãm hạ giọng- Thực ra tôi rất muốn đi với 66 hôm nay nhưng anh Võ không chịu. Mà cũng phải, lực lượng chủ yếu còn ở ngoài này cả mà. Anh cố gắng vậy nhé!
- Anh cứ yên tâm!- Bạ điềm đạm.
Lãm trải rộng tấm bản đồ ra cái nắp hòm đạn, chính ủy Võ sau khi trao đổi điều gì đó với chủ nhiệm chính trị xong cũng đã quay lại. Ba mái đầu chụm lại. Lãm chỉ tay vào một điểm trên bản đồ:
- Hiện nay ta đang đứng chân ở đây, còn địa điểm phải có mặt là chỗ này- Lãm chỉ vào một điểm khác ở phía nam- Quãng đường cơ động ước khoảng 35 đến 40 ki- lô- mét. Cho một đêm cơ động thì khoảng cách ấy cũng không có gì đáng ngại. Về tổ chức đội hình thì theo tôi anh nên bố trí một phân đội phái đi trước gồm khoảng một trung đội bộ binh cơ giới và tổ trinh sát. Phân đội này cho đi trước đội hình chính độ 1 đến 2 ki- lô- mét. Anh bảo dưới tiểu đoàn chọn trung đội nào kha khá một chút. Có thể cử một cán bộ tiểu đoàn đi cùng. Còn anh và tổ đài 15 oát thì nên đi cùng xe tiểu đoàn trưởng.
Đúng lúc ấy trợ lý tác chiến Bắc hớt hải đi tới, anh mau mắn:
- Chào các anh! Các anh nhận được điện rồi chứ?
Lãm gật đầu:
- Nhận được rồi! Chúng tôi cũng đã triển khai nhiệm vụ cho các cơ quan, đơn vị xong. Có gì mới không anh?
Bắc lắc đầu:
- Không có gì đâu! Chỉ là các thủ trưởng bộ tư lệnh quá lo lắng nên cử tôi xuống với các anh thôi.
Lãm nhắc lại những nội dung anh đã triển khai rồi lưỡng lự:
- Nói thật với anh nhiệm vụ thì nhận rồi, triển khai cũng đã triển khai rồi nhưng thực tình chúng tôi lo lắm. Địa hình thì chưa biết mà ngay cả tình hình địch ở bên ấy chúng tôi cũng có nắm được gì đâu. Cứ mò mẫm đi không khéo chui thẳng vào đồn địch thì hỏng bét.
Bắc gật đầu:
- Vì là điện trời, lại quá gấp nên không thể thông báo chi tiết tình hình cho các anh được. Cũng chính vì vậy mà tôi phải xuống đây đây. Bây giờ tôi sẽ thông báo tình hình chung của mặt trận để các anh nắm được. Các anh chú ý nhé!- Bắc đưa tay quét một vòng từ tây sang đông dọc theo nam khu phi quân sự rồi rành rẽ- Sau hơn hai ngày chiến đấu quân ta đã tiêu diệt hàng chục cứ điểm trên tuyến phòng thủ vòng ngoài của kẻ địch. Ở hướng tây ta đã giải phóng hầu hết huyện Hướng Hóa và Cam Lộ. Ở hướng đông và hướng bắc huyện Gio Linh cũng cơ bản thuộc về ta. Nói tóm lại từ phía bắc sông Hiếu và sông Cửa Việt ta đã làm chủ, chỉ còn lại duy nhất cứ điểm Quán Ngang thì đêm nay mặt trận quyết định sẽ nhổ bằng được. Vì vậy các anh không có gì phải lo sẽ mò vào đồn địch cả. Nếu đường Một mà đi được thì các anh cứ thế mà thẳng tiến.
Chính ủy Võ ngước lên:
- Vậy nếu đường Một không đi được thì sao?
Câu hỏi như một gáo nước lạnh dội xuống mà không có ai trả lời. Mấy mái đầu lại cúi xuống chăm chú nghiên cứu bản đồ. Cuối cùng trung đoàn trưởng Lãm lên tiếng:
- Dựa vào bản đồ này thì các anh thấy đấy chỉ có đường Một là con đường duy nhất mà ta có thể sử dụng. Vì vậy theo tôi bây giờ ta cứ lên đó xác định bến vượt qua sông Bến Hải đã rồi chờ tin tức của anh Ngư xem sao chứ cứ ngồi đây mà bàn cũng chẳng giải quyết được vấn đề gì.
Mấy cái đầu cùng gật gù tỏ vẻ đồng tình. Trung đoàn phó Bạ đứng dậy:
- Các anh cứ lên trên ấy trước. Còn tôi xin phép xuống với 66 ngay bây giờ.
Lãm cẩn thận gấp tấm bản đồ lại rồi đưa cho Bạ:
- Anh cầm lấy bộ bản đồ này mà dùng. Nhớ giữ cẩn thận đấy nhé, hỏng là không còn nữa đâu.

Lội xuống tận mép nước rồi chăm chú đứng nhìn sang bờ bên kia một lúc chủ nhiệm kỹ thuật Quỳ quay lại chỗ mấy cán bộ trung đoàn và Bắc đang đợi bên mọt lùm tre ở sát bờ sông. Lãm sốt ruột:
- Anh thấy thế nào? Chỗ này liệu có qua được không?
Quỳ gật đầu:
- Bờ bên này thoải, chất đất khá chắc nên bến xuống không có vấn đề gì. Bờ bên kia khá cao nên phải mất công cải tạo chút ít tôi tin là sẽ vượt được.
- Có mất nhiều thời gian không?- Lãm nôn nóng.
- Cũng không lâu đâu! Chỉ cần mấy cân bộc phá và san lấp qua qua là được thôi. Nếu các anh nhất trí thì độ 5 giờ tôi cho công binh lên làm, chỉ độ một tiếng là xong.
Lãm gật đầu:
- Thôi được! Ta nhất trí chọn chỗ này nhé!
Cậu chiến sĩ thông tin chạy lại gần nói nhỏ:
- Báo cáo thủ trưởng! Có điện của thủ trưởng Ngư.
Lãm gần như vồ lấy tổ hợp, anh nói như quát chẳng cần mật ngữ:
- A- lô! Tôi Lãm nghe đây! Báo cáo tình hình đi!
Chẳng biết đầu bên kia nói những gì, chỉ thấy Lãm hết “Sao?”, “Thế nào?” lại” “Nhắc lại đi!” một hồi. Cuối cùng anh buông tổ hợp thẫn thờ:
- Không đi được!
Cả mấy cặp mắt cùng nhướng lên. Võ sửng sốt:
- Sao? Anh nói cụ thể xem nào?
- Đường thì bị bom phá tan hoang, hai bên thì toàn ruộng lầy thụt không có chỗ vòng tránh- Lãm chán chường.
- Liệu có khắc phục được không?- Võ cố gặng. Lãm lắc đầu:
- Chịu! Các cậu ấy đếm được từ nam Hiền Lương đến Dốc Miếu có gần trăm hố bom trúng tim đường. Lại còn ở nam Dốc Miếu nữa chứ. Vì vậy có tập trung cả trung đoàn mình làm cũng phải mất vài ngày mới xong được- Anh chán nản nói thêm- Mà nếu có băng qua được cũng khó mà tiến được vì pháo biển đang bắn dồn dập vào đoạn nam Dốc Miếu đến Quán Ngang. Chắc chúng đang tập trung ngăn chặn quân ta ở hướng này. Nhóm các cậu ấy cũng bị thương hai người rồi.
- Vậy bây giờ các cậu ấy ra sao?- Chính ủy Võ lo lắng.
- Đã cấp cứu nhau rồi và đang tạm thời trú ẩn ở Dốc Miếu.
Không ai nói gì nữa, mỗi người như đang theo đuổi ý nghĩ riêng trong đầu. Trong im lặng càng nghe rõ những tiếng “ùng, oàng” không dứt từ phía nam vọng về. Trợ lý Bắc không nén nổi nữa:
- Vậy các anh tính sao bây giờ?
Cái trán vốn đã nhăn của trung đoàn trưởng Lãm càng nhăn sâu thêm:
- Còn làm sao bây giờ? Phải báo cáo lên mặt trận đề nghị chi viện lực lượng để khắc phục đường sá thôi!
Bắc lắc đầu:
- Chẳng có lực lượng nào chi viện đâu. Tôi biết rồi, công binh của mặt trận chỉ có một trung đoàn thiếu hiện đang phân tán cho cánh bắc và cánh tây để hộ tống hai tiểu đoàn của H03 và các lực lượng cơ giới khác hết rồi. Bây giờ muốn tập trung được cũng phải mất vài ngày.
Lãm buông thõng:
- Thế thì chỉ có nước đề nghị trên rút lại lệnh thôi!
Chính ủy Võ trợn mắt:
- Thế nghĩa là sao? Nghĩa là thoái thác nhiệm vụ à?- Không thấy ai trả lời Võ vẫy chiến sĩ thông tin- Mở máy cho tôi liên lạc với tổ trinh sát.
Người chiến sĩ thông tin mở máy, điều chỉnh lại tần số và liên lạc thử xong mới trao tổ hợp cho Võ. Võ ôn tồn:
- Anh Ngư đấy à? Tôi Võ đây! Đề nghị anh báo cáo chi tiết tình hình đường sá bên ấy như thế nào và đánh giá thật chính xác khả năng cơ động. Liệu chúng ta có thể vượt qua được không?
Mấy con mắt chăm chú nhìn Võ nhưng cũng chỉ thấy anh “ồ”, “à” và yêu cầu “nhắc lại đi”. Cứ thế một lúc lâu mới thấy Võ nói:
- Thôi! Cứ ở tạm đấy cho an toàn. Lúc nào ngớt bom, pháo thì cho anh em về nhé! Cố gắng đừng để thương vong thêm nữa- Trao trả tổ hợp cho người chiến sĩ thông tin Võ quay lại- Chịu hẳn rồi. Tay Ngư này với cậu đại đội trưởng công binh cũng là những người rất có kinh nghiệm mà đánh giá thế chắc không sai đâu.
Bốn người lại chúi mũi vào tấm bản đồ, những con mắt mở to như muốn đào bới trên tấm giấy đã xỉn mầu có con đường nào khả dĩ dẫn đến nơi họ muốn. Nhưng không có con đường nào cả! Có vẻ như họ đã bế tắc hoàn toàn. Chợt chính ủy Võ vỗ vai Bắc:
- Này Bắc! Ông vừa nói từ bắc sông Cửa Việt trở lên đây đã được giải phóng rồi phải không?
- Đúng thế!- Bắc xác nhận.
- Vậy thì có cách rồi! Thế này nhé- Võ chỉ tay vào bản đồ- Ta sẽ bơi vượt sông ở sát Cửa Tùng, sau đó đi theo bờ biển, khi nào gặp sông Cửa Việt thì quặt về phía tây theo vệt đường này thế nào cũng đến được Sòng- Tay Võ di theo một vệt đường mòn chạy từ bờ biển về phía tây.
Mấy bộ mặt cùng tươi lên nhưng rồi lại xịu ngay xuống. Lãm trợn mắt:
- Đi theo bãi biển? Anh nói thế nào chứ cái xe tăng mấy chục tấn xuống đó để mà lầy cả nút à?
Võ cười đắc thắng:
- Không sao đâu! Quê tôi ở vùng biển, tôi biết! Cát ở sát mép nước rất chắc, xe mình chứ T54 có đi xuống đấy cũng không sao. Mà đoạn này các anh thấy không, rất bằng phẳng. Chỉ có một khó khăn là vượt qua cồn cát để vào phía trong thôi.
Chủ nhiệm kỹ thuật Quỳ cũng gật đầu:
- Đúng đấy! Xe ta hoàn toàn có thể đi theo bờ biển được. Hồi học bên kia khi tham quan diễn tập đổ bộ đường biển tôi đã thấy xe tăng, thiết giáp chạy thoải mái trên bãi cát sát biển mà không sao cả.
Lãm vẫn chưa tin tưởng cho lắm:
- Chạy theo bờ biển thì chắc là được nhưng làm sao vượt được hàng ki- lô- mét cồn cát để vào bên trong được.
Võ trầm giọng:
- Kể ra cũng khó nhưng tôi tin chắc rằng xuyên qua các cồn cát thế nào cũng có đường dân sinh mà ta có thể lợi dụng được. Cùng lắm là ta xuống sông Cửa Việt rồi bơi ngược lên. Mà cơ động đường này lại tạo được bất ngờ cho địch đấy, chúng không thể ngờ ta lại xuất hiện ở hướng này.
Lãm vẫn chưa xuôi:
- Nói chung tôi thấy thế cũng phiêu lưu lắm. Cứ cho là ta đi dọc theo mép biển rồi vượt qua cồn cát được nhưng cái vệt đường mòn kia liệu có cho phép ta đi tiếp được không?
Võ hơi cáu:
- Thế anh định thế nào? Báo cáo lên trên xin rút lui à?- Đợi một lúc không thấy Lãm nói gì anh mới hạ giọng- Thôi! Không tranh luận nữa. Bây giờ chỉ có hai con đường: một là vượt sông như chúng ta vừa bàn. Hai là thoái thác nhiệm vụ. Anh chọn con đường nào?
Lãm cúi đầu. Đúng như vậy thật! Trước mắt anh bây giờ chỉ có hai con đường như chính ủy Võ đã nói. Thoái thác nhiệm vụ thì chẳng ai muốn cả. Nhục lắm! Nhưng vượt sông theo con đường ấy cũng hết sức phiêu lưu. Liệu có đến đích được không hay là lại chôn chân ở một bãi cát nào đấy. Chính lúc này anh cảm nhận thấy thật đày đủ sức ép của hoàn cảnh đặt lên vai một người chỉ huy. Việc đưa ra một quyết định lúc này quả là khó khăn bởi nó liên quan đến thành bại của cả trận đánh và quan trọng hơn là sinh mạng của hàng trăm, hàng chục con người. Cuối cùng Lãm ngẩng đầu lên:
- Tôi cho rằng nếu ta báo cáo lên trên xin hoãn trận đánh hoặc lùi lại vài ngày thì cũng không phải là thoái thác nhiệm vụ. Anh nói như vậy có nặng quá không?
Chính ủy Võ căng thẳng:
- Thế thì anh bảo phải gọi là gì mới đúng? Không lẽ tôi lại phải đọc lại lời thề thứ hai cho anh nghe à?
Lãm hơi cáu:
- Anh không phải nặng lời như thế! Đã đành là phải tận tâm tận lực hoàn thành nhiệm vụ nhưng nếu nhiệm vụ đó là bất khả thi thì làm sao mà hoàn thành được?
Thấy Lãm cáu chính ủy Võ dịu giọng:
- Nhưng đây đâu đã phải là bất khả thi? Chúng ta vẫn còn một giải pháp nữa để hoàn thành nhiệm vụ cơ mà.
Lãm vẫn hơi căng thẳng:
- Nhưng giải pháp ấy không thật chắc chắn! Anh có đảm bảo là ta sẽ vượt qua được chừng ấy khó khăn để tới đích đúng quy định được không. Đặt anh vào cương vị tôi anh có dám phiêu lưu thế không? Anh có dám chịu trách nhiệm một khi ý định ấy thất bại hay không?
Võ trầm ngâm:
- Phiêu lưu thì phiêu lưu đấy nhưng chẳng lẽ chúng ta khoanh tay thúc thủ. Thôi, được! Xin phép các anh cho chúng tôi hội ý thường vụ một lát- Võ kéo Lãm đứng tách riêng ra một quãng.
Chẳng biết họ nói với nhau những gì nhưng khá căng thẳng. Mấy phút sau cả hai quay lại, nét mặt hai người đã nhẹ nhõm đi đôi chút. Bắc sốt sắng:
- Các anh đã quyết định thế nào rồi?
Lãm quả quyết:
- Còn quyết định thế nào nữa? Phải bằng mọi cách mà đi thôi! Nào, bây giờ ta sẽ xuôi xuống Cửa Tùng tìm bến vượt! Mà nhanh nhanh lên không muộn.
Đúng thế thật! Mới đó mà đã bốn giờ chiều.

Ngay sau khi xuống tiểu đoàn trung đoàn phó Bạ và các cán bộ tiểu đoàn đã ngồi thống nhất với nhau về kế hoạch hành quân. Đội hình của tiểu đoàn được hình thành ba bộ phận là phân đội phái đi trước, đội hình chính và bộ phận bảo đảm đi sau cùng. Phân đội phái đi trước sẽ gồm một trung đội bộ binh cơ giới cùng tổ trinh sát do chính trị viên Biền trực tiếp chỉ huy vì tiểu đoàn trưởng Thanh không có chuyên môn về xe tăng. Chính trị viên Biền chỉ định ngay trung đội của Hòa đen vì qua hai tháng huấn luyện vừa rồi anh đã biết đây là một trung đội “cứng” trong tiểu đoàn. Theo kế hoạch phân đội này sẽ đi trước đội hình chủ lực khoảng 1 đến 2 ki- lô- mét, có nhiệm vụ tìm đường và phát hiện địch trên đường đi. Trường hợp lực lượng địch nhỏ, yếu thì sẽ đánh địch để mở đường. Trường hợp gặp địch mạnh sẽ chiếm địa hình có lợi kìm chân địch chờ chủ lực lên tiêu diệt. Đã ở tư thế sẵn sàng nên mọi việc chuẩn bị rất nhanh. Bốn giờ chiều toàn tiểu đoàn đã được lệnh ăn cơm để sẩm tối là có thể xuất phát được.
Cơm chiều đã xong. Mọi công tác chuẩn bị cũng đã hoàn tất. Hòa ngồi thơ thới trên nóc xe nhìn các chiến sĩ của mình đang rào rào tán gẫu. Giá như lúc khác thế nào anh cũng nhào vào tham gia nhưng hôm nay anh muốn ngồi một mình. Một cảm giác lâng lâng đang lan tỏa trong lòng Hòa. Thế là chỉ ít giờ nữa thôi các anh sẽ được vượt qua sông Bến Hải, con sông đã hơn hai mươi năm chia cắt đất nước làm đôi. Đành rằng để vào Nam chiến đấu đã có biết bao thế hệ đi trước vượt qua con sông này nhưng chắc chắn một điều đó là những cuộc vượt sông bí mật ở tận đâu đó trên thượng nguồn. Còn hôm nay cả tiểu đoàn của anh sẽ vượt sông ngay cạnh cây cầu Hiền Lương lịch sử. Hàng chục chiếc xe tăng thiết giáp sẽ rẽ nước tiến công trực diện quân thù. Rõ ràng thế và lực của ta đã khác trước nhiều. Tự hào hơn chính trung đội của anh lại được chọn làm trung đội đi đầu. Hòa cũng chưa biết những gì sẽ đón đợi anh ở bờ Nam nhưng dù có thế nào đi nữa thì chuyến vượt sông này cũng rất đáng tự hào. Lan man một lúc Hòa lại nhớ đến những người anh em ở kíp xe 567. Từ hôm vào đây Hòa cũng chỉ mới nghe tin láng máng rằng Thắng đã đi B3, Cân thì đi B2, còn anh Nhã thì cũng tham gia chiến đấu ở Quảng Trị này nhưng nào có gặp được. Không biết bây giờ họ đang ở đâu? Có ai biết anh đang được tham gia vào một nhiệm vụ thật mới mẻ nhưng cũng hết sức hào hùng này.
Đang thả hồn theo những dòng suy tưởng Hòa chợt giật mình vì chính trị viên Biền đã đến cạnh xe và gọi:
- Hòa! Xuống đây, có việc!
Nhanh như một con sóc Hòa đen nhảy phóc xuống trước mặt Biền:
- Chào thủ trưởng! Có việc gì ạ!
Biền ghé vào gần Hòa nói nhỏ:
- Trên trung đoàn vừa điện xuống, ta không vượt sông ở Hiền Lương nữa mà sẽ vượt ở Cửa Tùng. Đường cơ động sẽ không theo kế hoạch nữa. Vì vậy cậu chạy vào dân hỏi xem có con đường nào gần nhất đến Cửa Tùng không? Nhanh chân lên nhé!
- Vâng ạ!
Nghĩ bụng: “cánh dân quân thế nào cũng biết” nên Hòa nhằm hướng trận địa trực chiến ngay cạnh khu vực trú quân của tiểu đoàn chạy miết. Thấy anh bộ đội cắm đầu, cắm cổ chạy về phía mình mấy o dân quân chí chóe trêu:
- Eng bộ đội ơi! Đi mô mà chạy như ma đuổi rứa? Vô đây uống miếng nác đã nào!
Không còn bụng dạ nào mà tán dóc, Hòa vừa thở vừa hỏi như gắt:
- Cho tôi gặp đồng chí nào phụ trách ở đây!
- Bọn em ri ai cũng là phụ trách cả- Mấy cô dân quân vẫn đùa.
- Không đùa đâu! Tôi có việc gấp cần gặp người phụ trách ngay!- Hòa nghiêm mặt.
- Ôi! Eng bộ đội đẹp trai quá! Eng cần gặp người phụ trách cái chi?- Một cô có vẻ bạo dạn nhất chỉ vào từng người xung quanh rồi liến thoắng- O ni phụ trách mần trận địa, o ni phụ trách chống lầy, o ni phụ trách khói lửa, o ni…
- Thôi! Tôi xin cô! Tôi có việc rất gấp thật mà- Hòa xuống giọng năn nỉ.
Một cô trông chững chạc có vẻ là chỉ huy từ trong hầm bước ra giọng nghiêm trang:
- Có việc chi rứa, đồng chí bộ đội?
Sau khi nghe Hòa trình bày, cô trả lời ngay:
- Eng đừng lo chi! Dọc bờ biển từ ni đến Cửa Tùng có một con đường cơ động của lực lượng pháo bờ biển, xe xích kéo pháo cũng đi được nờ. Chắc là các eng đi được.
Như vớ được vàng Hòa sáng mắt lên:
- Vậy nhờ các đồng chí chỉ giúp! Có khó đi không?
Cô chỉ huy gật đầu:
- Không có chi! Các đồng chí cứ đi ra phía biển, khi mô gặp con đường ống thì cứ đi theo sẽ đến Cửa Tùng.
Hòa thắc mắc:
- Đường ống là đường thế nào?
Mấy cố dân quân cười ngặt nghẽo:
- Đường ống mà eng bộ đội cũng nỏ biết bay ơi!
Cô chỉ huy nghiêm giọng:
- Không đùa nữa! Đường ống là đường bọn tui đào sâu xuống, hai bên trồng dương, trồng tre để giữ bí mật ấy mà.
Hòa chợt nảy ra sáng kiến:
- Hay đồng chí cử giúp một người dẫn đường thì tốt quá.
Mấy cô dân quân lại nhao nhao:
- Cho em đi với eng bộ đội hề! Để chỗ mô lầy chúng em chống lầy cho.
Sau một thoáng suy nghĩ cô chỉ huy quyết định:
- Thôi được! Tôi sẽ cử một o đi dẫn đường cho các đồng chí!
Đến lúc này thì tiểu đội dân quân thành một tổ ong vỡ thật sự, các cô dân quân xúm lại quanh Hòa, cô thì nắm tay, cô thì túm áo:
- Em đi! Em đi!
Hòa đen bối rối, mặt đỏ lựng lên chưa biết xử lý thế nào thì cô chỉ huy đã giải nguy:
- Đã bảo không chọc eng nớ nữa! Bây chừ chỉ mình Thủy đi- Cô chỉ vào cô dân quân bạo miệng nhất- Đi cho nhanh còn viền trực. Còn tất cả viền vị trí!
Cô gái tên Thủy le lưỡi trêu chọc mấy cô bạn đang ỉu xìu rồi bám chặt lấy một bên tay Hòa, anh lúng búng:
- Cảm ơn các đồng chí! Chúng tôi phải đi ngay vì rất gấp rồi.

Mặc dù có người dẫn đường nhưng cũng mất gần hai tiếng đồng hồ tiểu đoàn của Hòa mới đến được Cửa Tùng. Con đường được đào sâu xuống đất, hai bên trồng phi lao hoặc tre rất kín đáo nhưng khá hẹp, lại ít được củng cố nên tốc độ cơ động rất chậm. Cô dân quân được xếp ngồi ngay cạnh Hòa có vẻ thích thú lắm nên cứ luôn mồm nói chuyện nhưng phần vì tiếng động cơ quá ồn, phần vì mải quan sát đường nên thỉnh thoảng Hòa mới nhấm nhẳng trả lời.
Khi những lũy tre hai bên đường thưa dần đi báo hiệu con đường ống gần hết thì bỗng một bóng người xuất hiện, hai tay cái bóng liên tục vẩy xuống báo hiệu dừng xe. Trong ánh đèn gầm Hòa đã nhận ra cái bóng to sù sụ như con gấu đó chính là trung đoàn trưởng Lãm. Xe vừa dừng chính trị viên Biền nhảy phắt xuống xe. Trao đổi gì đó với trung đoàn trưởng Lãm mấy câu Biền xua tay ra hiệu tắt máy rồi bảo Hòa:
- Cậu xuống gọi anh Thanh lên đây hộ tôi và truyền đạt cho tiểu đoàn dừng lại đợi. Nhớ nhắc anh em đèn đóm cẩn thận nhé!
Hòa nhảy phóc xuống xe, tiện thể anh bảo cô dân quân:
- Cô cũng xuống đi!- Anh đưa tay cho cô gái- Nào, đưa tay đây tôi đỡ! Cảm ơn cô đã dẫn đường cho bọn tôi. Còn bây giờ cô về đi!
Cô gái ngúng nguẩy:
- Em nỏ về mô!
Hòa rảo bước đi về phía sau, cô gái cũng nhũng nhẵng đi theo. Anh hạ giọng dỗ dành:
- Cô về đi! Ở đây nguy hiểm lắm. Máy bay nó đánh thì biết tránh vào đâu?
- Em nỏ sợ máy bay, ngày mô mà chúng em chẳng chộ bọn hắn.
Hòa vẫn cắm cúi bước về phía xe tiểu đoàn trưởng Thanh. Sau khi báo tin cho Thanh xong quay lại anh thấy cô dân quân vẫn còn ở đấy, Hòa hơi bực:
- Sao cô vẫn chưa về?
Cô gái nũng nịu:
- Em thích ở với các eng cơ!
Bí quá Hòa xẵng giọng:
- Thế cô không nhớ trung đội trưởng dặn gì à? Đến nơi rồi phải về ngay để trực.
Có vẻ như câu nói này có tác dụng. Cô gái ngần ngừ một lát rồi nhỏ nhẻ:
- Em sẽ viền! Nhưng eng Hòa phải cho em xin địa chỉ!
Hòa cười:
- Bọn anh đi đánh nhau thế này nay đây, mai đó làm gì có địa chỉ để cho. Nhưng em cứ về đi! Có dịp thế nào anh cũng sẽ quay về Vĩnh Thạch.
Chẳng biết làm gì hơn, giọng cô đẫm nước mắt:
- Anh đi rồi nhớ viền với Vĩnh Thạch nhé!
Một cái gì đó nhói lên trong lòng Hòa. Những người con gái nơi đây đây thật dũng cảm, dày dạn trước bom đạn Mỹ nhưng cũng chất phác, dễ thương và cũng dễ mềm lòng biết bao. Anh nắm chặt tay cô gái:
- Thủy về đi! Nhất định rồi anh sẽ quay lại.
Chia tay cô dân quân xong Hòa hối hả trở về bờ sông. Nơi đó cuộc trao đổi giữa các cán bộ vẫn chưa xong. Hình như phương án vượt sông vẫn chưa đạt được sự nhất trí thì phải. Mấy cái đầu lúc chúi xuống bản đồ, lúc lại ngẩng lên nhìn ra sông. Những tiếng thì thầm lúc to, lúc nhỏ cứ vẳng đến. Nào là “chế độ thủy triều”, nào là “nước lên”, “nước xuống”, nào là “bãi bồi”, “cồn cát”… Có cả tiếng lóe xóe của một phụ nữ chắc là dân quân. Đoán là còn phải đợi lâu Hòa nghĩ bụng: “đằng nào chẳng phải vượt sông, chi bằng cho anh em lái xe lên trinh sát trước bến xuống là hơn”. Vì vậy anh bảo Toản:
- Cậu chạy xuống gọi mấy lái xe của trung đội mình lên đây.
Mấy lái xe vừa đến đủ Hòa đã vẫy tay cho họ đi theo mình. Pháo thủ Nhật cũng nhảy xuống theo. Cả bọn lò dò tiến ra sát bờ sông. Vừa đi Hòa vừa nói:
- Bây giờ anh em ta sẽ trinh sát kỹ bến xuống xem có gì cần khắc phục thì báo cáo ngay.
Một lát sau mấy anh em ra đã sát mép nước. Trăng Mười Tám đã lên cao tỏa ánh sáng bàng bạc khắp đất trời. Ánh trăng tãi vàng trên những con sóng lăn tăn làm mấy cậu lính trẻ ồ lên vì thích thú. Dưới ánh trăng con sông trước mặt trông mênh mông không thấy bờ bên kia ở chỗ nào. Những con sóng liên tục vỗ vào bờ phát ra những tiếng ì oạp, ì oạp không ngừng nghỉ. Trong lòng Hòa lại dội lên cái cảm giác lâng lâng hồi chiều: “thế là mình đã được tận mắt thấy con sông Bến Hải. Và chỉ lát nữa thôi cùng với chiếc xe thiết giáp thân yêu mình sẽ vượt qua nó để đến với miền Nam đau thương và anh dũng”. Anh đứng ngây người nhìn dòng sông bàng bạc dưới trăng. Nhìn mặt sông bát ngát mà chẳng thấy bờ bên kia Nhật ngơ ngác:
- Anh Hòa này! Em đọc sách thấy họ viết sông Bến Hải cũng nhỏ thôi mà sao lại rộng thế này?
Hòa cười:
- Thì đây là cửa sông mà nên nó phải rộng hơn ở thượng nguồn chứ!
Mấy lái xe đã xắn quần lội xuống xem chất đất. Lội qua lội lại mấy lần Toản thông báo:
- Nền đất khá chắc anh ạ! Độ dốc vừa phải nên không phải làm thêm gì đâu.
Hòa gật đầu:
- Thế thì tốt! Các cậu cứ kiểm tra rộng ra hai bên một chút nữa đi. Nhỡ có xe nào đi chệch đường thì sao.
Nhật cũng xắn quần lội xuống nước, cậu hứng chí:
- Này, các cậu! Đã đến tận đây rồi thì phải nếm thử một ngụm nước con sông nổi tiếng này chứ- Vừa dứt lời cậu đã cúi xuống chụm hai tay vốc một vốc nước đưa vào miệng nhưng cũng ngay lập tức phun ra và nhổ nước bọt phì phì.
- Ngon lắm phải không?- Mấy lái xe phá lên cười.
- Ngon gì mà ngon! Chẳng hiểu sao mà nó cứ ngang phè phè, lại mặn mặn, chát chát nữa chứ.
Hòa mỉm cười:
- Ngốc ạ! Đây là nơi sông đổ ra biển nên nước ở đây là nước lợ, hiểu chưa?- Cười đấy nhưng anh chợt thấy buồn buồn: “mấy năm trước mình cũng hồn nhiên y như vậy. Chả lẽ mình đã già đi nhiều đến thế ư”. Thấy mấy lái xe đã tỏa ra thăm dò được một bề rộng hơn chục mét anh giục- Thôi! Thế được rồi! Bây giờ về đã!

Mãi gần nửa đêm cuộc hội ý của ban chỉ huy trung đoàn với các cán bộ tiểu đoàn mới kết thúc. Nhưng rồi chủ nhiệm kỹ thuật Quỳ lại phát hiện ra vấn đề mới phát sinh: các lái xe của khối bảo đảm chưa được học lái bơi. Trung đoàn trưởng Lãm gắt nhặng lên:
- Các anh làm ăn kiểu gì thế hả? Chương trình huấn luyện thế nào mà đến bây giờ lái xe vẫn chưa được học lái bơi?
Quỳ lúng búng phân trần:
- Báo cáo anh! Số anh em này vừa mới nhập ngũ tháng 12, về đại đội huấn luyện mới học được nửa chương trình thì đã bổ sung về đơn vị chiến đấu nên chưa được huấn luyện lái bơi. Vừa về đơn vị lại chuẩn bị đi chiến đấu ngay nên không kịp huấn luyện bổ sung.
Lãm vẫn sôi sùng sục:
- Tôi không biết! Bây giờ anh muốn làm thế nào thì làm miễn là bộ đội đưa được xe qua sông.
Chính ủy Võ dàn hòa:
- Thôi! Anh có quát tướng lên thì cũng chẳng giải quyết được vấn đề gì. Bây giờ theo tôi thế này: ta cứ cho đội hình của 66 vượt sông đi. Còn anh Quỳ tranh thủ bổ túc lái bơi cho mấy lái xe khối bảo đảm. Anh em nó có kỹ thuật cơ bản rồi chỉ cần hướng dẫn thêm ít phút là nó lái được thôi.
Có lẽ chẳng còn cách nào khác nên trung đoàn trưởng Lãm đành chấp nhận phương án đó. Anh dằn giọng:
- Ngay sau đây anh Biền cho phân đội phái đi trước xuất phát! Khi phân đội phái đi trước đã lên hết bờ thì anh Thanh mới cho đội hình chính đi. Tiếp theo là khối bảo đảm. Các anh rõ cả chưa?
Mấy tiếng trả lời nho nhỏ:
- Rõ!
Lãm khoát tay:
- Vậy thì tất cả về vị trí!
Thanh, Biền hối hả chạy về đội hình. Vừa trèo lên xe Biền đã giục:
- Bây giờ ta sẽ bắt đầu vượt sông. Cậu cứ cho anh em đi theo đúng kế hoạch mình đã trao đổi hồi chiều- Nói rồi anh loay hoay sửa soạn chỗ ngồi ngay sau cửa lái xe.
Hoà đứng dạy hướng về hai xe sau nói to:
- Trung đội chú ý! Chuẩn bị xuất phát! Tất cả mặc áo phao vào, vũ khí sẵn sàng. Sau khi xe tôi xuống nước xe sau mới xuất phát, giữ cự ly ba mươi mét một xe. Rõ chưa?
Tiếng hai trưởng xe sau dõng dạc:
- Rõ!
Ngồi vào ghế trưởng xe Hòa siết chặt mũ công tác rồi ra lệnh:
- Toản! Nổ máy! Tiến!
Chỉ một loáng chiếc xe đã tiến sát mép nước. Nó từ từ bò xuống và lội dần ra sông. Toản đã vào số bơi, hai luồng nước trắng xóa phun ra từ ống phản lực như hai cái vòi rồng lấp lánh trong ánh trăng. Thêm vài mét nữa xe đã hoàn toàn ở chế độ bơi. Toản giữ chân dầu ổn định ở khoảng trên 1000 vòng phút, tiếng máy nổ trầm trầm, rền vang trên mặt sông. Hòa căng mắt nhìn nhưng vẫn không thấy bờ bên kia. Chính trị viên Biền thì đứng hẳn lên để quan sát nhưng chắc cũng chẳng thấy gì, anh lại cúi xuống quát vào tai Toản:
- Chú ý giữ đúng hướng đi!
Xe đã ra gần đến giữa sông. Hai luồng nước từ ống phản lực phụt ra phía sau vẽ lên hai vệt sáng lân tinh cuồn cuộn. Dường như ở đây sóng mạnh hơn. Những con sóng táp mạnh vào sườn xe làm nước bắn tung tóe lên xe. Thân xe thì liên tục bị dồi lên, hụp xuống, có lúc tưởng như bị sóng tràn qua đến nơi.. Cánh bộ binh im re vì lo lắng. Ngồi ngay bên cạnh Hòa là Nhật cũng im thin thít như thịt nấu đông, mắt thì cứ trừng trừng dõi nhìn từng con sóng đang lao tới. Biết vậy nên Hòa đứng dậy nói to để trấn an:
- Cứ yên tâm! Không chìm được đâu- Nói vậy nhưng anh cũng lo lo, biết đâu ra xa kia sóng còn to hơn nữa nên ghé vào tai Biền đề nghị- Có khi phải đóng cửa vào thủ trưởng ạ! Tôi sợ sóng to nữa nước sẽ tràn vào xe mất.
Biền lắc đầu cứng cỏi:
- Không sao đâu! Đi thêm tý nữa là sóng sẽ yếu đi ấy mà.
Đúng như Biền nói. Khi họ nhìn thấy bờ nam hiện ra mờ mờ phía trước thì cường độ sóng giảm hẳn. Hai xe phía sau cũng đã ra đến giữa sông. Cánh bộ binh bây giờ mới lại chí chóe trêu chọc nhau. Biền quay lại dằn giọng:
- Trật tự! Chú ý quan sát! Tất cả vũ khí sẵn sàng!
Ngay lập tức trật tự được vãn hồi. Những họng súng hướng cả về phía trước và hai bên thành xe. Nhật cũng ôm chặt lấy khẩu RPD, mắt đăm đăm nhìn vào dải bờ trăng trắng trước mặt. Dải cát bờ nam đã hiện ra rõ mồn một trước mắt dưới ánh trăng vằng vặc nhưng tất cả đều im lìm không có một dấu hiệu nào bất thường cả. Toản vẫn giữ chân dầu đều đều, khoảng cách tới bờ nhanh chóng được rút ngắn. Bỗng dưng xe chùn lại. Đoán biết xích đã chạm đáy Hòa nhắc Toản:
- Về số hỗn hợp!
Giây lát sau chiếc xe lại tiếp tục tiến. Nó đã bám được xích vào bờ nam và đang trườn dần lên bãi cát. Những họng súng vẫn hạ thấp gườm gườm. Những đôi mắt vẫn căng ra đày cảnh giác. Nhưng không có chuyện gì xảy ra cả. Chiếc xe vẫn lừ lừ tiến sâu vào bờ cát thêm vài chục mét nữa thì dừng lại. Hai xe phía sau cũng đã lên bờ tản ra hai bên thành đội hình chiến đấu. Tất cả vẫn im lìm. Quan sát thêm một lát Biền siết chặt ống nói:
- Báo cáo 01! Đã chiếm được đầu cầu bờ nam. Tình hình yên tĩnh. Đề nghị cho Lệ Thủy xuất phát!
 Đến lúc ấy Hòa mới thở phào nhẹ nhõm, bất chợt cái cảm giác lâng lâng ban chiều lại dội lên trong lòng anh. Bờ nam sông Bến Hải đây rồi. Thế là anh đã chính thức đặt chân lên mảnh đất miền Nam mà bấy lâu nay anh vẫn thường mong đợi. Giờ đây miền Nam không còn là “miền quê xa tít chân trời” mà đã ngay ở dưới chân anh. Bất giác Hòa lại nghĩ đến Cân: “không biết giờ này Cân ở nơi đâu. Giá như cậu có mặt ở đây, vào lúc này chắc chắn cậu sẽ có những vần thơ để đời”.

Hòa không biết rằng chính vào lúc đó Cân cũng đang trải qua những cảm xúc vô cùng mãnh liệt. Sau hơn hai tháng hành quân tiểu đoàn 171 của Cân đã có mặt tại một vùng rừng núi Căm- Pu- Chia gần biên giới Việt Nam. Theo kế hoạch đêm nay mặt trận B2 sẽ cử người ra đón xe tăng vào vị trí tập kết. Đội tiền trạm của Cân xuất phát trước đội hình xe tăng một giờ và có nhiệm vụ phải bắt liên lạc với người của mặt trận trước khi xe tăng đến.
Vào đúng thời điểm hai băng xích xe Hòa chạm vào bờ nam sông Bến Hải cũng là lúc chiếc xe Vọt Tiến của Cân dừng bánh trước một trạm ba- ri- e dã chiến. Đây đã là trạm thứ ba anh dừng lại để hỏi thăm, hai trạm trước không có ai ra đón các anh cả. Vừa mở cửa ca- bin xe bước xuống con dường lầm bụi Cân chợt giật mình vì một giọng miền Nam nằng nặng:
- Có phải Cân đại đội 9 đấy không?
Cân căng mắt nhìn, người vừa nói từ trong hầm bước vội ra giơ tay định ôm choàng lấy anh. Trong ánh trăng bàng bạc Cân chợt nhận ra người quen, anh reo lên thảng thốt:
- Thủ trưởng Hồng!
Chỉ kịp reo lên như vậy Cân đã bị hai cánh tay chắc nịch của người anh vừa gọi tên ôm lấy. Đúng! Đó chính là phái viên Hồng, người đã trực tiếp chỉ huy đại đội Cân trong trận đánh Làng Vây bốn năm về trước. Hai anh em ôm chặt lấy nhau trước sự vui mừng của đội tiền trạm trên xe và những người trong ba- ri- e. Mắt Cân rưng rưng, anh dụi dụi vào vai Hồng mừng mừng, tủi tủi. Cứ tưởng còn phải tìm lâu, nào ngờ lại gặp được cả người quen. Thế là mình đã đến đích, tiểu đoàn mình đã đến đích. Cuộc hành quân bằng xích dài nhất thế giới đã thành công. Cân thở phào nhẹ nhõm.
Hồng cũng đã buông Cân ra, anh hướng lên xe:
- Chào các đồng chí! Xuống đi! Người nhà đây mà.
Các chiến sĩ đội tiền trạm lục tục xuống xe. Mấy người từ trong ba- ri- e cũng đã kéo ra. Tất cả xúm vào nhau tay bắt, mặt mừng như những người thân trong gia đình đã lâu mới có dịp gặp lại. Cân tranh thủ hỏi nhỏ:
 - Thủ trưởng vào đây từ bao giờ?
Hồng cười rạng rỡ:
- Tớ vào đây từ cuối năm ngoái. Phải đi trước để “lót ổ” đón các cậu chứ!- Anh giới thiệu mấy người ra đón với đội tiền trạm, thì ra cũng toàn cán bộ chiến sĩ của binh chủng đã vào B2 từ những năm 64, 65 cả.
Cân nắm tay từng người rưng rưng:
- Hồi em nhập ngũ vào binh chủng thì các anh đã lên đường vào chiến trường. Không ngờ hôm nay mới lại được gặp các anh. Thế mà đã bảy, tám năm rồi, các anh nhỉ!
Mấy cán bộ ra đón cũng xúc động không nói lên lời. Tám năm trước họ đã rời binh chủng bí mật vào B2 với nhiệm vụ chuẩn bị chiến trường cho tăng thiết giáp và lấy xe địch đánh địch. Tám năm ôm ấp một ước mơ có ngày những chiếc xe tăng của ta hiện diện ở chiến trường xa xôi nhất này hôm nay đã thành hiện thực. Hỏi không vui sao được, không xúc động sao được. Đợi cho mọi người qua cơn xúc động Hồng kéo Cân lại:
- Cậu báo cáo sơ qua tình hình xem nào! Bao giờ thì xe tăng sẽ đến đây?
Cân vẫn lâng lâng, anh nói như reo:
- Báo cáo thủ trưởng và các anh! Đội tiền trạm của chúng tôi xuất phát trước đội hình chính một tiếng. Vì vậy chỉ khoảng một tiếng rưỡi đến hai tiếng nữa thì đại đội đi đầu của tiểu đoàn sẽ đến đây. Các đại đội còn lại sẽ lần lượt đến trong các đêm tiếp theo.
Một cán bộ trong số ra đón sốt sắng:
- Lần này vào được bao nhiêu xe, đồng chí?
Cân vẫn đang hết sức phấn khích:
- Báo cáo các anh, đợt đầu tiên này là một tiểu đoàn với hơn ba mươi xe tăng T54, 6 xe cao xạ tự hành 57 mi- li- mét và mấy xe công trình- Giọng anh bỗng nghẹn lại- Tuy nhiên, trên đường hành quân cũng bị máy bay Mỹ đánh cháy mất 3 xe.
Hồng thốt lên phấn khởi:
- Thế là tốt quá rồi. Hành quân hàng nghìn ki- lô- mét vào chiến trường sâu như thế này mà chỉ tiêu hao chưa đến 10 phần trăm là quá xuất sắc rồi. Tớ cũng xin thông báo cho các cậu biết từ bây giờ trở đi tiểu đoàn này sẽ trở thành tiểu đoàn 20 của Đoàn Thiết giáp miền Đông. Nghe rõ chưa?
Cân ngỡ ngàng:
- Như vậy là ở trong này đã thành lập hẳn một đoàn thiết giáp rồi cơ ạ?
Hồng cười đầy sảng khoái:
- Đúng vậy! Không chỉ thành lập Đoàn thiết giáp miền Đông mà chúng tớ còn ra quân đánh thắng trận đầu tiên rồi đấy. Đúng như truyền thống “Đã ra quân là đánh thắng” của binh chủng nhé!- Nhìn mấy cái mặt cứ ngớ ra ngạc nhiên Hồng cười đắc thắng- Các cậu không tin hả? Xe chưa vào đến nơi làm sao mà đánh thắng được hả? Thế mà đánh được mới tài chứ!
Cân sốt ruột:
- Quả thật bây giờ chúng tôi mới vào đến đây thì ở trong này lấy đâu ra xe để đánh ạ?
Hồng càng đắc chí:
- Đã bảo thế mới tài cơ mà! Thế các cậu không nhớ nhiệm vụ binh chủng giao cho đoàn anh Mai, anh Tâm đi vào đây làm gì à? Một là chuẩn bị chiến trường. Đúng không? Hai là gì? Hả?- Anh chỉ vào mấy anh em đội tiền trạm như truy bài- À! Đúng rồi! Hai là lấy xe địch đánh địch. Đấy! Xe ngoài Bắc chưa vào thì ở trong này đã lấy xe địch để đánh lại chúng. Nói cho các cậu mừng nhé! Đúng ngày hôm qua đại đội 33 với 5 xe tăng, thiết giáp của Mỹ và Pháp đã tham gia tiến công tiểu khu Sa Mát và đã giành thắng lợi giòn giã, mở đầu cho chiến dịch Nguyễn Huệ của Xuân- Hè năm nay. Các cậu thấy thế có “oách” không?
 Tiếng xuýt xoa lập tức nổi lên. Một cán bộ trong đoàn lên tiếng:
- Đấy nhé! Các cậu chưa vào trong này đã đánh thắng rồi. Bây giờ các cậu đã vào rồi phải đánh thắng to hơn nhé!
Cân chưa biết trả lời thế nào thì Hồng đã cao giọng:
- Thôi! Mọi chuyện nói sau. Còn bây giờ tập trung vào công việc đã, xe tăng sắp đến đây rồi. Bây giờ chúng ta sẽ cùng vào vị trí tập kết. Sau khi thống nhất xong vị trí các đại đội ta sẽ quay ra đón xe tăng là vừa.

Ngay sau khi phân đội phái đi trước của tiểu đoàn 66 báo cáo về là đã chiếm được đầu cầu bờ nam, tình hình không có gì đặc biệt và đề nghị cho toàn tiểu đoàn xuất phát thì trợ lý Bắc cũng xin phép lên đường về sở chỉ huy. Anh không ngờ hai thủ trưởng của mình vẫn đang ngóng tin từng phút. Khi nghe Bắc báo cáo đường Một không đi được và ban chỉ huy của H02 quyết định sẽ vượt sông ở Cửa Tùng rồi cơ động theo mép biển chính ủy Ngọc nắc nỏm khen ngợi tinh thần trách nhiệm, kiên quyết khắc phục mọi khó khăn để làm nhiệm vụ của anh em. Riêng phó tư lệnh Đào lẳng lặng không nói gì mà chỉ đưa tay ôm chặt lấy đầu. Trong lòng ông đang dấy lên một nỗi lo lắng mơ hồ nhưng dai dẳng: “đã đành là trách nhiệm nhưng cũng rất phiêu lưu, đã biết gì về đoạn đường phía trước đâu mà cứ tung quân vào”. Con mắt bên trái của ông lại giật liên hồi như báo trước một điều gì đó không lành. Tuy nhiên ông cũng tự trấn an: “trong công tác của người chỉ huy quân sự đôi khi cũng phải quyết đoán, phải liều một chút. Mà trong trường hợp này nếu không quyết đoán thì chỉ còn mỗi con đường là thoái thác nhiệm vụ”. Vì vậy dẫu có đi nằm nhưng ông nào có chợp được mắt. Ngay khi những tiếng nổ đầu nòng của trận pháo hỏa chuẩn bị vào Quán Ngang vọng đến ông đã lồm cồm ngồi dậy và ngay lập tức có mặt ở đài quan sát.
Trận tiến công cứ điểm Quán Ngang diễn ra khá thuận lợi. Có thể là do địch đang hoang mang cực độ. Có thể là do hỏa lực chuẩn bị rất dồi dào, mãnh liệt. Có thể là do xe tăng và bộ binh đã hiệp đồng chặt chẽ, xung phong dũng mãnh. Cũng có thể vì tất cả những lý do trên nên chỉ sau ba mươi phút giáp chiến quân ta đã chiếm được Quán Ngang, địch đang tháo chạy như ong vỡ tổ. Nhận báo cáo từ cánh Bắc về tư lệnh mặt trận giãn hẳn nét mặt, ông hét vào tổ hợp đầy phấn khích:
- Nhanh chóng cho bộ đội truy kích địch và đánh thẳng vào Đông Hà. Chú ý bắt liên lạc với xe tăng ở Ngã Tư Sòng nhé!
Không khí ở sở chỉ huy lúc này vui như hội. Chốt chặn cuối cùng đã bị “nhổ”. Đông Hà đã ở ngay trước mặt. Bên ngoài trời đã hửng sáng.
Nhưng ngay sau đó không khí trong sở chỉ huy trầm hẳn lại. Cánh bắc báo về “bộ phận tiền trạm của bộ binh đợi ở Sòng từ hơn 4 giờ mà đến bây giờ là gần 6 giờ sáng vẫn không thấy xe tăng”. Tư lệnh mặt trận lập tức gọi phó tư lệnh Đào:
- Anh Đào! Sao giờ này mà xe tăng chưa có mặt ở Sòng như quy định?.
Con mắt trái ông Đào lại giật mấy cái, ông bối rối:
- Xin phép anh để tôi kiểm tra ngay.
Chạy vội về hầm của mình, ông sững lại ngay cửa hầm vì thấy trợ lý Bắc đang hét vào tổ hợp chiếc vô tuyến điện 2 oát:
- Các anh báo cáo cụ thể hơn xem nào? Hiện nay Lệ Thủy ở đâu?- Lắng nghe thêm một lát Bắc quay lại- Báo cáo thủ trưởng! Hiện nay ban chỉ huy H02 không liên lạc được với 66 và cũng không biết “nó” đang ở đâu!
Ông Đào nhăn mặt:
- Tại sao lại thế nhỉ?
Bắc ngần ngừ:
- Có lẽ do khoảng cách quá xa nên đài xe tăng không liên lạc được. Còn 15 oát thì chắc chưa triển khai được ăng- ten…
Ông Đào trợn con mắt lành:
- Thế xe chỉ huy đâu?
Bắc lắc đầu:
- Báo cáo, vì chỉ đưa một tiểu đoàn vượt sông nên H02 quyết định không đưa xe chỉ huy đi theo, thủ trưởng ạ!
Con mắt trái phó tư lệnh Đào lại giật, ông đưa tay ôm đầu, miệng lẩm bẩm:
- Biết ăn nói với tư lệnh mặt trận thế nào bây giờ!
Nhưng cũng chẳng còn cách nào khác, ông vẫn phải lò dò trở lại hầm sở chỉ huy. Trước con mắt dò hỏi của tư lệnh mặt trận ông ấp úng:
- Báo cáo… thủ trưởng! Hiện tại chúng tôi cũng như H02 đều không thể liên lạc được với tiểu đoàn 66 nên không biết “nó” đang ở đâu?
Tư lệnh mặt trận sa sầm nét mặt:
- Các anh làm ăn kiểu gì thế hả? Thế vô tuyến điện để đâu?
- Báo cáo tư lệnh! Với khoảng cách trên 10 ki- lô- mét thì đài xe tăng không thể liên lạc được ạ. Chúng tôi có cho anh em mang theo một đài 15 oát nhưng chắc chưa triển khai được ăng- ten nên cũng không thấy có tín hiệu gì.
Tư lệnh mặt trận quay sang trưởng phòng tác chiến:
- Anh liên lạc ngay với bộ phận đang chốt ở Dốc Miếu xem có thấy xe tăng của ta xuất hiện gần đó không?
Phó tư lệnh Đào vội cắt ngang:
- Báo cáo thủ trưởng! Chúng tôi không đi theo đường Một ạ!
Tư lệnh mặt trận ngạc nhiên:
- Không đi theo đường Một? Vậy các anh đi đường nào?
Phó tư lệnh Đào tiến lại gần tấm bản đồ đang trải rộng trước mặt tư lệnh mặt trận, ông rành rẽ:
- Báo cáo tư lệnh! Sau khi cho người đi trinh sát thấy đường Một bị bom phá nặng nề, lại thường xuyên bị pháo biển bắn ngăn chặn ban chỉ huy H02 đã quyết định cho vượt sông ở Cửa Tùng, sau đó cơ động dọc theo mé biển đến bắc Cửa Việt sẽ ngược lên Sòng. Tôi cho rằng trong trường hợp này anh em dưới đó quyết tâm rất cao và đã có quyết định đúng. Tuy nhiên chắc là đường cơ động gặp khó khăn nên không đến được điểm hẹn theo quy định.
Tư lệnh mặt trận không nói gì nữa nhưng nhìn nét mặt của ông tất cả những người có mặt trong sở chỉ huy đều len lét như rắn mồng năm. Lát sau ông vồ lấy cái tổ hợp điện thoại:
- Nối máy cho tôi đến sở chỉ huy cánh bắc. A lô! Cánh bắc đấy hả? Anh cho tôi biết lực lượng các anh ở dưới đấy thế nào?... Một đại đội xe tăng còn nguyên ở đó hả? Được rồi! Bây giờ không chờ xe tăng lội nước nữa mà truy kích địch ngay. Cố gắng chạy thật nhanh không cho chúng kịp phá cầu. Cho bộ đội lên xe tăng mà chạy! Nhanh lên!
Buông ống nói ông ngước nhìn về phía phó tư lệnh Đào, ánh mắt vừa như thất vọng, vừa như trách móc. Gặp ánh mắt ấy phó tư lệnh Đào quay vội đi nơi khác, ngực ông như thắt lại vì nỗi lo không hoàn thành nhiệm vụ và cũng vì lo không biết số phận của tiểu đoàn 66 hiện nay ra sao.

Nhưng không chỉ có phó tư lệnh Đào lo lắng. Một không khí căng thẳng, nặng nề cũng đang bao trùm sở chỉ huy của H02 ở Vĩnh Thạch. Chính ủy Võ thì ngồi chầu chực bên cạnh chiếc đài vô tuyến điện tầm xa trong xe chỉ huy đang được một chiến sĩ thông tin liên tục phát đi những tín hiệu khẩn cấp mà chẳng thấy hồi âm. Còn trung đoàn trưởng Lãm thì lồng lộn như con hổ trong cũi, mắt cứ dõi về hướng Nam như cố tìm lấy trong không trung một hình ảnh nào đó của tiểu đoàn 66. Nhưng tất cả đều vô vọng.
Trong lúc đó giữa một gò cát lúp xúp những bụi cây dại lơ thơ trung đoàn phó Bạ, tiểu đoàn trưởng Thanh và chính trị viên Biền đều đang có mặt trên xe của Hòa. Cả ba cùng ngửa cổ lên trời dõi theo từng vòng lượn của chiếc L19 đang vè vè trên bầu trời đã hửng sáng. Trung đoàn trưởng Bạ lắc đầu:
- Không! Không thể đi được nữa!
- Thế nghĩa là sao?- Chính trị viên Biền nhăn nhó.
- Nghĩa là ta phải dừng lại giấu quân ở đây!- Bạ trả lời gióng một.
- Như thế là không hoàn thành nhiệm vụ à?- Tiểu đoàn trưởng Thanh chen vào.
- Anh xem lại đi! Theo tôi từ đây đến Sòng cũng không xa lắm đâu!- Biền gợi ý.
Bạ không nói gì, anh ngồi xuống đầu xe giở tấm bản đồ ra nghiền ngẫm. Cả Thanh và Biền cũng ngồi xuống chăm chú nhìn vào bản đồ. Bạ chỉ vào một điểm trên bản đồ ghi chữ Vinh Quang Thượng:
- Theo tôi hiện nay ta đang ở chỗ này. Từ đây đến Ngã Tư Sòng còn khoảng 5 ki- lô- mét. Mà với tình hình đường sá như thế này thì chí ít cũng phải mất tiếng rưỡi, hai tiếng nữa mới có thể đi đến nơi. Trong khi đó các anh thấy rồi đấy, chỉ cần nhúc nhích một cái là máy bay nó “chần” cho tan nát. Mà đằng nào chúng ta cũng muộn so với thời gian quy định rồi. Có lẽ phải cho dừng lại ở đây thôi!
- Thế là lỡ mất thời cơ ư?- Thanh nôn nóng.
- Thời cơ này qua ta có thể chờ hoặc tạo ra thời cơ khác chứ lực lượng bị tiêu hao thì biết lấy gì mà bù đắp nổi. Vì vậy tôi quyết định cho đội hình dừng lại giấu quân ở đây để bảo toàn lực lượng.
Cả ba lại trầm ngâm suy nghĩ. Suốt đêm hôm qua họ đã cố gắng hết sức nhưng vẫn không thể nào có mặt tại vị trí quy định của trên và cho đến sáng bảnh ra mới đến được đây.
Từ xa cơ động tới không nắm vững chế độ thủy triều ở Cửa Tùng họ không biết quá nửa đêm nước sẽ bắt đầu xuống. Họ cũng không biết rằng nơi sông gặp biển cũng là nơi rất thuận lợi cho sự hình thành những bãi bồi. Vì vậy sau khi trung đội của Hòa qua được sông một cách thuận lợi thì bốn xe tiếp theo bị mắc cạn ngay giữa dòng. Thủy triều rút nhanh làm mực nước xuống thấp, những bãi bồi đã trở thành cạm bẫy với đội hình chính của tiểu đoàn. Cát non cùng với phù sa làm cho cả hai băng xích và hai ống phản lực, cả chế độ bơi lẫn chế độ hỗn hợp đều bất lực. Xích càng guồng mạnh xe mắc cạn càng trầm trọng thêm. May có người dân ở bờ nam sang giúp đỡ họ mới đưa thêm được mười xe nữa sang sông. Còn bốn xe kia phải ngụy trang để lại đó chờ nước lên sẽ tìm cách đưa vào. Riêng hai xe FR thì vừa mới bơi được một đoạn đã bị nước tràn vào và chìm nghỉm.
Sang được bờ nam và chạy theo mép biển thì không sao nhưng từ mép biển đi vào mới là những thử thách đáng kể. Chạy dọc mép biển cho đến khi nhìn thấy dãy đèn điện còn sáng trưng ở phía nam sông Cửa Việt họ bắt đầu tìm đường vượt cồn cát vào trong đồng. Trày trật hơn tiếng đồng hồ họ cũng vượt qua được cái động cát dài hàng ki- lô- mét. Qua được động cát rồi lại là những cánh đồng lầy thụt như những cạm bẫy đang đợi sẵn. Thế là hết tự cứu rồi lại nối cáp vào cứu kéo lẫn nhau cho đến mờ sáng mới đến được gò cát này. Bọn địch ở nam Cửa Việt hình như cũng phát hiện được sự cơ động của đoàn xe nên tập trung mọi hỏa lực bắn vào đội hình. Thấy không ăn thua có lẽ chúng đã gọi pháo biển ngoài hạm đội 7 chi viện vì vậy suốt từ lúc gặp đám ruộng lầy đội hình liên tục chịu những đợt pháo kích liên hồi. Thế mà tất cả những cố gắng ấy đã không đem lại kết quả như mong muốn. Chậm vẫn hoàn chậm. Cuối cùng Thanh vỗ vào đầu Hòa:
- Thế nào Hòa? Có liên lạc được với ở nhà không?
Từ nãy đến giờ Hòa vẫn ngồi ở ghế trưởng xe áp chặt cái mũ công tác vào đầu để tìm cách liên lạc với sở chỉ huy, khi nghe Thanh hỏi anh mới ngẩng đầu lên:
- Báo cáo các thủ trưởng! Không có tín hiệu gì cả.
- Từ đây về nhà hơn hai mươi ki- lô- mét đường chim bay rồi, đài xe tăng làm sao liên lạc được- Biền xen vào.
Đúng lúc ấy một tốp máy bay phản lực từ phía biển xuất hiện, chúng bay thẳng về hướng Đông Hà và ngay lập tức lao xuống cắt bom. Những tiếng nổ ùng oàng liên tục vọng đến. Trên nền trời xám đục phía tây những cột khói đen bốc lên càng lúc càng cao. Mấy chiếc máy bay vẫn thay nhau lao xuống một cách bền bỉ.  Trung đoàn phó Bạ ngước mắt lên nhìn lũ máy bay rồi thở dài:
- Các anh thấy chưa? Không thể đùa với bọn này được- Ngẫm nghĩ một lát anh quả quyết- Không bàn cãi gì nữa! Sau đây các anh về cho bộ đội tổ chức củng cố ngụy trang, bộ binh thì tản ra đào hầm trú ẩn. Nhớ nhắc anh em tuyệt đối giữ bí mật. Đợi đến tối ta sẽ triển khai ăn- ten 15 oát liên lạc về nhà xin chỉ thị sau. Khẩn trương lên nhé!
Mọi người tản đi, gương mặt người nào người ấy nặng trĩu những lo âu.

Tại sở chỉ huy mặt trận các tin tức từ cánh bắc dồn dập dội về.
6 giờ sáng đại đội 7 xe tăng chở theo một đại đội bộ binh bắt đầu truy kích địch theo đường Một.
6 giờ 30 phút bắt được liên lạc với bộ binh ở Ngã Tư Sòng. Hai bên hợp quân cùng tiến về Đông Hà.
6 giờ 45 máy bay địch đánh phá dữ dội vào đội hình. Xe tăng vừa tiến vừa dùng 12 ly 7 bắn trả.
7 giờ phân đội đi đầu đến sát đầu cầu Đông Hà, phát hiện cầu Đông Hà đã bị đánh sập. Máy bay tiếp tục đánh phá dữ dội. Hỏa lực pháo hạm và bên kia bờ sông bắn mạnh vào đội hình. Bộ binh bị thương vong nhiều. Xe tăng chựng lại vì không thể vượt sông.
Từ lúc nghe tin xe tăng đã chở bộ binh truy kích địch nét mặt Tư lệnh mặt trận có tươi lên đôi chút nhưng vẫn phảng phất một nỗi lo. Đến khi nghe tin cầu Đông Hà đã bị phá, xe tăng không thể qua được lại bị máy bay đánh phá dữ dội ông hất cằm về phía phó tư lệnh Đào:
- Anh thấy chưa? Đúng như ta đã dự đoán, đến thế cùng chắc chắn chúng sẽ phá cầu. Giá như bây giờ có vài cái xe lội nước thì…- Ông bỏ lửng câu nói nhưng phó tư lệnh Đào thấy như bị xát muối vào vết thương, con mắt trái của ông lại giật liên hồi. Suy nghĩ thêm một chút tư lệnh mặt trận cầm ống nói- Nối máy cho tôi với chỉ huy cánh bắc! A lô! Cánh bắc đấy hả? Máy bay đánh dữ lắm hả? Bộ đội bị thương vong nhiều à? Xe tăng vẫn còn nguyên vẹn hả? Thôi được! Tôi ra lệnh tạm ngừng tiến công, cho bộ đội lùi về phía sau để bảo toàn lực lượng. Các vấn đề khác ta sẽ rút kinh nghiệm sau. Bây giờ vấn đề bảo đảm an toàn lực lượng là trên hết! Rõ chưa?
Đặt ống nói xuống tư lệnh mặt trận thở dài một cách nặng nề. Không khí sở chỉ huy nặng như đeo đá. Những người có mặt đều hiểu thời cơ quý giá để đánh chiếm Đông Hà- một căn cứ cực kỳ quan trọng trong hệ thống phòng thủ Quảng Trị đã bị vuột mất. Phó tư lệnh Đào thấm thía hơn ai hết về thực tế này, ông cũng hiểu một trong những nguyên nhân bỏ lỡ thời cơ này nằm ở binh chủng của ông. Con mắt trái của ông lại giật lên từng hồi. Lẳng lặng rời sở chỉ huy phó tư lệnh Đào gọi trợ lý Bắc:
- Bây giờ cậu xuống ngay chỗ H02 tìm hiểu tình hình. Cố gắng tìm mọi cách liên lạc với thằng 66 xem nó đang ở đâu? Lý do gì mà không có mặt tại vị trí quy định sáng nay. Đi ngay đi! Tớ đau đầu lắm rồi.

Ngay khi trung đoàn phó Bạ cùng với hai cán bộ tiểu đoàn đi khỏi Hòa đã giục Toản đưa xe xuống một cái hố bom gần đấy và hô hào tất cả mọi người xúm lại ngụy trang. Đứng nhìn một lượt nơi mà tiểu đoàn mình đang giấu quân Hòa thấy có điều gì đó không yên tâm. Bốn phía xung quanh anh toàn cát trắng và cát trắng, trên cái đồi cát ấy lơ thơ những bụi cây dại cằn cỗi chỉ cao ngang ngực, mà chủ yếu là dứa dại với xương rồng toàn gai là gai. Phòng tầm mắt về phía xa xa Hòa thấy một bãi tha ma với những ngôi mộ lúp xúp trải dài tưởng như vô tận. Qua bãi tha ma ấy loáng thoáng những lùm tre của một làng quê nhưng giờ đây các anh chẳng thể chạy vào đó được. Nhìn về phía hai xe của trung đội mình Hòa giật mình vì ngụy trang rồi mà trông vẫn lồ lộ ra đó là hai cái xe thiết giáp. Dặn cánh bộ binh tản ra xung quanh đào hầm anh chạy vội về phía xe 235 và 236:
- Này! Các cậu ngụy trang kiểu gì thế hả?
Trưởng xe 235 nhăn nhó:
- Anh bảo còn ngụy trang thế nào hơn được? Toàn cát với cát thế này mà đắp cây lên thì khác nào “lạy ông tôi ở bụi này”.
Liếc qua một lượt Hòa công nhận cậu ta có lý, anh quát:
- Trước hết phải tìm cái hố bom hay chỗ trũng nào cho xe xuống đó để hạ độ cao cái đã.
Tuy vậy, sau khi đã cho xe xuống hố bom và đánh mấy bụi dứa đặt lên thân xe hình thù cái xe vẫn hiện ra rõ mồn một. Hòa nhăn trán: “kiểu này thì gay to rồi”. Chợt một ý nghĩ lóe lên như tia chớp trong đầu Hòa, anh đưa tay vỗ trán:
- Dỡ bạt ra! Trùm lên xe mau!
Hai trưởng xe và cả đám chiến sĩ cùng tròn mắt ngơ ngác:
- Sao lại trùm bạt lên xe? Bao nhiêu cây cối ngụy trang thế này còn chưa kín lại thêm cái bạt nữa thì có mà toi.
Hòa kiên quyết:
- Làm đi! Nhanh lên!- Hai cái bạt được dỡ ra và nhanh chóng được trùm lên thân xe. Đến lúc này Hòa mới tiếp- Bây giờ xúc cát hắt lên rồi đặt lên đó mấy bụi dứa dại kia.
Chừng mười phút sau việc ngụy trang đã hoàn thành. Trưởng xe 236 hể hả:
- Bây giờ thì thách cả bố thằng L19 cũng không phát hiện được.
Quả thật hai chiếc xe thiết giáp bây giờ chỉ như hai gò cát nhỏ, trên đó lơ phơ mấy bụi dứa dại. Nhìn từ trên không xuống chắc chắn sẽ chẳng thấy có sự khác biệt nào với xung quanh. Chính trị viên Biền vừa tới đã trầm trồ:
- Được đấy!- Anh chỉ Hòa- Cậu chạy một vòng phổ biến kinh nghiệm cho anh em đi!
Ở xe 234, Nhật cùng cánh bộ binh đã xách xẻng ra đào hầm cách xe chừng vài chục mét. Toàn cát là cát nên chỉ một lát sau mấy căn hầm đã hình thành. Tuy nhiên cái khó là thành hầm cứ liên tục bị lở xuống. Loay hoay một lúc lâu Nhật cũng đào được cái hầm hình chữ nhật đủ cho hai người nằm. Gọi Toản ra cùng nằm, cậu ta đứng nhìn một lúc rồi lắc đầu:
- Hầm với hố gì mà trông cứ như cái huyệt ấy! Kinh bỏ mẹ đi! Thôi, tớ về xe nằm đây!- Cậu ta vứt lại cái chiếu, bi đông nước và bánh lương khô cho Nhật rồi quay lưng đi thẳng.
Nhật trèo lên miệng hầm ngó nghiêng, cậu lẩm bẩm:
- Sợ cái đếch gì cơ chứ! Lúc cần mà có cái huyệt này chui xuống cũng tốt chán!- Nói rồi cậu ném cái chiếu xuống lòng hầm, giật mấy cành cây cắm qua loa lên hai bên miệng hầm rồi nhảy xuống lăn kềnh ra một cách khoái trá. Chỉ vài phút sau đã thấy cậu chìm vào giấc ngủ say sưa. Kể cũng phải thôi, hàng tuần nay ngủ nghê chẳng ra làm sao, còn từ hôm qua đến nay thì đã tròn bốn mươi tám tiếng đồng hồ mới được chợp mắt còn gì!

Giấc ngủ của Nhật có lẽ còn kéo dài sang tận chiều nếu như cậu không bị dựng dậy bởi một tiếng nổ kinh thiên động địa. Cùng với tiếng nổ cát hai bên thành hầm đổ ào ào xuống người cậu. Nhật chồm dậy mở choàng mắt ra nhưng hai mắt cay xè và dặm muốn chết vì cát vào đầy. Lò mò tìm cái bi đông cậu dốc nước ra lòng bàn tay rồi ấp vào mắt vã vã mấy cái. Lại thêm mấy tiếng nổ lớn nữa dậy lên, cát hai bên thành hầm lại đổ xuống ào ào ngập đến ngang ống chân cậu. Mở được mắt ra Nhật hoảng hồn vì thấy một chiếc máy bay đang bổ nhào xuống thẳng chỗ cậu ngồi. Đúng lúc đó một loạt đạn sáng bắn lên chặn đầu làm nó phải vọt lên, hai quả bom từ bụng chiếc máy bay lủng lẳng rơi xuống phía bãi tha ma bên cạnh làm cát tung lên rào rào. Trong tiếng gào rú điên loạn của bọn máy bay phản lực Nhật vẫn nghe rõ tiếng trung đội trưởng Hòa:
- Các pháo thủ về xe bắn máy bay! Nhật đâu? Về xe ngay!
Nhật đứng thẳng dậy nhìn về phía xe mình, Hòa đang rê nòng khẩu đại liên theo một chiếc máy bay. Thì ra loạt đạn cứu mạng cậu vừa rồi chính là của Hòa. Hai chân Nhật run bắn lên từng hồi. Thế là vị trí trú quân của đơn vị cậu đã bị máy bay phát hiện và đang tập trung đánh phá. Ngay loạt bom đầu tiên một xe đã bị đánh trúng, ngọn lửa đã bắt vào tổ dầu bốc lên ngùn ngụt. Làn khói đen đặc từ chiếc xe cháy cuồn cuộn bốc lên tỏa mùi khét lẹt. Đến lúc này cậu mới nghe được tiếng tiểu đoàn trưởng Thanh đang hô hào các xe dùng 12 ly 7 đánh trả máy bay. Cố nén cơn sợ hãi Nhật trèo lên khỏi hầm và cắm cổ chạy về xe mình.
Vừa thấy Nhật trèo vào xe Hòa hét:
- Lại đây! Bây giờ cậu bắn đi để tớ sang hai xe kia xem chúng nó chạy đâu mà không thấy thằng nào cả. Nhớ là khi chúng bổ nhào hãy bắn nhé! Toản tiếp đạn cho Nhật nhé!
Đến lúc này Nhật mới thấy Toản đang chúi đầu trong buồng lái, hai vai cậu ta cũng đang giật lên từng hồi. Cậu ôm lấy khẩu súng run run trả lời:
- Vâng ạ!
Một chiếc máy bay đã lấy được độ cao đang chuẩn bị lao xuống, Hòa hét lạc cả giọng:
- Kia! Chiếc kia! Chuẩn bị bắn!
Nhật rê nòng súng theo hướng Hòa chỉ. Hai đầu gối cậu vẫn rung rung chỉ chực khuỵu xuống. Cái nòng súng cũng run rẩy theo. Hòa đã trèo lên thành xe thấy thế vội quay phắt lại, anh đứng sát sau lưng Nhật vòng tay qua vai giúp cậu ghì chặt đuôi súng đưa đường ngắm vào đầu chiếc máy bay, miệng ôn tồn:
- Cứ bình tĩnh! Đợi cho nó xuống thêm ít nữa!
Cảm nhận được sự có mặt của trung đội trưởng, Nhật thấy bình tĩnh hẳn. Cậu đợi cho chiếc máy bay xuống thật thấp mới bóp cò. Một loạt đạn chát chúa lao thẳng vào đầu thằng giặc trời. Một vài xe bên cạnh cũng cùng bắn lên. Chiếc máy bay ngóc vội lên cao, quả bom cắt vội lại lao xuống bãi tha ma hất lên một đám cát khổng lồ. Dường như mọi nỗi sợ hãi đã tan biến, Nhật khoái chí: “thế ra chúng mày cùng không đáng sợ cho lắm!”. Hòa hổn hển:
- Tốt lắm! Nhưng bắn loạt ngắn thôi! Phải tiết kiệm đạn đấy!
Vừa dứt lời anh nhảy phóc xuống xe khom người chạy sang xe 235 gần đấy. Dưới gầm xe cả trưởng xe, pháo thủ xe 235 đang dúm lại vì đòn đánh bất ngờ của lũ máy bay. Hòa túm lấy hai người dựng dậy:
- Lên bắn máy bay đi!
Dường như sực tỉnh cả hai chui lên theo cửa an toàn. Hòa cũng lên theo, ba anh em mở cửa nóc vén một góc bạt lên. Vừa lúc một chiếc máy bay lao xuống. Hòa thét lớn:
- Bắn đi!
Trưởng xe 235 lóng ngóng không kéo nổi khóa nòng. Hòa vội chụp lấy báng súng, giật khóa nòng rồi xả một loạt đạn dài chặn đầu chiếc máy bay. Cùng lúc những khẩu súng từ các xe bên cạnh cũng lên tiếng. Chiếc máy bay vọt lên chưa kịp cắt bom. Thấy hai thằng vẫn còn run Hòa nhỏ nhẹ động viên:
- Đừng sợ! Cứ nhằm thẳng vào đầu nó mà bắn nó sẽ không làm gì được mình đâu. Thôi! Cầm lấy súng để tớ sang xe 236 xem sao?
Vọt sang đến xe 236 Hòa sững người vì không có ai ở trên xe cả. Chúi xuống gầm xe cũng chẳng thấy mống nào. Nghĩ bụng: “chắc mấy thành viên xe này đào hầm trú ẩn đâu đó” Hòa vén tấm bạt ngụy trang rồi chui vào xe bật cửa nóc lên. Chỉ vài giây sau anh đã ôm gọn khẩu đại liên trong tay và kịp thời nhả đạn vào một thằng đang lao xuống.
Mặc dù bị bắn trả quyết liệt nhưng rồi vẫn thêm một xe nữa bị trúng rốc két. Dầu từ trong các tổ bị vỡ ra chảy xuống cát làm cho đám cháy càng lan rộng. Khói dầu đặc quánh theo làn gió biển lan tỏa khắp khu gò cát.
Dường như đã ném hết bom tốp máy bay phản lực nối đuôi nhau bay về phía biển, chỉ còn một chiếc L19 canh chừng trên bầu trời. Đến lúc này bình tâm lại một chút Hòa mới cảm nhận hết nguy cơ của tiểu đoàn mình. Chắc chắn bọn chúng chưa thể buông tha các anh. Chỉ ít phút nữa bọn khác sẽ đến. Nếu không tổ chức tốt việc bắn máy bay thì thảm cảnh ở chân điểm cao 543 ngày 27 tháng Hai năm ngoái sẽ tái diễn. “Không! Không thể thế được. Cần có ý kiến ngay với các thủ trưởng cấp trên”.   
Thật may, ba thành viên xe 236 đã chạy về đến xe. Hòa mừng rỡ:
- Lên xe mau! Chuẩn bị bắn máy bay!- Vừa dứt lời anh đã nhảy phóc xuống nhằm phía xe tiểu đoàn trưởng cắm đầu chạy tới.
Vừa nhìn thấy Hòa tiểu đoàn trưởng Thanh đã hớt hải:
- May quá! Cậu chạy gọi hộ anh Uy với anh Tiến lại đây gặp tôi!
Quay 180 độ Hòa lao thẳng về phía giữa gò cát. Anh mừng rỡ vì thấy Uy- đại đội trưởng của mình và Tiến- đại đội trưởng xe tăng cũng đang lúp xúp chạy tới. Cả ba quay lại xe chỉ huy. Nhìn thấy ba anh em tiểu đoàn trưởng Thanh mừng rỡ:
- Thế nào? Gọi được hết thành viên về xe chưa?
- Bên tôi đã gọi về đủ. Anh em đang chuẩn bị 12 ly 7.- Tiến nhanh nhảu.
- Bên tôi cũng đủ rồi!- Uy gật đầu.
Một tia phấn khởi ánh lên trong mắt Thanh, anh dằn giọng:
- Bây giờ ta tổ chức thành ba cụm bắn máy bay để hỗ trợ lẫn nhau. Cụm 12 ly 7 của 4 xe tăng do cậu Tiến chỉ huy. Cụm đại đội thiết giáp do do cậu Uy chỉ huy. Ba xe phân đội phái đi trước thì Hòa chỉ huy. Mỗi cụm chịu trách nhiệm cảnh giới một hướng- Anh nhìn xoáy vào Tiến- Chỗ của cậu là trung tâm đấy, 4 khẩu 12 ly 7 mà hiệp đồng tốt thì cũng không đến nỗi nào đâu.
Chính trị viên Biền nôn nóng:
- Thế còn anh em bộ binh, đã tập hợp lại được chưa? Cũng cần tổ chức cho anh em dùng súng bộ binh mà bắn chứ!
Uy ngập ngừng:
- Vẫn chưa tập trung lại được. Chắc là anh em vẫn tản mát xung quanh đây nhưng…
- Nhưng sao?- Thanh trợn mắt.
- Lúc sáng nhiều đồng chí đi đào hầm ẩn nấp lại để súng ở xe. Bây giờ không làm sao mà gọi về được- Uy chán nản.
Ngẫm nghĩ một thoáng Thanh chỉ Hòa:
- Bây giờ Hòa chạy một vòng đôn đốc anh em bộ binh lấy AK bắn máy bay. Còn hai cậu về xe ngay đi! Chúng nó đến bây giờ đấy!

Đúng là chẳng phải đợi lâu. Hoà vừa gọi được hơn chục chiến sĩ về xe lấy súng thì đã thấy một tốp 5 chiếc A37 từ phía biển đang bay vào. Dường như đã có cột khói từ hai chiếc xe cháy làm chuẩn nên chúng chẳng cần thằng L19 bắn đạn khói chỉ điểm mà lao xuống đánh ngay. Nhưng thật không may cho tên hung hăng nhất. Khi nó lao xuống chưa kịp cắt bom đã bị một màn đạn 12 ly 7 chém vỗ mặt. Nó xịt khói đen lảo đảo gắng gượng lết ra phía biển nhưng có lẽ không kịp. Ngọn khói sau đuôi máy bay càng ngày càng to, một chiếc dù bung ra khỏi máy bay. Tiếng reo hoan hỉ “cháy rồi, cháy rồi” lan khắp gò cát. Bọn còn lại hoảng hốt vọt lên cao rồi lượn vòng trên không chờ thời cơ.
Tuy nhiên trận địa phòng không được tổ chức khá tốt đã làm cho chúng bối rối. Cứ hơi hạ thấp độ cao một chút chúng lập tức bị hất lên cao vì những làn đạn rát rạt. Những quả bom ném vội nổ lung tung ngoài bãi tha ma và cánh đồng lúa nước. Có lẽ đã biết sợ và cảm thấy bất lực nên sau một hồi quần lượn nữa tốp máy bay nối đuôi nhau bay ra phía biển. Nhìn hút theo bóng tốp máy bay đang xa dần tiểu đoàn trưởng Thanh hể hả:
- Ổn rồi! Cứ thế này thì chúng chẳng làm gì được mình đâu.
Trung đoàn phó Bạ lắc đầu:
- Chớ có chủ quan! Bọn này là lắm thủ đoạn lắm! Có lẽ anh tranh thủ nhắc bộ đội phải cảnh giác và tiết kiệm đạn đi!
Nhưng Thanh chưa kịp đi thì một loạt tiếng nổ đã trùm lên khu vực trú quân của họ. Vừa thụt đầu vào xe anh vừa la lớn:
- Pháo biển đấy! Tất cả vào xe, đóng cửa!
Trận pháo biển quả thật dữ dội. Không biết có bao nhiêu khẩu pháo đang bắn vào cái gò cát trơ trụi này mà chỉ thấy những tiếng nổ liên hồi kỳ trận. Chắc là toàn đạn cỡ lớn nên mặc dù cửa xe đã đóng lại vẫn cảm nhận được làn sóng xung kích dội mạnh vào màng nhĩ và tiếng mảnh đạn chém vào thành xe chan chát. Cũng không biết nó đã kéo dài bao lâu mà chỉ biết là khói, lửa, cát bụi chìm ngập cả một vùng. Trong xe 234 Hòa giang tay ôm chặt lấy Nhật và Toản, hai chàng lính trẻ đang run nhong nhóc từng hồi. Ít ra thì khi đánh nhau với máy bay địch còn nhìn thấy chúng, còn có thể dùng súng đạn để ngăn chặn chúng. Còn ngồi tránh pháo như thế này thì thật là tù mù. Mặc dù vẫn luôn miệng vỗ về hai chiến sĩ đừng sợ nhưng Hòa biết rằng chỉ cần một quả pháo rơi trúng nóc xe là ba anh em sẽ “đi” cả. Cho đến khi trận pháo kích đã ngừng được một lúc ba anh em vẫn ôm chặt lấy nhau. Hòa là người sực tỉnh đầu tiên:
- Dậy đi! Mở cửa ra! Máy bay nó đến bây giờ đấy!
Cửa vừa bật lên Hòa đã thất kinh vì thấy xe 236 đang bốc cháy đùng đùng. Không kịp nói năng gì Hòa nhảy phốc xuống xe lao về phía đó. Thật may, quả đạn pháo trúng buồng truyền động làm cháy xe nhưng hai chiến sĩ ở trong xe chỉ bị thương, họ đã dìu được nhau ra một hõm đất ngay gần đó. Hòa gọi thêm Nhật xuống đưa hai đồng đội về xe mình băng bó. Đúng lúc đó một tốp A37 khác xuất hiện.
Tuy nhiên, mấy khẩu súng máy tưởng như đã bị băm nát bởi dàn pháo biển vẫn tỏ ra rất cứng đầu. Cứ mỗi khi chúng vừa lao xuống lại phải vọt lên ngay vì những làn đạn trực diện quất vào mặt. Những quả bom ném vội không trúng mục tiêu hất lên những đám bụi cát mù trời. Có lẽ chúng cũng đã biết sợ nên ném quáng, ném quàng cho hết bom rồi biến cho bọn khác đến thay phiên. Hết đợt này đến đợt khác, trận kịch chiến giữa những phản lực cơ hiện đại nhất của Hoa Kỳ với hơn chục khẩu súng máy trên gò cát trơ trụi giữa đồng trống đã kéo dài hơn 4 tiếng đồng hồ từ lúc quá trưa đến gần tối dường như vẫn bất phân thắng bại.
Khi trời đã ngả về chiều một tốp A37 lại xuất hiện. Có vẻ như lần này bọn máy bay đã thay đổi chiến thuật, chúng không liều lĩnh lao xuống thấp như trước mà cắt bom khi còn ở rất cao. Nhật đã lấy lại được bình tĩnh, nhìn những quả bom lừng lững rơi lung tung cậu cười đắc chí:
- Hốt rồi! Cứ bay thế kia mà ném thì chỉ có xuống ruộng.
Nhưng cái miệng đang ngoác ra cười bỗng như đờ ra, cứng lại. Có một cái gì đó không bình thường trong loạt bom này. Khi bom chạm đất gần như không thấy tiếng nổ từ đó phát ra mà chỉ thấy một đám cháy bùng lên. Hòa hét thất thanh:
- Bom na- pan đấy! Đóng cửa lại- Vừa hét anh vừa nhanh tay sập nắp cửa vào.
Đúng là bọn địch đã thay đổi chiến thuật. Sau mấy tiếng đồng hồ không trị được cái trận địa cứng đầu này bằng bom đạn thông thường bọn chúng đã dùng đến bom na- pan. Những đám cháy lan nhanh. Cả cái gò cát rộng bây giờ đã trở thành một biển lửa đỏ rực ào ào gào thét. Ngồi trong xe mà vẫn cảm thấy sức nóng của ngọn lửa hung hãn. Cổ thì đắng nghét. Ngực thì thắt lại. Dường như ô- xy trong không khí đã bị đốt hết mất hay sao ấy. Vừa lấy cái khăn bịt mũi Hòa vừa ghé mắt nhìn qua kính mặt bằng, anh hơi lo khi thấy đám cháy đã lan gần đến xe mình. Đúng lúc ấy một loạt tiếng nổ dội lên, chắc là lợi dụng khói lửa quân ta không quan sát được bọn chúng đã lao xuống ném bom. Hòa hoảng hồn khi thấy một quầng lửa bị quăng lên truyền động xe mình, cả một góc phía đuôi xe đang rừng rực cháy. Với tay lấy chiếc bình cứu hỏa Hòa định ra dập lửa nhưng vừa hé cửa ra anh đã phải sập ngay lại vì hơi lửa táp vào quá nóng. Một ý nghĩ thoáng nhanh qua óc Hòa: “nếu cứ đứng đây nhất định sẽ bị cháy”. Chợt nhớ ra ngay bên cạnh là một cánh đồng nước Hòa túm lấy vai Toản, giọng khản đặc:
- Toản! Nổ máy đi! Lao ra phía ruộng nước ấy!
Toản đang mắt nhắm mắt mở vì khói cũng cố mò mẫm ấn nút khởi động. Phải mất ba lần khởi động Toản mới nổ được máy nhưng nhìn qua kính chẳng thấy gì ngoài khói nên cậu lắc đầu quầy quậy:
- Không nhìn thấy gì cả!
- Cứ chạy thẳng đi! Đứng ở đây là chết đấy!- Hòa lại quát.
Chẳng còn cách nào hơn, Toản gài số rồi tăng ga. Chiếc xe chồm lên khật khưỡng như người mù. Cũng may trên gò cát không có gì quá nguy hiểm nên chỉ vài phút sau nó đã lao xuống được cánh đồng săm sắp nước phía trước. Ngay lập tức Hòa đưa chiếc bình cứu hỏa cho Nhật:
- Lúc nào tớ mở cửa thì ra dập lửa nhé!
Nhật gật đầu. Hòa cúi người lấy chiếc bình cứu hoả thứ hai và hé cửa ra xem. Xe của anh đã thoát được ra khỏi biển lửa nhưng vẫn chìm trong màn khói đen đặc. Mảng na- pan trên truyền động vẫn cháy phừng phừng. Hòa bật tung cửa lên, một làn hơi nóng sực ập vào xe. Anh vọt ra ngoài bước hai bước đã tới truyền động. Nhật cũng đã nhảy ra. Hai chiếc bình cứu hỏa phun xối xả vào đám cháy. Chừng như đó chỉ là một ít chất cháy bị bom hất lên xe nên chỉ một loáng sau nó đã bị dập tắt. Hòa nhìn quanh, trong màn khói mờ mịt anh thấy xe 235 của trung đội mình cùng với ba, bốn xe nữa cũng đã lao được xuống đám ruộng nước như xe anh.
Có lẽ cho rằng không một sinh vật nào có thể tồn tại trong cái biển lửa đó nên bọn máy bay đã rút hết. Không gian dần trở lại yên tĩnh, chỉ còn lại những đám lửa âm ỉ cháy. Trời cũng đã gần tối.
Dặn Toản ở lại trông xe Hòa rủ Nhật:
- Anh em mình đi xem các xe kia có sao không?
Hai anh em men theo bờ đám ruộng nước đi về phía trung tâm gò cát. Chợt Hòa giật thót mình vì nhìn thấy chiếc xe của tiểu đoàn trưởng bị toác một bên hông. Đạp bừa lên cát còn nóng rãy hai anh em lao đến. Một quả bom sát thương đã nổ ngay cạnh xe phá toang một bên sườn xe. Bật vội cửa lên Hòa hoảng hồn vì thấy tất cả trong xe đều bất động. Tiểu đoàn trưởng Thanh vẫn ngồi nguyên trên ghế trưởng xe nhưng người nát bấy. Đặt tay lên cổ anh, Hòa biết anh đã hy sinh. Trong lòng xe mấy chiến sĩ thông tin nằm la liệt. Trung đoàn phó Bạ thì đang ngồi dựa vào thành xe bên kia, ngực và cánh tay phải đầm đìa máu. Hòa nhảy vội xuống lay vai anh:
- Thủ trưởng Bạ! Thủ trưởng Bạ! Tỉnh dậy đi! Tỉnh dậy đi!
Bạ mở choàng mắt như người mộng du. Mãi một lát sau anh mới thều thào:
- Phải nhanh chóng cấp cứu thương binh và cơ động đi chỗ khác ngay! Thế nào chúng cũng tọa độ xuống đây bây giờ đấy!- Dứt lời anh lại nhắm mắt thiếp đi.
Đúng lúc đó chính trị viên Biền và Uy chạy tới. Nhìn quanh một lượt Biền bào Hòa, giọng khản đặc:
- Băng bó cho anh em rồi đưa hết về xe cậu! Tớ và Uy sẽ đi kiểm tra một lượt xem sao.
Vừa cuốn băng vào vết thương trên cánh tay Bạ, Hòa vừa nói:
- Thủ trưởng Bạ nói phải nhanh chóng cơ động không chúng sẽ tọa độ.
Biền gật đầu:
- Tớ biết rồi! Nhưng không thể để thương binh ở lại đây- Dứt lời anh kéo Uy chạy vụt đi.
Trận chiến đấu không cân sức với không quân Mỹ suốt 5 tiếng đồng hồ đã làm tiểu đoàn 66 thiệt hại nặng nề: 8 xe bị cháy, bị hỏng, tiểu đoàn trưởng và hơn chục đồng chí nữa hy sinh, con số thương vong cũng lên đến trên hai chục. Tối một lúc lâu 5 xe còn lại chở đầy thương binh mới vào được đến bìa làng Vinh Quang Thượng. Có lẽ dân ở đây đã di tản cả nên cả làng không một bóng người. Vẫn còn may vì họ vừa mới vào được bìa làng chừng mười phút thì một trận bom tọa độ kinh hoàng đã được rải xuống cái gò cát trơ trụi giữa đồng. Nhìn những chớp bom liên hồi không dứt Hòa lặng người đi: không biết những đồng đội của anh vừa mới được vùi xuống ngoài ấy có được yên nghỉ hay không?
Chiếc đài 15 oát theo xe chỉ huy cũng đã bị phá hỏng, không còn một phương tiện nào có thể liên lạc về nhà. Trung đoàn phó Bạ đã tỉnh lại, sau khi nghe chính trị viên Biền báo cáo lại tình hình anh thều thào:
- Trước mắt phải làm tốt công tác tử sĩ, cấp cứu thương binh và động viên tư tưởng anh em. Sau đó tạm thời cho anh em nghỉ lại đây đêm nay lấy sức. Ngày mai ta sẽ tìm cách liên lạc về nhà sau. Nhưng nhớ là lúc nào cũng phải cảnh giác và sẵn sàng chiến đấu đấy!
Biền gật đầu quả quyết:
- Anh cứ yên tâm! Đã đứng vững được qua trận đánh chiều nay thì chẳng cái gì quật ngã được anh em 66 nữa đâu.

Dường như đã qua được cơn hoảng loạn ban đầu nên bọn địch khẩn trương củng cố lại hệ thống phòng thủ đã bị vỡ một mảng quan trọng. Sáng mồng Hai tháng Tư đích thân Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu bay ra thị sát chiến trường Quảng Trị và chủ trì cuộc họp của Bộ tư lệnh quân đoàn 1 nhằm tìm giải pháp cứu nguy cho chiến trường trọng điểm bậc nhất này. Hắn cao giọng ngợi ca “tinh thần quả cảm vô song của binh lính đồn trú ở vùng biên ải”, khích lệ các lực lượng “tiếp tục tử thủ đến cùng, quyết ngăn chặn bằng được cuộc xâm lăng của Bắc Việt” và hứa “sẽ chi viện tối đa sức người, sức của”. Bộ chỉ huy quân viễn chinh Mỹ cũng hứa sẽ chi viện tối đa không quân, pháo binh và pháo hạm, kể cả máy bay chiến lược B52. Trung tướng Hoàng Xuân Lãm và chuẩn tướng Vũ Văn Giai thì thề sống thề chết sẽ đẩy lui bằng được “cuộc tiến công của Cộng quân”.
Thực hiện lời hứa của mình, chỉ trong vòng hai ngày Sài Gòn đã tổ chức không vận cấp tốc lữ đoàn lính thủy đánh bộ 369, ba liên đoàn biệt động quân số 4, 5, 6 từ biệt khu Thủ đô, quân khu 2 và quân khu 4 ra tăng viện cho chiến trường nóng bỏng này. Hai tàu khu trục và một tàu sân bay của Hạm đội 7 đã được điều đến vùng biển quân khu 1. Tướng Lãm và tướng Giai cũng đã tổ chức tái phối trí lại lực lượng, chúng tập trung xây dựng cụm căn cứ Đông Hà, Ái Tử, La Vang làm trung tâm cho tuyến phòng ngự mới. Các thiết đoàn 17, 20 chỉ để lại một bộ phận ở trung tâm còn lại được xé nhỏ ra thành các chi đoàn, chi đội tăng cường cho các cứ điểm bên ngoài tạo thành một lớp vỏ cứng.

Với nhận định địch tuy đã được tăng cường lực lượng đáng kể nhưng vẫn đang hoang mang tột độ, Bộ tư lệnh mặt trận B5 quyết định đẩy mạnh tiến công không cho địch kịp củng cố hệ thống phòng thủ. Tư lệnh mặt trận quyết định sử dụng cánh bắc tiến công vào cụm địch ở Đông Hà- Lai Phước. Cánh tây tiến công địch ở Ái Tử, khống chế cầu Quảng Trị chặn đường rút lui của địch. Cánh nam đánh địch ở La Vang- Tích Tường, cắt giao thông trên quốc lộ Một từ cầu Nhùng đến cầu Mỹ Chánh. Cánh đông sẽ thọc sâu xuống duyên hải, hỗ trợ nhân dân nổi dậy làm chủ hai huyện Triệu Phong, Hải Lăng và ngăn chặn không cho địch rút chạy ra biển. Các tiểu đoàn xe tăng 512 và 397 tiếp tục được sử dụng tại cánh bắc và cánh tây. Tiểu đoàn 66 đã được rút ra bắc củng cố lực lượng và tiếp tục làm dự bị cho mặt trận. Ngày Mồng Chín tháng Tư đợt tiến công mới đồng loạt được phát động trên tất cả các hướng.
Tuy nhiên, ngay ngày chiến đấu đầu tiên kết quả thu được không như mong đợi. Quân ta không những không phá vỡ được các cụm cứ điểm mà còn bị thiệt hại khá nặng. Lực lượng xe tăng cũng bị tổn thất khá nhiều. Tiểu đoàn 512 tăng cường cho cánh bắc tiến công Đông Hà, Lai Phước bị xe tăng địch bắn cháy mất 7 xe. Cánh tây báo cáo về một tiểu đoàn bộ binh được tăng cường đại đội xe tăng 1 của tiểu đoàn 397 sau khi đã chiếm được căn cứ Phượng Hoàng lại để địch phản kích lấy lại và bị mất 4 xe… Những tin tức không mấy phấn khởi liên tục dội về làm không khí ở sở chỉ huy mặt trận càng lúc càng thêm nặng nề. Tư lệnh mặt trận quyết định tạm dừng tiến công để rút kinh nghiệm.

Từ hôm biết tin tiểu đoàn 66 bị thiệt hại phải đưa ra bắc củng cố phó tư lệnh Đào trở nên khó ngủ, cái đầu thì ong ong như có con gì đang đục khoét bên trong. Lúc nào cũng thấy ông nhăn nhăn nhó nhó. Biết rõ lý do, chính ủy Ngọc thường xuyên an ủi ông rằng “chiến tranh là phải có tổn thất, có trận thắng trận thua, chẳng ai có thể lường trước được hết mọi cái”. Tuy nhiên những lời an ủi ấy hầu như không có tác dụng. Đêm nào ông cũng ôm khư khư cái ra- đi- ô nghe hết đài này sang đài khác đến gần sáng mới chợp măt được một lúc.
Đêm nay cũng vậy, ông lại thao thức. Chiếc ra- đi ô vẫn tiếp tục phát đi các chương trình của nó nhưng đầu óc ông đang để tận đâu đâu ấy. Lúc sẩm tối nhận được báo cáo của H03 về tình hình tác chiến của các tiểu đoàn 512 và 397 mặc dù còn rất sơ bộ nhưng đã làm ông sây sẩm mặt mày. “Thằng” 66 bị thiệt hại nặng còn có thể lý giải được vì lý do tổ chức tiến công theo một loại hình tác chiến hoàn toàn mới trong điều kiện không nắm được tình hình địa hình và địch. Còn các đơn vị của H03 thì đều tiến công địch trong công sự vững chắc, một hình thức tác chiến đã rất quen thuộc với xe tăng, có rất nhiều kinh nghiệm đã được đúc kết và phổ biến cho bộ đội. Hơn thế nữa lại đã có  thời gian chuẩn bị chiến trường khá lâu, địa hình cũng như tình hình địch nắm tương đối chắc. Thế mà lại tổn thất đến gần 50 phần trăm lực lượng thì không thể nào chấp nhận được. Phải có một lý do nào đó chứ? Có lẽ rất cần phải có một cuộc họp rút kinh nghiệm với hai trung đoàn chứ “làm ăn” thế này thì mất mặt quá. Đầu óc ông cứ lan man lật đi lật lại vấn đề tìm lý do của thất bại. Tại chủ quan khinh địch ư? Rất có thể. Cứ nghĩ nó đang hoảng loạn mà tồng tộc lao vào thì chết là phải. Nhưng có lẽ không phải vậy. Trước cái sống cái chết có mấy ai dám chủ quan. Hay là do trình độ của anh em mình? Sức mạnh hỏa lực của T54 và M48 là tương đương nhau, lúc đối mặt chỉ cần nhanh tay hơn một tích tắc là nắm được phần thắng. Nhưng nào đâu đến nỗi vậy, cán bộ chiến sĩ của H03 đa số đã được huấn luyện rất cơ bản từ ngoài kia. Sau khi điều động vào đây lại được huấn luyện bổ sung khá bài bản. Lại còn cái “thằng” 397 nữa, đã đánh chiếm được cứ điểm địch rồi tổ chức phòng ngự lâm thời như thế nào mà đến nỗi bị chúng phản kích đánh cho tơi bời… Những câu hỏi cứ nối tiếp nhau mà không có câu trả lời rõ ràng. Như vậy nhất thiết phải tổ chức rút kinh nghiệm ngay.
Trong lúc đầu óc vẫn lan man với những ý nghĩ tản mạn ấy cái tay của ông theo thói quen vẫn vặn núm tần số chuyển sang đài khác khi vừa hết bản tin thời sự của đài Tiếng nói Việt Nam. Chợt ông nhổm phắt dạy, đài Sài Gòn vừa nhắc đến mấy từ “xe tăng H03”. Ông vội dò lại sóng và vặn to núm âm lượng. Tiếng con “thiên nga” trong chương trình “Nhịp cầu yêu thương” thẽ thọt vang lên:
“Sáng nay ngày 9 tháng Tư năm 1972 các chiến sĩ quân lực Việt Nam cộng hòa trên mặt trận Quảng Trị đã anh dũng tái chiếm được căn cứ Phượng Hoàng, tiêu diệt gọn một chiến đoàn thiết xa của cộng quân Bắc Việt, bắt sống 1 chiến xa T54. Sau đây là danh sách các chiến binh xe tăng cộng sản đã tử thương tại trận. Một: trung úy Ngô Văn Nhã, quê quán Hà Bắc, đại đội trưởng. Hai: trung úy…”
Không kịp cả xỏ dép phó tư lệnh Đào chạy vội sang ngách hầm của chính ủy Ngọc. Ông Ngọc đang nghe chương trình “Đọc truyện đêm khuya” thấy người đồng sự bất ngờ xuất hiện vội nhổm dậy. Ông Đào vặn to âm lượng lên và chỉ vào cái ra- đi- ô trên tay mình ra ý: “hãy nghe”. Chính ủy Ngọc vội tắt ra- đi- ô của mình. Ông giật bắn mình vì những gì nghe được. Một danh sách hơn ba chục cán bộ, chiến sĩ với đầy đủ cấp bậc, chức vụ, quê quán đang được đọc rành giọt trên đài. Khi danh sách được đọc lại lần thứ hai ông Đào tắt ra- đi- ô, cả hai ngồi trầm ngâm trong ánh sáng leo lét của ngọn đèn dầu trong góc hầm. Cuối cùng chính ủy Ngọc lên tiếng:
- Không thể nào thế được! Cánh tây báo về chỉ mất có 4 xe, làm sao hy sinh cả đại đội được?- Ông bỗng ngước lên nhìn ông Đào, mắt sáng rực- À! Mà tại sao nó lại có danh sách của cả đại đội được nhỉ? Lại còn không thiếu một chi tiết nào, cứ y như là bản trích ngang đơn vị ấy!
Ông Đào gật đầu:
- Tôi cũng thấy lạ! Chắc có chuyện gì uẩn khúc ở đây. Để tôi gọi xuống H03 xem sao!- Nói rồi ông quay lại góc hầm thùng quay máy điện thoại- A lô! Tổng đài đấy hả? Nối giúp máy cho tôi đến H03 xe tăng nhé! Anh Ngọc này! Có lẽ ta phải tổ chức ngay một cuộc họp rút kinh nghiệm chứ cứ để tình trạng này thì gay to. A lô! Anh Đỗ đấy phải không? Anh đã nắm được diễn biến cụ thể trận Phượng Hoàng hôm nay chưa? Chưa à? Tại sao? Thế cơ quan của anh cử đi làm đại diện ở sở chỉ huy bộ binh cũng chưa báo cáo gì về à? Thôi được rồi! Ngay trong đêm nay các anh phải nắm lại tình hình rồi báo cáo cụ thể cho tôi. Tại sao à? Các anh có biết đài Sài Gòn nó đang “biểu dương” lính của anh hay không? Đơn vị nào à? Cái đơn vị đánh Phượng Hoàng ấy! Đại đội trưởng là cậu Nhã ấy? Không thiếu một người nào cả, có đủ họ tên, cấp bậc, chức vụ, quê quán đấy! Kiểm tra ngay đi, ngày mai báo cáo tôi!- Ông bực bội dằn mạnh cái ống nghe xuống.
Quay về hầm, ngả mình xuống chiếc võng ông Đào trừng trừng nhìn lên trần hầm. Đau quá! Đã đành, chiến tranh là phải có mất mát, hy sinh. Nhưng mới chỉ thử lửa sơ sơ mấy trận mà hai trung đoàn xe tăng, quả đấm thép của mặt trận, niềm tin của Bộ Tổng tư lệnh, của các binh chủng bạn lại tan tác đến thế này sao? Tại ai? Tại cái gì? Trách nhiệm của ông đến đâu? Trong đầu ông lại thoáng hiện câu thơ “Nhất tướng công thành vạn cốt khô” của Tào Tùng. Không! Dứt khoát không phải như vậy! Cuộc chiến đấu mà ông và bao đồng đội của mình đang tiến hành không nhằm để tôn vinh một cá nhân nào cả. Đó là cuộc chiến đấu giải phóng đất nước, thống nhất non sông. Nhưng dù sao cũng thật chua xót. Phải có biện pháp ngay để cải thiện tình trạng này. Vùng dậy khỏi võng, ông vặn to ngọn đèn dầu rồi với tay lấy cuốn sổ. Những cái gạch đầu dòng bằng thứ chữ nhỏ ly ty nhưng cứng cáp mỗi lúc một dày thêm trên trang giấy.

Ngay từ sáng sớm chính ủy Ngọc và phó tư lệnh Đào đã bị tư lệnh mặt trận gọi lên. Trái với vẻ trầm tĩnh thường ngày, hôm nay vừa thấy hai cán bộ xe tăng xuất hiện ông đã to tiếng:
- Các anh đã biết chuyện gì xảy ra hôm qua chưa? Đánh đấm thế nào mà để hy sinh cả một đại đội? Lại còn để cho nó nắm được danh sách đem bêu diếu cho toàn thế giới biết thế này?
Hai anh em nhìn nhau rồi cùng cụp mắt xuống. Phó tư lệnh Đào thì chỉ muốn có cái lỗ nẻ bên cạnh để chui ngay xuống đó. Nỗi hổ thẹn dâng lên đến cổ làm cho ông nghẹn lời, mãi sau mới ấp úng:
- Báo cáo tư lệnh! Theo báo cáo của anh em dưới đơn vị thì trong trận này chúng tôi bị mất 4 xe, 3 xe đã về đến vị trí tập kết nên không có chuyện hy sinh cả đại đội được. Tuy nhiên chắc là có điều gì uẩn khúc ở đây, chúng tôi sẽ kiểm tra lại và báo cáo với tư lệnh sau.
Tư lệnh mặt trận vẫn chưa hạ được cơn hỏa:
- Uẩn khúc gì tôi không biết nhưng để lọt tài liệu về tổ chức vào tay địch thì không thể tha thứ được. Lại còn bên cánh bắc nữa, các anh mất bao nhiêu xe?- Ông đay đả- Đấy! Hôm mồng Hai mà cái tiểu đoàn xe tăng lội nước các anh đến đúng giờ thì đâu có đến cơ sự này.
Cả hai cán bộ xe tăng đứng như chôn chân, mặt vẫn cúi gằm xuống chưa biết trả lời thế nào thì xen lẫn tiếng vè vè của chiếc L19 một giọng nói lúc trầm, lúc bổng từ trên trời vọng xuống: “Tôi, Nguyễn Đức Lộ, pháo thủ xe tăng của đại đội 1, tiểu đoàn 397, trung đoàn xe tăng 203 xin có đôi lời gửi đến anh em cán binh Bắc Việt của mặt trận Quảng Trị. Ngày hôm qua, trong trận tiến công cứ điểm Phượng Hoàng đơn vị của tôi đã bị tiêu diệt gần hết. Bản thân tôi cũng bị thương nhưng nhờ sự cứu giúp của các binh sĩ lữ đoàn thủy quân lục chiến 147 nên tôi đã may mắn sống sót. Được hưởng sự khoan hồng của quân lực Việt Nam cộng hòa tôi đã quyết định đứng về phía chính nghĩa quốc gia. Tôi kêu gọi các cán binh Bắc Việt hãy buông súng đầu hàng, đảm bảo các bạn sẽ được đối xử tử tế và sẽ được trọng dụng”.
Chiếc L19 đã bay sang phía khác nhưng cái điệp khúc ấy vẫn cứ văng vẳng. Tư lệnh mặt trận gầm lên:
- Lại còn cái gì nữa đây? Các anh giáo dục lính tráng thế nào mà đến nông nỗi này? Quả đấm thép bây giờ lại tự đấm vào mặt mình hả? Thôi! Còn đứng đấy làm gì? Về đi! Về mà xem lại mình đi! Trận tới mà các anh làm ăn không ra gì thì tôi xin trả lại bộ, không có xe tăng thiết giáp gì nữa cho nặng nợ.
Hai anh em lủi thủi rời khỏi căn hầm sở chỉ huy. Hình như câu chuyện “một chiến đoàn thiết xa Việt cộng bị tiêu diệt cùng với danh sách hơn ba mươi chiến sĩ xe tăng tử thương” đã được cả cơ quan bộ tư lệnh biết nay lại được màn “chiêu hồi” của một pháo thủ xe tăng phụ họa đã làm mọi con mắt nhìn vào họ khác hẳn. Không biết mọi người nghĩ gì chỉ biết rằng họ đi đến đâu cũng thấy những tiếng xì xào, những cái chỉ trỏ và những ánh mắt đầy vẻ tò mò xen lẫn thương hại, thậm chí khinh miệt. Về đến hầm phó tư lệnh Đào ngồi phịch xuống võng chán nản:
- Rát mặt quá anh Ngọc ạ! Chưa bao giờ tôi thấy nhục nhã như hôm nay.
Chính ủy Ngọc cũng ủ rũ cúi đầu:
- Thật không thể ngờ được mọi chuyện lại tồi tệ đến vậy.
Đúng lúc đó thì trợ lý Bắc xuất hiện. Trái với vẻ xông xáo, hồ hởi mọi ngày mà thay vào đó là một bộ mặt ỉu xìu. Phó tư lệnh Đào mệt mỏi:
- Thế nào? H03 đã báo cáo lên chưa?
- Báo cáo rồi, thủ trưởng ạ!- Bắc vẫn uể oải.
- Cậu nói ngay đi xem nào!- Chính ủy Ngọc nôn nóng.
Bắc chậm rãi:
- Báo cáo các thủ trưởng! Về thiệt hại thực tế của 397 là có ba xe bị bắn cháy, một xe địch bắt sống kéo về Ái Tử để tuyên truyền. Anh em mình cũng chỉ hy sinh hai đồng chí, một bị mất tích chắc là thằng Lộ pháo thủ vừa nói trên máy bay ấy. Tuy nhiên tai hại là cái xe bị địch bắt kéo về lại đúng là xe chính trị viên, trong đó có danh sách trích ngang đơn vị và một số tài liệu khác.
Phó tư lệnh Đào đập hai tay xuống đầu gối:
- Trời ơi là trời!
Điềm đạm như chính ủy Ngọc mà cũng phải thốt lên:
- Ấu trĩ đến thế là cùng? Cậu nào chính trị viên đại đội này ấy nhỉ?
- Hình như là Trần Xuân Hàn thủ trưởng ạ!- Bắc nhăn trán cố nhớ lại.
Phó tư lệnh Đào cau có:
- Cậu nào thì chuyến này cũng phải kỷ luật thật nặng anh ạ! Tôi quyết định thế này: ngày mai ta sẽ tổ chức rút kinh nghiệm đối với hai trung đoàn. Phải triệu tập cả cán bộ các tiểu đoàn và mấy đại đội trực tiếp chiến đấu hôm mồng Chín vừa qua lên để xem các anh ấy giải trình xem đánh đấm như thế nào mà để đến nông nỗi ấy. Anh thấy có được không?
- Tôi đồng ý!
- Vậy cậu Bắc điện xuống cho hai trung đoàn đi!- Phó tư lệnh Đào hất cằm về phía Bắc.
Suốt ngày hôm ấy chính ủy Ngọc và phó tư lệnh Đào ru rú ngồi trong hầm. Họ cũng chẳng thiết ăn uống gì, bữa cơm trưa do công vụ đem về vẫn để nguội ngắt đấy. Ngay cả bức điện từ Bộ tư lệnh gửi vào báo tin tiểu đoàn 171 đã đến B2 và ngay lập tức tham gia chiến dịch, góp phần tiêu diệt chi khu Lộc Ninh cũng không làm cho họ tươi tỉnh hơn chút nào. Chính ủy Ngọc thì nằm dài trên võng vặn hết đài này đến đài kia. Còn phó tư lệnh Đào thì ngồi bó gối nhìn chăm chăm ra khoảng trống trước cửa hầm. Một cảm giác tủi hổ, ê chề chưa bao giờ có đang tràn ngập trong lòng ông. Cái đầu thì vẫn cứ ong ong như búa bổ, con mắt bị thương lúc lúc lại giật lên. Cố tĩnh trí để suy nghĩ nhưng cái đầu vốn luôn tỉnh táo của ông vẫn cứ rối lên như mớ bòng bong. Ông không thể lý giải được một cách rành rẽ đâu là những nguyên nhân đã dẫn đến tình trạng thảm hại của cái binh chủng mà ông hằng yêu quý, chăm chút và kỳ vọng suốt hàng chục năm qua.
Nhưng nào đâu đã hết. Cuối buổi chiều, khi ông Đào đang ngồi bên cuốn sổ tay ly ty những chữ là chữ để chuẩn bị cho cuộc họp ngày hôm sau thì trợ lý Bắc xuất hiện, anh nói không ra hơi:
- Báo… cáo thủ… trưởng!
Linh cảm thấy có chuyện chẳng lành ông Đào ngẩng phắt đầu lên:
- Gì thế đồng chí?
Bắc lắp bắp lựa lời:
- Dạ! Bên cánh Tây vừa báo cáo về… đêm qua… xe tăng với bộ binh đánh nhầm nhau thủ trưởng ạ!
Như có một mũi dao thọc từ con mắt trái lên đỉnh đầu, phó tư lệnh Đào cố nén cơn đau gắng gượng hỏi:
- Lại còn thế nữa cơ à? Cậu nói cụ thể xem nào!
Bắc đã trấn tĩnh lại, anh rành giọt:
- Báo cáo thủ trưởng! Tin điện về chưa thật cụ thể, chỉ biết rằng đêm qua một đơn vị bộ binh và một đơn vị xe tăng của ta đánh nhầm nhau, hai xe tăng bị bắn cháy, bộ binh cũng bị thương vong một số…
Phó tư lệnh Đào rũ xuống như con gà bị cắt tiết, một tay ông ôm lấy đầu, tay kia xua xua:
- Đồng chí điện xuống H03 nắm cụ thể tình hình rồi báo cáo tôi!
Nỗi đau của phó tư lệnh Đào lên đến đỉnh điểm khi trời gần tối chính ủy Ngọc sang hầm ông với tờ truyền đơn trong tay. Vừa liếc nhìn qua hình ảnh chiếc xe tăng mang số hiệu 385 chở đầy đám lính ngụy đang hươ chân, huơ tay đứng giữa căn cứ Ái Tử ông gần như xỉu đi. Ngay đêm đó phó tư lệnh Đào lên cơn sốt rét. Cả một đống chăn đắp lên người mà ông cứ rên hừ hừ suốt đêm.

Từ lúc nghe thấy “lời kêu gọi” của thằng Lộ và nhìn thấy mấy tờ truyền đơn in hình chiếc xe 385 đại đội trưởng Nhã ngồi như hóa đá bên tháp pháo. Nỗi tủi hổ đã dồn nén từ chiều qua, từ đêm qua nay lại bị bồi thêm đòn này làm đầu óc anh như tê dại đi. Nhục nhã quá. Nhục thế này thì thà chết còn hơn! Trưa hôm qua khi vừa đưa được ba xe về vị trí tập kết sau chiến đấu anh đã bị tiểu đoàn trưởng Thạnh “chửi” cho một trận vuốt mặt không kịp. Nào là “hèn nhát”, nào là “không chấp hành lệnh trên”, nào là “vô kỷ luật”,… Vốn chậm miệng, lại bị bất ngờ vì xưa nay Thạnh vốn là người điềm đạm, chín chắn nhất trung đoàn nên Nhã cứ lặng thinh để cho tiểu đoàn trưởng trút giận lên đầu. Đến khi biết rõ nguồn cơn anh gọi Thủy lại  hỏi mới té ngửa ra: chính cái nết hay ăn, dễ ngủ của cậu ta đã hại anh, hại cả đại đội anh. Ngay khi anh vừa rời khỏi xe quay trở lại chỗ cứu kéo xem sao thì cậu ta đã gục xuống hộp điều khiển pháo làm một giấc không biết trời đất là gì. Chính vì vậy mà ở sở chỉ huy tiểu đoàn trưởng ra lệnh tổ chức đánh địch phản kích đến rát cả họng cũng chẳng thấy ai trả lời. Không nói không rằng Nhã kéo chính trị viên phó đại đội cùng mấy chiến sĩ quay lại cứ điểm nhưng không thể vào được vì đã bị địch chiếm lại. Từ xa dùng ống nhòm quan sát chỉ thấy xác ba chiếc xe tăng cháy đen thui ở đúng chỗ cứu kéo nhau. Không thấy chiếc thứ tư Nhã đã hy vọng nó đã chạy lạc đi đâu đó. Nào ngờ loanh quanh một lúc thì gặp chính trị viên Hàn cùng hơn chục chiến sĩ dìu nhau lết từng bước từ cánh rừng bên chân núi Ba Gơ chui ra. Hàn cho biết lúc đang cứu kéo nhau thì máy bay đến đánh. Chúng tập trung oanh tạc dữ dội chỗ mấy chiếc xe tăng đang cứu kéo nhau. Bom đánh dữ quá nên anh em phải tản ra trú ẩn. Đúng lúc đó bọn địch từ Ái Tử bất ngờ ra phản kích. Lực lượng của chúng rất mạnh, trong đó có 5 chiếc M48. Đến lúc này thì mọi người không kịp trở tay, xe tăng của chúng bắn cháy ba xe. Bộ binh có đánh trả qua loa được vài phút rồi rút chạy. Anh em mình vì không có vũ khí cá nhân nên phải chạy dạt vào núi Ba Gơ, bị bom đánh làm hy sinh hai người và một số bị thương. Sau khi chiếm lại được cứ điểm bọn địch cho xe tăng kéo chiếc 385 về phía Ái Tử. Nhã đứng nghe mà thấy đắng cả họng. Tuy nhiên kiểm điểm lại vẫn thấy thiếu một người, đó chính là pháo thủ Lộ. Sau khi động viên anh em mấy câu rồi để họ trở về đơn vị Nhã cùng tổ công tác của mình lại tiếp tục lùng sục xung quanh cứ điểm hy vọng tìm thấy Lộ nhưng vẫn bặt vô âm tín. Mãi đến nửa đêm tổ công tác của anh mới về đến vị trí trú quân.
Về đến vị trí trú quân, vừa mệt, vừa buồn Nhã ngồi bệt xuống đất uể oải húp bát cháo đường lái xe Liên đưa cho. Mới được vài hớp thì tiểu đoàn trưởng Thạnh lại bất ngờ xuất hiện. Cũng như lúc trưa anh đùng đùng nổi giận và không biết bao nhiêu câu hỏi cùng những lời khiếm nhã được phun ra từ cái miệng vốn mô phạm, nhã nhặn bậc nhất. Phải mất một lúc sau Nhã mới hiểu đầu duôi câu chuyện về việc đại đội mình bị “báo tử” trên đài. Đến lúc đó chính trị viên Hàn mới thú nhận cuốn sổ trích ngang của đại đội và sổ nghị quyết chi bộ đã để trong xe 385 và chắc là đã bị địch thu mất. Chẳng biết làm gì hơn Nhã chỉ biết kêu trời. Thật là “họa vô đơn chí”.
Nhưng thế nào đã hết. Sau một đêm trằn trọc gần như không ngủ thì vừa bảnh mắt ra đã thấy tiếng thằng Lộ leo lẻo vọng xuống kêu gọi chiêu hồi. Rồi thì truyền đơn rải trắng rừng. Mỗi tiếng nói của thằng Lộ cứ như một nhát búa tạ giáng vào đầu Nhã. Cái đầu óc mụ mị của anh giờ chỉ lặp đi, lặp lại cái điệp khúc “nhục thế này thà chết còn hơn”. Bất giác nước mắt anh chảy dài trên má. Mà cái thằng mất dậy ấy đâu có xa lạ với anh, hai nhà chỉ cách nhau có vài cây số, lúc nào nó cũng toe toét: “anh quê cứ tin ở em”. Chính anh đã có ý định sẽ là người giới thiệu nó vào đảng. Thật không thể biết được lòng dạ con người như thế nào. Không hiểu rằng mấy chục đồng đội của anh đây nếu rơi vào trường hợp như nó thì sẽ có bao nhiêu người sẽ hành động như thế? Chiếc L19 vẫn vè vè lượn trên đầu, chắc thằng này đã chỉ điểm vị trí trú quân của đơn vị mình cho chúng hay sao mà nó cứ lượn mãi ở đây. Tiếng thằng chiêu hồi vẫn cứ văng vẳng vọng xuống, Nhã chợt giật bắn mình vì một tiếng “roách” đanh gọn ngay bên cạnh. Ngoảnh lại sau anh hoảng hồn thấy pháo hai Kỳ đang rê nòng súng khẩu 12 ly 7 theo bóng chiếc máy bay qua những tán cây thưa. Anh vội đứng dậy nắm chặt lấy vai Kỳ giật giọng:
- Kỳ! Không được bắn!
Kỳ ngước đôi mắt ầng ậc nước nhìn anh:
- Đại trưởng cho em bắn chết mẹ cái thằng mất dậy ấy đi! Nhục quá!
Đưa tay còn lại mở nắp khóa nòng cho băng đạn rơi ra, Nhã vỗ nhẹ vào vai Kỳ an ủi:
- Biết thế nhưng cứ bình tĩnh đã. Bây giờ mà nổ súng là hỏng bét cả.
 Kỳ không nói gì, cậu ta gục đầu xuống đuôi khẩu cao xạ tấm tức khóc. Nhã  đứng thẳng dậy nhìn quanh một lượt khu trú quân của đơn vị. Một không khí im lặng nặng nề bao trùm lên tất cả. Những chiến sĩ thường ngày linh lợi, hoạt bát bao nhiêu thì lúc này vật vờ cứ như không còn một chút sinh khí nào. Người thì ngồi dựa gốc cây, kẻ thì nằm dài trên võng, chỗ thì ba bốn cậu ngồi túm tụm rì rầm trao đổi cái gì không biết nhưng mặt mũi đều ủ ê như nhà có đám. Cúi nhìn vào trong buồng chiến đấu anh thấy Liên đang dỗ dành Thủy dạy ăn cháo, từ hôm qua đến giờ cậu ta cứ chúi đầu vào góc buồng chiến đấu mà khóc không chịu ăn uống gì cả. Không! Thế này không được! Bản lĩnh người chỉ huy mách bảo anh cần phải hành động ngay lập tức để xốc lại tình hình đơn vị, đồng thời phải có biện pháp đối phó ngay. Biết đâu sau khi kêu gọi nó sẽ tọa độ hay bắn pháo vào chính địa điểm này. Nghĩ vậy Nhã nhảy phóc xuống xe chạy đi tìm chính trị viên Hàn.
Nhã tìm quanh quẩn mất mấy phút mà không thấy Hàn đâu thì một chiến sĩ chỉ: “vừa thấy chính trị viên đi về phía bờ suối”. Nhã men theo con đường mòn dẫn xuống con suối ven đồi vẫn không thấy. Nhìn ngược, ngó xuôi một lát anh thoáng thấy một bóng người ngồi ngay ngắn sau một lùm cây. Đoán đó là người đồng cấp Nhã nhẹ nhàng bước lại gần. Anh hoảng hồn khi thấy Hàn đang ngồi xếp bằng tròn bất động như một pho tượng, tay phải cầm khẩu K54 dí sát vào thái dương. Như một phản xạ tự nhiên Nhã nhảy một bước dài tung chân đá bay khẩu súng. Đến lúc này Hàn mới mở mắt ra ngơ ngác. Nhã giật giọng:
- Anh định làm gì thế?
Không nói không rằng Hàn chồm người về phía khẩu súng. Lại một bước nhảy nữa Nhã đã đá văng khẩu súng xuống suối, anh cúi xuống túm chặt vai Hàn:
- Hàn! Anh bình tĩnh lại đi!
Ngước đôi mắt thất thần nhìn Nhã, Hàn năn nỉ:
- Anh để tôi chết đi cho rồi! Nhục lắm! Nhục thế này thì sống làm gì?
Nhã đỡ Hàn ngồi dậy, anh cũng ngồi xuống bên cạnh:
- Không! Không thể chết như thế được. Hèn lắm!
Hàn trừng mắt lên:
- Hèn thế nào? Tôi làm sai. Tôi gây ra hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy tôi tự xử mình sao anh lại bảo tôi hèn.
Nhã cũng trừng mắt:
- Anh định trốn tránh trách nhiệm chứ gì? Thế là hèn chứ sao!
Hàn chùng người xuống như không còn chút sức lực nào, anh òa khóc:
- Tại tôi! Tại tôi cả! Tại tôi không rút ra theo đường cũ để đến nỗi bị lầy! Tại tôi mà ba xe bị cháy, một xe bị bắt! Tại tôi mà hai chiến sĩ chết oan! Tại tôi để tài liệu trong xe nên cả đại đội mình bị bêu diếu! Tại tôi giáo dục chiến sĩ không ra gì nên vừa mới bị bắt đã chiêu hồi! Tất cả là tại tôi. Anh cứ để cho tôi chết đi cho nhẹ nợ!- Hàn vừa gào lên vừa khóc như mưa như gió.
Nhã ôm chặt vai người đồng cấp của mình. Lòng anh rưng rưng. Quả thật anh cũng đã từng nghĩ nhục thế này thì chết còn hơn nói gì đến Hàn. So với anh Hàn trẻ hơn vài tuổi, là một pháo thủ vừa được đào tạo lớp cán bộ chính trị ở đoàn Mười về cùng đợt với Cân thì đã được giao chức vụ chính trị viên. Hàn trẻ trung, sôi nổi nhưng quả thật nhiều mặt còn non. Anh nhẹ nhàng an ủi:
- Thôi, Hàn ạ! Chẳng ai muốn thế! Nhưng đây là chiến tranh mà, có ai lường trước hết mọi sự được đâu. Bây giờ tớ với cậu cùng phải bình tĩnh để xốc lại tình hình đơn vị. Cuộc chiến đấu này còn dài. Chúng ta là cán bộ mà còn thế này thì anh em sẽ suy sụp hết.
Hàn ngẩng lên, hai mắt vẫn nhòa nước:
- Thế anh bảo phải làm thế nào bây giờ?
Nhã quả quyết:
- Trước hết phải củng cố hầm hào, nó đã biết chỗ mình trú quân rồi thế nào nó cũng đánh. Sau đó cho anh em sinh hoạt, chúng ta sẽ phải tự kiểm điểm mình thật sâu sắc và để cho anh em người ta phát biểu ý kiến của mình. Nói hết, nói thật với nhau để cùng nhau làm lại. Còn việc kỷ luật thế nào là do trên. Thôi! Lau nước mắt đi rồi cùng về với tôi! Ta phải bắt đầu công việc ngay!
Nhã xốc nách dựng Hàn dậy. Tiếng thằng chiêu hồi vẫn văng vẳng vọng xuống. Hàn lẩm bẩm:
- Thật khốn nạn! Thế mà mình đã đưa nó vào kế hoạch phát triển đảng.
Nhã giật mạnh cánh tay Hàn:
- Quên nó đi! Việc quan trọng nhất bây giờ là mấy chục anh em trong đại đội ấy. Nào, đi về!

Cuộc họp rút kinh nghiệm của bộ tư lệnh Thiết giáp tiền phương được tổ chức ngay sáng hôm sau. Chính ủy Ngọc định cho hoãn lại vì thấy phó tư lệnh Đào vẫn chưa cắt cơn sốt nhưng ông không chịu. Ngoài các cán bộ cấp trung đoàn còn có các cán bộ tiểu đoàn 66, 512, 397 và đặc biệt là đại đội trưởng Ngô Quang Nhã và chính trị viên Trần Xuân Hàn của đại đội 1, tiểu đoàn 397 cũng được triệu tập về. Trung đoàn phó Bạ của H02 đang bị thương cũng có mặt. Nhìn bộ mặt teo tóp, lạnh băng của phó tư lệnh Đào và vẻ trầm ngâm của chính ủy Ngọc mọi người hiểu mức độ quan trọng của sự việc nên ai nấy ngồi im thin thít không hó hé gì cả.
Chính ủy Ngọc là người lên tiếng đầu tiên:
- Thưa các đồng chí! Chắc các đồng chí đều biết tại sao trong lúc nước sôi, lửa bỏng lại bận trăm công, nghìn việc như thế này mà hôm nay Bộ tư lệnh vẫn phải triệu tập các đồng chí về đây họp gấp như thế này. Không giấu gì các đồng chí, mấy hôm nay chúng tôi rất đau đầu. Hết H02 ra quân trận đầu chưa đánh đấm gì được đã bị thiệt hại nặng lại đến H03 đánh mấy trận đã không thu được kết quả gì lại tổn thất lớn về người, về trang bị. Đặc biệt là sự vụ ở 397 của H03. Các đồng chí biết rồi đấy, cái tin một thiết đoàn xe tăng bị diệt, bị bắt sống và một danh sách dài dằng dặc của cả một đại đội đủ cả họ tên, quê quán, cấp bậc, chức vụ bị tiêu diệt giờ đã lan khắp mặt trận, chưa biết chừng toàn thế giới biết rồi cũng nên. Lại còn trường hợp một chiến sĩ của chúng ta bị bắt đã lên tiếng kêu gọi mọi người chiêu hồi. Tại sao lại xảy ra tình trạng trên? Do những nguyên nhân nào? Khách quan hay chủ quan? Trách nhiệm của chúng ta là phải trả lời thật đầy đủ những câu hỏi trên, qua đó có biện pháp khắc phục đảm bảo đánh thắng địch như truyền thống của binh chủng chúng ta. Sau đây mời anh Đào phát biểu.
Dường như những sự kiện vừa xảy ra cùng với cơn sốt rét đã hút hết sức lực trong tấm thân vốn đã còm cõi của phó tư lệnh Đào, trông ông già đi đến hàng chục tuổi. Gỡ cặp kính ra lau cẩn thận rồi ông mới mệt mỏi cất lời:
- Về mục đích triệu tập cuộc họp này các đồng chí đã nghe đồng chí Ngọc phổ biến. Về phương pháp làm việc tôi đề nghị chúng ta mổ xẻ dứt điểm từng trận đánh, từng sự việc để xác định chính xác nguyên nhân. Chúng ta phải chỉ rõ cái gì thuộc về nguyên nhân khách quan, cái gì thuộc về chủ quan chúng ta. Tiếp đó các đồng chí đề xuất các kiến nghị giải pháp khắc phục. Bây giờ xin mời H02 báo cáo!
Có lẽ đã có sự phân công từ trước nên chính ủy Võ đứng dậy ngay, cái giọng miền Nam lúc nào cũng sôi nổi, hùng hồn giờ cũng nhuốm màu mệt mỏi:
- Báo cáo các thủ trưởng! Báo cáo các đồng chí! Trước hết cán bộ, chiến sĩ H02 chúng tôi xin nhận khuyết điểm là đã để xảy ra tổn thất lớn đối với tiểu đoàn 66 trong những ngày vừa qua. Ngay sau khi đưa anh em ra bờ bắc chúng tôi đã tổ chức họp rút kinh nghiệm. Chúng tôi đã thống nhất với nhau về những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên. Về mặt khách quan là do chúng tôi nhận lệnh quá gấp, thời gian chuẩn bị chiến đấu quá ngắn, không kịp trinh sát địa hình cũng như đường cơ động và tình hình địch. Một nguyên nhân khách quan nữa là do địch đánh phá ác liệt, đường Một không thể cơ động được buộc chúng tôi phải tìm đường khác trong khi con đường này cũng hết sức khó khăn. Tuy nhiên chúng tôi cũng thống nhất với nhau nguyên nhân chính dẫn đến…- Vũ nuốt nước bọt ngần ngừ mấy giây mới nói tiếp- thất bại. Vâng! Phải gọi đó là một thất bại chủ yếu là những nguyên nhân thuộc về chủ quan chúng tôi. Trước hết, đó là do trình độ đội ngũ cán bộ của chúng tôi chưa đáp ứng yêu cầu, chúng tôi đã không nắm vững được địa hình cửa sông cũng như chế độ thủy triều của sông Bến Hải tại Cửa Tùng nên đã để xe mắc cạn, mất nhiều thời gian vượt sông nên đã không có mặt kịp thời gian quy định. Hai là do tổ chức ngụy trang chưa tốt nên lộ vị trí giấu quân để máy bay địch phát hiện đánh phá gây tổn thất nặng nề. Ba là việc tổ chức hệ thống thông tin, liên lạc cũng chưa tốt nên việc chỉ huy gặp nhiều khó khăn, không chỉ đạo được kịp thời. Qua đánh giá các nguyên nhân chúng tôi cũng đã nghiêm khắc kiểm điểm từng bộ phận, từng cá nhân liên quan. Về phía ban chỉ huy chúng tôi xin nhận mọi hình thức kỷ luật của trên. Báo cáo hết!
Không khí trong gian hầm đã ngột ngạt dường như càng ngột ngạt hơn. Chính ủy Ngọc là người đầu tiên phá vỡ sự im lặng:
- Các đồng chí đã nghe báo cáo của H02 rồi đấy. Chúng tôi xin biểu dương sự nghiêm túc và thái độ dám chịu trách nhiệm của các đồng chí. Nhân đây chúng tôi cũng xin biểu dương tinh thần khắc phục khó khăn, dám nghĩ dám làm của cán bộ, chiến sĩ H02. Khi thấy đường Một không cơ động được các đồng chí đã không chịu bó tay ngồi im mà tìm mọi cách để hoàn thành nhiệm vụ. Việc quyết định đưa lực lượng xuống Cửa Tùng để vượt sông và cơ động dọc mép biển theo tôi đó là một quyết định đúng đắn và sáng tạo vào thời điểm ấy. Còn khi bị lộ phải đơn thương độc mã chiến đấu với không quân, pháo hạm của địch các đồng chí cũng đã tổ chức tương đối tốt việc bắn máy bay, đã bắn rơi một máy bay của địch và hạn chế được một phần thiệt hại. Tóm lại, tuy rằng mục tiêu của các đồng chí không đạt được nhưng chúng ta cũng thấy rằng đó là những điểm sáng, những ưu điểm mà chúng ta cần tiếp tục phát huy. Bây giờ mời các đồng chí phát biểu!
Phó tư lệnh Đào đứng phắt dậy:
- Tôi đồng ý với anh Ngọc nhưng tôi cũng xin lưu ý các đồng chí rằng đây là cuộc họp rút kinh nghiệm nên ta cần tập trung mổ xẻ những khuyết điểm là chính.- Hướng về phía mấy cán bộ H02 ông lớn tiếng- Các đồng chí nói rằng các đồng chí không nắm được địa hình và chế độ thủy triều ở đó. Cái đó xin nói thật ngay bản thân tôi cũng không biết. Không ai biết được tất cả mọi thứ trên đời cả. Nhưng tôi chắc chắn rằng những người dân ở đấy, bộ đội địa phương ở đấy họ biết. Tại sao các anh không biết tận dụng? Nếu các anh liên hệ với huyện đội Vĩnh Linh tôi tin chắc rằng người ta sẽ giúp được việc này. Thế rồi việc giấu quân cũng vậy! Tại sao lại quyết định giấu quân giữa cái gò cát trơ trụi như vậy? Tại sao không dấn thêm một chút vào làng Vinh Quang Thượng? Có cây, có vườn, có công trình xây dựng việc giấu quân chắc chắn sẽ thuận lợi hơn chứ? Có khi lại còn được sự giúp đỡ của nhân dân, của bộ đội địa phương. Mà nếu có giấu ở đấy thì ngụy trang thế nào mà lại bị lộ? Bảo anh em bộ đội còn trẻ, chưa có kinh nghiệm nên để xảy ra sơ xuất thì cán bộ đâu? Tại sao không kiểm tra, nhắc nhở? Còn phương tiện liên lạc nữa! Được đào tạo cơ bản như thế hỏi các anh có ai không biết đài xe tăng chỉ liên lạc được trong phạm vi dưới 10 ki- lô- mét. Thế mà lại không bố trí phương tiện liên lạc hỗ trợ! Tại sao?- Ông dằn mạnh hai tiếng cuối cùng rồi ngồi xuống.
Mấy cán bộ H02 cùng nhìn như cắm xuống quyển sổ trước mặt. Mãi sau trung đoàn trưởng Lãm mới đứng dậy:
- Báo cáo các thủ trưởng! Thực ra khi tìm hiểu bến vượt chúng tôi cũng đã có hỏi mấy cô dân quân đang trực ở đấy…
Phó tư lệnh Đào vằn con mắt lành lên:
- Dân quân! Mấy cô ấy thì biết gì? Chỉ tán dóc là giỏi thôi! Tại sao các anh không hỏi bộ đội địa phương, hỏi ngư dân quanh đấy? Đó mới là những người đáng hỏi chứ!- Ông chiếu tia mắt vào phía trung đoàn phó Bạ- Còn anh Bạ! Anh cho chúng tôi biết tại sao các anh lại quyết định dừng lại ở đó. Tại sao không tiếp tục cơ động về Đông Hà?
Trung đoàn phó Bạ đứng dậy, cánh tay bị thương vẫn treo lủng lẳng trước ngực, anh mệt mỏi cất lời:
- Báo cáo thủ trưởng! Báo cáo các đồng chí! Thực tình đó là một quyết dịnh rất khó khăn đối với tôi. Khi chúng tôi đến đó thì đã 5 giờ 30, trời đã sáng hẳn, máy bay L19 đã bắt đầu trinh sát trên đầu. Tôi có mời anh Thanh và anh Biền đến hội ý. Chúng tôi cũng đã tranh luận với nhau rất căng thẳng trước hai sự lựa chọn: một là tiếp tục cơ động đến vị trí quy định; hai là dừng lại trú quân. Sau khi phân tích chúng tôi nhận thấy quãng đường còn lại tuy chỉ khoảng 5 ki- lô- mét nhưng cũng rất khó đi, nếu đi phải mất hàng tiếng đồng hồ, không chừng sẽ bị lầy và sẽ phải phơi lưng cho máy bay địch oanh tạc giữa đồng nước. Đúng lúc đó thấy rất nhiều máy bay địch xuất hiện tập trung đánh phá phía Đông Hà nên chúng tôi cho rằng nếu có đến nơi cũng khó có thể tiến công được theo kế hoạch. Mặt khác chúng tôi nghĩ nếu không đánh hôm nay sẽ còn hôm khác, vấn đề quan trọng nhất lúc ấy là phải bảo toàn được lực lượng. Vì vậy chúng tôi đã thống nhất với nhau quyết định tạm dừng tại đó.
Phó tư lệnh Đào sỗ sàng:
- Thế rồi các anh có bảo toàn được lực lượng không?
Câu hỏi có phần móc máy này của ông Đào làm cho cuộc họp lại chìm vào sự im lặng nặng nề. Chính ủy Ngọc cố xoa dịu tình hình:
- Thôi, anh ạ! Anh em người ta cũng đã kiểm điểm sâu sắc rồi. Tôi cho rằng trong hoàn cảnh đó các đồng chí ấy quyết định như thế là chấp nhận được. Còn việc bị lộ vị trí trú quân và bị máy bay đánh lại là một chuyện khác. Theo tôi vấn đề của H02 ta có thể tạm kết luận được rồi. Về mặt khách quan đúng là các đồng chí nhận lệnh quá gấp gáp, không được trinh sát địa hình và tình hình địch. Tuy nhiên, có thể khẳng định nguyên nhân chủ yếu vẫn là do chủ quan. Đó là đội ngũ cán bộ của chúng ta còn yếu cả về trình độ cũng như phương pháp công tác. Nếu các đồng chí lập kế hoạch cụ thể hơn, dự kiến được đầy đủ các tình huống xảy ra thì sẽ có cách xử trí tốt hơn. Nếu các đồng chí biết dựa vào dân, dựa vào bạn, biết tận dụng và phát huy sức mạnh tổng hợp của mọi lực lượng tôi tin rằng kết quả sẽ khác. Cuộc chiến đấu của chúng ta còn dài. Vì vậy rất mong các đồng chí ở H02 tiếp tục rút kinh nghiệm thêm. Còn bây giờ đề nghị các đồng chí ở H03 báo cáo cụ thể diễn biến và kết quả tác chiến ngày mồng Chín vừa rồi.

Trung đoàn trưởng H03 đứng dậy. So với hôm nhận lệnh đưa trung đoàn vào Quảng Bình có dễ anh đã già đi hàng chục tuổi. Nhìn quanh một lượt rồi anh cúi xuống cuốn sổ tay đang mở trên mặt bàn:
- Thưa các thủ trưởng! Thưa các đồng chí! Thực hiện mệnh lệnh của trên H03 chúng tôi đã đưa tiểu đoàn 512 đi phối thuộc cho cánh bắc, 397 đi phối thuộc cho cánh tây từ đầu chiến dịch. Trong ngày mồng Chín tháng Tư vừa rồi tiểu đoàn 512 đã tham gia tiến công căn cứ Đông Hà. Còn tiểu đoàn 397 thì tiến công cứ điểm Phượng Hoàng và đánh chiếm cầu Bến Đá. Về diễn biến các trận đánh như sau…
Phó tư lệnh Đào ngắt lời:
- Anh ngồi xuống! Tôi muốn nghe tiểu đoàn trưởng 512 trực tiếp báo cáo trận đánh Đông Hà.
Tiểu đoàn trưởng 512 Dương Xuân Tại từ từ đứng dạy, anh ấp úng:
- Báo cáo… các thủ trưởng! Chiều ngày mồng Tám tháng Tư các đại đội tăng 6, đại đội tăng 7 và đại đội cao xạ tự hành 19 của tiểu đoàn tôi nhận lệnh tham gia tiến công Đông Hà theo hai hướng. Đại đội 6 và đại đội 19 có nhiệm vụ phối thuộc cho bộ binh tiến công điểm cao 32, đánh chiếm phía nam Đông Hà và cầu Lai Phước. Đại đội 7 thì phối thuộc cho một trung đoàn bộ binh tiến công Đông Hà theo đường số Chín. Suốt đêm hôm ấy chúng tôi tổ chức cơ động lực lượng đến vị trí tập kết chiến đấu. Vừa đến nơi chỉ gặp được bộ binh là bước vào chiến đấu ngay. Do không được trinh sát, không nắm chắc được tình hình địch và cũng không tổ chức hiệp đồng được với bộ binh nên cả hai hướng đều gặp khó khăn. Mặc dù anh em cũng đã rất cố gắng nhưng đã không hoàn thành nhiệm vụ lại còn bị tổn thất nặng.
Phó tư lệnh Đào gắt:
- Cụ thể hơn xem nào! Cứ chung chung thế thì ngồi đây tôi cũng biết!
Tiểu đoàn trưởng 512 có vẻ càng lúng túng tợn:
- Dạ! Trên hướng đường Chín đại đội 7 đang trên đường cơ động đến mục tiêu đã bị địch phá cầu ngăn chặn. Trong lúc đang tìm cách khắc phục thì bị xe tăng địch phục trong công sự bắn cháy mất 1 xe. Các xe khác tản ra nhưng rồi đều bị sa lầy và bị địch bắn cháy hết. Còn trên hướng đại đội 6 thì sau khi tiếp cận được điểm cao 32 thì bị xe tăng địch bố trí trong công sự bắn cháy hai xe và hỏng một xe. Thấy lực lượng địch rất mạnh trung đoàn trưởng bộ binh đã cho tạm ngừng chiến để rút kinh nghiệm. Tóm lại, trong trận đánh ngày 9 tháng Tư chúng tôi đã không… hoàn thành nhiệm vụ. Với cương vị tiểu đoàn trưởng tôi xin nhận khuyết điểm trước các thủ trưởng và xin chịu mọi hình thức kỷ luật. Báo cáo hết!
Nhìn chăm chăm vào vòng băng trắng trên trán và cánh tay Tại, ông Đào tỏ vẻ quan tâm:
- Thế đồng chí làm sao mà bị thương thế này?
Tại lúng túng, mặt đỏ dừ lên:
- Báo cáo thủ trưởng, do đồng chí pháo hai xe tôi chưa có kinh nghiệm nên đã nạp đạn vào khi chưa hạ tấm bảo hiểm. Khi xe chạy do chấn động mạnh làm pháo nổ nên tôi bị thương ạ.
Căn hầm họp ắng hẳn lại. Đúng là những câu chuyện cười ra nước mắt. Phó tư lệnh Đào phẩy tay vẻ chán nản:
- Thôi, được rồi! Vậy theo anh nguyên nhân nào dẫn đến kết quả ấy?
Có vẻ như Tại đã bình tĩnh hơn, anh trả lời một cách rành mạch:
- Báo cáo các thủ trưởng! Như tôi đã nói ở trên, chúng tôi nhận nhiệm vụ chiến đấu chỉ trước có một đêm. Vì vậy nguyên nhân đầu tiên theo tôi là do không có thời gian trinh sát nắm địa hình và nhất là tình hình địch, đặc biệt là lực lượng xe tăng của chúng. Chỉ đến khi chúng phát hỏa bắn cháy xe tăng ta chúng tôi mới phát hiện được chúng đã đưa xe tăng ra bố trí trong các công sự ở tiền duyên phòng ngự.
Phó tư lệnh Đào vẫn tiếp tục dồn:
- Thế tại sao các anh không nắm tình hình địch qua bộ binh hoặc đề nghị cho thêm một ít thời gian để nắm địch?
Tại lắc đầu:
- Báo cáo thủ trưởng! Cơ động chưa đến nơi thì pháo đã bắn chuẩn bị, vừa bắt liên lạc được với bộ binh là đã có lệnh xung phong. Lúc ấy làm sao đề nghị lùi trận đánh được nữa ạ! Cũng xin báo cáo các thủ trưởng là ngay cả bộ binh cũng không phát hiện ra việc địch đưa xe tăng ra đó. Khi chúng tôi hỏi thì các anh ấy cho biết là mấy hôm trước đi trinh sát không hề có xe tăng. Thế đấy ạ!
Phó tư lệnh Đào trầm ngâm:
- Thế các anh có bắn cháy được của nó cái nào không?
Dưới ánh sáng lờ mờ trong hầm cũng có thể thấy Tại đỏ bừng mặt lên, anh ngượng nghịu:
- Dạ! Chỉ bắn được 1 cái thôi ạ! Bọn chúng toàn bố trí xe tăng trong công sự nên ngay từ đầu anh em ta không phát hiện ra. Khi đã biết có xe tăng trong công sự rồi thì cũng rất khó phát huy hỏa lực để bắn trả vì với khoảng cách xa như vậy việc bắn trúng tăng trong hầm là không thể. Còn tìm cách đến gần lập tức bị chúng bắn chặn ngay. Mà chúng nằm tại chỗ bắn thì các thủ trưởng biết rồi đấy. Chính vì thế chúng tôi mới bị tổn thất nặng như thế!
Căn hầm họp lại rơi vào im lặng đến nỗi có thể nghe phó tư lệnh Đào lẩm bẩm như nói thầm:
- “Dĩ dật, đãi lao”! Đúng! Lấy quân nhàn rỗi đánh quân cơ động từ xa đến- Ông ngẩng lên và cao giọng- Thôi được! Đồng chí ngồi xuống! Rõ ràng là bọn địch đã có những thay đổi rất quan trọng về mặt chiến thuật mà ta không phát hiện ra và có đối sách đúng. Nếu như trước đây chúng tập trung xe tăng, thiết giáp làm lực lượng phòng ngự cơ động hoặc tham gia phản kích thì bây giờ chúng đã đưa xe tăng, thiết giáp ra tham gia phòng ngự ngay ở tuyến đầu. Vậy theo các anh có cách nào để trị lại bọn chúng không?
Hầm họp lại rơi vào im lặng, có lẽ chưa ai nghĩ ra cách gì để đối phó với chiến thuật mới này của bọn địch. Chính ủy Ngọc một lần nữa phá vỡ sự im lặng:
- Theo tôi vấn đề tìm cách đối phó với chiến thuật mới này của địch các đồng chí cứ tiếp tục suy nghĩ, ta sẽ trao đổi kỹ vào sau giờ giải lao. Còn bây giờ tôi đề nghị đồng chí Nhã báo cáo về trận Phượng Hoàng.

Đại đội trưởng Nhã lừ đừ đứng dậy, trông anh già đi hàng chục tuổi. Có vẻ như hai ngày nay anh cũng đã chịu quá nhiều sức ép, cái dáng lòng khòng của anh nay lại càng thêm thiểu não. Trên khuôn mặt đen nhẻm của anh dường như chỉ thấy có hai con mắt và cái răng vàng. E hèm mấy lần Nhã mới bắt đầu được bằng cái giọng đều đều, khản đặc:
- Báo cáo các thủ trưởng! Sau khi nhận nhiệm vụ tăng cường cho bộ binh tiến công cứ điểm Phượng Hoàng chúng tôi đã đi trinh sát và lên kế hoạch chiến đấu như sau: đại đội sẽ chia làm hai bộ phận tiến công trên hai hướng. Hướng chủ yếu gồm trung đội Một và xe tôi do tôi trực tiếp chỉ huy đánh vào điểm cao 52. Hướng thứ yếu gồm trung đội Hai và xe chính trị viên do đồng chí Hàn chính trị viên trực tiếp chỉ huy đánh vào điểm cao 44. Mặc dù gặp nhiều khó khăn trong quá trình cơ động như bị lầy, bị dính mìn nhưng chỉ sau gần 1 giờ chiến đấu từ 7 giờ 15 đến 8 giờ là chúng tôi cùng bộ binh đã hoàn toàn làm chủ cứ điểm. Đến 8 giờ 10 phút thì tôi nhận được lệnh “rời khỏi trận địa”. Sau khi phát lệnh cho đại đội tôi chỉ huy trung đội Một chạy ra theo đường cũ. Trong lúc đó bên trung đội Hai không ra theo đường cũ mà định chạy tắt từ điểm cao 44 sang điểm cao 52 rồi rút cùng chúng tôi. Nhưng không may xe đi đầu của trung đội Hai bị lầy rất nặng. Khi nghe các đồng chí yêu cầu chi viện tôi điều 1 xe của trung đội Một quay lại kéo. Vì thấy các đồng chí đó tổ chức cứu kéo mãi không được nên tôi giao cho đồng chí pháo thủ trực đài còn mình thì quay lại giúp đỡ. Sau khi kéo được 1 xe lên thì xe tiếp theo lại bị lầy. Nhưng vì đã có 2 xe bên này nên tôi bảo anh em: “cứ tiếp tục kéo nhau qua rồi nhanh chóng cơ động về vị trí tập kết” rồi quay về xe mình. Về xe tôi hỏi đồng chí pháo thủ “trên có lệnh gì không”, đồng chí ấy bảo: “không có gì”. Lúc đó tôi thấy máy bay địch đã xuất hiện nên tôi chỉ huy xe mình và 2 xe của trung đội Một về vị trí tập kết trước. Trong lúc đó máy bay bắt đầu đánh vào chỗ mấy xe bị lầy, anh em đang tản ra tránh máy bay thì bọn địch tổ chức phản kích. Chúng bắn cháy mất ba xe và sau này còn kéo mất một xe về Ái Tử. Thật không may đó lại là xe của đồng chí chính trị viên, trong đó có một số tài liệu như các đồng chí đã biết. Về bản thân tôi xin nhận khuyết điểm đã chỉ huy đơn vị không tốt, để xảy ra tổn thất và gây hậu quả xấu. Tôi xin chịu mọi hình thức kỷ luật của cấp trên. Báo cáo hết!
Phó tư lệnh Đào bực bội mỉa:
- Dũng cảm nhỉ! Anh nào cũng xin nhận mọi hình thức kỷ luật. Cứ làm đại đi bất biết kết quả thế nào rồi nhận khuyết điểm một câu mà xong à?
Chính ủy Ngọc lại gỡ bí:
- Anh bình tĩnh đã nào!- Hướng về phía mấy cán bộ H03 ông hỏi to- Sao tôi nghe nói trung đoàn trưởng bộ binh đã hạ lệnh cho các đồng chí tổ chức đánh địch phản kích rồi cơ mà. Tại sao đồng chí không chấp hành?
Nhã buồn bã:
- Báo cáo thủ trưởng! Quả thật khi tôi hỏi đồng chí pháo thủ: “trên có lệnh gì không?” thì đồng chí ấy bảo: “không” nên tôi mới lệnh cho anh em tiếp tục rời khỏi chứ không phải không chấp hành lệnh cấp trên.
Phó tư lệnh Đào hất cằm:
- Anh Thạnh đâu? Có đúng thế không?
Tiểu đoàn trưởng 397 đứng vụt dạy:
- Báo cáo thủ trưởng! Khi ở sở chỉ huy quan sát thấy địch ra phản kích đồng chí trung đoàn trưởng có bảo tôi lệnh cho đại đội Một cùng bộ binh tổ chức đánh địch. Tôi lên đài nhắc đi nhắc lại mệnh lệnh cho đến lúc đài hết ắc- quy cũng không thấy ai trả lời. Đến khi đồng chí Nhã về vị trí tập kết tôi xuống kiểm tra ngay. Thì ra do đồng chí pháo thủ trực đài ngủ quên nên không nhận được điện, các xe khác thì do xuống tập trung cứu kéo nhau nên cũng không ai nghe. Thực tình đây không phải là đồng chí Nhã chống lệnh ạ!
Phó tư lệnh Đào gỡ cặp kính ra lau, giọng bức xúc:
- Tôi không hiểu các anh làm ăn theo kiểu gì cả! Một trận thắng trong tầm tay rồi mà lại để tuột mất do một sơ xuất vớ vẩn như thế! Còn anh Hàn nữa, anh mang theo tài liệu đi chiến đấu làm gì? Để khoe với địch à?
Chính trị viên Hàn rụt dè đứng dạy, anh nghẹn ngào:
- Báo cáo các thủ trưởng! Tôi xin nhận khuyết điểm là đã chủ quan, đơn giản, không chấp hành quy định bảo mật của trên. Thực ra chúng tôi không lường hết được hậu quả của sự việc lại nặng đến như vậy. Vì quân tư trang đã để lại hậu cứ cả nên đêm hôm trước sinh hoạt chi bộ xong tôi đành để xắc- cốt trong vành tháp pháo. Ai ngờ cơ sự lại đến nông nỗi ấy. Bản thân tôi đã nhận thức rõ sai lầm của mình. Tôi xin nhận mọi hình thức kỷ luật của trên ạ!
- Lại một “anh hùng rơm” nữa!- Phó tư lệnh Đào cay nghiệt- Thế anh đã giáo dục chiến sĩ của anh thế nào mà vừa mới bị địch bắt đã ngay lập tức lên đài kêu gọi chiêu hồi. Nghị quyết của chi bộ anh có dự kiến đến tình huống này không?
Hàn đứng như trời trồng, mặt anh từ đỏ chuyển dần sang tái xạm, hai mắt thì ầng ậc nước nhìn cắm xuống đất. Căn hầm một lần nữa rơi vào im lặng đến nghẹt thở, có thể nghe rõ tiếng vo ve của mấy con muỗi ngày. Một lúc sau  phó tư lệnh Đào mới ngẩng lên uể oải:
- Còn trận đánh nhầm thì sao? Cán bộ trung đoàn, tiểu đoàn có ai đi ở hướng ấy? Có ai tham gia trực tiếp ở đấy không?
Trung đoàn phó Lê Trung Sơn đứng dậy:
- Báo cáo thủ trưởng! Theo sự phân công của ban chỉ huy tôi đi với hướng ấy nhưng lúc đó tôi đang ở sở chỉ huy sư đoàn. Còn đồng chí tiểu đoàn phó đi cùng anh em nhưng vì đại đội ấy đang ở rất sâu nên hôm nay không ai về dự được.
Phó tư lệnh Đào hất cằm:
- Thế đồng chí có nắm được tình hình không? Nếu nắm được thì báo cáo đi!
Thoáng chút bối rối nhưng rồi Sơn nhanh chóng lấy lại được bình tĩnh:
- Báo cáo thủ trưởng! Báo cáo các đồng chí! Sau khi đưa 397 xuống phối thuộc cho cánh Tây thì đại đội 1 được giao nhiệm vụ tiến công cứ điểm Phượng Hoàng như các đồng chí đã biết. Còn đại đội 2 thì được giao nhiệm vụ cơ động đến phía đông Động Ông Do để hiệp đồng với bộ binh đánh chiếm cầu Bến Đá ở phía nam thị xã Quảng Trị nhằm cắt đường Một, cô lập Quảng Trị với Thừa Thiên. Đêm hôm đó đại đội 2 tổ chức hành quân tương đối thuận lợi. Tuy nhiên khi cơ động gần đến vị trí quy định thì bất ngờ bị bắn cháy 1 xe. Nghĩ là địch phục kích nên đại đội đã triển khai đội hình, chiếm địa hình có lợi đánh trả. Sau khoảng hai mươi phút dùng hỏa lực bắn mạnh vào vị trí nghi địch phục kích đại đội 2 đã cho xe tăng xung phong. Lên được điểm cao thêm một xe nữa bị bắn cháy, các thành viên xe tăng phải nhảy ra ngoài. Hai bên xông vào nhau đánh “giáp lá cà”. Đến lúc ấy mới nhận ra quân ta đánh với quân mình- Anh ngẩng lên nhìn quanh một lượt rồi buông thõng- Báo cáo hết ạ!
Căn hầm lại lặng như tờ. Có lẽ tất cả mọi người đều bất ngờ vì những sự trớ trêu của chiến tranh. Chính ủy Ngọc ngậm ngùi:
- Thật chẳng biết thế nào mà nói trước được.
Phó tư lệnh Đào thì vằn con mắt lành lên:
- Tại sao? Các anh nói đi! Tại sao lại đến nông nỗi ấy?
Sơn thở dài:
- Báo cáo thủ trưởng! Sau khi sự việc xảy ra ban chỉ huy sư đoàn bộ binh đã tổ chức rút kinh nghiệm giữa hai đơn vị với nhau. Phía bộ binh đã nhận khuyết điểm là thiếu quan sát và đã nổ súng trước. Chính vì vậy mới dẫn đến trận đánh nhầm này.
Phó tư lệnh Đào nóng nảy ngắt lời:
- Thế các anh hiệp đồng như thế nào? Mật hiệu nhận nhau không có hay sao?
Sơn đã lấy lại được bình tĩnh, anh rành rẽ:
- Báo cáo! Tất cả những quy định về mật hiệu nhận nhau anh em đại đội 2 đều thực hiện đủ. Xe tăng có cắm cờ giải phóng và buộc một băng vải trắng ở nòng pháo. Về hiệp đồng thì sư đoàn đã cho một tổ trinh sát đi cùng để dẫn đường và bắt liên lạc với đơn vị bộ binh ém sẵn dưới đó. Nhưng vì bị đánh bất ngờ nên buộc phải nổ súng đánh lại, cũng chẳng có thời gian mà trao đổi mật khẩu. Mấy đồng chí trinh sát đi cùng thì đều bị thương và hy sinh cả ngay sau loạt đạn đầu.
Phó tư lệnh Đào đã dịu đi một chút:
- Thế nghe tiếng súng mà các anh cũng không phân biệt được quân ta hay quân dịch à?
Sơn gật đầu:
- Báo cáo! Tôi cũng đã hỏi anh em câu đó nhưng người ta cho biết vì ngay loạt đạn đầu một xe đã bị bắn cháy nên chẳng còn nghĩ gì đến chuyện nghe tiếng súng để phân biệt địch ta. Với lại đã chui vào trong xe rồi, đạn ta đạn địch nổ tứ tung thì chẳng thể nào phân biệt được đâu ạ. 

Phó tư lệnh Đào vẫy tay ra hiệu cho Sơn ngồi xuống. Ông thở dài nặng nhọc. Căn hầm lại rơi vào sự im lặng đến ngột ngạt. Chính ủy Ngọc một lần nữa can thiệp:
- Thưa các đồng chí! Sự việc ở H03 như vậy đã rõ. Tôi sơ bộ kết luận thế này: đối với 512 chủ yếu là do địch thay đổi chiến thuật mà ta không kịp thời tìm ra đối sách thích hợp nên đã bị thiệt hại nặng. Còn đối với đại đội 1 của 397 khuyết điểm chủ yếu thuộc về chúng ta, cán bộ thì chủ quan, đơn giản, chiến sĩ thì vô trách nhiệm. Một vấn đề nữa cũng cần phải xem xét lại là hiệu quả công tác giáo dục chính trị của chúng ta như thế nào? Tôi đề nghị các đồng chí H03 về kiểm điểm thật sâu sắc sự việc này, có hình thức kỷ luật từng đối tượng theo quyền hạn của mình. Riêng sự việc ở đại đội 2 thì dù rất đau xót nhưng phải nhớ rằng đây là một bài học đối với mỗi chúng ta, đặc biệt là trong công tác hiệp đồng với bộ binh và các đơn vị bạn. Còn bây giờ mời các đồng chí nghỉ giải lao 10 phút. Sau giờ nghỉ giải lao chúng ta sẽ bàn về các biện pháp đối phó với địch trong thời gian tới. Mời các đồng chí nghỉ!
Mọi người lục tục đứng dậy kéo nhau ra ngoài. Chính ủy Ngọc nán lại ngồi xích vào sát phó tư lệnh Đào nói nhỏ:
- Anh Đào ạ! Vụ việc đại đội cậu Nhã này có khi lại to chuyện đấy. Nó đã phát trên đài rồi thì nhiều người biết lắm. Rồi thì một đồn mười, mười đồn trăm. Ở đây thì không có vấn đề gì nhưng tôi lo là lo ở ngoài kia ấy. Khéo không rồi hậu phương của ta lại rối tung lên ấy chứ.
Phó tư lệnh Đào gật gù:
- Đúng đấy! Mấy hôm nay nhiều việc quá thành ra tôi cũng không để ý đến. Nhưng bây giờ tĩnh trí lại cũng thấy lo lo. Hậu phương mà rối tung lên thì tiền tuyến cũng chẳng còn bụng dạ nào mà chiến đấu. Chúng ta phải có biện pháp ngăn chặn tin đồn ấy chứ?
Chính ủy Ngọc trầm ngâm:
- Tin đồn nó như một cơn gió độc ấy, nó len lỏi đến mọi ngõ ngách, xó xỉnh, không chừa một chỗ nào. Vì thế chặn được nó không phải là việc đơn giản. Tuy nhiên theo tôi trong trường hợp này chúng ta phải có biện pháp đối với gia đình hơn ba chục cán bộ, chiến sĩ này. Trước hết là giữ ổn định được tư tưởng cho hậu phương chiến sĩ đã.
Phó tư lệnh Đào tỏ vẻ quan tâm:
- Cụ thể anh định làm thế nào?
Chính ủy Ngọc nhăn trán:
- Để tôi suy nghĩ và bàn thêm với anh em cán bộ chính trị. Có lẽ ta phải cho người xuống chụp ảnh, rồi yêu cầu anh em trong danh sách viết thư về về cho gia đình giải thích rõ mọi chuyện. Sau đó chuyển cấp tốc ra ngoài Bộ tư lệnh để ngoài ấy các anh ấy cho người về động viên từng gia đình một anh ạ.
Phó tư lệnh Đào gật gù:
- Có lẽ cũng chỉ còn cách ấy!
Tần ngần một lát rồi chính ủy Ngọc mới thong thả thêm:
- Cũng xin thông báo với anh luôn, tôi đã nhận được điện của Bộ gọi ra nhận công tác khác. Có lẽ tôi sẽ cầm thư và ảnh của anh em ra luôn.
Phó tư lệnh Đào ngơ ngác:
- Bộ gọi anh ra à? Về đâu vậy?
Chính ủy Ngọc trầm ngâm:
- Tôi được điều về Cục đối ngoại Bộ Quốc phòng. Đang lúc nước sôi, lửa bỏng thế này tôi cũng không muốn đi nhưng Bộ gọi phải ra gấp, anh ạ!
Phó tư lệnh Đào im lặng, “thế là lại một mình mình phải đứng mũi chịu sào ở đây”. Mãi sau ông mới bình thản:
- Không sao! Anh cứ yên tâm mà đi đi!

Dường như những câu chuyện tào lao lúc giải lao đã làm cho không khí cuộc họp đỡ căng thẳng hơn. Phó tư lệnh Đào cũng bớt đi vẻ cau có. Đợi mọi người ổn định chỗ ngồi xong chính ủy Ngọc điềm đạm:
- Vừa rồi chúng ta đã cơ bản thống nhất được nhận định về những nguyên nhân dẫn đến những tổn thất không đáng có trong thời gian vừa qua. Trong đó có những nguyên nhân khách quan nhưng chủ yếu là những nguyên nhân chủ quan. Bộ tư lệnh rất mong các đồng chí kịp thời khắc phục để thời gian tới chúng ta không để xảy ra những sự cố như vừa rồi. Bây giờ xin mới đồng chí Đào phát biểu.
Phó tư lệnh Đào vẫn ngồi nguyên tại chỗ, giọng ông đã có phần đỡ mệt mỏi hơn:
- Thưa toàn thể các đồng chí! Những tổn thất vừa rồi của chúng ta là hết sức nặng nề, nó không chỉ ảnh hưởng đến kết quả chung của chiến dịch mà còn làm xấu đi hình ảnh binh chủng ta trước con mắt của cấp trên, của các quân binh chủng bạn. Xin nói thật với các đồng chí mấy ngày vừa qua chúng tôi hết sức đau đầu, thậm chí còn thấy xấu hổ, thấy nhục nhã nữa. Bao nhiêu kỳ vọng của cấp trên, của các đơn vị bạn đặt vào chúng ta đều đã tan thành mây khói. Chúng tôi rất mong qua việc mổ xẻ những nguyên nhân vừa rồi các đồng chí sẽ rút ra được những bài học cần thiết cho mình, cho đơn vị mình - Ông dừng lại nhìn quanh một lượt như để mọi người có đủ thời gian lĩnh hội ý mình rồi cao giọng- Còn bây giờ tôi phổ biến nhiệm vụ sắp tới của các đơn vị. Đối với H02 ý định của trên vẫn tiếp tục sử dụng các đồng chí ở cánh đông để tận dụng ưu thế của loại xe lội nước. Có nhiều khả năng các đồng chí sẽ phải vượt sông Cửa Việt đánh sâu xuống Triệu Phong, Hải Lăng để vây hãm địch từ phía đông, ngăn không cho chúng rút chạy ra biển và thực hiện việc đổ bộ đường biển ứng cứu, giải tỏa đồng thời làm một mũi vu hồi vào sườn thị xã Quảng Trị. Vì vậy ngay sau hội nghị này các đồng chí cần tổ chức nghiên cứu nắm vững địa hình khu vực tác chiến. Nếu không trực tiếp đi được đến tận nơi thì phải tìm mọi cách như thông qua các đơn vị bạn, thông qua địa phương để tìm hiểu. Đồng thời tổ chức huấn luyện bổ sung cho cán bộ, chiến sĩ về chiến thuật tiến công trong hành tiến và chiến thuật tao ngộ chiến. Nhiệm vụ như vậy các đồng chí H02 có ý kiến gì không?
Trung đoàn trưởng Lãm đứng bật dậy:
- Báo cáo thủ trưởng! Về nhiệm vụ chúng tôi không có ý kiến gì. Tuy nhiên chỉ đề nghị các thủ trưởng khi giao nhiệm vụ phải cho chúng tôi có thời gian chuẩn bị một chút, tránh tình trạng quá gấp gáp như vừa rồi. Hết đấy ạ!
Phó tư lệnh Đào gật đầu:
- Được! Chúng tôi sẽ đề nghị với bộ tư lệnh mặt trận và chỉ huy các cánh quân lưu ý vấn đề này. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là ta phải chuẩn bị thật chu đáo vào.
Quay sang phía các cán bộ H03 phó tư lệnh Đào cao giọng:
- Còn H03 nhiệm vụ không có gì thay đổi, các đồng chí vẫn tiếp tục tăng cường cho cánh bắc và cánh tây để tiến công cụm cứ điểm trung tâm Đông Hà, Ái Tử, Quảng Trị. Vấn đề đặt ra với chúng ta bây giờ là phải tìm cho bằng được cách phá lớp vỏ cứng do xe tăng địch tạo ra. Các đồng chí đã có thời gian suy nghĩ, ai có ý kiến gì thì cứ nói. Mời các đồng chí!
Dường như chưa ai tìm ra kế sách gì nên tất cả vẫn ngồi im, đây đó có tiếng rì rầm trao đổi nho nhỏ. Một vài người cắm cúi vẽ vẽ, viết viết vào cuốn sổ tay. Có lẽ hơi nóng ruột nên phó tư lệnh Đào khuyến khích:
- Chuyên gia xạ kích có ý kiến gì không?- Ông hất cằm về phía Trần Bắc, người đã được các giáo viên bạn phong là “pháo thủ cấp kiện tướng” hồi học ở nước ngoài.
Trợ lý Bắc đứng dậy, anh từ tốn:
- Báo cáo thủ trưởng và các đồng chí! Theo phân tích của tôi thì tất cả các xe tăng của 512 bị cháy vừa qua đều do đạn của tăng M48. Nếu so sánh một cách thuần túy về sức mạnh hỏa lực thì pháo tăng M48 và pháo tăng T54 của ta là một chín, một mười. Tuy nhiên do chúng nằm trong công sự bắn nên ở khoảng cách 1500 đến 2000 mét xác suất trúng đích khi bắn vào mục tiêu xe tăng chính diện hoặc chạy ngang đạt tới trên 70 phần trăm. Cũng với khoảng cách ấy xe tăng ta bắn vào mục tiêu tăng trong hầm thì xác suất trúng chỉ đạt khoảng 20 phần trăm vì chúng chỉ nhô mỗi tháp pháo lên, diện tích mục tiêu vì thế đã bị thu hẹp đi đến ba, bốn lần. Vì vậy chúng ta phải tìm mọi cách để nâng cao xác suất trúng đích khi bắn cho xe tăng ta, đồng thời tìm cách hạ thấp xác suất trúng đích của pháo địch…
Phó tư lệnh Đào cắt ngang:
- Anh nói cụ thể hơn xem phải làm thế nào nào?
Trần Bắc bối rối:
- Báo cáo thủ trưởng… tôi cũng đang suy nghĩ nhưng chưa tìm ra cách nào thật khả dĩ.
Chính ủy Ngọc rụt dè:
- Hay ta báo cáo mặt trận sử dụng đặc công vào đánh xe tăng địch trước rồi mới cho xe tăng với bộ binh xung phong.
Phó tư lệnh Đào lắc đầu:
- Có thể đấy cũng là một giải pháp nhưng sẽ là giải pháp cuối cùng. Còn bây giờ ta cứ phải tìm giải pháp của ta chứ!
Trung đoàn phó H03 Lê Trung Sơn vụt đứng dạy:
- Tôi xin có ý kiến! Theo tôi nó đã đào công sự cho xe tăng xuống được thì ta cũng đào công sự cho xe tăng của ta xuống. Như thế sẽ giảm được diện tích mục tiêu và tất nhiên là hạ thấp xác suất trúng của chúng.
Cả căn hầm họp cùng ồ lên, nhiều cái gật đầu tán thưởng. Phó tư lệnh Đào cũng gật đầu nhưng ông vặn lại:
- Vậy đào ở khoảng cách nào? Vào lúc nào và bao giờ thì cho xe tăng xuống?
Sơn hơi bối rối:
- Tạm thời tôi mới đề xuất như vậy, còn cụ thể thì đề nghị các đồng chí tiếp tục trao đổi thêm.
Phó tư lệnh Đào chỉ tay quanh phòng họp:
- Các đồng chí thấy ý kiến đồng chí Sơn thế nào?
Trần Bắc đứng dậy, anh tỏ ra tán đồng:
- Báo cáo các đồng chí! Tôi cũng đã nghĩ đến phương án này. Nếu ta đào công sự ở khoảng cách trên dưới 1000 mét rồi đưa xe tăng vào thì với khả năng của pháo 100 ly trên T54 chắc chắn sẽ phá vỡ được lớp vỏ cứng bằng xe tăng của chúng, đồng thời sẽ giảm được diện tích mục tiêu và hạn chế được khả năng sát thương của chúng đối với xe tăng ta. Tuy nhiên làm thế nào để đào được công sự và đưa xe tăng vào một cách bí mật thì vẫn là một khó khăn. Chúng ta không thể đào công sự trước vì thế sẽ bị lộ. Còn đào trong đêm thì tôi sợ sẽ không xong vì chất đất ở khu vực này rất cứng. Mà tập trung đông người ở khoảng cách gần như vậy cũng không có lợi.
Vẫn ngồi lặng im như pho tượng từ lúc vào họp bất chợt Nhã giơ tay:
- Báo cáo các thủ trưởng! Tôi xin có ý kiến!
Phó tư lệnh Đào cũng thấy hơi bất ngờ, ông từ tốn:
- Nhã hả? Ừ, nói đi!
Nhã từ từ đứng dậy, anh rụt dè:
- Báo cáo các thủ trưởng! Tôi thấy nếu ta sử dụng thuốc nổ thì chỉ cần một đến hai tiếng đồng hồ một tiểu đội công binh cũng sẽ đào xong một công sự bắn cho xe tăng.
Phòng họp rộ lên tiếng xì xào, một ai đó lên tiếng:
- Đào bằng thuốc nổ thì bằng lạy ông tôi ở bụi này à?
Nhã có vẻ đã bình tĩnh hơn, anh khúc chiết:
- Tôi chưa nói hết ạ! Theo tôi ta nên chuẩn bị sẵn mọi thứ, đặt thuốc nổ xong xuôi rồi sẽ đề nghị mặt trận cho pháo binh bắn phá hoại một vài loạt. Lợi dụng lúc đó ta sẽ phát hỏa. Sau khi đào xong công sự lại đề nghị bắn cầm canh vài quả nữa thì xe tăng có thể lợi dụng tiếng nổ để cơ động vào. Mà lúc đó chắc bọn địch phải ẩn nấp nên chắc là sẽ giữ được bí mật. Hết ý kiến ạ!
Phòng họp lại ồ lên nhưng đó là những tiếng ồn ào tán thưởng. Phó tư lệnh Đào gật đầu:
- Được đấy! Lợi dụng tiếng nổ để đào công sự và đưa xe vào. Hay! Các anh có ý kiến nào khác không?- Đợi một lát không thấy động tĩnh gì ông cao giọng- Vậy thì tôi kết luận thế này: ta sẽ tổ chức đào công sự cách tiền duyên địch khoảng 1000 mét bằng thuốc nổ rồi bí mật đưa xe tăng vào trước giờ nổ súng. Phân đội xe tăng này sẽ tham gia hỏa lực chuẩn bị với nhiệm vụ chủ yếu là tiêu diệt xe tăng và các hỏa khí chống tăng của địch ở tiền duyên, tạo điều kiện cho xe tăng và bộ binh xung phong được thuận lợi. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ tiêu diệt xe tăng địch phân đội này có thể tham gia xung phong hoặc chuyển làm dự bị. Chúng tôi sẽ trực tiếp đề nghị với mặt trận cho pháo binh bắn phá hoại, thời gian giờ giấc như thế nào H03 tính toàn thật chi tiết rồi làm việc với đồng chí Bắc. Các anh thấy thế có được không?
Thay cho câu trả lời là một tràng pháo tay giòn rã. Chính ủy Ngọc tươi nét mặt:
- Vậy là ta đồng ý cả rồi phải không? Cứ thế mà làm đi! Tôi tin rằng giải pháp này sẽ có hiệu quả. Nếu các đồng chí không có ý kiến gì nữa thì ta kết thúc cuộc họp ở đây. Tôi xin nhắc lại các đồng chí phải hết sức chú trọng việc tổ chức rút kinh nghiệm, tuyệt đối không để xảy ra những sự cố như vừa rồi. Sau đây mời các đồng chí cán bộ chính trị ở lại hội ý riêng với tôi một số việc, còn lại các đồng chí nghỉ!
Mọi người lục tục đứng dậy. Chắc là vẫn để ý thấy vẻ khổ sở của người đại đội trưởng suốt từ đầu cuộc họp, muốn động viên anh nên chính ủy Ngọc đợi Nhã đi ngang thì giữ lại:
- Cậu khá lắm! Làm sao mà cậu lại nghĩ ra được cái cách ấy?
Nhã cười ngượng nghịu:
- Dạ! Có gì đâu ạ! Lúc ấy tôi chợt nhớ ra hồi đánh Làng Vây anh em công binh cũng phải lợi dụng tiếng pháo để phá đá sông Sê Pôn bằng thuốc nổ thôi mà!
Chính ủy Ngọc vỗ vai Nhã thân mật:
- Cố gắng lên nhé! Về động viên anh em trong đơn vị đánh thật tốt trong trận tới. Chúng tớ sẽ xem xét kỹ trường hợp của cậu, có kỷ luật cũng nhẹ thôi.
Nhã thấy nhẹ cả người, anh run run nói lời cảm ơn chính ủy. Vậy ra các thủ trưởng cũng không đến nỗi quá khắt khe. Anh tự hứa với mình sẽ đánh thắng thật giòn giã trận sắp tới để “lập công chuộc tội”. Nhã cảm thấy luồng sinh khí mà anh như đã đánh mất từ hai hôm nay đang dần trở lại trong mình. Trong một thoáng Nhã chợt nhớ về nhà, về Hiền. Anh bỗng chột dạ “không biết mẹ và Hiền có nghe được tin này không? Có lẽ mình phải viết thư ngay về mới được. Mà không chỉ có mình, phải bắt tất cả các anh em trong đại đội viết thư ngay và bằng mọi cách gửi về nhà nhanh nhất”. 

Sự lo xa của hai người chỉ huy tiền phương Bộ tư lệnh và của Nhã không phải là không có căn cứ. Đúng là cái tin đại đội trưởng xe tăng Ngô Văn Nhã hy sinh cùng toàn thể đơn vị không biết xuất phát từ đâu đã lan về tận cái làng quê yên ả của anh. 
Chiều hôm ấy đi làm về Hiền cảm thấy như có cái gì khang khác. Những người làng cô gặp dường như đều muốn tránh mặt cô, nếu có gặp thì cũng chỉ chào hỏi qua loa không vồn vã như mọi ngày mà ánh mắt lại có cái gì đó khang khác. Từ ngày về làm dâu ở cái làng này Hiền vẫn nổi tiếng là hiền thảo, nết na. Cô không chỉ làm tròn nhiệm vụ dâu con trong họ mà còn tham gia tích cực vào công việc của xóm làng. Đối với mọi người lúc nào cô cũng niềm nở, nhã nhặn và sẵn sàng giúp đỡ mỗi khi có việc. Bà con lối xóm vì thế ai cũng yêu mến cô. Rõ ràng là hôm nay có điều gì đó khác thường. Sợ ở nhà có chuyện không hay cô quày quả bước nhanh về nhà chứ không la cà như mọi hôm. Bước thấp bước cao về đến nhà thấy mẹ chồng đang nấu cơm chiều Hiền sà vào định cùng làm thì cụ giục:
- Để mình mẹ làm cũng được! Đi tắm táp đi rồi còn ăn cơm.
Nhìn đôi mắt đỏ mọng của mẹ chồng Hiền ngạc nhiên:
- Mẹ bị đau mắt à? Sao mắt mẹ đỏ thế kia?
Bà cụ xua tay:
- Không việc gì đâu! Chắc là mẹ bị khói đấy mà- Cụ đẩy cô ra khỏi bếp- Gớm! Mấy ôm rạ chân đống này ẩm quá, cứ là khói mù, khói mịt.
Hiền tắm rửa qua loa rồi quay vào nhà. Bữa cơm chiều nhanh chóng được dọn ra. Hai mẹ con vừa ăn cơm xong thì Hảo- cô bạn hàng xóm sang chơi. Cùng về làm dâu xóm này một năm, lại có chồng cũng đang ở chiến trường nên hai cô đã nhanh chóng trở thành bạn thân, đi đâu cũng quấn quýt nhau như đôi chim câu. Mẹ Nhã cũng quý Hảo chẳng khác gì Hiền nên khi Hảo xin phép cho Hiền đi cùng sang xóm bên có việc bà cụ đồng ý ngay, chỉ dặn hai chị em liệu mà về sớm, trời dạo này vẫn còn đang lạnh. Không giống như mọi khi cứ có hai đứa là tí ta tí tởn trêu chọc nhau, hôm nay Hảo ra chiều bí ẩn. Kéo Hiền ra tận cổng làng, nhìn trước ngó sau không thấy ai Hảo mới ghé sát tai Hiền thì thầm:
- Mày biết tin gì chưa?
Hiền ngơ ngác:
- Tin gì cơ?
Lại nhìn quanh quất không thấy ai Hảo mới tỉ tê:
- Tao nghe người ta đồn, không biết có thật hay không nhưng mày phải thật bình tĩnh tao mới nói đấy!
Hiền vẫn tỉnh khô:
- Nhưng tin gì kia chứ?
Hảo hạ giọng đến mức Hiền phải dỏng tai lên nghe mới thấy:
- Chuẩn bị tinh thần mà nghe nhé! Tao nghe người ta nói đêm hôm kia đài Sài  Gòn nó đưa tin một đơn vị xe tăng bị hy sinh hết ở Quảng Trị. Nó đọc tên từng người một, trong đó có cả ông Nhã nhà mày.
Hiền giật bắn mình, cô túm lấy vai bạn:
- Mày nói lại xem sao nào! Mà mày nghe ở đâu?
Hảo nhăn nhó:
- Thì cũng chỉ nghe đồn vậy thôi. Lúc đầu tao cũng chẳng quan tâm nhưng người ta nói nó đọc cả họ tên, cấp bậc, chức vụ, quê quán, lại cả tên mẹ, tên vợ không sai một tẹo nào nên tao mới bảo mày chứ.
Hiền bủn rủn chân tay, cô ngồi phịch xuống bờ ruộng thở không ra hơi. Mãi sau cô mới lắp bắp:
- Mày… mày đưa tao đến đấy để… tao hỏi cho ra nhẽ!
Hảo lắc đầu quầy quậy:
- Con này! Mày dở hơi à? Thời buổi này đài Sài Gòn người ta chỉ dám nghe trộm rồi rỉ tai nhau thôi. Mình biết thế để mà chuẩn bị tinh thần. Mà có khi chưa chắc đã là thật. Tao lo là lo cho bà già nhà lão Nhã ấy. Bà cụ mà nghe được tin này khéo không lại lăn đùng ra thì khổ.
Đến lúc này thì Hiền mới bật khóc. Tiếng khóc nén trong cổ họng thành những tiếng tức tưởi đầy ai oán. Hảo ngồi bên ôm lấy bạn vỗ về:
- Thôi! Nín đi nào! Gì thì đây cũng mới chỉ là tin đồn thôi mà. Tao cũng nghĩ mãi rồi mới quyết định nói cho mày biết đấy. Dù sao mình còn trẻ nên cũng sẽ vững vàng hơn. Mình biết rồi thì sẽ tìm cách che chắn để mẹ chồng mày không được biết. Mà tao cũng thấy nghi nghi, tại sao nó lại biết rành rẽ cả quê quán, cả tên mẹ, tên vợ. Tao được biết các anh bộ đội đi chiến đấu không bao giờ mang theo giấy tờ, thư từ gì cả nên ở đây nhất định phải có uẩn khúc gì đó.
Như người chết đuối vớ được cọc Hiền túm chặt tay Hảo:
- Mày bảo sao? Uẩn khúc thế nào?
Hảo thủ thỉ:
- Thì đấy! Uẩn khúc là ở chỗ làm sao mà bọn nó lại biết được tất cả những chuyện ấy. Hay là bọn nó nhặt được tài liệu. Hay là có thằng nào đó chiêu hồi rồi khai ra. Vì vậy mày cứ bình tĩnh. Biết đâu mấy hôm nữa ông ấy lại lù lù dẫn xác về.
Nghe những phân tích của bạn Hiền cũng phần nào thấy có lý nhưng cô vẫn không nén nổi những tiếng tức tưởi trong cổ họng. Hảo ôm chặt Hiền hơn, giọng cô xa xôi:
- Thôi, nín đi nào! Vợ bộ đội thời chiến, chẳng biết thế nào mà nói trước được. Ngay cả tao đây này cũng chỉ biết sống bằng hy vọng mà thôi. Mà lão Nhã nhà mày là lính xe tăng, dù sao cũng còn có cái vỏ thép nó che đỡ chứ như lão Minh nhà tao…- Cô bỏ lửng câu nói, mãi sau mới tiếp- Thôi, nín đi rồi về không bà cụ lại mong.
Hiền vẫn tức tưởi:
- Làm sao bây giờ hở mày?
Hảo cứng cỏi:
- Còn làm thế nào nữa? Cứ phải tỏ ra bình thường như không có chuyện gì xảy ra. Từ ngày mai phải cố gắng ở bên cụ nhiều hơn, đừng để mấy cái bà hay ngồi lê đôi mách có dịp lân la gần cụ. Hình như tin này không phải chỉ có một mình tao biết đâu. Nín đi rồi về!- Cô rút cái khăn mùi xoa trong túi ra đưa cho Hiền lau mắt.
Về đến nhà Hiền kêu mệt rồi lên giường đi ngủ ngay. Cô hơi lạ khi thấy mẹ chồng cũng chẳng gặng hỏi gì thêm, bà chỉ bảo hôm nay sẽ ngủ riêng ở nhà ngoài.

Những ngày này có thể nói là những ngày vui nhất của Cân. Trải qua hơn hai tháng hành quân vượt gần hai nghìn ki- lô- mét tiểu đoàn anh đã đưa được gần như 100 phần trăm người và xe đến đích. Vừa vào đến nơi chưa đầy một tuần thì đại đội anh đã nhận lệnh tham gia tiến công chi khu Lộc Ninh. Đây là trận đánh hiệp đồng binh chủng quy mô lớn đầu tiên có xe tăng tham gia ở chiến trường B2, đồng thời là trận đánh mở màn cho chiến dịch Nguyễn Huệ nên Bộ tư lệnh Miền rất quan tâm. Đối với cán bộ chiến sĩ thiết giáp miền Đông thì trận đánh này cũng có ý nghĩa cực kỳ quan trọng. Nếu thắng lợi nó sẽ khẳng định sự đúng đắn của chủ trương đưa xe tăng vào tham gia chiến đấu ở các chiến trường xa và sẽ mở ra một thời kỳ mới trong phát triển lực lượng tăng thiết giáp ở đây. Chính vì vậy trận đánh đã được sự quan tâm đặc biệt, chỉ có một đại đội đi chiến đấu nhưng ở sở chỉ huy có đủ mặt cả phái viên mặt trận, đoàn trưởng thiết giáp miền Đông và các cán bộ tiểu đoàn.
Trước sự kỳ vọng của mọi người, khi nhận nhiệm vụ Cân cũng thấy lo lo, nhỡ ra có vấn đề gì thì thật khó ăn, khó nói. Vì vậy, với những kinh nghiệm của chính mình từ hồi đánh Làng Vây và Đường Chín- Nam Lào, Cân đã đề nghị đại đội tổ chức trinh sát thật kỹ mục tiêu, đặc biệt là đường cơ động. Đồng thời cũng phải đề nghị cấp trên tăng cường lực lượng phòng không, tuyệt đối không để kẻ địch làm chủ bầu trời muốn làm mưa làm gió gì cũng được. Những ý kiến đó sau này đều được trên chấp thuận. Đại đội anh đã được bố trí thời gian đi trinh sát mục tiêu tương đối kỹ, ngoài ra cùng tham gia chiến đấu với đại đội anh còn có một trung đội cao xạ tự hành. 
Là một thị trấn gần biên giới Việt Nam- Căm Pu Chia, là cửa ngõ phía bắc của thị xã An Lộc, lại là vùng tranh chấp quyết liệt giữa địch và ta nên lực lượng địch bố trí ở chi khu Lộc Ninh khá mạnh. Đồn trú ở đây có ba tiểu đoàn bộ binh cùng với sở chỉ huy chiến đoàn 9, một thiết đoàn xe tăng và một trận địa pháo binh. Đặc biệt hệ thống công sự, vật cản ở đây được xây dựng rất cơ bản và vững chắc. Kẻ địch hy vọng với lực lượng, phương tiện và cơ sở vật chất như vậy Lộc Ninh sẽ xứng đáng là thành đồng, vách sắt cho An Lộc và cả một vùng rộng lớn dọc quốc lộ 13.
Tuy nhiên, trận đánh đã diễn ra rất thuận lợi. Có lẽ bọn địch đã không thể ngờ tới việc xe tăng Việt Cộng lại có thể có mặt ở một chiến trường xa như vậy nên hết sức hoảng loạn và nhanh chóng tan rã. Sau gần ba tiếng đồng hồ chiến đấu quân ta đã hoàn toàn làm chủ chi khu Lộc Ninh, tiêu diệt và bắt sống hơn 1000 tên địch, trong đó có cả tên đại tá tư lệnh chiến đoàn 9 và 1 cố vấn Mỹ. Chiến thắng Lộc Ninh đã mở toang cánh cửa vào thị xã An Lộc, tạo đà cho chiến dịch Nguyễn Huệ phát triển, cùng với các chiến trường khác làm rung động cả miền Nam. Về phía xe tăng ta chỉ có một xe bị đứt xích do mìn và một xe hư hỏng nhẹ. Cả hai đã được kéo ngay về hậu cứ và nhanh chóng được khắc phục.
Trong cuộc họp rút kinh nghiệm sau trận đánh cả đại đội ai cũng hào hứng, tranh nhau kể về những tình huống xảy ra với xe mình. Không trực tiếp tham gia chiến đấu mà chỉ ở phía sau lo công tác bảo đảm hậu cần và công tác thương binh, tử sĩ nhưng Cân cũng thấy lòng mình rưng rưng một niềm vui khó tả. Ngay sau cuộc họp là buổi liên hoan mừng chiến thắng bằng con lợn Bộ tư lệnh miền thưởng bộ đội xe tăng. Cả tiểu đoàn chìm trong niềm vui tưởng chừng bất tận. Nhớ lại những ngày hành quân gian khổ để hôm nay có chiến thắng này trong Cân bật lên mấy câu thơ. Lẳng lặng về chỗ của mình anh móc vội cuốn sổ tay bất ly thân và nắn nót viết: “Ta đã qua bao nơi, Chưa kịp nhớ tên vì xích lăn gấp gáp, Nghe tiếng đất rung lòng ấm lên hạnh phúc, Mặt trận đây rồi mong đợi tự bao lâu”…
 Đang thả hồn theo những vẫn thơ Cân chợt giật mình vì tiểu đoàn trưởng Nghi bất ngờ xuất hiện sau lưng. Cân chưa kịp chào đã thấy Nghi kéo mình ra một góc xa. Nhìn quanh quất không thấy một ai anh hạ giọng thì thầm:
- Cân này! Cậu Nhã “bị” rồi thì phải!
Cân choáng người, anh lắp bắp:
- Anh nói sao? Anh Nhã bị thế nào? Anh nghe tin ở đâu?
Vẫn đảo mắt nhìn quanh Nhã hạ giọng nhỏ hơn:
- Đêm qua tớ mở lướt qua đài Sài Gòn. Trong tiết mục “Nhịp cầu yêu thương” nó thông báo đã tiêu diệt được một chiến đoàn xe tăng ở Quảng Trị. Nó còn đọc cả một danh sách dài những người hy sinh, trong đó tớ nghe rõ có cậu Nhã nhà ta, đủ cả tên tuổi, quê quán, cấp bậc, chức vụ. Lại còn cả tên vợ nữa chứ. Đúng vợ cậu ấy là cô Hiền phải không?
Cân gật đầu xác nhận:
- Đúng thế! Chị ấy tên là Hiền.
Nghi nhăn trán:
- Nhưng tớ vẫn thấy thế nào ấy. Có cái gì đó không bình thường ở đây. Chả lẽ cậu Nhã mà ấu trĩ đến thế?
Cân vẫn bàng hoàng:
- Anh bảo sao? Không bình thường thế nào?
Nghi nhỏ nhẹ:
- Thì đấy! Cậu cũng biết rồi, đã đi chiến đấu ai lại mang giấy tờ, sổ sách đi. Dẫu có hy sinh cũng chỉ một mẩu giấy ghi họ tên, quê quán là cùng thôi chứ. Đằng này… Mà thôi! Tớ chỉ nói cho mỗi cậu biết tin này thôi đấy, dầu sao ngày xưa các cậu đã ở cùng xe mấy năm. Biết thế nhưng để bụng thôi nhé! Tớ về đây!
Nghi đi rồi Cân bàng hoàng ngồi thụp xuống ngay tại chỗ. Anh thẫn thờ: “Dẫu biết rằng đi chiến trường ai cũng có thể sẽ hy sinh nhưng sao sớm thế, Nhã ơi! Mà không lẽ anh lại nổi tiếng theo cách này”. Chả là hôm đi xem triển lãm chiến thắng Đường Chín- Nam Lào về ông nội Cân cứ tấm tắc khen mãi Nhã và Hòa, ông bảo: “Hai anh này về sau đều nổi tiếng lẫy lừng”. Thấy ông khen bạn mình mà mặt lại lộ vẻ đăm chiêu không vui Cân cứ gặng mãi ông đành nói thật: “Nổi tiếng thì nổi tiếng đấy nhưng là cái nổi tiếng của sự hy sinh”. Nghe ông nội nói Cân cũng bán tín, bán nghi nhưng rồi anh gạt phắt đi. Chả lẽ điều ông nói đã thành sự thật đối với Nhã? Còn Hòa nữa, từ hôm chia tay ở Đoàn Mười anh không có tin tức gì của cậu ta, chỉ biết Hòa được điều về trung đoàn bộ binh cơ giới H02 và cũng đã vào Quảng Trị. Cân thầm mong những gì ông nội nói chỉ là sự phỏng đoán vô căn cứ của người già. Những đồng đội của anh tốt đẹp như thế, thông minh như thế làm sao mà “đi” dễ dàng như vậy.

Dưới chân dãy núi Ngọc Tụ sậm đỏ màu ba dan có một người cũng nghĩ như vậy, đó là Thắng. Ngay khi cuộc tổng tiến công nổ ra đại đội 7 của Thắng đã nhận lệnh hành quân từ hậu cứ Tà Sẻng về tập kết ở đây để chuẩn bị tham gia chiến dịch Đắc Tô- Tân Cảnh. Xe cộ đã được củng cố, lính tráng đã được nghỉ ngơi mấy tuần nên cuộc hành quân theo con đường quân sự làm gấp tuy hơi vất vả nhưng cũng khá suôn sẻ. Bọn máy bay thì hình như đang phải tập trung vào mấy đòn nghi binh của Bộ tư lệnh chiến dịch ở gần Kon Tum nên cũng không thấy quấy phá gì. Chỉ mỗi tội bụi. Đất Tây Nguyên cuối mùa khô bị những băng xích nghiền tơi ra rồi cuộn lên tạo thành những đám mây bụi khổng lồ dài hàng cây số. Chiếc xe dắt của tổ kỹ thuật lại đi cuối đội hình nên có bao nhiêu bụi phải hứng tất. Bụi mờ mịt trong không trung. Bụi len vào mọi ngõ ngách trong xe. Bụi táp vào mặt như có người ném. Bụi chui vào khắp người bết lại với mồ hôi biến tất cả thành người da đỏ... Dẫu đã cuốn quanh miệng một cái khăn mặt “dạ dày bò” để lái xe mà lúc khạc ra Thắng vẫn thấy một bãi nước bọt đặc quánh, đỏ sẫm như máu. Đã thế lại phải khắc phục xe hỏng hóc, cứu kéo xe lầy, rệ nên mấy anh em tổ kỹ thuật lúc nào cũng phờ phạc như người mất hồn.
Tuy nhiên, khi vào đến vị trí tập kết rồi thì tổ kỹ thuật lại khá thảnh thơi. Cán bộ đại đội, cán bộ trung đội, một số trưởng xe và lái xe phải đi trinh sát thì tổ kỹ thuật của Thắng lại được ở nhà với nhiệm vụ kiểm tra, khôi phục tình trạng kỹ thuật của trang bị. Ngày thì lụi cụi “đầu dầu, đít mỡ”, chiều đến kiếm cái gì đó “ca cóng”, tối về túm tụm tán gẫu và thay phiên nhau gí tai nghe tin tức từ cái đài “ô- ri- ông- chế”.
Gọi là “ô- ri- ông- chế” vì cái đài này đích thực là sản phẩm của cơ công Chế. Từ khi về làm kỹ thuật viên đại đội, được phụ trách tổ kỹ thuật này Thắng đã đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác về “hoa tay” của mấy anh em trong tổ. Cậu Nhuần thợ điện thì tài viết vẽ. Cứ mỗi lần đại đội tổ chức thi báo tường thì cả tổ tha hồ mà “hưởng sái” vì các trung đội mỗi khi mang báo lên nhờ trang trí hộ đều phải kèm theo cái gì đó bồi dưỡng họa sĩ. Cậu Độ thợ cơ thì có thể biến mọi thứ, từ ống pháo sáng, mảnh máy bay thành ca, thành đĩa, thành hộp đựng thuốc đánh răng… Chỉ với một con dao díp bé tẹo ngồi dũi một lúc trên mặt tấm đuya- ra đã hiện ngay ra một bức họa đẹp như vẽ. Cái điếu cày của cậu ta thì đúng là một tác phẩm nghệ thuật thực sự. Hai con rồng uốn lượn giữa những đám mây rồi chầu vào cái nõ điếu há hốc mồm ra như muốn hít lấy, hít để cái thứ khói ma mị sinh ra từ đó. Kỹ tính như trung đội trưởng Triệu cũng phải buột miệng khen: “tuyệt đẹp”. Tuy nhiên cũng có ý kiến: “đáng lẽ phải lưỡng long chầu nguyệt thì ở đây lại là lưỡng long chầu nõ”. Nghe vậy Độ chỉ tủm tỉm cười mà không phát biểu gì. Riêng cơ công Chế thì mới phát lộ tài năng gần đây. Với hai bánh lương khô Chế đổi được một cái “cây nhiệt đới” của cánh công binh. Lại nhờ Độ gia công một miếng nhôm thành cái loa ôm lấy một tai nghe mũ công tác. Thêm vài buổi kỳ cạch hàn hàn, nối nối Chế đã sản xuất ra một cái đài bán dẫn chính cống. Mỗi tội âm lượng của loa quá nhỏ, khi nghe cứ phải gí sát tai vào. Không có tụ xoay cậu ta tính toán thế nào đó rồi kéo ra ba đầu dây, muốn nghe đài nào thì câu vào đài đó thành ra chỉ nghe được ba đài: đài Hà Nội, đài Giải Phóng và đài Sài Gòn. Cái đầu dây nghe đài Sài Gòn cậu ta giấu kín vào bên trong, chỉ nội bộ tổ mới biết. Và chính nhờ cái đài của Chế này mà Thắng nghe được tin dữ về Nhã và đại đội của anh khi đang nằm dưới chân dãy Ngọc Tụ.
Hôm ấy, ngay khi nghe hết bản tin Thắng nghĩ ngay đến bà mẹ Nhã. Đã từng về nhà Nhã, đã được mẹ Nhã coi như con nên anh hiểu lòng bà. Nhà chỉ có hai con trai, ông anh đã đi chiến trường mấy năm không có tin tức nên bao nhiêu hy vọng về một đứa cháu nối dõi tông đường được bà đặt hết vào Nhã và Hiền. Thế mà đợt phép hồi đưa xe ra triển lãm vẫn chưa có kết quả gì. Không biết tin này mà đến bà có qua khỏi được không. Lại còn Hiền nữa, mới chưa đầy ba mươi tuổi đã trở thành góa phụ.
Nhưng đêm nằm tĩnh trí lại Thắng bắt đầu thấy phân vân. Đã là lính chiến dày dạn cả rồi đi đánh nhau ai lại mang trong người cả cái sơ yếu lý lịch như vậy. Ai chứ chắc chắn Nhã thì không! Mà đây lại là danh sách cả một đại đội chứ đâu có ít. Chắc chắn có vấn đề gì đó không bình thường ở đây. Cuối cùng Thắng khẳng định: “không thể có chuyện đó được”. Hôm Triệu đi trinh sát về, Thắng đem chuyện này nói lại với anh thì Triệu cũng hoàn toàn đồng ý: “cái bọn ấy ngu bỏ mẹ đi. Nói như thế thì ai chả biết là chuyện vớ vẩn”.

Nhưng có những người lại không cho đó là chuyện vớ vẩn. Ngày hôm đó chủ nhiệm chính trị Thu được Tổng cục Chính trị gọi lên gặp gấp. Tưởng có chuyện gì hóa ra là cái tin về một chiến đoàn xe tăng bị tiêu diệt và danh sách của một đại đội được phát trên đài Sài Gòn. Tổng cục yêu cầu binh chủng về kiểm tra lại ngay và phúc đáp gấp. Vừa nghe chủ nhiệm chính trị Thu tường trình lại đầu đuôi câu chuyện tư lệnh Lân gầm lên như hổ đói:
- Không biết các ông ấy làm ăn thế nào mà để xảy ra cơ sự này! Chỉ nói là giỏi thôi!- Dường như ông muốn trút hết nỗi bực dọc lên đầu vị cấp phó lúc nào cũng tỏ vẻ coi thường mình- Lúc nào cũng lý thuyết này, kinh nghiệm kia. Giờ thì mới trắng mắt ra.
Đợi cho tư lệnh hạ hỏa một chút chủ nhiệm chính trị Thu mới nhẹ nhàng:
- Báo cáo anh! Về sự việc này trên Tổng cục cũng mới chỉ đặt vấn đề nghi vấn thôi chứ chưa có kết luận gì. Không loại trừ đó là tin vịt. Các anh ấy mới chỉ yêu cầu binh chủng kiểm tra lại và báo cáo cụ thể lên thôi.
Ông Lân vẫn chưa nguôi cơn giận:
- Thế mà bức điện nào ra cũng báo cáo tình hình bình thường. Có mà bình thường cái cục c. ấy!
Chủ nhiệm chính trị Thu vẫn nhỏ nhẹ:
- Thì sự việc này cũng mới chỉ xảy ra một hai ngày nay thôi. Chắc là anh em trong đó người ta còn phải xác minh xem thế nào đã chứ. Tôi tin rằng nếu có chuyện gì đặc biệt nhất định anh Đào anh ấy sẽ báo cáo ra ngay.
Ông Lân vẫn bực dọc:
- Các anh chỉ được cái bênh nhau chằm chặp là giỏi- Tuy nhiên ông cũng đã nguôi nguôi- Thế anh định làm gì vây giờ?
Chắc là đã có phương án đối phó trên đường về nên chủ nhiệm chính trị Thu trả lời ngay:
- Theo tôi trong tình hình này ta phải hết sức bình tĩnh kiểm tra xem thực hư ra sao đã. Trước hết có lẽ phải điện vào trong kia yêu cầu báo cáo thật cụ thể tình hình. Thứ hai là có biện pháp trấn an dư luận, không để cho tin này lan rộng, nhất là trong bộ đội của ta.
Ông Lân vẫn làu bàu:
- Trấn thế quái nào được! Nó đã phát trên đài rồi. Cấm thì cứ cấm mà người ta nghe vẫn cứ nghe. Thế rồi một đồn mười, mười đồn trăm. Tôi đảm bảo chỉ một, hai ngày nữa là khắp nơi người ta biết tin này.
Chủ nhiệm chính trị Thu gật đầu:
- Tôi đồng ý với anh. Vì vậy ta cần kiểm tra cụ thể xem sự việc thế nào rồi mới có biện pháp được.
Đúng lúc ấy đồng chí cơ yếu xuất hiện, nhìn thấy vẻ bực bội trên gương mặt thủ trưởng anh run run:
- Báo cáo tư lệnh! Có điện của tiền phương ạ!
Tư lệnh Lân giật phắt lấy bức điện trong tay người chiến sĩ cơ yếu, ông lướt qua một lượt rồi đưa cho chủ nhiệm chính trị Thu:
- Đây! Anh xem đi! Ấu trĩ đến thế là cùng. Đi đánh nhau lại còn mang theo sổ trích ngang của đơn vị. Mà không biết ông Đào chỉ đạo tác chiến thế nào lại để nó bắt sống được cả xe tăng?- Ông nhướng mắt lên khiêu khích- Mà anh Thu này, có lẽ đây là lần đầu tiên trong lịch sử có chuyện xe tăng bị bắt sống đấy. Chẳng lẽ chiến sĩ của các anh lại “bỏ của chạy lấy người” hả?
Chủ nhiệm chính trị Thu nín lặng. Một cảm giác khó tả dâng lên trong lòng ông. Chả lẽ đến giờ mà “ông ấy” vẫn chưa coi cái binh chủng này là của chính mình, chiến sĩ xe tăng là chiến sĩ của chính mình. Sao vẫn là “chiến sĩ của các anh”. Tuy nhiên ông cố nén lòng nói thật nhẹ nhàng:
- Có lẽ có chuyện gì đó bất thường xảy ra thôi anh ạ! Tôi có thể khẳng định không bao giờ có chuyện chiến sĩ của chúng tôi lại bỏ của chạy lấy người. Tôi đề nghị một mặt yêu cầu tiền phương báo cáo cụ thể hơn tình huống này. Thứ hai là phải nắm lại cái danh sách đó. Nếu cần thiết phải tổ chức một đoàn cán bộ đến từng gia đình cán bộ, chiến sĩ để giải thích cho họ hiểu.
Tư lệnh Lân buông thõng:
- Tùy anh! Anh muốn làm gì thì làm.

Cứ nấn ná định ở lại thêm nhưng rồi cũng đến ngày mà chính ủy Ngọc phải lên đường ra Bắc. Trong ba lô của ông đã có đầy đủ ảnh và thư của hơn ba chục cán bộ, chiến sĩ đại đội 1 của Ngô Quang Nhã. Chuyện ra, vào ở cơ quan mặt trận này cũng là bình thường nên chẳng có liên hoan chia tay, chia chân gì cả. Tuy nhiên, biết rằng lần này mình sẽ rời khỏi binh chủng nên ông muốn có một buổi chia tay thật ý nghĩa với phó tư lệnh Đào. Vì vậy ngay từ chập tối ông đã pha một bi đông trà ngon rồi mời ông Đào cùng thưởng thức.
Hai người ngồi đối ẩm ngay trên miệng hầm. Mảnh trăng non đầu tháng chênh chếch phía đông tỏa ra một thứ ánh sáng yếu ớt nhưng cũng đủ để hai người lờ mờ thấy mặt nhau. Ông Ngọc cẩn trọng nghiêng bi đông rồi đưa chén nước trà vào tận tay người đồng sự của mình:
- Anh uống nước đi! Chè ngon lắm đấy!
Ông Đào đón chén nước, nhấp một ngụm nhỏ rồi gật đầu:
- Công nhận, chè ngon thật!
Hai người cùng im lặng nhấp từng ngụm nhỏ. Tự nhiên bao nhiêu điều đã chuẩn bị từ mấy hôm nay bỗng dưng chẳng cất nổi thành lời.
Nói cho công bằng, ngày mới về binh chủng ông cảm thấy con người này thật khó gần, thậm chí là không thể gần được. Lúc nào cũng bộ mặt khó đăm đăm. Lúc nào cũng một thái độ lạnh lùng, xa cách. Lại còn giọng lưỡi nữa chứ, cứ sắc lẻm và cay nghiệt như một mụ dì ghẻ chính cống. Nhưng rồi càng cộng tác với nhau lâu, hiểu thêm về hoàn cảnh xuất thân của người đồng sự ông càng cảm thấy thông cảm với ông Đào. Ông tự nhủ: “thôi thì nhân vô thập toàn”. Ông cũng nhận thấy đằng sau cái vẻ bên ngoài cay nghiệt ấy là một trái tim nhân hậu, biết yêu thương con người, lúc nào cũng mong muốn những người xung quanh mình ngày càng hoàn thiện để vươn tới những đỉnh cao hơn. Đằng sau cái vẻ ngoài khó gần đó còn là một trí tuệ hết sức uyên bác, một từ điển bách khoa sống không chỉ về tăng thiết giáp mà về mọi lĩnh vực trong cuộc sống. Và trên hết, đó là một con người của công việc. Lúc nào cũng chỉ có công việc và công việc. Cách nhà chỉ có hơn hai chục ki- lô- mét mà mỗi tháng cũng chỉ đảo qua một lần chiếu lệ. Dường như tất cả sức lực, trí tuệ của con người đó chỉ biết dành cho những chiếc xe tăng thì phải.
Mà cũng lạ, lúc đầu ông không hiểu tại sao những chiếc xe tăng nặng nề, thô kệch dường kia lại có sức quyến rũ đối với ông Đào và những cán bộ, chiến sĩ dưới quyền đến vậy. Cứ như là bị “bùa mê, thuốc lú” ấy. Họ có thể say sưa nói chuyện ngày này qua ngày khác về nó. Họ chăm chút nó như chăm chút con thơ. Họ trìu mến nó như trìu mến người yêu. Đối với họ hình như những chiếc xe ấy cũng có tâm hồn thì phải.
Còn một điều lạ nữa mà ông cảm nhận thấy, hình như lính xe tăng họ gắn bó với nhau hơn thì phải. Cùng một đơn vị thân nhau đã đi một nhẽ. Đằng này chỉ cần biết nhau là lính xe tăng thôi mà đã thân thiết như anh em một nhà. Còn nếu là thành viên trong một kíp xe thì cứ như tình nhân của nhau, quấn quýt không rời.
Thế rồi đến lượt chính ông hình như cũng phải lòng những chiếc xe tăng và những con người ấy. Ông đã cảm nhận được sự gắn bó của bản thân mình với cái binh chủng đầy xa lạ lúc mới về. Rồi thì đến lúc chính ông đã bao đêm trăn trở vì sự lớn mạnh của nó. Ông cũng từng phấp phỏng dõi theo mỗi vòng xích lăn trên những cung đường Trường Sơn. Ông cũng đã quên ăn, quên ngủ chờ đợi tin của từng trận đánh.
Mới đây, khi xuống thâm nhập các đơn vị trước khi vào chiến dịch ông còn phát hiện ra một điều mới nữa. Ấy là chuyện lính xe tăng bây giờ lại gọi nhau bằng “quê” mới lạ chứ. Không hiểu xuất xứ từ đâu nhưng thôi thì đủ kiểu. Nào là “anh quê”, “thằng quê”, “quê gì ơi” hay đại khái chỉ là “quê ơi”…, chỗ nào cũng thấy “quê” là “quê”. Người ngoài đơn vị nghe cứ tưởng có anh nào đó tên Quê. Đến lúc thấy tất cả gọi nhau như vậy thì lại tưởng cả bọn cùng một quê. Nhưng té ra là sai tuốt. Họ cứ gọi nhau như thế đến mức ông đồ rằng ở binh chủng này chắc chỉ có mấy thủ trưởng Bộ Tư lệnh là lính tráng không dám gọi là quê thôi.
Là một cán bộ chính trị lâu năm, lại hay chiêm nghiệm và tổng kết rồi ông cũng đi đến một kết luận: sở dĩ những người lính xe tăng họ gắn kết với nhau như vậy là bởi vì đặc điểm tổ chức biên chế chiến đấu của chính họ. Mỗi một kíp xe có từ 3 đến 5 thành viên. Mỗi thành viên có một chức trách, nhiệm vụ khác nhau. Nhưng kíp xe đó chỉ hoàn thành nhiệm vụ khi tất cả các thành viên hoàn thành nhiệm vụ. Còn một lẽ nữa làm họ gắn bó mà chẳng mấy ai nói ra, ấy là họ không chỉ chung nhau nhiều thứ mà còn chung nhau cả cái chết. Đã không ít kíp xe hy sinh khi trúng đạn mà xương cốt của mấy anh em đều thành tro bụi trộn lẫn với nhau.
Hiểu như thế rồi ông Ngọc lại càng thông cảm với ông Đào. Tuy vậy nhiều lúc ông vẫn muốn góp ý với ông Đào nên có những điều chỉnh sao cho dễ gần hơn, “quần chúng” hơn. Những điều định nói thì rõ nhiều thế nhưng cuối cùng ông lại nói sang chuyện khác:
- Mai tôi ra rồi, anh có gửi gì về nhà không?
Ông Đào đặt chén nước xuống, giọng bình thản:
- Có gì mà gửi hả anh?
Hai người lại im lặng. Ông Ngọc nghiêng bi đông rót thêm nước vào chén rồi khẽ khàng:
- Đang lúc nước sôi, lửa bỏng thế này mà trên lại gọi tôi ra gấp. Chắc anh sẽ vất vả nhiều.
Ông Đào nhấp thêm ngụm nước rồi gật đầu:
- Có thế thật! Nhưng theo tôi “các cụ” thế là tinh đời lắm đấy. Kéo anh ra làm công việc ấy là rất thích hợp.
Điều này thì ông Đào nói thật lòng. Thực ra, hồi ông Ngọc mới về bản thân ông cũng thấy không ưa cho lắm. Nguyên nhân đầu tiên có lẽ cũng là do cái hẹp hòi, cục bộ trong sâu thẳm của mỗi con người. Chả là ở binh chủng không thiếu gì cán bộ chính trị lâu năm, lại được đào tạo rất bài bản cả về nghiệp vụ công tác chính trị lẫn kỹ chiến thuật xe tăng. Về niên hạn phục vụ cũng đã khá dày dặn. Ấy thế mà đùng một cái trên lại điều người khác về làm chính ủy binh chủng. Đã thế lại còn cái dáng người mảnh khảnh thư sinh, “tướng trói gà không chặt thế kia mà lại làm chính ủy xe tăng thật chẳng hợp tý nào” như lời xì xào của một số cán bộ. Lại còn cái tác phong lúc nào cũng có vẻ lừ đừ nữa, thiếu hẳn đi cái xông xáo, năng nổ của một chính ủy binh chủng chiến đấu…
Nhưng rồi dần dà ông cũng nhận ra người chính ủy ấy có rất nhiều ưu điểm. Mặc dù là người rát khắt khe song ông cũng chẳng chê ông Ngọc được điểm nào cả về đạo đức tư cách cũng như tác phong, phương pháp công tác. Mặc dù vẫn gọi vụng ông Ngọc là “ông Bụt” nhưng ông cũng phải thừa nhận rằng vị chính ủy này đã làm khá tốt vai trò của một người “cầm cân, nảy mực”, giữ gìn hòa khí trong Bộ Tư lệnh. Nếu như trong các cuộc họp ông là cái nồi súp- de lúc nào cũng sôi sùng sục thì ông Ngọc như một cái van điều áp. Các cuộc họp do ông chủ trì đang căng như dây đàn mà có mặt ông Ngọc lập tức không khí sẽ chùng xuống, dịu ngay. Nói cho công bằng ông Ngọc không có cái sắc xảo, nhanh nhạy nhưng lại có sự chín chắn, điềm đạm rất cần thiết của một cán bộ chính trị.
Dường như muốn nói rõ hơn ý của mình ông Đào lại tiếp:
- Trong hoàn cảnh hiện nay của mình, công tác đối ngoại cũng vô cùng quan trọng. Theo tôi, anh rất hợp với công việc đó.
Ông Ngọc cười hiền lành:
- Thôi thì tổ chức phân công việc gì ta làm việc đó, anh ạ!
Như chợt nhớ ra điều gì đó ông Đào quay lại nhìn thẳng vào ông Ngọc và thấp giọng:
- Anh đi rồi nhưng nếu trên có hỏi ý kiến về người thay anh làm chính ủy thì anh sẽ đề cử ai?
Có lẽ cũng đã lường trước thế nào ông Đào cũng hỏi câu này nên ông Ngọc đáp ngay:
- Tất nhiên việc quyết định là do trên. Tuy nhiên, nếu trên hỏi ý kiến thì tôi sẽ giới thiệu anh Thu. Mấy năm về công tác ở đây tôi thấy anh ấy rất xứng đáng.
Cuộc đối ẩm lại rơi vào im lặng. Mãi sau ông Ngọc mới khẽ khàng:
- Thời gian trôi nhanh thật đấy. Thế mà đã bảy năm ở với anh rồi.
Ông Đào gật đầu phụ họa:
- Nhanh thật đấy!
Lặng đi một lúc ông Ngọc lên tiếng, giọng đầy cảm xúc:
- Trong thời gian công tác với các anh, có gì không phải anh bỏ quá cho nhé!
Như bị lây cái cảm giác của người đồng sự nên giọng ông Đào cũng khác hẳn ngày thường:
- Không! Không có gì! Người nói câu đó phải là tôi mới đúng. Thực tình, nhiều lúc nghĩ lại tôi thấy mình cũng có nhiều cái không phải với anh và với các anh em khác. Nhưng anh thông cảm cho. Tính tôi nó vậy, quen mất rồi. Mà có lẽ anh cũng đi nghỉ một chút đi. Xe sắp đến rồi- Ông đứng dạy, chìa tay ra- Chúc anh lên đường mạnh khỏe, hoàn thành nhiệm vụ!
Hai người bắt tay nhau rồi ai về hầm nấy.

Như hòn đá ném xuống ao bèo, cái chuyện rùm beng về danh sách cả một đại đội xe tăng bị hy sinh được phát trên đài Sài Gòn rồi cũng chìm lỉm đi trước muôn vàn công việc của thời chiến. Nhưng riêng với phó tư lệnh Đào nó cũng để lại nhiều day dứt. Nỗi xấu hổ của một người chỉ huy để xảy ra quá nhiều chuyện không hay dồn dập xảy đến trong một thời gian ngắn vẫn dày vò ông, làm ông ăn không ngon, ngủ không yên. Mặc dù qua cuộc họp rút kinh nghiệm vừa rồi những nguyên nhân chủ yếu của các thất bại đã được mổ xẻ tương đối sâu sắc. Một số đối sách cũng đã được đề ra. Nhưng với ông Đào như thế vẫn chưa đủ. Câu hỏi “Tại sao lại đến nông nỗi ấy” vẫn ngày đêm nung nấu trong ông, đòi hỏi ông phải có một câu trả lời thấu đáo đến tận cùng của vấn đề. Đêm nay cũng vậy, câu hỏi đó lại trở đi trở lại trong óc ông.
   Chiến tranh, đó là cuộc đấu trí, đấu lực giữa hai thế lực đối kháng, bên nào cũng muốn giành chiến thắng lớn nhất với thiệt hại nhỏ nhất. Vì vậy mỗi bên đều tìm trăm phương, nghìn kế để đạt được mục đích của mình. Ngoài ra lại còn tác động của những yếu tố ngẫu nhiên như tình hình địa hình, thời tiết và trăm thứ bà rằn khác. Cũng chính vì vậy các sự kiện, các tình huống của cả cuộc chiến tranh cũng như của mỗi chiến dịch, mỗi trận đánh đều diễn ra hết sức phong phú, muôn hình, vạn trạng và cực kỳ khó nắm bắt, phán đoán. Lịch sử chiến tranh đã cho thấy có những chiến dịch được sự chuẩn bị hết sức công phu của hàng vạn con người song lại bị “đổ bể” vì những nguyên nhân cực kỳ vớ vẩn. Nhưng cũng có những trận đánh mà sự ngẫu nhiên lại dâng tặng chiến thắng cho người ta mà chẳng phải hao tâm, tổn sức gì nhiều lắm. Một chú bé tè bậy có biết đâu mình lại cứu được cả thành phố khỏi thảm họa. Một con hẻm chìm nghỉm trong cây cỏ vùng Oa- téc- lô lại là nguyên cớ nhấn chìm cả Đế chế Na- pô- lê- ông… Sự thiên biến, vạn hóa của chiến tranh là cái không phải bàn cãi. Đó là cái “vạn biến”. Vậy cái “bất biến” để người ta dựa vào đó mà ứng phó với nó là cái gì? Phải chăng đó chính là bản lĩnh nội tại của những người tham gia vào cuộc chiến, từ người chỉ huy cao nhất ở đại bản doanh cho đến mỗi người lính trực tiếp chiến đấu trên chiến trường. Đó không chỉ là bản lĩnh chính trị vững vàng, sẵn sàng xả thân vì lý tưởng mà còn là trí tuệ, là mưu mẹo, là khả năng phản ứng linh hoạt, sáng tạo trước mỗi diễn biến của tình hình, là trình độ sử dụng trang bị kỹ thuật, là sức khỏe, là kỹ năng chiến đấu... Có lẽ vấn đề cốt yếu là ở đây- bản lĩnh của ông, của các cán bộ, chiến sĩ dưới quyền ông chưa đủ tầm, chưa đạt đến độ chín cần thiết. Nếu linh hoạt hơn, khi đứng trước con sông Bến Hải mà họ chưa biết gì về nó họ đã tìm đến nơi cần thiết để tìm hiểu. Nếu sáng tạo hơn khi bọn địch thay đổi thủ đoạn chiến đấu họ cũng phải vắt óc để tìm ra cách đối phó hữu hiệu, không để thiệt hại lớn đến thế. Nếu chủ động hơn cái cậu Nhã kia phải biết phán đoán tình hình, lập tức tổ chức đánh địch phản kích thì đâu đến nỗi thất bại ê chề đến vậy v.v… và v.v… Biết bao chữ “nếu” quay cuồng trong đầu óc ông và cuối cùng đều dẫn đến một câu trả lời: “bản lĩnh chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ xe tăng chưa đáp ứng yêu cầu của cuộc chiến”.
   Nhưng cũng không thể trách họ được! Sự phát triển quá nhanh về quy mô lực lượng đã buộc những cán bộ, chiến sĩ của ông phải khoác chiếc áo quá rộng so với mình. Hàng trăm cán bộ từ Lục quân chuyển về chỉ được học về xe tăng vỏn vẹn ba tháng. Hàng trăm người khác đang là thành viên kíp xe được gọi về đào tạo cấp tốc trong vòng sáu tháng rồi được trao vào tay một trung đội, một đại đội. Ông chua xót nhớ lại câu chuyện một cán bộ chính trị cử bốn người đi lĩnh “cầu chì”. Khổ! Mỗi cái cầu chì chỉ bằng ngón tay út. Thế mà lại cử những bốn người đi “khiêng” vì nghĩ “cầu làm bằng chì chắc là nặng lắm”. Cán bộ đã vậy còn chiến sĩ cũng chẳng khá hơn. Hàng nghìn chiến sĩ vừa mới nhập ngũ, học chưa hết chương trình đã phải đưa vào chiến trường. Trong khi đó những nơi họ học cũng đâu đã phải là những cơ sở đào tạo chính quy, cơ bản. Cán bộ thì được đào tạo ở một Đoàn huấn luyện tổng hợp mới nâng cấp lên. Thành viên kíp xe thì được đào tạo ở các đơn vị chiến đấu, không có đội ngũ giáo viên chuyên trách. Chương trình, nội dung cũng chắp vá, mới chỉ được xây dựng cấp tốc để đáp ứng yêu cầu trước mắt của chiến trường. Không! Không thể trách họ được. Cái cần làm bây giờ là phải xây dựng những trung tâm đào tạo thật ra trò, kể cả đào tạo cán bộ cũng như đào tạo thành viên kíp xe. Phải xây dựng những bộ chương trình vừa đáp ứng yêu cầu cơ bản, lại vừa đáp ứng yêu cầu bức thiết của nhiệm vụ. Nội dung huấn luyện cũng phải được biên soạn lại theo hướng vừa cơ bản, vừa thiết thực, phù hợp với thực tiễn Việt Nam và phải đưa bằng được được những kinh nghiệm thực tế vào các bài giảng. Có lẽ đó là công việc cấp bách nhất đối với binh chủng của ông bây giờ. Ông tự dặn mình sau chiến dịch này bằng mọi cách sẽ đề nghị cấp trên cho thành lập Trường sĩ quan Thiết giáp và ít nhất một trung tâm chuyên đào tạo thành viên kíp xe. Thực ra không phải binh chủng không đề nghị, đã vài lần trao đổi trực tiếp, rồi công văn này nọ nhưng chẳng thấy hồi âm. Về phía binh chủng khi thấy trên không có ý kiến gì thì cũng thôi. Không! Lần này ông sẽ làm bằng được, nếu cần ông sẽ trực tiếp xin gặp người chỉ huy cao nhất của quân đội để trình bày. Có trường, có giáo viên chuyên trách, có chương trình, nội dung phù hợp mới có thể lấp được cái lỗ hổng này, mới xây được cái “bất biến” để anh em người ta dựa vào đó ứng phó với cái “vạn biến” của chiến tranh. Trả lời được câu hỏi đó phó tư lệnh Đào cảm thấy nhẹ lòng hơn.
   Còn bây giờ là vấn đề trước mắt: “bí mật đào công sự và đưa xe tăng vào để chọc thủng lớp vỏ cứng của địch”. Quả thật đây cũng là một vấn đề mới, chưa hề có trong các giáo trình về sử dụng xe tăng trên thế giới. Có thể đây cũng là một nét riêng độc đáo của xe tăng Việt Nam. Tuy nhiên, hiệu quả như thế nào, cách tiến hành ra sao, liệu có giữ bí mật được không v.v… vẫn còn chưa biết. Có lẽ cần có sự khảo sát, nghiên cứu thật kỹ càng. Ông đi đến quyết định sẽ phái “chuyên gia xạ kích” Trần Bắc xuống cùng H03 để tổ chức thực hiện biện pháp này, sau đó phải có một bản tổng kết thật chi tiết đem về.
   Nghĩ đến đây đầu óc ông thấy nhẹ hẳn đi rồi chìm dần vào giấc ngủ. Đã nửa tháng rồi ông mới được một giấc ngủ ngon đến vậy.

Mặc dù vẫn hay trêu chọc Liên là “lái xe tăng kiêm triết gia nửa mùa” Nhã vẫn thừa nhận thằng cha này trích dẫn nhiều câu rất hay, rất hợp cảnh hợp tình. Sau hôm đại đội anh xảy ra “sự cố Phượng Hoàng” Liên bảo: “Đau khổ bao giờ cũng là điều không ai mong muốn. Nhưng đau khổ làm người ta trưởng thành, cao quý hơn lên”. Đúng là như vậy, sau sự cố đó cán bộ, chiến sĩ trong đại đội như già dặn hẳn lên. Trên những khuôn mặt gày sắt, sạm đen chỉ còn thấy hai con mắt nhưng ẩn chứa bên trong là một ý chí không gì bẻ gãy nổi: “phải chiến thắng, chiến thắng để rửa hận”.
   Sau khi đi dự hội nghị rút kinh nghiệm do binh chủng tổ chức về Nhã và Hàn đã tổ chức sinh hoạt Hội đồng quân nhân. Sau khi đánh giá một cách tổng thể ưu, khuyết điểm của trận đánh đích thân đại đội trưởng Nhã đã tự kiểm điểm một cách sâu sắc trước toàn đơn vị. Có lẽ trong đời đây là lần đầu tiên Nhã nói dài và xúc động như vậy. Anh nhận về mình khuyết điểm đã chỉ huy đơn vị chưa tốt, lại thiếu chủ động khi đánh giá tình hình, thực hiện chế độ trực liên lạc chưa nghiêm nên đã để xảy ra hậu quả nghiêm trọng cho đơn vị.
Tiếp đó đến phần kiểm điểm của chính trị viên Hàn. Hàn không nói nhiều, anh nhận tất cả khuyết điểm về mình. Là một chính trị viên, người anh cả của đại đội nhưng anh đã phụ lòng tin của mọi người, đã giáo dục chiến sĩ không tốt, đã chấp hành không nghiêm chế độ bảo mật v.v… và v.v… Cuối cùng Hàn xin lỗi tất cả anh em và bật khóc nức nở trước toàn đơn vị.
Dường như nước mắt của người chính trị viên đại đội có khả năng lây lan thì phải. Hơn ba chục chàng trai trẻ mắt đều đỏ hoe, có cậu khóc thành tiếng. Ngồi duy trì cuộc họp nhưng Nhã cũng cảm thấy mắt mình ươn ướt. Anh hiểu đây không phải là những giọt nước mắt yếu đuối. Những người lính của anh là một thế hệ có văn hóa, hơn một phần ba trong số họ là sinh viên các trường đại học. Vì thế họ có lòng tự trọng rất cao. Chắc chắn họ không khóc vì sợ hãi, vì nản chí. Họ khóc vì sự non nớt, vụng dại của mình. Họ khóc vì những người đồng đội và bốn chiếc xe tăng thân yêu đã vì sự non nớt ấy mà ra đi một cách oan uổng. Họ khóc vì tủi hổ, vì đã phụ lòng kỳ vọng của cấp trên, của đồng đội. Họ khóc vì mỗi người đều cảm thấy bản thân mình có phần khuyết điểm trong đó. Thế rồi họ nói, tranh nhau nói. Không vòng vo, không tránh né họ tuôn ra hết những suy nghĩ, những ấm ức đã chôn chặt trong lòng mình bấy lâu nay. Nhưng có một điểm chung: tất cả đều hết sức thành khẩn nhận những thiếu sót về mình- kể cả những việc mà nếu họ không nói ra thì chẳng ai được biết.
Khi những ẩn ức được giải tỏa những người lính như được lột xác. Không còn những bộ mặt chán chường, uể oải mà thay vào đó là một sinh khí mới. Họ lao vào chuẩn bị cho cuộc chiến đấu sắp tới với một bản lĩnh mới, một tâm thế mới. 

Vụ việc um xùm trong dư luận cuối cùng cũng được giải quyết rốt ráo. Chính trị viên Trần Xuân Hàn bị kỷ luật giáng chức, chính trị viên phó Dư lên thay. Đại đội trưởng Nhã bị kỷ luật cảnh cáo nhưng được giữ nguyên chức vụ. Pháo thủ Thủy cũng bị cảnh cáo nhưng Nhã không thay, vẫn để cậu ta ở lại xe mình. Về phía Bộ tư lệnh cũng phải tổ chức mấy đoàn cán bộ đến các gia đình cán bộ, chiến sĩ có tên trong danh sách để giải thích, động viên. Nhưng công việc này cũng không hề đơn giản. Chủ nhiệm chính trị Thu bảo: “không dưng kéo đến nhà người ta mà không khéo có khi lại sinh chuyện”. Vì vậy các đoàn đi đều được căn dặn kỹ về phương pháp làm việc. Trước hết là phải dựa vào đảng bộ, chính quyền địa phương. Sau nữa phải nghe ngóng dư luận để tùy tình hình mà xử trí. Thật may, hơn ba chục lá thư cùng với ảnh từ Bộ tư lệnh tiền phương đã được chính ủy Ngọc cầm ra rất kịp thời. Anh em cán bộ vì vậy cũng có “bảo bối” nên dễ ăn, dễ nói hơn.
Theo nhiệm vụ được phân công trợ lý Hữu đã rong ruổi ba ngày nay trên chiếc xe Phượng Hoàng tiếp phẩm mượn của nhà bếp. Suốt ba ngày mải miết đi, nghe ngóng, tìm hiểu anh đã đến được năm gia đình chiến sĩ ở cái tỉnh trung du này. Mới có năm gia đình nhưng cũng đủ cả “hỷ, nộ, ái ố”. Hai gia đình đã nghe được tin dữ, nhà buồn như có đám tang, người nhà còn lên xã đòi địa phương phải tổ chức lễ truy điệu cho con em mình cho nó “hy sinh được thanh thản”. Một gia đình khác cũng đã biết tin nhưng ông nội của chiến sĩ đó vẫn bình tĩnh như không, cụ bảo: “thằng ấy có ném vào giữa bãi bom nó vẫn sống nhăn răng”. Thế rồi khi Hữu mang thư và ảnh đến cụ cười khoái chí bảo bố, mẹ cậu ta vẫn đang nửa tin, nửa ngờ: “Thấy chưa? Tôi đã bảo mà! Cháu tôi làm sao chết được!”. Tò mò, Hữu hỏi sao cụ dám chắc như đinh đóng cột vậy thì cụ cười: “Tử vi của nó, cung Mệnh có Thiên Lương miếu địa, lại hội hợp Quang, Quý, Thiên Giải, Địa Giải thì tai họa nào mà chẳng qua. Ngày nó đi bộ đội bố mẹ nó cứ lo chứ tôi thì tôi bảo cứ đi đi, hoàn thành nhiệm vụ với quốc gia là trên hết. Đấy! Các anh chị còn bảo tôi là mê tín nữa hay không?”. Hai gia đình nữa thì chưa biết tin gì nhưng cán bộ địa phương cũng đã nghe loáng thoáng, khi Hữu về các anh như trút được gánh nặng. Nhận được thư và ảnh của con em, lại giải tỏa được mối lo nhà nào cũng khẩn khoản làm cơm đãi. Thành ra mấy ngày nay hôm nào Hữu cũng được ăn cỗ. Còn hôm nay anh sẽ đến địa chỉ cuối cùng của chuyến công tác. Đó là nhà đại đội trưởng Ngô Văn Nhã.
Vừa gò lưng trên con ngựa sắt tồng tộc Hữu vừa nhớ lại lần gặp Nhã đầu tiên. Đó là dịp đầu năm ngoái, khi anh đi thâm nhập đơn vị trong chiến dịch Đường Chín- Nam Lào. Lần đó cậu lái xe hay thơ đã kéo anh và họa sĩ Trí về xe 567 đón Xuân sớm. Trong căn hầm chật chội dưới bụng chiếc xe PT76 ấy mấy anh em anh đã cùng thưởng thức chè Thái chính hiệu, hút thuốc lá Điện Biên, ăn kẹo Hải Châu và tán dóc đủ thứ chuyện của đời lính chiến trường. Hai trợ lý chính trị chỉ ngồi nghe mấy cậu lính trẻ kể bao nhiêu chuyện buồn cười của lính, nhất là cái cậu pháo thủ Hòa đen, mồm mép cứ như tép nhảy. Nhưng người để lại ấn tượng sâu sắc nhất đối với Hữu hôm ấy lại chính là người trưởng xe ít nói nhất. Không hoa mỹ như Cân, không lém lỉnh như Hòa, cũng không bộc tuệch như Thắng nhưng đã nói câu nào là chắc như đinh đóng cột câu đó. Ở anh toát lên vẻ điềm đạm, chín chắn và đặc biệt là sự tin cậy. Đối với những con người như vậy đồng chí, đồng đội có thể tin tưởng hoàn toàn. Hữu nghĩ bụng: “Không biết hôm nay tình huống sẽ xảy ra thế nào đây?”.
Nơi dừng chân đầu tiên của Hữu như thường lệ là trụ sở ủy ban xã. Đang giữa đợt cao điểm chăm sóc lúa chiêm nên trụ sở ủy ban vắng như chùa Bà Đanh. Phải đợi gần nửa tiếng cô văn thư mới tìm được chủ tịch xã về. Vừa trông thấy Hữu với đôi quân hàm trung úy xe tăng trên ve áo chủ tịch xã đã niềm nở:
- Đồng chí ở binh chủng Thiết giáp à? Về xã tôi có việc gì đấy? Hay lại sắp tuyển quân?
Liếc nhìn xung quanh chẳng thấy một ai Hữu mới nhỏ nhẹ:
- Dạ! Không ạ! Tôi có chút việc hơi đặc biệt một chút.
Sau khi nghe Hữu trình bày lý do đến công tác ở địa phương chủ tịch xã nở nụ cười thật hồ hởi để lộ cả hàm răng ám khói thuốc lào vàng khè:
- May quá! Thực ra chúng tôi cũng đang đau đầu về việc của cậu Nhã đây. Tin này chúng tôi cũng nghe được từ mấy hôm nay rồi. Khổ! Cậu anh đi B từ năm 65 đến nay chẳng thấy tin tức gì. Bây giờ lại có tin cậu Nhã hy sinh. Bà cụ mà biết tin này không hiểu có qua khỏi được không? Có đồng chí về thế này may quá!
Hữu cúi đầu lặng im. Đúng là những người lính như anh đi vào chiến trường nhẹ nhàng bao nhiêu thì đối với những người mẹ, người vợ ở nhà sự chờ đợi lại nặng nề bấy nhiêu. Mãi sau anh mới hỏi:
- Thế các đồng chí đã có biện pháp gì chưa? Mà tình hình gia đình Nhã thế nào, các đồng chí có nắm được không?
Chủ tịch xã lắc đầu:
- Thì còn biết làm gì hơn ngoài việc răn de, ngăn chặn mấy tay hay ngồi lê, đôi mách trong xã thôi. Tuy nhiên cũng chẳng biết có hiệu quả gì không. Tai vách mạnh rừng mà, đồng chí ạ! Nhưng chúng tôi cũng thường xuyên theo dõi. Từ hôm ấy đến nay không thấy có điều gì đặc biệt, có vẻ như gia đình vẫn chưa biết gì. Cô Hiền vẫn đi làm bình thường. Còn bà cụ bị mệt thì phải, thấy nằm trong nhà suốt.
Hữu nhanh nhảu:
- Vậy thì thuận lợi rồi. Bây giờ nhờ đồng chí đưa tôi đến nhà cậu ấy. Trước là thăm hỏi bà cụ và gia đình. Sau nữa sẽ nói rõ mọi chuyện để gia đình yên tâm.

Khi hai người đã vào đến sân căn nhà ba gian vẫn im lặng như tờ. Mãi đến khi bước lên thềm hai anh em mới thấy mẹ Nhã đang nằm bẹp trên giường, mặt quay vào phía trong, bên cạnh là một bà cụ đang ngồi bỏm bẻm nhai trầu. Thấy hai người xuất hiện bà cụ đang ngồi bên mép giường quệt vội quết trầu bên mép rồi  đon đả:
- Chào hai ông!- Bà quay vào lay vai người nằm trên giường- Thím ơi! Ông chủ tịch đến thăm này.
Mẹ Nhã từ từ quay lại, đôi mắt mờ đục dường như không còn sinh khí. Hữu vội bước lại bên giường, anh đặt gói quà đã chuẩn bị sẵn xuống đầu giường rồi khẽ khàng:
- Thưa mẹ! Con ở binh chủng Thiết giáp. Có việc qua đây vào thăm mẹ một chút. Có chút quà của thủ trưởng binh chủng biếu mẹ.
Bà cụ nhìn chằm chằm vào ve áo Hữu một lát rồi cất giọng nhỏ nhưng rành giọt:
- Thằng Nhã nhà tôi chết rồi phải không?
Hữu cuống quýt:
- Sao mẹ lại nói vậy! Chúng con đến thăm mẹ thật mà.
Chủ tịch xã cũng bối rối:
- Cụ nghe ở đâu mà nói thế! Tôi đã xem giấy giới thiệu của đồng chí ấy rồi. Đúng là đồng chí ấy ở đơn vị của cậu Nhã nhà ta đấy cụ ạ!
Bà cụ ráo hoảnh:
- Các anh không phải nói nữa! Tôi đã biết rồi. Tôi chịu được! Nhưng tôi xin các anh đừng cho con dâu tôi biết. Cứ để yên cho nó sống với tôi ít nữa. Chắc cũng chẳng được lâu đâu.
Hữu bỗng thấy cổ họng mình khô lại, anh e hèm mấy cái rồi mới cất được lời bằng cái giọng khản đặc:
- Không phải thế đâu mẹ ạ! Nhã vẫn mạnh khỏe, lại có thư về nhà đây này.
Hữu lúi húi mở cái xắc- cốt lấy thư. Mẹ Nhã vẫn ráo hoảnh:
- Các anh đừng nói dối tôi nữa. Có ông chủ tịch xã ở đây, tôi cũng chẳng dám giấu ông: mấy người ở xã bên nghe được đài miền Nam nó đọc tên thằng Nhã chết rồi. Mà không phải một người nói đâu.- Bà dừng lại hơi dỏng tai lên rồi gấp gáp- Con dâu tôi nó về rồi đấy! Các ông làm ơn đừng nói gì với nó nhé!
Đúng là Hiền đã về thật. Đang cắm cúi tát nước vào đám ruộng “phần trăm” cô thấy bà hàng xóm bảo có ông chủ tịch xã với một anh bộ đội đến nhà. Thế là chẳng kịp thu bộ gầu sòng cô cắm đầu, cắm cổ chạy về. Nước mắt lưng tròng, cô nghĩ: “Chả lẽ anh chết thật rồi sao? Lạy Trời các anh ấy đừng có cho bà cụ biết”. Cô những mong bay được về nhà để ngăn họ lại. Nhưng có lẽ không kịp nữa rồi. Họ đã ở trong nhà được một lúc, anh bộ đội thì đang móc mớ giấy tờ trong xắc- cốt ra, ông chủ tịch thì đang nói gì đó với bà cụ. Nghĩ bụng: “chắc là anh ta đang lấy giấy báo tử” cô chạy vụt vào nhà cố nặn ra bộ mặt tươi tỉnh:
- Chào bác! Chào anh! Anh ở đơn vị nhà em về chơi ạ?
Hữu dừng tay ngẩng lên, anh cũng tươi cười:
- Chào chị! Vâng, tôi ở đơn vị anh Nhã về đây!
Hiền liến thoắng:
- Mời bác, mời anh ngồi chơi xơi nước!- Cô xăng xái bước đến bên chiếc bàn gỗ mộc kê ở gian giữa rót nước từ bình tích ra mấy cái chén- Thế nhà em có khỏe không? Anh ấy có viết thư về không hả anh?
Bà cụ lúc này mới nhỏ nhẹ:
- Vâng! Tôi sơ ý quá. Mời ông chủ tịch và anh ngồi chơi xơi nước ạ! Nhà quê chả có chè cháo gì, chỉ có nước vối thôi.
Hiền vẫn liến thoắng:
- Thế anh mới ở trong kia ra à? Trong ấy mình đánh to quá anh nhỉ? Ở ngoài này suốt ngày nghe tin chiến thắng mà phấn khởi quá. Có cả một trung đoàn địch ra hàng hả anh?
Hữu hơi ngạc nhiên về thái độ của hai mẹ con bà cụ nhà này. Chợt một tia chớp lóe lên trong đầu anh: cả hai con người này đều đã nghe tin dữ nhưng đang cố tìm cách giấu nhau. Mắt Hữu chợt rưng rưng, anh ngồi ghé xuống mép giường nắm lấy tay bà cụ và khẽ khàng:
- Thưa mẹ! Thưa chị! Đúng là trong kia ta đang đánh rất to và thắng rất lớn. Còn anh Nhã nhà mình thì vẫn khỏe, vẫn vui và có biên thư về đây, có cả ảnh nữa mẹ ạ!
Hữu đặt lá thư và mấy tấm ảnh vào tay mẹ Nhã. Bà cụ cầm lấy nhưng mắt vẫn nhìn đâu đó như đang nhìn vào cõi hư vô. Dường như cụ nghĩ đây chỉ là “trò mèo” mà mấy người này đem ra lòe mình. Hiền xán lại gần mẹ, bà cụ đưa mớ giấy tờ cho cô như người mộng du:
- Con đọc đi! Có gì hay thì kể cho mẹ nghe!
Hiền chăm chú nhìn mấy tấm ảnh, cô reo lên vui mừng nhưng nghe đầy giả tạo:
- Mẹ ơi! Anh Nhã đây này! Ôi! Ảnh đẹp quá- Cô chìa mấy tấm ảnh về phía bà cụ- Mẹ xem này! Nhà con có khi còn béo khỏe hơn hồi về phép năm ngoái mẹ ạ!
Mẹ Nhã vẫn bình thản:
- Ừ! Cứ để đấy lúc nào mượn cái kính bên bác Cả về rồi mẹ xem. Mắt mũi bây giờ có nhìn thấy cái gì đâu.
Nghe những lời ấy Hữu biết rằng cả mẹ Nhã và Hiền đều không tin Nhã còn sống. “Chắc họ nghĩ rằng đây là thư cũ, ảnh cũ của Nhã bây giờ đem về để lừa họ đây”. Nghĩ vậy anh đứng dậy khẽ khàng nhưng đĩnh đạc:
- Thưa mẹ! Thưa chị! Chúng con không dám giấu mẹ, giấu chị việc này: vừa rồi do sơ xuất của một đồng chí cán bộ khi đi công tác, danh sách của đơn vị đồng chí Nhã nhà ta bị lọt vào tay địch rồi bị chúng đem phát trên đài. Sợ rằng gia đình nghe được sẽ lo lắng nên chúng con đã phải vào tận đơn vị của anh Nhã, chụp ảnh cho anh em và yêu cầu tất cả anh em trong đơn vị viết thư gửi về nhà ngay để ở nhà yên tâm. Mẹ đừng nghĩ chúng con nói dối- Quay sang Hiền anh giục- Chị cứ bóc thư anh Nhã ra sẽ biết, thư mới viết cách đây có mấy ngày thôi.
Hiền run run bóc lá thư. Vừa liếc qua mấy dòng đầu cô đã khóc òa:
- Mẹ ơi…! Nhà con vẫn s…ống!
Đến lúc này bà cụ mới run run túm lấy tay Hữu, đôi mắt bà sáng lên tia hy vọng mong manh:
- Anh nói thật đấy chứ! Thật chứ?
Hữu đưa cả hai tay cầm bàn tay nhăn nheo của mẹ, anh nghẹn ngào:
- Thưa mẹ! Chúng con đâu dám nói dối mẹ. Chính vì sợ mẹ, sợ chị ở nhà nghe được tin không hay rồi suy nghĩ này khác chúng con mới về đây chứ. Mẹ cứ tin ở con! Anh Nhã nhà mình đang rất khỏe nhưng cũng đang rất bận nên chưa thể về thăm nhà được.
Mẹ Nhã đột ngột ngồi thốc dậy, bà gạt tay người chị dâu đang định đỡ mình ra. Hiền hoảng hốt chạy lại bên mẹ:
- Kìa mẹ! Mẹ đang ốm mà.
Bà cụ vung tay tuyên bố rất hùng hồn:
- Ốm nhưng giờ thì khỏe rồi.
Hiền thì cười trong nước mắt:
- Thế mà…
Chiều hôm ấy mặc dù từ chối mãi Hữu vẫn phải ở lại ăn bữa cơm với mẹ con Hiền. Mãi tối mịt anh mới lên xe đạp miết về cơ quan nhưng lòng vui như trảy hội. Còn mẹ Nhã từ tối hôm ấy lại vào ngủ với con dâu. “Hôm nay hết cúm rồi, không sợ lây nữa”- Bà bảo vậy.

Cuộc tiến công rộng khắp trên các chiến trường miền Nam những ngày đầu tháng Tư năm 1972 đã làm rung động nước Mỹ. Không thể đưa lục quân trở lại chiến trường Việt Nam, Lầu Năm Góc đành tăng cường yểm trợ tối đa quân ngụy bằng không quân, pháo hạm. 24 tàu chiến trong đó có 4 hàng không mẫu hạm của Hạm đội Bảy áp sát ngoài khơi Việt Nam. Mỗi ngày hàng chục phi vụ B52, hàng trăm lượt chiếc máy bay chiến thuật cùng hàng chục họng pháo cỡ lớn trên tàu cày nát những vùng chiến sự ở Quảng Trị, Tây Nguyên và Miền Đông Nam Bộ. Chiến dịch ném bom miền Bắc cũng được tăng cường trở lại mà đỉnh điểm là sử dụng B52 đánh phá Hải Phòng- cửa khẩu quan trọng nhất tiếp nhận viện trợ của các nước xã hội chủ nghĩa anh em. Hội nghị Pa- ri có nguy cơ rơi vào bế tắc.
Lợi dụng sự chi viện vô cùng mạnh mẽ về hỏa lực và sự tăng viện của chính quyền trung ương, tướng Hoàng Xuân Lãm đã củng cố được phần nào hệ thống phòng thủ trên mặt trận Quảng Trị. Mặt khác với sự thay đổi chiến thuật quân địch cũng đã phần nào gây được khó khăn cho ta. Sau một số trận đánh không thành công của ta chúng đặt nhiều hy vọng vào lớp vỏ cứng mới hình thành.   
Trước tình hình đó Bộ Tổng Tư lệnh quyết định sẽ đánh mạnh hơn nữa để giành chiến thắng trên chiến trường, qua đó tạo được lợi thế trên bàn hội nghị. Chấp hành sự chỉ đạo của trên ngày 13 tháng Tư Bộ tư lệnh B2 tổ chức tiến công thị xã An Lộc, tỉnh lỵ tỉnh Bình Long và là một căn cứ quan trọng trên chiến trường miền Đông. Còn ở Tây Nguyên Bộ tư lệnh B3 quyết định mở chiến dịch Đắc Tô- Tân Cảnh từ ngày 24 tháng Tư. Phối hợp với toàn miền Tư lệnh mặt trận Trị Thiên chủ trương mở đợt Hai của chiến dịch tiến công vào hệ thống phòng thủ Đông Hà- Quảng Trị- Ái Tử- La Vang vào cuối tháng Tư. Để đảm bảo chắc thắng, một cuộc họp rút kinh nghiệm đợt Một gồm tư lệnh các cánh quân, chỉ huy các sư đoàn bộ binh và đại diện các quân, binh chủng được tổ chức tại sở chỉ huy mặt trận.
Sau khi tóm tắt tình hình chung, Tư lệnh mặt trận nêu mục tiêu của đợt Hai chiến dịch. Sau đó ông nhấn mạnh:
- So với thời kỳ đầu chiến dịch chúng ta không còn yếu tố bất ngờ, quân địch đã củng cố được một bước thế trận phòng ngự, lại được không quân và pháo hạm của Mỹ yểm trợ rất mạnh mẽ. Vì vậy chúng đã gây cho chúng ta rất nhiều khó khăn. Nhiệm vụ đề ra trong đợt Hai của chiến dịch là phải phá vỡ tuyến phòng thủ vòng ngoài để tiến công vào trung tâm hệ thống phòng thủ của địch. Mục tiêu của chúng ta trong đợt Hai này là giải phóng hoàn toàn tỉnh Quảng Trị. Nếu có điều kiện thì giải phóng một phần tỉnh Thừa Thiên và thành phố Huế. Sau đây mời các đồng chí nghe đồng chí trưởng phòng tác chiến báo cáo tổng hợp tình hình địch. Xin mời đồng chí!
Trưởng phòng tác chiến đứng dậy, anh bước lại gần tấm bản đồ treo trên vách hầm rồi đưa đôi mắt hõm sâu vì thiếu ngủ dài ngày nhìn quanh một lượt:
- Báo cáo các đồng chí! Sau đợt Một của chiến dịch chúng ta đã phá vỡ hoàn toàn tuyến phòng thủ ngoài cùng và một số cứ điểm quan trọng trong tuyến phòng thủ thứ hai của địch. Về lực lượng địch ta đã xóa sổ trung đoàn 56 của sư đoàn 3 và một số đơn vị cấp tiểu đoàn. Hai huyện Cam Lộ, Gio Linh với hàng chục vạn dân đã được giải phóng. Đó là những kết quả rất lớn mà ta thu được trong đợt Một vừa qua. Tuy nhiên, do địch đã cấp tốc điều động lữ đoàn lính thủy đánh bộ 369, ba liên đoàn biệt động quân số 4, 5, 6 ra tăng cường. Cộng với sự thay đổi về mặt chiến thuật và sự yểm trợ mạnh mẽ của hỏa lực không quân, pháo hạm của Mỹ nên chúng đã tạm thời chặn được các cuộc tiến công ngày Chín tháng Tư của ta. Chúng cũng đã có những động thái tích cực nhằm củng cố lại hệ thống phòng thủ nhằm cố sức giữ lấy Đông Hà, Quảng Trị. Sau đây tôi xin báo cáo chi tiết về tình hình bố trí hiện tại của địch- Cầm cái que chỉ dựng sẵn bên cạnh lên anh tiếp tục bằng cái giọng hơi mệt mỏi- Hiện tại hệ thống phòng thủ của địch ở khu vực này hình thành ba cụm phòng ngự. Cụm chủ yếu vẫn là Đông Hà- Lai Phước với trung tâm là thị trấn Đông Hà và các điểm cao phía tây. Lực lượng địch phòng ngự ở cụm này do trung đoàn 57 của sư đoàn 3 và hai liên đoàn biệt động quân số 4, số 5, hai thiết đoàn 17 và 20 đảm nhiệm. Cụm thứ hai là Ái Tử bao gồm khu kho tàng, hậu cứ, sân bay và sở chỉ huy sư đoàn 3. Lực lượng địch phòng ngự tại đây gồm trung đoàn 2 của sư 3, lữ đoàn lính thủy đánh bộ 147 và thiết đoàn 11. Nhiệm vụ của cụm này là phối hợp chặt chẽ với cụm Đông Hà, bảo vệ bằng được các tiền đồn xung quanh như Phượng Hoàng, Tân Vĩnh, kiên quyết ngăn chặn sự phát triển của ta từ hướng tây xuống và từ phía Thạch Hãn lên. Cụm thứ ba là cụm La Vang- Long Hưng- Quảng Trị có nhiệm vụ ngăn chặn sự tiến công của quân ta từ hướng tây và hướng bắc, kiên quyết bảo vệ thị xã Quảng Trị và đường quốc lộ Một. Lực lượng phòng ngự ở đây bao gồm liên đoàn biệt động quân số 1, lữ đoàn lính thủy đánh bộ 369, hai chi đoàn thiết giáp và hai trận địa pháo hỗn hợp. Về hỏa lực chi viện khoảng 150 lần chiếc B52, 300 lần chiếc phản lực một ngày. Về pháo hạm hiện có khoảng 5 tuần dương hạm, khu trục hạm và 2 tàu sân bay áp sát ngoài khơi Quảng Trị. Vì vậy như các đồng chí đã chứng kiến những ngày vừa qua, có thể nói hỏa lực của chúng rất mạnh. Tuy nhiên, điều đáng quan tâm là địch đã có những thay đổi rất quan trọng về mặt chiến thuật. Nếu như trước đây các đơn vị xe tăng thường được bố trí ở tuyến sau với nhiệm vụ chủ yếu là tăng viện cho các cứ điểm vòng ngoài khi bị tiến công thì nay được xé nhỏ ra để đưa về các cứ điểm vòng ngoài hình thành nên một lớp vỏ cứng. Chiến thuật này là tác phẩm của tướng A- bram, thường được gọi là chiến thuật “trâu rừng”. Xe tăng được đưa xuống các công sự chỉ nhô mỗi tháp pháo lên trở thành một hỏa điểm rất mạnh và chính chúng đã làm ta tổn thất khá lớn hôm mồng Chín vừa qua. Một điểm nữa là việc sử dụng xe tăng của chúng rất linh hoạt, lúc ở chỗ này, lúc ở chỗ khác, ban ngày ở một chỗ, ban đêm lại di chuyển đến vị trí khác. Để đảm bảo đột phá vào được trung tâm các cụm phòng ngự của địch nhất thiết chúng ta phải phá vỡ được lớp vỏ cứng này. Trên đây là tổng hợp tình hình địch đến thời điểm hiện tại, các đồng chí có gì chưa rõ xin mời cho ý kiến. Hết đấy ạ!
Phòng họp vẫn lặng như tờ, những gương mặt đã dạn dày trận mạc xung quanh dãy bàn đều lộ vẻ trầm ngâm suy nghĩ. Điều đó chứng tỏ vấn đề mà trưởng phòng tác chiến vừa nêu cũng chính là mối quan tâm lo lắng của mọi người. Thấy không ai có ý kiến gì tư lệnh mặt trận đứng dậy:
- Các đồng chí đã nghe báo cáo về tình hình địch. Sau đây tôi xin nhắc lại nhiệm vụ của các cánh như sau. Cánh bắc vẫn là cánh chủ yếu của mặt trận, có nhiệm vụ tiến công vào cụm phòng thủ Đông Hà- Lai Phước. Cánh Tây là cánh thứ yếu, có nhiệm vụ tiến công cụm phòng thủ Ái Tử- Phượng Hoàng. Cánh nam là cánh phối hợp có nhiệm vụ tiến công cụm phòng thủ La Vang- Long Hưng và cắt quốc lộ Một. Trong đợt Hai này sẽ tăng cường cho các đồng chí tiểu đoàn xe tăng 198 của H02. Cánh Đông là cánh vu hồi có nhiệm vụ thọc sâu dọc duyên hải các huyện Triệu Phong, Hải Lăng để vây hãm địch từ phía đông. Sau khi tiêu diệt được ba cụm phòng thủ trên các cánh quân sẽ hợp điểm tại thị xã Quảng Trị. Ngoài ra cũng xin thông báo để các đồng chí biết, để phối hợp hành động với chúng ta trong đợt này B4 cũng sẽ mở một chiến dịch vu hồi ở phía tây xuống Huế. Nhiệm vụ như thế các đồng chí rõ cả chưa?
Tư lệnh các cánh quân và những người có mặt đồng thanh:
- Rõ!
Tư lệnh mặt trận gật đầu tỏ vẻ hài lòng nhưng nét mặt vẫn trầm ngâm:
- Tuy nhiên, đúng như đồng chí trưởng phòng tác chiến đã nói: vấn đề đặt ra đối với chúng ta bây giờ là phải chọc thủng lớp vỏ cứng bằng xe tăng ở tuyến phòng thủ vòng ngoài của địch thì mới “sờ” tới được mấy thằng phía trong. Các đồng chí xem có cao kiến gì thì phát biểu đi nào!- Vừa nói tư lệnh mặt trận vừa đưa mắt nhìn mọi người tỏ vẻ khuyến khích, cuối cùng ánh mắt ông dừng lại ở phó tư lệnh Đào- Xe tăng thì sao nào? Nó đã đưa xe tăng đón tiếp các anh rồi đấy, các anh trả lời ra sao?
Phòng họp hơi ồn lên những tiếng xì xào: “xe tăng thì phải lấy xe tăng mà chọi thôi”, “phải đấy, tăng đấu tăng chứ bộ binh làm sao mà diệt được nó ở trong hầm” v.v… Phó tư lệnh Đào từ tốn đứng dậy cất giọng nhỏ nhẹ:
- Báo cáo đồng chí tư lệnh và các đồng chí! Về vấn đề này chúng tôi cũng đã trao đổi và đã tìm ra đối sách. Tuy nhiên cũng rất cần sự chỉ đạo chung của mặt trận và sự phối hợp của các đơn vị bạn…
Tư lệnh mặt trận gật đầu khuyến khích:
- Đồng chí nói cụ thể xem nào! Cần đề nghị gì cũng cứ nói, ta cùng giải quyết.
Phó tư lệnh Đào dõng dạc:
- Sau khi nghiên cứu chúng tôi thấy điểm mạnh của chiến thuật này của địch là xe tăng nằm trong công sự chỉ nhô mỗi tháp pháo lên nên vừa đảm bảo sự chính xác của hỏa lực khi bắn, lại vừa nâng cao được khả năng sống còn. Với cách bố trí như vậy nếu xe tăng ta ở trên mặt đất địch có thể tiêu diệt được từ khoảng 2000 mét, còn về phía ta sẽ rất khó tiêu diệt được xe địch. Vì vậy chúng tôi quyết định cũng cho xe tăng xuống công sự ở khoảng cách khoảng 1000 mét. Lúc này về điều kiện bắn của hai bên là gần như nhau, theo tính toán của chúng tôi thì với những điều kiện đó pháo 100 ly trên T54 của ta chắc chắn sẽ thắng.
Nhiều tiếng “ồ”, “à” rộn lên trong phòng họp. Tư lệnh mặt trận lắc đầu vẻ không tin:
- Nhưng làm sao các anh đưa được xe tăng vào gần thế? Rồi lại còn phải đào công sự nữa chứ? Làm sao vào gần như vậy mà vẫn giữ được bí mật?
Phó tư lệnh Đào vẫn điềm đạm:
- Thế cho nên mới phải nhờ đến thủ trưởng và các đơn vị bạn.
Tư lệnh mặt trận sốt ruột:
- Cần thế nào các anh cứ nói thẳng ra! Có vấn đề gì khó khăn ta sẽ cùng nhau giải quyết.
Phó tư lệnh Đào nhìn thẳng vào mắt tư lệnh mặt trận:
- Dạ! Cũng không có gì nhiều lắm! Chúng tôi chỉ xin tư lệnh cho khoảng 100 viên đạn pháo trong vòng hai tiếng là đủ.
Tư lệnh mặt trận cười lớn:
- Gì chứ trăm quả đạn pháo mà được việc như vậy thì tôi sẵn sàng cho, thậm chí còn hơn. Nhưng anh phải nói cụ thể đi chứ!
Phó tư lệnh Đào tiến lại gần tấm bản đồ:
- Báo cáo tư lệnh và các đồng chí! Sau khi nghiên cứu kỹ tình hình bố trí của địch chúng tôi dự kiến sẽ tổ chức xây dựng ba trận địa xe tăng bắn ngắm trực tiếp- Ông cúi xuống vớ lấy cây que chỉ dò dò trên bản đồ- Đó là tại dãy điểm cao 35, 37 ở phía tây Đông Hà và cứ điểm Phượng Hoàng, mỗi trận địa phải đào ba đến bốn hầm xe tăng. Chúng tôi dự kiến sẽ đào hầm xe tăng bằng thuốc nổ. Qua thực nghiệm vừa rồi với 20 ki- lô- gam thuốc nổ thì một tiểu đội công binh sẽ đào xong một hầm trong vòng một tiếng. Để giữ bí mật việc dùng thuốc nổ đào công sự tôi đề nghị mặt trận cho bắn phá hoại vào ba cứ điểm trên trong thời gian chúng tôi cho nổ bộc phá. Sau đó bắn tiếp một đợt nữa để đưa xe tăng vào. Khi pháo binh tiến hành hoả lực chuẩn bị thì lực lượng xe tăng trong công sự này có thể cùng tham gia bắn trực tiếp vào các mục tiêu đầu cầu. Đặc biệt là khi phát hiện xe tăng địch các xe tăng này sẽ phải tiêu diệt ngay. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ tiêu diệt xe tăng địch số xe tăng này sẽ tham gia xung phong hoặc chuyển sang làm nhiệm vụ khác.
Tư lệnh mặt trận gật gù:
- Hay đấy! Lấy xe tăng làm pháo bắn ngắm trực tiếp. Hay!- Ông quay về phía tư lệnh pháo binh- Này, ông pháo binh! Đề nghị của thiết giáp thế có đáp ứng được không?
Tư lệnh pháo binh cười:
- Không có vấn đề gì ạ! Tôi sẽ đảm bảo bọn địch trong cứ điểm chỉ còn biết chúi đầu vào công sự mặc các anh muốn làm gì thì làm.
Tư lệnh mặt trận phẩy tay:
- Như thế là được rồi! Còn thời gian, giờ giấc cụ thể hai bên hiệp đồng với nhau nhé!
Đúng lúc đó chiếc máy điện thoại trước mặt tư lệnh mặt trận đổ một hồi chuông, ông cầm tổ hợp lên. Không biết đầu dây kia nói gì chỉ thấy ông “ừ”, “à” mấy tiếng rồi đặt tổ hợp xuống và tươi nét mặt:
- Xin thông báo với các đồng chí một tin vui: mặt trận của ta được trên ưu tiên đưa khẩn cấp một số khẩu đội tên lửa chống tăng B72 vào sử dụng. Có xe tăng trong công sự, lại có cả tên lửa chống tăng thì lớp vỏ của chúng có cứng đến đâu cũng sẽ bị chọc thủng, phải không các đồng chí?
Không ai bảo ai tất cả những người có mặt trong phòng họp đều vỗ tay. Cuộc họp kết thúc trong không khí hết sức phấn khởi.

Phó tư lệnh Đào rời hầm họp với một tâm trạng khá vui vẻ. Dù chưa biết kết quả thế nào nhưng phương án đưa xe tăng xuống công sự để chọc thủng lớp vỏ cứng của địch do ông và các đồng đội đưa ra đã được chấp thuận. Nhưng linh cảm của một người chỉ huy cho ông biết phương án đó nhất định thành công. Đó chính là kết tinh của những trăn trở, tìm tòi sau những bài học được rút ra bằng máu của ông và đồng đội. Qua chuyện này ông càng cảm thấy thêm tin tưởng và quý trọng những người đồng đội của mình. Đó là những con người hết sức dũng cảm và cũng hết sức thông minh, sáng tạo. Tự nhiên ông cảm thấy hôm nay trời thật đẹp. Cánh rừng sở chỉ huy hôm nay hình như cũng sinh động hẳn lên. Màu đất ba- dan hôm nay hình như cũng đỏ hơn. Bất giác ông lẩm nhẩm thành lời mấy câu cuối trong bài thơ “Năm anh em trên một chiếc xe tăng” của Nguyễn Hữu, trợ lý tuyên huấn binh chủng vừa được phổ nhạc và phát trên đài. “Phải công nhận cậu này khá thật, nó lột tả hết được những đặc điểm rất cơ bản của bộ đội xe tăng. Có lẽ cần phải biểu dương, khen thưởng và tạo điều kiện để cậu ta phát triển mới được”, ông nghĩ.
Mải suy nghĩ nên ông gần như bị giật mình khi trợ lý Bắc từ trong hầm nhô ra:
- Chào thủ trưởng ạ!
Nhìn nét mặt của Bắc ông linh cảm thấy có chuyện không hay đã xảy ra, ông giật giọng:
- Có chuyện gì thế?
Bắc đưa cho ông một tờ điện đến và nói:
- Báo cáo thủ trưởng, ngoài Bộ Tư lệnh yêu cầu ta thực hiện gấp yêu cầu của B4 ạ!
Ông Đào lẩm bẩm vẻ bực dọc:
- Mấy ông này rỗi hơi hay sao mà cứ nhắc mãi thế này. Mình đã tổ chức đưa hai đại đội vào trong ấy theo yêu cầu của họ rồi cơ mà.
Bắc ngập ngừng:
- Vâng…! Nhưng chỉ có một đại đội đến nơi được thôi thủ trưởng ạ!
Ông Đào trợn mắt:
- Sao! Đại đội nào không đến nơi? Mà sao cậu biết?
Bắc tuôn liền một mạch:
- Báo cáo thủ trưởng, H03 vừa điện lên cho biết: đại đội 8 hành quân đến cây số 34 đường 18 bên Lào thì bị máy bay oanh tạc. Theo các anh ấy báo cáo thì đại đội này đã bị mất sức chiến đấu hoàn toàn. Còn đại đội 4 đã vào đến A Lưới nhưng cũng bị thiệt hại mất 1 xe vì dính B52. Chắc vì vậy nên B4 lại điện ra Bộ, Bộ lại thúc xuống binh chủng và binh chủng lại dội vào đây.
Ông Đào cầm bức điện mà chẳng đọc được chữ nào. Mắt ông thấy cay cay rồi nhòa đi. Mới mon men đến cửa ngõ chiến trường mà đã bị đánh cho tan tác thì thật là chua xót. Nhưng biết làm sao được, chiến tranh nó nghiệt ngã thế đấy. Ông lắc mạnh đầu như muốn xua đi những ảo ảnh rồi chăm chú đọc bức điện. Một lát sau ông quả quyết:
- Cậu điện xuống H03 tổ chức ngay một đại đội đi thay cho đại đội 8.
Bắc nhăn nhó lắc đầu:
- Dạ! Lúc nãy tôi cũng đã sơ bộ trao đổi với các anh ấy như thế nhưng H03 cho biết là toàn trung đoàn không còn một chiếc xe tăng bơi nào cả.
Ông Đào chợt ngớ ra:
- À! Đúng rồi! Sau khi bàn giao 198 đi thì H03 hầu như không có xe tăng bơi- Ông hất cằm- Vậy cậu bảo phải làm thế nào bây giờ?
Bắc ngần ngừ:
- Báo cáo thủ trưởng, hiện tại mình đã dồn gần như hết xe pháo trong kho vào các chiến trường rồi. Hay là thủ trưởng đề nghị lên trên cứ cho B4 dùng tạm một đại đội 4 đi đã. Hoặc nếu có thể thì hoãn cho một thời gian nữa cũng được.
Ông Đào ngẫm nghĩ. Quả thật, ý kiến của Bắc cũng có lý. Sau khi tiểu đoàn 297 vào đến B3, hai tiểu đoàn tiếp theo vào đến B2, binh chủng đã tiếp tục đưa thêm một tiểu đoàn vào B1, một tiểu đoàn vào B3, hai tiểu đoàn nữa cho B2 và hai đại đội cho B4. Còn hai trung đoàn tập trung cho B5 này. Vì vậy, các tổng kho của binh chủng đến thời điểm này gần như đã cạn. Nhưng nhớ lại vẻ mặt của Tổng Tham mưu trưởng khi nói về yêu cầu của B4 hôm xuống tham quan diễn tập, ông lắc đầu:
- Không được! Chắc chắn cấp trên không đồng ý. Kiểu gì ta cũng phải thực hiện bằng được nhiệm vụ này.
Đã biết tính thủ trưởng nên nghe ông Đào nói vậy Bắc biết rằng không còn cách nào khác ngoài việc tìm cách thực hiện, anh đề xuất:
- Hay là ta lấy một đại đội T54 của tiểu đoàn 3 thay vào đó.
Ông Đào lắc đầu:
- Không được!- Nhất thiết phải là một đại đội xe tăng bơi.
Bắc ngạc nhiên:
- Tại sao phải như thế ạ?
Ông Đào hạ giọng:
- Tớ cũng mới biết, ý định của B4 là tổ chức vu hồi vào phía tây Huế bằng 2 mũi. Mũi thứ nhất đánh theo đường 12 xuống. Mũi này sẽ sử dụng đại đội T59. Còn mũi thứ hai sẽ sử dụng đại đội xe tăng bơi, thả trôi theo sông Hương rồi bất ngờ đánh lên. Vì vậy, nhất thiết phải là xe tăng bơi. Cậu hiểu chưa?
Đến lúc này thì Bắc đã hiểu ra vấn đề, anh nhăn trán một lát rồi reo lên:
- Có cách rồi, thủ trưởng ạ!
Ông Đào tò mò:
- Cách gì? Nói đi xem nào!
Bắc hớn hở:
- Báo cáo thủ trưởng, H02 ạ!- Anh láy lại- Lấy của H02 ạ!
Ông Đào gật gù ra chiều suy nghĩ. Đúng là hiện nay H02 vẫn còn một tiểu đoàn nguyên vẹn, trong đó có một đại đội xe tăng bơi. Nhưng nếu lấy đi thì cũng gay vì sẽ ảnh hưởng đến sức mạnh chiến đấu của “nó”. Tuy nhiên, trong trường hợp này đó có lẽ là giải pháp tốt nhất vì sẽ đáp ứng nhanh nhất yêu cầu của B4. Còn để đảm bảo sức mạnh của H02 có thể sẽ đưa tiếp trang bị từ ngoài kia vào. Ông nhếch mép cười buồn: “không ngờ có lúc mình lại rơi vào cảnh giật gấu, vá vai thế này”. Nhưng rồi cuối cùng ông cũng phải đi đến quyết định:
- Cậu điện xuống H02…- Ông lắc đầu- Thôi! Không điện nữa! Chuẩn bị đi! Tối nay tôi và cậu sẽ xuống H02. Ta vừa kiểm tra nắm tình hình công tác chuẩn bị cho đợt Hai, đồng thời giao nhiệm vụ cho “nó” luôn. Cậu cũng điện về Bộ Tư lệnh báo cáo ý định của ta nhé.
- Vâng ạ!- Bắc trả lời và chạy vụt về phía hầm thông tin.

Từ sở chỉ huy mặt trận xuống H02 không xa lắm nên khoảng 9 giờ tối ba thày trò ông Đào đã đến nơi. Vì đã được báo trước nên ban chỉ huy H02 đều có mặt đón phó tư lệnh binh chủng. Sau khi nghe ban chỉ huy trung đoàn báo cáo tình hình triển khai công tác chuẩn bị cho đợt Hai của chiến dịch, ông Đào tỏ vẻ hài lòng và kết luận:
- Hôm qua Bộ tư lệnh mặt trận đã tổ chức hội nghị rút kinh nghiệm đợt Một và triển khai nhiệm vụ đợt Hai cho toàn mặt trận. Nói chung, nhiệm vụ đợt Hai của các đơn vị xe tăng chúng ta về cơ bản không có gì thay đổi. Tuy nhiên, về mặt chiến thuật sẽ phải có những đổi mới để đảm bảo đánh thắng. Xin thông báo với các đồng chí là H03 đã thực nghiệm đào công sự bằng thuốc nổ thành công. Trong đợt Hai tới đây sẽ áp dụng vào thực tế ở cánh bắc và cánh tây. Ta sẽ đưa xe tăng xuống công sự làm trận địa bắn ngắm trực tiếp để tiêu diệt xe tăng địch, phá vỡ lớp vỏ cứng vòng ngoài của chúng. Còn ở cánh đông nhiệm vụ của các đồng chí vẫn là tham gia thọc sâu giải phóng vùng duyên hải để cô lập hệ thống phòng thủ của địch, không cho địch tăng viện bằng đường biển hoặc rút chạy ra biển. Tuy nhiên, thời cơ tung các đồng chí vào lúc nào cho có lợi nhất thì còn phải chờ diễn biến của tình hình. Việc các đồng chí tổ chức rút kinh nghiệm đợt Một, tập huấn về các hình thức chiến thuật tiến công trong hành tiến rồi tao ngộ chiến cho bộ đội và chủ động tổ chức trinh sát địa hình như vậy là rất tốt. Vấn đề đặt ra bây giờ với các đồng chí là duy trì tình trạng sẵn sàng chiến đấu cao, bất cứ lúc nào trên lệnh xuống là xuất kích được ngay. Tôi cho rằng đây là cơ hội duy nhất, cơ hội cuối cùng để chúng ta thể hiện sức mạnh và củng cố vị thế của mình. Vì vậy rất mong các đồng chí cố gắng động viên bộ đội cho tốt. Còn những đề nghị của các đồng chí chúng tôi xin ghi nhận và sẽ giải quyết ngay. Các đồng chí có ý kiến gì nữa không?
Trung đoàn trưởng Lãm đứng dạy, nghiêm trang:
- Chúng tôi xin hứa trước thủ trưởng và các thủ trưởng cấp trên sẽ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trên giao trong đợt Hai này ạ.
Liếc nhanh vào cái đồng hồ trên cổ tay trái, phó tư lệnh Đào hạ giọng:
- Đề nghị các anh cho biết, tình hình cái đại đội xe tăng bơi của tiểu đoàn 244 thế nào?
Vẻ ngạc nhiên hiện rõ trên mặt mấy cán bộ trung đoàn, chính ủy Võ lên tiếng:
- Thủ trưởng định hỏi về vấn đề gì ạ? Về người hay về trang bị?
Ông Đào bình thản:
- Về tất cả! Các anh cứ cho tôi biết cả về đội ngũ cán bộ, cả về chất lượng thành viên và chất lượng trang bị.
Trung đoàn trưởng Lãm mở sổ tay lần tìm một lát rồi đứng dạy:
- Báo cáo thủ trưởng! Đó là đại đội 3, đại đôi xe tăng của tiểu đoàn 244. Đại đội trưởng là đồng chí Lê Minh Đôn. Chính trị viên là đồng chí Nguyễn Thế Cường. Chính trị viên phó là Phạm Ngọc Châu. Đại đội phó kỹ thuật là Nguyễn Bình Yên. Hai trung đội trưởng là Nguyễn Văn Thanh và Trần Quốc Quảng. Nhìn chung đây là một kíp cán bộ mạnh của trung đoàn, được đào tạo cơ bản và nhất là rất có kinh nghiệm trong quản lý, chỉ huy bộ đội. Về chất lượng thành viên cũng tương đối tốt, đã được huấn luyện kỹ. Vì vậy, thời kỳ còn ở ngoài kia đại đội này thường xuyên ở tốp dẫn đầu phong trào thi đua của trung đoàn. Riêng về chất lượng trang bị thì chỉ ở mức khá vì số xe của đại đội này đã sử dụng khá nhiều. Báo cáo hết ạ!
Ông Đào vẫn thủng thẳng:
- Có phải cái cậu Đôn lùn lùn, mắt ty hý, có cái răng vàng và khét tiếng về quản lính đấy không?
Chính ủy Võ tủm tỉm cười:
- Thủ trưởng nhớ giỏi thật! Đúng là Đôn ấy đấy ạ!
Lặng đi một lát như toan tính điều gì đó, bất chợt phó tư lệnh Đào cao giọng:
- Thế thì các đồng chí chú ý nghe nhé! Theo yêu cầu của trên ta đã đưa hai đại đội xe tăng vào tăng cường cho mặt trận B4. Tuy nhiên, trên đường hành quân đại đội xe tăng bơi đã bị không quân địch oanh tạc mất sức chiến đấu. Vì vậy, để đáp ứng yêu cầu của chiến trường tôi quyết định điều đại đội 3 của tiểu đoàn 244 đi thay thế. Do thời gian rất gấp nên đề nghị các đồng chí triển khai thực hiện ngay, đảm bảo từ hai đến ba ngày nữa anh em lên đường được. Về điểm đến, đường hành quân và những vấn đề khác đồng chí Bắc sẽ làm việc cụ thể với trung đoàn và đồng chí đại đội trưởng. Các anh nghe rõ cả chưa?
Cả ban chỉ huy trung đoàn lặng đi. Mãi sau trung đoàn trưởng Lãm mới khẽ khàng:
- Báo cáo, nghe rõ rồi nhưng… thế thì gay cho chúng tôi quá!
Ông Đào tỉnh khô:
- Gay thế nào?
Lãm khẩn khoản:
- Báo cáo thủ trưởng, mỗi tiểu đoàn của chúng tôi chỉ có một đại đội xe tăng bơi làm nòng cốt. “Thằng” 66 vừa rồi đã bị sứt mẻ, chúng tôi đang định điều 2 xe của “thằng” này sang bổ sung cho nó. Thế mà bây giờ thủ trưởng rút đi thì chúng tôi “rỗng ruột” mất.
Ông Đào lạnh lùng:
- Không bàn cãi gì nữa. Trước hết các anh cứ triển khai thực hiện quyết định của tôi đi đã. Còn việc bổ sung lực lượng cho các anh ta sẽ làm sau một chút cũng được. Muốn gì thì chậm nhất ngày kia đại đội 3 phải lên đường, vào đến nơi càng nhanh càng tốt. Rõ chưa?
Chẳng biết làm gì hơn, trung đoàn trưởng Lãm đành buông xuôi:
- Rõ rồi ạ!

Mới cuối tháng Tư mà tiết trởi ở Quảng Trị đã khá oi bức. Nắng không to nhưng cứ ong ong, bứt dứt. Lại thêm tiếng ùng oàng của bom đạn tứ bề, tiếng vè vè dai dẳng của thằng L19, mùi khói các đám cháy khét lẹt… làm không khí thêm khó chịu. Tuy nhiên, trái hẳn với cái ngoại cảnh đó là một không khí hết sức vui tươi, phấn khởi trong đại đội của Nhã. Từ khi biết đơn vị mình lại được tham gia tiến công cứ điểm Phượng Hoàng lần nữa, cán bộ, chiến sĩ trong đại đội sôi nổi hẳn lên. Hôm qua đại đội lại được bổ sung về ba chiếc T54 nữa nên vẫn đảm bảo lực lượng cho hai trung đội, mỗi trung đội ba xe. Chẳng cần phải động viên nhiều, toàn đại đội lao vào chuẩn bị xe pháo cho trận đánh mới. Pháo hai Kỳ vừa tỷ mẩn lau từng viên đạn sáng bóng vừa hý hửng:
- Chuyến này có cơ hội rửa được hận rồi, các quê  nhỉ!
Liên “triết gia” vẫn hoài nghi:
- Chẳng biết có rửa được hận không hay lại nợ nần chồng chất thêm?
Pháo thủ Thủy thì phân tích có vẻ rất có cơ sở:
- Không! Tớ tin rằng với khoảng cách 1000 trở lại, mà xe ta đỗ tại chỗ bắn thì bố thằng nào chịu được pháo 100 của mình. M48 chứ M100 hay 1000 cũng toi hết- Cậu ta bình luận- Phải công nhận ông nào nghĩ ra cái bài đưa xe tăng xuống công sự bắn trực tiếp ở khoảng cách gần thế này “độc” thật đấy!
Liên lại gật gù triết lý:
- Thì “vỏ quýt dày sẽ có móng tay nhọn” mà.
Như thường lệ Nhã vẫn ngồi im lắng nghe các thành viên xe mình bàn tán mà không tham gia vào câu chuyện. Trong đầu anh còn đang suy nghĩ tìm phương án tối ưu cho trận đánh này. Nói gì thì nói đây cũng là cơ hội để đơn vị anh và bản thân anh gỡ gạc lại một chút thể diện sau trận thua mất mặt hôm nào. Chắc chắn mọi việc không đơn giản như Thủy nói. Đã đành đưa được xe tăng xuống công sự bắn trực tiếp ở khoảng cách gần sẽ là một lợi thế rất to lớn nhưng cũng chưa biết rồi sẽ còn những gì sẽ xảy ra. Theo cấp trên cho biết lực lượng địch phòng ngự ở Phượng Hoàng hiện tại đã mạnh hơn rất nhiều so với trận đánh hôm mồng Chín, gồm một tiểu đoàn lính thủy đánh bộ, lại được tăng cường một chi đoàn xe tăng, hệ thống công sự vật cản của chúng cũng đã được củng cố thêm một bước. Chắc chắn chúng sẽ bố trí phòng ngự mạnh ở những hướng mà ta đã đánh vào lần trước. Rõ ràng việc chọn hướng tiến công lần này phải đổi khác đi mới có thể giành được thắng lợi, còn nếu cứ xổng lưng mà xông vào như trận trước thì chẳng khác gì húc đầu vào đá. Ngày mai trung đoàn bộ binh mới tổ chức đi trinh sát và giao nhiệm vụ tại thực địa nhưng từ hôm qua đến nay Nhã đã nghiên cứu rất kỹ địa hình khu vực tác chiến trên bản đồ. Thực tình trong lòng Nhã vẫn thấy có một cái gì đó bồn chồn không thật yên tâm. Có lẽ do những hậu quả nặng nề của trận đánh hôm trước để lại. “Đúng là kinh cung chi điểu”- Nhã tự cười mình rồi rảo bước đi tìm chính trị viên Dư và hai trung đội trưởng để hội ý trước cho chuyến trinh sát.

Điểm trinh sát chung của trung đoàn bộ binh mà đại đội Nhã đến phối thuộc được đặt ở sườn bắc núi Ba Gơ. Đứng ở đây cứ điểm Phượng Hoàng hiện ra rõ mồn một trong nắng buổi trưa. So với hôm mồng Chín hệ thống công sự trên hai điểm cao đều tăng lên về số lượng và có vẻ như chắc chắn hơn. Những đồng bao cát to lù lù bao bọc xung quanh vị trí chỉ huy, trận địa cối và công sự bắn như muốn thách thức đối phương. Hàng rào bao quanh cứ điểm cũng đã được tăng cường thêm hai lớp dây thép gai bùng nhùng. Xác ba chiếc T54 cháy vẫn nằm nguyên chỗ cái khe cạn giữa hai điểm cao 52 và 44. Ngay chỗ đó và xung quanh cứ điểm là bạt ngàn những hố bom, dấu tích của những trận oanh kích vừa mới xảy ra vài hôm trước. Không biết bọn chúng cất giấu ở đâu mà dẫu đã mỏi mắt tìm Nhã vẫn tịnh không phát hiện ra bóng dáng chiếc xe tăng nào. Trong bụng anh thấy hơi lo lo vì với phương pháp bắn trực tiếp của xe tăng thì việc phát hiện được mục tiêu là cực kỳ quan trọng, “có lẽ phải có mồi nhử bọn chúng mới xuất hiện chăng?”- Nhã nghĩ bụng. Một nỗi lo lắng khác đang choán hết tâm trí Nhã là vấn đề đường cơ động. Trong trận đánh hôm trước đường sá gần như còn nguyên mà xe anh đã bị sa lầy. Còn hôm nay nhìn những con đường và sườn đồi xung quanh mà phát khiếp, hàng nghìn hố bom nằm san sát nhau, nhiều hố đầy nước trông chẳng khác gì cái ao. Không may mà sa xuống đó cứ là cứu kéo hết đêm.
Đang mải mê dõi mắt vào con đường dẫn vào chân cứ điểm nham nhở hố bom Nhã bỗng giật mình vì chính trị viên Dư vỗ nhẹ vào vai:
- Trung đoàn trưởng gọi về hội ý ngay!
Nhã vẫn nấn ná:
- Anh thấy không? Đường sá như thế kia thì làm sao mà cơ động được?
Dư gật đầu đồng tình:
- Đúng vậy! Có lẽ phải đề nghị thay đổi hướng tiến công mới được.
Nhã túm lấy Dư:
- Anh thấy ý định của tôi hôm qua có được không?
Dư nhăn trán:
- Thì mình cứ đề xuất xem ý của các anh ấy thế nào?
Hai anh em quay lại vị trí của trung đoàn trưởng. So với Nhã trung đoàn trưởng bộ binh có vẻ như còn trẻ hơn. Kể cũng phải thôi, đánh nhau liên tục, hy sinh nhiều nên tiến bộ cũng nhanh hơn. Tuy nhiên cái trán chưa hằn một nếp nhăn của trung đoàn trưởng lúc này đang nhíu lại, anh chỉ xuống con đường từ phía tây đâm thẳng vào chân điểm cao 52:
- Mấy ông xe tăng xem hướng chủ yếu ở hướng này có được không? Có con đường này chắc các ông cơ động được thuận lợi hơn.
Nhã đoán chắc trong quyết tâm sơ bộ của trung đoàn trưởng đã định như vậy. Có lẽ cũng chính vì thế nên anh ta đã chọn vị trí trinh sát chung ở đây. Vốn là người không thích tranh cãi, bảo sao làm vậy nhưng lần này Nhã quyết định phải có ý kiến, anh lắc đầu:
- Báo cáo anh! Đề nghị các anh xem lại chứ theo tôi nếu chọn hướng này làm hướng chủ yếu sẽ có nhiều bất lợi đấy anh ạ!
Trung đoàn trưởng và các cán bộ bộ binh đều tỏ vẻ ngạc nhiên:
- Bất lợi thế nào? Hôm trước ta đánh theo hướng này thuận lợi thế cơ mà.
Nhã hiểu đối với cánh bộ binh thì việc chọn hướng này họ sẽ có nhiều thuận lợi, từ vị trí tập kết ở dãy núi Ba Gơ này họ chỉ cần rất ít thời gian là có thể chiếm lĩnh được trận địa xuất phát tiến công. Nhưng Nhã đã quyết định phải bảo vệ ý kiến của mình đến cùng:
- Vâng! Hôm trước thì thuận lợi đấy nhưng sắp tới tôi tin là sẽ là bất lợi- Chỉ tay xuống con đường Nhã cao giọng- Các anh nhìn kỹ xem, con đường dưới kia có còn được gọi là đường nữa không? Nát như tương Bần thế kia thì xe tăng làm sao mà cơ động được. Lại còn mìn nữa chứ. Tôi tin rằng đoạn sát chân cao điểm thế nào cũng dày đặc mìn. Còn xe tăng địch, chắc chắn chúng sẽ bố trí chủ yếu ở hướng ấy. Lao vào đấy thì chẳng khác nào húc đầu vào đá.
Trung đoàn trưởng gật đầu:
- Tôi cũng nghĩ vậy! Chắc chắn đây là hướng phòng ngự chủ yếu của địch. Tuy nhiên không phải lúc nào ta cũng tránh chỗ mạnh, đánh chỗ yếu được. Nhưng anh cứ nói đi, theo anh thì nên chọn hướng nào?
Được lời như cởi tấm lòng Nhã tuôn luôn cái ý định mà anh đã trao đổi với Dư và mấy cán bộ trung đội từ hôm qua:
- Báo cáo các anh! Theo tôi ta nên chuyển hướng tiến công sang hướng Bắc…
Mấy cán bộ tiểu đoàn bộ binh nhao nhao phản đối:
- Sao lại sang tận hướng Bắc được? Quân tướng đang ở hết phía nam này. Bây giờ chuyển hướng lên đấy lại phải cơ động ngược ra. Làm thế để mà chết lính hả?
Thoáng chút bối rối nhưng Nhã vẫn cứng cỏi:
- Tôi nghĩ rằng để đảm bảo chắc thắng thì mất thêm một vài ngày cơ động lực lượng ta cũng nên làm.
Một tiểu đoàn trưởng bộ binh vẫn gân cổ lên:
- Các ông xe tăng, đi đến đâu cũng có xe nó chở. Còn chúng tôi ấy à? Trăm thứ lên đôi vai này này. Mà ông đã hành quân bộ bao giờ chưa đấy?
Thấy có vẻ hơi căng căng trung đoàn trưởng dàn hòa:
- Trật tự nào! Để anh ấy nói hết đã rồi hãy tranh luận.
Nhã vẫn điềm đạm:
- Như các anh đã biết, vừa qua bọn địch đã có những thay đổi rất quan trọng về chiến thuật. Đó là đưa xe tăng ra tuyến phòng thủ vòng ngoài tạo thành một lớp vỏ cứng. Chiến thuật đó đã gây rất nhiều khó khăn cho ta trong trận tiến công hôm mồng Chín vừa qua. Tuy nhiên, việc bố trí xe tăng của chúng cũng rất linh hoạt. Các anh thấy đấy, theo trên cho biết ở cứ điểm này có một chi đoàn xe tăng thế mà tôi quan sát từ nãy đến giờ vẫn không phát hiện được chúng bố trí ở đâu. Chắc bây giờ chúng đang giấu đâu đó dưới hầm, khi phán đoán được hướng tiến công của ta mới cơ động ra. Vì vậy, để đối phó với chúng cách sử dụng xe tăng của chúng tôi cũng có những thay đổi- Nhìn quanh một lượt như để thu hút sự chú ý của mọi người rồi Nhã mới tiếp tục một cách dứt khoát- Chúng tôi cũng sẽ cho xe tăng xuống công sự ở khoảng cách gần để diệt xe tăng địch, chi viện cho xe tăng và bộ binh xung phong.
Mấy cán bộ bộ binh cùng ngớ ra tỏ vẻ ngạc nhiên, riêng trung đoàn trưởng thì gật đầu:
- Tôi cũng nghe sư đoàn phổ biến như vậy nhưng chưa biết sự thể thế nào. Anh nói cụ thể xem sao! Tại sao lại phải đưa xe tăng xuống công sự? Như thế thì có còn gọi là xe tăng nữa hay không?
Đến lúc này các cán bộ bộ binh đã xúm lại thành một vòng xung quanh Nhã, anh hồ hởi giải thích:
- Báo cáo các anh! Về sức mạnh hỏa lực thì T54 của ta với M48 của địch gần tương đương như nhau, T54 nhỉnh hơn chút ít vì cỡ pháo lớn hơn. Sở dĩ trận mồng Chín vừa qua xe tăng ta bị tổn thất nặng là vì M48 nằm ở trong công sự chỉ nhô mỗi tháp pháo lên, trong khi đó xe tăng mình lại lộ toàn thân nên mới đến khoảng cách 2000 mét đã bị nó bắn trúng. Muốn bắn lại nó thì lại quá xa, mục tiêu thì nhỏ nên cũng không được. Chính vì vậy chúng tôi dự kiến sẽ sử dụng một trung đội tăng cường cho hướng chủ yếu, còn một trung đội sẽ cho xe xuống công sự ở khoảng cách gần để tiêu diệt được tăng địch trong công sự, chi viện cho hướng chủ yếu xung phong mà vẫn bảo vệ được mình.
Mấy cái đầu cùng gật gật ra vẻ đã hiểu vấn đề, chợt một cán bộ tiểu đoàn vặn lại:
- Nhưng làm sao các ông đưa được xe vào gần thế? Tôi sợ rằng chưa vào được công sự thì các ông đã bị nó “xơi tái” mất rồi.
Nhã làm bộ bí mật:
- Việc đó chúng tôi đã có giải pháp rồi! Các anh cứ yên tâm! Trước giờ nổ súng một trung đội của chúng tôi sẽ có mặt trong công sự.
Trung đoàn trưởng gật đầu hối thúc:
- Xem ra biện pháp này được đấy! Bây giờ anh anh nói cụ thể phương án sử dụng thế nào! Và tại sao lại phải chuyển hướng tiến công về phía Bắc?
Nhã đứng lên một mô đất và chỉ về phía ngọn đồi đối diện phía bên kia điểm cao 52:
- Với cách sử dụng xe tăng như vậy thì việc chọn trận địa bắn sẽ có ý nghĩa rất quan trọng. Trong điều kiện cụ thể này tôi nhận thấy nếu đặt trận địa bắn ngắm trực tiếp ở điểm cao 32 kia là có lợi nhất. Trận địa đặt ở đấy có thể khống chế, tiêu diệt được địch ở cả hai điểm cao 52 và 44. Khi pháo binh tiến hành hỏa lực chuẩn bị chúng tôi sẽ tham gia tiêu diệt các hỏa điểm đầu cầu, đặc biệt là xe tăng trong công sự để chi viện cho thê đội Một xung phong. Sau đó thì tùy tình hình mà quyết định. Nếu đánh 52 thuận lợi thì trung đội này có thể tiếp tục chi viện cho hướng chủ yếu đánh sang 44. Nếu gặp khó khăn trung đội này sẽ trực tiếp xung phong đánh chiếm 44. Lúc đó sẽ chuyển trung đội xe tăng ở hướng chủ yếu sang làm nhiệm vụ bắn trực tiếp để chi viện. Ngoài ra, ở vị trí này sẽ rất thuận lợi khi đánh địch rút chạy và phát triển tiến công về Ái Tử.
Trung đoàn trưởng chăm chú quan sát địa hình một lúc rồi mở bản đồ ra nghiên cứu. Một lát sau anh ngẩng lên dứt khoát:
- Anh Nhã nói có lý! Tôi quyết định sẽ chuyển hướng tiến công về hướng Bắc- Mỉm cười với mấy cán bộ cấp dưới anh vỗ về- Không sao! Ta chịu khó một tý! Mà lính bộ binh thì chuyển quân thế này là thường phải không các anh? Bây giờ ta sẽ cơ động sang bên đó trinh sát cho thật cụ thể.
Cho đến chiều tối thì việc xác định vị trí chỉ huy, vị trí trận địa bắn, trận địa xuất phát tiến công và đặt các hỏa khí đi cùng của bộ binh, tuyến triển khai của xe tăng… đã hoàn tất. Trung đoàn trưởng hào hứng giao nhiệm vụ và tổ chức hiệp đồng giữa các đơn vị ngay tại thực địa. Cuối cùng anh kết luận:
- Nhiệm vụ các đơn vị, các bộ phận đều đã rõ cả rồi. Các tiểu đoàn bộ binh khẩn trương tổ chức cơ động về vị trí mới trước ngày N. Riêng bên xe tăng các anh làm thế nào thì làm, trước giờ G phải có mặt trong công sự bắn. Thắng hay bại của trận này phụ thuộc vào mấy cái xe trong công sự đấy.
Nhã bắt tay trung đoàn trưởng nói chắc như đinh đóng cột:
- Anh cứ yên tâm! Bằng mọi giá chúng tôi sẽ có mặt đúng giờ quy định.

Vào chiều hôm đó Hòa đen đang có mặt tại bờ bắc sông Cửa Việt. Các anh đang chờ trời tối để vượt sông sang phía bên kia. Bài học về sự không nắm chắc địa hình trong chuyến vượt sông đánh Đông Hà còn nhức nhối trong tâm can đội ngũ cán bộ H02 nên ngay sau cuộc họp rút kinh nghiệm ở Bộ tư lệnh tiền phương về, biết nhiệm vụ của trung đoàn mình chủ yếu tác chiến ở cánh Đông trung đoàn trưởng Lãm đã quyết định phải tổ chức ngay một chuyến trinh sát. Mặc dù người chỉ huy bộ binh đã nêu ra rất nhiều khó khăn khi thâm nhập sang bờ nam sông Cửa Việt nhưng Lãm vẫn kiên quyết đòi đi. Thấy vậy đồng chí tư lệnh cánh Đông đành phải ra lệnh cho lực lượng địa phương tạo mọi điều kiện giúp đỡ cho đoàn. Huyện đội Gio Linh cử hẳn một tổ trinh sát dẫn đường và lo liệu phương tiện vượt sông. Thật may cho các anh, không hiểu tính toán thế nào mà trước hôm đoàn trinh sát lên đường bọn địch lại rút hết quân khỏi Cửa Việt. Nghe nói bọn chúng kéo về để tăng cường phòng tuyến xung quanh Ái Tử. Thế là đỡ đi được một gánh nặng. Sau gần một ngày đi dọc bãi biển để nắm lại tình hình đường sá tầm ba giờ chiều họ đã tới bờ bắc sông Cửa Việt. Núp mình sau những gốc phi lao và mấy bụi dứa dại cằn cỗi họ tranh thủ quan sát tình hình ở phía bên kia.
So với Bến Hải thì Cửa Việt rộng hơn nhiều, lòng sông đoạn này dễ đến gần một cây số, nhìn cứ ngút cả tầm mắt. Gặp ngày biển lặng nên sóng chỉ lăn tăn làm cho lòng sông như rộng thêm ra. Phía quân cảng hôm nay vắng lặng như tờ, không còn bóng dáng một tên địch nào. Một lúc sau họ đã xác định được bến vượt ở phía tây cảng chừng hơn một ki- lô- mét. Chỗ đó bờ sông cả hai bên đều thoải và lòng sông không quá rộng như ngoài cửa biển. Chiều cũng đã muộn, trung đoàn trưởng Lãm hạ lệnh nghỉ ăn chiều để đợi trời tối sẽ vượt sông.
Đối với Hòa đen thì kỷ niệm về chuyến vượt sông Bến Hải hôm trước là một kỷ niệm đầy chua xót. Đã không tham gia chiến đấu được lại còn bị tổn thất nặng nề về người và trang bị. Mặc dù được thăng chức đại đội phó giữ quyền đại đội trưởng thay cho Uy bị thương nhưng anh không lấy thế làm vui. Anh biết rằng sau cú sốc đó không ít chiến sĩ của mình bị nao núng tinh thần. Kể cũng dễ hiểu thôi, vừa mới nhập ngũ được vài tháng, học chưa hết chương trình đã phải đi chiến đấu. Thế rồi vừa chân ướt, chân ráo tới chiến trường lại bị một đòn chí mạng của không quân, pháo hạm địch. Xe cháy, người chết, người bị thương… ai mà không choáng. Đã thế, mấy hôm sau lại còn tin cả một chiến đoàn xe tăng bị tiêu diệt ở Quảng Trị dội về. Rồi tiếng thằng pháo thủ chiêu hồi từ trên chiếc L19 cứ ra rả suốt mấy ngày liền… Trong tiểu đoàn đã lác đác có hiện tượng bỏ ngũ. Ở đại đội của Hòa thì chưa có trường hợp nào nhưng nhìn vào mắt chiến sĩ của mình Hòa hiểu. Đằng sau những ánh mắt đảo nhanh vội quay đi khi gặp mắt anh có một cái gì đó rất mong manh và chỉ cần thêm một tác động trái chiều dù rất nhỏ thôi cũng sẽ đổ vỡ.
Thật may, bên cạnh anh vẫn còn có chính trị viên Hợp và rất nhiều chiến sĩ vững vàng. Nhất là pháo thủ Nhật. Cậu cựu cầu thủ đội bóng trường cấp 3 Nguyễn Trãi tuy còn trẻ tuổi nhưng tỏ ra rất già dặn. Chính Nhật là một cầu nối quan trọng để anh và các cán bộ trong đại đội hiểu sâu sắc hơn tâm tư, nguyện vọng các chiến sĩ trẻ trong đại đội mình. Cũng chính Nhật có ý kiến với các anh hãy đừng rao giảng dông dài về mục đích, lý tưởng rồi tình hình nhiệm vụ mới nữa. “Cái này bọn em nghe mãi rồi, nói nhiều nữa nhàm cả tai”- cậu ta bảo thế. Hỏi “thế các cậu muốn nghe cái gì?” thì cậu ta thủng thẳng: “Em không biết các anh nghĩ thế nào chứ bọn em chỉ muốn nghe, muốn biết những cái gì gần gũi nhất, dễ hiểu nhất chứ những thứ kia bọn em thuộc lòng cả rồi”. Thấy Nhật nói có lý anh bàn với chính trị viên Hợp phải thay đổi nội dung cũng như cách thức sinh hoạt, họp hành. Họ thống nhất với nhau sẽ ít nói những lời cao siêu mà phải đi vào thực tế, không giấu diếm chiến sĩ những khó khăn, gian khổ đang đợi họ và phải hướng dẫn họ làm thế nào để sống được, làm thế nào để vượt qua. Mà phải cố gắng để cho chiến sĩ nói lên được suy nghĩ thật của mình, kể cả những vướng mắc, những ấm ức đối với cấp trên. Thế là những buổi học chính trị của đại đội Hòa trở thành những buổi trao đổi, rút kinh nghiệm rất sinh động và bổ ích. Anh cũng yêu cầu các cán bộ trung đội khi huấn luyện bộ đội phải chú ý đưa vào những vấn đề sát sườn nhất cho cuộc chiến đấu. Bản thân anh khi lên lớp cũng thường kể lại những câu chuyện chiến đấu của đại đội mình, xe mình và chính bản thân mình trước kia. Có lẽ chính điều đó đã tạo ra sự chuyển biến rất mạnh mẽ trong tư tưởng chiến sĩ. Đã thấy lại những nụ cười hồn nhiên, những câu đùa tếu táo. Điều làm Hòa yên tâm nhất là những ánh mắt trong trẻo, bộc trực không còn vội quay đi  khi gặp mắt anh.
Dựa vào một gốc phi lao cụt Hòa nửa nằm nửa ngồi nhẩn nha nhai bánh lương khô. Anh không tham gia vào câu chuyện tếu táo của nhóm cán bộ mà nhớ lại ngày Nhật mới được bổ sung về xe mình. Nhìn cái mặt búng ra sữa Hòa trêu: “Đã đủ tuổi đi bộ đội chưa đấy?”. Cậu ta cười: “Đúng là còn thiếu sáu tháng nữa. Nhưng nghe nói xe tăng về tuyển em kỳ kèo xin đi bằng được”. Nghe giọng cậu ta Hòa bật cười: “Thích đi xe tăng đến thế cơ à?”. Cậu ta hồn nhiên: “Anh đã xem “Chiến công Phai- Khắt chưa? Bộ đội xe tăng như thế ai chả mê”. Biết cậu ta đã có giấy gọi vào đại học Tổng hợp rồi mà vẫn đi bộ đội, Hòa hỏi: “Sao không ở nhà đi đại học mà lại đòi đi bộ đội?” thì cậu ta thủng thẳng: “Nhà em chưa có ai đóng góp nên em không được đi. Nhưng em cũng chẳng tiếc. Đi bộ đội vài năm về học sau cũng không muộn”. Ngẫm nghĩ một lát cậu ta thêm: “Với lại còn bụng dạ đâu mà ngồi học nữa. Bạn bè thì đã đi hết cả, còn lại một lũ con gái. Chán mớ đời!”. Cao ráo, đẹp trai, học giỏi, đá bóng được, chắc là khối cô thầm mong trộm nhớ nhưng kiên quyết: “Không yêu đương gì cả. Đi thế này một sống, hai chết. Lằng nhằng vào chỉ làm khổ người ta”. Nghe câu này Hòa khoái chí vô cùng. Thế là anh lại có một đồng minh. Mà sao cậu ta nói ra cái câu đó nhẹ nhàng đến vậy. Chính sự dứt khoát của Nhật đã củng cố lập trường của Hòa khi anh phải đối phó với sự “tấn công” của cô dân quân Vĩnh Thạch khi các anh quay ra tập kết ở đó. Không ai nghĩ cái mặt non choẹt như thế, đêm gác còn sợ ma, cơm không biết nấu mà lại dám ghì chặt đại liên nhằm thẳng vào cái máy bay đang lao xuống đầu mình mà bắn. Ấy thế mà khi anh thăm dò định bồi dưỡng trở thành đối tượng đảng và có hướng phát triển làm cán bộ thì lại thủng thẳng: “Không! Em chỉ làm lính thôi, đánh nhau cho đến hòa bình thì về đi học. Nếu làm cán bộ thì lúc ấy lại phải ở quân đội suốt đời. Em không thích!”. Chắc cậu ta nói thật vì trong cái ba lô lép kẹp của Nhật anh đã thấy có mấy quyển sách giáo khoa lớp Mười. Lúc rỗi rãi vẫn thấy cậu ta giở ra nghiền ngẫm. Phải động viên mãi cậu ta mới nhận làm trưởng xe cái xe 234 khi anh chuyển về xe đại đội trưởng. Hòa thú vị bật cười khi nhớ lại câu nói của Nhật hôm ấy: “Em làm tạm thôi đấy! Khi nào các anh bồi dưỡng được ai thì em trả lại ngay”. Có cái gì đó hơi giống nhau giữa Nhật và Thắng, người đồng đội cũ của anh ở xe 567 ngày trước.
Còn lái xe Toản, có hơi ông cụ non một tý nhưng ân cần, chu đáo lại giỏi kỹ thuật. Những hư hỏng thông thường lái xe khác phải gọi kỹ thuật viên hoặc thợ, riêng đối với Toản lúc nào cũng chỉ là “chuyện vặt”. Phát hiện ra có vấn đề, cứ để đấy, làm điếu thuốc lào đã. Sau vài phút ngất ngư vì khói thuốc xắn tay áo lên “phút mốt, xong ngay”. Chỉ phải cái tội hơi máu gái, đóng quân ở đâu ngày trước ngày sau đã thấy có “em” để tâm sự. Cậu ta vẫn thường bĩu môi chê Nhật “ngốc nghếch”: “Tội quái gì! Mình thì đỡ buồn mà các em thì cũng vui”. Hòa không tán thành với cách nghĩ ấy nhưng anh cũng tặc lưỡi bỏ qua, chỉ nhắc nhẹ: “Làm sao thì làm, đừng để lại hậu quả cho người ta mà mang tội”.
Ngồi nghĩ về những người đồng đội bây giờ Hòa lại lan man nhớ về Nhã, về Cân, về Thắng- những người đồng đội của anh trong kíp xe 567 năm nào. Mỗi người một tính một nết, có ưu, có khuyết nhưng đều tốt đẹp làm sao. Có lẽ số phận đã ưu ái anh, ban cho anh những người đồng đội, những người bạn thật tuyệt vời. Hôm nghe tin xấu về Nhã, Hòa đã lẻn ra rừng cao su khóc một mình. Anh thương Nhã một thì thương mẹ Nhã, thương Hiền mười. Chỉ đến khi các thủ trưởng đi họp về nói lại đầu đuôi câu chuyện anh mới như trút được gánh nặng trong lòng.
Trời tháng Ba ta sập tối thật nhanh. Nhưng khi ánh sáng mặt trời vừa tắt thì mọi người mới phát hiện ra mặt trăng như một cái đĩa bạc đã treo lơ lửng trên bầu trời tím thẫm đằng đông. Ngước nhìn mặt trăng đã gần tròn trung đoàn trưởng Lãm ngơ ngác:
- Ơ! Đã sắp đến rằm rồi cơ à? Chết thật! Bận đến nỗi chẳng nhớ gì đến ngày tháng nữa.
Mấy chiếc thuyền nan của du kích địa phương nhẹ nhàng cặp sát bờ. Người chiến sĩ dẫn đường hối thúc cả đoàn nhanh chóng xuống thuyền vượt sông. Đêm hôm đó và ngày hôm sau họ đã len lỏi đi sâu vào vùng địch. Thật may hệ thống đường sá phía bờ nam Cửa Việt tốt hơn nhiều so với bờ Bắc. Trung đoàn trưởng Lãm phấn khởi ra mặt. Nỗi lo về đường cơ động của anh đã nhẹ hẳn đi. Lãm cũng đã quyết định chọn thôn Hà Tây làm nơi đặt sở chỉ huy và lực lượng dự bị, còn thôn Vĩnh Huề làm vị trí tập kết trước chiến đấu cho tiểu đoàn 66. Mọi việc thuận lợi hơn dự định nên rạng sáng ngày thứ ba các anh đã trở ra Vĩnh Thạch.

Rồi thì những lo lắng, hoài nghi của Cân cũng được bức điện của Bộ tư lệnh Thiết giáp gửi vào giải tỏa. Thế là đã rõ, Nhã vẫn còn sống và không hề có chuyện cả đại đội anh bị tiêu diệt như đài địch đưa tin. Tuy vậy Cân vẫn không sao vui lên được. Hơn một tuần nay, tiểu đoàn anh tham gia tiến công An Lộc đã bốn trận rồi mà vẫn chưa làm chủ được cái thị xã bé như “mắt muỗi” này. Đã thế lại bị cháy mất hơn chục xe, cán bộ, chiến sĩ thương vong cũng nhiều. Tiểu đoàn có ba đại đội thì đại đội 6 và đại đội 8 đã gần như bị xóa sổ, chỉ còn đại đội 10 của anh là tương đối nguyên vẹn. Là chính trị viên phó đại đội, mặc dù không trực tiếp tham gia chiến đấu nhưng phải làm công tác thương binh, tử sĩ nên Cân thấm thía hơn ai hết những tổn thất của đơn vị mình. Nghe nói Bộ tư lệnh chiến dịch quyết định sẽ tổ chức đánh trận quyết định trong mấy ngày tới Cân quyết định lên gặp tiểu đoàn trưởng Nghi. Vì là chỗ quen biết cũ nên Cân bỗ bã:
- Anh Nghi! Nghe nói mình lại chuẩn bị đánh tiếp à?
Nghi mệt mỏi gật đầu:
- Ừ! Tớ cũng vừa mới nhận nhiệm vụ về chưa kịp triển khai, chắc khoảng dăm hôm nữa sẽ đánh trận quyết định.
Cân thảng thốt:
- Các anh phải nghĩ cách làm sao chứ cứ đánh như mấy trận vừa rồi thì chỉ  có đốt hết xe thôi.
Tiểu đoàn trưởng Nghi buồn bã buông thõng:
- Tớ cũng đang nẫu cả ruột đây. Thế cậu bảo phải làm gì bây giờ?
Bị Nghi vặn lại Cân đâm bí. Thực ra qua theo dõi mấy trận đánh vừa rồi Cân thấy xe tăng bị thiệt hại nặng chủ yếu là vì đội hình chiến đấu giữa xe tăng và bộ binh bị cắt rời. Không được bộ binh yểm hộ, mấy chiếc xe tăng đơn thương độc mã trong thị xã bị bọn địch nấp trong các ngõ hẻm hoặc nhà cao tầng dùng súng chống tăng diệt hết chiếc này đến chiếc khác. Mặt khác, do lực lượng phòng không của mặt trận quá yếu nên máy bay địch gần như hoàn toàn làm chủ bầu trời, chúng tự do bay lượn dùng hỏa tiễn và bom tập trung đánh vào đội hình tiến công dưới đất như đánh đáo làm gì mà chẳng cháy, chẳng tổn thất. Nhưng làm thế nào để khắc phục tình trạng này thì Cân chưa nghĩ ra, cuối cùng anh cũng mạnh dạn phát liều:
- Anh phải có ý kiến với bên bộ binh, bảo họ phải bám sát lấy xe tăng, hai bên yểm hộ, bảo vệ lẫn nhau ấy. Rồi còn phải đề nghị tăng cường thêm ít cao xạ nữa mới được.
Nghi lắc đầu cười buồn:
- Biết thế! Họp hành rút kinh nghiệm tớ cũng đã có ý kiến rồi. Nhưng cậu thấy đấy, đặc điểm tác chiến thành phố, thị xã nó khác. Từ trước đến nay anh em ta chỉ mới được huấn luyện đánh địch phòng ngự trong công sự vững chắc ở vùng đồi núi. Chính vì vậy khi tiến công điểm cao 128, sân bay Đồng Long và trận Núi Gió của đại đội cậu hôm kia đều thắng lợi. Nhưng cứ vào thị xã thì y như rằng lại “sứt đầu, mẻ trán”.- Anh phẩy tay ra chiều bất lực- Đường thì thẳng tắp, trống trơn, xe tăng thì tiến theo hàng một, bộ binh thì bị máy bay đánh cho tan tác không thể bám sát xe tăng. Thế cho nên dẫu có rút kinh nghiệm rồi đấy nhưng cũng chẳng cải thiện được tình hình. Mà ở trong này lực lượng phòng không thì quá yếu, chỉ trông chờ vào mấy khẩu cao xạ tự hành của mình nên bọn máy bay nó muốn làm gì thì làm. Bộ binh thì chưa quen tác chiến hiệp đồng, cứ ỷ lại vào xe tăng. Đến lúc bị máy bay nó ngăn chặn lại mặc cho xe tăng “đơn thương, độc mã” chiến đấu. Cậu bảo tớ phải làm gì bây giờ?
Ngồi nín lặng một lúc Cân đứng dậy:
- Tôi không biết! Nhưng dù thế nào các anh cũng phải tìm mọi cách không để tình trạng này tái diễn nữa. Biết bao nhiêu mồ hôi, xương máu mới đưa được một một cái xe tăng vào đây mà mới có mấy hôm đã tiêu hơn chục chiếc rồi. Người thì cũng đã thương vong cả đống. Cứ như thế thì chả mấy mà tiểu đoàn ta bị xóa sổ.
Dứt lời Cân đi thẳng chẳng chào hỏi gì để lại một mình tiểu đoàn trưởng Nghi ngồi trầm ngâm suy nghĩ. Tuy nói vậy song Cân cũng rất thông cảm với tiểu đoàn trưởng của mình. Quả thật đây là một bài toán cực kỳ nan giải.

Cũng giống như Cân. Biết tin Nhã còn sống, đơn vị lại vừa thắng lớn tại Đắc Tô- Tân Cảnh nhưng Thắng cũng không thể nào vui lên được- trung đội trưởng Nguyễn Nhân Triệu- người anh thân thiết, người bạn tâm giao của anh đã hy sinh anh dũng cùng kíp xe 377. Dẫu biết trong chiến tranh hy sinh, mất mát cũng là chuyện thường tình thế nhưng cái chết của Triệu và kíp xe 377 vẫn để lại trong lòng Thắng một dư âm hết sức nặng nề.
Chiều ngày hôm sau trận đánh Thắng được lệnh đánh chiếc xe dắt cùng tổ hậu cần, kỹ thuật đi cứu kéo xe hỏng và làm công tác thương binh, liệt sĩ. Sau khi khắc phục mấy chiếc xe hỏng ở căn cứ Tân Cảnh xong đội của anh mới phóng lên Đắc Tô 2. Vừa lên đến đỉnh dốc Ngã Ba một cảnh tượng vô cùng bi tráng đã hiện ra trong ánh hoàng hôn đỏ rực: cách đó chừng 600 mét, nằm ngay bên vệ đường là một chiếc xe T59 đen thui, nòng pháo thăng bằng hướng về phía trước như vẫn đang sẵn sàng nhả đạn. Dẫu không còn nhìn thấy số hiệu nữa nhưng Thắng biết chắc chắn đó là xe 377. Xung quanh nó là xác 9 chiếc xe tăng, thiết giáp Mỹ. M41 có, M113 có cháy đen nằm la liệt, nòng pháo gục xuống bẽ bàng, có chiếc vẫn đang âm ỉ khói. Thắng phóng hết tốc lực đến cạnh chiếc 377.
Xe vừa dừng Thắng đã nhảy phốc ra khỏi buồng lái. Không chờ mọi người trong đội anh trèo vội lên thành xe. Các cửa xe vẫn đóng kín. Loay hoay mất một lúc Thắng mới mở được cửa trưởng xe ra. Nhưng đập vào mắt anh là một màu đen kịt, không có ai ở trong ấy. Thắng vội quay xuống hối hả giục mọi người trong đội tìm kiếm xem có anh em nào ở xung quanh đó không. Vừa lúc đó một tốp chiến sĩ bộ binh kéo đến. Thấy các anh lùng sục xung quanh một người đã cứng tuổi bảo: “Đừng tìm nữa! Không có ai ở trong xe nhảy ra đâu! Tất cả vẫn còn nguyên trong ấy”. Rồi anh ta kể mà mắt cứ rưng rưng: “Tôi là tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 3, trung đoàn 1 của sư H. Hôm qua chúng tôi có nhiệm vụ tiến công cứ điểm Đắc Tô 2 này. Tầm chín giờ sáng, khi chúng tôi đã chiếm được một phần căn cứ và một góc sân bay Đắc Tô 2 thì bọn địch ra phản kích. Hơn hai chục chiếc xe tăng dàn hàng ngang theo đường băng sân bay và đường 18 lao ra bọc lấy chúng tôi. Đi sau chúng lốc nhốc dễ phải đến hơn tiểu đoàn bộ binh. Đạn các loại trên xe tăng vãi như trấu làm chúng tôi không ngóc đầu dậy được. Trong lúc đó cơ số đạn chống tăng mang theo đã gần như cạn kiệt. Nguy cơ bị tiêu diệt gọn đã hiện ra ngay trước mắt. Chúng tôi phải lợi dụng từng mô đất, từng đoạn hào để chống đỡ nhưng không lại. Muốn rút lui cũng khó khăn bởi đã bị địch bao vây ba phía- Nói đến đây anh đưa cái ống tay áo nhem nhuốc của mình quệt ngang mắt- Đúng lúc đó chiếc xe tăng này xuất hiện. Tôi còn nhớ rõ nó có số 377. Từ trên dốc Ngã Ba kia nó lao thẳng vào đội hình xe tăng địch như một con mãnh hổ. Khẩu pháo trên xe cứ một lát lại khạc ra một bụm lửa sáng lòa. Đám xe tăng địch khựng cả lại và tập trung bắn vào xe này. Vượt qua chỗ chúng tôi rồi thì chiếc xe 377 dừng lại đúng chỗ này, chắc là để lợi dụng bờ đường che chắn và lần lượt bắn cháy bốn chiếc xe tăng địch. Nhờ vậy chúng tôi củng cố lại được đội hình chiến đấu. Nhưng vừa diệt được chiếc thứ tư thì xe 377 cũng trúng đạn. Tôi nhìn rõ ngọn lửa bốc lên dữ dội ở phía sau xe, khói đen mù mịt. Nhưng lạ một điều là không thấy một ai nhảy ra cả. Lúc ngọn lửa đã trùm cả lên tháp pháo rồi mà pháo vẫn còn nổ một phát nữa thiêu cháy chiếc thứ năm- Một lần nữa người tiểu đoàn trưởng bộ binh quệt tay lên mắt, anh dừng lại một lát rồi mới sụt sịt kể tiếp-  Ngay sau đó khói lửa trùm kín lấy xe. Đúng lúc ấy hai chiếc xe của ta từ phía sau tiến đến nơi và diệt thêm mấy chiếc tăng nữa. Tiểu đoàn của tôi lập tức bám theo xe tăng để đánh địch phản kích. Tôi vừa chạy vừa ngoái nhìn về chiếc 377 đang cháy bùng bùng mà không thể nào cầm được nước mắt. Chính nó, chính chiếc xe này đã cứu chúng tôi. Nó mà không đến kịp chắc tiểu đoàn tôi đã bị ăn gỏi mất rồi”. Thắng lặng người đi, mắt rân rấn nước. Cả tổ hậu cần, kỹ thuật của anh, cả tốp chiến sĩ bộ binh cũng đứng lặng phắc, mắt người nào người ấy đỏ hoe. Lặng đi một lúc người chỉ huy bộ binh mới nhắc chiến sĩ của mình: “Bày lễ ra đi!”. Các chiến sĩ bộ binh mở ba lô, lẳng lặng đặt lên thành xe bên trái bốn nắm cơm nắm, bốn hộp thịt hộp, một con gà luộc, một bó hoa rừng và một nắm hương to. Một cái vỏ đồ hộp được một chiến sĩ vục đầy thứ bụi đỏ cao nguyên để lên làm bát hương. Thấy vẻ ngạc nhiên của Thắng người cán bộ giải thích: “Trong thị trấn Tân Cảnh đấy. Sáng nay tôi giao cho mấy tướng này bằng mọi giá phải kiếm cho tôi con gà với nắm hương. Anh em người ta hy sinh anh dũng như thế để cứu mạng mình thì mình cũng phải báo đáp chứ!”. Thắng nghẹn lời không biết nói gì. Các chiến sĩ bộ binh không cùng đơn vị mà họ chu đáo như vậy, thế mà các anh đi tìm đồng đội chỉ với hai bàn tay trắng với mấy cái túi ni- lon.
Người chỉ huy bộ binh ra hiệu cho chiến sĩ của mình đứng thành một hàng ngang. Toàn tổ của Thắng cũng tự động đứng thành một hàng phía sau. Liếc qua thấy hàng ngũ đã chỉnh tề anh ta tiến lại cạnh chiếc xe bật lửa thắp hương. Gió cao nguyên lồng lộng nên mãi một lúc sau bó hương mới bén lửa. Đưa cho mỗi người một nén hương anh bảo: “Thắp cho các anh ấy đi!”. Đợi mọi người trở về hàng anh tiến lên một bước, chắp hai tay vái ba vái một cách thành kính và lầm rầm khấn. Tiếng anh ta tuy nhỏ nhưng trong cái tĩnh mịch sâu lắng của buổi hoàng hôn Thắng vẫn nghe rõ từng lời: “Việt Nam dân chủ cộng hòa quốc, Kon Tum tỉnh, Đắc Tô huyện. Hôm nay là ngày 25 tháng 4 năm 1972, tức ngày 12 tháng 3 năm Nhâm Tý. Cán bộ chiến sĩ tiểu đoàn 3, trung đoàn 1, sư đoàn H kính cẩn thắp hương tưởng niệm các liệt sĩ đã hy sinh trong trận Đắc Tô 2. Kính thưa hương hồn các liệt sĩ xe tăng 377! Chúng tôi không biết tên các anh để gọi nên xin gọi chung các anh như thế. Hôm qua các anh đã hy sinh anh dũng để cho chúng tôi được sống và chiến thắng. Nếu không có các anh chắc chắn tiểu đoàn chúng tôi đã bị xe tăng địch nghiền nát và hôm nay chúng tôi cũng không còn đứng được ở đây để thắp hương cho các anh. Các anh đã hy sinh oanh liệt vì Tổ quốc, vì đồng đội. Cầu mong các anh được mồ yên, mả đẹp, phù hộ độ trì cho đất nước, cho chúng tôi sớm giành được thắng lợi! Một phút mặc niệm, bắt đầu!”.
Một ngọn gió bỗng bất thần lồng lên, bó hương bốc lửa cháy đùng đùng. Người chỉ huy bộ binh lầm rầm: “Các anh ấy về đấy! Xin các anh chứng cho lòng thành của chúng tôi!”. Nghe đến đây Thắng không nén nổi lòng mình nữa, anh khóc òa lên như một đứa trẻ. Trong đầu anh hiện lên rõ mồn một hình ảnh trung đội trưởng Triệu quắc thước, nóng nảy nhưng bộc trực, chân thành. Lái xe Vinh mảnh khảnh, lúc nào cũng nhí nhảnh, yêu đời. Pháo thủ Cao thì hiền lành, chất phác. Còn pháo hai Tiến thì chắc nịch, gan lỳ cóc tía. Tiếng khóc như có sức lây lan. Cả hàng quân người sụt sùi, người nức nở, cậu Độ thợ cơ còn quỳ sụp xuống lạy như tế sao.
Khi nắm hương đã cháy hết người tiểu đoàn trưởng bộ binh rút dao găm xẻ đôi con gà, anh đưa cho Thắng và bảo: “Theo tôi các anh không nên kéo chiếc xe này về làm gì. Dù sao nó cũng đã cháy rồi, không thể sửa chữa được nữa. Hãy để nó ở nguyên chỗ này để làm một tượng đài về lòng dũng cảm vô song của những người chiến sĩ xe tăng”.
Tốp bộ binh đi rồi Thắng lại trèo lên xe. Anh bật đèn pin lên. Dưới ánh sáng của chiếc đèn pin chỉ thấy lổng chổng đống vỏ đạn pháo. Những quả đạn pháo chưa dùng đến chắc đã bị kích nổ làm cái buồng chiến đấu trở thành một mớ hỗn độn, ngay cả  ghế của các thành viên cũng không cái nào còn nguyên vẹn. Thắng nuốt nước mắt bảo mấy anh em trong đội dọn sạch vỏ đạn và những mảnh kim loại vung vãi rồi hót hết tro ở dưới sàn xe gói vào một tấm ni- lon. Dù sao cũng có cái để mà mai táng. Còn không phân biệt được ai với ai thì cũng có sao đâu. Khi còn sống họ đã coi nhau như ruột thịt. Đến bây giờ chết rồi xương thịt của họ lại hòa lẫn với nhau thì cũng có sao đâu. Mấy anh em vừa dùng những tấm bìa vun tro lại vừa thút thít khóc.
Soi kỹ một lần nữa trong buồng chiến đấu Thắng chợt giật mình khi phát hiện thấy dưới mấy cái vỏ đạn trên vành tháp pháo một tảng tro đen ngời như tảng than kíp- lê. Đưa lên tận mắt nhìn Thắng nhận ra đấy là một nắm cơm đã cháy đen nhưng vẫn còn nguyên hình dạng. Nước mắt anh lại trào ra đầm đìa. Vậy là các anh ấy đã không kịp ăn bữa sáng hôm qua, chắc là do nhiệm vụ quá khẩn trương, gấp gáp. Thắng bồi hồi nhớ lại buổi tối hôm kia chính anh đã trao cho pháo hai Tiến nắm cơm này. Lúc đó cậu ta còn nhăn răng cười: “Anh có tăng cường thêm cho bọn em tý nào không đấy?”. Thật khổ, tiêu chuẩn chiến trường eo hẹp, đi đánh nhau mà cả kíp xe chỉ có một nắm cơm bé tẹo với tý ruốc mặn. Thế mà lại chẳng kịp ăn! Thắng quyết định gói cả nắm cơm cháy đem về.
Từ hôm ấy Thắng như trở thành một con người khác.

Chính ủy Ngọc đi rồi còn lại một mình ở tiền phương nhiều lúc phó tư lệnh Đào cũng cảm thấy trống trải. Dù sao có ông Ngọc ở đây mỗi khi tình huống xảy ra có người mà bàn bạc, trao đổi vẫn hơn. Nói cho công bằng chính ủy Ngọc không phải là dân gốc xe tăng, hiểu biết về chiến thuật cũng mức độ nhưng được cái chín chắn, mềm mỏng. Nhiều lúc vui chuyện ông vẫn trêu chính ủy Ngọc là “ông Bụt”. Những cuộc họp do ông duy trì đang căng như sợi dây đàn chỉ cần chính ủy Ngọc xuất hiện với nụ cười hiền lành và dáng vẻ điềm đạm lập tức sẽ chùng lại, mềm đi, anh em người ta phát biểu cũng thoải mái hơn. Phó tư lệnh Đào tự dặn mình sẽ phải cố gắng để làm thay cả phần việc của người chính ủy để lại. Tuy nhiên, ông biết điều đó thật khó khăn.
Hai hôm nay ông lại đi kiểm tra một vòng công tác chuẩn bị cho đợt Hai chiến dịch của hai trung đoàn. Có lẽ đã thấm thía bài học xương máu của những trận đánh không thành công hôm trước nên công tác chuẩn bị của các đơn vị chu đáo hơn bao giờ hết. Kế hoạch cơ động lực lượng và kế hoạch chiến đấu của H02 được làm tỷ mỷ đến từng chi tiết nhỏ, đã dự kiến được những tình huống thường xảy ra và cách xử trí rất cụ thể. Còn ở H03 vấn đề khó khăn nhất là tổ chức đào công sự và bí mật đưa xe tăng vào cũng đã được tháo gỡ. Đại đội công binh của trung đoàn đã tổ chức thực nghiệm đào công sự bắn cho xe tăng rất thành công, thời gian còn nhanh hơn cả dự kiến. Vấn đề đặt ra bây giờ là việc hiệp đồng với pháo binh sao cho khớp nữa thôi.
Trở lại vấn đề này máu nghiên cứu trong phó tư lệnh Đào lại nổi lên. Quả thật việc tổ chức trận địa bắn ngắm trực tiếp cho xe tăng là một phát hiện rất mới, rất độc đáo của xe tăng Việt Nam và có lẽ sẽ còn được sử dụng nhiều ở Việt Nam. Là một chiến trường mà địa hình phổ biến là đồi núi, các cứ điểm địch cũng thường xây dựng trên các điểm cao có ý nghĩa chiến thuật. Vì vậy thông thường chính diện triển khai xe tăng hết sức hạn chế, thường chỉ được một trung đội, thậm chí có khi còn phải đánh theo hàng dọc. Địa hình lại bị chia cắt nên tốc độ tiến công cũng sẽ rất chậm và đặc biệt là rất khó phát huy hỏa lực tiêu diệt mục tiêu. Trong trường hợp đó trận địa bắn ngắm trực tiếp sẽ là cứu cánh. Chỉ cần một trung đội xe tăng trong công sự sẽ dễ dàng quét sạch các mục tiêu ở tiền duyên địch trong vòng vài phút, sẽ yểm trợ đắc lực cho đội hình chủ lực xung phong. Tại vị trí đó xe tăng cũng có thể dùng pháo diệt các mục tiêu trong chiều sâu phòng ngự địch để chi viện lực lượng chính phát triển chiến đấu. Hoàn thành nhiệm vụ bắn trực tiếp rồi chính trung đội này có thể tham gia xung phong, đánh địch phản kích, truy kích địch rút chạy hoặc chuyển sang làm nhiệm vụ khác. Có lẽ sau trận này phải nhanh chóng tổng hợp, rút kinh nghiệm và phổ biến rộng rãi trong binh chủng, rồi còn phải đưa vào giáo trình huấn luyện chiến thuật ở các nhà trường. Đầy hứng khởi phó tư lệnh Đào mở cuốn sổ tay dày đặc chữ của mình lật một trang mới và nắn nót viết một hàng chữ in: “TỔ CHỨC TRẬN ĐỊA XE TĂNG BẮN NGẮM TRỰC TIẾP- MỘT KINH NGHIỆM HAY CẦN PHỔ BIẾN RỘNG RÃI”.
Nhoáng một cái ông đã lia được hơn chục dòng thứ chữ nhỏ ly ty như con kiến nhưng đều tăm tắp. Nhưng rồi ông lại đặt bút xuống trầm ngâm. Không, có lẽ cần phải suy nghĩ kỹ hơn. Đúng là hay thật đấy nhưng không phải không có những khó khăn cần tháo gỡ. Làm thế nào để đào được công sự một cách bí mật? Đưa xe tăng vào thế nào? Không quân địch mạnh như thế liệu một trận địa bắn lồ lộ ra đó có tồn tại được không? Lại còn vấn đề đạn nữa chứ, cơ số đạn của T54 chỉ có hơn ba chục viên. Với tốc độ bắn khi tại chỗ lên tới 6- 7 phát một phút thì mấy mà hết, lúc chuyển sang làm nhiệm vụ khác thì đạn lấy đâu ra? v.v… Có lẽ phải trả lời được thấu đáo những câu hỏi này thì mới đem áp dụng rộng rãi được. Và các trận đánh của H03 sắp tới sẽ lại là một thử nghiệm để tìm ra những câu giải đáp này. Nghĩ đến đây ông quyết định gập sổ lại và bước ra ngoài hầm vươn vai mấy cái. Nhìn bầu trời đầy mây và không còn xanh ngắt như mọi ngày ông thấy thoáng chút lo lắng: “Mùa mưa năm nay có vẻ đến hơi sớm. Nếu không đánh nhanh chắc chắn sẽ gặp khó khăn”.

Nhưng ông cũng không phải lo lắng gì nhiều. Để chuẩn bị cho đợt Hai của chiến dịch bộ binh đã áp sát các cứ điểm địch. Các trận địa pháo đã chuẩn bị sẵn phần tử bắn. Các đơn vị của trung đoàn H03 cũng đã bí mật cơ động đến vị trí tập kết trước chiến đấu. Tất cả như đạn đã lên nòng chỉ chờ người chỉ huy phát lệnh là lập tức xông lên.
Riêng nhiệm vụ của đại đội Nhã có thay đổi một chút. Do bọn địch đã rút khỏi cứ điểm Phượng Hoàng nên các anh chuyển sang tiến công Tân Vĩnh, một cứ điểm nằm sát ngay phía tây nam Ái Tử. Nhã thầm nghĩ: “giải quyết xong cái này thì coi như Ái Tử ở trong tầm tay rồi”. Tuy nhiên, sự thay đổi nhiệm vụ vào giờ chót cũng làm các anh vất vả thêm khá nhiều, nào là phải tổ chức trinh sát lại, rồi tổ chức hiệp đồng, giao nhiệm vụ chiến đấu cũng phải làm lại hết. Thật may cho Nhã, địa hình cứ điểm Tân Vĩnh khá giống với Phượng Hoàng, cũng có hai mỏm là 58 và 32. Phía tây Tân Vĩnh cũng có một điểm cao có thể thiết lập trận địa bắn là đồi không tên. Vì vậy, chỉ sau một buổi đi trinh sát phương án chiến đấu của đại đội đã được trung đoàn trưởng bộ binh mà các anh đến phối thuộc thông qua ngay tại thực địa. Ngay sau đó anh về giao nhiệm vụ cho đơn vị và tổ chức cho triển khai thực hiện luôn.   
Giao nhiệm vụ chỉ huy đại đội cho chính trị viên Dư, Nhã cùng trung đội công binh tất tả lên điểm cao Không Tên từ chập tối. Dưới ánh trăng vằng vặc hai điểm cao của căn cứ Tân Vĩnh hiện ra như hai con nhím khổng lồ, đen chũi nằm cạnh nhau. Từ đó thỉnh thoảng lại vụt lên một quả pháo sáng hay vài loạt đạn cầm canh. Dẫn đồng chí trung đội trưởng công binh đến từng vị trí công sự đã đánh dấu từ trước Nhã chỉ tay về phía điểm cao 58 thì thầm:
- Nhớ nhắc anh em, hướng bắn chính nhằm vào đỉnh điểm cao này nhé!
Trung đội trưởng công binh gật đầu:
- Anh cứ yên tâm!
Có vẻ vẫn chưa hết lo Nhã lại túm vai người đồng đội:
- Chú ý bảo đảm độ sâu, đất hắt ra hai bên, không được đổ về phía trước đâu đấy!
Trung đội trưởng công binh cười:
- Đã bảo anh cứ yên tâm mà!
Thực ra Nhã cũng đã được chứng kiến anh em công binh thực nghiệm đào công sự rồi. Với hai mươi lăm cân bộc phá tuy không hất được hết đất đá đi nhưng sẽ làm nó tơi vụn ra và đỡ rất nhiều công sức. Tuy nhiên, tính anh vẫn thế. Khi chưa xong việc là còn lo. Hôm nay cũng vậy thôi, anh sẽ chỉ hết lo khi xe tăng đã nằm trong công sự.
Ba tiểu đội công binh chia nhau về ba vị trí công sự đã được đánh dấu. Đã được thực nghiệm rồi nên họ triển khai công việc khá thuần thục. Mỗi tiểu đội được chia làm hai tổ, một tổ đào hố chôn bộc phá, một tổ gói buộc lượng nổ và chắp nối hỏa cụ. Chỉ sau vài câu thì thầm phân công công việc của tiểu đội trưởng đã thấy đâu vào việc đấy. Họ im lặng làm. Chỉ thấy những bóng người chập chờn đào đào, xúc xúc. Tiếng cuốc chim bổ phầm phập. Tiếng xà beng thúc lịch kịch. Tiếng xẻng xúc sàn sạt. Tiếng thở hào hển mỗi lúc một thêm gấp gáp. Sườn đồi đầy đá, mỗi nhát cuốc chim bổ xuống lửa lại tóe lên. Cách đó chừng chục mét mấy chiến sĩ khác đang gói buộc lượng nổ. Họ cẩn trọng, nhẹ nhàng trong từng động tác. Hai mươi lăm ki- lô- gam thuốc nổ TNT được bó lại thành một cây thuốc nổ dài hơn một mét, to bằng bắp đùi. Bên ngoài họ khéo léo cuốn thêm một vòng dây vỏ nhựa. Thấy Nhã ngạc nhiên một chiến sĩ giải thích:
- Đây là dây nổ. Khối bộc phá to như thế này mà chỉ có mỗi cái kíp điện thì không nổ hết được. Bọn em phải dùng dây nổ này liên kết “nó” lại “nó” mới “uỳnh” một phát được.
Mất gần một tiếng bốn người mới moi được một đoạn hào dài mét rưỡi, rộng bốn mươi phân và sâu một mét. Công việc liên kết lượng nổ cũng đã xong. Trung đội trưởng kiểm tra một lượt thấy ưng ý, anh thì thầm ra lệnh nhưng giọng rất đanh:
- Đặt lượng nổ!
Từng nhóm chiến sĩ nhẹ nhàng khiêng cây bộc phá đặt xuống đáy đoạn hào. Trung đội trưởng kiểm tra lại một lần nữa rồi phát lệnh:
- Lấp đất! Lèn cho chặt vào!
Chỉ vài phút sau đất đã được lèn chặt. Ba sợi dây điện được kéo ra sau một tảng đá lớn cách đó chừng hai chục bước chân. Trung đội trưởng khéo léo đấu dây điện vào máy điểm hỏa. Xong xuôi anh phủi hai tay vào nhau:
- Xong!
Nhã bật đèn pin xem đồng hồ. Mới có hơn một giờ sáng. Còn hơn một tiếng nữa mới đến giờ pháo bắn phá hoại. Đã giao việc chỉ huy đơn vị cho Dư để ở lại đây cho đến khi xong công sự nhưng giờ Nhã lại thấy nóng ruột. Anh quyết định sẽ quay về vị trí tập kết để chỉ huy đơn vị cơ động lên chiếm lĩnh công sự và vị trí tạm dừng. Nhã bảo đồng chí trung đội trưởng:
- Còn hơn một tiếng nữa pháo binh mới bắn phá hoại. Bây giờ đồng chí cho anh em ăn uống và nghỉ một chút cho lại sức, chốc nữa là mệt đấy. Còn tôi bây giờ phải quay lại để chỉ huy xe lên. Nhớ là phải xong công sự trước 4 giờ đấy nhé!
Trung đội trưởng công binh cười, hàm răng sáng lên dưới ánh trăng:
- Đã bảo anh cứ yên tâm đi mà! Người đâu mà hay lo xa vậy!
Vừa đi vừa chạy thế mà khi Nhã mới về gần đến vị trí tập kết thì loạt bắn phá hoại đầu tiên của pháo binh mặt trận đã bắt đầu. Ngay sau đó pháo địch từ Ái Tử, từ Quảng Trị và từ ngoài khơi đồng loạt bắn trả. Cả một vùng rộng lớn xung quanh thị trấn Đông Hà và căn cứ Ái Tử sôi lên sùng sục. Nhã đứng lại dỏng tai lên nghe ngóng. Trong cái mớ âm thanh cuồng nộ của các loại đạn pháo đôi tai Nhã vẫn lọc thấy một thứ âm thanh ù ù, rền rền trầm ấm của động cơ xe tăng dù rất nhỏ. Anh biết rằng đại đội của mình đã xuất kích theo đúng kế hoạch. Anh cũng tin rằng trong cái biển âm thanh hỗn loạn như thế này thì bọn địch không thể nào phát hiện ra sự cơ động của xe tăng. Ngồi bệt xuống vệ đường Nhã thảnh thơi chờ đơn vị đến.

Trăng sáng, đường đã được đi trinh sát trước nên mới gần bốn giờ đại đội Nhã đã đến chân điểm cao Không Tên. Từ đây trung đội Một sẽ cùng anh lên trận địa bắn, còn trung đội Hai và xe chính trị viên Dư sẽ tiến lên vị trí tạm dừng. Nhã bảo Liên dừng xe rồi xuống chờ xe Dư tới. Dư vừa nhảy xuống xe Nhã đã gấp gáp căn dặn:
- Anh cho anh em lên vị trí tạm dừng. Khi pháo binh chuyển sang bắn chuẩn bị mới xuất kích lên chiếm tuyến triển khai. Nhưng nhớ nhắc anh em phải lợi dụng địa hình địa vật để che khuất mình, đợi bọn tôi diệt xong mấy cái tăng trong hầm rồi hãy xung phong. Nhớ đấy nhé!
Dư gật đầu:
- Nhớ rồi! Hôm qua hiệp đồng trên bàn cát anh em nắm được cả rồi.
Nhã cũng gật đầu:
- Thì cứ nhắc thế cho nhớ! Các ông mà cứ lồ lộ ra nó “tiu” cho bỏ mẹ. Thôi, anh đi đi! Chúc thắng lợi nhé!- Nhã bắt tay Dư rồi quay đi nhưng rồi vẫn ngoái lại- Nhớ là có lệnh trực tiếp của tôi mới xung phong đấy!
Pháo của ta vẫn lúc nhặt, lúc khoan bắn vào cứ điểm. Pháo của địch bắn trả thì rầm rầm, rộ rộ. Những chớp lửa cứ nhoáng lên liên tiếp xung quanh cứ điểm. Từ trong cứ điểm bọn địch cũng bắn ra như vãi đạn. Không gian vẫn chìm trong biển âm thanh đinh tai, nhức óc. Nhã cười thầm: “Cứ bắn đi! Chúng ông đã bắt đầu đâu! Chốc nữa còn sức mà bắn nữa không mới quan trọng chứ”.
Đồng chí trung đội trưởng công binh đã giữ đúng lời hứa. Lúc Nhã đưa trung đội Một lên đến nơi thì ba công sự bắn đã làm xong. Tuy không vuông thành, sắc cạnh nhưng chiều sâu và hướng bắn thì tuyệt hảo. Đã nắm được vị trí công sự của mình nên chỉ ít phút ba chiếc xe tăng đã nằm gọn trong công sự bắn. Xe vừa yên vị các kíp xe đã cùng anh em công binh túa ra ngụy trang xe. Nhã bật đèn xem đồng hồ. Mới có bốn giờ kém, anh gọi hai trưởng xe lại hội ý:
- Các cậu đã biết rồi đấy! Từ đây đến hàng rào ngoài cùng chỉ có 1000 mét. Tuy nhiên cho đến giờ ta vẫn chưa nắm được vị trí bố trí cụ thể của xe tăng địch ở chỗ nào. Vì vậy tôi đề nghị các cậu phải hết sức chú ý quan sát. Khi phát hiện được chúng ở đâu thì báo cho tôi ngay.
Trung đội trưởng trung đội Một có ý kiến:
- Báo cáo đại trưởng! Theo tôi để diệt bọn tăng trong hầm này ta phải tập trung hỏa lực cả ba xe bắn cùng một lúc mới được.
Nhã gật đầu:
- Đồng ý! Để dễ chỉ mục tiêu bây giờ tôi quy định lại vật chuẩn thế này. Ta lấy đỉnh điểm cao 58 làm vật chuẩn 1. Cái tháp canh ở bên phải là vật chuẩn 2. Còn vật chuẩn 3 là mỏm đồi phía bên trái vật chuẩn 1. Các cậu nhìn rõ cả chưa?- Thấy hai trưởng xe im lặng gật đầu Nhã tiếp- Không cần dài dòng gì cả, cứ ngắn gọn xe tăng bên phải vật chuẩn 1 là được, nếu đo được giãn cách thì chỉ rõ thêm là bao nhiêu ly giác. Thế được chưa?
Hai trưởng xe lại gật đầu, một cậu hỏi thêm:
- Xin đại trưởng cho biết lúc hỏa lực chuẩn bị thì ta tham gia bao nhiêu phát ạ? Tôi sợ mình mà bắn nhiều thì không đủ đạn mất.
Nhã gục gặc đầu, một lát sau anh mới quả quyết:
- Tôi quy định thế này, trong thời gian hỏa lực chuẩn bị ta chỉ bắn khi phát hiện các hỏa điểm trực tiếp uy hiếp đến lực lượng mở cửa mà thôi. Nói chung là phải tiết kiệm đạn. Thôi, về xe chuẩn bị đi!
Trận pháo kích phá hoại tạm dừng. Một lát sau các trận địa pháo địch cũng im tiếng. Những loạt đạn từ trong cứ điểm bắn ra cũng thưa dần đi. Khu vực tác chiến dần trở lại im ắng. Nhưng đó là sự im ắng trước một cơn bão lửa mới mà bọn địch không ngờ tới. Nhã biết rằng giờ này mới là lúc các phân đội bộ binh lặng lẽ lên chiếm trận địa xuất phát tiến công. Trung đội 2 của anh chắc cũng đã có mặt ở vị trí tạm dừng. Tất cả chỉ còn chờ đến giờ G. Nhã thanh thản dựa lưng vào thành ghế trưởng xe định chợp mắt một chút nhưng không hiểu sao hai mắt cứ chong chong, anh cồn cào nhớ về mẹ, về Hiền. Không biết lá thư và tấm ảnh anh chụp hôm vừa rồi đã đến tay mẹ và Hiền chưa?

Đợt Hai chiến dịch Quảng Trị được bắt đầu bằng một trận pháo kích dữ dội chưa từng có. Các trận địa pháo tầm xa từ Bắc Bến Hải, Tà Cơn, Miếu Bái Sơn cùng các dàn hỏa tiễn H12 bố trí ở Dốc Miếu đồng loạt lên tiếng. Những chớp lửa nháng lên từng chập dìm các cứ điểm phòng thủ vòng ngoài và trung tâm Đông Hà, Ái Tử trong khói lửa. Một lát sau pháo địch từ ngoài khơi và các trận địa pháo ở Nam Ái Tử, thị xã Quảng Trị cũng bừng tỉnh và bắt đầu phản pháo. Những lằn sáng đan chéo nhau như muốn xé rách bầu trời. Trên không trung hai chiếc máy bay xuất hiện, từ bụng chúng hai quả pháo sáng vọt ra. Trong buổi bình minh nhợt nhạt hai quả pháo sáng trông thật vô duyên. Hai chiếc máy bay quần đảo một hồi rồi lần lượt lao xuống cắt bom xuống cánh rừng ở phía tây cứ điểm.
Trong tai nghe của anh chợt vang lên giọng nói quen thuộc của chính trị viên Dư: “02 gọi 12! 100!”. Như vậy là trung đội 2 đã bắt đầu xuất kích lên chiếm “tuyến triển khai” và cho đến lúc này thì mọi việc đều được thực hiện đúng kế hoạch. Yên tâm rồi Nhã ôm chặt lấy kính trưởng xe căng mắt nhìn về phía cứ điểm Tân Vĩnh đang ngập chìm trong khói lửa. Trời mới mờ sáng, trong thị trường của kính chỉ thấy nhạt nhòa một màu trắng đục, thỉnh thoảng lại thấy lóe lên một chớp lửa đầu nòng và cùng với nó là những vệt đạn sáng từ trong cứ điểm vãi ra xung quanh như một đàn châu chấu lửa. Chưa thấy bóng dáng chiếc xe tăng nào xuất hiện.
Chợt trong ống kính của Nhã một loạt ánh chớp lóe lên liên tục sát chân điểm cao 58. Nhã hiểu rằng công binh đã tiếp cận được hàng rào và đang thực hành mở cửa. Anh nhấn công tắc ngực:
- 01 gọi 11! Tăng cường quan sát phía cửa mở! 47!
Một loạt ánh chớp nữa lóe lên. Dường như bọn địch trong cứ điểm đã phát hiện ra hướng tiến công chủ yếu của ta nên tập trung mọi hỏa lực vào đây. Những lằn sáng đan vào nhau thành một tấm lưới lửa dày đặc chụp xuống khu vực cửa mở. Trong tai nghe của Nhã vang lên tiếng tiểu đoàn trưởng Thạnh: “01 chú ý! Tập trung chi viện công binh mở cửa! 47!”. Không trả lời, Nhã vẫn dán mắt vào kính trưởng xe cố dõi tìm bóng dáng những chiếc xe tăng địch. Chợt trong cái mớ hỗn độn ấy một đốm sáng vàng đục lóe lên. Nhã mừng quýnh: “Đúng là chớp lửa đầu nòng của pháo tăng. Ông chụp được mày rồi”. Ngay lập tức anh bấm nút liên lạc nội bộ:
- Thủy! Tăng trong hầm bên phải cửa mở, một nghìn hai, tại chỗ bắn!- Ngay sau đó Nhã chuyển về phát- 11 chú ý! Tăng trong hầm, một nghìn hai bên phải cửa mở. Tiêu diệt!
Một tiếng “phập” trầm ấm dội lên, chắc Kỳ đã nạp xong viên đạn xuyên. Tuy nhiên pháo thủ Thủy vẫn chưa phát hiện ra mục tiêu, cậu ta loay hoay quay pháo hết sang phải lại sang trái. Sốt ruột, Nhã hơi gắt:
- Sao không bắn đi?
Thủy hổn hển:
- Chẳng nhìn thấy gì anh ạ!
Chẳng nói chẳng rằng Nhã gạt đầu Thủy sang một bên rồi cúi xuống ghé mắt vào kính ngắm, hai tay anh luồn xuống nắm lấy tay tầm, tay hướng. Quả thật, thị trường kính ngắm vẫn chỉ thấy trắng đục một màn sương. Cố đưa đầu ngắm vào vị trí chớp lửa đầu nòng ban nãy Nhã cũng chỉ thấy một chấm đen mờ mờ ảo ảo như cái cúc áo. Nâng độ phóng đại lên 7 lần tình hình cũng chẳng khá hơn bao nhiêu. Đúng lúc đó một chớp sáng lại lóe lên ở đó. Nhã nhanh tay đưa đầu ngắm lớn vào đúng nơi cái chớp lửa vừa nháng lên và bóp cò. “Ầm, Xoảng”, chiếc xe giật mạnh một cái, buồng chiến đấu mù mịt khói và thum thủm mùi thuốc phóng cháy. Nhã ngẩng lên đưa mắt vào kính trưởng xe. Anh nhìn rõ viên đạn xuyên vạch một đường đỏ rực đang lao thẳng vào cái chấm đen đen, mờ mờ ấy. Theo sau nó là hai chấm đỏ khác- chắc là hai xe kia cũng đã phát hiện mục tiêu và phát hỏa. Ba chấm đỏ gần như chụm lại cùng một chỗ. Để cho chắc ăn Nhã bảo Thủy:
- Bắn tiếp vào đó một phát nữa!
Trong lúc Thủy ngắm bắn Nhã tập trung tinh lực quan sát khu vực đầu cầu. Pháo binh đã chuyển làn vào phía trong chiều sâu cứ điểm. Những đám khói bụi bị làn gió từ phía biển thổi vào lồng lộng làm dạt bớt đi. Trời cũng đã sáng hơn nên Nhã nhìn khá rõ các công sự của địch. Từ đó những chớp lửa vẫn liên tục lóe lên và những làn đạn sáng vẫn nối đuôi nhau tuôn về phía cửa mở. Bên hướng thứ yếu cũng đã nổ súng nhưng hơi rời rạc. Vẫn chưa thấy biển báo cửa mở thông, chắc là do hỏa lực địch dày đặc quá nên công binh không thể tiếp tục được công việc. Nhã quyết định sẽ tiêu diệt mấy hỏa điểm này, anh nhấn nút báo gọi:
- Đạn nổ, hỏa điểm trước cửa mở, tại chỗ bắn!- Ngay sau đó anh nhấn công tắc về phát- 01 chú ý! Tập trung hỏa lực diệt các hỏa điểm chi viện công binh mở cửa!
Có lẽ do điều kiện quan sát đã tốt hơn nên Thủy nhanh chóng “tương” vào đó hai quả đạn. Hai xe kia cũng đã phát hỏa. Khu vực đầu cầu lại ngập trong khói lửa. Với uy lực của mình, lại ở khoảng cách gần chỉ trong chốc lát ba khẩu pháo 100 đã bắt các hỏa điểm tại khu vực đó câm họng, không còn thấy những làn đạn đỏ rực từ đó bắn ra nữa. Thấp thoáng mấy bóng người lao vào giữa đám khói bụi mịt mờ đó. Một loạt ánh chớp lại lóe lên. Ngay sau đó, một phát pháo hiệu vọt lên bầu trời trắng đục vẽ thành một hình vòng cung đỏ rực. Nhã hiểu rằng cửa mở đã thông và đã có lệnh xung phong. Tuy nhiên, điều anh quan tâm nhất bây giờ vẫn là những chiếc xe tăng địch, chúng đang ở đâu, chúng ẩn nấp ở chỗ nào? Dù cửa mở đã thông nhưng chỉ cần một chiếc xe tăng địch án ngữ ở đấy bộ binh và xe tăng của ta cũng khó mà vượt qua. Nhã lại dán mắt vào kính quan sát, anh từ từ quay kính hết từ trái sang phải rồi lại từ phải sang trái cố sục tìm không bỏ sót bất cứ động tĩnh nào. Chợt Nhã reo lên: “Thấy rồi”. Giữa đám khói bụi mịt mù Nhã đã phát hiện ra một khối đen mờ đang lừ lừ chuyển động. Nó dần hiện hiện nguyên hình một chiếc xe tăng. Theo sau nó còn hai chiếc nữa. Chúng vừa chạy vừa bắn như điên về phía cửa mở. “Rõ ràng là chúng xác định hướng tiến công chủ yếu của ta ở phía tây nên đã bố trí xe tăng ở đấy. Giờ đây khi phát hiện được hướng tiến công của ta ở bên này chúng buộc phải đưa xe tăng ra bịt cửa mở”- Nhã nghĩ bụng. Anh bật công tắc chỉ mục tiêu cho pháo quay về hướng chiếc xe tăng rồi gằn giọng:
- Đạn xuyên, xe tăng một nghìn ba, tại chỗ bắn!- Ngay sau đó anh bấm công tắc phát- 11 chú ý! Hướng cửa mở, xe tăng một nghìn ba, tiêu diệt!
Gần như ba khẩu pháo gầm lên cùng một lúc. Những viên đạn xuyên chui thun thút vào chiếc xe tăng đang cơ động. Nó khựng lại, từ đỉnh tháp pháo một luồng khói đen phun ra càng lúc càng đậm. Hai chiếc đi sau vội dạt xuống những chỗ trũng chỉ còn nhô mỗi tháp pháo lên. Chừng như chúng đã phát hiện ra “đối thủ” nên tập trung bắn trả. Những vệt đạn chống tăng đỏ rực bay về phía trận địa bắn của Nhã. Anh nhấn vội công tắc phát:
- 11 chú ý! Tập trung diệt chiếc bên trái!
Lại một lần nữa ba khẩu pháo gầm lên cùng một lúc. Nhã chưa kịp quan sát kết quả bắn thì “ầm”- một tiếng nổ kinh thiên động địa dội vào tai anh, chiếc ghế trưởng xe lắc mạnh một cái làm Nhã đập đầu vào thành cửa đau điếng, hai tai ù đặc. Định thần lại nhìn ra ngoài Nhã chỉ thấy khói bụi mù mịt. Lại một ánh chớp lóe lên ngay cạnh xe và một tiếng nổ nữa dội lên. Nhã hiểu bọn máy bay đã phát hiện ra trận địa bắn của các anh nên đang tập trung đánh phá. Như một phản xạ tự nhiên Nhã bóp phát:
- 11 chú ý! Cho người lên bắn máy bay, tiếp tục diệt nốt xe tăng trước cửa mở!- Anh ấn nút nội bộ hét- Kỳ, lên bắn máy bay! Thủy sang nạp đạn cho tôi bắn!
Thủy vừa tụt khỏi ghế pháo thủ Nhã đã cúi xuống ghé mắt vào kính ngắm. Sau làn khói bụi anh nhìn thấy chiếc tăng thứ ba đang bốc cháy ngùn ngụt. Anh quay pháo về chiếc tăng thứ tư nhưng không thấy nó đâu, chắc nó đã tụt xuống chỗ sâu hơn. Đúng lúc đó Kỳ đã mở được cửa pháo hai, vừa nhô đầu lên cậu ta đã kéo ngay một tràng 12 ly 7 đón đầu chiếc máy bay đang lao xuống. Bên hai xe kia chắc cũng có người lên bắn máy bay nên loạt bom tiếp theo đều vung vãi mãi dưới chân điểm cao. Nhã vẫn dán mắt vào kính ngắm, tay quay pháo chầm chậm để tìm chiếc xe thứ tư và anh đã phát hiện ra nó chỉ còn nhô mỗi cái tháp pháo đen sì lên ngay bên trái chiếc xe thứ hai giờ đã thành một ngọn đuốc. Không chần chừ anh điều chỉnh lại thước ngắm rồi đưa đầu ngắm lớn vào đó và siết cò. Ngay sau đó trong tai nghe của Nhã vang lên tiếng chính trị viên Dư:
- 02 gọi 10! Đề nghị 11 chi viện để 12 xung phong! 47!
Mặc dù chưa biết chắc chiếc xe thứ tư đã bị tiêu diệt hay chưa nhưng Nhã hiểu thời cơ xung phong đã đến, chính sự xung phong của thê đội 1 lúc này sẽ buộc toàn bộ hỏa lực địch, trong đó có xe tăng sẽ phải bộc lộ lực lượng. Vì vậy anh lên đài:
- 01 gọi 02! Đồng ý, cho 12 nhanh chóng xung phong! 47!
Ngay sau đó anh quay pháo dõi tìm chiếc tăng thứ tư. Có vẻ như phát đạn vừa rồi chưa trúng đích nên không thấy nó đâu. Trong khi đó có lẽ bọn địch đã điều động thêm lực lượng về hướng này nên một lưới lửa dày đặc lại trùm lên khu vực cửa mở. Tiếng tiểu đoàn trưởng Thạnh lại vang lên trong tai nghe:
- 11 chú ý! Tập trung toàn bộ hỏa lực chi viện 12 và BB xung phong! 47!
Chẳng kịp trả lời Nhã chỉnh lại pháo bắn liên tiếp vào khu vực đầu cầu ba phát đạn nổ. Những chớp lửa liên tục lóe lên chứng tỏ hai xe bên cạnh và ba xe của trung đội 2 cũng đang bắn vào đó. Trên cửa pháo hai Kỳ vẫn ghì chặt khẩu 12 ly 7, cậu bắn từng loạt ngắn một cách rất bình tĩnh, chắc chắn. Có vẻ như bọn máy bay cũng biết sợ rồi nên chỉ lượn vòng mãi tít trên cao mà không dám bổ nhào xuống thấp như trước. Yên tâm về mật độ hỏa lực Nhã quay kính trưởng xe sang phải, anh suýt reo lên khi thấy ba xe của trung đội 2 đã chuyển sang xung phong. Giữa mịt mù khói lửa của hỏa lực địch ba chiếc xe tăng thành đội hình bậc thang trái đang hăm hở nhằm hướng cửa mở lao tới. Chốc chốc từ miệng nòng pháo lại bùng lên một chớp lửa sáng lòa. Không quên nhiệm vụ của mình Nhã lại cúi xuống kính ngắm quan sát kỹ khu vực đầu cầu. Những cụm khói vẫn liên tục xuất hiện ở đó, hỏa lực của địch từ trong bắn ra đã giảm đi đáng kể. “Như thế này là thuận lợi rồi”- Nhã nghĩ bụng và quay kính quan sát vào trong chiều sâu cứ điểm. Bỗng anh giật mình vì phát hiện thấy hai chiếc xe tăng trong hầm ở gần đỉnh điểm cao 58 đang bắn mạnh vào đội hình xung phong. Có lẽ chúng đã chuẩn bị sẵn công sự ở đó và giờ mới điều động ra. Với khoảng cách ấy, lại ở trên cao chúng vẫn có thể khống chế được xe tăng và bộ binh ta trước cửa mở. Tuy nhiên khoảng cách từ trận địa của anh tới đó lại khá xa. Nhưng không còn cách nào khác, phải tập trung hỏa lực để diệt chúng ngay. Nhã quát Thủy:
- Đạn xuyên!- Một tay quay pháo, tay kia bóp công tắc phát anh nói như hét- 11 chú ý! Tập trung hỏa lực diệt tăng trong hầm gần đỉnh điểm cao! Cái bên phải trước!
Dứt lời Nhã điều chỉnh lại thước ngắm và quay pháo ngắm vào chiếc tăng bên phải. Vừa nghe tiếng “phập” của khóa nòng anh đã bóp cò. Có lẽ do khoảng cách quá xa nên viên đạn không trúng. Hai chiếc xe tăng địch vẫn bắn đều đều về phía cửa mở. Ruột nóng như lửa đốt Nhã vừa điều chỉnh thước ngắm vừa gằn giọng:
- Đạn xuyên!
Lần này viên đạn đã đi trúng đích, chiếc xe tăng bên phải bốc cháy đùng đùng. Chiếc bên trái có lẽ quá hoảng sợ nên thụt lùi mất dạng xuống sườn bên kia điểm cao. Quay kính trưởng xe về chân điểm cao Nhã thấy trung đội 2 đã vượt qua cửa mở và đang phát triển vào bên trong. Ba chiếc xe tăng tỏa ra thành ba mũi hướng lên đỉnh điểm cao, lúc chạy, lúc dừng, họng súng đại liên liên tục lóe sáng, khẩu pháo 100 thỉnh thoảng lại khạc ra một bụm lửa.  Trong khi đó bộ binh đang túa ra đánh chiếm từng công sự. Nhã hiểu rằng số phận điểm cao 58 đã được định đoạt, anh quay kính sang quan sát điểm cao 32.
Không được hỏa lực xe tăng yểm hộ trực tiếp nên cửa mở trên hướng thứ yếu đánh vào điểm cao 32 vẫn chưa thông. Bộ binh vẫn nằm tại chỗ bắn vào cứ điểm. Tuy nhiên, tình huống này đã được tính đến khi trung đoàn trưởng giao nhiệm vụ  chiến đấu và tổ chức hiệp đồng. Bây giờ bên 58 coi như đã giải quyết xong Nhã quyết định sẽ dành sự quan tâm cho hướng này.  Biết khoảng cách từ trận địa bắn của mình đến 32 là quá xa, từ đây nếu bắn vào xe tăng trong hầm thì rất khó trúng. Tuy nhiên, nếu trung đội 2 mà chiếm được đỉnh 58 thì từ đó bắn sang 32 lại rất thuận lợi. Vì vậy Nhã lên đài:
- Toàn 10 chú ý! 11 chuyển di hỏa lực sang bắc điểm cao 32, 12 nhanh chóng chiếm địa hình có lợi diệt địch ở sườn tây 32, chú ý diệt xe tăng địch! 47!
Đúng như Nhã dự đoán. Khi trung đội 2 phát triển lên được đỉnh điểm cao 58 và cả đại đội tập trung hỏa lực bắn vào điểm cao 32 được vài phút thì bọn địch “vỡ trận”. Hai chiếc xe tăng và lốc nhốc theo sau là một lũ bộ binh rùng rùng kéo nhau về phía Ái Tử. Nhã lập tức lên đài:
- 01 báo cáo 97! Quân địch đang rút chạy, xin phép cho 11 truy kích! 47!
Có lẽ tiểu đoàn trưởng Thạnh phải hội ý với trung đoàn trưởng thì phải nên một lát sau mới nghe thấy tiếng anh:
- 01 chú ý! Dưới chân cao điểm có mìn chưa gỡ hết, 01 cho 10 khẩn trương cơ động về vị trí tập kết sau chiến đấu, 47!
Nhã tiếc rẻ nhìn theo đám bụi đang cuốn xa dần. Nhưng anh hiểu quyết định của cấp trên là đúng đắn. Sẽ có rất nhiều việc chờ các anh ở khu tập kết để chuẩn bị cho trận đánh quyết định vào Ái Tử sắp tới.

Có vẻ như chiến thuật “phòng ngự vỏ cứng” của quân ngụy đã bị thủ đoạn “bí mật đưa xe tăng xuống công sự bắn ngắm trực tiếp ở khoảng cách gần” phá vỡ. Ngay trong buổi sáng đầu tiên của đợt Hai chiến dịch, hàng loạt cứ điểm tại phía tây thị trấn Đông Hà và căn cứ Ái Tử, được phòng ngự bởi xe tăng kết hợp với bộ binh, từng được coi là “bất khả xâm phạm” đã bị tiêu diệt. Hơn 20 xe tăng đủ các loại của địch cả ở trong công sự, cả khi ra phản kích và khi đang rút chạy đã bị xe tăng ta bắn cháy. Trong đó, ở cánh bắc chỉ riêng xe của đại đội trưởng Thế đã bắn cháy 5 xe địch. Ngoài ra, cánh tên lửa B72 vừa mới đưa vào làm ăn cũng khá nên số xe tăng địch bị bắn cháy cũng khá nhiều. Vẻ mặt rạng rỡ tư lệnh mặt trận bắt tay phó tư lệnh Đào:
- Chúc mừng cậu! Thế là “vỏ quýt dày” của bọn ngụy đã bị “móng tay nhọn” của các cậu chọc thủng rồi!
Ông Đào cũng vui mừng không kém. Thế là thực tiễn đã chứng minh sự đúng đắn và sáng tạo của thày trò ông trong sử dụng xe tăng làm trận địa bắn ngắm trực tiếp. Ông lắp bắp:
- Cảm ơn thủ trưởng! Cũng nhờ thủ trưởng và các binh chủng bạn tạo điều kiện giúp đỡ.
Tư lệnh mặt trận trở lại vẻ nghiêm nghị:
- Thôi! Hai cánh này thế là được rồi. Còn cánh đông anh thấy sao. Liệu đã đưa H02 vào sử dụng được chưa?
Như được gãi trúng chỗ ngứa phó tư lệnh Đào sôi nổi hẳn lên:
- Báo cáo tư lệnh! Được chứ ạ! Anh em ở dưới đó đã rất sẵn sàng rồi.
Vẫy ông Đào lại gần tấm bản đồ chiến sự tư lệnh mặt trận khoát tay một vòng đầy hào hứng:
- Cứ đà này chỉ một, hai ngày nữa ta sẽ làm chủ được Đông Hà, Ái Tử và áp sát Quảng Trị. Tuy nhiên áp lực mới chỉ được tạo nên ở ba cánh Bắc, Tây, Nam. Còn bên cánh Đông vẫn chưa có gì. Như vậy nếu ta ép mạnh chúng vẫn có chỗ lùi. Thậm chí chúng có thể còn tăng viện từ đường biển vào được. Vì vậy mặt trận rất muốn tổ chức một mũi thọc sâu bên cánh đông để cô lập hoàn toàn bọn địch, không cho chúng rút ra biển và cũng không cho chúng tăng viện từ biển vào. Tuy nhiên lực lượng ở đó hơi mỏng, chỉ có một trung đoàn bộ binh- Ông dừng lại một chút chăm chú nhìn vào mắt phó tư lệnh Đào rồi dằn giọng- Anh nghĩ sao nếu ném H02 vào đó?
Biết rằng trước sau gì chuyện này cũng đến nên ông Đào rất bình tĩnh. Sau hội nghị rút kinh nghiệm về sử dụng tăng thiết giáp trong đợt một của chiến dịch ông đã cùng một số trợ lý xuống trực tiếp cùng với H02 tổ chức rút kinh nghiệm và tập huấn một số nội dung về chiến thuật tiến công trong hành tiến, chiến thuật tao ngộ chiến. Tuy nhiên, dù sao đó cũng mới chỉ là một mớ lý thuyết suông chưa hề được kiểm nghiệm trong thực tế. Và có lẽ đây chính là thời cơ để kiểm nghiệm. Vì vậy ông hăng hái:
- Báo cáo tư lệnh! Theo tôi đây là thời cơ thuận lợi nhất để đưa H02 vào chiến đấu đấy ạ!
Tư lệnh mặt trận chợt trở lại vẻ trầm ngâm:
- Đúng như vậy! Bọn địch vẫn không thể ngờ ta có thể sử dụng tăng thiết giáp ở vùng đồng bằng ven biển. Tận dụng yếu tố bất ngờ này, với tốc độ tiến công cao của bộ binh cơ giới ta có thể nhanh chóng làm chủ hai huyện Triệu Phong, Hải Lăng để gây áp lực lên hệ thống phòng thủ của địch từ phía đông. Vấn đề đáng quan tâm hiện nay là H02 có đủ khả năng hoàn thành nhiệm vụ không? Địa hình như thế, khả năng bảo đảm mọi mặt chưa có gì được cải thiện. Liệu có để xảy ra một Vinh Quang Thượng nữa hay không?
Phó tư lệnh Đào hơi thuỗn mặt ra, trầm giọng xuống:
- Báo cáo tư lệnh! Chúng tôi đã tổ chức rút kinh nghiệm rất sâu sắc trận vượt sông đêm mồng 2 tháng Tư vừa rồi. Đã phân tích, mổ xẻ mọi khía cạnh và rút ra được những bài học kinh nghiệm rất sâu sắc. Sau đó anh em cũng đã tổ chức đi trinh sát địa hình và đường cơ động rất kỹ. Vì vậy nếu được đưa vào chiến đấu trong đợt này tôi tin rằng H02 đủ khả năng hoàn thành nhiệm vụ.
Trầm ngâm một lát tư lệnh mặt trận quả quyết:
- Vậy thì tôi quyết định thế này. Nội trong đêm nay hoặc ngày mai ta sẽ tổ chức đánh trận thọc sâu trên vùng duyên hải nhằm giải phóng hai huyện Triệu Phong và Hải Lăng để hình thành thế bao vây Đông Hà, Ái Tử và Quảng Trị từ phía đông. Tôi sẽ trực tiếp giao nhiệm vụ cho tư lệnh cánh đông. Còn anh tổ chức giao nhiệm vụ cho H02. Chậm nhất là sáng sớm ngày mai phải có mặt tại Nam Cửa Việt để bắt đầu tiến công cùng với toàn mặt trận. Như thế có được không?
Phó tư lệnh Đào giật mình thảng thốt. Tung H02 vào chiến đấu thì đúng rồi nhưng lại đưa ra yêu cầu một cách gấp gáp như thế này thì có khác gì đánh đố nhau. Một loạt con tính lướt qua đầu ông. Hôm trước chỉ phải vượt một con sông và hơn 20 ki- lô- mét đường bộ mà mất suốt đêm vẫn không thể đến đích. Còn lần này phải vượt qua những hai con sông. Trong đó con sông Thạch Hãn đoạn Cửa Việt vừa rộng, vừa có chế độ thủy triều phức tạp hơn nhiều. Quãng đường phải vượt cũng dài hơn. Thế mà thời gian chỉ có một đêm thì đúng là một bài toán khó đối với ông và đồng đội. Ngần ngừ một lát ông nhìn thẳng vào mắt tư lệnh mặt trận:
- Đề nghị thủ trưởng xem lại, cho chúng tôi xin thêm một ngày nữa có được không ạ?
Không cần suy nghĩ tư lệnh mặt trận lắc đầu:
- Không được! Thời cơ tiêu diệt gọn kẻ địch, giải phóng hoàn toàn tỉnh Quảng Trị đã đến. Nếu ta để hở cánh này bọn địch có thể rút chạy ra biển hoặc tăng viện từ biển vào thì sẽ rất khó khăn. Chậm giờ nào là nguy hiểm giờ ấy. Vì vậy- Ông nhướng mắt lên dứt khoát- Trận tiến công trên hướng đông bắt buộc phải mở hoặc là ngày mai, hoặc là không bao giờ. Thiết giáp các anh có mặt hay không sáng mai cũng phải đánh. Anh nghe rõ chưa?
Sau vài giây suy nghĩ phó tư lệnh Đào quả quyết gật đầu:
- Vậy thì chúng tôi sẽ có mặt ở Nam Cửa Việt trước 4 giờ sáng.
Tư lệnh mặt trận cười rạng rỡ, ông đưa cả hai tay nắm lấy tay phó tư lệnh Đào:
- Có thế chứ!- Nhưng rồi mặt ông nghiêm lại- Tôi không muốn chứng kiến một cái “Vinh Quang Thượng” nữa đâu nhé!

Đúng như quyết tâm của phó tư lệnh Đào. Chỉ trong một đêm tiểu đoàn 66 đã vượt qua hai con sông Bến Hải và Thạch Hãn để có mặt tại vị trí tập kết chiến đấu ở Nam Cửa Việt lúc 3 giờ sáng ngày 28 tháng Tư. Tuy nhiên cũng có khá nhiều sự cố bất thường ngoài dự kiến xảy ra. Mặc dù đã được chuẩn bị kỹ càng về mọi mặt, đường sá, bến xuống, bến lên đều đã được trinh sát cẩn thận nhưng rốt cuộc cũng chỉ có 18 trên 25 xe đến đích.
Đưa đại đội vào vị trí trú quân, kiểm tra đâu vào đấy rồi đại đội phó Hòa mới về xe mình. Mấy thành viên kíp xe anh và tiểu đội bộ binh cơ giới đã tranh thủ chợp mắt sau một đêm vất vả. Trong ánh sáng nhợt nhạt của buổi ban mai Hòa đứng lặng nhìn những gương mặt trẻ măng đang say giấc nồng cười một mình: “cũng y như mình mấy năm về trước”. Không muốn đánh động giấc ngủ của những đồng đội trẻ Hòa nhẹ nhàng trèo lên nóc xe dựa mình vào cửa trưởng xe nhẩm lại phương án tác chiến. Nhưng rồi anh không thể tập trung vào việc đó, đầu óc anh cứ vương vấn trở lại chuyến vượt sông định mệnh ngày mồng Hai hôm nào. Giá như hôm ấy cũng tổ chức cơ động được như thế này thì đâu đến nỗi vất vả, mất người, mất xe. Mà có khi còn giải phóng được Đông Hà ngay từ hôm ấy. Nếu được như thế thì bọn ngụy không kịp trở tay đưa quân ra tiếp viện và chiến dịch chẳng phải kéo dài đến tận bây giờ. Nhưng rồi Hòa tặc lưỡi: “cứ ngồi mà nếu thế này, nếu thế khác… thì chỉ có hối tiếc suốt đời thôi. Tốt nhất bây giờ là đánh một giấc cho khỏe để sáng còn vào trận”.
Nhưng rồi vừa mới chợp mắt Hòa đã bị dựng dậy đi nhận nhiệm vụ bổ sung. Nói là cuộc hành quân trót lọt nhưng thực ra cũng bị rơi rớt lại mấy xe, ngoài ra tình hình địch cũng đã có những thay đổi nên bây giờ trung đoàn phải điều chỉnh lại kế hoạch chiến đấu. Lại nhẹ nhàng trườn xuống xe, Hòa lẳng lặng đi đến vị trí sở chỉ huy đặt ở bìa làng. Những ngọn gió từ biển thổi vào mát rượi làm anh tỉnh ngủ hẳn. Mọi mệt mỏi của một đêm thức trắng dường như cũng tiêu tan.
Nói là làng nhưng thực ra từ lâu làng này đã chẳng có dân ở. Phần thì do chiến tranh ác liệt họ phải bỏ xứ ra đi. Phần còn lại thì để bảo đảm an toàn cho cảng Cửa Việt bọn ngụy đem gom hết vào trại tập trung ở Gia Đẳng. Vì vậy cả làng gần như không còn một ngôi nhà nào cho ra hồn. Cây cối phần vì không có bàn tay người chăm sóc, phần vì bom đạn liên miên nên vàng úa, xác xơ. Không một tiếng chó sủa. Không một tiếng gà gáy. Làng đó nhưng hoang vắng như chẳng phải là làng. Lần đầu tiên đi giữa một làng quê ở vùng chiến sự lòng Hòa trĩu nặng niềm thương cảm với những người dân ở đây, không biết đến bao giờ họ mới được trở lại mảnh đất của mình để dựng nhà, để cày cấy, để sinh con đẻ cái…
Sở chỉ huy trung đoàn được đặt trong một ngôi nhà gạch hiếm hoi ở bìa làng. Không có cửa giả, cũng chẳng có bàn ghế. Những người có mặt túm tụm quanh ngọn đèn bão tù mù đặt trên cái bệ thờ xây bằng gạch giữa nhà. Cạnh đó treo bản sơ đồ kế hoạch chiến đấu có vẻ như vừa mới được vẽ xong bằng những nét bút rất sơ sài. Khi Hòa đến ở đó đã đủ mặt cả ban chỉ huy tiểu đoàn, đại diện lực lượng vũ trang địa phương. Một lát sau thì trung đoàn trưởng bộ binh cùng mấy cán bộ cũng tới. Sau khi hội ý với trung đoàn trưởng bộ binh một lát trung đoàn phó Bạ trịnh trọng:
- Báo cáo các đồng chí! Cách đây mấy ngày chúng ta đã thống nhất kế hoạch chiến đấu và đã hợp đồng cụ thể. Tuy nhiên, do có một số thay đổi về tình hình địch cũng như lực lượng của ta nên phải triệu tập các đồng chí đến để thống nhất lại một số vấn đề. Cụ thể như sau: Về phía ta do công tác đảm bảo vượt sông và cơ động chưa tốt nên  chỉ có 18 trên 25 xe tới đích. Về phía địch so với kết quả trinh sát mấy ngày trước đây cũng đã có thay đổi rất lớn. Nhìn chung bọn chúng đã lùi sâu hơn về phía nam để thiết lập vành đai bảo vệ thị xã Quảng Trị. Tuy nhiên có một khó khăn rất lớn là cho đến giờ ta cũng chưa nắm chắc được lực lượng và vị trí của chúng ở đâu! Vì vậy sau khi hội ý với bộ binh và các đồng chí địa phương tôi quyết định tổ chức tiến công trên ba hướng- Bạ gí ngọn đèn vào sát tấm sơ đồ và dùng cây bút máy chỉ theo những mũi tên vẽ vội- Hướng chủ yếu do đại đội đồng chí Hòa được tăng cường 1 xe tăng, 2 xe cao xạ 23 ly, 1 xe cối cùng hai đại đội bộ binh đảm nhiệm. Mục tiêu chủ yếu của  hướng này là cầu Ba Bến- Anh dò tìm trên sơ đồ một điểm rồi dí đầu ngọn bút vào đó- Các đồng chí có nhiệm vụ chiếm giữ cây cầu này này để tạo điều kiện cho lực lượng dự bị của cánh đông bước vào chiến đấu. Đường cơ động của các đồng chí theo đường số 8. Để đánh chiếm được mục tiêu chủ yếu các đồng chí sẽ phải vượt qua các thôn Linh An, Phường Sơn, Linh Chiểu, Ngô Xá có thể có địch. Vì vậy các đồng chí phải hết sức cảnh giác. Hướng thứ yếu đánh vào trại tập trung Gia Đẳng do đại đội thiết giáp 2 thiếu một trung đội và một trung đội bộ binh đảm nhiệm. Hướng thứ ba là hướng thọc sâu theo bãi cát phía đông đường số 8 phát triển xuống phía Hải Lăng. Lực lượng gồm trung đội 2 của đại đội 2 được tăng cường 1 xe tăng và một trung đội bộ binh. Số còn lại của đại đội 3 làm dự bị. Hiện tại bộ binh đã bố trí ở ngã ba Bồ Ban, khi xe tăng đi qua sẽ bắt liên lạc và đi cùng luôn. Các đồng chí rõ nhiệm vụ chưa?
Chăm chú nhìn vào tấm sơ đồ nguệch ngoạc treo trên tường Hòa nhẩm tính về con đường mà đại đội anh sẽ phải vượt qua để đến được mục tiêu chủ yếu là khá dài. Cái đích cuối cùng mà các anh phải đánh chiếm là cầu Ba Bến nằm ngay sát nách thị xã Quảng Trị. Tuy nhiên điều đáng lo ngại nhất là để đến được cái đích ấy đại đội anh sẽ phải vượt qua 6 ngôi làng mà ngôi nào cũng đều có những vòng răng cưa đứt đoạn vẽ bằng mực xanh biểu thị là “nghi có địch”. Có cái may là mấy ngôi làng này đều bám vào một bên con đường số 8, còn phía bên kia là bãi cát có thể cơ động được. Vì vậy trong đầu Hòa hình thành rất nhanh phương án tác chiến của đại đội mình. Anh quyết định sẽ chia đại đội làm hai mũi. Mũi chủ yếu sẽ cơ động theo đường số 8. Mũi hỗ trợ sẽ cơ động theo bãi cát phía đông làng. Tổ chức đội hình như vậy đảm bảo phát hiện địch nhanh nhất và nếu có tình huống gì xảy ra các mũi, các bộ phận sẽ hỗ trợ được cho nhau. Tuy vậy, cái khó khăn nhất vẫn là không nắm được cụ thể về địch, không khéo lại “chui đầu vào rọ” thì gay. Như đoán được ý nghĩ của cấp dưới trung đoàn phó Bạ láy lại:
- Như tôi đã nó ở trên, khó khăn lớn nhất của chúng ta là không nắm được cụ thể tình hình địch. Vì vậy tôi đề nghị các đồng chí chỉ huy các hướng cần vận dụng linh hoạt các hình thức chiến thuật, vừa cơ động, vừa trinh sát nắm địch. Khi phát hiện được địch thì nhanh chóng tổ chức chiến đấu để tiêu diệt. Hết sức cảnh giác, tránh để rơi vào ổ phục kích của địch- Anh ngước lên nhìn bao quát và hơi hạ giọng- Tuy nhiên ta cũng có một thuận lợi là bọn địch ở hướng này thường không có công sự vững chắc, vì vậy chủ yếu là chúng ta sẽ đánh địch ngoài công sự.
Có tiếng ai đó lầu bầu: “nhưng có biết chúng nằm ở đâu đâu!”. Hòa giơ tay:
- Tôi có ý kiến!- Chẳng đợi trung đoàn phó cho phép anh nói luôn- Trong điều kiện ta chưa nắm được tình hình địa hình, đường sá cũng như tình hình địch như hiện nay tôi nghĩ rằng ta rất cần sự giúp đỡ của các đồng chí ở địa phương. Vì vậy đề nghị trung đoàn có ý kiến với địa phương cho người dẫn đường cho tất cả các hướng, các mũi thì sẽ thuận lợi hơn.
Bạ gật đầu:
- Tôi nhất trí! Vấn đề này chúng tôi đã thống nhất với các đồng chí địa phương rồi. Mỗi hướng tiến công sẽ có một tổ du kích dẫn đường. Ngay sau đây chỉ huy các hướng gặp các đồng chí địa phương để nhận người. Còn nếu các đồng chí không có ý kiến gì thì về tiến hành mọi công tác chuẩn bị. Đúng 5 giờ 30 phút chúng ta sẽ bắt đầu xuất kích.

Suốt dọc đường trở lại vị trí trú quân của đại đội Hòa cứ im như thóc. Anh đang lo lắng. Mà lo là phải. Đánh nhau mà chẳng biết thằng địch bố trí ở đâu, lực lượng bao nhiêu… thì có mà như chơi trò “bịt mắt, bắt dê”. Đã không bắt được nó thì thôi có khi còn bị nó húc cho “sưng đầu, mẻ trán” nữa ấy chứ. Mặc dù tuần vừa rồi đã được tập huấn về mấy hình thức tác chiến mới như “tiến công trong hành tiến” hay “tao ngộ chiến” nhưng Hòa vẫn thấy tù mù lắm. Mấy chiến sĩ du kích cũng lẳng lặng đi theo Hòa. Có vẻ như họ cũng đang “lây” cái lo lắng của anh.
Buổi sáng ở miền ven biển đến thật sớm. Mới chưa đến 5 giờ mà cả một vừng chân đời phía đông đã hồng rực báo hiệu một ngày nắng ráo. Từ bìa làng một trảng cát mênh mông trải dài tưởng như vô tận trong ánh sáng buổi ban mai. Đám lính trẻ vẫn say sưa ngủ ở mọi tư thế bất chấp những cơn gió biển se se lạnh thổi vào ràn rạt. Liếc nhìn đồng hồ Hòa gọi to:
- Nhật! Đánh thức toàn đại đội dậy! Báo cho các trung đội trưởng và trưởng xe đến nhận nhiệm vụ ngay.
Nhật lao vút đi. Chỉ một loáng toàn thể cán bộ từ trưởng xe trở lên đã có mặt cạnh xe đại đội trưởng. Hòa cầm cái que vạch vội mấy đường trên mặt đất rồi vào đề luôn:
- Báo cáo các đồng chí! Tôi vừa đi nhận nhiệm vụ về. So với kế hoạch đã được phổ biến hôm trước nhiệm vụ của chúng ta có một số thay đổi. Do điều kiện thời gian rất gấp nên không kịp đắp bàn cát cũng như vẽ sơ đồ nữa. Tuy nhiên do các đồng chí cũng đã được nghiên cứu về địa hình khu vực này rồi nên tôi phổ biến luôn tại đây cũng được. Về nhiệm vụ của đại đội ta hôm nay sẽ đảm nhiệm hướng tiến công chủ yếu của tiểu đoàn, tiến công tiêu diệt địch dọc theo trục đường số 8, giải phóng các thôn Long Quang, Linh An, Phường Sơn, Thượng Trạch, Linh Chiểu, Ngô Xá Đông, Ngô Xá Tây và cuối cùng là đánh chiếm cầu Ba Bến, trực tiếp uy hiếp phía đông thị xã Quảng Trị. Về lực lượng địch ở đây theo trên cho biết có từ 1 đến 2 tiểu đoàn chủ lực, một số trung đội dân vệ và 1 chi đoàn tăng thiết giáp. Tuy nhiên chúng đang ở đâu, phân chia lực lượng như thế nào thì hiện nay ta chưa nắm được. Đại khái chỉ biết chúng bố trí ở đâu đó trong các thôn mà chúng ta phải đi qua. Vì vậy tôi quyết định tổ chức đội hình như sau- Anh vẽ thêm mấy mũi tên trên mặt đất nữa rồi cao giọng- Đại đội ta sẽ tiến công theo hai mũi. Mũi chủ yếu gồm xe tôi và trung đội 1 cùng với các xe tăng cường. Mũi này sẽ tiến công theo trục đường số 8. Còn mũi thứ hai làm nhiệm vụ hỗ trợ. Lực lượng của mũi này là toàn bộ trung đội 2 và một trung đội bộ binh. Mũi này sẽ tiến theo bãi cát phía đông đường số 8, có nhiệm vụ hỗ trợ cho mũi chủ yếu tiêu diệt địch. Xe đồng chí Nhật sẽ đi trước đội hình của mũi chủ yếu làm nhiệm vụ trinh sát. Khi phát hiện được địch phải nhanh chóng đánh giá tình hình và báo cáo về cho tôi. Căn cứ tình hình địch cụ thể tôi sẽ điều động lực lượng lên để tiêu diệt. Nhiệm vụ như vậy các đồng chí đã rõ cả chưa?
Nhật gãi đầu gãi tai lúng búng:
- Nhiệm vụ thì… rõ rồi, nhưng…còn đường sá thế nào thì em không biết đâu.
Hòa gật đầu:
- Cái đó thì không lo. Chúng ta được tăng cường ba đồng chí du kích đây rồi. Một đồng chí sẽ đi xe tôi. Một đồng chí đi với trung đội 2. Còn một đồng chí sẽ đi với xe đồng chí Nhật. Thế được chưa?
Nhật cười tươi tỉnh:
- Thế thì tốt rồi ạ!
Cúi nhìn đồng hồ một lần nữa Hòa cao giọng:
- Các đồng chí chú ý! Bây giờ là 5 giờ đúng. Còn 30 phút nữa chúng ta sẽ xuất kích. Sau đây các đồng chí về xe phổ biến nhiệm vụ cho anh em và tiếp tục làm công tác chuẩn bị. Riêng đồng chí Nhật ở lại tôi trao đổi thêm một chút.
Mọi người nhanh chóng tản đi. Có vẻ ai cũng muốn tận dụng chút thời gian ít ỏi còn lại để chuẩn bị chu đáo hơn. Bên cạnh Hòa lúc này chỉ còn Nhật và 2 chiến sĩ du kích. Hòa hất cằm thân mật hỏi Nhật:
- Thế nào? Có “ngán” không?
Nhật gật đầu:
- Đánh nhau mà cứ tù mà tù mù, chẳng biết địch nó ở đâu thì kể ra cũng hơi ngán thật.
Hòa vỗ về:
- Thế mới cần các cậu đi trước để trinh sát chứ!- Anh ôm lấy vai Nhật hạ giọng dặn dò- Cứ đi từ từ thôi, bảo Toản nó giữ tốc độ khoảng 10 cây số một giờ. Thấy chỗ nào nghi ngờ thì dừng lại, “tương” vào đấy một vài loạt xem động tĩnh thế nào. Nếu có địch thì đừng có ham đánh, phải nhanh chóng tìm địa hình có lợi để ẩn nấp bảo vệ lấy mình rồi báo cáo về cho tớ. Nghe rõ chưa?
Nhật gật đầu:
- Em rõ rồi! Kiểu này cũng như bọn em đánh trận giả thôi, khi không biết bọn “địch” nấp ở đâu bọn em cũng phải làm thế. Cho một thằng “chim mồi” lấp ló chọc tức bọn chúng. Khi bọn chúng lộ chỗ trú rồi bọn em cho quân vòng đằng sau đánh úp. Bây giờ cũng như thế phải không anh?
Hòa thân mật:
- Ừ! Đại loại là như thế. Thôi về xe đi, chuẩn bị đến giờ xuất kích rồi- Nhật đã đi được mấy bước anh còn dặn với theo- Không được chủ quan, thật cẩn thận vào Nhật nhé! Đây không phải đánh trận giả đâu.

Đúng là không phải đánh trận giả.
Vừa mới lò dò đến đầu làng Linh An một trận mưa đạn đã trùm lên chiếc xe của Nhật. Chiến sĩ xạ thủ súng máy chưa bắn trả được phát nào đã gục xuống đuôi súng, máu ướt đẫm một bên vai. Hai chiến sĩ bộ binh bị thương nhẹ. Như một phản xạ tự nhiên Toản kéo mạnh cần lái bên phải. Chiếc xe quay ngoắt sang phải và lao xuống chân ruộng trũng cạnh đường. Bùn ngàu lên dưới hai băng xích, chiếc xe nằm đứ đừ tại chỗ vì lầy. Nhưng như thế còn may chán vì con đường bây giờ trở thành một tấm lá chắn vững chắc cho chiếc xe. Vừa lúc ấy một phát đạn chống tăng bay vụt qua đầu. Nhật dằn giọng:
- Xuống xe! Chiếm vệ đường đánh trả!
Tiểu đội bộ binh nhanh chóng xuống xe tản về hai phía bám vệ đường bắn trả từng chập ngắn vào làng. Nhật quan sát một lát rồi lên đài:
- 34 báo cáo! Có 2 cụm địch ở bìa làng, 1 cụm ở phía trước. Lực lượng mỗi cụm khoảng 1 trung đội. Vũ khí chủ yếu là súng bộ binh. Không thấy xe tăng, thiết giáp. Báo cáo hết!
Đi ở phía sau xe Nhật chừng 500 mét Hòa cũng đã nắm được tình hình. Căn cứ vào báo cáo của Nhật và kết quả quan sát cách bố trí của địch anh quyết định sẽ điều chiếc tăng K63- 85 và 2 xe cao xạ 23 ly lên bắn trực tiếp vào các ổ địch. Đồng thời sẽ cho trung đội 2 ép sát vào bìa làng tạo thành một gọng kìm khép địch vào giữa để tiêu diệt. Nhưng chưa kịp ra lệnh gì Hòa đã thấy tiếng Nhật gấp gáp trong tai nghe:
- 34 báo cáo! Có xe tăng phía trước. Ba cái! Đề nghị chi viện! Hết!
Hòa chú mục nhìn về phía trước. Từ phía làng Phường Sơn 3 chiếc M41 đang vừa chạy vừa bắn về phía xe của Nhật. Hỏa lực của 3 cụm địch ở bìa làng Linh An cũng vẫn đang bắn mạnh ra. Thỉnh thoảng một phát đạn chống tăng lại vạch một cung lửa đỏ rực bay về phía chiếc xe thiết giáp lấp ló sau bờ đường. Hòa biết rằng chỉ có nhờ cái bờ đường che chắn mà xe Nhật còn trụ được trước hỏa lực dày đặc ấy. Nhưng chỉ cần vài phút nữa, khi 3 chiếc xe tăng kia đến gần hơn thì cái bờ đường cũng trở nên vô tích sự. Tim anh rung lên vì lo sợ. Nhỡ có mệnh hệ gì với Nhật thì anh sẽ ân hận biết bao. Anh vội lên đài:
- 11 gọi 85! Nhanh chóng tiêu diệt xe tăng địch! b2 ép sát bìa làng đánh vào sườn địch! Nhận đủ, trả lời!
Chắc là nhận thấy xe 234 đang trở nên nguy kịch trước sự uy hiếp của 3 chiếc xe tăng địch nên kíp xe tăng K63- 85 nổ súng ngay. Bất ngờ bị pháo 85 ly vỗ mặt 3 chiếc tăng địch khựng lại, chúng loay hoay tìm chỗ ẩn nấp và bắn trả. Tuy nhiên, có lẽ do khoảng cách còn quá xa nên trận đấu pháo chỉ có tác dụng răn đe là chính. Bọn bộ binh địch ở bìa làng thì đang lố nhố hò hét nhau xông lên. Hòa biết rằng nếu kéo dài thêm ít phút nữa xe 234 có thể bị bắt sống, anh lên đài gấp:
- 01 chú ý! Cho bộ đội xuống xe, lợi dụng địa hình cơ động về phía trước! b2 khẩn trương tiếp cận mục tiêu! Nhận đủ, trả lời!
Từ các xe phía sau bộ đội lục tục xuống xe. Tiếng trung đội trưởng trung đội 2 vọng về xa lắc:
- Đại trưởng yên trí! Sắp đến rồi!
Chưa đầy một phút sau tiếng súng rộ lên từ bãi cát phía đông làng. Ba chiếc xe thiết giáp của trung đội 2 như từ trên trời rơi xuống lao thẳng vào phía sau đội hình phòng ngự của địch. Đám bộ binh đang định xông lên giờ chạy tán loạn về phía cuối làng. Có lẽ quá bất ngờ vì sự xuất hiện của mấy chiếc xe thiết giáp nên 3 chiếc xe tăng địch cũng quay đầu chạy tuốt về phía nam. Trận đánh kết thúc một cách đột ngột sau chưa đầy 10 phút nổ súng.
Chắc là do lao xuống rất mạnh nên xe của Nhật lầy khá nặng. Hòa phải cho đấu hai xe lại mới kéo được lên. Lên đến đường rồi cậu ta toe toét:
- Anh thấy em làm “chim mồi” có ngon không?
Hòa gật đầu:
- Được đấy! Nhưng này, tớ hỏi thật: lúc nãy có sợ không?
Nhật toét miệng cười:
- Sợ quái gì! Lúc không biết chúng nó ở đâu thì có hơi ngán chứ lúc chúng đã xuất đầu lộ diện thì chả có gì phải sợ. Em không thèm nói phét chứ 3 cái tăng kia chỉ tiến lên thêm một tý nữa là ăn đòn của bọn em ngay.
Hòa biết rằng Nhật không nói phét. Sau trận vượt sông thất bại hôm mồng Hai tháng Tư anh có hỏi Nhật: “sau trận này có rút ra bài học kinh nghiệm gì không?” thì cậu ta đã trả lời một cách rất nghiêm túc: “chỉ có một bài học, ấy là không được sợ”. Hỏi thêm: “tại sao?” thì cậu ta cười: “nếu sợ không dám nhằm  thẳng vào đầu cái máy bay đang lao xuống cắt bom mà bắn thì bây giờ cũng chẳng còn ở đây mà nói chuyện với nhau nữa”. Còn đòn của cậu ta dành cho 3 chiếc xe tăng cũng không phải là không có. Ấy chính là hai chiến sĩ bộ binh với anh bạn du kích đang lóp ngóp lội ruộng trở về kia. Thì ra khi quan sát thấy xe tăng địch đang tiến đến gần trong khi xe mình không cơ động được nữa Nhật đã cho 2 xạ thủ B41 lợi dụng vệ đường bí mật cơ động về phía trước để chặn đánh. Cậu du kích dẫn đường thấy thế cũng tình nguyện xin đi. Ba anh em họ bám sát vệ đường bò về phía trước nhưng chưa vào đến tầm bắn thì 3 chiếc tăng đã quay đầu bỏ chạy.

Trời đã sáng hẳn. Từ phía biển vầng mặt trời đỏ rực lừng lững xuất hiện sau đụn cát. Hòa lo lắng “kiểu này thì gay với bọn máy bay đây”. Anh đứng lên nóc xe ra hiệu cho toàn đại đội cơ động vào nép vào rặng cây rìa làng. Thấy đã tương đối yên tâm Hòa bảo xạ thủ xe mình đi gọi các trung đội trưởng và trưởng xe lại hội ý. Vừa liếc thấy đủ mặt các thành phần Hòa hỏi ngay:
- Các đồng chí thấy cách sử dụng và bố trí lực lượng như vừa rồi có phù hợp không? Có cần điều chỉnh gì không?
Dường như sự phấn khích vẫn chưa lắng xuống, trung đội trưởng trung đội 2 cao hứng:
- Được quá đi chứ! Có bộ phận trinh sát, có mũi đánh trực diện, có mũi đánh vu hồi. Theo tôi ta cứ thế mà làm tiếp.
Có vài tiếng xì xào tỏ vẻ ủng hộ, Hòa quay sang Nhật:
- Còn đồng chí Nhật thấy thế nào? Bố trí như thế có quá nguy hiểm cho xe trinh sát không?
Nhật gật đầu:
-  Chắc chắn là có nguy hiểm rồi. Nhưng không làm thế cũng chẳng còn cách nào khác. Tôi nghĩ rằng chỉ cần thận trọng và cảnh giác hơn một chút là được.
Thấy mọi người không ai nói gì Hòa kết luận:
- Tôi đồng ý với các đồng chí là chiến thuật cũng như cách sử dụng lực lượng của chúng ta như vừa rồi là phù hợp. Vì vậy sau đây chúng ta tiếp tục duy trì như thế. Xe đồng chí Nhật tiếp tục làm nhiệm vụ trinh sát. Trung đội 2 tiếp tục tiến theo bãi cát phía đông. Ở đội hình chính xe tôi sẽ đi đầu, ngay sau đó là xe tăng K63- 85 và 2 xe cao xạ 23 ly. Tuy nhiên, để đảm bảo hỗ trợ tốt hơn cho xe trinh sát tôi đề nghị rút ngắn cự ly với đội hình chính xuống còn 300 mét. Các đồng chí rõ cả chưa?
Tất cả những người có mặt cùng trả lời:
- Rõ!
Ngước nhìn bầu trời ngày một rực rỡ nắng, Hòa cao giọng:
- Có một điểm xin nhắc các đồng chí là hôm nay chúng ta phải tác chiến ban ngày. Vì vậy yêu cầu tất cả chúng ta phải hết sức cảnh giác với máy bay địch. Đặc biệt hai xe cao xạ 23 ly phải thường xuyên quan sát trên không. Khi phát hiện máy bay địch uy hiếp đội hình chiến đấu phải nổ súng ngay để bảo vệ. Các xe khác cũng phải tích cực dùng súng máy tham gia bắn máy bay. Ngoài ra phải thường xuyên cơ động và lợi dụng địa hình, địa vật để bảo vệ mình. Các đồng chí rõ cả chưa?
Thoáng một chút lo lắng nhưng rồi tất cả đều đồng thanh:
- Rõ!
Hòa vẫy tay:
- Thôi! Các đồng chí về xe tiếp tục chuẩn bị, đợi lệnh.
Hòa vừa dứt lời, một chiếc OV10 đã vè vè xuất hiện trên bầu trời. Nó nghiêng nghiêng, ngó ngó như muốn bới tung mọi thứ trên mặt đất. Hòa phân vân không biết có nên tiếp tục cơ động hay không. Nếu chường mặt ra chắc chắn các anh sẽ phải đối phó với lũ máy bay. Nói gì thì nói bọn chúng vẫn làm chủ bầu trời. Bài học ngày mồng 2 tháng Tư còn sờ sờ ra đấy. Nhưng nếu không đối mặt với chúng thì làm sao hoàn thành nhiệm vụ được trên giao. Mà nằm đợi ở đây có khi cũng chẳng an toàn hơn. Kiểu gì chúng cũng đã được thông báo về sự xuất hiện của bọn anh. Chắc chúng đoán bọn anh vẫn nằm đâu đó trong cái làng Linh An này nên thằng OV10 cứ rà đi soát lại trên đầu kỹ thế. Đúng lúc ấy trong tai nghe của Hòa vang lên tiếng của chính trị viên Biền:
- 66 gọi 01! Yêu cầu 01 báo cáo tình hình về ngay! Nhận đủ, trả lời!
Hòa vội ấn công tắc ngực trả lời:
- 01 gọi 66! 01 đã đánh chiếm được làng Linh An, đang tại chỗ củng cố lực lượng. Hiện máy bay địch đang trinh sát rất gắt trên đầu, xin chỉ thị! Nhận đủ trả lời!
   Bặt đi một lát mới lại thấy tiếng Biền:
- 66 gọi 01! Tiếp tục phát triển theo kế hoạch! Chú ý đánh máy bay! Nhận đủ, trả lời!
Hòa trả lời như cái máy:
- 01 nhận đủ!
Buông chiếc công tắc ngực xuống Hòa thần người ra suy nghĩ. Như vậy cấp trên vẫn yêu cầu các anh tiếp tục tiến công bất chấp có thể bị máy bay oanh tạc. Có lẽ đó là một quyết định khó khăn vì ai cũng biết sức mạnh không quân của địch như thế nào rồi. Nhưng chắc chắn đây là yêu cầu bắt buộc của chiến dịch và những người như các anh chỉ có thực hiện mà thôi. Tuy nhiên, so với hôm ở Vinh Quang Thượng thì lực lượng trong tay anh mạnh hơn hẳn với hai khẩu đội cao xạ 23 ly lắp trên xe thiết giáp. Mặc dù cỡ pháo không lớn lắm nhưng đây là loại vũ khí phòng không có tốc độ bắn cực kỳ nhanh nên ít nhiều cũng sẽ là một món quà độc dành tặng cho lũ máy bay nếu chúng đến quấy quả các anh. Xác định phòng không sẽ là nhiệm vụ trọng tâm của trận đánh nên Hòa nhảy xuống đi đến bên chiếc xe cao xạ. Vì hai xe này vừa mới được bổ sung về nên Hòa chưa biết hết tên anh em trong xe, anh ân cần hỏi người chiến sĩ đang ngồi trên mâm pháo:
- Chào đồng chí! Đồng chí tên là gì?
Người chiến sĩ nhỏ thó lọt thỏm trong chiếc áo giáp xù xì, gương mặt gầy quắt trả lời bằng cái giọng Nghệ Tĩnh nằng nặng:
- Báo cáo thủ trưởng! Tôi là Đinh Văn Huề ạ!
Hòa chỉ vào khẩu pháo:
- Anh em mình sử dụng pháo đã thành thạo chưa?
Huề ngượng nghịu:
- Báo cáo thủ trưởng! Hồi ở ngoài kia chúng tôi toàn tập “nguội” là chính, còn đạn thật mới được bắn có mỗi lần nên nói thực ra cũng chưa thành thạo lắm.
Biết rằng đó cũng là thực trạng của cả trung đoàn nên Hòa vỗ về:
- Thế thì phải thật cố gắng nhé! Hôm nay chắc chắn sẽ gay go đấy- Nhớ lại kinh nghiệm của Nhật anh mỉm cười rồi tiếp tục- Theo kinh nghiệm của anh em tớ thì trước hết là không được sợ, cứ bình tĩnh, quan sát thật kỹ, thằng nào thật sự đe dọa anh em mình hãy bắn chứ cứ bắn lung tung thì chỉ tốn đạn thôi. Nhớ đấy nhé!
Huề gật đầu chắc nịch:
- Thủ trưởng cứ yên tâm. Chúng tôi sẽ hết sức cố gắng!
Hòa rướn người đưa tay bắt tay Huề:
- Cố gắng nhé! Bọn tớ trông cậy ở các cậu nhiều đấy.

Đúng như Hòa lo lắng. Ngay sau khi ra khỏi rặng cây bìa làng Linh An anh đã thấy chiếc OV10 vè vè quay lại. Hòa chửi thầm trong bụng: “Mẹ nó chứ! Suốt từ nãy đến giờ có thấy nó đâu mà mình vừa ra khỏi đầu làng một cái nó đã xuất hiện ngay”. Đã chuẩn bị tinh thần đối mặt với chúng nên anh vẫn chỉ huy cho đại đội tiến lên chứ không tránh trú như mọi khi. Từ xe mình Hòa vẫn quan sát thấy mọi động tĩnh của xe 234 phía trước. Đã có kinh nghiệm rồi nên Nhật rất chủ động chỉ huy xe. Thỉnh thoảng cậu cho xe dừng lại bắn một vài loạt súng máy vào vị trí nghi ngờ nhưng tất cả vẫn im re. Phán đoán là bọn địch bất ngờ thấy xe tăng xuất hiện ở hướng này nên đã rút về đâu đó có điều kiện thuận lợi hơn để cố thủ nên Hòa lệnh cho đại đội tăng tốc độ nhưng vẫn phải đề cao cảnh giác.
Trong khi đó “thằng chỉ điểm” như con diều hâu phát hiện được đàn gà. Nó lập tức sà xuống, săm soi dọc theo con đường mà đại đội Hòa đang cơ động. Anh hơi ngạc nhiên vì đã hai, ba vòng mà vẫn chưa thấy nó bắn pháo khói chỉ điểm. Rồi một tia chớp chợt lóe lên trong đầu Hòa: “nó chưa bắn pháo khói là vì các anh liên tục cơ động, chắc nó đợi bọn phản lực ra rồi mới bắn”.
Đúng là như vậy! Khi đại đội Hòa mới vượt qua được một nửa quãng đường từ Thượng Trạch sang Linh Chiểu thì anh phát hiện hai chiếc A37 xuất hiện. Chúng lượn vòng quần đảo trên đầu chừng như đang chờ thắng OV10 chỉ mục tiêu. Hòa nhẫn công tắc ngực:
- 69 gọi 01! 01 tăng tốc độ, giãn cự ly! Nhận đủ, trả lời!
Chắc là tất cả các xe đều đã phát hiện ra nguy cơ đến từ phía trên đầu nên đều tăng ga. Thằng OV10 phóng xuống một quả pháo khói nhưng lúc bọn A37 lao xuống thì đội hình xe tăng đã vượt qua nên chúng lại chưng hửng lao lên. Chừng như cay cú với mấy con mồi phía dưới, chiếc OV10 lượn về hướng nam rồi chỉnh hưứng bay thẳng con đường đại đội Hòa đang cơ động. Nó sà thật thấp như muốn nhìn tận mặt mấy kẻ “cứng đầu”. Đúng lúc đó một loạt đạn 23 ly căng như dây đàn quất thẳng vào mặt nó. Hai luồng khói đen phụt ra từ hai cái “gọng bừa”. Chiếc máy bay lạng đi rồi chúc xuống trông như một món đồ chơi của trẻ con. Hai luồng khói càng lúc càng đậm. Chỉ giây lát sau nó đã mất dạng sau cồn cát.
 Tuy không còn được chỉ điểm nữa nhưng chắc là hai chiếc A37 đã phát hiện được mục tiêu. Chúng luân phiên nhau hùng hổ lao xuống ném bom nhưng có lẽ những loạt đạn 23 ly vỗ mặt đã làm cho chúng “chờn”. Những quả bom ném từ trên cao tít rơi vung vãi xuống hai bên đường. Hòa quay nhìn phía sau. Quả thật hai khẩu đội cao xạ 23 ly đã trở thành tấm lá chắn khá hữu hiệu đối với các anh trước lũ giặc trời.

Khi thấy chiếc OV10 bị bắn cháy Nhật sướng quá. Đứng trên ghế trưởng xe mà cậu cứ nhảy tưng tưng. Cánh bộ binh trên xe cũng vậy. Có cậu còn giơ nắm đấm lên thách thức hai chiếc A37 đang gào rú điên loạn trên đầu. Mặc dù mới vào chiến trường song thằng OV10 này thì Nhật và anh em đại đội 1 này không còn lạ lẫm gì với nó. Ngày nào mà nó chả vè vè trên đầu từ sáng đến tối. Lại còn nghe các anh ở trong này lâu kháo nhau: “thằng này bất trị lắm. Trông nó như cái “gọng bừa” thế kia nên rất khó bắn trúng”. Thế mà hôm nay đại đội cậu lại cho nó “ra bã” thì đúng là kỳ tích rồi còn gì. Đang nhảy tưng tưng trên ghế trưởng xe Nhật bỗng há hốc mồm ra vì kinh ngạc: ở đúng cái ngã ba trên con đường từ Phương Lang về một chiếc M113 bất ngờ xuất hiện ngay trước mũi xe cậu.
Có lẽ cả hai bên đều bị bất ngờ. Thật may cho Nhật và đồng đội là khẩu trọng liên M50 trên chiếc M113 lại đang quay về đằng kia. Chắc là nó vừa bị đánh ở đâu đó rút chạy về nên phải cảnh giới phía sau. Nhật vỗ mạnh vào vai chiến sĩ xạ thủ súng máy đang mải dõi theo chiếc A37 trên đầu. Cậu chiến sĩ giật mình nhìn theo tay Nhật nhưng rồi lóng ngóng thế nào mà vẫn không hạ được nòng súng xuống. Còn chưa biết làm thế nào thì Toản đã nhấn mạnh ga. Chiếc xe rướn lên lao thẳng vào đầu chiếc M113. Chắc là quá bất ngờ và quá hoảng hốt cả bọn trên xe chuồn theo cửa sau chạy túa vào làng. Chiếc xe 234 của Nhật chỉ dừng lại khi hai chiếc xe gần như chạm đầu vào nhau. Đến lúc ấy mấy khẩu súng mới đua nhau nổ nhưng mấy cái bóng rằn ri đã mất hút sau những ngôi nhà.
Thận trọng quan sát một lát Nhật mới nhảy xuống, cậu vẫy cho tiểu đội bộ binh xuống xe triển khai đội hình chiến đấu xung quanh chiếc xe M113 vẫn đang nổ máy nhè nhẹ. Không thấy động tĩnh gì cậu chui vào cửa sau chiếc xe nhòm ngó. Đúng là bọn địch đã chạy hết.
Đến lúc này Toản cũng mới xuống xe, cậu ta sửng cồ:
- Các quê buồn cười thật! Mục tiêu lù lù trước mặt mà không nổ súng là nghĩa làm sao?
Nhật cười bẽn lẽn, vẻ biết lỗi:
- Quê thông cảm! Tất cả đang mải nhìn cái OV10 nó rơi. Quê không biết chứ. Trông nó lủng là lủng lẳng, sướng lắm!
Toản vẫn chưa chịu:
- Đi trinh sát mà vẫn còn mải ngắm trời ngắm đất thế thì có bữa toi chứ lại.
Nhật cười nịnh:
- Công nhận quê xử lý linh hoạt đấy- Nhưng rồi liếc mắt nhìn xung quanh không thấy ai, cậu ta hạ giọng tinh quái- Này! Nhưng tớ hỏi thật, lúc ấy quê chủ động tăng ga hay giật mình đạp vào chân ga?
Toản đang tức cũng phải bật cười:
- Mẹ khỉ! Hỏi ngu bỏ mẹ đi ấy!

Đội  hình chủ lực đã dồn cả lên phía sau. Không biết vì mất mục tiêu, vì hết bom hay “ngán” mấy khẩu đội 23 ly mà hai chiếc A37 đã mất hút về phía nam trả lại sự yên tĩnh cho bầu trời chan hòa ánh nắng. Hòa xăm xăm chạy tới. Anh ngạc nhiên nhìn hai chiếc xe gần như chụm đầu vào nhau:
- Nhật đâu! Sao lại thế này?
Nhật cười toe toét:
- Báo cáo đại trưởng! Bất ngờ gặp chúng ở đây, bọn em quyết định bắt sống nên lao thẳng vào xe nó! Đại trưởng thấy chưa, thế là ta đã có một xe chiến lợi phẩm nguyên vẹn.
Hòa cũng cười hết cỡ:
- Tốt lắm! Nhưng cũng nguy hiểm quá- Anh cúi người vào cửa sau chiếc M113 nghiêng ngó một chút rồi ngẩng lên- Thế không nhìn thấy nó từ đằng kia à?
Nhật đang lúng túng chưa biết trả lời thế nào thì Toản thủng thẳng:
- Nếu chăm chú nhìn đường thì ai nhìn trời, nhìn đất cho.
Hòa lắc đầu:
- Như thế không được! Tớ cho các cậu đi trước trinh sát mà cậu để thế này là không được.
Nhật cúi đầu nhận lỗi:
- Em xin rút kinh nghiệm ạ! Tại lúc ấy thấy cái máy bay rơi, bọn em sướng quá nên hơi mất cảnh giác.
Hòa vỗ về:
- Thôi được rồi! Nhưng phải nhớ rút kinh nghiệm đấy.
Mấy cán bộ trung đội và trưởng xe từ phía sau cũng đã lên đến nơi. Hòa túm tay Huề lắc lấy, lắc để:
- Tốt lắm! Các cậu mà cứ như thế thì bọn tớ hoàn toàn yên tâm rồi. Cứ thế phát huy nhé!
Huề ngượng nghịu:
- Có gì đâu mà, thủ trưởng!
Vẫy mấy cán bộ trung đội và trưởng xe lại cạnh chiếc M113, quan sát kỹ những vệt xích trên mặt đường Hòa khẳng định:
- Chắc chắn đã có mấy chiếc đi trước cái này rồi. Theo tôi, bọn này rút từ phía Phương Lang Tây lại đây, chiếc này là chiếc chạy cuối cùng nên nó mới quay súng lại phía sau như thế kia- Anh ngẫm nghĩ một lát rồi cao giọng- Như vậy, chắc chắn lực lượng địch ở phía trước sẽ rất mạnh. Có lẽ chúng ta phải nghiên cứu thêm về địa hình và bố trí lại lực lượng mới được. Nào, mấy anh em lại đằng kia ta trao đổi thêm một chút!
Mấy cán bộ theo Hòa ra bìa làng, chăm chú nhìn về phía tây. Cách đó chừng gần một cây số là một vệt xanh rì đầy bí hiểm. Đồng chí du kích sốt sắng:
- Báo cáo các anh! Phía trước mặt là làng Ngô Xá. Làng này có hai nửa: Ngô Xá Đông và Ngô Xá Tây. Cái làng này dài lắm, có khi phải đến hơn một cây số. Qua hết làng một chút là đến cầu Ba Bến rồi. Có điều khác với mấy làng ta vừa qua là con đường không đi ở cạnh mà lại chạy vào giữa làng.
Hòa gật gù. Đúng là nếu đường chạy giữa làng như thế này sẽ gây nhiều khó khăn cho quân ta hơn. Ở Linh An, khi bất ngờ gặp địch còn nép xuống một bên đường mà đánh lại được, còn ở đây thì không thể làm như thế. Nhìn sang phía bên phải làng thấy đó là những cồn cát xen lẫn với đám ruộng cao, Hòa quyết định:
- Bây giờ ta sẽ chia đại đội làm hai mũi. Mũi chủ yếu sẽ triển khai ở cồn cát phía bắc làng đánh vào sườn địch. Còn mũi hỗ trợ vẫn do trung đội 2 đảm nhiệm, các cậu sẽ cơ động theo đường này. Bọn tớ sẽ nổ súng trước. Khi địch đang mải chống cự với mũi chủ yếu thì các cậu bất ngờ đánh vào sườn chúng. Còn hai khẩu đội 23 ly vẫn tiếp tục cảnh giới trên không, sẵn sàng đánh máy bay địch để bảo vệ đội hình chiến đấu. Nhiệm vụ như thế, rõ cả chưa?
Hai trung đội trưởng và các trưởng xe gật đầu:
- Rõ!
Hòa khoát tay:
- Vậy thì về chuẩn bị đi!
Mọi người tản đi. Hòa quay lại chỗ chiếc M113 còn gần như mới nguyên. Anh chui vào buồng lái bật nút khởi động. Tiếng động cơ lập tức rồ lên. Hòa vào số, anh nhẹ nhàng đưa chiếc xe vào sát một ngôi nhà. Vừa nhô đầu ra thấy mấy chiến sĩ trố mắt nhìn, Hòa cười:
- Để vào đấy. Lúc nào xong việc thì kéo về! Xe này còn ngon lắm.
Toản sán lại, mặt tươi hơn hớn:
- Đại trưởng biết lái M113 à? Hướng dẫn em một tý đi!
Hòa lắc đầu cười:
- Để sau nhé. Bây giờ về chuẩn bị đi đã!
Hòa nhảy xuống xe đi về phía xe mình để lại phía sau những ánh mắt ngạc nhiên và những lời xuýt xoa thán phục.

Trận đánh đã diễn ra đúng như trù liệu của Hòa. Sau khi triển khai đội hình chiến đấu ở bắc Ngô Xá Đông, Hòa cho bộ binh xuống xe áp sát bìa làng dưới sự yểm trợ hỏa lực của khẩu pháo 85 và mấy khẩu súng máy của xe thiết giáp. Bọn địch trong làng lợi dụng từng bờ tre, từng căn nhà để chống cự. Đúng lúc đó trung đội 2 bí mật cơ động theo đường 8 đánh vào bên sườn bọn chúng. Bị tiến công cả từ hai phía bọn địch hoảng sợ bỏ chạy tán loạn. Ngay lập tức Hòa cho bộ đội lên xe và lệnh cho đại đội truy kích địch. Theo những gì Hòa được người chiến sĩ du kích cho biết thì cầu Ba Bến, mục tiêu chủ yếu của các anh hôm nay đã ở ngay trước mặt. Anh chắc mẩm hôm nay đại đội mình sẽ hoàn thành nhiệm vụ một cách xuất sắc.
Nhưng mọi sự không dễ dàng như vậy. Ngay khi vừa ló đầu ra khỏi làng Ngô Xá Tây đại đội Hòa đã được đủ thứ súng đạn nghênh tiếp. Từ phía cây cầu mấy khẩu trọng liên M50 xổ hàng tràng đạn dài dằng dặc. Những viên đạn cày tung mặt đất trước mũi xe, nhiều viên trúng vào mũi xe tóe lửa. Từ bờ sông bên kia các loại đạn bộ binh cũng rộ lên từng hồi, thỉnh thoảng lại điểm xuyết một tiếng nổ của đạn pháo. Biết là gặp phải một mục tiêu khá “rắn” Hòa lệnh cho đại đội lùi lại, chiếm địa hình có lợi để bắn trả. Còn anh thụp xuống chỉnh lại kính trưởng xe để quan sát và đánh giá tình hình.
Cây cầu Ba Bến không to, nó chỉ dài chừng 20 mét bắc ngang sông Vĩnh Định. Chắc là nó đã bị ta đánh sập một lần nên hiện đang được thay bằng những nhịp cầu thép Ben- lây. Có lẽ đây là một mục tiêu quan trọng ở ngay cửa ngõ phía đông thị xã Quảng Trị nên nó được bảo vệ khá chắc chắn. Mỗi đầu cầu có hai lô cốt bê tông cốt thép to đùng, trên một lô cốt phía bên này cầu còn có một cái tháp canh cao nghệu. Trên đỉnh các lô cốt đều bố trí một ổ trọng liên có thể quay được 360 độ như tháp pháo xe tăng. Từ các ổ trọng liên và các lỗ châu mai bên sườn lô cốt đạn bắn ra như vãi trấu. Ngoài ra, lực lượng địch còn được bố trí dọc bờ sông phía bên kia cũng đang bắn mạnh vào sườn phải của đội hình. Đặc biệt nguy hiểm là mấy chiếc xe tăng vừa rút từ Phương Lang về đang thỉnh thoảng lại nã một phát pháo về phía các anh. Có một điều bất lợi cho các anh là địa hình ở đây quá trống trải nên rất khó triển khai lực lượng tiến công. Hòa quyết định sẽ cho các xe chiếm địa hình có lợi, dùng hỏa lực chi viện cho bộ binh tiếp cận mục tiêu. Khi bộ binh đã tiêu diệt được các lô cốt đầu cầu thì sẽ cho đội hình xe xung phong đánh chiếm. Nghĩ vậy Hòa bóp công tắc ngực:
- 01 chú ý! Các xe chiếm địa hình có lợi, tập trung hỏa lực chi viện bộ binh. Các b cho bộ đội xuống xe, lợi dụng địa hình tiếp cận mục tiêu. Nhận đủ, trả lời!
Tiếng 2 trung đội trưởng vang lên trong tai nghe:
- Báo cáo, nhận đủ!
Hòa lại bóp công tắc phát:
- 85 chú ý! 85 lợi dụng bờ đường, dùng hỏa lực khống chế xe tăng ở bờ bên kia chi viện cho bộ binh. Nhận đủ, trả lời!
Tiếng trưởng xe K63- 85 chắc nịch:
- 85 nhận đủ!
Cũng may cho Hòa là đoạn đường phía trước cầu hơi lượn sang trái. Như vậy các anh có thể lợi dụng con đường làm tấm chắn để hạn chế bớt hỏa lực trực diện từ các lô cốt đầu cầu và hỏa lực bắn vào sườn từ bờ sông bên kia. Hiểu được ý định của Hòa các trung đội trưởng đã điều xe của mình vào những vị trí có lợi nhất. Các chiến sĩ bộ binh cũng đã xuống xe và tản ra đám ruộng phía bên phải đường. Họ đang lợi dụng từng mô đất, từng cái bờ ruộng để nhích từng bước về phía cây cầu. Riêng chiếc tăng K63- 85 đã nép sát xuống bên phải vệ đường, chỉ giây lát sau nó đã  bắt đầu lên tiếng. Chỉ với một phát pháo nó đã bắn gục cái tháp canh đầu cầu, một khẩu trọng liên câm bặt. Với một phát pháo nữa nó đã diệt nốt cái lô cốt kia. Tuy nhiên ngay sau đó một phát đạn chống tăng từ phía bên kia bờ sông làm bay mất khẩu 12 ly 7 trên tháp pháo buộc nó phải hướng pháo về bên đó để chống cự. Có một khó khăn là do khoảng cách khá xa nên những khẩu đại liên 7 ly 62 gắn trên xe thiết giáp gần như không có tác dụng. Hòa quyết định sẽ tăng cường hỏa lực để khống chế hai chiếc lô cốt bên kia cầu. Anh lên đài:
- 23 chú ý nhận lệnh! Cho khẩu đội hạ nòng pháo bắn vào lô cốt bên kia cầu. Nhận đủ, trả lời!
Ngay sau tiếng trả lời của trưởng xe là tràng tiếng nổ đĩnh đạc của hai khẩu 23 ly. Những chớp lửa lem lém xuất hiện ở hai lô cốt phía bên kia đầu cầu. Hỏa lực của địch từ đó bắn ra giảm đi trông thấy. Tận dụng thời cơ, một tốp chiến sĩ bộ binh đã tiến gần đến đầu cầu. Một chiến sĩ trong trong nhóm kê khẩu B41 lên bờ đường rồi ngắm rất cẩn thận. Giây lát sau quả đạn chống tăng với cái đuôi đỏ lừ đã chui tọt vào lô cốt bên trái. Đúng lúc đó chiếc tăng K63- 85 đã diệt được chiếc M41 bên kia sông. Nó quay pháo về phía cầu và chỉ với một phát đạn xuyên chiếc lô cốt thứ hai đã câm họng. Nhận thấy thời cơ đã đến Hòa bóp công tắc phát:
- 01 chú ý! Nhanh chóng xung phong đánh chiếm cầu. Nhận đủ, trả lời!
Chẳng đợi các xe trả lời Hòa nhấn nút báo gọi:
- Lái xe, tiến!
Xe chưa kịp nhúc nhích Hòa đã nhìn thấy chiếc 234 của Nhật vọt lên mặt đường rồi tăng tốc lao về phía cầu. Khẩu đại liên trên nóc xe nhả hàng tràng dài về phía hai chiếc lô cốt. Anh thầm khen những thành viên cũ của mình vẫn giữ được sự linh hoạt, nhanh nhạy cần thiết trong những tình huống như thế này. Mấy xe nữa cũng đã lao lên đường. Chỉ còn vài chục mét nữa cầu Ba Bến sẽ thuộc quyền kiểm soát của ta.
Nhưng có một cái gì đó không bình thường đang xảy ra. Những mũi tiến công của bộ binh bỗng dưng bị chùn lại. Cũng không nghe thấy tiếng pháo của chiếc xe K63- 85 nữa. Hòa bật cửa trưởng xe nhổm người lên quan sát. Mắt anh như lộn tròng khi nhìn thấy hai chiếc trực thăng đang quần đảo ngay trên đầu mình. Mặc dù đã bị 2 khẩu 23 ly bắn lên rất mạnh nhưng chúng vẫn lượn vòng tròn và bắn như đổ đạn xuống đoạn đường phía đông cầu. Những chớp lửa của đạn 20 ly nháng lên như hoa cà, hoa cải trên mặt đường, trên cả nóc những chiếc xe thiết giáp chạy trước anh. Ngoảnh lại phía sau Hòa hoảng hốt vì thấy chiếc tăng K63- 85 đang nghi ngút khói. Hòa nghĩ bụng: “chắc là nó bị rốc- két trên trực thăng bắn trúng”. Tình thế thật nguy cấp. Nhưng không còn cách nào khác là xông lên. Anh bóp công tắc phát, cũng chẳng nhớ đến mật ngữ nữa:
- Toàn đại đội tăng tốc độ! Nhanh chóng đánh chiếm cầu!- Nhấn luôn nút báo gọi Hòa quát- Lái xe, tăng tốc độ!
Mặc cho những làn đạn như roi quất vào lưng, chiếc xe 234 vẫn băng băng lao về phía trước. Nó đã vào được cầu. Hòa thấy tim mình như rung lên vì sung sướng. Chỉ cần hai đến ba xe qua cầu, thiết lập được một bàn đạp ở đầu cầu bên kia là có thể coi như các anh hoàn thành nhiệm vụ.
Chừng như nhận thấy nguy cơ bị mất mục tiêu đã nhãn tiền, một chiếc trực thăng sà xuống thật thấp. Từ bụng nó một tia khói xuất hiện và hướng về chiếc xe đang chạy trên cầu. Ngay sau đó chiếc xe 234 khựng lại như vấp phải một bức tường vô hình. Một đám khói ở buồng truyền động của nó bốc lên. Giây lát sau đám khói đã bùng lên thành ngọn lửa càng lúc càng to. Ngực Hòa như thắt lại, anh bóp công tắc ngực hét thật to mà không hề biết đồng đội mình có nghe thấy không:
- Nhật, Toản! Nhảy ra đi!
Phóng được quả rốc- két trúng mục tiêu nhưng chiếc trực thăng cũng phải trả giá, nó lĩnh trọn một tràng 23 ly của Huề và trở thành một bó đuốc lửa trước khi rơi xuống đám ruộng bên phải đường. Chiếc còn lại không dám mạo hiểm mà cứ lượn vòng tít trên cao nhưng vẫn bắn như điên xuống khu vực đầu cầu. Trong khi đó còn một điều đáng lo hơn xuất hiện: từ phía thị xã Quảng Trị, một chiếc M48 to kềnh càng vừa chạy, vừa bắn dẫn đầu lực lượng phản kích chỉ còn cách đầu cầu chừng vài trăm mét.
Một bài toán lướt nhanh trong đầu Hòa. Cán cân lực lượng giữa hai bên bây giờ đã nghiêng về phía địch. Chiếc tăng K63- 85 duy nhất trong đội hình đã bị cháy. Trong tay anh chẳng còn vũ khí gì khả dĩ đối chọi với mấy chiếc tăng M48 bên kia. Tuy nhiên, chiếc xe cháy giữa cầu giờ đây đã trở thành một vật cản tạm thời ngăn không cho chúng vượt qua. Hòa quyết định cho đại đội lùi về đầu làng Ngô Xá để bảo toàn lực lượng và ngăn không cho địch qua cầu.
Chiếc xe 234 vẫn ngùn ngụt cháy giữa cầu. Đến lúc này Hòa mới thảng thốt tự hỏi mình: “Nhật với Toản đâu nhỉ? Có kịp thoát ra hay không? Chắc là không kịp rồi! Mà nếu có thoát ra được cũng khó mà sống sót bởi hỏa lực dày đặc như thế!”. Thế là anh lại mất đi hai người đồng đội thân thiết nhất. Trong đầu anh thoáng qua cái cười toe toét của Nhật ở ngã ba Linh Chiểu cách đây mới chỉ hơn nửa giờ. Anh gục đầu vào kính trưởng xe mặc cho hai hàng nước mắt tuôn trào.
Dường như lực lượng phản kích của địch cũng không quá mạnh, lại bị vướng chướng ngại trên cầu nên chúng chỉ dừng lại ở bên kia cầu. Lợi dụng lúc mặt trận yên tĩnh Hòa cho bộ đội nấu một bữa ăn nóng để lại sức. Tuy vậy, lúc bưng bát cơm lên anh vẫn không sao nuốt được. Không muốn để bộ đội chứng kiến tâm trạng của mình, Hòa cố gắng ăn nhưng cổ họng anh cứ nghẹn tắc cả lại.
Đúng lúc đó Nhật và Toản xuất hiện như từ trên trời rơi xuống. Cả hai nhem nhuốc như chui từ lò than ra, áo quần thì cháy từng mảng. Hòa bỏ bát cơm chạy tới giang rộng vòng tay ôm lấy cả hai. Thì ra, khi xe bị trúng tên lửa Nhật và Toản đều bị sức ép ngất đi. Khi lửa đã bén vào quần áo cả hai mới tỉnh dậy. Họ tìm cách dập lửa cho nhau rồi chui xuống cửa an toàn. Từ đấy lần xuống bờ sông và ẩn nấp ở đấy cho đến khi trận đánh im tiếng súng cả hai bên mới tìm cách lần về.

Đối với phó tư lệnh Đào thì đêm 27 tháng Tư đó thật là dài. Ngay từ chập tối ông đã quanh quẩn ở hầm tổng đài để ngóng từng mẩu tin từ phía H02 gửi về. Theo quy ước, nếu không có gì đặc biệt thì cứ mỗi đầu giờ H02 sẽ báo cáo một lần bằng mật khẩu về vị trí cũng như tình hình đơn vị. Vì vậy có đi đâu đó nhưng cứ sắp đến giờ đã thấy ông xuất hiện ở cửa hầm. Ông sốt ruột cũng phải thôi. Có ai lại không biết rằng khi hứa với tư lệnh mặt trận rằng H02 sẽ có mặt ở Nam Cửa Việt trước 4 giờ sáng là ông đã đi một nước cờ rất mạo hiểm, có thể nói là “được ăn cả, ngã về không”. Quả thật, nếu “nó” không đến đích trước thời gian quy định mà lại phơi lưng giữa đồng trống như ở Vinh Quang Thượng thì có lẽ ông chỉ còn cách “chui xuống lỗ nẻ”. Mà thế nào đã hết, sẽ còn bao nhiêu hệ lụy kéo theo nữa chứ. Nhưng ông tin vào các đồng đội của mình. Sau thất bại hôm mồng Hai tháng Tư họ đã rút kinh nghiệm một cách rất nghiêm túc, rất sâu sắc và cũng đã cùng nhau bàn bạc tìm ra những giải pháp tốt nhất để khắc phục những yếu kém của mình. Đó là những bài học đã phải trả bằng biết bao máu, mồ hôi và nước mắt. Vì vậy ông tin rằng đêm nay nhất định họ sẽ thực hiện được yêu cầu của trên đề ra.
Và đúng như vậy thật. Lúc gần 3 giờ sáng một bức điện hết sức ngắn gọn: “Lệ Thủy đã qua đò số 2” được gửi về đã làm ông thở phào nhẹ nhõm. Như vậy là các đồng đội của ông đã vượt được con sông Cửa Việt, vật chướng ngại chủ yếu nhất trong cuộc hành quân này. Thế là bước đầu đã thành công. Mà đầu đã xuôi thì thế nào đuôi cũng lọt. Ít phút sau một bức điện nữa báo về: “Lệ Thủy đã về nhà mới”. Căn hầm chật chội như muốn vỡ tung bởi niềm vui. Trong lúc mấy trợ lý hớn hở bắt tay chúc mừng nhau thì ông lặng lẽ đứng nhìn về phía nam như muốn gửi gắm tất cả niềm tin của mình vào những người đồng đội ở nơi xa đó. Một lúc sau ông quay lại nhắc:
- Thôi, các cậu tranh thủ về hầm nghỉ ngơi một chút đi! Còn hai tiếng nữa mới đến giờ nổ súng cơ.
Nhắc nhở mọi người như vậy nhưng ông lại lôi tấm bản đồ dí sát vào ngọn đèn bão tù mù như đang toan tính một điều gì đó. Mãi đến gần 5 giờ ông mới đứng dậy tập mấy động tác võ thể dục rồi ngồi im một lúc như người nhập thiền. Trước giờ nổ súng đã thấy ông có mặt ở sở chỉ huy mà vẫn tỉnh như sáo.
Từ hôm bắt đầu đợt Hai của chiến dịch, sở chỉ huy mặt trận lúc nào cũng sôi sùng sục. Tư lệnh mặt trận có lúc hai tay hai tổ hợp điện thoại, hết quát vào bên này lại nhỏ nhẹ vào bên kia. Những báo cáo tình hình dồn dập truyền về. Những mệnh lệnh, chỉ thị cũng nối nhau được gửi đi. Ai cũng hiểu giờ phút quyết định của chiến dịch đã đến.
Dường như tư lệnh mặt trận cũng đang nóng lòng muốn biết tình hình cơ động của H02 nên vừa thấy ông Đào ló mặt vào hầm chỉ huy đã hỏi ngay:
- Thế nào? H02 đến đâu rồi?
Phó tư lệnh Đào đứng nghiêm lại:
- Báo cáo thủ trưởng, H02 đã có mặt tại vị trí tập kết lúc 3 giờ 30!
Tư lệnh mặt trận nở nụ cười rõ tươi:
- Thế thì tốt lắm!- Ngẫm nghĩ một lát ông vẫy phó tư lệnh Đào lại gần- Bên cánh đông hôm nay chủ yếu là tác chiến của H02. Vì vậy anh trực tiếp theo dõi bên ấy giúp tôi nhé.
Đúng lúc ấy trưởng phòng tác chiến mặt trận lại gần tư lệnh:
- Báo cáo thủ trưởng! Đã sắp đến giờ nổ súng ạ!
- Tình hình các hướng thế nào?- Tư lệnh mặt trận ngước lên.
- Dạ! Các hướng đã báo cáo về đủ. Trên tất cả các hướng bộ đội đã sẵn sàng. Thủ trưởng có chỉ thị gì không ạ?
- Không! Cứ tiến hành theo đúng kế hoạch- Tư lệnh mặt trận lắc đầu.
- Rõ!- Vừa dứt lời anh đã quay về bên máy điện thoại của mình và dõng dạc- Các hướng chú ý nhận lệnh! Thực hiện theo kế hoạch!
Sở chỉ huy lặng đi, một không khí trang nghiêm trùm lấy căn hầm. Những người có mặt dường như đều cố giữ im lặng để đón nghe những âm thanh mà tất cả đang mong đợi- âm thanh của trận pháo hỏa chuẩn bị mở màn cho đợt Hai chiến dịch.

Đúng 5 giờ 30 phút ngày 28 tháng Tư, một trận pháo kích dữ dội lại dội xuống cụm các căn cứ Đông Hà, Ái Tử, Quảng Trị, La Vang. Hơn một chục trận địa pháo tầm xa cùng các dàn hỏa tiễn H12, A12, các trận địa ĐKB và trận địa bắn ngắm trực tiếp của xe tăng… hòa thành một bản hợp xướng trầm hùng của lửa và thép chụp xuống đầu quân địch. Các cứ điểm địch chìm ngập trong khói lửa. Các trận địa pháo và pháo hạm của địch cũng bắt đầu phản pháo nhưng xem chừng đã yếu ớt đi nhiều. Tư lệnh mặt trận phá tan sự im lặng bằng cái giọng đầy hứng khởi:
- Rồi các anh xem! Giỏi lắm thì chúng nó cũng chỉ trụ lại được một, hai ngày nữa mà thôi.   
Không ai nói gì nhưng tất cả đều tin như vậy. Lực của ta đã lớn mạnh lên nhiều. Còn thế của ta hôm nay cũng đã khác.
Hơn 8 giờ, cánh bắc báo cáo một trung đoàn đã đột nhập vào được một số đường phố của Đông Hà. Một trung đoàn đã đánh chiếm được Trung Chỉ, quân địch tháo chạy về Đại Áng. Tiếng ồn ào đầy hứng khởi lan nhanh khắp cả khu vực sở chỉ huy: “chắc chắn hôm nay ta sẽ chiếm được Đông Hà”.
Trong lúc đó thày trò ông Đào vẫn loay hoay bên chiếc máy vô tuyến điện. Trời không nóng nhưng cái áo của Bắc và mấy chiến sĩ thông tin đều đẫm mồ hôi. Đã hơn một tiếng rồi các anh không thể liên lạc được với H02. Trả lời cái nhìn như một câu hỏi của phó tư lệnh Đào, Bắc lắc đầu chán nản:
- Báo cáo thủ trưởng, vẫn không liên lạc được.
- Đã có kinh nghiệm rồi sao vẫn để thế này?- Ông Đào nhăn mặt gắt.
- Dạ! Lần này đội hình H02 đi đã có xe chỉ huy 50PU đi theo! Nhưng chắc là do “nó” liên tục di chuyển nên chưa kịp triển khai đài tầm xa, thủ trưởng ạ- Bắc phân trần.
- Thế bây giờ thì chịu à?- Ông Đào trừng mắt.
Bắc bối rối:
- Trước mắt thì mình cứ phải đợi thôi. Khi nào xe chỉ huy “nó” dừng lại triển khai đài tầm xa mình chắc chắn sẽ bắt được liên lạc!
Biết có làm căng cũng chẳng giải quyết vấn đề gì ông Đào lẳng lặng bỏ lên hầm chỉ huy. Nhưng những diễn biến ở đó lại làm ông càng nóng ruột.
Cánh Bắc tiếp tục báo về: lúc 10 giờ ta chiếm được cầu Lai Phước, đặt bộc phá phá cầu. Đông Hà chính thức bị cô lập từ bốn phía. Quân địch ở Đông Hà hoang mang cực độ, nhiều chỗ bỏ khí giới, xe cộ để thoát thân. Binh lính địch tràn vào các làng xóm ven đường cướp quần áo, thuyền ghe của nhân dân để tháo chạy.
Cánh Tây đã giải phóng Triệu Ái, Triệu Giang và đánh chiếm được một phần căn cứ Ái Tử. Quân địch đang chống cự điên cuồng.
Cánh Nam đã đưa một trung đoàn qua sông Thạch Hãn tổ chức tiến công vào thị xã. Đã đánh chiếm được ga Quảng Trị, đang chuẩn bị đánh cầu.
Thế mà cánh Đông chỉ thấy báo cáo đang phát triển theo kế hoạch. Có vẻ như ở sở chỉ huy cánh đông cũng không nắm được gì cụ thể hơn so với ở đây. Ruột gan ông Đào nóng như lửa đốt. Ông sốt ruột cũng là lẽ thường. Nếu như H03 đã xuất kích từ hôm qua và chiến thuật đưa xe tăng xuống công sự để phá vỡ lớp vỏ cứng của địch đã thành công thì chiến thuật tiến công trong hành tiến trong trận thọc sâu dọc duyên hải cánh đông của H02 vẫn chưa có câu trả lời. Không muốn thấy đôi mắt đầy ẩn ý của tư lệnh mặt trận ông lại bỏ xuống hầm thông tin.
Sự nôn nóng của phó tư lệnh Đào chỉ được giải tỏa lúc gần trưa khi đồng chí chiến sĩ thông tin chạy bổ vào tìm. Ông hấp tấp bước như chạy vào hầm thông tin. Bắc đang nói gì đó vào tổ hợp quay lại:
- Mời thủ trưởng vào nói chuyện trực tiếp với anh Lãm!
Ông Đào lập cập choàng đôi tai nghe lên đầu, miệng lắp bắp:
- Số 1 đây! Số 2 nghe rõ không?- Chắc bên đầu kia đã nghe rõ nên nghe ông giục- Ừ! Thế báo cáo đi! Nói chậm thôi!
Không biết bên kia nói những gì, chỉ thấy ông Đào luôn mồm “À”, “Ừ”. Gương mặt ông cứ hồng dần lên đầy phấn khích. Một lát sau ông nói to:
- Đợi đã nhé! Bắc đâu, mang bản đồ ra đây! Tìm cho tôi những địa danh này. Nào, nói đi! Ngô Xá hả? Phương Lang hả? Gia Đẳng hả? Được rồi! Bắc đánh dấu vào cho tôi! Kết quả cụ thể thế nào? Không cần mật ngữ nữa, cứ nói thẳng ra cũng được! Bắn rơi một máy bay OV10, một máy bay trực thăng hả? Bắn cháy một xe tăng, một xe thiết giáp, bắt sống một xe thiết giáp M113 hả? Tốt lắm! Về phía ta thì sao? Cháy một xe tăng, một xe thiết giáp hả? Nhớ nhắc anh em chú ý công tác thương binh, tử sĩ nhé! Thôi, được rồi! Nhớ giữ liên lạc thường xuyên đấy!- Gỡ đôi tai nghe ra khỏi đầu trao cho người chiến sĩ thông tin ông quay sang Bắc- Thế nào, tìm được chưa?
Bắc đã tìm được và đang lấy bút chì đỏ khoanh tròn vào mấy địa danh trên. Anh trở đầu cây bút chỉ cho ông Đào xem từng vị trí. Ông Đào hể hả:
- Thế là thành công rồi! Như vậy là mũi thọc sâu này đã xuống đến nam thị xã Quảng Trị rồi phải không? Còn mũi đánh vào Ngô Xá có phải sát nách thị xã, cắt hẳn con đường ra cảng Mỹ Thủy rồi. Lại còn một mũi nữa đã phá tan trại tập trung Gia Đẳng. Như vậy mục tiêu cô lập Quảng Trị ở phía đông đã đạt được- Ông chỉ vào bản đồ- Anh Bắc tính xem từ sáng đến giờ anh em mình đã tiến được bao nhiêu cây số?
Móc từ trong rúi ra chiếc địa bàn quân dụng Bắc lăn bánh xe theo con đường số 8 từ nam sông Cửa Việt đến địa điểm xa nhất mà anh vừa đánh dấu rồi đưa lên tận mắt nhìn, phải một phút sau Bắc mới thốt ra được:
- Hơn ba mươi cây số thủ trưởng ạ!
Ông Đào tươi hẳn nét mặt, những nếp nhăn trên trán cũng như giãn ra:
- Tuyệt vời! Tốc độ tiến công trên 30 cây số trong một buổi sáng. Tôi phải sang gặp tư lệnh mặt trận ngay bây giờ.
Ở sở chỉ huy những tin tức đầy phấn khởi từ các hướng vẫn liên tục dội về. Những nét mệt mỏi trên gương mặt của tư lệnh mặt trận và các sĩ quan ở sở chỉ huy hình như đã tan biến theo từng bước tiến của bộ đội.
Nhác thấy bộ dạng tươi tỉnh của ông Đào, tư lệnh mặt trận đã đoán ra ngay tình hình:
- Ngon lành rồi hả?
Ông Đào hớn hở như trẻ nhỏ được khen:
- Báo cáo thủ trưởng, H02 đã đánh xuống đến phía nam thị xã Quảng Trị rồi ạ!
Tư lệnh mặt trận trợn mắt:
- Nhanh như vậy sao?
Ông Đào tiến sát đến bên tấm bản đồ vẫn trải rộng trước mặt tư lệnh mặt trận, chỉ vài giây ông đã tìm ra mấy địa danh cần thiết và chỉ tay vào:
- Báo cáo tư lệnh, anh em đã chiếm được Ngô Xá, Gia Đẳng và Phương Lang. Ngô Xá thì sát nách thị xã, còn Phương Lang xuống tận phía nam đây này.
Tư lệnh mặt trận hít hà:
- Tốt lắm! Như vậy là phía đông chúng đã bị cô lập rồi, hết đường chạy ra biển. Này, nhưng sao “nó” đánh nhanh thế!
Ông Đào phấn khởi:
- Đó chính là một thế mạnh của binh đoàn bộ binh cơ giới đấy thủ trưởng ạ. Gì chứ tốc độ tiến công của nó có thể đạt vài chục ki- lô- mét một ngày.
Tư lệnh mặt trận gật đầu:
- Được! Ta cần tiếp tục phát huy thế mạnh này. Anh thông báo cho anh em sẵn sàng thọc sâu xuống phía nam. Nếu điều kiện thuận lợi thì vượt luôn sông Mỹ Chánh sang Thừa Thiên nhé!
Ông Đào vừa trả lời vừa quày quả về vị trí của mình.
Quá trưa, quân ta đã làm chủ cầu Quảng Trị, uy hiếp trực tiếp sở chỉ huy sư đoàn 3 ngụy.
Ba giờ chiều ta hoàn toàn làm chủ thị trấn Đông Hà. Quân địch rút chạy bỏ lại hàng chục xe quân sự.
Bị đánh từ nhiều hướng, bị cắt ra từng mảng, bị cô lập không thể chi viện ứng cứu lẫn nhau, quân địch ở Quảng Trị hoang mang tột độ. Bộ tư lệnh mặt trận đôn đốc các đơn vị liên tục tiến công, quyết không để quân địch hồi phục.
Ngày 29 tháng Tư chi khu quân sự Triệu Phong đầu hàng. Sáng hôm đó quân ta cũng chiếm được cầu Nhùng, cắt dứt đường số Một ở phía nam Quảng Trị
Ngày 30 tháng 4 ta tiếp tục tiến công căn cứ Ái Tử và đánh chiếm cầu Bến Đá. Hai giờ chiều căn cứ Ái Tử đã bị xoá sổ. Quân địch túa vào các làng xóm xung quanh cướp thuyền của dân để vượt sông chạy về Quảng Trị. Các loại phương tiện chiến trang và xe cộ vứt đầy đường.
Bị cô lập cả bốn phía, lại bị uy hiếp trực tiếp Bộ Tư lệnh sư đoàn 3 và tỉnh trưởng Quảng Trị quyết định cho “rút lui có kế hoạch”. Chúng tổ chức hàng chục đợt tiến công để khai thông đường Một nhưng bất thành.
17 giờ ngày 1 tháng Năm bốn cánh quân gặp nhau tại khu vực thành cổ. Trước đó vài phút chiếc trực thăng cuối cùng vội vã cất cánh chở theo chuẩn tướng Vũ Văn Giai và Bộ Tư lệnh sư đoàn 3. Thị xã Quảng Trị, thị xã đầu tiên của miền Nam được giải phóng.
Biết là bị ngăn chặn nhưng không còn cách nào khác, tàn quân địch vẫn phải mở đường máu rút lui theo quốc lộ Một . Tư lệnh mặt trận lệnh cho cánh đông tiến công đánh chiếm quận lỵ Hải Lăng để hợp quân với cánh nam chặn đường rút lui của địch. Cuộc rút lui của tàn quân địch trở nên hết sức khó khăn. Chúng đi đến đâu cũng bị quân ta bám đánh. Đoạn đường 30 ki- lô- mét từ Quảng Trị về Mỹ Chánh trở thành đại lộ kinh hoàng của chúng. Hàng trăm xe tăng, thiết giáp, xe ô tô và quân trang, quân dụng bị bỏ lại trên đường. Ngày 2 tháng Năm tỉnh Quảng Trị hoàn toàn giải phóng.
Khi nhận được tin bốn cánh quân đã hội tụ với nhau tại dinh tỉnh trưởng Quảng Trị, Tư lệnh mặt trận cười sảng khoái:
- Có thế chứ! Đánh như vậy thì chúng nó chịu làm sao nổi!- Ông cao giọng đầy phấn khích- Bên Tham mưu khẩn trương chọn địa điểm và cho triển khai sở chỉ huy ngay tại căn cứ sư đoàn 3 ở Ái Tử. Còn các bộ phận khác chuẩn bị sẵn sàng, đêm mai sở chỉ huy sẽ chuyển vào đó.

Chỉ có chưa đầy ba mươi ki- lô- mét mà mất gần suốt đêm vật lộn các sĩ quan trong Bộ Tư lệnh mặt trận mới đến được vị trí mới của sở chỉ huy. Với cường độ sử dụng không hạn chế không quân, pháo hạm từ đầu chiến dịch đến giờ hình như mọi con đường trên đất Quảng Trị này đã bị băm nát. Hố bom nối tiếp hố bom. Lại thêm những cơn mưa đầu mùa đang đến làm cho chúng nát nhoét. Xe cộ cứ trầy trật, trồi lên hụp xuống, nhiều lúc cả quan lẫn lính phải xuống gò lưng đẩy. Ấy thế mà vừa đến nơi tư lệnh mặt trận đã oang oang:
- Các bộ phận nhận vị trí xong khẩn trương bắt liên lạc nắm tình hình các đơn vị. Đúng 8 giờ sáng họp giao ban thì báo cáo tình hình cho tôi.
Sở chỉ huy mới của mặt trận được đặt trong khu trung tâm chỉ huy của sư đoàn bộ binh 3 tại căn cứ Ái Tử. Sở dĩ bên tham mưu mặt trận chọn địa điểm này bởi nó được xây dựng hết sức cơ bản, có cả hệ thống hầm ngầm bê- tông cốt thép rất kiên cố. Vì vậy, mặc dù đã rất nhiều đạn pháo của ta trúng vào khu vực này nhưng những công trình quan trọng nhất vẫn còn khá vững chắc.
Nhận vị trí xong Bắc mở đài ngay, chỉ một lát sau anh đã bắt được liên lạc với hai trung đoàn. Vì vậy khi ông Đào đi rửa mặt quay trở lại anh đã hớn hở:
- Báo cáo phó tư lệnh, tình hình các đơn vị rất tốt ạ!
Ông Đào lắc đầu:
- Tốt thế nào? Phải cụ thể hơn chứ!
Vẻ biết lỗi Bắc trịnh trọng:
- Báo cáo phó tư lệnh, ngày hôm qua trung đoàn H02 đã phối hợp với bộ binh tiến công quận lỵ Hải Lăng, bắn cháy 15 xe tăng thiết giáp địch, bắt sống hơn 100 xe cơ giới các loại. Về phía ta chỉ mất 2 xe. Hiện trung đoàn đang tập kết ở khu vực Phương Lang và Ngô Xá phía đông thị xã Quảng Trị. Riêng tiểu đoàn 198 vẫn tăng cường cho bộ binh ở Bắc Mỹ Chánh, sẵn sàng đánh về Huế. Còn H03 thì tiểu đoàn 512 đang nằm ở Đông Hà, Lai Phước. Tiểu đoàn 397 nằm ở Ái Tử, một đại đội của nó thì đang ở thị xã Quảng Trị. Tính chung cả đợt Hai này ta chỉ mất 6 xe. Tinh thần bộ đội rất phấn khởi. Khó khăn nhất lúc này là một số xe đã gần như hết đạn pháo, nhiên liệu thì cũng đã tiêu thụ hai phần ba cơ số, nhất là bên H03. Về kỹ thuật đơn vị nào cũng có một số xe bị hư hỏng, cần sửa chữa nhưng nằm quá phân tán nên các phân đội sửa chữa không đưa trang bị, khí tài đến được. Báo cáo hết ạ!
Ông Đào gật đầu trầm ngâm:
- Đánh nhau liên tục trên một chính diện và chiều sâu lớn như thế thì việc tiếp tế và sửa chữa chắc chắn là khó khăn rồi. Cậu nắm lại thật chắc yêu cầu về đạn dược, nhiên liệu và các thứ khác để lát nữa giao ban tớ sẽ báo cáo Bộ Tư lệnh.
- Rõ!- Bắc vừa trả lời xong đã cúi ngay xuống chiếc máy vô tuyến điện.
Rời căn hầm ông Đào bước ra ngoài. Trời đã tang tảng sáng. Trong ánh sáng bàng bạc của buổi ban mai khung cảnh khu trung tâm chỉ huy trông thật tan hoang và ảm đạm. Những căn nhà mái tôn đã bay từng mảng. Những bức tường đổ sập. Những chiếc tủ mở toang. Những đống bao cát bị trúng đạn pháo văng tung tóe. Đó đây vài chiếc xe Jeep lật nghiêng. Vài cái hố đạn vẫn còn sạm màu khói. Những con đường và các khoảnh sân phủ trắng giấy tờ, sách báo các loại… Đứng lên đỉnh một đống bao cát trên nóc hầm ngầm ông nhìn bao quát xung quanh. Đúng là tiền của của Mỹ đổ vào có khác. Từ ngoài vào trong căn cứ có dễ đến sáu, bảy lớp hàng rào với chiều sâu cỡ hơn năm chục mét. Cạnh hàng rào trong cùng là một con đường trải nhựa chắc là để tuần tra. Cứ cách vài chục mét lại có một chiếc lô cốt bê- tông cốt thép đứng sừng sững. Ông Đào nghĩ bụng: “nếu phải đánh vào đây thì mở cửa cũng hơi mệt đây”. Chợt ông nhớ đến mấy xe FR mà ông và đồng đội đã đặt bao nhiêu kỳ vọng vào đấy té ra lại không dùng được. Đúng là anh em mình cũng đơn giản thật. Cứ nghĩ rằng tìm cách lắp được thiết bị lên xe là ổn rồi. Nào ngờ với cái chuồng cu ngất ngưởng nặng hàng tấn bên trên, chiếc xe trở nên mất cân bằng nghiêm trọng. Thế là trong chuyến vượt sông Bến Hải lần thứ nhất, chỉ cần vài đợt sóng lớn táp vào cả hai xe FR đều bị nước tràn và chìm ngay giữa sông. Từ đó ý tưởng đưa FR theo đội hình bộ binh cơ giới để bảo đảm mở cửa đành phải hủy bỏ.
Liếc nhìn đồng hồ thấy đã gần 8 giờ ông vội rảo bước về hầm của mình. Một lát sau đã thấy ông xuất hiện ở cửa hầm chỉ huy.

Cuộc họp giao ban được tiến hành trong hầm chỉ huy sư đoàn bộ binh 3 của ngụy. Đó là một căn hầm bê tông cốt thép nằm dưới mặt đất. Trên nóc ngoài lớp bê tông dày gần một mét là hàng đống bao cát được xếp lại trông như một quả đồi nhỏ. Một số quả đạn pháo đã bắn trúng vào đây nhưng xem ra “còn xa mới tới ruột” như cách nói của cánh lính trẻ.
Nhìn lớp bê tông trên nóc và hai bên thành hầm ông Đào thấy thật sự ngỡ ngàng và có phần thán phục. Đúng là nước Mỹ giàu mạnh nhất thế giới đã đổ không biết bao nhiêu tiền của vào đây. Bước vào sau cánh cửa sắt dày cộp ông  Đào một lần nữa ngỡ ngàng: trên trần hầm một dãy bóng đèn tuýp sáng trắng làm cả căn hầm sáng như ban ngày. Chính giữa căn hầm là một chiếc bàn dài phủ nỉ màu xanh thẫm. Hai bên là hai hàng ghế bọc nhung màu huyết dụ thẳng tắp. Định thần một lát ông Đào mới nhận ra tư lệnh mặt trận và một số sĩ quan trong Bộ Tư lệnh đã có mặt. Nhìn vẻ ngạc nhiên trên mặt ông Đào, tư lệnh mặt trận cười sảng khoái:
- Thế nào? Choáng hả?
Ông Đào xuýt xoa:
- Chỉ huy đánh trận mà thế này thì… sướng thật!
Mấy sĩ quan vào sau ông Đào cũng trầm trồ hết lời. Người thì đưa tay vuốt mãi lớp nỉ xanh bọc trên mặt bàn. Người thì lay lay chiếc ghế rồi nhún nhảy đầy khoái trá. Người thì băn khoăn đang đánh nhau thế này mà vẫn có điện xài. Mãi đến lúc trưởng phòng tác chiến mặt trận lên tiếng mời vào họp những tiếng xuýt xoa mới dứt hẳn.
Sau khi điểm qua tình hình tư lệnh mặt trận nhấn mạnh:
- Sau hơn một tháng chuẩn bị và tiến hành chiến dịch, mặt trận chúng ta đã thu được những thắng lợi vô cùng to lớn. Chúng ta đã giải phóng hoàn toàn tỉnh Quảng Trị, một trong những địa bàn trọng yếu nhất của ngụy quyền Sài Gòn. Đây là tỉnh đầu tiên của miền Nam được giải phóng, tạo nên một tiếng vang rất lớn trên bình diện quốc tế. Song song với mặt trận Quảng Trị của chúng ta các chiến trường miền Nam Bộ, Tây Nguyên và Khu Năm cũng thu được những chiến thắng vang dội. Chủ trương của Quân ủy trung ương và Bộ Tổng tư lệnh trong giai đoạn tới là “phát huy kết quả các chiến dịch, đẩy mạnh tiến công trên mọi mặt trận, giành chiến thắng trên các chiến trường để tạo thế cho hội nghị Pa- ri”- Ông đứng dạy cầm cái que chỉ và vòng một vòng cung trên tấm bản đồ treo trên vách hầm phía sau- Vì vậy, ý định của mặt trận là nhanh chóng củng cố vùng giải phóng và bổ sung lực lượng cho các đơn vị. Khi đủ điều kiện sẽ chuyển sang tiến công trực diện từ phía bắc vào phối hợp với mũi vu hồi phía tây Huế của B4. Mục tiêu trước mắt của đợt Ba này là tiêu diệt ba đến bốn trung đoàn địch, phá vỡ tuyến phòng thủ của địch từ Mỹ Chánh đến bắc sông Hương. Đồng thời hỗ trợ địa phương tiến công nổi dạy giải phóng các vùng nông thôn làm bàn đạp để tiến công Huế khi có thời cơ. Dự kiến đợt Ba sẽ bắt đầu vào trung tuần tháng Sáu. Như vậy thời gian chuẩn bị cũng còn khá dài. Sau đây đề nghị các đơn vị báo cáo tình hình và đề đạt ý kiến.
Lần lượt tư lệnh các cánh quân, đại diện các binh chủng phát biểu ý kiến. Ý kiến nào cũng đều nhất trí với đánh giá cũng như chủ trương của trên. Tuy nhiên, tất cả các ý kiến cũng thống nhất với nhau là có rất nhiều khó khăn đang chờ đợi họ, đặc biệt là hao hụt quân số và thiếu thốn trang bị, lương thực, thuốc men… và nhất là mùa mưa đang tới rất gần. Ông Đào là người phát biểu cuối cùng:
- Thưa toàn thể các đồng chí! Sau khi tổ chức rút kinh nghiệm chiến đấu đợt Một rất nghiêm túc các đơn vị xe tăng đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong đợt Hai vừa qua. Trên hướng bắc và hướng tây xe tăng của H03 đã chi viện tích cực cho bộ binh tiến công hệ thống phòng thủ vững chắc của địch, đã dẫn đầu các cánh quân tiến công Đông Hà, Lai Phước, Trung Chỉ, Đại Áng, Ái Tử, La Vang và thị xã Quảng Trị. Bên cánh đông trung đoàn H02 đã làm nòng cốt lực lượng thọc sâu. Chỉ trong hai trận đánh đã giải phóng hai huyện Triệu Phong và Hải Lăng, thực hiện cô lập địch ở phía đông. Trong khi đó, thiệt hại về người và trang bị đều không đáng kể- Ông nhìn quanh một lượt rồi hạ giọng- Tuy nhiên, hiện nay chúng tôi đang gặp một số khó khăn rất lớn. Một là, sau hơn một tháng chiến đấu các loại trang bị của chúng tôi đã bị thiếu hụt nghiêm trọng về số lượng, hầu hết các đơn vị chỉ còn trên dưới 50 phần trăm so với biên chế. Thứ hai là tình trạng kỹ thuật xe pháo sau hơn một tháng hành quân, chiến đấu liên tục đã xuống cấp nhiều, một số xe bị hỏng hóc cần sửa chữa mà không có khí tài. Trong khi đó lại bố trí quá phân tán nên công tác bảo đảm gặp rất nhiều khó khăn. Thứ ba, chúng tôi đang thiếu trầm trọng đạn dược các loại, nhất là đạn pháo xe tăng. Nếu không tổ chức chi viện kịp thời sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sức chiến đấu, thậm chí là không đánh nhau được. Thứ tư là sức khỏe bộ đội cũng giảm sút nhiều, đã xuất hiện một số ca sốt rét rải rác ở các đơn vị. Chúng tôi lo rằng sắp tới tỷ lệ này sẽ tăng lên thì ảnh hưởng rất lớn đến khả năng tác chiến. Ngoài ra cũng xin báo cáo các đồng chí, hai đại đội xe tăng đưa vào B4 hiện cũng đều gặp khó khăn. Một đại đội vào trước đã được đưa vào đường 12 để đánh xuống Huế nhưng chỉ đến cây số 20 phải nằm lại vì đường sạt lở nặng không cơ động được. Đại đội xe tăng bơi hiện vẫn chưa vào tới nơi vì mùa mưa năm nay đến sớm, đường sá bị hỏng nhiều. Vì vậy, lực lượng xe tăng tham gia vu hồi ở hướng tây Huế coi như không có. Trước tình hình này chúng tôi đề nghị như sau: một là bên hậu cần, kỹ thuật khẩn trương bổ sung đạn dược, nhiên liệu và thuốc men cho bộ đội. Hai là tạm thời cho chúng tôi rút các đơn vị về tập trung cấp tiểu đoàn để tiện cho công tác bảo đảm kỹ thuật. Báo cáo, hết ạ!
Gương mặt tư lệnh mặt trận đầy vẻ trầm tư, ông hỏi nhỏ:
- Còn ai có ý kiến gì nữa không?- Không thấy ai nói gì, một lát sau ông tiếp- Đúng là sau hơn một tháng tác chiến liên tục trong điều kiện hết sức ác liệt, hiện tại các đơn vị của ta gặp rất nhiều khó khăn. Những đề nghị của các đồng chí hoàn toàn hợp lý. Tôi yêu cầu các cơ quan của mặt trận khẩn trương tổ chức bổ sung quân số và các loại vật chất theo yêu cầu. Về phía các đơn vị cũng phải tích cực chủ động tìm cách tháo gỡ. Riêng đối với các binh chủng đề nghị các đồng chí bổ sung gấp các loại vật tư chuyên ngành. Chúng ta phải đảm bảo đến trước thời điểm nổ súng đợt Ba mọi thứ phải đầy đủ. Còn bây giờ mời các đồng chí nghỉ!
Mọi người ồn ào rời khỏi phòng họp nhưng đằng sau cái ồn ào ấy là nặng trĩu những âu lo.
Ông Đào vừa về đến hầm mình thì lại nhận được điện triệu tập ra Bắc gấp. Cầm bức điện ông lầu bầu: “Có việc quái gì mà phải gọi gấp mình ra thế này. Trong đây cần mình hơn chứ!”. Nhưng rồi ông cũng gọi Bắc vào và bảo anh nhanh chóng sắp xếp một kế hoạch gặp gỡ với hai trung đoàn trưởng trước khi về Bộ tư lệnh.

Những thắng lợi trên toàn chiến trường miền Nam, mà đặc biệt là trên chiến trường Quảng Trị đã phả một làn hơi nóng sực lên bàn Hội nghị Pa- ri cũng như chính trường Oa- sinh- tơn và Sài Gòn.
Không muốn thất thế trên bàn Hội nghị, nhưng cũng không thể đưa lục quân quay lại miền Nam nên một mặt Mỹ đẩy mạnh đánh phá trở lại miền Bắc, một mặt hỗ trợ đắc lực cho Sài Gòn nhằm bảo vệ vững chắc những vùng đang chiếm giữ và lấy lại phần nào những vùng đã mất. Hàng trăm ngàn tấn vũ khí trang bị và phương tiện chiến tranh được vận chuyển cấp tốc tới miền Nam bằng cả đường biển lẫn đường không. Trong khi đó lại tổ chức phong tỏa chặt chẽ các cảng biển và đường giao thông ở miền Bắc. Các phi vụ oanh kích bằng cả không quân chiến thuật lẫn không quân chiến lược đều được tăng cường gấp 2 đến 3 lần. Ngoài khơi, hạm đội 7 hùng mạnh đã làm chủ Biển Đông. Bốn hàng không mẫu hạm cùng hơn 20 tuần dương hạm, khu trục hạm là nơi xuất kích của hàng trăm máy bay chiến thuật và cũng là nơi dội những trận bão lửa kinh thiên động địa xuống những vùng chiến sự theo yêu cầu của quân đội Sài Gòn.
Về phía mình Nguyễn Văn Thiệu cũng đã có những phản ứng quyết liệt và những điều chỉnh rất mạnh tay. Một mặt Thiệu cơ cấu lại hệ thống chỉ huy, sẵn sàng cách chức hoặc thay thế những viên tư lệnh cấp quân khu, quân đoàn và sư đoàn tỏ ra kém hiệu quả. Một mặt tung toàn bộ quân trù bị để ứng cứu cho các mặt trận đang nguy cấp.
Trên địa bàn quân khu Ba, Lộc Ninh đã bị mất, nhận thấy An Lộc nguy ngập Thiệu lập tức tung sư đoàn bộ binh 21 của chuẩn tướng Hồ Trung Hậu và lữ đoàn dù 1 của đại tá Lê Quang Lưỡng cùng một số đơn vị của sư đoàn 9, lữ đoàn biệt cách dù 81, liên đoàn biệt động quân số 3 lên cứu viện.
Tại quân khu Hai, ngay sau khi Đắc Tô- Tân Cảnh thất thủ, phần lớn diện tích tỉnh Kon Tum được giải phóng Thiệu lập tức cách chức tư lệnh quân khu của tướng Ngô Du. Thay vào đó là tướng Nguyễn Văn Toàn, một viên tướng trẻ và khét tiếng chống cộng. Đồng thời sư đoàn bộ binh 23 của tướng Lý Tòng Bá được cấp tốc đưa lên Tây Nguyên thay thế cho sư đoàn 22 vừa bị thiệt hại nặng nhằm giữ vững Kon Tum. Thiệu cũng rút từ lực lượng tổng trù bị ra tăng cường cho mặt trận này Lữ đoàn dù số 2. Lý Tòng Bá được giao đặc trách tư lệnh mặt trận Kon Tum.
Trên địa bàn quân khu Một, một ngày sau khi mất Quảng Trị tướng Hoàng Xuân Lãm và tướng Vũ Văn Giai bị triệu hồi về Sài Gòn. Ra thay Lãm làm tư lệnh quân khu Một kiêm tư lệnh quân đoàn Một là tướng Ngô Quang Trưởng. Tướng Giai vừa về đến Sài Gòn liền bị quân pháp tống vào nhà lao Chí Hòa chờ ngày xét xử vì tội làm tan rã sư đoàn 3 và mất Quảng Trị.
Xuất thân từ binh chủng nhảy dù sau khi tốt nghiệp Trường võ bị Đà Lạt, tướng Trưởng được giới quân sự Sài Gòn đánh giá là một trong những tướng “tuổi trẻ, tài cao”. Không biết những đánh giá đó chính xác đến mức nào nhưng những gì Trưởng làm được khi ra nhậm chức cho thấy đây là một viên tướng có tầm nhìn chiến lược khác xa so với tướng Hoàng Xuân Lãm trước đây.
Ngày đầu tiên ở cương vị Tư lệnh quân khu 1, Trưởng ban hành mệnh lệnh: “bắn bỏ tại chỗ những quân nhân gây hoang mang, rối loạn”. Quyết định này đã có tác dụng rõ rệt, thành phố Huế đang náo loạn đã được vãn hồi phần nào trật tự. Tiếp theo Trưởng quyết định phải tổ chức lại cơ cấu chỉ huy. Trong đó quan trọng nhất là thành lập Bộ tư lệnh tiền phương tại Huế và thành lập Ủy ban ấn định mục tiêu nhằm phân định rõ ràng hơn nhiệm vụ của các đơn vị thuộc quyền. Cụ thể giao cho sư đoàn 1 bộ binh của tướng Phạm Văn Phú đặc trách bảo vệ phía nam và tây- nam Huế. Sư đoàn thủy quân lục chiến chịu trách nhiệm phía bắc và tây- bắc Thừa Thiên, đặc biệt là phòng tuyến Mỹ Chánh. Bên cạnh đó bằng nhiều biện pháp tổ chức thu dung và tái huấn luyện lực lượng tàn quân của sư đoàn 3 và các đơn vị bị thiệt hại nặng ở Quảng Trị chạy về.
Để hỗ trợ cho những nỗ lực của Trưởng, Bộ Tổng Tham mưu Sài Gòn đã tăng phái cho quân khu Một một lữ đoàn Dù và một liên đoàn Biệt động quân. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ trên địa bàn quân khu Hai và quân khu Ba các lữ dù số 2 và số 3 đều được tăng phái cho quân khu Một. Ngoài ra các lữ đoàn thiết kỵ và pháo binh bị thiệt hại ở Quảng Trị đã được bổ sung đầy đủ trang bị. Tính đến trung tuần tháng Năm, quân số xung quanh thành phố Huế đã lên tới 35 nghìn. Với những nỗ lực này Sài Gòn hy vọng Huế sẽ đứng vững và có thể phản công tái chiếm lại Quảng Trị.

Những cố gắng của Sài Gòn, lại được công cuộc Mỹ hóa  trở lại của Mỹ hỗ trợ cộng với những khó khăn trong công tác tiếp vận bổ sung của ta đã làm chậm lại nhịp độ tiến công trên tất cả các mặt trận.
Tại B2, sau 5 lần tiến công thị xã An Lộc không thành công, Bộ Tư lệnh Miền quyết định bỏ mục tiêu này để tập trung vào các nhiệm vụ khác. Một sư đoàn và đại bộ phận binh chủng hợp thành chuyển địa bàn về khu Tám hỗ trợ cho chiến trường đồng bằng sông Cửu Long, phá thế kềm kẹp của bình định. Lực lượng của miền đông chuyển sang làm nhiệm vụ bao vây  An Lộc và giữ vững hai huyện mới giải phóng là Lộc Ninh, Bù Đăng. Tuy vẫn giữ được An Lộc nhưng trên chiến trường miền Đông địch vẫn ở thế bị động đối phó, luôn lo sợ ta phát triển xuống vùng trung tuyến và vùng sâu. Bộ Tư lệnh Miền cũng ra quyết định thành lập Đoàn cơ giới M26 trực thuộc Miền nhằm thống nhất chỉ huy các đơn vị tăng thiết giáp trên chiến trường B2.
Tại B3, sau khi tiêu diệt Đắc Tô- Tân Cảnh ta tiếp tục tiến công một số cứ điểm như Plây Cần, K- Leng… để mở đường xuống đánh Kon Tum. Tuy nhiên, do địch đã kịp tăng viện và có thời gian chuẩn bị nên cuộc tiến công thị xã Kon Tum gặp nhiều khó khăn, ta bị tổn thất khá nhiều. Vì vậy Bộ Tư lệnh B3 quyết định tạm ngừng tiến công, tổ chức củng cố lực lượng và bảo vệ vững chắc vùng giải phóng. Tiểu đoàn 297 rút về tập kết ở chân dãy Ngọc Linh, củng cố xe pháo và chờ tiếp viện từ Bắc vào.
Trên địa bàn Trị- Thiên ý định tiến sâu xuống phía nam giải phóng Thừa Thiên Huế trong đợt Ba chiến dịch đã không thể thực hiện được. Một mặt do tương quan lực lượng lúc này đã thay đổi. Do được tập trung hỗ trợ cao độ nên cả quân số cũng như hỏa lực của địch đều chiếm ưu thế trên chiến trường này. Lại thêm mùa mưa đến sớm, những con sông trên khắp đất Trị Thiên lũ ngập trắng bờ đã làm công tác tiếp vận của ta vốn đã khó khăn lại càng khó khăn. Được Nguyễn Văn Thiệu và Tổng Tham mưu trưởng Cao Văn Viên đến tận nơi bàn bạc và chỉ đạo, ngày 28 tháng Sáu Ngô Quang Trưởng phát lệnh tổ chức cuộc hành quân “Lam Sơn 72”, thực chất đó là chiến dịch phản công quy mô lớn ra vùng giải phóng Quảng Trị. Hắn hy vọng chiếm lại được Quảng Trị trước ngày 13 tháng Bảy là ngày Hội nghị Pa- ri tái nhóm họp.
Như ngọn đèn bùng lên trước lúc sắp tắt hẳn, những cố gắng trong tuyệt vọng của thày trò Ních- xơn- Nguyễn Văn Thiệu cũng đem lại được một số kết quả. Giữ được An Lộc, Kon Tum, giành lại được thị xã Quảng Trị nhưng chúng cũng đã phải trả giá rất nhiều.

Đã về Bộ tư lệnh nhưng đầu óc ông Đào vẫn như còn đang để cả ở chiến trường. Ra ngoài này rồi ông mới có đầy đủ thông tin hơn về tình hình tác chiến của các đơn vị xe tăng ở các chiến trường khác. Cầm trên tay những báo cáo tình hình tổn thất của các đơn vị ở An Lộc, Kon Tum mà ông không khỏi xót xa. Như thế là hai tiểu đoàn xe tăng đầu tiên có mặt tại B2 gần như bị xóa sổ sau một chiến dịch. Điều dáng nói ở đây là dường như các trận đánh cứ diễn ra theo một kịch bản như nhau. Trận nào cũng nhanh chóng đột phá được trận địa vòng ngoài. Nhưng rồi cứ vào đến các mục tiêu trong trung tâm thị xã thì lại bị chặn đứng. Xe tăng đi đường xe tăng. Bộ binh đi đường bộ binh. Không có bộ binh đi cùng, bọn địch thả sức lợi dụng các nhà cao tầng hoặc nấp trong các ngõ hẻm để bắn M72 ở khoảng cách gần thì xe nào chịu nổi. Rồi thì không có phòng không bảo vệ, bọn địch hoàn toàn làm chủ bầu trời. Trực thăng vũ trang gần như tự do quần lượn trên đầu và phóng tên lửa xuống. Thế mà trận sau lại vẫn như trận trước? Có cái gì đó phi lô- gic ở đây! Có phải vì là chiến trường xa nhất, từ người chỉ huy đến anh chiến sĩ đều mong mỏi có xe tăng. Và khi xe tăng có mặt thì người ta lại đặt vào đó quá nhiều kỳ vọng. Sự kỳ vọng ấy lại được thổi bùng qua hai trận ra quân thắng lợi oanh liệt ở Xa Mát, Lộc Ninh. Có phải vì vậy mà họ đã có phần ỷ lại, phó mặc cho xe tăng xoay xở? Nhưng còn anh em mình đâu mà để xảy ra cơ sự này. Không thể nói những Nguyễn Phúc Mai, Phạm Hải Hà, Hồ Thái Hồng, Ngô Xuân Nghi… là những người thiếu kinh nghiệm và thiếu bản lĩnh. Các anh ấy đều là những người đã vào chiến trường lâu năm và cũng đã kinh qua chiến trận nhiều rồi. Vậy thì nguyên nhân là gì đây? Chắc chắn phải ở cả hai phía: một bên là người chỉ huy binh chủng hợp thành và các chiến sĩ bộ binh. Còn phía bên này là cán bộ, chiến sĩ xe tăng. Nhưng các cụ đã dạy: “tiên trách kỷ, hậu trách nhân”, nói gì thì nói nguyên nhân chủ yếu vẫn nằm ở phía mình. Và chẳng còn cách nào khác ngoài việc nâng cao bản lĩnh cho cán bộ, chiến sĩ của mình. Đó chính là cái “bất biến” để ứng phó với “vạn biến” trong thực tế muôn mặt ở chiến trường.
Đã thế, tình hình ở Bộ tư lệnh cũng không phải mọi cái đều thuận buồm xuôi gió. Ông cứ chắc mẩm khi mình về cơ quan thì chủ nhiệm chính trị Thu đã yên vị ở ghế chính ủy rồi. Nếu điều đó thành hiện thực thì tốt biết bao. Ông Thu là cán bộ chính trị nhưng được đào tạo rất bài bản về xe tăng, lại đã cùng công tác với ông từ ngày mới thành lập binh chủng. Ngay cả ông Ngọc trước khi chia tay ông ra ngoài này cũng đã hứa chắc như đinh đóng cột là sẽ giới thiệu ông Thu nếu được trên hỏi ý kiến. Vậy mà không phải. Lại cũng như năm nào, trên lại “dúi” về cho một chính ủy lạ hoắc, “một chữ bẻ đôi” về xe tăng cũng không biết. Ông cũng chẳng hiểu cấp trên nghĩ thế nào mà lại làm như vậy. Chình vì thế mà cuộc gặp mặt ban đầu của ông với vị chính ủy mới cũng nhạt nhẽo và toàn là những câu chào hỏi xã giao chẳng mấy tình cảm. Thậm chí đã thấy những câu bóng gió về tình hình sử dụng xe tăng ở Quảng Trị kém hiệu quả của ông.
Mặc dù không mấy phấn khởi nhưng ông Đào đã chuẩn bị bản báo cáo đánh giá về tình hình kết quả sử dụng xe tăng trên các chiến trường trong chiến dịch Xuân Hè 1972 rất công phu và tỷ mỷ. Trong đó ông đã kiểm điểm rất sâu sắc vai trò cá nhân mình trong quá trình trực tiếp chỉ đạo tại Quảng Trị. Bản báo cáo đưa ra trước Thường vụ đảng ủy binh chủng đã nhận được sự nhất trí cao độ. Các ủy viên còn đóng góp thêm rất nhiều ý kiến quý báu, đặc biệt là các biện pháp khắc phục. Trong đó, chủ trương quan trọng nhất là phải xúc tiến nhanh việc thành lập các trung tâm đào tạo cán bộ, chiến sĩ cho binh chủng. Có thể coi đây là khâu then chốt để nâng cao bản lĩnh chiến đấu cho lực lượng tăng thiết giáp cả trước mắt và lâu dài. Thực ra, vấn đề này đã được nêu trong kế hoạch phát triển lực lượng tăng thiết giáp giai đoạn 1971- 1975. Binh chủng cũng đã có công văn đề nghị Bộ nhiều lần nhưng không hiểu sao Bộ chưa chấp thuận. Vì vậy lần này thường vụ đảng ủy quyết nghị đích thân ông Đào sẽ phải gặp thủ trưởng Bộ phụ trách về tổ chức xây dựng lực lượng để báo cáo trực tiếp. Để cho “chắc ăn” tham mưu trưởng Dương sẽ đi cùng, ông sẽ là người hạ hỏa cho phó tư lệnh của mình khi cần thiết.
Vị thiếu tướng phụ trách công tác tổ chức lực lượng đón hai cán bộ xe tăng không được niềm nở cho lắm. Hai người vừa chào hỏi xong ông đã khó đăm đăm:
- Tôi đang rất bận. Hai cậu có trình bày gì thì nói cho nhanh. Mười lăm phút nữa tôi có cuộc họp với Nhà nước. Mà sao các cậu không gửi công văn nhỉ?
Thấy gò má bên trái của phó tư lệnh Đào giật liền mấy cái ông Dương vội túm lấy lưng áo cấp trên giật nhẹ rồi mềm mỏng:
- Báo cáo thủ trưởng, chúng tôi đề nghị gặp thủ trưởng lần này vì có một việc hết sức quan trọng và cấp bách! Chúng tôi cũng xin thủ trưởng ít phút thôi ạ!
Vị tướng chỉ hai cái ghế trước mặt, hất hàm:
- Thôi, được rồi! Các cậu trình bày đi!
Biết là không có thời gian để trình bày dài dòng, ông Đào quyết định sẽ đi thẳng vào vấn đề:
- Báo cáo thủ trưởng, chúng tôi hôm nay đến đây với mục đích đề nghị thủ trưởng và các thủ trưởng trên Bộ cho phép chúng tôi thành lập các trung tâm đào tạo cán bộ, thành viên kíp xe và nhân viên kỹ thuật để đảm bảo cho việc phát triển lực lượng của binh chủng. Chắc thủ trưởng cũng biết rồi, chỉ từ cuối năm ngoái đến nay lực lượng của chúng tôi đã phát triển gấp hơn ba lần. Nếu không có các trung tâm này sẽ không đảm bảo cả về số lượng và chất lượng cán bộ, chiến sĩ cho sự phát triển sắp tới ạ!
Vị thiếu tướng nhướng hai con mắt lên đày vẻ ngạc nhiên:
- Thế thì từ trước đến nay các cậu đào tạo ở đâu? Tớ thấy thành lập hết tiểu đoàn này đến tiểu đoàn khác mà các cậu vẫn đủ người cơ mà? Sao bây giờ lại giở giói ra đòi thành lập trung tâm làm cái gì?
Thấy phó tư lệnh Đào đã muốn bùng lên ông Dương lại phải giật nhẹ lưng áo cấp trên và cướp lời:
- Báo cáo thủ trưởng! Do yêu cầu phát triển lực lượng nên chúng tôi vẫn phải cố gắng đào tạo đủ cán bộ, thành viên kíp xe và nhân viên kỹ thuật mặc dù chưa có một cơ sở đào tạo nào thật chính quy. Cụ thể là chúng tôi đào tạo cán bộ tại Đoàn 10, đó là một tiểu đoàn huấn luyện mới được nâng cấp lên. Còn thành viên kíp xe và nhân viên kỹ thuật thì đào tạo ngay tại các trung đoàn chiến đấu. Vì vậy, có thể nói rất thật rằng những cơ sở đào tạo của chúng tôi hiện tại còn rất thô sơ, rất manh mún, chưa đảm bảo đào tạo cơ bản cho bộ đội và vì vậy ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng đào tạo.
Vị thiếu tướng lại tỏ vẻ ngạc nhiên:
- Về cán bộ thì tôi đồng ý là chưa có trường sĩ quan cho binh chủng là hơi chậm. Nhưng còn chiến sĩ thì cứ đưa về các trung đoàn chiến đấu mà huấn luyện là được rồi còn gì? Bộ binh và các binh chủng khác cũng đều như vậy cả mà. Có thấy binh chủng nào đòi hỏi thành lập trung tâm đào tạo chiến sĩ như các cậu đâu nào?
Đến lúc này thì phó tư lệnh Đào không còn chịu ngồi im nữa, mặc cho “tín hiệu” của tham mưu trưởng ông vẫn cao giọng:
- Thủ trưởng mà nghĩ thế thì chết chúng tôi rồi. Thảo nào mà công văn chúng tôi gửi lên từ bao lâu mà đến giờ vẫn chưa thấy có hồi âm gì cả.
Vị thiếu tướng có vẻ bực, ông hậm hực:
- Anh Đào nói thế là có ý gì? Anh định bảo cơ quan Bộ quan liêu chứ gì?
Tham mưu trưởng Dương nhanh nhảu:
- Báo cáo thủ trưởng, anh Đào muốn nói đến sự khác biệt trong huấn luyện chiến sĩ xe tăng với chiến sĩ bộ binh và các binh chủng khác thôi chứ không có ý gì đâu ạ.
Thiếu tướng vẫn có vẻ không thoải mái, ông dửng dưng:
- Chiến sĩ nào mà chẳng là chiến sĩ! Xe tăng của các anh thì khác gì nào?
Thấy ông Đào định nhổm lên tham mưu trưởng Dương lại phải giật áo:
- Báo cáo thủ trưởng, đúng là huấn luyện chiến sĩ xe tăng có những đặc thù rất khác biệt so với bộ binh và các binh chúng khác đấy ạ! Vâng, khác biệt nhiều lắm ạ!
Đến đây thì vị thiếu tướng hơi có vẻ quan tâm, ông hất hàm:
- Được rồi, các cậu nói cụ thể xem nào?
Dường như đã bình tâm hơn ông Đào hạ giọng tuôn một mạch:
- Báo cáo thủ trưởng, trong quân đội ta cũng như quân đội các nước trên thế giới xe tăng vẫn là một loại trang bị chiến đấu tương đối hiện đại và có hiệu quả cao. Để sử dụng nó một cách hiệu quả thì cần phải có những kíp chiến đấu được đào tạo cơ bản, trong đó mỗi thành viên phải nắm vững và đủ khả năng hoàn thành chức trách của mình- Ông giơ bàn tay phải lên bấm từng ngón- Cụ thể là trưởng xe phải nắm được cấu tạo chung của xe, sử dụng được tất cả các loại vũ khí trên xe, đặc biệt là nắm vững cấu tạo, nguyên lý làm việc và cách sử dụng điện đài trên xe tăng, nắm được các nguyên tắc chiến thuật và chỉ huy xe tăng tham gia chiến đấu trong các hình thức khác nhau. Còn đối với lái xe thì phải hiểu biết về cấu tạo, tính năng và nguyên lý làm việc của động cơ, của các thiết bị truyền động, vận hành v.v.. Về thực hành thì phải đủ khả năng lái xe vượt qua những địa hình phức tạp, lại phải biết bảo quản, bảo dưỡng và sửa chữa đúng quy trình, quy phạm…
Đến đây thì thiếu tướng ngắt lời ông Đào:
- Rắc rối thế cơ à?
Được đà ông Đào tiếp tục thao thao:
- Báo cáo thủ trưởng, đúng thế ạ! Chả thế mà bên nước bạn đào tạo chiến sĩ xe tăng ở các trường đều phải mất một năm. Còn đào tạo sĩ quan thì phải mất ba đến bốn năm. Việc đào tạo này nhất thiết phải được tiến hành ở các nhà trường vì chỉ có ở đó mới đủ điều kiện về cơ sở vật chất, về đội ngũ giáo viên. Sau khi đào tạo xong ở các trường người ta mới phân về các đơn vị chiến đấu. Ở đó sẽ biên chế ghép các thành viên lại thành từng kíp xe và bắt đầu huấn luyện các nội dung chiến thuật. Nói như vậy để thủ trưởng hiểu là việc tổ chức đào tạo thành viên kíp xe tại các trung đoàn chiến đấu như ở ta vẫn làm chỉ là giải pháp tình thế thôi…
Một lần nữa thiếu tướng ngắt lời ông Đào:
- Nghĩa là các cậu đề nghị thành lập cả trường đào tạo sĩ quan lẫn trường đào tạo chiến sĩ chứ gì?
Phấn khởi như bắt được vàng, cả ông Đào lẫn ông Dương hý hửng:
- Dạ, đúng thế ạ!
Thiếu tướng nín lặng một lát rồi gật đầu:
- Thôi được, tôi sẽ báo cáo lại với các thủ trưởng Bộ về ý định của các cậu. Về thành lập trường sĩ quan chắc sẽ không có vấn đề gì. Tuy nhiên trường đào tạo chiến sĩ thì có lẽ hơi khó đấy.
Tham mưu trưởng Dương cố nài:
- Báo cáo thủ trưởng, thì cũng như các trường đào tạo lái xe thôi mà.
Thiếu tướng hơi nhăn trán:
- Đã đành là như thế, nhưng một đằng là nhân viên chuyên môn kỹ thuật, một đằng là chiến sĩ trực tiếp chiến đấu nói giống nhau sao được. Mà sao các cậu cứ đòi thành lập trường làm gì. Cứ thành lập một trung đoàn chuyên huấn luyện thành viên kíp xe, rồi các cậu muốn tổ chức nó như thế nào là do các cậu có hơn không?
Cả hai anh em ông Đào lại một lần nữa như vớ được vàng:
- Dạ, thế cũng được ạ!
Thiếu tướng đứng dậy xem đồng hồ:
- Vậy thì các cậu về làm đề án cụ thể mang lên ngay trong tuần này, tớ sẽ đề nghị Bộ xem xét sớm. Tới đây tăng thiết giáp còn phát triển nữa nên sẽ ưu tiên giải quyết nhanh. Còn bây giờ tớ phải đi họp đã!
Cả ông Đào và ông Dương cùng đứng dậy bắt tay thiếu tướng và cũng ra khỏi phòng. Lên xe rồi ông Dương mới nói nhỏ:
- Không trực tiếp đi mà cứ chờ các “cụ” nghiên cứu công văn thì chỉ có chết!
Cả hai ông cùng không ngờ chỉ hơn một tuần sau khi bản đề án gửi lên Bộ đã có quyết định thành lập Trung đoàn huấn luyện H07. Thật là một điều kỳ diệu ngoài sức tưởng tượng!

Dường như mùa mưa năm nay đến sớm hơn mọi năm. Nghe phong phanh đâu đó rằng Mỹ đã nghiên cứu ra một loại chất gây mưa và đã đem sang rải ở miền Nam Việt Nam. Chẳng viết thực hư thế nào nhưng quả thật mùa mưa năm nay chẳng những đến sớm mà còn dữ dội hơn những năm trước rất nhiều.
Ngồi trong căn hầm thùng nhìn ra màn mưa dày đặc Nhã thấy ruột nóng như lửa đốt. Đã ở chiến trường này mấy năm nhưng chưa bao giờ Nhã thấy mùa mưa nào ác liệt như năm nay. Con sông Ái Tử dưới chân ngọn đồi mà các anh đang trú ngụ thường ngày chỉ như một con suối hiền hòa chảy nay đã trở thành một con giao long dữ tợn. Dòng nước đục ngầu tràn cả hai bờ lao băng băng về phía hạ lưu cuốn theo đủ các thứ từ trên thượng nguồn đổ xuống. May mà đang ở sườn đồi nên việc đào rãnh thoát nước hầm xe, hầm người cũng khá thuận lợi. Tuy nhiên công việc sửa chữa, bảo dưỡng xe thì đều phải tạm dừng vì không thể mở được máy móc ra dưới trời đất thế này.
Sau khi đánh Ái Tử xong đại đội Nhã còn 4 xe. Tất cả đạn dược đều đã sử dụng gần như hết. Dầu thì cũng đã sử dụng quá nửa cơ số. Gạo, thịt còn được một tuần. Về kỹ thuật thì xe nào cũng có trục trặc nhỏ. Bình điện cũng đã hai tháng nay chưa được nạp bổ sung… Định xin trở về đội hình trung đoàn thì đơn vị bộ binh mà các anh đến phối thuộc không chịu. Họ bảo: “chưa hết nhiệm vụ” và chỉ định các anh về trú quân tại ngọn đồi Tân Vĩnh này. Từ hôm đó cũng xuất xe đánh mấy trận cò con nhưng kết quả chẳng đâu vào đâu. Công tác tiếp tế thì vẫn hết sức “phọt phẹt”. Kêu mãi rồi nhưng trên chỉ bảo đảm cho đủ cơ số đạn và một ít gạo, thịt hộp. Còn nhiên liệu, khí tài thay thế cùng với thợ sửa chữa thì chỉ có câu trả lời là: “hãy đợi đấy!”. Thế rồi mưa ập xuống, mọi con sông nước cứ dềnh lên ăm ắp nhấn chìm hầu hết những con đường quanh đó. Mà sao cái vùng này lắm sông đến thế. Nhìn về phía nào cũng thấy sông. Như cái ngọn núi Tân Vĩnh này cũng vậy. Nó bị hai con sông Vĩnh Phước và sông Ái Tử ôm gần như trọn, chỉ có một lối thoát là đi lên phía tây nhưng lại chẳng có đường. Nhã nghĩ bụng: “kiểu này thì tự mình phải khắc phục lấy thôi”. Anh thầm phác thảo ra một lịch làm việc và phương pháp tiến hành trong thời gian tới. Lại thêm nỗi lo về sức khỏe bộ đội. Theo kinh nghiệm của Nhã, mùa mưa nếu cứ ăn ở thế này thì sốt rét sẽ hỏi thăm gần hết đại đội cho mà xem. Đã thế, còn phải đối phó với nạn “tọa độ” nữa chứ. Trời xấu, bọn phản lực ít hoạt động nhưng B52 và pháo biển thì lại dày hơn. Khốn nạn nhất là bọn này nó dội không có quy luật nào cả. Khi thì nửa đêm. Lúc thì sáng sớm. Có hôm giữa trưa. Vì vậy lúc nào cũng nơm nớp, cứ phải bám chặt lấy hầm, lấy xe.

Bên cánh đông của Hòa cũng chẳng khá hơn. Từ hôm bắt đầu mùa mưa các anh đã chuyển vào ở trong làng. Tuy bộ đội có cái mái nhà che được mưa gió nhưng hầm hố thì lúc nào cũng ngập đầy nước. Ấy, ngập thế nhưng động một tý vẫn phải nhảy xuống. Thành ra cứ suốt ngày ở trần mặc độc chiếc quần lót, lúc có động nhảy xuống hầm cho tiện. Hôm qua cậu Nhật lại có sáng kiến làm cái hầm nổi Hòa thấy cũng hay hay. Chặt mấy cây gỗ làm khung, nhặt đâu đó về mấy tấm cánh cửa hoặc tấm tôn rách áp vào thành hai cái mái, sau đó thì đổ đất trùm lên, bên ngoài xếp thêm một lớp bao cát thế là được một cái hầm kèo khá vững chắc và khô ráo. Hòa định bụng sẽ kéo các xe khác đến tham quan để làm theo. Nhìn Nhật đang đắc chí với công trình của mình Hòa lại buồn cười nhớ lại cái đêm chạy mưa hôm nào.
Đêm ấy, trong lúc anh và Nhật đang ôm nhau ngủ trong căn hầm chữ A chật hẹp trên cồn cát thì mưa đổ xuống. Đang ngủ say hai anh em cứ nằm rốn. Thế rồi, chỉ một lúc sau nước đã xâm xấp mặt sạp hầm. Thấy lạnh lưng hai anh em mới bật dậy ôm chăn chiếu chạy lên xe. Lát sau cả kíp xe và tiểu đội bộ binh cũng lên chen chúc nhau trong khoang chở bộ binh. Chỉ có Toản từ khi xe về đây đã chiếm chiếc ghế lái xe để ngủ là vẫn dàng hoàng. Thấy mấy anh em co ro chen vai thích cánh ngủ ngồi hắn còn toe toét cười trêu chọc:
- Sướng chưa? Cứ bảo ngủ trên xe độc mùi dầu sao lại còn chen lên đây cho khổ?
Thế mà nào đã xong. Ngủ thêm được một lúc nữa thì mấy cậu bó gối ngủ ngồi dưới sàn xe kêu toáng cả lên vì ướt quần. Toản với tay bật cái đèn cấp bị mọi người giật mình thấy nước đã lênh láng trong xe. Trên mặt nước là lớp dầu cặn nhầy nhụa, váng vất. Mà cái xe lại như hơi tròng trành nữa chứ. Hòa ngạc nhiên không hiểu “đầu cua tai nheo” ra sao, anh hơi gắt:
- Mấy cậu lúc nãy che bạt thế nào mà để nước vào thế này?
Toản soi cái đèn công tác lên tấm bạt nhưng không thấy giọt nước nào cả, cậu ta lắc đầu:
- Không phải dột! Có lẽ do nước ngấm từ ngoài vào, anh ạ!
Hòa lầm bầm:
- Nước ở đâu mà ngấm vào được? Mà ngấm làm sao được, đây là xe bơi nước cơ mà!
Nói vậy nhưng anh vẫn vén bạt nhìn ra. Dưới ánh chớp vừa nháng lên Hòa giật mình thấy đám ruộng xung quanh nước trắng băng cả, còn cái hầm của xe anh lúc này đã thành một cái ao đầy nước. Trong cái ao đó xe anh tròng trành là phải. Nhật và Toản cũng đã ghé đầu nhìn ra, Toản phán đoán:
- Chắc là do gioăng, đệm của mình cũ rồi nên nước mới ngấm vào được. Bình thường lúc bơi còn có máy bơm nước chạy đồng hành. Còn bây giờ nằm đây một lúc nữa khéo nước vào đầy xe mất.
Đúng lúc ấy mấy trưởng xe trong đại đội lúp xúp chạy đến. Cậu Hào trưởng xe 235 mếu máo:
- Đại trưởng ơi, nước vào đầy trong hầm, trong xe rồi. Làm thế nào bây giờ?
Hòa nhìn quanh, mưa vẫn như trút nước. Biết rằng không thể chần chừ được nữa Hòa bảo:
- Cứ đánh xe lên khỏi hầm đi đã!
Hào vẫn chưa chịu đi:
- Nhưng mà lên khỏi hầm rồi thì ngụy trang ra làm sao đây? Sáng mai tạnh mưa nó mà mò ra thì chết cả lũ à?
Hòa gắt:
- Thì cứ về đưa xe lên đi đã! Mọi việc khác tính sau.
Khi mấy chiếc xe đánh lên khỏi hầm rồi Hòa mới thấy Hào có lý. Trên trảng cát trống huếch, trống hoác lơ thơ vài đám cây bụi thì 4 chiếc xe thiết giáp đứng lồ lộ đúng là những mục tiêu ngon lành cho đám OV10 hay L19. Tuy nhiên, đây lại là vị trí mà trung đoàn quy định cho đại đội anh bố trí để sẵn sàng tham gia đánh địch hỗ trợ cho các đơn vị phòng ngự trong Thành Cổ và thị xã Quảng Trị. Bây giờ bỏ đi cũng chết mà ở lại cũng chết. Chui vào xe  xe mở đài liên lạc với trung đoàn không được, Hòa quyết định:
- Cứ chạy vào làng cái đã! Mọi cái tính sau!
Mất gần một tiếng trầy trụa, lúc bơi, lúc lội, lúc đi chế độ hỗn hợp đại đội Hòa mới mò được vào bìa làng Phương Lang. Bố trí xong xuôi đâu đấy thì trời vừa sáng. Đúng lúc đó một trận bom tọa độ chụp xuống cồn cát. Hòa thở phào:
- Đúng là trong cái rủi lại có cái may!

Đối với Thắng thì đó là những ngày khá vất vả, cực nhọc. Sau khi đánh Kon Tum không thành công tiểu đoàn của anh được lệnh rút lên phía Bắc để củng cố. Cả tiểu đoàn còn chưa đầy hai chục xe nhưng cái nào cũng có vấn đề về kỹ thuật, không hỏng cái này thì hỏng cái khác. Ngoài ra các anh còn tổ chức thu dung đưa về hậu cứ được hơn chục chiếc xe tăng của địch. Tiểu đoàn giao nhiệm vụ cho nhóm kỹ thuật bao gồm các kỹ thuật viên và thợ sửa chữa phải tổ chức khôi phục tình trạng kỹ thuật của cả xe ta lẫn số thu được của địch. Đồng thời phải nghiên cứu tài liệu để tổ chức huấn luyện cho bộ đội về sử dụng số xe thu được.
Công việc chưa đâu vào đâu thì mùa mưa ập đến. Con sông Đăk Mỹ ngay cạnh chỗ trú quân của tiểu đoàn vừa hôm trước xắn quần lội qua bỗng trở thành một đại trường giang sau đúng một đêm mưa. Thế rồi nước cứ như có người nghiêng chĩnh rót từ trên trời xuống. Mọi công việc phải đình lại. Tiểu đoàn quyết định làm lán cho xe. Cũng may rừng Ngok Linh vẫn còn nhiều cây cối nên vật liệu làm lán xe không mấy khó khăn. Tuy nhiên, lính thì vất vả vô cùng. Mưa như trút vẫn phải lội rừng chặt gỗ, cắt tranh. Phải mất hơn một tuần cật lực lán xe mới hoàn thành. Xong được mấy cái lán xe thì lác đác vài chiến sĩ lăn ra sốt. Thế rồi như một đại dịch tràn đến, cả tiểu đoàn lần lượt sốt rét không sót một ai. Còn một điều may mắn nữa là vị trí trú quân ở khá sâu nên ít bị máy bay các loại hỏi thăm.
Đêm hành quân qua Đắc Tô để về trên này khi ngang qua chỗ mai táng bốn anh em xe 377 đại đội trưởng Độ cho đại đội dừng lại nghỉ ngắn. Xe vừa dừng anh đã lớn tiếng:
- Xe nào cần kiểm tra kỹ thuật hoặc bổ sung nước thì tranh thủ làm đi! Còn các đồng chí khác cùng tôi lên viếng mộ đồng chí Triệu và các anh em xe 377.
Chẳng biết có xe nào cần phải làm gì không nhưng rồi tất cả đều bỏ đấy leo lên lưng chừng đồi, nơi bốn anh em xe 377 nằm. Dưới ánh trăng mười sáu vằng vặc bốn ngôi mộ nằm song song quay mặt về hướng Bắc trông thật là cô quạnh. Sau thủ tục mặc niệm của đại đội Thắng ngồi sụp xuống cạnh mộ Triệu. Anh móc trong túi ra bao thuốc lá “Quân tiếp vụ” đổi được của một tay bộ binh hôm ở Kon Tum rồi bật lửa châm một điếu. Ngắt một cọng cỏ Thắng cắm điếu thuốc vào rồi cắm lên mộ Triệu. Anh châm ba điếu nữa lần lượt cắm lên mộ Vinh, Cao, Tiến rồi đưa bao thuốc mời mọi người hút. Những ngọn gió cao nguyên lồng lộng thổi làm đầu những điếu thuốc đỏ rực lên như một hòn than.
Đợi cho mọi người hút hết điếu thuốc, mấy điếu thuốc cắm trên mộ bốn liệt sĩ cũng đã tàn thì Độ đứng dạy, anh hô nhỏ nhưng dằn từng tiếng:
- Toàn đại đội chú ý! Thành hai hàng ngang, tập hợp! Chúng ta chia tay các liệt sĩ rồi còn tiếp tục hành quân.  Một phút mặc niệm, bắt đầu!- Cả đại đội cúi đầu, mỗi người dường như đều đang theo đuổi những ý nghĩ của riêng mình. Một lát sau Độ dằn giọng- Thôi! Các đồng chí đi vòng quanh một lượt chia tay các liệt sĩ rồi về xe ngay. Năm phút nữa tiếp tục hành quân.
Mọi người đã về xe hết rồi Thắng vẫn nán lại bên mộ Triệu, anh tần ngần một lát rồi vốc một nắm đất trên mộ Triệu bỏ vào túi quần. Từ hôm ấy, nắm đất trên mộ Triệu cùng với nắm cơm cháy được anh giữ gìn như những báu vật trong một chỗ kín đáo trong buồng thao tác của chiếc xe dắt.

Nhưng có lẽ không ở đâu cảm nhận hết cái cay cực của mùa mưa bằng cán bộ chiến sĩ tiểu đoàn xe tăng 408 của quân khu Trị Thiên. Cái tiểu đoàn được hình thành với ý định làm một con dao đâm vào sườn thành Huế nay đang chôn chân ở đường 12 và thung lũng A Sầu. Nằm ở cái rốn mưa của dải Trường Sơn, lúc nào cũng thấy nước trên trời dội xuống mấy cậu lính trẻ cứ ngơ ngác hỏi nhau: “không biết nước ở đâu ra mà lắm thế?”. Mà đúng thế thật! Những nơi khác mưa vài ngày còn có ngày hửng nắng, ngay trong một ngày có lúc mưa nhưng cũng có lúc ngừng. Còn ở đây mưa dường như bất tận. Mưa suốt ngày suốt đêm. Mưa ngày này qua ngày khác. Không ào ào thì lại tý tách giọt ngắn, giọt dài. Mưa biến suối thành sông, biến sông thành dòng thác lũ cuốn trôi mọi thứ nó gặp trên đường. Chính trị viên phó đại đội 4 Vũ Đăng Toản đã từng ở vùng này hồi năm 69 thì ngạc nhiên: “không hiểu mùa mưa năm nay sao ác liệt đến vậy?”. Đối với đại đội 3 vào sau được nằm ở hậu cứ còn đỡ chứ đại đội 4 đang châng lâng ở cây số 17 đường 12 thì “hết chỗ nói”.
Khi ở Quảng Trị bắt đầu đợt Một của chiến dịch thì đại đội 4 được lệnh tiến theo đường 12 để xuống Huế. Trầy trật hai ngày, hai đêm đại đội mới lết vào đến cây số 17 thì đành nằm lại vì đường không thể cơ động được. Con đường độc đạo từ đỉnh Trường Sơn xuống đồng bằng một bên là ta- luy dương cao vút, một bên là vực sâu thăm thẳm nhìn xuống chóng hết cả mặt. Đã thế do là vùng tranh chấp, không được bảo dưỡng, duy tu thường xuyên nên sạt lở từng đoạn dài. Mặt khác, sau mấy ngày đầu thuận lợi, cuối đợt Một chiến dịch gặp nhiều khó khăn nên hướng tây này cũng không có hoạt động gì phối hợp được. Cả thiên thời lẫn địa lợi không ủng hộ, đại đội 4 đành nằm lại hai bên bờ sông Bồ chờ thời cơ khác.
Nhưng thời cơ đâu chẳng thấy, chỉ thấy mùa mưa chụp xuống đầu một cách bất ngờ. Con sông Bồ chia đôi vị trí trú quân của đại đội bây giờ thành một vật chướng ngại dường như bất khả xâm phạm. Nhưng điều đáng sợ hơn là những mảng đường lại tiếp tục theo nhau sạt lở, nhiều chỗ lở gần hết mặt đường, người đi bộ cũng phải nép sát vào ta- luy mới dám đi qua. Nhìn cái cảnh “tiến thoái lưỡng nan” của đơn vị, đại đội trưởng Thuận thật sự lo lắng. Anh tự hỏi: “nếu lúc này mà địch nó nống ra thì đánh đấm thế nào?”.
Rồi cái lo ấy cũng trở thành hiện thực: quân địch đã nống ra đến Tà Lương, cách chỗ đơn vị trú quân chỉ hơn 4 ki- lô- mét. Thuận một mặt cho người cấp báo tình hình lên quân khu đề nghị hỗ trợ, một mặt anh triệu tập cán bộ toàn đại đội đến hội ý để bàn phương án đánh địch tại chỗ.

Trong lúc đó, tại một cánh rừng cao su sát biên giới Việt Nam- Căm Pu Chia, Cân đang bận tíu tít với công việc chuẩn bị cho lễ ra mắt của Đoàn thiết giáp M26. Đây được coi là một sự kiện trọng đại vì lần đầu tiên xe tăng có mặt ở chiến trường này, lại còn ra quân đánh thắng trận đầu thật giòn giã ở Lộc Ninh. Mới cách đây vài hôm hai tiểu đoàn xe tăng vừa được bổ sung vào nâng tổng số đơn vị xe tăng ở đây lên đến bốn tiểu đoàn. Chính vì nhận thấy vai trò của tăng thiết giáp ngày một lớn nên Bộ Tư lệnh Miền đã quyết định thành lập đoàn thiết giáp M26. Có thể coi đây là một bước phát triển vượt bậc của Quân giải phóng B2, hứa hẹn những trận đánh hiệp đồng binh chủng quy mô lớn trong một tương lai gần.
Buổi lễ diễn ra giản dị nhưng trang trọng. Sau các thủ tục công bố quyết định thành lập, ổn định về tổ chức biên chế là bài phát biểu của chính ủy Miền và lời chào mừng của các binh chủng bạn. Cuối cùng đoàn trưởng Mai, tư lệnh kiêm chính ủy đoàn đứng dậy, giọng đầy xúc động:
- Kính thưa đồng chí chính ủy! Thưa toàn thể các đồng chí! Cách đây hơn tám năm, tôi và một số đồng đội nữa nhận lệnh rời binh chủng đi tay không vào mặt trận với nhiệm vụ nghiên cứu chiến trường, chuẩn bị cho xe tăng vào tham gia chiến đấu đồng thời tổ chức lấy xe địch đánh địch. Thật tình, lúc đó đi thì cứ đi nhưng ít ai nghĩ có ngày những chiếc xe tăng lại có thể vượt hàng nghìn cây số dưới mưa bom, bão đạn của quân thù để vào được đến đây. Thế mà hôm nay, điều đó đã trở thành hiện thực. Với những nỗ lực cao nhất của mình, với sự giúp đỡ của bộ đội Trường Sơn và các đơn vị bạn, những chiến sĩ xe tăng Việt Nam đã làm được những việc chỉ có trong chuyện cổ tích ngày xưa. Đối với chúng tôi, những cán bộ chiến sĩ từ binh chủng ra đi năm xưa thì ngày mà chiếc xe tăng đầu tiên của ta lăn xích trên chiến trường B2 thật sự là ngày… hạnh phúc nhất- Anh chợt dừng lại đưa tay lên quệt ngang mắt. Hội trường im phăng phắc. Một vài người mắt cũng rưng rưng. Phải một lát sau Mai mới tiếp tục bằng cái giọng khản đặc- Tuy nhiên, chúng tôi cũng xin chân thành nhận khuyết điểm là chưa đáp ứng được kỳ vọng của các thủ trưởng và của các đơn vị bạn, nhất là trong trận đánh An Lộc vừa qua. Thay mặt cán bộ chiến sỹ tăng thiết giáp miền chúng tôi xin hứa sẽ nghiêm túc rút kinh nghiệm để thời gian tới sẽ hoàn thành nhiệm vụ xuất sắc hơn. Một lần nữa xin cảm ơn các đồng chí!
Ngồi trong một góc hội trường Cân tỏ ra vô cảm với tất cả những bài phát biểu đang được cất lên một cách trang trọng trên diễn đàn. Trong lòng anh nhoi nhói một nỗi đau không thể nói lên lời. Cách đây chỉ hơn một tháng chứ mấy, cứ sau mỗi trận đánh chính bản thân anh đã phải mò vào thị xã An Lộc để hủy xe hỏng và lấy thi hài đồng đội ra. Xe thì dù sao cũng chỉ là những vật vô tri vô giác, có cháy, có hỏng rồi sẽ được bổ sung vào. Nhưng còn các đồng đội của anh, đó là những người con của một gia đình, là chồng của một người vợ, là cha của những đứa con, là niềm thương nỗi nhớ của bao nàng thiếu nữ thì đã mất đi sẽ không bao giờ sống lại được nữa. Mà nào có lấy về được bao nhiêu đâu. Những xe không cháy anh em chạy ra ngoài thì chẳng biết đằng nào mà tìm. Còn những xe bị cháy có khi cả bốn người chỉ còn một dúm. Những đêm đầu Cân còn khóc được. Về sau, dường như nước mắt anh cũng đã cạn khô. Những cảm xúc tưởng như chai lì đi giờ đây lại trỗi dậy. Anh cảm thấy giận những người đang thao thao bất tuyệt kia: “sao họ nói hay vậy mà họ lại chẳng làm gì để bớt đi những cái chết của đồng đội?”. Anh bỏ ra ngoài đi sâu vào trong rừng và ngồi như hóa đá bên một con suối cạn mà không dự bữa liên hoan.
Nhưng có một người đã phát hiện ra sự vắng mặt của Cân, đó là đoàn phó Hồng. Thực ra, từ hôm Cân lên đây giúp việc cho phòng chính trị chuẩn bị cho lễ ra mắt Hồng đã đoán chắc trong lòng người cán bộ trẻ này đang có điều gì đó vô cùng bức xúc giằng xé. Quen biết nhau từ hồi chuẩn bị đánh Làng Vây anh biết đó là một thành niên tốt, một chiến sĩ giỏi, một con người tận tụy với công việc và có trách nhiệm cao với mọi người. Trong những lúc khó khăn, gian khổ nhất ở cậu ta vẫn toát lên sự lạc quan, yêu đời và có phần lãng mạn. Có lẽ suốt đời anh sẽ không thể quên cái căn hầm dưới bụng xe 567 trong cái đêm giao thừa năm Mậu Thân ở đồi Pê Sai chỉ cách địch có 6 ki- lô- mét. Từ hồi đó anh đã tự bảo mình: “với những chiến sĩ như thế này chắc chắn chúng ta sẽ thắng”. Thế mà lần này cũng con người đó lại mang một bộ mặt khác hẳn. Nhưng rồi công việc bận bịu đã không cho phép anh tìm hiểu sâu thêm. Định bụng sau buổi lễ anh em sẽ ngồi tâm sự nhưng rồi trong bữa liên hoan chẳng thấy cậu ta đâu nên Hồng quyết định đi tìm. Khi nhìn thấy Cân đang ngồi lặng phắc bên con suối nhỏ trong rừng anh lặng lẽ lại gần và ngồi xuống.
Không niềm nở như mọi lần anh em gặp nhau, Cân lẳng lặng nhìn như xoáy xuống dòng nước đang lặng lờ chảy dưới chân, đôi mắt ầng ậc nước. Hồng là người đầu tiên phá vỡ sự im lặng, anh nhẹ nhàng đặt tay lên vai Cân:
- Có chuyện gì thế em? - Từ ngày gặp lại nhau ở chiến trường này Hồng vẫn gọi Cân âu yếm như vậy.
Cân vẫn lặng im không nói nửa lời. Có vẻ như cậu ta đang cố nuốt một cái gì đó đang mắc nghẹn ở cổ họng vào trong bụng. Lại một lần nữa Hồng vỗ về:
- Thôi, có cái gì vướng mắc thì cứ nói hết ra mới nhẹ lòng được em ạ!
Cân vùng vằng:
- Em chẳng có gì vướng mắc cả!
Hồng tỏ vẻ quan tâm:
- Thế thì vì sao? Từ hôm em lên đây anh đã thấy em khang khác. Mệt mỏi quá à? Hay là vì…
Không để Hồng nói hết câu, Cân bùng lên như một thùng thuốc súng:
- Vì sao à? Vì các anh đấy! Các anh ở trên này làm cái gì mà để người ta xua anh em mình vào chỗ chết hết trận này đến trận khác thế? Sao các anh không chịu rút kinh nghiệm với bộ binh? Sao các anh không có ý kiến gì với cấp trên? Bốn, năm trận đều cùng một kết cục như nhau, các anh không thấy xót à?
Hồng ngớ ra. Thì ra tâm tư của người cán bộ trẻ này là như vậy. Cậu ta xót xa vì sự hy sinh liên tiếp của đồng đội trong mấy trận đánh vừa qua. Thật tình anh cũng đau xót chẳng kém gì cậu ta cả. Biết bao mong mỏi, biết bao gian nan mới đưa được một chiếc xe tăng vào đây. Thế mà chỉ nguyên cái thị xã An Lộc bé con con này thôi đã xóa sổ ngót một tiểu đoàn. Đau lắm chứ! Nhưng có phải ai cũng hiểu hết nỗi lòng các anh? Sự kỳ vọng quá đáng của cấp trên? Đúng! Đã bao năm mong đợi mới có ngày này cơ mà. Sự hối thúc, ỷ lại của bộ binh? Đúng! Từ xưa đến nay họ đã đơn độc chiến đấu, nay có xe tăng tội gì mà không dùng. Tâm lý giành thắng lợi bằng mọi giá? Rất tiếc là cũng đúng. Mà không phải chỉ có cấp trên, ngay cả trong số cán bộ xe tăng mình cũng có. Nhưng cũng không thể không kể đến những yếu kém, sự thiếu kinh nghiệm của anh em mình. Không chỉ có chiến sĩ mà cả cán bộ cũng vậy. Biết thế nhưng cũng chẳng trách anh em được. Huấn luyện ngoài kia thì chủ yếu là tiến công quân địch phòng ngự vững chắc trên điểm cao, vùng đồi núi. Có ai được huấn luyện và thực hành chiến đấu ở thành phố, thị xã bao giờ? Bản thân anh anh cũng phải tự nhận là mình đã có phần hữu khuynh, mặc dù cũng đã lờ mờ nhận ra những bất cập sau một, hai trận đánh nhưng đã thiếu kiên quyết, thiếu mạnh dạn đề đạt với cấp trên suy nghĩ của mình. Nhưng còn một vấn đề nữa mà bây giờ anh mới nhận ra là tác động của những tổn thất ấy lớn đến mức nào. Ngay cả một cán bộ trẻ đày tâm huyết như Cân mà còn lung lay thế này thì các chiến sĩ trẻ sẽ ra sao? Có lẽ điều cần thiết nhất bây giờ là phải “vực” tư tưởng bộ đội dạy. Rồi anh sẽ phải phản ánh vấn đề này với đảng ủy. Nhưng đó là việc về sau. Còn bây giờ phải kéo chú em Cân ra khỏi trạng thái này càng nhanh càng tốt. Nghĩ vậy Hồng hết sức mềm mỏng:
- Em đừng nghĩ thế mà oan các anh. Thấy đồng đội hy sinh, thấy xe mình bị cháy nhiều như vậy bọn anh cũng xót xa lắm chứ. Vừa rồi bọn anh trên này cũng đã rút kinh nghiệm rất sau sắc rồi. Em cứ tin rằng từ nay những chuyện như vậy sẽ không xảy ra nữa.
Cân vẫn sụt sịt:
- Nhưng những người đã chết cũng sẽ không bao giờ sống lại được nữa.
Mặc dù biết những lời mình sắp nói đầy sáo rỗng song Hồng vẫn phải nói:
- Chiến tranh mà em. Thế nào mà chả có tổn thất.
Hồng không ngờ câu nói ấy của anh làm Cân bùng lên một lần nữa:
- Các anh đừng có dựa vào đấy mà ngụy biện. Anh em chúng tôi đâu có sợ chết. Vấn đề là chết như thế nào mà thôi. Nếu các anh xót xa sao không dừng lại mà rút kinh nghiệm ngay. Nếu các anh làm được như thế biết bao người sẽ đỡ phải chết oan ức. Anh không biết chứ, nhiều cái chết thảm lắm…- Vừa dứt lời Cân bật khóc tu tu.
Chẳng biết nói gì nữa Hồng chỉ ngồi vỗ vỗ nhẹ vào vai Cân. Chừng như những giọt nước mắt đã làm lòng Cân nhẹ bớt nên anh thủ thỉ:
- Em xin lỗi thủ trưởng! Chả là cứ sau mỗi trận em đều phải vào thị xã làm công tác thương binh, tử sĩ. Em đã tận mắt nhìn thấy đồng đội của mình hy sinh như thế nào nên đã không giữ được bình tĩnh. Nhưng nói thật, em rất không bằng lòng với các cán bộ cấp trên của mình. Biết rõ sẽ thất bại, sẽ bị tổn thất vô ích mà vẫn xua quân vào theo em đó cũng là tội lỗi, thủ trưởng ạ.
Hồng đắng lòng, anh lặng im suy nghĩ và tự nhủ: “Không! Cân ơi! Em đã đúng! Chính các anh mới là người có lỗi!”.

Những nỗ lực trong tuyệt vọng của Bộ Tư lệnh quân viễn chinh Mỹ và quân ngụy Sài Gòn được sự hậu thuẫn của mùa mưa khác thường năm Nhâm Tý cũng đã đem lại một số kết quả nhất định. Trên các địa bàn chiến lược chúng cũng đã chiếm lại được một số vị trí, tuy nhiên còn xa mới đạt được mục tiêu “khôi phục nguyên trạng như trước ngày 29 tháng Ba năm 1972” mà chúng đề ra. Trên mặt trận Quảng Trị, sau 81 ngày đêm phát động chiến dịch “Lam Sơn 72” và chấp nhận những tổn thất khá nặng nề chúng đã chiếm lại được thị xã Quảng Trị. Nhưng những nỗ lực đó  cũng đã làm cho quân ngụy Sài Gòn kiệt lực và Oa- sinh- tơn mệt mỏi. Ngay cả chiến dịch “Lai- nơ- bếch- cơ” dùng máy bay chiến lược B52 ném bom hủy diệt Hà Nội cũng không làm cho cái dân tộc nhỏ bé nhưng đày kiêu hãnh này khuất phục, Mỹ buộc phải thúc ép chính quyền Sài Gòn cùng ngồi vào bàn ký Hiệp định Pa- ri.
Cái tin Hiệp định Pa- ri đã được cả bốn bên ngồi vào ký như một luồng gió mát lành lan đến mọi hang cũng ngõ hẻm trên cái đất nước mà suốt mấy chục năm qua cứ liên miên hết cuộc chiến tranh này đến cuộc chiến tranh khác. Đi đến đâu, ngồi ở đâu cũng thấy người ta bàn tán về hiệp định, về hòa bình và trong ánh mắt những người mẹ, những người vợ cùng sáng lên cái hy vọng con họ, chồng họ sẽ được trở về nay mai.
Ở nhà ông Đào, bà Hạnh phấn khởi ra mặt: “thế là từ nay ông ấy thôi không phải ra chốn hòn tên, mũi đạn nữa rồi”. Gớm, cái hồi ông ấy ở trong chiến trường Quảng Trị ra dạo tháng Sáu, tháng Bảy năm ngoái trông mới khiếp làm sao. Tuy không bị thương thêm lần nào nhưng trông ông ấy già đi đến hàng chục tuổi, người thì sút đi dễ đến hàng chục cân. Tính khí thì lại trở nên bẳn gắt còn hơn trước khi bị thương. Hình như có những điều gì đó ông ấy không được vừa ý thì phải. Hỏi câu gì thì trả lời câu ấy, mà lại cộc lốc nữa chứ. Con cái vì vậy cứ “len lét như rắn mồng năm”. Mãi sau này ông ấy mới lại người, tính nết cũng đỡ khó chịu. Thế nhưng nhân hôm chủ nhật ông tranh thủ qua nhà, bà đem chuyện hiệp định Pa- ri ra nói với ông thì mặt ông cứ khó đăm đăm:
-Bà thì biết cái gì mà nói! Thằng thầy nó rút rồi nhưng còn thằng tớ nó ở đấy thì bà bảo yên sao được? Thế nào rồi cũng vẫn phải giải quyết thôi!
Bà tỏ vẻ ngạc nhiên kèo nèo:
- Sao bảo sau khi Mỹ rút thì bên nào ở nguyên bên ấy cơ mà?
Đến lúc này thì ông gắt um lên:
- Đã bảo bà không biết thì đừng có nói rồi mà- Nhưng có lẽ thấy mình cáu gắt với vợ là vô lý nên ông dịu giọng- Đó là sách lược của mình thôi bà ạ! Bác Hồ đã dạy “đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào” rồi cơ mà. Nghĩa là ta phải làm từng bước, sau khi đuổi thằng Mỹ ra khỏi đất nước ta rồi ta sẽ đánh đổ nốt thằng ngụy. Có làm như thế mới thống nhất được nước nhà chứ.
Hôm qua ông cũng vừa mới gửi một bức điện đến tất cả các đơn vị xe tăng yêu cầu bộ đội nêu cao tinh thần cảnh giác, kiên quyết đánh bại mọi âm mưu lấn chiếm của kẻ địch. Thực tế mấy chục năm cầm súng đã dạy cho ông bài học không bao giờ được đặt lòng tin vào kẻ thù. Thì đấy, cuối tháng Mười hai chính phủ vừa mới thỏa thuận với nhau, tưởng rằng mọi việc đã đâu vào đấy thì 18 tháng Mười Hai nó cho B52 hủy diệt mình. Thật may, nếu không có những bộ óc thiên tài dự đoán được hành động phiêu lưu điên rồ này của chúng thì thiệt hại còn lớn đến đâu. Đúng là đàn bà, nhẹ dạ cả tin quá thể.
Bên nhà Nhã cũng vậy. Từ hôm phong phanh nghe tin Mỹ đồng ý ký hiệp định bà cứ ở rịt bên ông trưởng tộc để nghe ké tin tức từ cái đài bán dẫn cổ lỗ sỹ mà anh con cả mua biếu bố từ năm ngoái. Nghe rồi về nhà bà lại thẽ thọt với con dâu từng câu, từng chữ y như trên đài. Cuối cùng thế nào bà cũng chặc lưỡi:
- Con ạ! Thế là yên hàn rồi. Chắc là thằng Nhã sắp được về. Con cũng phải tẩm bổ dần đi mới được. Lần này thế nào cũng phải có cháu cho mẹ đấy!
Hôm nào cũng phải nghe cái điệp khúc ấy của mẹ chồng nhưng Hiền vẫn phải tươi tỉnh:   
- Mẹ cứ yên tâm! Lần này con đã chuẩn bị rất tốt rồi. Thế nào cũng có cháu cho mẹ bế mỏi tay.
Nói thì nói vậy chứ cô cũng hơi buồn. Quả thật cũng đã có đôi lời dị nghị từ bên phía họ nhà Nhã rằng cô “không biết đẻ”. Nhưng cũng chẳng trách họ được. Hai vợ chồng đều khỏe mạnh, lấy nhau cũng đã năm, sáu năm mà chẳng thấy chửa đẻ gì thì thế nào chẳng có lời ra, tiếng vào. Nhất là trong hoàn cảnh gia đình như nhà Nhã hiện nay. Nhưng cô biết thanh minh với ai được? Chỉ có Nhã mới biết mà thôi! Nhưng liệu có đúng như lời mẹ nói không? Nếu đúng như vậy thì bao giờ anh mới về?

Trong khi đó tiểu đoàn của Nhã đang trú quân ở khu vực miếu Bái Sơn. Sau khi nằm lại ở Tân Vĩnh một thời gian để hỗ trợ cho bộ binh chiến đấu giữ thị xã Quảng Trị thì đơn vị của Nhã được điều về tập trung tại đây để củng cố. Có về ở tập trung tại đây mới biết tổn thất trong cả hai đợt chiến dịch vừa qua lớn biết chừng nào. Không một đơn vị nào còn đủ một phần hai số xe so với biên chế, những cái còn lại cũng thương tích đầy mình. Tổn thất về người tuy không lớn lắm nhưng cũng ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị. Đã thế, chắc là công tác tiếp nhận viện trợ ở ngoài Bắc cũng gặp khó khăn do bị Mỹ phong tỏa các cảng biển nên dù thiếu hụt vậy nhưng các đơn vị chỉ được bổ sung rất nhỏ giọt. Như đại đội của Nhã chỉ còn bốn xe nay cũng chỉ được bổ sung có “nhõn” một xe theo cách nói của Kỳ. Liên “triết gia” thì bình luận: “Thế cũng tốt chán rồi! Còn hơn là không có gì cả!”. 
Với Nhã, được như thế cũng là quá tốt rồi. Cho đến giờ anh mới thấm thía hơn cái câu “quân cốt tinh, không cốt nhiều” mà mình đã được nghe nhiều lần từ hồi nảo, hồi nào. Nhiều mà làm gì khi dúm dụm với nhau để đến nỗi thằng bị cháy, thằng bị băt sống như hôm đánh Phượng Hoàng. Sau này, nhiều lúc nghĩ lại Nhã vẫn thấy xót xa. Lúc ấy, giá như một xe chiếm địa hình có lợi trên sườn điểm cao 52 thì mấy cái xe tăng địch ra phản kích kia sẽ biến thành miếng mồi ngon chứ sao mà làm mưa, làm gió được. Nhưng trong chiến tranh không có chữ “giá như”. Tất cả những sự dốt nát, ngờ nghệch đều đã phải trả giá. Cái còn lại may ra chỉ là những kinh nghiệm cho các thế hệ sau mà thôi.
 Hiểu sâu sắc điều đó nên Nhã cố gắng tranh thủ thời gian này để nâng cao sức mạnh chiến đấu của đơn vị. Một mặt anh đề nghị trung đoàn tăng cường một số thợ sửa chữa để cùng anh em lái xe trong đơn vị khắc phục bằng hết những hư hỏng từ lớn đến nhỏ của xe máy và vũ khí. Một mặt anh tập trung huấn luyện bổ sung những kiến thức mà anh thấy cần thiết cho từng nhóm thành viên. Trong các buổi huấn luyện ấy thì việc trao đổi kinh nghiệm được coi là phần trọng điểm. Chính vì vậy các buổi học trở nên rất sinh động và sôi nổi.
Đúng lúc ấy thì tin hiệp định Pa- ri chuẩn bị được ký kết ào đến. Đi đến đâu cũng thấy lính tráng bàn ra, tán vào chuyện hiệp định. Học cũng bàn tán. Bảo dưỡng xe cũng bàn. Đang ăn cũng nhồm nhoàm vừa nhai vừa nói. Đêm đã chui vào hầm rồi cũng vẫn không dứt ra được. Pháo thủ Thủy thì cứ toang toác:
- Hiệp định ký rồi! Có khi Tết này ta được về phép ấy chứ, các “quê” nhỉ?
Nghe đến chuyện này pháo hai Kỳ hào hứng lắm, cậu ta lắp bắp:
- Có thật thế không, anh “quê”? Từ hồi đi đến giờ em chưa được về nhà lần nào. Giá Tết này mà được về thì sướng phải biết.
Liên “triết gia” thì luôn tỏ vẻ nghi ngờ mọi thứ:
- Các “quê” làm gì mà vội “phởn” thế! Tớ thì nghĩ rằng chẳng có gì thay đổi cả. May ra thì bom đạn ít đi một chút mà thôi.
Thủy trợn mắt:
- Sao “quê” lại bảo không có gì thay đổi là thế nào? Không thay đổi thì ký làm cái quái gì? Mà ký được đâu có dễ?
Liên vẫn điềm đạm:
- Thế “quê” không thấy bọn ngụy nó vẫn còn sống nhăn răng ra đấy à? Nó còn ở đấy thì ta còn phải đánh nhau. Thế thì có khác gì bây giờ đâu nào?
Cả Thủy và Kỳ ngẩn mặt ra:
- Thế thì chán nhỉ!
Nghe các thành viên cứ bàn ra tán vào không biết đến bào giờ mới dứt ra được Nhã đành lên tiếng:
- Cậu Liên nói đúng nhưng mà chưa đủ! Phải nói là việc ký hiệp định Pa- ri sẽ tạo ra sự thay đổi rất to lớn trong cục diện chiến lược chứ. Trước hết là ta sẽ đuổi được thằng Mỹ cút về nước. Vì vậy, tuy vẫn phải đánh nhau nhưng chỉ phải đánh với thằng ngụy thôi. Mà thằng Mỹ đã rút rồi thì bom đạn, phi pháo chắc cũng sẽ không dồi dào như trước nữa. Mà thôi, các cậu cũng ngủ đi! Ngày mai còn nhiều việc phải làm đấy.
Giục chiến sĩ đi ngủ nhưng rồi chính Nhã lại trằn trọc mãi không ngủ được. Tận trong sâu thẳm cõi lòng anh cũng hy vọng hiệp định Pa- ri sẽ sớm mang lại hòa bình cho đất nước. Và thế nào anh cũng sớm được gặp lại Hiền.

Những tin tức về việc chuẩn bị ký kết hiệp định Pa- ri về Việt Nam đến với Hòa lúc anh đang ở Vĩnh Thạch. Sau một thời gian ở lại Triệu Phong hỗ trợ các đơn vị bộ binh chống lại cuộc hành quân “Lam Sơn 72” của địch, đơn vị của Hòa đã được kéo ra ngoài này để củng cố. Đối với Hòa cũng như toàn thể anh em trong đơn vị khi nhận quyết định này thì đúng như người “sắp chết đuối vớ được cọc”. Nằm ở Triệu Phong mấy tháng mùa mưa đơn vị anh đã thật sự kiệt quệ về mọi mặt. Xe hỏng đằng xe. Người ốm đằng người. Việc vận chuyển khí tài, lương thực, thực phẩm và cả đạn dược, nhiên liệu đều hết sức khó khăn. Đang bí rì rì thì có lệnh rút ra. Không nói ra miệng nhưng Hòa như trút được gánh nặng. Còn đám lính trẻ thì khỏi phải nói, nhất là cậu Toản. Cái miệng nó cứ bô bô: “lại được lên thiên đường rồi!”.
Ra nằm đây hơn tháng tình hình đã được cải thiện nhiều. Đáng kể nhất là sức khỏe bộ đội đã phục hồi khá nhanh. Toàn lính trẻ, dứt sốt một cái, ăn trả bữa vài hôm là lại sức ngay. Cậu nào cậu nấy đã thấy sắc hồng trở lại trên má. Mấy cái xe BTR- 50 PK rách nát đưa ra được chuyển ngay cho đại đội sửa chữa trung tu và lắp cao xạ 23 ly. Còn đại đội Hòa nhận về một xe tăng bơi K63- 85 cùng năm chiếc thiết giáp K63 vừa xuất xưởng đại đội sửa chữa. Tuy là xe mới được sửa chữa nhưng theo nhận xét của lính tráng thì cũng chỉ ở dạng “méo mó có hơn không” chứ cũng “tã” lắm rồi. Với Hòa anh cho thế là được. Thực tâm anh khoái mấy cái K63 này hơn vì hỏa lực bản thân của nó có khẩu trọng liên 12 ly 7 khá mạnh, lại có cửa sau nên khi tác chiến thuận lợi hơn. Chỉ bực cái nó bơi cứ như con chó sặc nước, nhất là “thằng” nào không may mất hộp xích thì không cả bơi được nữa. Đã thế lại có một xe tăng trong đội hình, với một khẩu pháo 85 ly, một khẩu 12 ly 7, một khẩu đại liên 7 ly 62 nên sức mạnh hỏa lực được tăng lên gấp bội. Nói tóm lại, với Hòa thì mọi thứ đều tốt đẹp nếu không có hai chuyện không như ý xảy ra.
Chuyện thứ nhất là anh phải chia tay với Nhật và Toản. Vừa mới ra Vĩnh Thạch được ít ngày thì Bộ tư lệnh giao cho H02 thành lập một tiểu đoàn để đưa vào B1. Yêu cầu của trên là phải ưu tiên lựa chọn những thành viên có kinh nghiệm đưa đi đợt này vì họ sẽ phải độc lập hành quân vào và độc lập chiến đấu ở một chiến trường khó khăn, ác liệt vào loại nhất. Vì vậy, dẫu rất muốn nhưng Hòa cũng không làm sao giữ được Nhật và Toản ở lại với mình. Ngày chia tay, chỉ thấy Toản có vẻ bịn rịn, còn Nhật vẫn tươi tỉnh như thường. Cậu ta còn toe toét: “Quả đất tròn mà anh! Thế nào rồi anh em mình chả gặp lại nhau. Có khi còn được gặp nhau ở Sài Gòn ấy chứ!”. Ngoài Nhật và Toản một số thành viên cũ khác cũng bị rút đi, một loạt chiến sĩ mới từ miền Bắc bổ sung vào. Vì vậy Hòa thêm bận bịu vì phải tập trung huấn luyện bổ sung cho số anh em này. Cũng may, lái xe Thu và xạ thủ Dịp của cái xe 059 mà anh chọn làm xe đại đội trưởng cũng là lính cũ và ít nhiều có kinh nghiệm nên Hòa cũng đỡ vất vả.
Còn chuyện thứ hai làm anh đau đầu thì vừa đơn giản lại vừa cực kỳ phức tạp, lắm lúc làm anh ăn không ngon, ngủ không yên. Đó chính là việc giải quyết mối quan hệ với cô dân quân Vĩnh Thạch làm sao cho ổn thỏa. Hôm vừa chân ướt chân ráo từ Triệu Phong ra đến Vĩnh Thạch cô đã làm cho anh hoảng hồn vì cách thể hiện tình cảm của mình. Trước mặt toàn thể đại đội và số anh em tại hậu cứ ra đón, cô lao vào ôm chặt lấy anh mà khóc như một người vợ đón người chồng vừa từ cõi chết trở về. Số anh em ở hậu cứ cho biết từ hôm các anh vượt sông Cửa Tùng lần thứ hai không hôm nào cô không sang hỏi thăm tin tức của Hòa. Cô nói với mọi người rằng anh đã yêu cô và hẹn sẽ trở về với cô ngay khi có dịp. Câu chuyện cứ thế râm ran cả trung đoàn, Hòa thì chẳng biết thanh minh thế nào với mọi người. Cái cậu Toản lại còn nhấm nháy: “em nó thích thì anh cứ chiều nó một cái. Đi đâu mà thiệt!”. Người không rõ đầu đuôi câu chuyện thì mỉa mai: “sao mà dân vận giỏi thế! Nằm ở đấy có mấy ngày đâu mà đã dính như keo thế rồi?”. Thực tâm Hòa vẫn nhất quyết trung thành với lời nguyền của mình. Vì vậy, hồi nằm ở đây sau cuộc vượt sông lần thứ nhất ra anh đã cố tránh né mọi cuộc gặp gỡ với Thủy. Nhưng nào có được. Cô dân quân miền đất lửa Vĩnh Linh vừa có một tình yêu cháy bỏng với Hòa, vừa có sự dạn dĩ của những người đã nhiều lần đối mặt với cái chết nên cứ lăn xả vào. Đuổi cô về thì không nỡ nhưng ngồi riêng với nhau thì sợ nên lần nào cô sang anh cũng tìm cách đưa ra gặp nhau trước anh em hoặc ít ra cũng gọi Nhật vào giúp sức. Nhiều lúc anh cũng không biết ở mình có cái gì hấp dẫn mà lại làm cô ta chết mê, chết mệt như vậy. Bây giờ Nhật đi rồi, còn lại một mình ở đây có khi cái quyết tâm của anh cũng lung lay mất.
Đúng lúc ấy tiểu đoàn của Hòa có lệnh cơ động vào Cửa Việt để sẵn sàng làm lực lượng phản đột kích khi quân địch lấn ra. Lính tráng thì có hơi phàn nàn: “tưởng rằng ký hiệp định rồi sẽ không phải đi đánh nhau nữa”. Riêng Hòa thì mừng như bắt được vàng. Ít ra anh cũng tránh được cái kiếp nạn này một thời gian.

Chỉ sau gần một đêm hành quân tiểu đoàn 66 của Hòa đã đến vị trí quy định ở bờ bắc sông Cửa Việt. Theo yêu cầu của mặt trận tiểu đoàn tổ chức thành hai thê đội. Thê đội 1 do Hòa phụ trách gồm 1 xe tăng, 2 xe K63 và 2 xe thiết giáp lắp cao xạ sẽ sang bờ nam ngay. Còn thê đội 2 ở lại bờ bắc sẵn sàng chi viện. Thêm một đêm nữa thê đội 1 của Hòa đã có mặt bờ nam. Đã nắm tương đối chắc địa hình khu vực nên Hòa quyết định chiếc xe tăng cùng 2 xe K63 sẽ bố trí ở điểm cao 12 ngay cạnh thôn Hà Tây. Còn 2 xe cao xạ anh đặt cạnh Vĩnh Hòa Phường làm nhiệm vụ yểm hộ chung cho cả khu vực.
Mặc dù độ cao chỉ có 12 mét nhưng trên bãi biển bằng phẳng điểm cao này vẫn là một vị trí có lợi thế khá lớn về chiến thuật. Đứng trên đó có thể khống chế được một vùng rộng lớn suốt từ Cửa Việt đến tận mạn Thanh Hội, Long Quang. Vừa đến nơi Hòa lệnh cho các xe đào công sự ngay. Cũng may, đất cát nên tang tảng sáng 3 chiếc xe đã nằm gọn trong công sự. Cho anh em ăn sáng và nghỉ ngơi, còn Hòa đứng một mình trên tháp pháo chiếc 704 ngắm nhìn bốn phía. Cuối cùng ánh mắt anh dừng lại ở con sông Cửa Việt mênh mông thấp thoáng đằng xa.
Đã sang cuối tháng Chạp ta, trời đầy mây. Gió mùa đông bắc ù ù thổi từng cơn lạnh buốt. Mặt sông Cửa Việt cuối mùa mưa như nở ra, nhìn hút tầm mắt.
Cửa Việt! Tại sao nó lại là Cửa Việt chứ không phải là một cái cửa gì đó?
Phải chăng con sông này, cửa biển này có nhiều ưu điểm vượt trội nên đã được ưu ái mang cái tên kiêu hãnh ấy? Có lẽ đó là sự thật!
Không phải ngẫu nhiên mà gần 500 năm trước, khi được cử đi trấn thủ xứ Thuận Hóa Đoan quận công Nguyễn Hoàng đã đưa hạm đội của mình vào đây và quyết định chọn Ái Tử, Trà Liên của xứ này làm nơi xây nên những dinh thự đầu tiên, đặt nền móng cho một thời kỳ mới của xứ Đàng Trong.
Không phải ngẫu nhiên mà từ mấy trăm năm trước ở đây đã dập dìu trên bến dưới thuyền. Đủ thứ sản vật trong Nam, ngoài Bắc, từ Lào đưa sang, từ Trung Hoa, Nhật Bản đưa đến đã được trao đổi ở đây.
Không phải ngẫu nhiên mà trước khi về với tổ tiên Nguyễn Hoàng đã trối lại cho con trai yêu Nguyễn Phúc Nguyên rằng: “Đất Thuận - Quảng phía bắc có Hoành Sơn và sông Gianh hiểm trở, phía nam có núi Hải Vân và núi Đá Bia vững bền. Núi sẵn vàng, sắt; biển có cá, muối. Thật là đất dụng võ của người anh hùng. Nếu biết dạy dân luyện binh để chống chọi với họ Trịnh thì đủ dựng xây cơ nghiệp muôn đời. Ví bằng thế lực không địch được thì cố giữ vững đất đai để chờ cơ hội, chứ đừng bỏ qua lời dặn của ta”.
Cũng không phải ngẫu nhiên mà ngay từ khi có mặt tại Việt Nam, đế quốc Mỹ đã xây dựng Cửa Việt thành một quân cảng lớn với khả năng tiếp nhận hàng chục tàu cùng một lúc. Nó đã từng là nơi trú đóng của hàng chục tàu chiến thuộc hạm đội 7 của Mỹ mỗi khi vào tham chiến ở Biển Đông. Cũng qua cảng này hàng trăm nghìn tấn trang thiết bị quân sự và hàng quân dụng đã được tiếp tế đưa lên Khe Sanh, Tà Cơn và sang cả đất Lào. Nó cũng là điểm cực đông của hàng rào điện tử mang tên vị bộ trưởng quốc phòng của nước Mỹ đã đẻ ra nó.
Người ta có thể hiểu được những nguồn cơn ấy khi tìm hiểu kỹ về địa thế của vùng đất này.
Quả thật, trên dải đất từ Hoành Sơn vào đến tận Hải Vân không có một con sông nào như sông Cửa Việt, không có một cửa biển nào như Cửa Việt. Là hợp lưu của hai con sông Thạch Hãn và Miễu Giang, hai con sông lớn cùng phát nguyên từ dải Trường Sơn hùng vĩ nên sông Cửa Việt lúc nào cũng dồi dào nước. Chỗ rộng nhất của nó đến gần cây số, đứng bên này nhìn sang bờ bên kia cứ ngút ngát cả tầm mắt. Sông có nguồn từ Trường Sơn, nước lúc nào cũng chảy mạnh nên không bị bồi lấp bao giờ. Chính đó là những điều kiện hết sức thuận lợi để xây dựng Cửa Việt trở thành một cảng biển lớn của miền Trung. Và cũng vì vậy, chỉ gần một ki- lô- mét sông sát biển đã có ba hải cảng được xây dựng. Phía ngoài cùng nằm sát biển là quân cảng chỉ dành riêng cho tàu Mỹ. Lúc nào ở đây cũng có vài chiếc tàu lớn đang tiếp dầu, tiếp đạn hoặc vào bảo dưỡng sau những chuyến hải hành dài ngày trên biển. Trong đó có cả những tuần dương hạm và khu trục hạm tên tuổi lẫy lừng của hạm đội 7. Lui vào bên trong là quân cảng của ngụy. Đây là căn cứ tiếp vận lớn nhất của quân khu Một với hàng nghìn tấn hàng hóa, đạn dược mỗi ngày cho các lực lượng đang chiến đấu ở vùng giáp ranh với miền Bắc xã hội chủ nghĩa của ta. Bên trong cùng là cảng dân sự nằm cách xa hẳn hai quân cảng. Vì là vùng chiến sự ác liệt nên cảng dân sự Cửa Việt không còn sầm uất như xưa mà trở nên hết sức tiêu điều, vắng vẻ.
 Đi dọc theo hai chi lưu của sông Cửa Việt này tàu bè có thể lên đến tận Cam Lộ, Ba Lòng. Đặc biệt là có thể đến được những cứ điểm cực kỳ quan trọng trong hệ thống phòng thủ ở đây là Đông Hà, Ái Tử, Quảng Trị, La Vang. Vì vậy quân cảng Cửa Việt không chỉ là nơi giao nhận hàng hóa quân dụng mà còn là xuất phát điểm của những giang đoàn thủy quân đi càn quét sâu vào hậu cứ của ta. Sau khi ta chiếm được cảng này Cửa Việt trở thành một cửa khẩu lớn tiếp nhận hàng hóa từ hậu phương lớn miền Bắc vào cung cấp cho cả chiến trường Trị Thiên, đồng thời cũng là hải cảng nối liền với quốc tế của Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đang có trụ sở tại Cam Lộ.
Với vị trí địa lý và vai trò như vậy, Cửa Việt đã trở thành một trọng điểm trong hệ thống phòng thủ của quân khu Một và là nơi mà cả địch và ta cùng muốn làm chủ. Nói cho công bằng, quyết định triệt thoái Cửa Việt trong tháng Tư năm 1972 là một quyết định hết sức sai lầm của tướng Hoàng Xuân Lãm. Và dường như đã nhận ra điều đó nên Bộ chỉ huy quân viễn chinh Mỹ mà đích danh là đại tướng Abra- ham cùng với tư lệnh quân khu Một Ngô Quang Trưởng quyết định sẽ chiếm lại Cửa Việt bằng cuộc hành quân mang tên “Tăng- gô- xi- ty”. Với một lực lượng hùng hậu bao gồm lữ đoàn đặc nhiệm vừa thành lập, lữ đoàn thủy quân lục chiến 147 cùng 3 thiết đoàn 17, 18, 20 lại được chi viện bởi không quân và pháo hạm Hoa Kỳ, Abra- ham và Trưởng hy vọng sẽ tạo nên một sự đã rồi trước khi hiệp định Pa- ri có hiệu lực.

Có lẽ cũng đoán được ý đồ của Trưởng nên Bộ Tư lệnh B5 đã chỉ thị cho cánh bắc và cánh đông chuẩn bị mọi mặt nếu quân địch liều lĩnh tiến công. Ba trung đoàn bộ binh đã được bố trí dọc theo đường số Bốn từ nam Cửa Việt qua Vĩnh Hòa về tận Thanh Hội, Long Quang. Ngoài ra các lực lượng binh chủng cũng được tăng cường để hỗ trợ cho trận địa phòng ngự của bộ binh. Thê đội Một của tiểu đoàn thiết giáp 66 được bố trí tại điểm cao 12 làm nhiệm vụ phòng ngự cơ động, sẵn sàng xuất kích phản kích đánh địch đột nhập trận địa trên tất cả các hướng. Sau khi giao nhiệm vụ cho Hòa, trung đoàn trưởng M01 nửa đùa, nửa thật:
- Các cậu là đội “cận vệ đỏ” bảo vệ đại bản doanh đấy! Các cậu mà để mất trận địa này thì chúng tớ cũng đi luôn- Quả thật, sở chỉ huy trung đoàn M01 nằm ngay rìa thôn Hà Tây 1, chỉ cách điểm cao 12 chừng hơn trăm mét.
Cho đến hôm nay, hiệp định Pa- ri đã được cố vấn Lê Đức Thọ và ngoại trưởng Hoa Kỳ Kít- xinh- gơ ký tắt nên có vẻ như cả hai bên đều đang gầm ghè “lừa miếng” lẫn nhau. Nhưng đó là chuyện “triều đình”, còn với lính tráng thì được thêm ngày nào yên lành không phải đánh nhau là quý ngày ấy.
Trên đỉnh điểm cao 12 gần như toàn thể đại đội Hòa túm tụm sau xe 059 để nghe đài. Hôm qua, thêm một xe thiết giáp nữa mới được bổ sung sang. Chiếc đài Li- do để trên sườn xe đã mở to hết cỡ nhưng vẫn tiếng được, tiếng chăng vì gió thổi ào ạt từng cơn. Bản tin sáng đang điểm lại những tiến trình cơ bản của hội nghị Pa- ri về Việt Nam. Tiếp đó là bài bình luận khá đanh thép nói về thắng lợi của sự nghiệp đấu tranh chính nghĩa của dân tộc Việt Nam trước một thế lực hùng mạnh bậc nhất của thời đại là đế quốc Mỹ. Hòa ngồi lặng im nhìn những chiến sĩ của mình. So với gần một năm về trước, khi bước vào chiến dịch họ đã dạn dày hơn biết bao nhiêu. Những gương mặt ngày nào còn phúng phính, trắng hồng nay sắt lại, đen sạm và đầy cương nghị. Anh tin rằng với những chiến sĩ thế này không có việc gì không thể làm được.
Bản tin thời sự sáng đã hết, đài chuyển sang chương trình ca nhạc. Tiếng ồn ào bỗng nổi lên. Xạ thủ Dịp cũng là tay nhiều chuyện bất ngờ lên tiếng:
- Này, các quê! Nếu bây giờ hai bên đang đánh nhau mà đến giờ hiệp định có hiệu lực thì làm sao nhỉ?- Chợt thấy đại đội trưởng cũng đang có mặt tại đấy cậu ta láy lại- Lúc ấy mình phải làm sao hả đại trưởng?
Câu hỏi của Dịp quả thật đã làm Hòa bị bất ngờ. Thực ra khi nhận nhiệm vụ lần này các anh cũng chỉ nhận được những nhiệm vụ chung chung là bảo vệ vững chắc vùng giải phóng, chống sự lấn chiếm của địch. Ngoài ra cũng chỉ được phổ biến là từ thời điểm hiệp định có hiệu lực thì sẽ phải ngừng bắn, bên nào ở nguyên bên ấy và không xâm phạm lẫn nhau. Còn những vấn đề cụ thể như Dịp nêu ra thì chưa bao giờ được nhắc đến ở bất cứ chỗ nào. Trong lúc Hòa đang suy nghĩ thì cả hội nhao nhao bày tỏ ý kiến riêng của mình. Đầu tiên là lái xe Thu:
- Vớ vẩn! Thế mà cũng phải hỏi. Đang đánh nhau thì cứ phải đánh cho đến thắng thua chứ còn gì nữa.
Tiếng ồn ào nổi lên hưởng ứng. Dịp lắc đầu:
- Không được! Thế thì lại vi phạm hiệp định mất rồi.
Mấy gương mặt đang cổ vũ Thu cùng tưng hửng. Cậu Hào tiểu đội trưởng bộ binh thì rụt dè:
- Theo tớ lúc ấy thì tất cả dừng lại, giữ nguyên hiện trạng thôi.
Thu trừng mắt:
- Thế lúc ấy đang đánh giáp lá cà, hai thằng hai bên đang vật nhau cũng giữ nguyên như thế à? Giữ thế quái nào được?
Tiếng ồn ào lại nổi lên, một phe ủng hộ Hào, một phe ủng hộ Thu. Dịp quay sang Hòa:
- Đại trưởng bảo phải thế nào ạ?
Mặc dù tự cho rằng suy nghĩ của mình chưa thật thấu đáo cho lắm nhưng Hòa vẫn quả quyết:
- Theo tớ thì Thu nó nói phải đấy! Cứ phải tiếp tục đánh cho đến khi phân định rõ thắng thua mới được.
Vẫn là Dịp:
- Báo cáo đại trưởng, như thế thì trái với nội dung hiệp định rồi.
Hòa lắc đầu dứt khoát:
- Cứ phải đánh, vi phạm thì cùng vi phạm. Dừng lại lúc ấy để mà chết à? Mà xem ra mấy thằng ngụy này cũng ngoan cố lắm, cứ tin vào chúng nó thì “toi” đấy!
Hòa không ngờ rằng lời tiên đoán của anh lại thành sự thật.

Nửa đêm ngày 27 tháng Giêng năm 1973, khi mà ở Pa- ri đại diện bốn bên tham gia hội nghị chính thức ngồi ký vào văn bản hiệp định thì một chiến sĩ gác hốt hoảng đập mạnh vào vai Hòa:
- Đại trưởng! Đại trưởng! Phía ngoài biển có nhiều tiếng động lạ lắm.
Hòa giật bắn mình. Phản xạ của người chỉ huy chiến đấu làm anh tỉnh ngủ rất nhanh. Anh nhổm người dậy nghiêng tai lắng nghe. Đúng là bên cạnh tiếng sóng biển ầm ào liên tục có những tiếng động lạ nghe như tiếng động cơ xe máy lúc to, lúc nhỏ. Chưa hiểu chuyện gì nên Hòa bảo chiến sĩ gác:
- Báo động chiến đấu toàn đại đội ngay!- Anh vớ khẩu AK và chỉ vào chiến sĩ thứ hai- Đồng chí đi với tôi!
Hai anh em rời xe chạy xuống phía bãi biển. Đêm cuối tháng tối đen như mực nhưng vì đã ở đây mấy ngày nên họ đã quen địa hình và vẫn chạy băng băng. Cát lún xuống dưới mỗi bước chân làm hai anh em mệt nhoài. Cách mép nước chừng hai trăm mét, đã bắt đầu thấy những đốm lân tinh lấp lánh trên đỉnh những con sóng thì Hòa giật mình dừng phắt lại: chếch về phía nam một đoàn xe tăng, xe thiết giáp đang lầm lũi bò sát mép nước về phía cảng Mỹ. Chúng đi rất chậm nên tiếng động cơ rất nhỏ như hòa lẫn vào với tiếng sóng biển. Anh vỗ vai người chiến sĩ:
- Bọn này nham hiểm thật! Bây giờ ta đến gần thêm một chút để xem lực lượng của chúng thế nào rồi sẽ tính. Bám sát tớ nhé! 
Hai anh em không chạy nữa mà lom khom bước tiếp về phía biển. Thêm vài chục mét nữa họ đã nhìn rõ ngoài xe tăng, thiết giáp còn có khá đông bộ binh lốc nhốc theo nhau. Hòa đang còn nhẩm đếm những bóng đen đang lừ lừ tiến lại thì cậu chiến sĩ đi cùng vỗ vai anh, tay chỉ về phía nam:
- Đại trưởng này, hình như phía kia cũng có địch.
Hòa căng mắt nhìn theo hướng tay cậu chiến sĩ nhưng không thấy gì cả, anh ngơ ngác:
- Có thấy gì đâu?
Cậu chiến sĩ thì thầm:
- Đại trưởng phải cúi xuống thật thấp mới nhìn thấy.
Đúng vậy, khi cúi xuống anh đã thấy trên nền trời bàng bạc nổi bật hình bóng mấy chiếc xe tăng đang lừ lừ trườn về phía điểm cao 12. Trong đầu Hòa một ý nghĩ thoáng qua: “Gay rồi! Như vậy là mình đã bị kẹp giữa hai gọng kìm rồi”. Thầm tính toán một lát anh đi đến quyết định: “Dưới cảng Mỹ cũng đã có bộ binh rồi. Có lẽ cần phải giải quyết mấy thằng đang uy hiếp mình đi đã. Nhưng bây giờ cái cần nhất là phải về xe để tổ chức chiến đấu càng nhanh càng tốt”. Anh bảo khẽ cậu chiến sĩ cùng đi:
- Thôi, ta phải về xe ngay! Chạy theo tôi nhé!
Có lẽ chưa khi nào Hòa chạy nhanh đến như vậy. Chỉ vài phút sau hai anh em đã về đến xe. Cũng may, ở nhà toàn đại đội đã sẵn sàng. Hòa nhảy vội vào xe, anh bảo Dịp:
- Cậu xuống tập hợp đại đội cho tôi!
Chưa dứt lời Hòa đã chụp vội cái mũ công tác lên đầu. Theo quy định đài của anh lúc nào cũng mở và để ở chế độ thu canh nên anh ngay lập tức bóp công tắc ngực về phát:
- 01 gọi 66! 01 báo cáo, địch đang chuẩn bị tiến công. Xin chỉ thị! Nhận đủ trả lời!
Anh nhắc đi nhắc lại hai lần. Trên sở chỉ huy có vẻ như bị bất ngờ về tin này, tiếng tham mưu trưởng Ngô hớt hải:
- 01 đâu! Báo cáo cụ thể hơn xem nào!
Thời gian đã quá gấp gáp rồi nên Hòa cũng trở nên lập cập:
- 01 báo cáo, quân địch lợi dụng đêm tối đang tiến về phía cảng Mỹ và điểm cao 12. Lực lượng mỗi hướng khoảng 10 xe tăng, thiết giáp và 1 đại đội bộ binh. Hiện chúng cách chúng tôi khoảng bốn trăm mét. Tôi định tập trung đánh bọn địch ở nam điểm cao 12 trước, sau đó sẽ đánh vào sườn bọn địch đang cơ động về cảng Mỹ. Đề nghị thủ trưởng thông báo cho bên bộ binh ngay, hình như họ chưa biết gì cả. Báo cáo hết!
Vài giây im lặng mà tưởng như hàng giờ. Rồi tiếng tham mưu trưởng Ngô cũng vang lên:
- Được! Tôi đồng ý! Đồng chí cho tiến hành theo kế hoạch! Tôi sẽ báo cho bộ binh ngay.
 Chẳng kịp trả lời, Hòa lột vội cái mũ công tác ra khỏi đầu rồi nhảy xuống đất. Dịp đã tập trung toàn đại đội ngay cạnh xe anh. Không kịp hội ý cán bộ Hòa hổn hển vừa thở vừa nói:
- Các đồng chí chú ý! Hiện nay bọn địch lợi dụng đêm tối đang triển khai lực lượng theo hai hướng. Hướng thứ nhất tiến dọc theo mép nước về phía cảng Mỹ. Hướng thứ hai đang triển khai lực lượng ngay trước mặt chúng ta, hiện chỉ còn cách chúng ta chừng bốn, năm trăm mét. Ý định của tôi như sau: trước mắt sẽ cho bộ binh bí mật tiếp cận đội hình địch, bất ngờ nổ súng tiêu diệt ngay các mục tiêu chủ yếu. Tiếp theo các xe tăng, thiết giáp sẽ xuất kích vừa chạy vừa bắn, dùng tốc độ cao lao thẳng vào đội hình chúng. Sau khi diệt được bọn này ta sẽ đánh vào sườn bọn đang tiến công cảng Mỹ. Các đồng chí rõ cả chưa?
Trưởng xe 704 lên tiếng:
- Đề nghị đại trưởng cho biết đội hình thế nào.
Hòa khẽ dằn giọng:
- Cứ hàng ngang mà tiến! Xe 704 chú ý diệt xe tăng địch nhé, nhất là mấy cái M48 ấy! Sau đây các đồng chí tiểu đội trưởng bộ binh chỉ huy cho anh em cơ động luôn, nhớ là càng đến gần địch càng tốt. Còn các thành viên kíp xe thì về xe chuẩn bị vũ khí, chờ lệnh tôi! Bắt đầu đi!
Trong bóng tối nhưng tất cả đều hành động rất nhanh chóng và chính xác. Ba tiểu đội bộ binh đã lặng lẽ tiến về phía trước, các thành viên kíp xe thì về xe mình. Thu đã ngồi vào ghế lái, cậu bật đèn chiếu sáng bảng đồng hồ kiểm tra các chỉ số rồi đội mũ công tác ngồi chờ, dáng sốt ruột tợn. Xạ thủ Dịp đã lắp đạn xong cho khẩu 12 ly 7, cậu kéo khóa nòng “rốp” một tiếng rồi nhẹ nhàng mở khóa tầm, khóa hướng. Xong đâu đấy Dịp chụp chiếc mũ công tác lên đầu và bình thản chờ. Trong khi đó Hòa đã vào đứng ở vị trí trưởng xe, anh đội mũ công tác và nhổm hẳn người lên căng mắt nhìn về phía trước nhưng cũng chẳng thấy gì cả. Đúng lúc ấy tiếng trưởng xe 704 vang lên trong tai nghe đầy hốt hoảng:
- 04 gọi 01! Báo cáo 01, đèn chiếu sáng kính ngắm bị cháy. Xin chỉ thị!
Đúng là sét có đánh ngang tai Hòa cũng không thấy choáng như khi thấy cái tin này, anh giật giọng:
- Thay ngay lập tức! Nhanh lên!
Vẫn tiếng trưởng xe 704:
- Báo cáo, trong hộp phụ tùng không còn bóng đèn dự bị nào.
Hòa nghiến chặt hai hàm răng, bàn tay phải của anh nắm chặt tưởng chừng như bóp vỡ chiếc công tắc ngực. Anh gầm lên trong cổ họng: “Thế này thì bằng bóp giái nhau chứ còn gì. Cả đại đội chỉ trông vào hỏa lực của nó mà nó lại giở chứng thế này thì…”. Nhưng không còn thời gian để sửa chữa nữa rồi. Chợt nhớ lại tình huống xe đại đội trưởng Nghi hỏng kính ngắm hồi đánh Làng Vây, anh bóp công tắc phát dằn giọng:
- Bảo cậu Toán bắn bằng kính mặt bằng ấy, nếu điều kiện cho phép thì ngắm qua nòng pháo. Cứ bắn đi rồi quan sát vết đạn mà sửa- Đúng lúc ấy những chớp lửa của B41 nháng lên ở phía trước. Như vậy là bộ binh đã nổ súng, anh hét vào ống nói- 01 gọi 11! Xuất kích! 47!
Chẳng đợi Hòa ra lệnh Thu đã nổ máy rồi nhanh chóng khởi xe. Chiếc xe rùng mình rời khỏi công sự lao thẳng về phía những chớp sáng và tiếng nổ ở phía trước. Đã xuất hiện hai đám cháy từ hai chiếc xe tăng bị B41 bắn trúng nên có thể quan sát được tình hình. Dịp cũng đã nhìn thấy mục tiêu nên cậu ta đang kéo từng điểm xạ ngắn gọn mà chắc nịch. Các xe kia cũng đã lên tiếng. Riêng xe 704 áp dụng phương pháp tạm dừng bắn. Cứ vài chục mét nó dừng lại một lần, rồi một bọng lửa sáng lòa lại bùng lên. Có lẽ do khoảng cách bắn đã rất nhỏ nên mặc dù không có đèn chiếu sáng kính ngắm nó vẫn bắn trúng được xe tăng địch. Thêm một đám cháy nữa bùng lên phía trận địa địch.
Khoảng cách giữa hai bên ngày một gần lại. Có vẻ như sự choáng váng ban đầu đã qua nên bọn địch bắt đầu tổ chức đánh lại. Chúng bắn như đổ đạn về phía điểm cao 12. Một vài quả đạn chống tăng bay xẹt qua đầu Hòa. Có lẽ chúng gặp khó khăn hơn các anh vì không có đám lửa nào chiếu sáng mục tiêu. Thêm một chiếc M48 bị xe 704 bắn cháy. Ngọn lửa từ đám cháy này bốc cao cùng những tiếng đạn nổ dữ dội làm bọn địch hoảng sợ thì phải nên chúng lùi dần. Thừa thắng xông lên, chiếc 704 bắn cháy tiếp một chiếc M41 nữa.
Chợt nhớ ra còn hướng tiến quân sát mép nước của địch về cảng Mỹ, Hòa vội lên đài:
- 01 gọi 11! Dừng lại, cho bộ binh lên xe quay về cảng Mỹ! Nhận đủ trả lời!
Trong chốc lát ba xe thiết giáp đã gom đủ quân về. Kiểm tra sơ bộ một vòng Hòa thấy trong lòng vui như hội, không một chiến sĩ nào của đại đội bị thương vong. Anh nghĩ bụng: “đúng là một phép màu” rồi vội vã trở về xe. Đúng lúc ấy tiếng tham mưu trưởng Ngô vang lên trong ống nghe:
- 66 gọi 01! Nhanh chóng cơ động lực lượng chi viện cho bộ binh giữ cảng Mỹ. Nhận đủ, trả lời!
Thật may, việc đánh bọn địch tiến công trực diện đã xong. Hòa bóp phát:
- 01 nhận đủ! 11 chú ý, nhanh chóng cơ động về phía cảng Mỹ. Nhận đủ trả lời!
Trận đánh ở khu vực cảng Mỹ đang diễn ra hết sức quyết liệt. Những làn đạn đan chéo nhau tạo thành một cái lưới đỏ rực. Có vẻ như quân địch đang thắng thế vì có xe tăng, thiết giáp hỗ trợ. Cách địch chừng bốn trăm mét Hòa lên đài:
- 11 chú ý! Thành đội hình hàng ngang đánh thẳng vào sườn đội hình địch. Nhận đủ, trả lời!- Lác đác tiếng trả lời trong tai nghe. Trong bóng tối lờ mờ Hòa nhìn thấy ba xe kia đã tiến lên ngang với xe mình. Một lần nữa anh bóp phát và dằn giọng- Tiến!
Có lẽ những tên chỉ huy cuộc tiến công vào cảng Mỹ không thể hiểu được đoàn xe tăng, thiết giáp kia mọc ở đâu ra. Điều khó chịu hơn nữa là nó lại húc thẳng vào sườn bọn chúng một cách bất ngờ. Pháo súng thì đang hướng hết về phía bắc, không kịp quay lại để đối phó. Chắc vì vậy nên chỉ sau vài phút thế trận đã thay đổi 180 độ. Cả xe tăng, thiết giáp lẫn bộ binh không còn bụng dạ nào để chiến đấu mà quay đầu chạy trối chết để lại đằng sau 2 chiếc M113 đang cháy bùng bùng. Chiếc 704 đang say máu, nó bám sát phía sau và tiếp tục xả hàng tràng đại liên vào đội hình đang tán loạn của địch. Một ý nghĩ thoáng nhanh qua óc Hòa: “không cẩn thận sẽ rơi vào bẫy của chúng. Điều cần nhất bây giờ là phải quay về giữ điểm cao 12” nên anh vội lên đài:
- 01 gọi 11! 11 khẩn trương cơ động về trận địa 12. Nhận đủ, trả lời!
Vài phút sau bốn xe của đại đội Hòa lại về nằm trong công sự trên đỉnh điểm cao 12. Xe vừa tắt máy đã thấy những tiếng xuýt xoa trêu chọc nhau nổi lên rào rào. Hòa lại phải cao giọng:
- Mỗi xe cử một người cảnh giới, còn lại tranh thủ nghỉ đi một lúc!
Nhưng rồi cũng chẳng ai ngủ nghê gì được. Hòa vừa dứt lời thì một trận pháo kích dữ dội chưa từng thấy chụp xuống điểm cao 12 và khu vực cảng Mỹ. Toàn đại đội nín thở dán mình dưới gầm xe. Nghe tiếng pháo nổ Hòa biết đó là pháo từ biển bắn vào, toàn loại 203 ly, quả nào quả ấy như một quả bom con. Anh nghĩ bụng: “xe K63 này mà xơi một quả chắc đi tất”. Thật may, cho đến lúc trận pháo dừng không có xe nào bị trúng đạn.
Dường như bọn địch đã phát hiện ra trận địa phòng ngự tại điểm cao 12 và sự lợi hại của cái điểm cao đột xuất này nên quyết tâm phải nhổ cho bằng được. Từ sau trận pháo kích chúng còn tổ chức đánh vào đây thêm hai đợt nữa. Nhờ lợi thế nằm trong công sự và sự cơ động lực lượng hợp lý nên đại đội Hòa đã đánh lui cả hai đợt tiến công này. Tuy nhiên, đại đội anh cũng chịu một số tổn thất, hai xe bị trúng đạn trong đó có cái 704. Anh em cũng đã hy sinh và bị thương ngót chục người.
Chỉ có trong tay đúng một cái xe tăng, nay lại bị loại khỏi vòng chiến đấu Hòa thấy hơi bối rối. Thật sự từ đêm hôm qua tới giờ chiếc 704 đã góp một phần không nhỏ vào thắng lợi của đại đội anh. Với khẩu pháo 85 ly bắn trực tiếp nó đã “đốt” của địch ít nhất 5 xe tăng, thiết giáp. Bây giờ không còn sự góp sức của nó nữa các anh sẽ khó khăn hơn nhiều. Liếc nhìn chiếc đồng hồ xe Hòa thấy cái kim ngắn xanh biếc dạ quang của nó đang chỉ ở con số 4. Như vậy chỉ còn 3 tiếng nữa hiệp định sẽ có hiệu lực. Từ giờ tới lúc đó chắc chắn bọn chúng không chịu nằm yên. Với lực lượng thế này các anh khó lòng mà giữ vững được trận địa. Không còn cách nào khác Hòa đành lên đài cầu cứu:
- 01 gọi 66! Tình hình gặp nhiều khó khăn, 704 và 068 bị hỏng. Toàn 11 chỉ còn 2 xe. Đề nghị 66 chi viện gấp! Nhận đủ, trả lời!
Đầu bên kia ắng đi một lúc mới thấy tiếng tham mưu trưởng Ngô:
- 66 gọi 01! 66 nhận đủ, ngay sau đây 66 sẽ đưa thêm hai xe cao xạ và hai bệ B72 sang chi viện. Trước mắt điều chuyển 231 và 232 về cho 01. Chuyển về tần số dùng chung để lập mạng. Nhận đủ, trả lời!
Hòa mừng như bắt được vàng. Như thế là tốt lắm rồi. Như vậy, nếu mọi sự hanh thông trong tay anh sẽ có thêm 4 xe thiết giáp lắp cao xạ 23 ly 2 nòng và hai bệ tên lửa chống tăng B72. Mà pháo cao xạ 23 ly hạ nòng bắn cũng lợi hại ra phết. Gì chứ xe M113 thì nó xơi ngon. Còn mấy quả B72 này sẽ dành cho mấy thằng M48. Ngay lập tức anh bóp công tác phát:
- 01 nhận đủ!
Hòa nhanh chóng chuyển sang tần số liên lạc mới. Chỉ vài phút sau anh đã bắt liên lạc được với 2 xe 231 và 232. Đã định gọi cả về điểm cao 12 nhưng Hòa chợt nảy ra ý nghĩ: “cứ để bọn nó ở đấy thành hai trận địa hỗ trợ cho nhau lại hay hơn”. Thế là anh lên đài:
- 01 gọi 23! 23 tiếp tục ở lại trận địa cũ. 01 sẽ tăng cường cho 23 một số bộ binh. Chú ý hiệp đồng chặt chẽ với các lực lượng bạn và chờ lệnh của 01. Nhận đủ, trả lời!
Tiếng trưởng xe 231 dõng dạc vọng về:
- 23 nhận đủ!
Điều một tiểu đội bộ binh đã bị cháy xe đi Vĩnh Hòa Phường xong Hòa thư thái ngồi ngắm bầu trời đang sáng dần lên.
Trong khi đó 2 xe cao xạ của thê đội 2 cũng đang bắt đầu vượt sông. Nửa tiếng sau họ đã đến điểm cao 12 để bổ sung cho trận địa phòng ngự của Hòa.

Bình minh ở biển đến thật sớm. Mặt trời chưa lên nhưng những tia nắng ban mai đã xòe như nan quạt trên bầu trời hồng rực. Những làn gió mang đầy vị mặn từ biển phóng khoáng thổi vào lồng lộng. Trong ánh sáng của ngày mới bãi cát trắng trải dài tưởng như vô tận. Sẽ thật là thanh bình nếu không có những đám cháy đang ngùn ngụt lửa khói, những tiếng nổ vang lên đây đó. Hòa cúi nhìn đồng hồ xe. Đã hơn 5 giờ sáng. Như vậy là chỉ còn chưa đầy hai giờ đồng hồ nữa thôi hiệp định Pa- ri sẽ có hiệu lực. Chẳng hiểu rồi lúc đó tình hình lúc đó sẽ ra sao. Nếu cứ như thế này thì bãi cát này, cửa biển này sẽ treo cờ nửa xanh, nửa đỏ, giữa có ngôi sao vàng. Còn nếu các anh bị đẩy lui thì ở đây sẽ là lá cờ ba sọc.
Đang miên man nghĩ ngợi Hòa giật bắn mình vì tiếng rít của một quả đạn pháo từ phía biển bắn vào. Anh vừa hô: “Pháo kích” vừa thụp đầu xuống. Một trận pháo kích dữ dội nữa lại chụp xuống khu vực tây điểm cao 12 kéo dài xuống đến cảng Mỹ. Đoán chắc đây là hỏa lực chuẩn bị cho một trận tiến công mới nên Hòa cứ thấp thỏm, tránh pháo đấy nhưng thỉnh thoảng anh vẫn nhô đầu lên quan sát tình hình.
Đúng như dự đoán của Hòa. Lợi dụng thời cơ quân ta đang phải tránh pháo bọn địch đang triển khai lực lượng để tiến công. Có vẻ như đã phát hiện ra cách bố trí lực lượng của ta nên lần này chúng tổ chức thành ba mũi. Một mũi bám sát mép nước đánh về phía cảng Mỹ. Mũi thứ hai vượt qua đường số 4 đánh vào Vĩnh Hòa Phường. Còn một mũi đánh trực diện vào điểm cao 12. Hòa thoáng lo bởi nếu thế này thì các anh sẽ bị kẹp vào giữa các mũi tiến công của địch. Một cái lo nữa là mũi nào cũng thấy ba, bốn cái xe tăng mà trong tay anh hỏa lực chống tăng chỉ trông vào mấy quả B72 vừa tới cùng vài khẩu B40, B41 của bộ binh. B72 thì phải đợi trời sáng rõ mới sử dụng được. Còn cái anh B40, B41 tuy rất hiệu quả nhưng tầm bắn lại hạn chế, không thể bắn từ xa như pháo xe tăng được. Hòa quyết định sẽ quyết tâm giữ vững điểm cao 12, đồng thời sử dụng hai xe cao xạ đánh vào sườn quân địch đang tiến vào Vĩnh Hòa Phường. Sau đó sẽ cho hai xe này tiếp tục đánh vào sườn bọn địch đang tiến công trực diện điểm cao 12, lúc đó anh sẽ cho các xe ở đây xuất kích đánh vỗ mặt chắc chắn sẽ làm đội hình địch rối loạn. Nghĩ vậy, Hòa bóp công tắc ngực về phát:
- 01 gọi 23! 23 đợi đội hình đi đầu của địch qua đường 4 thì xuất kích đánh vào sườn địch. Sau đó phát triển về phía nam điểm cao 12. Nhận đủ, trả lời!
Tiếng trưởng xe 231 rất bình thản:
- 23 nhận đủ!
Ý định của Hòa tỏ ra chính xác. Khi mấy chiếc M41 và M113 vừa lò dò vượt qua đường thì lập tức bị tiểu đội bộ binh bắn cháy hai chiếc. Bọn địch lúng túng triển khai đội hình chống đỡ. Đúng lúc đó hai xe cao xạ xuất kích. Bốn nòng 23 ly  hạ thấp bắn như xối vào sườn đội hình địch. Bị chặn đầu, lại bị đánh ngang sườn đội hình địch trở nên rối loạn. Chiếc M41 và hai chiếc M113 còn lại quay đầu tăng tốc chạy miết bỏ lại đám bộ binh như rắn mất đầu.
Trong lúc đó mũi trực diện chỉ còn cách điểm cao 12 chừng 400 đến 500 mét. Đạn từ ba khẩu pháo tăng và mấy khẩu trọng liên trên xe M113 như muốn xới tung cái điểm cao 12 nhỏ bé. Hòa nghĩ bụng: “may mà quân mình chuẩn bị công sự vững chắc đấy chứ không thì bọn này nó ăn gỏi mất. Nhưng có lẽ cũng đã đến lúc đáp lễ chúng rồi”. Ở khoảng cách này các xạ thủ B41 của anh đã có thể cho mấy chiếc xe tăng kia nếm đòn rồi. Nghĩ vậy, Hòa hô to:
- B41, chuẩn bị!- Các xạ thủ B41 nãy giờ vẫn nằm tránh đạn phía sau xe giờ mới chui lên. Liếc qua thấy đã đủ mặt Hòa hạ giọng- Hai cậu bắn thằng M48, còn cậu bắn thằng M41 nhé. Cứ bình tĩnh ẩn nấp đi đã, khi nào tớ hô mới được bắn nhé! Cứ bắn cho đến lúc nó cháy thì thôi.
Ba xạ thủ B41 gật đầu:
- Rõ!
Trong tai nghe của Hòa bỗng vang lên tiếng trưởng xe cao xạ 231:
- 23 gọi 01! 23 đã hoàn thành nhiệm vụ, địch đang rút chạy. Xin chỉ thị!
Hòa mừng rỡ. Như vậy trước mặt anh chỉ còn bọn này thôi. Không ngần ngừ anh bóp công tắc phát:
- 01 gọi 23! Tiếp tục phát triển về nam điểm cao 12, đánh vào sườn và phía sau quân địch. Nhận đủ, trả lời!
Tiếng trưởng xe 231 dõng dạc:
- 23 nhận đủ!
Thấy trận địa phòng ngự trên điểm cao 12 vẫn im lặng như tờ bọn địch đâm ra thận trọng hơn. Chúng tiến một cách chậm chạp và tiếp tục bắn như đổ đạn về phía điểm cao. Vẫn không thấy động tĩnh gì. Chắc cho rằng quân ta đã rút chạy nên hai chiếc xe tăng tăng tốc xung phong. Mấy chiếc M113 và bọn bộ binh phía sau cũng lốc nhốc hò nhau xông tới.
Thấy hai chiếc xe tăng địch chỉ còn độ 300 mét Hòa hô nhỏ nhưng gằn từng tiếng:
- B41, bắn!
Ba quả B41 gần như bay đi cùng một lúc. Chiếc M48 khựng lại và bốc cháy ngay lập tức. Cửa xe bật mở, tên trưởng xe và pháo hai vọt ra chạy mất tiêu. Chiếc M41 hoảng sợ định quay lui. Nhưng không kịp nữa rồi. Hai quả B41 tiếp theo đã biến nó thành một bó đuốc. Mấy chiếc M113 vội tản ra lợi dụng những gò đất hay chỗ hõm để ẩn nấp. Còn lũ bộ binh thì nằm ẹp ngay xuống đất. Chúng bắn như đổ đạn vào chỗ anh em Hòa. Nhưng hỏa lực của bọn này thì không đáng ngại cho lắm, chỉ sợ mấy khẩu M72 của chúng mà thôi. Hòa thầm nghĩ: “Đã đến lúc xuất kích phản xung phong rồi đây”. Anh bóp công tắc phát:
- 01 gọi 11! Nhanh chóng xuất kích tiêu diệt địch phía trước. Nhận đủ, trả lời!- Nhưng rồi chẳng đợi trả lời, anh chuyển về nội bộ dằn giọng- Lái xe, tiến!
Thu đã nổ máy từ lúc nghe Hòa lệnh cho đại đội xuất kích nên khi vừa có lệnh tiến cậu đã cho xe vọt lên ngay. Ba xe bên cạnh cũng rời công sự lao thẳng về phía trước. Mấy khẩu trọng liên cùng kéo những điểm xạ dài về phía bọn M113. Cánh bộ binh cũng đội cửa nắp lên bắn từng loạt ngắn AK về phía bộ binh địch.
Bỗng đội hình quân địch phía trước có gì đó biến động. Mấy chiếc M113 đang bắn về phía Hòa nay bỗng chạy dạt hết ra phía mép nước rồi tăng tốc chạy về phía nam. Đám bộ binh phía sau thì cũng rùng rùng bỏ chạy. Hòa đoán chắc hai xe cao xạ đã thúc vào sườn chúng. Đúng như vậy, anh đã nhìn thấy những viên đạn 23 ly vạch những đường lửa sáng rực vào đội hình địch đang rối loạn. Như vậy là hai mũi tiến công của chúng đã bị bẻ gẫy. Sợ tiếp tục truy kích sẽ rơi vào “bẫy” của bọn chúng nên Hòa quyết định đưa đại đội mình về điểm cao 12.
Đúng lúc đó trong tai nghe của Hòa vang lên tiếng tham mưu trưởng Ngô gấp gáp:
- 66 gọi 01! Bọn địch đã chiếm được một phần cảng Mỹ và phía đông thôn Phó Hội, một phần thôn Hà Tây. Yêu cầu 01 tổ chức phản kích ngay! Nhận đủ, trả lời!
Thì ra nhân lúc các anh đang mải đối phó với hai mũi bên này, mũi tiến công sát mép nước đã đánh bật được lực lượng bộ binh phòng ngự tại khu vực cảng Mỹ và Phó Hội, Hà Tây ra. Mà sở chỉ huy trung đoàn bộ binh và tiền phương của trung đoàn anh đang ở đó chắc cũng đã bị uy hiếp trực tiếp rồi. Hòa liếc nhìn đồng hồ, đã hơn 6 giờ. Chỉ còn chưa đầy một tiếng nữa hiệp định sẽ có hiệu lực. Đến lúc đó mà bọn chúng vẫn trụ lại được ở đây thì coi như mình đã mất Cửa Việt còn gì. Anh bực mình nghĩ thầm: “không biết mấy tay bộ binh ở đó làm ăn thế nào mà lại để mất mục tiêu nhanh thế?”. Lại thấy tiếng tham mưu trưởng Ngô:
- 66 gọi 01! Nhanh chóng tổ chức phản kích chiếm lại bằng được cảng Mỹ. Nhận đủ, trả lời!
Chợt nhớ mình chưa trả lời sở chỉ huy Hòa vội bóp phát:
- 01 nhận đủ!
Cũng may địa hình khu vực này Hòa đã nghiên cứu rất kỹ nên anh hình dung ra ngay và quyết định phương án tác chiến rất nhanh. Anh cho gọi các trưởng xe xuống sau xe mình hội ý. Liếc thấy đủ mặt mọi người anh vào đề ngay:
- Báo cáo các đồng chí! Hiện nay địch đã chiếm được một phần cảng Mỹ và phía đông các thôn Phó Hội, Hà Tây. Cấp trên lệnh cho ta tổ chức phản kích chiếm lại. Ý định của tôi như sau- Anh đứng hẳn lên chỉ tay về phía mấy địa danh vừa được nhắc đến đã hiện lên rõ ràng trong ánh bình minh mới rạng- Chúng ta sẽ chia làm hai mũi, mỗi mũi gồm 1 xe K63 và 2 xe cao xạ, mỗi xe chở thêm một số bộ binh. Tôi sẽ chỉ huy mũi thứ nhất, trưởng xe 231 chỉ huy mũi thứ hai. Mũi thứ nhất sẽ đánh vào thôn Hà Tây, mũi thứ hai đánh vào thôn Phó Hội. Sau khi đẩy lùi địch ở hai thôn này ta sẽ hợp lại đánh vào cổng phụ cảng Mỹ. Cùng tham gia tác chiến với chúng ta sẽ có các đơn vị bộ binh đang phòng ngự tại các địa điểm trên. Chúng ta phải quyết tâm đánh bật địch ra trước 7 giờ sáng là giờ hiệp định có hiệu lực. Riêng hai bệ B72 sẽ vẫn bố trí tại điểm cao 12 này. Nhiệm vụ của các đồng chí là yểm hộ phía sau cho chúng tôi, tiêu diệt những mục tiêu nguy hại nhất cho xe thiết giáp của ta, đặc biệt là mấy thàng M48. Phải hết sức tiết kiệm đạn, đã bắn là phải trúng. Các đồng chí rõ nhiệm vụ chưa?
Mấy cái đầu cùng gật:
- Rõ!
Hòa khoát tay:
- Thế thì được rồi! Về xe, chuẩn bị xuất kích!

Trong lúc đó ở sở chỉ huy trung đoàn M01 mọi việc cứ rối như canh hẹ. Hết các tiểu đoàn báo cáo về bị địch chọc thủng trận địa phòng ngự lại phải hứng hàng tràng “gáo lửa” từ sở chỉ huy cánh đông dội xuống. Đang cuống cuồng xử lý các tình huống thì lại thấy mấy cái M41, M113 và chừng một trung đội bộ binh địch thấp thoáng ngay bìa làng, chỉ cách hầm chỉ huy khoảng hơn trăm mét. Trung đoàn trưởng tay vẫn cầm tổ hợp nghe báo cáo, miệng thét:
- Trung đội vệ binh đâu? Triển khai lực lượng bảo vệ sở chỉ huy ngay! Các bộ phận khác ai không bận cầm súng ra cùng chiến đấu! Anh Ngô đâu? Sao mãi chưa thấy chỗ cậu Hòa đến là thế nào?
Tham mưu trưởng Ngô vẫn bình tĩnh:
- Anh yên tâm! Anh em nó vừa đánh lui bọn địch tiến công trực diện vào 12. Bây giờ mới tổ chức phản kích, chắc sắp có mặt rồi đấy!
Đúng như vậy. Tham mưu trưởng Ngô vừa dứt lời thì ba chiếc xe thiết giáp đã lao như một cơn lốc vào đội hình địch. Hai khẩu 23 ly hai nòng tỏ ra hết sức lợi hại. Chỉ sau vài điểm xạ của nó một chiếc M113 đã bốc cháy. Mấy chiếc còn lại dắt theo đám bộ binh chạy dạt về phía đông. Trận phản kích đánh địch ra khỏi thôn Hà Tây diễn ra chỉ vẻn vẹn 5 phút. Trung đoàn trưởng M01 vẫy Hòa xuống xe, anh chỉ tay vào đồng hồ:
- Hơn 6 giờ rồi đấy! Các cậu cố gắng đẩy bật bọn chúng ra khỏi cảng Mỹ trước 7 giờ nhé. Tư lệnh cánh đông vừa dọa bỏ tù tôi nếu để mất Cửa Việt đấy. Cố lên nhé!
Tham mưu trưởng Ngô cũng góp lời:
- Hòa này, bọn nó có khá nhiều tăng, thiết giáp đấy. Hỏa lực của chúng rất mạnh nên anh em bộ binh chịu không nổi phải rút lui. Vì vậy bọn chúng đã chiếm được một phần cảng Mỹ rồi. Bây giờ chỉ có ta phản kích mới đẩy được chúng ra mà thôi. Thế cậu định tổ chức đội hình chiến đấu thế nào?
Hòa nhíu mày:
- Bọn nó chiếm được chỗ nào?
Trung đoàn trưởng M01 đáp nhanh:
- Nó mới chiếm được một góc ở sát bờ biển ấy!
Hòa quay về phía trung đoàn trưởng:
- Bộ binh mình vẫn còn ở đấy chứ?
Trung đoàn trưởng M01 gật đầu:
- Còn chứ! Anh em đang cố giữ phần còn lại, nhưng nếu không nhanh thì có khi mất nốt đấy. Hỏa lực của bọn nó mạnh lắm.
Hòa cũng gật đầu:
- Vậy thì đề nghị thủ trưởng lệnh cho anh em cố gắng giữ vững trận địa. Chúng tôi sẽ tiến công vào sườn và phía sau bọn chúng. Trong đánh ra, ngoài đánh vào chắc chắn chúng sẽ bị vỡ đội hình- Anh nghiêng tai nghe ngóng- Hình như mũi bên Phó Hội của tôi cũng đã nổ súng rồi. Thôi, tôi đi đây ạ!
Tham mưu trưởng Ngô bắt chặt tay Hòa:
- Chúc thắng lợi!
Hòa vừa đi được vài bước thì trung đoàn trưởng M01 gọi giật lại:
- Hòa!- Nhìn vẻ mặt ngơ ngác của Hòa, anh cười- Này, xe các cậu có cờ giải phóng không đấy?
Hòa cười rõ tươi:
- Dạ! Có ạ! Mỗi xe chúng tôi đều có một lá cờ.
Trung đoàn trưởng M01 vui ra mặt:
- Vậy thì bảo anh em cắm cờ lên nhé! Sắp đến giờ hiệp định có hiệu lực rồi. Đẩy được nó ra đến đâu là ta cắm ở đó luôn. Nhớ nhé!
Hòa gật gù ra chiều hiểu vấn đề:
- Vâng ạ!
Hòa đi rồi trung đoàn trưởng M01 quay sang tham mưu trưởng Ngô:
- Anh Ngô ạ! Tôi không ngờ bọn chúng lại tập trung lực lượng tăng thiết giáp ở đây lớn đến như vậy, có lẽ phải đến hàng trăm chiếc ấy chứ. Trong khi đó tăng thiết giáp của ta thì lực lượng mỏng quá. Chỗ cậu Hòa chỉ còn có năm hay sáu xe thôi, phải không anh?- Thấy Ngô gật đầu xác nhận anh hạ giọng- Vì vậy đề nghị các anh đưa tiếp thêm vào đây một ít nữa chứ không thì gay đấy.
Ngô nhăn nhó:
- Chẳng giấu gì anh! Từ đầu chiến dịch đến giờ chúng tôi tổn thất cũng khá nhiều mà có được bổ sung cái nào đâu. Hiện nay “thằng” 244 thì đang củng cố tận ngoài nông trường Quyết Thắng nên có gọi vào thì cũng không chắc đã kịp- Anh ngẩng lên nhìn thẳng vào mặt trung đoàn trưởng M01 rồi quả quyết- Thôi được, để tôi gọi trực tiếp cho phòng tham mưu của mặt trận. Nếu thật cần thiết có thể điều một số đơn vị của H03 xuống. “Nó” đang ở miếu Bái Sơn đây thôi mà.
Trung đoàn trưởng M01 mừng rỡ:
- Thế thì anh gọi đi! Anh cứ trình bày đúng sự thật. Tôi tin rằng mặt trận sẽ giải quyết ngay thôi vì cái Cửa Việt này có ý nghĩa đặc biệt lắm.

Tin Cửa Việt bị địch chiếm ngay sát giờ hiệp định Pa- ri có hiệu lực đã gây nên một cơn địa chấn ở sở chỉ huy mặt trận. Sau một hồi quát tháo vào máy điện thoại tư lệnh mặt trận ngồi lặng đi trước tấm bản đồ tác chiến khu vực. Có lẽ ông đã quá chủ quan khi đánh giá tình hình. Có lẽ ông đã quá ngây thơ khi tin vào thiện chí của kẻ địch. Ông đâu có ngờ chúng đã tập trung đến 2 lữ đoàn thủy quân lục chiến, 4 tiểu đoàn pháo binh và 3 thiết đoàn xe tăng thiết giáp để chơi canh bạc này. Đau hơn nữa là chính Tổng tư lệnh đã trực tiếp nhắc nhở ông cách đây mấy ngày bằng điện thoại: “Cửa Việt là địa bàn quan trọng, thế nào địch cũng tìm cách lấn chiếm. Vì vậy phải cố gắng đưa được những đứa con khỏe mạnh của Vũ Huy Đào sang đó”. Thế đấy, ở tận ngoài Thủ đô mà Tổng Tư lệnh đã nhận định tình hình chính xác đến vậy. Chắc ý của ông là phải đưa T54 sang đó mới đủ sức đối chọi với bọn chúng. Thế mà mình thì lại chủ quan, có đưa “những đứa con của Vũ Huy Đào” sang nhưng đó chưa phải là những đứa con khỏe mạnh nhất. Ngồi thừ ra một lát ông đấm mạnh tay xuống bàn và cho gọi đại diện xe tăng lên:
- Đồng chí cho biết, hiện nay H03 đang đứng chân ở đâu?
Thiếu tá Tình mới được cử làm đại diện xe tăng tại Bộ tư lệnh mặt trận từ sau khi phó tư lệnh Đào ra bắc. Tuy nhiên anh nắm rất chắc tình hình. Tình trả lời ngay lập tức:
- Báo cáo thủ trưởng! H03 hiện đứng chân củng cố lực lượng ở khu vực miếu Bái Sơn ạ!
Vẫn nhìn đăm đăm vào tấm bản đồ tư lệnh mặt trận lại buông một câu:
- Nếu tôi cần thì bao nhiêu lâu nữa một đại đội T54 sẽ có mặt tại Cửa Việt?
Quá bất ngờ nên phải một lát sau Tình mới lắp bắp:
- Báo cáo thủ trưởng, từ miếu Bái Sơn đến Cửa Việt phải hơn 30 ki- lô- mét. Đường sá thì cũng không được tốt cho lắm nên phải mất bốn đến năm tiếng mới đến được ạ!
Tư lệnh mặt trận nhìn anh bằng con mắt đầy vẻ nhạo báng:
- Thế thì các anh bò ra đường à? Tôi lệnh cho các anh trong vòng hai tiếng nữa một đại đội T54 phải có mặt tại Cửa Việt. Các anh có phà tự hành phải không?- Chẳng đợi Tình trả lời ông nói luôn- Các anh cũng đưa luôn một bộ phà tự hành đến đấy để sẵn sàng đưa xe tăng sang bờ nam. Rõ chưa?
Tình đứng sững như trời trồng mất đến mấy giây mới bật được ra:
- Rõ!
Nói rồi anh quay ra và lao như mũi tên về phía hầm thông tin.

Việc đẩy lùi bọn địch ra khỏi thôn Phó Hội cũng không khó khăn lắm đối với mũi thứ hai. Vì vậy khi mũi của Hòa đến nơi thì mọi việc đã giải quyết xong, anh vẫy mấy trưởng xe cùng ra đầu thôn Phó Hội quan sát.
Trời đã sáng hẳn. Mặt trời đã lên cao nhưng vẫn đang khuất sau những đám mây dầy. Đứng ở đầu thôn Phó Hội có thể nhìn thấy đại bộ phận quân địch vẫn đang triển khai trên bãi cát phía ngoài cảng. Từ phía đó tiếng súng vọng về từng chập lúc khoan, lúc nhặt chứng tỏ hai bên vẫn đang giành giật nhau từng tý chứ không hề có chuyện buông xuôi. Hòa cao giọng:
- Bây giờ mũi của tôi sẽ vào cổng phía tây của cảng hỗ trợ cho bộ binh đánh từ trong ra. Còn mũi thứ hai các đồng chí sẽ chạy thẳng từ đây ra đánh vào sườn quân địch. Ta phải đẩy bằng được chúng ra khỏi cảng và hất chúng xuống biển hoặc chạy về phía nam. Trong quá trinh chiến đầu phải hết sức lưu ý tiêu diệt xe tăng và vũ khí chống tăng của địch. Nhiệm vụ thế rõ chưa?
Các trưởng xe đều gật đầu:   
- Rõ!
Hòa khoát tay đầy phấn khích:
- Thế thì về xe, chuẩn bị xuất kích!- Mấy trưởng xe đi được vài bước thì Hòa giật giọng- Nhớ cắm cờ giải phóng lên xe nhé!
Trở về xe mình Hòa lại nhìn đồng hồ. Đã 6 giờ 30. Như vậy là chỉ còn 30 phút nữa hiệp định Pa- ri sẽ có hiệu lực. Ở đâu đó họ đang nâng cốc chúc mừng cho hoà bình đã được vãn hồi ở Việt Nam. Ở đâu đó họ đang định dựng lên những ngôi nhà “hòa hợp dân tộc”. Ở đâu đó người ta đã nghĩ đến việc “giải trừ quân bị”… Còn các anh ở đây lại tiếp tục lao vào cuộc chiến. Hòa chua chát nghĩ: “không biết mình có còn sống đến giờ hiệp định hòa bình có hiệu lực hay không?”. Anh lấy lá cờ giải phóng vẫn để sau cái đài ra đưa cho Dịp:
- Cắm lên ăng- ten ấy, buộc cho chắc vào kẻo rơi- Trong lúc Dịp đang loay hoay treo lá cờ thì anh cúi xuống nói với cả xe- Lúc nào có lệnh Thu sẽ chạy tốc độ cao vào cổng tây của cảng. Khi xe đã vào đến trong cảng tiểu đội bộ binh sẽ xuống xe, lợi dụng các công trình xây dựng trong ấy để đến gần địch. Chú ý bắt liên lạc với lực lượng bộ binh đang còn ở trong ấy. Nhiệm vụ như vậy đã rõ chưa?
Cả xe đồng thanh:
- Rõ!
Nhìn quanh một lượt thấy các xe đều đã cắm cờ giải phóng lên ăng- ten anh bóp công tắc phát:
- 01 gọi 11! Xuất kích! Nhận đủ, trả lời!- Lao xao trong tai nghe tiếng trả lời theo thứ tự ưu tiên. Hòa nhấn nút nội bộ- Thu, cho xe tiến!
Khi mũi của Hòa vào đến cổng tây của cảng thì cuộc chiến ở đây vẫn diễn ra rất kịch liệt. Bọn địch đã chiếm được khu kho và nhà văn phòng ở góc phía đông của cảng. Anh em bộ binh thì vẫn lợi dụng các dãy nhà, các công trình xây dựng ở khu trung tâm để chống đỡ. Tuy nhiên, do hỏa lực của tăng thiết giáp ở phía ngoài vẫn bắn mạnh vào chỗ họ ẩn nấp nên có nguy cơ không giữ được lâu dài. Vì vậy, khi nhìn thấy mấy chiếc xe thiết giáp cắm cờ giải phóng xuất hiện ở cổng phía tây họ mừng lắm, có cậu nhảy cẫng lên ở sau khối chắn.
Không để cánh bộ binh phải thất vọng, ngay khi vào cảng Hòa đã lệnh cho cả ba xe dàn thành một hàng ngang vừa tiến vừa bắn mạnh vào dãy kho mà bọn địch đã chiếm được. Cho đến lúc này anh mới chứng kiến tận mắt uy lực của hai khẩu 23 ly hai nòng. Những làn đạn từ đó bắn ra căng như sợi chỉ và tốc độ bắn cũng cực kỳ cao. Khoảng cách bắn thì gần. Đạn của nó lại lắp hỗn hợp cả đạn nổ và đạn xuyên nên tác dụng xuyên phá và sát hại mục tiêu càng lớn. Những viên đạn xuyên thì xuyên thun thút vào bất cứ vật gì nó gặp. Còn những viên đạn nổ thì nổ thêm lần hai như hoa cà, hoa cải ở mục tiêu. Bọn địch đang chiếm giữ mấy dãy nhà kho đằng trước hoảng sợ lùi dần ra phía cổng. Các chiến sĩ bộ binh của ta bám sát phía sau mấy chiếc xe thiết giáp chiếm lại trận địa cũ.
Đúng lúc đó mũi thứ hai cũng bắt đầu nổ súng. Bị bất ngờ, lại bị đánh từ hai phía đội hình quân địch rối loạn. Đám bộ binh gần như không còn tinh thần chiến đấu, chúng hò nhau chạy thục mạng về phía nam. Mấy chiếc xe tăng và xe thiết giáp thấy vậy có vẻ cũng nao núng. Sau một hồi bắn xối xả về phía đại đội của Hòa chúng cũng quay đầu chạy. Tuy nhiên chúng vẫn quay pháo lại phía sau và tiếp tục bắn chặn quân ta.
Hòa liếc nhìn đồng hồ. Đã 7 giờ kém 15. Suy nghĩ trong giây lát anh bóp công tắc phát:
- 01 gọi 66! Đã đánh bật được địch ra khỏi cảng Mỹ. Xin chỉ thị!
Không phải là tiếng tham mưu trưởng Ngô hay tiểu đoàn trưởng của anh mà là tiếng trung đoàn trưởng M01:
- Tốt lắm! Vẫn chưa đến giờ hiệu lực, các cậu tiếp tục truy kích địch đi. Được thêm bao nhiêu tốt bấy nhiêu! Nghe rõ chưa?
Chẳng còn cách nào khác Hòa đành bóp công tắc phát:
- 01 nhận đủ! 01 gọi 11! Tiếp tục truy kích địch. Nhận đủ, trả lời!- Chờ mấy trưởng xe trả lời anh giục- Thu, cho xe tiến!
Sáu chiếc xe thiết giáp, chiếc nào chiếc ấy chật cứng bộ binh dàn thành hàng ngang trên bãi biển tiến về phía nam. Phía sau lúp xúp bóng những chiến sĩ bộ binh từ trong cảng Mỹ chạy theo, nhiều anh cầm trên tay lá cờ giải phóng cứ nhảy cẫng lên mà phất. Trên cần ăng- ten của xe thiết giáp, sáu lá cờ giải phóng cũng phấp phới bay trong gió biển. Tám cái nòng cao xạ 23 ly và hai khẩu 12 ly 7 vẫn tiếp tục khạc những loạt đạn thẳng căng về phía bọn địch đang như một đàn kiến đen chạy nước nóng. Khoảng cách giữa hai bên ngày một gần lại.
Hòa lại liếc nhìn đồng hồ. Chiếc kim ngắn đã ở sát con số 7, còn chiếc kim dài đã gần đến số 12. Chỉ còn vài phút nữa là hòa bình sẽ được thiết lập. Nhưng có vẻ điều đó chưa đến với bãi biển này.
Đúng như vậy! Một vệt sáng đỏ rực vừa bay vút qua đầu Hòa. Anh biết đó là một quả đạn chống tăng. Ở phía trước hình như bọn bộ binh địch đã dừng lại, tản ra chứ không chạy tán loạn như trước nữa. Hòa thoáng nghĩ: “có lẽ chúng được tăng viện”. Không sai! Có đến ba, bốn chiếc M48 nghễu nghện đang hùng hổ chạy lại phía các anh. Biết rằng đạn 23 ly không ăn nhằm gì với nó, mà khoảng cách này thì B40, B41 cũng bó tay nên Hòa lập tức bóp công tắc phát:
- 11 chú ý! Lợi dụng địa hình địa vật đánh xe tăng địch! Cho bộ binh xuống xe chiếm địa hình có lợi tổ chức phòng ngự!
Nhưng không kịp nữa rồi. Trên bãi cát trống trải này thật khó tìm ra nơi ẩn nấp nên ngay sau khẩu lệnh của Hòa hai chiếc xe cao xạ đã bùng cháy như hai bó đuốc. Trong khi đó bốn xe còn lại vẫn đang loay hoay vừa cơ động tìm chỗ ẩn nấp vừa tiếp tục xả đạn về phía địch. Nhưng Hòa biết rằng những loạt đạn này chỉ có tác dụng hạn chế bớt sự hung hăng của mấy chiếc M48 mà thôi. Bây giờ chỉ còn trông vào mấy bệ B72 thôi. Mà sao vẫn chưa thấy “nó” lên tiếng gì cả. Anh gào lên một cách vô vọng trong ống nói:
- B72 đâu? Bắn đi!
Thêm một xe nữa bị bắn cháy. Chắc cũng đã đoán được bên ta chỉ có mấy chiếc xe thiết giáp nên ba chiếc M48 hung hăng lắm. Chúng cứ lì lợm tiến lên và tạm dừng bắn từng phát chắc nịch. Hòa như muốn phát điên lên, anh cắp khẩu AK nhảy ra khỏi xe rồi lom khom chạy tới chỗ mấy chiến sĩ bộ binh đang loay hoay đào công sự và hô lớn:
- Này, mấy cậu B41 đâu? Theo tôi!- Nhưng thật không may cho Hòa, mấy khẩu B41 nhưng chỉ còn đúng một quả đạn, anh chán nản- Thôi, tiếp tục chuẩn bị công sự đi! Mấy thằng B72 chết tiệt, chỉ được cái ăn hại thôi!
Không biết có phải câu chửi của Hòa đã đánh thức các chiến sĩ B72 không nhưng đúng lúc ấy hai quả tên lửa đỏ rực bay vút qua đầu anh. Hòa nhổm dậy nhìn theo, một tích tắc sau hai chiếc M48 đã bùng cháy. Tuy nhiên chúng cũng đã kịp đốt của các anh thêm một chiếc nữa. Thấy hai chiếc kia bị cháy, chiếc M48 thứ ba có vẻ hơi lúng túng một chút. Nó lưỡng lự dừng tại chỗ bắn liền mấy phát. Chiếc thiết giáp thứ năm của ta bị cháy. Nhưng ngay sau đó chiếc M48 thứ ba cũng trở thành một bó đuốc khổng lồ khi quả tên lửa B72 bắn trúng.
Mất ba chiếc M48 bọn địch như rắn mất đầu không dám phản xung phong nữa. Chúng nằm rạp xuống sau các ụ cát bắn bừa về phía ta. Tuy nhiên, bên ta cũng không còn khả năng tiếp tục tiến công nữa. Các chiến sĩ của ta cũng dừng tại chỗ lọi dụng địa hình, địa vật để bắn trả. Thốt nhiên, một giọng miền Nam từ một cái loa đặt ở đâu không biết vang lên át cả tiếng súng bộ binh : « Đã đến giờ hiệp định có hiệu lực. Tất cả ngừng bắn ! ». Thật lạ kỳ ! Tiếng súng trên bãi biển bỗng lặng hẳn đi. Cứ như một chiếc máy ghi âm đang phát một bản nhạc chiến tranh đột ngột bị ai đó ấn công tắc tắt. Thế rồi, trên bãi biển đang nghi ngút khói lửa lố nhố mọc lên những lá cờ. Lúc đầu còn lưa thưa, sau thì dày đặc và dăng thành hai dãy cách nhau chừng vài chục mét. Một bên là những lá cờ vàng có ba sọc đỏ. Một bên là những lá cờ nửa đỏ, nửa xanh, ở giữa có ngôi sao vàng. Những người lính cả hai bên chừng như đã quá mệt mỏi sau một keo vật kéo dài, đến giờ giải lao quăng cả súng ống nhảy cẫng lên reo mừng. Hòa ngẩn ngơ nghĩ : «Chả lẽ hòa bình đã đến?».  Mà có lẽ thế thật! Không còn súng nổ. Không còn đạn bay. Chỉ còn bãi cát trắng tinh khôi đang sáng lóa lên dưới ánh mặt trời buổi sớm.
Hòa nhổm dậy bảo Dịp đi nhắc các chiến sĩ của mình củng cố trận địa và cứu chữa thương binh. Còn anh mệt mỏi dựa lưng vào bờ một hõm cát nhìn về phía sau. Nơi đó, rải rác trên bãi biển năm chiếc xe của đại đội anh vẫn nghi ngút khói. Nhưng bên trên làn khói đen kịt vẫn thấy thấp thoáng năm lá cờ giải phóng ngạo nghễ tung bay trong gió biển.