Lịch sử Quân sự Việt Nam

Nguồn: http://www.wunderwaffe.narod.ru/Magazine/AirWar/22/index.htm

Biên tập: huyphongssi


Tháng 7 năm 1965, người Mỹ lần đầu tiên đã ghi nhận việc sử dụng các tổ hợp tên lửa phòng không S-75 ở  Bắc Việt Nam, cũng như trở nên rõ ràng sau đó, các tổ hợp tên lửa phòng không được điều khiển bởi các kíp chiến đấu Liên Xô. Khí tài phòng không mới đã chứng tỏ là loại vũ khí hiệu quả chống lại các mục tiêu trên không trên tầm trung và tầm cao. Không quân Mỹ bắt buộc phải hạ thấp gần mặt đất, nơi các máy bay của Không quân và Hải quân Mỹ trở nên dễ bị tổn thương (tấn công, bắn hạ) từ các cuộc tấn công của các máy bay tiêm kích Mig-17 thuộc Không quân Việt Nam dân chủ cộng hòa (Bắc Việt Nam).

Đến cuối năm, cường độ chiến tranh đường không bị đẩy lên cao một cách dữ dội, ngoài Mig-17, trên không (bầu trời) đã xuất hiện các máy bay tiêm kích siêu âm Mig-21F-13, trang bị vũ khí tên lửa không đối không. Tháng 4 năm 1966, trong trang bị Không quân Bắc Việt Nam đã biên chế các máy bay tiêm kích đánh chặn Mig-21PF.

Vinh dự lớn (cao) được làm quen với các máy bay tiêm kích “2 Max” Mig-21 đã dành cho các phi công của đơn vị giàu kinh nghiệm (lão luyện) nhất thuộc Không quân Bắc Việt Nam – trung đoàn không quân tiêp kích 921 “Sao Đỏ”. Một số phi công, trong đó có các phi công giỏi (phi công át) tương lai Nguyễn Văn Cốc, Phạm Thanh Ngân, Nguyễn Hồng Nhị đã trải qua huấn luyện ở Liên Xô, ở trường đào tạo phi công quân sự cao cấp ở Krasnodar. Trong số các phi công, được lựa chọn để chuyển loại sang Mig-21 là Phạm Ngọc Lan, Nguyễn Nhật Chiêu, Nguyễn Ngọc Độ, Trần Mạnh, Đào Đình Luyện, người sau cùng, năm 1966 trở thành trung đoàn trưởng trung đoàn tiêm kích 921.

Ở Liên Xô, trước khi thực hiện chuyến bay đầu tiên trên máy bay chiến đấu Mig-21, các học viên đã làm quen ban đầu với các máy bay huấn luyện – chiến đấu phản lực L-29 “Delfin”, sau đó – theo ghép đôi trên Mig-21U. Không quân Bắc Việt Nam khi đó không có các loại máy bay này, vì thế, ban đầu việc huấn luyện được thực hiện trên Mig-15UTI, thỉnh thoảng – JJ-5 (phiên bản 2 chỗ ngồi của Mig-17 do Trung Quốc sản xuất).

Cuối tháng 1 năm 1966, quá trình chuyển loại lên Mig-21 được Bộ chỉ huy Không quân Bắc Việt Nam coi như hoàn thành. Trong trang bị của trung đoàn tiêm kích 921 có đồng thời các máy bay tiêm kích Mig-21F-13 mới nhất và Mig-17 cũ.

Các phi công Mig-21 đã bắt đầu công việc chiến đấu của mình từ nhiệm vụ săn lùng các thiết bị trinh sát không người lái “Firebee”. Máy bay loại này lần đầu tiên bị bắn hạ mùng 4 tháng 3 năm 1966. Lúc 4 giờ sáng, đài ra đa định vị đã phát hiện mục tiêu trên không, đang bay tới từ hướng đông bắc. Phó chỉ huy trung đoàn tiêm kích 921 Trần Hanh đã ra lệnh cho Nguyễn Hồng Nhị cất cánh truy đuổi. Sau 19 phút, Mig-21 đã lấy độ cao 16 000 mét, mục tiêu ở thời điểm đó nằm cách máy bay tiêm kích Việt Nam ở cự ly 15 kilomet và cao hơn 2000 mét so với máy bay. Máy bay trinh sát không người lái bay theo hướng tới Quảng Ninh. Trạm chỉ huy mặt đất đã điều khiển hoạt động của phi công một cách chắc chắn và sau vài phút, máy bay tiêm kích Mig-21 đã mở điểm số chiến đấu của mình trên bầu trời Việt Nam. Ngày hôm sau, thêm một máy bay trinh sát không người lái nữa bị bắn hạ bởi các máy bay tiêm kích Mig-21 của trung đoàn tiêm kích 921.

Cả hai máy bay trinh sát “Firebee” bị tấn công trên độ cao 18 000 mét và 70 kilomet cách Hà Nội. Trong cả hai trường hợp, các máy bay không người lái đã bị bắn bằng tên lửa được phóng lần đầu tiên từ cự ly 2-4 kilomet. Nói chung, đây là những máy bay trinh sát không người lái đầu tiên của Mỹ bị bắn hạ bởi các máy bay tiêm kích Việt Nam.

Tháng 4, các máy bay tiêm kích Mig-21 đã một vài lần tham gia các trận chiến đấu với các máy bay tiêm kích Mỹ, nhưng thành công đã ngoảnh mặt (không đến) đối với các phi công Mig. Trận không chiến đầu tiên diễn ra ngày 23 tháng 4, khi cặp Mig-21 đã tấn công phi đội máy bay “Fantom”. Mặc dù có yếu tố bất ngờ, người Việt Nam không thể chiếm vị trí để phóng các tên lửa K-13. Trong tháng 4-5, đã có không dưới 14 lần các tên lửa được phóng từ Mig-21, nhưng không tên lửa nào trúng mục tiêu. Trung đoàn 921 đã có những tổn thất đầu tiên, một số phi công bắt buộc phải phóng ra khỏi máy bay do hết nhiên liệu. Người Mỹ đã xác nhận một Mig-21 bị bắn rơi trong giai đoạn này. Kết quả đó được ghi nhận ngày 26 tháng 4 bởi kíp máy bay tiêm kích “Fantom” thuộc phi đội 480 thuộc đơn vị Không quân chiến thuật số 35 của Mỹ.

Khi Bộ chỉ huy Không quân Bắc Việt Nam phân tích các trận không chiến trong tháng 4-5 với sự tham gia của Mig-21 đã thấy rõ ràng rằng các phi công đã cảm thấy khó khăn khi làm việc với hệ thống thước ngắm của máy bay tiêm kích. Khi dò các mục tiêu, phi công đã sử dụng đài ra đa định vị mang theo, sau khi phát hiện mục tiêu, phi công sẽ chuyển sang sử dụng thước ngắm quang học mà theo đó, xác định thời điểm phóng tên lửa. Rõ ràng rằng, phi công máy bay địch khi đó, bằng mọi cách sẽ cố gắng lao xuống dưới để tránh đòn tấn công. Để kiềm chế khả năng cơ động của mục tiêu trong góc quan sát hẹp của thước ngắm quang học yêu cầu trình độ bay xuất sắc mà đối với các phi công Việt Nam trong mùa xuân năm 1966 là không đơn giản.

Sự phân tích những trận chiến đầu tiên đã chỉ ra rằng, hiệu quả lớn nhất sẽ là sử dụng các cặp đôi máy bay tiêm kích Mig-21 với trang bị hỗn hợp: máy bay số 1 sẽ trang bị 2 tên lửa K-13 với đầu đạn tự dẫn bắn bằng hồng ngoại, máy bay số 2 – cặp các khối tên lửa không điều khiển (rocket) với các tên lửa S-5M.

Cặp các máy bay tiêm kích Mig-21 với vũ khí hỗn hợp đã giành chiến thắng cụ thể đầu tiên trong không chiến với máy bay có người lái  Các phi công của 2 Mig-21PF, vào mùng 7 tháng 6 năm 1966, đã phát hiện 2 máy bay tiêm kích bom F-105 “Thunderchief” (Thần sấm), đang bay ở độ cao 500 mét. Phi công số 2 của Mig đã bắn rocket từ cự ly 1500 mét, nhưng phi công “Thunderchief” ở thời điểm đó đã nhận ra và né tránh rocket bằng cách ngoặt sang bên trái. Mig không bỏ mục tiêu “Thunderchief”: tiếp tục thêm 2 loạt bắn từ cự ly 500 và 200 mét. Theo lý giải của Việt Nam các tên lửa đã tìm đến mục tiêu, tuy nhiên Không quân Mỹ không xác nhận thiệt hại trong ngày này trong trận không chiến của máy bay tiêm kích bon F-105 “Thunderchief”. Thêm vào đó, phi công Mig số 1 không thể chiếm vị trí để phóng tên lửa do khả năng cơ động phi thường của “Thunderchief” thứ hai. Thêm hai trân không chiến có kịch bản tương tự đã diễn ra trong thời gian một vài ngày sau đó. Người Việt Nam hoàn toàn có thể thành công hơn nếu như các máy bay Mig của họ có pháo. Nhưng trong giai đoạn đầu của chiến tranh, Việt Nam nhận được các máy bay tiêm kích đánh chặn Mig-21PF “thuần túy”, không có khả năng mang theo các thùng pháo GP-9.

Trong các mục đích tăng cường hiệu quả hoạt động của các máy bay tiêm kích Mig-21, đã diễn ra việc thay đổi trình tự nhập cuộc tham chiến. Hiện tại, quyết định cất cánh được trực tiếp đưa ra từ Bộ tham mưu Không quân. Các phi công, mặc dù vậy, vẫn như trước, được định hướng áp dụng không chiến vận động, mà không dựa trên tốc độ bám đuổi, nói thực ra là để dành cho Mig-21PF. Chắc là, rõ ràng chiến thuật không đúng này không cho phép các phi công Mig-21 đạt được thành công bước đầu.

Bộ chỉ huy Không quân đã chỉ thị cho các phi công hoạt động trong các trình tự chiến đấu tương đối chặt chẽ: cự ly giữa các máy bay theo chính diện – 50 mét, theo chiều sâu – 200 mét; trong trường hợp hoạt động trong biên chế phi đội, cự ly giữa các cặp đôi là từ 300 đến 700 mét. Sau đó, các cự ly giữa các máy bay trong cặp sẽ tăng lên từ 500 – 800 mét và 800 mét giữa các cặp. Thông thường, các máy bay Mig-21 hoạt động trên độ cao hơn 2500 mét.

Do các thùng rốc két UB-16-57 cồng kềnh làm giảm tính năng cơ động của máy bay, nên cơ số vũ khí tiêu chuẩn của mỗi chiếc Mig-21 thường gồm 2 đạn đối không K-13. 

Trong tháng 6-1966 đã có thêm 13 phi công hoàn tất chuyển loại lên lái Mig-21 tại Liên xô. Ngày 09-6, một tốp 2 Mig-21 đã bắn hạ 2 chiếc “Con ma”, nhưng tổn thất này đã không được phía Mĩ xác nhận.

Trong năm 1966, thành tích chiến đấu của lực lượng không quân tiêm kích Việt Nam Dân chủ cộng hòa (VNDCCH) liên tục gia tăng, nhưng chủ yếu là từ sự đóng góp của lực lượng tiêm kích Mig-17. Các phi công Mig-21 của Trung đoàn 921 cũng có xuất kích chiến đấu đôi lần nhưng chẳng hạ được chiếc máy bay Mĩ nào. Nguyên nhân chưa có thành tích đã được nghiên cứu tỉ mỉ để đi đến việc kết luận rằng các phi công Mig-21 vẫn dùng những chiến thuật mà họ đã tập luyện thuần thục khi còn lái Mig-17.

Bộ tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân đã cho điều chỉnh căn bản hoạt động chiến đấu của không quân tiêm kích với việc hiệp đồng chiến đấu chặt chẽ giữa các máy bay tiêm kích Mig-17 và Mig-21. Chiến thuật hiệp đồng này có vẻ giống với chiến thuật tuần tiễu trên không của máy bay tiêm kích Mĩ, theo đó Mig-17 đảm nhiệm chiến đấu ở độ cao dưới 1500 m, còn Mig-21 hoạt động ở độ cao từ 2500 m trở lên. Dải độ cao từ 1500 m tới 2500 m là vùng phối hợp nhiệm vụ không chiến chung của 2 loại máy bay tiêm kích này.   

Các phi công tiêm kích VNDCCH có trong tay 2 ưu thế rõ rệt so với phi công Mĩ, đó là nắm vững địa hình địa vật khu chiến và có được hệ thống dẫn đường mặt đất rộng khắp.



Ngày 07-7, các đài ra đa cảnh giới của Bắc Việt đã phát hiện đội hình máy bay Mĩ đang tiến vào từ hướng Thái Lan. Biên đội 2 chiếc Mig-21 của các phi công Nguyễn Nhật Chiêu và Trần Ngọc Xíu được lệnh cất cánh từ Nội Bài đi chặn kích nhưng không được phép sa đà vào không chiến. Vào công kích sau khi đội hình tập kích của đám “Thần Sấm” vượt qua rặng Tam Đảo, phi công Trần Ngọc Xíu đã phóng liền 2 đạn diệt gọn 1 chiếc “Thần Sấm” (tổn thất của chiếc “Thần Sấm” trong trận này không được phía Mĩ xác nhận). Ngày 11-7, biên đội Vũ Ngọc Đỉnh và Đồng Văn Song lại hạ thêm 1 “Thần Sấm” trên vùng trời Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang. Nạn nhân của các phi công Mig-21 Bắc Việt lần này được xác nhận là chiếc máy bay tiêm kích bom F-105D số hiệu 61-0121 của thiếu tá phi công W. L. McClelland thuộc Liên đội tiêm kích chiến thuật số 355 Không quân Mĩ. Người Mĩ một lần nữa lại “bật mí” rằng vụ tổn thất máy bay trong phi vụ không kích này là do bị rơi khi cạn dầu. Phục thù trận thua này, người Mĩ đã tung những chiếc máy bay tiêm kích F-4C thuộc Phi đội 480 Liên đội tiêm kích chiến thuật số 35 vào cuộc và đã bắn rơi 2 chiếc Mig-21 trong ngày 14-7. Đại úy phi công William J. Swendner lái 1 trong những chiếc “Con ma” đó thuật lại:

- Tôi chỉ huy biên đội 4 chiếc “Con ma” bay hộ tống 1 biên đội mang mật danh liên lạc “Gấu trúc” gồm 3 chiếc “Thần sấm” đi làm nhiệm vụ chế áp ra đa. Thường thì trong những phi vụ như thế này, chiếc “Con ma” của tôi sẽ mang theo 2 thùng dầu phụ đeo dưới cánh, 1 thùng dầu phụ đeo dưới bụng, 4 đạn AIM-7 “Chim sẻ” và 4 đạn AIM-9 “Rắn đuôi kêu”. Khi dùng hết dầu từ chiếc thùng phụ đeo dưới bụng máy bay, tôi vứt bỏ thùng này rồi lệnh cho các phi công tổ viên khác trong biên đội thao tác theo.

- Tổ bay trên những chiếc “Thần sấm” có gắn khí tài trinh sát điện tử tinh vi đã phát hiện ra thứ gì đó. Cùng lúc, số 3 của biên đội tôi thông báo “Có Mig tiếp cận hướng 8 giờ”. Tôi ngó quanh và nhìn thấy 1 chiếc Mig đang bổ xuống đội hình biên đội từ phía mặt trời. Tôi liền cho máy bay ngoặt gấp về bên phải, đồng thời vứt bỏ 2 thùng dầu phụ đeo dưới cánh.

- Chiếc máy bay đối phương nhào vào lẩn trong những đám mây dày đặc lơ lửng làm tôi mất dấu. Lúc đó tôi cho rằng phi công bên kia chỉ muốn vọt qua chúng tôi để vào công kích biên đội “Gấu trúc”. Quả đúng như vậy, chiếc Mig đó đã kịp xông vào biên đội “Gấu trúc” từ hướng 3 giờ. Tôi vội nhắc thượng úy hoa tiêu vũ khí Duane A. Buttel cố bắt bám ra đa đưa chiếc Mig vào khung ngắm. Duane hô to báo cáo “Đã bắt xong. Giờ cho nó ăn đòn đi”. Tôi nhấn nút phóng 1 đạn “Chim sẻ”, nhưng nhác thấy đốm sáng mục tiêu đã biến mất trên màn hiển thị ra đa ngắm bắn của máy bay trước khi quả đạn kịp rời bệ. Duane nhắc “Hụt rồi. Cự li quá gần”. Tôi cố thử vận may bằng đạn tầm nhiệt “Rắn đuôi kêu” ở cự li phóng tối thiểu và tham số góc phóng lớn. Quả đạn sượt qua nóc buồng lái chiếc Mig nhưng không kích nổ. Phi công Bắc Việt thấy bị công kích đã bật tăng lực động cơ và ngoặt phải thoát li. Tôi vội bám theo và chợt nghĩ rằng trên màn hiển thị ra đa, chiếc Mig và “Con ma” như đang xoắn vào nhau. Giãn ra một chút để chiếc Mig leo cao tạo điều kiện cho đầu dò nhiệt của quả đạn “Rắn đuôi kêu” thứ 2 bắt mục tiêu trên nền trời. Thế nhưng tôi lại bắn trượt quả này. Nghiến răng phóng quả “Rắn đuôi kêu” thứ 3 biến chiếc Mig thành quả cầu lửa tại chỗ, tôi hô “Trúng rồi” và tìm cách tránh đám mảnh vỡ của chiếc Mig khi thoát li. Tôi hoan hỉ hỏi đồng đội “Các cậu đã thấy tớ bắn thế nào chưa?”.

Nửa cuối năm 1966 còn diễn ra một số trận không chiến với Mig-21, trong đó có trận ngày 21-9 khi 1 biên đội Mig-21 trực ban đã công kích đội hình “Thần sấm” có máy bay tiêm kích “Con ma” bay theo hộ tống. Số 1 của biên đội tiêm kích Bắc Việt đã hạ 1 F-105D bằng đạn K-13 từ khoảng cách 1500 mét. Không quân Mĩ lại ghi nhận tổn thất này là do pháo phòng không.

Ngày 05-10, phía Không quân Mĩ đăng kí tổn thất 1 “Con ma” (chiếc F-4C số đuôi 64-0702) của Phi đội 433 Liên đội không quân chiến thuật số 8 do bị Mig-21 bắn rơi. Tuy nhiên, số liệu tổng kết của Không quân Bắc Việt không ghi nhận trường hợp này. Có lẽ “Con ma” này đã bị lực lượng cao xạ bắn rơi chứ không phải do bên không quân tiêm kích.

Ba ngày sau, tức ngày 09-10, các phi công Mig-21 đã giành trận thắng đầu tiên trước máy bay hải quân Mĩ khi bắn hạ những 2 “Con ma”, trong đó có chiếc F-4B số đuôi 152093 của Phi đội tiêm kích hải quân VF-154 do thiếu tá phi công hải quân Charles Tanner và trung úy hoa tiêu vũ khí Ross Terry điều khiển. Thiếu tá Tanner mãi sau này mới bộc bạch về trận này như sau:   

- Tôi cùng với viên hoa tiêu vũ khí là trung úy Terry xuất kích trên chiếc F-4B từ tàu sân bay “Biển San hô”. Trong phi vụ này, tôi là chỉ huy của biên đội 4 chiếc “Con ma” làm nhiệm vụ hộ tống đội hình tập kích gồm những chiếc A-4 “Ó biển” đeo bom. Biên đội chúng tôi được giao 2 nhiệm vụ: vào trước để quăng những quả bom 500 cân Anh chế áp các trận địa cao xạ, rồi mới chuyển sang bay tuần tiễu chống Mig cho đám cường kích “Ó biển” vào giải quyết mục tiêu. 


- Tới mục tiêu ném bom là ga đường sắt Phả Lại, tôi dẫn đầu tốp của mình tới ném bom các trận địa cao xạ bảo vệ nhà ga này. Chiếc số 2 bám ngay phía sau thấp hơn máy bay tôi. Nội trong vòng 30 giây, tôi liên tục cơ động hướng và độ cao tiếp cận trước khi nhìn thấy mục tiêu.

- Trúng đạn cao xạ, chiếc “Con ma” của tôi bị mất điều khiển do hỏng hệ thống điện và thủy lực, trong khi đó động cơ vẫn hoạt động đẩy máy bay ngoặt về bên phải. Không còn thủy lực để khống chế hoạt động của động cơ, chiếc máy bay bị nghiêng mạn phải 135 độ và cắm xuống đất ở góc 60 độ với tốc độ lớn gấp 1,3 lần tốc độ âm thanh, buộc tôi phải phóng dù bỏ máy bay. 

- Phóng được dù ra khỏi máy bay nhưng chúng tôi lại bị bắt giữ ngay khi tiếp đất và ngồi tù trong 6 năm rưỡi. Chúng tôi đã bị ngược đãi cả về thể xác lẫn tinh thần để buộc phải khai báo về các bí mật quân sự và ép nhận việc bị Mig-21 bắn rơi. Sau cuộc hỏi cung kéo dài liên tục trong 8 giờ đồng hồ, cuối cùng Ross đã phải thúc thủ và chịu tuyên bố công khai rằng chiếc “Con ma” của chúng tôi đã bị máy bay tiêm kích Bắc Việt bắn rơi.

Theo số liệu của Hải quân Mĩ, chiếc “Con ma” của Phi đội tiêm kích hải quân VF-154 bị bắn rơi đó là chiếc máy bay phản lực duy nhất của lực lượng này bị tổn thất trong ngày 09-10-1966. Dù sao cũng có vẻ như chiếc “Con ma” này đã bị trúng đạn cao xạ chứ không phải đạn đối không.

Cũng trong ngày hôm đó, viên phi đội trưởng trung tá phi công hải quân Mĩ “Dick” Bellinger lái chiếc F-8E “Thập tự quân” ("Crusader") thuộc Phi đội tiêm kích hải quân VF-162 Liên đội không quân trên hạm CVA-34 của tàu sân bay Oriskany đã ghi được thành tích hạ chiếc Mig-21 đầu tiên. Ngày 05-11, các tổ bay “Con ma” thuộc Phi đội 480 Liên đội không quân chiến thuật số 366 Không quân Mĩ đã bắn rơi thêm 2 chiếc Mig-21. 

Một loạt các trận không chiến tiếp theo đã diễn ra trong nửa đầu tháng 12-66, bắt đầu với trận ngày 02-12 khi sân bay căn cứ Nội Bài nằm trong tầm ngắm của đám “Con ma” và “Thần sấm”. Có tới 3 biên đội Mig được lệnh xuất kích để bảo vệ căn cứ. Số 1 của cặp Mig đầu tiên tiến hành công kích và bắn hạ 1 chiếc trong đám “Con ma” bằng đạn K-13 ở cự li khoảng 1200 mét tới 1500 mét, trong khi số 2 lại không nâng được thành tích như biên đội trưởng của mình do cự li cho phép phóng tên lửa quá lớn. Chiếc số 1 liền phóng hú họa nốt quả đạn K-13 còn lại vào giữa đám “Con ma” từ cự li 4000 mét và quả đạn này dĩ nhiên là đã đi trượt mục tiêu.

Chiếc số 1 của biên đội Mig thứ hai cũng hạ được 1 “Con ma”. Khi biên đội Mig thứ ba nhập cuộc cũng là lúc máy bay Mĩ đã rời khu chiến và nằm ngoài tầm với của tên lửa K-13. Phía Không quân Mĩ thừa nhận bị tổn thất 2 chiếc F-4C trong trận này, nhưng lại là do bị tên lửa phòng không bắn rơi.

Cho tới cuối năm 1966, máy bay tiêm kích Bắc Việt chỉ hoạt động quanh sân bay căn cứ của mình là Nội Bài và chỉ xung trận khi máy bay Mĩ xâm phạm không phận sân bay. Các cố vấn quân sự Liên xô đã khuyến nghị Không quân Bắc Việt nên điều chỉnh chiến thuật chặn kích đội hình máy bay địch tiếp cận mục tiêu tập kích ngay khi chúng còn trong tư thế hành quân bám đuôi nhau. Và chiến thuật điều chỉnh này đã lần đầu được đem ra thử nghiệm trong trận ngày 05-12.

Hôm đó, 2 cặp Mig-21 được lệnh xuất kích từ Nội Bài và bay vào khu chờ cách sân bay khoảng 35 km. Khoảng 1 tới 2 phút sau, xuất hiện đội hình tập kích gồm 24 chiếc “Con ma” và “Thần sấm” lục tục bám đuôi nhau kéo vào. Biên đội Mig-21 thứ nhất xông vào công kích cặp “Thần sấm” đi tiên phong làm nhiệm vụ chế áp phòng không và hạ được 1 chiếc F-105D. Biên đội Mig-21 thứ hai tiến hành công kích biên đội cường kích Mĩ bay tiếp sau và hạ thêm được 1 chiếc. Đội hình máy bay Mĩ đã quay đầu tháo chạy và đành bỏ dở nhiệm vụ tập kích. Không quân Mĩ đã thừa nhận bị tổn thất 1 chiếc F-105D có số đuôi 62-4331 của Phi đội 421 Liên đội không quân chiến thuật số 388. Viên phi công lái chiếc “Thần sấm” bạc mệnh này là thiếu tá không quân B.N. Begley hiện vẫn đang trong diện mất tích. Theo phía Mĩ, chiếc máy bay của thiếu tá Begley đã bị Mig-17 bắn rơi.     

Ba ngày sau, một trận chặn kích khác đã diễn ra cách Nội Bài 50 km. Hai cặp Mig-21 được lệnh xuất kích và lại lập công bắn rơi 2 máy bay Mĩ, dù người Mĩ không thừa nhận tổn thất này. Trận cuối vào ngày 14-12, 1 biên đội 4 Mig-21 tiến hành chặn kích đội hình 20 chiếc cường kích F-105D. Các phi công Bắc Việt thông báo bắn rơi 3 chiếc “Thần sấm” trong trận này, nhưng phía Mĩ chỉ công nhận bị tổn thất 1 chiếc F-105D có số đuôi 60-0502 của đại úy phi công R.B. Cooley (đã được tìm cứu thành công) thuộc Phi đội 357 Liên đội không quân chiến thuật số 355.

Biên đội 4 chiếc máy bay cường kích F-105D đang hành quân tới mục tiêu tập kích trên lãnh thổ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (crimso.msk.ru)

Những trận không chiến trong tháng 12-66 đã khiến các phi công Bắc Việt tin tưởng vào hiệu quả chiến đấu của tên lửa đối không K-13, tuy chỉ có thể giành được thành công khi công kích bất ngờ. Các phi công cố tiếp cận mục tiêu nằm trong tầm quan sát, chỉ mở đài ra đa ngắm bắn trong trường hợp bất đắc dĩ và với thời gian lên sóng ngắn. Đa phần các vụ xạ kích bằng tên lửa được thực hiện ở cự li từ 1200 mét tới 1500 mét, trong khi các chuyên gia quân sự Liên xô lại cho rằng cự li phóng tên lửa tối ưu là 1500 mét. Ngay sau khi phóng tên lửa, các phi công Mig thoát li bằng cách bổ nhào xuống thấp sát mặt đất rồi chuyển hướng quay về sân bay của mình. Góc quan sát từ buồng lái Mig-21 kém hơn hẳn so với buồng lái Mig-17, nên làm tăng nguy cơ từ người đi săn trở thành con mồi của Mig-21. Do nắp buồng lái bằng kính nhỏ hẹp nên phi công lái Mig-21 gặp khó khăn hơn nhiều so với phi công lái Mig-17 khi cần nhận biết phía địch phóng tên lửa AIM-9 “Rắn đuôi kêu”. Phi công lái Mig-21 số 2 trong biên đội sẽ thường xuyên cảnh giới phía bán cầu sau để cảnh báo kịp thời cho số 1 biên đội trưởng của mình về các nguy cơ bị đối phương bám đuôi công kích. Khi nhận thấy bị đối phương công kích bằng tên lửa, phi công lái Mig-21 được dạy là cần ngoặt gấp để tạo quá tải lớn cho tên lửa đối không. Trong những trường hợp như vậy, khả năng mất bám sát mục tiêu của đầu tự dẫn hồng ngoại trên đạn “Rắn đuôi kêu” đời đầu là gần 100%. 

Năm mới 1967 được khởi đầu đầy đen đủi cho lực lượng Không quân Bắc Việt. Chỉ trong vài phút ngắn ngủi nhập trận ngày 02-01, đã có tới 5 chiếc Mig-21 bị những chiếc F-4C của Liên đội không quân chiến thuật số 8 thuộc Không quân Mĩ bắn rơi trên bầu trời Nội Bài. Đám “Con ma” dưới quyền chỉ huy của viên “Át” huyền thoại thời Thế chiến 2 – đại tá không quân Robin Olds đã thực hiện “Chiến dịch Bolo” để nhử đối phương sa vào trận đồ không chiến nhằm quét sạch lực lượng tiêm kích Bắc Việt. Nhân tố thành công của Không quân Mĩ trong trận này một lần nữa lại đến từ chiến thuật chưa hợp lí của các phi công Mig-21 Bắc Việt. Mặc dù 4 trong số 5 phi công bị bắn rơi đã nhảy dù an toàn (trong số này có 2 phi công sau này trở thành “Át” là Vũ Ngọc Đỉnh và Nguyễn Văn Cốc), nhưng việc tổn thất tới 5 máy bay trong 1 trận đã ảnh hưởng nặng nề tới tâm lí chiến đấu của cán bộ chiến sĩ Trung đoàn không quân tiêm kích 921. 

Trong cái ngày xui xẻo của các phi công Bắc Việt đó, những chiếc Mig-21 ở sân bay Nội Bài và Mig-17 ở sân bay Kép đã được lệnh báo động cấp 1 sau khi các đài ra đa cảnh giới phát hiện 1 đội hình lớn các máy bay Mĩ. Bầu trời cả 2 sân bay này khi đó đều bị phủ mây với lượng che phủ 10 phần, đáy mây 1500 mét và đỉnh mây 3000 mét.

Ngay từ đầu, công tác chỉ huy tại Sở chỉ huy ở Hà Nội đã mắc sai lầm khi không cho phép cất cánh nếu máy bay địch chưa tới cách sân bay 40 km. Nhưng hóa ra hệ thống đài ra đa cảnh giới đã phát hiện không hết số máy bay Mĩ tham gia chiến dịch. Hai biên đội “Con ma” do đích thân đại tá Olds chỉ huy đã lọt tới chiếm vị trí chiến đấu ngay trên đỉnh mây sân bay Nội Bài mà không bị phát hiện. Khi đó dù lực lượng Mig-17 đã được phép xuất kích, nhưng lại bay dưới trần mây và không được trang bị ra đa nên không phát hiện ra đám “Con ma”.

Ngay khi vừa xuất kích từ Nội Bài, những chiếc Mig-21 đã phơi mình dưới làn mưa tên lửa từ biên đội của Olds phóng tới. Từng chiếc từng chiếc một, biên đội 4 Mig-21 đầu tiên đã máy bay Mĩ bắn hạ dễ như bắn bầy ngỗng. Kết cục tương tự cũng giáng xuống chiếc Mig-21 số 1 của biên đội thứ hai. 

Đại tá phi công Robin Olds kiểm tra vũ khí trước giờ hành quân trong "Chiến dịch Bolo"

Bốn ngày sau, đám “Con ma” cũng của Liên đội không quân chiến thuật số 8 lại bắn hạ thêm 2 Mig-21, trong đó có 1 phi công nhảy dù an toàn, còn phi công kia đã hi sinh cùng máy bay.

Tham gia “Chiến dịch Bolo” là các tổ bay F-4C thuộc Phi đội 433 Liên đội không quân chiến thuật số 8, trong số này có tổ bay của đại úy phi công John B. Stone và hoa tiêu vũ khí Clifton C. Dunnegan. Phi công Stone nhớ lại:

- Tôi vừa trả phép về đến doanh trại Phi đội ở Ubon sau kì nghỉ lễ đầy lưu luyến tại quê nhà thì ngóng được tin chuẩn bị có “phi vụ hành quân lớn”. Đích thân đại tá Olds chủ trì buổi giao nhiệm vụ. Khi nghe tới đoạn phải bay vào khu vực Hà Nội thì mọi người chùng hẳn xuống và rất ít người hào hứng với nhiệm vụ lần này.

- Kịch bản chính của “Chiến dịch Bolo” là đóng giả đám “Thần sấm” bay vào dụ những chiếc Mig lên không chiến. Chúng tôi sử dụng đường bay cùng mật danh, tần số liên lạc và thậm chí cả thời điểm kiểm tra hiệu chỉnh hệ thống dẫn đường đóp le của những chiếc “Thần sấm” cho nhiệm vụ này, cho dù đám “Con ma” chỉ được lắp hệ thống dẫn đường quán tính.
     
- Đại tá Olds vừa mới hô khẩu lệnh “Đèn xanh, Quăng” – mật ngữ có nghĩa lệnh cho các phi công “Thần sấm” thả bom – thì đã nghe 1 thành viên tổ bay của những chiếc “Con ma” dẫn đầu đội hình thông báo đầy phấn khích: “đám Mig kìa”. Chúng tôi thấy 4 chiếc Mig-21 ở hướng 3 giờ. Tôi liền bẻ cần lái sang phải để vào thế bám đuôi. Chỉ vài giây trước khi công kích, tôi còn thấy một ánh kim loại lóe lên ở hướng 10 giờ. Ánh kim loại đó chỉ có thể là Mig vì các máy bay của chúng tôi được phủ lớp sơn ngụy trang không phản chiếu tia mặt trời. Tôi bám theo 1 chiếc Mig, trong khi những chiếc “Con ma” khác trong biên đội tôi bám theo những chiếc Mig còn lại của biên đội 4 Mig-21 này.

- Khi chiếm vị trí ở hướng 6 giờ sau biên đội Mig, tôi phát hiện “chiếc Mig của mình” đã ở vào thế chuẩn bị công kích có thể phóng tên lửa tức thì, nên vội cấp báo qua máy vô tuyến đối không cho viên phi công chỉ huy. Được cảnh báo, biên đội “Con ma” vội ngoặt gấp sang trái ở mức quá tải quá hạn. Giờ đã tới lúc đi săn chiếc Mig-21 đơn độc này và rồi tất cả chúng tôi ào xông vào nó. Lợi dụng tình thế hăm hở hỗn loạn của chúng tôi, chiếc Mig-21 đã chọc thủng vòng vây và thoát li về hướng Trung Quốc. Chúng tôi lại phải tiếp tục truy đuổi chiếc Mig-21 này. Khi còn dưới mặt đất chúng tôi đã thống nhất sẽ sử dụng liền 2 tên lửa “Chim sẻ” cùng lúc do loại “đồ chơi” này có tiếng thiếu tin cậy. Thế nhưng lần này, kế sau luồng đuôi lửa phụt ra từ động cơ, quả tên lửa “Chim sẻ” đầu tiên đã xé chiếc Mig-21 ra thành từng mảnh khi điểm nổ nhằm trúng phần tiếp giáp giữa cánh trái và thân máy bay. Phi công của chiếc Mig-21 đã kịp nhảy dù trước khi máy bay phát nổ.

- Chúng tôi đã được thưởng thức một bữa tiệc tuyệt vời khi Lawrence Glynn hạ thêm được 1 chiếc Mig-21 nữa. Toàn bộ trận không chiến này đã diễn ra ở độ cao 450 mét, nơi mà Mig-21 chiếm ưu thế cơ động hơn “Con ma”, nhưng chúng tôi vẫn hạ được nó.

Ngày 08-01-1967, Bộ tư lệnh Quân chủng Phòng không – Không quân VNDCCH đã tổ chức cuộc họp rút kinh nghiệm về trận tổn thất nghiêm trọng của Trung đoàn không quân tiêm kích 921 diễn ra trước đó và đi đến quyết định điều chỉnh chiến thuật theo hướng du kích chiến “đánh nhanh rút gọn”. Số lượng máy bay tiêm kích trực ban mỗi ca từ nay sẽ được giữ ở mức tối thiểu từ 2 tới 4 chiếc. Khi tiếp cận địch, phi công Mig-21 được nhắc thường xuyên thay đổi độ cao và tốc độ theo kiểu “thoắt ẩn thoắt hiện” để vào công kích địch ở thế hơi cao hơn từ phía sau đuôi, trong khi đội hình máy bay địch còn đang mải lo đối phó với lực lượng Mig-17 làm nhiệm vụ hiệp đồng nghi binh công kích từ phía dưới lên và từ 2 cánh sang. Việc kiểm nghiệm chiến thuật mới này trong thực chiến đã bị trì hoãn mất vài tháng để Trung đoàn không quân tiêm kích Mig-21 tiến hành “khắc phục” những tổn thất diễn ra từ hồi tháng 1.

Cho tới ngày 23-4-1967 mới diễn ra cuộc chạm trán tiếp theo giữa các phi công Mĩ với những chiếc máy bay tiêm kích Mig-21. Theo phía Mĩ, hôm đó có thêm 1 chiếc Mig-21 của E921 bị chiếc F-4C của tổ bay gồm thiếu tá phi công Robert D.Anderson và đại úy hoa tiêu vũ khí Fred D. Kjer thuộc Phi đội 389 Liên đội không quân chiến thuật số 366 Không quân Mĩ bắn hạ. Năm ngày sau, phía Mĩ công bố máy bay Mig-21 đã bắn hạ 1 chiếc F-105D “Thần sấm” mang số đuôi 58-1151 thuộc Phi đội 44 Liên đội không quân chiến thuật số 388, và viên đại úy phi công Franklin A. Caras lái chiếc này tới nay vẫn thuộc diện mất tích trong khi thi hành nhiệm vụ. Phía Không quân Bắc Việt không thấy ghi nhận thành tích này, nên có lẽ chiếc “Thần sấm” đã bị pháo cao xạ bắn hạ.   

Biên đội 4 F-105D đang tiếp nhiên liệu trên đường bay vào không phận VNDCCH, năm 1965

Các phi công e921 lần đầu tiến hành thử nghiệm chiến thuật chặn kích mới cũng lại trên đám “thỏ thí nghiệm” có tên “Thần sấm” trong ngày cuối cùng của tháng 4-1967. Sau khi các đài ra đa cảnh giới phát hiện đội hình tập kích đường không của địch tiến về hướng Vĩnh Phú, hai cặp Mig-21 đã được lệnh cất cánh chặn kích. Một trong số các phi công xuất kích hôm đó sau này trở thành người có thành tích chiến đấu xuất sắc nhất Không quân Bắc Việt – phi công Nguyễn văn Cốc nhớ lại:

- Tôi bay số 2 cùng biên đội với anh Nguyễn Ngọc Độ. Cả tôi và anh Độ đều phát hiện được 1 toán F-105 “Thần sấm” bay ở phía dưới thấp hơn chúng tôi khoảng 2500 mét và ở hướng bay 30 độ. Chúng tôi tăng tốc rồi bổ xuống thấp bám theo trong khi các phi công Mĩ vẫn không hề hay biết. Biên đội trưởng của tôi đã bắn hạ chiếc máy bay số 2 của tốp bay đầu, còn việc của tôi là yểm hộ bọc hậu cho biên đội trưởng vào công kích. Một chiếc “Thần sấm” kéo cao bỗng lọt vào kính ngắm máy bay tôi và việc còn lại của tôi chỉ là nhấn nút phóng tên lửa. Sau khi thoát li công kích, chúng tôi đã quay về hạ cánh an toàn ở sân bay căn cứ.

Hai phi công của cặp Mig-21 thứ hai là số 1 Lê Trọng Huyên và số 2 Vũ Ngọc Đỉnh cũng lập công với việc bắn hại thêm 1 chiếc F-105 nữa. Báo cáo tổn thất trong ngày của Không quân Mĩ xác nhận mất 3 máy bay đều thuộc biên chế Liên đội không quân chiến thuật số 355 gồm: 2 chiếc F-105D loại 1 người lái (chiếc F-105D số hiệu 59-1726 của thượng úy phi công R.A. Abbott thuộc Phi đội 354 và chiếc F-105D số hiệu 61-0130 của đại úy phi công J.S. Abbott thuộc Phi đội 333) và 1 chiếc F-105F loại tổ lái 2 người (số hiệu 62-4447 có tổ bay gồm thiếu tá phi công L.K. Thorness và đại úy hoa tiêu vũ khí H.E. Johnson thuộc Phi đội 357). Cả 4 phi công đều bị bắt làm tù binh. Riêng trường hợp tổ bay của thiếu tá phi công L.K. Thorness và đại úy hoa tiêu vũ khí H.E. Johnson bị bắn rơi sau khi chiếc F-105F của họ vừa mới lập công bắn hạ 1 chiếc Mig-17 trước đó 11 ngày.   

  Cám ơn các Bác, các bài viết rất hay, thú vị. Mà tự nhiên lại dừng hơi bị lâu, tiếp tục đi chứ ạ.

Trong tháng 5, Không quân Mĩ đã khôi phục lại các cuộc không kích Hà Nội và để đáp lại, lực lượng không quân tiêm kích Bắc Việt cũng tiến hành tới 40 phi vụ chặn kích mỗi ngày. Ngày 04-5, đại tá Robin Olds đã bắn rơi 1 chiếc Mig-21:

- Chiếc Mig-21 xông vào tấn công chúng tôi từ hướng 7 giờ ở một điểm cách sân bay Phúc Yên (Đa Phúc) 15 dặm. Tôi vòng lại phía chiếc Mig-21, nhưng nó cũng vòng trái một cách ngớ ngẩn. Dù cách chiếc Mig-21 một quãng xa, nhưng chúng tôi cũng đủ để giữ nó nằm trên cùng góc lượn vòng với máy bay chúng tôi. Chiếc Mig-21 bắt đầu cơ động mạnh để vòng về sân bay. Tôi bám theo sát nút để chiếm thế công kích có lợi khi phóng tên lửa “Rắn đuôi kêu”. Sau khi 4 quả tên lửa “Chim sẻ” và 2 quả tên lửa “Rắn đuôi kêu” phóng đi đều trượt, quả “Rắn đuôi kêu” thứ 3 của tôi vút đi tạo điểm nổ ngay sát đuôi chiếc Mig-21 khiến nó rung lên. Trong khi viên phi công Mig-21 cố gắng thoát li không chiến bằng cách vừa lượn phải vừa giảm độ cao với ý đồ quay về hạ cánh tại sân bay Phúc Yên, thì máy bay của tôi chỉ còn lại mỗi 1 quả tên lửa “Rắn đuôi kêu” nên tôi chẳng vội gì mà dùng nốt nó cả. Chiếc Mig-21 có vẻ đã thoát, nhưng bỗng từ phần thân trái của nó bùng lên đám cháy màu lửa ma-nhê. Cuộc rượt đuổi tới đây không còn cần thiết nữa vì chiếc Mig-21 đã lọt vào vùng hỏa lực của phân đội pháo cao xạ bảo vệ sân bay. Chúng tôi nhớ mãi vụ này và thường bông đùa với nhau về cách tôi đã tiễn “ông Mig” đó về lại sân bay nơi nó từng xuất kích trước đó.   

Các phi công Trung đoàn 921 đã phục thù trận này 8 ngày sau đó bằng chiến công bắn rơi 1 chiếc “Thần sấm” loại tổ bay 2 phi công trên bầu trời Vạn Yên của biên đội Lê Trọng Huyên và Đồng Văn Song, dù người Mĩ cho rằng chiếc F-105 này bị tên lửa phòng không hạ.


Ngày 20-5, hai “Con ma” của 2 tổ bay gồm trung tá phi công Robert F. Titus / thượng úy hoa tiêu vũ khí Milan Zimer và thiếu tá phi công Robert D. Janca / thượng úy hoa tiêu vũ khí William E. Roberts thuộc Phi đội 389 Liên đội không quân chiến thuật số 366 đã hạ liền 2 chiếc Mig-21. Hai ngày sau, phi đội trưởng Phi đội 389 trung tá phi công Robert F. Titus cùng thượng úy hoa tiêu vũ khí Milan Zimer lại xuất sắc lập công với thành tích bắn rơi 2 chiếc Mig-21 trong cùng 1 trận bằng tên lửa đối không. Các phi công của Trung đoàn 921 đã đáp lại bằng chiến công bắn rơi 1 “Con ma” cũng trong ngày 20-5 của phi công Đặng Ngọc Ngự, nhưng Không quân Mĩ vẫn giữ thói ghi nhận tổn thất của chiếc này cho lực lượng tên lửa phòng không.

Từ ngày 11-7, mục tiêu không kích của máy bay Mĩ đã chuyển sang các cây cầu Lai Vu và Phú Lương trên tuyến quốc lộ số 5. Biên đội Mig-21 của các phi công Lê Trọng Huyên và Đồng Văn Song được lệnh xuất kích hiệp đồng với lực lượng Mig-17 để chặn kích đội hình máy bay địch gồm 12 chiếc cường kích A-4 “Ó trời” và 4 chiếc tiêm kích F-8 “Thập tự quân”. Trận này phía Mĩ tổn thất 1 chiếc “Ó trời” nhưng vẫn không chịu công nhận.

Sáu ngày sau, 1 biên đội 4 chiếc Mig-21 do biên đội trưởng Nguyễn Nhật Chiêu chỉ huy đã hạ được 1 chiếc “Thập tự quân” trên bầu trời Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa. Ngày 20-7, biên đội Nguyễn Ngọc Độ và Phạm Thanh Ngân đã lập công bắn rơi 1 chiếc “Con ma”. Cả 2 chiếc “Thập tự quân” và “Con ma” bị tổn thất nêu trên đều không được phía Mĩ công nhận.

Ngày 26-7 và ngày 10-8, các phi công của Trung đoàn 921 đã bắn rơi mỗi ngày đó 1 chiếc máy bay trinh sát RF-4C, nhưng phía Mĩ công bố chúng bị tên lửa phòng không bắn rơi.   

  @daibang ạ, chiến công của các bác không quân ta thật đáng tự hào. Kể ra các chiến công đó mà buộc Mỹ phải công nhận tâm phục, khẩu phục thì vưỡn sướng hơn Bác nhỉ ;D

Vâng, đúng bác ạ, mặc dù so sánh hai bên vẫn có những chênh lệch về số lượng và tổn thất do lực lượng nào (Mig, pháo phòng không, tên lửa) gây ra.
Quyển Mig-21 này cũng dài và khó dịch nên em dịch chậm, thời gian post bài lâu, bác thông cảm ạ :D

Tới giữa năm 1967, các chuyến bay trinh sát của máy bay RF-4C trên bầu trời Bắc Việt trở nên thường xuyên, nhưng các phi công Mig-21 đã mất một khoảng thời gian dài mà vẫn chưa thể ngăn chặn được chúng. Chiến công đầu tiên được ghi nhận vào ngày 26-7 khi các phi công của một biên đội 2 chiếc Mig-21 phát hiện bằng mắt thường 1 chiếc máy bay trinh sát vừa thực hiện xong việc chụp không ảnh và đang quay trở về phía nam. Khi biên đội Mig-21 cách mục tiêu khoảng từ 8 km tới 10 km và ở độ cao 5000 mét, chiếc Mig-21 số 1 đã bật tăng lực để tiếp cận công kích chiếc “Con ma”. Dù chiếc máy bay trinh sát đã tăng tốc độ lên 1200 km/giờ rồi bổ nhào xuống thấp, nhưng ở tốc độ tiếp cận 1400 km/giờ và độ cao 3000 mét, chiếc Mig-21 số 1 đã kịp áp sát phóng tên lửa K-13 từ cự li 3 km khiến chiếc “Con ma” nổ tung giữa trời. Một chiếc RF-4C khác cũng chịu chung số phận vào ngày 10-8.

Hai tổ bay “Con ma” của thiếu tá phi công hải quân R.C. Davis / thiếu tá hoa tiêu vũ khí hải quân G.O. Elie và đại úy phi công hải quân Guy Freeborn / đại úy hoa tiêu vũ khí hải quân Bob Elliot thuộc Phi đội tiêm kích hải quân 142 Liên đội không quân trên tàu sân bay “Chòm sao” (USS Constellation CV-64) được công nhận thành tích bắn rơi 2 chiếc Mig-21 trong ngày 10-8. 

Chất lượng chiến đấu của các phi công Trung đoàn không quân tiêm kích 921, dù có bị tổn thất đều đều, nhưng vẫn ngày càng được tăng cường nhờ việc Bộ tư lệnh Quân chủng PKKQ cho phép Mig-21 xuất kích chiến đấu với qui mô lớn hơn cấp biên đội, tức ở cấp phi đội.

Trận không chiến qui mô lớn đầu tiên đã diễn ra vào ngày 23-8. Hồi 13 giờ 45 phút, đài ra đa cảnh giới Bắc Việt đã phát hiện được 1 đội hình tập kích gồm 40 máy bay địch đang trên đường tới Hà Nội từ hướng Lào. Một tốp 2 chiếc Mig-21 và 2 biên đội 4 chiếc Mig-17 được lệnh cất cánh chặn kích. Phi công Nguyễn Văn Cốc là người lái 1 trong số 2 chiếc Mig-21:

- Biên đội trưởng của tôi – phi công Nguyễn Nhật Chiêu cố gắng chiếm thế công kích có lợi từ phía sau hướng từ trên xuống. Anh Chiêu phóng quả đạn thứ nhất diệt 1 chiếc “Thần sấm”, còn tới phiên tôi vào công kích hạ 1 “Con ma”. 

- Vào công kích lần 2, sau khi phóng quả tên lửa còn lại trượt mục tiêu anh Chiêu xuyên vào trong mây để chuẩn bị công kích địch bằng pháo. Về phần mình, do cự li phóng quá gần nên quả đạn không nổ, tôi cho máy bay thoát li khỏi trận đánh nhưng lại rơi vào đúng luồng đạn pháo mà anh Chiêu đang bắn vào máy bay địch. Thấy máy bay bị hư hại nhưng vẫn điều khiển được, tôi đã xin phép biên đội trưởng cho tiếp tục đánh. Anh Chiêu không đồng ý vì lúc này tốc độ tối đa của máy bay tôi không vượt quá 600 km/giờ.

Chiếc “Thần sấm” bị Nguyễn Nhật Chiêu bắn rơi được người Mĩ ghi công cho tên lửa phòng không Bắc Việt. Nhưng chiến công hạ chiếc F-4D “Con ma” số đuôi 66-0238 thuộc Phi đội 555 Liên đội không quân chiến thuật số 8 là hiển nhiên: báo cáo chính thức của Không quân Mĩ ghi nhận nó bị MiG hạ. Tổ bay của chiếc “Con ma” xấu số gồm thiếu tá phi công C.R. Tyler bị bắt làm tù binh sau khi nhảy dù, còn viên đại úy hoa tiêu vũ khí R.N. Sittner thì bị thiệt mạng.

So với thời gian ba tháng trước đó, số lượng phi vụ máy bay Mỹ hoạt động ở Bắc Việt Nam trong các tháng 7, 8 và 9-1967 đã giảm xuống còn 2 phần 3. Các máy bay trinh sát được duy trì hoạt động cao, đặc biệt thường xuyên xuất hiện ở khu vực các sân bay của Việt Nam.


Trong giai đoạn này, nhiệm vụ của các phi công Trung đoàn 921 chủ yếu là ngăn chặn hoạt động của các máy bay trinh sát. Ngày 16-9, biên đội của Phạm Thanh Ngân và Nguyễn Ngọc Độ đã bắn rơi cặp RF-101C “Voodoo”. Người Mỹ chỉ ghi nhận việc mất 1 chiếc “Voodoo” do tên lửa phòng không, còn chiếc máy bay thứ 2 có số đuôi 56-0180 thuộc Phi đội 20 Liên đội trinh sát chiến thuật số 432 mới được công nhận là do bị Mig bắn rơi. Phi công của RF-101C này là thiếu tá B.R. Bagley đã bị bắt làm tù binh. Ngày 17-9, những chiếc Mig của Trung đoàn 921 đã bắn rơi 1 máy bay trinh sát RF-4C.

Những phi công của ta được tiếp thu những kinh nghiệm từ không quân Liên Xô lẫn Trung Quốc, cả kỹ và chiến thuật Qua những cuộc không chiến trong "Chiến tranh Triều tiên" đã để lại cho họ không ít kinh nghiệm và những phi công Việt nam không những chỉ áp dụng những bài học quý báu đó vào cuộc chiến những năm thập kỷ 60, 70 mà còn có một lối đánh rất "Việt nam", rất sáng tạo.... Người Việt nam vốn rất thông minh, dũng cảm, tiếp thu nhanh...Hãy nghĩ xem, bất cứ khí tài, vũ khí nào vào tay người Việt nam sẽ được sử dụng "hết năng suất".

Những kinh nghiệm trên sẽ vô cùng quý báu trong nhiệm vụ bảo bệ bầu trời Tổ quốc khi chiến tranh xảy ra.

Ủng hộ Xếp daibangden!

  vanson307 cũng vậy, chúc Bác daibangden năm mới mạnh khỏe, hạnh phúc và dịch đều tay để anh em thưởng thức topic thú vị, bổ ích này.

Trong trận này, 1 tốp 2 chiếc Mig-21 được lệnh cất cánh lên chặn kích 1 tốp 2 chiếc máy bay trinh sát RF-4C đang bay ở độ cao 9000 mét. Sau khi dùng đài ra đa RP-21 trên máy bay sục sạo phát hiện tốp mục tiêu ở cự li 18 km, với giãn cách biên đội của tốp mục tiêu khoảng 1 km, chiếc Mig-21 số 1 đã bật tăng lực động cơ đưa tốc độ máy bay lên 1,4 mách để vào công kích. Phát hiện bị truy kích, các phi công tổ bay của tốp máy bay trinh sát Mĩ cũng cho tăng lực động cơ đưa tốc độ máy bay vượt âm, đồng thời các hoa tiêu vũ khí cho bật máy gây nhiễu chế áp ra đa. Mặc dù mục tiêu biến mất trên màn hiện sóng ra đa của phi công Bắc Việt, nhưng anh ta đã hạ quyết tâm bám sát để đưa chiếc “Con ma” bay phía sau vào vòng ngắm của máy ngắm quang. Quả đạn đối không K-13 được phóng đi từ cự li tối ưu 1500 mét và ở góc bắt bám tốt nhất của đầu tự dẫn tên lửa đã lao thẳng vào họng xả động cơ phản lực đang ở chế độ bật tăng lực của chiếc “Con ma” mục tiêu. Người Mĩ dù đã phải xóa sổ chiếc RF-4C này, nhưng theo lệ thường vẫn cho rằng nó bị tên lửa phòng không Bắc Việt bắn rơi. Căn cứ vào tài liệu lịch sử Việt Nam, chiếc máy bay trinh sát bị bắn rơi trong ngày này chính là chiếc máy bay thứ 2300 của Mỹ bị bắn trên bầu trời Bắc Việt. Công tác tìm cứu thiếu tá phi công John E. Stavast và trung úy hoa tiêu Gerald S. Venanzi - tổ bay của chiếc RF-4C bị bắn rơi đã không đem lại kết quả.


Đã có vài cuộc đụng độ diễn ra trong tháng 10, trong đó phía Không quân Mĩ ghi nhận các hoạt động chiến đấu của Mig-21 đã bắn rơi 3 chiếc F-4D, 7 chiếc F-105F và 9 chiếc F-105D. Nhưng thực tế chỉ có mỗi 1 chiếc “Thần sấm” 2 người lái có số đuôi 63-8330 thuộc Phi đội 13 Liên đội không quân chiến thuật số 388 bị chiếc Mig-21 của phi công Nguyễn Văn Cốc, người sau này trở thành phi công Át thứ 3 trong Không quân nhân dân Việt Nam với thành tích bắn rơi 9 máy bay Mĩ, bắn rơi vào ngày 07-10. Về phần mình, người Mĩ cũng hạ được 2 chiếc Mig-21 trong tháng này, trong đó 1 chiếc Mig-21 là thành tích lập ngày 24-10 của tổ bay gồm thiếu tá phi công William J. Kirk và thượng úy hoa tiêu vũ khí Theodore R. Bongartz lái chiếc F-4D thuộc Phi đội 433 Liên đội không quân chiến thuật số 8, và chiếc còn lại là thành tích lập ngày 26-10 của tổ bay gồm trung úy phi công hải quân R.P. Hickey và trung úy hoa tiêu vũ khí hải quân Jerry Morris lái chiếc F-4B thuộc Phi đội tiêm kích hải quân VF-143 Liên đội không quân trên tàu sân bay “Chòm sao”.         

Tháng 11-1967, Bộ tư lệnh Quân chủng PKKQ Bắc Việt đã cho chuyển Trung đoàn không quân tiêm kích 921 sang trạng thái sẵn sàng chiến đấu thường xuyên và cho một số biên đội máy bay tiêm kích trực ban tại sân bay Nội Bài sẵn sàng cất cánh làm nhiệm vụ chặn kích. Trận đánh đầu tiên diễn ra vào ngày 08-11, khi biên đội Nguyễn Hồng Nhị - Nguyễn Đăng Kính được lệnh vào cấp 1 và xuất kích sau khi các đài ra đa cảnh giới thông báo có đội hình tập kích “Con ma” và “Thần sấm” đang bay vào đánh phá Hà Nội. Các biên đội “Con ma” đã cố gắng đẩy đuổi những chiếc Mig khỏi đội hình máy bay cường kích và do đó họ tự đặt mình vào thế bị công kích. Một quả đạn K-13 được phóng đi từ cánh bay vững vàng của phi công Nguyễn Hồng Nhị về phía chiếc máy bay tiêm kích F-4D có số đuôi 66-0250 thuộc Phi đội 555 Liên đội không quân chiến thuật số 388 làm nó bùng cháy, tổ bay gồm thiếu tá phi công William S. Gordon nhảy dù và được cứu, còn thượng úy hoa tiêu vũ khí R.C. Brenneman nhảy dù và bị bắt làm tù binh. Máy bay của phi công Nguyễn Đăng Kính không chiếm được vị trí phóng tên lửa do máy bay Mĩ phát hiện bị công kích nên đã kịp lẩn vào trong mây. Nguyễn Đăng Kính không bám theo mà đón đầu chiếc “Con ma” ở điểm nó sẽ ra khỏi mây. Đúng như tính toán của người phi công Bắc Việt, chiếc “Con ma” vừa ra khỏi mây đã bị trúng đạn K-13 nổ tung. Phía Không quân Mĩ đã không công nhận bị tổn thất chiếc “Con ma” này như đã công nhận tổn thất ở chiếc “Con ma” do phi công Nhị bắn rơi. Trong khi đám “Con ma” mải quần nhau với MiG thì đám “Thần sấm” đã quăng bom bừa bãi rồi tháo lui.

-----------------------------------------------
Cám ơn các bác động viên ;D. Một mình em thì không làm xong được topic này đâu ạ. Còn có các bác huyphongssi, phicongtiemkich, qtdc... giúp em rất nhiều :D

Bay tiếp đi Đại bàng ;)

Phi công Nguyễn Văn Cốc đã hạ được 1 chiếc “Thần sấm” trong ngày 18-11, trong khi đó người phi công không rõ danh tính bay cùng biên đội với anh trong trận này cũng bắn rơi thêm 1 chiếc F-105 nữa. Đây là trường hợp hãn hữu khi người Mĩ đã không chỉ công nhận bị tổn thất cả 2 máy bay, mà còn chỉ rõ chúng bị hạ trong không chiến với Mig-21: 1 chiếc F-105F số đuôi 63-8295 của Phi đội 34 và chiếc còn lại của Phi đội 469 cùng thuộc Liên đội không quân chiến thuật số 388. Chiếc “Thần sấm” loại 2 người lái bị Nguyễn Văn Cốc bắn rơi kể trên cũng đồng thời là thành tích bắn rơi chiếc máy bay Mĩ thứ 5 trên bầu trời Bắc Việt đã đưa anh lên hạng phi công Át.


Ngày hôm sau, biên đội Vũ Ngọc Đỉnh và Nguyễn Đăng Kính đã lập công bắn rơi 1 chiếc máy bay tác chiến điện tử EB-66, nhưng không được phía Mĩ công nhận. Thế nhưng vài ngày sau đó, các nguồn tin chính thức của Mĩ đã công bố 1 chiếc F-105D có số đuôi 61-0124 thuộc Phi đội 469 Liên đội không quân chiến thuật số 388 bị Mig-21 hạ, trong khi giới chức Không quân Bắc Việt lại không ghi nhận thành tích này.

Năm 1967 kết thúc với một loạt trận không chiến ác liệt khởi đầu từ trận ngày 12-12. Trận đó, các phi công Mig-21 đã bắn rơi 1 chiếc “Thần sấm” nhưng không được phía Mĩ công nhận. Sự trái khoáy trong báo cáo tổn thất được lặp lại sau trận không chiến ngày 16-12 khi phía Mĩ công bố họ bị tổn thất 1 chiếc máy bay cường kích F-4D có số đuôi 66-7631 thuộc Phi đội 555 Liên đội không quân chiến thuật số 8 do bị Mig-21 bắn rơi, trong khi phía đối phương của họ lại không ghi nhận phi công Bắc Việt nào lập thành tích trong ngày.

Hôm tiếp sau, 1 đội hình 32 chiếc “Thần sấm” và “Con ma” đã bị một biên đội 3 chiếc Mig-21 chặn kích. Trận này, phi công Vũ Ngọc Đỉnh đã bắn rơi liền 2 chiếc “Thần sấm”, và chúng là những chiếc máy bay Mĩ thứ tư và thứ năm trong bảng thành tích thăng hạng phi công Át của anh. Còn chiếc “Thần sấm” thứ ba thì bị trúng tên lửa từ máy bay của phi công Nguyễn Hồng Nhị. Các nguồn tin phía Mĩ chỉ công nhận mỗi một chiếc F-105D có số đuôi 60-0422 thuộc Phi đội 469 Liên đội không quân chiến thuật số 388 là do bị phi công Vũ Ngọc Đỉnh bắn rơi.   

Ngày 19-12, phi công Nguyễn Văn Cốc đã bắn rơi 1 chiếc F-105 trên bầu trời Tam Đảo và còn có thêm 3 phi công khác thuộc e921 báo cáo bắn hạ 3 chiếc máy bay không rõ kiểu loại, nhưng người Mĩ không công nhận bất cứ tổn thất máy bay nào trong ngày.

Hoạt động chiến đấu của lực lượng Mig-21 trong năm 1968 đã trở nên hiệu quả hơn hẳn. Ngay ngày đầu tháng Giêng, Trung đoàn không quân tiêm kích 921 đã được bổ sung 29 phi công vừa được học chuyển loại sang lái Mig-21 ở Liên Xô về nước. Món quà đầu năm này tới vừa kịp lúc đang có những trận không chiến ác liệt diễn ra từ hồi đầu tháng.

Sáng ngày 03-01, trên bầu trời Mai Châu xuất hiện đội hình 48 chiếc máy bay Mĩ đang hướng về phía Thanh Sơn, Phú Thọ. Được lệnh xuất kích từ sân bay Kép, biên đội 2 Mig-21 của Nguyễn Đăng Kính và Bùi Đức Nhu đã tạo được thế bất ngờ khi vào công kích đội hình địch từ hướng Mặt trời và ngay cú tiếp cận đầu tiên mỗi phi công đã hạ được 1 chiếc “Thần sấm”. Niềm vui chiến thắng giảm đi phần nào khi chiếc Mig-21 của Nguyễn Đăng Kính trở về hạ cánh đã “vượt rào” xông ra ngoài đường băng làm gãy càng trước. Như các kĩ thuật viên và phi công Việt Nam từng được học từ các thầy Xô viết đều biết rằng nguyên tắc cơ bản khi xử lí các tình huống uy hiếp an toàn bay là “Chớ lấy trứng chọi đá”. Thế nhưng các kĩ thuật viên Bắc Việt dũng cảm đã vác theo xà beng lao tới chỗ máy bay để tìm cách đưa phi công Nguyễn Đăng Kính ra khỏi buồng lái của chiếc máy bay tiêm kích đã bị gãy càng trước một cách lành lặn. Vì thế mà về sau, chiếc máy bay Mig-21 này đã được đem đi sửa không chỉ ở chỗ chiếc càng trước bị gãy, mà còn ở chỗ buồng lái. Phía Mĩ chỉ công nhận mỗi chiếc “Thần sấm” bị phi công Nguyễn Đăng Kính bắn rơi là chiếc F-105D có số đuôi 58-1157 thuộc Phi đội 469 Liên đội không quân chiến thuật số 388.


Cũng trong ngày 03 tháng Giêng, một tốp Mig-21 khác của Bùi Đức Nhu và Hà Văn Chúc được lệnh xuất kích chiến đấu nhưng không gặp địch. Sau đó vào lúc 3 giờ chiều, một đội hình 36 chiếc máy bay Mĩ bị phát hiện khi chúng bay vào Hà Nội. Phi công Hà Văn Chúc lại được lệnh xuất kích vào lúc 3 giờ 16 phút và nhanh chóng chiếm độ cao 5500 mét bằng với độ cao của đám “Thần sấm”. Trước khi chiếm được thế công kích, máy bay của Hà Văn Chúc đã bị một biên đội 4 chiếc “Con ma” lao vào cản phá. Phi công Chúc lại kéo cao tới độ cao 10000 mét khiến đám “Con ma” tụt lại phía sau. Khi lao xuống đám “Thần sấm” bay thấp mãi phía dưới, do tốc độ máy bay tăng quá nhanh nên Chúc đã không kịp lấy đường ngắm và khiến đám máy bay mục tiêu bị vuột về phía sau lưng (hay nói đúng hơn là máy bay Chúc đã bay vọt qua phía trước máy bay địch). Tiếp tục phát hiện một biên đội “Thần sấm” khác bay ở phía trước, Chúc lại xông vào công kích nhưng một lần nữa bị lỡ thời cơ phóng tên lửa. Khi đồng hồ báo dầu còn khoảng 700 lít không đủ để tiếp tục chiến đấu, Chúc đành đưa máy bay quay về sân bay hạ cánh. Như để trêu ngươi viên phi công dọc theo đường về, anh ta đã gặp cả thảy tới 8 biên đội “Thần sấm” đang trên đường bay vào. Chẳng còn gì mà tiếc, Hà Văn Chúc đã phóng 1 quả “Rắn đuôi kêu” Xô viết về phía máy bay địch từ cự li 3,5 km. Phi công Bắc Việt tuyên bố đã bắn rơi 1 chiếc “Thần sấm”, trong khi phía Mĩ không công nhận tổn thất này. Trong vụ này dù người phi công Bắc Việt có bắn rơi được máy bay cường kích Mĩ hay không, thì đối với Không quân Mĩ, những động tác cơ động lạ kì của Hà Văn Chúc đã giúp đẩy lui một trận không kích vào Hà Nội.

Các bác cho hỏi MiG-21PF (đầu số 4xxx thời KCCM) có khả năng mang cannon pod GP-9 không ạ?

Theo như ở đây: http://www.airwar.ru/enc/fighter/mig21pf.html - là mang được.

Đáng chú ý rằng ở nước ngoài cũng như Liên Xô (Su-9) và Mỹ (F-4 “Con ma) trong những năm 1950 đến 1960, các máy bay tiêm kích đánh chặn được định hướng vào vũ khí tên lửa thay cho pháo, tương ứng với quan điểm đánh chặn mới (không lao vào các trận không chiến quần vòng –dogfight). Nhưng cùng với F-4 được chế tạo chỉ có vũ khí tên lửa, Mỹ không quên các trận không chiến kiểu quần vòng. Và làm nhiệm vụ này là các máy bay F-104, trang bị pháo. Dòng “Mirage” IIIC của Pháp cũng trang bị pháo.

Nhưng Liên Xô lại nghĩ khác. Và E-7 (nguyên mẫu của Mig-21P) đã tham gia các thí nghiệm cấp nhà nước không có pháo. Khối lượng bay tăng lên dẫn tới tăng tốc độ hạ cánh lên 260-290km/h làm phức tạp việc lái trong giai đoạn bay quan trọng nhất. Mặc dù vậy, máy bay vẫn được tiếp nhận vào trang bị, và vấn đề này sẽ được giải quyết về sau. Trang bị của máy bay đánh chặn chỉ có hai bệ treo trên cánh với 2 tên lửa K-13. Dự kiến (sau khi trang bị thêm phù hợp cho máy bay), sử dụng các tên lửa RS-2-US, nhưng thực tế không thực hiện. Bệ treo cho phép mang hai khối rốc két UB-16 hoặc S-240, hoặc 2 bom 500kg. Trên bệ treo dưới thân, cũng như dòng trước, bố trí thùng dầu phụ với 500 lít chất đốt. Sau đó, khi trong chiến tranh Việt Nam đã lộ ra sự cần thiết gấp phải trang bị pháo, Mig-21PF đã được thiết kế thùng pháo GP-9 với pháo hai nòng GSh-23L với 200 viên đạn. 

Loại Mig-21PFM 50xx sau này mới là loại mang thùng súng GP-9, còn Mig-21PF 4xxx chưa có thùng này đâu.

Biên đội Nguyễn Đăng Kính và Đồng Văn Song đã hạ được chiếc máy bay tác chiến điện tử EB-66 thứ hai trong bảng thành tích chiến đấu của Trung đoàn 921. Lần này người Mĩ đã phải tâm phục khẩu phục công nhận bị tổn thất một chiếc EB-66 có số đuôi 55-0388 thuộc Phi đội tác chiến điện tử 41 Liên đội không quân chiến thuật số 355 vào tay Mig-21. Còn có thêm một chiếc EB-66 thứ ba bị biên đội Nguyễn Đăng Kính và Nguyễn Đức Thuận bắn rơi trong ngày 03-03 nhưng không được phía Mĩ công nhận.

Ngoài máy bay tác chiến điện tử, Không quân Mĩ còn bị Mig-21 loại khỏi vòng chiến 1 chiếc máy bay cường kích F-105D số đuôi 60-0489 thuộc Phi đội 469 Liên đội không quân chiến thuật số 388 vào ngày 14-01. Thế nhưng các phi công Bắc Việt đã không đứng ra nhận thành tích bắn rơi chiếc “Thần sấm” này. Tiếp đến ngày 18-01, người Mĩ đã dâng lên tới 2 chiếc F-4D số đuôi 66-8720 và 66-7581 thuộc Phi đội 435 Liên đội không quân chiến thuật số 8 cho bảng thành tích chiến đấu của Trung đoàn không quân tiêm kích 921. Nhưng điều đáng nói là một lần nữa, cấp chỉ huy của Trung đoàn 921 lại chẳng hề hay biết gì về những thành tích này. Những vụ việc tương tự cũng diễn ra với chiếc F-105D số đuôi 60-5384 thuộc Phi đội 34 Liên đội không quân chiến thuật số 388 bị bắn rơi ngày 04-02, chiếc F-4D số đuôi 66-8725 thuộc Phi đội 497 Liên đội không quân chiến thuật số 8 bị bắn rơi ngày 21-02. Trong khi phía Mĩ cho rằng chúng bị các phi công Mig-21 bắn rơi, thì phía Quân chủng PKKQ Bắc Việt lại không ghi nhận những chiến công đó.       

Trong ngày 03-02 đã diễn ra một trận không chiến hy hữu khi phi công Nguyễn Văn Cốc bắn hạ 1 chiếc máy bay tiêm kích thuộc vào loại vô dụng nhất trên chiến trường Đông Dương – máy bay tiêm kích đánh chặn F-102A “Cánh đuôi lao” số đuôi 56-1166 thuộc Phi đội 509 Liên đội tiêm kích đánh chặn số 405 do thượng úy phi công W.L. Wiggins điều khiển. Đây là chiếc máy bay thứ 7 bị phi công Át Nguyễn Văn Cốc bắn rơi và trường hợp tổn thất của nó được cả hai phía ghi nhận.

Trong tháng 2, phi công Mĩ thuộc các Liên đội không quân chiến thuật số 8 và Liên đội trinh sát chiến thuật số 432 đã gỡ gạc lại được một số trận diễn ra trong các ngày mùng 5, mùng 6, 12 và 21, mỗi trận đều hạ được 1 chiếc Mig-21.   

Thay cho bầu không khí chiến đấu nhộn nhịp như hồi đầu năm, tình hình chiến đấu trong tháng 3, tháng 4 diễn ra khá trầm lắng và lực lượng không quân tiêm kích Bắc Việt đã không giành thêm được thành tích nào cho tới tận ngày 07-5. Trong trận không chiến ngày 07-5, Không quân Bắc Việt đã cho xuất kích cả thảy 03 biên đội Mig-21 từ sân bay Thọ Xuân. Phi công Nguyễn Văn Cốc là một trong các phi công xuất kích ngày hôm đó kể lại:

- Biên đội trưởng Đặng Ngọc Ngự và tôi xuất kích từ sân bay Thọ Xuân dưới sự yểm hộ của biên đội Nguyễn Đăng Kính và Nguyễn Văn Lung. Vì hiệp đồng không tốt với bên phòng không nên chúng tôi bị pháo cao xạ bắn nhầm do bị tưởng là máy bay Mĩ. Rắc rối không chỉ xảy ra với pháo cao xạ, mà lần này chính anh Đặng Ngọc Ngự bay số 1 phía trước chúng tôi lại nhận nhầm biên đội Mig-21 thứ ba là máy bay Mĩ, rồi vứt thùng dầu phụ suýt nữa thì xông vào công kích “địch”.

- Sau khi làm 3 vòng chờ trên bầu trời Đô Lương, chúng tôi được thông báo có máy bay địch đang bay vào từ hướng biển – lần này thì đích thị là máy bay Mĩ rồi. Anh Ngự phát hiện ngay 1 tốp 2 chiếc “Con ma” từ cự li 5 km. Do vướng mây dầy nên anh Ngự đã không chiếm được vị trí phóng tên lửa. Tôi định bám theo yểm hộ anh Ngự nhưng đành thôi vì thấy không còn đủ dầu. Trên đường về Thọ Xuân hạ cánh, tôi phát hiện 1 chiếc “Con ma” bay ở độ cao 2500 mét. Sau khi chuyển vào thế khóa đuôi ở cự li 1500 mét, tôi phóng liền 2 đạn về phía chiếc “Con ma” khiến nó nổ tung và văng xác xuống biển.     

Thành tích thứ 7 này của phi công Nguyễn Văn Cốc là chiếc máy bay cường kích F-4B số đuôi 15-1485 thuộc Phi đội tiêm kích hải quân VF-82 Liên đội không quân trên tầu sân bay CVAN-65 “Enterprise”. Tổ bay của chiếc “Con ma” đoản mệnh đã được trực thăng tìm cứu của Hải quân Mĩ giải cứu thành công.


Trong tháng 5, Không quân Mĩ bắt đầu tiến hành thường xuyên các phi vụ không kích vào các sân bay căn cứ ở Vinh và Đồng Hới của lực lượng không quân tiêm kích Bắc Việt. Còn trên hướng vịnh Bắc Bộ, các tầu hải quân Mĩ được phân công nhiệm vụ trực ban cảnh giới tạo thành trường ra đa khép kín quản chặt không phận từ Vĩnh Linh tới Ninh Bình. Mỗi khi biết Mig xuất kích, các tầu này lại lùi xa bờ và di chuyển về phía các tầu sân bay để nhận được sự hỗ trợ phòng không hùng hậu từ các cụm tầu sân bay chiến đấu này. Từ ngày 07-05, có 5 lần chiếc máy bay Bắc Việt đã tìm cách công kích các tầu chiến Mĩ nhưng không những bất thành, mà còn bị tổn thất tới 2 chiếc máy bay tiêm kích.

Một trong số các máy bay Bắc Việt tham gia công kích đội tầu hải quân Mĩ đã bị chiếc máy bay tiêm kích F-4B thuộc Phi đội tiêm kích hải quân VF-96 sử dụng tên lửa đối không tầm trung AIM-7 “Chim sẻ” phóng từ ngoài tầm nhìn bắn rơi hôm 09-05.

Một cuộc đụng độ khác giữa Mig-21 và đám ‘Con ma” hải quân đã diễn ra vào hôm 16-06. Hôm đó, một biên đội 2 chiếc Mig-21 xuất kích từ sân bay Thọ Xuân bay dọc theo Đường 15 ở độ cao 250 – 300 mét và tốc độ 800 km/giờ tới trên Nghĩa Đàn thì được sở chỉ huy thông báo có máy bay Mĩ xuất hiện trên vùng trời Đô Lương. Sau vài phút, biên đội trưởng Đinh Tôn đã phát hiện 1 biên đội 4 chiếc F-4J. Anh vứt thùng dầu phụ rồi đẩy tay ga hết cỡ để tăng lực động cơ và lao vào công kích. Trong phút chốc, khi máy bay hai bên dường như sắp đâm sầm vào nhau thì chiếc F-4J chỉ huy biên đội đã dẫn theo chiếc số 2 vội bổ xuống sát đất tháo chạy. Không để lỡ dịp truy kích ngay cả khi địch đã tháo chạy ra biển, Đinh Tôn cùng với số 2 là phi công mới xuất kích trận đầu Nguyễn Tiến Sâm (về sau phi công này cũng trở thành Át của Không quân Bắc Việt) đã theo sát tốp máy bay cường kích địch ở cự li 300 mét. Và rồi người chiến binh bầu trời kì cựu Đinh Tôn đã cho chàng “tân binh” bay cặp với mình được thưởng thức bài học trực quan về không chiến: quả đạn K-13 rời bệ phóng ở cự li gần đã biến chiếc “Con ma” F-4J số đuôi 155548 thuộc Phi đội tiêm kích hải quân VF-102 Liên đội không quân trên tầu sân bay CVA-66 “Châu Mĩ” thành một quả cầu lửa, chỉ mỗi mình viên phi công trong tổ bay của chiếc “Con ma” này là kịp phóng dù thoát ra ngoài. Khi biên đội Mig-21 quay về hạ cánh, dù Sở chỉ huy bay Thọ Xuân đã thông báo tới tất cả các đơn vị pháo cao xạ lân cận về việc biên đội Mig-21 đang trở về hạ cánh, nhưng máy bay của 2 phi công Tôn và Sâm vẫn suýt nữa bị trúng đạn cao xạ bắn nhầm.   

Mọi cuộc chiến đều có vẻ giống như một chiếc cân, với cán cân lúc thì nghiêng bên này, lúc lại lệch phía kia. Ngày 26-06 đã đem đến vận may cho người Mĩ khi viên phi công lái chiếc máy bay tiêm kích F-8H “Thập tự quân” thuộc Phi đội tiêm kích hải quân VF-33 Liên đội không quân trên tầu sân bay CVA-31 “Ri sác tốt bụng” hạ được 1 Mig-21. Chiếc Mig-21 thứ 2 bị biên đội 2 chiếc “Con ma” thuộc Phi đội tiêm kích hải quân VF-33 Liên đội không quân trên tầu sân bay CVA-66 “Châu Mĩ” bắn rơi ngày 10-07 trong trận không chiến với 1 biên đội 3 chiếc Mig-21 của Bắc Việt. Những tổn thất vừa nêu của Không quân Bắc Việt được cho là do chiến thuật kém và công tác huấn luyện chiến đấu cho phi công mới không được tốt.

Ngày 01-08 đã diễn ra 1 trận không chiến khác giữa biên đội 3 chiếc Mig-21 của các phi công Nguyễn Hồng Nhị, Nguyễn Mạo, Nguyễn Đăng Kính với đám “Thập tự quân” thuộc Phi đội tiêm kích hải quân VF-111 của tầu sân bay “Gan dạ” tại một điểm chặn kích cách sân bay căn cứ của Mig khoảng 15 km. Phi công Nguyễn Đăng Kính vào phóng tên lửa công kích trước nhưng không trúng mục tiêu. Tới lượt phi công Nguyễn Hồng Nhị vào công kích máy bay địch bằng tên lửa K-13 từ cự li 1000 mét, nhưng phi công Mĩ đã kịp cơ động tránh quả đạn này bằng thao tác ngoặt gấp với độ nghiêng 45 độ làm đầu tự dẫn của tên lửa mất bám sát mục tiêu. Tới khi quả đạn thứ 2 của Nhị được phóng đi thì chiếc máy bay Mĩ đã hết đường thoát. Phi công Nguyễn Hồng Nhị đã báo cáo bắn rơi được 1 chiếc máy bay địch, nhưng phía Hải quân Mĩ không thừa nhận bị tổn thất một chiếc “Thập tự quân” nào trong ngày đó cả.    

Thế trận bỗng chốc xoay vần từ người đi săn thành con mồi khi máy bay của Nguyễn Hồng Nhị bị một chiếc “Thập tự quân” khóa đuôi. Nguyễn Hồng Nhị nỗ lực chịu quá tải khi bật tăng lực ngoặt gấp nhưng rồi lại thôi do mức quá tải của động tác này vượt ngưỡng chịu đựng của máy bay. Chiếc “Thập tự quân” xả từng loạt điểm xạ ngắn đạn pháo về phía chiếc Mig của Nhị từ vị trí khóa đuôi cách 300 mét. Nguyễn Hồng Nhị lại lấy vòng lượn và tới lần lượn thứ ba anh đã bám được vào đuôi 1 chiếc “Thập tự quân”. Chiếc máy bay Mĩ đã nằm gọn trong máy ngắm, việc còn lại chỉ là nhấn nút bắn và người phi công Bắc Việt đã làm như vậy. Thế nhưng khẩu pháo trên máy bay đã không nhả đạn do bị hỏng cò điện, còn 2 quả tên lửa mang theo cũng đã tiêu thụ hết. Đúng lúc đó tình thế bỗng trở nên ngặt nghèo khi có thêm 1 tốp 2 chiếc “Thập tự quân” từ đâu tới nhập trận. Phi công Nguyễn Hồng Nhị cho máy bay lật xuống thoát li nhưng chưa kịp bắt tốc độ thì đã trúng 1 trong 2 quả tên lửa AIM-9 “Rắn đuôi kêu” nhắm tới. Nguyễn Hồng Nhị kịp nhảy dù và chỉ 3 ngày sau đã lại sẵn sàng xuất kích giáng trả các cuộc tập kích đường không của bè lũ đế quốc xâm lược.    


Trong trận không chiến ngày 19-09 lại xảy ra việc trục trặc hệ thống vũ khí khi số 1 của biên đội 2 chiếc Mig-21 nhấn nút phóng mà đạn không rời bệ. Số 2 đã vào công kích thay số 1 và bắn hạ được chiếc “Thập tự quân” đó. Phía Mĩ không những bác bỏ việc để tổn thất chiếc “Thập tự quân”, mà còn công bố chiến tích bắn rơi 1 chiếc Mig-21 của đại úy phi công hải quân J. Nargi thuộc Phi đội tiêm kích hải quân VF-111. Ngày 26-10, Trung đoàn không quân tiêm kích 921 hạ được 1 “Con ma”, nhưng phía Mĩ đã lờ tịt vụ này đi.

Mặc dù Chính phủ Hoa Kì tuyên bố ngừng ném bom Bắc Việt từ ngày 01-10-1968, nhưng họ vẫn tiếp tục tiến hành các chuyến bay trinh sát Miền Bắc, đồng thời không hề giảm số lượng phi vụ ném bom trên đất Lào và Nam Việt Nam.

Việc Mĩ ngừng ném bom Bắc Việt đã làm giảm mạnh số lượng các trận không chiến. Nếu không tính tới hoạt động săn đuổi loại máy bay trinh sát không người lái “Ong lửa”, thì trong cả năm 1969 chỉ diễn ra đúng 1 trận không chiến liên quan tới Mig-21 trong ngày 09-02 khi 1 biên đội 2 chiếc Mig-21 bị tấn công trong khi bay chuyển trường từ Nội Bài vào Vinh. Trận này người Mĩ tuy có trở về tay không, nhưng phía Không quân Bắc Việt cũng vẫn bị mất 1 chiếc Mig-21 do phi công phải nhảy dù bỏ lại chiếc máy bay đã hết dầu.  

Do hoạt động không kích của Mĩ ở Lào không chỉ được tiến hành một cách thường xuyên, mà còn gia tăng về cường độ, nên Bộ tư lệnh Quân chủng PKKQ Bắc Việt đã quyết định điều động một số lượng lớn máy bay tiêm kích Mig-17 và Mig-21 vào các sân bay Vinh và Anh Sơn thuộc Khu 4. Các phi công tới nhận nhiệm vụ chiến đấu ở hai sân bay này đã được huấn luyện chiến đấu tăng cường. Đại đội tiêm kích bố trí tại sân bay Anh Sơn bắt đầu tham gia trực ban sẵn sàng chiến đấu từ ngày 06-04 với 10 phi công lái Mig-17 được chuyển loại sang lái Mig-21MF để chuẩn bị chiến đấu tại chiến trường phía Nam, trong số đó có 5 phi công chuyên bay chiến đấu trong điều kiện khí tượng phức tạp và 5 phi công còn lại chuyên xuất kích đánh đêm.

Theo em được biết, máy bay từ đời Mig17 đã có camera quay phim chụp ảnh lại mục tiêu khi nổ súng hoặc phóng tên lửa. Người ta ghi nhận chiến công của phi công thông qua các thước phim đó. Về mặt kỹ thuật, không thể có chuyện công nhận thành tích nhầm.
Về chính trị:
- Với Việt Nam theo em là rất chính xác. Bằng chứng là bác Rạng đã bắn trúng B52 nhưng ...quên không bật máy quay. Không có căn cứ gì nên không được công nhận chiến công.
- Với Mỹ. Có rất nhiều ví dụ lịch sử cho thấy rằng Mỹ đã sửa lại bảng danh sách chiến công của 2 bên theo hướng có lợi cho Mỹ. Điển hình như chiến tranh Triều Tiên.

Vậy em đề nghị các bác tìm được nguồn nào có cả các thước phim ghi lại các thành tích của cả 2 bên tham chiến thì tốt hơn. Chứ viết kiểu phi công Hà Văn Chúc tự thưởng cho mình thành tích hạ 1 máy bay khi bắn tên lửa ở tầm xa 3.5km nghe văn học quá.

Đây chỉ là đề xuất thêm của em để tìm hiểu kỹ hơn lịch sử không chiến giữa Việt Nam và Mỹ.

Cám ơn bác Daibangden nhiều về cuốn sách này. Hy vọng bác đăng toàn bộ vào một ngày gần nhất.

Máy bay ném bom chiến lược B-52 được Mĩ sử dụng rộng rãi trong các trận không kích mục tiêu trên đất Lào và Nam Việt Nam, nên các phi công Mig đã được huấn luyện để công kích loại “Pháo đài bay chiến lược” này. Ngày 22-04, tốp 2 chiếc Mig-21 đầu tiên đã tới sân bay Vinh và đây cũng là sân bay của Bắc Việt gần với biên giới Lào nhất. Những chiếc máy bay này không được sơn ngụy trang nên chúng đã bị máy bay trinh sát của Mĩ phát hiện ngay khi vừa hạ cánh. Và trận không kích liền sau đó đã biến những chiếc máy bay tiêm kích nằm phơi mình lấp lánh dưới ánh mặt trời tại sân bay Vinh thành những đống kim loại cháy rụi. 

Thành tích chiến đấu chỉ tới với đơn vị này vài tháng sau đó khi một biên đội 2 chiếc Mig-21 (gồm số 1 Phạm Đình Tuân và số 2 Vũ Ngọc Đỉnh) xuất kích từ sân bay Vinh, tới gần khu vực đường 12 thì được đài ra đa cảnh giới thông báo phát hiện tốp máy bay tìm cứu phi công của Không quân Mĩ, gồm trực thăng và các máy bay tiêm kích hộ tống, đang hướng sang Lào để giải cứu tổ bay của chiếc F-105G bị bắn rơi bên đó. Phi công Phạm Đình Tuân vào công kích và đã bắn rơi 1 chiếc “Con ma”, nhưng tổn thất này không được phía Mĩ công nhận. Số 2 của biên đội Mig-21 đã phóng tên lửa diệt được 1 chiếc trực thăng tìm cứu phi công HH-53B có số đuôi 66-14430 thuộc Phi đội tìm cứu phi công số 40. Đây là trận đầu không quân tiêm kích Bắc Việt xuất kích tiến hành không chiến trên đất Lào, và chiếc HH-53B cũng là chiếc trực thăng Mĩ duy nhất bị tên lửa đối không bắn rơi trong suốt thời gian diễn ra cuộc chiến tranh ở Đông Dương. 


Khi về hạ cánh trong điều kiện thời tiết xấu ở sân bay Vinh, chiếc Mig-21 của phi công Phạm Đình Tuân va phải núi khiến phi công hi sinh. Đáp lại sự xuất hiện của Mig ở nam phần Bắc Việt, máy bay cường kích Mĩ đã tiến hành không kích sân bay Mường Xén trong ngày 28-03. Điều kiện thời tiết xấu đã không cho phép các máy bay tiêm kích Bắc Việt đóng tại sân bay Thọ Xuân cất cánh chặn kích các máy bay Mĩ tham gia trận không kích. Một biên đội 4 chiếc Mig-21 được lệnh xuất kích từ sân bay Kiến An. Trong số 2 phi công Mig-21 lần đầu xông trận của biên đội này, một người đã ra đi vĩnh viễn khi chiếc Mig-21 của anh bị trúng tên lửa đối không phóng đi từ 1 chiếc F-4J thuộc Phi đội tiêm kích hải quân VF-142 Liên đội không quân trên tầu sân bay “Chòm sao”.

Trong mùa khô năm 1971, việc tiếp vận qua đường 9 thuộc trách nhiệm của Đoàn 559 Quân đội Bắc Việt bị sụt giảm mạnh do thường xuyên bị máy bay ném bom chiến lược B-52 và máy bay cường kích AC-130 “Pháo hạm” ném bom bắn phá. Bộ tư lệnh Quân chủng PKKQ đã được giao nhiệm vụ phòng không bảo vệ tuyến đường trọng yếu đối với hoạt động tiếp tế cho các đơn vị quân chủ lực chính qui Bắc Việt đang ém quân ở phía Nam. Đối với các phi công tiêm kích Mig-21, nhiệm vụ được giao cho họ lần này rất khó khăn do không thông thuộc địa hình địa vật và hệ thống dẫn đường chỉ huy chiến đấu mặt đất cho hoạt động chiến đấu của máy bay tiêm kích hầu như không có.

Trong số các phi công Mig-21 được giao nhiệm vụ bảo vệ tuyến đường 9, Đinh Tôn là phi công kì cựu rất có kinh nghiệm khi bay bằng khí tài khi đối phó với đám “Pháo hạm” chuyên rình mò ban đêm hay trong điều kiện tầm nhìn hạn chế. Chuyến xuất kích chiến đấu đầu tiên trên khu vực đường 9 là do phi công Đinh Tôn thực hiện. Cất cánh từ sân bay Nội Bài vào hồi 17 giờ, Đinh Tôn tới sân bay Đồng Hới tiếp dầu vào lúc 19 giờ, rồi lại xuất kích nhằm hướng tới khu vực tuần tiễu nhưng không phát hiện được đám AC-130 quỷ quyệt. Người Mĩ chắc đánh hơi thấy máy bay tiêm kích của đối phương xuất hiện nên đã điều đám “Pháo hạm” của mình ra khỏi khu vực nguy hiểm. Thực tình mà nói thì đây cũng là kết quả mà cấp chỉ huy quân đội Bắc Việt trông đợi.

Hoạt động chặn kích máy bay B-52 của Không quân tiêm kích Bắc Việt trong nửa đầu năm 1971 không khả quan chủ yếu là do thiếu hệ thống đài ra đa cảnh giới. Tới tháng 9, các đài ra đa cảnh giới đã được bố trí tại Ba Đồn và Vĩnh Linh (đều thuộc tỉnh Quảng Bình) để kíp trắc thủ tập trung vào nhiệm vụ phát hiện những chiếc máy bay ném bom chiến lược.         

Ngày 04-10, Ban chỉ huy Trung đoàn không quân tiêm kích 921 đã điều phi công quen thuộc Đinh Tôn vào sân bay Đồng Hới để bắt đầu triển khai nhiệm vụ chặn kích B-52. Hôm đó Đinh Tôn xuất kích sau lúc mặt trời lặn và không mở máy vô tuyến liên lạc với mặt đất nhằm tránh bị hệ thống chế áp điện tử của phía Mĩ gây nhiễu. Anh đã phát hiện được 1 tốp 2 chiếc “Pháo đài bay chiến lược”, nhưng do không tiếp cận chiếm được cự li phóng tên lửa thích hợp nên phải quay về Thọ Xuân hạ cánh.

Ngày 20-11 có thêm 2 chiếc Mig-21 nữa được chuyển sân vào Vinh, từ đó 1 chiếc Mig-21 đi tiếp xuống sân bay Anh Sơn ngay trong ngày. Khoảng 8 giờ tối ngày hôm đó, đài ra đa cảnh giới phát hiện được 1 tốp B-52 ở cách Sầm Nưa 60 km về phía bắc. Hồi  20 giờ 46 phút, phi công Vũ Đình Rạng được lệnh xuất kích đánh chặn tốp B-52 này. Sau khi được đài dẫn đường mặt đất thông báo có 3 mục tiêu bay cách mình khoảng 100 km, Rạng đã vứt thùng dầu phụ rồi kéo lên chiếm độ cao 10000 mét và tiếp cận địch theo hướng bay được trực ban dẫn đường mặt đất cập nhật liên tục. Phi công Rạng bật ra đa ngắm bắn của Mig-21 ở cự li 15 km và khi vào tới 8 km thì phóng tên lửa vào 1 chiếc trong tốp máy bay ném bom. Lúc đang thoát li công kích, Rạng lại túm ngay được vào chiếc B-52 thứ hai và kịp phóng tên lửa về phía nó. Về hạ cánh tại sân bay Anh Sơn vào hồi 21 giờ 15 phút, phi công đã báo cáo rằng quả tên lửa đầu tiên đã bắn bị thương chiếc “Pháo đài bay chiến lược” và khiến nó phải cuống cuồng đáp xuống bên đất Thái Lan. 

Những cuộc chặn kích máy bay B-52 kết hợp với quá trình tập kết lực lượng chiến đấu ngày càng tăng của Bắc Việt ở miền Nam đã buộc Oa sinh tơn phải điều chỉnh sách lược ném bom bắn phá miền Bắc. Từ tháng 12-1971, phía Mĩ đã ném bom miền Bắc trở lại và kéo theo các trận không chiến ở đây. Ngày 18-12, phi công Lê Thanh Đạo và Võ Sĩ Giáp mỗi người đã bắn hạ được 1 chiếc F-4D (1 chiếc có số đuôi 66-0241 và chiếc còn lại có số đuôi 65-0799) thuộc Liên đội trinh sát chiến thuật.

Và kể từ đó, cuộc chiến tranh đường không trên bầu trời Bắc Việt đã bước vào giai đoạn cao trào.   

Cuốn bác đang dịch có phải cuốn Mig-21 Units of Vietnam War của Itsvan Toperczer không bac? Em thấy cuốn của bác istvan cũng có kết hợp cả tài liệu Mỹ và tài liệu Vn (lích sử sư đoàn 371 và lịch sử dẫn đường không quân)...

Nhân tiện có topic về quá trình chiến đấu của Mig-21 ở Việt Nam, em muốn tìm hiểu về số Mig-21bis nhận về đầu tiên (24 chiếc) từ tháng 7-8 năm 1979 giao cho sư đoàn 371 có một lô máy bay rằn ri màu xanh. Em tìm hiểu về kiểu camo này thì được biết đây là các máy bay của Cuba, e đoán là Liên Xô chuyển giao cho VN từ lô hàng của CUBA. Vậy em xin nhờ các bác giải đáp giúp em... có đúng những chiếc Mig-21Bis đầu tiên là của Cuba?  có bao nhiêu chiếc trong đợt 24 chiếc này có màu camo như vậy?

Trên mạng có một loạt ảnh về máy bay rằn ri này, và có ảnh của chiếc 5205, 5206 và 5210... ngoài ra em có ảnh chụp ở bảo tàng B52 có thêm chiếc 5209... Như vậy em thấy đây là 1 lô gồm khá nhiều máy bay rằn ri, và có khả năng là từ chiếc 5201-5210 đã là mầu như vậy.

Tuy nhiên, em lại có một số ảnh những chiếc mig-21Bis lô đầu tiên đầu tiên (520x) lại có màu bạc. Lúc đầu em nghĩ nghĩ là chỉ có vài chiếc là sơn rằn ri, vài chiếc bạc. Tuy nhiên, xem kỹ thì thấy ảnh này chụp vào thời điểm kỷ niệm 50 năm không quân việt nam upload năm 2007, tức là gần đây máy bay đã có thể bị sơn lại thành màu xám bạc như các máy bay hiện thời lên trên lớp camo cũ.

Do vậy, kính mong các bác có thể trả lời giúp em xem có bao nhiêu chiếc rằn ri, và nó sơn rằn ri đến năm nào thì bị sơn lại...

Em xin lỗi nếu câu hỏi không thích hợp ở đây? Mong các bác chỉ chỗ thích hợp cho em hỏi cầu hỏi băn khoăn này...

(http://forum.keypublishing.com/attachment.php?attachmentid=29941&d=1088777604)

(http://i15.photobucket.com/albums/a395/emheny/MODELING/PREFERENCES/5206.jpg)

(http://i15.photobucket.com/albums/a395/emheny/MODELING/PREFERENCES/5210-2.jpg)

(http://i15.photobucket.com/albums/a395/emheny/MODELING/PREFERENCES/5210-1.jpg)

Ảnh chụp tại bảo tàng B52 chiếc 5209, cũng là màu rằn ri
(http://farm9.staticflickr.com/8076/8446969130_2e9a90c26e_c.jpg)

Ảnh chụp ít nhất 4 chiếc rằn ri
(http://forum.keypublishing.com/attachment.php?attachmentid=29934&d=1088777411)

Sau này 1 hãng mô hình có làm decal chiếc 5212
(http://www.flevoaviationhobby.net/images/decalreviews/1-32/albatros3202/1024/0002.jpg)

Màu sơn đã bị chuyển thành sơn bạc....trong phim tài liệu 50 năm KQNDVN, trong đó có chiếc 5201, 5207, 5208, 5209... và 5212
(http://farm9.staticflickr.com/8505/8446993764_64e469af03_c.jpg)

(http://farm9.staticflickr.com/8213/8446993938_0b1bcb5a38_b.jpg)

(http://farm6.staticflickr.com/5447/7369068002_14c9864e5c_k.jpg)

5214
(http://forum.keypublishing.com/attachment.php?attachmentid=29939&d=1088777604)

Cho tới đầu năm 1972, hầu hết các phi công của Trung đoàn không quân tiêm kích 921 đã được chuyển loại sang lái loại Mig-21MF (mẫu máy bay 96) hiện đại hơn, trong số đó có thêm nhiều phi công có khả năng xuất kích chiến đấu trong điều kiện thời tiết xấu và cả ban đêm. Sở chỉ huy của đơn vị này đã được chuyển về sân bay Bạch Mai, còn lực lượng máy bay thì được bố trí ở sân bay Chương Mĩ (sân bay Hòa Lạc) của tỉnh Hà Tây. Thời đó, trung đoàn không quân tiêm kích của Bắc Việt nào cũng đều có một sở chỉ huy dự bị đủ khả năng thường trực tiếp nhận công tác chỉ huy chiến đấu trên không từ sở chỉ huy chính.

Năm 1972 đã trở thành giai đoạn trải nghiệm đầy căng thẳng của lực lượng không quân tiêm kích Bắc Việt khi họ phải tham gia hầu như tất cả các trận không chiến trong suốt chiến dịch chặn kích cuộc tập kích đường không Lainơ Bếchcơ II vào loại qui mô nhất kể từ sau Thế chiến II của Không quân Mĩ.              

Khi các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước Bắc Việt nhận thấy đã tới thời khắc ra đòn quyết định để cắm ngọn cờ hồng của hòa bình và Chủ nghĩa xã hội lên sào huyệt của chế độ ngụy Sài gòn nhằm thực hiện ước nguyện thống nhất đất nước và đi theo con đường Xã hội chủ nghĩa, thì khối lượng vận chuyển hàng dự trữ chiến đấu phục vụ kế hoạch chiến dịch mùa Khô của Quân đội miền Bắc trên cung đường Hồ Chí Minh trong năm này đã tăng vọt.

Quá trình chuẩn bị chiến dịch của quân đội miền Bắc đã khó lòng thoát khỏi tai mắt nhòm ngó của các máy bay do thám Mĩ. Việc người Mĩ tăng tần suất các phi vụ bay do thám đã kéo theo các chuyến xuất kích đánh đuổi của Mig-21. Từ đó người Mĩ phải tổ chức các chuyến bay do thám có máy bay tiêm kích hộ tống, và chính yếu tố này làm tần suất các cuộc không chiến giữa máy bay tiêm kích hộ tống do thám với Mig đánh chặn tăng lên.

Ngày 12-01-1972, đại úy phi công hải quân (đồng thời là Át tương lai duy nhất của Mĩ trong thời Chiến tranh Việt Nam) Randy Cunningham cùng đại úy sĩ quan điều khiển vũ khí Willie Driscoll là tổ bay đầu tiên đã hạ được Mig-21 tính từ tháng 03-1970 tới thời điểm đó. Trong các trận không chiến diễn ra trong các ngày 21-02, mùng 1 và 30-3, ngày 16-4, các tổ bay “Con ma” còn hạ thêm được tới 6 chiếc Mig-21.

Trong giai đoạn này, vùng giữa khu Phi quân sự và Vĩ tuyến 20 luôn hiện diện ít nhất là 30 chiếc Mig (gồm 10 chiếc Mig-21, 6 chiếc Mig-19 và 14 chiếc Mig-17) và chúng chỉ được phép xuất kích chiến đấu dưới sự chỉ huy giám sát của các đài ra đa cảnh giới và trạm dẫn đường mặt đất. Toàn bộ lực lượng máy bay tiêm kích của Trung đoàn 921 được giao đảm nhiệm phòng không trên vùng Khu 4, nhưng cũng có thể được điều về bảo vệ Hà Nội và Hải Phòng khi cần.        

Diễn biến leo thang của cuộc chiến tranh đường không đã xuất hiện cùng thời điểm với việc thành lập trung đoàn không quân tiêm kích thứ hai được trang bị máy bay Mig-21 của Bộ đội không quân Bắc Việt – Trung đoàn không quân tiêm kích 927 “Lam Sơn”. Trung đoàn này được trang bị phiên bản Mig-21PFM (mẫu máy bay 94) và có nhiệm vụ hiệp đồng chiến đấu với Trung đoàn không quân tiêm kích 921 ở phía bắc Vĩ tuyến 20. Phi công Nguyễn Hồng Nhị với thành tích bắn rơi 8 máy bay Mĩ được giao chỉ huy Trung đoàn không quân tiêm kích 927.

Nhờ sử dụng loại “Con ma” phiên bản mới và thay đổi chiến thuật, các phi công Không quân Mĩ đã bắn hạ được tới 7 chiếc Mig-21 mà không hề bị tổn thất chiếc “Con ma” nào trong 4 tháng đầu năm 1972. Thế nhưng tình thế đã thay đổi kể từ hôm 27-04.

Hôm đó hai phi công Hoàng Quốc Dũng và Cao Sơn Khảo xuất kích từ sân bay Nội Bài theo hướng đi Vụ Bản. Ngay khi vừa tách đất, họ đã phát hiện 1 cặp F-4B bay đối mặt ở cự li 6 km. Hai phi công MiG nhanh chóng rút ngắn cự li xuống còn 3 km để Hoàng Quốc Dũng vào phóng đạn diệt 1 chiếc F-4B “Con ma” có số đuôi 153025 của Phi đội tiêm kích hải quân VF-51 Liên đội không quân trên tàu sân bay “Biển San hô”. Một thành viên tổ bay trên chiếc F-4B bị bắn rơi hôm đó là sĩ quan điều khiển vũ khí – thiếu tá hải quân James B. Souder kể lại:

- Tôi bị bắn rơi khi đang thực hiện phi vụ thứ 335 trên bầu trời Việt Nam và cũng là chuyến sang phục vụ chiến đấu lần thứ 3 ở chiến trường Đông Dương. Khi đó tôi vừa bước sang tuổi 31 và giữ lon thiếu tá hải quân với trên 1000 giờ bay trên loại máy bay F-4. Cùng tổ bay với tôi hôm đó là một viên phi công “mới toe” – đại úy phi công hải quân Al Molinare.

- Chúng tôi bay số 2 trong biên đội 2 chiếc có nhiệm vụ vào không kích mục tiêu gần Hà Nội. Nhưng hôm đó trên bầu trời thủ đô Bắc Việt và xuôi về phía nam khoảng 100 km phủ đầy mây, nên chúng tôi đành chuyển sang đánh mục tiêu dự phòng là một cây cầu nằm ở phía bắc thành Vinh. Mỗi chiếc “Con ma” chuyến đó được gắn 4 thùng bom chùm cũng như các tên lửa đối không loại “Rắn đuôi kêu” và “Chim sẻ”. Trên đường tới mục tiêu mới, chúng tôi đã phát hiện và lao vào không kích một đoàn xe tải đang chạy trên Đường số 1.

- Vài phút sau trận không kích đoàn xe vận tải, ra đa cảnh giới của chúng tôi phát hiện được một chiếc Mig-21 vừa cất cánh từ sân bay Phúc Yên, nên viên sĩ quan dẫn đường trên không thông báo mục tiêu cho biên đội chúng tôi “Hướng 360. Cự li 85” . Biên đội trưởng của chúng tôi đáp lại bằng mật ngữ rằng đã nghe rõ tọa độ và chấp hành lệnh dẫn đường.

- Tôi phán đoán rằng chiếc MiG có thể ở đâu đó giữa các đám mây dày đang trôi lơ lửng ở độ cao 900 mét, nhưng mãi vẫn chưa tìm ra nó. Nhác thấy thứ gì đó ánh lên qua kính buồng lái, tôi gọi phi công: “Cậu có cho rằng “chú thỏ non” ở phía chân trời kia là 1 chiếc máy bay tiêm kích không hả Al?” 
 
- Viên phi công trả lời: “Có vẻ đúng là máy bay tiêm kích. Nó ở bên phải ta”. Tôi đã từng trải qua tình huống kiểu này trước đấy khoảng 5 tháng, nhưng khi đó máy bay thì quá chuẩn, trời quang mây tạnh, còn phía dưới địa hình cũng rất ổn. Mọi việc vì thế diễn ra trôi chảy. Còn lần này chúng tôi lại đang bay trên một chiếc F-4B – loại máy bay không có ra đa xung đốp lơ giúp phát hiện mục tiêu bay trên nền địa hình.
   
- Trên tai nghe lại vang lên thông báo của sĩ quan dẫn đường: “Hướng 360. Cự li 75”, rồi “Hướng 360. Cự li 70”. Chiếc MiG đang tiếp cận.

- “Hướng 360. Cự li  65”. Lúc này trực giác mách bảo tôi rằng dường như sẽ có 1 chiếc “Con ma” không thể quay trở về tầu sân bay “Biển San hô” được nữa. Máy bay địch vẫn còn ở quá xa so với tầm với của ra đa trên máy bay chúng tôi. Tôi vẫn còn chút đỉnh thời giờ để nghĩ xem liệu mình có đủ thời gian thoát ra phía ngoài biển nơi có trực thăng tìm cứu hay không. 

- “Hướng 360. Cự li 60”. Tôi vẫn nhớ lời biên đội trưởng nhắc chúng tôi rằng máy bay tiêm kích Bắc Việt sẽ nắm lợi thế khi công kích F-4B từ phía dưới mây theo chỉ thị mục tiêu từ đài ra đa dẫn đường mặt đất như chiến thuật họ thường áp dụng trong không chiến từ hồi những năm 1966-1967.

- “Hướng 360. Cự li 45”, rồi “Hướng 360. Cự li 40. Tốc độ 360”. Tôi hoang mang khi cố đoán xem kẻ ngồi trong buồng lái chiếc MiG kia là một phi công tay mơ hay lại là một tay lái lão luyện, vì chỉ có kẻ thậm ngốc hoặc một phi công Át đầy kinh nghiệm mới đơn thương độc mã vào công kích cả một bầy “Con ma” mà thôi. Ngoài ra cũng cần phải tính tới việc anh ta đang bay trên mảnh đất quê hương mình, giữa trời mây đất nước mình, được đồng chí đồng đội dưới đất và cả bầu trời của mình nâng cánh bay nữa.

- “Hướng 360. Cự li 30”. Đã tới lúc bật ra đa tìm kiếm chiếc Mig-21 nhỏ xíu trên màn hiện sóng. Lúc này máy bay của chúng tôi đang bay ở độ cao 2400 mét.

- “Hướng 360. Cự li 25”. Tôi nhắc phi công cho máy bay giảm độ cao 330 mét.

- Chúng tôi cho máy bay lập lại đội hình bay chiến đấu thông thường với giãn cách 1 dặm lui về phía sau bên trái chiếc F-4B số 1. Tôi vẫn chưa thấy chiếc Mig-21 trên màn hiện sóng ra đa. Chiếc “Con ma” của biên đội trưởng chúng tôi vẫn đang bay ở độ cao 2400 mét, tốc độ 680 km/giờ và kéo theo phía sau đuôi nó là cả luồng khí thải động cơ dài dặc như một đoàn tàu. Tôi rất muốn cho máy bay mình đảo trái lượn phải, nhưng với nhiệm vụ của số 2 là phải bám sát theo sau số 1 nên đã không thể tùy tiện làm thế.

- “Hướng 360. Cự li 20”. Tôi dẫu đã căng mắt nhưng vẫn không thấy chấm sáng của chiếc Mig-21 hiện trên màn hiện sóng đâu.

- “Hướng 360. Cự li 15”. Hồi còn ở khóa huấn luyện bay, chúng tôi đã luôn được nhắc phải hạn chế để lại vệt khí thải động cơ. Lúc này tôi thấy mình như còn ở năm 1962 với chiếc máy bay xả khí thải hệt như chiếc đầu máy đang gò lưng kéo cả đoàn tàu. Phi công MiG có thể phát hiện ra vệt khí thải kéo dài tới 5 km này không mấy khó khăn, nhất là khi anh ta đã đưa được chúng tôi vào trong vòng ngắm. Có thể giảm vệt khí thải này bằng cách chuyển chế độ vận hành động cơ từ đốt hành trình sang đốt có tăng lực nhẹ.
   
- Cần phải chuyển động cơ sang chế độ đốt có tăng lực nhẹ, nhưng ngặt nỗi máy bay chúng tôi đâu còn nhiều nhiên liệu! Lúc này tốp chúng tôi đã ở ngay phía đông sân bay Bái Thượng là nơi đặt căn cứ của Mig-21. 

- “Hướng 360. Cự li 10”. Tôi cố tìm xem có thứ gì đó qua các đám mây hay không, nhưng biết là vô vọng khi tìm kiếm mục tiêu trong tầm nhìn chỉ chưa tới ba phần tư dặm.

- “Hướng 360. Cự li 4”. Ở cự li dưới mức li giác tối thiểu 5 dặm trên màn hiện sóng của ra đa chiếu xạ như thế này, tôi đã tắt chiếc ra đa vô dụng đi. Giờ chỉ còn trông chờ vào mắt thường thôi. Tôi đảo mắt về bán cầu sau của chiếc máy bay số 1 để chỉ làm mỗi việc là cảnh giới khoảng không giãn cách giữa 2 chiếc “Con ma”.

- Tôi có thể chắc một điều rằng Al đã bảo với tôi là: “Hướng 6 giờ ổn”. Có lẽ phi công đã cho rằng dường như chẳng có kẻ nào đang bám đuôi chúng tôi. Đúng lúc tôi đang ngoái lại để kiểm tra phía sau thì nhận ngay được thông báo trên tai nghe: “Các cậu ngủ gật à? Kiểm tra ngay hướng 220, cự li 4”.

- Tôi vội quay sang hướng 7 giờ thì ôi thôi! Không phải là MiG nữa, mà là nguyên một quả tên lửa từ MiG đang lao tới. Chiếc “Con ma” từ từ cắm xuống do bị quả tên lửa phá hỏng cả hai động cơ. Trong khi nắm sẵn dây khởi động ghế phóng chờ cho tốc độ máy bay giảm dưới 1 Mách, tôi tranh thủ báo cáo cho biên đội trưởng qua máy đối không về việc máy bay mình bị bắn rơi. 

- Tôi sẽ nhảy thứ hai. Khi nào điều kiện cho phép chúng ta sẽ nhảy dù.

- Tôi lại ngó quanh nhưng vẫn chẳng thấy máy bay địch đâu. Khi ngoái sang phải thì lạy Chúa tôi – một luồng sáng ánh bạc chắc của tên lửa đối không đang bay vút về hướng chiếc máy bay số 1 của biên đội chúng tôi.

- Tôi vẫn chẳng hề nhìn thấy máy bay địch đâu. Đầu óc tôi mụ đi với ý nghĩ rốt cuộc với 334 phi vụ đi về an toàn, thì nay cũng đã tới lúc mình nộp mạng cho MiG rồi.

- Tôi gào lên với phi công: “Al bẻ lái sang trái về hướng mấy ngọn núi kia. Động cơ sao rồi?”. Al đáp lại: “Động cơ trái chỉ đạt 30%, tay ga kẹt rồi! Còn động cơ phải tịt ngóm, tay ga thì đang rung bần bật. Chắc có thứ gì đó bị bung ra rồi”.

- Loại “Con ma” của chúng tôi được gắn mấy cái gương chiếu hậu vào vách nắp buồng lái ngay trước mặt tôi. Tôi từng thắc mắc rằng chúng được gắn vào buồng lái để làm quái gì nhỉ, nhất là nó chẳng thể giúp nhìn thấy thứ gì đó bay phía sau máy bay chúng tôi. Thế nhưng lần này chúng lại phát huy tác dụng giúp tôi nắm được điều gì đang diễn ra đối với chiếc máy bay của mình. Toàn bộ phần đuôi chiếc máy bay của chúng tôi đang bốc cháy.

- “Al ơi, chúng ta đang bốc cháy như ở trong hỏa ngục rồi, nhưng giờ vẫn còn đủ thời gian!”. Tôi hay đọc mấy cái báo cáo “Con ma” bị bắn rơi nên cũng biết dù máy bay có bén lửa nhưng hiếm khi phát nổ ngay và việc máy bay phát nổ chỉ vì bị trúng một quả tên lửa lại càng hiếm hơn. Vì thế chúng tôi cần cố lết càng xa càng tốt. Al đồng ý với tôi ở điểm này.

- Al bẻ lái cho máy bay ngoặt đổi hướng, nhưng lại ngoặt về bên phải. Tôi nhắc Al phải cho máy bay ngoặt trái về hướng rặng núi vì ở đó sẽ an toàn hơn so với chỗ đồng không mông quạnh trong khi chờ trực thăng tới cứu.

- “Al, cậu giở trò gì thế?” Al đáp: “Tôi đang cố thoát ra hướng biển thôi”.

- Máy bay nghiêng phải 30 độ. “Áp suất dầu đỏ thế nào?”. “Mất áp suất”. Giờ nếu mà Al bẻ cần lái cho máy bay ngoặt từ phải qua trái thì số dầu đỏ còn sót lại sẽ đi hết, làm cho máy bay sẽ mất điều khiển hoàn toàn. Lúc này việc nhảy dù cần phải được thực hiện ngay khi có thể chứ không thể cứ cho máy bay cố lết tới nơi đã chọn được nữa.

- Máy bay vẫn đang vòng phải và hơi dạt một chút. Tôi đã sẵn sàng kéo ghế dù thì đúng lúc đó Al hô: “Nó kia rồi – chiếc MiG đấy”

- “Nó đâu?”. Tôi vội bật ra đa. “Quân chết tiệt này vừa bắn hạ chúng ta, nhưng chúng ta sẽ cố chơi lại nó. Đâu nó đâu?”. Tôi chuyển ra đa sang chế độ sục sạo góc rộng, nhưng khi ngó trên màn hiện sóng vẫn chẳng thấy gì. Al đề xuất: “Chiếc MiG ở hướng 3 giờ ngoài góc sục sạo của ăng ten ra đa chúng ta. Chiếc MiG Bắc Việt đang hướng lên phía Bắc”.

- Tôi vừa ngó khắp bầu trời vừa để mắt tới màn hiện sóng ra đa nhưng vẫn chẳng thấy chiếc MiG đâu. Tôi tắt ra đa đi vì biết rằng sẽ chẳng còn mấy cơ hội để túm được chiếc MiG “sung sức” vừa mới bắn hạ “Con ma” nữa.

- Chiếc “Con ma” dù bị trúng đạn tơi tả nhưng động cơ của nó vẫn hoạt động đủ để cấp nguồn cho hệ thống điều khiển vũ khí. Giá như chiếc MiG “lọt” vào cánh sóng ra đa thì chúng tôi sẽ cố dùng nốt chút dầu đỏ sót lại để điều khiển chiếc “Con ma” ngóc đầu lên và phóng tên lửa.

- Chúng tôi chẳng còn cách nào khác ngoài việc phải nhảy dù. Số tôi rất may mắn trong lần nhảy dù này. Dù của tôi mở ở độ cao 1500 phít (480 mét), trời lại lặng gió. Nhìn quanh, tôi thấy chiếc “Con ma” đang bùng cháy ở phía dưới, còn bên trái là Al đang lủng lẳng trong mớ dây dù. Trong suốt 11 tháng ròng nằm tù tôi đã nhiều lần tự hỏi: “Tại sao gã lái MiG đó lại công kích chiếc “Con ma” của tôi mà không phải là chiếc số 1 nhỉ?”   

Quân đội Bắc Việt phát động Chiến dịch xuân hè 1972 từ ngày 30-03. Đáp lại, Không quân Mĩ đã thực hiện chiến dịch không kích “Chuyến tàu tự do”, với khu vực mục tiêu ném bom ban đầu nằm ở phía nam Vĩ tuyến 19. Nhưng từ mùng 10-05 về sau, phía Mĩ đã tiến hành chiến dịch không kích “Hậu vệ I” và mở rộng khu vực đánh phá lên phía trên Vĩ tuyến 20 với các mục tiêu nằm trên toàn bộ lãnh thổ Bắc Việt.    

Thời gian này, lực lượng máy bay tiêm kích MiG-21 của Không quân Bắc Việt được tập trung về các sân bay Kép, Yên Bái và Hòa Lạc, còn số lượng MiG trước đó được bố trí ở sân bay Anh Sơn đang được chuyển trường về sân bay Miếu Môn. Đội ngũ kĩ thuật viên ở các sân bay Vinh và Anh Sơn phục vụ chiến đấu cho các máy bay tiêm kích của cả hai Trung đoàn không quân tiêm kích 921 và 927. Về tình báo, Đại đội ra đa 45 cung cấp tình báo cho Trung đoàn 921, Đại đội ra đa 43 cung cấp tình báo cho Trung đoàn 927, còn Đại đội ra đa 26 mới được thành lập thì phục vụ chung cho sở chỉ huy của cả hai trung đoàn không quân tiêm kích trên.

Bốn ngày trước khi phát động chiến dịch “Hậu vệ I”, một tốp 2 chiếc “Con ma” thuộc Phi đội tiêm kích hải quân VF-114 Liên đội không quân trên tầu sân bay Kítty Hốc CVA 63 đã hạ được 2 chiếc MiG-21.

Ngày 08-05, các phi công của Trung đoàn 927 đã xông trận không chiến ngay trên đỉnh sân bay Yên Bái. Biên đội MiG-21 của Phạm Phú Thái và Võ Sĩ Giáp được lệnh xuất kích chặn đánh tốp “Con ma” F-4D của Liên đội không quân chiến thuật số 432 đang tới vùng trời Tuyên Quang. Trong trận không chiến này, máy bay của phi công Giáp đã bị trúng tên lửa của chiếc F-4D số đuôi 65-0784 thuộc Phi đội 555 do tổ bay của thiếu tá phi công Robert Lodge và đại úy hoa tiêu vũ khí Robert Locher điều khiển. Tổ bay Lodge-Locher này đã từng hạ 1 chiếc Mig-21 vào ngày 21-02-1972, rồi chính họ lại bị MiG-19 bắn rơi vào ngày 10-05 ngay sau khi vừa hạ được 1 chiếc MiG vài phút trước đó. Locher kịp nhảy dù và được cứu, còn Lodge thiệt mạng.

Trở lại trận không chiến ngày 08-05, phi công Võ Sĩ Giáp có thể nhảy dù, nhưng anh đã không kéo ghế phóng vì ngay phía dưới là khu đông dân cư. Anh đã quyết định hạ cánh khẩn cấp xuống một bãi đáp phù hợp gần thị trấn Thượng Trưng. Giây phút cuối trước khi tiếp đất, phi công chợt thấy máy bay mình đang hướng thẳng tới một ngôi trường có rất đông học sinh đang hoảng loạn, nên đã bẻ lái. Phi công Võ Sĩ Giáp đã hy sinh cùng máy bay.


Ngày hôm sau, lực lượng MiG của các Trung đoàn 921 và 927 được giao nhiệm vụ bảo vệ các cây cầu đường sắt trên tuyến Hà Nội – Lạng Sơn và hai cây cầu Lai Vu, Phú Lương trên Đường 5.  

Từ đầu năm 1972, Bộ tư lệnh PKKQ Bắc Việt nắm được việc đối phương đã cho tìm hiểu cặn kẽ về những ưu nhược điểm của MiG-21 để hoàn thiện các chiến thuật không chiến với các loại máy bay tiêm kích do Liên xô thiết kế. Ví dụ, trước đấy loại “Con ma” cố gắng dụ MiG-21 vào không chiến quần vòng và tránh bị lôi kéo vào không chiến trên mặt phẳng đứng với MiG-21. Thế nhưng thực tế cho thấy “Con ma” chỉ chiếm ưu thế cơ động mặt phẳng ngang so với MiG-21 khi không chiến ở độ cao thấp, chứ còn ở độ cao trung bình trở lên thì ưu thế lại nghiêng về MiG. Các phi công “Con ma” được hướng dẫn cách đối phó khi bị MiG công kích là trước hết phải bổ xuống sát đất, rồi kế đến mới ngoặt gấp. Giãn cách giữa hai số khi bay biên đội được nới rộng ra 900 mét để giúp các tổ bay quản lí tốt hơn tình huống trên không quanh máy bay của mình. Các phi công Hải quân Mĩ đã hoàn toàn bị thuyết phục về tính hữu hiệu của chiến thuật mới so với chiến thuật cũ trong trận không chiến ngày 10-05-1972.

Sáng ngày 10-5, máy bay Mĩ bắn phá các mục tiêu ở Hải Phòng, Bắc Ninh, Phả Lại, Sơn Động và Lục Ngạn, còn Tứ Kì và Ninh Giang đã thoát được trận không kích nhờ có máy bay MiG tuần tiễu ngay phía trên hai thị trấn này. Biên đội MiG-21 của Đặng Ngọc Ngự và Nguyễn Văn Ngãi được lệnh cất cánh từ sân bay Kép lên chặn kích máy bay Mĩ. Bị đám “Con ma” của Liên đội 432 tấn công ngay khi vừa tách đất, số 2 Nguyễn Văn Ngãi bị bắn rơi, còn số 1 dày dạn Đặng Ngọc Ngự (phi công Ngự lập được tổng cộng 7 thành tích trong không chiến) đã tránh được tên lửa, rồi kéo máy bay lên độ cao 1000 mét, đồng thời cấp báo nguy hiểm cho biên đội Lê Thanh Đạo và Vũ Đức Hợp đang trên đường lăn. Chiếc MiG-21 bám theo chiếc “Con ma” bay sau. Khi đầu tự dẫn tên lửa K-13 bắt được mục tiêu từ cự li 1200 mét, phi công Ngự ấn nút phóng đạn bắn hạ chiếc F-4E số đuôi 67-0386 của Phi đội 58 Liên đội không quân chiến thuật số 432. Hai phi công tổ bay của chiếc máy bay này đều tử nạn. Bắn hạ được 1 chiếc “Con ma” vẫn chưa thấy hả dạ, người phi công ấy còn định quay lại làm cú đúp. Tổ bay của chiếc “Con ma” còn lại đúng là phải cảm ơn số phận vì quả tên lửa thứ hai trên máy bay của phi công Ngự bị hỏng nên đã không rời bệ phóng. Người phi công kì cựu đó đã quay về hạ cánh tại sân bay Nội Bài vào lúc 9 giờ 12 phút sáng.

Trong lúc đám máy bay cường kích đang bắn phá các mục tiêu nằm ở phía bắc Hà Nội, thì các biên đội “Con ma” làm nhiệm vụ phong tỏa tiến hành “sục sạo” các sân bay có MiG như Nội Bài, Hòa Lạc và Kép. Lúc này, biên đội 2 chiếc Mig-21 của Trung đoàn 921 đã xuất kích một cách cảm tử từ sân bay Nội Bài để chặn kích một tốp 6 chiếc “Con ma” đang bay thành từng cặp trên vùng trời Tuyên Quang. Chiếc Mig-21 số 2 đã vào công kích và hạ được 1 chiếc “Con ma”, nhưng sau đó lại bị tên lửa phòng không bắn nhầm. Phía Mĩ không nhận bị bắn rơi F-4 trong trận này. Còn chiếc Mig-21 số 1 bị trúng loạt 16 viên đạn 20mm bắn đi từ khẩu pháo 6 nòng “Vulcan” trên một chiếc F-4E. Phi công MiG đã thể hiện sự nỗ lực và trình độ bay điêu luyện khi đưa chiếc Mig-21 bị thương vượt qua dãy núi về Nội Bài hạ cánh an toàn.

Trong ngày 10-05, các phi công của Trung đoàn 927 lần đầu tiên hưởng thành quả sau đợt huấn luyện chuyển loại sang lái loại Mig-21PFM. Sở chỉ huy thông báo cho biên đội Lê Thanh Đạo và Vũ Đức Hợp về việc máy bay địch xuất hiện ở độ cao 3500 mét cách Hải Dương 35 km về phía tây. Phi công Lê Thanh Đạo lệnh cho biên đội vứt thùng dầu và bật tăng lực. Một phút sau, các phi công Bắc Việt đã nhìn thấy dải khói phát ra từ động cơ đám “Con ma”.

Như lệ thường khi bị MiG truy kích, cặp F-4J đã tách tốp: một chiếc ngoặt trái ngay trước mũi máy bay của Đạo, chiếc còn lại kéo cao. Biên đội MiG liền bám theo chiếc “Con ma” số 2. Phi công Vũ Đức Hợp đã phóng quả tên lửa thứ nhất từ cự li 1500 mét và phóng quả tên lửa thứ hai sau đó vài giây vào máy bay địch. Sau khi quan sát thấy 2 đạn đều trúng mục tiêu, Hợp hô qua đối không “Trúng rồi” khi cho máy bay ngoặt sang trái.    

Chiếc “Con ma” số 1 lọt vào màn hỏa lực mãnh liệt của pháo phòng không. Hợp quan sát các đồng đội cao xạ đang chiến đấu với một cảm giác đan xen: Cao xạ bắn hạ “Con ma” thì cũng tuyệt đấy, nhưng những thứ bắn rơi được “Con ma” đó không khéo lại hạ luôn cả chiếc Mig-21 của mình. Anh đã gọi về sở chỉ huy Kép để nhờ họ nhắc các pháo thủ kiềm chế sự hăm hở thái quá này.  


Trong khi đó, phi công Lê Thanh Đạo đang cùng với pháo cao xạ săn đuổi chiếc “Con ma” chưa bị bắn rơi. Sau khi phóng tên lửa  từ cự li 1500 mét biến chiếc F-4 lạc bầy thành quả cầu lửa, Đạo cùng Hợp đã quay trở về hạ cánh an toàn. Những nạn nhân của cặp phi công Bắc Việt vừa rồi là tốp F-4J thuộc Phi đội tiêm kích hải quân VF-96 Liên đội không quân trên tầu sân bay “Chòm sao”. Đạo đã bắn hạ phi công Át mới toanh của lực lượng tiêm kích hải quân Mĩ là Randy Cunningham trong trận này. Thế nhưng người Mĩ không chỉ vào sổ nguyên nhân bị bắn hạ của cặp “Con ma” với một chiếc là do pháo cao xạ, chiếc còn lại do tên lửa phòng không, mà còn cho rằng chính một tổ bay F-4 của họ đã hạ được một chiếc Mig-21.

Mùng 10-05 có lẽ là ngày đã diễn ra những trận không chiến ác liệt nhất trong toàn bộ cuộc chiến. Trong ngày này, các tổ bay của Không quân Mĩ báo cáo bắn rơi được tổng cộng 3 chiếc Mig-21, còn các tổ bay của Hải quân Mĩ báo cáo bắn hạ tới 7 chiếc Mig-17 và 1 chiếc Mig-21. Về phần mình, các phi công Mig-21 cũng báo cáo bắn rơi được 4 chiếc “Con ma”. Trong khi đó, người Mĩ chỉ nhận tổn thất 2 chiếc trong không chiến: 1 chiếc F-4D bị Mig-19 bắn rơi và 1 chiếc F-4E bị tên lửa từ Mig-21 bắn rơi.

Ứng phó với chiến thuật không chiến mới của máy bay tiêm kích Mĩ, Bộ tư lệnh PKKQ Bắc Việt đã ban hành đội hình chiến thuật đánh tốp 2 chiếc mới cho Mig-21. Khi xuất kích chiến đấu sẽ sử dụng đồng thời 2 tốp 2 chiếc Mig-21 theo dẫn đường từ sở chỉ huy: tốp đánh chính sẽ bay với tốc độ 900 km/giờ ở độ cao từ 300 tới 800 mét, còn tốp yểm trợ sẽ bay với tốc độ 1100 km/giờ ở độ cao từ 8000 tới 10000 mét, giãn cách giữa 2 tốp từ 10 tới 15 km.

Chẳng bên nào có đủ thời gian xả hơi sau những cuộc không chiến ngày 10-05. Chỉ chưa đầy 24 giờ sau, các phi công của Trung đoàn 927 lại tiếp tục xuất kích chặn đánh một đội hình 24 chiếc máy bay của Không quân Mĩ vào tập kích sân bay Bạch Mai vào hồi 14 giờ 30 phút. Tám chiếc cường kích Mĩ tách đội hình lao vào bắn phá các trận địa tên lửa phòng không bảo vệ sân bay, trong khi đó 2 tốp với mỗi tốp 4 chiếc được phái đi phong tỏa các sân bay Nội Bài, Ba Vì và Hòa Lạc.   

Biên đội Ngô Văn Phú – Ngô Duy Thư cất cánh từ sân bay Nội Bài, tới độ cao 500 mét thì vòng về phía nam để chặn kích đội hình máy bay địch đang bay vào Hà Nội. Vào phút bay thứ 3, phi công Ngô Duy Thư phát hiện một chiếc máy bay Mĩ đang bay đơn ở cự li 5 km. Sở chỉ huy lệnh cho vứt thùng dầu phụ. Trong khi tốp Mig-21 tăng tốc độ, số 1 đã phát hiện được một biên đội 4 chiếc máy bay Mĩ khác đang bay ở độ cao 7000 mét và cự li 15 km. Tốp tiêm kích Bắc Việt bám sát nhau vòng sang phải để vào tiếp cận tốp máy bay Mĩ mà lúc này được xác định là loại “Thần sấm”. Phi công Ngô Duy Thư phóng tên lửa từ cự li 1500 mét bắn rơi chiếc F-105G có số đuôi 62-4424 thuộc Phi đội chế áp ra đa 17 Liên đội không quân chiến thuật số 388.

Viên thiếu tá phi công William H. Talley lái chiếc “Thần sấm” này nhớ lại:
- Tôi đang bay vòng theo hướng tây nam tới cách Hà Nội khoảng 25 dặm thì bị trúng tên lửa do phi công Mig-21 phóng. Tôi nhảy dù xuống một sườn núi và nằm chờ phân đội tìm cứu tới cứu. Do phân đội này chỉ hoạt động khi trời sáng trong khi tôi lại nhảy dù tiếp đất vào buổi tối, nên khi họ tới hiện trường nơi chiếc “Thần sấm” bị bắn rơi thì tôi đã bị bắt làm tù binh. Trực thăng tìm cứu vào bốc được viên sĩ quan điều khiển vũ khí của tôi, nhưng rối tới lượt nó lại bị MiG bắn rơi. Viên sĩ quan điều khiển vũ khí bị bắt lại rồi sau này được trao trả cùng chúng tôi vào ngày 28-03-1973.

Khi thoát li, Ngô Duy Thư lại bắt ngay được vào sau phía trên bên phải một chiếc “Thần sấm” khác, nhưng do cự li quá gần (dưới 600 mét) nên không phóng được tên lửa. Sở chỉ huy lệnh cho Ngô Duy Thư thoát li không chiến và quay về sân bay Nội Bài hạ cánh.


Trong khi đó số 1 Ngô Văn Phú đang vào công kích tốp “Con ma” thuộc Phi đội 555 Liên đội không quân chiến thuật số 432 làm nhiệm vụ bay hộ tống cho đám cường kích “Thần sấm”. Phú phóng loạt cả 2 tên lửa từ cự li 1500 mét trúng chiếc F-4D có số đuôi 66-0230. Tổ bay của chiếc “Con ma” nhảy dù và bị bắt ngay khi tiếp đất. Viên trung tá phi công Joseph W. Kittinger lái chiếc “Con ma” này trước đó đã từng hạ được 1 Mig-21 vào ngày 01-03-1972.

Ba chiếc “Con ma” còn lại lao vào xâu xé chiếc MiG đơn độc khiến nó không còn cơ hội tránh né tên lửa và đã trúng đạn. Chiếc MiG bị bắn hạ cuối cùng đã chẳng được ghi công cụ thể cho chiếc “Con ma” nào trong đám trên, vì việc định rõ quả tên lửa trúng đích được phóng đi từ chiếc “Con ma” nào là điều không thể khi cả ba chiếc đều cùng lúc phóng tên lửa túi bụi vào mục tiêu.

Quá trình giảng bình bay các trận không chiến diễn ra từ ngày mùng 8 tới ngày 11-05 kết hợp với việc khai thác tù binh địch đã cho phép Bộ tư lệnh PKKQ Bắc Việt đi đến kết luận rằng phía Mĩ đang cố gắng đè bẹp lực lượng không quân tiêm kích miền Bắc. Máy bay Mĩ luôn tìm cách phong tỏa các sân bay và bắn hạ máy bay tiêm kích Bắc Việt ngay khi vừa tách đất. Lí do tổn thất còn xuất phát từ việc hiệp đồng kém giữa các phi công và công tác dẫn đường mặt đất. Ngoài ra, rất nhiều phi công Mig-21 mới lần đầu được xuất kích chiến đấu. Và mặc dù có tới 2 trung đoàn Mig-21, nhưng sự hiệp đồng tác chiến giữa các đơn vị này trong thực tế hầu như không có gì ngoài việc để họ tự độc lập tác chiến trong khu vực được phân công. 

Các hội nghị rút kinh nghiệm về nguyên nhân gây tổn thất nặng còn diễn ra cả ở cấp lãnh đạo cao nhất của đất nước, trong đó có một số nguyên nhân chủ yếu được chỉ ra là sự hiệp đồng thiếu đồng bộ giữa các máy bay tiêm kích với lực lượng dẫn đường mặt đất, các đài ra đa cảnh giới và bộ đội phòng không.

Tới giữa năm 1972, các đơn vị chủ lực của lực lượng không quân tiêm kích Bắc Việt vẫn chỉ hoạt động ở phía bắc vĩ tuyến 20. Nhằm bảo toàn lực lượng chiến đấu, số lượng máy bay tiêm kích trực ban sẵn sàng chiến đấu cũng được rút gọn từ 32 tới 34 chiếc xuống còn 12 tới 16 chiếc.

Những hội nghị rút kinh nghiệm của cấp trên không vì thế mà làm gián đoạn các trận không chiến. Ngày 18-05, có tới 4 chiếc Mig-17 của Trung đoàn 923, 2 chiếc Mig-19 của Trung đoàn 925 và 2 chiếc Mig-21 của Trung đoàn 927 đã được lệnh xuất kích để đẩy lui trận bắn phá sân bay Kép của máy bay Mĩ. Số 1 của tốp Mig-21 là phi công Nguyễn Hồng Nhị đã bắn rơi một chiếc F-4 trên bầu trời Kép. Đây là chiến công thứ 8 và cũng là thành tích không chiến cuối cùng của phi công Nhị. Phía Mĩ không công nhận bị bắn rơi máy bay trong trận này.

Hai ngày sau, một tốp Mig-21 khác của Trung đoàn 921 xuất kích từ sân bay Nội Bài để chặn kích đội hình 12 chiếc F-4D của Phi đội 555 Liên đội 432 Không quân Mĩ. Số 2 Đỗ Văn Lanh đã phóng 2 tên lửa bắn hạ chiếc “Con ma” có số đuôi 65-0600. Tổ bay của chiếc F-4D này, trong đó có viên thượng úy phi công John D. Markle từng bắn rơi 1 chiếc Mig-21 trong ngày 10-05, đã nhảy dù khỏi máy bay. 

Ngày 23-05, cả 2 trung đoàn không quân tiêm kích được trang bị Mig-21 đều tham gia vào các trận không chiến. Trong khi phi công của Trung đoàn 921 báo cáo bắn rơi 1 chiếc “Con ma”, thì Không quân Mĩ lại cho rằng họ bị mất chiếc F-4D do trúng tên lửa phòng không. Tổ bay trên 1 chiếc F-4E của Phi đội 35 thuộc Liên đội 366 cũng thấy báo cáo bắn rơi 1 chiếc Mig-21. Phi công hạng át Nguyễn Đức Soát vừa được điều sang Trung đoàn 927 thông báo bắn hạ 1 chiếc cường kích A-7B. Nhưng rồi cũng như bên Không quân, Hải quân Mĩ chỉ ghi sổ 1 chiếc A-7D số đuôi 154405 của Phi đội cường kích hải quân VA-93 thuộc Liên đội không quân trên tầu sân bay “Midway” bị tên lửa phòng không bắn rơi.

Các phi công tiêm kích của Trung đoàn 921 đã tiếp tục xuất kích chiến đấu 2 tốp ngay trong ngày hôm sau. Một tốp bay theo hướng tây bắc đi Thái Nguyên và khi gặp địch, do thiếu kinh nghiệm nên hai phi công đã phóng toàn bộ số tên lửa mang theo nhưng đều bị trượt mục tiêu. Tốp kia bay theo hướng nam đi Vụ Bản. Khi gặp địch, số 1 vào công kích non tay nên phóng cả 2 đạn đều “đi tìm chim”. Trên đường thoát li, máy bay số 2 bị hết dầu. Phi công Đỗ Văn Lanh đã nỗ lực bảo toàn chiếc MiG quí giá bằng cách cho chiếc máy bay đã tắt động cơ lướt hơn 45 km về tiếp đất thành công trên đường băng sân bay Nội Bài.   

Trong ngày hôm đó, dù phía Quân chủng PKKQ Bắc Việt không ghi nhận được thành tích bắn rơi máy bay địch nào, nhưng phía Hải quân Mĩ lại thông báo 1 chiếc máy bay tiêm kích F-8J có số đuôi 150311 thuộc Phi đội tiêm kích hải quân VF-24 trên tầu sân bay “Hancock” của họ bị MiG bắn rơi.

Ngày cuối cùng của tháng 5-1972, 2 tổ bay F-4D và F-4E của Liên đội không quân 432 đã bắn hạ được mỗi tổ bay 1 chiếc Mig-21. Trong số những người thắng trận hôm đó có đại úy phi công Steve Ritchie thuộc Phi đội tiêm kích 555 là người hạ được chiếc MiG thứ hai của mình.

Do tổn thất trong giai đoạn này vẫn không được kéo giảm nên tới cuối tháng 5, Bộ tư lệnh PKKQ Bắc Việt đã triệu tập hội nghị rút kinh nghiệm cho thủ trưởng các trung đoàn không quân tiêm kích được trang bị máy bay Mig-21. Hai tuần sau hội nghị, một bản báo cáo đánh giá về các chiến thuật hiện thời của máy bay tiêm kích Mĩ và những động tác cơ động chiến thuật thường được phi công “Con ma” áp dụng trong không chiến, đồng thời đề xuất phương án ứng phó với các chiến thuật đó cho lực lượng tiêm kích Bắc Việt. Nội dung của bản báo cáo này lập tức được phổ biến xuống các đơn vị không quân tiêm kích. Nhưng, tổn thất của 2 trung đoàn Mig-21 trong không chiến với máy bay Mĩ ở nửa cuối năm 1972 thậm chí còn nặng nề hơn.   

Tháng 6 được khởi đầu một cách thành công với các phi công trung đoàn 921: 1 tốp Mig-21 đã chặn đánh những 12 chiếc “Con ma” ở khu vực giữa Suối Rút và Việt Trì. Biên đội trưởng Phạm Phú Thái tiến hành động tác truy đuổi đột ngột đã “đẩy” ngay máy bay vào mức tải gia trọng trên 9,5G, trong khi ngưỡng tải gia trọng cho phép của máy bay tối đa chỉ là 7G. Không những không rụng lấy 1 chiếc đinh vít mà chiếc tiêm kích của Phạm Phú Thái còn hạ gục 1 chiếc “Con ma” và quay về hạ cánh an toàn. Phía Mĩ lại tính chiếc F-4 này bị tên lửa phòng không bắn rơi.

Ngày 10-06, một biên đội 2 chiếc Mig-21 đã bắn rơi 1 chiếc máy bay không rõ kiểu loại, nhưng phía Mĩ phủ nhận trường hợp này. Sau đó 3 ngày đã diễn ra trận không chiến trên bầu trời Vĩnh Phú giữa một biên đội 4 chiếc Mig-21 của Trung đoàn 921 với đội hình “Con ma” của Phi đội 308 Liên đội 432. Biên đội trưởng tài ba Phạm Phú Thái đã diệt được 1 chiếc F-4 có số đuôi 77-0365 cùng 2 thành viên tổ bay của nó. Số 1 của tốp Mig-21 bay sau trong biên đội này cũng lập công, nhưng phía Mĩ chỉ thừa nhận họ bị tổn thất duy nhất một chiếc máy bay trong ngày hôm đó.   

Ngày 21-06, phi công Đỗ Văn Lanh bay số 1 chỉ huy biên đội 2 chiếc MiG của Trung đoàn 921 đã hạ được chiếc F-4E số đuôi 69-0282 của Phi đội 334 Liên đội tiêm kích chiến thuật số 8. Trong 2 trận không chiến tiếp theo diễn ra cũng trong ngày 21-06, phía Bắc Việt còn bắn hạ thêm được 2 chiếc “Con ma”: 1 chiếc F-4E của Phi đội 469 Liên đội tiêm kích chiến thuật 388 KQ Mĩ và 1 chiếc F-4J của Phi đội tiêm kích hải quân VF-31 Liên đội không quân trên tầu sân bay CVA-60 “Saratoga”.   

Các phi công Mig-21 đã lập công lớn trong ngày 24-06. Một đôi bay của Trung đoàn 927 được lệnh xuất kích chặn đánh đội hình máy bay địch bay vào Thanh Sơn từ hướng tây bắc. Do nhận lệnh xuất kích muộn nên chỉ sau vài phút đôi bay này đã gặp đám “Con ma”. Số 1 của đôi bay này mất liên lạc đối không với số 2 nên quyết định một mình vào công kích “Con ma” nhưng bắn trượt.

Đài ra đa cảnh giới phát hiện nhiều tốp máy bay Mĩ tiếp tục ồ ạt kéo tới bắn phá khu công nghiệp Thái Nguyên và các mục tiêu trên tuyến đường số 1 giữa Hà Nội và Lạng Sơn. Bộ tư lệnh QC quyết định cho các biên đội Mig-21MF của Trung đoàn 927 xuất kích tăng cường. Vào hồi 15 giờ 12 phút, đôi bay Nguyễn Đức Nhu và Hạ Vĩnh Thành được lệnh cất cánh.

Khi đội hình tập kích của máy bay Mĩ tiến tới Phú Thọ, một biên đội 2 chiếc “Con ma” đã tách ra để đi săn lùng đôi Mig kia. Lúc này, biên đội Nguyễn Đức Soát và Ngô Duy Thư đang tham gia tuần tiễu trực ban trên không. Phi công Nguyễn Đức Soát đã kịp ra tay trước đám thợ săn MiG: chỉ bằng 1 quả tên lửa đã hạ chiếc F-4E số đuôi 68-0315 của Phi đội 421 Liên đội tiêm kích chiến thuật số 366. Đây là chiến công thứ 2 trong tổng thành tích hạ 6 máy bay địch của anh.

Phi công Bắc Việt cố tiếp cận công kích chiếc “Con ma” bay đầu, nhưng máy bay địch lọt vào tầm quá gần dưới cự li tối thiểu cho phép phóng tên lửa. Viên phi công “Con ma” liền vừa thu tay ga giảm tốc độ, vừa ngoặt phải nhằm dụ chiếc MiG vào không chiến trong mặt phẳng ngang. Nguyễn Đức Soát rất tỉnh táo không mắc mưu thủ đoạn chiến thuật này, nên anh đã thoát li không chiến về hạ cánh an toàn tại Nội Bài ít phút sau đó.   

Trong khi đó, Ngô Duy Thư lao vào công kích và hạ được một chiếc “Con ma” ở tốp khác, nhưng phía Mĩ  không ghi nhận tổn thất máy bay trong trường hợp này. Trong khi kéo cao thoát li công kích, phi công Bắc Việt lại rơi vào thế phản công của chiếc “Con ma” dẫn đầu đội hình máy bay Mĩ. Do tốc độ và góc công kích lớn làm quá tải bám sát của đầu tự dẫn khiến tên lửa địch bắn hụt, máy bay của phi công Ngô Duy Thư đã thoát về Nội Bài hạ cánh an toàn.

Hồi 15 giờ 42 phút, đôi bay Nguyễn Văn Nghĩa và Nguyễn Văn Toàn được lệnh xuất kích và cũng lại gặp đám “Con ma” địch ngay sau khi cất cánh. Toàn vào phóng tên lửa nhưng trượt mục tiêu, trong khi đó Nghĩa công kích may mắn hơn với 1 đạn hạ 1 chiếc F-4D số đuôi 66-7636 của Phi đội 25 Liên đội tiêm kích chiến thuật số 8.

Trận tập kích kế tiếp nhắm tới nhiều mục tiêu ở khu vực Hà Nội, trong đó có 2 sân bay Gia Lâm và Nội Bài, do đội hình 44 chiếc máy bay của Không quân Mĩ thực hiện vào hôm 27-06. Có 12 chiếc “Con ma” trong đội hình này được giao nhiệm vụ chặn đánh MiG để yểm hộ cho những chiếc “Thần sấm” mang theo tên lửa chế áp các trạm ra đa dẫn đường cho tiêm kích và ra đa cảnh giới của các phân đội tên lửa phòng không.       

Đôi bay Mig-21 xuất kích đầu tiên là Nguyễn Đức Nhu và Hạ Vĩnh Thành đã bắn rơi 1 chiếc F-4E (nhưng phía Mĩ lại cho rằng nó bị pháo cao xạ bắn rơi). Vài phút sau, trong không vực này xuất hiện lực lượng tiêm kích Mĩ tăng viện bay thành các tốp 2 và 4 chiếc ở độ cao 5000m-6000m. Sau khi phát hiện các tốp máy bay địch bay vào, đôi bay Mig-21 Nguyễn Đức Soát và Ngô Duy Thư được lệnh cất cánh.

Trên vùng trời khu vực tỉnh Hòa Bình, biên đội Soát-Thư phát hiện 1 tốp 4 chiếc “Con ma” của địch ở ngay trước mặt và 1 biên đội F-4 khác đang kéo tới từ phía Lào ở hướng Tây. Đôi bay này quyết định không đụng tới tốp “nhử mồi” mà tăng lực kéo cao lên độ cao 5000m để công kích tốp “Con ma” bay sau ở độ cao 3000m.

Từ cự li 1500m, phi công Nguyễn Đức Soát phóng tên lửa trúng chiếc máy bay tiêm kích bom F-4E số đuôi 67-0248 của Phi đội 308 Liên đội tiêm kích chiến thuật số 432. Thấy chiếc F-4E này xì ra đuôi khói đen nhưng chưa bốc cháy, phi công Soát liền phóng bồi tiếp quả tên lửa thứ hai khiến nó cháy rụi. Sau khi tiêu thụ hết đạn, phi công Bắc Việt đã quay về hạ cánh luôn.

Đáng chú ý là trường hợp của Ngô Duy Thư. Khi tiếp cận tốp 2 chiếc “Con ma” bay sát nhau, anh đã phóng cùng lúc 2 quả tên lửa vào 1 trong số chúng. Theo báo cáo của phi công Ngô Duy Thư, chiếc F-4 đã bị bắn rơi, nhưng ở phía bên kia người Mĩ lại báo rằng chiếc “Con ma” đó đã trở về căn cứ sân bay hạ cánh. Trong khi hừng hực lâm chiến, Ngô Duy Thư không để ý tới lượng tiêu thụ dầu liệu, nên để cứu máy bay, anh đã phải lết chiếc MiG đã cạn khô dầu về hạ cánh tại sân bay Hòa Lạc.

(http://i1290.photobucket.com/albums/b522/shevcheko2004/02_zps2948dffb.jpg)

Bản đồ phân bố toàn bộ các sân bay chính mà các máy bay tiêm kích Mig-21 hoạt động ở đó trong giai đoạn xung đột vũ trang ở Đông Dương.

(http://i1290.photobucket.com/albums/b522/shevcheko2004/03_zps58c60329.jpg)

Ảnh trên: Không quân VNDCCH đã nhận được các máy bay tiêm kích Mig-21 đầu tiên từ Liên Xô vào cuối năm 1965. Các máy bay gia nhập biên chế Trung đoàn không quân tiêm kích 921 “Sao Đỏ” – nơi có các phi công nhiều kinh nghiệm.

Ảnh dưới: Trung đoàn trưởng trung đoàn 921 Trần Hanh (bên trái) đang hướng dẫn các phi công trẻ trước khi bay. Tất cả các phi công đều mặc quần áo kháng áp cao và mũ bảo hiểm GS-4. Quần áo có màu xanh lá cây. Đằng sau – máy bay tiêm kích Mig-21PF với số hiệu “4320”, Trung đoàn tiêm kích 921 “Sao Đỏ”.

(http://i1290.photobucket.com/albums/b522/shevcheko2004/04_zpse2b535ff.jpg)

Giảng viên và học viên đang thảo luận vấn đề cất cánh trên máy bay tiêm kích Mig-21, ảnh chụp ở căn cứ trên sân bay Nội Bài.

(http://i1290.photobucket.com/albums/b522/shevcheko2004/05_zps23987f87.jpg)

Mùng 4 và 5 tháng 3 năm 1966, các máy bay tiêm kích Mig-21 thuộc Trung đoàn tiêm kích 921, bằng các tên lửa K-13 đã bắn rơi 1 máy bay do thám không người lái của Mỹ “Firebee”. Các mảnh vỡ của máy bay do thám, vào thời điểm này, đang được trưng bày ở bảo tàng tại Hà Nội.

(http://i1290.photobucket.com/albums/b522/shevcheko2004/06_zpsfb2c3ede.jpg)

Phi công Nguyễn Văn Minh (bên trái) đang mô tả lại bằng cách nào đã bắn rơi máy bay tiêm kích bom F-4B số đuôi 152093 thuộc phi đội VF-154 trên tàu sân bay “Coral Sea”. Tổ bay “Con ma” sau khi nhảy dù đã bị bắt làm tù binh. Sau khi được phóng thích, phi công và hoa tiêu vũ khí đã tuyên bố rằng máy bay của họ bị pháo phòng không bắn rơi. F-4B số đuôi 152093 được ghi nhận trong tổn thất của Không quân Mỹ là do pháo phòng không.

(http://i1290.photobucket.com/albums/b522/shevcheko2004/07_zps7104c68a.jpg)

Phi công Nguyễn Ngọc Xíu (ở giữa) và phi công Đồng Văn Đe đã bắn rơi 2 máy bay tiêm kích bom F-105D “Thần Sấm” ngày 14 tháng 12 năm 1966, nhưng các tài liệu của Mỹ chỉ khẳng định tổn thất 1 máy bay (F-105D số đuôi 60-0505, đại úy phi công Robert Culi, phi đội 357, liên đội không quân tiêm kích chiến thuật 355).

  Chào @daibangden, Bác nhỏ giọt quá mất thôi ;D. À mà sao các tấm ảnh của Bác gửi lên sao lại mờ thế nhỉ, mắt mũi kèm nhèm nhìn chả rõ tẹo nào ;D

Em gặp phải đoạn khó bác ạ ;D. Ảnh có mờ thật bác ạ, vì em có chỉnh kích thước, không để ảnh gốc. Các ảnh sau em sẽ phụ thuộc vào độ nét của ảnh gốc để sửa cỡ ảnh hoặc em để nguyên. Cám ơn bác góp ý ;D

Trên vùng trời Nghĩa Lộ, biên đội Phạm Phú Thái và Bùi Thanh Liêm lao vào chặn kích một biên đội 4 chiếc “Con ma”. Đám máy bay Mĩ vội chui vào mây lẩn trốn MiG. Mấy phút sau Thái thông báo có 1 chiếc “Con ma” ở hướng bên trái, 2 chiếc “Con ma” ở hướng bên phải, chiếc “Con ma” còn lại vừa kết thúc vòng lượn trái. Thái lệnh cho số 2 quan sát tốp “Con ma” cánh trái để yểm hộ cho mình vào công kích tốp bên phải. Từ cự li 1300m, Thái phóng tên lửa vào mục tiêu. Về phần mình, Bùi Thanh Liêm cũng phóng 1 tên lửa từ cự li 1500m. Hai quả tên lửa này đều trúng mục tiêu là 2 chiếc máy bay tiêm kích bom F-4E có số đuôi 69-7271 và 69-7296 của Liên đội tiêm kích chiến thuật số 366.

Một thành viên tổ bay trên chiếc “Con ma” số đuôi 69-7271 có mã gọi đài “Valent 04” là mục tiêu của phi công Phạm Phú Thái - đại úy hoa tiêu vũ khí Thomas J. Hanton nhớ lại:

- Sáng 27-06, đơn vị chúng tôi phái 3 biên đội đi bắn phá các trạm ra đa Bắc Việt và 1 biên đội tiêm kích đi hộ tống đội hình. Cả 4 biên đội, mỗi biên đội có 4 chiếc máy bay, đều sử dụng loại máy bay tiêm kích bom F-4E.

- Chúng tôi điều chỉnh đội hình bay sang kiểu “Khỉ đột” khi bay ngang vùng Trung Lào. Đi kèm phía trước, bên trái và phía sau đội hình tập kích tới dọc biên giới Lào-Việt là các biên đội tiêm kích tuần tiễu tầm xa của đơn vị bạn - Liên đội tiêm kích chiến thuật số 421.

- Phi đội tiêm kích chiến thuật số 4 là một trong các phi đội thuộc biên chế của Liên đội chúng tôi cũng phái 2 biên đội đi cùng đội hình tập kích tạo thành thế trận “hình hộp”. Chỉ huy đội hình máy bay tập kích dẫn 2 biên đội bay bên cánh trái đám “Con ma” chất đầy bom. Chúng tôi tin rằng đám MiG sẽ tấn công vào bên cánh trái này trước tiên.

- Khi 3 biên đội của chúng tôi tới mục tiêu thì phát hiện được 1 đôi MiG. Số 1 của đôi MiG này đã vứt thùng dầu, nhưng do số 2 lại bị lạc đội hình nên cuối cùng anh ta đã không vào công kích. Chúng tôi không nhìn thấy những chiếc MiG do ở cự li trên 40km, nhưng chấm sáng của chúng hiện rất rõ trên màn hiện sóng ra đa. Sau khi sục sạo kĩ lưỡng khu vực giữa Hà Nội và Hải Phòng, đội hình 12 chiếc “Con ma” của chúng tôi quay về điểm chờ tiếp dầu từ máy bay tiếp dầu trên không.

- Khi đang nhận tiếp dầu trên không, chúng tôi được trung tâm điều phối tìm cứu phi công điều tới cứu tổ bay của 2 chiếc “Con ma” bị bắn rơi hồi sáng. Chúng tôi tới vùng đông bắc Hà Nội để hộ tống chiếc máy bay điều không tiền phương.

-   Một chiếc F-4E có tốc độ chuyên biệt do tổ bay dày dạn kinh nghiệm lái làm nhiệm vụ máy bay điều không tiền phương. Nhiệm vụ của các tổ bay chúng tôi trên bầu trời Bắc Việt lúc này trở nên hết sức nguy hiểm vì phải hộ tống cả chiếc “Con ma” này lẫn các máy bay tham gia tìm cứu khác.   

- Chúng tôi được thông báo rằng “quân xanh” là những chiếc Mig-21 đang từ hướng Hà Nội bay tới.

- Viên chỉ huy biên đội tôi lập tức ra lệnh vứt thùng dầu, rồi cho biên đội đổi hướng bay về phía Hà Nội để dùng mắt phát hiện đối phương. Cuộc săn lùng diễn ra trong vô vọng. Do bắt tốc độ cao và đã vứt thùng dầu nên chúng tôi lại phải quay về điểm tiếp dầu trên không.

- Sau lần nhận tiếp dầu kế tiếp, tức lần thứ ba đi về nhận tiếp dầu trên không, biên đội chúng tôi tiếp tục quay lại xâm nhập không phận Bắc Việt. Lượng dầu liệu từ các thùng dầu chứa bên trong máy bay chỉ đủ cho chúng tôi bao vùng đúng một vòng rộng quanh vùng hoạt động của chiếc máy bay điều không tiền phương, rồi sau đó phải quay về sân bay căn cứ gần nhất ở Udorn Thái Lan. Trời quang mây tạnh nên chúng tôi không lo bị lạc đường, chỉ tiếc rằng lượng dầu lại không đủ để bay bao vùng quá một vòng mà thôi. 

- Chúng tôi quay lại khu vực tuần tiễu. Biên đội trưởng thông báo: “Chỉ còn 4 chiếc thuộc Biên đội Valent trực ở đây thôi”. Tôi cũng hỏi viên phi công Lynn Aikman cùng tổ bay của mình về lượng dầu còn lại, nhưng Aikman đã không dùng máy nội đàm trả lời mà báo cáo qua máy vô tuyến đối không rằng “Valent 04 chỉ còn đủ lượng dầu để quay về”. Biên đội trưởng không đáp lại vì chúng tôi thường phải hạn chế liên lạc vô tuyến đối không ở mức tối thiểu trong những trường hợp kiểu này. Cả biên đội vẫn tiếp tục nhắm hướng Hà Nội thẳng tiến.

- Mối uy hiếp từ lực lượng phòng không Bắc Việt khiến chúng tôi phải thường xuyên thực hiện các động tác cơ động có mức quá tải lớn, làm tiêu tốn hết lượng dầu trong các thùng chứa của mấy chiếc “Con ma”.

- Lượng dầu còn lại nhanh chóng tụt xuống ngưỡng nguy cấp chỉ đủ cho máy bay lết về hạ cánh trực tiếp cho đúng 1 lần tiếp đất tại sân bay Udorn. Ở mức dầu còn lại này thì thậm chí chúng tôi còn không đủ dầu để bay tới điểm tiếp dầu trên không và thực hiện các động tác tiếp cận máy bay tiếp dầu. Thế nhưng viên chỉ huy biên đội vẫn cứ lì lợm dẫn chúng tôi bay về hướng đông.

- Nếu chẳng may gặp MiG thì lượng dầu sót lại cũng không cho phép chúng tôi thực hiện bất cứ động tác cơ động không chiến nhẹ nhất nào cả. Lynn vừa tiếp tục báo cáo cạn dầu cho biên đội trưởng, vừa cố gắng bay trong chế độ tiết kiệm dầu. Đúng lúc này chúng tôi được thông báo có MiG xuất hiện cách chúng tôi độ 25km, nhưng những chiếc tiêm kích này vẫn chưa phải là mối đe dọa trực tiếp. 
 
- Lynn đã vận dụng lực trọng trường để tiết kiệm dầu bay: cậu ta cho chiếc “Con ma” chúi mũi xuống bắt tốc độ rồi lại ngóc đầu lên. Với phương thức cơ động này thì 3 chiếc “Con ma” còn lại của biên đội chúng tôi luôn bay ở độ cao lớn hơn. Chúng tôi rất tin vào vận may của mình.

- Nhưng cuối cùng mọi thứ trở nên vô ích khi chiếc máy bay của chúng tôi bị giáng đòn búa bổ từ quả tên lửa phóng đi từ chiếc Mig-21.

- Tôi thật chẳng hiểu chuyện gì đã xảy ra. Chỉ thấy chiếc máy bay bị mất điều khiển, động cơ trái bốc cháy, hệ thống thủy lực dùng để lái các cánh bị hỏng. Tôi dán mắt vào chiếc đồng hồ đo cao để sẵn sàng nhảy dù.

- Như được phổ biến trước ban bay, tổ bay phải nhảy dù khi máy bay xuống dưới 450m. Và giờ thì chúng tôi đang lao xuống độ cao nhảy dù bắt buộc cực nhanh.

- Tôi vừa nắm tay phải vào dây kéo phóng dù nằm giữa hai chân thì phi công đã kéo ghế phóng dù cho cả hai. Do tổ bay chúng tôi không dùng máy nội đàm nên phi công đã không thể báo cho tôi đề phòng khi anh ta kéo ghế phóng. May sao tôi cũng kịp chỉnh lại tư thế ngồi trên ghế.

- Tôi đã ngồi tù mất 9 tháng sau đó tại nhà giam “Hilton Hà Nội” nổi tiếng trước khi được phóng thích vào ngày 27-03-1973. 

Em hỏi tí, ngày ấy MiG-21PF của ta sao không lắp hệ thống nhận diện IFF SRO-2, nếu lắp ta đã có thể giảm thiểu tối đa thiệt hại bị nhắm nhầm. Em đọc trên wiki.ru nói là 6 chiếc MiG-21 bị bắn hạ do PK mặt đất có cả SAM