Trang để in - Chân dung một quản đốc

CHÂN DUNG MỘT QUẢN ĐỐC

Tác giả: NGUYỄN HIỂU TRƯỜNG

Tiểu thuyết (In lần thứ hai)
Số trang: 260

NHÀ XUẤT BẢN TÁC PHẨM MỚI
HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM -1984

Số hóa: hoi_ls

(https://scontent.fhan3-2.fna.fbcdn.net/v/t1.0-9/93579626_2378741909089929_5892079652708548608_n.jpg?_nc_cat=107&_nc_sid=8024bb&_nc_ohc=kVqD814QiEEAX_S9bqP&_nc_ht=scontent.fhan3-2.fna&oh=075f129719c9bf83daacef69ecc6d7d5&oe=5EBA43B0)

một

Hơi nóng hắt hừng hực. Xưởng lọt trụm giữa bốn bề nhà cao tầng, không có lấy một làn gió nhẹ. Ánh hàn chợt lóe, chợt tắt, bễ rèn phun ngọn lửa đỏ ối nhấp nhô, từng thanh sắt lóa vàng nhả hoa lấm tấm. Hàng dài xe, chiếc bẹp dí như người sứt mũi, chiếc trơ xương sườn, chiếc bị gỡ đèn trông giống đôi mắt hoắm của một đầu lâu. Bình gió đá, ê-tô, de, dây điện, xát-xi, nệm xe... ngổn ngang. Những bộ quần áo và cả những gương mặt bê bết dầu mỡ. Tiễng búa chan chát, tiếng gõ, nhất là tiễng gầm rú khi the thé, khi hổn hển của bao nhiêu động cơ ô-tô - chúng rống y hệt con bệnh chịu đựng một ca mổ đau thấu tim gan.

Mái tôn sẫm dồn cơn nóng gay gắt xuống xưỏng, na ná bình súp-de nén chặt.

Cả trăm thợ, người trần trùng trục, người áo phanh, ngực, mồ hôi mẹ mồ hôi con thi nhau xối xả, chiếc khăn lông của mỗi người ướt tựa nhúng nước.

Cái gì cũng oi bức: không khí, màu sắc, tiếng động, sự lộn xộn...

Hai Cũ - áo ba lỗ; quần “bò” xắn móng lợn, giày bộ đội đã bẹt gót - đưa tôi đi thăm xưởng. Anh là Phó Giám đốc Công ty Sửa chữa Cơ khí Thành phố, trực tiếp quản đốc xưởng này.

Tôi với anh quen nhau hơn 30 năm. Mối quan hệ đó là câu chuyện dài mà hôm nay tôi kể lại, bắt đầu từ đoạn cuối. Tôi không muốn độc giả bị đột ngột. Nhân vật chính của câu chuyện là Hai Cũ và như các bạn biết đấy, anh còn sống. Cần nói trước rằng tôi và anh có cái “duyên”, nếu gọi rằng “ly kỳ” cũng không quá đáng.

Anh lớn hơn tôi năm tuổi - lẻ hai tháng với sáu ngày. Còn tính giờ, tôi sinh vào buổi sáng, anh lại sinh vào đêm. Có lẽ vì vậy, anh thường bảo tôi: Số của chú thấy mặt trời trước tôi. Tuy nhiên, Hai Cũ không thuộc hạng tin ở số. Vừa rồi, nhân ngày sinh của anh - năm thứ 55 - tôi đùa:

- Nam Tào lỡ nhậu, chắc tới vài xị đế, nên ghi lộn sổ. Đáng lẽ anh tuổi Dần, tôi tuổi Tỵ mới phải.

Anh cười hề hề - anh đã thay đổi rất nhiều, trừ giọng cười lúc nào cũng “cha chú”:

- Tao mà đầu thai tuổi con cọp thì cũng phải thiến thôi.

Chị Hai hứ anh:

- Có suôi có gia rồi mà ăn nói không nên nết!

Anh dẫn tôi len lỏi giữa xưởng. Tôi biết Hai Cũ muốn tôi mừng cho anh như chúng tôi từng chia xẻ “lúc lên voi khi xuống chó” suốt ngần ấy năm. Cơ ngơi xưởng còn nới rộng và tôi tin Hai Cũ sẽ “trụ” luôn tại đây, với cái công việc ra lịnh cho những chiếc xe - hễ còn gọi là xe - phải xốc dậy, lao tới. Hẳn anh nói với chúng: Hãy noi theo tao!

Việc chọn nghề của Hai Cũ vào lúc tuổi anh đã xế chiều nó giản dị như cách anh trở nên một người thợ máy giỏi.

Dù sao, Hai Cũ cũng phải đứng trước một chọn lựa. Là một sĩ quan - anh ở trong quân đội hơn 30 năm - anh tự thấy khả năng phục vụ của anh tốt nhất hiện nay là làm cái gì đó hạp với sở trường. Sĩ quan quân đội trong thời kỳ mới đòi hỏi nhiều điều kiện - anh tự thấy mình đã già và khó lòng học hỏi các kiến thức hiện đại. Chính anh ký đơn xin xuất ngũ - sau khi chấm dứt chức vụ Chủ tịch Ủy ban quân quản Thạnh Mỹ Tây - ký đơn với bao nhiêu bùi ngùi, song quả quyết:

- Tôi ghét chàng ràng cản mặt lớp sau... - Anh bảo tôi và Út Giảng như vậy.

Bây giờ, anh nên công tác ở ngành nào ?

Út Giảng và tôi mỗi người một ý. Út Giảng muốn anh về ngành cao-su hoặc lâm nghiệp là thứ anh quen thuộc. Tôi gợi ý anh sang Cục đường biển - ở đó, cái vốn chở vũ khí trong đánh Mỹ của anh chắc xài được. Cả hai chúng tôi đều mong anh chọn một nghề mà anh thành thạo hoặc dễ thành thạo, bởi ngại anh gặp bỡ ngỡ.

Nhưng anh chọn ngành sửa chữa xe hơi. Sở dĩ như vậy một phần do đồng chí Bí thư Thành ủy. Đồng chí Bí thư Thành ủy vốn quen biết Hai Cũ; cho nên nghe Hai Cũ được xuất ngũ, đồng chí mời một bữa cơm vui. Trong câu chuyện thù tạc đó, đồng chí mời Hai Cũ:

- Tôi biết anh không phải là cán bộ kỹ thuật, chẳng qua học lóm và quen tay, song nói cho chín chắn: anh biết nghề. Anh biết nghề đủ giúp anh tổ chức ngành cơ khí, trước hết, ngành cơ khí sửa chữa xe hơi. Người giỏi kỹ thuật ở thành phố ta không thiếu, thiếu là cán bộ tổ chức biết nghề. Ở “Mũi Ken-nơ-đi” (1) , xưởng xe hơi của Hai Cũ đàng hoàng quá mà!

Hai Cũ chịu. Nhưng anh từ chối một cương vị cao hơn mà đòi trực tiếp quản đốc một xưởng.

- Tôi nhượng bộ anh - Đồng chí bí thư vui vẻ - Tuy vậy, tôi giao ước với anh: một là anh đừng tự ái khi người ra lệnh cho anh thấp cấp hơn anh. Anh nhớ cho: làm việc với một thượng tá không phải dễ làng đối với các đồng chí ở Sở Công nghiệp. Hai là, anh nên có chân trong ban phụ trách toàn công ty vì anh cần nhìn rộng hơn một xưởng. Ba là, chúng tôi có thể giao anh một nhiệm vụ khác - cũng cơ khí, công nghiệp thôi - và tôi hy vọng anh không khư khư thủ cái xưởng của anh. Đó là chuyện sau này, còn bây giờ anh cứ yên tâm ở xưởng.

Hai Cũ không “mặn” điều thứ ba. Nhè mấy ông “bứng” lên phụ trách Sở hoặc cao hơn thì gay to.

Tuy vậy, anh định “tùy cơ ứng biến”, nên bằng lòng...

- Hồi chưa giải phóng, xưởng nầy chỉ làm có bấy nhiêu công chuyện... - Hai Cũ gõ vào tấm biển to tướng - trước kia treo ngoài cổng, nay nếp ở xó: Garage Động Lực - chuyên môn rửa, vô dầu mỡ xe hơi.

- Bây giờ, sau một năm, xưởng nhận trung tu các loại ô-tô... Chỉ thiếu phần mộc và cơ khí. Mà hễ Sở ký cho phép hôm trước, tôi khai trương liền hôm sau! Mọi việc đều đã sẵng. Chỉ chờ ngọn gió Đông. Tôi là Châu Do đời Tam quốc !

Anh nói văn vẻ, song giọng ấm ức. Đôi chân mày rậm rì nhíu, vạch thành chữ “nhất” ngang tàng. Đôi chân mày của Hai Cũ từng là đầu đề cho bao nhiêu chuyện vui lúc chúng tôi cùng chung đơn vị.

- Muốn “đâm đơn” vô ông Hai Cũ phải canh cặp chân mày của ổng. Nó giống rừng le, khi nhướng lên thì đường thông, mọi sự đều trót lọt. Khi nó xụ, đường nghẽn, chớ xông bừa mà bị le xỉa đổ máu đổ mủ !

Lính tráng kháo nhau như vậy. Mỗi lần chúng tôi hành quân qua đồng trống, nghe hơi máy bay đầm già, lính tráng còn kháo:

- Đếch sợ ! Chừng này chớ đông hơn vẫn thừa chỗ. Tất cả chui vào cặp chân mày ông Hai Cũ thì... đến Thiên Lý Nhỡn trong truyện Tây Du cũng như mù!

- Sở trở bộ chậm hơn rùa ! - Anh tiếp, vẫn cau có - Mấy cha cứ mài lủng đáy quần, nhổ râu cằm rồi tán: Làm ăn phải chuyên sâu.

Anh bỏ lửng câu nói, đến lắc vai một người thợ đang rồ máy xe:

- Ngộp xăng ! Chùi lược xăng... Tiếng máy giống người bị nấc cụt đó !

Người thợ gặt đầu, tốp máy. Cười nhe hàm răng trắng bóng. Hai Cũ hỏi tôi: biết ai không ?

Anh nói luôn: “Thiếu úy” Đường ! Tôi “à” thích thú, còn Đường ngượng ngập, cúi gầm xuống máy.

- Chuyên sâu ! - Anh hầm hừ, tiếp câu bỏ dở - Chuyên sâu nghĩa là xưởng tôi làm đồng, nguội, rèn, rồi kéo qua xưởng khác làm mộc, rồi lại kéo qua xưởng khác nữa làm cơ khí, rồi kéo ngược về xưởng tôi làm điện... Vòng vo cả tháng. Tôi hỏi: Tại sao không tận dụng lao động, thiết bị của một xưởng, vừa tiết kiệm công sức, vừa mau. Hoàn cảnh của ta, vậy mới là chuyên sâu. Một cha nội trả lời gọn hơ: Ông giỏi sao không làm Bộ trưởng ! Chú nghe có nực không ?

- Rồi anh trả lời thế nào ? - Tôi hỏi.

- Tôi trả lời như vầy: Tôi không đủ tài làm Bộ trưởng, song tôi có thể thế chỗ của ông. Ít ra, tôi còn đuổi được ruồi... Cái ngữ...!

Tôi biết anh tự kềm chế. Bằng không, anh sẽ xắn xả vô mặt tay cạo giấy kia: “Ông là cái ngữ bỏ than đước Năm Căn vô háng không nhảy, làm ăn con mẹ gì!”.

Tôi nghĩ thầm: Hai Cũ còn sức lao, còn thích lao, còn “gây sự”. Chưa chắc anh không mắc chủ quan, song anh vẫn say sưa “gánh bàn độc mướn”. Cuộc đời giang hồ của anh, sau rốt, để lại trong anh một gia tài đáng quý: Luôn luôn muốn “cực thân”.

Chúng tôi đứng trước một xe tải nhẹ hiệu Pơ-giô. Anh bảo người thợ:

- Cua-roa dùng... nước không lên đủ, chạy nữa thì “lột dên”...

Anh lại tiếp tục đi với tôi.

- Tôi làm trận làm thượng dữ tợn nên mới có phân xưởng điện. Tôi “đấu” cho đến khi lập được phân xưởng mộc, cơ khí mới nghe! Chệt Chợ Lớn thứ gì cũng đúc, vô hộp, để nào Nhựt, nào Ý!.. Máy lão trong Sở thà mua thứ dịch vật nào đó xài ít bữa rồi vụt thì yên tâm, còn đồ mình sản xuất tốt hơn, mấy lão sợ. Sợ xưởng mình giàu, thợ mình giỏi, mấy lão hết chỗ xài cái dốt của mấy lão! Chạy đôn chạy đáo khắp xứ, tìm từng cái máy, tôi không thấy mệt mà ngồi xa-lông Sở chờ cấp “pet-mi”, sao tôi muốn đứt hơi!

Một người còn trẻ, ở trần, hấp tấp đuổi theo, chìa cho anh tờ giấy:

- Chú Hai ký tên, cháu lên Sở bây giờ.

Anh nheo mắt đọc, rồi kẹp cây viết bic giữa ngón trỏ và giữa, ký nguệch ngoạc.

- Giấy tờ, là giấy tờ... Em phải trổ tài ngoại giao với mấy ổng.

Người ấy quay đi, anh giới thiệu:

- Kỹ sư Hiển... có làm hãng Xi-trô-en bên Tây... Hăng, tốt. Chỉ sợ chịu cực không thấu.

Anh dừng một lúc:

- Chịu cực về cơm gạo là một phần.

Anh không nói hết câu, song tôi hiểu anh muốn nói gì.

Chúng tôi đến cuối xưởng. Một thợ nằm ngửa dưới gầm xe tải Liên xô, thấy Hai Cũ, gọi:

- Ông quản đốc làm ơn chỉ giùm ern... Loại “Din” này lạ quá!

Người thợ xưng “em” tóc đã đốm bạc. Hai Cũ chui xuống gầm xe, hất ngọn đèn lên, nhặm lẹ không khác lúc lâm trận khi xưa:

- Thắng hả?... Tật của loại Din 131A thường ở chỗ nầy... - Ừ... chỗ nầy... Siết con ốc chặt vô !

Ra khỏi gầm xe, anh hỏi:

- Tuần rồi, chú không dự lớp sao?

Người thợ trả lời là không.

- Phải đi chớ ! Để biết cấu trúc các loại xe... Nghe một lần là rành.

Anh chùi tay vào quần, dắt tôi quay lại, chợt nghiêng tai:

- Cậu nào chỉnh “ga” chiếc Mẹc-xơ-đéc chở khách không đúng...

Tôi chưa nhìn thấy chiếc Mẹc-xơ-đéc mà anh nói, còn tiếng động thì trong xưởng đâu cũng ầm ì.

Chiếc Mẹc-xơ-đéc nằm tận đầu xưởng. Hai Cũ dặn mấy câu với người thợ. Tôi trông mặt người thợ quen quen. Hai Cũ nhắc:

- Quên sao? Hoa tiêu Hoài !

Tôi mừng rỡ chào anh ta. So với lúc ở Thạnh Phú, Hoài già hơn song tươi tỉnh hơn.
Tôi bỗng nhớ, một lần, ở thủ đô, tôi cùng đi trong hành lang bệnh viện với một giáo sư khoa ngoại bậc thầy. Ngang qua phòng mổ, vị giáo sư càu nhàu:

- Hỏng rồi! Ca mổ hỏng rồi!

Ông xô cửa vào phòng.

Vị giáo sư kiểm tra ca mổ bằng mũi, qua cái mùi bốc lên từ vết mổ. Ở đây, Hai Cũ kiểm tra bằng tai. Tôi nói so sánh ấy với anh, anh cười bẽn lẽn:

- Tôi mà giáo... cái con khỉ!

Chúng tôi ngồi trong văn phòng. Kêu là văn phòng bởi có mấy cái bàn viết, máy đánh chữ, kỳ thật nó là một khoảng luông tuồng trong xưởng, vẫn dưới mái tôn nóng kinh khủng và giữa tiếng ồn ào nhức óc.

Chuông điện thoại reo Hai Cũ nhắc máy:

- A lô!... À, Hiển đó hả? Sao... Em nói lại... Cuối tháng trưởng phòng mới có ý kiến, đầu tháng, Ban Giám đổc mới xem xét?... Em có trình bày với ổng tình hình ứ đọng của xưởng không? Có à ? Ừ... Phải rồi... khôngcho làm mộc mà cũng không chỉ chỗ khác, xe cũ xe mới dồn đống, la liệt ngoài lề đường, cảnh sát phạt... Ổng nói sao? - Giọng Hai Cũ gay gắt - Ổng nói ổng không phải là Sở Công an lo dẹp đường... Vậy, công an phạt, ổng tính sao ?... Hả ?

Hai Cũ che máy, bảo tôi:

- Thằng cha nầy đâu dưới đất nẻ chui lên! Thằng chả bảo: Công an phạt thì cũng Nhà nước phạt Nhà nước, đừng lo mà tổn thọ!

Anh tiếp lục nói vào máy:

- Thôi được... Để qua lên Sở...

Anh gác máy, nặng tay:

- Thằng cha nầy nhẩy phóc lên ghế trưởng phòng, chưa kịp phủi chân, định nhảy phóc lên ghế phó giám đốc... chẳng biết trời trăng gì ráo mà khoái lên lớp...

- Lên lớp giống gì ? - Tôi hỏi.

- À! Đại khái thẳng phê bình tụi nầy sao sửa xe tốt, nhiều vậy mà lại quá hà tiện giấy!... Ngữ nầy, chết phải liệm bằng pơ-luya.

Anh còn lầm bầm một tiếng gì đó, cố không cho tôi nghe. Tôi bật cười:

- Anh Hai tiến hộ hung!

Hai Cũ nhìn tôi, thăm dò.

- Cả buổi nay, tôi không nghe anh Hai xài một tờ “giấy năm trăm” (2) nào hết!

Anh cười theo tôi:
- Đ. m.! Cái thằng dai hơn đỉa!

----------------------------------------------------------------------
(1) Mỏm đất nhô ở biên giới Việt - Campuchia, thuộc Bình Long. Gọi vui của các chiến sĩ trong kháng chiến.

(2) Tiếng lóng ý nói chửi thề.

hai

Đoàn xe lửa qua khỏi Trảng Bom đã lâu. Hành khách chộn rộn. Sắp đến Hố Nai.
Dạo nàv, máy bay Đồng minh hay đánh phá, nên xe phải chạy đêm.

Tôi đứng lên, ngó mống qua cửa sổ. Các lô cao-su thẳng tẳp như nghiêng mình xoáy ngược, lễ phép nhường đường cho đoàn xe lao vun vút, thi với vầng sáng phía đông mỗi lúc mỗi lớn dần. Cụm mây màu hồng giống miếng bông khổng lồ hút nhanh cái phần đùng đục còn sót lại của đêm tàn.

Một bà sồn sồn ngồi cạnh tôi cũng đứng lên. Bà nhắc thử đôi gióng. Hai gióng đặt hai cần xé mít, có trái chín buông mùi thơm phưởng phất.

Người nào đố trong toa ngủ gật chưa đẫy giấc, ngáp một tiếng át cả tiếng còi xe.

Bỗng từ toa hạng nhì vọng xuống:

- Cướp!

Có cả giọng ồ ề của một tên Nhật:

- Tô-kei! Nusumu!

- Tukamete gô! (1)

Toa tôi nhốn nháo, ngóng lên toa trên. Vừa lúc đó, ở đầu toa, hiện ra một gã cao lớn. Nếu gã không dáo dác thì khó mà nghĩ rằng gã chính là tên kẻ cướp. Ánh đèn xe tuy tù mù song đủ soi gã: quần áo ngắn, râu lún phún, mũi dọc, cằm bạnh, da trắng trẻo. Đôi chân mày của gã rậm đen, mắt sâu và sáng quắc.

Gã nhảy gọn gàng qua gióng gánh ,ngổn ngang. Đã nghe tiếng lao xao ở toa trên, có lẽ người ta sắp đuổi kịp gã. Gã hướng về phía cửa xe.

Tôi chụp cây đòn gánh của bà bán mít, giơ cao. Mấu đòn gánh chạm mạnh nóc xe. Tôi quyết giáng cho gã một đòn chí tử, nên dậm chân, nghiến răng trợ oai:

- Đồ ăn cướp cạn !... Bỏ tay ra!

Tay gã kè kè nơi bụng, chắe đang nắm chặt vật cướp được.

- Ê! Làm gì coi bậm trợn vậy hả “tụi”?

Gã cười cười nhìn tôi, đôi chân mày - gã đứng càng gần, tôi càng thấy rõ đôi chân mày cực kỳ rậm rạp của gã - nhướng nhướng như giễu cợt. Tôi chợt nhận ra cái thớ thịt cuồn cuộn trên bắp chân gã

- Y có “nghề” !

Tôi nghĩ liền đến cú đá của Sáu Cường. Xem võ đài tôi chứng kiến cú đá thần sầu quỷ khốc đó, đến nỗi cỡ Đông Phương Sóc vang danh lục tỉnh mà còn thiếu điều dập d... là! Mà gã này mường tượng Sáu Cường.

Hành khách nín thở chờ ngọn đòn gánh của tôi. Tôi lưỡng lự.

- Qua giựt của tụi Nhựt, mắc mớ gì chú nhỏ?

Gã thản nhiên, dù gã đang ở đứng tầm quật của tôi khi đầu toa lố nhố lính Nhật, gã vỗ đùi đánh “bách” nhẹ nhàng phóng qua cửa.

Lính Nhật nổ súng. Tôi kịp thấy gã lăn mấy vòng và mất hút vào bụi cây.

Xe giảm tốc độ. Tôi sực nhớ mình còn giương cây đòn gánh nên vội vàng hạ xuống.

Bà bán mít bĩu môi. Chẳng rõ bà bĩu môi vì ngại cây đòn gánh sứt móc hay vì cái gì khác, bởi bà nói trổng:

- May mà không đập “ổng”. Đập “ổng” thì bây giờ đã nằm ngay cán cuốc dưới đường rầy...

Xe ngừng. Bọn Nhật, bọn hai hô (2) ùa xuống, chân nện rào rạo ven đường, chạy ngược về nơi gã ăn cướp vừa nhảy.

Một sĩ quan Nhật lê thanh gươm trên sàn xe, vỗ vai tôi - ý chừng hắn trông thấy tôi và cây đòn gánh:

- Dô tô ! (3)

Bà bán mít phun bãi cỗ trầu:

- Bộ “ổng” mới mần ăn lần thứ nhứt sao ? Tụi bây mà mò tới chỗ, còn thấy đống cứt của “ổng” là giỏi !.. Bắt cái máu đẻ chớ bắt...

Hành khách cười ồ. Tên sĩ quan Nhật ngơ ngác, chẳng hiểu tại sao thiên hạ cười...

-----------------------------------------------------------------------
(1) Đồng hồ! Ăn cắp! Bắt nó!
(2) Bọn lính ngụy thời Nhựt.
(3) Tốt

*
* *

Lối nửa tháng sau vụ lộn xộn trên xe lửa, tôi ngồi trong một quán cơm đường Ba-tay, con đường buôn bán sầm uất nhất của chợ Biên Hòa.

Bàn tôi còn trống. Mải ăn, tôi không để ý một người vừa ngồi chỗ đó... Chắc là khách như tôi. Nhưng, tôi có cảm giác người đó nhìn tôi. Tôi ngước lên. Một người mặc áo sơ-mi màu hột gà. Đôi chân mày rậm rì nhướng nhướng... Cha mẹ ơi ! Gã ! Chính gã.

Gã lập tâm tìm tôi. Tôi đinh ninh như vậy. Gã tìm tôi vì cây đòn gánh. Gã “hỏi tội” làm lanh của tôi. Dân “đá cá lăn dưa” thù dai, ai mà không biết !

- Mạnh giỏi hả chú nhỏ?

Trái với sự chờ đợi của lôi, gã hỏi mà giọng hiền khô. Tôi lấy lại bình tĩnh quan sát gã. Gã không có vẻ hề hấn chút nào trong vụ truy đuổi của bọn Nhật.

- Qua đi ngang tiệm, thấy chú nhỏ, nên ghé thăm chơi...

Tôi thở phào. Nghe tôi thở, gã hỏi:

- Bộ qua dữ dằn lắm sao?

Tôi đột nhiên hỏi gã:

- Tụi Nhựt bắn, mà không trúng chớ?

Gã cười, coi như tôi hỏi một câu ngớ ngẩn:

- Nhựt bắn thì làm sao trúng được!

Rồi gã than vãn:

- Cái đồng hồ của thằng quan Nhựt bán được có đồng rưỡi bạc! Thứ “Ô-tô-ma-lắc”... Chú nhỏ biết không, tụi Nhựt “rít chúa”, xài đồ “lạc son” không!

Gã bắt chuyện. Còn tôi, tôi lúng lúng. Nên nói chuyện với gã không? Một tên cướp giật có thể, như ý bà bán mít, một tên cướp giật chuyên nghề.

Dẫu sao, gã giật của Nhật, đúng là mắc mớ đến tôi ? Gã không giật của bà bán mít, hay của hành khách toa hạng tư như chúng tôi. Cứ nhớ thái độ của hành khách bữa đó thì rõ.

Tôi tự lý luận và nhìn cặp chân mày “sâu rọm” của gã mà tôi thinh thích. Có lẽ tôi cũng thích đôi mắt sâu như lọt trong hố, cái trán nhô có vẻ khiêu chiến. Và, bộ đá. Gã đích thị Sáu Cường chẳng sai. Hèn chi gã “phi thân” cái rẹt lúc xe lửa đang lao mà giống con chim sà xuống bãi cỏ.

- Chú Sáu nhảy xe tài quá trời!

Rốt cuộc, tôi vẫn nói và vẫn cho gã là Sáu Cường.

- Ối! Nhảy xe là thứ ruột của qua. Qua là lơ xe mà...

Tôi bắt gặp gã nhìn thèm thuồng đĩa cơm tôi đang ăn dở chừng. Gã hỏi, không hề ngượng ngập:

- Chú em còn tiền không?

Tỏi gật đầu. Tôi có bốn cắc.

- Qua đói!

Giọng gã tha thiết. Tôi gọi một dĩa cơm sườn, y như của tôi.

Người bán đang múc cơm vào dĩa thì một khách ngồi trong góc - chắc ngồi từ trước - bước đến bàn chúng tôi, vỗ vai gã:

- Anh Hai! Qua bàn em nhậu.

Khách vận áo xá xẩu lãnh đen láng bóng, người đẫy đà mặt nhung nhúc thịt, hai hàm răng bịt vàng khè.

- Anh Hai dùng chi? Gà quay nghen? Hay gà rút xương ? Hay bò xào củ hành ?

Khách cười mơn. Tôi đồ trong bụng gã mà nghe cái thực đơn này, ắt chịu liền.

Lạ quá! Gã không cục cựa. Mắt vẫn hau háu nhìn dĩa cơm mà người bán đang rưới lớp mỡ.

- À! - Khách làm như sực nhớ - Tiệm nầy có món sườn ngâm dấm, nhậu la-ve đã ghê !... Em kêu, nghe anh Hai... Ngồi đây cũng được.

Dĩa cơm sườn đặt trước. Gã gạt phắt tay khách giọng lạnh lùng:

- Tao hô không là không!

- Auh Hai kỳ thấy mồ! Gì chớ cơm sườn, em dám mời anh Hai suốt đời, mãn kiếp...

Khách người to rầm mà giọng eo éo y lại cái, nghe thật chướng.

- Tao ăn với chú nhỏ đây...

Gã trả lời rồi bỗng đấm bàn, chén đũa nhảy dựng.

- Mày khiêng con heo quay lại biếu tao đổi dĩa cơm sườn nầy, tao cũng ỉa vào con heo quay của mầy !

Gã đã cúi xuống, cầm miếng sườn, cạp ngon lành. Khách xẻn lẻn rút lui.

Dĩa cơm sạch láng. Gã vét từng hột còn sót. Thấy vậy, tôi gọi dĩa thứ hai.

- Chú nhỏ tốt bụng thiệt tình! - Gã cười rạng rỡ - Để qua kêu, cũng một cắc thôi.

Gã gọi dĩa cơm trắng với con tôm càng ram.

- Nè chú nhỏ! Hễ làm ơn thì làm ơn cho trót. Chú cho qua một ly rượu bìm bịp. Năm xu... Mấy bữa thiếu rượu, con sâu men nó cựa, buồn ngủ thấy mồ tổ! - Ăn xong dĩa cơm, gã bảo tôi.

Tôi hơi tức cười về gã. Người sao vô tâm vô ý đến thế. Vừa quen, gã đã suồng sã như tôi và gã từng uống máu ăn thề không bằng!

Song, tôi vẫn thết gã một ly rượu. Gã nâng cái ly đen đen, ngửa cổ, ực một hơi một.
Chùi mép xong, gã quay tìm người khách. Khách vừa ra khỏi quản, sau khi ném lại cái liếc sắc như dao, không biết cho gã hay cho tôi.

- Ủa, va đi hồi nào? Chú nhỏ biết ai đó không? Không biết hả? Mười Lụa, anh-dít-ca-tơ (1) của Ty lính kín...

Chắc giữa gã và Mười Lụa xích mích. Tất nhiên, chung quanh các “mối” làm ăn của mấy gã. - Tôi nghĩ thầm.

Gã nói, giọng tức giận:

- Qua mà thèm rình rập... Thằng chó đẻ!

Một lúc sau, gã dường như quên tay Mười Lụa, vỗ bụng:

- Mới lưng lửng thôi! Sức qua còn nổi một dĩa nữa ngặt chú nhỏ chắc ít tiền...

Tôi móc tiền trả. Người bán thối lại 5 xu.

- A! - Gã reo lên - Chú nhỏ còn 5 xu, cho qua bao thuốc.

Gã mua gói “Con Rồng” Đại Nam, rút một điếu mời tôi. Tôi lắc đầu. Gã châm lửa rít hơi dài.

Tôi còn 2 xu. Giữ 2 xu làm gì ? Tôi đưa luôn cho gã,

- Giận lẫy hả? - Gã cười, trìu mến - Được, 2 xu thì quý 2 xu. Chiều, qua ăn bậy tô cơm tấm!

Gã nhét 2 xu vào túi, nheo mắt:

- Chú nhỏ muốn đặt cho qua thứ sáu, thứ nnrời lăm, hai chục, tùy chú nhỏ. Song đừng kêu qua là chú... Qua hơn chú nhỏ được mấy tuổi mà trèo đèo làm chú? Kêu bằng anh, hiểu chưa?

Gã bỏ đi. Có lẽ gã nói đúng: coi mòi gã lớn hơn tôi không bao nhiêu.

Tôi bỗng tiếc: Quên hỏi gã có phải là Sáu Cường không ?

Đến đường rẽ vào bến xe, gã quay lại, vẫy tôi.

---------------------------------------------------------------------
(1) Điểm chỉ viên.

ba

Bẵng hơn một năm, tôi không gặp anh. Ký ức về anh mở dần trong tôi. Cho đến một hôm.

Năm 1944, vùng tôi bỗng nổi lên một đám cướp khác mọi đám cướp. Không thiếu gì đồn đãi đã thành truyền thuyết về đám cướp này. Cướp nhà ai thì báo trước. Chỉ cướp nhà thiệt giàu - giàu không do làm ăn chân chất. Chuyên đánh làng lính, chủ sở, tiệm buôn... Hễ êm ả mời họ vô thì họ chỉ lấy vài món có giá, còn bày đặt đóng cửa la làng hay chống cự thì họ giần cho mềm xương, đập phá tan tành, đến cái gáo uống nước cũng nát ngấu. Đảng trưởng tên là Hai Cũ. Chẳng ai rành lai lịch y ta. Có người quả quyết: Hai Cũ biết tàng hình, súng bắn không lủng. Tả hình dáng y ta mỗi người một phách. Kẻ thì nói y ta nho nhã, kẻ thì nói y ta bậm trợn. Nhưng ai cũng giống nhau ở chỗ: cặp chân mày Hai Cũ vừa rộng vừa dài, giống hai bệt mực tàu kéo thẳng, tác y ta dềnh dàng mà không thô...

Nghe vậy, đôi khi tôi nghĩ đến anh ta. Song nửa tia nửa ngờ. Người ta gọi Hai Cũ là “ông Hai”. Tất nhiên trong vùng không hiếm người được tôn vai “ông”. Các bậc tuổi tác - được gọi “ông” do phong tục tập quán. Các chức việc làng, thiên hạ gọi “ông” là hoặc nịnh hoặc xỏ.

“Ông Hai” của Hai Cũ, sánh chăng là sánh với “ông Ba” - con Cọp ba móng đã thành ma ma phật phật trong huyện đường rừng nhằm dọa người yếu bóng vía. Một “Ông” khác: Quan Vân Trường - chễm trệ trên các trang thờ. “Ông Hai” cỡ em em hai “ổng” đó !

Hôm đó, tôi đi xem gánh Bầu Hỉ hát tuồng “Tiêu Anh Phụng loạn trào” ở chợ Cây Đào. Chưa tới giờ, thàng Phẩm - học cùng lớp cùng trường với tôi - rủ tôi vô nhà nó chơi, nhà nó ngó ngay chợ mà chợ thì dùng phân nửa làm rạp hát. Cha của Phẩm là hương hào Ngọ. Hương hào trước kia, chớ bây giờ mở tiệm cầm đồ. Anh của Phẩm là Lộ, đội mã tà. Anh rể là hương quản Đực, hương quản đương niên hành sự làng Bình Thạnh. Tôi không mấy gì ưa Phẩm - con cái làng lính, lại giàu có. Nhưng nó đã rủ, không vô nhà nó coi cũng kỳ. Vả lại, ngồi chơi một lúc, chừng nào gánh hát kéo màn thì qua, chớ vô rạp sớm nóng bức lắm.

Hai đứa tôi nhìn Lộ chùi khẩu súng hai nòng. Khẩu súng đcn nhánh, Lộ nhờ thế anh vợ mua về đi săn thú. Nói cho ngay, trong làng có hai khẩu súng thôi, đều của anh em nhà Lộ, họ đeo nhỏng nhảnh vậy có ý dằn mặt cướp.

Dưới ánh măng-xông, Lộ làm vẻ quan trọng. Và kỳ cọ báng súng đã thèm rồi thụt nòng, thụt một cái lại nheo mắt đưa nòng súng lên ngó một cái. Mà va ngó thẳng ra đường, cửa tiệm mở hoác, ai qua cũng dừng lại một chút trầm trồ đội Lộ chùi súng. Làm như thể dưới tầm súng hai nòng của đội Lộ, chợ Cây Đào yên như bàn thạch!

- Xe cá (1) đổ gần chục người ở ngã ba, người nào cũng hì hợm !

Mẹ của Phẩm - có lẽ xên ngang chếnh tứ sắc - hớt hải bước vô nhà, líu lưỡi. Ba của Phẩm đang cộng sổ tính lời, nghe vợ nói, xô bàn toán qua một bên, kéo cánh cửa.

Lộ vẫn ngồi điềm nhiên giữa nhà, nâng khẩu súng đã chùi xong rà một vòng, nhắm mấy chú nhỏ đang thè lưỡi nép vào cột.

- Có gì đâu mà tía má quýnh quáng...

Ba Phẩm dừng tay, ngóng ra ngoài. Một xe cá thứ hai ngừng ngay chợ. Trên xe, cả chục người nai nịt gọn gàng.

Ba Phẩm kéo mạnh cánh cửa.

- Khép chi vậy ?

Lộ hỏi cha mà lại vác cây song hòng cài cửa, lắp vội lớp cửa thứ hai - cửa ván gõ thật dầy.

- Bà con cô bác chợ Cây Đào nghe đây!

Tiếng loa. Trống của gánh Bầu Hỉ ồn quá, tôi nghe không rõ loa gì. Giờ này, chẳng lẽ Sơn Đông còn bán thuốc ?

- Nghe đây... Tại tui là gánh Hai Cũ...

Bây giờ thì rõ rồi. Không chỉ nhờ loa nói lớn, trống hát im, mà vì thiên hạ chợ Cây Đào náo loạn:

- Đảng ông Hai Cũ !

Cửa các nhà trong chợ đóng rầm rầm. Đèn đuốc vụt tắt. Ba Phẩm vặn ngọn măng-xông lụi mà quên xì hơi, đèn phun dầu,, mùi ngột ngạt. Căn tiệm chỉ le lói ngọn đèn đậu phộng trên trang thờ Quan Vân Trường.

Mẹ Phẩm từ nhà trên đi xuống nhà dưới, lại từ nhà dưới đi lên nhà trên, vừa đi vừa rên !

- Chết rồi.. chết rồi...

Giữa lúc,tiếng loa như khắc từng lời:

- Nghe đây! Bà con cô bác đâu yên đỏ. Không đóng cửa ! Nổi đèn lên !...

Tiếng cửa mở vang đều khắp chợ. Ánh sáng cũng đã xuyên kẹt vách vào tiệm.

- Nghe đây, gánh Hai Cũ bữa nay túng tiền, mượn đỡ vài chục cây lụa, cây hàng tiệm chú Hía... Chú Hía nghe rõ chưa ?

Chú Hía trả lời mau mắn, tuy giọng khàn khàn:

- Hà, dõ dồi... Ngộ mời ông Hai vô nhà uống nước...

- Cám ơn chú Hía, khi khác - Tiếng của đảng cướp mà tôi lại như từng nghe quen - Sắp nhỏ đâu! Vô tiệm chú Hía lấy đúng 10 cây lãnh, 10 cây xá-xị... Đứa nào lấy thêm một tấc, tao chôn sống!

Nhà Phẩm lặng trang, trừ tiếng khấn của mẹ Phẩm:

- Quan đại đế! Ngài cứu nhà con phen này... Nam mô Hớn Thọ Đình hầu...

Loa bây giờ chĩa vô nhà Phẩm:

- Nghe, đây! Đảng Hai Cũ tới thăm ông hương hào Ngọ... mượn vài chục lượng vàng xài đỡ... thứ vàng mà ông hương hào xiết của mấy người cầm đó!

Giọng loa như bỡn cợt, bỗng chuyền sang hung hăng:

- Mở cửa !

Ba Phẩm run lẩy bẩy. Mẹ Phẩm ngồi phệt xuống đất chắp tay ngó trang:

- Quan hầu .. Đại đế...

Lộ khoác khẩu súng, theo thang leo lên nóc.

----------------------------------------------------------------------
(1) Xe hai ngựa, không mui, dùng chở hàng. Trước, chuyên chở cá, nên có tên đó.

- Tao biểu mở cửa! Hương hào Ngọ nghe không?

Tiếng giận dữ của đảng cướp mà tôi nghe quen quen ấy.

Hai phát nổ điếc con ráy, lửa nháng. Mẹ Phẩm mếu máo:

- Ông ơi! Mở cửa đi ông...

- Pháo tre... - Lộ nói vọng xuống. Anh đang vẹt ngói, dỡ rui.

Tôi nghĩ Lộ sắp bắn cướp. Nhứt tràng hỗn chiến tại đây, mình vô can vô cớ mà bị kẹt! Khổ quá.

- Lấy chày vồ ! - Người nói tiếng quen quen ra lịnh.

Đến hai ba chày vồ thi nhau nện đùng đùng. Cửa vẫn chắc khừ.

Lộ chĩa súng ra ngoài. Ba Phẩm kêu thất thanh:

- Đừ... ng... L... ộ...

Nhưng Lộ đã bóp cò. Hai phát đạn ria vọt lên trời. Vậy là va không dám bắn cướp mà bắn chỉ thiên.

Tôi nghe ngoài cửa có tiếng cười gằn:

- Ngon! Hương hào Ngọ gan ruột đầy mình. Mầy tưỏng cửa nhà mầy là thành đồng vách sắt, khẩu súng lửa của thằng mã tà Lộ là cà-nông... Tao muốn gọn mà mầy sanh sự... Bà con coi hát trễ là tại mầy... Bây đâu, khiêng cây cột gõ bên tiệm chú Hía qua đây mau...

Mẹ Phẩm vụt vô bếp - moi trong đống than ra cái quả sơn đỏ - chắc vòng vàng tiền bạc trong đó. Bà đem quả nhét dưới đít lu nước, chưa nhét xong lại đem đút vô kẹt tủ, rồi ngẫm nghĩ sao đó, lẩy bẩy leo lên trang, đặt sau tấm màn.

Từ phía nhà làng Bình Thạch, trống mõ hồi một nổi lên inh ỏi. Có cả hai phát súng lửa.

- Đ. m. ! Tụi làng Bình Thạch giỡn mặt với Hai Cũ sao chớ! - Vẫn giọng quen ấy - Cho bốn phát! Mời hương quản Đực giỏi thì mang đầu tới đây...

Bốn phát súng kế tiếp. Súngchớ không phải pháo tre.

Hình như răng Lộ đánh bò cạp khi va can mẹ - bà lại mò lên trang.

- Má cứ xọc xạch hoài... Để đó...

Va bảo Phẩm:

- Phẩm, tắt đèn...

Cánh cửa rùng mình. Tôi biết đảng cướp khiêng gốc cột gõ vừa dài vừa nặng, chạy lấy trớn rồi lao gốc cột vào cửa. Cửa chắc thì chắc, song chịu sao thấu.

Phẩm trầy trật lắm mới trèo lên đưọc cái trang, nó thổi tắt ngọn đèn đậu phộng, lúc mẹ nó luồn qua nách nó, bê cái quả xuống. Thang chật, hai mẹ con dồn với nhau, mẹ Phẩm trật tay, cái quả rơi xuống đất, cùng tiếng thét thất thanh của bà:

- Trời đất ơi... Bớ làng xóm ơi... Cướp...

Bà buông tay, rơi phịch theo cái quả.

“Rầm” ! Cánh cửa đổ kềnh, ánh sáng ngoài phố tràn vào nhà. Cái quả bật nắp, vàng bạc - dây chuyền, vòng, cà rá, hoa tai - văng tứ tung.

Có đến mấy họng súng chĩa vô nhà.

- Thầy đội, muốn bắn thì bắn đi... Còn không, thả cây súng xuống... Mời thầy xuống luôn!

Người có tiếng nói quen quen chính là anh ta, anh chàng tôi gặp độ nọ. Anh chẳng có gì thay đổi, ngoài chiếc áo bành tô xám khoác ngoài.

Lộ thả cây súng xuống rồi lục tục đứng trước đám cướp. “Bốp” ! Hai Cũ - không phải Sáu Cường như tôi đề quyết - táng cho Lộ một cú thẳng cánh. Máu mũi ướt mặt Lộ.

- Cho mầy giỏi bắn. Đồ mã tà tét mà cũng làm tàng!.... Tao lấy sạch bữa nay... Ở đó mà đợi hương quản Đực tiếp viện! Va lò mò tới, tao cho va thành hương quản cái !

Rồi, Hai Cũ ra lịnh:

- Lượm hết ! - Anh ta chỉ số vòng vàng trên nền.

Mẹ Phẩm giống kẻ chết rồi, khư khư ôm cái quả trống trơn, mắt toàn tròng trắng.

Bộ hạ Hai Cũ giật phắt cái quả, nhặt nhạnh mọi thứ bỏ vào.

Tôi thấy mình nín lâu ắt có hại nên lòn ra ngoài. Song, một tay cướp xô tôi chúi trở vô, hỏi:

- Chạy đâu?

Hai Cũ bây giờ mới nhận ra tôi:

- Ủa! - Anh ta chưng hửng.

Mẹ Phẩm xếp chè he, lạy như tế sao:

- Trăm lạy ngàn lậy các quan, các thầy, các ông... Xin nhờ phước thương giùm...

Bà lần đến níu chân Hai Cũ. Hai Cũ không để ý, anh bận nhìn tôi trân trối:

- Nhà chú nhỏ đây sao ?

Tôi đứng yên. Đáng lẽ lắc đầu, tôi lại không làm như vậy.

- Trả cái quả cho bà ta ! - Hai Cũ ra lịnh, giữa sự ngơ ngác của thủ hạ.

- Xin lỗi chú nhỏ. Qua không biết! - Hai Cũ nói khẽ với tôi.

- Tha cho lần này ! - Hai Cũ bảo gia chủ.

- Buồm!

Anh ta hô dõng dạc, quay lưng ra cửa, vứt cây súng của Lộ trên ghế.

Hai chiếc xe cá lọc cọc rời chợ Cây Đào.

bốn

Buổi sáng mà lính mã tà (1) - có lính sơn đá (2) phụ lực - kéo lên Rạch Đông bao vây khu rừng già nơi Hai Cũ đóng trại cũng là buổi sáng tôi bị bắt.

Lúc đầu, hương quản Đực mời tôi rất điệu: “Em ra nhà làng, có chuyện nhờ em”. Hắn nói cho mẹ tôi yên tâm: “Thím khỏi lo, chú Thắng là người thiệt thà, làng muốn chú giúp cho vài việc giấy tờ, chú học ở Sài Gòn mà! Cũng đôi ba bữa mới xong...”.

Dù hắn ngon ngọt, tôi vẫn phập phồng. Tất nhiên, tôi chưa rõ vì sao làng Bình Thạch mời tôi.

Khi tôi đến nhà làng, tiếng trái phá nổ rền trên rừng Rạch Đông dội về. Có lẽ, từ sau đêm Cộng sản dậy năm 40, dân vùng tôi mới có dịp nghe Tây bắn cà-nông.

- Cho chết mẹ tụi thằng Cũ!

Hương quản Đực khoái trá. Khi đó, tôi mới hiểu những chiếc cam-nhông đầy nhóc lính ỳ ạch leo dốc ông Hoàng chiều tối hôm qua là Nhà nước Lang Sa đi đánh Hai Cũ. Và, tôi cũng hiểu luôn tại sao tôi phải ra nhà làng.

Hương quản Đực trở mặt nhấp nháy. Hắn thạch nộ với tôi:

- Chắc mầy biết làng đòi mầy ra đây để còng đầu mầy... Đồ tiểu yêu!... Nghe tao hỏi: Mầy với Hai Cũ ăn chịu với nhau bao lâu rồi ?

Hắn dừng một lúc, tháo dây nịt nhét đầy đạn súng hai nòng đuôi vàng cháy, đặt lên bàn:

- Khai ngay thì tao giảm nhẹ tội cho... Bằng gian dối thì vô Ông Yệm (3) đợi đủ tuổi ra Côn Lôn...

Tôi bực mình: Cái gì mà “ăn chịu” với Hai Cũ.

- Mầy đừng già hàm! Đừng tưởng học trò Sài Gòn có quyền lẽo lự... Thày Thì, có bằng cấp “đít-lôm” , làm tới bực thày giáo mà tao còn đóng trăn được... Nếu mầy không phải phe đảng với Hai Cũ, tại sao bữa tụi nó đánh nhà ông bà nhạc tao, nó chào mầy ?... Tao biết ráo trơn... Mầy hò hẹn với nó ở chợ Biên Hòa, ăn nhậu linh đình... Có phải Hai Cũ sai mầy vô làm nội ứng nhà ông bà nhạc tao không? Nói đi ?

Thằng cha nầy tầm bậy ! Bữa đó, không có tôi, chưa biết ông bà nhạc của hắn còn cái chén ăn cơm không, Hai Cũ tưởng lầm tôi là con cháu trong nhà, nên nương tay cho. Đáng lẽ cả nhà hắn cám ơn tôi chớ !... Hèn chi mã tà Lộ nói giọng móc họng, khi gánh Hai Cũ “buồm”:

- “Đầu mục” của đại vương Hai Cũ mà tao không biết!

Phải dè sự tình tráo trở thế này, tôi lắc đầu hắt, để hương hào Ngọ sập tiệm cho rồi !

Tôi kể lại cho hương quản Đực chuyện tôi và Hai Cũ quen nhau. Nghe xong, hắn trề môi dài thượt.

- Mầy nói vậy, dốc ông Hoàng nó tin ! Tụi ăn cướp mà cũng có nghĩa khí... Bộ Hai Cũ coi mấy cắc lớn hơn bạc ngàn sao ?

Hắn vặn tôi. Thú thật, tôi “hoang mang”. Chuyện thì rõ như ban ngày: tiệm cầm đồ chỉ hư có mỗi cánh cửa. Hai Cũ không đụng đến một xu nhỏ của tiệm dứt khoát là vì tôi. Còn tại sao Hai Cũ coi trọng tôi đến cỡ đó thì tôi bí.

Hương quản Đực vặn tôi, song tôi thấy hắn “hoang mang” chẳng khác tôi. Hắn đành bỏ lửng:

- Để rồi mầy coi! Nhà nước còng đầu Hai Cũ về đây, nó khai tuột, mầy giỏi mà chối...

Hương quản Đực lầm bầm một lần nữa:

- Ăn cướp mà cũng bày đặt nghĩa khí!

Hương quản Đực hạ lịnh phó tuần kiểm còng chân tôi. Tôi không đủ thì giờ để rầu. Tôi tự an ủi: Họ vu oan giá họa mình, đâu còn có đó... Bởi, tiếng súng miệt Rạch Đông vẫn ầm ì.

Hai Cũ quả là “bán trời không mời Thiên lôi”, chớ phải chơi sao! Anh ta đâu thuộc hạng ăn cướp “lục lục thường tài”. Buộc Nhà nước Lang Sa đẩy cà-nông lên thụt, thật không hèn ! Tôi đọc nhiều sách nói về những tay hảo hán, song phần nhiều bên Tàu, đời xưa.
Hai Cũ lại bằng xương bằng thịt, tôi gặp mặt, biết tên... Tự nhiên, tôi ái ngại: Trái phá nổ trúng chỗ anh ta ở không ?

Chiều, đám lính kéo về. Tay nào tay nấy đều bèo nhèo như gà chạy rót. Nghe họ nói, tôi biết lính chưa lọt vô trại Hai Cũ. Tôi bỗng khoái trong bụng, quên khuấy cái còng đang siết chân tôi.

Đội Lộ làm mặt lạ, không nhìn tôi, chắc sợ tôi quảng cáo cái sự “anh hùng” của va: đưa mũi cho Hai Cũ nện. Va đeo súng để o mèo. Đội đã vậy, lính lác đánh đấm gì nổi. Tôi tức cười nhớ Hai Cũ kêu Lộ bằng mã tà tét...

Ngày hôm sau. Ngày hôm sau nữa. Súng tiếp tục ì đùng. Chiều chiều, đám lính lại kéo về, mệt mỏi. Vẫn chưa vô được trại của Hai Cũ.

- Ối! Cầu lính hết hạt Biên Hòa ào một lượt họạ may đụng sợi lông chưn của ông Hai… Người ta lão thông binh thơ đồ trận, dễ gì quánh phủng...

Phó hương kiểm, mỗi khi nhà làng vắng, hay rà rê với tôi. Ông ta không giấu sự ngưỡng mộ Hai Cũ - và do ông ta xếp tôi vào hàng ngũ Hai Cũ, nên cũng nể nang tôi.

- Cướp mà như ông Hai, cầu Trời khấn Phật cướp sanh con đẻ cháu dài dài...

----------------------------------------------------------------------
(1) Garde civile locale: Một thứ bảo an thời Pháp.
(2) Do chữ: “Soldat”, lính tập, lính chính quy.
(3)Trại trừng giới dành cho vị thành niên.

*
* *

Tôi đang chập chờn thì nghe tiếng lạo xạo. Mười Lụa - vẫn áo xá xẩu - đang dặn phó hương kiểm:

- Lo cơm nước cho chị nầy với thằng nhỏ... Kiếm một tấm đệm...

Dưới ánh tọa đăng, tôi thấy một phụ nữ nách một đứa nhỏ - hai, ba tuổi, lối đó -khóc rấm rức. Chắc chị đã khóc nhiều nên mắt sưng vù.

- Ăn uống rồi, chị ngủ ở đây... - Mười Lụa chỉ gian đối diện với gian tôi đang nằm - Đừng có trốn nghe? Lính gác chung quanh, họ bắn chết, đa !

Mười Lụa xăm xăm lại chỗ tôi. Hắn co giò đá vào người tôi:

- Hôm thấy mặt mầy, tao đã biết. Thiệt tướng học trò mà bộ giò ăn cướp!... Cho mầy giỏi đãi rượu, mời cơm Hai Cũ...

Mười Lụa nghinh tôi một cái, xong bảo người đàn bà:

- Tôi cấm các người chuyện vãn...

Hẳn kêu phó hương kiểm lại gần, phụ nhĩ cái gì đó tay chỉ chị đàn bà.

Chị ta không ăn, chỉ đút cho thằng nhỏ. Thằng nhỏ ăn no, nghẻo một bên chị, ngủ say. Suốt đêm, tôi nghe chị khóc - khóc mà không nói một lời.

Mờ sáng, Mười Lụa, đội Lộ, hương quản Đực dẫn chị đi. Thằng nhỏ nằm chèo queo trên manh đệm, ủ trong chiếc áo bành-tô.

Nó thức giấc khi phó hương kiểm mở còng cho tôi đi ngoài. Nó khóc ré, đòi mẹ. Phó hương kiểm dỗ gì nó cũng không nín.

Tôi bồng nó sang chỗ tôi, cho ăn. Thằng nhỏ ăn hết hai chén cơm. Thức ăn chỉ là miếng khô nướng.

- Cháu mấy tuổi? - Tôi hỏi nó.

- Ba! Nó trả lời, giọng nhão nhẹt.

- Cháu con của ai ?

- Má !

- Ba cháu tên gì ?

Nó ngơ ngác. Phó hương kiểm đang dọn dẹp chén bát, hỏi:

- Tía mầy tên gì ?

- Cũ !

A, con Hai Cũ. Hèn chi cặp chân mầy nó đã bắt đầu rậm. Vậy thì ugười đàn bà kia là vợ Hai Cũ.

- Con nòi đa! - Phó hương kiểm lại nhận xét.

Gương mặt ông ta bỗng sụp buồn, ông thở dài:

- Quánh không lợi ông Hai, họ lập mưu. Mà, cái mưu không đường đường chánh chánh một chút nào...

Phó hương kiểm còng tôi trở lại, mang chén bát xuống nhà bếp.

Thằng nhỏ ý chừng mệt, co ro trong lòng tôi, ngủ tiếp.

- Điệu này Hai Cũ bó tay mất. - Tôi nghĩ.

Tôi càng lo hơn khi tiếng súng lặng yên suốt buổi sáng. Hai Cũ mà ra, phải còm róm trước tề. Đội Lộ lên nước, trả thù cú đấm sặc máu mũi, Hai Cũ chịu sao thấu... Tôi bỗng muốn: Hai Cũ đừng đầu hàng. Haì Cũ mà không đầu hàng, lính tráng làm chi được anh ta.

Thằng nhỏ phà hơi thở vào tôi Mặt bầu bĩnh cửa nó dễ thương quá chừng... Nhìn thằng nhỏ, tôi lại chao đảo: Hai Cũ không ra thì thằng nhỏ với mẹ nó ở tù.... Mới bây lớn mà vô tù.

Gần đứng bóng, tôi nghe tiếngxe thắng ngoài đường. Chút xíu nữa thôi, trắng đen sẽ rõ... Tôi ngóng ra cửa. Thôi rồi ! Tồi than thầm, y như chính tôi bại trận. Hai Cũ đi trước với vợ, Mười Lụa, Đội Lộ, hương quản Đực theo sau.

Hai Cũ mặc áo py-gia-ma lua, quần lẫnh lưng vận, đi giày hàm ếch, đội nón nỉ. Tay anh ta không bị còng. Cách ăn mặc và đi đứng của anh ta giống một tài phú dạo mát với vợ...

Vợ Hai Cũ thì cặp mắt vẫn đỏ chạch. Tôi thật lạ lùng về anh ta.

- Ủa!

Hai Cũ nhìn sững tôi. Nhưng anh ta đã cười.

- Thất kinh, hả chú nhỏ?

Vừa hỏi tôi, Hai Cũ vừa xốc thằng con đang ngủ vùi trong lòng tôi.

- Mới! Tía đây con...

Anh hun nó. Hun trơ hun trất. Thằng nhỏ choàng thức, nhìn ra mẹ, đưa tay đòi bồng. Hai Cũ trao con cho vợ rồi chống nạnh nhìn đám tề lính xếp hàng sau lưng anh. Lúc vắng anh, hương quản Đực “thằng Cũ nọ, thằng Cũ kia”. bây giờ xếp ve.

- Mấy người già đầu hết ráo sao ngu như heo vậy? - Hai Cũ nạt, chẳng khác nào cai tổng nạt là - Ai bày mưu độc sử bắt chú nhỏ nầy ?

Anh ngó thẳng hương quản Đực với mã tà Lộ:

- Nó là con hay cháu chi đó của hương hào Ngọ mà...

Tôi biết Hai Cũ lầm, nên nói đầu đuôi cho anh nghe:

- Vậy sao! Bậy quá hé... Phải biết vậy, qua lấy ráo... Té ra, tụi nó đền ơn em làm vậy...
Thôi được!

- Nè ! - anh “phán” - Chú nhỏ này có ơn với tui nên tui đền ơn. Không như mấy người.., Cục cứt còn có đầu có đít, nhà của mã tà Lộ thì lấy ơn làm oán... Thả ra ! Thả liền!

Hương quản Đực liếc Mười Lụa. Mười Lụa ngần ngừ.

- Sao ? Cãi tui hả ?

Giọng Hai Cũ càng sẵng:

- Giả tỷ chú nhỏ là gánh Hai Cũ, tui biểu thả, mấy người dám không nghe sao? Vậy thì đừng có trách! Tui sẽ khai với Tây là hương hào Ngọ mới thiệt đồng đảng của tui...

Hai Cũ quyền lớn quá ta. Tôi được mở còng.

- Bây giờ, mấy người dọn cho một bữa ăn. - Ra lệnh rồi, Hai Cũ hỏi tôi:

- Chú nhỏ muốn ăn giống gì ?

Tôi im lặng. Bao nhiêu câu hỏi trong đầu chưa được trả lời, ăn uống chi mà vội.

- Chú nhỏ hổng thèm ăn thứ của mấy người,.. Coi như món nợ của tui với chú lần sau mới tính được. Còn bây giờ, mấy người lo bữa cho tui.

Hai Cũ kê một dây một dọc các món, trong đó có sườn ram và tôm càng.

- Cho một thùng nước ấm ấm tui tắm thằng nhỏ coi!

Hai Cũ thậm chí không gọi ai, chỉ nói trổng, vậy mà lát sau có thùng nước.

Hai vợ chồng kỳ cọ thằng Mới, Mới thích quá, tóe nước vào tía, hai tía con cười nắc nẻ.

- Tới phiên tui tắm.., Mà nước tui lắm phải do hương quản Đực với đội Lộ xách... Người khác xách, tui không chịu...

Tôi ngờ mình nghe làm. Sao lại quá quắt như vậy? Nhưng, chính hai tay ấy khệ nệ khiêng thùng nước đặt ở chái cho Hai Cũ tắm. Tòi từng xem đám cúng đình, hương quản Đực nâng thùng nước giống như hương cả Thá - tía của y - thỉnh cái sắc thần hoàng, một niềm cung kính.

Cơm xong - bữa cơm nào khác bữa tiệc - Hai Cũ ngồi uống nước trên trường kỷ. Không có tay tề nào dám ngồi với anh ta. Hai Cũ lên giọng:

- Tui chịu ở tù mới ra đây. Vậy, mấy người cho vợ con tui về...

Vợ Hai Cũ lại khóc. Hai Cũ vỗ vễ:

- Nín đi, mình! Nhớ làm y như tui dặn...

Anh bồng thằng Mới, hun một chặp nữa.

Tôi đâm ra phục Hai Cũ: Vợ anh ta không phải là trang bóng sắc, chị có nước da bánh mật, tay to bè - tay của người củi lục làm ăn.

Hai Cũ tiễn vợ ra đường. Không có một dấu hiệu lo lắng nào trong anh.

Tề lính bu quanh mâm cơm rượu do Hai Cũ đãi. Anh bảo tôi:

- Chú nhỏ ở chơi, muốn về chừng nào thì về.

Tuy nôn nả thoát khỏi nhà làng, tôi vẫn thèm nói chuyện với anh.

- Lúc mới gặp, tôi nghi anh là Sáu Cường.

- Sáu Cường đánh võ đài hả?

- Ừ !

- Qua mà thèm làm Sáu Cường!

- Sao vậy?

- Đưa mặt cho thiên hạ đấm ăn tiền, tục tĩu thấy mẹ!

- Còn ăn cướp, bộ không tục tĩu sao?

- Có thứ cướp tục tĩu, thứ không?

- Thứ nào ?

- Thằng hương hào Ngọ cho vay cắt cổ. Thằng mã tà Lộ bỏ cớ cộng sản vô nhà người ta tống tiền. Thằng Mười Lụa mắt láo liêng, dòm tới cái quần lót của đàn bà. Thằng hương quản Đực ăn hối lộ từ nửa xu trở lên... Chú nhỏ thấy tụi nó có thúi ình không?

- Thôi được... Tại sao anh không sợ làng bắt chị Hai với cháu Mới?

- Sợ chớ! Bởi vậy, qua dặn phải trốn cho xa...

- Còn làng lính tại sao sợ anh?

- Sợ chớ! Trái ý qua, qua vượt ngục!

- Vậy thôi ?

- Thì vậy thôi... Qua vượt ngục trong địa phận tụi nó. Tây cạo đầu tụi nó! Mà, hễ vượt ngục thì qua quánh nhà tụi nó ngay tức khắc...

- Vậy thôi ?

- Chú nhỏ tối dạ quá ! Qua còn bạn bè. Tụi nó ngán bạn bè qua...

- Thôi được... Khó vượt ngục lắm !

- Dễ ợt… Qua muốn vượt là vượt...

- Tôi thấy họ thù anh lắm.

- Biết vậy… mà tụi nó không dám làm ẩu đâu... Chú nhỏ lo cho qua, qua cám ơn...

- Lần nầy, anh tính vượt ngục không?

- Ê! Đừng hỏi chuyện “thiên cơ bất khả lậu”!

- Chừng nào gặp được anh ?

- Chú nhỏ xạo dữ !

- Tôi hỏi thiệt: Tại sao anh đi ăn cướp?

- Chà! Nói tới mai còn chưa hết, vắn tắt như vầy: Phải chi không đi ăn cướp được thì qua đã không đi.

Tôi bịn rịn từ giã Hai Cũ. Anh ta dặn tôi - mà cũng là dặn làng lính:

- Chú nhỏ về nhà, kẻo bà già trông... Kẻ nào đụng tới chú nhỏ thì kẻ đó táng gia bại sản!

năm

Xe tôi xuống dốc. Đạp lên dốc rã đầu gối, nên khi từ đỉnh dốc thả xuống, xe chạy bon bon, gió thổi vù vù, khoái trời đất !

Dốc Bà Bành vừa cao vừa dài, tôi tì nhẹ ghi-đông, ưỡn ngực, tưởng tượng mình ngồi xe máy bịch, thiệt đã !

Bỗng trước mắt tôi, một cành cây chắn ngang. Tôi bóp thắng. Trớn xe quá mạnh, thắng đứt. Tôi vội vàng kê gót dép vào vành xe. Đế dép khuyết hẳn một vệt sâu mà xe cứ lao. Tôi đành quẹo vào một bụi mua um tùm. Tôi té giữa bụi mua, mặt mũi xây xát hết trơn.

“Ai chắn đường kỳ cục vậy?”. Tôi lầm bầm.

Hai người - nón rơm, quần sọt xanh, sơ-mi trắng ngắn tay - chĩa hai khẩu súng lửa vào tôi:

- Giơ tay lên !

Bây giờ tôi mới để ý một chòi canh dựng bên đường - sáng hôm qua không có chòi canh này.

- Đằng mình mà !

Tôi giả lả nói, vừa phủi lá mua trên người.

- Giơ tay lên! - Tiếng nói lớn lối của người thứ ba từ chòi canh bước xuống. Anh ta đeo kiếng cận thị, lung xề xệ bao súng ngắn. Khẩu súng nắm trong tay anh ta - một khẩu ru-lô.

- Biết đằng mình hay đằng nó? Biểu giơ tay lên mà còn chần chờ, muốn hy sinh vì Thống chế (1) hả ? - Vẫn cái giọng khinh khỉnh đó. Một cuộc khám xét cực kỳ chi li. Tôi phải móc ra tất cả cái gì có trong người. Anh chàng đeo súng ngắn đưa cả chiếc khăn tay của tôi lên mặt trời, tháo cả cây bút máy soi mói tìm trong ruột nó.

Một gã - tay xăm một đạo bùa xanh dờn - sờ soạng khắp người tôi. Hắn cười nhăn nhở:

- Chưa “cắt chỉ”!

Tôi không hiểu hắn nói vậy nghĩa là gì, song tên kia, mặt giống khỉ đột, một nốt ruồi to hơn hạt đậu ở cằm, cười hô hố. Anh chàng đeo súng ngắn, trái lại, không nhếch mép.

Những trạm gác thế này chỗ nào không có. Phải dè chừng tụi do thám. Tôi coi cuộc khám xét là bình thường. Ở làng tôi, tôi cũng lập cả chục trạm. Cướp chánh quyền rồi, phải có trạm gác. Trạm gác là một biểu hiện của chính quyền - tôi từng nghĩ như vậy với tất cả tự hào.

Cho nên, tôi đưa anh chàng đeo súng ngắn - chắc anh ta là chỉ huy - tờ giấy đánh máy nhận mộc lớn bằng khu chén, đỏ lòm. Tờ giấy của Thanh niên Cứu quốc quân chứng nhận tôi là đoàn viên. Bàn tay trắng trẻo, ngón tay suôn dài cầm tờ giấy. Anh ta chăm chú đọc. Cổ tay anh ta đeo một đồng hồ Pranh-ta-nia mỏng dính.

Tôi chờ cái bắt tay vồn vã: xin lỗi đồng chí! Anh ta đọc xong. Tôi mỉm cười - hơi hãnh diện.

Anh ta không trả tờ giấy cho tôi - Hình như anh ta vò nó nữa - Mà nhìn tôi chằm chằm, từ đầu đến chân.

Thanh niên Cứu quốc thì có gì lạ mà anh la nhìn dữ vậy cà ? Tôi chột dạ.

- Thấy không? - Anh ta lùi xa khỏi tôi, giọng phấn khởi, chỉ vào tôi, bảo hai gã kia: - Anh này mang cờ tam sắc...xanh, trắng, đỏ...

- Ừa! Chánh hiệu Việt gian!

Gã có nốt ruồi ở cằm hưởng ứng, giọng mừng rỡ không kém.

Tôi cảm như đất sụp dưới chân mình.

Đâu phải... đôi vớ của tôi chỉ có hai viền đỏ - loại vớ của học sinh vẫn dùng trong các cuộc biểu diễn thể dục. Mà, dẫu là vớ đỏ, nó nào phải đồ quốc cấm ?

Anh ta nhún vai trước vẻ mặt rất thộn của tôi:

- Đóng kịch giỏi!... Đóng kịch lần nào chưa?

Tôi tưởng anh ta hỏi thật, dù chưa rõ anh hỏi để làm gì.

- Mới tập...

- Phải! mới tập... chưa thạo.

Giọng chế giễu của anh chẳng ăn nhập gì đến đoàn kịch chúng tôi vừa lập.

- Anh do thám cho Tây. Quần xanh, áo trắng, vớ đỏ...

Tôi tức muốn nghẹn thở. Cả bọn họ mặc khác gì tôi? Ngay anh chàng này, dây cột đôi giày bát-kết cũng màu đỏ... Tôi cự lại, anh ta trừng mắt:

- Ce là suffit, mon cher. (Đủ rồi, anh bạn thân mến).

Anh ta nói tiếng Tây đúng giọng Tây con. Rồi, anh ta ra lịnh:

- Trói !

Gã có nốt ruồi khóa tay tôi. Tôi vùng vằng. Tay chỉ huy dí nòng ru-lô vào đầu tôi:

- Cục cựa “moa” bắn vỡ sọ !

Họ trói thúc ké tôi bằng sợi vàm trâu siết thật chặt. Tôi sắp đặt trong bụng sẽ trình bày rành rọt: Tôi vừa dự hội nghị thanh niên tỉnh. Tây chiếm Sài Gòn, nay mai lấn lên đây, tỉnh bảo tôi tổ chức một đội dân quân cách mạng trong làng, đưa xuống Chợ Đồn càng sớm càng tốt. Việc quân gấp lắm. Tôi sẽ phê bình họ một trận: làm ăn bừa bãi.

Có lẽ thấy tôi mím môi, anh chàng chỉ huy cười lạt:

- Bon! (Tốt). Mím môi lần đi thì vừa.

Tôi không còn mím môi được nữa. Họ tống vào miệng tôi một nùi giẻ rách. Họ bịt mắt tôi, cũng bằng một miếng giẻ rách.

- Mần theo điệu nào, anh thủ lãnh?

Gã có nốt ruồi ở cằm hỏi.

- Tùy bạn Trám chọn theo sở thích... Nhớ yết thị tội trạng cho dân chúng biết.

Anh chàng thủ lãnh trả lời hờ hững.

---------------------------------------------------------------------
(1) Thống chế Pêtanh

Tới đây, tôi nhận ra tình cảnh của tôi không như tôi tưởng. “Mần theo điệu nào” tức là cho “mò tôm” (dìm xuống nước cho chết) hay “mổ bụng dồn trấu”. Nghĩa là họ sắp giết tôi. Tôi từng nghe các cách giết người run rợn - tôi không tin. Chắc thiên hạ thổi phồng hoặc tụi Việt gian phao phản cốt bôi xấu cách mạng.

Nhưng, làm sao cải chính được khi tôi đang là nạn nhân thực sự?

Chúng xô tôi lê trên đường quen thuộc Con đường dẫn đến ngã ba, chỗ tôi sẽ chết. Tôi nghe tên Trám gọi đồng bọn cho nó cây chĩa. Tôi nhớ rồi: người ta cho tử tội ăn cái bánh bao, bánh bao vừa chui khỏi mồm, người ta chọc, chĩa ngay cuống họng, bánh bao theo máu vọt ra. Tôi nghe thuật lại vụ hành hình ghê rợn đó. Bây giờ, không phải chỉ nghe...

Chúng nó - trong đầu tôi trong khoảnh khắc hiện ra lằn ranh phân chia giữa tôi và chúng nó, những kẻ cách đây vài phút tôi đồng hoá là “đằng mình” - thuộc cánh nào? Đệ nhị, đệ tam hay đệ tứ sư đoàn? Nguyễn Hòa Hiệp hay Lý Hoa Vinh? Chẳng lẽ là Kiều Công Cung ?

Vô lý! Thật vô lý. Tiếc thay, điều vô lý không sao tưởng tượng nổi vẫn cứ đang xảy ra.

Gặp chuyện ức, má tôi thường kêu Trời. Gạt đi sự tranh chấp giữa má tôi và tôi chung quanh “ông Trời” - má tôi rằng có, tôi rằng không - má tôi kêu Trời cũng vơi đi ít nhiều nỗi đau. Tôi, dù muốn kêu Trời, cũng không được !

Từ dưới chân dốc vọng lên tiếng ô-tô. Trong vùng chỉ có mỗi chiếc ô-tô mui trần, chạy “ga-đô-dên Trịnh Hưng Ngẫu” (1) . Nó từng chở bọn tôi xuống chợ Biên Hòa biểu tình.

- Ông Hai đi đâu mà lính tráng theo đông dữ!

Tên xăm tay bảo đồng bọn. Tôi không còn tâm trí mà quan tâm đến “ông Hai” nào đó... Đến lưng chừng dốc rồi... Vài trăm thước nữa thôi... Như cuốn phim vụt nhanh trong trí nhớ kẻ sắp chết: má tôi ôm tôi khóc, bọn bạn tôi, trận đánh Tây đầu tiên ở Chợ Đồn nay mai - nếu chúng nó không rơi vào cái trạm gác này.

- Thưa ông Hai!

Tên xăm tay thét to. Ô-tô đang chạy ngang tôi. Lại một thằng nào trong phe cánh tụi nó... Tôi nghĩ thầm.

Bỗng, tôi nghe xe thắng gấp.

- Dẻo! - Ai đó gọi - Đợi tao một chút...

Tiếng giày nện rào rạo trên mặt đường đá.

- Ai vậy, Dẻo ? - Một người hỏi giọng quen.

- Dạ! - Tên xăm tay, hắn là Dẻo, trả lời - Dạ! Một thằng Việt gian... Đem ra ngã ba...

- Việt gian? - Giọng người hỏi hầm hừ. Tay người đó đặt lên miếng vải che mặt tôi, rồi giật mạnh.

Ánh sáng vụt lóa, tôi phải chớp mắt lia lịa.

Hai Cũ đứng cạnh tôi! Anh mặc bộ quân phục Nhật bằng nỉ xám, đội kê-pi, lưng đeo vừa gươm, vừa súng lục, vừa ống dòm, chân bốt da đen tay xỏ găng trắng... Hai Cũ còn để cả một đốm râu thò lò trên mũi, coi thiệt tức cười.

- Tụi bây điên sao? Chú nhỏ nầy mà Việt gian ! - Vừa nói, Hai Cũ vừa cởi trói cho tôi.

Dẻo, Trám co rúm. Toán lính của Hai Cũ vây bọn chúng. Tôi móc nùi giẻ khỏi miệng.

- Tội chú nhỏ quá! - Hai Cũ rờ rẫm tôi...

- Bộ tụi nó đánh chú hả? - Hai Cũ trỏ các vệt trầy trên mặt tôi.

- Bị mua cào - Tôi lắc đầu, trả lời.

Tôi chụp tay anh. Bàn tay mặt mất ngón cái...

- Thằng Mười Lụa đó đa? - Anh cười.

Tôi nói cho anh nghe chuyện tôi bị bắt. Tôi nói lộn xộn. Đi vào cái chết rồi từ cái chết trở về cõi sống, đối với tôi, hết sức đột ngột.

Hai Cũ trừng mắt, hỏi Dẻo, cộc lốc:

- Sao lạ vậy?

- Dạ! Em theo lịnh anh thủ lãnh... Ông Hai thương dùm em!

Dẻo, Trám và đồng bọn thiếu điều mọp lạy Hai Cũ.

- Thủ lãnh là đứa nào ?

- Dạ! Anh Lê Hoàng...

- Lê Hoàng... Lê Hoàng là đứa nào ?

- Dạ! Con thầy cai On... Cậu Sáu Xít đó mà!

Hai Cũ phun nước bọt:

- Tưởng ai, chớ thằng Sáu Xít... Sáu Xít thì Sáu Xít, bày đặt Lê Hoàng! Sáu Xít mà thủ lãnh ? Thủ lãnh cái con c...! Đồ con cai tổng! Còn mầy nữa, tao bắn bỏ...

----------------------------------------------------------------------
(1) Chạy than, do Trịnh Hưng Ngẫu thiết kế

Hai Cũ đổ quạu. Chân mầy anh nhíu lại, giống trời chuyển mưa, tối sầm. Anh lượm sợi dây vàm trâu, nùi giẻ, đưa cho Dẻo.

- Đi! Kéo hết theo tao ! Nó ở đâu, thằng Sáu Xít trâu sanh chó đẻ đó? Tao moi gan nó, coi gan nó bao lớn...

Tôi hiểu rằng Hai Cũ hổi thầu lậu không chỉ vì Sáu Xít tính giết tôi. Tôi chú ý anh nghiến răng khi nhắc đến hai tiếng “cai tổng”.

- Nè! Cầm giây, nùi giẻ... Biểu thằng Sáu Xít trói tay, bịt mắt, nhét giẻ vô họng y như nó làm với chú nhỏ đây... Đợi tao.

Dẻo run lập cập, cùng mấy đứa, chạy lên dốc. Trám quăng cái chĩa đâu mất tiêu mắt lấm lét.

- Chú nhỏ lên xe với qua!

Hai Cũ lôi xểnh tôi, ấn vào ca-bin.

Ngồi lên xe rồi, tôi phát sợ. Lại bắn nhau sao ?

Nghe tôi nói, Hai Cũ cười...

- Khỉ khô, chớ bắn. Nó đang té đái, ở đó mà bắn...

Người lái xe quay ma-ni-ven cả chục bận, xe mói chịu nổ máy. Khói ở cái lò đun than củi phun đen như ống khói tàu.

- Nực nội quá trời!

Hai Cũ mở nút áo. Tôi hiểu anh ngượng với tôi về cách ăn mặc kỳ cục của anh. Tôi cười:

- Anh để râu cứt mũi, coi ngộ thiệt.

- Ngộ mẹ gì! Chơi thôi. Qua cạo bữa nay...

Tôi năn nỉ Hai Cũ đừng hành hạ Sáu Xít. Hai Cũ lạ lùng:

- Sao bậu thương nó vậy ?... A, học trò với nhau mà !

Tôi nói cho anh rõ: không phải học trò với nhau đâu, song hành hạ nguời khác không tốt.

- Chớ nó tính thọc huyết chú nhỏ, là tốt sao ?

Tuy găng, song giọng anh đã địu... Tôi biết anh sẽ chiều tôi.

- Chị Hai với cháu Mới mạnh chớ? - Tôi bả lả.

- Mạnh... mạnh...!. Thằng Mới nhắc chú hoài. Hồi thoát khỏi tụi nó, tui hỏi thăm chú, nghe chú xuống Sài Gòn học tiếp.

Rõ ràng, Hai Cũ khoái chí:

- Thằng Mới sáng dạ quá chừng... Nó ráp vần ngược, vần xuôi đều được ráo.

Tôi định hỏi anh bây giờ làm chức gì, đi đâu đây, từ khi thoát khỏi làng lính có đánh vố nào không.,. Nhưng, xe đã ngừng ngay chòi canh.

- Thằng Xít đâu? - Hai Cũ chưa đặt chân tới đất, đã hỏi Dẻo. Dẻo và mấy tay nữa đang đứng ngay chừ ven đường...

- Dạ... dạ!

- Mầy có phải là quân báo trong tưồng hát đâu mà “dạ... dạ...”. Tao hỏi: Thằng Xít đâu? Trốn rồi hả? Nó có lên trời, tao cũng lôi giò nó xuống!

- Dạ... - Dẻo, mặt xanh dờn, lắp bắp - Dạ...cậu Sáu thủ lãnh...

- Đ.m - Hai Cũ tạt ngang - Không có cậu cô dì mợ ở đây, không có thủ lãnh thủ lụa ở đày... Nghe chưa... Thằng Xít. Sáu Xít, con cai tổng On, em thằng bang biện Đơ, thằng thư ký tòa bố Troa, con đĩ lấy ráo tụi Tây là con Cách, thẳng quản thủ địa bộ Xanh, anh của con Xết ! Nó ở đâu ?

Hai Cũ lôi hết gia phả nhà Sáu Xít ra chửi:

- Dạ !... Thằng Xít biết mình có tội, sợ ông Hai phạt...

- Tao lột da nó !

- Dạ... nên nó xin thôi không làm thủ lãnh, giao cho ông Hai cái mộc..

Hai Cũ nhận cái mộc, song vẫn cự:

- Tao lấy cái mộc làm gì ! Muốn khắc, cứ biểu thợ khắc, trăm cái cũng được.

- Dạ! Nó trao lại ông Hai cái này...

Dẻo đua Hai Cũ khẩu ru-lô.

- Ừ! Thứ này thì tốt! - Hai Cũ đón khẩu súng.

- Dạ! Nó cũng xin chịu tội với ông đây... - Hắn hướng về tôi - Nó nhờ em dâng cho ông mấy thứ giấy tờ, cái xe máy... Dạ... Xó băng rừng về Tân Tập hồi nãy.

- Nó trốn đâu cho khỏi tao... Thôi, để đó!

Hai Cũ chìa khẩu ru-lô cho tôi:

- Chú nhỏ giữ xài... Bắn dễ lắm. Dễ bóp cò, cái trái khế nó quay...

Anh bật khẩu ru-lô ra:

- Vô đạn vầy nè... Nhắm vầy nè... Nút ruồi đây, thấy không? Để tui cho thêm đạn... Thử coi, đạn thúi không?

Anh chưa dứt lời, đã nổ một phát.

- Đạn còn tốt!

- Nè! Anh nói với bọn Dẻo - Chú nhỏ đây là em kết nghĩa của tao. Đứa nào cào trầy da đất nó, tao bằm như bằm mắm! Mầy là Dẻo, tao biết... Đã “chĩa” ai chưa ?

Dẻo líu lưỡi:

- Dạ... đâu có!

- Đứa nào “chĩa” ?

- Dạ! - Dẻo nhìn quanh, tên có nốt ruồi ở cằm đã lủi mất.

- Dạ! Thằng Trám... Nó chạy theo Sáu Xít, chắc...

Anh đưa cái mộc cho Dẻo:

- Tao phong mầy làm thủ lãnh ! Ai trành tròn, biểu kiếm tao hỏi... Mà, dời trạm gác chướng khí nầy xuống ngã ba...

*
* *

... Trên yên xe thả hết tốc lực xuống dốc, tôi còn băn khoăn:

- Tại sao Hai Cũ “phong” cho thằng Dẻo làm thủ lãnh ?... - Nếu tôi không phải là người quen, liệu anh ta có cứu không ?

sáu

Đêm xuống chiến khu Đ thường sớm. Rừng nhuộm sẫm ngay khi mặt trời chưa chìm hẳn.

Tại nhà anh Ba - nhà lợp tranh, cất khuất dưới tàn cây, ngảnh ra một trảng nhỏ - Ty Công an Biên Hòa đang họp. Cuộc họp kéo dài vì vấn đề đang bàn chưa thật sáng sủa.

Bảy Viễn vừa trở mặt. Hàng nghìn tên - Phòng Nhì Pháp, lưu manh phạm những tội nghịch thiên bội địa như cướp của, giết người, hiếp dâm, bấy lâu lẩn lút trong các chi đội, trung đoàn mang danh nghĩa Bình Xuvên, nay công nhiên cầm vũ khí bắn lại cách mạng, tự xưng là “quốc gia kháng chiến”. Chúng tàn sát cực kỳ man rợ số đảng viên cộng sản - trong đơn vị và ở địa phương. Nhiều cán hộ chỉ huy và chính trị viên bị hại.

Để đối phó lại, cuộc tảo thanh của ta bắt đầu. Ở Rừng Sát - sào huyệt của Bảy Viễn - và nơi nào có lực lượng Bình Xuyên hoặc tương tự.

Tình hình ấy động đến Biên Hòa. Một vài đơn vị kiểu Bình Xuyên đóng tả ngạn sông Soài Rạp.

Nói chung, ta kịp thời bắt số đầu sỏ. Ty Công an chịu trách nhiệm khai thác chúng. Tài liệu thu thập chưa đủ để lôi ra pháp luật bọn “Đơ B” (Phòng nhì Pháp) còn giấu mặt.

Các bản cung khai thường giống nhau: Bảy Viễn hoặc Tư Tị, hoặc Sáu Đối ra khẩu lịnh - diệt cơ sở Việt Minh, phối hợp với đồn bót bí mật đánh tỉa những đơn vị Vệ quốc đoàn và du kích đóng lẻ, ngày X, tháng X, tấn công thẳng cơ quan đầu não cộng sản, có lực lượng dù của Pháp hỗ trợ... Làm thế nào thẩm tra lời khai này ? Bảy Viễn đã chuồn về thành. Tư Tị, Sáu Đối đã đền tội.

Anh Ba - Trưởng Ty - tay nâng chiếc cằm lâu không cạo - lắng nghe đồng sự. Trán anh xếp nhiều lớp nhăn, hội nghị càng dài, lớp nhăn như càng hằn thêm.

Người cán bộ xin nói - khi mấy ngọn đèn bão soi căn nhà nhập choạng - là Phẩm. Phẩm, con hương hào Ngọ.

Tôi không rõ bằng con đường nào Phẩm trở thành nhân viên Ty Công an. Tôi vừa gặp nó tại hội nghị này, sáng nay, lúc sắp vào cổng nhà anh Ba.

Thật không ngờ tôi có thể gặp nó ở chiến khu. Từ sau Nam Bộ kháng chiến, tôi ít dịp về Tỉnh. Dường như tôi quên phứt nó. Vả lại, tôi đinh ninh Phẩm và gia đình khó lòng hòa vào cuộc sống mới, nếu không chống lại cuộc sống đó.

Cho nên, gặp nó, sau máy giây sững sờ, tôi mừng rỡ. Kháng chiến thêm một thằng cùng học, vui lắm. Nó cũng vậy. Nó ôm tôi, siết mạnh, rú lên. Tất nhiên, tôi hiểu rằng nó đang bị tình cảm kích động dữ dội:

- Tía tao hỏi thăm mầy luôn... Ổng bây giờ làm ở Ban Kinh tế Nam Bộ... Anh Lộ nữa.. Anh Lộ phụ trách một ban công tác thành...

Tôi thành thật chia vui với nó. Té ra, tôi đã nghĩ không đúng. Hương hào Ngọ, đội Lộ đều là người tốt cả. Tôi muốn hỏi hương quản Đực, song Phẩm đã không nhắc đến ông ta, có lẽ đừng hỏi, hay hơn.

- Anh Lộ phụ trách ban công tác thành, mà ban nào ?

- Ban nào, bí mật, ảnh đâu có nói... Anh mới vừa ra Quân khu Đông Thành hội nghị...

Tôi cố nhớ các đội trưởng ban công tác thành thuộc Khu 7 hay Đặc khu Sài Gòn, ai tên là Lộ? Không có! Bộ phận anh Từ Văn Ri, bộ phận anh Xuân Diệu...? Không có! Công việc của tôi gắn với các ban công tác thành, cỡ đội trưởng, người nào tôi cũng biết. Hơn nữa, tôi vừa rời Quân khu Đông Thành, chẳng có cuộc họp ban công tác thành nào cả...

- À ! Mắc mừng mầy, tao quên hỏi... Coi vó của mầy tao đoán mầy ở quân đội. Huvện đội Vĩnh Cửu hay lính ông Nghệ (1)? - Phẩm hỏi tôi.

Tôi nói cho nó biết: Tôi công tác lại Khu 7.

- Vậy sao ?... Thôi, tao nhớ rồi... có phải mầy xuống Ty Công an bàn việc tụi Bảy Viễn không ?

Tôi gật đầu.

- Tao nghe nói một cán bộ quân sự tới mấy bữa, mà tao không dè mầy.ế. Hay lắm ! Tao cũng lo vụ đó... - Giọng Phẫm vồn vã song tôi linh cảm nó không thật.

Thằng này chẳng ưa người khác xọc vô công việc của nó...

- Hồi nãy, tao nói lộn. Anh Lộ không phải ở ban công tác thành mà ở Tiểu đoàn Quyết Tử của ông Ngọc Lộc...

- Cái thằng! - Tôi nghĩ - chuyện có bấy nhiêu mà nhớ lộn.. - Nhớ lộn rất xa...

- Mầy bắt tay nghiên cứu hồ sơ chưa ? Đã hỏi cung đứa nào chưa ? - Phẩm hỏi.

- Mới đọc sơ sơ... Hồ sơ tản mát quá. Chưa hỏi cung... Thế nào cũng nhờ mầy giúp.

Lời nói lấy lòng nó của tôi không khiến nó vui. Da “gà mái” của nó lại như tái thêm...

Cả ngày, Phẩm bô lô bô la trước mọi người. Nó cho biết tôi với nó là bạn chí thân. Nào tôi học làm sao, chơi làm sao... Nói chung, nó thêm thắt hơi nhiều, tôi phát ngượng.

---------------------------------------------------------------------
(1) Chi đội 10 của đồng chí Huỳnh Văn Nghệ

- Theo tôi, ta không nên để mất thì giờ - Phẩm nói giữa hội nghị - một số tên ngoan cố, ta có thể khử được rồi. Chúng nhứt quyết không khai thêm, hỏi mãi chỉ tốn công vô ích... Cơm gạo tải lên chiến khu đâu phải dễ... Số hối cải thành thật, ta nên khoan hồng. Tất nhiên. Ty sẽ đề nghị bên quân sự cách đối xử với từng người... Tôi xin nói lại: “Cho đi” sớm một số tên đặc biệt nguy hiểm. Tôi không hiểu vì sao phải đưa ra tòa ? Vì sao cứ phải hình thức?

Phẩm, nói câu sau cùng, hơi mỉm cười. Tôi không tài nào chịu nổi cái mỉm cười có thể gọi là quái đản của nó. Tôi có cảm giác Phẩm vẫn là Phẩm - Phẩm con hương hào Ngọ và Phẩm cán bộ Ty Công an chưa có đường ranh, dù Phẩm thay bộ tuýt-xo bằng bộ vải ka-ki, may đúng quy cách Vệ quốc đoàn.

- X U. (1) chỉ thị cho chúng ta phải thận trọng trong việc này - anh Ba điềm tĩnh phát biểu - chớ xử trí oan. Phương châm của X. U. là “thà thả lầm chớ không được kết án lầm”. Chỉ thị do chính đồng chí Bí thư ký. SCANBÔ (2) hướng dẫn ta cụ thể: Theo tin trinh sát, khu vực Biên Hòa có một đầu mối tình báo Pháp, đầu mối này cấy vào nội bộ ta và nó xâu các tên phản cách mạng trong lực lượng quân sự. Ta phải phanh phui ổ gián điệp nói trên. Đồng chí Phẩm nói hơi lạ. Trừ một vài trường hợp cần đánh lừa địch, ta phải chuyển hồ sơ qua tòa án và để tòa án xét xử. Sao kêu cái đó là hình thức ? Rất tiếc, Phòng Chấp pháp, cho đến bữa nay, chưa hoàn thành hồ sơ một bị cáo nào cả...

Phẩm ngồi xuống, lầm lì.

- Cái thằng sao tự ái như cái đình! - Tôi tự giải thích thái độ của Phẩm.

- Bữa nay, có đồng chí Thắng trên B. T. L. (3) xuống, tôi đề nghị ta nghe ý kiến của đồng chí ấy...

- Thưa các anh - Tôi nói - hồ sơ hỏi cung quả chưa cho phép chúng ta kết luận... Tôi chỉ xin có một đề nghị nhỏ: Bởi tính cách của vấn đề quá lớn, các anh lãnh đạo Ty nên trực tiếp hỏi cung đương sự. Bằng kinh nghiệm của các anh, các anh dễ tìm manh mối, số đang giam ở Ty cũng chẳng phải nhiều gì...

Tôi chưa dứt lời, Phẩm đã chận tôi, gay gắt:

- Đề nghị của đồng chí Thắng có nghĩa là Ty không tin tôi!...

Tôi hơi bối rối. Tôi chỉ nói theo suy nghĩ, nào có ý gì khích bác nó đâu ?

- Thôi được rồi! - Anh Ba nói - Đồng chí Thắng nhắc Ty như vậy là trúng... Chúng tôi mắc lu bu quá...

Giọng anh Ba rất từ tốn. Thú thật, hồi mới làm việc với anh, tôi hơi ớn bộ râu quai nón của anh. Tỏi từng nghĩ xấu: Ông này làm công an thì phải biết ! Nhưng, chỉ cần tiếp xúc một lần ngắn ngủi, tôi hiểu rằng hì hợm chỉ là cái vỏ bề ngoài, anh hiền đến mức đôi lúc tôi nghĩ ngược lại: ông này làm công an là lộn địa chỉ.

- Còn đồng chí Phẩm cũng không nên nóng nảy. Chuyện nó khó, nó rối, mình phải chịu cực, ở đây không có vấn đề tin hay không tin...

Phẩm đứng lên. Có lẽ nó suy tính rất kỹ nên tôi thấy nó nhiều lần đưa tay xin nói, rồi lại im. Giọng nó rõ ràng không được tự nhiên lắm.

- Các đồng chí đều biết, tôi và đồng chí Thắng là bạn chí thân, học cùng lớp cùng trường suốt 6 năm... Do là bạn chí thân, tôi đắn đo mãi: nên nói hay không? Sau cùng, trước lợi ích của cách mạng, tôi quyết định nói, theo phương ngôn của ông bà ta: thà mất lòng trước mà đặng lòng sau...

Phẩm “đề-pa” giống Tây nhảy dù chiến khu D - bất thần từ trên cao chụp xuống. Tôi xao xuyến. Nó nói cái gì dính với mình mà nghiêm trọng dữ vậy ? Tôi cố đoán. Song, mặt của Phẩm tựa đeo mặt nạ, nó trơ trơ, lành lạnh, cười không ra cười, giận không ra giận. Đôi mắt nó quá nhỏ khó mà bắt gặp cái gì ẩn bên trong hai mí lim dim. Đôi môi nó mỏng, đễn nỗi lời như bị ém khít kẽ răng. Còn da nó - da lúc nào cũng tái...

- Trong số chỉ huy phản loạn đang bị thẩm vấn, có một tên chí thiết với đồng chí Thắng...

Tôi giật nẩy người. Ai đây ? Nhất thời tôi chưa thể nhớ... Cũng có thể một người quen. Chí thiết thì chắc không... Cả hội nghị nhìn tôi. Im phăng phắc. Ngay con bọ hung đánh vèo vào ngọn đèn bão mà tiếng vỗ cánh của nó đã vang lên như tiếng đâm bổ của máy bay Xít-phít-phay.

- Tên đó, một tướng cướp khét tiếng giết người không gớm tay, mắc vô số nợ máu vói nhân dân trước và sau cách mạng. Mặc dù chánh phủ rộng lượng quên quá khứ của nó, cho nó làm đại đội trưởng, nó vẫn chứng nào tật nấy. Nó ngầm theo Bảy Viễn, mưu đánh úp một huvện. Bị bắt nó chống cự kịch liệt. Vào trại giam, nó một mực không cung, dù một lời. Nó mạt sát chính quyền, Ty ta và - xin lỗi đồng chí Ba - nó văng tục mỗi khi gọi tên đồng chí...

- Đồng chí Phẩm nói gọn gọn... Người đó là ai? - Anh Ba sốt ruột, hỏi Phẩm.

- Dạ... Tôi nói đến đó, lẽ ra đồng chí Thắng đã có thể gọi tên hắn ta ra rồi...

Tôi vẫn ngớ người. Làm gì tôi “chí thiết” với một kẻ như vậy.

- Đồng chí Thắng không muốn tự mình nêu tên, tôi xin làm giúp: cây ru-lô đồng chí Thắng đeo là của hắn tặng...

----------------------------------------------------------------------
(1) Xứ ủy Nam bộ
(2) Sở Công an Nam bộ
(3) Bộ Tư lệnh

Tôi rú lên, bàng hoàng:

- Hai Cũ! Hai Cũ bị bắt !...

- Đúng ! Hai Cũ... Đại đội trưỏng Đại đội 3.. - Phẩm đệm, giọng đắc thắng.

- Hai Cũ theo Tây ? Phi lý quá! - Tôi buột mồm, nói to.

- Đồng chí Thắng quen Hai Cũ ? - Anh Ra hỏi.

- Thưa quen.

- Chính mắt các đồng chí thấy - Phẩm tiếp - đồng chí Thắng không kiềm chế xúc động trước tin này... Tôi cho rằng đồng chí Thắng thành thật... Đồng chí không hay Hai Cũ bị bắt. Trước đây một phút, tôi nghĩ hơi khác, tôi nghĩ rằng chuyến đi công tác Biên Hòa của đồng chí Thắng liên quan đến Hai Cũ. Bây giờ, tôi xin lỗi đồng chí Thắng. Tôi tin đồng chí...

Nó nói không hoàn toàn sai. Giả sử, tôi nghe Hai Cũ bị bắt, chắc chắn tôi sẽ xin phép cơ quan đến gặp anh. Nếu buộc Hai Cũ phạm lỗi lầm gì đó - thả lỏng cho lính tráng dưới quyền làm bậy, tự chuyên bất chấp cấp trên, thô bạo với cấp dưới, nhẹ dạ mà bị bọn xấu cài vào thế đối đầu với cách mạng... - tôi không mảy may ngờ vực. Song buộc Hai Cũ cố ý bán nước, tôi nhấl định không nghe. Tôi chưa có một tí lý lẽ nào để bào chữa cho anh, nhưng, tôi có một lý lẽ mà sức thuyết phục, theo tôi, là tuyệt đối; Hai Cũ không thể nào đi vào con đường nhơ nhớp ấy. Chẳng lẽ Việt gian là một loại bịnh không hề có triệu chứng? Tai tôi còn vang lời anh với Mười Lụa và về Mười Lụa như dao chém đá: Tao đã nói không là không ! Anh-đi-ca-tơ của Ty lính kín... Đồ chó đẻ! Qua mà thèm rình rập... Công bằng mà xét. Nghe Hai Cũ gọi Mười Lụa là “anh-đi-ca-tơ”, tôi còn chưa có một động tâm - Tôi chẳng để ý gì đến cái nghề điểm chỉ nầy. Về mặt đó, Hai Cũ đã giác ngộ hơn tôi, bất kề vì sao anh giác ngộ. Một người như Hai Cũ - trong nghề trộm cướp - vẫn cân nhắc: đánh ai, giật của ai.. Anh coi trọng mấy cắc bạc tình nghĩa hơn vàng bạc...

- Tình cảm của đồng chí Thắng với Hai Cũ sâu nặng, cho nên, tốt nhứt đừng để đồng chí Thắng thẩm vấn Hai Cũ.

Phẩm nói xong, ngồi xuống thật chững chạc.

Phẩm ăn nói lưu loát. Chỗ ăn nói, Phẩm bây giờ khác Phẩm trước kia. Song càng nghe nó nói, tôi càng bâng khuâng. Cũng thời gọi tôi là đồng chí, tiếng “đồng chí” của anh Ba - và đa số người tôi gặp - sao nó đậm đà, ấm áp thế. Còn Phẩm “đồng chí” nó thốt ra có vẻ vì trơn miệng, là một món trang sức đua đòi, lý như cai đồng hồ Wyler nó đang đeo và cây bút Parker nó đang giắt túi. Tiếng “đồng chí” của Phẩm tựa tô canh nấu toàn nước lã, không nêm một hột muối. Hai Cũ gọi tôi là “chú nhỏ”. Nếu ai hỏi tôi chọn cái nào - “đồng chí” của Phẩm hay “chú nhỏ” của Hai Cũ - tôi không ngần ngại mà chọn cái sau.

Không khí cuộc họp trầm lặng. Phẩm bỗng cười:

- Tánh tao hay thẳng ruột ngựa, mầy đừng giận nghe Thắng!

Không rõ tại sao, tôi nghe Phẩm “mầy tao” với tôi mà giống nghe nó chửi thề theo cấp số nhân!

Anh Bảy, Trưởng ban Chính trị của Ty, hỏi tôi:

- Đồng chí Thắng thấy thế nào về ý của đồng chí Phẩm ?

Tôi trả lời, không hề đắn đo:

- Tôi muốn gặp Hai Cũ !

Anh Ba xếp giấy tờ vào cặp.

- Ta ăn cơm... - Anh chỉ mâm cơm đã dọn - Đói bụng rồi.

Anh Ba đứng lên:

- Bây giờ, ta ăn cơm... Tôi định vầy, để coi mấy anh trong Ty chịu không... Cơm xong, ta xuống trại. Tôi, anh Chín phó ty, anh Bảy Ban Chánh trị. Ít người cho nó gọn.

Tôi thở dài.

- Đó là trong Ty - anh Ba hườn đãi - Tất nhiên, đồng chí Thắng cũng phải đi với anh em tụi này.

Phẩm khoác xắc-cốt. Da mặt nó tái đến nỗi không còn phân biệt đâu là da nó, đâu là tấm khăn lụa xanh mà nó quàng cổ. Nó không nói thêm lời nào, trừ lời cáo lỗi vì bận không ăn cơm với chúng tôi. Tôi xót xa. Chắc nó giận mình... Thế nào cũng phải nói cho nó hiểu Hai Cũ...

Tôi bắt tay nó. Bàn tay nó lạnh như thây ma.

Chưa nói hết với các anh trong Ty, tôi không tài nào nuốt nổi cơm.

Mọi người dừng đũa nghe tôi.

Nghe xong, anh Ba cầm chén:

- Đồng chí Thắng ăn đi... Canh chua xương khô nấu với lá giang nêm mắm ruốc, ngon kỳ cục...

Khi uống nước, anh Ba bảo tôi:

- Đồng chí nói rành rọt, tôi hiểu thêm. Hiểu thêm là hiểu thêm Hai Cũ. Tôi có khuyết điểm chưa biết trong trại giam có một người như anh này... Còn đồng chí, đồng chí đừng ngại gì cả. Chúng tôi tin đồng chí một phần nhờ... đồng chí Phẩm !

bảy

Anh Ba thay đổi quyết định: anh mời Hai Cũ lên nhà anh. Anh thay đổi quyết định vì một sự cố - anh không nói với tôi là sự cố gì.

Tôi trông thấy Hai Cũ từ xa, dưới ánh trăng mờ mờ. Tôi mừng thầm. Hai Cũ đi còn vững vàng. Thú thật, tôi sợ Hai Cũ bị trói thúc ké, bịt mắt, nhét giẻ vào miệng... Hai Cũ đi gần tới, anh không bị còng. Tôi muốn cám ơn các anh trong Ty quá.

Hai Cũ đã vào sân. Tôi không cầm nổi nước mắt: anh tiều tụy, lưỡng quyền nhô cao, tóc bù xù, tay chân gầy rộc, râu mọc loạn xạ. Đồng thời, Hai Cũ lại có vẻ vừa hoàn thành một công việc gì đó, thần sắc thoải mái, đôi chân mầy giảng rộng.

Hai Cũ sững lại khi tôi đón anh ngoài sân.

Anh Ba mời ngồi. Hai Cũ ngồi đường hoàng. Anh bảo tôi:

- Chú khóc à? Việc gì khóc? Nếu chú tính tui là Việt gian thì Vệ quốc đoàn ai đời khóc Việt gian!

Giọng Hai Cũ trâm trầm. Tôi phân biệt trong câu nói của anh phần cảm động vì tôi với phần trách móc Ty Công an.

Theo chúng tôi hội ý trước, tôi đóng vai hỏi cung chính, các anh khác chỉ quan sát. Tôi giới thiệu anh Ba, anh Chín, anh Bảy với Hai Cũ. Tôi cũng tự giới thiệu. Hai Cũ nghe lơ đãng.

- Đâu, anh Hai nói cho nghe chuyện của anh... - Tôi mở đầu.

- Tui nói hết trong “tờ cớ” rồi đó!

Mọi người chưng hửng. Anh Ba ngó hai anh Chín, Bảy. Hai anh đáp lại bằng cái lắc đầu.

- Bây giờ, anh nói miệng đi !

- Muốn đọ coi trong “tờ cớ” với nói miệng có chỗ nào sai chạy không, chớ gì? Được, được! Còn cái thơ này nữa - Hai Cũ đưa mảnh giấy, chữ ngoằn nghèo. Tôi nhận, liếc qua, trao cho anh Ba.

Hai Cũ kể:

Khi Tây chiếm Biên Hòa, Hai Cũ dẫn dám cướp của anh chận đánh chúng dọc theo đường lên thác Trị An. Cũng đánh ào ào vậy, bởi súng đạn kém một phần, lính lác toàn tay dao búa, đâu chịu học bắn, nhắm mắt bóp cò, trúng trật thây kệ - là phần khác. Đã thế, quy củ trước sau vẫn là của đám cướp, muốn đánh thì đánh, buồn tình không thèm đánh, có trời mà ra lịnh cho họ cục cựa ! Tây đóng đồn Cây Đào, Rạch Đông, Trị An. Tề mọc khắp vùng. Hai Cũ rút vô rừng, trở về gốc mấy cây cầy. Hồi Việt Minh chưa dậy, một đùm một túm vần theo gốc cầy, mã tà, sơn đá thụt trái phá tùm lum, không ai sợ. Bây giờ, bắt bén đóng quân ở nhà ngói, ăn có phụ nữ Tiền phong lo, đi có xe đò chở... nên dạt vô rừng mấy bữa, lính lác nghển ngãng ráo. Một số ra rìa làng, gầy sòng. Một số bắt gà bắt vịt của dân. Một số lân la ăn nhậu, mua bán, đĩ điếm với lính đồn. Có số toan trở lại nghề cũ, dọ đường đi nước bước mấy tiệm buôn... Tình trạng tác tệ này bị dân quân và quốc gia tự vệ cuộc ¹ sửa cho nhiều trận, có trận đổ máu. Hai Cũ nổi nóng, bao dân quân, quốc gia tự vệ cuộc tước sung. Cả mấy tháng ròng, lính Hai Cũ lo ruồng bố quân kháng chiến chớ không đánh Tây. Cho đến Tết. Vợ Hai Cũ lên thăm, chị khóc lóc cả đêm: nhà Hai Cũ bị đốt, con bò mà thằng Mới cỡi cho ăn bị bắn mần thịt, thằng Mới khóc la, thiếu chút nữa là Tây bắn luôn thằng nhỏ. Tụi tề biết Hai Cũ vô rừng nên dẫn Tây làm chuyện đó. Không ở được làng cũ, vợ Hai Cũ cõng thằng Mới qua làng kế cận. Ủy ban làng giúp hai mẹ con che mái chòi đỡ nắng mưa, cho gạo muối, cho đất...

Hai Cũ tức tốc kéo binh về làng. Anh ví bọn “pạt-ti-san” ² chạy vắt giò lên cổ, đốt nhà làng, lôi tên hương cả ra bắn, giải tán ban tề. Địa phương liên lạc với anh, anh qua lại cho có chừng. Ý anh là không chơi với mấy cha chánh trị, anh có súng, có lính, cần chi nghe diễn thuyết? Anh tính hễ dọn được cái đồn Gò Xoài thì oai phong của anh lên tới chín từng mây. Mấy tay địa phương ngán cai đồn, chờ Hai Cũ lẫm liệt vầy, đồn khác nào cái gò mối.

Trận đánh thật tai hại. Cái đồn mới xây bằng đá tảng vuông vức bốn góc, góc nào cũng bố trí lô-cốt, giữa đồn thượng lên một mia-ra-đo cao nghệu, trong chứa cả đại đội Âu - Phi, ngoài ba bốn lớp rào, hào nước rộng... Hai Cũ nã các cỡ súng mà anh có: súng lửa, mút “Anh-đô-si-noa” ³ , mút Nhựt... Đồn không tróc lấy một hột đá! “Pháo kích” đã đời rồi, binh Hai Cũ kéo vô đình, huênh hoang về “sự thiệt hại nặng nề” của Tây, thui chó nhậu một trận “mừng công” tưng bừng, đến nỗi sáng sớm, Tây bao chữ “O”, không người nào biết súng mình quăng ở đâu, cầm súng cả buổi mà mò chưa ra chỗ lên cò ! Hai Cũ chỉ còn kịp vớ khẩu súng ngắn, mặc mỗi cái quần xà lỏn, cùng vài vệ sĩ chạy trối chết. Quân mã của anh tan rã, lớp bị giết tại trận, lớp đầu hàng, lớp lạc bầy. Hai Cũ rầu thúi ruột, bó gối giữa đám mía, nhịn đói nhịn khát suốt tuần lễ.

Chuyện công đã vậy, chuyện tư ảo não không kém. Tây bắt vợ Hai Cũ với thằng Mới, giam ở đồn Gò Xoài hẹn Hai Cũ ra đầu thú thì cho vợ con bình yên, bằng không sẽ bắn. Anh biết thời buổi này vượt ngục không dễ, nên đau thì đau chớ không chịu.

May sao Việt Minh địa phương lần hồi gom số “bò lạc” của quân Hai Cũ, góp nhóp được vài chục, họ lại giúp Hai Cũ đưa số quân chưa lợi nghĩnh ấy về đóng ở vùng an toàn, thuộc quận Long Thành. Hai Cũ theo “sách” sở trường của anh: rình lính Tâv, lính ngụy đi mồ côi, đập đầu cướp súng; dụ tụi đồn nhậu say hốt mớ súng khác... Cứ vậy “vệ binh Hai Cũ” nới nang lần, sau Thỏa hiệp án 14-9, lên đến vài trăm.

-----------------------------------------------------
1. Công an ta hồi đầu kháng chiến Nam Bộ.
2.Thân binh (ngụy)
3. Súng trường sản xuất ở Đông dương.

*
* *

Rồi đại diện của Trung tướng ¹ tìm gặp. Nghe danh Trung tướng, anh “khiếp kỳ oai, hoài kỳ ngỡ”, nên chịu phục. Vả lại, chỉ đổi tên thôi - “vệ binh Hai Cũ” thành “Đại đội 3 thuộc phân khu Duyên Hải”. Phân khu Duyên Hải là cái “sự” gì, Hai Cũ bất biết ! Chỉ đổi có cái tên mà được coi là lính chính quy, được quân nhu cấp gạo, thịt, được phát cho đạn, nhất là được Trung tướng tặng một khẩu Tôm-xông, một khẩu Côn 12 - quà dành riêng cho Hai Cũ - một khẩu đại liên Mắc-xim và hai khẩu FM “đầu bạc” ! Lại lãnh tiền hằng tháng, toàn hạc xanh không. Lính của Hai Cũ thì vẫn do Hai Cũ chỉ huy. Sướng cha đời, sao lại từ chối?

Chị Hai dẫn thằng Mới thăm anh. Anh mừng quýnh. Tưởng vợ con “tiệu dên” rồi chớ! Chị Hai cho biết nhờ anh gì đó - hồi trước là đội mã tà, có dẫn chị đi dụ hàng anh, bây giờ làm quan một - chạy chọt khắp chỗ, tốn kém bạc ngàn. Tây mới thả mẹ con chị. Chị Hai quên tên viên đội mã tà. Hai Cũ không bao giờ quên: Đội Lộ. Lộ hẹn gặp Hai Cũ. Ừ, thì gặp. Nó ra ơn, mình không một lời phải quấy với nó, coi sao tiện.. Chuyện cũ hơi sức đâu mà nhớ. Thằng coi vậy không đễn đỗi thù vặt cú đấm sặc mùi năm xưa... Nó làm đội làm ách hay quan một, quan hại, kệ mồ tổ nó!

Lộ và anh nói chuyện trong một cái quán dựa đường 15. Nhậu lai rai, Lộ trao cho anh thơ của Bảy Viễn. Ông Bảy này mới dị. Đường đường là Khu bộ phó mà gởi thơ cho một đại đội trưởng lại qua tay một thiếu úy trong quân đội Tây ! Anh mau lẹ gạt bỏ thắc mắc của mình: Ối! mấy cha lớn này “mưu kế” hơn Khổng Minh, mình xía vô chi cho mệt óc! Cũng như anh nghĩ về Lộ: va nhảy một cái rẹt từ đội lên quan một chẳng khác chi mình - mình nhảy còn lẹ hơn va, - từ chúa đảng lên đại đội trưởng! Thời thế mà! Còn tại sao va vừa là quan một Tây, vừa là bộ hạ ông Khu bộ phó, cái đó rối như mớ bòng bong. Hai Cũ tự giải đáp: Ôi! “ăn nhậu” gì tới mình...

Trong thơ, Bảy Viễn kêu anh bằng “chiến hữu quốc gia” - anh nghĩ: chắc đây là tiếng lóng “tân thời” của cánh ăn cướp. Bảy Viễn mời anh “hợp tác” với ông ta. Thì, anh đã là đại đội trưởng, dưới quyền của ông - ông ta vừa Khu bộ phó vừa kiêm chỉ huy trưởng Phân khu Duyên Hải - còn hợp tác hợp tung gì nữa? Nếu định lập gánh lục lâm bề thế, anh xin thôi... Vả lại, anh đã hứa với Trung tưởng rồi, sớm đầu tối đánh, đâu phải cách của Hai Cũ!

Lộ ép anh nhận số tiền của Bảy Viễn. Anh nhứt định lắc đầu. Gì chớ nhần tiền bạc, nhẹ thể lắm!

Chia tay Lộ, anh thoáng thấy trên xe Lộ, một đứa giống y Sáu Xít...

Tin Bảy Viễn làm phản khiến anh buồn. Anh buồn ở chỗ giới giang hồ mang tai tiếng. Đã theo thì theo tới cùng, không theo thì ngay ngày đầu đừng theo. Có ai ép ? Anh cũng không màng chuyện quan một Lộ gặp anh. Anh chỉ bận tâm trong đại đội anh vài người vượt sông Soài Rạp theo Bảy Viễn.

Đùng một cái, anh bị bắt. Nghe đọc lịnh bắt anh, anh nổi sùng, toan đánh trả, ra sao thì ra ! Hai Cũ chớ phải con gà, con heo đâu mà ai muốn bắt, viết giấy tới bắt? Nhưng, người ta không bao vây, không nổ súng. Người ta đọc lịnh thôi... Ai ký tên trong lịnh, anh không biết. Ngặt người đọc lịnh thì lại là ông Việt Minh quận - ông này nghe nói làm quốc sự hồi anh chưa đẻ, tù Côn Lòn năm lần bảy lượt, thường lui tới với anh, giúp anh lúc anh “thất máy binh”. Anh vẫn ngưỡng mộ ông, coi như là bực “chánh vi quân tử”.

Thôi thì tuân lịnh. Mình vô can vô cớ, sợ gì. Ngại là ngại quân tướng của anh làm hỗn. Anh dặn tới dặn lui ở nhà “án binh bất động” đợi anh. Đừng nghe tin đồn bậy, nóng mũi sanh sự mà khó cho anh. “Cấp trên xử ức, lao kiện ra Cụ Hồ, chớ có lo!”.

Từ Long Thành lên Ty, đi ba bữa. Chẳng ai còng trói anh. Áp giải là hai anh công an huyện, đeo khẩu súng lục nội hóa, bắn phát thứ nhứt đạn văng được chục thước, phát thứ hai, đạn rớt tại chỗ, còn phát thứ ba thì nòng phình như đàn bà chửa !

Đến trại giam, anh định chắc hôm sau, người ta hỏi cung. Thì biết gì khai nấy. Lẹ lẹ còn về đại đội chớ!

Chỗ giam anh là một căn nhà lợp lá trung quân, nằm giữa rừng. Chỉ giam mỗi mình anh.

------------------------------------------------------
1. Trung tướng Nguyễn Bình

Sáng hôm sau, anh chờ. Một người đến. Đó là người mang cơm. Chắc cơm nước xong, người ta mới làm việc. Lại có người đến: người dẹp chén bát. Lát sau, lại có người đến: cũng anh đó đem ấm nước... Trưa: cơm rồi nước. Xế: nước tắm. Chiều: cơm rồi nước... Hết một ngày. Đêm trước, anh ngủ ngon. Đêm sau, anh thức.

Ngày thứ hai: như cũ.

Ngày thứ ba: vẫn như cũ.

Ngày thứ tư, anh xộc ra ngoài. Trạm gác mời anh vô nhà...

Ngày thứ năm, anh làm rầm!

- Tui mọc rêu rồi ! Hỏi cung đi chớ!

Mấy trái cây rụng lộp độp trên nóc trả lời anh.

Ngày thứ sáu, anh nhịn cơm. Nhịn ngày thứ bẩy, thứ tám. Người mang cơm năn nỉ anh, anh ăn trở lại.

Ngày thứ mười, anh thộp ngực người mang cơm.

- Nè ! Nếu tui có tội thì đem bắn, còn không, thì thả... bỏ xó tui ở đây, tui chửi đa !

Và, anh chửi thiệt.

Bầy khỉ nhe răng đáp lại anh.

Anh tính kế khác, xin giấy viết. Chữ nghĩa không bao nhiêu, anh cũng gò lưng viết, viết cả nửa tháng. Anh viết “tờ cớ” gởi Cụ Hồ.

- Cụ Hồ mà đọc tờ cớ này thì tụi bây bị cạo đầu khó tô dầu ráy hết trơn!

Trong “tờ cớ”, Hai Cũ thuật từ đầu chí cuối chuyện của anh.

Gởi “tờ cớ” đi rồi, anh thắc thỏm chờ, chắc mẻm thế nào cũng “thấu tới thiên đình”.

Chẳng biết đại đội ra sao ? “Mấy ông non” của mình chịu nằm yêu không? Người ta đã làm gì họ rồi? Ở đây, y như trong ve chai nhét nút, bít bùng tin tức.

Hai hôm sau, lính mời anh xuống cái hầm gần đó, thưa với anh là từ nay không nên lên khỏi hầm nếu không có lính cho phép. Tối, người ta còng tay anh - một sợi dây lòi tói nối còng với khúc gỗ súc, chục người khiêng chưa chắc nổi.

A, ra vậy! Họ nhứt quyết giết anh. Anh đổ lì. Mồ tổ cha nó, giết thì giết... Thân anh như cá trên thớt, thở than, năn nỉ làm mẹ gì... Đôi khi anh hối nhẹ dạ tin ông Việt Minh quận. Đôi khi anh tính vượt ngục. Kể ra anh dư sức làm việc đó. Ngay cả bây giờ... Song, cái giằng giữ anh lại chính là anh: Nên trốn không ?

- Tụi bây sợ “tờ cớ” của tao... Ty Công an có lính kín Tây ! Định thuốc tao, định thủ tiêu tao thì mần lẹ đi, còng trói chi cho mệt. Tao mà muốn trốn một trăm cái hầm, một ngàn cái còng tao cũng thị như đồ bỏ. Nói thiệt, tao có chết cũng hiện hồn về vặn họng bây... Ba Râu là thằng Việt gian !

Thay vì tính vượt ngục, Hai Cũ chửi. Chửi, thét, anh mệt. Anh xin giấy viết. Lần này anh đòi xử anh ngay, bắn hay chém chật đều được. Anh chỉ mong đừng làm khó dễ lính tráng của anh. Nếu có lỗi, lỗi ở anh, họ vì nghe anh mà đi kháng chiến... Tội nghiệp họ. Họ cùng anh sanh tử, có nhau đã nhiều năm. Trong họ, người tốt người xấu lẫn lộn. Chánh phủ coi ai xài được thì xài, ai không xài được cho về nhà mần ăn. Có anh câu thúc, họ không quá trớn, ở với người khác, họ dở chứng, khó trị lắm...

*
* *

Thơ chưa gởi thì chiều tối hôm nay, một người xuống hầm gặp anh. Làm sao Hai Cũ tưởng tượng nổi người gặp anh là Sáu Xít. Y tự giới thiệu: cán bộ Phòng Chấp pháp. Ôi thôi! Ty công an rặt ròng loại Sáu Xít. Hèn chi. Ngoài cái chức “cán bộ”, Sáu Xít nguyên vẹn là thằng con của cai tổng On: cặp kiếng cận - người ta nói nó chẳng “cận” quái gì cả - cái đồng hồ Pranh-ta-nia, da mặt nó hồng hào, mùi dầu thơm và bao thuốc lá đít vàng ló trong túi áo. À, nó có một cái khác: khẩu Vic-ke bên hông.

Sáu Xít gọi rằng đến hỏi cung mà đi mình ên, không mang theo sổ sách gì hết. Y ngồi ví đóc trên chõng.
Hai Cũ hết chịu đựng nổi. Đổi đời đến mức Sáu Xít hỏi cung Hai Cũ, còn có tuồng diễn nào chọc cười hơn ? Hai Cũ, dầu hèn cũng thể, Sáu Xít là thứ cứt trôi sông bày đặt hỏi cung anh. Thời nay đâu phải thời xưa; Tía Sáu Xít là cai tổng On từng hỏi cung Hai Cũ. Nhớ tới lần hỏi cung đó, Hai Cũ nghiến răng trèo trẹo. Mỗi câu hỏi của cai tổng On đệm bằng vài chục tiếng trót trót của roi cật bò bóc thịt da Hai Cũ. Mỗi câu trả lời của anh đệm ngần ấy âm thanh.

... Hai Cũ vừa mới cưới vợ. Khách khứa đến nhà anh nườm nượp, đủ hạng người. Số cùng anh chăn bò, mót củi lúc anh còn mũi dãi lòng thòng. Số cu-li sở cao-su. Số sốp-phơ, lơ xe.

Cuộc vui đang nửa chừng, trên đường cát băng qua nhà Hai Cũ, một đám trẻ nít chạy theo một người, quần áo rách te tua, mình mẩy trầy trụa, mí mắt tím bầm. Hai Cũ thấy lạ, mời người đó vô nhà. Anh ta tên là Út Giảng, thợ đục đá, chưa từng quen Hai Cũ.

Thường thường, Út Giảng đi làm về tránh ngõ nhà cai tổng On, bởi anh ta sợ bày chó Tây, con nào con nấy lớn gần bằng con nghé. Hôm nay cũng vậy, anh vác đục men theo lối mòn. Bỗng, một con chó sút xiềng, không sủa mà từ trong bụi rậm bất thần lao ra chồm hai chân lên cào ngực anh, còn hàm răng chơm chởm thì ngoạm cổ anh. Út Giảng buộc phải chống đỡ. Anh vung cây đục đập vào chân chó, bị đau, chó kêu “ẳng ẳng” không dám xáp gần anh. Tưởng là yên, Út Giảng vuốt máu, đi thụt lùi từng bước. Nhưng, cai tổng On đã sừng sững ở đó, hắn “suỵt”, con chó lại xông lên. Út Giảng tuy sợ cai tổng On song biết rằng anh mà chậm tay thì bị chó xé xác ngay nên nện thẳng cánh. Chó thấm đòn, chỉ gầm gừ xa xa. Thế là cai tổng On nắm đầu anh, tát mấy tát liền. Hắn chửi Út Giảng, đòi tiền “cơm thuốc” cho chó và dọa xua con chó khác trị tội Út Giảng, Út Giảng chỉ còn nước gạt nước mắt, lủi thủi về.

Nghe xong, Hai Cũ gầm như cọp, chạy vụt đi. Lát sau, anh lôi về xác con chó bị anh đập bể đầu. Kẻ mua dừa khô, kẻ mua ngũ vị hương, kẻ bắc nước cạo lông... Chó Tây của nhà giàu thịt đầy một sàng, mặc tình luộc, xào lăn, khìa, nấu cháo đậu xanh... Út Giảng cũng dự bữa nhậu linh đình đó.

Chuyện không chấm dứt mà mới bắt đầu. Hôm sau, làng đòi Hai Cũ ra nhà việc. Cai tổng On cầm sẵn roi cật bò đón anh.

- Ai bắt con Mi-nô của tao ?

- Tui?

- Tại sao mầy bắt?

- Nó cắn người ta!

- Nó có cắn mầy không ?

- Không!

- Vậy thì ăn thua gì tới mầy mà mầy bắt ?

- Thấy gai con mắt, nên bắt !

- Con chó đâu rồi ?

- Mần thịt!

- Mầy biết giá con chó là bao nhiêu không?

- Ông có biết giá mạng người là bao nhiêu không ?

- Tụi bây tùng tam tụ ngũ, ngày nhậu thị chó, đêm cạy cửa...

- Mấy ông còn tệ lậu hơn, đêm nhậu thịt bò, thịt gà bắt của thiên hạ, ngày cạy tủ của thiên hạ!

- Mầy dám trả treo với tao hả ?

Hai Cũ bị mấy chục roi, rồi bị trói ba ngày đêm. Sau đó, bầy chó của cai tổng On rủ nhau chết sạch - con bị thuốc. Con mất tích. Hai Cũ dọn nhà. Anh bỏ nghề lơ, qua nghe giật giọc và “thân chủ” đầu tiên của anh là cai tổng On. Anh cảnh cáo hắn bằng cách xách nguyên cái cặp của hắn trên xe lửa. Cai tổng On truy nã anh. Anh lập đảng cướp.

Khi anh có thể lột da cai tổng On, hắn có lẽ sợ quá nên chết trước. Đáng lý nhà cai tổng On phải bị gánh của anh “mần thịt” khi “Đảng Hai Cũ” tế cờ!

Bây giờ, trước mắt anh là thằng con cai tổng On. Nó hỏi cung anh ! Chắc nó tính cái còng giúp nó làm trời như cha nó. Thiệt là ngu! Tao mà không theo câu nói cùa ông bà “đánh chó phải kiêng chủ nhà” - Sáu Xít là cán bộ của Chính phủ mà - thì mầy vừa lò mò xuống hầm, tao đã cho mầy theo thằng cha mầy rồi...

- Anh lớn đầu mà còn dại... - Sáu Xít lên mặt - Sao lại viết thơ gửi cụ Hồ ?

Hai Cũ chẳng thèm ừ hử.

- Đây ra Bác, thơ đi cả năm. Bộ anh tính ở tù rục xương sao ?

Kệ mẹ mầy, mầy muốn nói gì cứ nói... Tao không tính gì hết, ngoài cái tính: đừng có mà trửng giỡn với Hai Cũ!

Sáu Xít bỗng lết gần anh mắt láo liêng, hạ giọng khào khào:

- Chỗ quen biết, tôi không nỡ để anh chết oan. Ty công an đã nghị quyết thủ tiêu anh, hoặc tảng sáng mai, hoặc ngay đêm nay...

Cái đó, không càn mầy nói, tao cũng biết... Mầy là Ty Công an, chớ ai?

- Tôi giúp anh. Tôi để chìa khóa còng dưới mí đệm. Anh mở còng, trốn đi. Trốn ngay!

- Trốn đi đâu? - Đó là câu duy nhất của Hai Cũ từ khi Sáu Xít gặp anh.

Sáu Xít hí hửng:

- Hướng Nam, đi miết, gặp lộ 16... Theo đưòng mòn, không có trạm canh... Tới Tân Long thì chắc anh biết rồi. Tìm ngã ra Tân Uyên... Hai đêm thôi...

Thật tình Hai Cũ không kịp suy tính. Cái thằng cết bầm này phản! Thứ phản để sống chi cho chật đất!

Hai Cũ bỗng quên, nội đêm nay, anh chết. Anh chỉ nhớ là Sáu Xít trong tầm tay anh.

Ánh đèn lù mù nên Sáu Xít không thấy cặp chân mày Hai Cũ đang nhíu lại.

Hai Cũ đứng lên. Anh giơ cái còng định giáng vào đầu Sán Xít - sợi lòi tói khua rổn rảng.

Sáu Xít bật dậy, lùi mấy bước, móc súng.

Chân trái Hai Cũ lẹ như sao xẹt, hất khẩu súng văng tận góc hầm. Cú đá chân phải của anh - anh sử dụng thế “song phi liên hoàn” - trúng ngay cổ Sáu Xít. Sáu Xít bị hất bổng khỏi mặt đất, sau tiếng “hự” khô khan, bổ ngửa. Cuống họng y vỡ, cằm nát.

Khi người gác đi xuống. Sáu Xít đang thoi thóp. Hai Cũ bình thản, cơn giận giảm xuống một nửa.

Hai Cù theo lính đến nhà anh Ba. Anh đi trong tư thế ra pháp trường.

- Tui nói hết ! Có bấy nhiêu đó..

Hai Cũ nâng chén trà, ung dung uống, mắt long lanh.

- Bây giờ, xin quý anh cho phép lắm rửa, hớt tóc cạo râu. Để ra pháp trường không đến nỗi bệ rạc..

Trong nhà nghe anh nói, không ai là không thương anh.

Song, chúng tôi còn bận chuyện khác, khi anh Ba nhắc:

- Thằng Phẩm !

Anh Bảy, Ban Chính trị, lật đật ra khỏi nhà.

Bấy giờ, anh Ba mới cười khà khà, quàng vai Hai Cũ:

- Có ra trường bắn thì cũng bỏ bụng cái gì chớ ! Kẻo làm ma đói!

Anh kéo Hai Cũ sang chiếc đệm trải trên nền đất, nồi cháo gà đang bốc hơi nghi ngút.

Anh Chín phó ty kêu thảng thốt:

- Bò đực sắp đẻ ! Chư vị thấy không? Lão Ba Râu mà dám đãi cháo gà giữa chiến khu Đ là việc tự cổ chí kim chưa hề có !

Anh Ba còn phá lệ nhậu với Hai Cũ. Anh coi Hai Cũ là thượng khách.

Chuyện tất nhiên phải kết thúc làm vậy: Ổ gián điệp của Phòng Nhì bị phá. Sáu Xít - còn nói được trước khi tắt thở - khai một hai đầu mối. Ty phăng ra. Tuy nhiên, SCANBÔ và Tỉnh ủy khiển trách Ty rất nặng: đã để Phẩm, Sáu Xít thâm nhập vào nơi trọng địa lại còn chậm tay, để Phẩm thoát lưới.

Khi anh Bảy hộc tốc cùng bảo vệ đội đến nơi Phẩm ở thì nó đã cao bay xa chạy hơn tiếng đồng hồ rồi! Vài hôm sau, tin về: Phẩm ngồi xe díp trên đường Tân Uyên - Biên Hòa, lon “át-pi-răng” (chuẩn úy).

Nội vụ được viết thành báo cáo:

Phẩm và Sáu Xít chưa hay Hai Cũ bị bắt. Lý do: Lệnh bắt Hai Cũ do Quân pháp Khu bộ ký. Ban Chỉ huy Quân sự huyện thực hiện. Công an huyện tiếp nhận và chuyển lên Ty. Hồ sơ ghi vỏn vẹn: Tình nghi dính líu với Bảy Viễn. Ban Chính trị Ty thấp cấp bực quân đội là đại đội trưởng thuộc loại “nghi vấn”, nên cho hưởng chễ độ tạm giữ - nửa như tù, nửa như cán bộ chờ kỷ luật. Hằng ngày, lính gác, lính phục vụ phản ánh thái độ Hai Cũ lên ban, đồng chí phó ban bê bối nhiều vụ trọng án khác, làm lơ, chỉ dặn là săn sóc Hai Cũ chu đáo, anh Bảy và cả trưởng phó Ty biết tin về Hai Cũ ở mức đó.

“Tờ cớ” của Hai Cũ đến phó ban. Đồng chí thấy nó dài, chữ khó đọc, văn quá lỉnh kỉnh, nên giao cho Phòng Chấp pháp. Phó phòng Chấp pháp là Phẩm. Tới khi đó, Phẩm mới hay Hai Cũ có mặt ở trại giam. Nó hốt hoảng, đọc “tờ cớ”, nó bủn rủn chân tay. Ty mà biết, nó và đồng bọn chết không kịp ngáp!

Phẩm đang sa đà trong một “mê hồn trận”. Phòng Nhì ra lệnh nó phải giải thoát bằng được một số tay chân đang bị giữ qua tảo thanh. Nó với Sáu Xít và nhóm của nó - bốn đứa nữa - đã tiến hành một loạt biện pháp: hoàn thành hồ sơ bọn tay chân Phòng Nhì bị giữ, không tên náo là trọng phạm, có tên trắng án, chỉ cần trưởng ty ký duyệt thì thả ngay. Số lưu manh - nhưng không phải Phòng Nhì - lãnh bản nhận xét nhẹ hay nặng là tùy chịu khai theo hướng của chúng hay không. Chúng lái số lưu manh khai vào nội bộ ta. Một ít tên trong số này lãnh trọng án - cùng vài tên Phòng Nhì hạng “ruồi”. Dẫu sao, muốn che mắt thế gian, cần thí đôi ba con chốt. Nhưng trọng án hầu hết rơi lên đầu số vô tội, thậm chí, số trung kiên cách mạng. Phẩm xoay xở khôn khéo, trưởng phòng tin cậy nó - tất nhiên, Phẩm không bao giờ tỏ ra bủn xỉn trong những vụ trà nước, thuốc men... Tuy vậy, qua “cửa ải” Ban Chính trị gian nan hơn nhiều. Bao nhiêu hồ sơ gửi lên đều bị trả lại, với lu bù dấu hỏi và gạch đỏ, yêu cầu bổ túc hoặc làm rõ hơn. Sau, Ban Chính trị, còn Ty. Sau Ty, còn tòa án. Phẩm nhiều lần xin “xử tắt”, lần nào cũng bị bác. Nó và Sáu Xít tính đến phương án vượt ngục tập thể và không loại trừ khả năng phối hợp với quân Pháp biệt kích hoặc nhảy dù...

Hai Cũ xuất hiện, bài toán thêm số mới, trăm phần rắc rối. Phải “bịt miệng” Hai Cũ. Bịt miệng bằng cách nào? Chúng kê một loạt phương án: thuốc, giết lén, thúc Ty hành quyết... Bước thứ nhất: nhốt Hai Cũ dưới hầm, còng ban đêm. Bước này chẳng có gì khó khăn - Phó ban Chính trị đồng ý ngay khi nghe Phẩm mô tả bản lãnh vượt ngục của Hai Cũ.

Hai Cũ đâu có ngờ người nấu bếp, bưng cơm... vô tình giữ mạng sống cho anh. Việc đầu độc Hai Cũ khó có mòi thành công.

Giết lén anh cũng chẳng phải trơn tru. Lính canh nghiêm ngặt vô cùng. Dầu bò tới hầm, hễ nổ súng là vô phương thoát. Còn dùng dây siết họng hay dùng dao, tên nào cũng lừng khừng: tuy bị còng, Hai Cũ vẫn đáng sợ!

Mua chuộc bộ phận coi trại giam đâu phải chuyện đầu hôm sớm mai!

Phẩm với Sáu Xít tính một kế nữa: treo miểng kiếng lên ngọn cây làm ám hiệu cho máy bay quăng bom giết Hai Cũ. Chúng đã treo được rồi. Song còn đợi đầm già phát hiện...

Tôi đến Ty là yếu tố đột xuất, Phẩm hay một cán bộ khu đến Ty ngay khi tôi trình diện với anh Ba. Phó ban Chính trị thúc hối nó: cán bộ quân sự cần đọc hồ sơ các can phạm. Nó chưa rõ cán hộ quân sự cấp nào, song nó biết vụ Hai Cũ không ém nhẹm được nữa. Chờ máy bay lâu quá. Nó bàn với Sáu Xít: Sáu Xít đánh tháo Hai Cũ, dùng đội gác khử Hai Cũ. Ví dụ đội gác không khử kịp, Hai Cũ trốn, mọi sự rối tinh, sau này tùy cơ ứng biến. Chúng quyết định hành động ngay. Gặp tôi, nó càng quýnh.

Trong cuộc họp, lúc đầu, Phẩm chưa quyết liệt. Nhưng khi anh Ba đồng ý gặp can phạm, nó thấy nước đã tới trôn. Chỉ cần chậm một tối...

Sáu Xít “hự” trong hầm, Phẩm núp cách đó không xa.

Hai Cũ nghe mọi tình tiết giữa lúc chúng tôi sửa soạn trở về Đại đội 3 - tôi được chỉ định quyền chính trị viên cho anh.

- Tui mà nắm được thằng Phẩm, tui đập đầu nó như đập đầu cá lóc !

tám

Hai Cũ trở về đại đội vui buồn lẫn lộn. Chẳng vì hơn tháng bị giam mà anh buồn.

Tâm trạng của Hai Cũ gắn liền với bước đi của đại đội. “Vệ binh Hai Cũ” lột xác, Hai Cũ qua những cơn dày vò giống con trăn đổi lốt.

Số người theo anh thuở “khải sơn phá thạch” vơi dần. Có cái mất mát làm Hai Cũ ngậm ngùi. Cơn dùng lắc dữ dội của thời cuộc mấy năm qua gạt ra rìa nhiều hạt lúa lép. Không đơn thuần do Bảy Viễn làm phản và đợt thanh trừng tiếp theo. Với thời gian, cuộc kháng chiến hiện lên mỗi lúc mỗi rõ nét tầm vóc cao lớn, đặt ra những đòi hỏi nghiêm túc, và từ những cuộc hành quân thâu đêm len lỏi qua các xóm làng dày đặc đồn bót địch, qua rừng rậm chưa có dấu chân người, qua đồng trảng dưới mưa dầm hay nắng gắt - mà hành trang người lính, ngoài khẩu súng cổ lỗ, còn vỏn vẹn cái ruột tượng gạo và vi trùng sốt rét - mọi toan tính này khác dễ tan biến. Kháng chiến không phải là đám cúng đình, nơi bọn tề nghiêng đũa gắp những miếng thịt ngồn ngộn - tha hồ nhậu, vừa ngồi chiếu trên vừa danh vang, vừa khỏi phải trả tiền. Kháng chiến không phải trò du lịch giải trí cho những kẻ vô tích sự. Sau rốt, kháng chiến không phải là một cuộc phiêu lưu nhằm thỏa mãn óc tò mò - dù do cao bồi phương Tây hay anh hùng hảo hán phương Đông vẫy gọi.

Tự những cái đó đã sàng lọc...

Hai Cũ trầm ngâm trước bảng kê: đào ngũ, chạy ra đồn Tây, theo Bảy Viễn, bị cách mạng trừng trị. Đây là làn thứ hai “gia tài” của Hai Cũ lộn ẩu - lần trước, sau trận đánh đồn Gò Xoài. Lần trước Hai Cũ rầu rĩ. Lần này, Hai Cũ chua xót. Nhất là khi máy bay đầm già rải trắng trời truyền đơn - vài người mà Hai Cũ từng nghĩ rằng họ dù sinh không cùng tuổi với anh sẽ chết cùng ngày với anh đã dựng đứng những điều nói xấu anh - những điều Hai Cũ chưa bao giờ thoáng nghĩ chứ đừng nói anh phạm phải. Hai Cũ lặng người đọc tờ truyền đơn ấy.

Tất nhiên, trong Đại đội 3 còn có một bảng kê khác: theo nhu cầu của chiến trường, cấp trên điều một số người của anh sang các đơn vị đang cần. Đó là những hạt lúa chắc qua cơn gió quạt. Hai Cũ hiểu rằng anh nở mặt nở mày với thiên hạ nhờ những hạt lúa chắc này. Rồi đây, ở Vườn Thơm, ở Giồng Dinh người ta đồn đãi về một đại đội trưởng Hai Cũ giỏi dạy lính.

Mỗi khi tống tiễn số nòng cốt này, Hai Cũ rót rượu mời họ. Qua họ, anh đo lường được sự nảy nở của đơn vị - sự nảy nở đồng thời cũng xóa dần cái nét riêng của Đại đội 3 mà Hai Cũ trước đây thương, tủm tỉm cười, bởi cái dấu ấn đậm do anh đóng vào nó. “Đại đội ông Hai Cũ” - bây giờ vẫn có người gọi như vậy - song chẳng qua vì thói quen.

Các nhà viết sử rồi đây sẽ lên bàn mổ hiện tượng chuyển hóa từ “Vệ binh ông Hai Cũ” sang Đại đội 3 - một phiên hiệu của Vệ quốc đoàn. Dưới ánh sáng của tiến bộ khoa học lai giống lúa, các nhà viết sử có thể giải thích quá trình biến đổi một hiện tượng xã hội lại có vẻ như mang chung thông số với quy luật sinh thái..
Nhưng đó là chuyện sau. Bây giờ chúng ta hãy trở lại với Hai Cũ và thời điểm được coi như quá độ trong bước chuyển hóa trên.

Phải nói rằng không phải hoàn toàn suôn sẻ trong quan hệ giữa tôi và Hai Cũ khi chúng tôi ở chung tại Đại đội 3 với cương vị đồng chịu trách nhiệm sắp xếp và chỉ huy đơn vị. Trước kia, quan hệ giữa tôi và anh nằm dưới một dạng khác - khó phát sinh mâu thuẫn. Khi mà chuyện ân nghĩa lùi dần về quá khứ, khi mà vai trò của chuyện ân nghĩa ấy bé nhỏ dần trước những chuyện khác to rộng hơn, giữa tôi và anh đôi lúc còn lại cái chỗ đứng khá trơ trụi: một chánh trị viên và một đại đội trưởng.

Dưới mắt Hai Cũ, tôi trở nên nhập nhòa. Một “chú nhỏ” - bao giờ Hai Cũ cũng thích nhìn tôi lừ góc độ đó. Có thể cái hay hay ở một “chú nhỏ” dám cầm cây đòn gánh đón Hai Cũ trên xe lửa - trong một va chạm không cân sức - sống dai dẳng nhất trong anh, nó ăn với cái đạo lý “giữa đường dễ thấy bất bằng mà tha”, là cái mà Hai Cũ tôn thờ gần như sự phân chia chính với tà. Song, tôi vẫn chưa từng “đổ máu” nên chưa được kể vào hạng “ăn tiền”, chưa được Hai Cũ và bè bạn cùa anh làm lễ “bấp têm” cho vô đạo. Với Hai Cũ, tôi còn một nhược điểm nữa: tôi có học. Hai Cũ xếp hạng có học - bất cần học cỡ nào - chung một rọ với hương quản Đực, đội Lộ, Phẩm... “Việc binh”, theo Hai Cũ, không phải là “nghề” của những kẻ đại loại như tôi.

Song, tất cả những cái trên chưa nghiêm trọng bằng chức chính trị viên. Vào thời buổi hỗn độn này, chính trị viên thường bị các chỉ huy trưởng kiểu Hai Cũ liếc xéo: một hình thức lính kín, một thứ cặp rằng, một tay tầng khạo lấy mồm mép thay cho bóp cò súng. Chính trị viên thì nhất định là đảng viên. Đảng viên chưa phải đã được nhìn nhận -cả lý lẫn tình - như cái gì thiết yếu đối với cuộc sống.

Nếu Hai Cũ không phải là Hai Cũ, có lẽ tôi đã mang nóp lộn ngược về khu chờ một phân công khác. Và, tuy nói rằng chuyện ân nghĩa giữa tôi và Hai Cũ giảm độ khắng, song, nếu không có chuyện ân nghĩa đó chắc chắn tôi có mặt ở Đại đội 3 không thể quá một tuần trăng.

Hai Cũ nâng niu tình bạn theo nghĩa truyền thống cô đặc nhất. Bạn của Hai Cũ là những người “dám chết sống” với anh, từ thuở anh và họ còn lông bông ăn quán ngủ đình. Anh và họ gắn bó trên ánh đuốc lập lòa của những đêm mà độ dài của một đời người đôi khi chỉ bằng khoảng cách giữa một gốc cây nơi họ tụ tập đến một ngôi nhà nào đó cửa đóng then gài. Thông cảm giữa anh và họ hình thành theo tiếng nổ pháo tre, súng đạn, tiếng kêu gia chủ nộp của, tiếng trống mõ hồi một náo loạn một vùng.

Mọi cái đều mang vẻ huvền hoặc nhưng một lời thề phải xem nặng hơn cả mạng sống của mình. Thật ra, họ chưa bao giờ “giết ngựa trắng tế trời, mổ trâu đen tế đất, lấy nắm đất thay nhang, lấy thần linh làm chứng, lạy nhau ba lạy”, như họ thấy trên sân khấu. Thề nghĩa là “ừ”. Thề nghĩa là lặng lẽ cùng mài con dao. Thề nghĩa là hớp chung chén rượu. Với Hai Cũ, đó là một sùng tín.

Hai Cũ bây giờ không phải là Hai Cũ mà tôi gặp trên xe lửa hay tại dốc Bà Bành. Tuy nhiên, nếu bảo rằng một Hai Cũ khi bắt đầu nói một số danh từ thường thức - anh không thích nói, song dần dà, anh cũng quen miệng - như “tập thể”, “nhân dân” là Hai Cũ đã bỏ xác phàm, hệt Chung Vô Diệm trong tuồng hát, lớp vứt bỏ cái xác “mặt xanh nanh bạc” hóa thân đẹp như tiên, thì còn hơi sớm. Hai Cũ từ giã quá khứ khác kẻ rùng mình khi khỏi bệnh giang mai, hít hà “một lần tởn tới già” ! Điều rõ rệt là Hai Cũ bây giờ khôn hơn - anh ta đã biết hạ đồn không thể bằng súng lửa. Anh say sưa tìm hiểu súng đạn, nghiền ngẫm cách sao đánh giặc cho ngon. Còn việc nhậu thịt chó đến nỗi bị Tay bao chữ “O” dường như Hai Cũ chưa chịu đó là điều tối kỵ.

Tôi dám đánh cuộc bằng cái đầu của tôi về chữ “trung” trong Hai Cũ. Tất nhiên, còn lâu Hai Cũ mới vẽ lên chữ “trung” đủ nét, song Hai Cũ ghét tề lính do ghét tề lính, Hai Cũ ghét Tây. Cái lô-gíc đơn sơ ấy giúp Hai Cũ vạch được một lằn ranh tô đậm phân chia hai trận tuyến, đồng thời, nó chưa đủ sức đáp anh khỏi lao đao giữa những làn nhỏ li ti hoa mắt mà không phải bao giờ anh cũng tỉnh táo tránh bị quẩn chân.

Cũng cần nói một lần để không phải nhắc lại: Hai Cũ rất mực thương vợ thương con. Khi lang bạt đầu đường xó chợ cũng như lúc thét ra lửa, anh chưa làm điều gì để vợ anh phải cằn nhằn.

Hai Cũ thích một gia đình kiểu của anh. Gia đình sầm uất, đông vui, có anh có em - những người “chí cốt” chơi bời xả láng.

Ở đơn vị, đã diễn tới diễn lui hàng chục, hàng trăm lần cái tình trạng sau đây - đối với tôi, một chính trị viên, thật lỡ khóc lỡ cười. Một người bạn có việc cần anh, câu đầu tiên sẽ là:

- Mầy còn nhớ hồi tụi mình quánh nhà con mẹ chủ nhà máy xay không ? Vui quá trời!

Vậy là Hai Cũ dẹp qua một bên các điều đã bàn cặn kẽ với nhau trong Ban chỉ huy. Anh chỉ dặn:

- Đừng nhắc chuyện lục lâm nữa, mắc cỡ thấy mẹ.

Hai Cũ không muốn nhắc chuyện lục lâm - anh thành thật xấu hổ - song anh không giũ nó như người ta giũ bụi bám vào quần áo.

Bây giờ, Hai Cũ biết rằng khẩu lệnh “xung phong” không phải thay cho khẩu lệnh “nhào vô!” và “rút lui” không thoát từ tiếng “buồm!”. Nhưng mọi cái mới thâm nhập vào anh chỉ bén rễ khi do chính anh chọn lựa...

chín

Tôi đến Đại đội 3 đã thấy Tư Chắc Cà Đao ở đó.

Toàn đơn vị tôn y là thầy - Thầy Tư. Thày Tư Chắc Cà Đao không nằm trong tầng thứ thầy giáo, thầy kiện, thầy thuốc - kể cả thầy thuốc chó. Cũng không thuộc hạng thầy tuồng, thầy chùa. Ngay thầy hù vẫn còn kèo trên y. Y tương đương với thầy bói, thầy pháp. Tư Chắc Cà Đao, không ai rõ tên thật của y, là thầy nghề võ kiêm thầy bùa, thầy ngải. Y vốn là “sư phụ” của Hai Cũ, thuở Hai Cũ còn làm lơ xe Biên Hòa - Sài Gòn. Y muốn xăm bùa cho Hai Cũ, song Hai Cũ không tin bùa ngải, càng không muốn đưa lưng cho thiên hạ chém thử coi có quả hễ “vô bùa” rồi thì da chắc như da voi không. Hai Cũ thực tình ái mộ nghề roi, nghề quờn của Tư Chắc Cà Đao.

“Một ngàv cũng thầy, nửa chữ cũng thầy”, Hai Cũ ăn ở với Tư Chắc Cà Đao theo câu anh học lóm đó. Bởi vậy, ngay khi chị Hai cắng đắng với anh - hồi chị chưa đẻ thằng Mới - về những cái vuốt ve, nựng nịu của y với chị, Hai Cũ chỉ dặn vợ là mỗi khi anh vắng nhà thì qua hàng xóm ngủ nhờ, còn tuyệt không hé răng cự Tư Chắc Cà Đao một lời.

Sau khi đánh đồn thua lỗ, Hai Cũ rút về Long Thành. Tư Chắc Cà Đao mò tới, cùng mươi thủ hạ. Trong lúc mình như vậy mà thầy không bỏ, thiệt tình nghĩa rất trượng - Hai Cũ đón Tư Chắc Cà Đao trong tâm trạng ấy. Ban đầu, Tư Chắc Cà Đao giúp anh vài chuyện vặt về quản trị, khi binh tướng đông đông rồi, y tự phong làm đại đội phó, lãnh cái gánh - sau này mới có chữ hậu cần, còn hồi đó kêu bằng tiếp tế.

Tư Chắc Cà Đao đóng trong một ngôi nhà lai, đẹp nhứt vùng, ngoài có tường bao bọc. Tôi đến thăm y vào buổi trưa.

Người lính gác bảo tôi đợi ngoài cổng, chờ hỏi “thầy Tư” chịu tiếp hay không. Tư Chắc Cà Đao chịu tiếp tôi.
Chủ nhà dọn sang dãy nhà ngang - xưa là kho - nhường hết ngôi nhà chính cho Tư Chắc Cà Đao.

Tôi bắt gặp cái nhìn vừa lạnh nhạt, vừa căm thù, vừa khinh thị của chủ nhà khi tôi bước lên thềm, mặc dù ông ta xá tôi một xá thật sâu. Tôi hiểu lý do của cái nhìn đó khi qua gian giữa, vạch tấm màn nhung đồ sộ, vào căn phòng lung linh hai ngọn bạch lạp cực to. Tư Chắc Cà Đao không tiếp tôi ở tràng kỷ. Hẳn là y muốn vỗ mặt tôi bằng cảnh trí mờ mờ ảo ảo này. Tư Chắc Cà Đao xếp bằng trên bộ ván gõ trải chiếu hoa, sau lưng có gối tựa. Trên tường, la liệt các đạo bùa vẽ trên giấy hồng đơn. Hai vệ sĩ lực lưỡng, mặt có cô hòn, thủ hai khẩu tiểu liên Tôm-xông chặn ngay lối ra vào.

Tư Chắc Cà Đao không ngước nhìn tôi. Y đang cắm đầu trước mâm cơm, hai tay láng mỡ cầm đùi gà quay. Mâm cơm vun chùn: thịt bò bít-tết, lươn um, cá lóc nướng trui... Một chai Mạc-ten vừa khui.

Hai cô gái lăng xăng: bới cơm, rót rượu. Hai cô gái khác phe phảy quạt cho Tư Chắc Cà Đao. Cả bốn cô đều trẻ, đẹp... Họ bối rối trước tôi. Có lẽ họ thấy tôi để lộ sự bất bình về tất cả những điều tại đây.

Tư Chắc Cà Đao tuổi chắc xấp xỉ Hai Cũ thôi. Tướng y roi roi môi dày, da ngăm đen. Y quấn chiếc xà-rông sặc sỡ, ở trần, bày ra các dấu xăm: cánh tay thì bùa rằn ri, còn ngực và bụng thì hình một phụ nữ trần truồng, phần dưới của bức hình tiếp liền phần dưới bụng lông lá đen sì của Tư Chắc Cà Đao.

Nhai xong đùi gà, Tư Chắc Cà Đao mới hỏi tôi - vẫn không ngó lên:

- Nghe “chú học trò” về ba bốn bữa, bữa nay mới tới. Bộ tính ngồi ở “buya-rô” đợi tôi chào trước sao chớ !

Y cầm đùi gà khác, sau khi nốc một ly rượu.

Đó là câu mở đầu cuộc gặp gỡ giữa đại đội phó và chính trị viên. Đó cũng là câu kết thúc. Bởi tôi không thể đứng mãi nhìn y ăn - mà y còn ăn lâu...

Lính cũ, lính mới trong đại đội phần đông không ưa Tư Chắc Cà Đao. Họ nói y đủ thứ chuyện. Hai Cũ nghe qua rồi bỏ. Khi tôi nhận nhiệm vụ, nhiều người gặp tôi, tố y. Chung quanh chuyện làm trời, “vua con”, ăn nhậu, gái...

Tôi lựa dịp, bàn với Hai Cũ. Tôi muốn đưa Tư Chắc Cà Đao ra khỏi đại đội, cho y trở lại đời sống của y: dạy võ kiếm cơm. Hai Cũ không bao giờ cãi tôi, song cũng không bao giờ nghe tôi.

Ngav đến chuyện dễ nhất là rút số lính chung quanh Tư Chắc Cà Đao về các trung đội đang thiếu, chỉ nên để ở với y mươi người thôi - y có cả hơn 40 người - Hai Cũ cũng chẳng chịu.

Tôi hết sức khổ tâm. Cái an ủi tôi lại là Hai Cũ: Tôi biết, anh khổ tâm không kém tôi.

Làm thế nào xếp đặt cho được đại đội khi Tư Chắc Cà Đao sầm sầm ngồi đó? Nào có riêng Tư Chắc Cà Đao. Còn tay Tám Kỷ nữa.

Hội nghị cốt cán của đại đội - tôi là Đảng viên duy nhất, thêm hai đoàn viên thanh niên cứu quốc và năm người (Hai Cũ được xem như cốt cán, song bàn chuyện Tư Chắc Cà Đao thì chúng tôi không mời anh) - lâm vô ngõ bí. Cũng có anh em tính mạnh tay, ý kiến đó không được số đông tán thành, vì vướng Hai Cũ.

Một lần, Hai Cũ giận tôi. Tôi yêu cầu mọi thu xuất của đại đội đều phải được toàn ban chỉ huy xem xét. Hai Cũ lửng lơ:

- Thì đã có thầy Tư lo rồi!

Tôi nhất quyết không chịu. Tôi không giao số tiền của khu bộ phát cho Tư Chắc Cà Đao. Từ trước, Tư Chắc Cà Đao giữ số tiền ấy và tự ý xài. Lính trong đại đội, ăn khô ròng rã, còn y và thủ hạ thì quăng tiền như quăng giấy lộn.

Hai Cũ giận tôi không lâu. Một hôm, anh nói với tôi:

- Thôi thì cũng làm từ từ với ổng... Hôm qua, tui gặp ổng ăn cơm, tội quá... Không có con gà nào hết !

Rồi Hai Cũ khóc hu hu. Hai Cũ khóc khi thầy ăn cơm không có thịt gà gợi tôi nhớ các sách đã đọc: mâm cơm với con gà và ve rượu là tiêu biểu cho lễ thầy trò.

Còn anh - tôi với anh ăn chung - hễ dọn cái gì khác lính một chút là bị anh rầy.

“Chánh sách thắt hầu bao” của tôi nhanh chóng thu kết quả. Tư Chắc Cà Đao giảm quyền lực ngay lập tức trong đại đội.

Một hôm, đồng chí Bí thư Huyện ủy Long Thành gọi tối đến. Về công khai, người ta biết đồng chí là ông Năm, Chủ nhiệm Việt Minh, một người - quê Hải Phòng - tóc bạc như cước, điềm đạm, vốn là tù chung thân ở Côn Lôn được giải phóng sau cách mạng. Đồng chí muốn nghe tình hình của đại đội. Sau khi nghe, đồng chí thông báo là chấp hành chỉ thị của Tỉnh ủy quận Long Thành bổ sung cho Đại đội 3 một tiểu đội tuyển chọn từ địa phương quân, trong đó, có một đảng viên và số còn lại là đoàn viên hoặc sắp sửa vào đoàn. Thật là một sự chi viện vô giá! Anh Năm lưu ý tôi về Tư Chắc Cà Đao.

Đồng chí Hứng - người đảng viên thứ hai của Đại đội - vừa nhận nhiệm vụ - đã đưa tôi xem một bảng kê dài xọc các thứ - đường, sữa, trứng, thịt cá, thuốc hút, rượu, trà, cà-phê... - và một lá đơn của một chủ quán xin thanh toán. Đó là nợ ấp Lẩm của Tư Chắc Cà Đao. Với chúng tôi, bỏ ra mấy ngàn bạc cho vụ ăn nhậu lu bù như vậy là không thể được. Tôi báo cho chủ quán: ai mua thì người ấy trả tiền ! Tôi còn rao khắp vùng - quán xá cũng như dân chúng - cấm bộ đội mua chịu ! Tôi ký một công văn cảnh cáo nghiêm khắc trung đội của Tư Chắc Cà Đao, phổ biến khắp đại đội.

Tôi nói cho Hai Cũ. Anh vùng vằng: Bởi ta không cấp tiền, họ phải tìm phương sống! Hai Cũ nói liều mạng. Tư Chắc Cà Đao còn làm khó dễ chúng tôi không biết tới bao giờ, nếu không có một vụ lớn lao xảy ra.

*
* *

Hôm đó địa phương làm lễ Độc lập. Chúng tôi huy động toàn đại đội dự.

Hằng nghìn người đứng trong vườn cao-su, băng cờ rực rỡ. Sau mết-tinh có diễn kịch.

Phần chính thức sắp xong. Theo chương trình, tôi sẽ nói chuyện. Ý tứ bài nói, tôi đã bản thảo với Hai Cũ. Tôi sẽ thay mặt cho đơn vị xin lỗi đồng bào về các thứ không hay không đẹp do đại đội gây ra với dân và với địa phương. Hai Cũ đồng tình:

- Phải xin lỗi chớ! Đáng lý tui xin lỗi, mà tui ăn nói lập dập...

Hai tiếng nổ dữ dội, khi tôi sắp lên diễn đàn. Chỗ nổ cách địa điềm mết-tinh không xa, ngay cuối xóm. Từ chỗ mết-tinh chúng tôi trông rõ cả bựng khói. Lựu đạn nổ, tôi xác định như vậy. Cuộc mết-tinh xôn xao. Không phải biệt kích. Không phải địch... Chúng tôi và huyện, xã đã bố trí chu đáo, biệt kích nào lọt vô được.
Đồng chí chủ tịch mết-tinh yêu cầu mọi người bình tĩnh. Hai Cũ rời đoàn chủ tịch, nói với tôi:

- Chú lên diễn đàn... Để tôi đi coi.

Từ đó cho đến dứt lễ, anh không trở lại. Nhưng, dù đang nói, tôi vẫn chú ý một hiện tượng lạ: đại đội rút dần ra khỏi mết-tinh bố trí vòng ngoài, và tiểu đội Hứng ứng trực phía trước phía sau lễ đài, súng cầm tay. Tôi hiểu rằng có cái gì nghiêm trọng đây.

Tôi vừa xuống lễ đài, Hứng báo liền. Hai lính của Tư Chắc Cà Đao làm nổ lựu đạn, một chết tại trận, một bị thương nặng đang được quân y cấp cứu song khó thoát.

- Vậy thôi sao? - Tôi vừa đi vừa hỏi Hứng. Nếu chỉ có vậy, tại sao cả đại đội triển khai trong tư thế sẵn sàng nổ súng.

Hứng thuật lại: Hai Cũ ra đến nơi, nghe người lính bị thương nói cái gì đó, lập tức ra lệnh cho Hứng:

- Chú rút tiểu đội mới bổ sung, áp sát vô chỗ ông chánh trị viên đang nói. Hễ thấy có gì lạ là thì phải ra tay trước. Để mắt xa xa một chút!

- “Có gì lạ” là sao ? - Hứng hỏi.

- Là... giả tỷ như tên nào tính bắn ông chánh trị viên hay quăng lựu đạn lên lễ đài!

Hai Cũ cũng ra lịnh cho các trung đội khác tuần phòng nghiêm ngặt.

Tôi đến quân y. Người lính vừa tắt thở. Hai Cũ cúi đầu trước thi thể anh, nước mắt ròng ròng. Tôi hiểu không hoàn toàn đúng cái khóc của Hai Cũ. Tôi đinh ninh anh khóc vì hai người lính chết - anh thường khóc mỗi khi có người của đơn vị hy sinh. Hơn nữa, hai người lính này là bà con bên vợ anh, cùng vào “Vệ binh ông Hai Cũ” ngay ngày thành lập.

Nhưng, khi tôi và anh ngồi chờ ở sở chỉ huy, anh nói rõ ngọn ngành.

Tại hiện trường, Hai Cũ hơi lạ về sức công phá của lựu đạn. Đó là loại chạm nổ mà đơn vị chúng tôi vừa nhận của khu, cơ số ít, chỉ phân phối cho bảo vệ ban chỉ huy. Anh nghiên cứu thêm khẩu Tôm-xông, đã lên cò, mở khóa an toàn. Giữa lúc cả đơn vị dự mết-tinh, hai người này đi đâu mà lận lựu đạn trong túi, lên cò súng?

Anh linh cảm, ra lệnh bố trí bảo vệ cuộc mết-tinh và riêng tôi.

Tại quân y, anh bảo y sĩ tìm hết cách làm cho người bị thương tỉnh lại. Người bị thương kể:

- Tư Chắc Cà Đao giao cho hai người - lính “ruột” của y - đi ám sát tôi. Một trong hai tên sẽ dùng khẩu Tôm-xông bắn lên lễ đài vào lúc tôi nói. Còn lựu đạn thì tên kia thủ, khi cần, để giải vây. Lãnh mạng, hai tên nốc một trận rượu khẩm đừ. Chúng chân thấp chân cao ra vườn cao-su.

Đến cuối xóm, chúng gặp con gà mái dẫn con đi ăn. Thế là hai tên rượt bắt. Chúng tính hễ xong vụ cắt cổ “gà biết nói” - ám chỉ tôi - thì xé phay gà “cục cục” nhậu chặp thứ hai. Trong lúc rượt gà, lựu đạn trong túi rớt, nổ. Thằng giữ lựu đạn bị thương, thằng mang súng lại chết liền.

Hai Cũ không giấu giếm. Trong nước mắt, anh dành phần khóc thầy. Anh hỏi tôi: “Nên làm gì Tư Chắc Cà Đao ?”. Tôi trả lời xụi lơ: “Còn y đâu đây mà làm hay không làm gì y !”.

Quả đúng. Nghe tin cuộc ám sát không thành, Tư Chắc Cà Đao đã khăn gói trốn mất.

Cái hy vọng cuối cùng về nghĩa thầy trò của Hai Cũ nằm trong cái chắc lưỡi của anh:

- Sợ quá, chạy gần gần thôi!

Tôi không muốn Hai Cũ rơi vào thế kẹt. Tôi nghĩ: Thằng cha này đầu Tây.

mười

Tư Chắc Cà Đao bỏ trốn rồi, Hai Cũ phong Tám Kỷ làm đại đội phó. Nói là Hai Cũ phong cũng không đúng hẳn. Tôi muốn đồng chí Hứng làm đại đội phó, nhưng tham khảo anh Năm, bí thư huyện, anh bảo hãy thong thả. Theo ý anh, Hứng về đại đội chưa bao lâu tín nhiệm còn ít mà Đại đội 3 lại có nhiều “lão làng” - các lão xét nét cấp chỉ huy dữ lắm. Tôi sở dĩ “mần ăn” được vì là “thằng em kết nghĩa” của Hai Cũ. Thiếu lá bùa hộ mạng đó, Hứng sẽ vấp phản đối liền. Hai Cũ lạnh nhạt về đề nghị của tôi. Anh nói:

- Đánh giặc khác diễu binh. Diễu binh thì áo bỏ vô quần, nịt thắt chỉnh tề, chân bước “một hai” cho ăn nhịp. Còn đánh giặc, quần ống thấp ống cao cũng được, miễn có gan !

Hứng nổi bật trong đại đội còn nhiều xô bồ này từ bộ quần áo đến tác phong đúng điều lệnh của anh.

Hai Cũ nói thật. Anh thành kiến với Hứng. Song, anh chưa nói hết. Chịu cho Hứng làm đại đội phó tức là phá lệ. Hứng không thuộc số “hồi tụi mình”, chẳng lẽ tới bữa nhậu, toàn tán chuyện thời nay? Cái gan của Hứng thì anh nói vậy thôi, không phải anh coi rẻ Hứng. Chưa đánh chác trận nào làm sao biết gan ai to, gan ai nhỏ.

Tám Kỷ đương nhiên tự coi y là đại đội phó. Hai Cũ cũng đương nhiên cho y dự bàn công việc. Hai Cũ chưa lần nào gọi y họp, song lần họp nào có y thì Hai Cũ cứ coi như ban chỉ huy gồm ba người.

Thật ra, không riêng gì Tám Kỷ, trong “hồi tụi mình”, ai cũng có thể xề vô ban chỉ huy, cũng có thể nghe, cũng có thể chịu cái này, không chịu cái kia. Chuyện gia đình mà ! Với người khác, tôi tống khứ dễ thôi, còn với Tám Kỷ, hơi khó. Khó vì người khác, tôi nói khéo, họ rút lui, còn Tám Kỷ, y nghe tôi như lá môn hứng nước. Y khoái chức đại đội phó hệt lân khoái pháo.

Cho nên, khi Hứng bảo tôi xin quyết định trên khu bộ, tôi chỉ cười: có hay không có quyễt định, Tám Kỷ vẫn là đại đội phó.

Tám Kỷ là một trong những người bạn thân nhất của Hai Cũ. Chính y chỉ huy giải thoát Hai Cũ ở cầu Bình Lợi.

Mỗi lần Tám Kỷ muốn xin tiền, chỉ cần hỏi:

- Cái chỗ ngón tay của mầy còn nhức không ?

Hai Cũ chết sống gì cũng thòi ra, dù phải lén lút tôi. Sau những lần như vậy, Hai Cũ ngồi thừ cả buổi. Hứng cho là Hai Cũ buồn vì quyền của anh bị cắt xén. Tôi hiểu không giống Hứng. Chính những khi Hai Cũ dàu dàu không nói không rằng cả buổi, tôi mừng cho anh.

Tám Kỷ trèo lên ghế đại đội phó chừng nửa tháng, tôi được Huyện ủy báo: Trên đường 15, gần Long Thành, ba hôm liền một nhóm lạ mặt, vận trây-di ¹ lựa lúc công-voa có hộ tống qua khỏi, chận cướp các xe đi lẻ. Vụ lớn nhất là chúng đánh một xe mang dấu Hồng thập tự, lấy rất nhiều thuốc. Và, tiếp sau, chợ Long Thành tràn ngập đủ loại thuốc tây. Dư luận đồn: thuốc tuồn từ bưng biền.

Cứ cách vài ngày, tôi lại được thông báo: Hoặc xe chở sữa đặc, sô-cô-la, cà-phê hộp, hoặc xe chở thịt... Khi các xe hàng không đi lẻ nữa, thông báo cho biết: xe du lịch bị chận, mọi thứ bị lột sạch. Vẫn nhóm lạ mặt ấy - không quá bốn hoặc năm tên - vẫn bộ trây-di, vẫn trên đoạn đường ấy và vẫn từ phía Nam lộ 15 - tức là phía chúng tôi đóng quân.

Nghe thông báo riết, Hai Cũ tự ái:

- Bộ mấy ông Việt Minh huyện nghi Đại đội 3 ăn cướp sao chớ ?

Anh tìm đồng chí Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến huyện và hai bên to tiếng.

Tôi không tán thành sự nóng nảy của anh, song tôi cho là bọn ngụy kiếm ăn như chúng vẫn thường kiếm ăn khắp nơi.

Cả anh lẫn tôi đều ngầy ngật về tin mới nhận được: Một xe du lịch không đỗ lại theo lịnh của bọn cướp, chúng bắn. Xe đâm vào gốc cây. Tất cả những người trên xe đều chết: Người đàn ông lái xe đập ngực trên tay lái, người đàn bà và ba đứa bé - lớn nhất lối 5 tuổi - chết vì bị đâm bằng dao găm. Và, bọn cướp - cũng bốn hay năm tên - lại vận quân phục Vệ quốc đoàn mới toanh.

Biết tối nghĩ đến Tám Kỷ, Hai Cũ đỡ cho va:

- Tám Kỷ có quân tướng gì trong tay đâu?

Khác Tư Chắc Cà Đao, Tám Kỷ chỉ giữ bên mình một tổ cận vệ. Va lại không trực tiếp chỉ huy trung đội nào cả. Tôi hơi phân vân: có thể bọn biệt kích hóa trang.

Dù sao địa phương cũng đặt dấu hỏi đối với chúng lôi. Tốt nhất, tóm bọn này. Hai Cũ và tôi giao cho Tám Kỷ và Hứng thay phiên đưa lính đi phục kích. Từ sở chỉ huy ra lộ, không tới sáu cây số. Ba giờ sáng, bộ đội phục ở ven lộ và chỉ rút về khi xế chiều.

-----------------------------------------------------------------------
1. Quần áo binh lính dã chiến thời Pháp

Một tuần lễ yên ổn. Nhưng ngay sau hôm chúng tôi không ra lộ, một xe vận tải bị chận. Và hôm kế, chuyện động trời xảy ra: chiếc xe đò bị bắn lúc đang chạy với tốc độ cao. Hơn 20 người chết và gần 30 người bị thương - do xe lật và do trúng đạn. Xe bị cướp sạch. Hơn thế, vài thiếu nữ đi trên xe bị lôi vào ven rừng và bị làm nhục. Vẫn bộ quân phục Vệ quốc đoàn !

Chúng tôi tức ói máu. Hai Cũ đích thân dẫn quân đi phục kích. Anh dặn tôi chớ hé răng cho ai biết - tôi hiểu là anh muốn giấu cả Tám Kỷ. Anh không lấy lính các trung đội mà chỉ dùng đội bảo vệ của sở chỉ huy. Anh quyết “ăn thua đủ”, nên mang gạo, hăng-gô, võng, tăng theo.

Anh nằm rừng đúng mười ngày. Trong mười ngày đó, cả đơn vị tưởng anh đi hội nghị phân khu và trong mười ngày đó, con đường 15 như chảy qua một vùng an toàn nhất thế giới!

Nhưng, ngày thứ 11, khi anh vừa về, mặt phờ phạc, chưa cạo râu, súng lại nổ trên đường 15. Tôi nghĩ anh sẽ tất tả xách quân ra lộ. Nhưng không. Anh lầm lì tắm giặt, cạo râu.

Ba ngày liền, anh đến từng trung đội, la cà với lính, hoặc lôi vào rừng, mang khẩu súng săn. Ai cũng đinh ninh anh cảm thấy bất lực, nên đi đây đi đó cho khuây khỏa.

Sáng ngày thứ tư giữa lúc chúng tôi ăn cơm, tiếng súng trên đường 15 vọng đến. Anh buông đũa tập họp đội bảo vệ. Đội bảo vệ phải sưu sách mỗi ngày, chỉ ở nhà có một tổ. Anh cho gọi Tám Kỷ. Tám Kỷ đi tuần tra chưa về.

Anh lập tức cùng hai cận vệ, dẫn tổ bảo vệ, chạy vụt đi.

Tôi cũng lật đật gọi cận vệ của tôi, hai chúng tôi đuổi theo anh.

Tôi tưởng anh chạy ra lộ 15. Nhưng, vừa băng qua khỏi cánh đồng cạnh sở chỉ huy, anh rẽ ngoặt vào một khu vườn hoang, cỏ hôi cao lút đầu.

Chúng tôi vạch cỏ đến cuối vườn, đụng một hầm trú ẩn nằm kín đáo dưới gốc một cây bình bát. Hầm trú ẩn của chủ nhà xây bằng vật liệu chắc, nhưng không dùng đã lâu, rêu phủ bốn phía. Tuy nhiên, một số dấu vết cho thấy vẫn có người lai vãng. Anh chỉ cho tôi cỏ hôi bị đạp và cả dấu giày ba ta còn in khá rõ trên một đống bùn nhão do chèn hen đùn lên. Tận sâu bên trong hầm, vài ống thuốc vỡ, vài nhãn “Nét cà-phê” chôn chưa kỹ.

Ý của Hai Cũ đã rõ. Vậy là máy hôm nay anh lùng sục và tìm ra chỗ này.

Bỗng, một trong ba người bảo vệ, nhân lúc chúng tôi mải quan sát cái hầm, lặng lẽ rút đi. Hai Cũ - có lẽ không rời hắn ta một giây - gọi giật:

- Thằng kia ! Đi đâu ?

Tên bảo vệ lúng túng. Hai Cũ bước tới trước mặt hắn.

- Đứa nào ? Hả? Đứa nào hãm hiếp?

Đường gân trên cằm anh nổi vồng.

- Đứa nào? Đứa nào đâm con nít?

Tôi biết sắp có biến, nên ra hiệu cho người cận vệ của tôi lưu ý hai bảo vệ kia và luôn hai cận vệ của Hai Cũ. Tay tôi đặt lên báng súng Ru-lô, bước lùi xa một chút.

- Dạ!... - Tên bảo vệ mặt không còn chút máu - Dạ... không phải em.

- Không phải mầy? Vậy, cái gì kìa...

Hai Cũ trỏ đôi giày ba-ta của hắn. Anh chồm tới tát mạnh. Tên bảo vệ bật ngửa. Trong lúc bật ngửa, hắn lên cò khẩu mút Anh cái rốp. Tôi vung tay trước gã.

Một trong hai cận vệ của Hai Cũ tì tay vào cò khẩu Ni-mas mà họng thì chĩa đúng lưng anh. Nhưng, thằng đó làm sao lẹ bằng người cận vệ của tôi.

mười một

Tám Kỷ quỷ quyệt. Va không tổ chức đông đứa mà chọn lựa bọn thật chắc. Va cũng không lấy những người ở các trung đội. Năm tên trong đội bảo vệ, một tên cận vệ của Hai Cũ, ba tên bảo vệ của va - vừa được tin cậy hàng đầu, vừa tiếp cận với ban chỉ huy. Mười đứa thôi. Mười đứa có uống máu và thề độc.

Va lại móc bọn Bảo an Long Thành. Hàng cướp được, bọn này đem bán, chia chác.

Tám Kỷ còn đi nước cờ cao: Va giả lính ngụy và Vệ quốe đoàn để làm ra vẻ có nhiều đám cướp. Vệ quốc đoàn cướp thì Tây ngán mà ta không tin, cho là biệt kích hóa trang. Ngụy cướp thì Tây không truy ráo riết mà ta thì không sức đâu ví thứ ngụy ăn cướp.

Bởi tiếp cận ban chỉ huy nên Tám Kỷ nắm chắc chúng tôi. Hai Cũ và Hứng vồ hụt chúng nó là vì vậy.

Nhưng, Tám Kỷ phạm sai lầm lớn. Va lo đối phó với tôi và Húng. Va đánh giá sai Hai Cũ. Theo va, Hai Cũ chẳng để ý gì đến chuyện trộm cướp - nghề của Hai Cũ mà. Va đâu dè chính Hai Cũ tìm ra cả thùng ca-cao, cà-phê chôn đằng sau nhà Tám Kỷ. Va cũng đâu dè Hai Cũ hiểu rõ giờ giấc hành động của bọn va: lợi dụng tuần tra, sưu sách để ra lộ. Và, va hoàn toàn không thể ngờ những gì đến với va, sau hôm chúng tôi ở trong vườn hoang. Hôm đó, Tám Kỷ đánh xong một xe chở thuốc lá, rượu, trên đường về nơi giấu. Nhưng, tiếng súng báo cho chúng biết là khu vườn hoang đã lộ. Chúng để tạm của ăn cướp giữa rừng, tản về nơi đóng quân.

Những đứa bị bắt đều khai. Chúng đổ cho Tám Kỷ. Hai Cũ mau lẹ đồng ý bắt Tám Kỷ mà không cần hỏi qua số “hồi tụi mình”. Nhưng, anh bảo tôi ký giấy bắt, chớ anh không ký.

Tám Kỷ bị bắt giữa lúc say mèm. Dưới giường va, lăn lóc hai vỏ chai Uýt-ki. Còn hai chai nguyên va nhét trong kẹt vách - rượu va cướp sáng nay. Xét nhà Tám Kỷ, Hứng tịch thu khá nhiều đồng hồ đeo tay, dây chuyền, cà rá, riêng bạc xanh, cũng gần chục ngàn.

Hai Cũ không phản đối ý kiến của tôi: thiết lập tòa án binh xét xử nội vụ. Cáo trạng do tôi soạn, Hứng sẽ là chánh án, mời Ủy ban, Công an huyện, xã, Huyện đội và Xã đội, các đoàn thể và đồng bào dự. Tối mai xử.

Tôi không bàn với anh về mức độ phạt. Song, Hai Cũ dặn mua ngay một quan tài - anh còn nhấn mạnh: quan tài loại tốt.

Anh chỉ đề nghị với tôi: hai chai rượu tịch thu ở nhà Tám Kỷ nên để cho Tám Kỷ uống...

Xong, anh đóng cửa, ra lịnh không tiếp bất kỳ ai, kể cả tôi. Anh nằm cả buổi chiều hôm đó và suốt ngày hôm sau.

Tòa xử trong ngôi đình, cách sở chỉ huy vài trăm thước. Trước khi khai mạc, tôi gặp anh. Dù có lịnh anh, song lính cận vệ của anh không dám ngăn tôi.

Anh nằm rũ rượi trên ván, mặt mũi hốc hác. Râu tua tủa. Đôi mắt sâu của anh ánh lên màu tối xót xa. Anh bỏ ăn.

Tôi thấy thương anh vô cùng. Hay là giảm án cho Tám Kỷ? Tám Kỷ bị xử bắn thì như một phần của Hai Cũ bị xử bắn. Tôi biết vậy.

- Chú chưa tin tôi hay sao ?

Hai Cũ nghe ý định của tôi, hỏi lại, giọng nghẹn ngào.

- Chú muốn tôi đội quần đi trong quận Long Thành thì cứ giảm án !

Tôi cám ơn anh, rồi đứng lên. Tôi không mời anh dự phiên tòa và tôi tin anh sẽ chẳng đến đó.

Bước ra nhà sau, tôi định dặn các đồng chí phục vụ nấu cho anh món gì đó. Tôi thấy họ lặng lẽ nhổ lông một con gà. Chắc Hai Cũ thèm ăn...

Ngôi đình chật ních. Có cả một số đồng bào thị trấn do huyện mời.

Sau hàng ghế các đồng chí địa phưong là mấy hàng ghế dành cho số kỳ cựu của đại đội, bạn bè của bị can.

Lễ chào cờ xong, bảo vệ dẫn các bị can vào. Tất cả tám đứa, bảy đứa đi vững. Tám Kỷ thì phải có người dìu. Va còn say.

Hứng, chánh án, nói lý đo phiên lòa. Anh nhấn mạnh rằng đây là tòa án binh mở ngoài mặt trận, bị can không có quyền kháng cáo và bản án có hiệu lực ngay khi tòa tuyên án. Anh giới thiệu tôi - ủy viên công tố - đọc bản buộc tội.

Bản buộc tội khá dài. Người dự chăm chú theo dõi. Các bị can, trừ Tám Kỷ, hết nhìn nhau, nhìn Tám Kỷ rồi nhìn lén chúng tôi. Bọn chúng thừa hiểu bản buộc tội sẽ dẫn chúng ra cái cọc đã cắm sẵn trên gò mả cạnh đình, các lỗ huyệt cũng đào sẵn. Tuy nhiên, chúng chưa mất hy vọng. Tám Kỷ còn say. Phải làm cho va tỉnh dậy. Va tỉnh dậy, chưa chắc tòa dám đụng đến va. Tôi hiểu tâm trạng bọn này qua cái lay, cái gọi vào tai, cái véo Tám Kỷ. Tám Kỷ ngã trên ghế - chúng tôi buộc phải cho va ngồi - mắt nhắm nghiền, mồm há hốc, nước dãi chảy dài theo khóe miệng. Thỉnh thoảng va rên.

Tôi thuật cái vụ đánh cướp trên đường 15, phân tích và quy kết. Bản buộc tội dành một phần nói về Tám Kỷ. Tôi nói rằng Hai Cũ xem Tám Kỷ là bạn chí thân, lẽ ra Tám Kỷ đừng làm cho Hai Cũ đau lòng. Mang Tám Kỷ xét xử là việc cực chẳng đã bởi không còn cách nào khác.

Tám Kỷ tỉnh dần. Va bật đầu ngơ ngác nhìn cái quang cảnh mà va hết sức lạ lùng. Rồi, va cũng hiểu ra. Va ngó trân trân cái còng, ngó sang đồng bọn. Khi tôi nói về tình của Hai Cũ đối với va, va cố tìm kiếm Hai Cũ trong ngôi đình.

Kết thúc bản luận tội, tôi xin tòa dùng hình phạt tối đa. “Hình phạt tối đa” - từ ngữ ấy lúc bấy giờ chưa thông dụng. Tám đứa có vẻ bàng quan với nó.

Chánh án hỏi chúng nghe rõ lời buộc tội của ủy viên công tố đồng thời là chính trị viên đại đội không? Trừ Tám Kỷ, bảy đứa trả lời là có. Tòa lại hỏi chúng có điều gì đính chính không, bản buộc tội có điểm nào không đúng không ? Cũng trừ Tám Kỷ, bảy đứa lắc đầu. Tôi hiểu chúng tôi chưa phải đã kể ra đủ tội ác của bọn chúng.

Tám Kỷ đã hết say hẳn. Va lấy lại tư thế. Trước hết, va khinh khỉnh nhìn Hứng và tôi. Rồi y nghênh ngang trông ngược, trông xuôi, thậm chí nheo mắt đùa cợt với số nguời quen mà va chợt thấy. Thái độ của Tám Kỷ “dựng trán” bọn hộ hạ. Bảy tên kia cũng câng câng cúi đầu, mặt vút vắt, thậm chí xì xồ với nhau cái gì đó và cùng cười phá.

Hứng cố nén giận, anh tuyên bố dõng dạc:

- Bị can đã không một lời đính chánh, tòa xem như bản buộc tội của công tố ủy viên là chính xác. Tòa mời các vị lãnh đạo địa phương, đồng bào và đồng đội của bị can phát biểu.

Ngoài tiếng “khè” của ngọn măng-xông, không ai xin nói. Đồng bào sợ thù oán, các đồng chí địa phương thì thấy bản buộc tội cũng tạm được - các đồng chí đã góp nhiều ý kiến với tôi. Tôi chỉ chờ bạn bè của Tám Kỷ. Khác với Tám Kỷ, họ ủ rũ. Có lẽ họ không ngờ Tám Kỷ tồi tệ đến như vậy.

- Rồi chưa? Hạ màn sớm... Tụi tao còn về nhậu chớ !

Tám Kỷ đứng dậy. Câu nói xấc xược của va lọt vào giữa không khí thù địch với bọn va, chỉ làm cho va thêm bất lợi. Nhưng, Tám Kỷ làm gì hiểu được điều đó.

Va quay phắt lại, ngó số bạn của va.

- Tụi bây là đồ chết nhát! Thằng Thắng, thằng Hứng mới giáo đầu tuồng, bọn bây đã thót dái lên cổ... Từ rày đừng kêu bạn bè gì hết.

Và đứng chàng hảng, trỏ vào mặt tôi và Hứng:

- Tao cướp của tụi ở thành mắc mớ gì mà hai đứa mầy đem tao ra đây xài xể ? Những đứa tao giết, tao hiếp là cha, là mẹ hai đứa mầy hả?

Hứng hết kiềm chế nổi, anh hét:

- Đây là tòa án binh của đại đội...

Tám Kỷ cướp lời anh:

- Tòa án! Tòa án cái con c...! Tao không biết đại đội, tiểu đội nào ráo... Đây là gánh do Hai Cũ với tụi tao gom từng đứa, lượm từng cây súng lập ra... Hồi đó, hai đứa bây chun ở lỗ nào?

Tôi sôi máu. Không “nốc ao”thằng ba đá này trước tòa thì Đại đội 3 rã ngay. Tôi đang suy tính.

Tám Kỷ được thể, càng rống tợn:

- Tao không biết kháng chiến kháng chung, Việt Minh Việt mung gì ráo! Lính Hai Cũ là ăn cướp, ăn cướp hoài... Này, mở cổng lẹ, kẻo Hai Cũ bửa đầu hai đứa bây bằng búa !

Tôi toan gọi bảo vệ lôi chúng đi, mặc dù tòa chưa tuyên án. Bắn mẹ nó cho rồi! Nhưng, nơi cửa, một bóng cao lồng lộng theo ánh đèn, trải dài cả cái sân đình rộng. Hai Cũ đứng đó tự hồi nào.

Ngôi đình xôn xao. Một thoáng lo ngại trên mặt các đồng chí địa phương. Một thoáng hy vọng trên mặt các bạn bè của Tám Kỷ.

Hai Cũ lững thững bước vào đình.

- Hai Cũ, mầy có thấy mấy thằng chó nó hành hạ bạn mày ra thân thể như vầy không?

Tám Kỷ đưa còng cho Hai Cũ xem.

Hai Cũ đưa tay lên. Chết rồi! Tôi than thầm. Anh mà bộp cho Tám Kỷ một bộp tai đổ hào quang thì sau đó, bản án chỉ còn dùng để nhúm lửa ! Cả ngôi đình lắng đọng và tôi là người duy nhất tại đây hiểu cái tích tắc định đoạt này.

Hai Cũ vụt bỏ tay xuống, cùng lúc với tiếng thả phào của tôi mà tôi chắc người nào nghe không thể hiểu nổi lý do. Tôi muốn nhảy xuống ôm hôn anh.

- Tám Kỷ nói bậy... Trước khi chết, người ta nói lời khôn. Còn Tám Kỷ, nó không thể nói một lời nghe lọt lỗ tai...

Vậy là Hai Cũ đứng bên ngoài từ lâu.

Anh nói chậm rãi như anh bước vào. Ai cũng chờ Hai Cũ nói thêm, song, anh đã chậm rãi bước ra...

Tám Kỷ và cả bọn măt thần. Tám Kỷ kêu cứu:

- Hai Cũ ! Hai Cũ !...

Tòa đã có thể làm phận sự của mình như một tòa án thực sự. Bốn bản án tử hình, nếu kể luôn hai đứa đã bị bắn chết là sáu. Bản án sẽ được thi hành trong vòng hai tiếng đồng hồ nữa.

Tám Kỷ - tái xanh - từ chối không tắm rửa, thay quần áo. Ba đứa kia thì khóc sướt mướt, than trời trách đất, chửi Tám Kỷ đủ điều.

Đơn vị làm cho chúng một mâm cơm có rượu. Nhưng không đứa nào ngó tới.

Trong khi chờ đợi, tôi về cơ quan. Ngang nhà Hai Cũ, tôi thấy nhiều người tụ tập trước sân và nghe Hai Cũ thét giọng đầy nước mắt từ trong nhà:

- Thằng Cũ nầy không phản bạn !... Các người đừng nói nữa. Trời ơi!

*
* *

Hai Cũ trở lại đình. Anh lặng lẽ đến bên Tám Kỷ. Cặp môi khô khốc của Tám Kỷ chợt nhuận máu. Nhưng đôi mắt vừa lóe lên đã tắt ngấm liền: người cận vệ của Hai Cũ bày trước mặt va chiếc mâm, trên đặt đĩa thịt gà xé phay, tô cháo và chai rượu. Hai Cũ xẹt quẹt đốt thẻ nhang. Tay anh run, nên xẹt mãi quẹt mới cháy. Anh kê nắm nhang vào lửa và cũng phải hồi lâu nhang mới bén. Từng que nhang lặp cặp trên tay anh. Rồi đến hai cây đèn cầy. Ann cắm nhang vào cái lon cát và cắm đèn lên khu chén.

Người ta bao quanh anh, thành kính đến mức huyền bí. Ngay tôi cũng thấy rờn rợn.

- Mầy ăn thịt gà đi... Tao tế sống mầy đó! - Anh nói rất khẽ, rất thân tình.

- Vong hồn mầy có oán trách tao, tao chịu. Tao có lỗi đã không cứu mầy. Mà, lỗi đó còn nhẹ. Lỗi nặng của tao là để mầy rơi vô chỗ vô phương cứu. Không bắn mầy thì tao phải đi ra Long Thành đầu Tây. Mầy cũng biết, tao đâu thể nào đầu Tây được... Ăn đi... Gà giò... cháo ngọt lắm... Làm một hớp rượu nghen.

Anh rót hai chung. Tám Kỷ không giữ nổi chung rượu, rượu đổ hết. Hai Cũ nâng chung, ực.

Anh nhìn quanh:

- Đứa nào muốn đưa thẳng Kỷ thì vô uống với nó !

Đôi người rót rượu. Tay họ rã rời không kém gì tay Tám Kỷ.

- Cũ... Mầy ngó ngón tay mầy đi, Cũ !

Tám Kỷ thu hết sức tàn, phều phào. Nhưng Hai Cữ không còn ở đó. Anh lần vào bóng tối chập choạng. Cúi gục dưới gốc sao cao vút. Hai Cũ khóc - đôi vai động đậy như bị lay dữ dội.

Bốn tội nhân đưọc khiêng đến bốn chiếc cọc. Người chúng đã mềm nhũn. Bốn lỗ huyệt còn bốc hơi đất ẩm, bốn quan tài mầu huyết dụ - một chiễc bằng gỗ vên vên có chạm hồi văn.

Hứng hỏi chúng có muốn bịt mắt không, không đứa nào đủ sức ú ớ.

Tiểu đội hành quyết đã dăng hàng ngang. Tiếng cò súng lên đồng loạt. Họ chờ lệnh của Hứng.

Hai Cũ rời bóng tối. Anh lừ đừ tiến lại Tám Kỷ.

Nước mắt vẫn chảy dài trên má anh, anh không chùi.

- Vợ con mầy, tao lo hết. Tao nói với con mầy là mầy trối: Đừng bắt chước mầy.

Giọng Hai Cũ như từ chốn xa xôi nào đó vọng về.

Tám Kỷ chợt tỉnh, khóc rống:

- Anh Hai ơi! Anh nỡ nào để tụi nó bắn bạn của anh ?

Hai Cũ lắc đầu:

- Tám Kỷ ! Có sức chơi có sức chịu... Còn một phút chót nầy, mầy nên tỏ ra mầy không phải là thằng hèn...

Hai Cũ lại lừ đừ bước về phía tiểu đội hành quyết. Anh móc trong túi một mảnh vải sô, chậm rãi vấn quanh đầu:

- Tao để tang cho mầy đó Tám ! Tao quấn khăn tang bằng bàn tay mất một ngón ở cầu Bình Lợi!... Mầy nói phải, không nên để người khác xử mầy...

Anh bảo một chiến sĩ trong đội hành quyết:

- Em đưa súng cho qua !

Hai Cũ đứng vào hàng, theo lệnh của Hứng, từ từ cất nòng súng lên, tay không có lấy một xao động nhỏ...

mười hai

Câu chuyện ở đại đội vừa tạm yên. Chúng tôi đã có thể bắt đầu một số trận đánh, phối hợp với địa phương. Hai Cũ dự hầu hết các trận đánh ấy, đôi trận, anh đích thân chỉ huy. Dĩ nhiên, không phải trận nào cũng thắng cả. Sau những trận thua, Hai Cũ lầm lì. Anh hút liền lù tì gần suốt đêm, tàn thuốc đầy cái lon sữa. Thế nào Hai Cũ cũng gài một trận đánh khác, thường na ná như trận vừa thua.

Địch trong vùng bắt đầu dễ nể Hai Cũ.

Hai Cũ rất chịu buộc lính trong đại đội tập “tứ đại kỹ thuật” ¹ , trời nắng chang chang, anh xoay trần với lính ngoài bãi bắn. Song, Hai Cũ ghét lính tập đi quân hàng, chào súng...

Trong đại đội, có một cán bộ vốn là bếp ² sơn đá, được giao huấn luyện các động tác nhập môn này. Mỗi lần gặp anh - anh lên là Phố - Hai Cũ đều châm chọc:

- Ủa, bữa nay bếp Phố không “chan, húp” sao?

“Chan, húp” là cách nói trại một khẩu lịnh của lính Tây: Canh bí đao ăn mát ! Chan, húp, chan, húp! ³ .

Phố đỏ mặt. Hai Cũ chưa tha anh:

- Này, bếp Phố! “Bánh tét mới ngon làm sao”... Chú không dạy luôn cho lính biết rống bài “tò te tí te” đó cho nó đủ bộ!

Đó là bài “Mạc-xây-de”, bị xuyên tạc đoạn điệp khúc:

Bánh tét mới ngon làm sao
Mức bí thơm tho bùi không
Mời anh nhắm nhí...

Nhưng phải nói rằng Haĩ Cũ ghét nhất là học chính trị. Anh đùa dai với tôi, đôi lúc tôi phát bực:

- Có mấy “hạt lúa “, “quả trứng”, học tới học lui hoài ! Lúa hễ gieo thì lên mạ, mạ cấy thành cây lúa, cây lúa trổ bông lúa... Mẳc mớ gì kêu hằng “quỷ thể của quỷ thể”... ma quỷ ở đâu đây ?

Anh nói chữ “hủy” ra chữ “quỷ”.

-----------------------------------------------------------------------
1. “Bốn kỹ thuật lớn” là bắn súng, đâm lê, ném lựu đạn, đánh bộc phá.
2. Binh nhất
3. Khẩu lịnh (tiếngPháp): En avant, marche ! ... Un, deux.. (đằng trước, bước ! một, hai).

*
* *

Hai Cũ và tôi được gọi lên phân khu. Đã có quyết định chuyển Đại đội 3 thành đại đội độc lập trực thuộc phân khu Duyên Hải.

Nói là “lên” phân khu, kỳ thực chúng tôi phải đi “xuống” Hắc Dịch, vùng Bà Rịa.

Đây là lần đầu, Hai Cũ lên cấp trên. Anh cũng muốn gặp một số người mà anh nghe danh nhưng chưa tận mặt.

Hai Cũ nhìn tổ chức qua con người. Với anh, nên hay hư tự người cầm đầu. “Nhà dột từ nóc dột xuống”. Anh đi chuyến này cốt tìm hiểu “cái nóc nhà”.

Chúng tôi đợi ở phòng thường trực suốt ba hôm, chưa gặp Bộ chỉ huy phân khu, Hai Cũ nhất định không chịu làm việc với các phòng.

- Vô nhà, chưa chào người trên trước ai đời lại đi chào em út.

Cái nếp tôn ti trong Hai Cũ nó thâm căn cố đế, khó mà cãi vã với anh. Tôi đành nhịn.

Trong ba ngày đó, Hai Cũ thả quanh vùng.

Một hôm, anh hỏi tôi, sau bữa cơm chiều:

- Theo chú, ông ủy viên chánh trị phân khu là người thế nào ?

Câu hỏi khó trả lời trong vài phút. Hơn nữa, tôi chưa rõ Hai Cũ hỏi với ý gì.

- Tôi gặp nhiều “anh chị bự” về đây... Họ đều lãnh chức tước của cách mạng, song...

Anh bỏ lửng câu nói.

- Thì cách mạng thâu nạp ai theo cách mạng! - Tôi nói theo lối thăm dò.

- Thiệt họ theo cách mạng không?

Tôi chưa biết phải trả lời như thế nào. Hai Cũ nói tiếp, sau một lúc trầm ngâm:

- Dầu quen hay không quen, tôi rành mấy chả như rành tánh tình tôi. Cùng một lò mà ! Nếu bề trên lấy đức vỗ về mấy chả, ai đứng được thì đứng luôn, ai tà vạy thì “quất ngựa chuối” ngay hiệp đầu... Ví bằng tính “phóng tài hóa thâu nhân tâm” thì sự cung kính chẳng qua theo của ban bố. Còn tiền, còn nhơn nghĩa. Hết tiền, thuyền ai nấy lạo... Làm cách mạng khác làm mướn... Tôi nói vậy chú thấy đúng không?

Tất nhiên, Hai Cũ nói đúng. Song, vì sao Hai Cũ nói như vậy, tôi nhìn anh lom lom.

- Sao chỗ ông ủy viên chánh trị nhiều cô gái trong thành ra vô quá vậy ?

Tôi lúng túng. Té ra, ba hôm nay, anh quan sát, nghe ngóng. Và anh thắc mắc.

- Chắc chú cũng như tôi, không rành chuyện ở phân khu... Nè! Tôi hỏi câu này, trả lời được thì chú trả lời, không trả lời được thì thôi, tôi không ép.

Hai Cũ rào đón - trái với thói quen của anh.

- ... Ông ủy viên chánh trị có phải cộng sản không?

Hai Cũ thừa biết một chính trị viên đại đội như tôi còn là đảng viên, hà huống một chính ủy phân khu. Anh hỏi mác tôi thôi.

Quả thật, Hai Cũ hỏi mà chẳng cần đợi tôi trả lời. Anh chép miệng:

- Ông Việt Minh Long Thành thiệt là “đạo cao đức quảng”.

Anh nói về anh Năm bí thư quận ủy. Anh hàm một so sánh.

Hai Cũ bỗng mất hăng hái gặp ủy viên chính trị phân khu.

Rồi người ta cũng đưa chúng tôi vào cơ quan. Theo hẹn, ủy viên chính trị sẽ tiếp chúng tôi vào lúc 3 giờ chiều. Viên thư ký của ông thông báo giờ giấc khít rim: 3 giờ làm việc đến 5 giờ, 5 giờ rưỡi, ông mời cơm chúng tôi đến 7 giờ. 7 giờ rưỡi xem kịch...,

Hai Cũ hậm hực:

- Có bấy nhiêu thôi sao?

Viên thư ký trịnh trọng.

- Ông ủy viên chính trị trăm công ngàn việc.

Khi viên thư ký ra khỏi nhà, Hai Cũ nhiếc theo:

- Cái đồ nịnh thần ! ... Bao nhiêu vua chúa hôn ám cũng vì lũ hoạn quan. Thằng hoạn quan nầy lại không thiến, hại lớn đa!

Anh hỏi tôi:

- Chú có thấy thằng thơ ký giống y Sáu Xít không?

Đúng là tay thơ ký ăn mặc chải chuốt, đầu chải bri-ăng-tin láng lẩy, đeo kính cận...

- Cất công lội từ Long Thành về đây, đợi ba bốn bữa, ông ủy viên chính trị chỉ tiếp có mấy tiếng đồng hồ... Tôi không phải ham khoe khoang song phận dưới muốn trên nghe cho kỹ, rồi đâu phải vì buổi kịch mà về ?

Nếu không nể mặt tôi, Hai Cũ đã chửi thề ỏm tỏi rồi.

Không phải ba mà bốn giờ rưỡi, ủy viên chính trị phân khu mới gặp chúng tôi. Trong bộ ga-bạc-đin màu sáng, kiếng mát gọng vàng, ông chễm chệ trên chiếc ghế bành đặt trước một bức bình phòng căng da một con cọp. Tóc ông nhuộm đen - người ta nói tóc ông trắng, song tôi không thấy một sợi bạc nào cả..

Tôi chập gót chân chào ông. Có lẽ ông chờ Hai Cũ tư thế như vậy. Hai Cũ lẳng lặng bước vào phòng, lẳng lặng ngồi xuống ghế - ngồi mà không đợi mời.

Ông ủy viên chính trị - mắt thoáng tối - vẫn phải tươi cười hỏi thăm sức khỏe Hai Cũ. Anh trả lời nhát gừng, ông ủy viên chính trị liếc nhanh về phía tôi. Tôi biết ông khiển trách tôi.

Hai Cũ dán mắt vào tấm da cọp. Ông bả lả:

- Ông Hai thấy tấm da cọp này đẹp không? Anh em tặng tôi đó !

- Cũng được ! - Hai Cũ trả lời, giọng vẫn cộc lốc - Tôi có mấy tấm... Có hồi trước. Mà, da cọp do tay tôi bắn !

Ông ủy viên chính trị biến sắc. Tôi rối ruột. Điệu này “hư đường hư bột” ráo trọi!

Ủy viên chính trị, dù sao, cũng là tay bản lĩnh.Ông cười mỉm liền sau đó và bằng lối “chiêu hiền đãi sĩ”, hỏi han Đại đội 3. Hai Cũ trả lời chiếu lệ. Cho nên trong 30 phút, ông ủy viên chính trị nói là chính, ông nói lý do thành lập đại đội độc lập, tầm quan trọng của đại đội độc lập,.. Ông hứa hẹn. Trong các điều ông hứa hẹn, có một điều suýt chút nữa ông bị Hai Cũ “quét giò”. Hai Cũ dằn được, chỉ xì ra, khi anh và tôi về chỗ nghỉ, đợi bữa cơm:

- Bạc xanh! Tiểu đoàn phó!... Mồi đó, nếu quăng trước đây một vài năm, tôi đớp liền... Ông nầy lạc hậu thấy mẹ !

Đối với chúng tôi, bữa cơm “thân mật” là một cực hình. Bàn kê ngoài trời, phủ vải trắng tinh, khách khá đông. Số khách “anh chị bự” mà Hai Cũ gặp ở các quán nhậu quanh phòng thường trực chiếm số nhiều. Bưng dọn, rót rượu... do các cô, tóc phi-dê.

Chuyện râm ran Có ba loại chuyện. Một là thức ăn - món tái này “hết chỗ chê”, món nướng này thợ “Ác-căn-xen” ¹ cũng đầu hàng, rượu này “o-ri-gin” ² chánh gốc xứ Sâm-banh. Hai là các cô gái: cô em đẹp “quá chời”... Ba là về ông ủy viên chính trị: Anh Ba mình “thiệt là điệu”, cái đồng hồ Ô-mê-ga vỏ vàng tôi đeo là kỷ niệm của anh Ba, anh Ba không lên cấp tướng là bất công...

-------------------------------------------------------------------------
1. Arc-en-ciel, cửa hàng ăn ở Chợ Lớn.
2. Nguyên gốc

Tất nhiên, một số cán bộ ngứa mắt trước cảnh dị hụ này. Đồng chí phó ủy viên chính trị là một trong số đó. Đồng chí - trong bộ bà ba đen, lưng hơi còng, mắt lộ - đổi chỗ ngồi, đến cạnh Hai Cũ và tôi. Vài người nữa cũng làm như đồng chí. Vô tình, bữa ăn chia hai nhóm.

- Mấy ông để vầy mà chịu được, tôi phục mấy ông sát đất !

Hai Cũ chẳng úp mở gì.

- Cám ơn đồng chí! - đồng chí phó ủy viên chính trị nói giọng trầm - đồng chí quan tâm đến những điều tác tệ này với thái độ của một người chân chính, ủy viên chính trị là nhiệm vụ Đảng đặt ra cho người đại diện của Đảng trong quân đội. Tiếc rằng, ở đây, ý nghĩa cao cả đó bị thay thế bằng một cái gì trái ngược hẳn. Tôi chỉ xin đồng chí Hai Cũ biết cho: chúng tôi khổ tâm hơn đồng chí, bởi vì đồng chí lâu lâu mới chứng kiến một lần, còn chúng tôi... Đây là hiện tượng bất thường... Hiện tượng nào cũng có nguyên nhân cả. Nếu các đơn vị trưởng đều có thái độ như đồng chí, chúng tôi đã tiếp đồng chí trong một không khí khác... Dù sao, đã đến lúc rồi! Đồng chí đừng thất vọng nhé !

Chưa ai dùng tiếng “đồng chí” với Hai Cũ thắm thiết như đồng chí phó ủy viên chính trị. Hai Cũ xúc động mạnh. Mắt anh ươn ướt.

- Đồng chí phó ủy viên chính trị ở tù từ năm 1929 đến 1945, mười bảy năm trọn -Tôi nói thêm với Hai Cũ khi chúng tôi bỏ bữa ăn nửa chừng (mà chẳng ai để ý) và sau khi đồng chí phó ủy viên chính trị hẹn làm việc ngày mai - Trước kia, đồng chí tham gia Quốc dân đảng, là lãnh tụ của đảng ấy. Bị bao vây tại trụ sở Đảng ở Hải Phòng, đồng chí bắn với cảnh binh đến viên đạn chót. Trong sở lính kín, đồng chí không hé răng, kể cả tên của đồng chí. Tên mà bây giờ chúng ta gọi - Trần Văn Độ - là do địch đặt bừa. Bị kết án chung thân, đồng chí giác ngộ chủ nghĩa cộng sản trong tù và vào Đảng... Nói đến cái chịu đựng, ít ai bì nổi với đồng chí. Thuở nhỏ, đồng chí phải bới rác tìm chút thức ăn thừa, có khi sống bằng trái me, trái sấu... Địch tra tấn đồng chí đến mức: đổ dầu lửa vào miệng rồi đốt dưới hậu môn, như luộc ruột gan đồng chí...

- Có vậy chớ! - Hai Cũ nghe xong, nhận xét.

Theo căn dặn của đồng chí phó ủy viên chính trị, tôi cắt nghĩa cho Hai Cũ về những ràng buộc nhất thời khiến cho Đảng không thể chỉnh đốn mau lẹ theo chủ trương, cái tình trạng hỗn loạn sau khi Bảy Viễn đầu Tây.

- Tôi hiểu - Hai Cũ nói - Tôi hiểu vì tôi cũng “vấy máu ăn phần” trong cái tầm bậy nầy... Song, Bảy Viễn chưa hết...

Hai Cũ ngồi mãi bên bàn. Tôi muốn để anh lắng.

Khi đưa anh gặp ông ủy viên chính trị, tôi hối hận. Tôi nghĩ là những cái ấy đập vào anh đều bất lợi... Nếu nó không khuấy cho tánh hung của anh trỗi dậy thì nó cũng tạo cho anh cách nhìn cách mạng méo mó. Bởi, chính tôi, tôi không dè ở phân khu rối beng như vậy. Bây giờ, từ trong mùng nhìn ra dáng tư lự của Hai Cũ trùm trong khói thuốc, tôi lại mừng. Hai Cũ sùng bái nhân vật A, B, trong kháng chiến - một số người sẵn sàng tô vẽ những nhân vật này như siêu phàm - và có lẽ không nên ngăn cách anh tiếp cận với sự thực. Anh há chẳng tự mình chống báng lối “phóng tài hóa thâu nhơn tâm” đó sao?

Đêm ấy, chúng tôi nghỉ cạnh nhà riêng ông ủy viên chính trị. Tôi thức giấc khi Hai Cũ ngả lưng lên vạt. Đồng hồ chỉ hơn hai giờ.

Tôi chưa dỗ trở lại giấc ngủ - và chắc Hai Cũ chưa ngủ - thì từ nhà ông ủy viên chính trị phát lên tiếng ồn ào.

- Đi đâu giờ nầy mới về ? - Tiếng con gái.

Tiếng trả lời - tiếng đàn ông - nhỏ quá, chúng tôi không nghe rõ.

- Kịch vãn hồi 11 giờ... Bây giờ là mấy giờ, biết không?

Lại tiếng đàn ông trả lời, nhỏ rí.

- Thôi đừng có già hàm... Tôi biết hết... Sao không ngủ luôn với nó cho tới sáng?

- Còn chối hả? Thằng thơ ký của anh là loại cầm thú... Đem vợ dưng cho người khác...

Hai Cũ bật dậy. Anh bật dậy như nghe báo động biệt kích. Tôi khoát mùng, chun ra. Anh đi đụi đụi đến nhà ông ủy viên chính trị, tôi định kéo anh lại mà không kịp.

- Đêm hôm, để cho người ta ngủ, nghe!

Anh vỗ cửa rầm rầm. Tiếng đàn ông bên trong “suỵt” người con gái.

- Đứa nào mà ngang quá vậy? - Tiẽng người con gái ong óng - Chuyện gia đình người ta, ai biểu vảnh lỗ tai nghe chi mà không ngủ được !

Tôi biết biến cố khó tránh khỏi rồi. Quả vậy. Hai Cũ đạp tung cửa, xông vào.

- Đồ ăn cướp! - Người con gái mặc đồ ngủ mỏng dính, đong đưa trên võng chửi Hai Cũ. Ông ủy viên ngồi ở mép giường. Cô ta còn quá trẻ. Với tuổi đó, nếu cô ta lặng thinh, tôi tin là Hai Cũ nhiều nhất tặng cho một bợp lai, rồi thôi.

Làm như không thấy ông ủy viên, Hai Cũ gầm:

- Mầy nói lại một lần nữa coi!

Cô gái - vẻ mặt chanh chua, cô già hơn tuổi quá nhiều - cười nửa miệng:

- Nên nhớ đây không phải là chỗ để bọn đầu trộm đuôi cướp làm loạn... Muốn làm loạn... về lấy lọ nghẹ bôi mặt đi!

Hai Cũ thộp đầu cô ta. Tất cả số tóc quăn uốn sát lọt gọn trong bàn tay thiếu ngón của Hai Cũ. Hai Cũ lôi cồ cô ta khỏi võng. Anh giữ hổng cô ta và tát. Tát mặt, tát trái.

- Đúng! Đây không phải chỗ để bọn lưu manh làm loạn... Đúng! Mầy bôi phấn thav cho lọ nghẹ...

Tôi không can. Tôi chỉ can khi nào Hai Cũ có thể đi tới án mạng. Ông ủy viên chính trị ngồi chết trân. Tôi biết ông không dám can.

Cô con gái, mất hồn, chỉ rên:

- Chết tôi!

- Chuyện trong buồng nhà mầy, tao không cần biết. Song mầy la lối, ai cũng nghc. Thiên hạ ngó tụi tao, tưởng ai cũng lang chạ giống thằng chồng mầy, đâu có được!

Máu ứa trên miệng cô ta. Chắc cô ta gẫy vài cái răng.

Hai Cũ, sau cùng, ném cô ta như ném con gà xuống đất.

Anh quay lưng trở ra - thậm chí không thèm nhìn ông ủy viên, đang cố thu mình sao càng bé nhỏ càng hay. Tôi lẳng lặng theo anh. Bên ngoài, nhiều bóng người chen nhau dòm qua kẽ cửa.

Hai Cũ lên vạt. Anh thở đều đều, liền sau đó.

*
* *

Cũng chẳng có chuyện gì ghê gớm xảy ra. Số đồng chí có trách nhiệm phân khu đã nghe báo cáo trước khi chúng tôi đến làm việc. Đồng chí phó ủy viên bắt tay Hai Cũ rất chặt:

- Ông Phan vương này vác cây giản về trào, đập tả đập hữu, lại nhè “cục cưng” mà đập, đúng là đã uống mật gấu !

Một đồng chí phòng tham mưu - đồng chí này đeo kính cận - nói đùa:

- Vua mà đút đầu vô, ổng cũng đập tuốt !

Đồng chí phó ủy viên cười, suýt sặc ngụm trà vừa uống.

- Cả anh nữa - đồng chí nói tiếp - ông Phan vương này thành kiến với ai đeo kiếng cận thị.

- Đâu phải vậy! - Hai Cũ chối, lừ tôi: anh nghi tôi báo cáo về cách nhận xét con người của anh.

- Thôi ! Ta bắt đầu làm việc...

Đồng chí phó ủy viên lật sổ, tìm đoạn ghi chú về đại đội chúng tôi...

mười ba

Trong chiến dịch Trảng Bom giữa năm 1951, phương án tác chiến của Đại đội 3 được thông qua, sau nhiều lần tranh cãi trong cán bộ.

Phân khu Duyên Hải đã giải thể - ông ủy viên chính trị bị huyền chức và công việc thẩm tra về ông tiến hành mấy năm liền. Có nhiều dấu hiệu nghiêm trọng. Ông ta từng ở tù. Mọi cái bắt đầu trong thời gian ông ta ở tù. Khó mà biết ông ta ở tù bao lâu. Bấy giờ, những năm giặc khủng bố trắng, sau Xô-viết Nghệ Tĩnh, ông ta - một đảng viên có cương vị cấp huyện - bị bắt. Người ta gặp ông ở Côn Lôn. Rồi, ông ta bặt tăm. Trong phong trào Đông Dương Đại hội, ông ta không hoạt động ở quê mà ở Sài Gòn, với một bí danh. Chánh phủ Mặt trận Bình dân bên Pháp đổ, ông ta lại bị bắt. Người ta lại gặp ông ở trại tập trung Tà Lài, Bà Rá, rồi Côn Lôn. Ông bị giam mỗi nơi một ít. Và, trong sửa soạn khởi nghĩa Nam Kỳ, ông cũng xốc vác một công tác gì đó. Ông bị bắt sát ngày cuộc khởi nghĩa, vẫn như trước, Tây giam ông lưu động.

Năm 1945, ông từ một đồn điền cao-su, hô hào cướp chính quyền. Ông nghiễm nhiên là cán bộ lãnh đạo tỉnh và sau đó, được chỉ định làm ủy viên chính trị phân khu, lúc Bảy Viễn làm phân khu trưởng.

Hội tụ các dữ kiện, Sở Công an Nam Bộ tìm thấy một làn chỉ đen xuyên suốt những năm hoạt động của ông ta. Nơi nào ông ta công tác, cơ sở trước sau gì cũng vỡ. Nơi nào Tây giam ông ta, tổ chức bí mật trong tù lần lượt bị phá. Trong vụ tảo thanh bọn phản động Bảy Viễn, nhiều oan án - có cái hết sức vô lý - được ghi nhận.

Dĩ nhiên, đó là lô-gích của Sở Công an. Còn phải thêm tài liệu nữa. Còn phải tìm đọc hồ sơ của ông ta trong cơ quan mật thám. Còn phải chờ xác minh của vùng ông ta hoạt động. Trong hoàn cảnh kháng chiến đi lại khó khăn, chờ một xác minh ở một huyện Hà Tĩnh - về một chuyện 15 năm trước - không thể nhanh được.

Hai Cũ hiểu rằng chẳng qua là vấn đề thời gian, chớ mọi cái đã thật rõ ràng.

Đại đội 3 - đại đội độc lập - bây giờ trực thuộc Bộ Tư lệnh Phân liên khu miền Đông. Ban chỉ huy đại đội thay đổi. Tôi, cán bộ tiểu đoàn, ở lại với đại đội cho tới xong chiến dịch. Hứng được đề bạt làm chính trị viên và Út Giảng làm đại đội phó.

Quan hệ giữa Hai Cũ và Hứng tốt hơn, song tính khí hai người khó giữ cho họ ăn ở với nhau như bát nước đầy.

Hứng phàn nàn Hai Cũ: “Ổng “độc tài” quá cỡ, chuyện công mà ổng đụng đâu ừ đó, không bàn thảo với ai hết, nói xin lỗi - ổng vừa vén quần đái vừa hạ lịnh, mà toàn lịnh “độc địa”: hốt tụi thám báo này đẩy cái lô-cốt kia... Khu cho mấy cây mọt-chê, ổng xách ra đồn bắn thử, chẳng đo đạc ngắm nghía, báo hại đám cấy chạy thiếu điều đứt ruột, may mà không ai bị miểng. Làm ăn kiểu ổng, có ngày cả đại đội vô trại giáo hóa nằm”.

Hai Cũ cũng có không ít cớ cự nự Hứng.

- Chú Hứng mà thiếu “hội ý” thì khỏi ăn cơm. Bữa nhậu mà chú cũng điều vô chương trình nghị sự. Thời buổi giặc giã, phải lanh tay lẹ mắt chớ đâu cà rịch cà tang như vậy được.

Hứng cho Hai Cũ lề mề, thiếu tác phong quân sự. Hai Cũ cho Hứng tối ngày bù đầu về những thứ “lặt vặt”: lính ăn mặc làm sao, nói năng làm sao... Hứng phạt cậu nào tập hợp trong hàng mà còn cười. Hai Cũ đứng trước hàng quân có khi quần vắt cổ.

Đồng chí cấp dưỡng của ban chỉ huy đại đội đứng tuổi, góa vợ. Một hôm, con gái của đồng chí đưa mẹ chồng lên thăm. Xuôi gia gặp nhau. Cậu bảo vệ của Hứng hỏi đồng chí cấp dưỡng:

- Bố già ơi! Tôi đố bố già cái gì rờ mát tay hơn hết ?

Đồng chí cấp dưõng ngơ ngác. Cậu ta bô bô:

- Nhứt rún chị nuôi, nhì đuôi rắn hổ !

Hứng xụ mặt. Cậu bảo vệ bị phạt đứng nghiêm trước cột cờ suốt buổi.

Hai Cũ không chịu: - Ừ, thì con nít nói bậy, rầy la là đủ, gì dữ vậy!

- Chú Hứng hễ mở miệng là tuôn danh từ “ra-phan”. Giống y cô cán hộ “dân vận” nói với bà má chiến sĩ: Má ơi, con “nắm vững” cái nồi, mà chưa biết “địa điểm” hũ gạo... Bà má chỉ cho cô hũ gạo. Cô hỏi: Má ơi, xúc gạo bằng “phương tiện” gì...

Hứng đâu chịu thua:

- Ai đời, giữa hội nghị toàn huyện bàn đánh tụi Bảo an lấn chiếm, ổng nói rùm: cái thứ mã tà tét đó mà chư vị nhợn tới nhợn lui. Tui nói thiệt, tui vừa gãi... vừa đánh, cũng rượt tụi nó són cứt!... Chịu nổi ổng không? - Hứng rầu Hai Cũ thưa như cái rổ sảo - May cho ổng bộ quần áo ka-ki - ổng có bộ nào ra hồn đâu - ông xỏ vô có một bận, hôm sau, không thấy, hỏi ổng, ổng trả lời tỉnh rụi: Thằng nhỏ mới vô lính, ở trần, tao cho rồi! Hễ ai than với ổng một tiếng thì muốn lột cái gì cứ lột: đồng bồ, súng lục, dép râu, vải dù. Phần ổng, không một xu dính túi, ăn một tán đường cũng ke re, mà ổng ký lịnh xuất, khi năm chục, khi một trăm... Nào cho anh A gởi về nuôi con, nào cho anh B mua hòm chôn bà già... Mấy tay xấu bu quanh ổng xin “bồi dưỡng”.

Hai Cũ chê Hứng keo kiệt:

- Làng tôi có lão hương cả tên Ngô Văn Công ¹, va kén rể kỳ đời: ai cưới con gái va mà tốn ít nhứt thì va gả. Mấy cậu thi nhau khoe cái hà tiện của mình. Va lắc đầu: Tốn lắm! Tốn lắm ! Sau rốt còn ba cậu. Cậu thứ nhứt trình “kế hoạch”: mời hai họ ăn nồi cơm nếp nhão với thịt mỡ, mỗi người giỏi lắm ăn một muỗng, ngán tới óc o! Va bác: Ý! Nấu tới một nồi cơm nếp, còn thịt mỡ nữa... Bộ mầy in được giấy bạc sao chớ? Cậu ta cố nói thêm: nồi cơm nếp lưng một chút thôi, mình phơi khô, để dành. Còn mỡ thì thắng, có mất đi đâu ? Va cự chỏi lỏi: Mầy là thằng phá gia chi tử. Mầy coi, cơm nễp nở đầy nồi, đem phơi, nó teo nhách, phải dại không? Còn mỡ, nhà tao kỵ nó, ăn mỡ hại gan lắm !

Cậu thứ hai trình: mời hai họ ăn kẹo mạch nha. Trẻ còn răng, kẹo dính, ăn cả giờ chưa hết một lóng tay. Già rụng răng, có môn mấp bậy chớ nhai gì được. Va hơi xiêu lòng: Thằng này cao kế ! Tuy vậy, một tô kẹo mạch nha đâu ít tiền. Cậu thứ ba đến muộn. Cậu ôm một con gà mái đẻ với một miếng bánh tráng nướng. Vô tới cửa ngõ, cậu đi thụt lui - Trời đất ! Va kêu hãi hùng - Mầy làm đám cưới bằng một con gà mái đẻ! Chắc mầy là con Chú Hỏa.. Cậu rể tương lai thưa: Tía hiểu lầm rồi! Hai họ ăn một cái bánh tráng là quá sang, ăn thế nào cũng rơi vãi, con gà mái lượm chỗ rơi vãi, có phải lợi không? Va khoái chí - Giỏi, mầy là một nhà phát minh cỡ lớn! Mà tại sao mầy vô nhà tao lại đi thụt lui ? Cậu trả lời: Ấy, mỗi lần xây trở tốn hao sức lực, con tính hễ tía không gả thì con đi về, khỏi mất công quay lưng.

Hai Cũ cười đắc thắng, bảo Hứng: - Chừng nào đến làng, tôi dắt chú Hứng tới - Va còn đứa con gái nữa!

-----------------------------------------------------------------------
1. Ngô công là con rết.

Hứng - nhỏ hơn tôi vài tuổi - vào đời đồng thời với Cách mạng Tháng Tám. Với anh, chỉ có một cuộc sống - cuộc sống kháng chiến. Anh rời lưng trâu và cầm liền súng. Chân lý đến với anh từ những buổi học tập những trang sách báo những công văn. Bộ đội, sáng và chiều phải chào cờ. Hừng sáng phải tuần tra. Đêm phải gác. Sáng phải tập thể dục. Chiều phải hội ý, có việc hay không có việc đều phải hội ý răng rắc ! Thời dụng biểu đâu vào đó. Áo phải bỏ vô quần, thây kệ, áo bà ba cũng vậy... Hứng nhìn Hai Cũ - người tiêu biểu cho đại đội - phá vỡ điều lệnh (anh cho là “phá vỡ”) với bao nhiêu là uất ức!

Hai Cũ đi vào cách mạng khi đã có những năm tháng ngoài đời. “Ngoài đời” của Hai Cũ gồ ghề ra sao, chúng ta đã biết. Thật ra, mọi cái đều bình thường khi Hai Cũ còn bé. Anh ở một vùng đất gò trọc, ngoài cỏ may, không loại cây nào mọc nổi, kể cả đào lộ hột. Cha anh cạo mủ, mẹ anh lượm hột cao-su. Lên bảy, Hai Cũ tập sự cu-li trong sở: gỡ mủ đất, làm cỏ... Lớn hơn một chút, anh lái xe - cha mẹ anh mừng đễn nỗi cúng ông Địa một con gà dịp anh được nhận chân phụ lái xe chở mủ. Nhưng, một khi cầm vô-lăng rồi, Hai Cũ muốn bay nhảy. Anh bỏ sở, xin làm cho một hãng xe đò chạy đường Biên Hòa -Sài Gòn. Anh sống với nghề sửa máy, nghễ “lơ” - đôi khi cũng cầm tay lái - được vài năm. Trong vài năm đó, Hai Cũ giao du với nhiều hạng người trong xã hội. Anh sanh sứa học nghề võ và bắt đầu cho rằng sự an phận của cha mẹ anh là không đúng. Bên cạnh một xã hội lềnh lềnh, tuần tự mà cha mẹ anh cho là phần số - trời kêu ai nấy dạ - anh còn thấy một xã hội khác, luật lệ của nó xây dựng trên mỗi một chữ: dám làm. Anh thử và thành công ngay. Vụ cai tổng On đóng trăn anh như là giọt nước làm tràn ly nước. Anh bỏ nghề lơ, xông thẳng vào nghề giật dọc. Thời cuộc rối ren; Tây và Nhật, tay sai Tây và tay sai Nhật, chiến tranh, Đồng minh bắn phá, tình trạng suy đồi chung khắp đây đó... gợi cho anh ý nghĩ nâng cái nhóm giật dọc của anh thành một đảng cướp. Anh tự lý giải: chưa hẳn đánh cướp đã là tệ lậu nhất, còn bao nhiêu thứ đáng nguyền rủa thập bội, tỷ như tề, lính, cho vay cắt cổ, đi buôn “nhứt bổn vạn lợi”, chứa điếm, mở sòng. Hơn thế, Hai Cũ thấy rõ rệt mình bỗng tự do và được kính trọng hơn khi mình là ông Hai Cũ, chính đảng.

Anh chưa bao giờ suy tính xem: nếu Việt Minh không dậy, cái gì sẽ xảy ra với anh? Làm vương làm tướng hay dừng chân ở một đảng cướp - tất nhiên, với điều kiện không bị xử tử, ở tù rục xương hay bị bắn đổ ruột.

Đó là giả định, chớ Việt Minh đã dậy rồi. Anh theo Việt Minh. Theo Viêt Minh vì “ham vui”. Trong quan niệm của anh, theo Việt Minh là sự kế tục hợp lý con đường anh đã chọn. Theo Việt Minh, “anh thỏa chí bình sanh”... Những thứ: đồng đảng, súng... hồi nào phải lén lút, bây giờ nghiễm nhiên “danh chánh ngôn thuận”. Và, cứ vậy, anh rấn tới. Anh đinh ninh chẳng bao giờ anh đổi thay cách nhìn cuộc đời. Thế nhưng cuộc đời đã đổi thay và anh không rõ anh thôi “ham vui” và bắt đầu “khoái” kháng chiến từ cái mốc nào của một chuỗi biến động chung của đất nước và riêng bản thân anh.

Anh cười cợt cái mà anh cho là gò bó.

Hứng cười cợt cái mà Hứng cho là thiếu kỷ cương.

Tuy nhiên, cả hai cùng gặp nhau ở một tụ điểm:

Hứng công nhận Hai Cũ ham đánh giặc và đánh giặc giỏi. Hai Cũ không có chỗ nào chê trách Hứng về hướng đó.

Bởi vậy, dù cho mỗi sáng, Hứng đứng trước đại đội điều khiển tập thể dục, với khẩu hiệu: hàng dọc bên trái quay, tập thở, một, hai, một.... còn Hai Cũ thì bét bét sau hè, bái tổ rồi xuống tấn, đánh một bài “Mai hoa quyền” - hai người, sau đó, ngồi chung với nhau trên một tấm đệm, bản đồ trải rộng trước mặt.

Công lao của Út Giảng lớn biết mấy ! Tôi dám báo cáo lên phân liên khu tôi đã có thể yên tâm rời Đại Đội 3 chính là vì có Út Giảng. Anh thuộc số “hồi tụi mình”, cùng dự trận cứu Hai Cũ ở cầu Bình Lợi, Hai Cũ không thương anh bằng Tám Kỷ, anh không phải loại “có máu mặt” - song bù lại, Hai Cũ nể anh. Anh vừa gan dạ - với Hai Cũ, đây là đề thi số một - vừa biết tính toán, làm cái gì cùng lật mặt nọ mặt kia chớ không “a thần phủ”, sống rất giản dị - có chút đỉnh văn hóa - học lớp nhì. Anh vào cách mạng y như Hai Cũ, song hiểu việc phải trái sớm hơn Hai Cũ. Mỗi lần nhớ lời khuyên về Tư Chắc Cà Đao, Tám Kỷ - anh khuyên Hai Cũ “siết bù lon” mấy tay Trần Đoàn lão tổ kia nếu anh thiệt bụng thương họ - Hai Cũ đâm ra ngán Út Giảng:

- Cùng thời trong làng trộm cướp, sao thằng cha nầy sáng dạ hết biết.

Út Giảng hiểu mặt tốt và chưa tốt của Hai Cũ anh cũng hiểu như vậy về Hứng.

Trước khi đơn vị chuyển từ ven lộ 15 lên ven lộ 1, Huyện ủy Long Thành làm lễ kết nạp Út Giảng. Tôi và Hứng giới thiệu anh vào Đảng.
Tôi bàn với Út Giảng nên báo cho Hai Cũ tin này, trước khi làm lễ. Tôi và Hứng là đảng viên. Hai Cũ không có ý kiến gì. Chúng tôi “ngoại đạo” đối với gánh Hai Cũ. Còn Út Giảng, cật ruột của Hai Cũ, vô Đảng mà không nói. Hai Cũ dễ nghĩ bậy - hoặc cho chúng tôi gài “lính kín” trong người thân cận anh hoặc cho Út Giảng “phản”.

Nghe Út Giảng, Hai Cũ ngồi im khá lâu. Út Giảng đâm hoảng. Va mà lắc đầu một cái thì rối.

Lát sau, Hai Cũ mới thủng thỉnh hỏi:

- Mầy không vô Đảng được không?

Út Giảng càng quýnh. Hỏi giọng này là va hoác ra rồi ! Anh phân giải với Hai Cũ: vì anh xin vô Đảng, các đồng chí thấy được nên giới thiệu, kết nạp.

- Tao biết!... - Hai Cũ nói, vẫn thủng thỉnh - Bộ mầy tưởng tao “Huất Trì” hoài hoài sao? Tao muốn hỏi mầy: thiếu gì chỗ xin vô mà mầy không xin, nhè xin vô Đảng Cộng Sản ?

Út Giảng chưa hiểu ý Hai Cũ. Anh lại phân giải một hồi nữa: tính chất của Đảng, vai trò của đảng viên...

- Mầy cứ diễn thuyết với tao! Tao biết... Tao hỏi mầy vậy chớ mầy xin vào Đảng mà mầy đã liệu sức chưa? - Hai Cũ ngó thẳng Út Giảng.
- Làm cộng sản khó lắm !

Hai Cũ kết luận.

Liền đó. Huyện ủy kết nạp Út Giảng.

mười bốn

Sở dĩ phải bàn tới bàn lui phương án tác chiến vì cái đồn Gò Xoài bẹo gan Hai Cũ. Đó là cái đồn năm xưa anh nã súng lửa “chọc lét” nó và bị nó đá giò lái đến đỗi anh sém tiêu mạng, phải lủi về đám mía với mỗi cái quần xà lỏn. Bọn lính xưa kia bao chữ “O” anh chắc không còn ở đó, song cái đồn vẫn là cái đồn - ngạo mạn với bức tường dầy cộm như mời mọc Hai Cũ thử húc đầu vô lần nữa. Không nện cho nó tơi bời thì cái tức như bò đá năm xưa chưa tan và Hai Cũ còn mặt mũi nào nhìn dân Trảng Bom.

Hai Cũ bị cái đồn cuốn hút, bị vụ “rửa thù tiết hận” ám ảnh khi anh vừa đặt chân lên vùng đất quen thuộc này. Anh cất công “chăm sóc” nó. Vòng ngoài cửa đồn, sau vài hôm, anh đã thuộc làu như lòng bàn tay anh. Đồn tọa lạc trên một gò cao, từ bìa vườn cao-su đến nó bằng hai khoảng cột dây thép, hai mặt đồn ngó xuống cánh đồng, mặt kia day ngang con đường đá đỏ dẫn ra quốc lộ.

Đánh công kiên thì không ăn rồi. Hỏa khí của đại đội không đủ sức. Mà cường tập, cần một khối lượng thuốc nổ lớn, gần như không cách gì mang khối lượng thuốc nổ ấy sát đồn. Nơi xuất kích thuận lợi là vườn cao su lại bị ngăn cách với đồn bằng một dải đất trống, mà đồn ở vị trí cao, riêng khẩu đại liên mia-ra-đo đã khống chế một góc độ khá rộng.

Hai Cũ tìm phương thế khác. Hôm nào cũng vậy, vừa khuất mình là Hai Cũ biến mất và tờ mờ sáng mới về. Trong chu vi vài cây số quanh đồn, anh có thể kề tuồng bụng từng mô đất, vồng khoai lang, bờ mẫu. Anh không cần bản đồ, vẫn có thể kể vanh vách đâu có gốc điều, đâu có cần vọt, nhà nào tề lính, nhà nào dân làm ăn. Về cái món tên người trong xóm, anh y viên chánh lục bộ sở tại !

Tất cả cán bộ tiểu, trung đội đều phải bò theo anh, trần truồng như nhộng, dưới ánh sao...

Anh nắm giờ giấc chào cờ, điểm danh, đổi gác, thả rong của tụi lính đồn y anh là đồn trưởng.

Anh đòi đánh đồn theo một phương án đơn giản: cho một tổ bí mật cắt rào, gỡ mìn, bắt cầu qua hào nước, kéo vào một cái thang dựng ở góc trống trải nhất của đồn, ngay lô-cốt, chỗ hoàn toàn bất ngờ. Lựa đêm thứ bảy hay chủ nhật, thằng lính gác lô-cốt, thằng lính gác mia-đo cũng vậy - chúng chơi bời suốt đêm, hễ vừa đổi gác là ôm súng ngủ ngồi, chớ thấy cái bóng đen đen của nó mà sợ, nó ngủ như chết. Chỉ cần một cậu nhặm lẹ bò lên, diệt thằng lính lô-cốt thật êm thì coi như đã mở xong đột phí khẩu cho cả trung đội lặng lẽ vào đồn. Từ đó, đã giũ sổ cái đồn ! Theo phương án này mà không “ăn” thì cứ đem Hai Cũ ra sông Đồng Nai câu sấu !

Một phương án hay. Tôi nhận xét. Song, trên lại không giao Đại đội 3 đánh đồn Gò Xoài. Hai Cũ cố kêu nài, ban chỉ huy chiến dịch vẫn giao cho Đại đội 3 một nhiệm vụ khác. Hai Cũ thừa biết nhiệm vụ được giao quan trọng hơn đánh đồn nhiều song anh muốn chính tay anh kéo cờ đỏ sao vàng lên mia-ra-đo. Anh đề nghị Đại đội 3 được làm hai nhiệm vụ. Ban chỉ huy chiến dịch không thể đồng ý được. Hai Cũ đành đem hết tài liệu giao cho đơn vị bạn - được phân công đánh đồn Gò Xoài.

Hai Cũ là con người rộng rãi. Tuy tiếc hùi hụi trận đánh đồn, anh vẫn thiết tha mong cái đồn bị hạ. Cho nên anh trình bày cặn kẽ với ban chỉ huy đơn vị bạn các hiểu biết và suy nghĩ của anh. Anh còn hứa, nếu bạn thấy cần, Đại đội 3 sẽ biệt phái một tổ đã điều nghiên đồn Gò Xoài. Đồng chí cán bộ tiểu đoàn cám ơn anh, song, anh thấy đồng chí ấy không “mặn” về phương án của anh.

Thôi, phú thác cái đồn cho số phận nó, Hai Cũ bận lao vào công việc mới.

Lại xách cán bộ. mặt trời vừa lặn ra đi, khi gà gáy mấy hiệp mới nghe anh phủi chân leo lên ván, kéo chiếc chiếu đắp qua mình...

*
* *

Đơn vị ém mí vườn cặp quốc lộ 1. Đại đội hạ quyết tâm đánh gần. Khi tiểu đội trung liên nổ súng thì có nghĩa là địch đã lọt vào trận địa phục kích, các khẩu đại liên bắn thật tập trung các mục tiêu được chỉ định và sau đó, toàn đại đội xung phong: lựu đạn, thủ pháo tiểu liên, lê... Hai Cũ trực tiếp nắm tiểu đội trung liên. Do Hai Cũ ứng tiếng giành chỗ gay go này, ban chỉ huy khó xử. Ban chỉ huy dự kiến Út Giảng chớ không phải Hai Cũ. Tôi thấy cặp mắt van nài đến độ đo đỏ của Hai Cũ, nên chiều anh. Để Hứng và Út Giảng bớt lo lắng, tôi nói rõ tôi sẽ cùng Hai Cũ quyết định tại chỗ. Hai Cũ vừa giãn cặp chân mày trước sự phân công mà anh ao ước, đã vội xụ mặt. Vậy là không phải anh mà tôi sẽ bắn phát súng mở màn.

Hiểu rõ điều đó - với Hai Cũ, hiểu cái gì bên trong anh không khó mấy, anh vụng nhất khoa giả đò - nên tôi trao đổi như vô tình:

- Tùy anh, nếu anh mở màn bằng súng lục cũng được, nếu anh quất cho tụi nó một tràng F. M. cũng được.

Hai Cũ, tất nhiên chọn khẩu F. M. Anh cười rạng rỡ.

Đại đội phục kích ở cả hai bên quốc lộ. Tiểu đội trung liên bố trí nơi địch bất ngờ nhất: ngôi nhà nền đúc của một thầy xu giàu có. Ngôi nhà trên dốc ngó xuống đường, tường bao ngoài cao ngang ngực - trên là chắn song sắt. Thật là chỗ trời dàuh cho bốn khẩu trung liên ra oai.
Ngôi nhà có một mảnh vườn chạy song song với lộ, nhưng cách lộ một đám ruộng nước. Không thể xung phong từ hướng này. Ở đây, đại đội bố trí hai khẩu Mắc-xim - tất cả tài sản của chúng tôi - một khẩu sẽ bắn vào giữa đội hình địch, một khẩu khóa đuôi.

Lực lượng chính của đại đội sẽ đánh từ phía bên kia lộ. Cặp lộ, phía bên kia, là một xóm nhà rải rác. Quân phải ém từ xa, trong vườn chuối.

Hai Cũ là tác giả chính của kế hoạch bố trí này. Anh trù bộ đội sẽ vào các nhà - có nhà dân, có nhà lính, có tốt, có xấu - đưa dân lánh sau hè. Bộ đội chỉ vào khi địch xuất hiện trên đường. Hoàn toàn có thề luồn bí mật theo đám chuối. Vấn đề chết sống là không để lộ từ khi ém cho đến khi luồn vào nhà. Lỡ một chủ nhà nào ra vườn sớm, phải giữ họ luôn.

Ém hai khẩu súng Mắc-xim thì đơn giản hơn. Mảnh vườn của tay thầy xu khá rộng, thông vói con suối. Chịu khó nằm dưới suối - giấu súng kín trong đám mật cật.

Gay go nhất là đột nhập nhà thầy xu.

Hai Cũ nghĩ nát nước. Nhà nhiều chó. Nó sủa um lên, một chút, giặc biết liền. Thực tế, qua khỏi nhà này, đã bắt đầu phố xá của ngoại ô thị trấn Trảng Bom.

Lúc đầu, Hai Cũ định phát loa kêu dân giết chó. Tức trong bụng thì nghĩ ẩu vậy thôi, anh cũng biết phát loa coi như trình với Tây: chúng tao sắp nổ, hãy liệu hồn! Anh không loại trừ chuyện thuốc chó.

Giả tỷ, khóa mồm bày bẹc-giê xong, làm sao chủ nhà mở cửa khi trời chưa sáng? Chẳng lẽ xoay qua dộng cửa? Sau cùng, Hai Cũ đi đến nhà thầy xu theo con đường riêng.

Anh cùng hai cận vệ thủ súng ngắn, mặc áo quần sạch sẽ, lựa lúc vừa nhá nhem tức là lúc bọn lính tuần ngày xong việc, bọn tuần đêm chưa tới phiên, đạp ba chiếc xe đạp đường hoàng quẹo vô cổng nhà thầy xu. Anh bịa một lý do gì đó ngồi với chủ nhà, đợi lúc không ai ra đường nữa vì chiếc xe tuần tra đã bật pha chạy rề rề. Lúc đó, anh và hai cận vệ thò “bửu bối” ra: chìa súng uy hiếp cả nhà. Anh phải đợi lâu - tôi cùng các chiến sĩ vác trung liên, qua suối, vào cửa sau khi trăng mùng mười lặn. Bầy chó bị nhốt, im re.

Hôm nay, lễ “cát-to dui-dê” (14 tháng 7) - Quốc khánh Pháp - thiên hạ kêu là lễ Chánh chung. Bộ Tư lệnh quyết định mở chiến dịch vào ngày này - vừa là thời cơ vừa để dằn mặt giặc. Những trận càn quét liên miên hàng tháng trước đó cho phép tụi chỉ huy Tiểu khu Trảng Bom yên trí. Không có trận đụng độ nào được thông báo chiến sự ghi nhận là “quan trọng”. Chỉ có du kích bắn lẹt đẹt.

Tướng năm sao Đờ Lát sang Đông Dương cuối năm ngoái muốn chứng tỏ rằng quân đội Pháp làm chủ tình hình ngon lành, sau hơn nửa năm thực hiện kế hoạch của y, nên ra lịnh tổ chức quốc khánh thật to. Diễu binh, diễu hành, thể dục thể thao, kẹc-mết... Trảng Bom, trong vành đai giữ Sài Gòn, không lý không ăn chơi một trận! Bọn chỉ huy tại chỗ định dành hai ngày: sáng ngày 14 duyệt binh, gắn mề đay, đọc nhật lịnh... sương sưong vậy, còn lại thả cửa cờ bạc, rượu chè, đĩ điếm.

Suốt đêm, Hai Cũ và tôi không ngủ. Tôi ở trên lầu với chủ nhà. Lúc đầu, họ sợ Hai Cũ bắn - tướng có cô hồn của anh xài chỗ này thật thần hiệu - Song, dần đà, họ biết Vệ quốc đoàn thứ thiệt, nên đâm rên rỉ, oán trách nhoi. Nhất là vợ thầy xu. Con mẹ mưu mô đáo để: phần mụ ta kêu trời, kêu đất chưa đã, mụ ngắt véo đứa con lên một khóc ré inh ỏi. Tôi cố công nói, con mẹ cố công bù lu bù loa. Nào mấy ông giết tụi tui. Tây nó xử tử ráo, phá sập nhà, nào lựa chỗ nào không lựa, nhè cái nhà này, hai vợ chồng đổ mồ hôi xót con mắt mấy chục năm mới cất nổi v.v...

Hai Cũ lên lầu. Anh mới tằng hắng một tiếng, vợ thầy xu nép vào góc giường. Anh dằn mạnh súng lên bàn:

- Biểu im mà cứ ngo ngoe hoài. Bộ bà tưởng hễ Tây kéo lại thì bà yên thân sao chớ? Tụi tui mang súng vô chợ để chơi sao chớ? Tây nó rành vợ chồng bà quá, nó dư biết vợ chồng bà là của tụi nó, bị sợ tụi tui nên không dám la... Bà nói vậy, nó nghe nó cưng bà dẩu lên. Còn bà nhóp nhép cái miệng thì Tây có đến cũng chỉ làm lễ truy điệu cho bà thổi... Tui bắn bây giờ !

Hai Cũ biểu tôi xuống lầu. Anh ngồi đó tới gà gáy hiệp chót.

Trời chưa sáng hẳn, song quốc lộ 1 đã rộn rịp xe ngựa, xe đò.

Chúng tôi bắt buộc chủ nhà ngồi ở cửa, có khách thì tiếp phía ngoài, đẩy đưa để khách rút lui cho mau. Tôi đảm bảo với chủ nhà hễ thấy Tây kéo xuống, họ sẽ tản ra sau vườn rồi dông vô chợ. Hai Cũ cẩn thận dặn họ gom góp thứ gì quý đem theo.

Mặt trời chưa mọc, đã nghe ai dó gọi cửa thầy xu đi uống cà-phê. Thầy xu trả lời trót lọt. Thầy xu cho biết, đó là thằng đội rờ-sẹt, tối không dám ngủ nhà, vừa từ đòn Gò Xoài về.

Nói chung, anh ta đuổi khéo cả chục người.

Cho đến một người. Một phụ nữ. Bà đi qua cổng - chúng tôi bảo chủ nhà mở cổng cho có vẻ bình thường - le te vô nhà. Chủ nhà hoảng quá, chận bà ta lại:

- Bữa nay lễ, buôn bán cái gì !

- Ậy ! Lễ của Tây chớ lễ gì của mình. Máy trái mít của tôi đặt cọc, bữa nay tôi bẻ. Tôi xuống Biên Hòa chuyến xe đò sớm.

Bà phẹt một bãi cổ trầu, rồi xấn vô, chủ nhà kéo tay bà mà không kịp.

- Kỳ ôn, không? Thày xu bữa nay rượng lắm sao mà mới sáng sớm đã nắm tay đàn bà ? Cô xu ơi!

Bà vừa nói trây vừa bước qua cửa ngăn nhà trên, với căn phòng phía trong. Phòng mờ mờ, bà chưa kịp nhìn chúng tôi đang đứng sát tường.

- Cô xu... úy ! - Bà đã thấy - Cái gì vậy ?

Bà ngó bốn khẩu trung liên, ngó chúng tôi, giật lùi:

- Mẹ cha ông nội ông ngoại bà cố ông sơ, ông sờ, ông sằm ơi !

Bà nói lịu.

- Bà kia! - Hai Cũ gọi bà.

Bà lặp lại: Bà kia!... Tiên nhơn từ đường, ủa, âm binh thần tướng, ủa, Phật bà Quan âm, ủa!

Bà nói huyên thuyên., lùi dần, lùi dần, vấp ngạch cửa, té cái đụi. Bà chống hai tay, lùi nữa, miệng lảm nhảm:

- Nam mô bổn sư Thích ca... Nhân cha và con, và thánh thần... Cao đài Tiên ông đại bồ tát ma ha tát!

- Bình tĩnh lại ! - Tôi đỡ bà dậy. Tôi đã nhớ bà tuy bà thay đổi nhiều.

- Người ta, Việt Minh, không phải ma quỷ đâu. Bà biết Hai Cũ không? - Tôi hỏi.

- Hai Cũ? - Bà ngơ ngẩn một lúc... - Việt Minh hả?

Tôi gật đầu.

- Việt Minh vô đây chi?...

- Có chuyện... mà bà nhớ Hai Cũ không ?

- Nhớ chớ... Hai Cũ bỏ nghề ăn cướp rồi mà!

- Bà nhớ cách nay 8 năm, Hai Cũ giựt cái đồng hồ của Nhựt trên xe lửa không?

- Sao không nhớ! - Giọng bà ta gần bình thường.

- Có một cậu nhỏ lấy cây đòn gánh của bà...

- Nhớ rồi ! Giơ cây đòn gánh mà hổng dám đập...

- Phải... Cậu nhỏ đó là tôi đây...

- Vậy sao ? Mèn đéc ơi! Nay lớn đại, ai mà nhớ mặt... Vợ con gì chưa ?

Bà vụt quên mấy khẩu súng của chúng tôi.

- Hai Cũ là anh nầy. Nay là chỉ huy quân Việt Minh.

Tôi chỉ Hai Cũ cho bà. Bà nhìn Hai Cũ không chớp mắt:

- Đúng rồi... Già hơn, mà cặp chân mầy thì y như hồi đó... Ông Hai bình yên chớ?... Mà...

Tôi biết bà băn khoăn về sự có mặt đột ngột của chúng tôi ở đây. Hai Cũ nói chuyện với bà. Có lẽ bà hiểu, tuy không ừ hữ. Bà chịu ở lại trong nhà và chịu bỏ một chuyến buôn...

Từ xa, trên quốc lộ 1, có bóng người, cả tiếng xe. Hai Cũ và tôi theo dõi. Anh dựng khẩu F. M. sau cánh cửa. Chỉ cần một vài giây, anh đã có thể bấm cò.

- Xe có cờ! Chẳc tụi quận Xuân Lộc.

Anh định cầm súng! Tôi níu anh lại.

- Không phải !

Một chiếc xe hơi cắm cờ Tây và cờ quẻ ly dẫn đầu đoàn người áo đỏ, áo vàng. Đó là cuộc đua xe...

Các “cua rơ” còng lưng đạp lên dốc, lần lượt qua. Hết tốp này đến tốp khác. Tôi thấy mắt Hai Cũ lóe một ánh lóe dữ tợn.

Lại một tốp khác xuất hiện. Đám chạy việt dã.

Tôi biết Hai Cũ khó nén trước sự khiêu khích này, giặc coi như trên đất Trảng Bom không có Hai Cũ. Anh nhổ một bãi nước bọt:

- Mẹ cha nó ! Giống y chó tháng bảy...

Một xe dip từ thị trấn đỗ trước cổng. Chủ nhà khào khào:

- Quan một Phẩm !

Hai Cũ và tôi cũng giật nảy người. Trên xe bước xuống một sĩ quan - đeo lon thiếu úy, đôi kiếng đen to gọng, đầu chải úp mu rùa. Hai tên bảo vệ lăm lăm tiểu liên.

- Quan một Pô-lít-mi-li-te ... Ông vô đây bây giờ.

Hai Cũ lùi vào cửa. Hẳn là anh sẽ đón Phẩm bằng một loại FM. Tôi nép cạnh anh.

Không phải lúc để cho hồi ức về Phẩm sống dậy. Cái cấp bách nhất là làm sao bảo toàn trận đánh. Không có gì dễ hơn là xả vào ba đứa một băng đạn. Nhưng, sẽ chẳng còn màn khai hỏa của chiến dịch. Bao nhiêu công sức, hy vọng của quân khu tan ngay cùng với loạt đạn ấy.

Phẩm - béo hơn trước nhiều, cái bụng chướng to - vén đồng hồ. Nó nhún vai. Ý chừng còn quá sớm cho một công việc gì đó. Nó lê cái bụng lên bậc thềm. Tất cả những người có mặt trong nhà đều nín thở. Thằng khốn nạn này - tôi nghĩ - ngay giờ chết cũng làm lợi cho giặc !

- Bắt sống! - Hai Cũ bảo khẽ. Tôi không còn thấy cách nào tốt hơn. Phẩm qua cổng. Chừng mươi bước nữa thôi. Bỗng, đứa con chủ nhà vụt khóc ré. Tôi nghe vợ thày xu cự khẽ:

- Sao bà véo thằng nhỏ ?

Bà bán mít không trả lời mà bước thật nhanh ra cửa.

- Quan đi chơi sớm! - Bà vồn vã với Phẩm.

- Ừ! Thầy xu có ở nhà không bà?

- Có chớ!... Mà quan đừng vô nhà... Thằng con của thày bị hạch chuột !

Phẩm đứng sựng:

- Dịch hạch ? Pê-xtơ ?

- Tui dốt, đâu biết pết, pót gì... Người ta nói hạch chuột...

Phẩm chỉ bước trong vài bước đã trở lại chỗ cũ.

Tôi mừng thầm. Song, Hai Cũ, mắt trừng trừng nhìn chiếc xe. Hơi thở anh dồn dập. Đây là lần đâu tôi gặp trạng thái gần giống động kinh của anh. Tôi nắm tay anh - bàn tay lạnh ngắt. Anh bám chặt cánh cửa.

Và, tôi hiểu liền. Một trong hai bảo vệ của Phẩm là Tư Chắc Cà Đao: Quả là “thầy” của Hai Cũ. Bấy lâu biệt tăm biệt tích, ai dè y theo Phẩm.

Thoạt đầu, tôi ngỡ Hai Cũ xúc động vì tình cảm cũ. Nhưng, một lúc, tôi rõ, sự xúc động của Hai Cũ không chỉ có bấy nhiêu: Tư Chắc Cà Đao khóm róm châm lửa cho Phẩm đốt. Y lột kê-pi, cúi người thấp, rón rén chìa ngọn lửa và cứ phải rê ngọn lửa mãi, vì Phẩm tuy đặt điếu thuốc lên môi rồi, vẫn đang nói gì đó. Hai Cũ như bị tát. Thầy của anh bần tiện đến mức đó! Tiếng ục ục trong cổ Hai Cũ như nồi súp-de sôi, khi Tư Chắc Cà Đao cười nhăn nhở nhìn làn khói thuốc do Phẩm phà ra. Bấy giờ, y mới thật yên tâm, đội lại kê-pi, đút quẹt vào túi, xốc khẩu tiểu liên, hai tay chống nạnh, hách dịch nhìn đoàn chạy việt dã hào hễn qua mặt.

- Ông Thạch Suôn... Ác lắm! Lắt vú không biết mấy cô rồi...

Bà bán mít nói vào tai chúng tôi. Mãi tới nay, tôi mới biết Tư Chắc Cà Đao là Thạch Suôn.

Hai Cũ tẩn mẩn nòng khẩu F.M. Mọi việc có thể hỏng, bây giờ không do Phẩm mà do Hai Cũ. Tôi gạt mạnh tay anh.

- Anh không được quyền! - Tôi lấy giọng nghiêm khắc.

- Tôi chết... chắc tôi chết... - Anh thở dốc.

Bà bán mít hoảng hồn, mằn theo tường, lùi dần.

Tôi gỡ tay Hai Cũ, song anh bám rất chặt khẩu súng.

Hú vía! Phẩm, Tư Chắc Cà Đao và cả bọn đã lên xe, xe chạy về hướng Gò Xoài.

- Biết đâu chút nữa, tụi nó không quay lại? Chừng đó anh sẽ bắn - Tôi an ủi Hai Cũ.

Mặt trời lên cao. Trên đường, bọn tề các làng xếp hàng, khiêng sắc thần đi vào thị trấn. Cờ phướn phấp phới. Có cả học trò lễ, nhạc công bao quanh sắc thần.

Chà ! Toàn bọn ác ôn đầu sỏ các làng. Mấy khi chúng gom lại đông ken như vầy. Ngày thường, muốn bắt, muốn trị một đứa, trầy vi tróc vảy mà năm ăn năm thua, thậm chí tốn xương máu nữa. Nhin Hai Cũ, tôi biết anh đang tưởng tượng tràng đạn của anh chém dọc chém ngang bọn này như chém chuối. Những chiếc khăn be, những chiếc áo dài nhiễu, những bộ râu cá chốt... Hai Cũ thâm thù tề tận xương. Mà bây giờ, anh phải nép vào kẹt cửa, nín khe ! Khổ tâm quá chừng...

Đám tề qua, đến đám học trò. Chúng đi “một hai” giữa hàng rào cảnh sát. Hai Cũ chỉ thở dài...

Chốc chốc, Hai Cũ ngóng chừng mặt trời, mặt trời lên khỏi ngọn tre...

Sau học trò, đường vắng.

- Hay là hết rồi ?

Hai Cũ lo lắng hỏi tôi. Tôi không rõ, song đoán là đâu lẽ hết kỳ vậy...

Đúng, chưa hết. Đã thấy một tốp, vẻ lính tráng. Đó là bọn tàn binh - ở một trường huấn luyện nào đó. Rồi, bọn tự vệ.

Hai Cũ làm dấu với tôi: Anh muốn giục các thứ làng nhàng này qua cho rảnh.

Tiếng xe. Nhiều chiếc. Dẫn đầu là chiếc xe díp của Phẩm. Xe Phẩm chạy cách đội hình chừng vài chục thước. Đội hình gồm hai xe díp, một xe nồi đồng và năm GMC. Đoạn hậu có một xe díp.

Tất cả những người trong nhà được phép tản khỏi khu vực. Chúng tôi dặn bà bán mít hễ nghe súng nổ, cứ đến đồn gần nhất báo với chúng về chúng tôi, không sao cả. Chúng tôi cũng dặn chủ nhà như vậy. Hai Cũ dọa vợ chồng thầy xu: bà bán mít mà bị Tây tà làm khó dễ thì hai vợ chồng nên uống á phiện với dấm thanh ngay !

Chiếc xe díp của Phẩm nằm trong tầm bắn. Hai Cũ nâng khẩu FM, lấy tiêu cự... Tôi nhìn thật rõ mặt mũi và cả cái gạch trên cầu vai Phẩm. Tôi cũng thấy từng nét gương mặt vênh váo của Tư Chắc Cà Đao.

- Ngắm hai xe díp sau... - Tôi bảo Hai Cũ. Anh nhìn tôi, sửng sốt.

- Theo lệnh tôi! - Tôi dứt khoát - Một khẩu ngắm chiếc xe nồi đồng. Hai khẩu tập trung vào xe chở lính!

Hai Cũ lầm bầm. Nhất định anh chưởi tôi:

- Anh Hai chú ý hai xe díp. Đợi nó vượt khỏi ta sẽ bắn...

Hai Cũ tiếc rẻ chiếc xe của Phẩm, chỉ cần ngón tay anh khều nhẹ cò súng...

Loạt đạn trung liên của Hai Cũ thật chính xác. Miết cò hết một băng, anh lắp băng thứ hai. Và, với băng đạn thứ hai, Hai Cũ cắp khẩu FM như cắp khẩu tiểu liên, sống lưng đứng bên ngoài tường, nã vào chiếc xe nồi đồng mà loạt đạn vừa rồi của đồng chí xạ thủ chưa chuẩn xác, họng khẩu 12,7 đang chuyển về hướng chúng tôi, Hai Cũ đã buộc khẩu 12,7 bất động. Song anh bỗng lảo đảo, máu ướt đẫm nửa thân áo.

Đạn bắn Hai Cũ từ phía hàng hiên xéo với nơi chúng tôi phục kích. Tôi trông thấy cái kê-pi của Tư Chắc Cà Đao thấp thoáng giữa mấy gốc cột. Và chiếc xe díp của Phẩm đang đỗ lưng chừng dốc.

Một loạt đạn thứ hai nhắm vào Hai Cũ. Anh đã núp được bên trong tường. Tôi bắn - tất nhiên, bằng nhiên bằng Rulô - về hướng Tư Chắc Cà Đao.

Hai Cũ không ngó về hướng đó. Anh bận dán mắt nơi hình như Út Giảng đã ra lịnh xung phong, bên kia lộ, sau loạt đạn giòn của hai khẩu Mắc-xim.

- Xung phong !

Hai Cũ lao ra cổng, tay mặt buông thõng. Anh dùng tay trái rút khẩu Côn 12. Và, trong khi anh lao ra, tôi thấy cái kê-pi của Tư Chắc Cà Đao chường hẳn. Tôi định bắn yểm trợ cho anh, nhưng kìa, Hai Cũ đang day khâu Côn xước hàm răng trên của anh. Anh lên cò như thế đó.

Khẩu Côn từ tay Hai Cũ khẽ rung. Tư Chắc Cà Đao ngã vật, chiếc kê-pi từ từ rơi, thấm máu đỏ lòm...

*
* *

Trên đường vào quân y, Hai Cũ chắt lưỡi hoài.

Tôi không muốn nhắc tới Tư Chắc Cà Đao. Chuyện đã qua, cho qua luôn.

- Phải chi bắt sống ông ta !

Tôi hiểu Hai Cũ nói như vậy là anh tiếc không tế sống được thầy mình như anh đã làm với Tám Kỷ.

Điều đó càng rõ hơn khi anh dặn Út Giảng:

- Nói cho lính biết khuyết điểm của tôi: ra trận mà tôi quên lên cò súng lục!

Tôi rời Đại đội 3 sau trận Gò Xoài. Hai Cũ nằm viện ngót hai tháng - xương cánh tay anh mẻ. Đơn vị bạn đánh không trôi đồn Gò Xoài nên vừa ra viện, Hai Cũ lăn vào kế hoạch của anh. Anh chỉ thêm bớt vài chi tiết. Đồn Gò Xoài bị hạ như anh muốn.

Bữa chia tay, tôi hỏi anh:

- Lâu rồi, sao không thấy anh tập võ buổi sáng mà tập thể dục ?

Không ngờ câu hỏi bình thường của tôi lại khiến Hai Cũ bùi ngùi:

- Tự hậu, tui thề không xài một miếng võ nào học của Tư Chắc Cà Đao.

mười lăm

Tôi gặp lại Hai Cũ lần chót trước khi anh tập kết trong trận đánh trên đường 13.

Sau bao năm quen nhau, hôm nay tôi ghé nhà anh. Ngôi nhà sáng sủa ngó ra xóm Bờ Cảng. Chị Hai dọn về đây chưa bao lâu, song dàn bầu đã nặng trĩu trái. Mới - học Trường Thiếu sinh quân - nhổ giò cao nghệu, càng lớn càng giống cha, nhất là cặp chân mày. Em của Mới - lên 8 - là thằng Hùng, học trường Long Nguyên, học bữa đực bữa cái, nên tồng ngồng vậy mà chưa hết lớp ba. Anh chị có thêm một gái sau trận Trảng Bom, đặt tên là Hạnh. Cháu Hạnh nói đã sõi, đeo dính Hai Cũ.

Đại đội 3 phát triển thanh Tiểu đoàn 3 - vẫn là tiểu đoàn độc lập - và Hai Cũ là tiểu đoàn trưởng. Hứng cùng Út Giảng tiếp tục cộng tác với Hai Cũ trong quy mô lớn hơn của đơn vị và chuyện mặn lạt giữa Hai Cũ với Hứng hễ bớt mặt này thì xì mặt khác, dù rằng hai người đều góp công mở rộng đơn vị mà hai người yêu hơn mọi sự trên đời.

Hứng cưới vợ. Không phải con gái tay hương cả Ngô Văn Công như Hai Cũ trêu anh. Và sau buổi cơm thịt gà kho sả cay xé lưỡi do chị Hai thết, khi cả nhà đã ngủ, câu chuyện Hứng lấy vợ giữa anh và tôi dưới giàn bầu, mê mải đến nỗi sương đêm thấm lạnh mà hai đứa chưa chịu thôi.

Sau trận Gò Xoài, một cô gái - 17 là cùng - đến xóm Bình Sơn, nơi Đại đội 3 dưỡng quân. Cô gái tóc bôm bê, da trắng mịn, mắt bồ câu, môi trái tim ướt đỏ, mang một ba-lô hướng đạo sinh, xin gặp chính trị viên. Cô Yến, học trưòng áo tím Sài Gòn năm thứ ba, con một gia đình công chức thích kháng chiến nên tình nguyện ra bưng. Trước khi từ giã đô thành vào chiến khu xanh, cô theo một lớp y tá cấp tốc: biết đo nhiệt độ, biết thụt tháo, biết tiêm - tiêm thịt, dưới da hay tiêm mạch - biết mặt một số thuốc thông dụng. Sở dĩ cô chọn Bình Sơn là vì bạn của cô cho biết một đại đội Vệ quốc đoàn hiện trú quân tại đây. Đường ra chiến khu qua Bình Sơn tiện hơn nơi khác. Cô trốn nhà, cho nên không thích lang thang, chờ đợi. Vả lại, cô sợ đỉa, đi kháng chiến ở miền Đông hợp hơn ở Đồng Tháp Mười.

Yến khoe với Hứng nào ống chích, nào kim, nào thuốc đỏ, bông gòn... mà cô nhét đầy ba-lô. Cô không quên mang theo chiếc áo dài tím - kỷ niệm thời nữ sinh của cô.

Tất cả diễn ra trong nửa giờ: Hứng viết giấy giới thiệu Yến vào quân y đại đội.

Từ hôm đó, ngày nào Hứng cũng gặp Yến. Yến hát hay, nhất là bài Thiên Thai - cô hát được bằng liếng Ăng-lê.

Phụ trách quân y là một y sĩ - tên Thạnh. Y sĩ Thạnh học y tá ở nhà thương Chợ Rẫv, đi kháng chiến sau phong trào trò Ơn. Trước nay, Thạnh luôn nhắc người yêu chờ mình ngoài thành, khoe nào thơ, nào ảnh... Song, khi Yến vào quân y, anh làm như chưa hề có người yêu bao giờ.

Đại đội bắt đầu xầm xì về Hứng. Lại cũng có tiếng xầm xì về Thạnh. Điều đáng chú ý là Hứng và Thạnh bỗng trâu trắng trâu đen với nhau.

- Ôi ! Chẳng qua ông ta nhờ ông Thẳng nâng đỡ nên nhảy phóc lên ghế chính trị viên đại đội, chớ dốt đặc cán mai, tài cán gì... được cái mã thôi, gạt mấy cô nhẹ dạ!

Thạnh nói hành nói tỏi Hứng - trước Yến, tất nhiên.

- Ôi ! Thứ học trò lêu têu, “không có chó bắt mèo ăn cứt”, chớ va học hành lỡ dở, giao quân y cho va bằng gửi trứng cho ác !

Hứng nặng nhẹ Thạnh với Yến. Anh thường chêm một câu chẳng đâu vào đâu cả.

- Va vợ con đùm đề rồi!

Đôi khi, Hứng tỏ ra mình là cấp trên của Thạnh - vào những trường hợp hoàn toàn không cần thiết:

- Đồng chí Thạnh lên văn phòng đại đội, tôi có việc “phổ biến”.

Thạnh phải chập gót chân:

- Báo cáo! Y sĩ Thạnh có mặt!

Việc “phổ biến” ấy chỉ là: nhớ cho thương binh uống sữa hoặc giặt bặng bằng xà bông!

Hai Cũ biết hết.

- Thì trai chưa vợ gái chưa chồng, một mái tới hai trống!

Anh đánh giá sự đời gọn hơ như vậy. Út Giảng khác anh. Theo Út Giảng, Yến vào Đại đội 3 không ngẫu nhiên, chọn Hứng làm quen đầu tiên càng nên suy nghĩ và gieo bất hòa giữa Hứng với Thạnh thì rõ ràng không phải vì vô ý. Lần nào Út Giảng cũng bị Hai Cũ gạt ngang:

- Chuyện trai gái... Chớ ông hồi chưa vợ thì sao?

Rồi Út Giảng gặp Hứng. Rồi Hứng gặp Yến. Hứng chính thức báo cho đơn vị biết anh và Yến đính hôn, sửa soạn đám cưới.

Y sĩ Thạnh ngã lăn ra đau. Theo nhân viên quân y báo Thạnh khóc như cha chết.

Hai Cũ nổi thầu lậu:

- Nước mắt đâu mà nhiều dữ vậy! Làm như thế gian hết con gái...

Anh gọi Thạnh đến. Thạnh chối bai bải:

- Em với cô Yến chỉ là tình đồng đội thôi... Cô mà xây dựng với anh Hứng, em mừng lắm... Ai vẽ rồng vẽ rắn khiến anh Hai bực mình, là tầm bậy. Em đau thiệt mà... bị thức đêm liên tiếp..

Anh gọi Yến, Yến giẫy đông đổng:

- Cháu chỉ yêu anh Hứng !

Thế là lễ tuyên bố. Hai Cũ chủ hôn. Yến nói ngọt như đường phèn:

- Nhờ chú Hai, chú Út với cả đơn vị, tôi xây dựng gia đình với anh Hứng. Tôi hứa đặt hạnh phúc riêng trong hạnh phúc chung, trước một mình thì cố gắng một, nay có đôi bạn thì cố gắng mười. Với anh Hứng, tôi sẽ là vợ hiền...

Thiên hạ vỗ tay hoan hô. Hai Cũ khoái quá:

- Con nhỏ khôn thiệt !

Anh hơi khó chịu cái lắc đầu thiếu tin tưởng của Út Giảng.

- Thằng cha này đa nghi hơn Tào Tháo !

Hôm sau, anh được một thơ dài của Thạnh. Thạnh “tự phê” là đã nói dối. Anh ta và Yến yêu nhau, nhưng anh ta sợ Hứng. Bây giờ, đám cưới rồi, Yến đau khổ, anh ta thấy phải trình bày sự thật.

Kèm theo: hai bức thơ của Yến gởi Thạnh.

Bức thứ nhứt lúc hai người mới tỏ tình. Mùi mẫn không còn chỗ chê. Bức thứ hai, sau đêm tân hôn, tức là sáng nay. Lâm ly thống thiết hơn Chiêu Quân cống Hồ.

- Đ.m ! Sao kỳ ôn vậy?

Chửi thề xong, Hai Cũ gọi Thạnh. Y sĩ Thạnh giống như con chuột lọt vô khạp nước, lông lá sát rạt, mắt trõm lơ. Thạnh vừa khóc vừa kể cho Hai Cũ nghe. Té ra, Yến với anh ta đã ăn ngủ với nhau rồi. Không phải một lần.

Hai Cũ mời Hứng tới văn phòng. Hứng nai nịt chỉnh tề, cười nói thoải mái. Một con người hưởng hạnh phúc trọn vẹn. Hứng tâng bốc Yến tận mây xanh:

- Cô ấy hăm tôi: tôi mà liếc cô nào thì cô ấy tự tử liền!...

Hứng cho hay anh họp các chính trị viên trung đội bàn công việc hôm nay, ngày mai xin phép đưa Yến ra rẫy của đại đội nghỉ một tuần.

Hứng ra về, Hai Cũ làu bàu:

- Con nhỏ này là quỷ cái..,

Anh hăm hở đến nhà Hứng.

Ngôi nhà ấm cúng mà đơn vị cho vợ chồng mới cưới cửa khép hờ. Hai Cũ xô cửa vào:

- Cô Yến đâu ?

Anh chưa biết sẽ làm gì, ném người lên ghế.

- Chú Hai hả?

Yến nép bên cửa buồng, hỏi Hai Cũ. Anh ngó vô rồi vội quay lại. Yến trần truồng ẩn hiện sau lấm ny-lon mỏng treo làm màn.

- Chú Hai đi đâu sớm vậy ?

Đôi tay trắng muốt của Yến quàng cổ anh, bộ ngực đồ sộ ép vào đầu anh.

Hai Cũ bật dậy. Anh tát Yến không biết mấy cái. May mà anh không mang súng theo, bằng không nhất định anh bắn rồi.

- Đồ đĩ ngựa! - Anh gầm như cọp ba móng.

- Không chỉ là đĩ! - Út Giảng bảo anh.

Khi Hai Cũ hiểu ra, khi anh và Út Giảng đến nhà Hứng “để nắm đầu con do thám dám đùa với Hai Cũ” - như Hai Cũ đấm bàn la lối, thì cô ta đã biệt tăm. Sau này, điều tra cặn kẽ, biết Hà - người chỉ đường cho Yến vô khu - là vợ bé của Phẩm. Hình như Yến cũng là mèo của Phẩm. Cùng biến mất với Yến là toàn bộ lý lịch của cán bộ, chiến sĩ Đại đội 3. Y sĩ Thạnh bỏ trốn, song không thoát. Người ta xác minh: Thạnh không phải “Đơ B” - anh ta bị Yến xỏ mũi.

Hai Cũ nhận phần lỗi về mình, nên Hứng chỉ bị khiển trách. Thạnh, sau một thời gian nằm trại giáo hóa, được Hai Cũ lãnh về đơn vị, mọi giông tố đã qua. Chỉ phiền là Hứng và Thạnh mỗi lần gặp nhau y như hai tay thua cờ bạc sạch túi, cười mà giống mếu !

mười sáu

Hai Cũ tẳng hẳng tơ hơ sau khi nghe tôi truyền đạt kế hoạch tác chiến. Đây là trận phục kích lớn. Quân giải phóng Lào I-xa-la và quân tình nguyện Việt Nam đang o ép nặng căn cứ Sê-nô của Pháp ở Hạ Lào, hợp đồng với chiến dịch Điện Biên Phủ. Pháp tiếp viện cho Sê-nô bằng con đường 13. Trung đoàn Spa-hi thứ 5 sẽ vận chuyển qua vùng Bến Cát trong vài ngày tới. Tiểu đoàn 3 chịu trách nhiệm khóa đuôi đoàn xe ít nhất cũng trên trăm chiếc GMC. Theo kế hoạch, một tiểu đoàn bạn sẽ cắt phần đầu đoàn xe và Tiểu đoàn 3 của Hai Cũ sẽ tập kích vào số còn lại, khi lộ trình bị nghẽn.

- Năm cha ba mẹ vậy, đánh chác sao được ! - Hai Cũ cằn nhằn với tôi.

- Tao ớn nhất là ông nội Thu. Giao ổng cắt đội hình địch, tao ngán hơn ngán cơm nếp mắc mưa !

Thu là tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn đuợc bố trí phía trên tiểu đoàn Hai Cũ. Thu và Hai Cũ từngdự chung nhiều trận đánh, biết tánh ý nhau. Thu có một lý lịch na ná Hai Cũ - phần nghề nghiệp trong lý lịch là phần khó điền nhất hạng.

- Để rồi chú mầy coi !

Tôi cố lời hơn lẽ thiệt với Hai Cũ, anh vẫn nằng nặc không nghe:

- Va chưa bỏ tật ăn hớt đâu...

“Tật ăn hớt” của Chín Thu thì tôi biết. Hồi còn ở Đại đội 3, tôi với Hai Cũ thiếu điều thắt họng vì cái “tật” - Hai Cũ gọi là “chơi cha” này. Hôm đó, chúng tôi - Đại đội 3 và đại đội của Chín Thu - hẹn nhau phục kích một đại đội Lê dương trên đường số 2, khỏi Xuân Lộc mười cây số. Giao ước rõ ràng: Chín Thu cho bọn mở đường qua, thường là hai xe díp bố trí FM, hai xe nồi đồng - nổ súng vào chiếc xe chở lính đầu tiên. Đại đội 3 xung phong đánh lựu đạn các xe chở lính tiếp sau khi chúng ùn lại. Chín Thu ham hai khẩu FM trên xe díp, cho nổ trước, nhào ra cướp súng rồi rút. Hai xe nồi đồng dừng ngay trận địa phục kích của Đại đại 3. Báo hại, chúng tôi vừa bị một trận đại liên tối tăm mặt mũi, vừa phải chống lại bộ binh từ sau thọc tới. May, trời đổ mưa, đại đội mới thoát khỏi hai gọng kềm.

Dưới cơn mưa, khiêng thương binh ỳ ạch, Hai Cũ tức ứa gan. Anh lôi cao tằng cố tổ Chín Thu ra chửi. Trời sụp tối, chúng tôi kéo qua một ngôi đình đèn đuốc sáng trưng. Thì ra Chín Thu đang trưng hai khẩu FM chiến lợi phẩm “lấy le” với mấy cô phụ nữ sắp sửa ăn cháo lòng heo nấu đúng cách chợ Đệm!

Nếu không có tôi, Hai Cũ đã bao ngôi đình, bắn chết Chín Thu rồi.

- Hồi đó khác, bây giờ khác ! - Tôi vẫn một mực giải thích.

- Để rồi chú coi !

Hai Cũ cũng một mực khăng khăng. Tôi đâm ngờ Chín Thu, phải đến chỗ anh, họp toàn ban chỉ huy tiểu đoàn nhắc tới nhắc lui kỷ luật tác chiến.

- Thằng Hai Cũ thì bao giờ biết trái đất quay! Nó nhớ chuyện đời xưa không hà! -Chín Thu hơi mắc cỡ, đánh trống lảng.

Trận đánh phức tạp hơn dự kiến nhiều. Không phải vì Chín Thu “chơi xấu” - tiểu đoàn Chín Thu đánh một trận xuất sắc, loạt đạn đầu đã quật ngã bốn xe đầy lính. Xe ùn lại. Cả mấy chục xe đưa sườn cho Hai Cũ và tất cả các cỡ súng. Toàn bộ mặt trận rung chuyển trong tiếng súng, lựu đạn và tiếng xung phong của quân ta, tiếng kêu rú hoảng loạn của bọn Spa-hi.

Nhưng, ở trận địa của tiểu đoàn Chín Thu, đại liên và lựu đạn pháo chợt nổ gay gắt. Đạn bay vút qua đầu chúng tôi.

Hai Cũ - đang hò hét truy bắt tù binh - phán đoán:

- Chết cha rồi! Tụi nồi đồng quay lại... Nguy cho Chín Thu!

Kế hoạch đã tính đến tình huống này và bố trí hai tổ Ba-dô-ca trị tụi nồi đồng. Không hiểu sao không nghe Ba-dô-ca cất tiếng.

Trên trời, vẳng hơi đầm già.

- Chú nào còn lựu đạn, thủ pháo, theo tôi!

Hai Cũ chạy lên gò, khom lưng lẫn vào các bụi găng. Non tiểu đội lập tức nối đuôi anh.

Mấy phút sau, tôi nghe nhiều tiếng nổ thật đanh. Hai bựng khói bốc cao. Họng đại liên trên xe nồi đồng câm bặt.

Vừa lúc đó, một biên đội Xít-phít-phay ba chiếc xuất hiện. Cả bầu trời bỗng chốc sôi sục. Ba vật đen liệng một vòng trên trận địa, nghiêng dòm dỏ.

Hứng, hấp tấp chạy dọc theo đường, về hướng Chín Thu. Tôi biết Hứng mở mũi vu hồi để thanh toán nốt số tàn binh còn chống cự.

Cự ly bay của biên dội Xít-phít-phay giãn rộng. Chiếc dẫn đầu chợt rú lên đâm bổ. Hai quả bom đen trũi nom rõ, từ cánh máy bay lao vút xuống trận địa. Tiếng bom rền gần như đồng thời với tràng đạn liên thanh ai đó miết cò thật căng, từ mặt đất quất ngược lên... Đội hình Xít-phít-phay rối loạn. Chiếc thứ hai trong tư thế sẵn sàng đâm bổ, đã vội né ngang.

...Chín Thu cõng Hai Cũ. Người Hai Cũ như - không còn xương sống, tay chân dịu nhĩu, lung lay theo bước chạy lúp xúp của Chín Thu.

Hứng - cả người cháy xám - lắc lư trên vai Phố, rên khe khẽ.

Chúng tôi tản sâu vào rừng, nơi đặt trạm quân y dã chiến.

Thạnh lầm lì đón hai thương binh. Tôi sờ mũi Hai Cù, hơi thở của anh mỏng như lá lúa.

Thạnh đặt ống nghe lên ngực Hai Cũ, tay bắt mạch. Tôi theo dõi Thạnh, thâm mong Thạnh đừng lắc đầu. Thạnh không có một cử chỉ nào cả, ngoài đôi mắt. Đôi mắt đó bảo rằng tình thế của Hai Cũ hiểm nghèo.

Thạnh tiêm cho Hai Cũ và anh tiếp tục nghe ngóng. Hứng, rên khe khẽ.

Chín Thu, quần áo rách bươm, từ đầu đến chân bê bết đất, vuốt cát dính trên đầu Hai Cũ. Đôi mắt Chín Thu đỏ chạch, nước mắt vẽ lên má lem luốc của anh những vệt ngoằn ngoèo.

Thạnh để hết tinh thần vào ống nghe. Và kìa, môi anh không mím nữa. Anh ngó tôi, gật đầu.

Thạnh quay sang Hứng. Hứng bị bỏng. Da anh, chỗ cháy đen, chỗ đỏ ửng, tóc chỉ còn là những chùm xoắn buông ra mùi khét. Thạnh nghe tim Hứng. Một lúc sau, anh ngó tôi, môi mím chặt.

Thạnh và tôi bước ra ngoài.

- Anh Hứng chắc khó qua !

Tôi lặng người.

- Phỏng 100 phần trăm... Không có cách nào cứu nổi.

Có lẽ Thạnh hiểu lầm cái nhìn của tôi, anh nói trong dằn vặt:

- Thưa đồng chí chánh ủy! Tôi nhận xét tình trạng sức khỏe của đồng chí Hứng với tư cách một thầy thuốc và với tư cách một cán bộ cách mạng.

Đây là lần đầu, Thạnh xưng hô với tôi như thế. Tôi hoàn toàn quên chuyện lấn cấn giữa Thạnh và Hứng trước đây. Tôi cũng không có quyền gì hoài nghi Thạnh.

- Anh đừng để bị ám ảnh! - Tôi nói, nghiêm khắc - Vấn đề ở đây là mạng sống của một đồng chí...

- Tôi xin lỗi anh! - Thạnh nói, giọng bình thản - Còn nước còn tát, tôi cố gắng...

Đêm đó, Hứng vĩnh biệt chúng tôi.

Chín Thu thuật lại cớ sự: Bị xe nồi đồng quật lại bất ngờ, cánh quân của anh chới với. Giữa hai gọng kềm ép chặt, bờ đường lại cao, anh gần như rơi vào giữa dòng kinh. Ba-dô-ca tịt, hai xe nồi đồng như hai con trâu nước, song song lủi vào quân anh. Tiểu liên và súng trường không chặn chúng được. Trong tình huống đó, rút lui không phải là chuyện dễ.

Hai Cũ đến thật vừa vặn. Loạt thủ pháo của lính Hai Cũ bẻ gãy trong chớp nhoáng hai chiếc nồi đồng. Chúng bốc cháy. Tuy nhiên, cơn nguy hiểm chỉ giảm chứ chưa bị loại trừ. Hơn nữa, trên trời ba chiếc khu trục đang gầm rít. Mũi vu hồi của Hứng xua đám Spa-hi chạy tháo thân, rống như bị thiến.

- Anh Hai, bom !

Hứng gào thất thanh. Anh nhảy phóc lên xe nồi đồng mà ngọn lửa đang liếm thành xe, hất họng đại liên chĩa lên chiếc Xít-phít-phay. Hai Cũ cũng gào.

- Hứng ! Xe nổ !

Gào với Hứng mà Hai Cũ lại nhảy xô về Chín Thu. Anh xô Chín Thu - đứng trên bờ - té sấp xuống lộ. Bom nổ, khẩu đại liên của Hứng chồm chồm. Rồi, chiếc xe nồi đồng bật lên những tiếng lụp bụp giống như rừng le bị cháy.

Hai Cũ chìm dưới đống đất. Hứng ngã lăn bất tỉnh, quần áo ngún khói...

mười bẩy

Cửa Hàm Luông về đêm có vẻ hẹp lại. Bên kia, rặng dừa nước Ba Tri chập chờn một chớn đen lan tận giữa sông. Bầu trời lấm tấm sao, in trên dòng nước. Trăng mọc từ lâu, song nó chìm sau một khối mây đặc.

Sóng biển vỗ đều đặn. Từng lượn sóng hăm hở cuộn vào bờ, hết lượn nọ đến lượn kia, chúng tranh giành hôn bờ đất - hôn một thoáng rồi lại lùi ra - như trò đùa của trẻ thơ: ve vuốt con mèo, song không dám đặt tay lâu trên bộ lông mượt mà của nó.

Biển - vừa qua cơn động - ung dung trải dài đến nơi nào đó. Ban đêm, biển giấu cái bát ngát trong màu đùng đục.

Ngoài khơi, ngọn đèn hàng đáy vẽ những chấm đỏ hắt hiu.

Đêm và biển trôi lặng lẽ như vậy.

Bỗng, cả cửa sông vụt sáng. Ánh sáng rực lóa mắt từ ngọn đèn pha trên một chiếc tàu tuần, chầm chậm lướt đầu sóng. Bầy hải âu giựt mình, vỗ cánh xôn xao.

Đèn pha tắt, nhưng cửa sông bị đánh thức. Tàu tuần nổ máy, nặng nhọc lội ngược dòng Hàm Luông. Tiếng tàu nhỏ dần rồi mất hút. Vầng trăng mười bảy thoát đám mây đen, tưới màu bạc mơ màng, mát rượi lên cả mặt biển và ngọn cây.

Bây giờ, đến lượt chúng tôi: ba đống lửa đầu doi bập bùng. Đã mười mấy đêm liền, chúng tôi đốt lửa và chờ đợi. Chúng tôi chờ đợi những cái nháng quẹt “cọng tròn 6”. Đêm thứ nhất, thứ hai, biển bình yên. Âm ba của biển thanh thản mà chúng tôi lại bồn chồn. Thêm củi vào ba đống lửa. Bất cứ một động tĩnh nhỏ nào trên mặt biển cũng khiến tim chúng tôi đập mạnh. Thậm chí, khi mặt trời đã rựng, chúng tôi chưa chịu dụi lửa - biết đâu - thuyền đến muộn và ánh lửa tàn vẫn giúp cho họ biết đây là bến...

Ngóng đêm rồi ngóng ngày, dù đã được phổ biến: thuyền không bao giờ ghé ban ngày. Mà, cửa Hàm Luông ban ngày, thuyền đánh cá ra vô như chợ phiên.

Đêm thứ ba, thứ tư, biển động. Biển động không mạnh song đó là chuyện ít khi có vào mùa này, như người bản địa nhận xét. Sóng đánh cao, nước văng tận ba đống lửa. Gió đùa ngọn lửa đôi lúc vung tàn tựa pháo hoa. Và, đêm thứ năm, thứ sáu, thứ bảy... Quanh đống lửa, trăm thứ ước đoán: ngày khởi hành chậm... trục trặc máy... mất phương hướng... mắc cạn... Một ước đoán mà ai cũng tính tới song không ai nói ra: đụng giặc. Chúng tôi thừa hiểu tỷ lệ mỏng manh của sự an toàn trên mặt biển. Hải trình những hơn nghìn cây số, lênh đênh hằng mười ngày. Trong chúng tôi, đồng chí Thái từng công tác vận chuyển vũ khí đường biển trong kháng chiến chống Pháp. Tất nhiên, hồi đó, chỉ có ghe bầu. Song, Tuy Hòa vào Gò Công khác Hải Phòng vào đất Thạnh Phú này. Vả lại hải quân của Pháp sao mà so nổi với hải quân của hạm đội 7 và bọn tuần duyên ngụy hiện thời.

Cuộc đồng khởi cuối 1959 lật đổ trên một phạm vi rộng lớn bộ máy cai trị Mỹ -Diệm ở thôn xã. Trong một thời điểm nhất định, với đôi khẩu “quảnh tầm sào” kết hợp gậy, dao, tầm vông - và cả bập dừa nước giả súng - nhân dân Nam Bộ trói gô tề, dân vệ, hạ cờ ha sọc...

Tuy nhiên, tình hình không dậm chân mãi tại chỗ. Địch hoàn hồn, bắt đầu phản kích. Số vũ khí ít ỏi của ta khó mà đối chọi với các đội quân càn quét, bình định được trang bị “bén” hơn nhiều.

Súng, đó là dưỡng khí của cuộc cách mạng. Chúng ta, bằng nhiều cách khác nhau, tìm ra súng. Song, đâu dễ tạo súng nhanh. Súng nào phải củi. Giả tỷ như chúng ta ở vào đầu cuộc kháng chiến chống Pháp, chẳng có gì bàn cãi cả. Nhưng, nửa nước đã tự do rồi... Căn cứ bây giờ chẳng phải chỉ là chiến khu Đ..

Đồng chí trong Bộ chỉ huy Miền giao cho tôi nhiệm vụ này.

Rời cơ quan Bộ chỉ huy về Ban tham mưu, tôi dường đi trên ngọn cỏ. Thế là chúng ta có súng rồi.

Dù mệnh lệnh phải giữ tuyệt mật, tôi vẫn không sao giữ riêng trong lòng nổi. Những đồng chí cùng đi với tôi có lẽ còn khó giữ hơn tôi. Đành phải “he hé” cho vài người và căn dặn:

- Đừng nói cho ai biết ! Lộ ra là không còn đầu đội nón.

Sự đe dọa kia có hiệu lực đến đâu, tôi không rõ. Chỉ biết khi bắt tay tiễn tôi, nhiều đồng chí cào cào lòng bàn tay tôi, nheo mắt, ý muốn bảo:

- Tớ “rành sáu câu” quá mà, ông bạn!

Vả lại, cái nôn nả khác thường đã tố cáo chúng lôi. Nhất là, cùng đi với tôi, một “tân binh mùa thu” là đồng chí Thái - “Thủ trưởng buôn lậu súng”, như anh em gọi đùa - vừa vượt Tây Trường Sơn vào, còn mặc quân phục và đội kê-pi lính Coong Le. Anh là chuyên viên quân khí.

Lộ trình Dương Minh Châu - Bến Tre được rút ngắn. Trong một ngày chúng tôi đến Bời Lời. Đêm, vượt lộ 1, băng luôn “đồng chó ngáp”, tảng sáng đến bờ Vàm Cỏ. Chiều, đáp xuồng máy, tảng sáng đổ bộ Hội Cư. Đêm, vượt lộ 4, vượt sông Ba Rày, vượt luôn sông Tiền. Chiều, có mặt ở Định Thủy, trình diện với Tỉnh ủy Bến Tre. Và, hai hôm sau, giáp mặt biển Thạnh Phú.

Chúng tôi lo mình chậm. Kỹ thật, còn đến nửa tháng chọn hàng chục điểm đốt lửa, chọn luồng lạch và cả con rạch không có tên trên bản đồ để giấu tàu, cất vũ khí.

Nhân dân ven biển Bến Tre đều tham gia Mặt trận Dân tộc Giải phóng. Nơi đây lại xa đồn địch. Song, chúng tôi buộc phải ngụy trang công việc của mình: đoàn cán bộ nghiên cứu đánh tàu trên cửa sông Hàm Luông. Quân khu 2, Tỉnh ủy cử cán bộ đi với chúng tôi. Huyện ủy phân công một đồng chí thường vụ chuyên trách và tại xã, chỉ mỗi đồng chí bí thư chi bộ là hiểu cái gì thổi chừng ấy người về vùng biển hẻo lánh này.

- Địch mà ngửi ra, lôi thôi to!

Đồng chí Bí thư Tỉnh ủy nhắc đi nhắc lại...

Chúng tôi ăn Tết vài địa phương. Cái tết giải phóng thứ hai.

- Chà ! Giờ này, mấy ảnh còn dơi dơi ai đâu, không biết - Thái chắt lưỡi.

Bức điện mà Bộ chỉ huy Miền đưa tôi đọc, vỏn vẹn mấy dòng:

Từ 18 tháng 2 (dương lịch) trở đi, đón ở Rồng Khỏe. Dấu hiệu theo quy ước: ba đống lửa, cộng tròn sáu. Khách viếng tên Lê Văn Tân.

Rồng Khỏe ghép chữ Long (Hàm Luông) và chữ Thạnh (Thạnh Phú). Ngày 18 nhằm mùng bốn Tết.

Ai cũng hy vọng chờ và ai cũng nguôi hy vọng khi đêm thứ mười hai sắp tàn. Bánh tét thì phơi khô, nồi thịt kho thì kho đi kho lại, sắc đến mức giống kho khô... Ngàv hạ nêu đã qua... Rằm cũng vừa qua.

Gói trà Thái Nguyên bao bạc số I sạch trơn qua mấy đợt “UTQ” ¹ nói chuyện khào và khoanh tay rế để dằn cơn nóng ruột. Mí mắt tôi nặng trĩu. Chất đặc của trà loãng trước cơn buồn ngủ. Sau khi gắng vứt vào đống lửa mấy gộc mắm, tôi thót lên võng, quấn vào tấm vải dù.

- Dậy! Dậy ! Tới rồi!

Trong giấc ngủ cực sạy, tôi nghe ai đó gọi, lắc vội khẩn cấp:

- Cái gì ? - Tôi choàng dậy, mắt cay xè.

- Tới rồi ! - Đồng chí ở Quân khu 2 ² không chờ tôi, đã bươn bả ra doi. Tôi vọt khỏi võng và tuy chưa thấy cái gì cả, cũng reo:

- Tới rồi!

Trời rựng sáng, mặt biển bằng phẳng giống như một trảng cỏ trải rộng. Đống lửa lụi dần. Các ngọn đèn đáy mờ trong màu hồng vừa nhuốm.

Một chiếc tàu đang rẽ sóng tiến vào đất liền. Chúng tôi hốt hoảng khi nhìn ra nó: nó là tàu tuần duyên của hải quân ngụy sườn in rõ chữ trắng rất nổi: HQ 279VĐ. Nhưng, trên tàu lặng trang. Và, tàu không chạy một mình, nó kéo theo một tàu đánh cá hơi khẳm, thứ tàu thông dụng của ngư dân các vùng biển mang số hiệu Bến Tre. Đề phòng bất trắc, chúng tôi chọn chỗ núp.

- Rõ ràng, họ nháng quẹt bốn cái... cho nên tôi trả lời hai cái nháng quẹt... Sao bây giờ lại kỳ ôn vậy ?

Đồng chí cán bộ quân sự Khu 2 lúng túng.

Tôi kiểm tra: nháng 5 cái. Ở buồng lái chiếc tàu tuần, một cái nháng đáp lại. Đợi vài phút, tôi nháng ba cái, từ dưới tàu nháng đủ ba cái. Cộng tròn sáu. Dẫu sao cũng cần cảnh giác. Tôi ra lịnh cho tàu rẽ vào mội vàm nhỏ và bố trí các tổ võ trang sẵn sàng chiến đấu.

Chiếc tàu tuần và chiếc thuyền đánh cá đậu dưới rặng dừa nước giao tầng.

Hoa tiêu, quân phục hải quân ngụy. Anh có vẻ sợ sệt, không dám nhìn thẳng chúng tôi. Một người to lớn, râu lún phún, chân mầy rậm, mặt hốc hác, mắt buồn rười rượi, môi mím chặt... từ trong khoang chui ra.

- Hai Cũ ! - Tôi mừng như phát điên, nhảy lên buồng lái, ôm chầm anh.

- Anh vào, hèn chi điện ghi là Lê Văn Tân... Ai dè, anh lấy tên thằng Mới.

Hai Cũ chỉ nhếch mép đón tôi. Anh nói một câu xa lạ:

- Tâm hy sinh rồi...

Tâm nào? Hai Cũ chỉ nói bấy nhiêu. Anh hờ hững bắt tay số người ra đón.

- Cho nước sạch tắm rửa chú ấy!

Giọng anh nức nở.

Bây giờ thì tôi đã thấy. Trong chiếc thuyền đánh cá, một bó chiếu vấy máu. Đôi chân nhợt nhạt của người chết thò ra ngoài chiếu.

- Trên tàu, hết thảy mấy người ? -Tôi hỏi Hai Cũ.

- Trừ Tâm, còn hai... không kể thằng hoa tiêu, nó là ngụy.

Dưới hầm máy ngoi lên một người nữa, trẻ, đầu rối nùi, mắt trởm lơ. Hai Cũ giới thiệu:

- Không có chú Thìn, chỉ còn nước phá nổ tàu...

Chúng tôi càng lạ lùng khi, trong buồng lái, vọng ra tiếng kêu tuyệt vọng, qua bộ đàm:

- Vân Đồn 279 đâu... Vân Đồn 279 đâu... lên tiếng đi... Vân Đồn...

-----------------------------------------------------------------------
1. “Uống trà quẹo” - uống cực đậm
2. Tức Trung Nam Bộ (khu 8 ).

... Hai Cũ tập kết. Anh mang theo thằng Mới, thằng Hùng. Chị Hai ở lại với con Hạnh.

Vừa chân ướt chân ráo lên xứ Sầm Sơn, Hai Cũ lo gởi gắm hai con học hành. Xong phần con, anh xin đi học. Bạn bè nghe tin Hai Cũ xin đi học đều ra giá: Ba bữa là cao!

Ngay đồng chí chính ủy trung đoàn - bấy giờ, Hai Cũ là trung đoàn phó - cũng ngờ vực:

- Anh Hai nghĩ kỹ đi!

Còn nghĩ tới bao lâu nữa? Anh có tật trời sanh hễ nói làm là làm, không là không... Anh tối dạ thiệt đó - Hai Cũ, tự cho mình như vậy - song chẳng lẽ đầu anh đặc cứng? Còn tại sao anh nằng nặc đòi học ư ? Thì cái gì chưa biết phải học cho biết. Nội chữ Cũ tên anh, mà anh hiểu còn bập trầỵ: cũ mới nè, củ khoai nè, củ soát nè, hùng hùng cũ cũ nè...

Chỉ một lúc, không ai cười anh nữa. Hai Cũ học ra học: miệt mài, cặm cụi suốt ba năm, xong chương trình phổ thông bổ túc.

Khi lãnh bằng, đồng chí giáo viên hỏi anh muốn theo lớp đại học về một môn nào mà anh thích không - anh còn thòm thèm, song lắc đầu: đủ rồi !

Hai Cũ được chỉ định làm Phó Chủ nhiệm Hậu cần sư đoàn.

Trong cương vị này, anh lân la các đoàn ô-tô của hậu cần, các xưởng cơ khí. Ô-tô - vốn là chỗ quen thân với anh - anh xuất thân lái xe mà!
Một lần nữa, Hai Cũ nổi danh. Các lính thợ tán:

- Ông Hai Cũ bắt các xe đã vào bãi tha ma rồi phải nhỏm dậy. Chiếc bất trị nhất nghe ông ấy khua mỏ-lết đã đứng thẳng: báo cáo ông Hai, em có mặt!

Cái mà Hai Cũ ỳ ạch là môn chính trị. Nói cho chính xác, môn lý luận.

Hai Cũ chẳng thấy có điều gì nghịch với anh trong các bài giảng. Song anh nghe chậm mà quên mau. Anh trầy trật với chương trình sơ trung hồi còn trong Nam và đến clmơng trình cao trung thì anh “cuốn vó chạy dài”. Hai Cũ vẫn đến lớp, đôi bài anh “mười phần hết bảy còn ba”, số bài khác thì “hết hai còn một” thậm chí có bài chẳng còn một tí gì.

Người thông cảm với Hai Cũ là đồng chí Chính ủy Hậu cần sư đoàn.

- Mỗi người có một khả năng... Đừng chê đồng chí Cũ kém chính trị. Tùy cách hiểu thế nào là chính trị.

Hai Cũ say sưa đọc báo. Anh teo dõi đài rất cần mẫn. Anh thèm tin tức miền Nam. Những năm đầu sau tập kết, Hai Cũ rười rượi. Ba thằng cắc ké lên chân. Đôi lúc, anh giận mình tại sao lại tập kết, anh mà còn ở trong Nam, anh chôn sống hết lũ ác ôn này ! Rồi, tin tức mỗi ngày mỗi tươi hơn. Hai Cũ khoái quá... Tụi chó đẻ này mà không nện cho nó, nó lừng phèn !

Bị tin tức miền Nam lôi cuốn, Hai Cù đọc luôn tin miền Bắc... Rồi tin thế giới. Hai Cũ mà dám bình luận cả buổi về cách mạng Cu-ba, nhiều người phát hoảng về các hiểu biết của anh.

Giữa năm 1960, anh được lịnh chuyển công tác.

Một Thứ trưởng Bộ Quốc phòng đích thân gặp anh và chẳng rõ đồng chí Thứ trưởng trao đổi việc gì mà Hai Cũ bàn giao công tác cũ có mấy tiếng đồng hồ, leo lên côm-măng-ca, giục nổ máy, không từ giã đơn vị - bỏ luôn bữa liên hoan thịt chó.

Anh xuống Hải Phòng, hấp tấp đến nỗi - lúc anh đi như bay vào cơ quan Đoàn 759 - một sĩ quan kiểm soát quân sự đã đón anh, chập gót chân:

- Báo cáo đồng chí Thiếu tá! Xin đồng chí chỉnh đốn trang phục.

Hai Cũ nhìn lại mình: áo vẫn bỏ vào quần, nịt ngay ngắn. Người sĩ quan cười tủm tỉm:

- Xin đồng chí Thiếu tá sửa lại mũ, ạ!

Té ra, quá vội, anh đội mũ ngược.

Một thiếu sót lớn của tôi là quên thuật về bước ngoặt trong đời Hai Cũ. Anh được kết nạp vào Đảng sau trận đánh đường 13. Tôi và Hứng giới thiệu anh. Song, chính Hứng mới là người đưa anh vào Đảng.

... Hai Cũ tỉnh dần. Anh ngỡ ngàng nhìn quanh: vì sao anh vô trạm xá? Rõ ràng đây là trạm xá. Y sĩ Thạnh kia kìa... Đã khuya rồi thì phải; bên ngoài tối như mực... Mãi một lúc sau, Hai Cũ mới nhớ. Sau khi thét gọi Hứng, anh kịp nhìn quả bom. Nó hình tròn. Kinh nghiệm nhắc anh trông quả bom hình tròn nghĩa là quả bom sẽ rơi ngay. Anh chỉ còn kịp đẩy Chín Thu... và anh không còn biết gì nữa.

Hai Cũ cựa mình, toàn thân rêm như bị dần. Ngực nặng. Tai lùng bùng... Một tiếng rên nho nhỏ, cạnh anh. Anh cố nghiêng người... - Hứng - da như chuột lột, đỏ hỏn -bôi chất mỡ gì đó...

- Vậv là y không kịp nhảy khỏi xe !

Hai Cũ lồm cồm dậy. Thạnh ngăn anh, song Hai Cũ gạt phăng tay Thạnh:

- Tôi khỏe rồi... Chú Hứng thế nào ?

Thạnh lắc đầu. Hai Cũ bước lại giường Hứng.

Hứng chợt bừng mắt... Anh nhận ra Hai Cũ:

- Anh Hai... ! - Hứng nói, khó nhọc - Anh xin vô Đảng, nghen... Tôi giới thiệu anh...

Thạnh gọi tôi - tôi đang giải quyết công việc với Út Giảng.

- Anh Thắng... - Giọng Hứng nhẹ như gió thoảng - tôi với anh giới thiệu anh Hai vô Đảng...

Từ khi bị hất khỏi chiếc xe nồi đồng đến giờ. Hứng mới mở miệng. Hứng nói được bấy nhiêu và cố chờ Hai Cũ, trước khi nhắm mắt... Hai Cũ đã gật đầu.

Chôn cất Hứng xong, Hai Cũ viết đơn. Anh vừa viết vừa nức nở:

- Tôi đoán trước Hứng sẽ chết. Sau vụ con Yến nó dằn vặt dữ tợn. Nó chuộc tội đó! Con Yến mà lọt vô tay tôi!

... Hai Cũ tập vật lộn với sóng trên thuyền đánh cá mong manh đi lại nhiều lượt ven biển từ Hải Phòng đến Vĩnh Linh trong những mùa khác nhau.

Đôi khi, anh cười một mình: tưởng là học chai máy xe hơi, ai dè cấp trên giao công tác cho anh là nhờ anh nổi tiếng sửa xe.

Tháng 6 năm 1961, chiếc thuyền máy trong Nam ra xin vũ khí. Chiếc tàu nhẹ hều, như một bọt nước trên đại đưong, trọng tải chỉ được 4 tấn. Nó rời bờ biển Bến Tre và đi mất nửa tháng. Đón các đồng chí lên cơ quan, anh không để họ yên một phút. Chuyện quê hương phận nào thôi, chuyện chính là đường đi nước bước. Anh hỏi, họ trả lời, cứ vậy, kéo dài mấy ngày.

Anh cho lôi chiếe thuyền lên ụ, tự mình xem xét, rà máy, gõ từng tấm be... Anh cùng chiếc thuyền chạy thử tới Vinh. Khi trở ra, anh mở toàn bộ máy tàu thay món này, chỉnh món kia cho đến khi anh ưng ý.

Hai Cũ báo cáo với cấp trên: anh xin được đi chuyến đầu với chiếc thuyền cũ kỹ này. Anh muốn đích thân quan sát lộ trình, bến bãi trước khi đưa hàng loạt tàu thuyền trọng tải lớn vào đường dây.

Trước hết, cấp trên cứ hỏi đi hỏi lại mãi: có cần Hai Cũ đi chuyến đầu không?

Anh cố gắng chứng minh rằng anh đi là cần, rất cần. Tánh của anh ai cũng biết, anh ghét lối chỉ huy năm ngón. Mà, theo anh, đưa vũ khí vào Nam hệ trọng lắm, anh em đồng chí ngóng chờ có lẽ mỏi mắt rồi, đưa thì phải lọt, đưa lẹ, đưa nhiều. Còn chuyện nguy hiểm, Hai Cũ quen kiểu lập luận: chưa chắc giặc biết thuyền nào là thuyền nào, biết chưa chắc đã bắn - nó tính bắt sống cũng nên, mà hễ áp vô thì ai bắt sống ai, cần coi lại -bắn chưa chắc đã trúng, trúng chưa chắc đã chìm...

Cấp trên nhượng bộ anh. Anh được đi. Đến “tiết mục thứ hai” gay go thập bội: cấp trên cho anh đi thuyền không, hóa trang làm thuyền đánh cá.

- Anh em trong cảnh dầu sôi, chờ chi viện, chừng gặp, chỉ thấy mấy thằng mập lù vô, trang bị toàn “ha tay giơ”, không khéo, họ đạp cho lọt xuống biển. Gì mà dữ tợn vậy ? Đằng nào cũng một lần đi, chở cho anh em một ít súng đặng qua cơn ngặt... Nghe anh em nói cảnh đánh giặc trong đó, sao nó thảm quá trời. So với hồi tụi này, anh em còn khổ hơn. Súng “mút” dài thòng, mỗi cây không quá chục viên đạn... Ác nhơn không?

Anh cự nhoi với đồng chí đại tá:

- Một tấn, anh đừng cho là ít... Tôi hỏi rồi, chục kí-lô cũng tốt nữa là... Đã nói là anh em thiếu, anh em nghèo... cả tỉnh, có vài khẩu trung liên, loại đúc hồi Bảo Đại còn làm trùm.

Sau cùng, anh được lịnh mang theo thuyền “một ít” súng đạn.

- Tôi nói một tấn ! Nếu cân quá một ki-lô, đem tôi ra bắn...

Anh chọn vũ khí. Ta chưa chuyển vũ khí phe xã hội chủ nghĩa vào Nam. Trong các loại súng, anh cân nhắc từng ly: tiểu liên - mà các-bin, tôm-xông là chính - mút Anh, mút Mỹ, trung liên. Phân nửa trọng tải, anh dành cho đạn.

Vũ khí đưa xuống thuyên, nghi trang cẩn thận. Anh gài bộc phá dưới gầm.

- Ta phải đưa vũ khí vào tận nơi. -Anh bảo cả đoàn khi mọi việc xong xuôi.- Lỡ nửa chừng giặc biết thì ta đánh. Tùy tình hình, ta quyết định cách đánh. Đánh mà thoát thì hay nhứt. Giả tỷ đánh mà không thoát thì ta cho nổ. Nổ thế nào để tụi nó cũng phải mạng đổi mạng với ta!

Hôm sắp lên đường, Mới xuống thăm anh. Mới đã là một thanh niên 19, 20. Nó báo cho anh cái tin vui với giọng “đưa đám”. Nghe rồi anh ngó sững nó: nó đi học Liên Xô, theo ngành điện tử.

Mới cố xin vào Nam, không được.

Hai Cũ cũng phân vân. Ừ, thời buổi này, về giải phóng quê hương là phải quá... Mà, đi học cho tới nơi tới chốn đâu phải chuyện dễ. Anh dốt, cái khổ của kẻ dốt hành hạ anh nhiều năm. Theo nghề lục lâm, chữ nghĩa là thừa. Còn, tu tỉnh làm ăn, thiếu chữ nghĩa thật tức anh ách. Có cái mình đúng hơn một trăm phăn trăm mà vì kém chữ nghĩa, mấy tay có học nói một hồi, hóa ra mình trật. Cố cãi, song họ trưng ra sách này sách kia. tờ mấy, đoạn nào... mình đành cứng họng.

Hay là cho Mới đi học ?

- Con trốn về Nam... nói cho tía hay. Học thì thằng Hùng, đánh giặc thì con. Nhà tới hai trai, kéo nhau đi học ráo, “ê” không chịu được. Hùng cũng đồng ý với con.

Mới quả quyết.

- Ậy, có về thì xin phép đàng hoàng, đừng trốn...

Hai Cũ phải viết thơ cho nhà trường yêu cầu để Mới về Nam.

Thuyền chạy cặp bờ biển. Những ngày đầu, trong hải phận miền Bắc, không có việc gì đáng nói. Thỉnh thoảng, Hải quân ta xét hỏi, Hai Cũ trình giấy. Giấy của Hai Cũ “mạnh” thế, thường thường người ta xét hỏi, sau khi đọc giấy, bắt tay anh thật chặt. Một rắc rối nhỏ ở Quảng Bình: đội tuần tra dân quân nằng nặc đòi xét thuyền. Hai Cũ buộc phải ghé thuyền, đến Xã đội nhờ chuyển thơ lên Huyện đội. Sau đó, êm xuôi.

Ba giờ sáng ngàv 30 tết, thuyền rời hải phận Vĩnh Linh. Đêm đó, Hai Cũ thay bảng số cũ bằng bảng số mới, đốt tất cả giấy tờ đi đường của miền Bắc, lẩm nhẩm và nhắc các người cùng đi. Họ học thuộc lòng thẻ căn cước cùng các tờ khai báo mỗi khi tàu tuần Mỹ - ngụy xét. Đoạn từ Quảng Trị vào Bình Định, họ là dân Phú Yên đi đón luồng cá tránh rét phía Bắc. Đoạn từ Bình Định đến Phan Thiết, họ là dân Hàm Tân, đi đánh cá làm nước mắm. Đoạn từ Phan Thiết trở vào, họ là dân Cồn Cù, Trà Vinh, đi rê tôm. Trong thuyền, Hai Cũ là chủ. Những người khác đóng các vai: Tâm, con rể; Thử, người làm thuê - cả hai đã lái thuyền ra Bắc. Cao, y sĩ, Thìn, thợ máy, chuẩn úy, hải quân, cả hai đóng vai con Hai Cũ.

Trước khi nổ náy, năm người ăn kỳ hết hàng chục chiếc bánh chưng, với giò lụa nhận ở Đồng Hới.

Thuyền ra khơi. Cứ yên trí: máy thu thanh bán dẫn hiệu Sony báo trong buổi phát cuối cùng đêm hôm tin của Nha Khí tượng thủy văn cho tàu chạy ven biển: vùng Trung Trung Bộ trời tốt, gió nhẹ, tầm nhìn xa trên mười cây số.

Hai Cũ giao lay lái cho Tâm. Anh sắp xếp bàn thờ Long Vương, chưng hai trái dưa hấu Đài Loan thật to - Ban chỉ huy Đoàn 759 gửi mua từ Hồng Kông về cho anh. Có đủ nhang, đèn, hai phong pháo sản xuất lại Sài Gòn, gói trà Nghi Bồi Nhâm, mứt, hồng, chà là và luôn mấy gói thuốc lá Ru-bi - những thứ được sửa soạn từ lâu. Thêm mấy đòn bánh tét - cũng vừa nhận ở Đồng Hới. Hai Cũ trang trí bên trong thuyền ảnh đào cải lương, xi-nê. Một hình Ngô Đình Diệm lồng kiếng treo nơi dễ nhìn thấy nhất. Và ngọn cờ ba sọc cắm ở mui, phành phạch trong gió.

Trời chưa sáng. Hai Cũ xem đồng hồ: thuyền ra khơi hơn tiếng đồng hồ rồi. Anh ra lịnh thuyền cấn Nam.

- Chỗ này chắc vĩ tuyến 17.

Anh bảo anh em trong thuyền. Mọi người nhìn vào bờ, cố tìm một dấu vết phân chia. Chẳng có gì cả. Đất liền chìm trong vùng đen đục, tiếp với biển.

Khi trời sáng hẳn, Hai Cũ đoán thuyền đã dấn sâu vào phía Nam, dù cho bờ - cũng giống hôm qua - xanh thẫm màu núi.

Hai Cũ không hiểu vì lẽ gì lòng anh nôn nao. Trong cuộc đời nhiều đột biến của anh, anh chưa bao giờ có cảm giác lạ lùng như hôm nay. Anh không sợ. Song, anh cũng không vô tư như những lần sắp nổ súng.

Cuộc chiến đấu bắt đầu rồi ! Nó lặng lẽ như vùng biển sáng nay hay sẽ ồn ào trong cơn giông thế nào cũng ụp tới ?

Thuyền giữ cự ly với đất liền từ bảy đến mười cây số.Trong bao la, thuyền dường như đứng sựng. Những cồn cát chói chang nắng lùi một cách nặng nhọc và những mục tiêu trước mắt chỉ nhích tới dần.

Hai Cũ xem đồng hồ liền xì...

Khi mặt trời chen vào Trường Sơn, biển ngả sang màu tím, Hai Cũ nhẩm tính: đã vượt hơn trăm cây số và đã vào vùng đất Thừa Thiên.
Mặt biển vắng hoe. Giờ này, ai cũng lo đón ông bà.

Theo kế hoạch, Hai Cũ cho thuyền chạy sát bờ, nhân khi trời còn sáng. Khi các xóm ven biển khuất phía sau và trời sẫm, thuyền Hai Cũ tắt máy, đâm vào một vũng nhỏ sát núi. Dấu vết trong vũng cho thấy thuyền đánh cá từng tránh gió ở đây. Song hôm nay và giờ này cố sao để địch không phát hiện. Hai Cũ lên bờ quan sát một lối mòn dẫn tới vũng. Phía trên là gì, cả đoàn không ai biết. Chỗ này, Tâm đã ghé, nhưng chưa lên bờ.

Mọi người tranh thủ ăn. Hai Cũ quyết định thuyền sẽ nổ máy đúng giờ giao thừa và chạy suốt ngày mai ở cự ly tương đối xa bờ, cố tránh hải quân địch ở Thuận An và Đà Nẵng.

Hai Cũ bảo tất cả ngủ lấy sức, anh ngồi trên gộp đá khuất dưới tàn cây.

Gió biển lao xao, hơi lạnh. Thèm một điếu thuốc hết sức mà Hai Cũ không dám. Từ nhỏ đốn từng tuổi này, có lẽ đây là lần đầu anh ngóng giờ giao thừa căng thẳng nhất.

Chợt, Hai Cũ nghe trong gió tiếng rì rầm. Hình như của vài ba người. Anh tuột khỏi gộp đá, núp vào bóng tối, lắng nghe. Tiếng nói rì rầm theo gió, khi rõ là tiếng người khi hòa trong sóng biển.

Hai Cũ kề tai sát đất. Chân người nhón nhẹ bước trên lối mòn. Có khả năng họ sẽ đến đây. Đến đây, nếu chú ý họ sẽ thấy chiếc thuyền lắc lư trong vũng, dù nơi đó kín mít. Là địch, nhất định chúng sẽ khám xét. Và nhất định bọn anh sẽ chống cự... Vài ba tên lính, không có gì đáng ngại, bọn anh thừa sức vật cổ chúng. Đáng ngại là những khó khăn tiếp theo. Nổ súng, bọn anh khó thoát, ở đây thì không ai đuổi kịp anh, song làm sao vượt khỏi lưới địch giăng trên biển ? Bắt sống bọn chúng, không thủ tiêu, chúng sẽ báo động và chuyến đi coi như thất bại.

Thực sự Hai Cũ đã không còn đủ thì giờ để suy tính kể cả thì giờ đánh thức các đồng chí dưới thuyền. Trong ánh sáng hắt lên của biển, anh nhận thấy hai bóng đen sừng sững trên bậc đá, ven lối mòn đổ ra vũng, cả hai đều mang súng, họng súng vượt qua vai họ.

Một trong hai người rít thuốc. Điếu thuốc lóe lên và Hai Cũ thoáng nhận gương mặt xương xương của người hút.

- Hút nhanh đi ! Còn phải vượt lộ...

- Chi mà gấp thế... Đây vào thôn, một loáng là tới.

- Đề phòng chúng nó phục kích...

- Ái dà! Đêm ba mươi Tết, rút vào đồn, ở đó mà phục kích...

- Thôi, chẳng cãi với anh nữa... Cúi thấp, kẻo tàu tuần trông thấy...

- Lại tàu tuần !

Người hút thuốc che tàn thuốc.

Du kích ! Hai Cũ mờ cờ trong bụng song không đánh tiếng.

- Cái chi trong vũng, hỉ ?

Hai người ngồi xuống và họ vội nép vào gộp đá, đặt hai khầu súng trường, chờ đợi.

- Chẳng phải tàu tuần... Thuyền đánh cá !

- Hôm nay không có thuyền đánh cá nào lại núp trong vũng...

- Mặc họ...

- Mặc thế nào được? Nhỡ thám báo tìm căn cứ thì sao?

- Không mặc họ, làm thế nào?

- Gọi họ hỏi...

- Thế lộ mất...

- Anh giữ súng cho tôi... Tôi giả làm dân...

- Ừ, mà phải thận trọng...

Hai người nói rất khẽ. Song, Hai Cũ chỉ cách họ có một tảng đá. Không nên để họ gọi thuyền. Lỡ các cậu giật mình, bắn bậy...

- Hai cậu...

Hai Cũ vừa cất tiếng, hai du kích nhảy một cái rột...

- Đừng bắn! Dân chúng mà !

Hai Cũ thủ thế, vẫn nói điềm đạm.

Dưới thuyền, đã thức. Hai Cũ nói vọng xuống:

- Có hai cậu đây thấy thuyền, muốn hỏi... Tôi nói là thuyền đánh cá nghỉ máy... Chút nữa chạy. Chạy cho kịp sáng mai ăn Tết...

Hai du kích có lẽ đã hơi yên tâm. Một người chịu theo Hai Cũ xuống thuyền. Liếc qua thuyền - cánh đèn che kỹ trong khoang - người đó tin thêm một chút nữa: không phải là thám báo.

- Chạy trong vùng giới tuyến bau đêm, bác với mấy anh không sợ sao?

Giọng Thừa Thiên của họ khó nghe - Cả hai đã ngồi giữa khoang, uống trà. Hai Cũ biết rằng họ nhất quyết không tin là thuyền đánh cá. Thuyền buôn lậu ! Họ hỏi:

- Chở món gì rứa ? Ngược Bắc hay xuôi Nam ?

Khi nghe nói thuyền ngược Bắc - Hai Cũ buộc phải nói dối - cả hai người châm biếm:

- Đông Hà dạo nay khan gạo.

Khi chúng ta qua lại, lỡ độ đường, ghé tá túc trong vũng, có chi bất tiện không ?

Hai Cù dò hỏi.

- Cái này còn tùy... Nếu không có lính, thuyền buôn vẫn ghé. Có lính... Phải đấm mõm nó...

- Lính sư đoàn hay Bảo an?

- Đủ thú... từ Dân vệ đến sư đoàn... cả thám háo và bọn thủy quân lục chiến. Song, về chiều, ít khi có...

Hai Cũ chíp trong bụng. Vũng tuy không to, song thuyền 50 tấn và khi triều lên, thuyền trọng tải lớn hơn vào được.

Qua họ, Hai Cũ biết ở đây có một đơn vị du kích từ những gia đình kháng chiên cũ không chịu nổi chính sách trả thù của Ngô Đình Diệm. Mấy năm trước, họ bị lùa vào các trại tập trung, sau đó, lẻ tẻ trốn lên núi.

Tất nhiên, họ chỉ nói những gì cần nói. Họ hiểu rằng số thương buôn này la cà với địch, nếu không phải là người xấu thì cũng đang bịnh bép xép. Hai Cũ đoán đội du kích vừa nhen và địa bàn vùng biển chưa phải là cố cựu của họ. Họ thiếu súng, thiếu lương thực và với cấp trên.

- Phải tìm cách giúp họ! - Hai Cũ nghĩ thầm.

Nhìn anh du kích xanh xao và hai khẩu súng cổ lỗ của họ. Hai Cũ bàng hoàng. Nếu anh không lầm, họ đặt căn cứ trên quả núi đá này, chênh vênh mép biển và một khi giặc ngửi ra họ, khó mà tránh khỏi tổn thất.

Có lẽ ánh mắt của Hai Cũ bộc lộ đầy đủ tấm lòng của anh, nên một trong hai người nói:

- Biết là gian nan, song còn hơn đút đầu vô tròng của chúng nó... Vả lại, tình hình rồi sẽ sáng sủa ra thôi...

Người nói câu đó là một thanh niên. Khẩu súng anh cầm hôm nay chính là khẩu súng anh được phát trong Tổng đoàn Dân vệ. Anh trốn khỏi Dân vệ chưa lâu.

Hai Cũ còn biết: đội du kích chỉ được ăn chén cơm nóng giữa đêm - lúc họ vào nhà dân, ven quốc lộ. Mà chẳng phải đêm nào cũng thế. Có khi, hàng mươi ngày, họ ăn cơm khô, thậm chí sắn thái khô. Nước lã cầm hơi. Nước lã với họ, là món xa xỉ. Khắp vùng, không nguồn nước. Mùa mưa còn đỡ - hứng ni-lông để dành. Mùa nắng, vài thùng nước cho cả tháng. Đó là chưa kể nơi ở: rúc vào các hốc đá, ngày và đêm không ánh lửa. Nắng hay mưa, ngày hay đêm đều gay gắt. Ngay cột võng, họ cũng phải tỉ mỉ không để một dấu vết trên thân cây...

Càng nghe, Hai Cũ càng xốn xang. Giá mà anh tặng họ chuyến vũ khí này, rồi quay ra, lo chuyến khác ! Nhưng, Hai Cũ không được quyền làm như vậy...

Anh chỉ có thể để lại cho đội du kích mươi cân gạo, vài đòn bánh tét. Riêng hai khẩu Cạc-bin bá xếp và chục quả lựu đạn - trong số vũ khí phòng chiến đấu khi thuyền đụng giặc - Hai Cũ lén đặt trên gộp đá.

Thuyền nồ máy.

Khi hai du kích bu quanh gộp đá - Hai Cụ thấy hai bóng đen khoa chân múa tay - thuyền bắt đầu ra khỏi vũng. Ở nơi nào đó, tiếng pháo giao thừa vọng đến, rời rạc và buồn bã...

mười tám

Chiếc hải thuyền lượn quanh chiếc thuyền đánh cá của Hai Cũ. Hải thuyền - loại tuần tiễu ven biển - phóng hết tốc độ, khẩu đại liên rà theo chiếc thuyền đánh cá và trong tiểu đội hải quân đứng đằng sau tấm kiếng chắn gió, thỉnh thoảng, một sĩ quan thu toàn bộ động tĩnh bọn anh qua chiếc ống dòm.

Hai Cũ phát hiện chiếc hải thuyền khi thuyền anh tách đoàn thuyền đánh cá, quay mũi hướng Tây Nam. Từ một cửa nào đó không rõ, chiếc hải thuyền lướt sóng băng băng, và vừa nhìn qua, Hai Cũ đoán chắc nó đang rình rập thuyền anh. Hôm nay, mồng bốn Tết, tất cả thuyền đánh cá vùng Tuy Hòa ra khơi “lầy hên” đầu năm. Người ta quăng mẻ lưới khai trương và sau đó, về bến. Có mẻ lưới thành công, báo hiệu một năm khấm khá. Có mẻ lưới vỏn vẹn vài con cá - chủ thuyền sẽ cúng Long Vương, thường là cái thủ lợn hoặc ít hơn nữa, cũng một cặp gà thiến.

Hai Cũ ra lịnh chạy máy nhỏ và thuyền xoay một vùng hình thoi. Trừ tài công - vẫn là Tâm - tất cả lên trên, chăm chú nhìn dưới nước.

- Đừng ngó tụi nó! - Hai Cũ căn dặn.

- Rẽ tay mặt, gấp! - Hai Cũ dõng dạc ra lệnh.

- Sẵn sàng buông lưới! - Giọng anh át máy nổ, tay chỉ rối rít. Nước biển một màu xanh trong suốt và thực ra, không có bóng dáng con cá nào cả, chứ đừng nói đàn cá.

- Chạy thẳng - Chạy thẳng tức là đến gần chiếc hải thuyền.

- Rẽ tay trái!

Chiếc hải thuyền bao vòng rộng, thuyền Hai Cũ khi khoan thai khi khẩn cấp, lộn quanh một mặt biển mỗi lúc mỗi thu hẹp.

Hai Cũ đột ngột chui vào mui.

Anh đốt nhang cắm lên bàn thờ Long Vương, chắp tay. Anh không khấn - dù điệu bộ anh hết sức thành khẩn - mà ra lịnh:

- Nhớ đừng ngó tụi nó !

- Buông lưới ! - Hai Cũ đã ra ngoài.

Lưới tung xuống biển. Thuyền chạy thật chậm. Hai Cũ nghe tiếng cười bên hải thuyền. Hẳn là bọn chúng chế nhạo anh. Chế nhạo cái gì đó - anh chọn nơi buông lưới “khai trương” không đúng, anh còn quá mê tín... và cái mà anh cần là chúng chế nhạo anh. Mới vào nghề mà ! Lạ biển mà !

Tiếng cười chế nhạo của bọn hải quân tuần tra cất khỏi ngực Hai Cũ - và mọi người - hòa đá tảng đè nặng từ khi hải thuyền giặc chờn vờn giống mèo chờn vờn chuột.

Màn kịch có lẽ suôn sẻ đây...

Mẻ lưới được chăm sóc cực kỳ nghiêm trang đã thất bại. Nó trống trơn, ngoài một ít cá vụn và rêu biển.

- Chớ có cười, nghe! - Hai Cũ lại dặn. Mọi người tiu nghỉu...

Khi Hai Cũ lại vào mui, hải thuyền lượn gần sát thuyền anh.

- Đừng vái thủy thần... Vái chúng tớ, chúng tớ xua cá cho, mà chúng tớ không thích vái bằng nhang đâu !

Hải thuyền, sau làn cười cợt đó, lảng xa...

Hai Cũ quyết định tiếp tục buông lưới, tiếp tục công việc rất chuyên cần. Rồi, với thái độ buồn phiền, anh cho thuyền chạy thẳng vào bờ. Ai biết được cái ống dòm đã chịu tha anh chưa?

*
* *

Bản tin cuối cùng của đài Hà Nội cho hay sắp có gió to, biển động mạnh. Thời tiết xấu quả không phải lúc. Thuyền Hai Cũ đêm nay nghỉ ở Hòn Hèo. Hết gạo, nước uống cũng cạn. Anh định ghé Nha Trang - ở nơi thị tứ đông đúc, việc mua bán dễ dàng hơn vùng núi này. Hai Cũ biết Hòn Hèo khi xưa là căn cứ kháng chiến chống Pháp, nay là vùng trắng. Sự tuần tra của địch rất nghiêm ngặt. Trong vịnh Lương Sơn một hải đoàn đặc nhiệm của ngụy đang hoạt động bởi Hòn Hèo là một trong những điểm bị ghi là “mất an ninh”. Nếu biển động kéo dài, bọn anh buộc phải mò lên bán đảo tìm gạo nước và bao thứ rắc rối chắc chắn sẽ đến. Ngày mai, trời sáng, thuyền anh nhất định bị bọn hải quân đặc nhiệm gây khó dễ.

Hai Cũ nhiều lúc muốn chạy liền giữa đêm. Song anh thừa hiểu màn ra đa lập tức chỉ điểm hoạt động bất thường của thuyền anh và dù chắp cánh anh cũng không thoát.

Sóng ngoài khơi bắt đầu gầm thét. Chiếc thuyền con của anh lắc lư, chồm lên thụp xuống. Gió tăng cấp - Từng ngọn sóng quật vào vách núi và quauh thuyền thỉnh thoảng nghe những hòn đá lao xuống biển đánh “uỳnh”.

Hai Cũ biết rằng anh mà chậm thì, hoặc bão vùi thuyền dưới đáy biển hoặc thuyền phải tự phá hủy là điều gần như định mệnh.

... Trong ánh sáng mờ mờ, thuyền Hai Cũ chuyển vũ khí lên núi. Họ tìm được một vùng rậm rạp - có vẻ hẻo lánh. Vách núi dựng đứng. Họ phải thòng dây kéo từng bó súng, hòm đạn... Càng về khuya, gió càng dữ dội. Chiếc thuyền chồng chềnh đôi lúc như sắp lật. Đôi lúc, thuyền nằm gọn dưới những đợt sóng cao vọt. Tất cả ướt sũng.

Theo lệnh Hai Cũ, bốn người ở với thuyền. Đã gần sáng, gió vẫn chưa ngớt. Thuyền cứ vượt sóng, tiến sâu vào đất liền và loanh quanh đấy cho đến khi trời lên. Một thuyền đánh cá trốn bão. Tha hồ mà lục soát. Hai Cũ và Tâm ở với vũ khí... cả hai đều nhừ tử. Song, họ không dám ngả lưng.

... Trời sáng dần. Và cả hai hốt hoảng thực sự. Cái vùng mà họ ngỡ là rậm rạpchỉ rậm rạp trong bóng đen. Nó rộng bất quá vài công đất, nằm cạnh một đường mòn và bên kia đường mòn một triền dốc toàn cỏ dại.

Hai Cũ và Tâm, nhân sương chua tan, tức tốc ngụy trang nơi cất dấu. Họ cũng chỉ có thể dùng một ít cành cây khô phủ lên các gói ni-lông.
Sau khi cài dưới đống vũ khí quả mìn chen giữa các gói thuốc nổ và nối nó đến chỗ hai người núp bằng sợi dây điện - khi bất cập, Hai Cũ sẽ châm điện - hai người dán sát người trên mặt đất đẫm ướt thủ tiểu liên và lựu đạn. Họ rải lên mình một lớp lá cây.

Trời sáng hẳn.

Chỗ giấu vũ khí cách chỗ họ núp chừng mươi thước. Nói cho đúng, họ cũng chẳng thể lùi xa được nữa. Sau họ là vực thẳm và bên dưới, biển Đông đang vỗ sóng có vẻ còn hung hăng hơn đêm qua.

Đàn mối càng kéo hàng dài khua rào rạo, vẽ lên mặt đất đầy lá khô một đường đen uốn lượn.

- Lũ tiểu yêu này mà gặp các bọc ni-lông, coi như ni-lông thành khuôn bánh lọt ráo!

Hai Cũ than thầm. Anh tự trách là chưa tính kỹ: phải chi bọc vũ khí vào ni-lông thật kín, gặp trường hợp nầy là thả xuống nước cột dây vào gốc cây, hễ yên thì kéo lên, hay biết mấy ! Sáng kiến nầy bây giờ đã trễ rồi.

Anh và Tâm chỉ dám khẽ trở mình. Mặt trời lên cao, mỏm núi mà họ núp giống cái màn thưa giăng trước ngọn đèn, mọi động đậy nhỏ đều đễ bị phát hiện - ngay với mắt thường.

Hai Cũ không ngờ rơi vào đám rừng chồi “chó ngồi ló đuôi” nầy.

- Hễ có biến, ta phóng xuống nước, bám theo vách núi...

Tâm khào khào với anh. Hai Cũ cau mày. Tâm không hiểu một khi anh cắm sợi dây điện vào hộp pin mà anh đang kè kè, thì cả Hai Cũ lẫn Tâm dù không mnốn phóng xuống nước, vẫn phải phóng - chỉ có điều họ không tự ý làm việc đó và họ cũng chẳng còn tri giác chọn lựa đâu là vách núi...

Lời khuyên ân cần của Tâm kéo Hai Cũ về thực tại: Tâm còn trẻ. Thằng nhỏ thừa biết bám vào vách núi khỏi chết chìm, song giữa bốn bề trơ trụi, một tên xạ thủ hạng tồi nhất, với mươi phát đạn súng trường không thể không hạ một mục tiêu vừa to vừa cựa quậy trong tuyệt vọng như vậv. Giọng của Tâm không hề tỏ ra khiếp sợ. Trong khoảng trống và giữa sóng biển - có đợt cao đến trên ba thước - Tâm hình như vẫn tìm được chỗ dựa để vững lòng tin. Một người như Tâm không thể và không nên hy sinh ! Hai Cũ suy tính. Anh phải suy tính gấp trước khi mạng sống của Tâm hết phương cứu gỡ.

- Như vầy nè... - Hai Cũ lấy giọng bàn bạc công việc nghiêm túc - Hai đứa nằm một chỗ, không ổn đâu... Tâm quan sát kỹ phía triền núi, nếu không có bóng người, thì trườn nhanh sang mỏm bên kia, chọn nơi kín đáo núp... Chừng nào lính tới, hễ nó thấy chỗ nầy tôi nổ mìn, chú bắn rồi rút... Hẹn gặp sau đó, ở cuối vịnh. Ban đêm thì cú, cộng tròn năm...

Hai Cũ nói ngọt như mía lùi. Nhưng, Tâm trả lời, ngọt không kém:

- Chú Hai nè... Bây giờ sổng lưng lên thì lộ... Mà phòng xa thôi, chưa chắc đã có lính.

Hai Cũ biết rõ Tâm đã đoán ra ý định của anh.

- Cái thằng! - Hai Cũ chắc lưỡi - Chú đừng cãi... tôi ra lịnh cho chú đó !

Hai Cũ làm vẻ nghiêm - và vì anh ít khi làm vẻ nghiêm nên Tâm chỉ nghích đầu lên, cười ranh mãnh:

- Thôi mà tía vợ của con!

Cái thằng quỷ sống ! Phải chi con Hạnh trộng trộng, gả cho thằng nầy... - Hai Cũ thấy vui vui - Biểu nó đóng giả vai rể, nó xăng xái: “Được! Con cấy chục công lúa, nuôi con Hạnh của tía... Mươi năm có là bao!”. Cái thằng lì lì mà khéo tay khéo chưn, coi là bàn với bản đồ, giữa vơi vơi trời nước, vậy mà nói đâu trúng chóc đó!... Nó chết, uổng lắm! - Hai Cũ trở lại hoàn cảnh của hai người:

- Tao nói thiệt mà! Mầy bò qua bên kia... Bảo vệ thì chia hai mũi, sao chùm nhum có một chỗ ?

- Tía ơi ! Rể của tía ngu gì cũng dám cưỡi chiếc ghe bằng lá mít ra Bắc, không lẽ dễ bị tía gạt như vậy sao ?... Nói chơi với tía, chớ lính cỡ một trung đội, hai tía con mình đánh mút mùa... Cứ ba cái cục đá này mà xây vòng, - mặt trời lặn chúng chưa lên mỏm nổi. Tối, ta “vù”... Tía không nghe tụi con “chơi” với mười lăm tiểu đoàn ngụy ở Bình Khánh sao? Địa thế Bình Khánh đâu bằng ở đây... Thôi dẹp cái vụ “mưu kế” của tía! Còn nước không, cho con một ngụm...

Hai Cũ chưa kịp trao bình ton nước cho Tâm thì Tâm đã “suỵt”. Hình như dưới sườn núi có tiếng người. Đúng có tiếng người, tiếng lào xào, sau rõ dần, theo con đường mòn.

Hai Cũ và Tâm đổi tư thế. Họ đặt họng tiểu liên lên phiến đá trước mặt, tay tì vào cò...

- Hễ tôi ra lịnh, chú phải nhảy ngay xuống biển!

Hai Cũ cố dặn lần chót. Anh hy vọng Tâm rơi xuống nước lội khuất đâu đó rồi anh mới nổ mìn...

Tâm không gật đầu. Có thể Tâm không chịu mà có thể hết cơ hội để cục cựa: những chiếc bê-rê trắng đính hai dải lụa đen phe phẩy trong gió ló lên, theo con đường mòn... Đám thủy quân lục chiến ngụy ước chừng một trung đội, sau cùng rồi đứng cả trên mỏm, ngó ra biển.

- Hải Dương 1 đâu ? Hải Dương 1 đâu ?... Yết Kiêu 3 đây! Yết Kiêu 3 đây!

Một tên lính gọi vào bộ đàm.

- Sóng to lắm hả? Có gì lạ không?Không hả? Nói chuyện với trung úy...

Tên lính trao bộ đàm cho viên trung úy:

- Trung úy Thi đây... chào thiếu úy...

Viên trung úy bỗng cười phá:

- Ối giời! Vừa hạ nêu, đã kêu thiếu “nhiên liệu” ! Tuần sau, các bạn cặp bến Cam Ranh, tụi này cũng về đó, ta làm một chầu... sao ? Tất nhiên, nếu không bị Việt cộng cho theo ông bà ông vải... Hả ?

Hai Cũ nhẩm tính: Hai loạt Tôm-xông đủ sức xô hết bọn này xuống biển. Song, chúng nó hẳn không chỉ có chừng ấy... Anh liếc nhanh Tâm. Nó đang dán mắt vào lũ thủy quân lục chiến, rất thanh thản.

- Thế nào cũng phải biểu nó nhảy trước... may ra thì thoát! - Hai Cũ vẫn nhủ thầm.

Viên trung úy tiếp tục nói bộ đàm. Cả tốp quay chung quanh hắn. Chúng đùa với một đơn vị hải quân nào đó đang tuần tra gần vùng biển quốc tế.

Bỗng, một tên, tự nãy giờ đứng hơi xa viên trung úy, đảo mắt nhìn quanh.

- Cầu trời nó không chú ý... - Hai Cũ rên rỉ trong bụng.

Tên đó đảo một vòng, rồi ngó ra biển, Hai Cũ chưa kịp thở phào thì nó đã quay lại. Nó chú ý cái đống lù lù này rồi ! Đứng vậy, nó tách đồng bọn, leo lên bậc, vẹt các cành cây.

Bây giờ, trông nó thật rõ qua nút ruồi khẩu Tôm-xông: một thằng thiếu úy, trẻ và bảnh trai, cổ đeo tượng chúa. Thằng thiếu úy bước thêm mấy bước. Nó khom người nhìn chòng chọc đống cành lá mà nó dễ dàng hiểu rằng để ngụy trang cho một cái gì đó. Nó kéo nhẹ một cành và, trước mắt nó, những bao ni-lông đầy mỡ bò. Nó vạch một bao và vội rụt tay, lấp cành cây vào chỗ cũ.

- Tự chúng bây mang đầu vào chỗ chết!

Hai Cũ nghiến răng. Thằng thiếu úy trông dễ ghét quá chừng. Trong phút định đoạt này, tim Hai Cũ đập trở lại bình thường. Anh chờ thằng thiếu úy hô hoán. Cả bọn sẽ ào vô và anh suy tính phát huy ở mức cao nhất băng đạn đầu tiên: anh sẽ đứng sổng lưng, quạt từ trái sang phải. Chắc chắn Tâm cũng sẽ làm như anh, theo chiều ngược lại.

Thằng thiếu úy quay lưng. Cái lưng này sẽ lãnh vài viên cỡ 12 ly, trong cự ly mươi thước, lỗ phá không to, song thằng thiếu úy chẳng có lấy nửa giây để xưng tội.

- Thiếu úy Đường chùn vô đấy làm gì? Có chi lạ không ?

Viên trung úy hỏi.

Chỉ vài tiếng đếm nữa thôi... Hai Cũ chống cùi chỏ sửa soạn bật dậy.

- Không có chi lạ!

Thằng thiếu úy trả lời. Hai Cũ tuy sửng sốt, nhưng chưa nằm ẹp xuống.

Thằng thiếu úy từ từ mở nịt. Nó làm trò gì đây ?

- Tôi chột bụng !

Nó nói to và trật quần. Cả bọn cười ồ. Viên trung úy bảo.

- Tào Tháo bị rượt!

Rồi bọn chúng thong thả theo lối mòn khuất dần nửa than, khuất dần cái bê-rê và chân chúng khua xa... mất hút.

Hai Cũ liếc về Tâm. Cậu ta cũng liếc về anh.

- Bị bão tạt vô, phải không?

Thằng thiếu úy hỏi. Dĩ nhiên, bây giờ, ở đây, nó còn hỏi ai nữa? Vậy là nó đã thấy hai người.

- “Tụi nó” đóng dưới chân núi đến xế... không lên núi đâu... Mà phải nằm thật êm... Chúc bình yên !

Thiếu úy đứng dậy, thắt nịt.

Hai Cũ giống như trên trời rớt xuống. “Nội tuyến !” Anh khẳng định. Anh cũng biết và chẳng ỉa đái gì. Nhà ai đẻ một thằng con... “hết biết” . Và tên Đường... Được rồi! Đường, thiếu úy, Thủy quân lục chiến thuộc đơn vị mang bí số Yết Kiêu 3. Bấy nhiêu là đủ cho chuyện đền ơn đáp nghĩa sau này.

Thiếu úy Đường đã đi xa. Tâm giọng ranh mãnh thầm thì.

- Dân xứ Quảng! “Bị bẽo, tẹt vô, phải nèm thẹt êm”...

Rồi, Tâm cười ục ục. “Cái thằng chết đến đít mà không bỏ tánh khỉ khọn”! Hai Cũ trao cho Tâm bình ton nước. Anh ngó ra đại dương. Biển hình như dịu đôi chút.

mười chín

Vào một buổi sáng, sau 24 giờ chạy một mạch từ Hòn Hèo, thuyền Hai Cũ buộc phải chọn nơi đỗ lại. Trên bản đồ, Tâm chỉ cho Hai Cũ vùng Sông Ray. Đành phải tìm một lạch con nào đó ẩn lạm. Máy trở chứng. Hai Cũ và Thử - cùng Tâm đưa thuyền ra Bắc, vốn xuất thân thợ máy Trường Kỹ thuật Cao Thắng, Sài Gòn - xoay đủ cách mà máy cứ hổn hển như lên con suyễn. Điệu này, không dám mạo hiểm bung ra khơi. Chết máy ngoài khơi, thuyền dạt nếu không vào Xuyên Mộc thì cũng Cấp. Cháy bô-bin thôi, cần vài tiếng đồng hồ thay bô-bin là xong...

Lạch con mà thuyền chui vào um tùm mật cật, dây mây, Hai Cũ cho rấn khá sâu. Máy tàu rống vang động cả khu rừng già... Họ trinh sát một vòng quanh nơi thuyền đỗ: hầu như không có lối mòn và dấu vết người ở.

Công việc tháo lắp máy không lâu lắm. Mặt trời chưa đứng bóng, máy đã nổ giòn. Nhưng, tất cả đều buồn ngủ nhất là sau bữa ăn cơm nóng, canh cá nục nấu dấm, cá thu kho. Vả lại, cần lấy sức trong chặng chót. Thẳng thét một đêm chính Nam và một buổi cấn Tây là họ đã lảng vảng bên ngoài vùng giải phóng Bến Tre rồi. Chậm mấy, đêm rằm họ cũng đến nơi...

Độ ẩn của rừng mật cật đẩy họ vào một giấc ngủ mê mệt, kéo dài. Khi Hai Cũ nghe tiếng người, anh phải cố gắng hết sức mới mở mắt nổi. Đầu nặng trĩu và anh cảm thấy ớn lạnh. Mặt trời đã nghiêng sau núi. Hai Cũ đánh thức mọi người. Mắt người nào cũng đỏ chạch.

- Ở đằng đó, có thấy gì không ?

Một giọng oang oang cất lên Irèn bờ, cách nơi thuyền đỗ vài chụọ thước là cùng.

- Không thấy!... Còn ở đẳng đó ?

Tiếng trả lời vang từ thượng nguồn, cũng khá gần.

- Chưa thấy, mà dấu chân thì rõ lắm...

Cành cây bị dẫm bật “rắc”. Hai Cũ ra hiệu. Tất cả cầm vũ khí và tản lên hai bên bờ. Hai Cũ mở chốt an toàn khẩu súng ngắn, chọn một chỗ thuận tiện: anh nhón nhẹ đến bên một thân cây đồ sộ trốc gốc ngã ngang.

- Chắc quanh đâu đây thôi... Tiếng tàu chạy vô đây, tiếng tàu rồ lên rồi ngưng, không nghe chạy ra...

- Ừ! Tao cũng tính như mầy...

Hai người đối đáp sát bờ lạch.

Một cái khoát tay vít tàu mật cật. Hai chiếc nón bành loại của biệt kích - hiện ra. Hai Cũ trông rõ người đi đầu: cao, da sậm, một vết sẹo dài trên má, trạc bốn mươi, khẩu Mi-mát lủng lẳng dưới nách. Người đi sau lùn hơn nên anh không thấy mặt, chỉ nhận được khẩu Ga-răng thò cao nghệu.

- Đây rồi !

Người sẹo mặt chợt phát hiện chiếc thuyền: Y tì ngón tay vào cò súng. Người thứ hai hạ khẩu Ga-răng.

Y cũng vào lứa sồn sồn, cánh tay trần xăm chi chít. Hai người mặc áo ka ki ngắn. Người sẹo mặt bỗng thét to:

- Toàn trung đội bao vây!

Từ một nơi gần đó, có tiếng hưởng ứng:

- Toàn trung đội bao vây!

Hai Cũ cười lạt. Trung đội cái cục cứt! Nội bộ tổng cộng ba tên... có thể là biệt kích... Chưa chắc. Biệt kích không trang bị như thế này. Quân giải phóng? Hai Cũ cứ ngờ ngợ. Quân giải phóng sao đội nón bành ? Thôi đợi coi !

- Ê ! Ai dưới ghe đó, ra biểu !

Người sẹo mặt lên giọng, sau khi ra hiệu cho người lùn lùi vào gốc cây, chĩa họng Ga-răng ngay cửa thuyền.

Một phút im lặng.

- Đạn ! Tao kêu mà cứ trốn hoài dưới dó...Tao bắn chết cha bây giờ...

Y khoát tay. Người lùn rùn thấp sắp sửa bóp cò.

- Ê ! Muốn chết ông nội hả ?

Hai Cũ chưa kịp phản ứng thì Tâm - đối diện với hai kẻ lạ mặt, núp sau gò mối - đã lên liếng, giọng gát kèo trên.

- Liệu khẩu Mát “o mèo” với khẩu tự động Mỹ chịu nổi băng Tôm-xông này không?

Tâm ngo ngoe nòng khẩu Tôm-xông trên gò mối.

Người sẹo mặt thoáng bối rối. Y né vào một thân cây.

- Bọn bây bị vây rồi...

Y cố nói cứng.

- Ai vậy ai, cái đó “người anh em” nói hơi sớm.. - Tâm tiếp lục đùa cợt.

- Tụi bây ở đâu chun vô đây?

Người sẹo mặt đã ẩn kín, hỏi.

- “Người anh em” hỗn hào quá... Ai là “tụi bây” ? - Tâm không trả lời, vặn lại...

- Trên ghe có mấy đứa ?

Người sẹo mặt vẫn ngang bướng.

- Chừng một chục... Đủ sức chơi không? Có “Ép em”, có thủ pháo. Mời cả trung đội ông bạn tới, để vợ con mở cửa mả, màn tuần, giỗ kỵ trong một ngày cho gọn !

Cái thằng! Hai Cữ “chịu” Tâm. Nó dõng dạc, biết ta biết địch...

- Ghe chở cái gì ?

Người sẹo mặt hỏi, giọng bớt kênh kiệu.

- Ghe chở cái gì, chỉ khai với đồn quổc gia hoặc với giải phóng... “Người anh em” thuộc loại nào?

- Giải phóng! - Người sẹo mặt quả quyết.

- Còn lâu!... - Tâm cười rộ.

- Nè! “Giải phóng” không giỡn với mấy người. Đ. m... Tất cả bỏ súng xuống, giơ tay, ra khỏi chỗ núp... Chúng tôi có phận sự xét ghe...- Người sẹo mặt ăn nói lộn xộn.

- Giải phóng mà chửi thề! Xin lỗi, “Người anh em” - Tâm đùa dai - có xem tuồng hát bội không? Kép đóng vai Trương Phi quên đeo râu, hoảng quá, xưng rằng: Ta là Trương Phì em của Trương Phi... “Người anh em” là Trương Phì ! Bây giờ, xin mời Trương Phì bỏ khẩu Mát bắn ruồi xuống ! Cũng xin mời ông bạn của Trương Phì thụt ló sau gốc bằng lăng vui lòng dựng khẩu Ga-răng...

- Tụi nó chắc đông đứa...

Hai Cũ nghe hai người khào khào:

- Tụi buôn cần sa...

- Sao mầy biết ?

- Buôn cần sa mới có súng bén... Tụi lính!

- Thiệt tụi nó đông không?

- Đông!

- Làm cách gì chia với tụi nó ?

Hai Cũ nghe rõ hết. Đây là đám cướp! Anh vụt cười thầm.

Thấy là nên kết thúc trò đùa của Tâm. Hai Cũ tằng hắng. Cả hai lên ngớ người khi Hai Cũ chĩa khẩu P.38 vào chúng.

- Đứng yên! Cục cựa thì mỗi người lãnh một viên...

Súng của chúng sau đó bị tước. Tên thứ ba chém vè đâu đó gọi mãi vẫn không thưa.

- Đáng lẽ chúng tôi xử tử mấy người... Đã đào ngũ, sao không về quê làm ăn, lại sanh nghê trộm cướp… Đánh mấy đám rồi? Giết ai chưa?... Thì mấy ngưòi chối leo lẻo thôi... Mới vô nghề ! Bữa nay là trận đầu ! Nghèo đói quá! Tính làm một vố lấy tiền về xe! Cha mẹ già ! Con nhỏ ! Còn gì nữa ? Tên tuổi rõ ràng, quê quán thì nói đến tên ấp, tên nhà kế cận... Ai hơi sức đâu lội xuống Giồng Riềng, mò vô Ông Dẻo, Thất Lát, kiếm cho ra nhà Tám Trà...

Hai Cũ mắng nhiếc hai đứa thậm tệ.

- Cỡ ăn cướp như mấy người mà cũng đòi chia chác... Tao biết tỏng tụi bây: nhà cửa quanh quất đây thôi... Hết nghề làm ăn sao đi ăn cướp!

Hai Cũ thét to, giận dữ. Anh giận thực sự:

- Ăn cướp cũng phải coi thời coi thế chớ! Thiên hạ đánh giặc ì ì... Giặc Mỹ, giặc Diệm... Tụi bây đi ăn cướp! Tao bắn bỏ đầu ráo! Đồ ngu... Ăn cướp hả?... Tao đây...

Hai Cũ nổi sùng, định trình lý lịch của anh ra. Song anh kịp tốp lại. Tụi “hậu sanh” này làm gì biết được Hai Cũ. Vả lại, ở đây xa tít tè cái xứ Biên Hòa.

Hai tên cướp hết ngơ ngác này đến ngơ ngác khác. Lúc Hai Cũ là tay buôn lậu cần sa chính cống, lúc lại giống mấy ông giải phóng, lúc y như đầu đảng anh chị bự. Giọng của anh vừa nghiêm khắc vừa có vẻ thông cảm…

- Tôi biết anh em lầm lạc... Nếu không đủ chí lo việc nước thì nên làm ăn: Thiếu gì nghề lương thiện... Đốn củi hầm than... Đánh cá... Nuôi heo... Mần mướn…

Anh bỗng bỏ nhỏ:

- Hổng được hả ? Tề lính làm khó hả ? Vậy thì dẹp, mẹ tụi tề lính... Theo Giải phóng. Hổng được hả?

Rồi, anh lại bừng bừng:

- Không theo Giải phóng thì chắc theo Mỹ Diệm.. Còn chối nữa ! Trên đất nầy mà tụi bây tính “trung lập”, nói lào lao !

- Đó! Cầm lấy! - Hai Cũ vứt cho hai người mấy tờ giấy một trăm đồng - Làm vốn tìm phương sống, tao mà còn gặp tụi bây ăn cướp lần thứ hai thì tao lóc thịt... Hai cây súng để lại. Tao đem cho người khác, họ xài vô chỗ lợi ích... Đi cho khuất con mắt tao.. Xin súng hả? Tao biểu lủi cho lẹ, còn dang ca ! Tao đổi ý, chôn sống hai đứa ngay bây giờ. Thiệt là đồ chua ngục!

Hai tên uể oải vẹt cành cây. Hai Cũ trông theo, cười độ lượng:

- Có thể rồi tụi nó khá...

Thử nâng khẩu Ga-răng:

- Cháu thấy tụi này đứa mỏ chuột, đứa mắt dơi, không tin nổi!

- Mầy theo mang mu rùa cho Khánh Sơn hồi nào?

- Để rồi chú coi... Chưa chắc đâu, chú ơi.

Một phát đạn cắt câu nói của Thử. Thử ôm ngực và ngã chúi. Phát thứ hai sượt vai Hai Cũ. Phát thứ ba truy theo Hai Cũ khi anh né vào gốc cây. Tràng Tôm-xông của Tâm rộ cùng lúc với khẩu súng ngắn của Hai Cũ. Cành và lá cây đổ rào rào. Khi Tâm cùng Thìn - người đóng vai con trai Hai Cũ, chiến sĩ Hải quân - đến nơi phát ra ba phát súng bắn tỉa, thì tứ bề vắng hoe. Họ chỉ còn lượm được ba vỏ đạn - đạn của một khẩu Ga răng. Hai Cũ gọi Cao - quân y sĩ, cũng đóng vai con trai anh - đến săn sóc Thử (thật ra, anh biết là Thử đã chết, đạn trúng ngực), anh lao vào rừng. Bất kể dây mây, mất cật. Hai Cũ càn ào ào, Nếu Tâm không rị cúng anh, anh còn bơi nữa, bơi tới khi nào tự tay xả hết băng P.38 vào đầu ba đứa khốn kiếp kia. Nhưng rừng mênh mông... Bóng chiều càng khiến nó thêm bí hiểm. Bọn cướp chẳng cần chạy xa và chúng hạ một Hai Cũ điên loạn thật dễ như lấy đồ trong túi. Bản lĩnh sử dụng Ga-răng của chúng không tồi... Hai Cũ dần dần trấn tĩnh. Anh vuốt mặt Thử:

- Lỗi của qua...

Thử được đặt lên tấm ni-lông. Hai Cũ quỳ bèn cạnh, khóc thút thít. Thử, tuy còn trẻ, song có cái nhìn rành rọt hơn Hai Cũ. Giá mà Hai Cũ cũng có được cái nhìn ấy, anh đâu mất một đồng chí trong trường hợp thật lãng như vậy.

- Mồ tổ cha tụi ăn cướp! Mồ tổ cha Hai Cũ.

Hai Cũ gào thống thiết, mỗi tiếng gào là một lạy, trán anh nện binh binh trên rễ cây...

Thử nằm nghỉ trên bờ con lạch không tên. Hai Cũ chọn một chỗ dễ tìm nhất, hí hoáy ghi vào sổ tay vị trí ngôi mộ.

- Thử đừng phiền... Thế nào cũng về nghỉ ngơi quê nhà.

Hai Cũ khấn lầm thầm. Thuyền nổ máy, anh ngó sững ngôi mộ, cả khi sóng biển đã vỗ mạn thuyền.

- Quân đầu trộm đuôi cướp!...

Tâm chửi đổng. Nếu trước kia, nghe chửi kiểu đó, thể nào Haì Cũ cũng nự:

- Ăn cướp, ăn trộm cũng là con người!

Anh biết Tâm không chửi xéo anh - chú ta đâu rõ ngày xửa ngày xưa của Hai Cũ. Song, anh thấm thía. Cứ cho như Tâm chửi cả anh, cũng không oan.

- Hừ! Quân đầu trộm đuôi cướp !

Hai Cũ lặp lại đau đớn...

hai mươi

Đúng đêm rằm, thuyền Hai Cũ men bờ biển mà anh đinh ninh là Thạnh Phú. Trăng vằng vặc. Tâm ngồi trước mũi, dán mắt trông rặng cây xa xa.

Hình như quá Cồn Ngao khá lâu, nhưng không thấy ba đống lửa. Cả hàng đáy cũng biệt tăm. Hay là trên bờ có giặc ?

Triều đang xuống nhanh. Hình dạng bờ biển quen thuộc bỗng khác lạ. Sao lại có cái doi kia? Rõ ràng, đây là cửa sông mà...

Hai Cũ sợ Tâm rối trí, anh không hỏi han ,đốc thúc... Giá mà thằng Thử còn sống, thêm hai mắt, đỡ sai sót hơn. Hai Cũ thở dài. Từ hôm Thử hy sinh, Hai Cũ thở dài luôn...

Chiếc thuyền đang lao trong vùng biển tắm ánh trăng, bỗng rùng mình. Hai Cũ suýt ngã ngửa. “Mắc cạn”! Hai Cũ nhảy xuống nước, sình lên đến thắt lưng, chân vịt thuyền khuấy sủi một khoảng đen đặc. Chiếc thuyền quay ngang, không tiến lên mà cũng không thối lùi được. Thìn tắt máy.

- Hè đẩy! - Hai Cũ vừa ra lịnh vừa kê vai đẩy.

Chiếc thuyền khẽ nhúc nhích. Nhưng, không tìm ra lòng lạch, thuyền cứ cựa quậy giáp vòng. Nước rút nhấp nháy và bây giờ thuyên nằm trong một bãi bồi bát ngát. Hai Cũ toan quyết định dỡ vũ khí xuống để cho thuyền nhẹ, song, anh biết rằng quyết định đó quá chậm. Nơi thuyền mắc cạn gần như là đỉnh của một quả đồi trọc và bây giờ muốn ra đến mí nước, phải lôi thuyền hằng năm bảy trăm thước. Mà nước vẫn tiếp tục rút, mí mỗi lúc mỗi xa. Đằng đông, đã ửng hồng.

Chỉ còn đường “tử thủ”.

Ban ngày, giữa bãi bồi, hiện lên một chiếc thuyền mắc cạn - dân sẽ bàn tán, bọn xấu sẽ tọc mạch, tàu tuần sẽ chẳng bỏ qua... Biết đâu, khi trời sáng bạch, ngay trên bờ, lại là một đồn lính nào đó... “Đi năm châu bốn biển bình yên, về đến quê nhà lọt lỗ chân trâu”... Hai Cũ cay đắng than thở, dù anh cố nén bối rối. “Cứ tưởng vụ thằng Thử là vụ cuối cùng”.

Tâm là người ỉu xìu nhất đám. Cho thuyền mắc cạn là vì anh, anh là hoa tiêu.

- Phải chi thằng Thử còn sống!

Tâm quen đo đạc trên bản đồ. Thử - trái lại - đo đạc bằng trí nhớ. Trong chuyến ra, tiếng nói của Tâm quyết định, bởi chẳng ai hiểu bãi bến gần suốt ven biển đất nước ta. Thử ghi nhận nằm lòng. Tài của Thử nổi rõ từ khi thuyền qua giới tuyến, trong chuyến vào. Cái cồn bất nhơn này ! Nếu không mắc cạn, cặp đại vào đất liền, chưa tới Thạnh Phú thì Ba Tri, quá Thạnh Phú thì Long Toàn, Cồn Cù, quá nữa thì Vĩnh Lợi, Năm Căn... Du kích lềnh khênh... Khỏe ru ! Chẳng rõ đây là đâu...

Hai Cũ không rầy Tâm. Song Tâm “ớn”. Ông nội này có cập chân mày, khi ông “lên cơn”, giống đám mây báo bão - sập xuống tối hù! Ngày thường coi hiền khô khi lâm trận, ổng nghiến răng trèo trẹo. Ổng nói vặn họng là vặn họng thiệt tình ! Hôm thằng Thử chết, ổng mà túm được cái thằng mật thẹo, ông dám chôn sống lắm...

Hai Cũ hết còn thì giờ để cự nự. Phải giữ sao cho trọn chiếc thuyền, chờ con nước tối.

Anh nói với tất cả người trên thuyền:

- Bây giờ, không còn cách nào khác. Có thể giặc cho thuyền mắc cạn là sự thường, dẫu có nghi, trước khi nước triều lên, chúng cũng chẳng lội ra đây đâu... Như vậy, nội đêm mai ta tới điểm. Nhược bằng chưa tới điểm thì ta tạt vào một căn cứ nào đó, rồi tính sau... Còn như giặc nghi, nó gọi ta lội đến tàu nó, tôi đi cho. Tôi lựa lời đối đáp với nó... Giả tỷ nó lội ra, ta đánh! Vậy thôi... Ban ngày, cứ hai người mội ngồi bên ngoài, đứng núp lén mà nó sanh nghi... Tôi nhắc lại: Tới mức ăn thua, không để thuyền lọt vào tay giặc không để giặc bắt... Đó là lịnh! Tôi nói, đồng chí Cao nghe rõ chưa ?

Hai Cũ “ghim” Cao vì nhiều lẽ. Thỉnh thoảng Hai Cũ nghe Cao than, khi thì sóng, khi thì ăn uống. Cao thiếu bình tĩnh trong những lúc tình hình găng. Đáng lý Hai Cũ “xạc” Cao một trận nên thân ở Hòn Hèo. Hôm đó, thuyền tránh bão ở bến Lương Sơn, Thử và Cao lên chợ mua thức ăn, gạo, lấy nước. Trên đường trở lại Hòn Hèo, Cao bảo Thử:

- Đài với báo của mình tuyên truyền miền Nam khổ sở, tôi thấy cái chợ huyện của nó mà hơn gấp chục chợ tỉnh của ta.

Thử cãi lộn với Cao. Cao tuy đuối lý song chỉ chịu thua có một điểm:

- Anh “lập trường” bê-tông cốt sắt, ghê quá! Tôi xin anh chớ nói cho lão Hai Cũ nghe nhận xét của tôi. Anh thì đỏ mặt tía tai thôi, còn lão, lão dám quăng tôi xuống bể...

Tâm thuật lại chuyện xảy ra trên mỏm núi, Cao hạ một câu:

- Canh bạc đặt trong may rủi. Vấn đề là may nhiều hay rủi nhiều!

Cao - tập kết và học y sĩ - không trong diện xung phong đi chuyến này. Song, vì quê anh vùng Biển Bạch và vì thuyền cần một thầy thuốc nên tổ chức bố trí anh. Hơn nữa, anh cần về thu xếp chuyện vợ con, nghe đâu không êm thấm - đó là theo lời anh. Còn theo lời anh Thìn, Cao tiếc là mình lấy vợ sớm... Trước khi rời Hải Phòng, nghe Hai Cũ khai thông về nguy hiểm trên dường, Cao cho rằng Hai Cũ ba hoa. Nhưng, mỗi ngày qua, anh ta thấy nguy hiểm thực nhiều hơn cái mà Hai Cũ dự đoán.

Hai Cũ càng bực bội bởi Cao hay dọ giá đồng hồ đeo tay Nhật và tỷ hối giữa dồng bạc miền Bắc với đồng bạc ngụy.

- Đồng chí thiếu tá yên trí, ai sao tôi vậy ! - Cao tự ái, trả lời gay gắt.

Hai Cũ bồi thêm:

- Với đồng chí Cao mà “ai sao tôi vậy” thì tốt quá !

Cao ngồi thu lu trong mui. Mặt tái xám.

Trời sáng. Cồn hiện nguyên vẹn bề mặt lóng lánh của nó. Cồn khá rộng, chiều ngang ước hai cây số là ít, chiều dài thì mịt mù. Ngoài chim bói cá đáp tìm mồi, không có một vật gì trên cồn. Chiếc thuyền, do đó nổi bật.

Đã nom thấy bờ. Xa lắm. Phải đến năm, ba cây số. Tâm lúi húi vừa đo bản đồ vừa ngắm bờ.

- Lạ kỳ thiệt... không phải Thạnh Phú...

Trên thuyền, mỗi mình Tâm biết rặng cây xanh kia có phải là Thạnh Phú hay không.

- Chẳng thấy hàng đáy... Nếu Thạnh Phú, chỗ này là hàng đáy, tới mấy chục miệng lận...

- Coi chừng trôi tận Thái Lan,.. Vậy mà cũng đòi làm hoa liêu ! Tụi hải tặc Thái Lan xơi tái hết bây giờ! - Cao làu bàu.

- Thái Lan gì mà Thái Lan! - Thìn cãi lại.

Một số tàu thuyền từ ngoài khơi chạy vào bờ. Hai Cũ không để sót một chiếc nào: Tất cả là tàu thuyền đánh cá bung xa, nay trở về, khẳm đừ.

Quang cảnh buổi sáng nay có vẻ êm ả, mong sao nó êm ả cho hết ngày !

- Đây là Cồn Cù! Ta chạy tuốt cửa Cổ Chiên. - Tâm rối rít - Bây giờ, thấy rõ các động cát... Đó, các chớn trồi hụp trăng trắng là động cát...
Hai Cũ yên tâm được một bề. Tâm biết đích xác phướng hướng, hễ triều lên là thuyền có thể rà rà rề phía Thạnh Phú. Hai Cũ ngóng mặt trời. Mặt trời lên cao một chút, anh cảm thấy nhẹ nhõm trong lòng một chút.

Một ngày căng thẳng qua chầm chậm, song nó vẫn qua. Nước triều bắt đầu thu hẹp cái cồn. Chắc chắn khi mặt trời chưa khuất, thuyền đã nổi. Từ sáng tới giờ này, không một tàu tuần nào của giặc lảng vảng trên mặt biển. Trong vài tiếng đồng hồ còn lại, khả năng xấu chỉ có thể giảm. Hai Cũ đã ngó mọi người với đôi mắt dịu dàng, Cao cũng đỡ tăng hăng, da anh từ xám xịt chuyển sang xám tro.

Chính vào lúc họ ngấp nghé cái nhẹ nhõm, mặt biển bỗng rối tinh. Hàng chục - Hai Cũ đếm mười bốn chiếc - tàu tuần cỡ nhỏ theo một cửa sông nào đó, túa ra biển. Chúng như đàn chó săn, hung hãn trợt trên mặt nước, cắt đôi những đợt sóng, nghếch mũi tìm kiếm. Chúng áp sát thuyền đánh cá. Hai Cũ nhìn rõ cuộc khám xét diễn ra chớp nhoáng.

Không khí trong thuyền trầm trở lại. Da mặt của Cao y như da thằng chỏng.

Nước phủ khắp cồn. Thuyền của Hai Cũ đã lắc lư. Tất nhiên, nó chưa thể nổ máy ngay, song, nó phải nổ máy trong vòng nửa giờ nữa. Mặt trời nghiêng hẳn về Tây, tuy vậy, vẫn còn đến mấy sào mới chìm dưới cái chớn biển xa lắc kia.

Tình thế không ổn rồi! Một chiếc tàu tuần đánh vòng quanh cái cồn mà thuyền Hai Cũ mắc cạn. Hình như bọn trên tàu ra hiệu gọi thuyền anh. Chiếc tàu tuần loại chạy nhanh, mũi dốc ngược rất du côn, buồng lái chắn gió bằng kính, thân sau không mui có thể chở một bán đội An ninh Hải quân. Trang bị của lính toàn “súng Mã Lai”, ở đây nghĩa là toàn Các-bin báng xếp, băng đạn đôi, một khẩu EM tay, một khẩu phóng lựu cỡ nhỏ. Đó là hiểu biết của Hai Cũ và mọi người qua tài liệu hướng dẫn của quân đội ta. Hai Cũ chọn liền phương án. Anh nói nhanh, gọn:

- Ta giành bất ngờ, tụi nó nhất định bị! - Lời anh như đinh đóng cột.

Tâm, Thìn lặng lẽ nghe. Với Tâm, bốn người “ôm hè” nửa chục đứa là “dư sức”. Với Thìn một sĩ quan kỹ thuật, chưa thử lửa lần nào (ở Sông Ray, anh chỉ bắn hú họa nửa băng Cạc-bin) mà lần thử lửa đầu tiên lại thuộc lối đánh “xáp lá cà” - mệnh lệnh là mệnh lệnh. Họ không trả lời “rõ” theo điều lệnh song Hai Cũ tin rằng ở hai người, nhất là Tâm, mọi việc sẽ trôi chảy một cách hoàn hảo. Rốt cuộc, còn Cao, tay trung úy quân y “phón” đến nỗi ý tứ lẩy bẩy, đoạn nọ không khớp với đoạn kia:

- Ta sai cơ bản... Đâu phải một tàu... Đài ta nói vùng giải phóng, chưa chắc có... Chết vầy tức tưởi lắm... Không có hoa liêu... Không ai đón... Tụi nó đông, tàu to thế kia...

Hai Cu xụ cặp chân mày:

- Bây giờ, không phải là lúc tôi bửa óc anh, nạo cái khối u toàn cứt ra, nhét vào điều hơn lẽ thiệt... Bây giờ, anh phải hành động theo lịnh của lôi! Nói cho anh tỉnh ngủ. Đâu một chục tàu ngụy chực hờ xông vô, tôi vẫn đủ lẹ để bắn anh! Đừng có mà lơ mơ! Đừng có ngỡ tôi sợ tàu ngụy... Xuống !

Tâm ở trên thuyền. Ba người ra vẻ tận lực lay chiếc thuyền mà chiếc thuyền vẫn trơ trơ. Hai Cũ dặn:

- Đứng trên cái gì đó, cho tụi nó thấy nước chưa cao !

Tâm chuyển cho họ mấy thùng dầu.

Hai Cũ, sau một lúc ỳ ạch, đưa tay làm hiệu với bọn tàu tuần.

Thuyền bây giờ nổi phao.

- Kèm cho chặt ! - Hai Cũ lại dặn. Chiếc thuyền tiếp tục đứng yên.

Bọn tàu tuần có lẽ sốt ruột vì mặt trời đã ngày một thấp. Một tràng trung liên xé gió, vút qua thuyền.

- Nổ máy... Nhớ nổ máy sao ra vẻ chân vịt còn đụng sình.

Theo lệnh Hai Cũ, Tâm nổ máy. Máy thuyền rống lên khỏe khoắn lúc đầu rồi ấm ứ, thuyền day ngang.

Hai Cũ ra hiệu phân bua với tàu tuần.

Thuyền tắt máy. Nước lên đến ngực. Cái trò nằm vạ này sắp phải hạ màn thôi.

Tàu tuần bây giờ xáp gần hơn. Hai Cũ nhẩm tính: trong vòng mười lăm phút nữa, thuyền Hai Cũ không ra thì chính tàu tuần sẽ xộc vào tận nơi.

Một tràng trưng liên nữa xé gió, lần này đạn rà thấp. Hai Cũ bỗng làm như mừng rỡ, ra hiệu cho bọn chúng. Thuyền nổ máy. Nhưng máy vừa cất tiếng giòn giã lại vụt tắt. Cả năm lần bảy lượt như vậy, máy mới “chịu” chạy bình thường, Tâm ghé sát tai Hai Cũ: - Buộc Cao xuống hầm máy. Cháu ngại nó trở quẻ !

Hai Cũ lắc đầu:

- Chưa đến nỗi vậy đâu...

Tâm thở dài. Hai Cũ muốn nói thêm để Tâm yên bụng. Theo anh, Cao bất quá vì mất tinh thần, nên nói bậy, chớ chẳng thể nào trở quẻ, song, tàu tuần đang hầm hừ tiến lại.

Mặt trời chui chầm chậm xuống biển, như nán chút thì giờ xem cái pha cụp lạc sắp diễn ra.

- Đ.m ! Bộ chở lậu khí giới sao mà nằm lỳ giữa cồn ?

Tên sĩ quan chỉ huy, khi hai tàu kề nhau, rộng họng chửi sang. Hắn đứng ở buồng lái, người mập thù lù.

Một tên lính quăng sang thuyền sợi dây. Hai Cũ nắm sợi dây ấy và quấn vào cột thép đằng mũi.

- Tụi em làm ăn ngoài quần đảo Nam Du, chở bậy ba thứ lặt vặt về kiếm thêm chút đỉnh nuôi vợ nuôi con...

Hai Cũ vừa gãi ót vừa bẩm. Tên lính nhún vai, không trả lời.

Từ buồng lái, tên chỉ huy ra lệnh:

- Trung sĩ Thấu, hạ sĩ Vũ sang thuyền. Buộc tất cả ngồi im, đứa nào rục rịch,cứ bắn !... Quay lẹ về căn cứ !

Chiếc tàu tuần rùng mình lôi chiếc thuyền theo. Tốc độ của nó không nhanh như hồi nãy. Tuy vậy, nó vẫn mở hết máy có vẻ cố thoát cái vùng tối chốc nữa đây sẽ xâm chiếm cả bầu trời và mặt biển.

- Hai ông cho tôi lên tàu thưa với trung úy...

Hai Cũ bỏ nhỏ với hai hạ sĩ quan. Hai thằng bĩu môi, lên cò súng cái rốp.

Hai Cũ vẫn nhỏ nhẹ:

- Không giấu hai ông, tụi tôi chở cần sa. Về tới đồn bất quá mấy ông chia được vài chục ngàn... Tôi muốn thưa với trung úy, đã đến nước nầy, tụi tôi chia hai. Nếu trung úy chịu, ngừng tàu lại, tụi tôi trao hàng... Phần riêng hai ông, tụi tôi tặng mỗi ông một ký... Đó là phần phụ trội... Phân nửa tàu tức là 15 ký !

Hai Cũ làm toán trắng trợn. Anh nhấn mạnh những số: một ký, mười lăm ký.

Hai tên hạ sĩ quan đờ mắt. Hai Cũ bồi tiếp:

- Một ký bây giờ đem vô Sài Gòn, mạt gì cũng ba trăm ngàn !

Hai tên hạ sĩ quan ngó nhau. Hui Cũ biết cả đã cắn câu:

- Tôi đưa kín cho hai ông, không để trung úy thấy đâu, đừng ngại!

Vừa nói, Hai Cũ vừ đặt chân lên tàu tuần. Hai tên hạ sĩ quan ừ không ra ừ, không cũng không ra không. Hai Cũ cứ rấn tới. Một tên chuẩn úy đón anh trên tàu:

- Đi đâu?

Hai Cũ kẽ vào ai hắn:

- Hai ông kia biểu tôi lên gặp trung úy. Chia nhau tốt hơn mà !

- Chia cái gì ? Cần sa hả ? Bao nhiêu?

Tên chuẩn úy hỏi dồn dập, sau khi được trung sĩ Thấu hất hàm ra hiệu.

- Dạ... thì cần sa. Vài chục ký...

- Ừ... Đi đi... mà...

Hắn nắm vai Hai Cũ, thì thào:

- Nói với trung úy là mấy người chỉ có 10 ký thôi. Hiểu chưa?

Hai Cũ ríu rít vâng dạ. Anh lần theo thành tàu ra phía trước.

Con tầu rẽ sóng. Nó chồm chồm. Chiếc thuyền chồm chồm theo. Mặt trời chui hết xuống chớn biển, để lại vầng sáng vàng ối đang ngả màu dần.

- Ai cho mầy lên đây?

Tên trung úy thảng thốt khi thấy mặt Hai Cũ. Hắn rút phắt khẩu “Côn” 12, lăm lăm.

- Dạ! Mấy ông biểu tôi lên gặp trung úy.

Hai Cũ lọt vào phòng lái, với điệu bộ sợ sệt. Anh chớp nhoáng đo đạc khoảng cách. Phòng lái chỉ có tên trung úy và tên hoa tiêu. Chẳng cần phải lo. Đằng sau - ngoài hai tên đã sang thuyền, còn bốn đứa: tên chuẩn úy kiêm phóng lựu, một xạ thủ trung liên tay. Riêng xạ thủ đại liên thì lắc lư trên mui buồng lái. Một lính thợ máy ở hầm tàu.

- Không gặp gì hết! Mầy trở xuống thuyền ngay.

Tên trung úy gầm gừ.

- Dạ, tụi tôi chở cần sa...

Hai Cũ nhích thêm một bước.

- Chở bạch phiến cũng vậy... Về căn cứ rồi muốn chia chác gì thì chia - Hắn rít răng - Mầy ra khỏi đây tức khắc!

Máy vô tuyến bỗng phát ra tiếng léo nhéo:

- Trung úy Doanh đâu rồi ! Trung úy Doanh...

Hai Cũ quay lưng. Anh nói buông thõng:

- Ông khó tánh quá... Tôi đã giao cần sa cho ông chuẩn úy rồi.

Máy vô tuyễn vẫn léo nhéo:

- Trung úy Doanh!

Hai Cũ nghe tên trung úy trả lời:

- Có trung úy Doanh !

Anh biết hắn phân tâm. Và Hai Cũ chỉ cần một phân giây phân tâm đó. Chân anh đánh vụt, hai tiếng nối đuôi: tên trung úy rú đau đớn và khẩu “Côn” rơi độp trên sàn tàu. Hai Cù đá giò lái - cú đá sở trường nhờ đó mà anh thành danh trên giang hồ. Giữa lúc sống chết cọ sát nhau nầy Hai Cũ không phải là không đắn đo: Có nên dùng một thế võ của Tư Chắc Cà Đao không? Anh từng thề, sau khi Tư Chắc Cà Đao chết, quyết quên hết các thế võ của y dạy anh. Nhưng bây giờ không lời thề nào quan trọng hơn phải trong chớp nhoáng hạ thằng sĩ quan này...

Tên trung úy sụm dần, sụm dần, tay ôm đì, mắt chỉ còn lại tròng trắng.

Viên hoa tiêu sững sờ. Y chưa kịp chụp khẩu AR 15 dựng sát tay lái, đã bị Hai Cũ nắm cổ, ngón tay cứng như kìm sắt, anh thì thầm:

- Đầu hàng thì sống!

Máv vô tuyến hối hả:

- Trung úy Doanh ! Trung úy Doanh ! Sao lên tiếng rồi im luôn ? Có việc gì không?

Hai Cũ tắt công tắc phát của máy vô tuyến. Anh bảo viên hoa tiêu:

- Bảo thợ máy tốp máy !

Khẩu “Côn” trong tay anh, nó buộc viên hoa tiêu ngoan ngoãn. Tàu dừng đột ngột.

Tâm coi đó là hiệu lệnh. Anh lật tấm ván, nơi cất mấy khẩu súng ngắn. Đáng lẽ mọi sự êm xuôi, nếu không có Cao.

Từ lúc tàu tuần lôi thuyền theo và trên thuyền thêm hai lính ngụy, Cao như kẻ chết rồi. Anh ta lấm la lấm lét ở góc thuyền. Cao chợt run như thằn lằn đứt đuôi khi tàu tắt máy, mắt không rời Tâm.

- Thằng cha kia! Sao run dữ vậy hả?

Trung sĩ Thấu hỏi, nghi ngờ. Hắn bắt gặp Tâm đang lật tấm ván. Tâm mau mắn:

- Chắc trung úy chịu rồi, tôi đưa phần riêng cho hai ông.

Trung sĩ Thấu ngờ ngợ. Nhưng, Cao thét như trối:

- Đừng... Tâm! Chết...

Chính Cao đã ném cả thân hình lên tấm ván. Tâm xô mạnh Cao. Thìn bấy giờ đã lật được tấm ván ở chỗ khác, kịp thét to:

- Tâm coi chừng !

Không kịp rồi! Loạt dạn AR15 của Thấu ghim khắp người Tâm, giữa lúc Cao còn giữ chặt tay anh. Và, loạt đạn ấy cũng chẳng tha Cao.

Từ buồng lái của tàu tuần, Hai Cũ nghe hai loại đạn gần như hòa làm một. Loạt sau là của Thìn. Hai hạ sĩ quan ngụy gục chồng lên nhau.

Trong âm thanh hỗn loạn ấy, tiếng tên chuẩn úy khàn khàn:

- Sao tắt máy ? Nổ máy ngay !

Hắn xả một loạt đạn về phía thuyền. Thìn bắn trả.

- Hạ sĩ Tư! Bắn vào thuyền! - Hắn ra lệnh cho tên giữ khẩu đại liên.

- Nổ máy! - Hắn nói vọng xuống buồng máy.

Người lính thợ chưa biết phải làm sao thì tên chuẩn úy đã nhảy xuống hầm tàu. Hắn bóp cò, hất xác người lính thợ sang bên, tự tay khởi động máy.

Hạ sĩ Tư chưa xoay kịp khẩu đại liên về phía sau đã nhảy đùng xuống biển, tránh đạn của Thìn. Hai tên còn lại bắt chước y.

Tàu rồ máy. Song tên chuẩn úy đã bị Thìn khử bằng một phát súng ngắn.

Máy vô tuyến rối rít:

- Vân Đồn 276 ! Trung úy Doanh ! Có cần trực thăng tiếp cứu không?

Hai Cũ ra lệnh cho hoa tiêu:

- Trả lời đi... Trung úy Doanh đang khám một tàu buôn lậu. Mọi việc bình thường. Chắc tàu cặp bến trễ, hàng nhiều lắm, có quà trọng hậu cho chỉ huy... Trả lời thật bình tĩnh, nghe chưa !

Viên hoa tiêu không dám chống cự. Song hắn không thông luồng lạch. Được cái là Thìn điều khiển máy tàu khá thạo.

Mãi gần sáng, họ mới bắt gặp ba đống lửa sắp tàn...

*
* *

Hai Cũ thuật cho tôi nghe những gì xảy ra trong sáu năm tôi và anh xa nhau. Còn về chuyến đi, chính Thìn mới kể tỉ mỉ.

Ngay sau khi mở đầu buổi làm việc - Hai Cũ báo cáo suy nghĩ của anh về cách đặt đường dây lâu bền - ổn định trên mặt biển - anh vẫn chưa rời những ám ảnh vừa qua:

- Chú Tâm chết rồi!

Và anh kết thúc báo cáo:

- Đáng lý tôi phải viếng gia đình Tâm, Thử. Song e chậm trễ chuyện chung. Nhờ các đồng chí vậy. Còn gia đình Cao thì nên lựa lời mà báo, đừng để ngưòi ta tủi, tội nghiệp !

Chúng tôi lại chia tay anh. Lần này Hai Cũ là lái dừa trong chuyến ra.

Sắp nhổ sào, Hai Cũ dặn:

- Thằng cha hoa tiêu, o bế nó coi... Biết đâu còn xài được!

Thìn tần ngần nhìn mấy cô du kích. Hai Cũ giục:

- Nổ máy chớ!... Mầy đừng lo. Tao “bao” mầy cái món vợ con !

hai mươi mốt

Chỉ huy sở tiền phương đóng ở một ngôi nhà ngói cũ kỹ.

Tay địa chủ, chủ nhà, tản cư ngay khi quân ta chiếm lĩnh khu vực này - xóm Quán Cơm, đối diện với các ống khói nhà máy xay cao vút của quận 7.

Đợt tập kích Mậu Thân đã khai hỏa giữa đêm qua.

Tôi và Út Giảng ngồi quanh ngọn tọa đăng. Trước mắt chúng tôi là tấm bản đồ Sài Gòn bọc ny-lông chi chít các mũi tên xanh, đỏ, vạch bằng bút chì mờ. Ở gian cạnh, chiếc ra-gô-nô quay rè rè phát đi một điện khẩn. Bộ đàm của tổ truyền tin và của tổ trinh sát kỹ thuật vang lên đủ loại âm thanh: tiếng khàn khàn của một cán bộ chỉ huy từ một ngôi nhà cao tầng nào đó giữa trung tâm thành phố hay rìa sân bay Tân Sơn Nhất, tiếng rối rít của một đơn vị trưởng biệt động quân ngụy, tiếng chỉ điểm cho pháo của bọn lính dù và cả tiếng Mỹ ặc ặc trong cổ họng.

Nền trời từng chặp lóe rực. Những chiếc pháo sáng do máy bay thả hoặc do đại bác bắn lên, lơ lửng với những chiếc dù trắng tinh. Chân trời thì tô màu đỏ sẫm: các đám cháy và các kho đạn nổ...

Đã quá 11 giờ đêm, Út Giảng tiếp tục đánh dấu bản đồ, đối chiếu với eác bản thông báo do tổ truyền tin chốc chốc mang đến. Khúc bánh mì và cốc sữa còn nguyên.

- Báo cáo! Một cán bộ Cục Hậu cần xin làm việc với các chú...

Đồng chí cận vệ của Út Giảng đặt lên bàn một giấy giới thiệu công tác. Tôi liếc qua, giấy đánh máy. Một Lê Văn Cũ nào đó... Ai cũng được, miễn là hậu cần! Chúng tôi đang bí. Càng thọc sâu vào thành phố hành lang vận chuyển càng khó, phía trước không gắn với phía sau...

- Mời vào! - Tôi ra lệnh. Và, tôi chúi đầu vào tấm bản đồ suy tính.

- Báo cáo bộ chỉ huy tiền phương! Tôi có mặt.

Út Giảng và tôi cùng ngước lên, cùng rú và cùng nhảy tới, ôm chầm con người cao lớn, khoác chiếc blu-dông xám:

- Anh Hai ! Trời đất...

Hai Cũ choàng vai hai đứa chúng tôi.

- Tôi đâu ngờ anh... Tưởng Lê Văn Cũ nào lạ. Chắc anh rủa tụi “quan liêu” này lên mặt !

Tôi cười với anh.

- Nói bậy ! Tôi biết các vị rối ruột, còn thì giờ đâu mà “quan liêu”. Rảnh rỗi mới “quan”, sùng sục như nước sôi vậy, “quan” chạy ráo !

Hai Cũ vẫn cà rỡn. Tóc anh đốm bạc, da sạm nhưng chưa có gì gọi là đổi khác.

- Đói bụng thấy mẹ ! Sáng nay còn ở Ba Thu, bây giờ tới đây... Chạy “đuôi tôm” thí cô hồn với tụi trực thăng... Qua Tân Nhựt, mấy bà má cho mấy đòn bánh tét, cả tiểu đội ăn giống cọp ăn bồ mắt!

Út Giảng mời anh nhai tạm khúc bánh mì, chờ các đồng chí phục vụ dọn cơm.

- Anh chạy, không ăn. Tụi này ngồi, cũng không ăn.. Từ lúc nổ súng tới giờ, toàn uống nước... - Tôi nói trong lúc Hai Cũ nhai ngấu nghiền khúc bánh mì.

- X.76 xin nói chuyện với chú...

Một cán bộ truyền tin bảo tôi. Tôi buông đũa, lại máy.

Thấy tôi, sau khi nói chuyện qua bộ đàm, không quay lại mâm cơm, Út Giảng biết có tình hình xấu. Anh lùa vội chén cơm, rồi tất tả đến chỗ tôi. Tôi đang theo các vạch bút chì, tìm một điểm. Hai Cũ đã ăn xong.

- Mình ở đây có chi bất tiện không?

Hai Cũ hỏi. Anh muốn giữ nguyên tắc. Dù chúng tôi là thân quen, song hiện giờ, trách nhiệm mỗi người mỗi khác, Út Giảng là tham mưu trưởng mặt trận, còn tôi, chính ủy.

- Chẳng những không bất tiện mà còn không thể không có anh ! -Tôi trả lời.

- X.76 là tiểu đoàn bộ binh từ đồng bằng Bắc Bộ vào, đang mở mũi đánh vùng này. - Tôi chỉ vùng quận 8. (rêu bản đồ - vấp một đồn án ngữ, kêu bằng đồn Vị Quang...

- Tôi dò mà chưa tìm ra đồn Vị Quang.

Nó nằm đây... Đồn cỡ đại đội, xây tam giác, giữ cây cầu nổi Rạch Cát với Bình Đông...

Út Giảng ghi một dấu đậm lên bản đồ.

- Đúng, đồn tam giác và một cây cầu... Ba lô-cốt ngoại vi, X.76 trang bị nhẹ, không bộc phá, đã phụt mấy quả B. 41, song chưa ăn thua... Kéo dài, chỉ tổ thương vong, mà không đẩy cái đồn, nó chặn lối vào bít lối ra của ta... Tiểu đoàn trưởng xin chỉ thị!

Tôi thông báo những điều vừa nghe X.76. Hai Cũ nheo mắt sát bản đồ.

- Đồn bảo vệ nội thành cấu trúc xoàng thôi. Tất nhiên, hỏa lực nhẹ thì chỉ khều nó...

- Các chú - Hai Cũ trở lại lối xưng hô bình thường. (Và điều này khiến Út Giảng rạng rỡ: tôi biết tâm trạng của Út Giảng, anh khổ tâm trong sự “thay bậc đổi ngôi” giữa anh và Hai Cũ: anh là thượng tá). Đặc công của mấy chú còn dự bị không?

Tôi lắc đầu. Tồi nói luôn với anh: X.76 chính là lực lượng dự bị cuối cùng của Bộ chỉ huy tiền phương.

- Chà ! Đưa cả hậu vệ hãm thành đối phương, chỉ để vài “chư vị” giữ gôn.... Coi chừng phép đá banh, thủ môn không thể bắt tay ngoài vòng cấm địa... Hai Cũ rõ ràng phấn chấn gặp lại chúng tôi ngay ngoại ô Sài Gòn - Đành phải “nhào vô” với các “huynh” vậy... Nên bảo tiểu đoàn gì đó của các anh giãn rộng, chờ tôi... Tôi quay sang Bến Thủ, điều liền mấy khẩu đội ĐK của pháo binh, tôi trổ tài ngoại giao, chắc chắn họ chịu. Sụp tối, qua lộ An Lạc, cỡ 10 giờ, tới đây... Tiện thể, tôi đôn đốc chuyển thêm bộc phá vào hướng nầy...

Hai Cũ tạm biệt chúng tôi. Thuyền nổ máy. Đồng hồ chỉ 12 giờ đêm.

- Tầm bậy quá! - Út Giảng vỗ đùi, than - Gặp ổng, mắc lu bù, quên báo tin thằng Mới...

Tôi cũng bật la hoảng: Bậy thiệt !

Mới là đại đội phó, trước ở Tiểu đoàn Quyết Thắng trong chiến dịch, chúng tôi rút cậu về bộ phận trinh sát tiền phương, vì X.76 hoàn toàn lạ nước lạ cái với Nam Bộ và vùng Sài Gòn, nên chúng tôi biệt phái cậu làm trợ lý tham mưu cho tiểu đoàn.

- Thôi được ! Tối mai ổng trở lại, gọi Mới về gặp ổng. Gọi luôn cô Hương nữa...- Tôi bảo.

Hương, vợ chưa cưới của Mới, “chị nuôi” của Phòng Chính trị tiền phương, đóng cách sở chỉ huy chúng tôi cây số.

- Ổng thấy cô dâu, chắc ưng bụng lắm !

Một quả pháo 155 rít qua đầu chúng tôi. Nó không làm tan nụ cười Út Giảng và tôi - nụ cười vì niềm vui của Hai Cũ.

Khuya đêm sau, đồn Vị Quang và ba lô-cốt bị san bằng. Kết quả giản dị, nhanh chóng như quyết định của Hai Cũ trở về bờ Vàm Cỏ Đông “vay” cho chúng tôi mấy khẩu ĐK. Có thể vì Út Giảng là gánh “hồi tụi mình” và tôi là “thằng em kết nghĩa” của Hai Cũ mà Hai Cũ thiên lệch: ngoài ba khẩu ĐK 57 với cơ số đạn “cỡ phú nông”- như Út Giảng đánh giá - chúng tôi nhận được của Bộ chỉ huy pháo binh hai khẩu đội trọng liên 12 ly 8, hơn chục khẩu R.P.Đ, nhiều B.40. B.41, cả tấn bộc phá và bốn khẩu M.79 - thứ phóng lựu lợi hại của Mỹ.

- Các chú cứ vuốt râu... Hậu cần đảm bảo cho quân của mấy chú bắn mỏi tay! - Hai Cũ không giấu tự hào.

Hai Cũ gặp Mới ngoài đồn Vị Quang. Khi Hai Cũ đưa khẩu ĐK chui qua cầu An Lạc - anh không chuyển súng theo đường bộ mà bằng đường thủy - anh ghé ban tác chiến tiền phương và nói chuyện điện thoại với Út Giảng. Út Giảng cầm lòng không đậu trước lời xin tha thiết của Hai Cũ, nên cùng Hai Cũ đưa súng ra đồn. Hai Cũ nhắc tới nhắc lui với Út Giảng là chớ cho tôi hay.

- Chú Thắng bận đủ thứ, sá gì cái đồn mạt rệp mà phải báo bẩm với chú ấy... Chú với tôi đi, ta táng một cái rầm - cho mấy thằng biệt động quân tưởng bị trời dành, nhớ cho tới đời chắt chít nó !

Cha con chưa nói với nhau chuyện riêng. Hái Cũ bận cùng Út Giảng và ban chỉ huy tiểu đoàn - tất nhiên có Mới dự - trao đổi cách “tăng hăng” của mấy khẩu ĐK và kế hoạch tiếp sau...

Gần hai giờ sáng, tôi đang viết báo cáo thì Hai Cũ về đến chỉ huy sở. Đinh ninh, Hai Cũ vừa mang súng sang, tôi có ý kiến nên dời trận đánh đồn Vị Quang vào hôm sau... Hai Cù nheo mắt:

- Ừ ! Tối mai thế nào cũng tặng cho tụi Ký Thủ Ôn hay tụi xóm Củi vài quả để tụi nó đưa ông bà - mùng bốn Tẽt mà ! Đồn Vị Quang thì chầu trời hồi nãy, bị hốt hồn, nên quên xin phép chánh ủy trước khi cưỡi hạc!

- Tía làm vậy, con thấy không ổn... Gì thì gì, cũng phải thông qua bộ chỉ huy.

Hai cha con ngồi cạnh nhau. Mới chưa báo tin của mẹ và em gái, chưa hỏi tin em trai, đã cự Hai Cũ.

- Tía tính đánh Mỹ y như đánh Tây !

- Ai nói với mầy tao tính đánh Mỹ y như đánh Tây ? Đánh Tây, tao cần đách gì ĐK! - Hai Cũ nổi sùng.

- Con nói tía tính y như đánh Tây là về chuyện khác. Chuyện kỷ luật chiến trường... - Mới vẫn không nhượng bộ.

- Vậy tao đi với chú Út mầy, chú Út mầy không phải là tham mưu trưởng sao? Nó ra lịnh chớ bộ tao ra lịnh à? - Hai Cũ chống chế.

- Tía nói vậy mà nghe được !... Tại sao tía không gặp chú Thắng trình bày dự kiến của tía?

Hai Cũ ấm ớ. Út Giảng phải đỡ cho anh:

- Thằng Mới gián tiếp phê hình tôi đó! Thôi, trăm sự tại tao...

- Cái thằng máy móc ! - Hai Cũ cố vớt vát - mầy không thấy đồn Vị Quang lật gọng sao?

- Sao không thấy ! Không có tía, tiểu đoàn cũng lật gọng nó! - Mới truy bức Hai Cũ tới cùng.

Tôi cười xòa:

- Cha con vừa gặp nhau “chung sống hòa bình” một chút coi! - Anh Hai chưa nói một lời về việc anh đột ngột xuống đây.... Bỏ cái vụ chở vũ khí bao giờ ?... Sau trận mắc cạn ở Cồn Cù, còn trận nào “ác xiêm lai” nữa không?... Mới, cháu nói tin của má cho tía nghe...

- Ôi ! Đợi nó cho tin thì tôi xuống lỗ rồi! Tôi gặp chị Hai của chú, cách đây vài tháng, lúc tôi vô tới. Gặp con Hạnh... Nó 17 tuổi... Ghê chưa?

Hai Cũ quên phứt chuyện cha con cãi lẫy, nhắc vợ với con gái, mắt long lanh.

- Tôi thôi lo vận tải đường biển sau vụ X.5 ¹ . Chú biết vụ đó chớ?

- Biết ! Tháng 2 năm 1965. Nghe tin, anh Út với tôi lo cho anh...

- Thì “đi đêm có ngày gặp ma”... Địch ngửi ra khi ta đã chuyển vận được một số lượng vũ khí đáng kể rồi. Bây giờ, chọn con đường khác, thiếu gì cách... Mà tôi không theo chuyến X. 5, các đồng chí đi chuvến đó đáng phong anh hùng... Sau khi thu hẹp hoạt động đường biển, tôi chuyển công tác... Có ở Nam Vang nghe ! Hiện thời, chính thức về Cục Hậu cần Miền... Chuyện “thường thường bực trung” vậy...

-------------------------------------------------------------------------
1. Vụ Vũng Rô

Một cô gái rụt rè ngoài cửa. Cô hơi thấp người, da bánh mật, mắt đen láy, mặc bà ba đen, khoác AK. Mới vội đón cô, phụ nhĩ cái gì đó mà cô mín môi, hai đồng tiền lúm trên má.

- Hương đó hả con?

Hai Cũ vồn vã bước tới. Hương nói lí nhi trong miệng, chắc cô ta chào. Hai Cũ kéo cô vào nhà, đặt ngồi cạnh anh.

- Tía nghe má con nói rồi... Tía vui lắm... Em Hạnh gởi thơ cho con đây... Để coi tía bỏ đâu... À! (Anh mở xắc cốt) nó đây. Anh chị nhà vẫn bình yên chớ?

- Tía gặp má với em Hạnh bao giờ?

Hương cầm thơ, ngó qua phong bì mà chưa đọc. Cồ dạn dĩ khá nhanh. Cô hỏi sức khỏe Hai Cũ, tin tức Hùng.

- Hùng học ở Liên xô, ngành chế tạo máy... Cái thằng làm biếng viết thơ thượng hạng. Nó chưa biết con... Để rồi tía báo cho nó mừng.

Hai Cũ hết ngó con trai rồi ngó dâu. Tôi biết anh nở từng khúc ruột.

- Lo cơm nước cho mấy anh, mấy chú, sao con không đeo dao phay, đũa bếp mà đeo AK ?

Hai Cũ đùa. Hương thẹn quá, né vào vai anh:

- Tới chú Thắng, chú Giảng còn đeo súng, nữa là lính lác như con...

- Tía nói chơi thôi... Phải bắn chớ...

Út Giảng nói vài nét về cô dâu của anh. Hai Cũ có vẻ chịu lắm.

- Vậy sao? Bắn loại giỏi, chạm trán với Mỹ nhiều trận. Vậy là con hơn tía rồi !

Anh bảo Mới:

- Hương nó là dũng sĩ cấp ưu tú... Còn mầy, mầy là “dượng dũng sĩ” thôi sao ?

Mới nói với Hương:

- Đừng thấy tía khen mà đi trên ngọn cỏ, nghe bậu !

Hai Cũ hỏi, giọng nghiêm chỉnh:

- Hai đứa tính chừng nào cưới?

Hương cắn chéo chiếc khăn rằn quanh cổ không trả lời.

Mới nói lẫy:

- Hương biểu con chừng nào hết giặc thì cưới.

- Chà! Giặc cũng có thể hết qua chiến dịch này, cũng có thể chưa... Coi là chưa đi, cho chắc!

- Anh Mới vu cáo con đó, tía... Con đâu có nói vậy... - Hương thỏ thẻ. Có lẽ nó hiểu nỗi lo lắng chân thành của cha chồng.

- Tốt quá ! Con gái thời nay, như con mới đúng... Bà Định làm tướng, con không tướng cũng phải là úy ! Chuyện vợ chồng mà nay lần mai lữa là không nên. Con nhà võ, hễ chịu thì chịu, không thì không, đã chịu thì cưới. Tía nói vậy, con Hương nghĩ coi đúng không? Hườn hườn, tía lo đám cưới hai con, hổng chừng vài tuần nữa... mãn chiến dịch này !

Hương không nói gì thêm. Chúng tôi biết là nó bằng lòng.

hai mươi hai

Thế mà, Mới hy sinh. Hy sinh ngay trước mắt Hai Cũ, ngay trước mắt Hương.

Hai Cũ ôm thi thể đẫm máu của Mới, máu vấy sang áo quần tóc râu anh. Nước mắt Hai Cũ hòa trong máu còn nóng hổi của Mới. Hương ngất lịm. Công việc cứu cấp Hương không phải là dễ dàng. Tim cô thoi thóp, hơi thở nhẹ đến nỗi không lung lay sợi tóc mịn đang vắt qua mũi cô. Thạnh - bác sĩ quân y tập kết trở về - chiếc sơ mi sọc lấm tấm máu của Mới, đang khẽ đưa miếng bông thấm ê-te trước mũi Hương, cầu mong một tiếng khóc. Hai Cũ ghì Mới trong lòng, song không ngớt gọi tên Hương.

*
* *

Đàn xe học thép tháo chạy tán loạn, những chiếc sau cùng chỉ còn thấp thoáng bên lộ mù u, giống bày trâu sợ pháo, đít nhẩy vồng vồng. Ngọn lửa rừng rực, dựng thành hàng chục cột khói đen đặc, bốc từ những chiếc M.113, M.41, nòng các khẩu đại liên gục cong như ngọn nến hơ nóng, chiếc nón sắt của lính Mỹ vẫn chụp trên đầu chúng, mà bây giờ da của chúng đã nứt, hình thù tựa con lợn quay. Tràng đạn trong xe nổ tiếp, tiếng bé và tiếng to, hệt muối rang.

Bầy trực thăng phóng pháo, tránh đạn từ mặt đất, xây cù trên không, hẳn muốn tống tiễn đến phút chót mấy thằng Mỹ, tẩm liệm cẩn thận trong các quan tài bằng thép đang nung đỏ. Dãy lò gạch nát vụn. Trước mắt chúng tôi ba xác lính bộ Mỹ, giống ba khối thịt băm và ngó thẳng vào cửa hầm của tôi, một thằng lính Mỹ lủng sọ, tay nó còn tì ở cò khẩu trung liên...

Trong âm thanh ầm ĩ của chiến trường, tiếng khóc của Hai Cũ vẫn vang động hơn cả.

Bộ chỉ huy tiền phương chuyển về ngoại ô thành phố đêm thứ tư của chiến dịch. Chúng tôi làm việc trong một dãy lò gạch thủ công xây dựng theo hình chén úp, cổ truyền, ngoảnh ra một chiếc cầu nhỏ, nơi bắt mối một đại lộ chạy thẳng vào trung tâm Chợ Lớn. Bên phải chúng tôi là khu lao động tiếp giáp với các nhà máy xay khổng lồ, bên trái, cách nửa cây số là căn cứ ra-đa Phú Lâm. Sau lưng chúng tôi - hai con lộ rẽ quạt, giữa chúng là cánh đồng chen chúc nhiều ngôi mộ xây, một trong hai con lộ ấy lác đác vài chục gốc mù u.

Chưa tới đợt hầm gạch, lò để trống. Tường lò dày, chắc, nhuộm màu đỏ ối, rải rác có chỗ chảy từng bệt men nâu xám. Nóc lò hở thấy trời. Ngoài cửa chính, lò có hai cửa gió. Công binh đào cạnh lò, sau những đống gạch ngổn ngang, một số hầm tránh pháo.

X.76 - tiểu đoàn trưởng và phó đã hy sinh, Mới được chỉ định chỉ huy tiểu đoàn - trở lại nhiệm vụ dự bị đội và chúng tôi giao cho bảo vệ sở chỉ huy.

Hai Cũ, đáng lẽ rút về tuyến sau, song anh “ham vui”, năn nỉ mãi chúng tôi cho anh “ăn có” chiến dịch. Út Giảng và tôi tội nghiệp nỗi thèm thuồng của anh - “mười lăm năm không cầm quân, ghiền chảy nước dãi rồi” như anh thổ lộ - nên đưa anh theo. Có anh, thêm ấm cúng, như hồi nào ở Đại đội 3. Vả lại, tuy tuổi trọng, Hai Cũ vẫn giữ cái nhìn sắc sảo và nhanh nhạy ứng phó với các loại tình huống chiến đấu.

Do Hai Cũ ở chung với chúng tôi - và Mới cũng đóng vòng ngoài bộ chỉ huy -chúng tôi điều Hương về phục vụ nấu cơm nước cho chúng tôi. Xế chiều. Ngày thứ bảy của chiến dịch sắp qua.

Hương giục năm lần bảy lượt, chúng tôi mới ngồi vào mâm. Đây là bữa cơm trưa. Suốt mười ngày đêm qua, chúng tôi gần như chưa rõ mỗi khi nhai là mình nhai giống gì. Hôm nay, thấy xót ruột.

Mới đang xớ rớ - sau khi báo cáo tình hình với Út Giảng, nó nấn ná thêm vài phút - tôi bảo nó vào mâm luôn. Hương vừa hâm lại, nó nói là hâm ba lần rồi, tô canh chua thơm mùi rau om, hứa hẹn một bữa ăn ngon. Hai Cũ, ngồi xếp bằng trên đệm, gật gù khen cô dâu, bảo chúng tôi:

- Con nhỏ giỏi quá chừng, chưa chính thức về nhà chồng mà đã rành tánh của cha chồng: canh chua phải chua me chín, cay và nước chấm phải là nước mắm không pha chế...

Một phát pháo 105 rè rè và nổ chụp ngoài đồng. Bụi rơi mù mịt. Lúc đầu, chúng tôi cho là địch bắn vu vơ. Hai Cũ xua bụi quanh tô canh:
- Mỹ hại dâu tôi... Mấy chú ăn canh tương nó nấu cá với gạch !

Nhưng Mới - khi pháo nổ, chạy ra ngoài ngóng - đã hào hển báo cáo:

- Pháo điểm !

Chúng tôi bỏ mâm cơm, tản ra hầm. Hai Cũ gọi Hương:

- Bỏ mâm cơm đó, xuống hầm đi con!

Anh đợi Hương xuống hầm rồi anh mới xề cạnh của hầm. Mới biến mất, nó phải có mặt ở tiểu đoàn bộ.

Có đến hơn chục khẩu pháo 105 và 155 cất tiếng một lượt, từ các hướng: Trường đua Phú Thọ, Bình Điền, trại Trần Quốc Toản. Mặt đất gập ghềnh. Điểm hội tụ của các khẩu pháo là dãy lò gạch. Như vậy, sở chỉ huy bị lộ... Pháo chẳng qua là đợt mở đầu.

Từng ánh lửa lóe, hất gạch vụn rơi lộp độp trên nóc hầm.

Giữa tiếng miểng pháo chém gió rợn người, tổ trưởng tổ trinh sát kỹ thuật đến trước miệng hầm, báo cáo:

- Sắp ném bom... nó vừa lên tiếng trên bộ đàm, khi pháo bắn cấp tập. Trực thăng vũ trang sẵn sàng cất cánh từ trường đua Phú Thọ và chiến xa đang hướng về mục tiêu này...

Út Giảng ra khỏi hầm. Anh chỉ thị vắn tắt cho các cán bộ tác chiến. Trái bom đầu tiên của một biên đội Xcai-ray-đơ ném xuống khu vực, cái lò gạch đổ nghiêng, gạch cơ hồ lấp kín miệng hầm chúng tôi.

...Trong hầm còn Hương, Hai Cũ và tôi. Út Giảng, biết rằng từ phút này, trận chiến đấu trên mặt đất bắt đầu, đã dời sang chiếc hầm bên cạnh nơi đặt tổ thông tin vô tuyến.

Chiếc hầm chúng tôi âm phân nửa, trên chất nhiều bao cát, ngó ra cánh đồng. Ở đó, lố nhố nhiều xe bọc thép, số đông là loại M.113, cũng có vài chiếc M.41. Bọn lính, mũ sắt, chạy lúp xúp theo xe.

Xe bọc thép hạ nòng, nhả từng loạt đạn cày khắp cánh đồng. Nhiều ngôi mả đổ gục.

Chúng không vấp một sức kháng cự nào cả. Đạn đại liên xủi ngay cửa hầm chúng tôi. Khoảng cách giữa bọn Mỹ và tuyến phòng ngự của Mới rút ngắn dần. Tôi và Hai Cũ chen nhau quan sát. Hương, ngồi phía sau, luôn miệng nhắc chúng tôi:

- Chú Thắng với tía ngồi thấp xuống !

Một tiếng “uỳnh” rung chuyển. Chiếc M.41 dẫn đầu co giật, vụt đứng sững, ngập trong một biển khói đen quện.

- Lính của Mới chào nó rồi! - Tôi nói.

Đàn xe bọc thép, lổm ngổm như bọ hung, dừng lại. Các loại súng thi nhan rống. Rồi trận địa ta vụt im trở lại.

Một lúc sau, một chiếc M.41 mở mũi. Nó bò chưa được mấy thước thì một phát B.40 từ một công sự ngụy trang kỹ giữa đồng trống nã ngay mặt xe. Thêm một bựng khói vọt cao.

Trinh sát của ta phát hiện một đơn vị Mỹ-ngụy hỗn hợp đang men theo đại lộ, định đột kích sau lưng sở chỉ huy. Tôi hiểu rằng bọn này sẽ chẳng thể nào vượt qua nổi chiếc cầu nhỏ và sớm muộn gì cũng phải tháo chạy. Mối nguy hiểm là ở phía này, phía đồng trống cho phép chiến xa triển khai.

Đợt tiến công của địch tạm gián đoạn. Chúng cần dọn đường tốt hơn. Các tốp trực thăng vũ trang lại hoạt động - phóng hỏa tiễn vào các nơi chúng nghi là ổ đề kháng của quân ta. Tiếng hỏa tiễn nổ đanh, trùm hết trận địa.

Rồi, xe bọc thép tiến. Lại một chiếc nữa cháy.

Dù vậy, gọng kềm xe học thép vẫn cứ thắt. Một số lính của Mói đã bỏ tiền duyên, lùi ngay trước mặt hầm chúng tôi. Phạm vi xạ kích của trực thăng thu hẹp và bây giờ rõ ràng địch tập trung sức tấn công vào dãy lò gạch.

Mới, quần áo bê bết đất, đến hầm Út Giảng:

- Chú cho tập trung thủ pháo, đánh xuyên hông.. Chú ra lệnh cho X.10 ép phía hông kia. Năm phút nữa, chúng cháu xung phong... chính diện tạm thời cầm cự. Khi hai bên xuyên hông, cháu cho vỗ mặt thật mạnh...

Út Giảng đồng ý. Anh truyền lệnh bằng bộ đàm.

Mới xề sang hầm tôi, báo cáo. Nó gọi một tốp chiến sĩ đang ẩn trong đống gạch đến và ra lệnh gọn gay. Tốp chiến sĩ bắt đầu tháo các quả thủ pháo trên lưng nhấp nhổm chờ đợi.

- Cái thẳng khôn hơn cha nó! - Hai Cũ tấm tắc khen.

Hương vẹt Hai Cũ và tôi, ngồi ra miệng hầm. Cô rút một quả thủ pháo và cũng ở trong tư thế sắp sửa xung phong.

Trận địa sôi lên. Tiếng thủ pháo nổ ran hai bên hông đội hình địch.

Một tốp M.113 lù lù cách hầm chúng tôi vài mươi thước. Chiếc đầu tiên và chiếc thứ hai trúng thủ pháo, tốp lính của Mới đã lao ra đuổi theo hai chiếc toan thối lui. Chừng ba bốn tên Mỹ tuôn khỏi xe bốc cháy tựa đống gạch, bắn thẳng vào chúng tôi. Ba thủ pháo cùng lúc vụt ra - của Mới, Hương và - mèn ơi, của Hai Cũ, anh tranh với đâu được một quả, dập các khẩu súng chưa kịp bấm cò. Tôi nghe cả tiếng tiểu liên và súng lục từ hầm của Út Giảng.

Mới bỗng xô Hương vào hầm. Hai Cũ bị dồn sau phía trong, ngồi trước tôi. Mới chiếm cửa hầm. Thân hình lực lưỡng của nó che khuất hoàn toàn chúng tôi, như một bao cát to chắn đạn. Tôi chưa hiểu cái gì đang xảy ra, thì nghe Hai Cũ rú lên:

- Mới!...

Anh cố xô ra.

Hương bỗng nhô qua đầu Mới, thét thảng thốt:

- Anh!

Bằng một cái gạt cực mạnh, Mới hất Hương lộn vào hầm.

Tôi thấy một thằng lính Mỹ lầm lì chỉnh họng trung liên ngay cửa hầm chúng tôi.

Mới và Hương vung tay, khẩu súng ngắn của hai người chớp lên và họng trung liên cũng chớp, cùng một lúc... Một phát đạn thứ ba, chậm hơn, là của Hai Cũ.

hai mươi ba

Sau hiệp nghị Pa-ri, vùng giải phóng Đông Nam Bộ mở rộng. Tôi và Út Giảng từ Lò Gò sang Lộc Ninh bằng com-măng-ca, tạt vào thăm Hai Cũ.

Con đường Bổ Túc - Tống Lê Chân bị bánh các cỡ xe hằn, giữa nổi một đường gân, hai bên sâu hoắm. Chiếc com-măng-ca từng chặp lún sình, rụ ga hồng hộc.

Ngả rẽ vào nơi ở của Hai Cũ, vết xe càng loạn. Người ta đã đẵn gỗ lót mặt đường và những khúc gỗ chìm dưới lớp sình nhão, đỏ thẫm. Cày cầu bắc ngang suối lắc lư như đưa võng khi chiếc com-măng-ca rón rén lăn bánh trên nó, dán lên mặt cầu một vệt đất sét dẻo quánh.

Cơ ngơi của Hai Cũ nằm dưới tàu những cây dầu lá rộng. Vài mươi ngôi nhà cất tạm, nửa lộ thiên, đằng trước một đám rẫy. Vừa xa mưa, lá bằp non xanh mởn trải rộng giữa những gốc cây đen trủi - có vẻ đám rẫy vừa được đốt vội vã. Đến hằng ba bốn chục xc tải mang nhãn hiệu Liên Xô nép mình trong các bụi rậm.

Một xưởng sửa chữa ô-tô dã chiến. Cũng ánh hàn, cũng tiếng búa, tiếng máy xe...

Trạm thường trực gọi điện vào và Hai Cũ ra lệnh giữ chúng tôi lại. Đồng chí thường trực lễ phép mời chúng tôi ngồi đợi, đinh ninh là thủ trưởng của anh muốn tống khứ mấy ông khách không mời này. Đồng chí bảo vệ của chúng tôi nhụ nhĩ anh, anh lắc đầu:

- Cấp gì thì cấp ! Ông Hai bảo đợi thì phải đợi... Ông kia kìa...

Hai Cũ rảo bước.

- Các “huynh” quá bộ đến tệ xá mà không báo trước... - Anh bô bô khi còn cách khá xa chúng tôi.

Sau cái ôm chầm thân thiết, anh nhảy phốc lên xe cùng ngồi với chúng tôi, ra hiệu cho đồng chí thường trực - bây giờ vỡ lẽ - kéo cây chắn cho xe vào.

Chị Hai - gần 20 năm, tôi mới gặp lại, tóc bạc phơ - bồng một cháu trai lối một tuổi - rước chúng tôi vào ngôi nhà gọn gang, như hồi ở Bờ Cang - qua giàn bầu sai trái.

- Chà! Anh chị tệ lắm! - Tôi nói - Gả con Hạnh mà không cho tôi hay... Tới nó có con, tôi mới biết... - Tôi vuốt má bầu bĩnh của thằng bé. Thằng bé - đội mũ len, đi tất lon - nảy người, cười toe toét với tôi.

- Hạnh à, chào hai chú, đi con !

Một cô gái - nó hưởng những nét đẹp của cha: dong dãi, trắng trẻo - từ trong buồng bước ra, cúi đầu, mặt đỏ bừng. Tôi toan mắng yêu nó về vụ chồng con của nó thì vợ Hai Cũ đã bảo:

- Chú Tư rầy oan cháu... Nó đã có chồng, con gì đâu ! Thằng nhỏ là con của con Hương đó! - Chào ông đi, Khánh.

Tôi tròn xoe mắt. Thằng bé chòi hăng hái trên tay vợ Hai Cũ - Chị nựng nó:

- Ối, cháu tui giỏi quá !

Hương có lẽ đang bận bép núc, bây giờ mới ló mặt:

- Nghe khách, cháu tưởng ai... Chú Tư, chú Út khoẻ... - Nói được bấy nhiêu, Hương khóc òa. Nó gày hơn nhiều so với hồi Tết Mậu Thân.
Hương khóc, cả nhà Hai Cũ mủi lòng. Vợ Hai Cũ bệu bạo, con Hạnh cũng rơm rớm nước mắt. Hai Cũ rầy vợ con.

- Mấy chú mới tới, má nó và mấy đứa khóc giống đám ma, ai chịu nổi... Thôi, con Hương, con Hạnh lo bắt gà...

Anh cố bình thản, song giọng anh lại không bình thản.

Sau khi Mới hy sinh, Hương ngã bệnh. Nó rối loạn tâm thần. Theo đề nghị của Hai Cũ, chúng tôi chuyển nó về phía sau với Hai Cũ.

Tánh Hai Cũ ghét cái gì ướt át, mềm yếu, thế mà đối với Hương, anh chỉ một mực vỗ về. Anh đau vì mất đứa con trai đầu lòng, nỗi đau đó không nguôi ngoai về những đêm thanh vắng, Hương gào điên loạn:

- Anh Mới ơi! Đợi em với...

Anh bứt dứt, như chính anh gây ra cái tang ghê gớm này. Trong hoàn cảnh hết sức gay go sau Mậu Thân, anh cố thu xếp cho Hương về ở với chị Hai - trong vùng địch kiểm soái. Giao Hương cho vợ rồi, anh thắc thỏm. Hương mà có bề gì, thật anh không biết phải làm sao! Thỉnh thoảng, Hạnh báo tin Hương cho anh. Anh suy nghĩ và cuối cùng thấy rằng Hương cần lập gia đình. Chính anh đích thân chọn rể - anh coi Hương như con đẻ. Anh nhớ đến Thìn. Thìn đã về Nam, công tác ở ngành vận chuyển đường thủy thuộc Cục Hậu cần. Hai Cũ tìm Thìn. Trong khi đi tìm, Hai Cũ chắc mẻm chuyện con Hương sẽ xong ngay. Đến chừng gặp Thìn, anh ngập ngừng mãi. Ờ ! Dựng vợ gả chồng thời nay phải đâu tùy cha mẹ. Anh chưa hỏi con Hương. Anh lại chỉ quan hệ với Thìn trong công tác.

Nhưng, chẳng lẽ cất công mấy ngày đường, gặp nó, hỏi tình hình ăn ngủ, rồi thót lên Hon-đa về ? Sau cùng Hai Cũ nói. Anh nói hết, kể cả tình trạng tâm thân chưa ổn của Hương. Anh đưa ảnh của Hương cho Thìn xem, Thìn không ngạc nhiên chút nào về thủ trưởng của mình, còn thông cảm tấm lòng của một người cha. Cậu xin phép trả lời sau, cám ơn Hai Cũ.

- Bỏ mẹ! Nó không chịu!...

Hai Cũ tự trách; làm mất mặt Hương.

- Phải chừa cái tánh láu táu này mới được, nó còn trẻ, thiếu chi chỗ...

Hai Cũ về cơ quan, rầu rĩ, coi như xe lửa trật đường rầy rồi! Đùng một cái, Thìn biên thơ cho anh: Thìn đồng ý. Hai Cũ mừng rơn: phải vậy chớ !

Nhưng, Hai Cũ mừng không lâu: Lỡ con Hương không chịu thì sao ? Coi bộ nó nặng tình với thằng Mới quá! Anh trả lời cho Thìn. Thơ anh đầy lộn xộn: Trước hết, anh vui mừng được Thìn làm rể, kế đó, anh nói là chưa hỏi ý kiến Hương, nếu Hương không chịu thì Thìn đừng giận anh, dù không nên vợ nên chồng với con anh, anh vẫn nhận Thìn là rể. Kết thúc, anh khuyên Thìn “vững niềm tin” !

Anh đón Hương vào căn cứ. Chưa nghe anh nói hết, Hương khóc ào ào. Thây kệ ! Nó khóc cho vơi bớt... Vợ Hai Cũ bực anh, cằn nhằn cửi nhủi cả ngày. Nhưng chính chị với Hạnh làm mềm lòng Hương.

Anh lại viết thơ, mời Thìn đến.

Gần đám cưới, lúc mà Hai Cũ bắt đầu “say sưa với thắng lợi”, Hạnh bắn một phát “cà nông phản lực” làm Hai Cũ xửng vửng:

- Anh Thìn với chị Hương lấy nhau là vì thương tía !

Đâu có được ! Tụi nó ăn ở với nhau cho tới răng long đầu bạc mà chỉ vì Hai Cũ thì... anh chịu tiếng chửi chó mắng mèo sao thấu !

Anh sừng sộ với Thìn:

- Nếu mầy thương hại con Hương hay nể tao thì mầy còn thì giờ rút lại.. Ép dầu ép mỡ, ai nỡ ép duyên !

Thìn thưa thật: Quả lúc đầu, cậu ta tội nghiệp Hương một phần, phần nhiều là tội nghiệp Hai Cũ, nhưng bây giờ, cậu ta yêu Hương.

Hai Cũ bảo Hương:

- Chẳng may thằng Mới hy sinh, tía không nỡ để con ở góa mãn đời... Tuy vậy, việc vợ chồng hệ trọng, ừ hay không, là tự con. Tía chỉ muốn con quên thằng Mới. Con có chồng mà không vui thi tía còn khổ hơn thập bội.

Hương cũng thưa: Cô ta thủy chung không bao giờ quên Mới. Cô bằng lòng lấy Thìn vì Thìn không ghen với người đã khuất. Thìn thương cô là do cô luôn nghĩ đến Mới. Theo cô đó là hạnh phúc.

Hai Cũ mở cờ trong bụng. Anh “lên lớp” Hạnh một bài. Hạnh vừa nghe vừa cười. Nó cười giống gì cà? Hai Cũ chịu thua.

*
* *

- Chú Tư còn nhớ thằng Lộ không?

Hai Cũ nhắp chén rượu, hỏi tôi, tại mâm cơm.

- “Mã tà lét” Lộ, sau là thiếu úy, sao không nhớ ! Anh ruột Phẩm..

- Ừ, hắn đó đa... Còn thằng Dẻo?

Tôi quên phứt ai tên là Dẻo.

- Thì, cái thằng dính vào đám “chĩa” chú ở dốc Bà Bành đó !...

- Nhớ rồi... Dưới trướng cùa “thủ lãnh” Sáu Xít. Được anh phong làm thủ lãnh mà.

- Ừ... Tôi gặp hai đứa !

Hai Cũ khề khả kể: Tôi đi “công khai” từ Dầu Tiếng xuống Sài Gòn để từ Sài Gòn đi Cần Thơ. Chú cũng biết, tôi lạ gì ngữ xe cộ, lính tráng. Vậy mà, ngồi lên xe đò rồi, ớn xương sống, chớ lôi thôi sao? Liếc chung quanh thấy khá nhiều mặt rằn rện! Thằng thì đeo kiếng đen gọng bằng gọng bừa, thằng tóc phủ vai như đàn bà sanh non rụng tóc, thằng ngậm ống vố môi xệ cả tấc ! May số đông là dân sở đi làm ăn hoặc thăm bà con. Mắc để ý mấy tay “khả nghi”, tôi quên phứt một người ngồi cạnh tôi. Va bận quần áo nhà binh, tay áo xắn lòi dấu xăm... Đôi lần, tôi cũng có ngó qua va. Va đội mũ lưỡi mèo, màng tang thò cả bệt tóc muối tiêu. Va đeo cấp bậc thượng sĩ. Coi bộ nghèo lắm: áo quần không ủi, giày không đánh xi... Xe chạy khỏi Bến Củi, va ngó tôi thường hơn. Tôi nhột nhột trong bụng, nhưng làm gan, ngó thẳng va. Va ốm nhom, mắt trõm lơ. Hình như tôi đã gặp va ở đâu đó... Va tụt lột mũ, cười với tôi:

- Ông Hai mạnh giỏi!

Mặc dù va xởi lởi, tôi giật thót: chết cha! Đành phải đưa đẩy cho qua tang lề:

- Cám ơn, mạnh ! Còn chú ?

Va vò cái mũ:

- Dạ ! Mạnh thì mạnh mà cực lắm... Ông Hai còn nhớ con không?

Giọng nó hiền khô. Nó xưng “con” ngọt xớt, không có vẻ gì dụ khị tôi.

- Nhớ chớ! - Tôi làm hộ xăng xái, kỳ thật nhớ chưa ra. Va là ai cà? Quen với tôi hồi nào?

- Con là Dẻo ! - Va xưng tên.

- A ! Dẻo... - Tôi làm bộ niềm nở, tới lúc đó, vẫn truy không ra gốc tích va. Có lẽ va biết tôi vồn vã cho phải mà thôi, nên va nói, đúng hơn, va bỏ nhỏ, chỉ đủ mình tôi nghe:

- Ông Hai có lần muốn “bắn bỏ” con đó!

Tôi dường như ngồi trên đống lửa. Chú biết tôi hăm “bắn bỏ” hằng muôn đứa, thằng này thuộc thứ nào đây ? Tôi nghĩ, bây giờ mà “a de” thì chết, nên lấn thêm:

- Nhớ ! làm sao quên dược... Mà, chú còn tiếp làm bậy nữa không ? - Tôi nói bông lông vậy.

- Dạ ! Đâu đám... - Va nhỏ nhẹ.

Tôi trót phóng lao, theo lao luôn:

- Đâu dám...! Hừ... - Tôi “hừ” mà ngó chăm băm bộ quần áo lính của va.

- Dạ! Con, sau lần ông Hai phong làm thủ lãnh đó, bị Sáu Xít đòi cái mộc lại...

Tôi đã nhớ mài mại va, tuy chưa thật rõ.

- Rồi, cả nó với con, không đứa nào giữ mộc. Con chẻ chụm lửa. Tây kéo tới ào ào... Con bị bắt, phải vô lính... Con có nghe ông Hai “xử tử” Sáu Xít !

Thằng nó rành nhiều chuyện đây. Nhưng mà, tôi phong cho va làm “thủ lãnh” bao giờ ? Thủ lãnh là chức gì ?

- Cái cậu bị Sáu Xít tính đem giết đó, nhờ ông Hai cứu, người ta đồn làm quan lớn bên Việt cộng, phải không?

Đúng rồi ! Nó nhắc chú, tôi mới nhớ.

- Con đi lính - lính sai vặt mà - tới ba bốn trào: Tây, quốc gia ông Bảo Đại, quốc gia ông Diệm, ông Thiệu... Cái số của con nó hèn đi lính hồi trai trẻ, nay già khú đế rồi, chưa bò lên chức chuẩn úy nổi... - Giọng va bùi ngùi. - Con bây giờ làm lính gác sở cao-su... Vợ cạo mủ, một bầy con. Vợ con đẻ năm một, tới Út Một, Ú Hai, Út Ba... Nói ông Hai thương, bữa đói bữa no. - Hình như va sụt sịt khóc.

Tôi hết sợ va. Va không phải là đứa tồi tệ.

- Con không theo được ông Hai, song cũng hỏi thăm hoài. Tụi nó nói ông Hai làm bự, đâu tới quan tư, quan năm Việt cộng lận... Con mừng cho ông Hai !

Nó khào khào bên tai tôi, giọng pha lẫn tự hào và tôn trọng.

- Ông Hai xuất kỳ bất ý đi xe đò một lần thì không sao, nhưng đừng đi thường, lỡ có đứa nhìn mặt, khó cho ông Hai...

Thằng biết điều quá! Nó nghèo chí tử, chỉ cần tố cáo tôi với đồn công an ngụy nào đó thì dư sức kiếm năm bẩy chục ngàn...

- Chú khá lắm... Qua khen chú... Sớm muộn gì nước mình cũng độc lập, hòa hình, chú rán giữ đừng làm bậy... - Tôi khuyên nó.

- Con mà làm bậy thì đâu còn sống tới ngày nay !... Ông Hai có đi miệt lục tỉnh, nên tránh bến Bắc. Ba Lộ làm thiếu tá biệt kích Mỹ, đóng ở Vĩnh Long... Ông Hai nhớ “mã tà” Lộ không ?

Tôi cám ơn va. Tôi bỏ túi va một ngàn đồng. Va nhứt quyết trả lại:

- Ông Hai cho con, con đội ơn... Mà, ông Hai đâu có làm ăn buôn bán gì sanh lợi, chẳng qua lãnh lương như con, sợ còn thấp hơn con... Ông Hai giữ tiền đó phòng hờ...

Tôi mời va thuốc, va nhận.

Nhân tiện, tôi hỏi va về gia đình cai tổng On: con Cách làm đĩ Tây đã thèm, làm đĩ Mỹ, Đại Hàn, bị thứ bệnh hoa liễu gì đó, kêu bằng “Hoa hồng Cao Ly” xì khắp mình mẩy, bây giờ ăn xin ngoài Vũng Tàu. Bang biện Đơ chết già. Thơ ký tòa bố Troa lên tới chức Tổng trưởng, táp kịch liệt, qua Tây ở rồi. Thằng Xanh không biết tin. Con Xết lấy thằng Phẩm, giải nghệ điếm nhưng hành nghề chứa điếm, mở tiệm tắm hơi. Con Yến vừa làm bé thằng Phẩm vừa ăn ở với một chệt già... À, hương quản Đực chết xanh cỏ hồi đồng khởi. Nó lên chức cai tổng, kháng chiến lần thứ nhất không khử nó nổi, kháng chiến thứ hai mới gạch được tên nó...

Tôi với Dẻo xuống xe ở Ngã tư Bảy Hiền. Tôi đãi va một bữa hủ tiếu... Va quyến luyến không nỡ rời tôi !

Hai Cũ kết thúc câu chuvện bằng câu:

- Tội nghiệp cái thằng !

Hai Cũ chạm trán thiếu tá Lộ trong một hoàn cảnh khác. Nghe lời Dẻo, Hai Cũ tránh bắc Mỹ Thuận. Anh theo ngả An Hữu - Cao Lãnh bằng xe lam. Anh định đi tắc ráng từ Cao Lãnh lên Long Xuyên, từ Long Xuyên xuôi xuống Cần Thơ. Đi vòng, tuy xa, song chắc ăn. Người giao liên - một phụ nữ đứng tuổi - tán thành cách “lộn rồng lộn rắn” của anh. Chị dặn Hai Cũ: Lên tắc-ráng, lính có hỏi, thì khai là con gái đau “bịnh đàn bà” nghe Long Xuyên có thầy Bảy Thiều giỏi nên đến hốt thuốc.

Cái tên Bảy Thiều dễ nhớ, vậy mà có mấy phút, anh quên béng. Ngồi vào tắc-ráng, anh kề vào tai chị giao liên, hỏi: - Bảy gì ?

Tắc-ráng đợi khách, chưa chạy. Anh lại quên tên ông thầy thuốc “bệnh đàn bà”. Chị giao liên nhắc. Anh nhẩm trong bụng. Ngó sông Cửu Long, ngó phía chợ Sa Đéc một hồi, anh quên lần nữa cái lên ông Bẩy. Chị giao liên tức bực, kề tai anh, nhấn mạnh:

- Bảy Thiều ! Dây Thiều ! Dây Thiều !

Chà ! Bảy Thiều đã khó nhớ, thêm món dây thiều cho nó rối... Đâu phải hễ dây chỉ có dây thiều ? Dây cót, dây luộc, dày mây, dây lác, dày lòi tói... thì sao ? Hai Cũ bần thần với cái tên của ông Bảy Thiều.

Anh không ngờ, trên bờ, một người mặc sơ-mi trắng ngắn tay, quần téc-gan chăm chú ngó anh. Chị giao liên thúc nhẹ Hai Cũ. Trông lên bờ, mắt anh và mắt người ấy đụng nhau. Một người da tai tái, môi mỏng, mắt một mí, loại mắt lươn. Anh than thầm: Thằng Lộ ! Thời của anh tới đây là dứt. Được ! Mầy cùng chết với tao... Anh quan sát; chừng bốn năm đứa đi với Lộ. Miễn tao giáp mặt với mầy, mầy phải chết... Lũ kia can thiệp không kịp đâu.

- Anh Hai ! Mời anh lên bờ, tôi có chút chuyện muốn nói với anh. - Lộ nhăn nhở gọi Hai Cũ.

- Vén màn rồi! - Hai Cũ đứng lên. Anh nói thiệt nhanh với chị giao liên. - Đừng ra mặt... Báo cáo với mấy anh !

Hai Cũ bước lên bờ. Anh co tay.

- Ta nói chuyện hòa hình mà anh Hai! - Lộ giật lùi. - Tánh anh chưa đổi ! Thù tôi lắm sao ? Ở đây, anh không liều được đâu... Chúng tôi hạ anh trước khi anh đụng tôi! Nói thiệt đó... Tôi biết anh là ai, đi đâu... Tôi muốn bàn với anh lợi cả đôi bên...

Thằng “mã tà tét” này với mình còn mối thù “sặc máu mũi” năm xưa... Nó xổ giọng luỡi đường phèn là để bắt sống mình... Tao nói cho bây rành: đừng hòng bắt sống Hai Cũ. Giết mầy có thể khó, làm cho mầy giết tao, đâu khó !

- Anh Hai vô quán uống nước... Anh nhớ, tôi với anh đã từng uống nước ở đường 15 rồi... Cách nay tới hơn hai chục năm.

Ừ , vô quán thì vô ! Làm gì làm lẹ lẹ đi ! Hai Cũ hiên ngang kéo ghế ngồi. Lộ giữ khoảng cách “an toàn” với anh. Hắn kêu la-ve. Bọn của hắn quanh quẩn ngoài quán. Bây giờ Hai Cũ mới nhìn kỹ Lộ. Tuy da hắn láng lưỡng, mặt đỏ au, cả người nung núc thịt song tất cả những bề ngoài đó không che nổi cái già bao trùm hắn. Mắt hắn lờ đờ. Chân mày chen vài sợi bạc. Nhất là hơi thở mệt nhọc, tuổi hắn nhỏ hơn Hai Cũ song cơ bắp của hắn nhão nhẹt.

- Tôi theo anh từ An Hữu. Anh không thấy tôi mà tôi thấy anh... - Lộ nói - Tất nhiên, tình cờ gặp anh, tôi định bắt. Tôi là thiếu tá biệt kích Mỹ, bắt một cán hộ hậu cần cấp tá của Việt cộng, thế nào cũng lên lon...

- Sao chưa còng tôi? - Hai Cũ bốp chát.

- Anh chưa bị còng có nghĩa là tôi thav đổi ý kiến... - Lộ nhún vai.

- Đừng hòng dụ tôi...

- Anh Hai không biết mình biết địch gì ráo! - Lộ cười, bọt la-ve đóng vành môi, khiến cái cười của nó them đểu giả - Hồi anh Hai còn làm “vệ binh” mà tôi chưa dụ anh Hai được, huống hồ anh Hai đã kháng chiến hai lần...

Nó lừa banh làm hoa mắt thủ thành để chọc thủng lưới đây ! Đồ ranh con. Đầu tao có sạn, đến thằng cha mầy chưa qua mắt nổi, đừng nói mầy...

- Vòng vo tam quốc hoài ! Rao vậy là đủ, vô đề đi... - Hai Cũ hầm hừ.

- Anh Hai nóng nảy quá!... Được, tôi “vô đề”... Anh Hai là sĩ quan hậu cần “phía bên kia”. Người ta phái anh đi mua cái gì? Tụi Quân đoàn 4 hẹn bán cho anh cái gì ?

Thằng này nói chuyện bắt quàng!

Sự im lặng của Hai Cũ bị Lộ hiểu theo ý của hắn:

- Tôi không tra gạn để làm khó làm dễ anh đâu... Thôi, nói hay không, tùy anh. Tôi hỏi thẳng anh: anh trả một máy bộ đàm PRC 10 mới tinh, còn trong thùng, là bao nhiêu ? Máy PRC 25 ? Tỷ lệ trả bằng bạc Việt mấy chục phần trăm, bằng đô la mấy chục phần trăm? Tỷ giá hối đoái một đô-la ăn mấy chục đồng Việt ?

Hai Cũ bắt đầu hiểu. Anh gật gù, uống một hớp lave. Có lý rồi! Chắc mình không bị nó bắt đâu.

- Ngoài máy PRC, anh cần gì nữa ? Máy phát điện 10 ki-lô-oát, 25 ki-lô-oát. Hoặc công suất cao hơn; 100 ki-lô-oát. Toàn đồ nhà binh Mỹ chưa khui. Xe Honda 90, 100. Máy tàu 30 ngựa... Máy VTĐ... Phụ tùng ra-đi-ô... Dây diện, muốn mấy chục ngàn thước cũng có, dây cứng, dây “súp”, máy điện thoại, dây điện thoại, máy phát sóng siêu tần số... Hay thuốc, dụng cụ y tế... Thuốc nổ cũng có. Cần súng M79 không ? - Lộ liệt kê danh mục đủ loại.

- Tụi Quân đoàn 4 không dồi dào bằng tôi... cả Quân đoàn 3, cả Biệt khu Thủ đô... Tụi nó đã không dồi dào bằng mà giá thì cắt cổ... Lại không đảm bảo vận chuyển. Làm ăn với tôi, anh khỏe ve. Anh cho điểm đổ hàng dọc biên giới, chỗ nào cũng được. Tôi cho đổ bằng trực thăng. Nói thiệt, anh muốn tôi đổ gạo, tôi cũng đổ... Đổ dưới Lò Gò, tiện cho các anh hơn... Sao?

Trước khi chia tay, Lộ thổ lộ điều sâu kín trong lòng hắn:

- Anh Hai còn hăng... Tôi thì hết hơi rồi ! Đánh nhau mấy chục năm, ngán tới họng. Cha Thiệu hô hào đánh, kệ chả. Hội nghị Pa-ri thế nào cũng kết thúc... Ở với mấy anh, đâu xiết, tôi dông thôi. Mà sang Mỹ muốn khỏi làm bồi rửa chén, phẳi dằn túi nặng nặng... Tôi tốn cả triệu đồng lo lót mới xin được cái chức phụ tá biệt khu trưởng này... Chỉ cần một năm, tôi trả chức... Anh có các thứ để đánh Mỹ, tôi có tiền..

Rồi, nó trắng trợn:

- Anh không phải là sĩ quan hậu cần tôi đã bắn anh từ ngoài An Hữu kìa!

- Chú thất thằng Lộ “dễ sợ” không? Tôi sẽ móc họng nó đòi đủ số tiền nó táp của ta. - Hai Cũ tợp một tợp rượu, chùi mép, khẽ nhăn mặt...

Tôi nghe Hai Cù nói mà thấy vui trong bụng: Hai Cũ trước đòi lột da cai tổng On với Hai Cũ đòi móc họng Lộ - tới hai Hai Cũ.

hai mươi bốn

Đoàn xe dồn đống. Trưa tháng tư đổ hào quang. Ven lộ, những chiếc xe quân sự lật chỏng gọng, cháy bừng bừng, trời đã nóng mà như được chụm thêm củi. Nơi mé vườn cao su - lá vàng hoe - một tốp ngụy núp trong các công sự chưa chịu đầu hàng, bởi lâu lâu, một băng đạn phát ra từ đó nhắm vào đoàn xe chúng tôi mỗi lúc mỗi dài ra.

Út Giảng bực mình. Anh nhảy phóc khỏi chiếc com-măng ca, thân hình bé nhỏ của anh trong một loáng đã đến bên xe thông tin. Tôi cũng sốt ruột, cứ ngóng lên ngóng xuống.

Đằng trước hình như có một cây cầu.

- Điệu này, tụi Sân Dù tạm rạp trước mũi đột kích của quân đoàn ta, lại mò ra nổ sập cầu đây...

Tôi phán đoán với đồng chí trợ lý tham mưu cùng chung xe.

Đồng hồ tay chỉ 11 giờ hơn.

Út Giảng quay về. Anh càu nhàu:

- Một tăng của ta đứt xích, quay ngang cản đường. Tôi đã ra lệnh dùng một tăng khác húc nó.

Tôi nhẹ nhõm. Cấu chưa hề hấn.

Bỗng, súng rộ. Loại 12 ly 7 tự hành. Đạn quét sườn chúng tôi, có vẻ hung hăng. Tất cả chúng tôi lao xuống xe, nấp bên vệ đường. Một số lính của ta trả lời bằng các loạt tiểu, trung liên. Một lúc, cả pháo trên tăng ta cũng cất tiếng. Nlhưng, vẫn chưa bịt mõm được lũ tàn binh này.
Út Giảng, sau khi trao đổi với tôi, ra lịnh cho một đơn vị xe bọc thép của ta bung rộng vào vườn cao su. Lịnh của anh chưa được chấp hành thì từ phía cuối đội hình, ba chiếc com-măng-ca mui trần tách khỏi đoàn, men sát vườn cao-su, rồi như ba mũi nhọn, lao tựa cơn lốc thẳng vào những lùm cây đang lay động. Trên xe, nhiều cỡ súng nổ giòn.

- Sao xung phong bằng xe com-măng-ca ? Nguy hiểm quá! - Tôi hỏi Út Giảng. Anh lắc đẵu, không hiểu. Xe bọc thép của ta đã triển khai, nối đuôi ba chiếc com-măng-ca.

Một chiếc com-măng-ca vụt sựng lại chao đảo, rồi thấy rõ bóng người vọt xuống đất và họ nấp vào mấy gốc cao-su, tay tung thủ pháo, trong khi chiếc com-măng-ca trúng đạn, bốc lửa.

Xe bọc thép của ta dàn hình vòng cung, khép dần, như bàn lay chẹn cổ họng địch.

Đường đã thông. Dù cuộc chiến đấu bên sườn chúng tôi chưa kết thúc, chúng tôi vẫn cho xe nổ máy. Đoàn xe giống con trăn khổng lồ, quẫy khúc về hướng Sài Gòn.

Củ Chi, Hóc Môn, Bà Điểm, Cầu Tham Lương. Sắp đến Bà Quẹo. Đoàn xe ngừng. Một sĩ quan từ xe thông tin đến báo cho chúng tôi lệnh của Bộ chỉ huy chiến dịch. Như thế, quân ta đã chiếm sân bay, Bộ tổng tham mưu và các cánh đang lọt vào trung tâm thành phố. Chúng tôi phải tiếp cận thật nhanh các mục liêu đã được phân công.

Giữa lúc Út Giảng nhắc lại các nhiệm vụ cụ thể của các đồng chí chỉ huy các đơn vị - anh đứng giữa, các đồng chí chỉ huy bao quanh, choán cả mặt đường - thì hai chiếc com-măng-ca mui trần trờ lti, cả hai đều xơ xác, đèn vỡ, đầu xe lỗ chỗ vết đạn. Mỗi xe chất đến chục người.

Út Giảng ngừng nói, nhìn hai chiếc com-măng-ca bướng bỉnh, chiếc trước thọc mũi sát nhóm sĩ quan. Anh gắt:

- Chạy đâu mà lộn xộn vậy ? Đơn vị nào? Lùi ngay !

Một người to lớn xuống xo. Ông ta trật chiếc nón cứng màu xanh, lấy khăn tay lau khói và bụi bám đầy mặt. Út Giảng sửng sốt:

- Ủa! Anh Hai...

Hai Cũ cười:

- Báo cáo. Đơn vị hậu cần...

- Bộ anh Hai xung phong hồi nãy hả? - rồi nhảy đến bên anh, hỏi.

- Cháy hết một xe rồi... Dồn ráo ban bệ lên hai chiếc. Thời buổi này hửi bụi phía sau, ai chịu nổi!

Hai Cũ không trả lời thẳng câu hỏi của tôi.

Phải nói rằng trong bộ quân phục màu lá cây dơ hầy, lưng súng ngắn, vai AK, ngực băng đạn, mái tóc lốm đốm bạc, Hai Cũ trông thật là đẹp.

*
* *

Chiều hôm đó Út Giảng và tôi vào thành phố. Xe chúng tôi chạy chậm. Mặc dù có lệnh giới nghiêm và cuộc chiến đấu thựrc tế chưa dứt - súng vẫn còn nổ ở nhiều điểm, nổ dữ dội nữa - con đường Lê Văn Duyệt không có vẻ gì đã trải qua giờ phút hãi hùng. Người ta đồ xô đen nghẹt hàng hiên, ngắm nhau và ngắm chúng tôi. Ngọn cờ nửa đỏ nửa xanh sao vàng không biết được may tự hồi nào - trang sức con đường vốn khá dài này một màu chói lọi.

Tôi ngồi trên xe mà ngỡ mình trôi giữa dòng sông kỳ lạ. Thực tại sờ sờ đó, song, trong buổi giao điểm này, tôi tại muốn sống với quá khứ. Út Giảng - vốn ít lời - hỏi liên miệng đồng chí cán bộ từng lăn lộn ở Sài Gòn về đủ thứ chuyện. Cũng dễ hiểu thôi, Út Giảng sẽ làm việc trong Ủy ban Quân quản Thành phố.

Xe đến chợ Bến Thành. Một đám khá đông bộ đội, tự vệ vũ trang và dân chúng trộn lẫn vào nhau. Tôi dễ dàng nhận ra Hai Cũ trong cái biển người lộn xộn đó. Anh vẫn ăn mặc như trên đường hành quân cấp tốc trưa nay. Tôi chợt nhớ câu thơ của vua Trần: Người lính già đầu bạc kể mãi truyện Nguyên Phong.

Người lính già Hai Cũ hẳn là đang nhắc những kỷ niệm của anh trong 30 năm đánh giặc. Anh nói khá hăng. Không nghe lời, song tôi đoán anh sống lại những đoạn đời dọn trước cho cái ngày đảo lộn ghê gớm này. Anh vung tav, anh lắc lư người, anh ném tất cả sức lực vào câu chuyện.

Út Giảng và tôi rời xe, thả bộ gần anh. Mải miết nói, Hai Cũ không quay lại nên không hề biết chúng tôi đứng sau lưng anh.

- Hiểu chưa? Tôi nhắc cho các bạn nhớ; thành phố còn nguyên. Phải giữ gìn nó. của tụi mình chớ của ai? Phải không? Đứa nào tính phá nó, tính làm cho nó mẻ viên gạch thôi, cũng đáng tội xử tử...

Té ra Hai Cũ không nói về cái đã qua. Những người nghe anh im lặng, thậm chí, có người há hốc mồm.

- Trần ai khoai củ mới giành đặng nước... Tôi nói không trúng sao? - Hai Cũ sừng sộ, không có lý do, nhưng anh đột ngột chuyển giọng - Ở đây, có bà con nào biết Tám Trà không ?

- Tám Trà nào? - Một người hỏi lại.

- Tám Trà là thằng cha có lẽ quê ở Hàm Tàn, Xuyên Mộc đi lính ngụy rồi trốn, ăn cướp miệt Sông Ray. Người va cao cao, xăm tay, da đen đen...

Tất cả nhíu mày, cố nhớ. Chắc họ nghĩ rằng Tám Trà liên quan gì đây với ông giải phóng trọng tuổi đang nói chuyện với họ - tướng dình dàng, súng ống lỉnh kỉnh đi tìm một tên ăn cướp.

Lúc đầu, tôi tức cười. Trên thế gian, có lẽ có cả muôn Tám Trà, hỏi khan giữa bôn binh Sài Gòn, sao mà ra manh mối. Song tôi không cười nữa. Tôi nhớ rồi. Tám Trà bắn chết Thử trong khi Hai Cũ tha mạng nó ở Sông Ray, cách nay 14 năm.

- Thôi được. Vậy, bà con nào biết tên Phẩm, hồi xưa làm quan cho Tây, vợ tên là Xết, hai người mở tiệm tắm hơi... Y có một lô vợ bé, trong đó, một tên là Yến...

Yên lặng một lúc rồi người ta lắc đầu.

- Không biết à ? - Hai Cũ tiu nghỉu.

- Còn một người nữa, y tên Dẻo, trước đi lính gác ở cao-su Dầu Tiếng, sau tản cư xuống Sài Gòn...

Kết quả vẫn không khá. Hai Cũ đành trở lại cái cốt của câu chuyện:

- Thôi được. Thế nào tôi cũng tìm ra... Bà con nhớ cho: lo làm ăn, đừng nghe đồn bậy bạ, phải coi chừng coi đỗi tụi phản động...

Anh từ giã đồng bào, cùng hai người bảo vệ bước đến chiếc com-măng-ca. Lúc đó anh mới thấy Út Giảng và tôi.

Hai Cũ chặp gót chân, Út Giảng ngăn anh. Song, Hai Cũ vẫn chào đúng điều lịnh.

Chúng tôi kéo anh lên xe chúng tôi. Út Giảng lầm bầm:

- Anh Hai thiệt kỳ! Chào gì mà chào...

Hai Cũ trả lời thật nghiêm:

- Mấy “huynh” đừng cự. Đây là vùng mới giải phóng. Dân người ta chưa hiểu, mình xô bồ quá đâu được. Xô bồ, họ tưởng tụi ở rừng loạn xà ngầu, chẳng cấp dưới cấp trên gì ráo. Về nhà, muốn sao thì tùy, còn giữa thiên hạ, cũng giữ lễ nghi chút đỉnh chứ !

Rồi, Hai Cũ vụt chắc lưỡi:

- Bậy ! Quên hỏi coi thiếu úy Đường bây giờ ở đâu...

Tôi nhớ chuyện anh bị bão, núp ở Hòn Hèo, nhờ một thiếu úy hải quân ngụy mà anh thoát nguy hiểm.

Tôi trầm ngâm: Hai Cũ xử sự có trước có sau...

hai mươi lăm

Hai Cũ được giao làm Chủ tịch Ủy ban Quân quản quận Thạnh Mỹ Tây. Trụ sỏ của anh đóng gần Xa cảng Miền Đông.

Hôm tôi đến thăm anh - trời sắp tối. Ngôi nhà hai tầng cất theo lối hiệu buôn Hoa kiều, tấm biển đỏ chữ vàng ghi tên cơ quan treo trên hai khúc gỗ mới dựng - nhà không có rào, không có cổng. Hai Cũ đặt văn phòng ở căn bìa, còn bốn căn thì biến thành kho. Qua cửa sắt, tôi thấy bốn căn kho chứa đủ thứ: hai chiếc xe hơi đến bốn hay năm chiếc mô-tô, những thanh sắt với nhiều hình thù, những bó dây điện, dây cáp, có cả mấy xe nước mía, xe hủ tíu, xe ba gác... Đại khái, ai cũng dễ có cảm giác đây nếu không là chi nhánh của “phú de”, thì là tiệm “lạc son”.

Hai Cũ đang tiếp khách ở gian sau, căn phố không ngăn chia. Anh ngồi ngay bàn viết, dưới ánh nê-ông, trong bộ quân phục. Mắt Hai Cũ vốn đã sâu, nay sâu hơn, những sợi tóc trắng rủ xuống trán, chập chờn bay theo gió của quạt trần. Lạ quá, cách nhau có vài tuần lễ, anh bỗng già hơn cả chục tuổi.

Khách ngồi đối diện với anh, trên chiếc ghế dựa lót nệm ăn mặc chải chuốt, bộ quần áo lớn, thắt cà-vạt, giày da. Tuổi khách chắc lối năm mươi.

Một cán bộ quân đội đón tôi. Anh ta mời tôi vào phòng khách, tức là phần trước của căn phố.

Tôi ngắm qua nơi làm việc của Hai Cũ. Trên cao ảnh Bác Hồ, dưới là hai lá cờ: quốc kỳ và cờ Mặt trận. Chỉ bấy nhiêu. Căn phố vừa trải qua biến cố: đèn, ổ khóa đồng hồ điện, v.v... bị gỡ. Ngav cánh cửa cũng không nguyên vẹn. Chiếc quạt trần quay như nghiến răng trèo trẹo có vẻ vừa lắp lại, không ăn khớp với dấu cũ. Mấy ngọn nê-ông treo tạm, chỗ những ngọn trước đây bây giờ chỉ còn cái bệt trắng in trên tường. Tủ bị đập, kiếng vụn xếp đống ngay góc phòng.

- Thưa chú Tư !

Một cô gái đứng sau lưng tôi hồi nào, tôi không hay. Nó là con Hạnh.

Nghe Hạnh chào tôi, anh cán bộ quân đội lật đật bật dậy, gãi đầu, xẻn lẻn.

- Bây xuống bao giờ ? Chị Hai có xuống không ?

- Dạ, con vừa xuống. Má xuống, rồi về. Bả lo mạ mong... Với lại, bả sợ thằng Khánh chạy nhong xe cán...

Hạnh vừa trả lời với tôi vừa ngó anh cán bộ:

- Anh Thìn chưa biết chú Tư sao ?... Tía nhắc hoài đó.

Thìn - chồng của Hương, đại úy, tôi đã gặp và ở Thạnh Phú - ấp úng:

- Dạ... chú không dè... Xin lỗi chú.

- Hương đâu ? - Tôi hỏi

- Hương công tác ở huyện Vĩnh Cửu, làm Trưởng phòng Xã hội.

- Còn con ? - Tôi hỏi Hạnh.

- Con à ? Lèm nhèm lắm, chú ơi !

Nó trả lời mà mặt đỏ gay. Thìn đỡ cho Hạnh:

- Dì Út là bí thư Đoàn Thanh niên huyện Vĩnh Cửu.

Tôi “à” thích thú. Chắc Hai Cũ khoái con gái út của anh làm “thủ lãnh” thanh niên một huyện, thủ lãnh thứ thiệt!

- Tía gặp chú chưa ? - Hạnh hỏi tôi, đánh trống lấp.

- Chú Tư mới tới - Thìn nói - Tía mắc khách...

- Ối ! khách của tía thì biết chừng nào cho hết!

Hạnh nói đúng. Năm bảy người đang đứng ngoài sân, chờ đến lượt mình. Qua cách ăn mặc của họ, tôi phân loại: vợ sĩ quan, sĩ quan trình diện, công chức, nhà buôn, tư chức...

- Con lo cơm cho chú Tư nghe ! Chú ăn với ông già một bữa... - Mạnh khẩn khoản mời tôi. Tôi cười:

- Ừ, ăn thì ăn... Mà có gì ăn không ?

Hạnh - và cả Thìn - vui ra mặt:

- Có chớ ! Có con gà bà già đem xuống... Chú ăn để ổng ăn một bữa cho ra ăn.

Hạnh nói xong, tất tả vào trong, lên thang lầu thoăn thoắt.

- Máy tuần nay, tía cháu đâu có cơm nước... - Thìn nói - ổng làm việc tới một, hai giờ khuya. Ngả lưng một chút thì đã dậy ra tiệm cà-phê, mờ sáng, ổng chạy xuống phường. Tám giờ, ổng về, hội báo. Vừa nghe, vừa nói, vừa nhai bánh mì - có bữa, gặm củ khoai lang. Rồi mười giờ, ông lên thành. Trưa trật mới về. Lùa chén cơm nguội ngắt. Từ hai giờ chiều cho tới tám giờ tối là khách... Ổng ăn chiều thường lúc ngoài đường vắng hoe...

Tỏi nheo mắt với Thìn:

- Ông cha vợ hùng hục cỡ đó, chàng rể theo chắc hụt hơi !

- Dạ...! - Thìn thú nhận - Dạ cháu muốn xỉu. Mà tình hình còn khó. Tụi tàn quân bắn lung lung, cháu can ổng, ổng “xạc” cháu rát da ! Chú nghĩ coi, hễ nghe súng nổ, là ổng lao tới. Đội bảo vệ phê bình ổng mấy chập, ổng ừ ào, rồi đâu vô đó. Có lần, ổng rượt một nhóm lính phá cầu Thị Nghè. Tụi nó chạy qua Bình Quới, ổng đuổi nà. Tụi nó phóng ba mô-tô, một chạy đoạn hậu, bắn thật dữ. Ổng cũng phóng mô-tô theo. Chú biết ai đèo ổng không? Cháu đèo. Khỏi Thanh Đa, đường tối om, cháu ngừng xe, ổng thét inh ỏi: mầy sợ chết thì mầy về nhà, tao lái xe vậy ! Cháu buộc phải đèo tiếp. May mà lực lượng của ta đóng ở Câu lạc bộ Thanh Đa tiếp viện, nên đến bến đò, túm được tụi nó... Một thằng nhảy xuống sông định lội qua Thủ Đức, ổng nhảy đùng, bắt sống nó dưới nước... Má cằn nhẵn, dì Hạnh cằn nhằn, ổng phớt tỉnh. Tới chừng Hương khóc, ổng mới bớt... Chú nói với ổng một tiếng cho gia đình nhờ !

Tôi lắc đầu. Có lẽ Hai Cũ quên rằng anh sắp đến tuổi 55. Thế nào cũng phải can ảnh thôi. Tôi hứa với Thìn.

Khách đã đứng lên. Hai Cũ cũng đứng lên, song không ra khỏi bàn. Anh ngó số lố nhố ngoài sân, rồi nhìn vào giấy chắc định mời người vào tiếp.

- Dạ! - Khách chưa chịu ra, nói lúng búng - Tôi hỏi như thế này khí không phải, song... song để tiện giao dịch, tôi xin ngài vui lòng cho biết ngài cấp bậc chi trong quân đội giải phóng và quí tánh tôn danh...

- Ông biết tôi là sĩ quan, thế đã đủ... Còn tên, cứ kêu tôi là Hai Cũ... Và xin ông đừng xưng hô ngài với tôi... - Hai Cũ rõ ràng khó chịu.

- Dạ ! Cám ơn ông Hai... Thiệt các vị cách mạng bình dân quá sức... Tôi mong ông Hai cứu xét đơn của tôi. Dạ ! Nếu ông Hai hạ cố, đến nhà tôi dùng bữa cơm thân mật, thì vạn hạnh cho vợ chồng con cái tôi... Thưa với ông Hai, tôi là nhà cách mạng, tôi sung sướng thấy cách mạng về thành... Cả chợ Thị Nghè đều biết tôi đấu tranh chống Ngô triều, chống Nguyễn triều như thế nào... Dạ, vợ tôi với con Cúc gặp ông một lần mà nhắc hoài... Thiệt người cách mạng...

- Được rồi! Nếu ông là người tốt, ông sẽ được đối xử tốt - Hai Cũ cắt ngang - Chúng tôi trọng những ai lương thiện... Chỉ có một điều, trước khi chúng tôi quyết định về hiệu sách và nhà in của ông, ông không được mở cửa, không được in. In thứ gì cũng không được. Bà ở nhà và cô con gái ông không cần đến đây... Thôi... Nhiều đồng bào đang chờ tôi...

Khách tiu nghỉu chào Hai Cũ. Ông ta muốn bắt tay mà không dám, còn Hai Cũ thỉ đã gọi:

- Thìn đâu ? Mời ông Sáu xe ba gác vô...

Khách lên xe hơi. Chiếc Pơ-giô 601 bật đèn sáng rực.

Một ông sồn sồn - chắc là ông Sáu xe ba gác, tướng roi roi, da xạm, mặc áo quần nhà binh phế thải, không đợi Thìn mời, đã xăng xái bước vào. Chính vào lúc đó, Hai Cũ thấy tôi:

- Úy ! Thủ trưởng đến hồi nào vậy ?

Anh rời bàn làm việc, vội vã bắt tay tôi. Tay anh cúng cứng, tôi hiểu nó còn chủ yếu là xương.

- Thưa ông quân quản, tôi có làm phiền ông không? Nếu ông bận khách, tôi xin gặp ngày mai... Có lẽ ông quân quản chưa ăn cơm...

Ông sồn sồn ăn nói rất tự nhiên, Hai Cũ không đắn đo vì sự có mặt của tôi, liền trả lời:

- Không sao! Đồng chí đây là cấp trên của tôi. Vả lại chuyện của ông cũng lẹ thôi... Chiếc xe ba gác của ông, chúng tôi gặp ở Ngã tư Hàng Xanh. Quân quản phải gom vì không có chủ. Nay, ông đã trình đủ giấy tờ, ông có thể mang xe về... Thìn đâu ? Bảo các đồng chí tổ giao thông làm thủ tục rồi trả xe liền cho ông Sáu...

- Cám ơn ông nhiều... Bữa đó, người ta mướn tôi lên cầu xa lộ chở hàng, đến ngã tư Hàng Xanh, đụng quân giải phóng. Tôi mắc mừng nên nhào tuốt lên theo mấy ảnh, chạy vô dinh Độc Lập, quên phứt cái xe... May quá... Thôi, tôi đi nhận xe...

Ông Sáu hớn hở ra cửa. Chính ông “giải tán” số chực chờ giúp Hai Cũ:

- Thôi, mai đã... Bây giờ tối rồi, để người ta còn cơm nước chớ ! Mà, tôi biết chuyện của mấy người: ông thiếu tá đăng ký chớ gì. Ông là thầy thuốc, ai mà bắt. Mai lại... Bà kia, ổng trình diện là phải. Trung tá an ninh quân đội... Phải đi học thôi.. Cũng không ai cắn mổ gì đâu... Còn bà Tám, chuyện gì đó ?

Ông Sáu theo một sĩ quan vào nhà kho. Người đàn bà mà ông gọi là bà Tám, tóc bạc hoa râm, lột cái khăn rằn đỏ, xá Hai Cũ. Bà có vẻ thuộc lớp trung lưu.

- Mời bà vô - Hai Cũ chỉ cho bà ghế ngồi.

- Thưa ông, tôi là gia đình công chức. Chồng tôi làm ở Bộ Tài chánh. Nhà số 7 đường Hùng Vương... Dạ, tôi xin ông cho biết vậy nhà tôi có bị tịch thâu không ?

- Sao lại tịch thâu? Ai tịch thâu ?

- Dạ ! - Bà Tám cố gằn xúc động- Dạ, nhưng con trai tôi nó ở riêng, khi giải phóng vô, nó về nhà tôi. Tôi tưởng nó về lánh né... Nó là biệt kích... không phải, nó là trung úy. Tôi bậy là không đi thưa với giải phóng... Vợ chồng tôi giục nó trình diện, nó cũng tính trình diện. Ngặt, mấy người bạn của nó to nhỏ sao đó, nó trốn luôn... Tối qua, khi hai vợ chồng tôi đi ngủ rồi - cũng 20 giờ hơn - tôi nghe súng nổ ngay trước cửa nhà. Té ra, nó với mấy đứa bạn nó núp trong rào, bắn vô xe tuần tiễu. Xe tuần tiễu bắn lại, đạn ghim khắp mặt tiền nhà. Rồi, giải phóng bao vây. Nó với cả bọn bị bắt... Giải phóng đuổi gia đình tôi ra đường, đóng luôn tại đó...

Những câu sau bà nói nghèn nghẹn. Tôi thấy chuyện gay go. Hai Cũ thừ người. Thìn ghi lia lịa vào một quyển sổ.

Bà Tám nói tiếp:

- Dạ! Tôi chỉ mong cách mạng xét cho vợ chồng tôi nhờ. Không phải bây giờ tôi mới nói, hồi trước, vợ chồng tôi coi như không sanh thằng con hư hỏng đó. Chẳng lẽ đăng báo hay ra tòa từ, chớ hai vợ chông tôi cấm nó bước chân vô nhà... Vợ chồng tôi không hiểu cách mạng, song biết là đi biệt kích thì ác quá...

Ông Sáu đẩy chiếc xe ba gác ra sân, đạp máy. Máy nổ giòn. Ông lại vô nhà:

- Phận tôi yên rồi. Tôi muốn thưa với quý ông về ông bà Tám đây. Xin quý ông đừng rầy tôi nói leo. Lúc Nhà nước mình chân ướt chân ráo, đâu rõ hết ngọn ngành ở cái thành phố loạn xạ này. Tôi nói chỗ nào không phải, quý ông chỉ biểu cho... Tôi ở phía sau, ông bà Tám ở phía trước, kêu bằng chòm xóm cũng được. Mà chòm xóm kiểu chợ, nó còn phân biệt giai cấp dữ lắm ! Tôi nói đúng không, bà Tám?

Bà Tám mỉm cười thừa nhận.

- ... Tiếng là chòm xóm, song tôi chưa ăn một bữa cơm nhà ông bà, tôi chưa thọ ơn ông bà, dẫu cho một cắc bạc. Tôi nín thinh thì ông bà cũng không lý gì oán trách tôi. Song tôi biết mà nín thinh, coi nó không phải đạo.

Hai Cũ thích thú cái ông xe ba gác tuy lắm mồm, lắm miệng song lời nào cũng trúng cả. Anh gật đầu khuyến khích.

- ... Ông bà Tám đây gia đình khá. Tôi là giai cấp vô sản, còn ông bà là giai cấp hữu sản. Ông khá do lương bổng, chớ chẳng chặt đầu lột da ai. Hai vợ chồng hiền từ, quanh năm suốt tháng không nghe cãi vã. Vậy mà sanh một thằng con chẳng ra gì... Tôi nói, bà Tám đừng giận... Thằng Văn của ông bà - bây giờ tôi dám kêu là thằng nầy, thằng nọ, chớ cách đây nửa tháng, thấy va là tôi bét bét, lỡ va nổi máu điên, “phơ” cho một phát đổ ruột như chơi... Va đang đi học, tự nhiên mê chơi, mê gái, mê ma túy, bỏ nhà vô biệt kích, mổ bụng mấy người không biết, lên trung úy cái rẹt.. Từ đó va không léo hánh về nhà. Ông bà coi như từ va. Đành rằng mũi dại thì lái chịu đòn, song tôi mong quý ông thương cảnh vợ chồng già... Biết sao khai vậy, tôi mà gian dối quý ông chiếu theo luật xử tử tôi cũng cam...

Ông Sáu nói một hơi, ý chừng nói đã rồi, ông bước ra xe thiệt lẹ. Nhưng, ông chạm một phụ nữ, tuy không trang sức, mặc đồ đen song bộ đồ không che nổi vẻ kiêu kỳ của bà ta. Ông Sáu niềng niềng cái đầu nhìn bà ta:

- Này cô Năm Bớt-tẹc-phlây... Bữa nay ăn bận ngộ quá há! Bùng rền đâu mà tra bộ bà ba “bình định nông thôn” nầy. Cô về đi ! Cô đến than nghèo, xin mở tiệm “Thiên Nga” chớ gì? Nghèo thì về nhà tôi, tôi nuôi, cơm ngày ba bữa, tập ăn mắm, được không? Còn thời buổi bây giờ, mở tiệm nhảy nhót, ăn nhậu, xập xình, coi sao liệu?

Ông Sáu cười. Tôi không tìm thấy chút chớt nhả nào trong tiếng cười của ổng.

Mụ Năm có cái tên lạ tai đó xì ông Sáu:

- Nè đừng thấy rồng mắc cạn mà tôm giỡn mặt... Tôi đến gặp quan quyền giải phóng ông là cái thá gì ?

Ông Sáu cười hô hố:

- Cô tưởng tôi thèm cô lắm sao? Cô trắng trẻo thiệt đó, bà xã tôi đen thùi... Vậy mà cô thử đội giường thờ qua nhà tôi coi tôi có dộng cô một đạp không ? Cái thứ đỏng đảnh của cô chấm dứt từ khuya ! Tôi là cái thá gì à ? Muốn biết tôi là cái thá gì, nhắn ông chuẩn tướng của cô về xem tôi dám trói va không ?

Năm Bớt-tẹc-phlây ngỡ ngàng:

- Vậy, bộ ông Sáu là giải phóng hả ?

- Chà ! Nghe người đẹp thỏ thẻ, khoái cái lỗ nhĩ quá trời... - Ông Sáu chưa buông tha mụ - Hồi trước, hễ mở miệng là rủa Việt Cộng, bây giờ, xuống vọng cổ chữ giải phóng mùi mẫn muốn nín thở ! Nè, cô biết tôi chưa đổi nghề: vác muớn, chở mướn. Cu li không trói được chuẩn tướng trốn cải tạo sao ?

Ông Sáu cho xe chạy từ từ, nói với:

- Quý anh giải phóng không phải sĩ quan cũ, cô đừng uốn éo tốn công...

Năm Bớt-tẹc-phlây thối chí. Mụ lên chiếc Phi-át mui trần mở máy êm ru.

- Ông Sáu nhắc tụi mình đó! - Hai Cũ cười với tôi. Anh trở lại vụ bà Tám.

- Tôi sẽ dặn anh em nhường cho ông bà máy phòng. Còn ngôi nhà, chúng tôi xét sau...

Hai Cũ hỏi số máy nhà bà Tám, quay gọi đơn vị đóng ở đó. Bà Tám nhìn Hai Cũ như nhìn một đấng cứu thế. Bà ngập ngừng:

- Thưa ông... Thằng Văn...

Thìn trả lời thay Hai Cũ:

- Đợi tòa xử thì biết...

Bà Tám lại xá Hai Cũ và chúng tôi. Hai Cũ nhìn theo. Tôi biết anh cố tách kẻ đẻ ra một tên trung úy kiệt kích ác ôn để còn một bà Tám, chỉ một bà Tám thường dân.

hai mươi sáu

Hạnh cho chúng tôi ăn cháo gà. Mâm cháo đặt ngay phòng ngủ của Hai Cũ, trên gác. Phòng sạch sẽ, chẳng có đồ đạc gì, ngoài chiếc ra-đi-ô, chiếc máy thu hình và chiếc ba-lô. Nệm “mút” dọn khỏi giường, Hai Cũ quen nằm chiếu.

- Ay, con nhỏ nó dọn dẹp cho... Tôi túi bụi, không lau quét gì hết... - Hai Cũ cười bả lả.

- Thế nào chị Hai cũng phải xuống... Con Hạnh bận công chuyện của nó, lâu lâu mới thăm anh một lần. Hòa bình rồi, bữa ăn, giấc ngủ nên bình thường một chút. Mấy chú cần vụ là “đực rựa”, làm sao vén khéo được.

Không trả lời tôi, Hai Cũ báo tin:

- Mã tà Lộ “vù” thiệt tình rồi. Sổ xuất cảnh qua Phi Luật Tân có tên nó. Đi hồi đầu năm... Tám Trà thì bặt vô âm tín... Chú nhớ Tám Trà không? Vụ sông Ray đó mà... Mình cũng sơ ý, chưa chắc nó tên là Tám Trà... Mênh mông biển sở vầy, làm sao thộp đầu nó ? Hay là chú giúp tôi, chú thông tri các nơi...

Ý chừng Hai Cũ hiểu rằng cách đó chẳng ăn thua gì, nên anh nói qua chuyện khác nữa:

- Tôi đã gặp bà già của Thử. Tội nghiệp, Thử là con một. Nghe tin, bà thiếu điều chết giấc. Tôi đưa bà ra sông Ray lấy cốt Thử về quê... Tôi cũng đến nhà Tâm. Đây mới là chỗ đứt ruột... Gia đình Tâm bây giờ chỉ còn có một gái, nó là em út của Tâm. Bốn anh em Tâm hy sinh ráo. Ông già chết trong tù. Bà già bị B.52.

Hai Cũ sụt sịt. Hạnh đưa anh chiếc khăn tay.

- Tôi bàn với Huyện ủy, anh em đem con nhỏ về Huyện cho đi học... Tay Huyện ủy, kỳ mình gặp ở biển đó, va làm bí thơ, tỉnh ủy viên... Còn tay ở quân khu thì hy sinh hồi Mậu Thân.

Tôi hỏi anh về mả mồ của Mới, Thìn thay lời anh:

- Hương với cháu đến thăm mấy lần. Cả má, dì Hạnh nữa. Đợi hườn hườn, má đua ảnh về đất nhà...

- Thôi, chuyện buồn ta cho qua. Bây giờ tôi nói với chú chuyện vui. - Hai Cũ sởi lởi hơn, - Bà bán mít ở Trảng Bom sau nầy làm cán bộ Phụ nữ. Vợ chồng tay thày xu xiêu lạc hay chết từ hồi nào. Tôi gặp thằng Dẻo. Nó nghèo quá tay... Thiếu úy Đường học cải tạo ngoài Nha Trang. Tôi tìm tới nơi. Coi hồ sơ, thấy y đúng là ngưòi tốt tuy chưa phải nội tuyến. Y trốn lính đã đời không thoát, đăng lính thủy. Hụ hợ vậy. Chẳng dính đến tổ chức cách mạng, song y biết phải trái. Anh em ngoài đó đồng ý cho y học ngắn ngày rồi về. Vợ y ở Sài Gòn, vừa đến thăm tôi... Gay một cái là y không có việc làm, nhà nghèo, vợ y dạy học không đủ sống. Tôi tính giúp y mà chưa ra kế.

Tôi hỏi Hạnh rượu. Chắc lâu rồi Hai Cũ không nhậu. Hai Cũ khoát tay:

- Chú muốn thì làm... Mà chú đâu biết nhậu... Tôi chưa uống đâu. Nhậu là khi nào rảnh rang, hoặc buồn hực. Không buồn mà không rảnh, rượu đắng nghét... Chuyện thiếu úy Đường chưa phải là chuyện vui nhất. Chuyện tôi sắp kể đây mới thiệt vui. Tôi biết chú khoái nghe lắm.

Hai Cũ hưỡn đãi gắp miếng thịt gà. Tôi ngưng chờ.

- Thằng Phẩm!

Đúng, nghe nhắc đến Phẩm, tôi ngả hẳn người về phía trước.

- Sao ? Anh gặp nó ?

- Chớ sao! Nói cho đúng, chính nó tới đây...

- Chà! - Tôi hít hà - Thằng gan to quá hé !

- Tinh ma thì có, chớ gan gì !

... Như lệ thường. Hai Cũ bắt đầu tiếp khách lúc 10 giờ sáng.

Người đến trước hết là Phẩm. Hắn chầu chực từ 7 giờ. Hắn đi xích lô, mặc quần áo loại bình thường: áo ngắn, quần pla-nen. Dẫu vậy, Hai Cũ vẫn nhận rõ hắn vừa thay đổi cách đi đứng ăn mặc, có lẽ mới hôm nay.

Trước kia Hai Cũ giáp mặt Phẩm có hai lần, một lần khi anh đánh nhà hương hào Ngọ - Phẩm còn nhỏ quá - và một lần trong trận phục kích ở nhà thầy xu Trảng Bom. Hai mươi lăm năm hơn rồi. Phẩm béo tròn, nên cặp mắt một mí càng giống mắt lươn, cổ nọng thịt và da thì đỏ như gà chọi. Sau này, chính miệng Phẩm nói, hắn bị cao huyết áp, nên da hết tái:

- Tôi là Lưu Văn Phẩm... Tôi đến trình diện vói trung tá, Chủ tịch Ủy ban Quân quản Thạnh Mỹ Tây.

Phẩm nói đĩnh đạc. Hắn rành rành cấp chức của Hai Cũ. Còn Hai Cũ, anh hơi sững sờ. Tại sao hắn đến ? Mà tại sao hắn không chuồn ra nước ngoài ?

Hai Cũ đành mời hắn ngồi. Phẩm không tỏ ra ké né, ngồi xuống đàng hoàng. Hắn cũng khổng tránh cái nhìn xỉa xói của Hai Cũ. Tóm lại, hắn tự tin và chủ động.

- Tôi muốn biết ông trình diện theo điều nào trong mệnh lệnh của Ủy ban Quân quản thành phố?

Câu hỏi của Hai Cũ là để thăm dò. Bởi, nếu Phẩm là nhân viên Phòng Nhì hay một cơ chế của Pháp mà lại không dự vào một tổ chức, một hoạt động nào của Mỹ - ngụy thì hắn không có bổn phận phải trình diện.

- Thưa ông trung tá, tôi trình diện theo lương tâm !

Chà! Thằng nầy mà xài tới chữ lương tâm ! Trong người mầy, có cứt chớ làm gì có lương tâm...

- Chúng tôi không nhận bất kỳ ai trình diện ngoài những đối tượng đã qui định trong mệnh lệnh...

Hai Cũ gườm gườm. Anh cân nhắc từng chữ.

- Đúng vậy, tôi biết. Song, riêng Trưng tá, chắc ông không quên tôi có thời gian là sĩ quan quân đội Liên hiệp Pháp.

- Tất nhiên tôi không quên. Mà, ở đây, Ủy ban Quân quản không hề gọi các cựu sĩ quan Pháp trình diện.

- Tôi cũng biết... Tôi ở trong quân đội Pháp cho đến đình chiến. Cấp của tôi là thiếu tá. Ngành tôi làm việc là cảnh sát quân sự...

- Cảnh sát quân sự... Ông nói sự thật. Còn thiếu tá, hôm nay tôi mới biết... - Hai Cũ cố làm vẻ lịch thiệp.

- Thưa Trung tá, sau 1954, tôi trở lại đời sống dân sự... Trong thâm tâm, tôi mong chờ ngày cách mạng về...

Mầy mà chờ cách mạng về ! Thằng này tính giở ngón gì đây ?

- Bởi vì, như Trung tá rõ, tôi từng là cán bộ kháng chiến. Tôi lỡ lầm. Cách mạng về, tôi thấy nhẹ... - Giọng hắn đượm hối hận - Tuy mệnh lệnh không qui định, song tôi tự ra lệnh cho mình phải trình diện. Không trình diện, tôi băn khoăn lắm...

À! Té ra là vậy... Mầy đi một nước cờ cao. Chắc mẻm, mầy không kịp chạy. Mầy kẹt. Mầy lại biết tao làm Ủy ban Quân quản. Thôi rồi, hoặc cơ ngơi của mầy hoặc nhà mầy ở Thị Nghè, mầy nghĩ sớm muộn gì tao cũng mò ra. Mầy hợp pháp hóa sự có mặt của mầy. Mầy còn biết cách mạng không truy bọn tay sai của Pháp... Tốt !

- Chỉ có lý do như vậy, ông trình diện ? - Hai Cũ vấn một điếu thuốc, châm lửa. Anh để ý túi trên của Phẩm dắt một bao thuốc lấp lánh giấy bạc. Thế mà hắn không mời Hai Cũ. Quả tên này lợi hại.

- Thưa, chỉ có như vậy... Tôi sẵn sàng vào tù, nếu ông muốn... - Phẩm trà lời, đầu hơi cúi thấp.

Đồ khôn vặt ! Mầy bị bằm nát như tương còn chưa đủ đền tội... Vấn đề là mầy kẹt... Vấn đề là mầy toan chơi kèo trên... Vấn đề là mầy muốn hoãn binh. Không ! Mầy không chỉ là tên sĩ quan đời xửa đời xưa của Tây.

- Ông yên tâm ! Luật pháp là luật pháp. Ông có thể về nhà, sống như mọi người -Hai Cũ cười nhẹ.

- Cám ơn ông... Song, như tôi đã thưa, tôi xin ông chứng cho lòng thành của tôi... Nếu tôi không lầm, tôi là một trong những người trình diện sớm nhất.

Tất nhiên, mày phải chường mặt sớm. Mưu cáo già !

- Tôi nhắc ông lần nữa: cơ quan tôi không phải là nơi xưng tội. Tôi chỉ có thể chứng nhận rằng ông, một thiếu tá quân đội Pháp đã giải ngũ 20 năm, đến báo cho chúng tôi biết ông đang ở trong vùng chúng tôi phụ trách...

Phẩm đưa cho Hai Cũ tấm danh thiếp: hắn ngụ tại đường Đinh Bộ Lĩnh, còn tiệm tắm hơi thì ở Chợ Lớn.

- Ông trình diện với tư cách đó... Tư cách một cựu sĩ quan Pháp. - Hai Cũ nhắc lại, sau khi cài danh thiếp lên bàn.

Phẩm hơi bối rối vì sự nhấn mạnh của anh. Có lẽ hắn toan nói thêm, song lại thôi.

Phẩm ra về, Hai Cũ ngưng tiếp khách một lúc, bặm môi suy tính.

Người ta báo cho anh chỗ ở của Yến. Tìm thị không khó vì thị liên quan với tiệm tắm hơi. Hai Cũ quyết định đến tận ổ của Yến. Anh trao đổi với Ủy ban Quân quản quận 5 và xin người giúp anh. Con quỷ cái này chưa nạp mạng thì Hứng chưa yên nghỉ thảnh thơi. Thạnh, bây giờ ở Y tế Biên Hòa, giá dễ kêu, anh đã gọi cùng đi. Hai Cũ hăm hở vào Chợ Lớn. Mầy sẽ biết tay tao! Hai Cũ trù trước sẽ làm gì Yến: tát vài cái tát cho tá hỏa tam tinh, còng, giam. Ít nhất cũng cỡ đó. Chính sách với ai, chớ với con đĩ ngựa này chẳng chính sách gì ráo, chỉ có voi dày mà thôi! Hình ảnh Yến khiêu khích anh hiện rõ trong đầu anh xen kẽ với phút trăn trối của Hứng. Anh sốt ruột mỗi khi xe phải dừng nơi đèn đỏ.

Tưởng thị ở đường to, té ra nhà thị lọt cuối hẻm. Hai Cũ lội bộ vòng vo trong một lối hẹp, càng vô sâu, lối càng thít lạt. Nhà cao tầng che kín, cái xóm sau chợ An Bình như sụp tối dù anh đang đi vào buổi sáng. Một mùi gi rất khó chịu - mùi ẩm mốc, mùi nước hoa rẻ tiền, mùi cống rãnh. Hai Cũ không ngó thẳng vào hai bên hẻm. Những cô gái hở hang ngồi trên những chiếc ghế dựa ọp ẹp. Họ lấm lét theo dõi đám cán bộ quân quản chẳng biết xộc vào cái “đáy” của thành phố để làm gì. Hễ đến một căn nhà coi kha khá, Hai Cũ dừng lại. Song, chưa phải. Số khá rắc rối 280A/17/60 bis... Sao con quỷ cái chui vào hang động âm u này ?

Sau cùng, Hai Cũ đứng trước căn phố theo chỉ dẫn. Căn phố lợp tôn thấp lè tè. Nó không lớn hơn ngõ hẻm bao nhiêu, cửa ván - ván thùng - sơn màu xanh đỏ như cách sơn của hầu hết các căn phố của hẻm.

Cửa khép im ỉm, bỗng hé mở, một gã đàn ông - chắc là người Hoa - tuổi trọng, vội vã lách ra. Hai Cũ bảo giữ ông ta lại. Mặt ông ta trắng bệt...

Một phụ nữ vận áo Thượng Hải, khuy còn chưa kín, đôi chân trần, đi đất, thò mặt ra hiên, giọng run run:

- Các ông tìm nhà ai ?

Mặlt người phụ nữ tô phấn chừ bự, song phấn vừa bị trôi loang lổ, khó mà ước lượng tuổi của cô - hay bà ta.

Hai Cũ phân vân. Anh tìm con Yến kia mà !

Người phụ nữ bỗng vịn cánh cửa. Bàn tay đầv gân xanh cố bám víu. Căn phố trở mình răng rắc, lấn át tiếng thều thào:

- Chú Hai...

Yến xuất hiện trước Hai Cũ như vậy đó.

Trong khoảnh khắc, Hai Cũ hiểu tất cả. Anh ra lệnh thả người đàn ông và không nói không rằng, quay quả trở lui.

... Hai Cũ cố nuốt miếng thịt gà mà không nuốt nổi. Câu chuyện đến đây hết vui.

Tôi nhìn Hai Cũ trân trối. Có vẻ như ngần ấy năm sống và làm việc chung, Hai Cũ vẫn còn là một bí mật với tôi.

Có tiếng Hon-đa ngừng trước nhà. Tôi nghe Hạnh nói to:

- Khánh xuống với cậu Hùng đó hả...

Hùng về nước được vài tuần. Bây giờ, nó là kỹ sư ở Sở Công nghiệp.

Lát sau, Khánh lên gác. Nó sà vào lòng Hai Cũ. Thìn dặn theo:

- Con để ông ngoại nói chuyện với ông Tư...

Hùng chào tôi. Tay nó cầm một xếp bản vẽ.

Ngoài cách chào - nó khẽ nghiêng người, kiểu của sinh viên đi học nước ngoài -trời phật ơi, nó giống Hai Cũ như đúc...

Hà Nội, 10-1981
Thành phố Hồ Chí Minh, 2-1982

Hết

Lịch sử Quân sự Việt Nam

Thư viện Lịch sử Quân sự Việt Nam => Văn học chiến tranh => Tác giả chủ đề:: hoi_ls trong 04 Tháng Năm, 2013, 02:39:53 pm