Trang để in - Chuyện ở Campuchia

Lời nói đầu:
Đất nước Campuchia, láng giềng gắn bó lâu đời ngày nay đang trên đà phát triển và đã đạt được những bước tiến đáng kể. Quen đấy, nhưng cũng rất lạ với đa phần người Việt Nam, huyền bí Ăng- ko, giàu có Biển Hồ, những nụ cười Áp-sa-ra hồn hậu và những câu chuyện truyền kỳ về xứ Chùa Tháp đầy mâu thuẫn giữa hiền lương và tàn ác…luôn lẩn quất hàng ngày trong cuộc sống của người dân Việt, đặ biệt là phía Nam Việt Nam.
Trong dịp theo anh bạn già đi đầu tư, xây dựng một Bệnh viện tại Thủ đô PhnomPenh, tôi đã có những tháng ngày lăn lộn và thêm hiểu hơn về cuộc sống Campuchia ngày nay, viết những dòng này, những ấn tượng Campuchia trong tôi vẫn nóng hổi.
Với bao bỡ ngỡ và có chút phấp phỏng, thêm nữa ước muốn thăm nơi bao người bạn tôi đã đến, đã sống, chiến đấu; ở lại và nằm lại xứ này, tôi đã đến và đã thực sự cảm nhận được đất nước tươi đẹp này, hiểu thêm về những con người cần mẫn và dành những tình cảm trân trọng cho người anh em truyền thống . Xứ sở Campuchia với phần lịch sử đan xen hào hùng, bi tráng của cả hai Dân tộc: Việt và Khơ me, những điều tốt xấu luôn được mặc định và dù có bao nhiêu cố gắng của nhà cầm quyền hai nước đi nữa cũng không xóa sạch được những định kiến nhiều đời nay truyền lại.
Giờ đây ngồi viết những dòng đúng đúng, sai sai này chỉ dựa trên những gì mà mình trực tiếp kinh qua. Kế chuyện ở Campuchia, kể chuyện một cựu chiến binh đi làm kinh tế, hay đúng hơn là sa vào thương trường, sa vào chiến trường không tiếng súng nhưng khốc liệt không kém. Rất mong được cung cấp thông tin mình biết và được bổ sung kịp thời.

Giới thiệu nhanh về đất nước Campuchia:
Đất nước Campuchia có tên chính thức là Vương quốc Campuchia (The Kingdom of Cambodia). Là một trong số ít đất nước Quân chủ lập hiến còn tồn tại đến ngày nay. Đất nước có Đức vua là lãnh đạo cao nhất thông qua tất cả các quyết định lập pháp; việc hành pháp do Chính phủ trung ương đứng đầu là Thủ tướng, hiện nay là Thủ tướng Hun sen, người đã giữ chức vụ này từ 01/1985. Ngoài ra, Vua sãi là Cha tâm linh của Dân tộc, người duy nhất mà Đức vua cũng phải cúi đầu.

Diện tích 181.035,0 km2, dân số 14.388.910 người( thống kê 10/2010) chưa kể vãng lai.

Thủ đô là PhnomPenh,gồm 23 tỉnh và 1 thành phố là thủ đô PhnomPenh.

Ngôn ngữ chính là tiếng Khmer, tiếng Pháp, tiếng Anh tương đối thông dụng, tiếng Trung, tiếng Việt khá phổ biến.

Tôn giáo là Phật giáo ( Tiểu thừa) chiếm 95% và được coi là Quốc đạo, đạo Hồi và đạo Thiên chúa chiếm 5%.

Thời tiết: Khí hậu nhiệt đới gió mùa điển hình với hai mùa khác biệt, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 5, còn lại là mùa mưa. Nhiệt độ dao động từ 21 đến 35 độ C. Tháng 1 mát nhất, tháng 3,4 nóng nhất trong năm.

Quốc khánh 09/11/1953 , đó là ngày Pháp trao trả Độc lập cho Campuchia. Ngoài ngày Quốc khánh, với cực kỳ nhiều lễ tết, Campuchia xứng đáng là đất nước của lễ hội, điều này là một điều đáng lưu ý khi làm ăn ở Campuchia, vì có một ngày người lao động nghỉ sạch, hỏi ra mới biết, họ nghỉ để đi lễ hay tham gia hội hè đâu đó.

Tiền tệ: Đồng Riel, 1 USD# 4.050 riel ( nói thêm là chính phủ đã duy trì tỷ giá này lâu lắm rồi).

Tài nguyên chính là rừng, nước và khoáng sản, rừng chiếm khoảng 70% diện tích, nhưng cũng như ở Việt Nam, nghe đâu cũng hoàn thành nhiệm vụ phá rừng rồi thì phải; khoảng 20% diện tích là lưu vực sông Mekong và Tonle sap rất màu mỡ. Khoáng sản có đá quý, sắt, mangan, bô xít, dầu mỏ...

Phong tục tập quán: Theo truyền thống, gần như gia đình Campuchia theo chế độ mẫu hệ, người phụ nữ có vai trò rất quan trọng, có thể là chủ gia đình. Người Campuchia sống kín đáo, giản dị và nhã nhặn, rất thích vui chơi ca hát và nhẩy múa. Sư sãi và người già được tôn trọng, gặp nhau hay chào hỏi theo lối nhà Phật, chắp tay và vái ngay trước mặt, tay giơ càng cao trên đầu bao nhiêu thì càng kính trọng bấy nhiêu. Giao tiếp hàng ngày thì bắt tay thông thường. Người Camp kiêng xoa đầu, bước qua đầu người khác là điều tối kỵ.
Người Campuchia theo đạo Phật tin vào cái chết và có suộc sống sau khi chết và có sự đầu thai.

Đi Campuchia:

Để đi PhnomPenh, thực rẻ tiền và dễ. Hàng ngày có hàng chục chuyến xe từ Tp Hồ Chí Minh đi Mộc Bài sang Bà Vẹt, tới PhnomPenh và tỏa đi khắp đất nước Campuchia. Với giá vé dao động từ 7,8 - 10 - 12 USD cho một hành khách, ai đi cũng được. Giàu thì đi xe xịn 12 USD, có nước uống, có cơm ăn và tiêu tiểu trên xe; vừa thì 10 USD, có nước uống, có chỗ nghỉ chân và nghe nhạc Việt – Khơme miễn phí; nghèo thì 8 USD, có nước uống, có nơi gà gật và chờ người thân ra đón. Nghe đâu có cả xe dù, chỉ 6,7 USD một khách, Sài Gòn- PhnomPenh, cả chuyến đi chỉ là di chuyển, đến đích là nhu cầu chủ đạo.

Đi xe mang biển số Việt thì chậm rãi, đúng tốc độ quy định, vừa chậm, vừa tức vừa mệt mỏi cho những ai say xe hay vội công việc. Nhưng an toàn hơn là cái chắc.
Đi xe của các hãng xe mang biển Camp, chạy tốc hành, đôi khi chấp tất, nhanh hơn được khoảng 40 – 60 phút cho một chuyến cùng xuất phát. Nhưng đôi khi tai nạn cũng phiền hà hơn chút.

Ngoài ra, dân khá giả đi xe riêng tới Mộc Bài chuyển chuyến hoặc ghê hơn thì xin quá cảnh sang đất bạn ngao du.

Việc đi tàu bay chỉ áp dụng cho khách du lịch hay Ông chủ lớn. Tuy vậy, với chưa tới 200 km đường chim bay, thời gian bay chỉ 25 – 30 phút từ Tân Sơn Nhất đến Pochentong và gần 2 giờ làm thủ tục và chờ đợi, nhiều người vẫn thích đi đường bộ hơn.

Để từ Việt Nam sang Campuchia có nhiều cửa khẩu,theo thống kê như sau:
Lệ Thanh/ Oyadao: thuộc tỉnh Gia Lai; Hoa Lư/ Trapeang Sre: Bình Phước; Xa Mát/ Trapeang Phlong Pir: Tây Ninh; Mộc Bài/ Bavet: Tây Ninh; Dinh Bà/ Bon Tia Chak Cray: Đồng Tháp; Thường Phước/ Kaoh Roka: Đồng Tháp; Vĩnh Xương/ Khaorm Samnor: An Giang ; Xuân Tô/ Phnom Den: An Giang; Xà Xía/ Lok: Kiên Giang; Bình Hiệp/ BrâyVo: Long An.

Hai nước Việt Nam và Campuchia đã có Hiệp định miễn thị thực nhập cảnh cho công dân hai nước mang hộ chiếu phổ thông; cho phép công dân hai nước qua lại và được cấp thị thực nhập/xuất cảnh tại các cửa khẩu Quốc tế. Thực quá dễ nếu bạn đi xe đò, phụ xe sẽ lo hết các thủ tục cho bạn, việc của bạn là chờ nghe đọc tên và cầm hộ chiếu cá nhân đi tiếp. Nghe đồn, lệ phí mỗi khách, nhà xe mất 10 nghìn đồng Việt Nam cho việc cộp dấu thị thực này.

Thời gian đi từ Tp Hồ Chí Minh đến PhnomPenh mất từ 4,5 – 5- 6 giờ đồng hồ, tùy chuyến xe và hãng xe. Chia như sau: Từ Sài gòn đến Củ Chi: 1 giờ, đến 1 giờ rưỡi tùy hên xui có kẹt xe hay không; từ Củ Chi đến Mộc Bài khoảng 1 giờ; ½ giờ cho làm thủ tục xuất/ nhập cảnh; 1 giờ đến 1 giờ rưỡi cho chặng đường từ Bà Vẹt tới Nếch Lương, nửa tiếng qua phà và 1 giờ tới PhnomPenh. Nói chung, từ Bà Vẹt tới PhnomPenh và ngược lại, khoảng trên 150 km đường đi mất chừng 2 giờ đồng hồ; 80 km từ Sài Gòn đi Mộc Bài và ngược lại mất từ 2 đến 3 giờ tùy hãng xe; 30 phút cho xuất nhập cảnh là chúng ta tới bến, hết tiền, thanh lý vé và xuống xe chào bác tài em ngược.

Trích dẫn từ: thangbs trong 12 Tháng Tám, 2013, 08:48:58 am

.. Hì.. Chỗ này Anh có lầm chăng?.. Xà Xía/ Lok[/b]: Kiên Giang
Phải gọi là: PreyChas-Hà Tiên chứ? Cửa khẩu này đi từ Huyện KamPongTrach thuộc Tỉnh KamPos giáp với Kiên Giang bên mình

Lịch sử vắn tắt Vương quốc Campuchia
Người Campuchia rất tự hào là hậu duệ của Vương quốc Khmer. Để hiểu rõ về đất nước Campuchia ngày nay, chúng ta cũng nên xem lại Lịch sử của họ.

Tóm tắt lịch sử của Vương quốc Campuchia:
Phù Nam (1-630)
Theo Khang thịnh sứ giả của Ngô Tôn Quyền thời Tam Quốc chép trong sách Phù Nam thổ tục thì ông vua đầu tiên của nước Phù Nam, có lẽ là một quí tộc người Ấn Độ hay là một tăng lữ Bà-la-môn tên là Hỗn Điền. Một số học giả phương Tây cho rằng truyền thuyết Hỗn Điền là dị bản của truyền thuyết Ấn Độ về Kaundinya.
Vương triều của Kaundinya tồn tại khoảng hơn 150 năm, trải qua 3 đời vua. Các thư tịch cổ của Trung Quốc phiên âm tên 3 vị vua này là Hỗn Điền, Hỗn Bàn (127-217), và Hỗn Bàn Bàn (217-220).
Ngô Văn Doanh (2009) dẫn Lương thư cho biết rằng quốc vương cuối cùng của vương triều Kaundinya làm vua được 3 năm thì mất. Một vị tướng của Phù Nam mà Lương thư của Trung Quốc phiên âm là Phạm Mạn lên làm vua, lập ra vương triều họ Phạm. Theo Lương thư, làm vua được 3 năm thì Phạm Mạn mất. Con ông là Phạm Kinh Sinh nối ngôi, làm vua được khoảng 5 năm, đến năm 245 thì bị người anh họ tên Phạm Chiên giết chết để đoạt ngôi. Một người con khác của Phạm Mạn là Phạm Trường đã nổi dậy lật đổ được Phạm Chiên, nhưng cũng lập tức bị tướng của Chiên là Phạm Tầm giết. Phạm Tầm lên làm vua. Phù Nam dưới vương triều họ Phạm trở nên hùng mạnh. Phạm Mạn đã đem quân đi chinh phạt được tới hơn 10 nước, mở rộng đáng kể lãnh thổ. Phạm Chiên đã thúc đẩy quan hệ ngoại giao với Ấn Độ. Còn Phạm Tầm đã thúc đẩy quan hệ ngoại giao với nhà Tấn ở Trung Quốc. Người Phù Nam đã có chữ viết, kiểu chữ viết có nguồn gốc Ấn Độ.
Cho đến giờ chưa phát hiện được tư liệu nào nói về thời kỳ tiếp sau Phạm Tầm. Các nhà khoa học cho rằng vào khoảng giữa thế kỷ 4, quyền cai trị Phù Nam một lần nữa lại vào tay người Ấn Độ. Lương thư và Tấn thư có nhắc tới một người là Thiên Trúc Thiên Đàn đã triều cống Mục Đế. Các nhà khoa học sau này cho đó là người Ấn Độ tên là Chandan hoặc Chandana.
Đến đầu hoặc giữa thế kỷ 5, vẫn là người Ấn Độ nắm quyền cai trị Phù Nam. Lương thư cho biết một người Thiên Trúc là Kiều Chân Như mà các nhà khoa học sau này cho rằng đó có thể là một người Brahman Ấn Độ cũng lại tên là Kaudinya đã thay đổi chế độ nhà nước Phù Nam sang theo kiểu Ấn Độ.Kiều Chân Như ở ngôi khoảng năm 470 đến 514, tự xưng là Người bảo vệ thánh kinh Vê đa. Vào thời kỳ này, nhiều thương gia Phù Nam sang buôn bán ở Quảng Châu (Trung Quốc).
Khi Kaundinya mất, con là Sri Indravarman (Lương thư phiên âm là Tri Lê Đà Bạt Ma) lên thay, và đã cho sứ sang triều cống Tống Văn Đế (nhà Lưu Tống) vào những năm 438, 453 và 438. Cũng theo Lương thư, thì năm 431-432, nước Lâm Ấp muốn đánh Giao Châu của người Việt, nên có nên yêu cầu vua Phù Nam giúp sức, nhưng Phù Nam đã từ chối.
Khi Sri Indravarman mất, người nối ngôi là Jayavarman (Lương thư phiên âm là Đồ Tà Bạt Ma). Jayavarman đã phái một nhà sư Ấn Độ tên Nagasena đem lễ vật sang tặng vua Nam Tề năm 484, và yêu cầu nhà vua giúp mình đánh Lâm Ấp nhưng bị từ chối khéo. Các nhà khoa học đã phát hiện bia ký viết bằng chữ Sanskrit cho hay dưới thời Jayavarman, Phù Nam đã xây dựng nhiều công trình thủy lợi, biến nhiều vùng đầm lầy rộng lớn ở hạ lưu sông Mê Kông thành những vùng đồng bằng phì nhiêu, trù phú. Năm 514, Jayavarman mất.
Kế vị ngôi là Rudravarman (Lương thư phiên âm là Lưu Đà Bạt Ma), con cả của Jayavarman. Đây là ông vua cuối cùng của Phù Nam. Vào năm 517 và 539, nhà vua đều có sai sứ sang Trung Quốc triều cống.
Giữa thế kỷ 5, Chân Lạp nổi lên, chiếm thành Đặc Mục kinh đô của Phù Nam, hợp nhất lãnh thổ Phù Nam với Chân Lạp. Nhà vua Phù Nam phải bỏ chạy và lập triều đình lưu vong tại Na Phất Na (vùng Angkor Borei). Phù Nam diệt vong.

Chân Lạp (550-802)

Sách Lược sử vùng đất Nam Bộ Việt Nam (tr. 20) viết:
Sau một thời rực rỡ, đế quốc Phù Nam bắt đầu suy thoái vào cuối thế kỷ thứ 6. Nước Cát Miệt, một thuộc quốc của Phù Nam, đến thế kỷ này đã nhanh chóng phát triển thành một vương quốc độc lập và hùng mạnh. Nhân sự suy yếu của Phù Nam, Chân Lạp đã tấn công & chiếm lấy một phần lãnh thổ (tương đương với vùng đất Nam Bộ mà sau này Việt Nam chiếm được từ Chân Lạp) của đế chế này vào đầu thế kỷ 7...
Sách Tùy thư chép tương tự:
Nước Chân Lạp ở về phía Tây Nam nước Lâm Ấp, nguyên là một chư hầu của Phù Nam. Vua nước ấy là Ksatriya Citrasena đánh chiếm và tiêu diệt Phù Nam.[12]
Sách Tân Đường thư do Âu Dương Tu & Tống Ký biên soạn cũng đã cho biết đầu niên hiệu Trinh Quán nhà Đường (627-649); trong nước Phù Nam có thay đổi lớn. Nhà vua đóng đô ở thành Đặc Mục, thình lình bị nước Chân Lạp đánh chiếm, phải chạy trốn về Na Phất Na.
Căn cứ năm 627, sứ giả Phù Nam còn đến tiến cống nhà Đường, nên có thể suy ra nước Phù Nam bị tiêu diệt phải sau năm này.
Sau khi Chân Lạp đánh bại Phù Nam, trong sách Trung Quốc đã xuất hiện tên gọi Thủy Chân Lạp để chỉ phần lãnh thổ Phù Nam trên vùng đất Nam Bộ (Việt Nam); và cũng để phân biệt với vùng đất Lục Chân Lạp, tức là vùng đất gốc của Vương quốc Chân Lạp.
Mặc dầu chiếm đoạt được, nhưng trên thực tế, việc cai quản vùng lãnh thổ mới này đối với Chân Lạp gặp rất nhiều khó khăn. Trước hết, với truyền thống quen khai thác các vùng đất cao, dân số còn ít ỏi, người Khmer khi đó khó có khả năng tổ chức khai thác trên quy mô lớn một vùng đồng bằng mới bồi lấp, còn ngập nước và sình lầy. Hơn nữa, việc khai khẩn đất đai trên lãnh thổ của Lục Chân Lạp đòi hỏi rất nhiều thời gian và sức lực. Việc cai trị xứ Thủy Chân Lạp vì vậy vẫn phải giao cho những người thuộc dòng dõi Vua Phù Nam.
Theo những tài liệu bi kí còn lại có thể thấy rằng, vào thế kỷ thứ 8 tại vùng trung tâm của Phù Nam trước đây vẫn còn tồn tại một tiểu quốc tên là Aninditapura, do một người thuộc dòng dõi vua Phù Nam tên là Baladitya trị vì. Và khi Phù Nam tan rã là lúc nhiều vương quốc nhỏ ở Đông Nam Á nổi lên thay thế vai trò đế quốc hàng hải của vương quốc này, mà nổi bật là vương quốcSrivijaya ở đảo Sumatra và vương quốc Sailendra ở đảo Java, thuộc Indonesia ngày nay.
Từ cuối thế kỷ 8, vương quốc Sailendre hùng mạnh đã xâm chiếm toàn bộ Thủy Chân Lạp đồng thời đưa Lục Chân Lạp vào vị trí chư hầu của mình, tới đầu thế kỷ 9, Sailendra suy yếu mới từ bỏ vùng đất Thủy Chân Lạp.

Đế quốc Khmer (802-1432)

Đế quốc Khmer hay Đế quốc Cao Miên là một cựu đế quốc rộng lớn nhất Đông Nam Á (với diện tích lên đến 1 triệu km², gấp 3 lần Việt Nam hiện nay) đóng trên phần lãnh thổ hiện nay thuộc Campuchia. Đế quốc Khmer, tách ra từ Vương quốc Chân Lạp, đã từng cai trị và có phần đất phiên thuộc mà ngày nay thuộc lãnh thổ của các quốc gia: Lào, Thái Lan và miền nam Việt Nam.

Xét về nghĩa nào đó, Đế chế Khmer được xét là một trong 10 đế chế tồn tại lâu nhất trong lịch sử, và người Campuchia hoàn toàn có thể tự hào là một trong số rất ít dân tộc có chữ viết, có văn hóa, tôn giáo và truyền thống lâu đời sánh ngang với các dân tộc bất diệt như người Hán, người Do Thái…

Lịch sử của Angkor với vai trò là trung tâm của đế quốc Khmer lịch sử cũng là lịch sử Khmer từ thế kỷ 9 đến thế kỷ 15. Từ đế quốc Khmer và cũng từ khu vực Angkor - không có một ghi chép bằng văn bản nào còn sót lại đến ngày này mà chỉ có những văn bản được khắc chạm trên đá.

Thời kì của Vương quốc Khmer bắt đầu từ khoảng những năm đầu thế kỉ thứ 9, khi Vua Jayavarman II tuyên bố nền độc lập cho vùng đất Kambujadesa (Campuchia ngày nay), tách khỏi Java và đặt thủ đô tại Hariharalaya ở phái Nam Biển Hồ. Bằng những biện pháp chính trị, kinh tế, quân sự; Vua Jayavarman II đã thống nhất được một vùng đất đai khá rộng lớn, phía bắc giáp Trung Quốc, phía Đông giáp vương quốcChampa (nay thuộc miền trung Việt Nam) và phía nam giáp biển. Jayavarman II mất năm 834.

Indravarman I, vị vua thứ tư của Đế quốc Khmer, là tác giả của các chương trình xây dựng lớn, bao gồm hệ thống thủy lợi và các đền đài, nhờ vào của cải giành được thông qua mậu dịch và nông nghiệp. Công trình đầu tiên là đền Preah Ko và các công trình thủy lợi.

Con Indravarman I là Yasovarman I (trị vì từ 889 - 915), là người thiết lập một kinh đô mới Yasodharapura - thành phố đầu tiên của Angkor. Ngôi đền trung tâm của thành phố được xây ở Phnom Bakheng. Dưới triều Yasovarman I công trình Đông Baray cũng được tạo dựng, đây là công trình hồ chứa nước có kích thước 7,5 x 1,8 km.

Vào đầu thế kỷ 10, sau khi Yasovarman I qua đời, đế quốc Khmer lập tức bị chia rẽ. Vua Harshavarman I và Ishanavarman II (em của Harshavarman I) phải vất vả giữ ngôi báu trước sự tranh giành của người chú - Jayavarman IV. Người chú bị đánh lui khỏi Angkor và đã thiết lập một kinh đô mới ở Koh Ker, cách Angkor khoảng 100 km. Sau khi Ishanavarman II qua đời, Jayavarman IV lên làm vua.

Con của Jayavarman IV là Harshavarman II nối ngôi cha được 3 năm thì bị em họ là Rajendravarman II cướp ngôi.

Rajendravarman II rời đô trở về Yasodharapura. Ông bắt đầu bắt đầu các dự án xây dựng lớn mà các vua đầu tiên đã dự tính và đã cho thiết lập một loạt các đền ở khu vực Angkor; trong đó có Đông Mebon, trên một cù lao của Đông Baray, và nhiều đền thờ Phật và chùa. Năm 950, chiến tranh lần đầu nổ ra giữa đế quốc Khmer và Vương quốc Chămpa ở phía đông (ngày nay là miền Trung Việt Nam).

Từ năm 968 đến 1001 là thời kỳ trị vì thịnh trị của con trai Rajendravarman II, Jayavarman V.. Dưới triều đại này, đất nước có rất nhiều nhà triết học, các học giả và các nghệ sỹ. Các ngôi đền mới cũng được xây dựng, trong đó, quan trọng nhất là Banteay Srei, được xem như công trình có tính nghệ thuật và thẩm mỹ bậc nhất của Angkor và Ta Keo là ngôi đền đầu tiên của Angkor xây hoàn toàn bằng sa thạch.

Sau cái chết của Jayavarman V là vài năm xung đột. Vua Udayadityavarman I vừa lên ngôi đã bị Jayavirahvarman lật đổ. Rồi đến lượt Jayavirahvarman bị Suryavarman I (trị vì 1010 - 1050) giành mất ngôi báu. Suốt thời kỳ trị vì của mình, Suryavarman I phải chiến đấu trấn áp các đối thủ mưu toán lật đổ mình bằng bạo lực. Ông là vị vua Khmer đầu tiên sống phải xây thành để bảo vệ mình và hoàng cung. Ông đã mở rộng vương quốc của mình đến tỉnh Lopburi của Thái Lan ngày nay, về phía nam đến eo đất Kra. Tại Angkor, việc xây dựng Tây Baray bắt đầu dưới triều Suryavarman I, một hồ chứa nước thứ 2 và rộng hơn hồ Đông Baray với kích thước 8 x 2,2 km.

Nửa cuối thế kỷ 11 và đầu thế kỷ 12 trong lịch sử Campuchia là thời kỳ của các cuộc tranh giành quyền lực tàn bạo. Sau đó đến thời kỳ huy hoàng dưới sự cai trị của Suryavarman II. Dưới sự cai trị của ông, ngôi đền lớn nhất của Angkor được xây dựng trong khoảng thời gian 37 năm: Angkor Wat, là nơi thời thần Vishnu. Ông đã xâm chiếm vương quốc Haripunjaya của dân tộc Môn đến phía tây (ngày nay là miền Trung Thái Lan) và một khu vực xa hơn về phía tây của vương quốc Pagan (Myanma ngày nay), phía nam lấn về khu vực bán đảo Malay đến vương quốc Grahi (nay là tỉnh Nakhon Si Thammarat của Thái Lan), về phía đông lấy nhiều tỉnh của Champa, về phía bắc đến biên giới phía bắc của Lào ngày nay. Sự kết thúc của hoàng đế Suryavarman II không được rõ ràng lắm. Văn bia cuối cùng ghi nhận tên ông có liên quan đến cuộc xâm lược Đại Việt là từ năm 1145. Có lẽ ông qua đời trong một cuộc hành quân trong khoảng thời gian từ năm 1145 đến 1150.

Thời kỳ tiếp theo các vua trị vì trong thời gian ngắn và bị vị vua sau lật đổ bằng vũ lực. Cuối cùng, năm 1177, Khmer đã bị quân Chămpa đánh bại trong một trận thủy chiến trên hồ Tonlé Sap và bị chiếm đóng trong một thời gian ngắn.

Jayavarman VII (trị vì từ 1181-1219) đã tập hợp một đội quân, đánh đuổi quân Chăm Pa và giành lại kinh đô Yasodharapura. Năm 1181, ông lên ngôi và tiếp tục chiến tranh với Chăm Pa trong suốt 22 năm và đã xâm chiếm phần lớn lãnh thổ của Chăm Pa.

Jayavarman VII là vị hoàng đế vĩ đại cuối cùng của Angkor, được coi là một người cai trị không phải là bạo chúa và là người thống nhất đế quốc này; trên cả là do các công trình xây dựng được tiến hành dưới thời kỳ cai trị của ông. Kinh đô mới có tên gọi là Angkor Thom (có nghĩa là: "Thành phố vĩ đại") được xây dựng. Ở khu trung tâm, nhà vua (một phật tử Phật giáo Đại thừa) đã cho xây dựng làm tòa tháp quốc gia - Bayon với các tháp được cho là mang hình khuôn mặt của Quán Thế Âm bồ tát, mỗi tháp cao vài mét được chạm khắc bằng đá. Các đền chùa khác được xây dựng dưới thời Jayavarman VII là Ta Prohm, Banteay Kdei và Neak Pean, cũng như hồ chứa nước Srah Srang. Cùng với những công trình đó, một hệ thống các đường phố đã được xây dựng kết nối các trấn của đế quốc. Bên các phố này, 121 nhà nghỉ được xây cho các nhà buôn, quan chức và lữ khách. Ông cũng cho thiết lập 102 bệnh xá.

Indravarman II kế vị và tiếp tục hoàn thành các công trình xây dựng của cha và đưa Campuchia có sự ổn định chính trị. Tuy nhiên, sức chi phối của Đế quốc Khmer đối với các vùng đất xa bắt đầu giảm đi. Kết quả, Chăm Pa đã giành lại độc lập, và Vương quốc Sukhothai ở phía Tây bắt đầu nổi lên.

Giống như cha mình, Indravarman II là một Phật tử và ông đã cho xây xong một loạt chùa chiền được khởi công từ thời cha mình. Ông không thành công về mặt chiến tranh. Năm 1220, người Khmer rút khỏi nhiều tỉnh mà trước đó đã chiếm được của Chăm-pa. Về phía tây, các thần dân người Thái của ông đã nổi lên chống lại và thành lập nên vương quốc Xiêm đầu tiên là Vương quốc Sukhothai và đẩy lùi người Khmer. Trong 200 năm tiếp theo, người Thái đã trở thành đối thủ chính của Kambuja.

Jayavarman VIII (trị vì 1243-1295) kế nhiệm Indravarman II. Trái với các vua trước đó, Jayavarman VIII theo Ấn Độ giáo và là một người chống Phật giáo một cách kịch liệt. Ông đã cho phá hủy phần lớn các tượng Phật ở Đế quốc này (các nhà khảo cổ ước đoán có khoảng hơn 10.000, trong đó còn rất ít phế tích còn sót lại đến ngày nay) và cho chuyển các chùa Phật giáo thành đền thờ Ấn Độ giáo. Từ bên ngoài, Đế quốc Khmer đang bị quân Nguyên Mông của tướng Sagatu của Hốt Tất Liệt đe dọa. Ông ta đã tránh đụng độ với quân Mông Cổ (khi đó đã chiếm hết Trung Hoa) bằng cách cống nạp hàng năm cho nhà Nguyên. Triều đại của Jayavarman VIII kết thúc năm 1295 khi ông bị con rể là Srindravarman (trị vì 1295-1309) lật đổ. Vua mới là người theo Phật giáo Thượng tọa bộ (Theravada), một trường phái của Phật giáo du nhập vào Đông Nam Á từ Sri Lanka và sau đó lan ra khắp khu vực.

Sự suy vong của Đế chế Khmer

   Có rất ít tư liệu lịch sử về thời kỳ sau triều vua Srindravarman. Văn bản cuối cùng người ta biết được là một bia khắc từ năm 1327. Không có ngôi đền lớn nào được xây thêm. Các nhà sử học ngờ rằng có mối liên hệ giữa việc nhà vua theo Phật giáo Nam truyền (do đó không được xem là "devaraja" nữa) và việc không cần phải xây dựng các đền lớn cho devarajas hay để thờ các thần linh bảo vệ cho họ. Việc từ bỏ quan niệm devaraja cũng có thể dẫn đến sự đánh mất quyền lực của hoàng gia và do đó dẫn đến thiếu nhân công. Hệ thống thủy lợi cũng bị thoái hóa dẫn đến mùa màng thất bát do lũ lụt và hạn hán. Trong khi trước đó mỗi năm có 3 vụ lúa - điều này đã góp phần cốt yếu cho sự thịnh vượng và quyền lực của đế quốc Khmer - sự giảm sút mùa màng đã làm cho đế quốc này suy yếu thêm. Quốc gia lân bang phía tây của đế quốc này là Vương quốc Xiêm đầu tiên - Vương quốc Sukhothai, bị một vương quốc khác của người Thái (vương quốc Ayutthaya) đánh bại vào năm 1350. Sau năm 1352, người Thái đã mở nhiều cuộc tiến công vào đế quốc Khmer nhưng đều bị đánh bật. Cuối cùng, năm 1431, Ayutthaya đã chiếm được Angkor.

   Trung tâm của của vương quốc Khmer còn sót lại nằm ở phía nam, ở khu vực mà ngày nay là Phnôm Pênh. Tuy nhiên, có nhiều dấu hiệu cho thấy Angkor không bị bỏ hoang. Một chi của các vua Khmer vẫn còn ở lại Angkor. Sự sụp đổ cuối cùng của Angkor vào thời ấy là sự chuyển đổi tầm quan trọng về kinh tế, và do đó là chính trị, khi Phnôm Pênh trở thành một trung tâm mậu dịch bên sông Mê Kông. Các công trình xây dựng tốn kém và các xung đột quyền lực trong nội bộ hoàng gia cũng đánh dấu chấm hết cho đế quốc Khmer.

   Sự hủy hoại sinh thái và hư hỏng hạ tầng cơ sở là một cách lý giải mới khác cho sự chấm dứt của đế quốc này. Dự án Đại Angkor tin rằng người Khmer đã có một hệ thống kênh rạch và hồ chứa phức tạp phục vụ cho mậu dịch, giao thông và thủy lợi. Các kênh được sử dụng để thu hoạch mùa màng và khi dân số tăng lên thì hệ thống kênh rạch bị cản trở dẫn đến thiếu nước và bị lũ lụt hoành hành. Để đáp ứng cho số dân tăng thêm, người ta đã chặt cây trên các ngọn đồi ở Kulen để lấy đất canh tác lúa. Đồi trọc làm cho kênh bị bồi lấp khi mưa to. Sự phá hủy hệ thống thủy lợi đã dẫn tới các hậu quả nghiêm trọng khác.

   Có một số bằng chứng cho thấy Angkor được sử dụng lâu hơn. Dưới thời vua Barom Reachea I (trị vì 1566 - 1576), là vị vua đã tạm thời kế vị sau khi đã đẩy lùi quân Thái đã quay lại đóng đô ở Angkor trong một thời gian ngắn. Từ thế kỷ 17, đã có những văn bản khắc chạm cho thấy đã có các khu định cư của người Nhật dọc theo phần còn lại của Đế quốc Khmer. Câu chuyện nổi tiếng nhất là của Ukondafu Kazufusa, người đã ăn Tết Khmer ở đó vào năm 1632.

Đế chế Khmer suy tàn, đất nước Campuchia bước vào thời kỳ hậu Angkor với sự lấn át của Thái Lan ở phía Tây và Đại Việt ở phía Đông!

Thời kỳ hậu Angkor (1432-1863)

Tính từ Năm 1431 là năm quân Ayutthaya chiếm kinh đô Angkor; chấm dứt giai đoạn Đế quốc Khmer đến Năm 1863 là năm mở đầu thời kỳ thuộc địa của Pháp. Đặc trưng của giai đoạn này là những cuộc xung đột nội bộ tranh giành ngôi vua ở Campuchia, và nỗ lực của quốc gia này để tồn tại giữa hai đế quốc hùng mạnh của người Thái Lan ở phía Tây và người Việt ở phía Đông.

Tuy quân Ayutthaya chiếm được và cướp phá kinh đô Angkor, nhưng người Khmer không dễ khuất phục. Họ đã kháng cự mãnh liệt. Vua Khmer lúc đó là Borommaracha II đã thành lập kinh đô mới, ban đầu ở Srei Santhor, rồi sau đó là Charktomok (Phnom Penh ngày nay). Vua xứ Ayutthaya là Paramaraja II lập con trai mình là Indrapath làm vua Campuchia, nhưng ông này bị người Khmer ám sát . Cuộc kháng chiến chống quân Ayutthaya của người Khmer không ngừng nghỉ.

Đến năm 1510, vua Srei Sokunbat đã giải phóng được gần hết các khu vực trung tâm của đế quốc Khmer xưa. Tuy nhiên, sau khi Ông ta qua đời, Campuchia đã rơi vào một cuộc nội chiến tranh giành ngôi vua giữa Ponhea Chan (xưng vương hiệu là Borommaracha III) và Sdech Kan (xưng là Chey Chettha Thirach). Chettha Thirach đóng đô ở Charktomok. Còn Borommaracha III lập đô ở Lovek (vào khoảng giữa Charktomok và góc phía Nam của hồ Tonle Sap. Kết cục của cuộc chiến là Borommaracha III thắng lợi.

Những ghi chép của các nhà thám hiểm phương Tây tới Campuchia thời này đã cho thấy người Khmer là những chiến sĩ thiện chiến, đặc biệt là vua của họ rất hiếu chiến, sẵn sàng chiến đấu với ngoại bang. Campuchia khi đó vẫn thực sự là một cường quốc quân sự và không chịu làm chư hầu cho nước nào. Suốt 50 năm kể từ khi Campuchia tự giải phóng khỏi Ayutthaya, giữa hai nước vẫn tiến hành các cuộc tấn công qua lại.

Những ghi chép này cũng mô tả kinh đô Lovek của Campuchia như một thành phố đông dân, thịnh vượng. Campuchia sản xuất nhiều gạo, thịt, rượu, cá khô. Các sản vật có giá hấp dẫn các thương gia ngoại quốc là đá quý, kim loại quý, lụa, bông, ngà voi, sừng tê giác, hương liệu, đồ sơn, và cả súc vật (voi). Thương gia Tây Ban Nha,Bồ Đào Nha, Trung Quốc, Mã Lai, Nhật Bản, A Rập đã lập thương điếm ở Lovek. Sự thịnh vượng của Campuchia khi đó đã hấp dẫn những kẻ thực dân phương Tây. Người Tây Ban Nha khi đó đã chiếm được Philippines vẫn kể về Campuchia như là một quốc gia quan trọng hàng đầu ở Viễn Đông xét về mặt thương mại. Do đó, khi vào năm 1593, vua Campuchia là Chey Chettha I (1586–1593) đề nghị toàn quyền Philippines giúp mình đối phó với Ayutthaya. Vị toàn quyền người Tây Ban Nha đã phái 120 binh sĩ sang Campuchia giúp; nhưng khi đến nơi thì Lovek đã rơi vào tay người Thái.

Năm 1593, Ayutthaya lần nữa đánh bại Campuchia, tàn phá Lovek. Người Thái bắt hàng nghìn thợ thủ công, học giả, nghệ sĩ và tu sĩ Khmer đem về kinh đô Ayutthaya, khiến cho Campuchia suy thoái nghiêm trọng. Từ đó, Campuchia trở thành một chư hầu của Ayutthaya suốt khoảng 30 năm, kinh đô đóng ở Srey Santhor (vị trí của huyện Srey Santhor, tỉnh Kampong Cham ngày nay) ở hữu ngạn sông Mê Công.

( Có lẽ thời kỳ đô hộ của người Thái này đã gây nỗi hận dân tộc của người Campuchia với người Thái đến ngày nay.)

Ở phía Đông của Campuchia, người Việt chậm rãi nhưng vững chắc Nam tiến. Họ thôn tính dần và cuối cùng tiêu diệt Champa, quốc gia từng kình địch của Campuchia. Campuchia chịu thêm một sức ép lớn nữa từ Đại Việt, bên cạnh Ayutthaya. Trong khi đó, nội bộ Campuchia thường xuyên mâu thuẫn và có sự tranh giành ngôi báu. Các phe phái tranh chấp thường dựa vào sự chi viện của hoặc người Thái hoặc người Việt. Nhiều lần, quân đội Đại Việt và quân đội Ayutthaya thâm nhập Campuchia để đưa người mà mình ủng hộ lên ngôi, thậm chí giữa hai quân đội đã có giao chiến ngay tại Campuchia.

Năm 1620, vua Chey Chettha II kết thân với nhà Nguyễn ở Việt Nam và lấy con gái của chúa Nguyễn Phúc Nguyên. Chey Chettha II dời đô đến Oudong Meanchey. Những sự kiện này mở ra cơ hội cho người Việt bắt đầu thâm nhập đồng bằng châu thổ sông Mê Công vốn thuộc Campuchia. Vào khoảng năm 1623, Chey Chettha II cho phép nhà Nguyễn mở một đồn thu thuế ở Prey Nokor ( vị trí thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu nhưng gần thành phố Hồ Chí Minh ngày nay).

Năm 1658, vua Campuchia là Ramathibodey I (húy là Ang Chan, sách Đại Nam thực lục gọi là Nặc Ông Chân ) dẫn quân đánh nhà Nguyễn nhằm thu hồi lại Prey Nokor (Việt Nam gọi là Mô Xoài), nhưng bị quân nhà Nguyễn bắt được. Sau việc này, Campuchia chấp nhận làm chư hầu, cống nạp cho chúa Nguyễn. Đại Việt càng có cơ hội tiến vào lãnh thổ Campuchia.

Đến cuối thế kỷ 17, Khoảng 16 năm sau, Campuchia lại có tranh chấp ngôi vua. Vua Keao Fa II (húy là Ang Chee, sách Đại Nam thực lục gọi là Nặc Nộn ) bị em là Ang Su (Nặc Ô Đài) làm phản, kêu quân Ayutthaya vào giúp. Keao Fa II chạy sang Đại Việt nhờ chúa Nguyễn giúp. Quân Đại Việt sang giết đựoc Ang Su, nhưng chia Campuchia làm hai nửa. Nửa phía Đông do Keao Fa II làm vua với sự hậu thuẫn của chúa Nguyễn, đóng đô ở vị trí vào khoảng thành phố Hồ Chí Minh ngày nay. Nửa phía Tây do Chey Chettha IV (Nặc Thu) làm vua. Chúa Nguyễn cho lập quân đồn, danh nghĩa để bảo vệ Keao Fa II, nhưng thực chất là để bảo vệ người Việt vào khai khẩn, buôn bán. Năm 1679, chúa Nguyễn bận đối phó với chúa Trịnh, nên đã tạo điều kiện cho khoảng 3 nghìn người nhà Minh chạy nạn vào khai khẩn ở nơi nay là Mỹ Tho. Về thực chất, vùng châu thổ sông Mê Công vốn thuộc Campuchia đã bị nhà Nguyễn kiểm soát.
Những năm cuối của thế kỷ 17, khi chúa Nguyễn cho lập phủ Gia Định và một số đơn vị hành chính khác của Đại Việt xung quanh, Chey Chettha IV nổi giận chống lại nhưng thất bại.

Sau khi Chey Chettha IV, con là Ramathibodey II (húy là Ang Yong, Việt Nam gọi là Nặc Thâm) lên nối ngôi. Ramathibodey II nhờ Ayutthaya giúp mình chống lại Ang Em (con của Keao Fa II và là con rể của Chey Chettha IV, sau thành vua Keao Fa III, Việt Nam gọi là Nặc Yêm). Việc này dẫn tới cuộc xung đột giữa quân Đại Việt và quân Ayutthaya. Nửa đầu thế kỷ 18 chính là thời kỳ Đại Việt và Ayutthaya can thiệp sâu vào chính sự của Campuchia, tìm cách đưa người của mình làm vua Campuchia.

Năm 1776, Ayutthaya diệt vong bởi Myanma (triều Konbaung), nhưng đã nhanh chóng giành lại được độc lập. Vua Thái mới là Taksin và sau đó là các vua triều Chakri liên tục tìm cách duy trì ảnh hưởng của mình ở Campuchia, dẫn tới xung đột với Đại Việt ở mức độ cao hơn. Một phần lãnh thổ phía cực Bắc của Campuchia bị người Thái chiếm vĩnh viễn.

Xung đột kéo dài giữa Đại Nam và Xiêm vì Campuchia leo thang tới đỉnh cao vào khoảng giữa thế kỷ 19. Sau đó, một hiệp ước giữa 3 nước đã đạt được, theo đó Campuchia sẽ chịu sự bảo hộ chung của hai nước láng giềng. Tuy nhiên trên thực tế vua Hariharak Ramaisarah đã tìm đến Pháp để thoát khỏi sự chi phối của cả Đại Nam lẫn Xiêm La.

Thời thuộc Pháp (1863-1953)

Năm 1863 vua Norodom ký một hiệp ước với Pháp để thành lập một chính quyền bảo hộ trên toàn vương quốc. Dần dần đất nước này rơi vào quyền cai trị thuộc địa của Pháp trong Liên bang Đông Dương gồm năm kỳ: Bắc kỳ, Trung kỳ, Nam kỳ, Ai lao và Cam bốt.

Trong Thế chiến thứ hai, Nhật Bản cho phép Chính phủ Vichy của Pháp tiếp tục cai quản Campuchia và các lãnh thổ Đông Dương khác, nhưng họ cũng nuôi dưỡng chủ nghĩa quốc gia Khmer. Campuchia lại được hưởng một thời kỳ độc lập ngắn năm1945 trước khi quân Đồng Minh tái lập quyền kiểm soát của Pháp. Vua Norodom Sihanouk, người từng được Pháp lựa chọn để kế vị vua Monivong năm1941, nhanh chóng chiếm lấy vị trí chính trị trung tâm khi ông tìm cách trung lập hoá những người cánh tả và những đối thủ cộng hoà và cố gắng đàm phán những điều kiện có thể chấp nhận được để giành lấy độc lập từ tay người Pháp. “Cuộc thập tự chinh giành độc lập” của Sihanouk dẫn tới việc người Pháp miễn cưỡng bằng lòng trao lại chủ quyền cho ông. Một thoả thuận từng phần được đưa ra tháng 10 năm 1953. Sau đó Sihanouk tuyên bố rằng công việc đòi độc lập đã hoàn thành và thắng lợi trở về Nam Vang.

Như vậy Đức vua Sihanouk là người Khai sinh ra Nhà nước Campuchia độc lập. Các con đường lớn nhất của Thủ đô PhnomPenh ngay nay đều mang tên Ông, Cha và bản thân Đức Vua Sihanouk là đường Preah Norodom ( Mang tên Vua Ông của Vua Sihanouk ) , đường Preah Monivong (Vua Cha của Vua Sihanouk), đường Preah Sihanuok...

Sau độc lập (từ 1954)

Những nỗ lực của Việt Minh trong Kháng chiến chống Pháp đã đem lại kết quả. Theo Hiệp định Genève, Việt Minh đang đóng trên lãnh thổ của Campuchia tập kết ra Bắc Việt Nam, quân Pháp phải rút khỏi Đông Dương. Chính quyền do Sihanouk xây dựng một Campuchia độc lập, thân thiện với Bắc Việt Nam.

Trung lập là yếu tố cơ bản của chính sách đối ngoại Campuchia trong thập niên 1950 và thập niên 1960. Trong những năm này, ở Việt Nam từng có một bài báo mang tên : Trung lập là vô đạo đức, , để phản đối thái đọ ơm ờ này, nhưng trung lập là một tiêu chí theo đuổi để Đất nước Campuchia tìm kiếm hòa bình, nhưng cháy cả làng, liệu có nhà ai thoát!

Chính phủ Campuchia xây dựng một quan hệ tốt đẹp với khối xã hội chủ nghĩa, nhận viện trợ to lớn từ Liên Xô và Trung Quốc, ở Phnompenh ngày nay vẫn còn một di tích của sự giúp đỡ này: Dãy nhà lắp ghép do Liên Xô xây dựng ở đầu đường Sothearos giao đường 294; Và tất nhiên có sự giúp đỡ to lớn quân Giải phóng Việt Nam. Tới giữa thập niên 1960, nhiều phần tại các tỉnh phía đông Campuchia được dùng làm những căn cứ cho quân đội Bắc Việt Nam và các lực lượng Việt Cộng hoạt động chống lại Nam Việt Nam, cảng Sihanoukville được xây dựng và sử dụng để tiếp tế cho họ. Song song với việc đó là hàng hóa từ Hạ Lào qua đông bắc Campuchia vào Việt Nam. Campuchia trở thành mắt xích quan trọng của các tuyến Đường mòn Hồ Chí Minh, trước năm 1970, phần lớn hàng hóa được chuyển qua đây.

Khi các hoạt động của Bắc Việt Nam tăng lên, Hoa Kỳ và Nam Việt Nam bắt đầu lo ngại, và vào năm 1969, Hoa Kỳ bắt đầu một chiến dịch ném bom rải thảm dài mười bốn tháng nhắm vào các cơ sở của Bắc Việt Nam và Việt Cộng khiến nước này rơi vào tình trạng bất ổn định. Hoa Kỳ tuyên bố rằng chiến dịch ném bom chỉ diễn ra ở vùng không lớn hơn mười, và sau này là hai mươi, dặm bên trong biên giới Campuchia, các vùng nơi có dân Campuchia sinh sống đã được Bắc Việt Nam di tản. Những cuộc ném bom này dã man và vô cớ, tọa độ và là tiền đề của câu chuyện tiếu lâm nổi tiếng thế giới: Cứ khi nào Tổng thống Mỹ không được vợ cho bụp là sáng ra lệnh ném bom Campuchia.

Những cuộc ném bom này gây ra thương vong rất lớn cho dân Campuchia, vốn không quen với chiến tranh như dân Việt Nam. Hoàn toàn không có việc sơ tán dân như tuyên bố, đơn giản vì quân Mỹ và Nam Việt Nam không đến những vùng bị ném bom, được cho là còn quân Bắc Việt Nam và các lực lượng Việt Cộng.

Trong suốt thập niên 1960, chính trị trong nước Campuchia bị chia rẽ. Chống đối nổi lên bên trong tầng lớp trung lưu và cánh tả gồm cả những lãnh đạo từng được đào tạo ở Pháp như Son Sen,Ieng Sary và Saloth Sar (sau này được gọi là Pol Pot); những người này đã lãnh đạo một cuộc nổi dậy dưới sự lãnh đạo bí mật của Đảng Cộng sản Kampuchea. Sihanouk gọi những người nổi dậy đó là Khmer Rouge, hay "Khmer Đỏ". Nhưng cuộc bầu cử quốc hội năm 1966 cho thấy cánh tả được ủng hộ nhiều hơn, và tướng Lon Nol đã lập ra một chính phủ, tồn tại tới tận năm 1967. Trong giai đoạn 1968 và 1969, cuộc nổi dậy ngày càng tồi tệ. Tháng 8 năm 1969, tướng Lon Nol lập ra một chính phủ mới. Nhà vua Sihanouk đi ra nước ngoài để chăm sóc sức khoẻ từ tháng 1 năm 1970.

Campuchia bị lôi kéo vào Chiến tranh Việt Nam.

Cộng hòa Khmer (1970-1975)

Cộng hòa Khmer chính thức tuyên bố thành lập vào ngày 9 tháng 10 năm 1970, là chính quyền quân sự thuộc phái cánh hữu thân Mỹ doTướng Lon Nol và Hoàng thân Sisowath Sirik Matak lãnh đạo, hai người đã lên nắm quyền từ cuộc đảo chính ngày 18 tháng 3 năm 1970với việc lật đổ Hoàng thân Norodom Sihanouk, nguyên Quốc trưởng chính phủ Vương quốc Campuchia.

Nguyên nhân chính của cuộc đảo chính là sự khoan dung của Norodom Sihanouk đối với các hoạt động của Bắc Việt trong phạm vi biên giới quốc gia, đồng thời cho phép cho phép các nhóm quân kháng chiến Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam trang bị vũ khí hạng nặng nhằm kiểm soát thực tế trên khu vực rộng lớn ở miền đông Campuchia. Một yếu tố quan trọng khác là tình trạng thảm khốc của nền kinh tế Campuchia, một kết quả gián tiếp từ chính sách trung lập mà Sihanouk theo đuổi thông qua chủ nghĩa chống Mỹ đầy rủi ro.

Với việc loại bỏ Sihanouk, Vương quốc Campuchia hiện tại chuyển sang thể chế cộng hòa, mặc dù ngôi vua đã chính thức bỏ trống trong một khoảng thời gian dài kể từ cái chết của vua Norodom Suramarit. Một nhân vật của chế độ mới thuộc phái cánh hữu và là người theo chủ nghĩa dân tộc; đáng kể nhất, nó đã kết thúc giai đoạn Sihanouk hợp tác bí mật với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tiến đến việc liên kết giữa Campuchia với Việt Nam Cộng hòa trong chiến tranh Đông Dương thứ hai đang diễn ra.

Cộng hoà Khmer bị Mặt trận Giải phóng Thống nhất Campuchia (FUNK) phản đối trong phạm vi biên giới Campuchia, một liên minh được hình thành tương đối rộng giữa Sihanouk, nhữngngười ủng hộ ông và Đảng Cộng sản Campuchia. Các cuộc nổi dậy đều do Lực lượng Giải phóng Quốc gia Nhân dân Campuchia (CPNLAF) thực hiện: họ được hậu thuẫn bởi cả Quân đội Nhân dân Việt Nam (PAVN) và Mặt trận Giải phóng Quốc gia (quân giải phóng, được biết đến với tên gọi Việt Cộng), những người chiếm đóng một phần lãnh thổ Campuchia đóng một vai trò quan trọng trong cuộc chiến tranh ác liệt với Nam Việt Nam.

Bất chấp đặc điểm quân phiệt hùng hậu của nước Cộng hòa Khmer cùng số lượng viện trợ quân sự và tài chính dồi dào do Mỹ cung cấp, trên thực tế thì quân đội (Lực lượng Vũ trang Quốc gia Khmer, viết tắt là FANK) nước Cộng hòa chỉ nhận được sự huấn luyện yếu kém, tệ nạn tham nhũng tràn lan mất kiểm soát và không có khả năng đánh bại cả CPNLAF và lực lượng Bắc Việt của PAVN và NLF. Trước sức tiến công dữ dội từ hai bên, cuối cùng nhà nước Cộng hòa Khmer đã sụp đổ vào ngày 17 tháng 4 năm 1975 khi phe Cộng sản chiếm được thủ đô Phnom Penh

Campuchia Dân chủ (1975-1979)

Campuchia Dân chủ còn gọi là Khmer Đỏ là một nhà nước ở Đông Nam Á từ năm 1975 đến năm 1979. Ngay sau khi giành chiến thắng, Đảng Cộng sản Campuchia (CPK) ra lệnh sơ tán dân ra khỏi tất cả các thành phố và thị trấn, đưa những người dân thành thị tới những vùng nông thôn để làm việc như những nông dân, bởi vì CPK đang muốn tái lập lại xã hội thành một hình thức mà Pol Pot đang thai nghén.

Hàng nghìn người đã chết đói và chết vì bệnh tật trước khi CPK giành được chính quyền. Hàng nghìn người chết đói hay chết vì bệnh tật trong thời gian tản cư sau đó và vì những hậu quả của nó. Nhiều người trong số đó bị buộc phải rời khỏi các thành phố và định cư tại những ngôi làng mới được lập nên, thiếu lương thực, dụng cụ lao động và chăm sóc y tế. Nhiều người từng sống trong các thành phố và đã đánh mất khả năng tự kiếm sống để tồn tại trong môi trường nông nghiệp. Hàng nghìn người chết đói trước khi mùa màng được thu hoạch. Thiếu ăn và suy dinh dưỡng - ở bờ vực của nạn đói – là điều xảy ra liên tục trong nhiều năm. Đa số các lãnh đạo quân sự và dân sự của chế độ cũ, những người không thể che giấu được nhân thân của mình đã bị hành quyết.

Bên trong CPK, những lãnh đạo từng được đào tạo tại Pháp - Pol Pot, Ieng Sary, Nuon Chea, và Son Sen — nắm quyền lực. Một hiến pháp mới vào tháng 1 năm 1976 biến nước Campuchia dân chủ thành một nước Dân chủ nhân dân cộng sản, và một quốc hội gồm 250 thành viên đại diện cho Nhân dân Campuchia (PRA) được chọn ra vào tháng 3 để lựa chọn một kiểu lãnh đạo nhà nước tập thể, chủ tịch của ban lãnh đạo đó trở thành nguyên thủ quốc gia.

Hoàng tử Sihanouk từ chức nguyên thủ quốc gia ngày 4 tháng 4. Vào ngày 14 tháng 4, sau khoá họp đầu tiên, PRA thông báo rằng Khieu Samphan sẽ làm chủ tịch hội đồng lãnh đạo quốc gia trong nhiệm kỳ 5 năm. PRA cũng lựa chọn ra 15 thành viên chính phủ do Pol Pot lãnh đạo với chức vụ Thủ tướng. Hoàng tử Sihanouk bị quản thúc tại gia.

Chính phủ mới tìm cách tái cơ cấu hoàn toàn lại xã hội Campuchia. Những tàn tích của xã hội cũ bị xoá bỏ và tôn giáo bị đàn áp, đặc biệt là Phật giáo và Thiên chúa giáo. Nông nghiệp được hợp tác hoá, và những gì còn sót lại của một cơ sở công nghiệp bị vứt bỏ hay bị đưa vào dưới quyền kiểm soát của nhà nước. Campuchia không có hệ thống tiền tệ cũng như hệ thống ngân hàng.

Cuộc sống ở nước 'Campuchia dân chủ' rất ngặt nghèo và bạo tàn. Ở nhiều vùng trong nước, người dân bị bố ráp và bị hành quyết vì tội nói tiếng nước ngoài, đeo kính, bới rác kiếm thức ăn, thậm chí là than khóc khi có người thân qua đời. Những nhà doanh nghiệp thời trước và các quan chức bị săn đuổi một cách tàn nhẫn và bị giết chết cùng toàn bộ gia đình họ. Khmer đỏ sợ rằng những người đó có lòng tin là họ có thể sẽ đứng lên phản đối lại chế độ của chúng. Một số kẻ trung thành với Khmer đỏ thậm chí còn bị giết vì tội không thể kiếm đủ số ‘phản cách mạng’ để hành quyết.

Những ước tính chính xác về số lượng người đã chết trong giai đoạn 1975 và 1979 vẫn chưa có được, nhưng có lẽ hàng trăm ngàn người đã bị hành quyết tàn nhẫn bởi chế độ đó. Hàng trăm ngàn người chết vì đói và bệnh tật (cả dưới thời Khmer đỏ và thời kì từ năm 1978). Một số ước tính về số người chết trong khoảng từ 1 đến 3 triệu người, trong tổng số dân năm 1975 của nước này là 7,3 triệu. CIA ước tính 50.000-100.000 đã bị hành quyết từ 1975 đến 1979.

Các quan hệ của nước Campuchia dân chủ với Việt Nam và Thái Lan trở nên xấu đi nhanh chóng và gây ra các cuộc xung đột biên giới và những khác biệt về ý thức hệ. Trong khi là cộng sản thì CPK cũng là người Campuchia từ gốc rễ, và đa số các thành viên từng sống tại Việt Nam của đảng này đã bị thanh trừng. Campuchia dân chủ thiết lập những mối quan hệ chặt chẽ với Cộng hoà nhân dân Trung Hoa, và xung đột Campuchia-Việt Nam đã trở thành một phần của sự đối đầu giữa Trung Hoa-Sô viết với sự hỗ trợ của Moscow cho Việt Nam. Các cuộc xung đột biên giới ngày càng tệ hại khi Campuchia dân chủ tấn công quân sự vào các làng bên trong Việt Nam. Campuchia chấm dứt quan hệ với Hà Nội vào tháng 12 năm 1977 . Giữa năm 1978, các lực lượng Việt Nam tấn công Campuchia, tiến sâu khoảng 30 km trước khi mùa mưa diễn ra.

Lý do để Trung Quốc ủng hộ CPK là vì họ muốn ngăn chặn phong trào liên kết toàn thể Đông Dương, và giữ vững ưu thế quân sự Trung Quốc trong vùng. Liên bang xô viết ủng hộ mạnh mẽ cho Việt Nam để giữ một mặt trận thứ hai chống lại Trung Quốc trong trường hợp xảy ra xung đột giữa họ với Trung Quốc và ngăn chặn sự bành trướng của Trung Quốc. Từ khi Stalin qua đời, các quan hệ giữa nước Trung Quốc của Mao Trạch Đông và Liên bang xô viết trở nên lạnh nhạt hơn bao giờ hết. Cuối thập niên 1970 và đầu 1980, giữa Trung Quốc và Việt Nam đã xảy ra một cuộc chiến tranh ngắn (Chiến tranh Trung-Việt) về vấn đề này.

Tháng 12, 1978, Việt Nam thông báo thành lập Mặt trận Campuchia thống nhất bảo vệ quốc gia (KUFNS) dưới sự lãnh đạo của Heng Samrin, một cựu chỉ huy trong quân đội Campuchia dân chủ. Mặt trận này bao gồm những người Khmer cộng sản còn ở lại Việt Nam sau năm 1975 và các viên chức ở khu vực phía đông – như Heng Samrin và Hun Sen – người từng chạy sang Việt Nam từ Campuchia năm 1978. Cuối tháng 12, 1978, các lực lượng Việt Nam tấn công tổng lực vào Campuchia, chiếm Phnom Penh ngày 7 tháng 1, và đuổi những tàn quân của nước Campuchia dân chủ chạy về phía tây sang Thái Lan.

CHND Campuchia (1979-1993)

Cộng hòa Nhân dân Campuchia là chính phủ của Campuchia được thành lập tháng 1 năm 1979 trong chương trình cách mạng của Mặt trận Dân tộc thống nhất Cứu quốc Campuchia (Kampuchean National United Front for National Salvation-KNUFNS) thành lập ngày 2 tháng 12 năm 1978 trong một vùng giải phóng từ Khmer Đỏ. Chính thể này tồn tại cho đến năm 1993.

Bắt nguồn từ Chiến dịch phản công biên giới Tây - Nam (cách gọi của Việt Nam) là một loạt các chiến dịch quân sự do Việt Nam tiến hành nhằm trả đũa các hoạt động quân sự của quân Khmer Đỏ tấn công vào biên giới Việt Nam, giết chóc người dân Việt Nam, và đốt phá làng mạc Việt Nam trong các năm 1975-1978. Sau các xung đột biên giới lẻ tẻ từ năm 1975 đến 1978, cuộc chiến thực sự bùng phát vào tháng 12 năm 1978 sau khi Trung Quốc hậu thuẫn và ủng hộ mạnh các phương tiện vũ khí cho chế độ Khmer Đỏ. Ngày 25 tháng 12 năm 1978, 150.000 quân Việt Nam dưới sự chỉ huy của tổng tư lệnh Lê Trọng Tấn, một viên tướng từng trải qua các cuộc chiến vớiPháp và Mỹ, đã tiến vào lãnh thổ Campuchia. Hai tuần sau, ngày 7 tháng 1 năm 1979 quân Việt Nam đã tiến vào thủ đô Phnom Penh, họ đã thiết lập một chính quyền mới thân Việt Nam mà nòng cốt là lực lượng KNUFNS.

Thành lập chính quyền mới

Ngày 5 tháng 1 năm 1979, 66 đại biểu Campuchia được triệu tập họp ở Mimot để bàn về việc thành lập một đảng cộng sản Campuchia mới. Đảng này lấy lại tên Đảng Nhân dân Cách mạng có từ thời 1951. Pen Sovann được đề cử giữ chức chủ tịch đảng. Những Uỷ viên thường vụ của đảng gồm Hun Sen, Heng Samrin, Chea Sim, Bou Thang, Chan Kiri và Chia Soth.. Ngày 8 tháng 1 năm 1979, đài phát thanh Phnom Penh loan báo Phnom Penh đã được giải phóng bởi những lực lượng cách mạng và nhân dân Campuchia. Một Hội đồng cách mạng được thành lập do Heng Samrin làm chủ tịch, khoảng mười ngày sau, hội đồng này ký một hiệp ước với Việt Nam, hợp thức hoá sự hiện diện của quân đội Việt Nam trên đất Campuchia.

Tới mùa xuân 1981, hiến pháp mới của Campuchia được thông qua, sau đó là cuộc bầu cử toàn quốc để chọn ra 117 đại biểu quốc hội. Hun Sen được bầu làm Bộ trưởng Ngoại giao, Heng Samrin làm Chủ tịch nước, nước Cộng hòa Nhân dân Campuchia chính thức được thành lập. Ba sư đoàn mới được thành lập và đặt dưới Bộ Quốc phòng, nhưng an ninh vẫn được duy trì chủ yếu dựa vào sự hiện diện của 180.000 quân Việt Nam mà lực lượng chủ chốt là Quân đoàn 4 do tướng Lê Đức Anh chỉ huy. Tuy vậy chính quyền này chỉ được một số nước xã hội chủ nghĩa công nhận. Các nước phương Tây, Trung Quốc và khối ASEAN vẫn tiếp tục công nhận chính phủ của Pol Pot.

Xây dựng lại đất nước

Căn cứ các lực lượng chống đối 1979-1984
Chính phủ Cộng hòa Nhân dân Campuchia đã tiến hành xóa bỏ chế độ nông trại tập thể của chính quyền Khmer đỏ, phục hồi việc sử dụng tiền tệ và thương mại tư nhân, phục hồi nền nông nghiệp truyền thống. Tuy nhiên do những tàn tích từ chế độ cũ để lại nên xã hội vẫn đang bị xáo trộn, đầu thập niên 1980 Campuchia bị nạn đói, thiếu lương thực trầm trọng
Đến giữa những năm 1980, dưới sự điều hành của chính quyền mới, nền kinh tế truyền thống mới lấy lại được sự cân bằng, các cửa hàng và chợ búa hoạt động trở lại bình thường.

Về quan hệ quốc tế, mặc dù chính quyền mới được một số quốc gia trong khối xã hội chủ nghĩa, trung lập như Ấn Độ công nhận và ủng hộ, nhưng vẫn không được thừa nhận ở các quốc gia phương Tây, ASEAN, Trung Quốc. Thậm chí ghế đại diện tại Liên Hiệp Quốc vẫn được dành cho chính quyềncũ là Khmer đỏ.

Đến năm 1989, Việt Nam tuyên bố rút quân khỏi Campuchia. Chính phủ quyết định đổi tên Cộng hòa Nhân dân Campuchia thành Nhà nước Campuchia, tới năm 1990, theo sự đổi mới ở Việt Nam chính quyền cho phép tư nhân kinh doanh trong nền kinh tế, đồng thời chính phủ cũng tích cực phục hồi đạo Phật.

Sau khi Việt Nam rút quân ra khỏi Campuchia, khả năng chấm dứt sự phong tỏa của phương Tây, ASEAN, Trung Quốc xuất hiện. Sau khi trải qua nhiều thương lượng ngoại giao với Úc và Indonesia đóng vai trò chủ chốt với 20 quốc gia họp tại Paris, Pháp tháng 10 năm 1991. Hội nghị này đã thuyết phục chính phủ Nhà nước Campuchia và ba phe phái đối lập thành lập một chính quyền liên minh chờ bầu cử quốc gia dưới sự giám sát của Liên Hiệp Quốc.

Cuộc tổng tuyển cử tháng 5 năm 1993 do Liên Hiệp Quốc tổ chức, gần 90% cử tri đăng ký đi bầu với kết qủa ứng viên của đảng CPP (đảng Nhân dân Campuchia có 51 ghế, ứng viên đảng Funcinpec có 58 ghế, ứng viên đảng Dân chủ Tự do Phật giáo (BLDP) có 10 ghế.

Hai tháng sau bầu cử, một chính quyền liên hiệp lâm thời được thành lập, đến tháng 9 năm 1993, quốc hội đã công nhận Sihanouk làm vua của Campuchia, đổi tên nước thành Vương quốc Campuchia, đứng đầu chính phủ liên hiệp là hoàng thân Norodom Ranariddh (đảng FUNCINPEC) làm thủ tướng thứ nhất và Hun Sen (đảng CPP) làm đồng thủ tướng thứ hai

Một số tham khảo góp ý

"Thời kỳ hậu Angkor (1432-1863)

Tính từ Năm 1431 là năm quân Ayutthaya chiếm kinh đô Angkor; chấm dứt giai đoạn Đế quốc Khmer đến Năm 1863 là năm mở đầu thời kỳ thuộc địa của Pháp. Đặc trưng của giai đoạn này là những cuộc xung đột nội bộ tranh giành ngôi vua ở Campuchia, và nỗ lực của quốc gia này để tồn tại giữa hai đế quốc hùng mạnh của người Thái Lan ở phía Tây và người Việt ở phía Đông.

Tuy quân Ayutthaya chiếm được và cướp phá kinh đô Angkor, nhưng người Khmer không dễ khuất phục. Họ đã kháng cự mãnh liệt. Vua Khmer lúc đó là Borommaracha II đã thành lập kinh đô mới, ban đầu ở Srei Santhor, rồi sau đó là Charktomok (Phnom Penh ngày nay). Vua xứ Ayutthaya là Paramaraja II lập con trai mình là Indrapath làm vua Campuchia, nhưng ông này bị người Khmer ám sát . Cuộc kháng chiến chống quân Ayutthaya của người Khmer không ngừng nghỉ."

Khi dời đô từ Angkor về phía đông thì Longvek (Lovek) và Oudong là các kinh đô mới của Khmer cho đến năm 1595 thì triều đình khmer có chính biến, con của tiểu vương gốc Chăm Sri Jettha (Stec Kan hay Nay Kan) là Ram de Joen Brai (Prah Rama) xưng hiệu Ram I, dời đô về Srey Santhor.

"Năm 1593, Ayutthaya lần nữa đánh bại Campuchia, tàn phá Lovek. Người Thái bắt hàng nghìn thợ thủ công, học giả, nghệ sĩ và tu sĩ Khmer đem về kinh đô Ayutthaya, khiến cho Campuchia suy thoái nghiêm trọng. Từ đó, Campuchia trở thành một chư hầu của Ayutthaya suốt khoảng 30 năm, kinh đô đóng ở Srey Santhor (vị trí của huyện Srey Santhor, tỉnh Kampong Cham ngày nay) ở hữu ngạn sông Mê Công."

Srey Santhor nằm ở tả ngạn sông Mekong (theo từ hướng thượng nguồn) cách PhnomPenh khoảng 80km về phía thượng nguồn và cách TX Kampong Cham khoảng 40km, cùng với Ta bong Khmum (bờ đông Mekong đối diện TX Kampong Cham) là vùng tự trị của người Chăm ngụ cư ở Kampuchia sau khi Champa mất.

Năm 1596 vua Ram I bị người Tây Ban Nha ám sát, Ponhea Tan con của Paramaraja IV được người phương tây ủng hộ trở về Longvek chiếm lại ngôi báu năm 1597 xưng hiệu là Paramaraja V.

"Vào khoảng năm 1623, Chey Chettha II cho phép nhà Nguyễn mở một đồn thu thuế ở Prey Nokor ( vị trí thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu nhưng gần thành phố Hồ Chí Minh ngày nay).
Năm 1658, vua Campuchia là Ramathibodey I (húy là Ang Chan, sách Đại Nam thực lục gọi là Nặc Ông Chân ) dẫn quân đánh nhà Nguyễn nhằm thu hồi lại Prey Nokor (Việt Nam gọi là Mô Xoài), nhưng bị quân nhà Nguyễn bắt được. Sau việc này, Campuchia chấp nhận làm chư hầu, cống nạp cho chúa Nguyễn. Đại Việt càng có cơ hội tiến vào lãnh thổ Campuchia.
...
Đến cuối thế kỷ 17, Khoảng 16 năm sau, Campuchia lại có tranh chấp ngôi vua. Vua Keao Fa II (húy là Ang Chee, sách Đại Nam thực lục gọi là Nặc Nộn ) bị em là Ang Su (Nặc Ô Đài) làm phản, kêu quân Ayutthaya vào giúp. Keao Fa II chạy sang Đại Việt nhờ chúa Nguyễn giúp. Quân Đại Việt sang giết đựoc Ang Su, nhưng chia Campuchia làm hai nửa. Nửa phía Đông do Keao Fa II làm vua với sự hậu thuẫn của chúa Nguyễn, đóng đô ở vị trí vào khoảng thành phố Hồ Chí Minh ngày nay. Nửa phía Tây do Chey Chettha IV (Nặc Thu) làm vua."

Theo nhiều sử liệu thì có thể chắc chắn rằng Prey Nokor là Sài Gòn và Mô Xoài là Biên Hòa (người Cam từ trước đến nay vẫn gọi Sài Gòn là Prey Nokor, người Cam gốc Hoa thì đọc thành "Phển kô").

Năm 1672 triều đình Khmer có biến, Thommo Racha (Nặc Ông Thu) nhờ Xiêm La và nhóm Chăm Java giúp; Ang Non (Nặc Ông Nộn) chạy sang Ðàng Trong cầu cứu. năm 1674, chúa Nguyễn sai Nguyễn Dương Lâm và Nguyễn Ðình Phái đánh chiếm thành Udong. Ramadhipatih I chạy trốn vào rừng và mất tích. Con trưởng là Nặc Ông Thu (Chey Chetta IV) đầu hàng nhưng được chúa Nguyễn phong Ông Thu làm chánh vương cai trị Lục Chân Lạp, đóng đô tại Oudong, Nặc Ông Nộn (Ang Non) được phong làm phó vương cai trị Thủy Chân Lạp (miền Nam Việt Nam), đóng đô tại Prey Nokor (Sài Gòn).

Trong bài viết, có nhắc tới địa danh Prey Nokor và Mỏ Xoài.

Xin trích lại Lịch sử Prey Nokor và Mỏ Xoài:

Về Prey Nokor:

Dựa theo lịch sử và phát âm có thuyết cho là "Sài Gòn" là được phiên âm từ "Prei Nokor" hay từ "Thầy Ngồn" mà ra. Prei Nokor nguyên là dinh của phó vương Chân Lạp thuộc vùng Chợ Lớn tới chùa Cây Mai, là dấu vết của một "thành phố" có từ thời Tiền Angkor (theo nhà sử học Pháp Louis Malleret). Tuy nhiên không có tài liệu nào khẳng định rằng nơi đây từng tồn tại khu dân cư trước thế kỷ 16.

Ông Petrus Trương Vĩnh Ký là người đưa ra thuyết này. Trong tiểu giáo trình Địa lý Nam Kỳ, ông đã công bố một danh sách đối chiếu 187 địa danh Việt Miên ở Nam Kỳ, như Cần Giờ là Kanco, Gò Vấp là Kompăp, Cần Giuộc là Kantuọc và Sài Gòn là Prei Nokor.
Hai ông Nguyễn Đình Đầu và Lê Trung Hoa đều đồng ý với thuyết này, dựa theo lịch sử và ngữ âm.
Theo sử Cao Miên được dịch lại bởi Louis Malleret, vào năm 1623, một sứ thần của chúa Nguyễn đem quốc thư tới vua Cao Miên và ngỏ ý muốn mượn xứ Prei Nokor và Kras Krabei của Cao Miên để đặt phòng thu thuế. Tới năm 1674, Cao Miên có biến, chúa Nguyễn sai Nguyễn Dương Lâm đánh và phá luỹ Sài Gòn. Vậy, từ 1623 tới 1674, vùng Prei Nokor, hay Sài Gòn, đã phát triển lắm.

Đó là theo sử sách, còn theo tiếng nói thì Prei Nokor (hay Brai Nagara theo tiếng Phạn mà người Miên mượn), có nghĩa là "thị trấn ở trong rừng", "Prei" hay "Brai" là "rừng", "Nokor" hay "Nagara" là "thị trấn". Đây là vùng mà chúa Nguyễn đã mượn làm nơi thu thuế.
Theo tiến trình của ngôn ngữ, Prei hay Brai biến thành Rai, thành "Sài", Nokor bị bỏ "no" thành "kor", và từ "kor" thành "gòn".

Tài liêu tôi trích có nói về Prey Nokor là gần Sài Gòn bây giờ, tôi nêu để tham khảo.

Về Xứ Mỏ Xoài hay Mô Xoài:

Xứ Mô Xoài – Vùng Đất Đầu Tiên Người Việt Khai Phá Ở Nam Bộ
Nguyễn Đình Thống

Tổng hợp những địa danh liên quan đến xứ Mô Xoài, được chép trong sử sách triều Nguyễn
Mô Xoài là tên xưa của vùng đất Bà Rịa, là địa đầu của cả xứ Đồng Nai, là vùng đất mà lớp người Việt đầu tiên đặt chân vào khai phá.
Mô Xoài, Mỗi Xoài, Mỗi Xuy (có sách chép là Mũi Xôi) là tên một ngọn núi, cũng gọi là núi Trấn Biên (có sách chép là Tấn Biên), nay gọi là Núi Dinh, nằm trên địa phận thị xã Bà Rịa hiện nay.
Mô Xoài là tên một con sông, còn gọi là sông Hương Phước (có sách chép là Hưng Phúc), nay mang tên Sông Dinh, chảy qua địa phận thị xã Bà Rịa. Hương Phước (Hưng Phúc) là tên ngôi làng người Việt (Long Hương - Phước Lễ) đầu tiên ở vùng đất Mô Xoài.
Mô Xoài là tên của một vùng đất mà lớp người Việt đầu tiên vào Nam bộ khai khẩn. Vùng đất ấy sau được gọi là xứ Mô Xoài. Đó là một vùng đất bao gồm nhiều làng thuộc tổng An Phú (An Phú Hạ) xưa, những ngôi làng người Việt đầu tiên được thành lập trên vùng đất Nam bộ. Thống kê trong Địa bạ triều Nguyễn (tỉnh Biên Hoà) lập năm 1836, còn ghi rõ tên vùng đất này. Tổng An Phú Hạ có 7 thôn thì 4 thôn nằm trọn trong xứ Mô Xoài (Mỗi Xoài), tổng diện tích thực canh là 359 mẫu 9 sào 4 thước 3 tấc, chiếm 69% của cả tổng còn ghi tên 4 thôn nằm trọn trong xứ.

Đơn vị:   Diện tích thực canh:   Ghi chú (tổng diện tích)

Tổng An Phú Hạ   517.7.8.5   528.7.8.5
Đại Thuận thôn       Đất gò đồi
Long Hiệp thôn   36.4.7.9   xứ Mỗi Thơm, Núi Đất
Long Hương thôn   02.2.14.3   xứ Mỗi Xoài
Phước Lễ thôn   53.5.2   xứ Mỗi Xoài
Phước Lễ ruộng muối   03.8.12.0
Long Kiên thôn   59.8.13.8   xứ Mỗi Xoài, Bưng Kỳ, Thị Định
Long Xuyên thôn   42.2.4.2   xứ Mỗi Xoài
Phước Long thôn   99.1.9.5   xứ Thao Lao

Mô Xoài còn được đặt tên cho thành (luỹ): lũy Mô Xoài – luỹ Hưng Phước, cũng gọi là luỹ Phước Tứ, lũy Bô Tâm, nằm cạnh Bàu Thành, nay thuộc thị trấn Long Điền, huyện Long Điền. Đây là dấu tích xưa nhất của người Việt từ buổi đầu lập nghiệp, mở mang vùng đất Nam bộ. Các nhà nghiên cứu cần quan tâm nghiên cứu đầy đủ về xứ Mô Xoài và những di tích còn lại để xây dựng phương án bảo tồn và ghi nhận những địa danh xưa nhất của vùng đất này./.

Vương quốc Campuchia (từ 1993)

Campuchia (tên chính thức: Vương quốc Campuchia, chữ Khmer: ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា/Hán tự: 真臘/高棉; Tiếng Anh: The Kingdom of Cambodia), là một quốc gia nằm trên bán đảo Đông Dương ở vùng Đông Nam Á, giáp với vịnh Thái Lan ở phía Nam, Thái Lan ở phía Tây, Lào ở phía Bắc và Việt Nam ở phía Đông. Campuchia có ngôn ngữ chính thức là tiếng Khmer, thuộc nhóm Môn-Khmer trong hệ Nam Á.

Sau khi cuộc Tổng tuyển cử tự do được Liên Hợp Quốc đứng ra tổ chức tháng 5 năm 1993, các phe phái, chủ yếu gồm: CPP (Đảng Nhân dân Campuchia), FUNCIPEC (Đảng Bảo hoàng)và đảng của Sam Rensi phải mất đến 4 tháng mới thỏa thuận được cơ cấu phân chia quyền lực. Đến tháng 9 năm 1993, Quốc hội và Chính phủ mới được thành lập với nòng cốt là FUNCIPEC và CPP. Quốc hội nhất trí lấy tên nước là Vương quốc Campuchia. Đứng đầu nhà nước là Quốc vương Norodom Sihanuk. Thủ tướng thứ nhất Norodom Ranarit (Chủ tịch Đảng FUNCIPEC), Thủ tướng thứ hai là Hun Xen (Phó Chủ tịch Đảng Nhân dân Campuchia). Chủ tịch quốc hội là Chia Xim (CPP). Năm 1997, ông Ung Huot (FUNCIPEC) thay ông Ranarit giữ chức thủ tướng thứ nhất. Từ năm 1993 đến nay, Campuchia đã trải qua 4 lần tổng tuyển cử. Ở lần tổng tuyển cử thứ 4 năm 2008, Đảng CPP dù chiếm đa số, nhưng không thể tự mình thành lập chính phủ do không giành được tỷ lệ đa số ghế 2/3 cần thiết theo luật định. Chính vì vậy, CPP buộc phải tìm kiếm liên minh từ FUNCINPEC, trên tinh thần đoàn kết dân tộc. Sau 15 năm tái lập chế độ quân chủ lập hiến, Vương quốc Campuchia đã thu dược nhiều thành tựu lớn trên các lĩnh vực phát triển kinh tế, văn hóa xã hội và quan hệ đối ngoại.

Campuchia mở cửa và thân thiện với thế giới, sớm gia nhập WTO. Tuy vậy, kinh tế và mức sống vẫn phát triển chậm. Tổng GDP là 3.677 triệu USD (năm 2003), GDP bình quân đầu người 280 USD (2003) tren 30% dân chúng sống dưới mức nghèo khổ. Một phần do điểm xuất phát quá thấp (gần như bằng 0 sau giải phóng 1979) và một phần do quyền lực thực tế của chính quyền chưa hoàn thiện.

Năm 1998, Polpot chết, tổ chức Khơ me đỏ tan rã. Tháng 6 năm 2003, Liên hợp quốc và Chính phủ Campuchia đạt được thỏa thuận về việc xét xử các thủ lĩnh Khơ me đỏ. Hai bên thống nhất lập một tòa án do các thẩm phán quốc tế và thẩm phán Campuchia cùng làm chủ tọa. Tuy nhiên, việc xét xử Khmer Đỏ diễn ra hết sức chậm chạp do những thế lực đã nâng đỡ Khơ me đỏ trước đây (Trung Quốc) cản trở. Phần lớn các nhân vật quan trọng của tổ chức này đã chết già mà không bị tòa kết án. Mãi đến cuối năm 2008, phiên tòa đầu tiên xét xử các thủ lĩnh Khơ me đỏ mới được mở. Người đầu tiên bị xét xử là Kang Kech Ieu, giám đốc nhà tù S21 (Tulsleng), người đã tổ chức giết chết hàng vạn người Campuchia mà Khơ me đỏ cho là thù địch trong hơn 3 năm cầm quyền của họ.

Chính trị Campuchia được nhiều người nước ngoài biết đến bởi thời kỳ diệt chủng của Khmer Đỏ, việc này gây ra những đổ vỡ lớn trong nội bộ những nước đã từng ủng hộ chế độ này.
Đất nước này được cai trị bởi Quốc vương Norodom Sihanouk sau khi ông trở lại làm vua vào tháng 9 năm 1993. Đây là chế độ quân chủ lập hiến và trên thực tế quốc vương không điều hành đất nước. Cuối tháng 10 năm 2004 Đức vua Norodom Sihanouk truyền ngôi lại cho Thái tử Norodom Sihamoni.
Đảng cầm quyền hiện nay là Đảng Nhân dân Campuchia (CPP), thủ tướng đương nhiệm là Hun Sen.
Campuchia là thành viên của Liên hiệp quốc và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á. Nước này đã đạt được sự ổn định tương đối về chính trị từ thập niên 1990 trở lại đây.

Xin kể về cuộc đảo chính năm 1997

Năm 1997 là một cột mốc vô cùng quan trọng của đất nước Campuchia. Cuộc đảo chính năm 1997 chấm dứt hoàn toàn dư đảng của thời kỳ cũ, loại bỏ được đảng bảo hoàng và đưa đất nước vào thời kỳ mới.

Cuộc bầu cử 1993 diễn ra dưới sự bảo trợ và giám sát của Liên hơp quốc, cơ quan quyền lực là UNTAC (Cơ quan chuyển tiếp Liên Hiệp Quốc tại Campuchia) . Lúc đó, Ông đại diện đặc biệt UNSYG Yasushi Akashi, và Trung tướng Tổng tư lệnh John Sanderson là những người có mặt tại Campuchia để tiến hành những chức phận đã định. Cuộc bầu cử được tiến hành với tổng cộng đã có hơn bốn triệu người Campuchia (khoảng 90% cử tri hội đủ điều kiện đầu phiếu) tham gia vào cuộc bầu cử tháng năm 1993.
Hoàng thân Norodom Ranariddh thuộc Đảng bảo hoàng Funcinpec là người nhận phiếu bầu cao nhất với 45,5% phiếu bầu, tiếp đến là Đảng Nhân dân Campuchia của Hun Sen (nguyên là Đảng cộng sản) và Đảng Dân chủ Tự do Phật giáo (của Son Sann). Mặc dù chiến thắng, các Funcinpec đã phải đàm phán để liên hiệp với Đảng Nhân dân Campuchia, đảng do Hun Sen lãnh đạo.

Sau hội đàm, Hoàng thân Ranariddh và Hun Sen trở thành Thủ tướng thứ nhất và Thủ tướng thứ hai trong Chính phủ Hoàng gia Campuchia (RCG). Đồng thời còn có hai Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, hai Bộ trưởng ngoại giao…

Đảng Funcinpec bảo hoàng thắng lợi, và họ đã nghĩ loại được CPP ra khỏi vũ trường chính trị. Nhưng họ quên rằng, chính quyền nằm trên đầu ngọn súng ...khi nghĩ ra, họ bắt đầu củng cố quân đội, và không bao giờ nguôi ý định tiêu diệt đối phương. Họ đã sai ở chỗ, ở trong cùng một đất nước, dù là đảng phái đối lập đi nữa nhưng không thể coi đối phương là kẻ thù. Cùng lắm chỉ là kẻ đôi thủ khó chịu mà thôi. Hơn nữa, đối thủ còn có tiềm lực cực mạnh: họ giữ máy bay, tàu chiến, súng pháo hạng nặng và đội quân thiện chiến.

Sáng sớm 5-7-1997, người dân PhnomPenh không thể hiểu tại sao giao tranh lại bùng nổ trên đường phố. Họ sợ cuộc nội chiến quay trở lại giống như bóng ma hãi hùng từ trong quá khứ.
Dân Campuchia mở đài Tiếng nói Hoa Kỳ, họ nghe được Ranariddh tố cáo Hun Sen đã phát động cuộc đảo chính chống lại ông ta. Chính phủ liên hiệp đã được giải tán.

Phía Hun sen thì cho rằng: Ông đã phải phát động trận chiến phủ đầu ác liệt chống lại các chỉ huy quân đội của Ranariddh, rằng những người này đã âm mưu thiết lập quân đội bí mật và di chuyển các lực lượng của họ đến Phnom Penh mà không có sự chấp thuận của Bộ Quốc phòng. Để tăng thêm sự khiêu khích, ông Ranariddh đã nhập khẩu một khối lượng vũ khí rất lớn mà không có sự nhất trí của Bộ Quốc phòng.

Có nguồn tin cho rằng đúng hơn là cuộc giao tranh đã được sắp đặt và phát động bởi Ranariddh đang ở Phnom Penh vào ngay đêm xảy ra các cuộc xung đột, trong khi Hun Sen đang ở nước ngoài. Người ta cho là nếu Hun Sen có ý định tiến hành cuộc đảo chính thì lúc ấy ông không đi nghỉ ở nước ngoài mà có mặt ở Thủ đô để điều hành diễn biến này.

Cơn thèm khát quyền lực đã đẩy Ranariddh đến một quyết định sai lầm lịch sử: Các tướng lĩnh của ông ta đã củng cố các đơn vị của họ bằng cách tuyển mộ quân Khơme Đỏ. Các cuộc đàm phán bí mật của Ranariddh với Khơme Đỏ nhằm mục đích gây dựng liên minh được xem là một nguyên cớ khơi mào chiến tranh. Một Ranariddh ôn hòa đã được thay bằng một chính khách thèm khát cân bằng lực lượng với Hun Sen, và do muốn có được sự che chở cho vị thế của mình bằng cách dùng lực lượng vũ trang. Đó là một sai lầm tai họa đã thách thức phe Hun Sen nổi lên.

Buổi sáng cùng ngày 5-7-1997, Hun Sen xuất hiện trên truyền hình của nhà nước. Ông nói với dân chúng hãy giữ bình tĩnh và cố thuyết phục binh lính trở lại các doanh trại của họ. Khoảng 3 giờ chiều, lần đầu tiên sự yên bình của Phnom Penh đã không còn nữa kể từ ngày giải phóng Campuchia vào năm 1979. Khi vệ binh kéo đến dinh thự của Chao Sambath, họ đã bị quân mai phục nổ súng từ bên trong và ở các vị trí gần dinh thự này. Khi ấy lực lượng vệ binh dùng xe tăng T-55 để biểu dương sức mạnh, nhưng quân chống đối đã bắn vào bánh xích của xe tăng bằng hỏa tiễn chống tăng. Vì khu vực chiến sự này dân cư đông đúc, nên lực lượng vệ binh không thể trả đũa tới khi các cư dân ở đấy rời khỏi nhà của họ.

Hậu quả của cuộc chiến này không ngờ đã đi ngược lại mục tiêu của những người phát động: Họ bắn cháy được vài xe tăng, phá hủy được một số công sở nhưng thất bại thì hoàn toàn. Sau trận chiến này, Thủ tướng Hun sen đã độc chiếm toàn quyền, chế độ hai thủ tướng, hai bộ trưởng bị bãi bỏ…đất nước Campuchia trở thành một thực thể thống nhất, có một chính quyền trung ương mạnh mẽ.

Những kẻ chơi dao đã bị đứt tay và trở thành những kẻ lưu vong hay những thây ma chính trị.

Đất nước Campuchia ngày nay:

Sau cuộc đảo chính bất thành, hoàng tử Ranariddh lưu vong sang Thái Lan, chính quyền Campuchia hết cảnh hai đồng thủ tướng, hai đồng bộ trưởng. Chính quyền trung ương tập trung về một mối. Những ai hy vọng loại vai trò của CPP ra khỏi đời sống chính trị đã thất bại hoàn toàn.

Năm 1998 Cuộc tổng tuyển cứ lần hai đã đưa ra một chính phủ liên hợp khác, vẫn giữa CPP và FUNCINPEC, nhưng không còn cảnh cãi lộn nữa.

Cuộc tổng tuyển cử lần 3 năm 2003 với vai trò quay lại đáng kể của FUNCINPEC, hoàng tử Ranariddh trở lại và trở thành Chủ tịch Quốc hội Campuchia sau khi những bất đồng được giải quyết và tận tháng 7/2004 Chính phủ liên hợp nhiệm kỳ 3 mới ra đời. Ông Hun Sen vẫn là Thủ tướng.

Cuộc tổng tuyển cử lần 4 tiến hành năm 2008 với thắng lợi hoàn toàn của CPP, Đảng ba ông chiếm giữ 90/123 ghế Quốc hội; giữ chức Thủ tướng; Samdech Hun Sen; Chủ tịch Quốc hội do Samdech Heng Samrin; Chủ tịch thượng viên do Samdech Chea Sim.

Như vậy, ba ông đảng viên Cộng sản, ba ông Khmer đỏ đã trở thành ba Ông Samdech với những cái tên dài loằng ngoằng, đã nắm trọn quyền lực của Đất nước. Việc này xốn mắt không chỉ người Campuchia bảo hoàng mà còn là nguyên cớ để nhiều thế lực tìm mọi cách chống phá.
Ở Chính quyền trung ương là vậy, còn ở địa phương, năm 2009 trong cuộc bầu cử chính quyền Thủ đô, tỉnh , thành quận huyện thì CPP cũng chiếm 70% số ghế ở các Hội đồng.
Xin nói thêm về Ông hoàng tử Ranariddh , Ông ta là hoàng tử cả của Đức vua Sihanouk, sinh ngày 2 tháng 2, 1944. Ông là anh em cùng cha khác mẹ với đương kim quốc vương Norodom Sihamoni.

Ông là cựu chủ tịch của đảng chính trị Funcinpec, và đã bị khai trừ khỏi đảng này thông qua một cuộc bỏ phiếu của đảng Funcinpec ngày 18 tháng 10 năm 2006. Ông là thủ tướng thứ nhất của Campuchia (Ông Hun Sen là thủ tướng thứ hai) từ tháng 9 năm 1993, khi chế độ quân chủ được phục hồi cho đến tháng 7 năm 1997, do thất bại trong cuộc chính biến. Sau thời gian sống lưu vong ở nhiều nước, ông trở về Campuchia và trở thành chủ tịch Quốc hội Campuchia.

Khi Quốc vương Norodom Sihanouk thoái vị tháng 10 năm 2004, nhiều người cho rằng Ranariddh sẽ là ứng cử viên cho vị trí tân quốc vương do sự nổi tiếng của ông. Nhưng ông lại tuyên bố không muốn vị trí này. Cuối tháng đó, ông là một thành viên trong một Hội đồng Tôn vương 9 thành viên đã bầu chọn Norodom Sihamoni làm tân vương. Ông tuyên bố giã từ sự nghiệp chính trị tháng 8 năm 2012, sát nhập lại Đảng Ranariddh vào FUNCINPEC để tranh cử trong cuộc tổng tuyển cử 2013.

Việc từ giã chính trường của Hoàng thân Ranariddh, như một ngọn cờ đối lập chính danh làm cho các thế lực đối lập phải tìm ra một ngọn cờ mới trong cuộc bầu cử 2013.

Điểm lại về tình hình chính trị ở Campuchia:

Thể chế chính trị của Campuchia là nước Quân chủ lập hiến, đa nguyên chính trị và theo kinh tế thị trường tự do hoàn toàn.

Đứng đầu là Vua, trên Vua là Vua sãi.

Quốc vương Campuchia ngày nay là Quốc vương Norodom Sihamoni , sinh ngày 14 tháng 5, 1953 tại Phnôm Pênh . Ông là con trai cựu Quốc vương Norodom Sihanouk và Thái hậu Norodom Monineath Sihanouk. Thời niên thiếu của ông chủ yếu ở Praha, Tiệp Khắc. Ông đã học các môn nhạc, kịch, khiêu vũ tại Nhạc viện Quốc gia Praha, tốt nghiệp Viện Hàn lâm Nghệ thuật Âm nhạc Praha năm 1975. Đến năm 1976, ông tốt nghiệp cao học về nghệ thuật điện ảnh tại Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Sau đó, ông làm giáo sư khiêu vũ cổ điển tại nhiều nhạc viện của Pháp; làm Chủ tịch Hội múa Khmer tại Pháp; làm đạo diễn nghệ thuật nhóm balê DEVA rồi Hiệp hội điện ảnh Hoàng gia Khmer, sáng tác 2 bộ phim balê "Giấc mơ" và "Bốn nguyên tố". Quốc vương là một nhà tu đạo hạnh, không lấy vợ và được thần dân Campuchia kính yêu và sùng bái.

Về mặt chính trị, ông từng làm đại diện của Campuchia tại Liên Hiệp Quốc và UNESCO. Tháng 2 năm 1994, ông được phong làm Thái tử (Sdech Krom Khun). Đến ngày 14 tháng 10 năm 2004 được Hội đồng Tôn vương chọn làm Quốc vương Campuchia thay vua cha thường xuyên ở Bắc Kinh chữa bệnh. Lễ đăng quang chính thức đã diễn ra ngày 29 tháng 10 cùng năm.

Ở Campuchia các Tôn giáo gồm: Phật giáo 96.4%, Đạo hồi 2.1%, các đạo khác 1.5%, như vây vai trò của Phật giáo trong đời sống Campuchia cực kỳ to lớn.

Trên cả Đức vua là Vua Sãi, nhưng các Vua sãi là Đấng tâm linh chí tôn, gần như không tham dự chính thức vào chính trường.

Đa số tín đồ Phật giáo ở Campuchia là tín đồ Phật giáo tiểu thừa (Put Xa xo nik Chun) Phật giáo tiểu thừa lại phân chia thành hai tông phái:

Phái Đại Tông (Mo ha ni kay) - Phật tử của phái này chiếm khoảng 90% phật tử toàn quốc, chùa chiếm khoảng 94% bằng 3.633 trong tổng số 3.738 chùa trên toàn quốc.

Phái Pháp Tông (Thom ma dut), phật tử ít nhưng đa số là quý tộc được thượng tầng xã hội ủng hộ.

Như vậy hiện nay Campuchia có tới hai ông Vua Sãi (Preah Sang Riech).

Vua Sãi Tep Vong đứng đầu phái Mo ha ni kay.
Vua Sãi Bu Kry đứng đầu phái Thom ma dut .

Chính phủ hành pháp do Thủ tướng, tướng của các loại tướng đứng đầu, có 10 ông, bà cấp phó giúp việc. Thành viên chính phủ do quốc hội phê chuẩn và Vua bổ nhiệm.

Lập pháp do hai viện: Quốc hội và Thượng viện; Có nhiệm kỳ 5 năm.

Quốc hội có nay có 123 ghế; Thượng viện có 61 ghế, nhưng 2 do Vua chỉ định, 2 ghế quốc hội chỉ định, còn lại thì được bầu.

Tư pháp gồm: Hội đồng thẩm phán tối cao, Tòa án tối cao và các Toàn án địa phương.
Hội đồng thẩm phán tối cao được đưa vào hiến pháp và được thành lập tháng 12/1997. Có nhẽ cũng là một thành quả do cuộc đảo chính bất thành sinh ra.

Cuộc bầu cử tại Campuchia vừa qua là cuộc Tổng tuyển cử lần thứ năm.

Trong khi Đảng CPP vẫn trung thành có chút chủ quan với các biện pháp, thủ đoạn tranh cử cũ: Dựa vào số đảng viên lớn, nắm giữ nhiều vị trí quan chức trong các cấp chính quyền, và bằng những cố gắng trong truyền thống để tranh cử, thì phái đối lập đã có một bước tiến khác.

Khi Phái Bảo hoàng thất thế, Đảng FUNCINPEC do một Công chúa nết na như cô Tấm là thủ lĩnh không còn nhiều tiếng vang chính trị như các Ông Hoàng thân máu lửa thì đã có sự Liên kết của những kẻ thù của kẻ thù:

Đảng Sam Rainsy, một đảng cực hữu liên doanh với Đảng Nhân quyền do ông Kem Sokha làm chủ tịch,mang hơi hớm đảng của giàu có, đảng của Giới tư bản trở thành Một Liên minh chính trị mang tên: Đảng Cứu quốc Campuchia CNRP với Cương lĩnh tranh cử và tiêu chí tranh cử đối lập quyết liệt:

Cương lĩnh tranh cử của Đảng Cứu quốc Campuchia (CNRP) của Sam Rainsy đối lập hoàn toàn với cương lĩnh tranh cử của Đảng Nhân dân Campuchia (CPP) cầm quyền. Cái gì CPP nói là trắng thì CNRP kêu là đen.

CPP nói rằng đảng này bảo vệ lợi ích quốc gia, bảo vệ lợi ích của toàn thể nhân dân Campuchia, và cho rằng CNRP chỉ là một đảng phá hoại. Kể từ khi các cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên tổ chức vào tháng 5/1993, các chính phủ do CPP cầm đầu đã liên tiếp thành công trong việc thu hút đầu tư nước ngoài, xây dựng cơ sở hạ tầng quan trọng như đường giao thông, cầu, trường học, bệnh viện, chùa, đập, đê điều… thúc đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế và củng cố ổn định chính trị.

Trong khi đó, CNRP do cựu Bộ trưởng Tài chính Sam Rainsy lãnh đạo, chỉ miễn cưỡng thừa nhận một số thành tựu ở Campuchia và chủ yếu tập trung khoét sâu một số thiếu sót của CPP - trong đó có vấn đề nhân quyền, chênh lệch giàu-nghèo đi kèm với tăng trưởng kinh tế nhanh. Phe đối lập dường như phủ nhận tất cả và sẽ thiên về trả thù chính trị, nếu phe này thắng cử và giành chính quyền.

CNRP khoáy sâu vào mối hận Dân tộc với ngoại bang, mà nói thẳng ra việc tố cáo láo Việt Nam chiếm đất, chiếm nhà, chiếm công ăn việc làm của người Campuchia…và hứa hẹn nếu thắng sẽ đuổi người Việt nhập cư bất hợp pháp về nước, cái ranh giới bất hợp pháp này hứa hẹn một cuộc tắm máu nữa chả chơi.

Họ nêu khẩu hiệu đòi thay đổi và vẽ ra một cái bánh vẽ, nếu CNRP thắng thì sẽ nâng lương cơ bản, tạo ưu tiên trong công ăn việc làm cho người Khmer..nói chung những thủ đoạn mỵ dân cũng có tác dụng nhất định: Họ suýt thắng cử !

Viết về hai cái ông này, người viết lại nhớ đến Ông đại vương ếch cốm Bầu Kiên, giơ hai bàn tay ếch che mặt tưởng che được trời.

May thay, CNRP đã thất cử và CPP chắc chắn giành quyền đứng ra thành lập chính phủ, mặc dù chỉ giành được đa số không còn áp đảo như trước. Việc phân chia các ghế quyền lực ở Campuchia ngày nay còn chưa ngã ngũ. Nhưng chắc chắn chi phối quyền lực vẫn trong tay CPP, và với lực lượng chính trị chuyên nghiệp, quản lý chính quyền và lực lượng vũ trang chuyên nghiệp, CPP vẫn đầy sức mạnh để lãnh đạo đất nước Campuchia!

Xin gửi một bài viết về một số điều kiêng kỵ ở Campuchia:

- Người Campuchia luôn coi trọng sự bình tĩnh trong mọi trường hợp. Nếu bạn không muốn mất lòng đối tác hoặc muốn công việc thuận lợi thì tốt nhất không nên biểu lộ sự bực tức.
- Tuyệt đối không được chạm vào đầu ai dù bạn chỉ muốn biểu lộ thái độ thân thiện vì ở Campuchia, hành động này được coi là sự sỉ nhục.
- Dùng chân chỉ vào đồ vật cũng bị coi là hành động khiếm nhã, không lịch thiệp.
- Nói to và các hoạt động náo nhiệt không được hoan nghênh còn mỉm cười và gật đầu sẽ mang lại sự thân thiện.
- Các cử chỉ, hành động biểu lộ tình cảm không được hoan nghênh nơi công cộng, đặc biệt là giữa những người khác giới.
- Người Campuchia có thói quen xỉa răng bằng một tay, tay còn lại dùng để che miệng.
- Mặc dù không phải là quy định song một món quà nhỏ có biểu tượng của công ty, một lời mời cho bữa ăn trưa hay tối rất được hoan nghênh.
- Chắp tay trước ngực và hơi cúi mình chào nhau thông dụng như việc bắt tay ở các dân tộc khác. Nữ luôn chào theo kiểu truyền thống nhưng nam giới thì có thể bắt tay. Người Campuchia không quá câu nệ, họ có thể chấp nhận người nước ngoài chào theo cách khác.
Tuy nhiên, trong các buổi gặp mặt trịnh trọng, hình thức thì chào theo kiểu truyền thống được coi là lịch sự và rất được hoan nghênh.
- Khi được người khác chào, bạn cần phải đáp lại, nếu không sẽ bị coi là rất bất lịch sự.
- Do khí hậu nóng ẩm nên chỉ cần mặc đơn giản trong hầu hết các trường hợp. Trong các cuộc gặp chính thức hoặc khi tham gia các nghi lễ, sự kiện thì càng mặc chỉnh tề, hình thức càng tốt. Quần shorts, áo ngắn, dép Sandals không được chấp nhận khi vào các cơ quan nhà nước cũng như những địa điểm tín ngưỡng, tôn giáo.

( Theo hướng dẫn của VCCI tháng 1/2013)

Những nét tương đồng và dị biệt trong văn hóa Đông Nam Á nói chung và Việt Nam và Campuchia nói riêng.
Thangbs

Việt Nam và Campuchia ở cùng trong nhóm nước được gọi là Đông nam Á, tất phải có cái gì đó chung với nhau. Và cái riêng biệt của mỗi cá thể, mỗi gia đình, mỗi tộc người, mỗi dân tộc, mỗi quốc gia chắc chắn là điều có thật.

Ngoài các châu lục, các tiểu vùng trên thế giới được chia nhỏ hơn. Nếu dân tộc là môt cộng đồng người có cùng một lãnh thổ, cùng văn hóa và cùng cách kiếm sống thì tiểu vùng chỉ cho thấy một vùng đất có chung nhiều nét nét tương đồng văn hóa, cuộc sống hàng ngày khác biệt với vùng khác.

Châu Âu có Đông - Tây - Nam - Bắc Âu… không có Đông Nam Âu.
Châu Phi có Bắc - Đông - Tây – Sừng châu Phi, Nam Phi thuộc một nước, nước Nam Phi, cũng không có Đông Nam Phi…
Châu Mỹ có Bắc, có Nam chưa thấy có Đông Mỹ hay Tây Mỹ, nhưng lại có Mỹ La tinh…không có Đông Nam Mỹ…
Châu Á, có Đông –Tây-Nam-Bắc Á…lại có một tiểu vùng đặc sắc và rất đặc biệt: Đông Nam Á!

Vùng đất, nước này là một trong những cái nôi của loài người. Nằm trọn trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm, mưa nhiều, bị bỏ quên - bỏ qua trong nhiều thế kỷ, rừng rậm nhiệt đới để lại cho vùng này nhưng niềm tự hào: Quê hương của Lúa nước, hồ tiêu, củ mài, khoai sọ, cây chè, quế, và cây dâu tằm.

Điểm chung nhất của Vùng đất này: đây là cái Nôi của nền văn minh Lúa nước, quen cùng đời sống sông biển và nếp sống làng xã hơn là đô thị.

Là quê hương của cây lúa nước, sản phẩm được gọi là gạo là đặc sản vô địch thế giới của vùng đất này. Kèm theo đó là niềm tự hào đóng góp cho văn minh loài người, cho chiến thắng của loài người trước thiên nhiên : vùng đất thuần dưỡng trâu, voi, gà, vịt, ngan ngỗng… hoang dại trở thành bạn của con người.

Với địa giới khó đi, khó liên hệ với những vùng đất khác, cuộc sống của các cộng đồng người trở thành các bộ tộc, bộ lạc, hay tiểu quốc riêng lẻ mà trong quá khứ khó thành Đại đế quốc hay cường quốc truyền lại đến bây giờ.

Đặc điểm đó làm cho văn hóa vùng này có cực nhiều dị biệt, cực nhiều ngôn ngữ nhưng trong quá trình phát triển xã hội lại có một đặc điểm chung: Ảnh hưởng mô hình xã hội của Ấn Độ, Trung Hoa và sự lai với các nền văn minh Phương Tây, hậu quả của quá trình bị đô hộ hay giao tiếp qua đường thương mại thủy bộ.

Về văn hóa, tuy là vùng đất của ngàn vạn ngôn ngữ, hàng vạn bộ lạc bộ tộc , bộ lạc riêng biệt, nhưng có những cái chung: Mặc váy, xăm mình sỏ mũi, cà răng căng tai, đeo khuyên đeo vòng cổ…Ăn uống hàng ngày thì rau cỏ là chính nhưng lễ hội thì tưng bừng, nhậu nhẹt nhất quả đất, ăn thịt chó, xực tiết canh…Cưới hỏi linh đình, ma chay tốn kém…

Nhà ở thì toàn nhà sàn, lấy ngẫu hứng từ con rùa, mu rùa thì làm mái, chân rùa làm chân nhà, đầu cất cao, đít kín đáo…

Lễ hội liên quan chủ yếu đến lễ hội nông nghiệp: Lễ đâm trâu, cầu mưa xuống, Tết cơm mới…Nghi lễ trầu cau phổ biến, trong nhà vợ to hơn giời, ngoài nhà thì chém gió thành thần, chả hiểu là tật hay là tàn dư của chế độ mẫu hệ.

Thờ cúng nhiều: Thờ tất cả các loại thần, thờ phồn thực nõn nường, và hơn cả là thờ cúng người thân đã chết.

Văn hóa ảnh hưởng sâu sắc của Văn hóa Ấn Độ Trung Hoa; Tôn giáo cũng từ Ấn Độ . Sau này thì sự xâm nhập của Hồi giáo, Thiên chúa giáo tăng mạnh.

Văn học thì dân gian, nề nếp thì dòng tộc làng xã…thích hòa bình, ghét chiến tranh nhưng hay cãi vặt và bất khuất…

Nền văn hóa chưa phát triển nên hay gió chiều nào quay chiều đó, dễ thay đổi và lâu lắm rồi chả có phát minh, phát kiến gì nữa.

Ấy có lẽ chẳng qua cũng là từ cái nền văn minh lúa nước, văn minh trồng trọt cấy hái thắng thua tại giời mà ra!

Như vậy, các nước Đông Nam Á có chung những điểm mà đã ảnh hưởng rất mạnh đến cuộc sống hàng ngày của người dân.

Thật chua xót nhưng phải tự công nhận chúng ta là những người thuộc Khối nước nhược tiểu yếu ớt, lệ thuộc. Lệ thuộc về Kinh tế, lệ thuộc về Văn hóa, Giáo dục, Quân sự…nói chung là Những kẻ Lệ thuộc!

Việc ai đó ở Khu vực này tuyên bố lăng nhăng là TA giàu mạnh ngày nay thì chỉ là ngụy biện, mỵ dân hay tự thủ dâm tinh thần mà thôi.
Kinh tế chậm phát triển, Dân số tăng chóng mặt, đời sống nhân dân lầm than, tự lực không nổi…thì việc nước này, nước nọ bắt buộc tìm một hay nhiều đồng minh, dù lâu dài hay tạm thời miễn sao cho DÂN đủ ăn, QUAN tham, LẠI nhũng…và xuay chiều chính trị chóng mặt đều là Mẫu số chung của nhóm Lệ thuộc này. Mà Tử số chung là rất nhỏ, thậm chí bé đến vô cùng, sao Dân chẳng khổ.

Chả có lý do gì để trách sao Campuchia 29 ngày, hay Việt Nam anh hùng đánh đủ mọi người, Phát xít: Đánh; Đế quốc : Đánh; Bạn cũ (TQ) : Đánh…bạn mới cũng sẽ: Đánh!

Và vì là những người Nông dân nên chúng ta cùng chung những điểm cố hữu: Suy nghĩ hạn hẹp, tư tưởng nhỏ bé, hành xử ích kỷ vô trách nhiệm, thái độ vô ơn trốn tránh trách nhiệm, ý thức chấp hành kỷ luật thấp, với pháp luật thì vừa sợ đến mức bỏ qua vừa coi thường đến bất chấp.

Những nét đẹp như chăm chỉ, tận tụy hay trung thành với chủ nhân…không thể thay thế những hạn chế cố hữu được.

Những nước nào được những vĩ nhân đột xuất như Cụ nhà ta, Su – hác - nô của Indonesia, Lý Quang Diệu của Singapore hay Hun Sen của Campuchia hướng đường thì vọt rất nhanh từ số Không đến gần số Một, nhưng khi không còn Lãnh tụ, hay vai trò Lãnh tụ không còn thì đều tuột dốc không phanh…việc tiến đến số Hai, số Ba hoặc cao hơn nữa gần như lại đợi đến khi có Ông, Bà Lãnh tụ khác, mà theo tôi có khi còn lâu lắm lắm mới có.

Vậy, muốn có cách mạng trong cuộc sống, tự thân phải có cải cách, mà trước tiên phải là cải cách trong nhìn nhận, đánh giá sự việc, hay với số đông là nâng cao Dân trí. Trước khi có Cách mạng Tư bản, có một thế kỷ để nâng cao nhận thức, đó là Thế kỷ Ánh sáng, những Ánh sáng trí tuệ của thế kỷ này đã soi rọi cuộc sống ngày nay.

Trí tuệ chưa sáng thì cuộc sống tăm tối mới là phải !

Trích dẫn từ: thangbs trong 29 Tháng Mười, 2013, 11:12:44 am

- http://thethaovanhoa.vn/van-hoa-toan-canh/di-xem-phim-o-campuchia-n20131023103826835.htm

Với 13- 14 triệu dân, với nền Kinh tế phụ thuộc...họ đã làm...và làm được. Còn chúng ta, nền điện ảnh ngày nay là cái gì !? làm được cái gì !? làm ra cái gì !? bao giờ làm được....hỏi mà không thấy đâu câu trả lời !

Coppi trích dẫn từ đường link trên.

... Nhưng cũng có những phòng chiếu mi-ni đặc biệt mà khán giả xem phim phải trả tiền theo giờ. 3 đến 5 USD/giờ và 2 người sẽ sở hữu 1 phòng chiếu phim với 1 chiếc giường để nằm. Đây cũng là một hình thức xem phim hấp dẫn đối với khán giả Việt Nam cũng như du khách nước ngoài. Dĩ nhiên với dịch vụ như vậy thì chuyện khán giả xem phim gì sẽ không ai quan tâm, bởi vì có khi họ vào đó để “đóng phim” chứ không phải để xem phim!

Chỉ tốn 10 USD sau 5 giờ ngồi xe bus, nhiều khán giả Việt Nam vẫn đang hàng tuần, hàng tháng sang nước bạn Campuchia xem phim và kết hợp du lịch. Với dịch vụ đa dạng, giá vé xem phim rẻ mà chất lượng lại cao, có thể thấy rằng các rạp chiếu phim tại TP.HCM đang phải đối mặt với một nguy cơ có thật từ các rạp chiếu phim Campuchia.

So với thế giới thì đúng là nền công nghiệp điện ảnh VN chúng ta chẳng ra cái quái gì cả. Song ít nhất thì cũng chưa đến nỗi biến rạp chiếu phim thành "Lầu xanh". Kể cả khi chúng ta chấp nhận các thành phố lớn tại VN có khu phố "đèn đỏ" thì cũng cần quy hoạch chỗ nào ra chỗ đó, đâu "đèn đỏ" thì cứ "đèn đỏ" đâu đàng hoàng thì cũng vẫn giữ được bản sắc giá trị truyền thống riêng. Không láo nháo được.

Một lần, tôi ngồi tâm sự với đạo diễn Mai Hồng Phong, một nhân vật khá là có chuyên môn và nhiệt huyết trong điện ảnh, ông ta rất có hứng thú muốn làm một bộ phim về chiến tranh VN và Campuchia, rất muốn làm một việc gì đó trong khả năng của mình mà để lại cho đời những giá trị lâu dài của điện ảnh, cũng tìm hiểu rất nhiều tài liệu hoặc ký ức những chiến sỹ QTNVN ở K một thời. Bỏ công nghiên cứu khá nhiều và kết thúc là 2 năm trước ông ta trả lời gọn lỏn: Không xin được kinh phí, nhất là làm phim liên quan tới QD, súng ống, đạn dược, khói lửa chất nổ, xe pháo phương tiện chiến tranh ... vv. Giấc mơ điện ảnh để lại cho đời của ông ấy đành gác nằm đó chờ thế hệ sau có hứng và quyết tâm cao hơn.

Lịch sử Quân sự Việt Nam

Máu và Hoa => Về người lính hôm nay => Tác giả chủ đề:: thangbs trong 12 Tháng Tám, 2013, 08:02:53 am