Trang để in - Không phải trò đùa

Lời đầu trước khi vào truyện.
Sau khi đọc 2 tác phẩm ""Trong cơn gió lốc"" và ""những bức tường lửa"". Nhà cháu rất mê truyện của Chú Khuất Quang Thụy, hôm trước có lên TVQG và tìm các tác phẩm của chú KQT, có chụp được 3 tập truyện của chú ấy là : ""Không phải trò đùa"", ""trước ngưỡng cửa bình minh"" và ""thềm nắng"", sẽ số hóa dần dần phục vụ các bác, ngoài ra còn một số tác phẩm nữa nhưng sau khi xong 3 tác phẩm này sẽ tìm và giới thiệu tiếp tới mọi người. Nhưng trên TVQG không có tác phẩm mới nhất của chú KQT là ""Đối Chiến"" xuất bản năm 2012, vì có đọc qua phần giới thiệu và rất thích nhưng không tìm mua được. Vì vậy Nhà cháu rất mong các bác nào trên diễn đàn mình có tác phẩm ấy thì bằng cách nào đó có thể số hóa hoặc chuyển qua cho nhà cháu (chụp ảnh hoặc cho cháu mượn để số hóa được là tốt nhất) - Bác nào có tác phẩm ấy thì PM cho nhà cháu vào tin nhắn để tiện liên lạc ạ.
Cám ơn mọi người!

Tác phẩm: Không Phải Trò Đùa
Tác giả: Khuất Quang Thụy
Độ dài: 22 chương
Thể loại : Tiểu Thuyết, NXB Hội nhà văn - Hà Nội - 1999
Từ đầu đến chương 7 - Nhà cháu lấy ở trang này (http://kitesvn.com/thread/-hien-thuc-xuat-ban-khong-phai-tro-du-a-khuat-quang-thuy-325697-3-1.html) - đã rà soát lỗi.

Chương 1

"Sai lầm dễ phạm phải nhất của con người là sự cả tin. Vì vậy, bài học đầu tiên đối với người lính trinh sát là chỉ tin vào những gì chính mắt mình đã nhìn thấy. Nhưng ...còn có những cái mà ngay cả mắt mình đã nhìn thấy mà vẫn không sao tin được?..."

Nhật kí của một người lính trinh sát

I

Ra khỏi nhà ga đông nghịt, nồng nặc mùi mồ hôi người, Tuấn thở phào như trút được gánh nặng. Anh dừng lại bên hè phố, móc túi lấy chiếc vé xe lửa ra ngắm nhìn. Ánh mắt anh lộ vẻ hồ nghi, mặc dù chiếc vé trên tay anh là có thực, là vé thật chứ hoàn toàn không có dấu hiệu của sự giả mạo. Cái mà anh nghi ngờ chính là sức mạnh của nó.Chẳng lẽ, cái mẩu giấy nện này lại có thể đảm bảo cho anh dễ dàng vượt cả chặng đường hàng ngàn cây số từ Hà Nội và Sài Gòn, cái chặng đường mà anh và đồng đội của anh đã phải trải qua hàng chục năm trời chiến đấu gian khổ mới vượt qua được.

Ý nghĩ ấy có lẽ rất kì quặc và chỉ nảy sinh trong đầu những người lính như anh. Còn những người dân bình thường, họ đâu có những ý nghĩ ấy.Với họ, mọi việc thật giản dị. Họ đã bỏ tiền ra để mua một tấm vé xe lửa vào Sài Gòn, vậy thì xe lửa muốn hay không cũng sẽ đưa họ tới đích. Còn những người lính như anh, đã từng đến Sài Gòn bằng con đường vượt Trường Sơn thì không thể không xúc động khi lần đầu tiên nhận một tấm vé tàu. Có tấm vé này trong tay sẽ không phải đi, không phải đánh, không phải ngủ rừng, không sốt rét, nhưng nhất định sẽ tới đích. Tiện lợi biết nhường nào!

Nói cho đúng ra, cách đây hơn 10 năm anh cũng đã nhận được một "tấm vé" để bắt đầu cuộc hành trình tới Sài Gòn. Một chiếc vé đặc biệt: không ghi giá tiền, không ghi số kilomet phải vượt và thời gian hoàn tất cuộc hành trình, trên tấm vé ấy ghi một dòng chữ đậm:

GIẤY BÁO TRÚNG TUYỂN NGHĨA VỤ QUÂN SỰ

Bốn chục học sinh cùng khoa trong trường đại học mà anh đang học đã nhận được những "tấm vé" như thế. Khi thầy chủ nhiệm lớp kiêm chính trị viên đại đội tự vệ nhà trường trao tấm vé ấy cho Tuấn, cậu Thư ngồi bên cạnh đã nhìn aanh bằng ánh mắt ghen tị không chút dấu diếm. Vừa rồi, khi anh lách khỏi ghi-sê, anh cũng gặp một ánh mắt ghen tị như vậy của cái anh chàng mặc áo caro, xếp hàng trước anh. ANh ta vừa bị đồng chí công an làm nhiệm vụ kiểm soát giấy tờ mời ra khỏi hàng nhường cho Tuấn. Hình như đồng chí công an có trí nhớ không đến nỗi tồi, đã kiên quyết khẳng điịnh rằng anh ra đã xếp hàng mua vé tàu đi Sài Gòn ít nhất cũng hàng chục lần trong vòng mấy tháng vừa qua. Khi phải nhường chỗ cho Tuấn, anh ta vừa hầm hầm bước ra vừa chửi toáng lên:

- Mẹ kiếp, đéo có vé ông cũng lên được tàu! Sợ cóc gì thằng nào?

Và như để biểu dương sức mạnh của mình, anh ta xòe ra một xếp bạc loại năm mươi đồng còn mới cứng.

Có lẽ Tuấn chẳng có ác cảm gì nhiều lắm với anh ta nếu như anh ta không cố tình bám theo Tuấn ra tận đây. Thấy Tuấn tư lự nhìn chiếc vé tàu, anh ta mạnh dạn bước tới.

- Này chiến hữu - Anh ta gọi giật giọng - Ta có thể làm việc với nhau được đấy. Đằng ấy để lại lại vé tàu cho tớ đi, rồi ra trạm mà bám tàu quân sự.Tớ sẽ trả hậu. Được chứ, chiến hữa?

Tuấn nhăn mặt cau có đáp:

- Thứ nhất, tôi không phải là chiến hữu của anh...
- A ha! Thế thì đằng ấy đã lầm ngay từ điều thứ nhất rồi. Nhìn đây - Anh ta vừa nói vừa vạch tung cả cúc áo ngực, phô ra cả một mảng bự và nham nhở sẹo napan - Thấy chưa? thương binh chính hiệu đấy. Có điều là tớ đã dại đột không quyết tâm chờ cho bằng được cái thẻ thương binh. Mẹ kiếp! Ngu hết chỗ nói. Nhưng mà hồi ấy đang còn chiến tranh, tháng chó nào mà tính được hết cái sự lợi hại của cái "thẻ chen ngang" này, phải không? Hòa bình rồi mới thấy nó đắc dụng. Tớ đã bỏ cả tháng trời mò về đơn vị cũ để xin làm thẻ. Mẹ kiếp. Chúng nó đéo giải quyết, cứ khăng khăng đòi cho xem giấy chứng thương. Thế có đáng đào mả nhà chúng nó lên hay không? Cái vết thương to tổ bố thế này mà chúng nó đéo tin, lại cứ đòi cái giấy mà tớ đã chùi đít từ đời tám hoánh nào rồi ấy. Tóm lại là bây giờ đi làm ăn xa là cứ phải đi xếp hàng như chờ của bố thí ở các bến xe bến tầu. Thế đấy, đằng ấy đưa vé cho tớ, lấy thêm ít tiền xài đỡ rồi ra trạm giao liên mà chờ tàu quân sự, tội đéo gì mà phải mua vé? Hở cậu thộn?

Nghe một lô những câu chửi bới tục tĩu, Tuấn bỗng giận sôi lên, anh bước sấn tới trước mặt hắn, giọng anh rít lên:

- Câm mồm, mày bảo ai là thằng thộn?

Cái miệng hắn chợt nhếch lên:

- A... Mày...Định chơi đấy hả? Thì đây...

Cánh tay hắn vừa vung lên đã bị kẹp chặt trong đôi bàn tay cứng như sắt của Tuấn. Anh hơi chùng gối xuống một chút rồi nhanh như chớp, bẻ quặt cánh tay hắn về phía sau. Vẫn nguyên tư thế ấy, anh cúi xuống nói như thổi lửa vào tai hắn:"Nếu mày mà không có những mảng sẹo napan kia thì tao bóp vụn mày ra, hiểu chưa?" Hắn im re, có vẻ như đã hiểu. Tuấn buông tay ra hắn rồi quay gót đi thẳng, không thèm ngoái lại. Thế đấy, lại thêm một chuyện bực mình nữa. Chuyến đi của mình mở đầu đã xúi quẩy rồi...Tại sao mình không cố kiên tâm chờ thêm một vài ngày nữa để đi tàu quân sự mà cứ khăng khăng quyết định đi tầu Thống Nhất định vào ngày mai? Cái thằng ấy rõ ràng là thương binh thật. Vết bỏng napan ở ngực, ở bụng. Mình cũng vậy ở ngực và ở bụng. Có điều hình như hắn bị nặng hơn mình thì phải. Mình đã nhìn rõ những cái hỗ sâu như những cái hang mùm mũm trên khoang bụng hắn. Điều thú vị là đến nay mình cũng chưa có "thẻ chen ngang", nói theo cách của hắn, vì mình lười, không chịu đi làm thủ tuc, không chịu mang tới cơ quan chính sách những giấy tờ cần thiết và cả một tấm ảnh nữa. Sau này, khi rời quân ngũ trở về, liệu mình có cần đến một cái "thẻ chen ngang" hay không? Nếu cần, liệu mình có chứng minh được với cái nơi mà họ sẽ cấp thẻ là mình đã bị thương tại mặt trận chứ không phải bị phỏng vì nấu cám heo cho vợ hay không?

Mình sẽ chứng minh được.

Anh khẽ rùng mình. Những quả cầu lửa nổ bung trước mặt. Cả quả đồi bốc cháy. Cả trung đội bốc cháy. Tiếng goài thét đuối dần trong tiếng lửa reo ù ù. Lửa chưa tắt, bọn biệt kích Mỹ mặc áo rằn ri đã từ trên trực thăng nhẩy xuống. Chỉ còn năm khẩu tiểu liên do cậu Chính chỉ huy lên tiếng. Năm khẩu, thế là đủ. Một chiếc trực thăng và hơn hai mươi tên Mỹ, nằm lại sườn đồi đen sạm tro than. Không đủ, thua lỗ to. Mười hai chiến sĩ trinh sát kì cựu của sư đoàn vắng mặt trong như những chiến dịch sắp tới là một tổn thất to lớn. Hơn hai tháng trời nằm viện. Nửa tháng đầu, đứa nào đứa nấy trần như nhộng. Nằm ngử, nằm sấp đều không ổn, nước vàng rỉ ra tanh rình. Một thằng chết vì hoại thư, một thằng nữa vì nhiễm trùng vậy. Trời đất! Mà sao người ta nhất định phải có nữ y tá ở các quân y viện? - Anh mỉn cười mặt bỗng nóng rực - những cô gái mới táo tợn làm sao? Khi các anh bị lột trần nằm trên giường bệnh, thì có lẽ trong mắt các cô, các anh không còn là đàn ông nữa? Nhưng chỉ cần mặc được quần áo thôi là mọi việc ổn cả. Đời lại đẹp hơn gấp ngàn lần, các cô bạn y tá lại trở lên duyên dáng, e lêj từ lúc nào chẳng rõ. Nhờ trời những mảng sẹo gấm ghiếc của mình lại được quần áo che khuất. Chỉ thương bọn thằng Minh, thằng Vọng... sẹo đầy mặt, không có cách nào ngụy trang được. Hồi ấy, đứa nào cũng nghĩ rằng hai thằng này rồi khó mà lấy được vợ. Ai ngờ, cả hai đứa cuối cùng đều có hạnh phúc, vợ thằng Vọng lại vào loại đẹp gái nữa mới lạ.

Riêng mình, không có vết sẹo nào trên mặt, lại vào loại đẹp trai nữa, vậy mà thật vô duyên. Hảo đã lấy chồng, khó mà tìm được một người bạn gái nào mà mình có thể yêu như đã yêu Hảo.

Nhưng tại sao mình lại mất cô ấy? Anh tự hỏi mình. Những vết sẹo napan trên người anh thoắt nóng rực lên.

II
Anh rảo bước trên đường phố cố xua đuổi những ý nghĩ nặng nề cứ như một đàn ong vo ve dai dẳng trong đầu anh kể từ lúc anh nhìn thấy những mảng sẹo napan trên ngực , trên cái bụng của kẻ tự xưng là đồng đội của anh. Dập xóa được những ấn tượng nặn gnề trong tâm trí mình quả là một việc khó, nó không đơn giản như xóa một dòng chữ viết lỗi trên bảng đen của một cậu học trò. Tai hại là ở chỗ, cái mảng sẹo của hắn thế nào mà trông rất giống cái sa bàn thu nhỏ. Cái sa bàn mà anh vừa đắp để trả bài tập chiến dịch.Vì nó mà anh đã phải tranh cãi với ông đại tá, giáo viên hướng dẫn của mình một trận nảy lửa, đến nỗi nếu không có chuyến đi này thì chưa biết chừng anh phải ra trước hội đồng kỉ luật cũng nên. Nhưng nguyên cớ thì tích tụ từ lâu, , cái sa bàn hôm ấy chỉ là một lý do trực tiếp mà thôi.Dường như số phận cố tình đùa giỡn anh, nên đã xếp đặt ở đầu vào và đầu ra hai cuộc đụng độ với cùng một con người.
Nhớ lại ngày anh về trường, người đầu tiên mà anh gặp cũng là ông ta. Ông ngồi trong phòng trực ban nhà trường, nhìn thấy anh bước vào, ông ta đứng phắt ngay dậy. Anh phạm một khuyết điểm thứ nhất: không đưa tay lên vành mũ chào như thường lệ mà bỗng dưng không hiểu vì sao lại bật cười. Có lẽ anh cưới vì cái bụng phệcủa ông ta. Khi ông đứng lên cái bụng ấy cứ cà vào sát mép bàn. Rõràng cái bụng ấy sinh ra không phải để mà áp xuống đất. Nó cũng sẽ trở thành một trở ngại không nhỏ nếu như phải nằm ngửa mà trườn qua hàng rào cũi lợi bò vào căn cứ địch. Và khi phải leo dốc thì hai đầu gối sẽ phải thi nhau làm nhiệm vụ của đôi dùi trống. Ý nghĩ quái quỷ ấy đã khiến anh bật cười vào đúng cái lúc đáng lý phải đứng nghiêm, đưa tay lên vành mũ chào và dõng dạc lên tiếng:” Báo cáo đồng chí trung tá, tôi đại úy Vũ Quốc Tuấn đã có mặt theo lệnh chiêu sinh của học viện.
Anh không làm được điều đó và tai hại hơn là đã cười. Thật đáng kiếp khi anh phải hứng chịu cơn thịnh nộ của ôngtrung tá bụng phệ. Sẽ chẳng có gì xảy ra nếu như ông ta chỉ phê bình sự thiếu nghiêm chỉnh của anh trước cấp trên. Nhưng thật tai hại khi ông ta bắt đầu dậm chân thình thịch và hét lên:

- Anh không phải là sĩ quan mà chỉ là một cậu du kích! Một cậu du kích,hiểu không? Chiến trường đã làm hư hỏng các anh. Các anh sống tự do,lêu lổng, nhộn nhạo nó quen đi rồi. Không còn nhớ gì đến quân phong kỉ luật nữa. Phải lột xác các anh đi thì mới xứng đáng mặc bộ đồquân phục sĩ quan hiểu không?

Anh khẽ nhếnh mép cười:

- Thưa đồng chí trung tá, tôi không hiểu ạ!

- Sao?Khô…ông hiểu à?

- Vâng, tôi không hiểu vò sao chiến trường lại làm hỏng chúng tôi như trung tá vừa nói. Ngược lại, chúng tôi luôn nghĩ rằng chính cuộc chiến đấu ngoài mặt trận đã rèn luyện chúng tôi lên người - Anh đã cảm thấy ngưa ngứa trong cổ và cố xổ luôn một tràng – Có thể chúng tôi chưa biết đi đều bước. Vì thưa trung tá, ở trong rừng không thể nào đi đều bước được, ở chiến hào lại càng không. Chúng tôi cũng chưa quen đưa tay lên vành mũ chào và thưa gửi theo điều lệnh. Đơn giản là vì ở chiến trường chúng tôikhông chào và xưng hô, thưa gửi như thế. Tôi không cho răng như thế là tốt vì tôi hiểu, quân đội baogiờ cũng là quân đội. Phải có kỉ cương chứ! Nhưng chiến tranh với những phức tạo của nó, không cho phép chúng tôi sinh hoạt theo đúng điều lệnh chính quy. Trung tá đừng vội ngạc nhiên? Chảng lẽ trung táchưa từng ở mặt trận sao? CÒn riêng tôi, tôi thừa nhận chưa có cáiphong đội chững chạc của một sĩ quan. Vì tôi chưa một ngày nào đượchọc làm sĩ quan cả. Như vậy, đâu phải lỗi tại tôi?

- Hừm… thế mà người ta cũng …phong quân hàmđại úy cho anh cơ đấy!

- Vâng, có lẽ…- anh cố ghìm nhưng vẫn cứbuột miệng- có lẽ người ta nhầm ạ.

- Hừm…nhầm- ông trung tá bụng phệ gườm gườmnhìn anh – Thôi được.Anh hãy ra nhà khách nằm chờ. Tôi sẽ báo cáolại với bộ phận tuyển sinh. Có thể họ đã nhầm lẫn thật sự khi cửanh đến đây học tập. Để xem – Ông ta liến nhìn giấy tờ của anh – Anh làchủ nhiệm chinh sát sư đoàn thôi à? Khóa này người ta có chiếu cốcho các đơn vị phía trước thật, nhưng chí ít cũng phải là phó trungđoàn trưởng trở lên chứ? Hừm, có lẽ phải có ý kiến lại về trườnghợp của anh, không thể đào tạo cẩu thả thế này được.

- Thưa đồng chí trung tá – anh cảm thấy đếnlúc phải thẳng thắn - Theo chỗ tôibiết thì đồng chí là trực ban nhà trường. Đồng chí hãy làm chođúng chức trách của mình và chớ có can thiệp vào công việc của cơquan chuyên môn. Tôi có đủ tư cách để về đây học tập hay không đã cócơ quan cán bộ chịu trách nhiệm.

- Hừm… anh nói rằng… Hừm… thôi được. Giấytờ của anh đây. Anh cứ ra nhà khách nằm chờ, rồi anh sẽ biết tôi cótrách nhiệm gì với những người như anh.

Phớt lờ cái giọng đe nạt của ông trung tá, Tuấnkhoác ba lô về nhà khách của trường và nằm chờ. Dọc đường anh vừabực mình vừa buồn cười. Có lẽ ông trung tá này lần đầu gặp một anhchàng bướng bỉnh, không chết kiếp vì cơn thịnh nộ của ông ta. Mìnhsẽ khốn khổ trong những năm học ở đây cho mà xem. Bắt đầu đã khôngổn rồi. Ước gì người ta nhầm thật và mình lại được trở về đơn vị.Hoặc, tốt nhất là được giải ngũ. Trông mình chả có mẽ sĩ quan chútnào thực. Thời bình, sĩ quan phải ra sĩ quan chứ. Nhưng nếu được rờiquân đội mình sẽ làm gì nhỉ? Học chưa hay cày chưa biết. Còn, trướccuộc đời vô cùng phong phú thì bọn mình giống như những anh thợ chữacháy vừa từ trong đám cháy bước ra, mắt mũi còn quáng lòa, đầu óccòn âm âm u u. Bọn lính trận chúng mình chưa có thời gian để “hoànhồn”, để có thể bình tĩnh mà quan sát, tiếp nhận cái muôn hồngngàn tía của đời thường. Chẳng thế mà mấy lần đến thăm Hảo, ở cáiviện nghiên cứu đáng kính của nàng, mình liên tiếp bị chọc quê, bịthất thố. Còn Hảo và các bạn của cô thì thật là tinh vi, sâu sắc.Trước bọn họ mình chỉ là con gấu vụng về, còn trước ông trung tábụng phệ này, mình chỉ là một cậu du kích, không hơn không kém.

Phải mất hơn một năm cái nhà trường quân sự nghiêmkhắc kia mới tạm có thể tự hào mà nói rằng đã “lột xác” được “ một anh du kích” thànhmột học viên sĩ quan vào loại trung bình. Mình chỉ luôn đạt điểmtrugn bình ở cái bộ môn mà ông trung tá bụng phệ kia là giáo viênhướng dẫn. Thật khó làm vừa lòng ông ta được khi mà không bao giờ ôngta quên được những ấn tượng không đẹp anh đã gieo vào lòng ông ta trong buổi đầu tới trường. Hơn mộtnăm trời đủ để cho anh hiểu vì sao mà ông ta lại thành kiến đến thếđối với cánh sĩ quan không được đào tạo từ các nhà trường. Gần nhưsuốt cuộc đời làm sĩ quan, ông ta sống với các học viện, nhàtrường. Chiến trường quen thuộc của ông ta là từ vĩ tuyến hai mươi trở ra. Trong phạm vi ấyrõ ràng phải trừ những nơi mà cuộc chiến tranh phá hoại được coi làtrọng điểm. Dĩ nhiên không kể đên cái lần, ông ta cùng phái đoàn củabộ vào dự hội nghị tổng kết chiến dịch ĐƯờng 9 – Nam Lào ở QuảngBình và sau đó đã viết một bài luận văn quân sự về nghệ thuậtchiến dịch, một tác phẩm ông luôn coi là mẫu mực của thể văn chínhluận quân sự mà các học viên của ông không biết đến là không xong!Trong số nhiều những khuyết điểm mà anh đã phạm trong suốt thời gianhơn một năm “tu nghiệp” thì có một khuyết điểm trầm trọng nhất, làđã có một thái độ bất kính đối với bản luận văn quân sự nổi tiếngđó. Anh đã dám phản bác một vài luận điểm trong bản luận văn quânsự đó. Điều tai hại là anh lại đưa ý kiến của mình ra, công khai tranh luận trong một cuộc thảo luận về nghệ thuật chiến dịch. Ýkiến của anh lại được khác nhiều người, kể cả học viên lẫn giáoviên đồng tình. Từ buổi đó anh luôn là đối tượng “chăm sóc” của ôngtrung tá bụng phệ (nay đã là đại tá). Nhưng anh vốn mang sẵn trongmình cái tính bướng bỉnh cố hữu của lính trinh sát, đã bất chấpmọi sự trù úm tầm thường ấy. Điều quan trọng là anh đạt điểm cao ởtất cả các bộ môn, trừ những bài tập do ông ta hướng dẫn. Vốn sốnghơn chục năm ở chiến trường đã giúp anh một cách đắc lực trong họctập. Tính trung thực thẳng thắn đã giúp anh có nhiều bạn bè tốt. Họche chở cho anh vượt qua mọi cơn thịnh nộ của ông trung tá bụng phệ. Cuộc tranh luận bên sa bàn hôm vừa rồi là cuộc tranh luận cuối cùng. Anh hơi ân hận vì đã nói năng không được thận trọng và đã làm ông ta bẽmặt, lòi cái đuôi dốt nát của mình ra.

Ngày hôm sau anh được gọi lên văn phòng Ban giám hiệu. Anh chờ đợi một cú kỉ luật, nhẹ cũng là phê bình. Ai ngờ…

Thì ra cuộc ra đi của anh đã được quyết địn từtháng trước. Đồng chí tư lệnh quân đoàn ra Hà Nội họp đã tới gặpgiám đốc học viên xin cho anh trở về đơn vị gấp. Cục cán bộ cũng đãđồng ý cho anh “ra trường non”,. Ở văn phòng anh nhận được quyết địnhđiều động trở về đơn vị cũ ở biên giới Tây Nam. Và… thật bất ngờ,kèm theo cả quyết địn thăng quân hàm thiếu tá theo đề nghị của đơnvị và học viên. Cả hai thứ đều tuyệt! Anh còn trẻ, vì thế nếu đượcđeo lon thiếu tá lên chào ngài đại tá bụng phệ thì kể cũng thích.

Hôm trước rời học viện để về nghỉ phép vài ngàytrước khi đi chiến trường, anh đã thắng bộ quân phục mới là cứng, đeoquân hàm thiếu tá đỏ chói lên văn phòng khoa chào ông đại tá “của mình”.Anh đĩnh đạc bước vào cửa, dập gót đứng nghiêm, đưa phắt tay lên vànhmũ chào một cú “hết sẩy”. Đến nỗi ngài đại tá giật mình, quên cảđáp lễ cấp dưới, xô ghế đứng dậy, bước tới nắm chặt tay anh, vừalắc liên hồi vừa khen rối rít:

- Khá lắm! Khá lắm! .. chững chạc đấy! Thếmới là sĩ quan chứ!

Nhận được lời khen hào phóng ấy, anh nở gan nở ruộtvà thầm nghĩ:” Thực ra thì ông ta cũng không đến nỗi nào”.

III

Với một người chưa vướng víu gì về đường vợ con như Tuấn thì một tuần nghỉ ở nhà là quá đủ. Anh không dám nói với mẹ là mình lại chuẩn bị ra trận. Một đưá con hy sinh và một đứa con thương tích đầy mình cũng để mẹ hiểu thế nào là mặt trận rồi. Vì vậy, anh cố tạo ra cái vẻ bình thường như bất kỳ một đợt nghỉ tranh thủ nào trong hai năm qua khi anh đang còn là học sinh của học viện quân sự. Mỗi buổi sáng anh vẫn dậy sớm tập thể dục bằng cách quẩy thùng ra giếng gánh vài gánh nước về đổ vào bể chứa, trong khi cô em gái của anh la hét dựng mấy đứa cháu dậy học bài và bà chị dâu thì loay hoay thổi nấu dưới bếp. Mẹ cũng thường dậy vào lúc ấy. Sau khi ra “bản thông báo thời tiết”, căn cứ vào các khớp xương, mẹ bắt tay vào công việc đầu tiên trong ngày. Với chiếc chổi bằng lá cọ trên tay, mẹ quét la quét liệt từ trong sân nhà ra ngoài ngõ xóm. Sau khi hoàn thành công việc vệ sinh ấy, mẹ trở vào mở cửa chuồng ga, tung ra sân vài nắm thóc lép và bắt đầu “điểm binh”. Lâu nay mẹ thường không mấy khi đếm một lượt mà chính xác số gà của mình, cứ đếm được nửa chừng mẹ lại lẫn. Loay hoay mãi, có khi tới lúc đàn gà tinh quái đã” dùng xong điểm tâm” và bắt đầu tản ra đi kiểm ăn, mẹ vẫn chưa đếm xong số gà của mình. Mẹ đã lẫn, đó là dấu hiệu chắc chắn nhất của tuổi tác.

Mấy ngày này đàn gà của mẹ đang trải qua một cơn tai biến! Cứ vài hôm đội ngũ của chúng lại vắng đi một hai chú, tùy theo tình hình sức khỏe của anh con trai mà bà luôn lo lắng và số khách mà nó thường kéo về bất kỳ lúc nào. Tuy vậy trong đội ngũ đông đảo những con vậ hiến sinh ấy có bốn con gà trống thiến luôn được bà đảm bảo an toàn. Bốn con gà trống thiến ấy phải luôn trong tình trạng sẵn sàng để đến một ngày nào đó sẽ được mẹ hạ lệnh đưa đến cái nhà nào có người con gái mà mẹ sẽ gọi là con dâu của mẹ! Nhưng tơi ngày hôm nay, điều đó chưa xảy ra. Đã bao lâu Tuấn nhận ra tiếng thở dài của mẹ mỗi khi nhìn thấy bốn tên gà trống đỏm đáng và béo tốt kia đi lại nghênh ngang trong sân nhà. Có lần bà bỗng dưng nổi đóa vung cán chổi lên định choảng cho bốn anh chàng vô duyên ấy một trận, tuồng như chỉ vì “bốn chàng ngự lâm” ấy mà con trai bà chưa lấy được vợ vậy. Lâu nay bà thôi không thúc giục anh nữa, nhưng trong thâm tâm, anh biết mẹ vẫn đang chờ đợi và hy vọng mình sẽ có cơ hội để lo bề gia thất cho đứa con trai của mình trước khi nhắm mắt xuôi tay. Hiểu được tâm trạng đó của mẹ, Tuấn vô cùng ân hận. Anh cũng đã cố gắng để làm vừa lòng mẹ, nhưng chưa có cơ hội nào. Anh không muốn lặp lại những sai lầm có tính chất tương đối phổ biến của những chiến sĩ từ mặt trận trở về, vội vàng cưới đại một cô gái nào đó, để rồi chỉ sau tuần trăng mật là bắt đầu có sự trục trặc. Nhưng hai năm trời chẳng lẽ còn là ít để anh có thể tiến hành một cuộc lựa chọn? Nhưng mẹ có thể sẽ tha thứ cho anh nếu mẹ hiểu rằng hai năm đó là hai năm anh vật lộn với mối tình của mình, và cuối cùng đã chịu thất bại. Hảo đã đi lấy chồng hồi đầu năm nay. Lá thư dài dòng mà cô viết cho anh trước ngày cưới vẫn còn nằm trong ba lô của anh. Anh định đốt đi mấy lần mà không đang tâm. Dù sao đó cũng là những kỉ niệm cuối cùng về Hảo. Sáng nay, khi tổ chức một cuộc tuyển chọn những gì mang theo ra trận lần này, anh đã để ra một tiếng đồng hồ để nghiền ngẫm lại bức thư ấy.

Nó như thế này,

]Anh Tuấn thân yêu!

Chủ nhật tuần này chúng em sẽ tổ chức lễ thành hôn. Em biết, nếu em mời thì nhất định anh sẽ về. Nhưng em không muốn đặt anh vào một tình huống khó xử, mặc dù em biết anh vốn không sợ bất kì một tình huống hiểm hóc nào của cuộc đời. Anh cho em xin lỗi về việc này.

Cho đến tận lúc này, khi em sắp lấy chồng, em vẫn không hiểu thực ra thì vì sao chúng lại ta phải chia tay nhau? Em đã chờ đợi anh hơn chục năm trời. Còn anh thì đã vượt qua cái chết để về với em. Ấy thể mà đến khi tưởng chừng như không còn điều gì ngăn trở chúng ta nữa thì chúng ta lại không thể cùng nhau xây dựng hạnh phúc gia đình. Anh cũng biết rõ rằng, cho tới lúc đó trong trái tim em ngoài hình bóng của anh chưa có hình bóng một người con trai nào khác. Nhưng có lẽ trong bấy nhiêu năm em xa anh, hình bóng người con trai mà em ấp ủ lại không phải lại không phải cái người mà em đã gặp lại sau hơn mười năm xa cách. Tuấn mà em hằng yêu, chẳng lẽ lại không phải là anh! Em ngỡ ngàng biết bao khi gặp lại anh. Lúc đầu em tự giải thích rằng: có lẽ vì chúng mình xa nhau quá lâu, nên khi gặp lại nhau còn ngỡ ngàng. Thời gian sẽ giúp em hiểu anh. Sẽ giúp em tìm lại hình bóng của Tuấn ngày nào mà em hằng ấp ủ. Nhưng điều đó đã không xảy ra. Anh như đã là một người con trai khác, cũng đẹp đẽ, cao thượng, nhưng là một kiểu đẹp đẽ và cao thượng hoàn toàn khác với con người mà em vẫn hằng nhớ thương. Và em cũng nhận ra sự ngỡ ngàng ấy trong anh. Có lẽ chính anh cũng đã từng tự hỏi:”liệu cái cô kỹ sư này có phải chính là cô Hảo mà ngày xưa mình đã từng yêu hay không?”. Hơn mười năm qua, cái cô gái mà anh hằng thương nhớ đâu có phải là cái cô kỹ sư kênh kiệu này? Thú nhận với em đi. Chính anh cũng đã từng trải qua những cơn dằn vặt như thế và cũng hy vọng thời gian sẽ bóc đi cái vỏ ngoài của quả thị để trả lại cho anh cô Tấm ngày nào. Nhưng điều kỳ diệu đó đã không xảy ra, phải không anh? Chúng ta đã cố dành nhiều thời gian để hẹn hò, gặp gỡ, trao đổi. Nhưng thật đáng buồn khi mà càng gần nhau chúng ta lại thấy khó mà có thể hòa hợp được. Điều gì đã xảy ra vậy? Em cũng không biết nữa. Đã có lúc em tự hỏi: hay vì em sống ở nước ngoài quá lâu, đã hấp thụ một lối sống khác, một quan niệm khác về tình yêu, hạnh phúc? Kiểm điểm lại, em không thấy mình có lỗi. Những năm xa anh em không nghĩ đến điều gì khác hơn là gắng công học tập, để xứng đáng với anh. Và em đã làm được điều đó, em đã tốt nghiệp loại ưu, đã được kết nạp vào đảng và đã giữ được lời hứa thủy chung. Nhưng bây giờ mọi điều không còn đơn giản như em nghĩ. Càng gần anh em càng thấy rằng: chúng ta sẽ không hạnh phuc khi chung sống với nhau. Có lẽ anh còn cảm thấy điều đó rõ ràng hơn cả em. Một năm sau ngày anh từ chiến trường ra, chúng ta đã đi đến cái quyết định đau xót nhưng có lẽ là rất đúng đắn, đó là sự chia tay, hay nói đúng hơn là đừng bao giờ nghĩ tới chuyện chung sống với nhau nữa, mà như anh nói:” Hãy là những người bạn tốt của nhau mãi mãi”. Cho tới tận lúc này em vẫn không ân hận gì về quyết định đó. Em tin rằng anh cũng không hề ân hận vì đã quyết định như vậy. Chúng ta thừa nhận sự vận động không ngừng của sự vật, của cuộc đời và con người thì cũng hoàn toàn có thể tin rằng những quan niệm về tình yêu và hạnh phúc của mỗi con người cũng được thay đổi và hoàn chỉnh với năm tháng, cùng với sự từng trải và trưởng thành của mỗi con người. Mười lăm năm, một quãng thời gian bằng một phần ba cuộc đời của một con người, hoàn toàn có thể biến chúng ta thành con người khác xa với cái con người ở điểm xuất phát. A đã thành A’ và B đã trở thành B’. A và B có thể hiểu nhau và yêu nhau nhưng A’ và B’ thì chưa chắc! Điều đó thiết tưởng chẳng có gì đáng ngạc nhiên phải không anh?

Đấy, anh thấy chưa, cái cô Hảo ngày xưa đâu có rắn rỏi, quyết đoán được như vậy? Đâu có biện luận một cách rắc rối như vậy về sự đời và về tình yêu? Cô bé Hảo ngày xưa với đôi mắt to tròn luôn ngơ ngác, luôn ngạc nhiên với tất cả những gì xảy ra xung quanh nó, cái cô bé Hảo có thể khóc được vì một con bươm bướm vàng bị Tuấn vặt trụi một bên cánh và thả xuống dòng mương trước cửa trường. Có lẽ Tuấn đã yêu cô bé Hảo ấy, nhưng chưa chắc Tuấn đã có thể yêu một cô Hảo ngày ngày ngồi trước kính hiển vi và chỉ coi con bướm vàng kia là một côn trùng thuộc họ cánh phấn không hơn không kém trong bộ sưu tập ấu trùng của cô ta. Điều đó cũng không có gì đáng trách phải không Tuấn?

Cuối cùng, đây là điều quan trọng nhất Hảo muốn nói cùng anh: Biện luận một cách khoa học như vậy chỉ là để an ủi nhau để đừng nuối tiếc, oán giận nhau mà thôi. Cái sự so sánh toán học kia có vẻ đúng đắn nếu không tính đến những khả năng kì diệu của trái tim con người.

Cầu mong anh mạnh khỏe, dồi dào nghị lực để vượt qua mọi trở ngại trên con đường mà anh đã chọn.

Hảo của anh

.
[/i]

Anh còn nhớ rõ những phản ứng xảy ra tron lòng mình vào cái giây phút hệ trọng khi anh lần đầu tiên đọc những dòng thư ấy. Đó là một trạng thái tâm lý thật khó phân tích: một chút chua chát, nuối tiếc, một hơi thở phào nhẹ nhõm, một nỗi dằn vặt và cuối cùng là sự chấp nhận thụ động. Sau đó vài ba ngày khi tinh thần anh đã cân bằng, lý trí anh đã sáng suốt, anh mới thử bắt đầu phân tích lại sự việc. Trước hết, anh lấy làm mừng vì trong lòng mình không gợn lên một chút oán hận, tiếp theo anh cảm thấy xấu hổ trước sự thẳng thắn của Hảo. Cô ấy đã không che dấu sự thật, một sự thật khó nắm bắt vì nó ẩn xâu trong lòng người và được ngụy trang bằng hàng rào của kỷ niệm, bằng cả sự tế nhị và lòng tự trọng. Anh đã không đủ dũng cảm để nói lên sự thật ấy.

Hảo đã đón anh về như tất cả những người yêu đã chung thủy đợi chờ khoảnh khắc hơn chục năm trời. Thoạt đầu dường như mọi việc đều tốt đẹp, đều trôi chảy. Niềm vui xum họp đã lấn át tất cả. Anh chỉ thấy Hảo cao lớn hơn, xinh đẹp hơn, tự chủ hơn. Còn anh… Có lẽ… có lẽ anh đã xử sự rất dở. Anh lúng túng vụng về và nói năng lộn xộn như một cậu học trò không thuộc bài. Nhưng nếu như Hảo không xuất hiện, không ào đến vào đúng cái lúc ấy…?Vào đúng cái giây phút anh đang ngụp lặn trong những dòng nước mắt và trong những câu hỏi không đầu không cuối của mẹ. Giá như lúc ấy mấy cái cúc áo ngực của anh không bung ra. Và mẹ, với anh mắt tinh tường chỉ những người mẹ mới có đã kịp nhận thất những mảnh sẹo napan trên ngực con. Với quyền năng của người mẹ, mẹ đã làm cái việc mà bất kì người mẹ nào cũng sẽ làm trong những trường hợp như thế - Mẹ lao tới lật tung hàng cúc áo trên người con rồi vừa khóc vừa xem xét tỉ mỉ tất cả những gì mà cuộc chiến tranh đã in dấu trên người con, hệt như ngày xưa mẹ vẫn thường làm sau mỗi buổi con đi thả trâu về. Con là một đứa trẻ nghịch ngợm, điều đó thì quá rõ. Vì thế, không mấy buổi chiều ở bãi thả trâu về mẹ không phải lột áo con ra để lấy các loại dầu mà xoa lên những vết bầm tím. Việc đó quen thuộc với con tới nỗi khi vào bộ đội, được đi học trinh sát, sau mỗi buổi đi học võ thật về con cũng phải dùng các loại dầu mà mẹ đã gói sẵn cho con mang theo hôm lên đường nhập ngũ để xoa bóp. Mẹ biết chắc rằng sẽ có lúc con phải dùng tới, vì trong thâm tâm, mẹ luôn nghĩ con trai mẹ là một đứa trẻ nghịch ngợm. Cuối cùng sau bao năm trời xa mẹ đi “đùa giỡn” với tử thần trở về, con cũng mang về cho mẹ những vết bầm dập. Những vết bầm dập mà con thu lượm được trong cuộc này vượt xa sức tưởng tượng của mẹ. Vì thưa mẹ, bãi chiến trường hoàn toàn khác xa với bãi thả trâu của lũ trẻ làng ta. Bời vậy, con đã thấy ánh mắt mẹ lạc đi, khuôn mặt già nua của mẹ nhăn nhúm lại, tiếng mẹ thốt lên nghẹn ngào :”Con ơi, đến nông nỗi này cơ ư?”

Con lặng lẽ cúi đầu như một đứa trẻ có lỗi. Nhưng con bỗng ngẩng vụt khi chợt nghe tiếng kêu thảng thốt của Hảo. Và, trong một khoảnh khắc con đã kịp nhận ra cái rùng mình của cô ấy. Những vết sẹo trên cơ thể con bỗng chợt nóng rực lên.

Từ giây phút ấy A đã trở thành A’ và B đã trở thành B’.

Từ giây khắc đó sự việc diễn ra như nó phải diễn ra. Đã bao lần chúng ta đi bên nhau, ngồi bên nhau. Nhưng thật lạ lùng, cứ mỗi lần ánh mắt em dừng trên thân thể anh là những mảng sẹo napan lại nóng rực lên. Chính vì thế mà khi ở bên em, anh không còn là anh nữa. Những ánh mắt nồng say, những ý nghĩ sâu sắc, những lời nói nhiệt tình ấm áp cũng biến đi đâu mất. Anh ngượng ngùng, lúng túng và chịu đựng, anh chỉ còn như là một cái vỏ của một anh chàng Tuấn nào đó. Dần dần anh đã trở nên nhạt nhẽo, xa lại với em.

A đã thành A’ và B đã thành B’.

Có một lần em lần lên nút áo ngực anh, em đòi được xem “nó ra làm sao”, em hoàn toàn có quyền như thế. Nhưng anh đã giãy nẩy lên và từ chối một cách thô bạo. Từ đó em không bao giờ lập lại yêu cầu đó nữa. Có lẽ, mọi sai lầm bắt đầu từ đây chăng? Nếu anh cứ để em nhìn thẳng vào sự thật thì biết đâu chúng ta có thể có cơ hội hiểu nhau? Biết đâu anh đã có thể tin rằng, cái rùng mình của Hảo không phải là sự kinh tởm trước một mảng da thịt bị tàn phá một cách gớm ghiếc mà rất có thể chỉ là sự hoảng hốt, đau xót. Mặc cảm đã đánh lừa anh, đã biến anh thành một con người hoàn toàn khác trước Hảo. Từ đó, những khi tiếp xúc với anh, em chỉ còn nhìn thấy một con người nhạt nhẽo, thiếu tự chủ và đôi khi còn thô bạo nữa. Ôi, mới biết quá trình tự hoàn thiện mình của mỗi con người mới khó khăn làm sao?

Trong nhà chỉ có chị Dung là người hiểu biết mọi tâm sự của Tuấn. Chị đã tìm được cách mời mẹ sang chơi bên quê mẹ đẻ của mình vào đúng hôm nhà Hảo đón dâu. Còn chị, suốt ngày hôm đó luôn có mặt trong số những người tận tụy nhất phục vụ cho đám cưới của Hảo. Bằng tất cả sự tinh tế của phụ nữ, chị đã làm cho gia đình Hảo và bà con hàng xóm hiểu rằng, cái việc Hảo không trở thành vợ của chú Tuấn cũng chỉ là việc bình thường, không vì thế mà tình thân giữa hai gia đình bị sứt mẻ. Khi biết được việc làm ấy, Tuấn vô cùng cảm động và biết ơn bà chị dâu góa bụa của mình.

Tháng trước chị vừa vào thăm mộ anh ở nghĩa trang Trường Sơn. Khi trở về chị mang theo một lô ảnh, hăm hở mang ra cho cả nhà xem. Đó là những tấm ảnh chị chụp bên mộ anh trong cái nghĩa trang vĩ đại đó. Những tấm ảnh ấy như một liều thuốc an thần đối với mẹ, mẹ đã hài lòng khi biết con mẹ được an nghỉ tròn sự quây quần của đồng đội, đồng chí. Những ngôi mộ lớp lớp như những ngôi nhà san sát trong một khu phố nhỏ đông đúc. Những người còn sống bao giờ cũng lo người chết sẽ cô đơn, hiu quạnh. Những còn bản thân những người sống? Còn chị Dung? Anh mất năm bảy mươi hai, khi ấy chị mới tròn ba mươi tuổi. Ba đứa con nhỏ đã níu chân chị, khiến chị không thể nghĩ đến chuyện đi bước nữa. Điều tai hại là chị vẫn còn xinh đẹp, xinh đẹp cho đến tận hôm nay. So với những gì mà chị phải chịu đựng, phải vượt qua, cái gọi là “nỗi bất hạnh” của anh chỉ như một vết gai cào trước một vết thương luôn rỉ máu. Vậy thì anh không có lý do gì để mà buồn, ngay cả khi nhìn thấy những con gà trống thiến thỉnh thoảng lại nghễu nghện diễu qua trước mặt anh với cái vẻ nghênh ngáo, ranh mãnh như muốn diễu cợt anh vậy.

CHƯƠNG HAI

“ Đối với người lính một giấc ngủ là cần thiết. Nhưng một giấc mơ còn cần thiết hơn…”

Nhật kí của một người lính trinh sát.

[/i]

Anh còn gần hai chục giờ đồng hồ nữa trước khi lên tàu. Giải quyết số thời gian còn lại ấy ra sao? Về trạm khách ngủ một giấc đến chiều; dậy, ra căng tin kiếm vài vại bia, rồi lại ngủ, hay có thể chui đại vào một cái rạp nào đó mà xem bất kì một bộ phim nào để “giết thời gian”?

Không, không thể phung phí thời gian quý giá ít ỏi của riêng mình như thế được. Phải làm một việc gì? Đi thăm một ai đó. Hay chí ít cũng đi lung tung trên khắp các đường phố Hà Nội một phen để rồi xa, có thể là sẽ phải xa Hà Nội khá lâu, hoặc có thể sẽ không còn dịp quay trở lại nữa. Chiến tranh mà, điều gì cũng có thể xảy ra cả…

Anh bước ra đường phố nhộn nhịp người xe qua lại với ý nghĩ nặng nề ấy. Đã lâu anh không nghĩ đến lẽ sống chết. khi tin rằng chiến tranh đã kết thúc thì cái chết chỉ là sự kết thúc một cách bình thường của sự sống, không có gì đáng phải băn khoăn nhiều lắm. Tai nạn, bệnh tật cũng có thể dẫn đến cái chết bất đắc kì tử, nhưng vẫn không đáng sợ bằng cái chết do chiến tranh đưa đến cho con người. Năm xưa, khi lên đường đánh Mỹ, anh không nghĩ đến điều này. Có thể ngày ấy anh vô tư hơn, cũng có thể ngày ấy anh chưa hiểu gì về chiến tranh, về mặt trận cả. Anh bây giờ là một người lính từng trải, biết quá nhiều về chiến tranh, về kẻ thù. Vì vậy, anh không thể hồn nhiên vô tư như một anh lính mới ra trận với bao nhiêu mơ mộng. Anh biết cái gì đang chờ mình ở phía trước. Có lẽ anh cũng đã mệt mỏi, đã chán ngấy cái cảnh ăn cơm vắt, ngủ hầm kèo, cái cảnh chui bờ rúc bụi, ngày đêm đùa giỡn với các loại mìn bẫy của lính trinh sát rồi. Nói cho cùng, những cái đó có gì thú vị cơ chứ? Chẳng qua là tình thế không thể nào khác hơn được. Anh là người lính, vậy thì anh phải ra trận khi Tổ quốc bị xâm phạm, nhân dân bị kẻ thù đe dọa. Đó cũng là lẽ đương nhiên. Chứ thực tình chỉ có những kẻ điên rồ mới mong Đất nước có chiến tranh để mình có cơ hội trở thành anh hùng. Nghĩ vậy, nhưng anh vẫn cảm thấy ghen tỵ với những người đang đi lại thảnh thơi trên đường phố kia. Sao họ lại nhẹ nhõm, thanh thoát như vậy? Những đôi trai gái vai kề vài đi dạo quanh hồ Gươm, một vài ông già thảnh thơi ngồi đọc báo, anh thợ chụp ảnh vắng khách ngồi ngáp vặt, mấy cô gái rúc rích cười vì mấy con nhện nước đang tung tăng bơi trên mặt hồ… Tất cả họ thật vô tình, họ không hề biết có một người lính sắp ra trận đang đi bên cạnh mình. Nhưng hà cớ gì anh lại trách họ? Cuộc đời vốn như thế kia mà. Hỡi những con người vô tư kia, hãy tha thứ cho tôi vì ý nghĩa cạn hẹp đó. Giá như lúc này bên tôi có một người bạn để mà tâm sự, có lẽ tôi đã không nghĩ như vậy. Bạn bè tôi cũng có đấy chứ, những giờ này họ đang bận rộn với những công việc của họ, những công việc bình thường, có khi còn rất vặt vãnh nữa kia. Nhưng dù sao thì đó mới là những công việc thực sự, còn những công việc mà tôi sẽ làm nay mai ngoài mặt trận, liệu có đích thực là những công việc không nhỉ? Chiến tranh thật là bận rộn, nhưng đâu phải là những công việc? Liệu có thể đến một ngày nào đó tất cả những người lính trên toàn thế giới sẽ cùng được giải ngũ, tất cả sẽ cùng bắt tay vào những công việc thực sự có ích cho đời sống của con người?

Vừa tha thẩn đi dạo vừa nghĩ ngợi lung tung, không điều gì mạch lạc. Ấy vậy mà không hiểu thế nào mà anh lại đến đúng chỗ ấy. Ngẩng mặt lên, nhìn thấy tấm biển với những dòng chữ mạ vàng sáng chói Viên nghiên cứu anh bỗng giật mình, mặt thoáng nóng lên một chút. NHưng hà cớ gì mà anh phải giật mình? Chỗ này đã từng quen thuộc và thân thiết với anh biết bao? Chẳng lẽ người ta lại có thể trách một người sắp đi xa. Người ra đi có một cái quyền rất to, ấy là quyền quấy rầy bạn bè.

Anh mạnh dạn bước qua cổng. Người thường trực già có một cái tật tệ hại là không bao giờ nhớ được mặt khách, dù anh có tới đây một triệu lần cũng vậy. Ông đòi anh cho xem giấy tờ gì đó có thể chứng minh rằng anh đúng là anh. Tấm chứng minh thư sĩ quan của Tuấn đã khiến ông hài lòng. Ông già mời anh ngồi rồi nhấc máy điện thoại “ Cô Hảo đấy phải không? Mời cô xuống ngay có người cần gặp!”. Nói xong cái câu quan trọng ấy, ông già quay lại nhìn anh như muốn nói :”Đấy anh xem, tôi đã tốt với anh như vậy đấy”. Anh cám ơn ông già, mời ông một điếu thuốc. Anh cũng lập bập châm một điều hít một hơi thật sâu để tự trấn tĩnh. Trong anh bỗng xuất hiện một ý nghĩ tiêu cực, hay là gửi lại cho cô ấy vài chữ rồi chuồn? Mình đến quấy rầy cô ấy làm gì nhỉ?

Nhưng Hảo đã xuất hiện ở cửa phòng thường trực, cô sững lại, đôi mắt mở tròn khi nhận ra anh. NHưng chỉ giây lát, cô đã trấn tĩnh được, tươi cười bước tới:
- Anh đến đấy à? Vậy mà em cứ tưởng…

- Vâng, hôm nay tôi rỗi một chút… Mai tôi đi rồi… muốn đến chào bạn một câu...

- Đi đâu?Cuối năm anh mới học xong mà?

- Đúng thế, nhưng tôi phải đi trước. Đơn vị ở trong kia gọi tôi về gấp.

- Nghĩa là… nghĩa là ở trong ấy lại đang có đánh nhau đấy?

- Đúng vậy, cô thật thông minh – Tuấn bỗng bật cười giòn – nếu không có chuyện đánh đấm thì người ta gọi tôi về làm cái quái gì?

Hảo bỗng bối rối. Hình như cô không ngờ người ta lại có thể đánh nhau vào cái thời buổi này.

- Anh chờ em một lát… em lên thu xếp tài liệu, rồi ta đi…- Nói rồi cô vội vã quay đi. Tuấn nhìn thoáng theo bóng cô rồi khẽ thở dài “Cô ấy đã là vợ của người ta”. Ý nghĩ ấy thật buồn, nhưng dường như đã mang lại cho anh một sức mạnh nào đó. Anh đã cảm thấy mình hoàn toàn tự chủ. Khi Hảo quay lại với chiếc xắc da trên tay, anh liền đứng dậy, bước tới chìa tay cho Hảo và nói nhanh:

- Thôi, Hảo cứ làm việc đi, mình đến chào bạn một câu, thế là ổn rồi, đang giờ làm việc.

- Không, không – Hảo vội vã lắc đầu – Em rỗi mà. Ta đi đâu một chút. Ngày mai anh đi rồi cơ mà.

Giọng nói đầy tự chủ và quyền uy của Hảo đã buộc Tuấn phải nghe theo. Anh chào ông thường trực già rồi theo Hảo bước ra cổng. Cô trao cho anh chiếc xắc da rồi nói nhỏ:

- Để em vào lấy xe.

Chiếc xe đạp bơ giô bóng loáng của Hảo đã khiến anh lúng túng, phải mất một lúc sau anh mới làm quen với nó. Trong khi anh còn đang loạng choạng, Hảo luôn bám chặt lấy lưng anh, cười rúc rích:

- Nếu cái xe của Hảo tồi một chút, có lẽ tôi đã làm chủ được nó ngay từ phút đầu.

- Cái đẹp và sự hoàn thiện đâu phải là tội lỗi?

- Tôi đâu có lên án cái đẹp và sự hoàn thiện. Ta đi đâu bây giờ nhỉ?

- Tùy anh.

- Ta ra Bờ Hồ, ăn kem cốc.

Đó là một ý nghĩ chợt đến, anh cần phải nói đại một nơi nào đó, miễn là nơi đó đông người. Đột nhiên anh bỗng sợ phải đi một mình với Hảo.
Họ bước vào nhà Thủy Tạ. Cũng không được đông người như anh muốn. Hảo chọn một bàn sát lan can để họ có thể vừa trò chuyện vừa ngắm mặt hồ lặng sóng. Một bản nhạc Phát dìu dặt vang lên từ những chiếc loa trên tường. Hảo sung sướng nhận ra bản nhạc mà cô hằng yêu thích. Có lẽ anh ấy không biết bản nhạc này nhưng rõ ràng bản nhạc đã thu hút tâm trí của anh. GƯơng mặt anh thoắt trở lên trầm tư, xa vắng, biểu lộ một nỗi buồn tự nhiên, dường như vô cớ, mà thật thấm thía. Khi người phục vụ mang hai ly kem tới, họ lặng lẽ ăn, không ai lên tiếng, dường như họ sợ rằng nếu cất tiếng thì cái dịu ngọt đang tan chảy trong miệng, trong cơ thể mình sẽ lập tức tan biến. Dường như làn sóng âm thanh dìu dặt kia đã đưa anh ngược về kỉ niệm. Anh bơi trong cái dịu ngọt không cùng của tuổi thơ. Cái dịu ngọt người ta chỉ nhận ra khi đã hoàn toàn mất nó. Vào một ngày nào đó, vì một duyên cớ nào đó ta bỗng chợt nhận ra mình đã lớn. Tuổi thơ được nhận một lời chào vĩnh biệt hờ hững, bởi vì trước mắt ta là cả một khu rừng hấp dẫn của tuổi thanh xuân. Ta hăm hở lao vào cái xanh tươi, bộn bề rối rắm ấy của cuộc đời, không cần tính toán băn khoăn. Cuộc vật lộn với cuộc sống thật sự bắt đầu. Niềm say mê chiến thắng khiến ta lao như một con thiêu thân vào bất kỳ một khu vực nào mà cuộc đời mở ra trước mắt ta. Rồi những chiến thắng đầu tiên, những thất bại đầu tiên. Sự nhận ra cái hữu hạn. Những hoang mang thất vọng. Những âm mưu, toan tính. Và, những cuộc tình. Tuổi trẻ ai chẳng một lần nếm trải sự ngọt ngào của mối duyên đầu, nhưng mấy ai bắt đầu từ đó mà đi đến được hạnh phúc? Người đời vẫn biết như thế mà sao vẫn buồn, vẫn không thôi than khóc trước sự tan vỡ ít khi tránh khỏi của những mối tình đầu?

Bản nhạc dường như đang nói về những điều ấy. Anh cảm nhận được không phải bằng khả năng cảm thụ âm nhạc mà bằng sự cảm nhận của tất cả các giác quan, bằng sự từng trải của người lính. Anh nghĩ rằng trong sự tan vỡ của các mối tình không bao giờ chỉ là sự thất bại hoàn toàn của một bên như trong một trận đánh, một chiến dịch. Cả hai người trong cuộc đều mất mát không ít, đó là sự trong trẻ vô tư như khí trời của tình yêu ban đầu. Từ bây giờ trở đi tình yêu sẽ đến với họ khó khăn hơn và nó không còn cái dư vị thiêng liêng ngọt ngào, như nước suối đầu nguồn nữa. Đó là một tổn thất lớn khiến nhân loại sẽ phải muôn đời than khóc cho những mối duyên đầu.

Hảo vẫn im lặng. Trong in lặng cô say mê quan sát sự im lặng của anh. Cô sững sờ nhận ra rằng đó không phải là sự im lặng thụ động, cam chịu của anh mỗi khi anh gặp mình kể từ ngày anh trở về đến nay. Anh đã im lặng vì cảm thấy không cần nói gì chứ không phải vì không nói lên được điều mình muốn nói.

- Các anh đi có đông không? Hảo khẽ hỏi.

- Tôi đi một mình.

- Một mình? – Hảo nhắc lại như một tiếng vọng.

- Vâng, đúng thể. Chẳng lẽ điều đó lại khiến Hảo ngạc nhiên sao?

- Thông thường thì… khi nói tới cái sự ra trận, người ta thường nghĩ tới cảnh những đoàn chiến sĩ hăm hở hành quân trên đường, hay cảnh một đoàn tàu đầy ắp những người lính mặc quân phục màu xanh và sân ga đông nghịt người đưa tiễn, với những bó hoa được tung lên và hàng ngàn bàn tay vẫy… Chứ không ai ra trận một mình như anh…?

Đúng vậy – Anh khẽ mỉm cười – Đó là những cảnh ta thường gặp trong phim ảnh, trong tiểu thuyết. Theo tôi, người lính ra đi giản dị hơn. Dù đi một mình hay đi cả một đoàn quân thì cũng vậy thôi. Tôi đi một mình vì đồng đội tôi vẫn ở trong đó.

- Thế… có ô tô đưa anh đi chứ?

- Không, tôi đi tàu Thống Nhất. Chuyến tám giờ sáng mai.

- Vậy… sáng mai em sẽ ra ga tiễn anh.

- Có lẽ không nên…

- Sao lại không nên? Em vẫn còn đủ quyền để được đưa tiễn anh chứ?

- Thôi cũng được… Nếu như Hảo không bận.

Tuấn trả lời rồi định đứng dậy, nhưng Hảo đã vội níu lấy tay anh.

- Anh định đi đâu? Hảo rỗi việc đến tận chiều cơ mà. Ngồi yên đi anh. Thế nhà trường cũng vui vẻ cho anh về đơn vị cũ khi chưa kết thúc khóa học à?

- Vâng – Tuấn bỗng bật cười khẽ - Họ may mắn nhả được một cậu học sinh bướng bỉnh đấy.

- Anh… vẫn bướng bỉnh như ngày xưa à?

- Có lẽ tôi còn lì hơn hồi chúng mình cùng học một lớp nữa kia. Vả lại, học trò bao giờ cũng vẫn là học trò mà.

Rồi, thuận miệng, anh kể cho cô nghe tất cả những chuyện xương gai của mình với ông đại tá bụng phệ, những trò nghịch ngợm trêu tròng mấy cô giáo dạy các mông văn hóa chung của cánh học trò già, những chuyện quay cóp khi làm bài tập, sự vui mừng hí hửng khi được thấy giáo cho một điểm cao… Anh kể những chuyện đó một cách vui vẻ hào hứng khiến Hảo lập tức bị cuốn theo.Cô không ngờ lại có tất cả “ những thuộc tính học trò ấy” ở một nơi gồm toàn những con người từng trải dày dạn đến thế! Cô bỗng nhớ lại cái thời học trò vô tư sung sướng, nhớ lại cái thời mà cô đã yêu anh… Ôi, lẽ nào tất cả đã đi qua
Ngồi thêm một lát nữa rồi họ đứng dậy ra lấy xe đạp, rồi vừa trò chuyện sôi nổi vừa sánh vai nhau dạo quanh Bờ Hồ. Hảo chọn một ghế đã gần mí nước, bên dưới một cây phượng bóng la đà rồi kéo anh tới. Nah lại tiếp tục câu chuyện một cách say xưa lạ thường. từ chuyện nhà trường, anh sôi nổi ngược về những năm tháng đánh giặc đầy gian khổ, nguy hiểm. Anh kể về chiến trường quen thuộc của mình với những ngày tháng đói khổ ăn rau rừng, củ mì thay cơm. Anh kể về những cơn sốt rét thập tử nhất sinh mà anh đã trải qua, kể về những cuộc đối mặt gan góc quyết liệt của người lính trinh sát với những pha hồi hộp đến thót tim, khiến đôi khi Hảo bỗng tái mặt đi vì lo, để rồi lại thở phào nhẹ nhõm khi các anh thoát hiểm. Cuối cùng anh cũng nói về Nó – cái vết sẹo napan tai ác kia. Nhưng anh lại kể với một giọng hài hước, vui vẻ lạ lùng, như thể anh rất hài lòng khi có được một dịp may đến như thế để vào nằm viện mà làm nũng với mấy cô y tá. Hảo bỗng thấy lòng mình nhói đau khi nghĩ rằng, cuối cùng thì chính cô, người đã yêu anh, lại không biết chút gì về cái cơ thể cường tráng kia. Còn những cô y tá táo tợn và tốt bụng kia thì…ý nghĩ ấy khiến cô thoáng đỏ mặt. Những cảm giác ghen tuông xưa cũ lại trở về khi anh nhắc nhiều đến tên một người con gái nào đó mà anh đã gặp trên những chặng đường chiến đầu của mình. Chẳng lẽ… chẳng lẽ mình vẫn yêu anh ấy? Một câu hỏi bỗng dội lên trong lòng cô, khiến cô bàng hoàng. Ôi, rõ ràng cô muốn được ngồi xích lại bên anh, gục đàu vào lòng anh mà khóc. Vậy ra mối tình mà cô ngỡ đã chết trong lòng mình vẫn còn sống mãnh liệt. Chỉ có điều, nó lẩn trốn một c ách tai quái ở đâu đó, bây giờ bỗng dưng nó ló mặt ra phía sau một bức hàng rào làm bằng những lý dao rối rắm về tình yêu, hạnh phúc. Cô chợt nhớ tới bức thư dài dòng với những triết luận rắc rối mà cô đã gửi cho anh trước ngày cưới. Cô cứ tưởng mình đã thông minh, dũng cảm, hiện đại khi phân tích mổ xẻ mối tình của hai người. Hóa ra, cô chẳng hiểu gì về anh, về chính mình lại càng không hiểu gì về tình yêu. Ôi, nhưng đâu phải lỗi tại em? Tại sao hồi ấy anh lại không như bây giờ? Sao hồi ấy mỗi khi gặp nhau giữa anh và em như có một lớp cách điện, một hàng rào vô hình? Mà hồi đó có gì ngăn trở chúng ta đâu? Vậy mà đến hôm nay, khi em đã lấy chồng thì bỗng dưng, khi gặp lại anh, cái hàng rào ấy như đã tan biến đâu mất. Anh bỗng trở nên đáng yêu và gần gũi thế. Cái công thức toán học A đã thành A’ và B đã thành B’ mà em phát minh ra thật là một điều ngu ngốc. Anh không hề thay đổi, anh chỉ hoàn thiện hơn, mà em không đủ khả năng nhận biết mà thôi.

- Anh… cho em xem vết sẹo napan một chút, có được không?

- Xem…- Anh bỗng bật cười – Nó có gì đẹp đẽ đâu mà xem, Hảo?

- Mặc em!

Anh không hề phản ứng gì khi Hảo lần mở cúc áo ngực của mình. Bàn tay cô tự nhiên run lên bần bật, trái tim cô như thắt lại, đôi mắt cô nhòa đi khi nhìn thấy những mảng sẹo nham nhở trên vồng ngực căng tràn nhựa sống của anh. Những mảng tối sáng, những cái hút sâu mà từ đó sức sống của anh như trào ra. Da thịt anh bỗng nóng rực dưới bàn tay cô. Ôi, anh đã phải trải qua những phút giây khủng khiếp đến nhường nào khi ngọn lửa napan bốc cháy trên cơ thể mình. Anh quằn quại trong tiếng réo hả hê của lửa. Vào cái phút hiểm nghèo đó, anh có gọi tên em? Em nghe roc tiếng gọi ấy, tiếng gọi còn âm vang đâu đó trong lống ngực anh. Vậy mà em đã không trả lời, em đã quay mặt. Ý nghĩ ấy khiến cô rùng mình, toàn thân cô loạnh toát như một khối băng. Và , không còn ngăn được lòng mình, cô gục vào ngực anh, áp ngực vào những mảnh sẹo napan mà khóc nấc lên.

Sự việc đã xảy ra bất ngờ và nhanh chóng đến lạ thường khiến anh bàng hoàng, không sao hiểu được. Anh lại sai lầm nữa chăng? Tại sao hôm nay anh lại không giữ gìn, lại bỗng dưng để cho Hảo xem những mảng sẹo tai hại ấy, điều đã không xảy ra khi họ còn yêu nhau? Hình như có một luc nào đó anh đã nghĩ rằng, cái vết cháy kỳ dị này chắc chắn sẽ gợi lên một sự kinh tởm trong lòng Hảo. Anh không quên cái rùng mình buổi ấy khi mẹ anh hốt hoảng phô bày ra trước anh sáng cái vết cháy quỷ quái này. Từ đó anh đã tìm mọi cách lần tránh để Hảo không còn nhìn thấy Nó một lần nữa. Sự cố tình lẫn tránh ấy đã dần dần gây nên những mặc cảm nặng nề trong anh, khiến anh không hoàn toàn được tự do mỗi khi ngồi bên người mình yêu. Khi đã không ý thức được sự tự do thì cái con người thực sự của mình cũng biến mất. Hôm nay, dường như anh cảm thấy không cần phải che dấu nữa. Hảo đã không còn là của anh. Vậy thì Hảo có ghê sợ cái mảng da thịt nham nhở ấy hay không cũng chẳng có gì quan trọng. Vì thế, anh đã không từ chối. Để bây giờ….

Những giọt nước mắt của Hảo đã tưới đẫm ngực anh. Anh cảm thấy sự mát lạnh dịu êm, giống như ngày nào các cô y tá lần đầu tiên vừa khóc vừa bôi lên ngực anh một loại thuốc mỡ. Từ một nơi sâu xa nào đó trong cơ thể, trong trái tim anh, đang bắt đầu một quá trình mới của sự sống, quá trình của sự tái sinh. Những mao mạch li ti dưới làn da anh như đang giãn nở, hồ hởi cảm nhận. Nước mắt đâu phải là nước lã. Nước mắt, trước hết bao giờ cũng là điều thiện.
Hảo khóc vùi trên ngực anh một cách ngon lành mặc dù cô biết bây giờ thì anh chẳng cần bất kì một giọt nước mắt nào của mình nữa. Anh đã vượt qua được những phút hiểm nghèo nhất của chiến tranh và đã ngạo nghễ bước qua vũng bùn của những cái xấu xa nhất của con người, đó là thói vị kỉ và sự phản bội.

- Em… đã có tội… phải không anh?

Giọng cô nghẹo ngào, Tuấn nhẹ nhàng nâng đầu cô lên:

- Các bạn hay suy diễn rắc rối… Chứ, tội lỗi gì nào? Lau nước mắt đi Hảo. Chúng ta đã hứa là sẽ không bao giờ nhắc lại chuyện cũ kia mà. Hảo biết đấy, ngày mai mình đi rồi, mình không muốn buồn nữa.

- Vâng.. em… xin lỗi. Anh Tuấn, em chưa biết thế nào là ân hận. Xưa nay em vẫn tự cho ràng mình là người có nghị lực và luôn xử sự đúng trước những sự kiện quan trọng của cuộc đời mình. Nhưng cho đến hôm nay em mới biết mình nông nổi biết bao. Em đã lầm lẫn trong cả hai quyết định: chia tay anh và đến với một người khác. Hậu quả đó em sẽ phải gánh chịu suốt đời. Em đã triết luận biết bao điều về tình yêu, nhưng có lẽ tình yêu là một hiện tượng không thể giảu thích được theo những logic thông thường của cuộc đời.

- Tôi không rõ lắm, nhưng tôi cảm thấy đối vơi tình yêu, càng cố tìm cách giảu thích nó lại càng xa lạ đối với chúng ta. Tốt nhất là cứ để nó tồn tại tự nhiên, vì chính nó cũng là một hiện tượng sinh động của tự nhiên. Trái tim có lý hơn tất cả. Chỉ có trái tim mới có quyền phán quyết về tình yêu. Tôi có cảm tưởng rẳng, trong mọi trường hợp, khi những người yêu nhay không nghe lời khuyên bảo chân thành của trái tim thì đều đi đến tan vỡ.

- Kể cả trường hợp của chúng mình, phải không anh?

- Có lẽ thế…hình như lý trí đã lên tiếng một cách ồn ào trong mỗi chúng ta. Nhưng thôi, ta đã thỏa thuận… đứng dậy đi Hảo, hình như ba giờ chiều ở rạp tháng tám có chiếu một bộ phim gì đó của Ấn Độ, ta sẽ tới đó xem nếu như Hảo có thời gian.

- Vâng… vâng… ta đi xem – Hảo hấp tấp trả lời rồi vội vã đứng dậy, bước theo anh như một người mộng du

CHƯƠNG BA

“ Ký ức về những ngày tháng giang khổ và máu lửa này sẽ mãi mãi đè nặng lên tâm hồn tôi”

Nhật kí của một người lính trinh sát.

I

Từ bến ô tô của thị trấn, anh đi bộ một mạch hơn bẩy cây số về làng. Khi nhìn thấy cây gạo hiện lên trong ánh trăng mờ tỏ ở đầu thôn, anh mới tin rằng mình không lạc đường. Thế có nghĩa là anh đã thực sự khỏi bệnh. Đi bộ mộ mạch bảy cây số không nghỉ ngơi, không bị lạc… ghê thật. Nhưng cũng phải công nhận là nhờ có cây gạo này, nó đã đứng ở đó từ khi anh sinh ra, đã chờ đợi anh hơn mười năm trời khi anh đánh giặc, và đợi thêm ba năm nữa khi anh chữa bệnh… để tối hôm nay đứng đó, cam kết với anh rằng quả thực anh đã về đúng làng mình rồi chứ không lạc như nhũng lần trước.

Anh về làng lần này có lẽ là lần thứ ba hay thứ tư gì đó kể từ khi chiến tranh kết thúc. Lần đầu tiên, từ quân y viện anh trốn về, trên mình chỉ có bộ quần áo của bệnh nhân đã ngả màu cháo lòng. Có trời mà biết tại sao anh lại có thể tìm được bến ô tô, rồi bằng cách nào anh lên được ô tô khi trong túi chỉ có một cái giấy xét nghiệm máu?Ấy thế mà anh lên được ô tô ra được thị xã, rồi lại lên ô tô về Hà Nội. Từ Hà Nội, giữa những đường phố chằng chịt người và xe như mắc cửi, anh vẫn tìm được đường ra bến ô tô Kim Mã để lên xe về huyện lỵ của huyện nhà. Từng ấy chặng đường anh không hề lạc, nhưng khi về đến huyện lỵ, bắt đầu cuộc đi bộ bảy cây số, thì anh không còn biết mình đang ở đâu nữa. Sáng hôm sau, có thể là hai ba hôm sau, người ta tìm thấy anh nằm lịm trong ruộng ngô…Và có lẽ, nhờ cái giấy thử máu, người ta đưa anh lên huyện đội, rồi từ đó người ta tìm cách trả anh về bệnh viện, nơi anh đang điều trị.

Lần thứ hai, anh từ chiếc xe cứu thương kín như hũ nút trốn đi. Hình như người ta đang đưa anh tới một bệnh viện tâm thần nào đó. Giữa đường, những người chuyển thương vào quán ăn uống gì đó. Cánh cửa sau của chiếc xe đã khóa, nhưng anh có cách của anh chứ! Chẳng gì thì anh cũng là lính trinh sát! Anh đập vỡ cửa kính và chui ra ở phía đối diện với cái quán nước kia. Cuộc trốn chạy này rất thú vị vì nó nhắc lại cho anh những kỷ niệm mạo hiểm khi anh còn là một chiến sĩ trinh sát dày dạn. Chui ra khỏi xe rồi, anh nhìn thấy trong cabin có một cái cặp da. Tim anh đập rộn lên “ Đây hẳn là tài liệu của bọn sĩ quan”. Ký ức về đời lính trinh sát nhắc nhở anh. Anh nhẹ nhàng tiến tới, nhắc lấy chiếc cặp. Rồi cũng nhanh nhẹn, khôn khéo như vậy, anh lẩn nhanh vào cánh đồng mía bát ngát. Tiếc rằng anh không có lựu đạn, nếu không thì chiếc xe nhất định phải bị thiêu cháy ra tro và “bọn sĩ quan” có thể cũng đi đứt. Nhưng bù lại, anh đã có trong tay một cặp tàu liệu, nó sẽ rất có ích cho Bộ tư lệnh Sư đoàn. Qua những tài liệu này sư trưởng có thể biết thằng tư lệnh quân khu hai Nguyễn Văn Toàn đang âm mưu nhũng gì?. Không chừng còn có cả nhũng mật lệnh của đích thân tổng thống Thiệu gửi cho hắn cũng nên. Bây giờ thì có lẽ “bọn sĩ quan” cũng nhậu nhẹt xong! Và …haha, chúng sẽ há hỗ mồn ra vì kinh ngạc khi thấy tên “tù binh” đã trốn thoát cùng với cặp tài liệu mật! Chúng sẽ báo động, sẽ làm cả khu vực náo loạn lên và dĩ nhiên, cuối cùng những tên sĩ quan ngốc nghếch sẽ ra tòa án binh! Ý nghĩ ấy làm anh vô cùng khoái chí. Anh nằm trong cánh đồng mía cho đến hết đêm rồi tảng áng hôm sau mò ra đường vẫy một chiếc xe về Hà Nội. Anh cũng không hề bị lạc trong thành phố đông đúc ấy và vẫn tìm ra bến xe Kim Mã. Anh phải về ngay bộ tư lệnh sư đoàn để trao chiếc cạp quan trọng này! Anh nhớ rằng hình như bộ tư lệnh đang đóng quân ở ngay quê mình và đồng chí sư trưởng đặt sở chỉ huy ngay trong đình Mê Văn. Còn đại đội trinh sát thì đóng quân ở xóm Trình, tiểu đội của anh ở ngay trong nhà Hiền, người yêu của anh. Anh lên xe về huyện lỵ. Tất cả đều ổn thỏa, máy bay địch không hoạt động và bọn thám báo biệt kích hình như đã chết toi hết cả. Anh bắt đầu đi bộ chặng đường bảy cây số về làng Mê Văn. Nhưng … Bỗng dưng anh buồn ngủ đến rũ người ra. Và cuối cùng người ta tìm thấy anh tỏng một đống cỏ khô cạnh một chiếc lò gạch. Dĩ nhiên họ không tìm thấy chiếc cặp nữa. Bọn kẻ cắp ở quê cũng không phải lại xoàng, chúng có thể tha cho anh, nhưng không vì lý do gì chúng có thể tha cho chiếc cặp, nhất là trogn cặp toàn là tiền và thuốc quý. Anh bị đưa về huyện đội, ở đấy anh hốt hoảng nhìn thấy “tên sĩ quan” đã áp giải anh. Anh ta nhẩy bổ vào anh và hét lên “chiếc cặp đâu rồi?”. Anh mỉm cười thương hại hắn ta và uể oải đáp :”Tao nộp cho Bộ tư lệnh rồi”. Hắn gần như phát điên “Bộ tư lệnh nào, thằng điên, mày quẳng nó ở đâu rồi? trời ơi”!

Anh mỉm cười và tự nhủ :”CHính mày mới đang phát điên lên thì có. Còn tao thì đã hoàn thành nhiệm vụ của tao rồi. Bây giờ chúng mày có thể bắn tao cũng được!”

Dĩ nhiên, người ta trói anh lại, cho anh lên xe và đưa anh tới bệnh viện tâm thần.

Lần thứ ba, anh được cậu em trai lên tận bệnh viện đón về nhà vì bố anh chết. Lúc ấy anh đã gần như khỏi bệnh, bằng chứng là anh đã khóc và chạy lên gặp ông bác sĩ viện trưởng, xin ông cho anh về chịu tang bố. Ông viện trưởng lúc đầu kiên quyết từ chối, nhưng sau thấy anh khóc nhiều quá và có lẽ tin rằng, nếu cứ giữ anh lại thì rất có thể anh sẽ lên cơn kịch phát và công phu điều trị của ông bấy lâu nay sẽ thành công cốc, nên đã đồng ý để cho chú em đưa anh về sau khi đã dặn dò đủ thứ và gói cho một lô thuốc mang theo. Lần này anh đã về đến nhà mình sau hơn mười năm xa cách. Đám tang ông bố anh được cử hành trọng thể vì ông là cán bộ cũ của một Bộ lớn và là một trong ba Đảng viên đầu tiên của huyện nhà. Tuy đau buồn vì sự ra đi của bố anh, nhưng ra đình đã được an ủi rất lớn vì sự trở về của anh. Anh đã khỏi bệnh thật rồi chăng?Có thể là như thế. Thậm chí Mẹ anh, sau tang lễ vài ba ngày đã nói đến chuyện có thể cưới vợ cho anh vào cuối năm tới ngay sau khi giỗ đầu bố anh. Mẹ có lý do để suốt ruột vì bà biết rằng, khi mà chồng bà đã ra đi thì thời gian cho bà nán lại trên thế gian này cũng không còn là bao nữa. Có lẽ mẹ chỉ còn mỗi một việc quan trọng cần phải làm xong ở cõi đời này, đó là việc cưới vợ cho anh mà thôi. Nhưng mẹ đã không kịp làm việc đó, mặc dù mẹ vẫn sống tới cuối mùa đông năm sau.
Sau tang lễ của bố anh vài ngày, anh tự thấy có nghĩa vụ phải đến thăm gia đình anh trai mình. Trong những ngày tang tóc, anh ấy đã đóng trọn vai trò của một đứa con hiếu thảo. Anh nhận phần việc quan trọng nhất, đó là ciệc tiếp các đại diện cơ quan, đoàn thể từ Hà Nội và các nơi trong tỉnh về thăm viếng. Mãi sau này, anh mới đủ thông minh để tin rằng, đó là một thời cơ tuyệt vời đối với con đường thăng quan tiến chức mà anh trai mình đnag theo đuổi. Hiện nay anh ấy đang giữ chức chánh văn phòng huyện ủy. Con trai cả của một vị cán bộ lão thành, đâu phải chuyện đùa? Chính vì thế mà từ cương vị kĩ sư, trạm trưởng trạm máy kéo, anh bỗng được chuyển sang ngạch cán bộ Đảng và có lẽ trong tương lai không xa, anh ấy sẽ là bí thư huyện ủy!

Hôm anh lên huyện lỵ thăm anh trai (lúc đó còn là trạm trưởng trạm máy kéo) anh đã phải sững sờ khi đứng trước cái cơ ngơi mới xây dựng của anh trai mình. Đó quả là một biệt thự xinh đẹp và kiểu cách, thoạt trông cứ như một chiếc tàu thủy mắc cạn với mặt tiền phết đủ các màu sắc sặc sỡ. Rất tiếc rằng anh không có thời gian để tiến hành cuộc tham quan bên trong ngôi nhà. Vì …khi anh vừa lách qua chiếc cổng sắt khép hờ để vào bên trong khu nhà thì từ xó xỉnh nào đó, một con chó béc giê to như một con bê con hùng hổ lao ra. Và ngay lập tức, anh nhớ rằng sau lưng anh là mười bảy lớp hàng rào dây thép gai và tổ trinh sát của anh do đồng chí chủ nhiệm trinh sát sư đoàn trực tiếp chỉ huy đang bám sát ngay sau lưng anh. Nếu cho chó khốn khiếp này mà kịp lên tiếng báo động thì lập tức, bão lửa sẽ trùm ngay lên đầu các anh, sẽ khó có ai còn kịp chui lộn trở ra qua mười bày lớp rào để sống sót trở về. Thế là, nhanh như một tia chớp và dũng mãnh như một con hổ, anh lao tới ôm ghì lấy con chó, dùng khủy tay kẹp chặt lấy cổ nó, mặc cho nó ra sức vùng vẫy và dùng cả bốn chân với bộ móng vuốt sắc như dao cào xé khắp người anh. Con chó được nuôi dưỡng tử tế và được giáo dục kỹ lưỡng về lòng trung thành đã chiến đấu với anh vô cũng quyết liệt. Mắt người và mắt chó cùng long lên sòng sọc, cùng thở như bão và cùng gầm gừ , dữ tợn như nhau. Nhưng chó thì không thể kêu to được vì cổ đã bị kẹp cứng trong cánh tay cứng như thép của người lính trinh sát, còn anh thì dĩ nhiên không thể kêu lên để gọi đồng đội tới chi viện khi đang ở bên trong mười bảy lớp rào thép gai của căn cứ địch. Cuộc vật lộn đã sắp đến hồi kết thúc thì bà chị dâu anh từ trong nhà chạy ra. Chị đứng sững lại, miệng há hốc nhưng không làm sao có thể kêu lên một tiếng. Cảnh tượng đang diễn ra trước mắt chị ta thật khủng khiếp! Chừng một phút sau chị ta mới kêu thét lên được một tiếng. Tiếng kêu thất đảm của chị đã báo động kịp thời cho anh chồng và cánh bạn bè của anh đang nhậu nhẹt trên gác, họ rầm rầm chạy từ trên gác xuống và…cũng thất kinh khi nhìn thấy cảnh tượng quái dị kia. Nhưng cuộc chiến đấu giữa người và chó đã đến lúc phân thắng bại. Anh thấy con chó đã thôi không còn cào xé nữa và mềm oặt trong cánh tay anh. Anh mệt mỏi buông tay ra, con chó rơi phịch xuống đất và hoàn toàn bất động. Anh đưa tay vuốt mồ hôi và máu trên mặt mình, nhìn trân trân vào cái đám người xanh đỏ đang trố mắt ra hết nhìn anh lại nhìn con vật. Bà chị dâu của anh là người đầu tiên tỉnh trí và thấy hết quy mô của tấm thảm kịch. Chị bỗng lao tới xác con chó vừa lay nó vừa tru tréo lên “ Trời ơi! Thằng khốn nạn! Thằng điên rồ kia!Mày giết chết con chó của tao rồi!” Mấy người đàn ông cũng bắt đầu lao xao lên tiếng. Anh nghe thấy tiếng của anh trai mình vang lên trong cái mớ âm thanh hỗn độn ấy “Cẩn thận! Nó lên cơn đây! Các cậu tìm cách trói nó lại cho mình”.

Nhưng rất tiếc rằng lúc đó anh lại rất tỉnh táo. Anh bình thản nói với anh trai mình “ Em không điên đâu, nếu anh chị tiếc con chó thì em sẽ đền. Nhưng đừng có ai đụng vào người tôi”. Nói rồi anh lặng lẽ bước vào nhà anh chị mình ,t ìm nươc rửa mặt, rửa các vết thương do chó cào, lấy một chiếc áo cũ của anh trai mình thay cho chiếc áo đã rách tan, ra giếng múc một gấu nước lạnh lên uống một hơi rồi lặng lẽ bước ra cổng. Trong khi bà chị dâu vẫn đang gào khóc, kể lể, chửi rủa và cánh đàn ông vừa theo dõi mọi hành động của anh vừa rì rầm bàn tán.

Hôm sau anh bảo cậu em út mượn xe máy đưa anh tới bệnh viện. Anh buồn bã báo cáo với bác sĩ sự việc không hay ấy và xin được chuyển về một bệnh viện thần kinh của trung ương để điều trị thêm. Vết thương trên đầu lại tiếp tục hành hạ anh, anh tưởng rằng mình sẽ không có hy vọng ra khỏi nhà thương điên. Nhưng thật lạ lùng, đến bệnh viện mới anh không lên một cón nào nữa và ngày càng béo ra. Để thử thách trí não của mình, anh mua mấy cuốn sách tự học tiếng Nga về học thử và thấy trí nhớ của mình vẫn tốt, anh học khá nhanh và bây giờ có thể đọc được báo tiếng Nga. Anh được chuyển về trại an dưỡng của tỉnh, ăn chơi ở đó sáu tháng trời và rồi thì người ta quyết định cho anh xuất ngũ

II

Anh đã được xuất ngũ, đã chữa khỏi bệnh, đã trở về, nhưng mẹ anh thì đã qua đời. Anh sẽ không bao giờ tha thứ cho anh trai mình vì đã không báo tin mẹ mất cho anh. Những ngày ấy, anh đã hoàn toàn khỏe mạnh, đang nằm dài ở trại an dưỡng, nhưng có lẽ anh trai của anh sợ rằng anh sẽ lại lên cơn nên đã không cho anh biết tin. Sau đó chừng hơn một tháng, anh ấy đã tới trại an dưỡng, , đã rào đón đủ điều rồi mới cho anh biết cái tin khủng khiếp kia. Anh như chết lặng đi, nhưng lạ lùng thay anh không khóc ngay được mà chỉ khẽ nói “ Anh là một kẻ tàn ác”, rồi lặng lẽ trở về phòng mình, lên giường trùm chăn kín. Chỉ đến lúc ấy anh mới khóc được. Anh khóc lặng lẽ, âm thầm suốt mấy ngày trời, người anh gầy rộc đi. Chính vào những ngày ấy, anh đã quyết tâm tìm cách xin được trở về làng, mặc dù anh được xếp vào loại thương tật bậc cao, nếu muốn có thể sống ở trại suốt đời. Anh không xin phép về thăm mộ mẹ ngay lúc ấy, anh thầm hứa với người sẽ trở về sống trên mảnh đất quên hương của người. Chỉ khi nào nắm trong tay mọi giấy tờ thủ tục để có thể trở về với cuộc sống của một người bình thường anh mới trở về đến bên mộ mẹ mà thưa rằng : “Thưa mẹ, con đã trở về đây và sẽ sống bên mẹ suốt quãng đời còn lại. Dù đó là những tháng ngày hạnh phúc hay đau khổ thì con cũng sẽ ở bên mẹ, tìm sự che chở và an ủi từ nơi mẹ đã nằm xuống! Thưa mẹ, hôm nay con đã trở về đây, trên người con đầy thương tật nhưng lòng con vẫn vẹn nguyên, trái tim con vẫn dạt dào niềm yêu quê hương xứ sở và lòng tin yêu con người”. Anh gần như nói lên thành tiếng những ý nghĩ ấy khi bước trên con đường nhỏ rẽ vào ngõ nhà mình.

Anh đã chuẩn bị đầy đủ cho cuộc trở về lần này, từ giấy giới thiệu sinh hoạt Đảng đến các lại giấy tờ chứng nhận sự thương tật của anh, để hàng tháng có thể lãnh một khoản tiền trợ cấp nào đó. Anh cũng đem về được một số tiền, không hiểu những khoản tiền gì người ta cấp cho anh cùng với các loại giấy tờ…Số tiền này anh sẽ làm gì nhỉ? Thực tình anh đã hoàn toàn quên thói xấu tiêu tiền của con người. Đến nỗi, khi xuống ô tô ở thị trấn, rẽ vào một cửa hàng nhỏ anh rất đỗi ngạc nhiên khi anh chỉ đưa ra một tờ giấy năm mươi đồng mà cô bán hàng đưa lại cho anh một lô bánh mì. Anh sẽ làm gì với số tiền còn lại? Chắc rằng cậu em út thông minh của anh sẽ giúp anh việc này. Đáng lẽ anh phải mua một cái gì đó cho nó. Và …mua một cái gì đó cho Hiền. Anh cũng không hiểu tại sao cô ấy vẫn chờ mình trong khi cả gia đình cô ấy đã cam đoan rằng sẽ không bao giờ để cô ấy lấy một thằng điên! Chính anh trai cô ấy đã được chứng kiến “vụ con chó” và đã mô tả nó trước toàn thể gia đình anh ta như một sự kiện khủng khiếp. Nhưng, như lời kể của Hiền trong thư viết cho anh, cô ấy được một trận cười no nê. Vì theo như cô biết thì người hỉ hả nhất về việc con chó bẹc giê bị siết cổ chết chính là anh trai cô chứ không phải ai khác. Anh cô, là cán bộ cấp dưới của Ân (đâu như phụ trách việc chạy vật tư xăng dầu cho trạm). Hàng ngày, ngoài công việc của trạm, sáng nào anh cũng phải sang lò mổ của cưa hàng thực phẩm huyện xin cho con chó của ông trạm trưởng chừng nửa cân các thứ phổi phèo bạc nhạc, coi như đó là một bộ phận trong toàn bộ nghĩa vụ của cấp dưới đối với cấp trên. Anh tận tụy là công việc đó “suốt cả năm trời”. Để bù lại, ông trạm trưởng lờ đi cho anh những vụ làm ăn “khó hiểu”, những chứng từ hóa đơn đáng ngờ, và thỉnh thoảng hứa là khi nào anh ta lên bí thư hay chủ tịch huyện thì nhất định sẽ “mang anh theo”, mà điều đó nhất định sẽ phải đến. Tuy anh trai cô tận tụy như thế nhưng con chó cũng không hề biết ơn, không ngày nào anh không bị nó làm cho hết vía. Mỗi khi anh bước qua cái cổng sắt ấy là anh lại run lên. Nếu không bị xích thì thể nào cái con khốn khiếp ấy cũng lao tới, chồm lên tận mặt anh mà sủa, có lần nó còn liếm cả lên mặt anh nữa. Anh căm thù con chó, nhưng dĩ nhiên không được biểu lộ điều đó ra ngoài, trừ việc than thở với cô em gái của mình. Vì thế nên hôm ấy anh đã run lên, không phải vì sợ mà vì vui mừng không phải vì sợ mà vì được chứng kiến cuộc chiến đấu hào hùng giữa em trai người trạm trưởng máy kéo và con chó bẹc giê gốc Đức. Cái chết của con chó đã giải phóng cho anh khỏi cái công việc nhục nhã là mỗi sáng một lần tới lò mổ để xin ăn cho nó.” Những ngày ấy trông anh trai em thật thích,lúc nào anh ấy cũng tươi tỉnh, vui vẻ và hình như béo ra nữa”. ( Hiền đã viết như vậy). Nhưng hạnh phúc của anh không lâu bền, chỉ hơn một tháng sau ông trạm trưởng đã lôi ở đâu đó về một con chó bẹc giê khác, làm như không có bẹc giê thì nhất định không phải là một ông cán bộ quan trọng và đang lên ấy. Thế là nỗi khổ ải của anh ta lại bắt đầu. Nhưng bù lại thì cũng xứng đáng. Ông trạm trưởng đã trở thành ông chánh văn phòng huyện ủy và anh ta thì đã được lên chức trạm phó. Nhưng chức vụ cao hơn thì trách nhiệm cũng nặng hơn! Ông chánh văn phòng của anh ta bây giờ đã có những hai con chó béc giê. Và ông chánh không tín nhiệm bất cứ ai ngoài ông trạm phó trong công việc nặng nề này. Đâu như một lần, thấy anh ta ca thán rằng bây giờ công việc nhiều quá do có những trách nhiệm mới, nên anh sợ là sẽ không…Ông chánh văn phòng đã nói ngay “ Nếu anh bận quá thì có thể bỏ quoách cái trạm ấy cho chúng nó, về làm nhân viên văn phòng huyện ủy với tớ cho vui”. Ông trạm phó vội vã tìm cách cứu chữa cái sư dại mồn dại miệng của mình bằng cách hứa dù nay mai có được thủ trưởng cất nhắc lên cái chức trạm trưởng, thì anh ta cũng “ không thể trao cái việc quan trọng này – tức là việc tiếp phẩm cho hai con béc giê - cho bất kỳ ai được”.

Hiền đã viết cho anh tất cả những chuyện ấy trong những lá thư nửa tháng một lần, đều đặn như chế độ báo cáo vậy. Những điều ấy đã giúp anh có đề tài để góp vui với anh em bệnh nhân ở bệnh viện tâm thần và … hình như đóng một vai trò khá quan trọng trong việc chữa bệnh của anh. Mặc cảm của người mắc chứng điên vợi đi đến một nửa, khi biết rằng ở ngoài đời người ta có thể điên hơn cả mình.

Nay mai anh sẽ phaỉ tới thăm Hiền, liệu anh có thể nói thẳng với cô rằng : “Đã đến lúc chúng ta có thể cưới nhau rồi đấy, em thân yêu ạ”. Hay anh phải nói :”Anh đã trở về, đã hoàn toàn khỏi bệnh và đã đến lúc chấm dứt những ngày tháng chờ đợi dài đằng đẵng của em” hay…phải nói hoàn toàn khác. Trong cái khoảng thời gian hơn mười năm anh đi đánh giặc và bị bệnh tật, mọi sự ở đời dường như đã đổi khác, nhưng có lẽ tình yêu thì vẫn hoàn toàn không có gì thay đổi, vẫn cũ kỹ như hàng nghìn năm trước. Anh tin là như thế, ít nhất là tình yêu của em, tình yêu mà em dành cho anh.

Hình như chính thứ ánh sáng dịu dàng bền bỉ ấy của tình em đã giúp anh vượt qua những tháng ngày tối tăm nhất của đời mình. Giúp anh vượt qua được vực thẳm của sự vô tri vô giác để giành lại ánh sáng cho trí tuệ và nhân tính. Cuối cùng, đêm nay, anh đã lần theo ánh sáng bền bỉ ấy để tìm ra lối ngõ nhà mình.

III

Trong sân nhà anh đang có một cuộc vui. Khoảng chừng hơn chục chàng trai và cô gái trạc tuổi em trai anh, say sưa lắng nghe một người trong số họ vừa chơi đàn ghi ta vừa hát. Anh nhận ra một bài hát của Trịnh Công Sơn, bài hát về một anh phi công chết trận mà anh đã biết từ những năm còn ở chiến trường. Vì bài hát này mà cậu Tiến bị khai trừ lưu Đảng ba tháng. Ngày ấy người ta “dị ứng” một cách tự nhiên với tất cả những gì từ phía bên kia. Ngày ấy cũng không ai biết rằng tác giả của bài hát đó là một nghệ sĩ chống chiến tanh tích cực bằng vũ khí nghệ thuật của mình ngay trong sào huyệt kẻ thù. Những bài hát nói về cái vô nghĩa của chiến tranh, về nỗi buồn của những tâm hồn bị lưu đày của những người lính phía bên kia cũng bị coi là “cấm kỵ “ với những người lính phía bên này. Ai cũng công nhận đó là điều hiển nhiên và cần thiết, bời vì ai cũng biết, con người dù ở bên này hay bên kia của chiến tuyến thì cũng có trái tim giống nhau. Cái buồn bã vô vọng của người lính phía bên kia cũng có thể bị lây sang phía bên này nếu không có những biện pháp “tiêm chủng” và phòng ngừa. Nhưng đó là nỗi lo xa xôi của những nhà chính trị, chứ nỗi vui buồn của người lính và sự hình thành nhân cách cách của họ đâu chỉ vì những bài hát. Tiến đã bị kỉ luật, nhưng trong những đêm “chỉ có lính trinh sát với nhau” cậu ấy vẫn làm cái công việc đáng yêu là hát những bài “nhạc vàng”, chủ yếu là những bài của TRịnh Công Sơn cho anh em nghe để giải sầu và giữ vững tinh thần trong những ngày tháng quyết liệt ấy! Cuối cùng thì cậu ấy cũng nằm xuống như anh chàng phi công kia trong một trận “tao ngộ chiến” với bọn biệt kích của quân khu hai ngụy.

Vậy mà bây giờ bài hát ấy đã vang lên ở đây, ngay trên thềm nhà anh? Anh ngỡ ngàng giống như hôm nào, anh tỉnh dậy sau những ngày đầu óc u mê, anh nhìn thấy một chiếc xe hon đa vậy. những thứ ấy đã ra miền Bắc nhanh hơn cả những cuộc trở về của các anh. Nhưng ai hát mà lạ vậy? anh nhận ra cái giọng nửa Bắc nửa Nam của một người thanh niên, anh ta có giọng ấm và vang, phù hợp với những bài hát loại này. Nhưng người hát là ai nhỉ? Làm sao anh có thể biết được. Tốt nhất hãy cứ bước vào nhà đã. Anh tự nhủ như vậy và mạnh dạn bước tới. Khi anh hiện ra sừng sững trên sân nhà thì tiếng hát bỗng ngừng và tiếp đó là những tiếng reo lôn xộn “A, anh Tình, anh Tình về đây này Nghĩa ơi!”Mọi người lao xao chạy tới, và, anh lập tức rơi vào vòng tay ôm chặt của em trai mình.
- Lần này anh về thật đấy chứ? – Nghĩa vừa thở dồn dập vì xúc động, vừa hỏi?
- Cứ coi như vậy?

- Thế thì hay quá… Em cũng đang chuẩn bị để đi đây!

- Đi đâu? – Anh hỏi, thoáng sững sờ.

- Đi lính chứ còn đi đâu, đã có giấy gọi rồi đây.

Đám thanh niên ồn ào lên một lúc rồi lặng lẽ giải tán dần, hình như họ có ý hơi ngại gây ồn ào, ai cũng biết rằng Tình đã bị bệnh tâm thần.

- Ở chơi đã các chú! – Anh vớt vát lên tiếng nhưng cánh thanh niên đã đứng dậy lễ phép chào anh. Khi mọi người đã về cả, anh quay vào nàh thì thấy vẫn còn một người đang đứng đó, dáng vẻ bẽn lẽn.

- Đây là Đô, con chú Đốc, ở trong kia mới ra đấy.

- Chú nào? – Anh ngỡ ngàng hỏi.

- Chú Đốc, em ruột chú Sang nhà mình ấy.

Anh không làm sao biết được em ruột chú Sang là ai.

- Chú ấy vào Nam làm ăn từ những năm bốn mươi kia mà.

- A, thảo nào – Anh quay sang anh thanh niên tên là Đô theo hệ tộc thì anh ta là cháu của anh - Chú với ông ra hồi nào?

- Dạ, ba con mới đưa tụi con ra tuần trước ạ.

Anh ngước nhìn người thanh niên và đoán chừng anh ta bằng tuổi mình.[/p
- Chà… vậy là họ Kiều nhà mình có một nhánh tận trong đó cơ đấy. Nhà ta ở tỉnh nào trong đó?

- Dạ, ba má con ở Sài Gòn luôn.

- Chú ngồi xuống đi – Anh thân mật nhắc Đô – anh em trong nhà thôi mà.

- Dạ, xin phép ông, con ngồi.

Gương mặt dày dạn, từng trải, nước da sạm nắng và bộ ria con kiến ngang tàng kia thật trái ngược với vẻ lễ phép khiêm nhường của Đô, khiến anh đâm tò mò muốn biết “thằng cháu” của mình thực sự thế nào?

- Hai cha con ăn nghỉ ở đâu? Anh hỏ.

- Dạ , bên bác Sang ạ
- Nếu ông và chú muốn thì sang tôi ở cho tiện, bên chú Sang đông người, nhà lại quá chật chội, còn bên này nhà chỉ có hai anh em tôi.

Anh thanh niên nửa Bắc nửa Nam mỉm cười:

- Dạ, đâu có được. Bác Sang con nói đã ra đây thì không có được đi ở nhà ai ngoài nhà bác.

Nghĩa bưng ra một bộ ấm chén và một phíc nước. Đô cũng đã tự nhiên hơn, họ vừa uống trà vừa trò chuyện. Anh quan tâm trước hết đến việc mà Nghĩa vừa thông báo.

- Chú đi bộ đội thật đấy à?

- Vâng, giấy báo gửi tới chiều hôm kia. Em đang lo không biết giao nhà cửa vườn tược cho ai thì anh về. Thật là may…- Nghĩa khẽ thở dài – Giá như mẹ còn thì mọi việc thật đơn giản.

Tình bỗng thấy lòng mình nhói đau, anh không muốn để Nghĩa phải lo lắng nên đành tặc lưỡi:

- Mẹ cũng đã hơn bảy mươi tuổi rồi còn gì…

- Em biết… anh giận em và anh Ân lắm…

- Thôi, không nhắc đến chuyện đó nữa – Tình vội gạt đi – Nhưng sao anh Ân không xin hoãn cho em, em đang đợi kết quả thi đại học kia mà…
- Em đã có giấy báo điểm thi rồi. Em đỗ. Nhưng… em không muốn phải nói với anh Ân, nhờ anh ấy chạy chọt cho mình. Thâm tâm anh ấy muốn em đi đợt này.

- Sao lại vậy?

- Vì … vấn đề gọi thanh niên nhập ngũ đang là vấn đề nóng bỏn hiện nay. Lại bắt đầu có chiến tranh mà. Anh Ân không muốn nêu một gương xấu. Anh ấy đang là người có uy tín trong huyện mà…

- Không được, mai tao sẽ lên gặp anh ấy, bắt anh ấy phải đi xin hoãn cho mày. Họ cũng phải biết rằng hoàn cảnh nhà mình như thế nào chứ?

- Thôi anh – Nghĩa khẽ nhăn mặt – em đi một hai năm rồi trở về học cũng được. Anh em mình cũng không nên làm phiền anh Ân nữa. Vả lại, chúng em đi bộ đội bây giờ có gian nan vất vả như các anh hồi đánh Mỹ.

- Nhưng … hình như lại đang bắt đầu một cái gì đó đấy. nghe nói tình hình biên giới trong kia căng thẳng lắm.

Nghĩa tặc lưỡi:

- Chuyện vặt vãnh thôi mà

- Sao lại có thể là chuyện vặt vãnh được? Tình ngắt lời em – Chú chưa biết gì về chiến tranh nên mới nghĩ nông nổi như vậy. Đã đụng đến bom đạn thì không còn là trò đùa nữa đâu.

- Dạ thưa ông đúng là như vậy – Đô từ nãy đến giờ vẫn im lặng bỗng lên tiếng – Không thể xem thường chiến tranh được đâu. Cháu ở trong đó gần những nơi xung đột hơn, nghe chừng cũng không êm thấm lắm đâu. Trên Tây Ninh đã có những người tính bán bỏ nhà cửa ruộng vườn để chạy đi tới nơi khác, bệnh viện Thống Nhất đã đông nghịt thương binh rồi.

- Thế đấy – Tình bỗng trầm ngâm suy nghĩ. Một lát sau như sực tỉnh, anh đứng dậy bước vào nhà. Trên bàn thờ vẫn đỏ đèn. Anh lặng lẽ bước tới châm một nén hương lên bàn thờ rồi rì rầm trò chuyện với người mẹ đã quá cố. Đằng sau anh, Nghĩa đứng tựa vào bậu cửa, khóc rấm rứt. Tấm hình của mẹ mở tỏ trong đèn và trong hương khói. Tiếng mẹ như từ đâu đó xa xôi lắm vọng về. Mẹ nói với anh những lời giản dị nhưng vô cùng quan trọn “Con trai của mẹ ơi, thế là cuối cùng con đã trở về. Mẹ có lỗi vì đã không chờ đợi được đến ngày con trở về. Nhưng mẹ mệt mỏi quá rồi. Mẹ đã sống hơn bẩy mươi năm trong cõi đời này. Mẹ cũng chẳng chuẩn bị được gì cho con để cuộc sống của con đỡ nhọc nhằn hơn sau những năm ở mặt trận trở về. Bây giờ con phải bắt đầu lại tất cả. Nhưng mẹ tin rằng con sẽ đứng vững trước cuộc đời còn nhiều khó khăn này, một khi kẻ thì đã không quật nổi con thì con sẽ vượt qua được mọi thử thách của cuộc sống. Nhưng hãy coi chừng, cái ác không chỉ có trong tâm địa của kẻ thù, mà có khi nó ở ngay trong lòng bạn bè đồng chí. Con là người tốt, nhưng người tốt muốn chiến thắng cũng phải có sức mạnh con ạ!”.

IV

Tiếng gõ cửa vang lên dồn dập. Nghĩa vẫn ngủ ngon, đối với nó tiếng gõ cửa kia chẳng hơn gì tiếng vo ve của những con muỗi. Nó đang ở vào độ tuổi ăn ngủ vui chơi và hy vọng. Nhưng nó sắp trở thành một người lính và như thế nghĩa là cuộc đời nó sắp có một bước ngoặt lớn. Nhưng cũng như anh ngày nào, lúc này nó đang tin vào sức mạnh của mình, nó đang mơ ước và hy vọng, đang dư kiến cho tương lai những gì đẹp đẽ và cao thượng nhất. Cầu mong nó gặp may mắn hơn anh trong quãng đời cầm súng nếu như đó là một quãng đời không thể tránh được của mỗi người.

Tiếng gõ cửa lại vang lên dồn dập.

Ai có thể tới vào lúc này? Ai? Ngôi nhà của những chàng trai chưa vợ này có gì hấp dẫn đâu? Những ngày tới lại càng buồn. Những cậu thanh niên, bạn bè của Nghĩa sẽ không đến đây ca hát nữa. Sẽ có những người khác thường lui tới đây với anh, những chàng thương binh hoặc bộ đội đã phục viên, những anh chàng mà bom đạn của Mỹ coi là xương xẩu quá, hoặc có thể có cả những anh chàng may mắn. Có không ít những anh chàng may mắn đâu. Nhưng những anh chàng may mắn ít lui tới đây với anh hơn, họ còn bận bịu với những công việc do những chức vụ và cương vị mới sinh ra. Trong số họ cũng có không ít những người tốt.

Nhưng ai gõ cửa?

- Ai đấy?- anh khẽ hỏi nhưng vẫn nằm trong giường, anh ngỡ rằng mình đang mơ.

- Em đây mà, anh Tình…
Tim anh bỗng đập rộn lên. Anh vội choàng dậy, vội vã mặc quần áo, anh bỗng run lên, không làm sao cài được khuy áo. Tiếng gõ cửa lại vang lên dồn dập.

- Anh Tình…

- Anh ra ngay đây – Giọng anh run rẩy. Nhưng anh làm sao thế này? Đáng lẽ phải đi ra cửa nhưng anh lại bước tới bên bàn thờ mẹ “Mẹ ơi, cô ấy đến đấy, con phải làm gì bây giờ?” “Con hãy ra mở cửa, và hãy yêu thương cô ấy” “Nhưng … nhưng con đã làm được gì mà xứng đáng hưởng tình yêu của cô ây?” “ Đừng có đặt câu hỏi đối với những người yêu thương mình con ạ”

Tiếng gõ cửa lại vang lên. Anh bước tới nắm lấy chốt cửa. Anh đứng bất động một vài giây để tự trấn tĩnh rồi nhẹ nhàng, thận trọn rút then cửa. Khi cánh cửa vừa hé ra , theo bản năng của người lính, anh thận trọng né người qua một bên như để tránh một luồn đạn, một lưỡi dao. Nhưng một cái bóng trắng toát nhanh nhẹn lách vào cùng với một hơi thở nóng hổi dồn dập.Anh ôm choàng lấy cái bóng ấy. Một thân thể nóng hổi, ngát hương “Em, anh đây”. Giọng người con gái thì thào mệt mỏi :”Kìa anh, buông em ra chứ, anh điên à?” “Ừ, anh điên, anh vừa ở bệnh viện tâm thần ra mà” “Nhưn anh khỏi rồi, đúng không?”. “Có thể anh sẽ phát điên bất cứ lúc nào”. “Ứ, không được, kìa nhẹ tay chứ, anh bóp chết em bây giờ!”.

Họ cùng bước ra sân. Ồ, hoá ra trời chưa sáng rõ.

- Em biết anh về à?

- Biết chứ.

- Ai báo tin cho em?

- Không ai báo tin. Em.. nằm mơ. Mà không, rõ ràng em thức dậy rồi. em ngồi dậy hẳn hoi, châm đèn và bỗng nhìn thấy anh. Y như thế này. Em thấy anh đứng ở đầu hè, nhìn ra ngõ và vẫy tay gọi ai đó. Có lẽ, anh cũng nhìn thấy em, phải không?

- Có lẽ, anh khẽ thốt lên.

- Thế là em vội vã chạy đến đây ngay. Em chưa kịp chải đầu, chưa kịp thay quần áo nữa. em nghĩ rằng phải đến nhanh kẻo rồi anh sẽ lại biến đi mất.

Anh ôm chặt cô hơn nữa. Rồi bất ngờ, anh kéo cô xuống ngôi nhà ngang. Cô vừa bối rồi, hãi hùng vừa để mặc cho anh kéo mình đi hệt như cô chỉ là một hạt bụi sắt còn anh thì là một thanh nam châm vậy. nhưng cô thực sự hoảng hốt khi anh đóng chặt cửa lại, cài then kỹ càng và kéo cô tới chiếc phản gỗ.

- Anh…định làm gì thế?

- Anh chỉ… yêu em thôi…! Hiền…! – Vừa thở gấp, vừa kéo cô nằm xuống bên mình.

- Không…anh Tình…chúng mình còn phải cưới nhau đã…

Cô mệt mỏi chống đỡ, giọng cô chơi vơi hụt hẫng nhưng cô vẫn nằm gọn trong vòng tay của người yêu.
- Rồi chúng ta sẽ cưới…có sao em? Anh …không thể chờ đợi lâu hơn nữa…Anh yêu em…

- Nhưng…anh đã khỏi hẳn chưa? Em sợ…em sợ …cho con sau này…

Cô thở dốc từng hồi, người cô bỗng nóng ran lên dưới bàn tay vuốt ve của anh. Cô lả đi như vừa đi bộ một chặng đường dài và bây giờ đã tới đích. Bây giờ thì anh sẽ mãi mãi là của em, mãi mãi bên em. Anh đi lâu quá rồi. Đi từ khi em còn nư một con bé con. Ngày ra đi anh chỉ nói với em rằng hãy đợi ngày anh trở về. Và em đã đợi. Vậy thì việc gì em phải đợi lâu hơn nữa? Hơn mười năm chờ đợi chưa đủ sao?. Khi anh bị bệnh, người ta nói rằng anh đã bị điên, mãi mãi không bao giờ trở thành một người bình thường. Nhưng em không tin. Không thể có chuyện vô lý như thế khi mà em đêm nào cũng cầu trời khấn phật cho anh bình yên trở về. Người ta bảo em phải đi đội bát nhang, phải đi cầu đi cúng cho anh gặp may mắn. Tháng nào em cũng đi chùa, chẳng lẽ công lao của em đổ xuống sông, xuống biển hay sao? Cuối cùng thì thần phật cũng công bằng, em không quá mê tín đâu, nhưng em tin rằng phải có một nơi nào đó người ta biết tới lẽ công bằng. Nơi ấy có thể em chưa tới, nhưng bao giờ em cũng ngưỡng vọng, thành kính, vậy thì thật vô lý nếu em không được hạnh phúc.

Họ quyện chặt lấy thân thể nhau, tan hòa trong nhau, không còn biết tới thời gian, trời đất. Hình như mặt trời đã lên ánh nắng ban mai như những ánh mắt tò mò, tinh nghịch chiếu qua khe cửa, chim chóc đang cãi nhau chí chóe ngoài vườn.

- Anh…em phải về thôi. Muộn quá rồi.

- Không. Anh không cho em đi đâu cả buổi sáng nay cả - Anh quả quyết trả lời và lại ôm chặt lấy cô.

- Trời ơi! Không thể được đâu. Cả nhà sẽ nháo nhác lên vì không thấy em đâu cả.

- Anh sẽ bảo Nghĩa sang nói với gia đình rằng em đang ở đây.

Cô vùng dậy, sững sờ nhìn anh:

- Anh là sao thế? Anh không biết rằng như thế có khác nào…

- Không sao cả đâu. Không ai dám làm gì em đâu.

- Anh Tình, - cô bỗng gục đầu vào ngực anh khóc rấm rứt.- Anh cũng biết rằng em yêu anh bao nhiêu chứ? Nhưng…chúng ta phải cưới đã…Sau đó… anh có thể nhốt em trong buồng cả tháng cũng không sao. Nhưng.. bây giờ phải cho em về…

Giọng năn nỉ tội nghiệp của Hiền, khiến anh không thể không nao núng. Anh khẽ thở dài, nới vòng tay đang ghì xiết thân hình người yêu.

- Thôi được…em muốn về thì…anh cũng không giữ nữa. Nhưng …cái ông trạm phó trạm máy kéo sẽ cản trở chúng ta đây.

- Kệ anh ấy! Anh ấy chẳng làm gì được chúng mình đâu.

- Thế còn bố mẹ em. Chắc gì bố mẹ em đồng ý cho em lấy một… một thằng điên.

- Không ai ngăn cản được em…- cô nói giọng kiên quyết, rắn rỏi.

- Nhưng nếu…

- Nếu gì? Nếu cả nhà chống lại em thì em sẽ mặc kệ họ. Em đã từng là đứa con ngoan từng ấy năm rồi. Bây giờ em phải có quyền sống cho bản thân mình chứ, phải không? Nếu cha mẹ không tổ chức lễ cưới thì…em sẽ..cứ đến đây ở với anh…

- Ôi em! Vậy mà anh cứ…lo ngại đủ thứ.

- Anh đừng lo sợ gì hết. Bộ đội sao mà nhát!

Cô lườm anh rồi kiên quyết đứng dậy, bới lại tóc, vuốt lại quần áo cho phẳng phiu rồi quay lại nhìn anh chờ đợi. Anh bước tới ôm chầm lấy cô mà hôn một chập rồi mới buông cô ra và đi mở cửa.

Một ngày mới đã bắt đầu. Ngày đẹp nhất của cuộc đời anh.

CHƯƠNG BỐN

“Nhiều lúc tôi tự hỏi: có nên tin vào trực giác, vào linh cảm hay không? Trong kho tàng kinh nghiệm của loài người chỉ thấy phần lớn những linh cảm về tai họa, về nỗi bất hạnh. Sao hiếm hoi những linh cảm về hạnh phúc?”

Nhật ký của một người lính trinh sát.

I

Bảy giờ sáng. Nhà ga đông nghịt những người. Một chuyến tàu Bắc vừa vào ga trả khách. Từ khung cửa sắt chật chội lần lượt tuôn ra từng dòng người, tay sách nách mang, gồng gồng gánh gánh. Mấy anh cán bộ thuế vụ đứng ngấp nghé bên cửa, nhìn soi mói dòng người đang chuyển động. Bỗng, như một con bói cá, một anh thuế vụ lao vào dòng người, túm lấy chiếc túi du lịch của người đàn bà to béo phốp pháp. Mặt bà ta thoắt biến sắc, nhưng lập tức bà ta lấy lại sự bình thản, nhoẻn một nụ cười nhà nghề và lên giọng ngọt sớt:

- Chị đi thăm người nhà về, có gì đâu, mấy chú? Thôi được, nếu mấy chú cần kiểm tra hành lý của chị thì cũng được, nhưng ta ra hẳn ngoài kia. Ở đây đông người, lôi ra ba cái đồ phụ nữ khó coi lắm!

Dường như đã hiểu ý, anh chàng thuế vụ mặt đang hằm hằm bỗng chùng hẳn xuống.

- Thôi được, mời chị ra ngoài kia, ta nói chuyện.

Bên cạnh dòng người đang tuôn ra khỏi nhà ga là một dòng người khác đang xếp hàng chờ đợi đến lượt vào ga đi tàu Thống Nhất. Tuấn cũng có mặt trong đoàn người đang xếp hàng chờ đợi này. Anh ra ga một mình, khiêm tốn lẫn vào dòng người như bất kỳ một anh bộ đội nào đi phép hay đi công tác vậy. Hành lý của anh chứa vẻn vẹn trong chiếc ba lô Trung Quốc đã bạc màu, chiếc ba lô anh đã dùng đến gần chục năm trời. Trong ba lô, ngoài quần áo, chăn màn còn có vài cuốn sách mà anh thích và một cân thuốc là sợi, một cân thuốc lào. Đó là những mặt hàng chiến lược đối với người lính ở chiến hào. Trong số những cuốn sách mà anh mang theo có một tập chuyện ngắn của Pautôpxki mà anh rất thích. Anh cũng không rõ vì sao mà anh lại mê văn của ông nhà văn Nga này? Dường như ở Pautôpxki mọi điều đều giản dị trong sáng, ngay cả khi nhân vật của ông rơi vào những tình huống éo le, gay cấn của cuộc đời. Nhiều tác phẩm của ông không có cốt truyện mà hình như chie có một mảng đời với tất cả sự sống động, xanh tươi của nó. Anh gặp Pautôpxki cũng tình cờ như gặp một người bạn đường vậy. Năm bảy mươi mốt sau chiến dịch đường Chín – Nam Lào, một đoàn nhà văn, nhà báo đã tới đơn vị anh thâm nhập thực tế để lấy tư liệu sáng tác. Một nhà văn đã tới ngủ với trung đội trinh sát của anh , để nghe các anh kể chuyện về bọn lính dù ngụy, ông ta bắt anh kể cho nghe hết sức tỉ mỉ chi tiết về bọn lính dù, từ trang phục, vũ khí đến sở trường, thói quen của chúng. Anh đã phải vẽ vào sổ tay của ông ta cả một tên lính dù với đầy đủ các chi tiết. Ông ta rất thú “bức chân dung” ấy, và để trả công anh, ông tặng anh một tập truyện ngắn của các nhà văn Liên Xô, trong đó có cái truyện “bình minh mưa” mà anh rất thích. Nhưng mãi tới khi chiến tranh kết thúc, được ra Hà Nội học anh mới tìm được một tập truyện ngắn của Pautôpxki. Từ đó, anh giữ rịt cuốn sách bên mình và hầu như đã đọc đến thuộc lòng một vài truyện ngắn của ông. Lần này ra trận, anh quyết địn mang theo cuốn sách quý giá ấy.

Nhà ga bắt đầu mở cửa cho khách đi tàu vào ga. Anh xốc lại ba lô và móc túi ngực lấy ra tấm vé của mình. Ngẩng lên, tình cờ anh lại nhìn thấy hắn, cái thằng cha hôm qua đã gạ mua lại vé của anh. Thế là hắn cũng tìm được cách để lên tàu cùng đi với anh. Hắn cười nói rang rang với mấy người ra tiễn hắn, vẻ mặt hắn thật hể hả thỏa mãn vì coi trời bằng vung. Anh muốn thoi một quả đấm vào cái mặt câng câng ấy. Nhưng anh bỗng nghe có ai gọi tên mình. Anh ngoảnh lại và chợt nhận ra dáng Hảo đang cố lách qua dòng người, tiến về phía anh. Luồn lách một hồi, Hảo cũng tới được bên anh, cô vừa cười, vừa nói trong hơi thở.

- May quá! Em cứ lo không ra kịp trước khi tàu rời ga. Xe của em bị thủng săm dọc đường. Tức đến phát điên lên được. Đi cả tháng không sao, bỗng dưng hôm nay nó lại dở chứng mới điên lên được chứ.

- Thế xe Hảo gửi ở đâu?

- Em gửi…ông sửa xe đạp ở ngã tư Bà Triệu rồi chạy bộ ra đây.

- Chết – Tuấn sững sờ - Cô có quen người ta không má dám gửi?

- Không, em…không quen. Nhưng cũng chẳng sao. Miễn là …em đã tới kịp – Vừa nói Hảo vừa dúi vào tay anh một gói ta để trong chiếc túi lưới – Thức ăn đi đường của anh đây…

- Ôi – Anh bỗng trở lên lúng túng trước cử chỉ chăm sóc ấy – Tôi…có thể ăn bất cứ thứ gì người ta bán trên tàu cơ mà.

- Không sao, anh cứ mang theo…Nếu như anh từ nhà đi thì mẹ đã chuẩn bị cho anh đủ thứ. Còn ở Hà Nội này… có ai… chăm sóc anh đâu…?

Giọng Hảo đã nghẹn lại, thoáng chốc đôi mắt cô đã mọng nước.
- Cô cứ làm như tôi còn là trẻ con ấy.

Vừa trao gửi họ vừa bước theo dòng người. Một lát sau Tuấn đã tới bên cánh cửa sắt của nhà ga. Anh đưa tay cho Hảo rồi cố lấy giọng bình thản:

- Cảm ơn Hảo nhé. Tôi đi đây…cho tôi gửi lời thăm anh ấy…

- Vâng…vâng… anh cố thận trọng, giữ mình…viết thư về nhé….

Đoàn người đã đẩy anh bước tới. Vượt qua khuông cửa sắt, anh ngoái lại thì đã không còn thấy bóng Hảo đâu nữa. Anh hít căng lồng ngực để nén một tiếng thở dài rồi vội vã bước ra sân ga.

“Thế là mọi việc đã xong. Bây giờ thì tất cả là ở phía trước”. Anh nghĩ vậy rồi bám vào cửa toa tàu , quả quyết bước lên. Thế là một cái dấu chấm hết cho một đoạn đời đã chấm xong. Ngày ba mươi tháng tư năm bảy mươi nhăm. Trước cửa dinh Độc Lập anh cũng đã đánh một dấu chấm hết cho quãng đời chiến đấu của mình. Anh cứ nghĩ trước mắt sẽ là một quãng đời khá dài, anh sẽ được sống yên ổn trong hòa bình, sẽ được học hành đỗ đạt, sẽ là sự ra đời của một tổ ấm gia đình. Không ngờ, quãng đời bình yên đó mới chỉ kéo dài hai năm trời và anh vẫn chưa kịp làm gì cho riêng mình. Hôm nay, sau cái dấu chấm này, lại một đoạn đời mới, một cuộc ra trận mới. Cái cuộc ra trận mới lạ lùng làm sao? Anh đi lẫn với hàng trăm người dân bình thường. Họ lên tàu đi về phương Nam vì nhiều công việc khác nhau. Kẻ đi làm ăn, người đi nhận công tác ở một vùng đất mới, có người lặn lội vào miền Nam để tìm ngôi mộ của người thân đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, lại có những người sẵn tiền bạc và thời gian đã quyết định đi du lịch một chuyến vào Nam xem thử chủ nghĩa đế quốc đã để lại những gì sau khi phải cuốn gói? Còn anh và có thể nhiều đồng chí cùng đi trên chuyến tàu này, thì ra mặt trận. Cũng như anh, họ lặng lẽ lên tàu, khiêm tốn lẫn vào với mọi người.

Chộn rộn một lúc rồi anh cũng tìm được số ghế ngồi của mình. Nhưng trên ghế của anh đã có một người, một cô gái rất trẻ và đẹp. Cô ngồi đúng vào vị trí của anh bên cửa sổ toa tàu. Anh đang đứng tần ngần, lúng túng không biết nên xử trí ra sao thì cô gái liền quay lại, nhoẻn cười.
- Số ghế của anh đây, phải không?

- Vâng, xin lỗi cô…

- Em phải xin lỗi anh mới đúng chứ. nhưng …nếu anh đồng ý thì xin anh đổi cho em chỗ này. Số ghế của em liền bên cạnh anh, nhưng em muốn được ngồi bên cửa sổ. Lần đầu tiên đi tàu Thống Nhất vào Nam mà không được ngồi bên cửa sổ thì…Anh đồng ý nhé!

- Được rồi, nếu cô thích thì tôi xin chiều cô đấy.

- Ôi, thật may cho em quá. Anh đưa ba lô em bỏ lên gác hành lý cho nào. Còn cái túi này thì anh cầm lấy. Chắc là đồ ăn chị ấy gói cho anh ăn đường, phải không?

Tuấn thoáng đỏ mặt, anh lúng túng đáp bừa:

- Vâng, có lẽ là thức ăn thức uống gì đấy.

- Đấy, em đoán ngay mà – Cô gái bỗng cười khúc khích – Em nhìn thấy chị ấy rồi đấy nhé. Chị ấy xinh đấy. Khi anh vào ga rồi, chị ấy vụt chạy trở ra khóc òa lên. Chị ấy đã cố ghìm cho tới lúc ấy để khỏi khóc trước mặt anh đấy.
- Nhưng… Tuấn càng bối rối hơn – Cô ấy chỉ là bạn chứ có phải vợ tôi đâu. Cô nhầm to rồi!

- Không phải? Cô gái liếc xéo về phía anh với ánh mắt sắc như lá lúa – Anh giấu làm sao được bọn con gái chúng em cơ chứ?

Tiếng còi tàu bỗng vang lên một hồi dài. Cô gái đang cười tươi như hoa bỗng lặng trang, mặt xiu xuống, mắt rân rấn lệ. “Cô bé này chắc lần đầu tiên đi xa đây”. Anh nghĩ vậy và lên tiếng:

- Này đừng có khóc nhé. Cô mà khóc là tàu nó không chạy đâu đó.

- Em đâu có khóc…

Nói vậy nhưng cô bé bỗng gục xuống chiếc bàn con gần kề bên cửa sổ, đôi vai nhỏ nhắn của cô rung lên nhè nhẹ.
Đoàn tàu chuyển bánh rồi từ từ rời nhà ga. Phút chốc, Tuấn bỗng thấy lòng mình se lại. Có lẽ đó là cảm xúc tất yếu sẽ xảy ra trong lòng mỗi người trước một chuyến đi xa. Một nỗi buồn man mác từ từ dâng lên theo nhịp đều đặn của bánh xe nghiến trên đường sắt. Để trấn tĩnh lòng mình. Tuấn lấy thuốc lá ra châm một điếu rồi hút chậm rãi. Cô bé ngồi bên đã nín khóc và đang cố nhoài người ra cửa sổ ngắm nhìn Hà Nội một lần nữa trước khi đi xa. Bàn tay trắng hồng, nhỏ nhắn của cô luôn huơ lên vẫy chào bất kì một người Hà Nội nào mà cô nhìn thấy qua ô cửa sổ. “ Một cô bé có trái tim trong sáng”, Tuấn thầm nhận xét như vậy và vui lây những niềm vui trong trẻo của cô trong cuộc chia tay nồng nhiệt của mình.

...
Cuối cùng thì Hà Nội cũng lui lại phía sau. Những cánh đồng, làng xóm lần lượt hiện ra qua ô cửa toa tàu. Con tàu lao về phía trước với tốc độ ổn định hơn, từ tốn hơn. Hình như chính nó cũng biết rằng đường còn rất xa, mọi sự nóng vội, xốc nổi đều phải được nén lại để dành sức lực cho cuộc hành trình dằng dặc.

- Cô đi đến tận Sài Gòn chứ?

- Vâng, em đi tới Sài Gòn luôn. Anh cũng vậy, phải không?

- Dĩ nhiên,…thế cô vào đó thăm người nhà à?

- Không, em đi nhận công tác ấy chứ. Anh không nhìn thấy chiếc va ly to sụ của em kia à. Em không biết ai ở trong đó, thành ra phải chuẩn bị thật chu đáo.

- Đi đâu chứ công tác ngay Sài Gòn thì có gì mà phải lo? Ở thành phố này có quan nào mà chẳng có một vài chị em ngoài ta mới vào công tác. Mọi việc sẽ ổn cả thôi.

- Ôi, nhưng em vẫn run lắm anh ơi – Cô gái xuýt xoa, biểu hiện nỗi lo thực sự của mình – Người ta kể bao nhiêu là chuyện về Sài Gòn, hay cũng có, dở cũng có. Bạn bè, anh chị mỗi người khuyên một câu. Rốt cuộc, đầu óc em cứ mụ mị, loạn ù cả lên. Không còn biết nghe theo lời khuyên của ai nữa.

Anh cười.

- Vậy thì tôi cũng xin biếu cô một lời khuyên nữa. Cứ sống theo đúng với bản thân mình dù ở bất kỳ đâu, khi ấy cô sẽ tìm được những người bạn tốt và chân thành. Khi đã có những người bạn tốt rồi thì dẫu có trời sập cô cũng có thể vượt qua được hết.

- Cám ơn anh. Nhưng, để sống được đúng như bản thân mình đâu là chuyện dễ.

- Đúng thế - Tuấn gật đầu tán thành và lại thầm nhận xét.” Cô bé này cũng không đến nỗi nông nổi đâu”.

Rồi, không hiểu sao anh bỗng kể cho cô nghe về những ngày đầu tiên khi các anh tiến vào giải phòng Sài Gòn. Anh nói nhỏ, chỉ đủ cho cô nghe, nhưng giọng anh vẫn dạt dào xúc động khi nhớ lại kỷ niệm của những ngày lịch sử ấy. Cô gái chăm chú lắng nghe và cười rinh rích khi anh kể đến cái “quê” của những anh chiến sĩ giải phóng khi lần đầu tiên đặt chân đến một thành phố hoa lệ vơi đầy đủ sự choáng lộn của nền văn minh vật chất kiểu phương Tây. Trò chuyện qua lại đã giúp anh nhanh chóng hiểu cô. Cô bộc bạch về bản thân mình một cách tự nhiên, thoải mái với một thái độ tin cậy khiến anh cảm động. Chỉ nửa buổi sáng anh đã hiểu được một vài sở thích của cô như màu áo, loại hoa, các loại sách cô thường đọc và thậm chí cả tên một vài người bạn của cô nữa. Anh cũng biết cô vừa tốt nghiệp trường đại học Kinh tế kế hoạch và đang trên đường vào nhận công tác ở một cơ quan kinh tế thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Cái cô bé này mà đi làm kinh tế thì cũng lạ thật cô giống một cô giáo trẻ hơn là “một nhà kinh tế”. Khi anh nói ra nhận xét ấy, cô không phật lòng mà còn mỉm cười khen:

- Anh đoán trúng điều em mơ ước đấy. Học xong phổ thông, em định thi vào đại học sư phạm, nhưng má em không chịu. Bà bắt em theo nghề của bà, thế mới ức. Người duy nhất có thể bênh vực em lúc ấy là ba em thì ông lại đang đi chiến đấu xa, thành ra em đành chịu…

- Tôi cũng đã có một thời mong được trở thành nhà giáo đấy.

- Thế sao anh không xin phục viên rồi thi vào trường sư phạm? – Cô gái thật thà hỏi.

- Bây giờ thì muộn rồi.

- Sao lại muộn? Anh vẫn còn trẻ kia mà.

Tuấn khẽ cười:

- Trẻ à? Thảo nào cô chưa gọi tôi bằng chú là phải. Nhưng bây giờ thì tôi chưa thể nghĩ tới chuyện nghề nghiệp. Vì cô thấy đấy, tôi vẫn còn phải đi đánh nhau kia mà.

- Đánh nhau?

- Đúng là đánh nhau. Đấy là nói nôm, văn hoa một chút thì người ta gọi là chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

- Nhưng… chỉ sơ sơ thế thôi hay lại xảy ra một cuộc chiến tranh nữa, hả anh?

- Chắc cô có nghe những tin tức về tình hình ở biên giới Tây Nam chứ?

- Có… em có nghe… và em còn có những lý do để mà lo lắng nữa kia. Ba em …cũng vừa vào trong đó tháng trước.

- Vậy à? – Tuấn hơi bất ngờ trước điều mà cô gái vừa bộc lộ. Hóa ra cô quan tâm đến tình hình chiến sự nhiều hơn là anh tưởng. Hình như chính vì điều cô vừa thổ lộ đã khiến họ gần gũi nhau hơn. Anh sôi nổi phân tích cho cô bạn của mình nghe những khả năng có thể xảy xa trên chiến trường biên giới.

- Đấy, theo tôi thì một cuộc chiến tranh mới đã thực sự bắt đầu rồi mặc dù chúng ta đang cố tìm mọi cách để tháo ngòi nổ. Chúng ta đã tự kiềm chế tối đa. Nhưng mọi cố gắng của chúng ta đã tỏ ra vô ích. Chúng ta đã phải cầm lấy vũ khí để bảo vệ lãnh thổ của mình. Đồng đội của tôi, trong đó có cả ba cô nữa đã vào cuộc. Theo tôi biết, cuộc chiến đấu ở phía trước không đơn giản dễ dàng như một số ít người hiểu biết đã nói. Tôi nhận được tin một vài người bạn thân của tôi đã hy sinh, họ là những người lính rất tài ba, thiện chiến. Vậy mà,…

- Trời ơi, sao người ta cứ phải đánh nhau mãi? – Cô gái thốt lên – Không còn cách nào khác, phải không anh?

- Tôi không phải là một nhà ngoại giao, cũng không phải là một nhà chính trị… Tôi chỉ biết rằng khi khẩu súng đã phải lên tiếng thì mọi phương sách để giải quyết vấn đề bằng thương lượng hòa bình đã không còn hy vọng đem lại kết quả gì. Hơn ba chục năm chiến đấu đã quá đủ để dân tộc ta kinh tởm sự phá hủy của nó rồi. Có lẽ chính vì thế mà vừa qua chúng ta đã nhún nhường một cách hơi quá đáng. Thậm chí đến tận bây giờ chúng ta vẫn chưa chính thức gọi bọn Pôn Pốt là kẻ thù kia mà….Có lẽ, sự nhún nhường của chúng ta đã góp phần vào việc nuôi lớn thêm những ảo tưởng mù quáng của chúng. Chúng đang tuyên truyền rằng Việt Nam lúc này yếu nhất, dễ đánh bại nhất. Thế đấy, rồi chúng sẽ có dịp để mà hiểu rằng chúng lầm lẫn đến như thế nào.
Câu chuyện về một cuộc chiến tranh mới đang ngấp nghé ngoài biên cương Tổ Quốc khiến cô bé ngồi bên anh bỗng thay đổi hẳn. Cái vẻ hồn nhiên, vô tư bỗng biến đâu mất. Gương mặt cô trở lên trầm lặng, băn khoăn. Những nét mới xuất hiện phản ánh một khía cạnh mới của tâm hồn cô bé. Phát hiện ra điều đó. Tuấn như thấy cô bé ngồi bên anh như lớn hơn một chút, gần gũi với anh hơn một chút.

- Xin lỗi, đi nửa ngày đường rồi mà vẫn chưa biết tên cô là gì?

- Em tên là Thủy.

- Thanh Thủy hay Bích Thủy?

- Không Thanh cũng không Bích – Cô gái khẽ mỉm cười – Em tên là Hương Thủy cơ.

- Cái tên đẹp đấy.

- Để làm gì cơ? Chẳng lẽ em sẽ xấu gái hơn nếu mang cái tên khác?

- Tôi không định nói vậy. Tôi chỉ định nói về bản thân cái tên thôi. Còn cô thì – Anh mỉm cười và liếc xéo về phía cô – dù có tên là gì thì cô cũng rất đẹp rồi.

- Thế…chị ban sáng tên là gì, anh?

Tuấn bỗng bật cười trươc sự láu lỉnh của cô bé.

- Sao cô không hỏi tên tôi mà hỏi tên cô ấy?

- Tên anh thì em biết tỏng rồi còn gì!

- Sao cô biết?

- Thế cái tên trên nắp ba lô kia không phải là tên anh sao?

- A, giỏi thật! Cô có năng khiếu của lính trinh sát đấy.

- Đó chỉ là cái ranh vặt của phụ nữ thôi, anh ơi – Thủy ngước nhìn anh vẻ đắc thắng – Đã thế để em nói nốt để anh khen một thể, nghe.

- Nói đi, lời khen thì tôi rất sẵn. Nhưng tôi là người khe khắt đấy.

- Vâng…để em nói. Này nhé cái chị ban sáng tiễn anh ra ga nhất định không phải là vợ anh…

- Sao cô biết? Tuấn thốt lên vì ngạc nhiên.

- Đấy – Cô gái vỗ tay reo lên – một điểm rồi nhé!

- Nhưng tại sao cô có thể tin rằng người ấy không phải là vợ tôi?

- Nếu là vợ anh thì chị ấy đã không phải lúng túng đến như thế khi trao gó thức ăn đi đường cho anh và anh cũng không nói những lời khách sáo như thế khi nhận quà.

- Trời ơi – Tuấn khẽ reo lên – Cô tinh quái thật! Hóa ra tôi bị theo dõi từ ngoài cửa ga?

- Anh lại đoán sai rồi – Cô gái khẽ nheo mắt lộ rõ vẻ thú vị vì đã giành được quyền chủ động – Anh đã bị theo dõi từ sáng hôm qua ở quầy vé cơ.

- Lại thế nữa?

- Vâng, em xếp hàng mua vé ngay phía sau anh, cách một người. Em đã để ý số ghế và biết rằng người ngồi bên cạnh mình là một anh bộ đội.

- Trời ơi – Tuấn thốt lên một lần nữa rồi cười vang – Thế mà khi mới nhìn thấy cô, tôi cứ ngỡ cô vẫn còn non nớt lắm cơ đấy.

- Đi đường dài nên em phải để ý mọi điều chứ anh. Khi biết chắc chắn ngồi bên cạnh mình là một anh bộ đội em rất yên tâm. Khi nhìn thấy gương mặt hiền khô của anh, em thầm nghĩ :”Thôi, thế là ổn rồi. Lên tàu, nhỡ mình có ngủ một đôi chút cũng khỏi lo”.

Sự tin cậy chân thành của cô gái khiến anh cảm động. Anh ngước nhìn cô lần nữa và như thấy cô lạ hẳn đi. Những nét hồn nhiên ngây thơ vẫn còn đó nhưng dường như chỉ là cái vẻ làm duyên, anh đã nhận ra những nét biểu hiện sự sắc sảo cương nghị trên gương mặt cô. Cái nhìn hơi quá chăm chú của anh khiến cô bối rối. Tuy vậy cô vẫn tự chủ được và lại bất ngờ hỏi anh.

- Sao anh Tuấn không hút thuốc đi?

- Ờ…hút cũng được. Nhưng sao cô lại quan tâm đến điều đó?

- Cũng chẳng biết… Nhưng đột nhiên em nghĩ rằng lúc này nếu anh hút một điếu thuốc thì hay lắm.

Như một cái máy, anh lấy thuốc lá ra hút và cảm thấy quả thật là thú vị. Nhưng không hiểu vì lý do gì cái cô bé này bỗng dưng nhắc anh hút thuốc. Anh vừa thong thả nhả khói vừa theo đuổi những ý nghĩ vẩn vơ. Giữa lúc ấy, cô gái ngồi bên anh bỗng cất tiếng hát nho nhỏ. Đó là một bài dân ca quan họ rất đỗi quen thuộc, nhưng khi nghe cô hát anh bỗng thấy nó hiện ra với một dáng vẻ hoàn toàn mới lạ. Giống như vào một buổi sáng tươi đẹp nào đó, ta vừa từ trong ngõ nhà mình bước ra và chợt gặp cái cô hàng xóm quen thuộc nhưng bỗng nhận thấy cô đẹp và duyên dáng hơn hẳn cái cô hàng xóm hôm qua ta vẫn gặp. Và ta bỗng bâng khuâng như vừa có một làn gió nhẹ lướt qua. Giọng hát của cô gái ngồi bên bỗng cho anh cảm giác ấy. chất giọng của cô rõ ràng là để dành cho những hát dân ca. Nó óng mượt và đậm đà da diết làm sao? Nó giản dị và trong sáng, không hàm chứa phô diễn những yếu tố kỹ thuật thanh nhạc, mà nó vút lên thanh thoát, bình dị như chỉ là sự tiếp tục của lời nói, của tâm sự.

- Cô hát hay quá!

Tuấn buột miệng thốt lên khi tiếng hát của người con gái ngồi bên anh vừa ngừng.

- Anh vừa nói rằng anh rất khắt khe khi cất lời khen kia mà?

- Đúng vậy. Trong trường hợp này cũng không có sự chiếu cố nào đâu. Cô hát hay thật, hay vì giọng hát của cô tự nhiên, giản dị. Những bài dân ca bao giờ cũng đòi hỏi phải được hát như vậy. Bộ đội chúng tôi rất thích những bài dân ca thấm đậm tình người như thế. Cô chưa biết ở chiến trường, một tiếng hát, nhất là một bài hát trữ tình, quan trọng đối với chúng tôi đến nhường nào đâu? Cuộc chiến đấu càng quyết liệt thì chúng tôi càng cần những tiếng hát gợi nhớ gợi thương, vì đó là cuội nguồn của tình người. Những bài dân ca trữ tình đã lưu giữ trong đó không chỉ những yếu tố dân tộc mà cả những yếu tố nhân loại nữa.

- Anh nói hay quá đi mất! – Cô gái bỗng thốt lên. Đôi mắt đen tròn của cô long lanh vì ngạc nhiên.

- Vậy thì tốt nhất là cô hãy hát tiếp đi.

- Không – Cô gái vội vã lắc đầu – Đâu phải lúc nào cũng có thể cất tiếng hát được. Anh cứ chịu khó chờ, đến một lúc nào đó, em sẽ hát.

II
Cuộc gặp gỡ kỳ lạ ấy đã diễn ra trên tàu vào đúng tối hôm đó, khi đoàn tàu vừa dời ga Vinh được vài cây số. Hình như Tuấn nhìn thấy anh ta lướt nhanh qua toa tàu của mình trong lúc hành khách ngủ gà ngủ gật. Mấy tiếng vừa qua Thủy bắt anh kể cho nghe những chuyện ở mặt trận. Anh có nhắc nhiều đến anh ta. Nhưng…anh hoàn toàn không thể ngờ rằng anh ta cũng đang có mặt trên đoàn tàu này. Nhưng…chẳng lẽ lại có sự giống nhau kỳ lạ như vậy giữa hai con người?
Khi anh ta lướt qua trước mặt mình, Tuấn bật đứng dậy định hét lên một tiếng và gọi tên anh ta. Nhưng anh đã ghìm lại được tiếng kêu ấy và lặng lẽ đứng dậy đi theo. Khi anh ta ra đến lan can ở khoảng cách giữa hai toa tàu thì cũng là lúc con người kia dừng lại, đứng tựa lưng vào lan can nhìn ra khoảng đồi ngập ánh trăng trước mặt.
- Thái, có phải Thái đấy không?
Bóng người kia quay lại, im lặng hồi lâu, nhìn ngắm Tuấn từ đầu đến chân và bật cười.
- Tớ đã nhận ra cậu rồi đấy!
- Tớ cũng vậy! Nhưng…có đúng cậu là Thái không nhỉ?
Tuấn tiến lại gần anh ta, bật lửa châm thuốc hút, anh cố tình để bật lửa cháy hồi lâu, nhìn trân trân vào gương mặt của người đứng đối diện, hy vọng sẽ nhận ra rằng mình đã lầm.
- Sao cậu lẩn thẩn thế nhỉ! Chẳng lẽ tớ lại không được phép xuất hiện trước mặt cậu hay sao?
- Nhưng …cậu…cậu đã chết rồi cơ mà. Mình nhớ bọn mình đã chôn cậu dưới chân dãy cao điểm 1015 ở phía Tây sông Pô Cô, bên dưới một bụi le rất to. Tuy rằng, quả thật…bọn mình vùi cậu có hơi sơ sài, vì lúc đó địch vòng trong, vòng ngoài không thể làm hơn được. Nhưng không thể vì thế mà cậu có thể đội đất mà sống lại được. Không thể có chuyện kỳ lạ như vậy được.
- Nếu điều kỳ lạ đó xảy ra thì sao? Cậu cũng thừa biết chiến tranh thiếu gì những điều kỳ lạ.
- Tớ cũng nghĩ thế…Nhưng, chuyện này nó phi lý làm sao ấy! Cậu có hút thuốc không? Hãy kể cho mình nghe xem cậu đã sống lại như thế nào đi!
- Không! Chưa đến lúc mình kể cho mọi người nghe điều ấy. vì chiến tranh đang còn đó. Và cậu, có lẽ lại đang đến mặt trận phải không? Tớ đoán thế, khổ cái thân cậu chưa vợ con gì à? Đấy tớ đã bảo mà. Những người lính các cậu chưa kịp xoay sở gì cho riêng mình cả thì lại sấp ngửa ra đi. Thế là cái quái gì hả?
- Còn cậu? Chẳng lẽ cậu không phải là người lính hay sao?
- Tớ rời bỏ quân ngũ lâu rồi. Cứ cho rằng ngày ấy tớ đã thoát chết.Thế thì, sau khi được may mắn nhìn qua cái thế giới bên kia, tớ chẳng thấy có gì hấp dẫn cả. Ở đó, thằng nào cũng như thằng nào hết. Người anh hùng cũng chẳng khác gì kẻ phản bội. Ta cũng chẳng khác gì địch, da trắng cũng chẳng khác gì da đen. Cộng sản cũng chẳng khác gì không cộng sản. Có nghĩa là đối với thế giới bên kia thì mọi cái ở cuộc đời chúng ta đều vô nghĩa hết. Cái truyền thuyết cho rằng khi chết có kẻ được lên thiên đàng, có kẻ phải xuống địa ngục, có kẻ sung sướng, có kẻ đau khổ là láo toét hết. Khi biết điều đó, tớ chẳng dại gì mà không quay trở lại thế giới đầy hấp dẫn của cánh ta. Nhưng tớ trở lại không phải để làm lính. Ở góc độ này thì tớ đã chết như cậu nói! Nhưng ở góc độ khác thì tớ vẫn tồn tại. Rời quân ngũ trở về, tớ mới biết rằng trong khi cánh ta đi uỵch nhau thì ở phía sau bọn họ thi nhau làm giàu, chia nhau những gì béo bở. Nhưng tớ sẽ không chịu thua. Tớ sẽ bắt đầu lại từ đầu. Tớ tìm mọi cách để làm ra thật nhiều tiền…Cậu cũng biết người lính trinh sát có một kho kinh nghiệm về sư láu cá. Tớ đã sử dụng cái kho ấy theo kiểu của tớ. Khi các cậu trống giong cờ mở tiến vào Sài Gòn thì đầu tớ lạnh như băng. Tớ phải tỉnh táo để hoạch định một kế hoạch làm ăn vào thời hậu chiến! Hai tháng sau khi hậu chiến tớ đã nhảy được vào Sài Gòn rồi. Trong lúc các cậu còn đang kiểm điểm các trận đánh để bình bầu các loại huân chương thì tớ lo tìm cách đưa ra Bắc những thứ “của độc” của nền văn minh Nhật Bổn và phương Tây. Với một vài thủ đoạn vặt của lính trinh sát, tớ đã vượt qua được tất cả các loại barie. Mở đầu như thế là tốt, đúng không nào? Đến khi tuyến đường sắt tuyệt với này hoàn thành thì khỏi phải nói, cánh tớ được chắp cánh. Cánh tớ đã khai thác không thương tiếc cái thây ma của chiến tranh ở miền Nam và đã phất to rồi đấy. Cậu ngạc nhiên à? Thế cậu cứ nghĩ rằng tất cả những người lính trở về sau năm bảy lăm rồi đều đắc đạo , đều trở thành thánh nhân rồi sao? Tớ cũng vậy , nếu tớ chết như cậu vừa nói, thì tớ đã trở thành một anh hùng, ít nhất là trong tâm tưởng đồng đội. Còn, nếu tớ sống…thì chưa biết điều gì sẽ xảy ra. Thôi, cậu trở vào mà tiếp tục tán cái con bé kháu khỉnh ấy đi. Mình đi đây, chúng ta sẽ còn gặp nhau nhiều lần cơ mà.
- Nhưng này…thế…có phải cậu…cậu còn sống thật không?
- Khỉ ạ! Cậu cũng nên lẩn thẩn nó vừa vừa chứ?
Nói rồi anh ta bước vụt qua rồi lẻn vào toa tàu sau, bỏ mặc Tuấn đứng ngơ ngác nhìn theo. Anh dụi mắt, véo vào tai vào mắt để tin rằng mình đang thức chứ không phải mơ ngủ.
Không, không phải một giấc mơ, nhưng cũng không thể là điều có thực. Anh không bao giờ quên được buổi chiều ẩm ướt ấy. Đội trinh sát của anh vừa lội dọc dãy cao điểm phía Tây sông Pô Cô, nơi hai lữ đoàn dù vừa đổ quân xuống. Các anh đã nằm khuất trong vòm cây, chiếu ống nhòm xem chúng nó cưa gỗ, đào công sự, ăn uống, nhậu nhẹt, xem bọn gái nhảy vừa được đưa từ thị xã Kon Tum lên đang vừa cười éo éo vừa nhét thức ăn, đổ bia rượu vào miệng bọn sĩ quan mũ đỏ. Sau khi đã nắm được sơ bộ khu phòng thủ dã chiến của bọn chúng, anh cho đội tụt xuống theo dông đồi yên ngựa. Xuống tới khe suối cạn thì đụng bọn “đèn cù”, thế là phải nổ súng. Thái, người bạn chiến đấu tin cậy, trúng đạn ngay từ những phút đầu, máu ra nhiều quá. Thái lịm đi trên vai anh. Vừa chạy, anh vừa cảm thấy những dòng máu nóng hổi của Thái ngấm dần vào áo, vào da thịt mình, hơi thở của Thái cũng nóng dần. Nhưng cậu ấy đã không kêu than một lời.
Thấy động, địch cho bọn lính dù đổ quân lung tung, bịt hết mọi lối. Đêm xuống mà các anh vẫn còn loanh quanh trong khu vực bị địch khống chế. Thái đã tắt thở, cứng đờ trên vai anh.
Họ tạm dừng trong một vạt rừng le. Sau khi bàn bạc với anh em, Tuấn quyết định chôn cất Thái tại đây, nhiệm vụ của các anh còn rất nặng nề, không thể cứ lẵng nhẵng thay nhau mang Thái trên lưng được. Bằng mấy con dao găm, các anh đã đào được một cái hố sâu chừng tám chục phân và đặt Thái nằm xuống đó sau khi đã thay quần áo và cuốn chặt Thái trong một bộ tăng võng.
Sự thể là như thế, làm sao anh có thể tin rằng làm sao thằng Thái có thể sống lại, có thể đội đất mà lên. Nhưng, chẳng lẽ anh lầm và cả hắn cũng lầm. Rõ ràng hắn cũng nhận ra anh kia mà. Chẳng lẽ những chuyện kì lạ vẫn có thể xảy ra, có thể biến người đã chết thành người sống, có thể biến một người chiến sĩ gan góc dạn dày như Thái trở thành một tên đầu cơ, buôn lậu hay sao?
Không! Anh không tin. Không tin. Thà rằng cứ tin rằng cậu ấy đã chết còn hơn là được nhìn thấy cậu ấy như vừa rồi.
Anh nghĩ vậy và vươn vai làm mấy động tác hít thở cho tỉnh táo rồi trở vào trong toa. Con tàu vẫn sầm sầm lao về phía trước với dáng vẻ lì lợm vốn có của nó.
Tuy trong toa tàu chưa lên đèn nhưng ánh trăng chiếu rọi qua các cửa sổ đã tạo nên một thứ ánh sáng dìu dịu. Hành khách trong toa đều thức. những người có diễm phúc được ngồi bên cửa sổ say sưa ngắm trăng. Thủy cũng ở trong số những người may mắn ấy, nhưng không hiểu sao cô lại không ngắm trăng. Cô ngồi quay lưng về phía cửa sổ và dường như cô cũng đang chờ anh.
- Anh đi đâu mà lâu thế? – Cô khẽ hỏi khi anh lặng lẽ ngồi xuống bên cô.

- Tôi…đứng ngoài lan can đầu toa một lát cho thoáng.

- Nhớ…cái chị ban sáng, phải không anh…?

- Rất tiếc là…không, cô bé ạ!

- Sao lại không nhỉ? Chẳng lẽ anh lại vô ơn đến thế kia à? Vừa làm đầy một bụng xôi với thịt gà mà anh không bỏ ra được mươi phút để nhớ người ta sao?

- Có chứ. Nhưng… là lúc khác.

- Theo em…lúc này là lúc thích hợp nhất để nhớ người yêu. Kìa…anh nhìn mà xem, trăng mới đẹp làm sao?
- Sao cô lại nghĩ rằng cô ấy là người yêu của tôi nhỉ?

- Chẳng lẽ vị trí ấy không hợp với chị ấy hay sao?

- Không…ít nhất là trong hoàn cảnh này. Vì cô ấy đã có chồng rồi.

Cô gái im lặng một lát rồi khẽ buông một tiếng thở dài. Anh không muốn nói gì thêm nữa. Hình như với mẫn cảm của một người con gái, Thủy cũng đã hiểu điều đó nên không hỏi gì thêm nữa. Và, cô đột ngột cất tiếng hát. Cô hát một bài dân ca miền Trung. Khéo chưa sao cô ta lại chọn đúng bài hát đó nhỉ? Lý con sáo sang sông? Tiếp theo là một loạt những bài dân ca da diết nhớ thương của nhiều vùng quê khác nhau. Dường như cô gái đã cố ý chọn những bài về tình yêu và sự trái ngang của nó. Hết Lý con sáo sang sông, Lý chiều chiều, lại đến Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc, Em lấy chồng rồi anh tiếc lắm thay…vv…
Anh ngồi im như đá, thở nhẹ nhàng và lắng nghe, lòng anh nhẹ nhàng thư thái lạ. Những bài hát đã an ủi anh. Dường như người xưa đã biết hết, thấu hiểu hết nỗi lòng anh, nên đã chuẩn bị đầy đủ những lời an ủi ấy. Đúng, giá như đêm nay bên khung cửa sổ chan hòa ánh trăng này mà không có cô bé hát dân ca, hẳn lòng anh sẽ trĩu nặng vì suy tư, vì buồn nhớ.

- Anh có buồn lắm không?

Cô hỏi sau khi hát xong một bài.

- Không, cô bé ạ. Nghe cô hát, tôi quên hết tất cả.

- Ôi! Sao lại thế? Những bài hát ấy là để giúp người ta nhớ nhau đấy chứ! EM tò mò hỏi một chút nhé? Anh có yêu chị ấy không?

“ Cô bé vẫn không buông tha mình, đáo để thật”. Anh nghĩ vậy và đáp nhỏ.

- Có, tôi đã yêu cô ấy.

- Anh chia động từ chính xác đấy chứ?

- Chính xác.

- Em hiểu rồi.

- Cô chưa hiểu gì đâu, cô bé ạ - Anh bất giác quay sang, nắm lấy bàn tay nhỏ nhắn của cô – Để tôi kể cho mà nghe…

- Vâng… nếu…anh thấy cần thiết…- Cô đáp nhỏ, giọng hơi chơi vơi và vẫn để yên bàn tay nhỏ nhắn của mình trong tay anh. Anh không hiểu vì sao bỗng dưng mình lại muốn kể cho cô nghe về mối tình dang dở của anh, mặc dù chưa có ai được nghe anh kể một cách ngọn ngành về mối tình ấy. Anh muốn đáp lại tấm lòng của cô hay tự trong lòng anh bỗng dưng xuất hiện ý muốn giãi bày tâm sự. Anh không biết nữa, nhưng anh bỗng nảy ra một ý nghĩ rất kỳ lạ. Đây là dịp duy nhất mình có thể dốc bầu tâm sự, sẽ không còn dịp nào nữa. Sẽ không bao giờ anh nhắc lại với ai về cuộc tình buồn bã của mình nữa.

Kể xong anh thấy lòng mình nhẹ nhõm thư dãn như vừa được tắm gội. Hay, giống như một kẻ đi đường xa mang nặng, bỗng dưng gặp một người bạn đường hào hiệp, nhận mang đỡ mình một nửa số hành lý cồng kềnh đang trĩu nặng trện vai vậy.

- Anh có buồn nhiều không, anh Tuấn?

- Buồn chứ, chẳng lẽ cô không thấy buồn khi nghe câu chuyện này hay sao?

- Buồn chứ anh! Nhưng… em tiếc cho chị ấy nhiều hơn.

- Sao vậy?

- Chị ấy đã để mất cái quý nhất mà mình có thể có.

- Chẳng lẽ..tôi lại đáng giá đến thế hay sao?

- Không, em chưa nói đến anh. Em chỉ nói đến tình yêu, chị ấy đã để mất tình yêu của mình. Bây giờ chị ấy sẽ buồn khổ suốt đời vì điều đó.

- Còn tôi?

- Anh…vẫn còn nhiều khả năng để…tìm được một người khác yêu mình.

- Có lẽ…nhưng phải có thời gian. Phải đợi đến khi dập tắt cuộc chiến tranh vừa mới xẩy ra này đã, khi ấy…nếu tôi còn sống trở về…

- Anh sẽ sống…

- Cô có theo đạo nào không?

- Không! Nhưng nếu cần…em sẽ hằng ngày cầu nguyện cho anh…được sống trở về…và…được yêu…
Nói xong những lời ấy, cô gái bỗng gục xuống chiếc bàn nhỏ gắn bên cửa sổ, đôi vai nhỏ của cô khẽ rung lên. Không một chút băn khoăn, Tuấn đặt nhẹ bàn tay lên đôi vai ấy và cảm thấy lòng mình dịu lại, nhẹ lâng….

CHƯƠNG NĂM

“

Cái chết là sự kết thúc. NHưng một sự hy sinh lại là cái bắt đầu”.

Nhật ký của một người lính trinh sát.

I
Trưa hôm sau ông Sang cho gọi anh em Tình lên uống rượu với bố con ông Đốc. Anh cũng định lên thăm ông chú lưu lạc của họ nhà mình nên nhận lời ngay. Thâm tâm, anh thấy thật khó hiểu với việc tìm về cuội nguồn của ông Đốc. Hình như ông phẫn chí với gia đình vì một cuộc ép duyên nên đã bỏ nhà ra đi năm mười bảy tuổi. Anh em trong họ không một ai biết tin tức gì về ông, họ đã lẵng quên ông từ lâu và có lẽ không một ai ngờ rằng ông còn sống và còn trở về làng. Nghe Nghĩa kể, gia đình của ông trong Sài Gòn cũng khá giả, bố con ông có mấy cửa hiệu, bà vợ cả có một quầy vải lớn ở chợ Bến Thành, bà vợ hai của ông trước kia cũng từng là một tiểu chủ…Cuộc sống của gia đình ông dư giả về mặt vật chất, con cháu ông cũng đông đúc, phương trưởng. Đô là con trai áp út của bà vợ cả, nghe đâu cũng đã từng đi lính một vài năm, nay là kỹ sư của một xí nghiệp ở Sài Gòn. Vậy thì ông còn cần gì ở cái làng Mê Văn nghèo nàn, lầm lũi này nữa.

Kể về vai vế trong họ thì ông Đốc bằng vai với Tình, nhưng anh lại thuộc cành trên, vì vậy nên ông phải kêu anh bằng bác và luôn biểu lộ sự tôn kính thái quá khiến anh phát ngượng. Khi anh và Nghĩa cùng với ông Sang, ông Đốc ngồi uống rượu thì hai con trai ông Sang và Đô luôn phải thay nhau túc trực bên cạnh. Anh có ý muốn mời Đô cùng ngồi để hai “ông con” trò chuyện, nhưng anh không dám và ông Đốc cũng không cho phép. Thành ra bữa rượi đã trôi đi tẻ nhạt trong không khí tôn ti trật tự thời “tiền khởi nghĩa”, đến là khó chịu.

Trong suốt bữa ăn, ông Đốc đã kể về quãng đời tha phương của mình. Từ đận ông vào làm phu cao su ở Phú Riềng tới đận ông theo chân những người buôn bán ở Sài Gòn ngược sang tận vùng cao Mê Lai thuộc biên giới phía Tây Căm Pốt để buôn bán. Rồi chuyện ông về Sài Gòn lập xưởng, làm ăn phát đạt vào năm rồi bị phá sản vì kiện cáo. Rồi đến đạn ông vào Cà Mau theo quân Bình Xuyên lập cảng buôn lậu…Tóm lại, cuộc đời ông bao gồm liên tiếp những cuộc phiêu lưu mạo hiểm, lên voi xuống chó (đã có thời ông ra tranh cử nghị sĩ quốc hội của chính quyền Ngô Đình Diệm nhưng không thắng và nhờ đó bỏ luôn được cái mộng làm nhà chính khách, ông coi đó là một cái may mắn cho đời ông và cho con cháu).

- Quả là nhờ vào hồng phúc của gia tiên nên tôi mới thoát khỏi cái trò chánh chị chánh em đó để trở về “chí thú làm ăn” – Ông già sôi nổi tiếp – Nhưng rồi thời cuộc cũng lôi con cái mình vào lúc nào không hay. Nói mấy ông tha lỗi, tôi rời quê hương với một nỗi cay đắng trong lòng. Tôi luôn tự hỏi, tại sao ở cái làng Mê Văn ấy, họ hàng nhà ta chưa bao giờ vươn lên khỏi “tầng lớp cùng đinh”? Nào, các ông thử kể xem thời trước cái họ Kiều nhà ta ở cái làng này có ông nào vượt qua được cái danh ông trương tuần không nào. Tất cả đều chỉ là bố cu, mẹ đĩ. Vậy nên, khi sống giữa đô thành Sài Gòn, nhìn thấy cái cảnh gia đình nhà mình có cơ trở thành một gia đình máu mặt, ai mà không ham? Nhưng rồi tôi đã thất bại, tuy vậy tôi chưa đến nỗi mù quáng tới mức bán cả lương tâm mình cho ngoại bang và bọn quyền cao chức trọng để mà mua danh lợi. Nhưng đến đời con tôi thì chúng không tránh khỏi tai họa. Thằng con đầu của tôi thành đạt rất sớm, nó được đi học tập tận bên Mỹ và đã lên tới trung tá quân lực Việt Nam cộng hòa. Nhưng rồi tới Mậu Thân nó đã tử trận. Thằng em áp nó cũng tấp tểnh lên tới đại úy thì bị mất một giò, trở thành phế binh. Chậc, cũng còn là may cho nó đó. Con vợ bỏ đi theo một thằng Mỹ lai, nhưng khi thành phế binh nó lại lấy được con nhỏ này. Số nó kể là hên đấy, chẳng nói giấu gì mấy ông, giờ cháu là hội trưởng hội phụ nữ của phường, thương chồng thương con rất mực. Thằng con đầu của bà nhỏ nhà tôi cũng chết trận luôn. Tội thằng nhỏ, vừa đi lính được vài tháng, coi chừng súng bắn chưa thạo. Thằng thứ hai của bà nhỏ thì bỏ trốn ra cứ theo đàng mình. Nó đâm khá hơn cả. Bây giờ thì cháu nó có chân trong quận ủy, phụ trách công nghiệp quận. Còn thằng này, con áp út của bà cả, thì cũng đi lính dù được hơn một năm, bị thương ở Tây Nguyên năm bảy mươi hai rồi được giải ngũ, tôi đã kịp gửi cháu sang Pháp học, mãi đến năm bảy mươi sáu, được phép của chánh quyền mình, cháu được về nước và cũng được trọng dụng. Thế đó, thời tôi kể cũng trầm luân. Tây cũng từng đến Mỹ cũng từng qua, nhưng ở đâu tôi cũng không quên được cái làng quê nghèo đói triền miên của cha ông chúng ta. Khi chiến tranh kết thúc, bạn bè tôi nhiều người rủ qua ngoại quốc sinh sống, nhưng tôi không đi. Tôi tính, ra nước ngoài, dẫu có giàu sang vẫn là kẻ tha hương, rồi thì con cháu nó không biết đâu là nguồn là cội, nên tôi quyết tâm ở lại. Sau năm bảy mươi năm tôi cũng thấp thỏm chờ đợi một cuộc trả thù của Việt Cộng như người ta nói, nhưng thâm tâm tôi không mấy tin. Người Việt mình có câu “Máu chảy ruột mềm”, lại có câu” Uống nước không uống cả cặn”, suy ngẫm cho kỹ tôi không tin lại có cuộc “nồi da xáo thịt” khi chiến tranh đã kết thúc. Các con tôi cũng đã đổ máu vì chiến tranh. Hai đứa tử hai đứa thương, một gia đình đau thương như thế lại chẳng đáng kể hay sao? Vào những ngày tháng tư tháng năm năm bảy mươi năm, các huynh có biết tôi sống như thế nào không? Tôi đinh ninh rằng họ hàng nhà ta thế nào cũng có người đi bộ đội giải phóng, cũng có người vào tới được Sài Gòn, thế là tôi đi dò hỏi khắp nơi, ở đâu có bộ đội giải phóng là tôi mò tới. Nhưng thật lạ lùng, tôi không gặp một anh bộ đội giải phóng nào cùng họ với mình. Người cùng tổng cùng huyện thì có, tôi có gặp một anh bên làng Mai Hạ, tôi cũng hỏi thăm đủ chuyện nhưng cái anh này còn trẻ quá, thậm chí anh ta còn chưa một lần nào tới làng Mê Văn nữa. Mãi tới cuối năm bảy mươi sáu, tôi mới gặp được bác Vân, người bên họ ngoại nhà ta. Bác ấy thì có lẽ các ông đã biết cả, ông ấy là đại tá hay trung tá gì đó. Ôi, tôi mừng xiết bao khi nghe ông ấy kể về anh em họ hàng nhà mình. Tôi biết ông Tâm, cụ thân sinh ra bác Tình, bác Nghĩa đây, và bác Sang còn sống. Đêm hôm ấy tôi mới họp các con lại, kể cho chúng nó nghe về cái làng của cha ông chúng nó, kể cho chúng nó nghe về từng nhà, từng người, buộc chúng nó phải lập tộc hệ để nhớ vai vế trong nhà. Và tôi đã nói với chúng rằng “Tao nhất định phải tìm về được quê hương, bản quán của mình trước khi nhắm mắt xuôi tay, dù có phải tốn kém đến đâu chăng nữa. Thế mà, cho đến tận ngày hôm nay…”

Đôi mắt ông Đốc đã rớm lệ, ông ngừng lời rồi nâng chén rượu lên vừa uống vừa khóc lặng lẽ.

- Nhờ ân đức của ông bà, cuối cùng thì chú cũng đưa được các cháu về đây –Ông Sang an ủi người em – Nếu chiến tranh còn kéo dài thì chưa chắc gì chú với tôi còn được đoàn tụ. Thế là đại phúc rồi. Từ nay, chú để cho các con các cháu nó năng đi lại thăm viếng lẫn nhau cho nó có nghĩa…

- Ngày mai bố con tôi tính lên huyện thăm ông Ân, không biết có tiện hay không?

- Sao lại không tiện, anh em trong nhà chứ có phải người dưng nước lã đâu. Hôm nay tôi cũng cho cháu lên mời bác ấy về nhưng không hiểu bận bịu gì mà bác ấy không về, mà cũng chẳng thấy cho đứa trẻ nào về để cho anh em chúng nó sum họp?

- Ngày mai tôi sẽ đưa ông và cháu lên thăm anh chị ấy – Tình quyết định lên tiếng – Bố cháu chẳng may đã qua đời, không được chứng kiến ngày sum họp này, nhưng anh em cháu còn cả đây, chúng cháu sẽ có trách nhiệm đi lại với chú và các cháu trong ấy.

Sau bữa ăn, không khí trang trọng đã dịu đi ít nhiều. Tình và Nghĩa đã kéo Đô xuống nhà dưới hút thuốc và trò chuyện để cho hai ông già được thoải mái tự nhiên hơn.

- Bố cháu là người kì cục lắm – Đô nói khi mấy anh em đã xuống nhà dưới- Hồi theo Bình Xuyên bố cháu xuýt bị tụi nó treo cổ vì tội cứ khăng khăng một mực ca ngợi cụ Hồ CHí Minh, ông già nói ông theo Bình Xuyên vì Bình Xuyên cũng chống Pháp, nhưng sau biết Bình Xuyên chẳng qua cũng là một sản phẩm của Pháp nên ông bỏ về thành phố tính đi buôn làm giầu và rồi ông cũng làm nên chuyện.

- Thế …hồi ở lính cháu đi những đâu?

- Dạ, cháu ở Quảng Trị rồi hành quân qua Nam Lào. May mà bám được càng máy bay, nếu không thì bỏ xác ở đó rồi. Sau đó thì cháu lên Kom Tum…

- Thế thì…mày thuộc lữ quân dù 3, phải không?

- Dạ!Lữ ba đó. Cái lữ có ông Đại tá Thọ bị quân giải phóng bắt ở Nam Lào đó ông.

Tình bỗng cười lớn:
- Thế thì hồi đó “ông cháu” mình bắn nhau là cái chắc. Tớ cũng chiến đấu ở Nam Lào trong chiến dịch đó. Đến đầu năm bảy mươi hai tớ cũng vào Tây Nguyên và cũng lại đụng với cánh lính dù của chú mày ở đó. Thật là…đánh nhau vỡ đầu mới nhận ra họ!

- Chiến tranh mà ông…Cũng may cả hai ông cháu mình còn sống được tới ngày hôm nay đó…

- Sống được cũng chỉ là may mắn thôi. Như các ông già vừa nói, nhờ hồng phúc của ông bà tổ tiên còn vượng.

- Đúng thế ông ạ - Đô bỗng móc trong túi ra một chiếc hộp đựng thuốc lá bằng đuy ra sáng loáng – Cháu sống được có lẽ nhờ cái hộp nhỏ này. Nó là của một ông Việt Cộng nào đó, cháu nhặt được trong một cuộc truy đuổi nhóm thám sát của Quân Giải phóng. Thấy nó đẹp, cháu tính giữ lại làm kỷ niệm. Ai dè, mấy hôm sau khi Việt Cộng tiến công căn cứ, cái vật nhỏ này đã che chở cho cháu. Một quả đạn cối rơi gần chỗ cháu, cháu bị rất nhieefi miểng nhưng đều không trúng chỗ hiểm. Duy chỉ có một miếng găm vô ngực trái thì đụng phải cái hộ này, thay vì chui vô ngực cháu thì nói chui vô nằm gọn trong cái hộp này, trên thực tế đã cứu cháu. Vì thế, tự bấy đến nay cháu luôn mang nó bên mình, coi như một vật thiêng, một thứ bùa hộ mạng.
Tình nhìn lom lom vào chiếc hộp, rồi bỗng bước tới.

- Đưa tao xem nào!

Anh cầm lấy chiếc hộp, mở nó ra xem rồi bỗng tái mặt thảng thốt kêu lên:
- Đúng nó đây rồi!

- Sao…sao ạ? Nó là…của ông sao?

Tình xúc động hết nhìn chiếc hộp lại nhìn đứa cháu họ của mình.
- Nó là của…anh bạn rất thân của tôi. Trời ơi anh ấy đã hy sinh vào cái hôm bọn khốn khiếp chúng mày truy đuổi bọn tao ở chân dãy cao điểm 1015, phía tây sông Pô Cô. Không chừng…chính mày…chính mày đã bắn trúng anh ấy…
Tình thở hổn hển, bước tới nhìn trân trân vào bộ mặt đang tái dần đi của đứa cháu họ. Anh ta hốt hoảng lùi dần, lùi dần, miệng lắp bắp:

- Không…không phải cháy. Cháu…không…

- Làm sao mà mày biết rằng không phải viên đạn của mày đã giết chết anh ấy? làm sao mày biết được như vậy? Không? Rất có thể là mày đã bắn viên đạn khốn khiếp đó…Đây, tên anh ấy còn đây này. Viết tắt chữ Lê Viết Thái, hai chữ này là quê hương, là cái làng Mai Hạ đã sinh ra anh ấy. Nó chỉ cách đây dăm ba cây số thôi. Ở đó anh ấy còn mẹ già và hai đứa em nhỏ, một đứa trạc tuổi thằng Nghĩa nhà mình đây này. Cái hộp này là vật kỷ niệm, anh ấy làm sau chiến dịch Nam Lào, làm từ một mảnh duyra lấy từ một chiếc trực thăng bị tiểu đội trinh sát của chúng tao bắn cháy. Anh ấy có bàn tay tuyệt vời, anh ấy cũng có ước mơ sẽ trở thành một kỹ sư cơ khí như mày đấy. Mày hiểu không? Anh ấy thì…không trở về được nữa sau cái buổi chiều tai họa ấy. Còn mày thì..lại về được đây, quê hương của mày và…cũng là của anh ấy. Liệu mày sẽ nghĩ gì khi mày nhìn thấy mẹ anh ấy, hở thằng khốn khiếp kia?

- Trời ơi!- Đô choáng váng rên lên – Chẳng lẽ tôi lại là tên giết người?

Tình mệt mỏi ngồi xuống mép ghế, mồ hôi túa ra trên trán anh. Thấy vậy, Nghĩa hốt hoảng chạy tới:

- Anh có làm sao không? Anh bình tĩnh lại đi. Xúc động mạnh như vậy không có lợi cho anh đâu. Suy cho cùng thì…chú Đô có lỗi gì đâu?

...
Anh cũng biết vậy. Nhưng làm sao có thể nén nổi lòng mình khi nhìn thấy cái vật ấy và đứng trước một hoàn cảnh như thế này? Anh nhắm mặt lại và bỗng hình dung rất rõ nụ cười của Thái cái lúc anh mang chiếc hộp thuốc lá xinh đẹp này ra khoe với tiểu đội. Anh cũng thấy như ngay trước mặt mình cái giây khắc Thái ngã vật xuống nền rừng ẩm ướt, nhìn thấy những dòng máu thắm đỏ của Thái nhỏ giọt, từng giọt, nhìn thấy những giọt nước mắt chảy chan hòa trên gương mặt đại đội trưởng Tuấn. Anh cũng nghe văng vẳng bên tai tiếng đại đội trưởng nói những lời vĩnh biệt Thái trước ngôi mộ thô sơ mà các anh vừa đắp tạm cho anh dưới một bụi le. Một người lính trinh sát dũng cảm và thông minh đã nằm xuống. Có lẽ cho đến ngày hôm nay anh vẫn còn đang nằm tại nơi ấy. Có ai nhớ mà đưa anh về những nghĩa trang tập trung không nhỉ? Khó mà có thể tìm được cái mộ ấy sau bao mưa nắng, cỏ dại có thể đã mọc trùm lên, nước lũ có thể đã cuốn trôi, một con lợn rừng nào đó có thể đã dũi tung lên khi đi kiếm những đọt măng rừng mới nhú? Nhưng tất cả những điều đó liệu có quan trọng gì? Rất có thể anh chỉ còn để lại chiếc hộp này cho đời, chiếc hộp vài ngày sau đã tình cờ cứu mạng cho một tên lính dù, tên lính rất có thể đã bắn viên đạn kết thúc sự tồn tại của anh trên đời, tên lính đó hiện đang đứng trước mặt tôi đây, trong dáng vẻ ngoan ngoãn lạ lùng của một đứa cháu trong nội tộc. Tất cả những cái đó có vẻ cực kỳ phi lý, ngu xuẩn. Nhưng, nó lại là hiện thực, tôi biết làm gì với nó bây giờ?

- Ông ơi! – Tiếng Đô rụt rè vang lên bên tai anh – Cháu phải làm gì bây giờ? Cháu có thể làm gì để chuộc lại lỗi lầm? Nhưng…liệu cháu có tội trong chuyện này không? Ôi, làm sao cháu biết được có phải chính viên đạn cháu bắn ra đã giết chết anh ấy hay không? Thà rằng biết đích xác rằng mình có tội có lẽ còn dễ xử hơn. Trời ơi, từ nay lương tâm cháu không bao giờ còn được yên ổn nữa.

Giọng nói xót xa và gương mặt biểu lộ sự đau khổ tuyệt vọng của Đô khiến anh nao lòng.

- Không…Suy cho cùng cháu không phải là kẻ có tội trực tiếp, Đô ạ. Chuyện này…tuy cũng thật đáng buồn trong cái ngày sum họp của gia đình ta, nhưng cũng không phải hoàn toàn vô ích. Bởi vì nó gợi ý cho chúng ta phải suy nghĩ một cách nghiêm túc về quá khứ. Cuộc chiến tranh vừa qua đã gây ra quá nhiều đau thương cho dân tộc ta. Dù là ở bên này hay bên kia cuộc chiến, đã là người Việt Nam thì đều phải chia sẻ nỗi bất hạnh đó của dân tộc. Trong nội bộ dân tộc chúng ta không có kẻ thắng trận và kẻ bại trận, chỉ có bọn Mỹ mới là kẻ thua trận thật sự, nhưng chúng đã cút về Mỹ rồi. Vấn đề còn lại là phải làm thế nào để băng bó cho nhau những vết thương do chiến tranh để lại. Đó là một bài học quá khứ. Bài học đó sẽ giúp dân tộc ta suy ngẫm trong tương lai. Cháu cũng vậy, cháu cũng phải suy ngẫm và sống tốt trong tương lai, có như vậy thì mới trả được dù một phần món nợ của quá khứ .

- Vâng…cháu đã hiểu là phải như vậy từ khi còn học ở Pháp.

- Còn cái hộp này…có lẽ nó là di vật có ý nghĩa duy nhất còn lại của anh ấy. Vậy cháu hãy trao nó cho tôi để tôi đem tới gia đình anh ấy.

- Vâng…dĩ nhiên là như thế, mặc dù …cháu rất tiếc.

- Anh tha lỗi cho tôi…- Tình bỗng thay đổi cách xưng hô – Dù sao chúng ta cũng là anh em một nhà và cùng một thế hệ. thế hệ của chúng ta đã phải chịu nhiều đau khổ của cuộc chiến tranh này, do đó phải thương yêu nhau, phải nhanh chóng hiểu nhau để cùng nhau làm được những gì có thể làm cho đất nước và cho bản thân mình nữa.

- Cháu hiểu…- Đô khẽ thở dài – Chính vì thế mà khi học xong cháu đã tìm mọi cách xin trở về Tổ quốc. Nếu ông biết cháu đã phải vất vả như thế nào mới xin được phép trở lại Đất nước thì ông sẽ có thể thông cảm với cháu. Cháu biết không phải ngày một ngày hai người ta có thể quên đi được những gì đã xẩy ra trong suốt mấy thập kỷ. Đôi lúc cháu cũng tự hỏi, mình và những anh em trong gia đình mình có thực yêu nước không? Có lẽ cháu nghĩ thế. Anh hai cháu, ông trung tá chết trận ấy mà, cũng là một người có tâm huyết. Anh ấy căm ghét bọn Mỹ và bọn xâm lược nói chung. Những chế độ chính trị khác nhau đã giáo dục cho công dân của mình theo những quan điểm yêu Tổ quốc khác nhau. Mấy ngày nay sống trên quê hương của tổ tiên mình, trở về đúng cội nguồn của mình, cháu mới hiểu thực ra mình đã được hưởng một chế độ giáo dục sai lầm như thế nào. Và tình yêu cũng có thể dẫn đến tội lỗi nếu nó bắt nguồn từ một luồng mạch đen tối.

- Anh hiểu như vậy là sâu sắc đấy.

- Thưa ông…dù sao thì cháu cũng là trí thức. Tiên đây, cháu cũng xin được phép hỏi thăm…bệnh tình của ông đã dứt hẳn chưa ạ?

- Tôi khỏi rồi…- Anh bỗng mỉm cười – Nếu tôi chưa khỏi thì khi nãy anh có thể đi đứt đấy.

- Trong nhà cháu có một ít thuốc trợ thần kinh đặc hiệu của phương Tây, nếu ông cần…

- Không..cái mà tôi cần hiện nay không phải là thuốc men mà là sự thanh thản về tâm hồn. Mà …điều đó có lẽ còn khó kiếm hơn cả những thứ thuốc đặc hiệu của anh. Nhưng này, hôm qua tôi đã nghe anh hát những bài hát của TRịnh Công Sơn, anh hát hay đấy. Cẩn thận kẻo con gái Mê Văn sẽ bỏ quê hương theo anh vô Sài Gòn đấy. Hình như anh cũng chưa có vợ phải không?

Nghĩa từ bấy đến giờ vẫn im lặng nghe cuộc đối thoại căng thẳng của hai người bây giờ bỗng chen ngang vào một câu:

- Tối hôm kia hai ông già vừa ra nghị quyết bắt buộc Đô phải lấy vợ ở ngoài này đấy.

- Chà, hai ông già định làm chuyện gì đấy? – Tình bật cười- cái thời cha mẹ ép duyên con đã qua từ thời tám hoánh nào rồi còn gì.

- Chưa hẳn thế đâu, anh Tình ạ - Nghĩa khẽ nháy mắt – ngay cả anh nữa đấy. Hãy coi chừng, anh vẫn còn có khả năng để trở thành nạn nhân của một vụ ép duyên đấy.

- Chú nói sao? Ai có thể ep tôi được bây giờ? Anh Ân chắc?

- Không ép anh, nhưng người ta sẽ ép người khác.

Tình thoáng đỏ mặt, nhưng anh lập tức trở lại giọng bình tĩnh, tự tin:

- Chú muốn nói đến cô Hiền , phải không? Nếu vậy thì chú lo hão rồi đấy. không có một hội đồng gia tộc nào có thể ép duyên cô ấy được đâu. Cô ấy có sức mạnh đấu tranh có lẽ còn hơn cả cánh đàn ông chúng ta đấy.

- Anh tự tin gớm nhỉ!

- Đối với người lính trinh sát, tự tin là phẩm chất đầu tiên.

- Vậy thì em cũng sẽ xin vào lính trinh sát, em mê cái nghề mạo hiểm của các anh đấy.

Tình vội xua tay:

- Không nên dẫm lên vết chân người khác, chú em ạ.

- Nhưng, em đã từng nghe anh nói rằng, trong nghề trinh sát của anh, nếu muốn tới đích an toàn phải luôn dẫm đúng vào vết chân của người đi trước mình!

- Ông nhỏ lém lỉnh vừa vừa chứ. Dù sao thì chiều nay tao cũng sẽ lên huyện gặp anh Ân, bắt anh ấy phải xin hoãn cho mày, để mày vào đại học.

- Anh Ân sẽ không làm việc đó đâu.

- Nếu vậy…tao sẽ bóp chết cả hai con béc giê của ông ấy, cho ông ấy trắng mắt ra.

Nghĩa phá lên cười trước lời đe dọa của Tình. Dĩ nhiên sẽ không có chuyện bóp chết nào cả. Nhưng hãy cứ để cho anh ấy làm quen dần với những nguyên tắc sống của anh Ân.Anh biết sớm hay muộn thì hai vị kia cũng khai chiến với nhau, đã thế thì, hãy nói như Gorki “Hỡi giông bão, hãy nổi lên đi”.

CHƯƠNG SÁU

“ Ở chỗ chúng tôi chia tay nhau có một cây hoa lạ. Nó đỏ rực như lửa nhưng lại rất dịu dàng”
Nhật ký của một người lính trinh sát.

Đoàn tàu đưa họ tới Sài Gòn sau bốn ngày đên rong ruổi trên tuyến đường sắt xuyên Việt. Đoàn tàu bò vào ga cuối cùng với dáng vẻ uể oải, mệt mỏi.

Ngược lại mọi hành khác trên tàu đều bừng tỉnh, phần chấn hẳn lên. Sau mấy ngày đên hành trình, đến lúc này hành khách trên các toa, nhiều người đã quen biết nhau, người này đã biết được người kia đi đâu, tới đâu, vì việc gì. Những người bạn trai, bạn gái quen nhau trên đường vội vã trao đổi địa chỉ, hẹn gặp gỡ. Chắc chắn rằng có rất ít cuộc hẹn hò như thế sẽ được thực hiện. Tuy vậy, cũng có những đôi trai gái sẽ đến với nhau, sẽ yêu nhau và thành vợ thành chồng nhờ những chuyến đi thú vị như thế này. Tuấn và cô bạn nhỏ của anh cũng đã trở nên thân thiết và tin cậy nhau. Hành lý của Tuấn khá gọn nhẹ nên anh vui vẻ xách giùm chiếc va li cho cô kĩ sư kinh tế. Họ nhanh chóng lẫn vào cái không khí náo nhiệt của nhà ga.

Ra khỏi cửa, Tuấn cố ý dừng lại nhìn đoàn người đang từ sân ga tuôn ra. Anh vẫn hồ nghi về sự gặp gỡ trên tàu, về sự xuất hiện lạ lùng của Thái trên chuyến tàu này. Nhưng anh vẫn hy vọng vẫn đưa mắt sục sạo khắp dòng người đang hối hả tuôn ra khỏi nhà ga. Nếu vì một phép màu nào đó mà Thái có thể trở về được với cuộc đời này thì vẫn hay chứ. Dù con người ấy có trở lên xấu xa tầm thường như cái con người mà anh đã gặp trên tàu thì vẫn còn hơn là anh ta đã mất đi. Vì trong lòng anh ta, thế nào chẳng còn lưu giữ được đôi điều tốt đẹp, cao thượng mà anh ta đã từng có. Để rồi, đến một lúc nào đó, cái chút tro tàn ấy có cơ hội, lại bùng lên thành những ngọn lửa sưởi ấm cho đời.

- Đi chứ anh!

Thủy khẽ giục khi thấy anh tần ngần đứng nhìn vào cửa ga lúc đó đã vãn người ra vào. Anh như sực tỉnh, quay lại nhìn cô gái cười thay cho lời xin lỗi.

- Hình như anh đang chờ ai, phải không?

- Không…Tôi không chờ ai cả. Tuấn lúng túng trả lời.

- Thế mà em lại đang đoán là có lẽ anh đang cố chờ một người nào đó.

- Cô đoán gần đúng đấy – Tuấn gật đầu xác nhận trước sự nhận xét khá tinh tế của cô gái – Trên tàu, tôi có gặp một người bạn chiến đấu cũ. Nhưng …lạ lắm. Biết nói thế nào với cô nhỉ?

- Anh ta cũng ra trận như anh à?

- Không anh ta đi buôn bán đường dài. Nhưng…tôi cũng không tin thằng cha đó chính là anh ta. Mà …có thật là tôi đã gặp anh ta không nhỉ?

Cô gái mở tròn mắt, ngước nhìn anh.

- Anh nói gì lạ thế, vừa gặp lại vừa không găp. Vừa là anh ta lại vừa không phải anh ta. Một đống mâu thuẫn.
- Đúng thế - Tuấn bật cười – Tôi cam đoan với cô rằng chuyện này là một chuyện kỳ lạ nhất mà tôi gặp từ xưa đến nay. Cái anh bạn mà tôi vừa nói, như tôi biết một cách chắc chắn, thì đã hy sinh rồi. Anh đã chết trên vai tôi, chính tay tôi đã vùi anh ta xuống lòng đất. Vậy mà…hôm vừa rồi trên tàu, anh ta đột ngột xuất hiện. Anh ta nhận ra tôi và tôi cũng nhận ra anh ta. Chúng tôi đã nói chuyện với nhau. Thế nhưng …tôi làm sao có thể tin rằng đó là một sự thật?

- Sao thế? – Cô gái lộ rõ vẻ lo lắng – Hay là anh bị ốm rồi?

- Không. Tôi không sao cả đâu. Thôi, ta đi nhé. Tôi đã làm cho cô phải hoảng sợ rồi đấy.

Anh xốc ba lô, hành lý lên xăm xăm định đi, nhưng cô gái bỗng lộ vẻ băn khoăn.

- Nhưng…Ta đi đâu bây giờ hở anh?

- Ờ nhỉ - Tuấn bỗng ngẩn người ra – Đêm hôm thế này, làm sao mà có thể tìm ra cái cơ quan đáng kính của cô? Thôi, ta làm cái việc dễ làm nhất là chờ cho tới sáng. Đêm hôm thế này…Sài Gòn chứ đâu phải giỡn? Ta sang bùng binh kia ngồi chờ mặt trời vậy. Cô đồng ý chứ?

- Nhưng …em đói lắm rồi!

Thủy nêu ra một vấn đề mới khiến Tuấn bỗng bật cười:

- Xin lỗi, tôi quả là thiếu tế nhị. Có lẽ vì đêm qua tôi đã ăn tham hơn Thủy. Bây giờ ta sẽ đi ăn hủ tiếu. Thủy cũng cần phải nhanh chóng phân biệt được nét tương đồng và khác biệt giữa phở Hà Nội và hủ tiếu Sài Gòn.

- Đó là bài học nhập môn về phong cách Sài Gòn phải không anh?

Đã sắp tàn đêm nhưng những quán ăn quanh nhà ga Sài Gòn vẫn đông người. Đa số là hành khách vừa từ trên tàu đổ xuống nhưng không ít những khuôn mặt mà thoạt trông, cũng biết ngay là dân anh chị. Họ tụ tập thành từng nhóm vừa ăn uống, nhậu nhẹt, vừa nói cười rổn rảng. Tuấn và Thủy khác vất vả mới tìm được một quán ăn vừa ý, nghĩa là đỡ nhộn nhạo hơn đôi chút. Trong khi họ ngồi chờ nhà hàng mang thức ăn ra, Thủy ngồi sát bên anh, thỉnh thoảng cô lại ghé sát vào tai anh hỏi nhỏ “Họ nói gì thế anh?”. Tuấn đành phải kiêm luôn cả chức thông dịch viên cho cô kỹ sư kinh tế của mình.
- Liệu rồi em có thể sống quen được với họ, có thể hiểu được ngôn ngữ của họ không nhỉ?

- Ba Thủy là người quê Nam kia mà?

- Nhưng …ba em đâu có nói khó nghe như họ?

- Rồi em sẽ quen thôi. Đây là đất nước mình mà. Hồi bọn anh mới vô Sài Gòn cũng vậy… cứ như vừa tới một đất nước xa lạ nào đó. Nhưng rồi, chỉ khi gặp một bà má…À, phải rồi, trước tiên em nên tìm cách làm quen với một bà má nào đó. Em sẽ nhanh chóng nhận ra những hàng số của bà mẹ Việt Nam. Những bà mẹ Việt Nam ở nơi nào cũng có những tấm lòng như vậy cả. Chính các má đã giúp anh hiểu miền Nam, hiểu hết giá trị của hạnh phục mà cuộc kháng chiến thần thánh đã giành được, đó là sự thống nhất đất nước.

- Em hiểu. Sự có mặt của em hôm nay ở Sài Gòn chẳng đã nói bao điều về hạnh phúc mà các anh đã giành được cho đất nước này hay sao? Trước hết, em biết ơn các anh…

Ở những trường hợp khác, trong một hoàn cảnh khác, có lẽ anh đã cho rằng đó là những lời khách sáo. Nhưng giọng nói của Thủy vang bên tai anh trong một không khí như thế này khiến anh cảm động và tin ở sự chân thành của cô. Anh chợt nhớ ngày xưa, ở Trường Sơn đã lưu hành một bài hát vui của lính, trong bài hát ấy có một câu thật ngộ:” Ơi, bé em, bé em thân yêu. Ngày mai anh sẽ đưa em đi bát phố, mời em một tô hủ tiếu Sài Gòn”.

…Ngày ấy lính hát là để đùa cho vui. Nhưng ai biết rằng đó cũng là ước mơ của người lính?

Nhà hàng đã bê tới hai tô hủ tiếu nóng hổi. Đôi mắt thơ trẻ của Thủy như sáng bừng lên. Họ lặng lẽ ăn. Thỉnh thoảng anh lại liếc trộm cô bé đang ăn ngon lành bên cạnh mình và lòng anh như vang lên câu hát ngày nào:”Ơi, bé em! Bé em thân yêu”.

...
Rời quán ăn, họ cùng nhau trở lại bùng binh phía trước cổng chợ Bến Thành. Ở đây ban đêm lúc nào cũng có người, đủ các loại người: bọn đĩ điếm, bụi đời, trẻ em vô thừa nhận, đêm đêm từng tốp, từng tốp kéo nhau về đây ngủ, những người đi đường cơ nhỡ ngồi ngủ gà ngủ gật, hai tay vẫn ôm khư khư bọc hành lý của mình. Vài ba anh bộ đội đi phép về đây chờ mua vé tàu, trải ni lông ra dưới chân tượng Thánh Gióng, chiếc ba lô lép kẹp gối trên đầu, dép cặp dưới nách ngủ ngon lành. Ấy thế nhưng bọn kẻ cắp chuyên nghiệp ở đây lại sợ những “anh lính đang ngủ li bì ấy hơn cả cảnh sát. Bởi vì, chỉ cần nghe kêu “ối” lên một tiếng là lập tức những người lính vùng dậy và chỉ trong khoảnh khắc, những “đôi chân vạn dặm” của họ sẽ đuổi kịp những kẻ gian manh. Những quả đấm như trời giáng sẽ vung lên và chỉ một lát những kẻ bất lương ấy sẽ rủ xuống như một cái giẻ rách.
Tuấn chọn một chỗ còn trống ngay dưới cột đèn cao áp để cho sáng sủa và nếu cần thì có thể đọc được một chút. Anh trải tấm ni lông lính của mình ra và nói với Thủy :

- Nếu mệt cô có thể ngả lưng một lát. Tôi sẽ thức gác cho. Còn hơn một giờ nữa trời mới sáng kia mà.

- Không ! Ai lại thế! Anh không thấy rằng lần đầu tiên đặt chân tới đây mà đã nằm ngủ bên hè phố thế này là cả một sự xúc phạm đối với Sài Gòn à. Em sẽ cùng thức với anh. Rất tiếc là ở đây không thể hát được. nếu hát được thì em sẽ hát cho anh nghe tới sáng mà chưa chắc đã hết những bài dân ca mà em thuộc.

- Không hát thì Thủy có thể kể chuyện?

- Chuyện gì? Em thì có chuyện gì để mà kể cho anh nghe nhỉ? Chỉ có bộ đội các anh, đã từng đi khắp đất nước, từng vào sinh ra tử thì mới có nhiều chuyện để mà kể.

- Không hẳn như vậy đâu, cô bé ạ - Tuấn vừa nói vừa nhích lại gần Thủy – Cuộc sống bình thường của chúng ta mới nhiều điều hấp dẫn, nhiều điều mới lạ chứ. Bộ đội chúng tôi ngoài chuyện đánh đấm, bom đạn, đói khát, chết chóc ra thì còn có chuyện gì để mà kể. Ba cô cũng là bộ đội, cô còn lạ gì?

- Ba em thì kể gì. Cũng là bộ đội nhưng mãi đến khi sắp giải phóng miền Nam ông già mới được vô chiến trường. Tụi em cứ trêu ông già vô nhặt ống bơ Mỹ. Tuy vậy, những năm chiến tranh, ba em cũng vất vả nhiều vì tụi em. Trong những năm Mỹ ném bom miền Bắc, lúc nào em cũng đeo lẵng nhẵng bên cạnh ba em.
- Vậy ra cô đã từng sống với bộ đội.

- Vâng. Những năm đó mẹ em công tác ở một cơ quan chuyên theo dõi tình hình đảm bảo đời sống cho trẻ em ở các tỉnh khu bốn, bà già đi liên miên chi sứ, em thì bà quẳng tới đơn vị cho ba em, có kỳ không? Lấy nê ba em lúc đó đang làm công tác giảng dạy ở trường sĩ quan mà. Suốt ngày em tha thẩn chơi với lũ trẻ trong một xóm nhỏ gần trường. tụi nó thương em hết nhẽ. Có bữa em theo tụi nó ra sông Tích mò hến, khi về nhà đeo theo cả một con đỉa trên đầu mà không biết, đến đêm nó hút no máu, lăn ra giường ba em hết hồn luôn. Từ đó ông cũng cấm trại em luôn. Không được ra khỏi doanh trại, em buồn muốn chết à! Đã thế, ông đi đâu em đi theo đó. Có bữa em lần ra bãi tập xem ba em và mấy chú tập võ thuật, thấy một chú vung dao găm lao vô ba em, em liền hét toáng lên rồi xông ra túm lấy cẳng chân chú ấy mà đánh khiến cả đơn vị cười vang lên. Em cũng phải bảo vệ ba em chứ bộ? rồi một đêm đơn vị của ba báo động đi hành quân rèn luyện, ba tính gửi em lại cho mấy cô y tá trông giùm, nhưng em không chịu. lỡ ba em đi biến luôn thì sao? Em khóc toáng lên và cứ níu lấy ba, thế là ông già phải mang em đi theo luôn. Ông cho em ngồi lên ba lô rồi dặn “Con cứ ôm cứng lấy cái đầu ba nghen. Khi mô buồn ngủ phải kêu cho ba biết kẻo lăn xuống đường đó”. Các chú bộ đội vừa hành quân vừa hát, em cũng réo rắt hát theo. Vui lắm. ủa, em kể ba cái chuyện ấy làm chi nhỉ? Anh nghe có suốt ruột không?

- Không …khôngcô kể chuyện hay lắm!

- Hay gì đâu?

- Hay thật, cô đúng là con nhà lính đấy.
- Chẳng thiệt thì dổm sao? Ba em vẫn còn tại ngũ mà. Vô đó anh gặp ba em cũng nên. Coi chừng, ba em cỡ thủ trưởng của anh đó nghe.

- Nếu đúng vậy thì thật may cho tôi.

- Sao cơ?

- Ba cô sẽ nương nhẹ cho tôi hơn nếu biết tôi đã từng tháp tùng tiểu thư của ông suốt cả một chặng đường dài.
- Í…không có cái khoản đó đâu nghe - Thủy nháy mắt cười giòn – Ba em nguyên tắc số một đó. Ông già thương tụi em, nhưng lơ mơ là ổng cho ăn roi liền à.

- Cô đã bị đánh mấy lần rồi?

- Ba lần rồi đó. Để em kể cho anh nghe. Mà thôi, kể ba cái chuyện đó, nghe dị òm.

Cô gái bỗng đột ngột cúp chuyện, cười rúc rích một hồi rồi đột ngột im lặng. Tuấn cũng không muốn phá vỡ sự im lặng lạ thường đó. Không hiểu sao anh bỗng thương cái giọng nửa Bắc nửa Nam của cô bé này đến thế? Cô có lối nói chuyện thật hấp dẫn. Cô kể những chuyện thật bình thường, có khi vặt vãnh nữa mà sao qua mỗi câu chuyện, anh vẫn thấy lung linh một ý nghĩa nào đó về cuộc đời. được ngồi bên cô, nghe cô cưới, cô nói và hát, anh bỗng thấy cuộc đời thật ra không nặng nề như anh tưởng. Khi ngồi bên Hảo, anh có cảm giác luôn phải dè chừng kẻo sẽ bị hố, bị chê là vô duyên. Còn ngồi bên người con gái này anh hoàn toàn có thể cười nói tự nhiên, thoải mái, hít thở cũng nhẹ nhàng hơn. Từ cô tỏa ra sự trong sáng, tươi vui và giản dị, tỏa ra niềm tin yêu cuộc đời. Mỗi khi cô cất tiếng hát, tim anh đều hơi se lại. nhưng giọng hát của cô không gợi nên nỗi buồn thảm, ngay cả khi cô hát những bài buồn nhất trong kho tàng dân ca cũng không khiến lòng anh tê tái, nuối tiếc, mà ngược lại trong cái buồn mênh mang sâu thẳm của lời ca, anh vẫn nghe rõ những thanh âm trong sáng, tin cậy, kêu gọi sự hướng thiện và hy vọng.

Đêm đang tàn dần. Sài Gòn đang thức dậy. Chỉ một lát nữa thôi, đường phố Sài Gòn sẽ trở lại nhịp điệu hàng ngày của nó. Cái thành phố kì lạ này sẽ không cho phép một ai đứng ngoài cuộc. Nó không chịu được bất kỳ sự ngưng trệ thụ động nào, nó bắt mọi người phải hành động. Nó chấp nhận cái mới một cách ồn ào, vồ vập khác hẳn với sự thận trọng quá đáng của Hà Nội và sự hồ nghi muôn thuở của xứ Huế. Những người chiến sĩ giải phóng quân đã giành lại nó nguyên vẹn từ bàn tay kẻ thù để bây giờ cho em, cô gái hồn nhiên, trong sáng đang ngồi bên anh đây bắt tay vào sự nghiệp cải tạo và xây dựng, để một ngày kia nó sẽ đích thực là một thành phố của một nước Việt Nam thống nhất, xã hội chủ nghĩa. Với tâm hồn trong sáng và với một tình yêu chân thành, nhất định em sẽ làm được nhiều việc có ích cho thành phố này. Hang ngày em sẽ đi lẫn trong cái dòng người cuồn cuộn kia của thành phố, tiếng hát của em cũng sẽ hòa vào dáng hợp xướng sôi sục của thành phố trẻ trung này. Còn anh thì sẽ ra trận và sẽ yên lòng khi biết ở phía sau luôn có những tấm lòng trong sáng như em đang giữ gìn và xây dựng cuộc đời.

Những ý nghĩ ấy ùa đến với anh trong im lặng. dường như cô gái cũng đọc được ý nghĩ ấy của anh nên lặng lẽ mỉm cười.

- Hôm nay anh cũng đi luôn sao?

- Vâng. Sau khi đưa Thủy tới nơi nhận công tác tôi sẽ ra xa cảng miền Tấy để mua vé đi Tây Ninh.

- Khi nào anh lại về thành phố?

- Làm sao tôi có thể biết được! có thể sớm,có thể muốn. và cũng có thể…

- Anh – Cô gái mạnh dạn nắm lấy tay anh – Đừng nói điều đó trong lúc này. Rủi lắm.

- Cô cũng tin vào sự may rủi sao?

- Không biếtnhưng em cảm thấy chúng ta chưa thoát khỏi vòng tay của sự may rủi. nhất là trong chiến tranh. Anh không cảm thấy điều đó sao?

- Có chứ! trong chiến tranh, sự ngẫu nhiên nhiều khi chiếm một vị trí đáng kể đối với chuyện sinh tử, thậm chí đối với sự thắng bại của một trận đánh nữa. Tôi kể cho cô nghe một chuyện vì nngẫu nhiên mà tôi thoát chết nhé. Cô có sợ những loại chuyện đó không?

- Sợ - cô gái khẽ mỉm cười đáp nhỏ - nhưng trong trường hợp này thì không.

- Sao thế?

- Vì em đã biết kết quả rồi…Nghĩa là anh không chết. thế thì việc gì mà em phải sợ nào? Anh cứ kể đi.

- Chuyện thế này – Tuấn kể - Hồi ấy tôi và tiểu đội trinh sát của trung đoàn còn tham gia chiến đấu ở một cụm chốt chiến dịch trên đường số 9 với một số tiểu đoàn bộ binh. Quần nhau với địch suốt buổi sáng, đến quá trưa thì dường như chúng cũng đã mệt mỏi. chúng lui quân về phía sau để nghỉ ngơi, chuẩn bị cho những đợt tiến công mới, vào cái khoảng ngừng giữa hai trận đánh ấy, ngồi trong công sự của mình, tôi bỗng buồn ngủ ghê gớm. không hiểu sao tôi lại nghĩ rằng nếu lỡ mình ngủ quên, , địch lên không nổ súng kịp, để trống một kẽ hở cho địch xông lên thì sẽ rất nguy hiểm. Tôi quyết định làm cho mình tỉnh ngủ bằng cách bò sang công sự của anh tiểu đội trưởng hút một điếu thuốc lào. Anh chàng này lúc nào cũng kè kè bên mình một chiếc điếu cày làm bằng ống pháo hiệu. Xưa nay tôi chưa bao giờ hút thuốc lào, không hiểu sao hôm ấy tôi lại nghĩ ra cái chuyện kỳ quái ấy, cũng như có ai đó thầm xui khiến mình vậy. Thế là tôi bò sang…Vừa rít xong một hơi, tôi đang say lử đử thì địch bắt đầu bắn pháo sang trận địa của ta. Trong hàng trăm tiếng đạn nổ chát chúa, tôi bỗng nghe một tiếng “phù …ụp” rất lạ tai. Quái nó bắn thứ đạn gì nghe lạ quá. Khi pháo địch vừa chuyển làn, tôi vội nhô lên quan sát. Khi nhìn sang công sự của mình thì …Trời ơi. Công sự của tôi vừa bị một quả cối 106 của địch bắn trúng nóc! Nó chỉ còn là một hố đạn sâu hoắm. Tôi thoáng rùng mình. Nếu tôi không sang hút thốc lào thì tôi đã lãnh đủ cả một viên đạn cối cỡ lớn của địch. Và , dĩ nhiên sẽ nát nhừ như cám rồi. Thế đấy! Cô hẳn đã thấy rõ ràng trong trường hợp này sự ngẫu nhiên đã cứu tôi thoát chết. Trong chiến tranh có hàng ngàn trường hợp như vậy. Có khi đánh đông dẹp đoài mãi chẳng hề xây xát gì, nhưng một hôm đi hái rau rừng, tới đúng chỗ quả bom nổ chậm đã nằm trong lòng đất từ đời tám hoánh nào nay đến lúc tự hủy. Thế là tan xác. Hay đang hành quân trên đường thì một quả đạn pháo của bọn pháo thủ bỗng dưng nổi hứng lên giật cò chơi.Ở những trường hợp như thế thì dẫu có thông minh , trí lực đến mấy, dũng cảm kiên cường đến mấy thì cũng chẳng có nghĩa lý gì cả.

- Em…sợ lắm – giọng cô gái bỗng run run, cô ngồi xích lại và nắm lấy tay anh – Ba em cũng đang ở ngoài mặt trận. Thư ông già viết về thì cứ vui như tết, nhưng mẹ con em thì lo lắm. Đã thế, bây giờ lại thêm…

Cô gái bỗng đột ngột dừng lời. dường như vừa rồi cô đã không làm chủ được ý nghĩ của mình. Tuấn hiểu rằng cái nỗi lo vừa chất thêm vào cuộc sống hàng ngày của cô là gì và anh bỗng thấy lòng mình ấm lại. Thế là từ ngày hôm nay, tại cái thành phố mênh mông này, ít nhất cũng có một người luôn lo lắng cho anh. Anh không dám nghĩ rằng cô gái này đã yêu anh. Bởi vì cô biểu lộ tình thương của mình một cách giản dị, dễ hiểu nên anh không tin rằng đó chính là biểu hiện của tình yêu. Anh vẫn cho rằng sự biểu hiện của tình yêu phải có một cái gì hơi khác thường chứ anh không dám nghĩ rằng sự biểu hiện của tình yêu lại có thể giản dị, hồn nhiên như thế. Vả lại sự hồn nhiên, trong trắng của Thủy khiến anh cảm thấy mình sẽ có gì phàm tục, bất nhã khi nghĩ rằng có thể chiếm được tình yêu của cô ấy. vì vậy anh cố giữ một khoảng cách chừng nào còn có thể giữ được. Và cho đến phút này đây, anh tin rằng cái khoảng cách giả định ấy vẫn còn tồn tại, anh yên lòng khi nhận ra điều đó.

CHƯƠNG BẢY.

“Có một ngàn con đường dẫn đến sự thật. Nhưng chỉ có một con đường dẫn đến sự dối trá.
Nhật kí của một người lính trinh sát.

[/i]

I
Phải chờ mất hơn một giờ đồng hồ, Tình mới gặp được anh trai mình. Hôm nay là ngày chủ nhật, nhưng lúc nào trên căn gác của Ân cũng có khách. Tình ngồi dưới nhà, đợi đến lượt mình được tiếp. Anh đã có dịp quan sát gần chục vị khách từ dưới nhà bước lên cầu thang, rồi lại từ cầu thang bước xuống. khi lên, khi xuống, vẻ mặt của họ hoàn toàn khác nhau. Có người khi bước lên mang một bộ mặt đầy băn khoăn, ủ dột nhưng khi bước xuống mặt mày đã tươi hơn hớn. Lại có người bước lên với dáng vẻ hùng dũng tự tin nhưng khi bước xuống lại như người mất hồn. Đôi lúc anh có cảm giác như trên gác có một ông thầy bói, mọi người khi lên đó đều hồi hộp chờ đón những lời tiên tri, và khi trở xuống tùy theo mức độ những lời tiên tri đó lành hay dữ mà hiện lên trên nét mặt họ.

Cuối cùng cũng đến lượt anh. Ân xuống tận cầu thang đón em, coi như đó là một cử chỉ thân thiện đặc biệt.
- Thế nào, chú khỏe hẳn rồi chứ?

- Vâng. Coi như em đã khỏi hết bệnh tật và đã trở về.

- Về phục viên?

- Vâng, phục viên hay mất sức đều thế cả. tóm lại là em về ở nhà hẳn.

- Về hẳn nhà à? – Ân tỏ vẻ ái ngại thay cho chú em – Vậy thì chú sẽ sống ra sao?

- Em cũng có lương, có phụ cấp thương tật. và còn ruộng vườn, em sẽ cày sâu cuốc bẫm mà sống…

- Chú nói đơn giản. Lương lậu của chú thì được mấy đồng? Sức khỏe lại hạn chế. Hay để anh xin cho chú vào làm chân bảo vệ của cơ quan nào đó. Hàng ngày chú chỉ việc ngồi gác cổng hay thường trực mà thôi.

Tình cười:

- Thế anh vẫn nghĩ rằng làm một anh gác cổng thì dễ dàng nhàn hạ đấy à? Không đâu, làm một anh gác cổng chân chính cũng khó như làm chánh văn phòng của anh vậy. Vì, một người gác cổng chân chính phải biết phân biệt kẻ gian, người ngay…phải biết ngả mũ chào người nào đáng phải chào và phải biết chỉ mặt vạch tên bọn xấc láo, biển lận… mà những việc đó thật khó khăn. Đến ngay cả những bộ máy tổ chức nghiêm minh nhất vẫn còn lầm lẫn nữa là một người gác cổng. Theo kinh nghiệm của em thì ngay cả anh cũng chưa đủ năng lực để làm một người gác cổng.

- Chú chỉ được cái nói liều
Hai anh em đã bước vào căn gác sạch sẽ trang nghiêm của Ân. Tình sững sờ trước cái vẻ trang nhã của căn phòng. Phải nói anh Ân là người có khiếu thẩm mỹ. Anh đã toan cất lời khen thì nghe một giọng khô khốc và nghiêm như giọng công sở của anh mình.

- Chú lên tìm anh có việc gì?

- Chả có việc gì quan trọng cả - Tình đáp và bỗng thấy tim mình nhói lên một cái – Chẳng lẽ em không có quyền lên thăm anh chị và các cháu hay sao>

- Thế thì được…- Ân khẽ thở phào – Anh tưởng…Các cháu đi chơi đây đó, còn chị thì ra chợ. Tối nay anh mời một số bạn bè đến đây ăn cơm với đồng chí bí thư huyện ủy.

- Thế tại sao sáng nay anh không về? Chú Sang đã cho cháu lên gọi kia mà

Ân nhăn nhó:

- Anh lấy đâu ra thời gian. Chú thấy đấy…Nhà anh có lúc nào vắng khách đâu. Chà …công tác ở địa phương nó mệt mỏi thế đấy. Ở chỗ nào cũng thấy bạn bè, người thân, người quen, họ hàng làng xóm. Việc gì họ cũng chạy đến mình cả.
- Một người làm quan cả họ được nhờ mà…anh giúp đỡ bà con họ hàng cũng là phải đạo. Nhưng theo em biết họ hàng…cũng không trông chờ anh nhiều lắm đâu.

Ân không đáp, lặng lẽ châm thuốc hút. Cái thằng xương gai này định đến đây hành mình về chuyện gì cơ chứ? Anh tự hỏi và cảnh giác nhìn chú em. Tình vẫn yên lặng, mải mê xem họa báo. Rồi đột nhiên anh lên tiếng.

- Anh không về ăn cơm với chú Sang và bố con chú Đốc trưa nay là thất lễ đấy.
- Lễ với lạt cái con khỉ! – Ân gắt – Tao còn hàng ngàn việc.. thời gian đâu…vả lại…

- Anh sợ màn tiếng và có ông chú và thằng cháu là người của chế độ cũ chứ gì? – Tình hỏi thẳng, vẻ mặt anh biểu lộ sự không khoan nhượng. Ân cũng hiểu điều đó nên cũng không úp mở.

- Chú cũng nói đúng rồi đấy. Chẳng gì thì tôi cũng là một huyện ủy viên. Tôi không thể quan hệ tùy tiện, vô nguyên tắc được. Chắc chú cũng biết ông Đốc cũng đã có thời gian làm quan chức trong chính quyền Ngô Đình Diệm, còn thằng con nghe đâu…

- Lính dù, thế thì sao nào?

- Đã sao là thế nào? Vậy ra chú không hiểu gì về những nguyên tắc đấu tranh của Đảng à?

Tình khẽ cười:

- Không có nguyên tắc nào can thiệp vào đây hết. Họ hàng không phải là một tổ chức xã hội mà đòi hỏi phải có những tiêu chuẩn chính trị nào đó mới được thừa nhận…

- Đành rằng như thế. Nhưng khổ lắm…- Giọng Ân bỗng nhỏ hẳn đi – Chỉ cần người ta xì xào rằng mình có dính líu tới những người thuộc chính quyền cũ ở miền Nam là cũng đủ lôi thôi rồi. Mà chú biết đấy, đại hội Đảng cán bộ các cấp sắp họp đến nơi rồi, anh cũng phải tế nhị một chút chứ? Giá như ông già ra vào lúc khác có phải đẹp không?
Tình bỗng phá lên cười. Anh cười to đến mức con chó béc giê xích dưới nhà không hiểu có chuyện gì bỗng sủa váng lên.

- Cuối cùng thì anh cũng thành thật – Tình vừa lau nước mắt đang chảy giàn giụa vì cười vừa nói với giọng diễu cợt – Em đã không hiểu anh chút nào cả. Em cứ ngỡ anh phải tế nhị hơn cơ. Ai lại nói toẹt ra như thế bao giờ. Dù là nói với em trai mình đi chăng nữa.

- Thì sao nào?

- Thoạt tiên, em cứ tưởng anh là người bảo thủ, cố chấp, anh thành thật tin vào những nguyên tắc và bảo vệ nó, bất luận những nguyên tắc đó va chạm tới quyền lợi của ai, dù là cá nhân mình hay gia đình mình. Anh chiến đấu bảo vệ những nguyên tắc vì nó là lợi ích của Đảng…Ai ngờ…Anh chẳng qua cũng chỉ là một kẻ thực dụng và cơ hội.

Ân tròn mắt nhìn người em trai của mình:

- Mày đừng chụp lên đầu tao những cái mũ gớm ghiếc chứ!

- Trong thực tế anh còn gớm ghiếc hơn nhiều. Nghĩa là anh chẳng bảo vệ cái gì hết, chẳng vì ai hết. Anh chỉ vì mình thôi. Anh chỉ có một nguyên tắc, đó là những cái gì mâu thuẫn với quyền lợi của anh, phương hại đến quyền lợi của anh là anh gạt qua một bên, anh có khả năng chà đạp lên tất cả, bất luận là cái gì nếu như nó bất lợi cho con đường tiến thân của anh.
Ân giận tím mặt:

- Mày …mày lên án tao đấy hả?

- Đúng, tôi có cái quyền đó.

- Nhân danh cái gì?

- Nhân danh cái gì ư? Trước hết là nhân danh những người đồng đội của tôi đã đổ xương máu để bảo vệ Đảng, bảo vệ Đất nước này, sau đó là nhân danh một Đảng viên cộng sản và sau hết là nhân danh dòng họ, tôi nói rằng: anh không những là một kẻ cơ hội trong Đảng mà anh còn là một người con bất nghĩa trong dòng tộc.

- Quá lắm! quá lắm! – Ân hét lên đập thình thình lên mặt ghế xa lông – Mày là thằng khùng, thằng điên,tao… tao thì…

- Anh đừng có mà đụng đến người tôi! – Tình lạnh lùng nói, mắt vẫn không rời tờ họa báo – Anh nên nhớ rằng về phương diện đánh đấm, thì tôi cừ hơn anh đấy. Nhưng…dù anh có đánh tôi, tôi sẽ không đánh lại anh đâu, vì như thế là loạn luân, mà tôi sẽ chạy thẳng đến văn phòng huyện ủy mà kêu toáng lên “ Ông chánh văn phòng, ông huyện ủy viên đánh em trai, một thương binh vừa ở bệnh viện tâm thần ra đây này”.

Anh nói những điều đó với một giọng bình thản lạ lùng, pha thêm chút hài hước khiến Ân tin rằn anh sẽ làm như thế thật nếu anh ta đối xử thô bạo với anh.

- Còn đối với chú Đốc, tôi yêu cầu anh ngay tối nay hoặc chậm nhất là ngày mai anh phải về thăm và xin lỗi chú ấy. Anh có thể bịa ra đủ lý do để giải thích sự chậm trễ của mình. Anh nhớ đấy, tối nay nay đúng rồi tối nay anh phải về vì chú ấy định ngày mai sẽ lên thăm anh chị và các cháu. Anh về hỏi thăm cho tử tế, lấy làm tiếc vì đã không thể về sớm hơn được và mời chú ngày mai đưa cháu Đô lên nhà chơi. Anh nhớ chứ?

- Mày ra lệnh cho tao đấy à?

Tình vẫn không rời mắt khỏi tờ họa báo, giọng anh vẫn đều đều, rành rọt:

- Không phải ra lệnh mà yêu cầu anh. Còn nếu như anh bận quá thì sớm mai tôi sẽ đạp xe lên tận huyện, tìm gặp đồng chí bí thư huyện ủy nói rõ lý do và xin cho phép anh được nghỉ một ngày để về thăm người nhà ở miền Nam ra. Thế nào đồng chí ấy chẳng hỏi thăm và dĩ nhiên tôi sẽ…

- Thôi, đủ rồi… - Ân ngắt lời em trai với vẻ căm phẫn ra mặt- Tao không ngờ rằng mày lại đâm ra quỷ quyệt như vậy. Được, tối nay sau bữa cơm tao sẽ về. Sao bỗng dưng chúng mày lại nhiệt tình với cái lão bỏ làng ấy thế? Chắc hẳn lão ta giầu, phải không?

- Anh im đi! – Tình ném tờ họa báo xuống sàn nhà, mặt anh bỗng dưng đỏ bừng lên – Anh đừng có suy bụng ta ra bụng người. Tôi vốn đã không hy vọng gì ở anh, nhưng không ngờ anh lại tệ hại đến thế?

Thấy anh nổi xung lên như vậy, Ân hốt hoảng thật sự. Anh loay hoay lúng túng chưa biết nên giàn hòa bằng cách nào thì may sao có tiếng chó sủa vang, rồi có tiếng ai đó hỏi vọng lên:

- Anh Ân có nhà không đấy?

- Có, có đây! – Anh vội vã đứng dậy chạy ra cửa sổ nhìn xuống dưới sân – A, chào đồng chí “Tân chủ nhiệm công ty” mời anh..mời anh lên đây.
Ân tíu tít chuẩn bị đón khách. Thấy vậy Tình cũng đã định đứng dậy ra về. nhưng Ân bỗng quay lại, năn nỉ:
- Thôi , chú cứ về đi. Tối anh về …Anh đang có khách!

- Em sẽ đợi anh! – Tình bỗng nảy ra ý muốn trêu Ân một trận – Vả lại em cũng đang mệt không thể đi đâu được.

Ân nhăn nhó, định nói gì nữa, nhưng ông khách đã bước huỵch huỵch trên cầu thang nên anh phải vội vã chạy ra cưả, nở một nụ cười tươi như hoa, một nụ cười đúng như một ông chánh văn phòng phải cười để đón khách.

- Mời anh vào …hề…hề …Mấy khi rồng đến nhà tôm. Chà, mà hôm nay quan anh diện quá nhể. Chủ nhật có khách. Ờ, đây là chú em trai tôi đấy mà. Chú ấy là thương binh loại…cao đấy. Ờ, vừa được chuyển ngành. Ờ, mà về mất sức em nhỉ? Lính trinh sát đấy. hề ..hề! Chú ấy là một cây phiêu lưu mạo hiểm. Để hôm nào tôi bố trí chú ấy nói chuyện với thanh niên huyện nhà một buổi. Chú út tôi cũng xung phong tòng quân đợt này đấy. Anh vừa về thì em lại đi. Gia đình tôi thế đấy. …Hề …gia đình có truyền thống cách mạng mà. Kìa, anh uống nước đi. Trà Thái Nguyên loại một đấy, uống cũng tạm được…

Nghe những lời đưa đẩy giả dối trắng trợn ấy của Ân, Tình có cảm giác buồn nôn. Anh vội đứng dậy, định rút lui để khoi có những hành động thất lễ.

- Xin phép hai anh...

- Ấy chết…sao lại bỏ đi được nhỉ, đồng đội? Tôi đang mê lên về những lời giới thiệu hào hùng của anh Ân về anh bạn đấy. chúng ta có thể hiểu nhau đấy. Cậu là lính trinh sát còn mình là lính công binh, có xa xôi lắm đâu.
Tình miễn cưỡng phải ngồi lại. Anh cựu chiến sĩ công binh hào hứng tiếp:

- Mình cũng mới chuyển ngành về công ty xây dựng huyện này được hai năm thôi mà. Ở bộ đội mình là kĩ sư công trình, nhưng mình đã kịp xây dựng công trình quái nào đâu? Gần chục năm trời toàn đi mở đường Trường Sơn và đi xây dựng những cầu cống giả, kho tàng giả. Chiến tranh kết thúc nhưng hóa ra nó không cho mình thoái lui một cách êm đẹp. Cuối năm bảy mươi năm, đi rà phá bom mìn cho một công trường ở Quảng Trị, mình bị nó quật đổ. Một quả mìn hết sức vớ vẩn nào đó đã nổ. Thế là mình bị thương, nằm viện mất sáu tháng trời mới khỏi và sau đó người ta cho chuyển ngành. Mình về quê trong lúc công ty xây dựng của huyện đang cần một kĩ sư. Thế là họ đã nhận mình!

- Và bây giờ thì anh đã thành ông chủ nhiệm công ty rồi, phải không?

Anh chủ nhiệm công ty cười vang:

- Đúng thế, hậu vận của mình hóa ra lại khá hơn tiền vận. Hơn chục năm chiến tranh vào sinh ra tử, suốt ngày đùa giỡn với cái chết, nhưng mình vẫn chỉ là anh đại đội trưởng công binh. Người ta thấy mình làm đại đội trưởng thì có lợi cho cách mạng hơn nên gần mười năm trời không hề nghĩ đến chuyện đề bạt. Nhưng trong chiến tranh điều đó không khiến người ta tự ái nhiều lắm, phải không anh bạn?

- Còn ở đây thì người ta đã đánh giá đúng tài năng của anh, phải không nào? – Ân hỏi xen vào một câu đầy ngụ ý.

- Đúng vậy, nhưng tài năng của tôi có phải cái gì bí hiểm lắm đâu? Có thể là tôi đã làm được việc thế thôi. Và nếu không làm được việc, không được “cất nhắc” thì làm sao tôi dám tìm tới anh ở căn phòng này?

- Nhưng anh ….đã tới đây một vài lần rồi chứ?

- Đúng, nhưng lúc đó tôi là cán bộ kĩ thuật đến chỉ đạo thi công cái công trình này chứ không phải là khách mời của anh. Và …cả hôm nay cũng vậy, tôi tới cũng không phải với cương vị là khách mời, mặc dù anh đã có nhã ý mời tôi một vài lần. Tôi đến vì…có chút việc muốn bàn với anh.

- Có quan trọng lắm không?

- Quan trọng chứ. Nếu không tôi chẳng mất công bỏ ngày chủ nhật để tới gặp anh. Ngày mai tôi phải báo cáo trước ủy ban về nội dung bàn giao công tác giữa tôi và đồng chí chủ nhiệm cũ. Có một vài việc tôi cần xác minh lại và cần đến sự giúp đỡ của anh. Tóm lại là…việc bàn giao của chúng tôi không được êm thấm lắm. Có lẽ phải tiến hành một cuộc kiểm tra có sự tham gia của Ban kiểm tra huyện ủy và có thể phải mời đến cả Viện kiểm sát nữa.

Ân bỗng ngẩn mặt ra, vẻ lo lắng:

- Nghiêm trọng đến thế kia ư?

- Rất nghiêm trọng. Tôi không thể tưởng tượng được rằng, người ta lại có thể đang tâm ngồi nhìn một số lượng vật tư lớn như thế “bốc hơi”. Mấy hôm nay, tôi đã thử tò mò lần lại tất cả nguồn gốc và thấy rằng cũng không phải khó khăn gì lắm mới có thể phát hiện ra những chỗ rò rỉ. Những thủ đoạn chiếm đoạt, xàng xê, biến công vi tư cũng không lấy gì làm tinh vi cho lắm, một số trường hợp còn khá là trắng trợn nữa kia. Chỉ cần có một cuộc kiểm tra và có những người thực sự muốn tìm ra sự thật thì chỉ trong một thời gian ngắn thì mọi việc sẽ rõ ràng.

- Nhưng …- Ân lộ vẻ hoang mang – Tại sao anh lại cần đến tôi?

- Bởi vì anh cũng ở trong cấp ủy và anh là chánh văn phòng huyện ủy. Tôi đến để chính thức yêu cầu anh báo cáo với huyện ủy tạm thời đình chỉ việc bàn giao để kiểm tra đã.

- Nhưng…xuất phát từ cái gì mới được cơ chứ? Từ trước tới nay công ty các anh đều êm thấm cả, mọi kế hoạch đều hoàn thành, trên dưới đoàn kết, giám đốc công ty được cấp trên tín nhiệm, được giao những trọng trách mới. Công nhân không có gì kêu ca phàn nàn…đơn từ kiện cáo cũng không. Họa có rồ thì mới đi mở một cuộc thanh tra kiểm tra. Rồi mọi người sẽ hiểu việc này thế nào?

- Căn cứ thì sẽ có, còn điểm xuất phát thì có gì khác hơn là vì lợi ích của Đảng, của Nhà nước và quyền lợi của người lao động?

- Nhưng phải có lý do pháp lý!

- Lý do pháp lý có rồi đấy. Giám đốc mới không nhận bàn giao công việc khi mọi việc chưa được làm sáng tỏ, nếu cần tôi sẽ viết đơn khiếu tố. Nhưng đối với cơ quan Đảng, chẳng lẽ một phát hiện quan trọng như thế của một đảng viên cấp ủy lại có thể làm ngơ hay sao?

Ân ngước nhìn người đối thoại với mình một hồi lâu rồi khẽ hỏi giọng sắc lạnh:

- Anh đã nghĩ kĩ chưa đấy, anh Phước?

- Tôi đã suy nghĩ kĩ

- Anh sẽ làm mọi việc rối tung lên đấy, mà đại hội huyện Đảng bộ lại sắp đến….

- Thế thì đã sao? Cấp ủy sẽ có thêm căn cứ để mà đánh giá cho đúng kết quả lãnh đạo của mình. Chúng ta là những người cộng sản kia mà?

Ân căng thẳng suy nghĩ, trán anh lấm tấm mồ hôi, đôi mắt anh tối sầm lại. Đột ngột anh nhìn thẳng vào mặt người đối thoại:

- Anh định nhằm vào ai trong cú này?

Anh chủ nhiệm công ty mà Tình vừa được biết tên là Phước không một chút hoang mang trước câu hỏi trắng trợn, đầy ẩn ý của Ân. Anh khẽ nhếch mép cười, rồi vẫn bằng một giọng hết sức bình thản, anh thủng thẳng đáp:

- Nhằm vào những kẻ tham ô, móc ngoặc, ăn hối lộ, những kẻ lợi dụng quyền chức để biển thủ vật tư tài sản của nhà nước, những kẻ dối trên lừa dưới, biến công ty xây dựng thành một lực lượng lao động để đổi chác, mua bán, nịnh bợ ông nọ bà kia để tìm kế tiến thân…Cái đích của cuộc đấu tranh này là như vậy đấy, nó cũng không đến nỗi manh mún quá đấy chứ, đồng chí huyện ủy viên?

Ân cũng đã lấy lại được sự bình thản lạnh lùng sau những phút hoang mang. Có lẽ anh đã hiểu rõ đối thủ hơn và đã tìm ra được một đối sách nào đó.

- Thôi được – Anh thản nhiên đáp – chúng tôi sẽ đưa vấn đề này ra bàn trong cuộc họp sắp tới của thường vụ huyện ủy. Dĩ nhiên huyện ủy phải ủng hộ anh nếu như quả thực dưới công ty xây dựng có những vấn đề nghiêm trọng như vậy.

Anh chủ nhiệm công ty có vẻ hơi bị hẫng trước những lời lẽ đúng mực ấy. nhưng anh cũng không biểu lộ sự lúng túng.

- Vậy tôi có phải viết đơn từ gì không?

- Điều đó thì tùy anh. Nhưng theo tôi thì không cần phải như vậy. Tôi chỉ hơi băn khoăn một chút về vấn đề thời điểm, đưa một vụ bê bối, nếu là nó có ra trong lúc này liệu có lợi không? Vấn đề này phải thường vụ mới quyết định được. Hai nữa là …tôi cũng ái ngại cho anh…

- Ái ngại cho tôi?

- Đúng vậy! Anh vừa được đề bạt chưa kịp ngồi vào cái ghế của mình mà đã phải đương đầu với một vụ bê bối khủng hoảng thì…kề cũng mệt mỏi đấy. Vả lại, đã chắc gì khi thanh tra, kiểm trai lại không có những vấn đề liên quan đến anh?Mặc dù trước đó anh là trưởng phòng kĩ thuật, nhưng không thể tách vấn đề kĩ thuật thuần túy ra khỏi vấn đề khác. Chẳng hạn vụ cầu Triều, tôi cũng được biết rằng vì để thất thoát vật tư nên chất lượng công trình mới không bảo đảm, mới chỉ qua một mùa nước mà mố cầu đã nứt nẻ ra rồi. Hồi đó anh là người kí văn bản nghiệm thu, phải không? Anh cũng là người được phân công theo dõi quá trình thi công, mặc dù đó là một công trình do xã đứng ra xây dựng, nhưng rõ ràng huyện và những cơ quan chức năng và những người có trách nhiệm cũng phải chia sẽ trách nhiệm chứ? Người ta cũng có quyền hỏi tại sao anh lại kí văn bản nghiệm thu một cách dẽ dãi như thế chứ? Và nếu như một người nào đó trong ban quản trị nói rằng, anh cũng có quyền lợi nào đó trong khi chỉ đạo kĩ thuật thi công công trình, thì anh tính sao?

“Một đòn phản công thâm hiểm đây”. Tình thầm nghĩ. Phước vẫn không tỏ ra lúng túng.

- Sẽ không có chuyện đó đâu.

- Làm sao anh lại có thể tin rằng không thể có một ai đó tố cáo anh?

- Không, tôi không có ý định nói như vậy. Tôi muốn nói rằng sẽ không khi nào có chuyện tôi có quyền lợi gì như anh nói trong khi theo dõi thi công cầu Triều đâu. Còn tôi, không loại trừ khả năng có một kẻ khốn nạn nào đó vu khống tôi. Loại người ấy cũng không phải là khó kiếm lắm đâu, kẻ nào muốn gây khó dễ cho tôi có thể kiếm được dễ dàng những kẻ vô lương tâm đó. Nhưng sẽ không một ai có thể chứng minh rằng thằng Phước này tham ô móc ngoặc.

- Dĩ nhiên… - Ân cười khẩy- ngay cả tôi cũng không mảy may nghi ngờ sự trong sáng của anh. Người ta cuối cùng cũng sẽ không tìm được bằng chứng gì để buộc tội anh cả. Nhưng, trong khi ở công ty đang có kiện cáo lẫn nhau mà anh cũng là một cá nhân đang phải nghiên cứu, người ta sẽ phải cử về đó một ông giám đốc mới để tiếp tục duy trì công việc chứ, phải không nào? - Ân gật gù vẻ khoái trá trước những lập luận của mình – Bởi vì, như anh nói, vụ này vô cùng nghiêm trọng, vậy nên không thể một vài ngày , một vài tháng có thể kết luận ngay được, mà có khi việc điều tra phải tiến hành hàng năm trời. Trong quá trình điều tra sẽ có và nhất định phải có những vấn đề mới phát sinh, thế là mọi việc lại phức tạp thêm, lại phải kéo dài thêm…Trong khi đó thì anh, mặc dù không ai tước chức giám đốc của anh cả, nhưng trong thực tế anh sẽ ngồi chơi xơi nước. Khi mọi việc đã có thể kết luận được thì đồng chí quyền giám đốc cũng đã đủ lông đủ cánh. Lúc ấy cấp trên mới thấy rằng, về thực chất anh là một kĩ sư “ một nhà khoa học chân chính” mà lại trong sáng nữa, nên không thể cứ trói anh mãi vào công tác quản lý được, anh còn phải “ nghiên cứu khoa học” để phát minh ra cái này cái khác. Vì thế, tốt nhất là trả anh về một cơ quan nghiên cứu khoa học, một phòng kỹ thuật nào đó chẳng hạn để anh có thể phát huy hết khả năng của mình. Ấy là khả năng tốt nhất, khả năng xấu hơn là anh không làm sao chứng minh được minh là một người trong sáng. Bởi vì, sự trong sáng là một khái niệm trừu tượng, thật khó mà minh chứng. Vậy thì, tuy anh không bị kết án, nhưng sẽ mãi mãi bị ngờ vực. Chà, tôi hoàn toàn không muốn rơi vào hoàn cảnh đó chút nào cả!
Tình chăm chú lắng nghe những “đường đi nước bước” mà anh trai mình đã vạch ra cho Phước mà mỗi lúc một thêm lo ngại, anh lạnh toát người khi nghĩ rằng anh cựu đại đội trưởng công binh này có lẽ đã không lường trước được hậu quả của cái chiến dịch mà anh đang phát động. Anh ta có vẻ chưa hiểu hết các đối thủ của mình. Chúng quỷ quyệt và tàn nhẫn hơn anh tưởng rất nhiều. Anh có chủ quan không khi lao vào một cuộc chiến đấu như vậy?

Tôi…hơi bất ngờ về những điều anh vừa nói đấy anh Ân ạ. Quả là tôi đã không nghĩ đến tất cả những điều anh vừa nói – Anh cựu đại đội trưởng công binh khẽ cười – Cám ơn anh đã chỉ cho tôi tính chất không đơn giản của cuộc đấu tranh này. Nhưng tôi không bi quan về con người đến thế đâu. Rất có thể những kẻ mà tôi muốn vạch mặt sẽ tuyển một được một đội quân gồm những kẻ tồi tệ, vô lương tâm như anh vừa kể. nhưng tôi vẫn tin rằng tôi sẽ không đơn độc. Tôi cũng chưa mất lòng tin đến như thế ở luật pháp xã hội chủ nghĩa và ở khả năng lãnh đạo của những người cộng sản chân chính. Không, anh đừng tưởng tôi có thể hoang mang mà lùi bước trước cái trận đồ bát quái của lũ quỷ sa tăng mà anh vừa hé mở cho tôi. Cảm ơn anh đã cảnh tỉnh tôi. Tôi sẽ thận trọng và khôn ngoan hơn trong cuộc đấu tranh này. Anh không ngăn cản tôi tiến hành cuộc đấu tranh này chứ?

- Ồ cố nhiên. Cố nhiên là tôi phải…ủng hộ những ý định tốt đẹp của anh chứ! Cuộc chiến đấu của anh dĩ nhiên là…

- Sao lại là cuộc chiến đấu của tôi? – Phước bỗng đứng phắt dậy, mắt anh rực lên - Thế còn anh, anh đứng ngoài cuộc đấu tranh này hay sao? Anh có phải là Đảng viên cộng sản không đấy? Hay là anh khôn ngoan đứng ngoài mọi sự kiện của đời sống để mà quan sát nó, đặng khai thác nó theo chiều hướng có lợi cho mình? Tôi xin nói thực, anh đã có những quan điểm sống không xứng đáng với cương vị của mình.

- Anh nói quá lời rồi đấy, anh Phước ạ - Ân nói dằn từng tiếng – Tôi nhắc lại quan điểm của tôi: Tôi ủng hộ đề nghị kiểm tra công ty xây dựng của anh chứ tôi không cần phải ủng hộ cá nhân anh. Còn động cơ dẫn đến đề nghị này của anh là cái gì thì chúng tôi còn phải nghiên cứu! Anh đừng có mang cái thói hùng hổ của anh lính ra mà làm việc với tôi. Thôi, anh có thể về được rồi đấy.

- Cám ơn anh. Nhưng…xin hỏi một câu cuối cùng nữa – Phước nói – Anh đã vạch cho tôi thấy những khả năng xấu đối với bản thân mình nếu tôi kiên quyết vào cuộc. Vậy, anh có thấy tôi cần phải đáp lại tấm lòng của anh mà vạch cho anh thấy những khả năng cũng rất xấu đối với anh nếu vụ này được làm đến nơi đến chốn không?

- Nghĩa là…nghĩa là – Ân bỗng lúng túng – Có lẽ anh muốn nói, tôi ít nhiều cũng dính líu đến vụ này phải không?
- Đúng thế!

Ân gõ nhẹ ngón tay lên bàn nước, trầm ngâm suy nghĩ rất lâu. Có lẽ đây là lần duy nhất anh phải suy nghĩ lâu như thế trong suốt cuộc đối thoại này. Cuối cùng, anh đứng dậy khoát tay:

- Thôi, không cần. Anh cứ giữ lấy con chủ bài của mình. Và xin nhớ, đã chơi là phải chơi đến cùng đấy nhé.
- Tôi sẽ xứng đáng với sự mong đợi đó của anh. Xin chào!

Phước cười và hồ hởi chìa tay ra nắm lấy bàn tay của Ân. Nếu có ai bất chợt bước vào phòng lúc này hẳn không thể tin được rằng hai con người này kể từ giờ phút này sẽ là những đối thủ đáng gờm của nhau.

Tình cũng vội vã đứng dậy:

- Em sẽ tiễn anh một đoạn, được chứ anh Phước?

Phước vui vẻ gật đầu:

- Đồng ý! Chú mày vô tình đã trở thành khán giả của màn kịch này. Tôi cũng muốn lấy lòng khán giả lắm chứ. Nào ta đi nhé!

Họ im lặng khi ra đến tận đường chính. Rồi Tình sốt ruột lên tiếng trước:

- Anh không thấy cái trò này rất là nguy hiểm sao, anh Phước?

- Thấy chứ! – Phước khẽ đặt tay lên vai Tình – Nhất là khi đứng trước một người như anh Ân nhà cậu. Vừa rồi cậu hiểu cả chứ? Anh ta đã chơi một “chưởng” không đến nỗi tồi. Nếu yếu bóng vía một chút thì chỉ có việc mà bó giáo lai hàng.
- Nhưng…- Tình lộ vẻ băn khoăn – Sao anh không đến một đồng chí khác trong thường vụ huyện ủy mà đặt vấn đề. Anh cũng biết anh Ân là như thế nào rồi kia mà. Vả lại, theo như anh vừa hé ra lúc nãy thì anh Ân cũng có dính líu đến vụ này.
- Đúng thế. Anh ta là một trong những người đáng trách nhất trong việc này.

- Như vậy…tại sao anh không giữ bí mật. Đáng lẽ anh chưa nên đánh động để anh ấy tìm cách đối phó, ngăn trở, như thế có lẽ khôn ngoan hơn.

- Không…mình cũng không ngây thơ đến mức ấy đâu. Mình đã quyết định đột phá vào cái khâu yếu nhất trong cái tuyến dày đặt này. Anh ấy cùng những kẻ cùng hội cùng thuyền sẽ tìm cách phản kích, nhưng như thế mọi việc sẽ kết thúc nhanh hơn.

- Anh tin như vậy ư?

- Tin chứ. Mình đã có trong tay những tài liệu vô cùng chính xác mà không có bất kì thủ đoạn nào có thể che chắn được. vả lại cậu hãy tin rằng người tốt còn nhiều lắm, ít nhất cũng ngang bằng số lượng những kẻ xấu và những người lừng chừng vô trách nhiệm cộng lại.

- Giá như..có một vài anh em bộ đội phục viên ở bên anh hẳn rằng anh sẽ đỡ vất vả hơn. Những người lính bao giờ cũng vẫn là những người lính!

Phước bỗng cười vang:

- Chú mày thật là ngây thơ. Đây không phải là chiến hào. Đối với cuộc sống dân sự thì những người lính cũng như tất cả mọi con người bình thường khác, nếu không nói họ còn hạn chế hơn người bình thường về nhiều mặt nữa. những người lính đã vượt qua những thử thách của chiến tranh, nhưng về đây họ lại được thử thách một lần nữa. Nếu như một nửa trong số họ vẫn giữ được vai trò tiên phong trong đời sống dân sự thì đã có thể gọi là lạc quan rồi. Trước những thử thách của đời sống, chỉ còn là những người ưu tú nhất trong số những người lính trở về là giữ vững được phẩm chất của họ. Còn lại thì hoặc là chỉ đóng vai trò chủ động trong đời sống dân sự, hoặc trở thành bộ phận lạc hậu của xã hội. Cậu nên biết rằng ông giám đốc cũ của công ty chúng tôi cũng là một sĩ quan quân đội chuyển ngành sang, tay trưởng phòng cung ứng vật tư cũng là sĩ quan quân đội chuyển ngành về. Vậy mà …họ đã làm được những gì ở đây? Cuộc đấu tranh mà hôm nay mình khở xướng, thật đáng tiếc, đối tượng của nó lại gồm khá nhiều những người vốn là đồng đội của chúng ta. Vừa rồi anh cậu có nhắc tới vụ cầu Triều, mình quả là có phạm sai lầm vì đã quá tin vào những người lính. Hợp tác xã Triều Yên một nửa ban quản trị là bộ đội phục viên, tay phó chủ nhiệm hợp tác xã phụ trách việc thi công cầu Triều lại là bạn cùng nhập ngũ với mình. Mình đã tin hắn ta. Thế mà cậu có biết không, khi có sự cố mình tiến hành khảo sát lại công trình và phát hiện rằng có đến một phần ba số vật tư, chủ yếu là xi măng sắt thép đã bị lấy cắp. Công trình đã không được thi công theo đúng quy trình kĩ thuật. Đấy, những người lính của chúng ta cũng có thể hư hỏng trước sự cám dỗ của vật chất. Vì vậy, trong cuộc sống bình thường, chúng ta không được phép nghĩ rằng hễ đã là người lính, đã được thử thách trong khói lửa chiến tranh thì có thể hoàn toàn tin cậy, có thể làm được bất kì nhiệm vụ gì. Ngược lại, đứng trước một người lính đã hoàn thành nhiệm vụ ở chiến trường trở về, ta hãy bình tĩnh chờ đợi xem họ có thực sự muốn tạo ra cho mình những giá trị mới phù hợp với cuộc sống xây dựng hôm nay hay không? Đối với những người đã từng sống trong quân ngũ hàng chục năm như bọn mình thì khi rời quân đội, mọi việc đều gần như phải làm lại từ đầu, khả năng không theo kịp với cuộc sống, trở thành một bộ phận lạc hậu trong xã hội vẫn có thể xảy ra đối với cả những anh hùng, dũng sĩ trong chiến tranh.

- Em hiểu điều đó….Nhưng trong cuộc đấu tranh của anh, anh định tìm đồng minh ở đâu?

- Ở trong những người lao động trung thực.

- Thế còn trong Đảng?

- Dĩ nhiên đó là vẫn đề nguyên tắc. chúng ta là Đảng viên thì cuộc đấu tranh của chúng ta phải đặt trong sự lãnh đạo và tổ chức của Đảng. Và, về thực chất, trước hết nó là cuộc đấu tranh trong nội bộ những người cộng sản. Theo như mình nghiên cứu thì cái vụ này, những người dính líu chủ yếu là Đảng viên, bời vì đa số đảng viên mới được giao những nhiệm vụ quan trọng, chứ quần chúng thì có mấy? Chính vì thế mà vẫn đề sẽ phức tạp hơn.

Tình ái ngại nhìn Phước.

- Liệu anh có thể thắng được không? Những người như anh Ân không dễ dàng đầu hàng đâu.

Phước vội xua tay:

...
Vấn đề không phải là mình thắng hay không thắng. Đây không phải là chuyện đấu đá cá nhân như người ta vẫn thường hiểu về đa số những cuộc đấu tranh nội bộ. Vấn đề là ở chỗ cuối cùng chân lý và lẽ phải phải thắng., những người tốt phải thắng, nếu không thì…chúng ta còn sống ở trên đời này làm gì? Nhưng thôi đến chỗ mình phải rẽ rồi, có lẽ chúng ta phải chia tay ở đây thôi. Khi nào rỗi, xin mời chiến hữu đến chỗ tôi chơi, tôi ở ngay trong văn phòng công ty, cạnh chợ huyện ấy mà.

- Vâng, nhất định em sẽ đến để làm một cổ động viên cho anh. Nhưng này, tại sao chúng ta vừa mới gặp nhau lần đầu mà anh đã có thể tin em?

Phước khẽ nháy mắt cười:

- Bí quyết nghề nghiệp. hay nói đúng hơn là mẫn cảm của một người lính chuyên dò gỡ bom mìn đã mách bảo mình rằng, trước mặt anh là một người trung thực không nguy hiểm gì cả. Nói vậy cho vui thôi, chứ cậu đã chẳng bộc lộ rõ còn người mình đó sao? Nhưng hãy cẩn thận đấy, chú mày vừa rời quân đội lại là thương binh nặng, đừng có vội vã nhảy bổ vào cuộc đồi, có thể ngã gẫy cổ đấy. Những người như chú mày đã được chuẩn bị quá kỹ càng cho chiến tranh, nhưng chưa được chuẩn bị gì cho cuộc sống hòa bình và xây dựng. Phải tiến hành chuẩn bị lại, nếu muốn còn có ích cho đời.

Chương tám

“Tôi khắc tên anh lên cây và tự nhủ: Đây chính là tượng đài xứng đáng với anh”
Nhật ký của một người lính trinh sát

I
Con đường từ thị xã Tây Ninh đến huyện lỵ Tân Biên tuy không dài lắm nhưng Tuấn cảm thấy gần như kiệt sức. Đường xấu, chiếc xe đò rách nát lèn chặt những người gồm đủ cả nam phụ lão ấu.Một cô giáo đi nhận sách giáo khoa về dúi vào tay anh một ôm sách nhờ cấm giúp, bản thân cô cũng phải vất vả lắm mới len được lên xe. Vì chen lấn, chồng sách cô ôm trên người sổ tung ra, rơi lả tả xuống sàn xe nhưng xe quá chật nên không ai có thể cúi xuống mà nhặt dùm lên cho cô được. Người ta đnàh để vậy mà xéo bừa cả lên. Khi xe tới bến, mọi người đã xuống hết, cô giáo vừa lom khom nhặt những cuốn sách nhầu nát vừa khóc tức tưởi.
Tuần trao sách cho cô. An ủi cô vài câu rồi vội vã lao đến một quán giải khát. Quần áo anh ướt đẫm mồ hôi bê bết đất bùn đỏ. Nhưng anh không còn chú ý tới điều đó nữa. Xung quanh cái xe nước mía lô nhô một tốp chừng hơn chục anh bộ đội, kẻ ngồi người đứng vừa uống nước mía đá vừa cười nói oang. Quần áo của họ cũng bê bết bùn đất. Chỉ nhìn thoáng qua và ngửi thấy mùi mồ hôi của họ, Tuấn cũng biết ngay rằng đó là những chiến sĩ vừa ở chiến hào phía trước về. Nhưng câu truyện họ đang hào hứng kể cho nhau nghe cũng là những chuyện ở mặt trận. Bà chủ xe nước múa nghe tất cả chuyện đánh đấm đó một cách thản nhiên trong khi chính Tuấn thì lại thấy rất lạ lùng. Có lẽ bà chủ quán này ngày nào cũng được nghe những chuyện đại loại như vậy rồi. Còn anh, vừa chân ướt chân ráo tới đây, tát cả đối với anh đều mới lạ, bỡ ngỡ. Anh cứ tưởng mặt trận còn ở xa, ai ngời nó ở ngay trước mặt anh rồi. Những bộ quần áo bê bết bùn đất và khét mùi thuốc súng của những người lính những câu chuyện về những trận đánh sôi sục, nóng hổi của họ đều nói với anh điều đó. Cuộc chiến tranh này có gì thật kì quái. Hậu phương và tiền tuyến chỉ cách nhau vài ba giờ đi bộ. Những người lính vừa rời trận có thể chạy ra quán giải khát nge nhạc và uống vài hớp nước giải khát hay tranh thủ gửi hàng ôm thư của anh em về quê. Ngay tại cía quán này, bên cạnh những người lính kể những chuyện chiến đấu, chuyện hy sinh chết chóc, là những người khác bình thản bàn chuyện làm ăn, chỉ thình thoảng họ xen vào một câu đại loại “” hôm qua tránh pháo của tui nó bắn vào xóm Chồi làm chết hai con trâu”” là nge có mầu sác của chiến tranh bên ngưỡng cửa.
Một người lĩnh mặc đồ sẫm, trên trán còn dán hai miếng băng dính vắt chéo nhau che trở cho một vết thương có lẽ vào loại “ trất nhớt nhì nhằng ”, kéo ghế ngồi xích lại gần anh rồi khẽ hỏi:
-   Đằng ấy mới từ Sài gòn lên à?
-   Vâng... tôi mới từ ngoài kia vào
-   A... ngoài Bắc mới vào hả?
-   Đúng thế! Đồng đội muốn hỏi thăm gì thế?
-   Hỏi thế thôi...Miền Bắc vẫn vui vẻ chứ nhỉ?
-   Vui...đại loại thế...Còn tình hình trong này ra sao, có thể cho mình biết đôi chút được không?
Lính mới mà
-   Cũng căng đấy- Anh chiến sĩ trả lời- ác liệt thì có gì gọi là ác liệt, nhưng mệt mỏi...rất mệt mỏi. Anh thấy chúng tôi có thằng nào ra hồn không? Hai tháng trời nằm trên chốt, suốt ngày đêm thấp thỏm chờ đợi bọn Pôn Pốt tấn công hoặc thỉnh thoảng chúng cù chơi vài loạt cối. Mìn bẫy khắc các xó xỉnh. Cái bọn mất dạy này nó luồn rừng cứ như chuột ấy, đì đọp đánh du kích với nó thì ăn thua quái gì? Nhưng đánh lớn thì cách cụ không cho. Các cụ lại có thể hy vọng chung sống hòa bình được với chúng? Đến dân nó, mỗi ngày nó còn đập chết vài ba ngàn chơi mà...Ở HÀ Nội các anh có nghe nói gì đến vụ Tân Lập không? Có hả? Thế đấy...Nó mà tràn qua được nơi nào thì cứ gọi là ...Vậy mà sao các cụ không cho lính đánh ào qua, nện cho nó nhừ xương ra một vài trận, chó nó chết ảo tưởng đi?
-   - rồi cũng phải đến thế thật – Tuần trầm ngâm đáp.
-   Biết đến bao giờ? Các cụ còn “”lửng lơ con cá vàng”” lắm ! vừa rồi, ông Vinh, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 6 điên tiết, đãn quân thọc qua bên đó đánh một trận đã đời, diệt vài trăm thằng luôn...
-   Hay quá! Vinh “”sóc”” có phải không?
-   Đúng ông ấy đấy. Anh cũng biết anh ấy à?
-   Bọn tôi cùng chang lứa với nhau mà.
-   Đánh một trận giòn giã thế, đáng lẽ phải được khen thưởng thì...ai ngờ, cấp trên lại nổi xung lên, gọi ông Vinh về sư đoàn làm kiểm điểm, không chừng ngài lại phải xơi một cú kỷ luật cũng nên? Sự đời đến là lạ, không biết ra làm sao nữa? Những này..- anh chiến sĩ bất ngờ chuyển làn – Anh có mang ít thuốc lào nào vào không?
-   Có đây- Tuấn cười, vui vẻ mở ba lô lấy ra gói thuốc lào véo cho mỗi cậu một nhúm.
-   Hết ý thơ!- một chiến sĩ khác vừa hít hà nhúm thuốc lào vừa nhận xét – Thủ trưởng quả là có kinh nghiệm đi chiến trường. Thuốc lào trong này cũng có, nhưng xóc không thể tả được. Hút vào anh nào anh nấy cứ ho xù xụ. Đi phục kích mà ho thì đúng là là.... lạy ông con ở bụi này. Quý hóa quá! Cái bịch thuốc của thủ trưởng đủ khao cả trung đoàn đấy.
Sau khi nhét những điếu thuốc lào quý giá vào túi, cánh lính nháy nhau ồn ào đứng dậy. Một cậu, trông có vẻ chững chạc hơn cả, trịnh trọng tiến lại gần bà chủ nói nhỏ:
-   Tụi con ghi nợ nghe thím Tư. Hay...Thím lấy trái lựu đạn này về cho cậu út đánh có thì tụi con gán luôn?
-   Trời đất! – Bà chủ quán vội xua tay khi nhìn thấy trái lựu đạn- Thứ đó để mấy chú đánh giặc chớ bộ. Thôi, mấy chú khỏi trả tiền. Mấy chú đừng có để tụi Pôn Pốt nó mò sang đây là được rồi đó.
Đợi mấy chiến sĩ đi khuất Tuấn mới ngập ngừng từ tốn nói với bà chủ:
-   Bà tính tiền cả mấy chú kia nữa, tôi trả luôn thể!
-   Chu cha! Chú tính bao hết tụi nó sao được? – bà chủ quán lắc đầu cười, không có vẻ gì giận mấy anh lính – lời lãi có là bao chớ? Phải chi tụi nó không còn tiền, tụi nó nói trước vài câu, tui cũng hả. Chứ quan tôi đây mấy chú trung đoàn sáu ra uống miết, có tiền thì trả, không thì tui ủng hộ chứ có tính thiệt hơn chi mô? Xương máu tụi nó còn chả tính, mình tính toán hơn thua chi?
-   Tuấn đành cất tiền vào túi, nói vài lời cảm ơn bà chủ xe nước mía rồi khoác ba lô lên vai, tìm đường về sở chỉ huy sư đoàn. Từ hướng trước mặt anh, thỉnh thoảng lại vang lên một vài phát đại bác. Tiếng súng nhỏ thỉnh thoảng cũng rộ lên một chập như phụ hòa cùng với các loại pháo, tạo nên một thứ âm thanh hỗn tạp, âm u trong không gian lúc nào ngớt. Mùi thuốc đnạ thoang thoảng trong gió, quyện lẫn với mùi hương cây cỏ, mùi nước mắm từ trong chợ Tân Biên đưa ra mùi phân trâu bò hoai mục và cả mùi thuốc rê quen thuộc từ những người dân đi làm ruộng tỏa ra...
Tất cả những mùi vị lạ lùng như muốn cố tình lấn át đi mùi bom đạn nhưng không được. Mùi thuốc đạn mỗi lúc một chát gắt, nồng nặc hơn, Tuấn đã từng quen thuộc với cái hương vị này của chiến tranh nhưng nay lại gặp nó, anh không khỏi se lòng.
Sau mấy lần hỏi thăm, Tuấn rẽ vào một con đường đất nhỏ, xuyên qua mấy vật đồi thấp nhắm phía trước cánh rừng mắt mà đi tới. Anh đã nhìn thấy những đường dây điện thoại mắc dọc theo hai bên đường mòn. Cứ theo những đường dây điện thoại ấy chắc chắn sẽ vào thằng tới chỉ huy sở. Tuấn nghĩ vậy và phấn khởi rảo bước, lòng anh bồn chồn, hồi hộp như đang trên đường về phép thăm nhà vậy. Những bạn cũ ai sẽ là người đầu tiên anh gặp sau hai năm trời xa cách. Những ai trong số bạn bè của anh vẫn còn và những ai đã hy sinh trong cuộc chiến tranh kỳ quái? Vinh ra sao rồi? Theo mấy cậu lính vừa kể thì tình hình của cậu khá nghiêm trọng đấy. Người ta sẽ vặt lông cậu mất thôi. Sao lại dại dột thế? Minh không lấy làm ngạc nhiên khi mình biết về hành động như vậy và sẵn sàng gánh chịu mọi hậu quả. Mình hiểu, trước cấp trên cậu sẽ nói gì rồi. Cậu sẽ nhận tất cả trách nhiệm, cậu sẽ không đổ lỗi cho ban chỉ huy, cho chi bộ Đảng. Cậu sẽ nói :”” Tôi đã ra lệnh và tôi xin chịu trách nhiệm hết thảy””. Nhưng bây giờ thì nguy đấy, có thể cậu phải ra tòa án binh chứ không phải chuyện giỡn đâu. Tự tiện dẫn quân đi đánh. Tự tiện vượt biên để trừng trị kẻ thù, cậu đã vi phạm cùng một lúc nhiều nguyên tắc lớn, đồng thời cậu đã châm ngòi vào cái thùng thuốc súng, vào nỗi căm giận uất ức của hàng vạn chiến sĩ. Họ có vũ khí trong tay, có bản lĩnh, thừa sức đập tan quân thù thành ngàn mảnh nhưng họ được lệnh phải tự kiềm chế, chỉ được nổ súng khi kẻ thù tiến công mình. Đối phó thụ động là hành động tệ hại nhất đối với người lính chúng ta, nhưng trong tình hình tranh tối tranh sáng này, cần phải tỉnh tao. Có lẽ cấp trên đang cố gắng tránh một cuộc bùng nổ lớn. Cố khoanh lại càng gọn ghẽ càng tốt quy mô của cuộc chiến tranh và dần dần thủ tiêu nguy cơ ấy bằng phương pháp hòa bình. Nhưng liệu có thực hiện được điều đó không? Một cuộc cách mạng đã bị phản bội, một nhân dân đã bị phản bội và một quốc gia bạn bè đồng chí dã bị phản bội, từng ấy lý do đã quá đủ cho một cuộc bùng nổ lớn rồi phải không Vinh? Thôi, cậu cứ yên trí đi, sự diễn biến tất yếu của tình hình rồi sẽ gỡ tội cho cậu.
Tuấn đang vừa bước đi vừa tranh luận với mình thì trước mặt anh đột nhiên hiện ra một khu nghĩa trang rộng bát ngát... những nấm mộ với từng hàng nối nhau, màu đất đỏ rực lên trong nắng chiều. Anh bỗng rùng mình như có một dòng nước lạnh chảy dọc sống lưng rồi tan ra khắp cơ thể. Anh dừng lại một lát để trấn tĩnh tinh thần, rồi quả quyết rẽ vào khu nghĩa trang. Linh tính đã báo với anh rằng, những người bạn chiến đấu đầu tiên mà anh gặp khi ăn trở lại sư đoàn sẽ là những người đã nằm xuống. Anh đã không lầm, ngay ở những dẫy mộ đầu tiên anh đã tìm thấy những người bạn chiến đấu gần gũi, thân thiết nhất đối với mình. Đó là những người lính trinh sát. Có lẽ đối với bất kỳ cuộc chiến tranh nào, những người lính ngã xuống đầu tiên cũng là những người lính trinh sát. Họ là những người đầu tiên tiếp xúc với kẻ thù và phải tìm mọi cách để hiểu chúng, có khi họ phải đổi cả tính mạng mình để lấy những điều hiểu biết về kẻ thù. Bởi vì họ biết, sẽ không thể nào đồng đội của họ chiến thắng nếu như họ cũng cấp cho những người chỉ huy và đồng đội của mình những hiểu biết sai lạc về kẻ thủ. Sự sai lạc về những thông tin đó có khi dẫn đến sự sụp đổ của cả một chiến dịch lớn. Chính vì thế mà vào thời kỳ đầu của những cuộc chiến tranh, lớp lớp những người lính trinh sát đã ngã xuống. Họ đã phải trả giá cho sự hiểu biết kẻ thù. Họ đã nói tiếng nói đầu tiên để khẳng định sự không đơn giản của cuộc chiến đấu, họ kêu gọi hãy cảnh giác với kẻ thù nếu muốn chiến thắng chúng.
Tuấn dừng lại bên một ngôi mộ nằm trong hàng mộ mới nhất và đã nhận ra người nằm dưới mộ. Có lẽ anh ta cũng nhận ra anh.
-   Chào cậu! Thế là cậu đã vào kịp. Mình vừa ra đi người ta chưa biết lấy ai lấp vào cái chỗ trống ấy cả.
-    Vương Đình Chiến! Trời ơi! Cậu đấy ư?...Sao người ta lại đắp mộ cho cậu sơ sài thế này nhỉ?
-    Điều đó có quan trọng đâu? Cậu hãy nhìn cả nghĩa trang này mà xem, ngôi mộ nào cũng vậy cả. Cậu phải công bằng chứ. Lẽ công bằng là cái làm nên sức mạnh của chúng ta đấy. Chủ nhiệm trinh sát và chiến sĩ trinh sát của mình đều được chia một “”căn hộ” như nhau ttrong cái nghĩa trang này. Cậu nằm bên phải mình cũng là một chiến sĩ trinh sát đất. Cậu nên qua thăm cậu ta một chút, cậu không biết cậu ta đâu. Vì cậu ta là lính mới, thuộc thế hệ sau năm bảy lăm đấy. Chà cái từ “”mới”” đối với điều gì cũng tốt đẹp, nhưng đối với lính trinh sát thì thật đáng ngại. Cậu ấy đi với cánh mình vượt qua trận tuyến của kẻ thù, vì cái “”sự mới”” của cậu ta mà mình đã mất mạng đấy. Nhưng cậu ta đã xứng đáng là một người lính trinh sát. Sau khi bị lộ, quần nhau với địch suốt một ngày trời thì mình bị, cậu ta đã thay mình mang tài liệu về cho quân ta trước khi gục xuống. Có lẽ cậu ta sẽ không kiệt sức vì vết thương không nặng lắm. Điều sai lầm lớn nhất của cậu ta là không để mình nằm lại trên đất địch. Cậu ta đã cố tha bằng được mình về Tổ quốc. Thế là rốt cuộc, cả hai chúng mình cùng nằm đây. Cậu có thấy rằng cậu ta thật xứng đáng là một chiến sĩ trinh sát không? Cậu qua đó một tí đi, chú bé kháu khỉnh ấy sẽ nhận ra cậu đấy. Vì ở đại đội trinh sát sư đoàn, những người lính trinh sát của thời đánh Mỹ luôn nói về cậu, coi cậu như một “”thần tượng”” của nghề trinh sát. Dĩ nhiên tớ cũng góp phần vào cái việc “”dựng tương”” cậu. Nhưng về cơ bản chúng tớ không bịa thêm điều gì về cậu đâu. Tớ ra đi không thanh thản lăm, vì những câu hỏi lớn về kẻ thù mới của Tổ quốc chúng ra vẫn còn đó. Nhưng cậu về thì tớ có thể yên tâm mà ngủ giấc ngủ vĩnh cửu của mình. Thôi cậu đi đi. Đừng quấy rầy tớ. Tớ biết cậu cũng có nhu cầu tâm sự. Cậu cũng có bao nhieu băn khoăn về cuộc đời, về con người về cả cuộc sống ở phía sau chúng ta nữa. Cậu là một người lính trinh sát giỏi. Không một kẻ địch nào qua nổi mắt cậu nhưng đối với đời thường thì có thể cậu cũng chỉ là một anh lính mới. Cậu có thể “”chết”” như bỡn, nếu chủ quan, những điểm yếu của kẻ thù không bao giờ dễ thấy hơn những điểm yếu của chính mình... đố cũng là một bài học mà những người lính trinh sát luôn phải nhớ. Thôi cậu đi đi, đừng giở ba cái trò đàn bà ra. Không có cậu vẫn không thiếu những người phải nhỏ nước mắt vì tớ. Kể cả phụ nữ! Cậu nên nhớ rằng mình đã có người yêu ở Củ Chi, nơi mà năm bảy lăm cánh ta đã đánh một trận ra trò trước khi tiến vào Sài Gòn ấy. Có lẽ chỉ vài ba ngày nữa cô ấy sẽ biết tin mình đã “ chạy làng” như thế nào? Rồi thì cô ấy sẽ tìm cách mò lên đây, vào lúc ấy thì xin đủ. Hồi đánh Mỹ ở Trường Sơn, những người lính chúng ta nằm xuuoosng là được yên tân mãi mãi. Hậu phương xa quá, các bà vợ và những cô gái yêu chúng ta làm sao mà mò tới được. Còn bây giờ thì... ngày nào năm đây bọn mình cũng được nge tiếng khóc của phụ nữ. Trời ơi! Nếu có thể được thì chết quách đi thêm một lần nữa ấy còn sung sướng hơn phải chứng kiến những cảnh ấy. Thôi, cậu đi đi cho rồi. Tốt nhất là nên về ngay đại đội trinh sát, mình ra đi tụi nó có vẻ hoang mang rồi đấy. Cậu về thật đúng lúc.
-    Vĩnh biệt các bạn của tôi – Tuấn ngả mũ trước ngôi mộ của hai người lính trinh sát rồi đi sâu hơn vào khu nghĩa trang. Thỉnh thoảng anh lại phải cúi đầu chào một người đồng chí quen biết và đôi khi dừng lại trước một người nào đó, trò chuyện và nhắc lại những kỉ niệm của thời đánh Mỹ. Trong cái nghĩa trang rộng mênh mông này có bao nhiêu người đã từng vượt qua những thử thách quyết liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Họ như những người đã bơi được qua đại dương nhưng lại chết đuối trong một con suối nhỏ. Nhìn quy mộ nghĩa trang anh bỗng hiểu rằng mọi sự nghi ngờ về một cuộc chiến tranh đã xẩy ra là vô lý biết nhường nào? Do ý đồ chiến lược, người ta đã cố gắng hạn chế tuyên truyền về cuộc chiến đấu quyết liệt ở nơi đâyy. Những người lính dũng cảm của Tổ quốc chúng ta đã chiến đấu và hy sinh lặng lẽ. Như sự kiềm chế đã lên tới ranh giới tận cùng của nó. Một sự bùng nổ không tranh khỏi tất yếu sẽ xảy ra.
Thôi xin vĩnh biệt các bạn, tôi phải có mặt ở nơi mà các bạn vừa ra đi. Đến lúc này thì tôi cũng tin rằng dẫu không hề mong đợi, chúng ra cũng phải chấp nhận một cuộc chiến đấu mới. Đứng trước sự hy sinh lớn lao này của các bạn, tôi hiểu rằng sẽ thật có lỗi nếu tôi không có mặt ở chiến hào.

II
Sở chỉ huy sư đoàn cũng được bố trí giống như một sở chỉ huy hồi đánh Mỹ, vẫn như căn nhà thùng nửa chìm nửa nổi, ở hai phái đầu hồi vẫn có hai chiếc hầm kèo vững chắc, vì pháo tầm trung bình của địch từ bên kia bên giới vẫn có thể bắn sang bất cứ lúc nào. Ở trước cửa mỗi lán vẫn những bộ bàn ghế ghép bằng những khúc gỗ nhỏ, các lối đi vẫn được căng dây rừng hai bên để ban đêm có thể đi từng lán này qua lán khác mà không cần phải dùng đến đèn lửa, hâm giao ban của các phòng và hầm chỉ huy tác chiến của ban tham mưu sư đoàn vẫn là những căn nhà hầm rộng và kiên cố với những đường dây điện thoại dăng mắc ngang dọc như mạng nhện. Khi đi trong khu vực chỉ huy sở, Tuấn có cảm giác quen thuộc như chưa hề xa nơi này, hay nói cách khác, có vẻ như những chỉ huy sở như thế này vẫn tồn tại liên tục từ hồi đánh Mỹ tới nay. Tưởng như không có cái quãng hòa bình ngắn ngủi, không hề có những ngày sống vui như hội giữa Sài Gòn , chỉ huy sở sư đoàn đóng trong một căn cứ lớn của địch để lại với hệ thống điện thoại tự động, nước máy, điện lưới, giường đệm và những phòng họp, phòng giao ban chật ních những bàn ghế, xa lông, hòm tủ choáng lộn.... ở giữa quang cảnh ấy, người chiến sĩ giải phóng với những đôi dép cao su và nước da sốt rét có vẻ rất xa lạ, không ăn nhập gì với đồ đạc, tiện nghi và cả sự rỗi rãi. Còn ở đây, người lính nhanh chóng thích nghi với môi trường quen thuộc, hòa với thiên nhiên, cây cỏ đất đá. Đi giữa quang cảnh này, Tuấn bỗng rưng rưng xúc động khi nhớ lại những năm tháng chiến tranh mà anh đã trải qua. Đã tưởng không bao giờ còn phải nhìn thấy cái hầm kèo và những căn nhà thùng nằm khuất dưới những tán lá từng, có ai ngờ lịch sử đã vội lặp lại đến thế?
Trước lối rẽ vào phòng tham mưu trưởng sư đoàn có một tấm bảng đen dùng để thông báo tin tức trong ngày. Tuấn liếc nhanh qua tấm bảng và anh nhanh chóng nhận ra những ký hiệu quân sự quen thuộc. Bản tin cho biết tổng số vụ thâm nhập, tập kích của bọn Pôn Pốt sang đất ta đã lên tới con số trên một trăm vụ trong tuần. Một con số đáng lo ngại. Dưới đó là thông báo tin ngày hôm qua trung đoàn một bắt được ba tù binh. Bằng linh cảm nghề nghiệp, Tuấn tin rằng những tên tù binh này sẽ không mang lại tin tức đáng kể. Có lẽ lớ ngớ nên bị lạc được khi sang đất ta. Tiếp theo là thông báo về số thường dân bị giết trong tuần qua trong những trận pháo kích và tập kích bằng bộ binh của địch sang đất ta. Cái con số 375 là thế nào nhỉ? Bao nhiêu người già, bao nhiêu phụ nữ, bao nhiêu trẻ em, không thấy phân tích. Thôi hãy tạm hình dung một cuộc tập hợp một cái chợ nhỏ bị hủy diệt hoàn toàn sau một trận pháo kích hay một cái làng nhỏ đang đêm bất ngờ bị địch tập kích và bọn chúng đã thực hiện một cách xuất sắc mệnh lệnh của cấp trên là không để cho một ai sống sót. Một vụ Mỹ Lai và một vụ Tân Lập thì có gì khác nhau? Nhưng ở đây chỉ có những con số lạnh lùng, ít sức biểu hiện, nực cười thay, bên dưới có cái dòng tin chết chóc ấy là một dòng tin giật gân khác.
Đồng chí nào còn xe Honda gửi ở hậu cứ chưa đăng ký xin nộp giấy tờ cho ban hành chính để cử người về làm gấp.
Cái chữ gấp ở đây rõ ràng có một sức mạnh nào đó như còn hơn cả sự ngột ngạt, thúc bách của tình hình mặt trận. Nó như nhắc nhở Tuấn rằng, nếu đây là một cuộc chiến tranh thì là một cuộc chiến tranh hoàn toàn khác với cuộc chiến tranh mà anh đã trải qua.
Theo lối mòn có mũi tên chỉ, Tuấn nhìn thấy một căn nhà thùng nằm khuất dưới vòm cây lớn. Trước cửa nhà có một tấm biển gõ sơn trắng, nổi bật hàng chữ đen “”tham mưu trưởng””. Có lẽ anh Nhương ở nhà. Tuấn quyết định rẽ vào đây trước. Anh muốn nhanh chóng nắm được tình hình mặt trận, muốn hỏi thăm tình hình của Vinh và ý định xử trí kỷ luật cậu ấy của cấp trên. Muốn vậy thì phải gặp Nhường đã, con người này có khả năng mổ xẻ mọi vấn đề. Hồi đánh Mỹ- Nhường là trưởng ban tác chiến còn anh thì là chủ nhiệm trinh sát. Hai người không mấy ngày là không có những cuộc tranh cãi đến nảy lửa về tình hình địch hay những diễn biến của chiến dịch đang tiến hành. Mặc dù Nhường hơn anh gần chục tuổi nhưng luôn đối xử với anh bình đẳng và có phần còn nể trọng nữa. Trong khi tranh luận, hễ bao giờ đuối lý Nhường cũng tìm cách rút lui trong danh dự bằng một câu muôn thuở : “”thôi được! Tớ tạm thời nhường cậu một bước. Nhưng phải nên nhớ rằng tớ không chịu chấp nhận thất bại dễ dàng thế đâu. Rồi chúng ta sẽ trở lại vấn đề này khi tớ có đủ cứ liệu””.
Trong công tác,họ là những người luôn tin cậy nhau. Nhường không bao giờ bắt đầu đưa ra những dự kiến cho một phương án tác chiến khi chưa có đầy đủ những cứ liệu về địch do Tuấn xác minh thường được coi là có độ tin cậy cao. Gần đây, trong một bức thư, Nhường viết cho anh những dòng cảm động “” Tuấn ơi, cậu làm cách nào mà xin trở vể đơn vị đi chứ. Cuộc chiến đấu mới đã bắt đầu mà không có cậu thật gay go. Không phải mình không tin những đồng chí khác, nhưng tin cậu là một thói quen rồi. Bây giờ, không bao giờ mình nge báo cáo về tình hình địch mà cảm thấy hoàn toàn yên tâm như hồi đánh Mỹ, khi cậu còn ở sư đoàn. Có lẽ kẻ thù mới phức tạp hơn, khó hiểu và lạ lẫm hơn? Nhưng cũng có thể vì người bác cáo không phải là cậu, một người lính trinh sát dày dạn kinh nghiệm và láu cá nhất sư đoàn...
Thế đấy, bây giờ thì cái anh lính trinh sát láu cá ấy đã trở về với các anh đây. Để rồi xem cậu ta có thể giúp các canh nhận ra bộ mặt thật của kẻ thù mới này không? Khó đấy, vì tôi có phẩm chất đặc biệt gì đâu nhỉ? Quá trình nhận mặt kẻ thù là quá trình cọ sát với chúng, mà tôi thì chưa có được quá trình ấy. Nhưng thôi để xem anh sẽ nói câu gì đầu tiên khi chúng ta giáp mặt nhau nào? Theo thói quen, anh đoán đại một câu, đó sẽ là một tiếng reo :””A, thằng quỷ!”” Nhất định sẽ là cái tiếng éo quen thuộc ấy.
Tuấn bỗng mỉm cười rồi kiên quyết bước vào. Nhưng anh bỗng sững lại bên lối xuống cửa nhà hâm. Trong nhà, ngồi bên chiếc bàn làm việc của tham mưu trưởng , bên dưới tấm bản đồ không phải là Nhường...mà là... một người đàn bà trạc bốn mươi tuổi. Chị đang ngồi trên chiếc ghế dài, mải mê đọc báo. Tuấn định lui trở về, nhưng đúng lúc đó thì chị đột ngột ngẩng lên và đã nhìn thấy anh.
-   Có việc gì thế anh?
-   Dạ...không – Tuấn bỗng trở nên lúng túng – tôi ...muốn gặp anh Nhường. Nhưng có lẽ...
Chị khẽ cười:
-   Tôi cũng đang chờ gặp ông Nhường nhà các anh đây. Nhưng ... tôi đã phải đợi gần một tuần lễ rồi kia.
-   Xin lỗi. Chị là...chị Thắm phải không ạ?
-   Vâng, anh cũng biết tên tôi à? Nhưng kìa, anh vào hẳn nhà đi đã chứ. Hình như anh mới đi đâu xa về phải không.
-   Vâng...em ở ngoài kia mới vào – Tuấn đổi cách xưng hô khi biết chắc chắn người đàn bà trước mặt mình là vợ Nhường- Chị cũng tìm vào được tân đây thì giỏi thật.
-   Các ông có trốn ở xó xỉnh nòa mà chúng tôi không mà ra được? Nói thế chứ cũng may tôi có ông chú công tác ở cơ quan tuyên huyến tỉnh Tây Ninh này, chú ấy viết thư về nói anh Nhường nhà tôi có ghé qua chơi và cho biết đang đóng quân trong vùng này. Có chỗ dựa rồi tôi mới tìm đường vào đây chứ. Hình như chú vừa đi phép vào phải không?
-   Không ạ, em đi học ở ngoài Hà Nội, bây giờ cũng mới chân ướt chân ráo về đây. Chưa nghe ra thế nào cả.
-   Úi giời, đanh nhau to đến nơi rồi đấy chú ạ!. Đêm nào tôi cũng nge pháo nổ ình ình cả đêm.
-   Chị vào được mấy hôm rồi ạ?
-   Hôm nay nữa là năm hôm rồi đấy chú ạ. Thế mà...ông ấy cứ nằm tịt ở dưới đơn vị ấy. Mỗi ngày một lần được nói chuyện với ông ấy qua điện thoại. Rõ chán mớ đời ! chẳng lẽ tôi lại về quách cho đi rồi. Cơ quan ngoài kia thì neo người, công việc cứ gọi là chồng chất lên, thế mà mình thì... kìa chú xơi nước đã đi chứ. Nước chề đấy. Mỗi buổi chú công vụ lại pha cho một ấm tích nước trà để cho tôi tiếp khách. Tới bữa thì chú ấy xuống bếp lấy cơm về hai chị em ăn. Cái chú bé ít tuổi mà chu đáo lắm.
Tuấn vừa đỡ chén nước trà vừa ý tứ quan sát người đàn bà, trong đàu anh nhanh chóng nhớ lại và phân tích, mấy dự kiến:Cuối năm bảy mươi lăm khi anh rời sư đoàn đi học thì Nhường cũng mới được nghỉ phép. Lúc đó cả cơ quan tham mưu chúc anh kỳ nghỉ này sẽ “”hoàn thành nhiệm vụ””, nghĩa là sẽ có một đứa con để bù đắp lòng mong mỏi của gia đình và người vợ thủy chung. Anh chị cưới nhau từ năm sáu mươi lăm, cưới xong vài tháng anh đi B và xa nhau một lèo cho đến khi giải phóng miền Nam. Nếu đợt về phép ấy mà thành công thì cháu bé mới hơn một tuổi. Chị không thể bỏ con nhỏ ở nhà mà vào tận đây tìm chồng được. Vậy chỉ còn có một khả năng là họ chưa có con... sự phân tích ấy đã giúp Tuấn nhanh chóng hiểu mục đích chyến đi của chị để không đưa ra những câu hỏi ngớ ngẩn.
-   Thư ông Nhường viết về chỉu nói là đang ở Tây Ninh; chứ có viết một chữ nào về tình hình căng thẳng ở đây đâu. Nếu biết là các ông ấy đang rất bận chuyện giặc giã thế này thì ai nỡ vào quấy rầy các ông ấy là gì, phải không chú?
Chị xởi lởi, tiếp:
-   Chú tính hơn một năm nay thư nào viết về ông ấy cũng hứa là sắp về, sắp về... thế mà cứ đợi miết chẳng thấy bóng ông ấy đâu. Có người còn nói đùa rằng không khéo ông ấy lấy vợ hai ở trong ấy rồi cũng nên. Ai chứ ông Nhường nhà tôi thì không thể có chuyện ấy được. Nhưng sốt ruột quá. Vợ chồng lấy nhau hơn chục năm nay rồi mà chưa có con có cái gì, phụ nữ chúng tôi thì sinh đẻ chỉ có thì...Thôi thì trời chẳng chịu đất thì đất phải chịu trời, ông ấy bận không về được thì mình vào vậy. ở với nhau vài ba ngày, may ra...Chỉ cần ông ấy cho tôi một đứa con, rồi ông ấy muốn đi đâu thì đi. Chú tính lặn lội đường trường như vậy mà vào tới đây cũng mới chỉ nghe được giọng nói của chồng thì có tủi không cơ chứ? Đơn vị đang ở mặt trận, nhà khách chẳng có, các anh chỉ huy sư đoàn đưa tôi về nằm tạm ở đây....Đến là tội! Các anh ấy đang rối tinh rối mù lên vì chuyện giặc giã lại phải bận thêm vì cái mụ đàn bà dở dở ương ương này nữa.
-   ở ngoài kia tôi được phụ trách một cửa hàng thực phẩm của huyện. Quân của tôi thì lại toàn cô mắn đẻ. Đứa nào cũng vỡ kế hoạch. Mình là thủ trưởng, lại chưa đẻ đái gì, làm căng quá thì chúng nó lại nghĩ rằng có khi mình không đẻ được thì ghen ghét. Nhưng không làm đến nơi đến chốn thì công việc bê trễ, lúc nào cũng một hai cô nghỉ đẻ thì lấy ai ra mà làm? Cái nghề nội trợ xã hội nó khổ lắm chú ạ, cứ gọi là bận bịu quanh năm suốt tháng. Nhưng có lẽ về bận bịu như thế mà cũng đỡ tủi thân. Chứ rỗi rãi luôn thì tôi cũng đến chết mất thôi. Bạn bè đứa nào cũng con nắm con dắt rồi. Lấy chồng bộ đội nó khổ thế đấy. Ờ mà chú đã có gia đình chưa nhỉ? Chưa à? Ôi, thế là may đấy! Như ông Nhường nhà tôi, có vợ hơn chục năm trời nay rồi mà cũng như là không ấy, chỉ tổ mua cái lo vào người, bao giờ giặc giã đánh cho hết rồi hãy hay? Nhưng mà làm sao cứ đanh nhau mãi thế hở chú? Tôi không hiểu mấy chuyện chính trị, nhưng tôi nghĩ làm sao chiến tranh không xẩy ra nữa là hay nhất. Nước nào thì dân cũng phải lo làm lo ăn, lo xây dựng, lo hạnh phúc. chiến tranh liên miên chỉ phụ nữ chúng tôi là khổ. Thương các ông bộ đội thì ấy, nhưng lấy rồi thì đến gánh nợ cho các ông suốt đời thôi. Mà chú tính, thời loạn chẳng lấy lính thì còn biết lấy ai?
Tuấn ngồi lặng yên lắng nghe và chỉ biết cười trừ trước những lý lẽ nôm na, chân thật nhưng rất sắc bén. Bởi vì đó chính là cốt lõi, chân lý gần gũi là nguyện vọng thiêng liêng của cả dân tộc. Mấy chục năm qua chiến tranh đã đè nặng lên cả đất nước, lên thân phận người phụ nữ, lên tuổi thanh xuân của thế hệ các anh. Có dân tộc nào trên thế giới muốn có hòa bình muốn được yên hàn hơn dân tộc chúng ta sau khi đã phải trả không biết bao nhiêu là xương máu để có được một đất nước hòa bình, thống nhất? Có lẽ vì vậy mà trước những hành động điên rồ, ngang ngược vừa qua của bọn Pôn Pốt, chúng ta đã cố gắng tự kiềm chế. Sự tự kiềm chế đã lên tới nấc chót và những người lính ở mặt trận đã đến cái lúc không thể chịu đựng được nữa. Giặc đã tới thì phải vùng lên mà đánh trả. Đó là lẽ đương nhiên. Nhưng vấn đề là làm sao để không thổi bùng lên ngọn lửa chiến tranh trên cái bán đảo đã quá nhiều đau thương này? Đó là một câu hỏi lớn mà lịch sử đang đặt ra như để thử thách dân tộc ta vậy.
Anh đã suy nghĩ như thế, nhưng làm sao có thể mang những khái niệm to tát ấy ra để mà nói với một người phụ nữ đang ấp ủ những ước mơ thật giản dị, thật bình thường nhưng rất đỗi thiêng liêng như những ước mơ của chị.

III –
Thế đấy, anh bạn trẻ à - sư đoàn trưởng Lê Nguyên thân mật vỗ vai Tuấn - Tóm lại là tình hình đang chuyển biến theo hướng xấu đi. Chúng ta phải chuẩn bị cho khả năng tiến hành một cuộc tiến công tự vệ quy mô lớn. Có lẽ phải như vậy mới giải quyết được vấn đề. Đương nhiên hành động quân sự ở mức nào còn phải tùy thuộc ở sự chuẩn bị những yếu tố chính trị. Cái đó phụ thuộc vào sự tính toán của những cơ quan chiến lược về chính trị và ngoại giao. Chúng ta là những người lính. Chúng ta phải chuẩn bị cho những hành động quân sự khi cần thiết ở bất kỳ mức độ nào. Có nghĩa là chúng ta phải chuẩn bị mặt trận, phải tìm hiểu toàn diện về địch. Vì thế bộ tư lệnh quân đoàn nhất trí cho gọi cậu về sớm. Trước mắt sư đoàn xin cậu về đây để đảm nhiệm chức vụ cũ. Những cán bộ trinh sát kỳ cựu, có kinh nghiệm trong kháng chiến chống Mỹ, thì hoặc đã hy sinh hoặc đã giải nghệ cả rồi. Nhiệm vụ của cậu là tìm hiểu một cách toàn diện về địch để chuẩn bị cho những nhiệm vụ to lớn sắp tới, trước mắt là địch trên hướng đối diện với tuyến phòng thủ của sư đoàn. Đó là một nhiệm vụ rất nặng nề, nhưng bọn mình tin ở cậu. Chỉ xin lưu ý cậu một điều là với thằng địch quái đản này, không chỉ bằng kinh nghiệm thông thường mà hiểu được chúng. Trên nhiều bình diện chúng vượt qua ngoài những hiểu biết và xét đoán của chúng ta. Ngược lại, chúng hiểu ta khá kỹ, bởi vì trước hết chúng là những tên phản bội. Chúng đã dùng những bài bả, đường nét chiến thuật mà ta đã dạy cho chúng để đánh lại ta.
Và điều quan trọng là đằng sau chúng là một tên khổng lồ thâm hiểm và nhiều tham vọng. Vì vậy, trước hết không được coi thường chúng. Chúng ta phải trả những giá khá đắt vì coi thường kẻ thù mới này rồi đó.
Sư tưởng dừng lại châm thêm một điếu thuốc lá nữa rồi chợt mỉm cườ hỏi.
-   Liệu cái học viện đáng kính ấy có làm cho đầu óc cậu loạn ù lên vì những món lý luận quân sự chính trị, để đến nỗi quên sạch cả những ngón tủ của lính trinh sát không đấy?
-   Không đến nỗi thế đâu, sư trưởng ạ. Ngược lại đầu óc tôi có vẻ sáng láng ra đôi chút. Đến bây giờ thì tôi tin rằng, chiến đấu quả thực là một khoa học, nhất là trong thời đại hiện nay. Và tôi cũng hiểu rằng, muốn hiểu kẻ thù trước hết phải hiểu dân tộc và đất nước đã sinh ra chúng.
-   Đúng thế! Thôi, cũng mừng vì cậu đã trở về và có vẻ thông thái hơn. Thằng Nhường, nó mong cậu đỏ cả mắt đấy. Mình vừa điện báo cho nó biết tin cậu đã vào. À mà khốn khổ, vợ ông ấy tìm vào đơn vị đã mấy hôm nay rồi mà vẫn chưa được gặp chồng. Nhưng công việc chuẩn bị cho tác chiến sắp tới bận quá, có nhiều việc quan trọng đòi hỏi anh ấy phải bám trung đoàn hai cho đến khi nó hoàn thành công tác chuẩn bị. Chiến dịch tới đây có những yêu cầu rất cao, không thể chủ quan được. Có lẽ nay mai, công việc hòm hòm rồi thì cũng phải gọi vị ấy về. Chậc, nghĩ cũng tội cho người đàn bà. Có lẽ cậu cũng nên sang thăm chị ấy một chút.
-   Tôi cũng vừa gặp chị ấy xong. Hoàn cảnh của anh chị ấy kể cũng ái ngại thật. Hay là, bố trí cho anh Nhường nghỉ ít ngày thủ trưởng ạ.
-   Không được đau – sư trưởng khẽ lắc đầu – Do tính chất đặc biệt quan trọng của những trận đánh sắp tới, nên quân đoàn yêu cầu cán bộ chỉ huy sư đoàn phải bám chắc cơ sở , chỉ huy từng bước chuẩn bị. Mình thì quân đoàn không cho rời vị trí này, các cán bộ tham mưu tác chiến thì chưa có thể bao quát mọi việc được...
-   Hay là .... cho tôi xuống đó giúp anh ấy một tay cho công việc nhanh hơn.
-   Chưa được- sư đoàn trưởng vội xua tay – thứ nhất cậu vửa chân ướt chân ráo vào đây, chưa rõ ngô khoai thế nào. Mà với thằng giặc phải gió này, hấp tấp chủ quan là hỏng việc. Thứ hai, mình có ý định giao cho cậu nhiệm vụ khác, đó là công việc chuẩn bị cho giai đoạn hai của chiến dịch. Cậu Chiến vừa hy sinh, cánh lính trinh sát đang tác tác như gà mất mẹ. Cậu có trách nhiệm củng cố lại lực lượng để có thể bắt tay vào công việc ngay.
Tuấn khẽ thở dài:
-   Trước khi vào đây tôi có ghé qua nghĩa trang.
-   Nghĩa trang à? Chà ... – sư đoàn trưởng khẽ nhíu mày – Thế đấy, nếu cậu đã ghé vào đó rồi thì cậu có thể suy nghĩa về nhiều vấn đề. – sư đoàn bỗng đứng dậy, xỉa cả năm ngón tay lên mái tóc điểm bạc của mình vẻ bồn chồn bứt rứt.
-   ở đây chúng ta phải chấp nhận chiến đấu thực sự. Đây, cậu hãy nhìn lên bản đồ, cả sư đoàn đã phải căng mình ra be bờ dọc theo suối này, hình thành một phòng tuyến ngăn chặn giặc. Chúng có thể tiến công chúng ta bất kỳ lúc nào bằng hỏa lực và xung lực. Chúng dùng các phân đội nhỏ, đánh liên tục vào các chốt, không kể đêm, ngày. Rồi, cũng vẫn bằng những phân đội nhỏ chúng luồn lách qua các khe hở của tuyến phòng thủ vào sâu trong đất ta phục kích , tập kích, gài mìn, gài bẫy, đánh phá làng mạc giết hại dân lành. Trong một thế trận bị động và bất lợi về chiến thuật như thế, bộ đội ta đã phải chịu căng thằng ngày này qua ngày khác, thương vong đã rất cao. Và, điều quan trọng là rất khó có thể bảo vệ được lãnh thổ khỏi những cuộc xâm nhập đó nếu không được phép tiến hành những chiến dịch lớn. Cấp trên vẫn chưa cho phép chúng ta hành động một cách quyết liệt. Với một trình độ quân sự bình thường chúng ta cũng hiểu rằng , muốn phòng thủ cho tốt phải giành lấy thế chủ động trên chiến trường. Phải lấy tiến công để phòng thủ. Phải đánh những đòn trừng trị đích đáng vào tuyến sau của địch, phá tan những trung tâm căn cứ xuất phát của những cuộc hành quân lấn chiếm này. Nhưng chúng ta chưa được phép hành động khi thời cơ chiến lược chính trị và ngoại giao chưa chín muồi. Bất cứ hành động quân sự nào vượt quá phạm vi cho phép của trên, những người chỉ huy cũng sẽ phải chịu trách nhiệm. Vừa rồi cậu Vinh đã chơi chúng mình một vố ra trò. Bản thân mình và trung đoàn trưởng đã phải lên kiểm điểm trước cấp trên, còn cậu Vinh thì...đang nằm chờ kỷ luật. Thế đấy, những điều rất không hay đã xảy ra. Bộ đội hiện nay đang rất mệt mỏi và có phần thiếu tin tưởng ở cấp trên. Nhưng nếu có lệnh mở chiến dịch lớn, đánh thẳng vào sào huyệt địch, thì lập tức mọi việc sẽ đâu vào đó hết, vấn đề là làm sao giữ vững được thế trận và tinh thần cho đến lúc ấy. Rồi cả lực lượng nữa chứ, chứ cù cưa kiểu này lực lượng ta sẽ bị tiêu hao rất nhanh, nhìn cái nghĩa trang, cậu có thấy xót xa không? Hồi đánh Mỹ, tỷ lệ thương vong có lẽ chẳng phải lúc nào cũng cao như thế.
-   Một cuộc chiến tranh thực sự - Tuấn nhận xét dè dặt.
-   Đúng thế! Đúng thế...Chúng ta hoàn toàn không muốn nó xẩy ra, nhưng nó xẩy ra.
sư đoàn trưởng trưởng Lê Nguyên uể oải đứng dậy. Biết rằng đã đến lúc phải kết thúc cuộc trình diện, Tuấn cũng vụt đừng dậy.
-   Tôi xin phép...
-   Thôi được...Cậu về đi. Nghỉ buổi chiều nay, tối nay ta sẽ làm việc tiếp. Trước mắt, cậu thay vị trí của Chiến, cậu ấy hy sinh thật đáng tiếc. Nhưng.. những tài liệu cậu ấy mang về được thật vô giá! Có lẽ... Tuấn nên nghiên cứu những tài liệu ấy trước, kể cả cuốn nhật ký của Chiến nữa. Cậu ấy viết hay lắm, như viết văn ấy, nhưng những đoạn phân tích về địch thì rất sắc sảo và chính xác. Thôi, tối nay cậu dành thời gian mà đọc những cái đó đã. Sáng mai, giao ban xong chúng ta làm việc nhé. Cậu được đề bạt thiếu tá rồi nhỉ, nhanh đấy! Lúc nào rỗi, cậu phải kể xem học hành được những gì chứ nhỉ? À, mà còn chuyện vợ con thì thế nào rồi? Chưa gì à? Thế thì cậu xoàng rồi! Nhưng thôi được, trong cái dở cũng có cái hay, cậu sẽ thanh thản nhẹ nhõm hơn...
-   Nếu... hy sinh phải không?
Tuấn vội cười sau cái câu đế táo bạo ấy.
-   Gở mồm vừa chứ! À mà này, có một điều mới, dạo afny ở sư ta xuất hiện khá nhiều đồ đệ của phái duy tâm. Có cả một vị chỉ huy tiểu đoàn biết xem chân gà và giải đoán các điềm báo lành báo dữ nữa kia. Bậy hết sức! Đó là những tín hiệu rất xấu, nhưng có một thực tế là những may rủi, ngẫu nhiên chi phối khá nhiều đến hiệu quả chiến đấu. Mà khi cái ngẫu nhiên can thiệp và chi phối sự vận động của cái hiện thực thì nghĩa là mảnh đất tốt cho những tư tưởng, duy tâm thần bí xuất hiện. Khi nào chúng ta làm chủ được tình thế, chi phối được cái ngẫu nhiên, khi đó những thứ nhảm nhí sẽ tự nó mất đi. Cậu có nghĩ như vậy không?
-   Tôi ... Tuấn hơi bất ngờ nên đành cười trừ - Quả thực tôi rất dốt về triết học.
-   Đây là vấn đề của cuộc sống, chứ đâu phải là vấn đề sách vở lý luận. Chúng ta phải luôn nhớ rằng hiện thực chiến đấu là một hiện thực khắc nghiệt nhất, liên quan trực tiếp tới số phận mỗi dân tộc. Trong tình hình hiện nay của chúng ta, hành động chiến đấu lại đang phụ thuộc vào sự vận động của tình hình chính trị. Do đó có thể nói rằng, vấn đề chính trị đang chi phối mọi hành động của chúng ta. Nói thế để cậu có gặp cậu Vinh, cậu sẽ có cách mà an ủi nó.
Tuấn bỗng bật cười:
-   Thủ trưởng nói vòng vo quá. Tôi hiểu rồi. Chính Napolêông cũng đã có lên nói “”chính trị là số phận””.
-   A – sư trưởng khẽ reo lên – vậy ra cậu cũng có học được đôi ba điều đấy nhỉ? Tốt nghiệp học viện ra cũng có khác chứ.
-   Nhưng... tôi chưa kịp tốt nghiệp ạ
-   Ra lò non hả? Thôi được, miễn là những người lính ở chiến trường thừa nhận cậu là được rồi. Đó mới là sự thừa nhận cao nhất!
Tiễn Tuấn ra cửa phòng, sư đoàn trưởng Lê Nguyên trở lại vị trí làm việc của mình bên bản đò. Nhưng ông bỗng cảm thấy khó có thể tập trung tư tưởng mà tiếp tục công việc. Sự xuất hiện rất đúng lúc của Tuấn , người cán bộ trinh sát trẻ tuổi mà ông rất yêu quý, tin cậy, đã tạo cho ông những ấn tượng mạnh mẽ. Những năm đánh Mỹ, Tuấn và ông đã có khá nhiều kỷ niệm. Hồi ấy, với cương vị là sư đoàn phó kiêm tham mưu trưởng, không có trận đánh nào, chiến dịch nào ông không phải lặn lội cùng với cánh trinh sát hàng tháng trời để đi nghiên cứu tình hình địch, vạch phương án tác chiến. Đã bao lần nhờ có sự bình tĩnh, dũng cảm và mưu trí của Tuấn mà ông thoát hiểm. Ông đã đi đến chỗ hiểu rằng những phẩm chất đặc biệt của người cán bộ trẻ này là sự kết hợp nhuần nhuyễn trí thông minh tinh thần sáng tạo, lòng dũng cảm và ý thức trách nhiệm rất cao đối với nhiệm vụ. Là một cán bộ trinh sát, nhưng không bao giờ anh ta chỉ dừng lại ở việc nắm bắt và khai thác những thông tin về địch mà bao giờ cũng có những phân tích đánh giá một cách tổng quát toàn bộ tình hình chiến trường một cách sắc sảo và đôi khi anh ta còn đề xuất ra những ý kiến táo bạo cho phương án đánh địch. Trong thời gian vừa qua, công tác trinh sát năm địch của toàn mặt trận đang còn gặp rất nhiều khó khăn. Vì vậy, Tuấn về ông mừng lắm. Nhưng có lẽ không phải vì chỉ vì mừng mà bỗng dưng ông cảm thấy bâng khuâng, xao xuyến. Hình như cuộc nói chuyện vừa rồi đã khơi gợi trong ông những ý nghĩ u ám. Liệu ông có gieo vào lòng Tuấn một ấn tượng nặng về tình hình hiện nay không? Chắc là không, Tuấn có đủ thông minh để hiểu rằng tình hình không đơn giản, nhưng cũng có đủ bản lĩnh để không đi đến sự bi quan, mệt mỏi. Rõ ràng anh ta hiểu rõ tính chất phức tạp của tình hình. Trước khi vê chỉ huy ở, anh ta cũng đã tạt vào nghĩa trang. Mấy cha chính sách thật rõ khéo chọn vị trí đặt nghĩa trang. Nó quả có hơi gần thị trấn và trục giao thông chính quá. Như vậy đối với mai sau...nó thật tiện lợi cho việc thăm viếng của thân nhân các liệt sĩ. Mà nghĩ cho cùng, cái nghĩa trang ấy cần cho người sống hơn là người đã chết, cho mai sau hơn là hôm nay. ở mà sao bỗng dưng mình lại nghĩ nhiều đến cái nghĩa trang ấy thế nhỉ? Cái nghĩa trang ấy hình như... bất giác ông nhớ đến lá thư của con gái mình mà ông mới nhận được sáng nay! Nhưng vì bận nhiều việc ông mới chỉ kịp ngó qua. Ông vội vàng mở cặp lấy lá thư ra đọc lại. Phần đầu bức thư không có gì quan trọng ngoài việc thông báo tun tức gia đình, thông báo viêc cô đã tốt nghiệp và chuẩn bị đi nhận công tác. Chỗ này có vài điều đáng phải lưu ý:
...” “”thưa ba! Có lẽ vào một ngày nào đó, có thế cũng gần đây thôi ba sẽ ngạc nhiên khi thấy con xuất hiện ở đơn vị của ba. Con đã tình nguyện xin đi nhận công tác ở Miền Nam. Quyết định ấy chỉ mới hình thành gần đây thôi...Khi mà..Ba ơi! Thôi đến bây giờ thì con cũng chẳng giấu ba làm gì nữa. Con có một người bạn trai, người mà con yêu đã từng là cán bộ dưới quyền của ba. Anh ấy đá sống rát gần ba. Hiểu rõ về ba, và theo yêu cầu của anh ấy, chúng con chưa tiết lộ bí mật của mình khi nào chưa cảm thấy cần thiết. Anh ấy sợ ba sẽ không được vô tư khi biết đó là “”con rể tương lai”” của mình. Nhưng ba ơi, sự bí mật ấy bây giờ không cần thiết nữa vì...anh ấy đã hy sinh rồi. Bạn của anh ấy đã viết thư báo tin cho con, nói tỉ mỉ về sự hy sinh của anh ấy và vẽ cả cho con sơ đồ nghĩa trang nơi an nghỉ cuối cùng của anh ấy. Vì thế mà...sớm muộn con cũng có nghĩa vụ phải đến cho được nơi ấy. Có lẽ con nên đến đó với anh ấy càng sớm càng tốt... Ba ơi! Con sẽ làm phiền ba đấy. Nhưng.. con đang đau khổ biết chừng nào?...””
Trời ơi! Liệu nó là đứa nào trong số hành trăm cán bộ dưới quyền của ông đã hy sinh trong thời gian vừa qua? Sao con bé lại không nói tên nó nhỉ. Ôi nếu ông biết tên...có thể ông sẽ ra đó tìm nó, thắp cho nó một nén hương...và nói với nó rằng – Ba xin lỗi các con, bởi vì ba đã không ngờ tới chuyện này. Nhưng.. dẫu ba có biết con có mặt trong đội ngũ của sư đoàn mình thì liệu ba sẽ làm gì để ngăn chặn cuộc chia lìa đau đớn này của các con? Lòng tự trọng của tuổi trẻ sẽ khiến con không chấp nhận một cách che chở nào đó từ phía ba, và các con đã tìm cách cho ba sự khó xử ấy.
sư đoàn trưởng cầm lá thư trên tay, bần thần đi đi lại lại trong phòng làm việc của mình. Ông bỗng cảm thấy lo ngại cho cái ngày mà con gái mình sẽ xuất hiện ở đây với gương mặt đau khổ. Ôi, con bé sẽ sống ra sao nhỉ? Thế là nanh vuốt cuộc chiến tranh này đã sở nắn đến số phận của một người thân trong gia đình ông rồi. Vậy mà có lúc ông cứ ngỡ rằng nó chỉ qua loa thế thôi chứ chưa chắc đã có gì ghê gớm lắm . Rõ ràng, có những lúc bản thân ông cũng thấy có nguy cơ có thể xảy ra một cuộc xung đột mới. Ngay sau năm bảy lăm đã xảy ra những cuộc đụng độ biên giới đã xảy ra sự kiện đảo Thổ Chu... Nhưng nếu có ai nói rằng rồi sẽ xẩy ra một cuộc chiến tranh lớn với nước láng giềng này thì ông đã cho đó là chuyện nhảm nhí. Còn kẻ thù nào dám tấn công chúng ta sau khi chúng ta đã đánh bại một (kẻ) xâm lược khổng lồ như đế quốc Mỹ? Nhưng rồi điều tưởng không thể xảy ra đã xảy ra. Ngọn lửa chiến tranh đã bùng lên và không có hy vọng gì có thể dặp tắt nó nếu không một lần nữa dùng tới sức mạnh của chính ngọn lửa căm thù chiến tranh của dân tộc ta.
Con gái thương yêu ơi! Kẻ thù đã cướp mất hạnh phúc của con. Ba không thể nào giành lại được cho con nữa. Nhưng kẻ thù của chúng ta sẽ phải đền tội.

Chương chín

“” Khi đã có con người đi qua thì bao giờ họ cũng để lại dấu vết””
Nhật ký của một người lính trinh sát

[/i]
I
Một tuần sau cái ngày phát hiện ra chiếc hộp thuốc lá, Tình mới bố trí được thời gian để cuống nhà Thái, nếu không có sự kiện này chắc gì anh đã nghĩ tới chuyện viếng thăm nhà của một người đồng chí đã hy sinh ngay sau khi trở về. Có lẽ anh đã phải giành thời gian để thu xếp cuộc sống của mình. Còn biết bao nhiêu điều phải làm, bao nhiêu điều phải suy nghĩ... . Anh đã nộp giấy giới thiệu sinh hoạt Đảng ở văn phòng đảng ủy xã. Người ta yêu cầu anh, nếu sức khỏe cho phép thì nhận một công tác gì đó. Anh cũng không biết mình có thể làm được những việc gì trong cái guồng máy xã hội hết sức xa lạ với những tổ chức rất chặt chẽ của người lính. Anh Phước đã có lý khi nói rằng các anh đã được chuẩn bị tốt cho chiến tranh nhưng chưa được chuẩn bị để tham gia và công cuộc xây dựng lại đất nước. Liệu anh có đủ nghị lực và sức khỏe để tiến hành chuẩn bị cho mình những năng lực mới, đặng có thể góp phần vào công cuộc dựng xây đất nước hôm nay không? Anh chưa biết, tạm thời anh chưa trả lời câu hỏi đó. Xã hội đã cho anh cái quyền được nghỉ ngơi sau tất cả những gì mà anh đã phải chịu đựng trong cuộc chiến đấu vừa qua. Nhưng liệu lương tâm anh có yên ổn không, khi cuộc sống vẫn sôi sục ngoài kia với hàng ngàn vấn đề cấp bách? Liệu anh có thể ngồi yên khi những người như anh Phước đang ngày ngày vừa phải lao động nhọc nhằn, vừa phải đối mặt với những cái xấu, những kẻ xấu còn đang hoành hành trong xã hội chúng ta?
Nhưng anh sẽ làm gì? Sẽ làm được gì? Những tấm huân chương vẫn còn sáng bóng lên đấy những con người có thể nhanh chóng bị mòn mỏi mốc meo, han rỉ đi cùng năm tháng, nếu như không hàng ngày cọ xát với cuộc sống. Tâm hồn rồi cũng sẽ chai sạn, sẽ mất dần đi khả năng cảm nhận, khả năng đồng điệu với nhịp đập hàng ngày của đời sống, khả năng cảm thông với những số phận ít may mắn và khả năng phẫn nộ trước những thói xấu xa của con người. Nhưng anh sẽ làm gì ? sẽ làm được những gì? Có bao nhiêu người đồng đội của anh khi ra khỏi cuộc chiến tranh đã phải tự hỏi như vậy khi ngơ ngác đứng trước cuộc đời sôi động này? Và họ đã tự tìm ra câu trả lời ra sao? Những ai có may mắn nhanh chóng tìm được vị trí thích hợp của mình trong cuộc sống này? chiến tranh kết thúc đã được ba năm trời rồi, đi đâu ở đâu cũng gặp những người lính đã từ các chiến trường trở về. Những đồng đội của anh có vui sướng hạnh phúc không trong cuộc đời này?
Nhưng thôi, hãy gác lại những câu hỏi đó. Anh phải chuẩn bị cho mình một bộ mặt, một trạng thái tâm lý tình cảm để gặp mặt thân nhân của một người đồng chí ít may mắn hơn anh. Dẫu thương tích đầy mình và bị bệnh tật hành hạ suốt mấy năm trời thì anh vẫn hạnh phúc hơn Thái, vì anh đã được trở về quê hương, anh vẫn còn được sống, được ung dung thư thái đạp xe trên con đường mà ngày xưa Thái đã từng ngày ngày đi tới trường huyện. Ngày ấy, cứ từ mờ sáng là hai thằng gặp nhau ở ngã ba con đường này, cả hai đứa đều không có xe đạp nên phải dậy sớm để kịp đi bộ năm cây số tới trường, Thái vẫn thường mong tới một ngày nào đó sẽ có một cái xe đạp, cậu ta cam đoan rằng, với một chiếc xe đạp sẽ có thể đi tới bất cứ một nơi nào trên khắp đất nước. Thái đã không thực hiện được giấc mơ bé nhỏ đó của mình nhưng cũng đã đi bộ vượt Trường Sơn bằng đôi chân đã được rèn luyện từ thuở học trò. Có lẽ không còn cậu học trò nào phải cuốc bộ năm sáu cây số tới trường như các anh ngày trước. Nhưng, như thế liệu có tốt hơn không nhỉ? Anh ngạc nhiên khi thấy mình không cần hỏi thăm mà vẫn đến được đúng cái ngõ nhỏ ấy, mặc dù trong những năm học cùng Thái, anh chỉ tới nhà Thái đâu có một vài lần. Cái ngõ xóm này hình như không có gì thay đổi, thời gian như ngừng trôi trảy ở nơi này. Không hề có dấu vết của cuộc chiến tranh long trời lở đất in hằn lên cảnh vật của cái xóm nhỏ yên tĩnh này. Tình có cảm tưởng mình vẫn chỉ là một cậu học trò như hơn mười năm về trước đến thăm nhà bạn. Từ trong cái cổng tre kia có lẽ Thái sắp sửa bước ra và reo lên ngạc nhiên vì cuộc viếng thăm bất ngờ của bạn. Nhưng.. anh lại gặp trước cổng nhà Thái một người phụ nữ khoảng gần năm mươi tuổi, trông không có vẻ gì là một bà nông dân.
-   Anh muốn hỏi cháu Bình phải không? – người đàn bà hỏi anh.
-   Tôi ..à vâng...tôi đên thăm gia đình cậu Bình, bà cụ có nhà không bác?
-   Tôi là mẹ cháu Bình đây- người đàn bà sốt sắng nói – mời bác vào nhà. Cháu nó có lẽ cũng sắp về đấy!
Tình rất đỗi ngạc nhiên. Trong thâm tâm anh hình dung mẹ Thái là một bà già tóc đã bạc, lưng đã còng và gương mặt hằn bao nỗi khổ đau. Người đàn bà này có vẻ như chỉ là chị gái của cậu ấy, còn khỏe mạnh sức vóc và nhanh nhẹn. Trong những năm học cùng với nhau anh chưa một lần được gặp mẹ của Thái.
    Anh theo bà vào nhà và ngạc nhiên trước sự ngăn nắp sạch sẽ và lịch sự của ngôi ngà, mặc dù chỉ là nhà lợp lá cọ, nhưng mái lá được cắt xen bằng bận, tường quét lớp ve xanh nền nã, trong nhà thoáng mát và tươi vui bởi những bức tranh trang nhã treo trên tường và một dãy vạn niên thanh xanh rời bò trên cửa sổ. Bộ xa lông bằng gỗ mít đặt ở gian giữa , mặt bàn được trang trí bởi những bưu ảnh nước ngoài đặt dưới một tấm kính năm ly. Không có dấu vết gì của sự bồn bã, ảm đạm trong ngôi nhà của một người bạn đã hy sinh. Ở đây cuộc sống có vẻ thanh bạch, thư thời tới mức anh bỗng đâm ra băn khoăn tự hỏi, liệu mình có nên nói gì vể Thái nữa không? Có nên khuấy động bầu không khí yên tĩnh này bằng cách gợi lên những kỷ niệm những ám ảnh của những năm tháng chiến tranh ? cuộc sống thật mãnh liệt, nó có khả năng tự điều chỉnh rất nahnh để không ngừng đi tới, nó mạnh hơn tất cả mọi nõi đau. Nhưng chẳng lẽ trong căn nhà này người ta đã có thể quên anh? Trên tường, ngoài tranh ảnh và một vài tấm bằng khen không thấy có bằng Tổ quốc ghì công mà người ta bao giờ cũng nhìn thấy trước tiên khi bước và ngôi nhà của thân nhân những liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc. Điều đó khiến Tình băn khoăn.
-   Mời bác xơi nước.
-   Cháu xin – Tình đón chén nước trên tay người đàn bà và quyết định lên tiếng – Cháu là bạn học cũ và là bạn chiến đấu với anh Thái nhà ta.
Người mẹ thoáng sững sờ nghe những lời ấy. Bà im lặng giây lâu rồi khẽ buông tiếng thở dài.
-   Thằng Thái nhà tôi thật thiệt thòi. Đến bây giờ thì...tôi cũng không hy vọng gì nữa, anh ạ.
-   Vâng, mọi sự đều đã xảy ra rồi...
-   Đối với nó thì đã đành...Dù sao thì nó cũng đã không trở về nữa. Nhưng thà rằng tôi biết chắc chắn rằng nó đã chết thì cũng không đến nỗi dằn vặt, đau khổ lâu đến thế.
Tình ngạc nhiên hỏi:
-   Chau tưởng bác đã biết điều đó từ lâu rồi chứ ?
-   Mãi tới cuối năm ngoái, gia đình tôi đề nghị mãi, họ mới gửi cho một cái giấy báo là cháu mất tích không rõ ràng...
-   Sao? Mất tích à? – Tình sửng sốt thốt lên – Nhưng anh ấy đã hy sinh cơ mà.
Người mẹ nhìn lom lom vào mặt Tình.
-   Anh biết chắc như vậy chứ? Trời ơi, có thật anh biết một chút gì về thằng Thái nhà tôi không?
-   Bác... Cháu còn biết nhiều hơn thế nữa. Cháu biết rằng con trai bác là một chiến sẽ trinh sát dũng cảm, một con người có tài năng và bản lĩnh. Chúng cháu cùng sống, chiến đấu với nhau suốt mấy năm trời. Và ... cho đến phút cuối cùng của cuộc đời anh ấy , chúng cháu vẫn ở bên nhau. Chính tay cháu đã ...đắp nấm mộ anh ấy giữa rừng sâu...
-   Con ơi! Người mẹ bỗng kêu lên một tiếng xé ruột, tưởng như tiếng sét của nỗi bất hạnh đến hôm nay mới vang đến tai bà. Bà đã đau khổ bao năm nay, nhưng hình như bà vẫn nuôi một mối hy vọng mỏng mạnh nào đó. Và hôm nay anh đã tới đây để hoàn thành trọn vẹn nỗi khổ đau của một người mẹ mất con...
-   Bác ... Cháu xin lỗi vì đã đến đây quá muộn. Nhưng bác có thể tha thứ cho cháu nếu bác biết rằng cho tới mấy ngày nay bóng đen của chết chóc, bệnh tật mới thực sự buông tha cháu. Cháu vừa mới điều trị thương tật xong và cũng chỉ được về quê cách đây vài ngày.
-   Không , tôi có trách gì anh đâu – người mẹ nói trong nước mắt – Tôi không chỉ hiểu mà người ta lại hành hạ tôi lâu đến thế? Con tôi đã chết, thì cứ để cho nó chết, tại sao người ta không báo tử cho nó để tôi biết rằng con tôi đã hy sinh cho đất nước như tất cả anh em bạn bè của nó. Mất ticsh , trời ơi! Một con người tại sao lại có thể mất tích, lại có thể bỗng dưng biến đi không để lại dấu vết gì trên cõi đời này? Nhưng .... có thật rằng anh đã biết, đã chứng kiến...
-   Vâng! Cháu xin thề với bác cháu là người đã chứng kiến sự hy sinh của anh ấy. Cháu có thể kể cho bác nge từng chi tiết một trong cái buổi chiều hôm ấy. Bác hãy tin ở cháu, cháy ở trên Mê Văn đây thôi, hồi ở nhà cháu và anh ấy vẫn cùng nhau đi bộ tới trường. cháu vừa đitrên con đường ấy để tới đây với bác. Trên con đường cháu đã nhớ lại mọi kỷ niệm và nước mắt cháu đã trào ra. Bác nói đúng con người không thể mất tích, không thể bỗng dưng tan biến, trong trời đất mà không để lại dấu vết gì. Thưa bác, đây là kỷ vật cuối cùng của anh Thái mà... cháu giữ được... Người mẹ run run đón lấy chiếc hộp thuốc lá làm bằng xác máy bay Mỹ. Bà ấp chiếc hộp vào lòng khẽ kêu lên một tiếng “”con ơi””! rồi ngất lịm đi.
Vừa lúc đó cậu con trai thứ hay của bà tên Bình bước vào. Cậu sững lại trước của khi nhìn thấy Tình đang xốc mẹ mình dậy.
-   Trời ơi, mẹ tôi làm sao thế?
-   Hay giúp tôi đưa bà vào giường nằm. Tôi sẽ giải thích với anh sau.
Họ đưa người mẹ vào giường lấy lăn mặt (khăn mặt) dấp nước lạnh đặt lên trán bà. Chỉ một lát sau bà đã mở mất rên rỉ.
-   Mẹ, mẹ làm sao thế
-   Con ơi!...Bình đấy phải không con? Mẹ ...không sao đâu. Con đưa anh ấy ra ngoài nhà uống nước. Mẹ ...cần được nghỉ ngơi một lát.
-   Tình và Bình trở ra ngoài nhưng Tình không ngồi vào bàn trà mà vẫy tay ra hiệu cho Bình.
-   Mời chú ra ngoài sân, tôi có những chuyện quan trọng muốn nói với chú.
Bình theo anh ra sân với bộ mặt lo lắng, căng thẳng.
-   Tôi vừa cho bà biết về những tin tức về anh Thái.
-   Anh biết anh ấy sao?
-   Tôi là bạn của anh ấy. Tôi nói luôn để cậu yên tâm. Tôi ở bên Mê Văn, tên tôi là Tình...
-   Vậy thì em biết anh rồi. Em là bạn học với Nghĩa. Chúng em thân nhau lắm.
-   Tôi biết điều đó. Tôi đã cho cụ biết về sự hy sinh của anh Thái.
Bình lặng đi trong giây lát rồi khẽ thở dài.
-   Anh... đáng lẽ anh không nên làm như thế.
-   Tại sao lại không? Anh ấy đã hy sinh cơ mà, gia đình cần phải biết điều đó, xã hội cần phải biết điều đó. Họ cần phải biết rằng anh ấy đã hy sinh dũng cảm vì Tổ quốc.
-   Nhưng... để làm gì? Để một tấm bằng Tổ quốc ghi công ư? Không, điều đó không cần thiết bằng niềm hy vọng của mẹ em. Dù nó thật là mong manh, nhưng mẹ em vẫn hy vọng rằng một ngày nào đó anh trai em sẽ trở về. Mệ em yêu anh ấy biết bao? Sau cái chết của bố em thì anh ấy là niềm hy vọng của em. Em cũng biết rằng anh ấy đã chết. chiến tranh đã kết thúc ba năm trời rồi còn gì? Nếu còn sống thì thế nào cũng có tin tức. Đằng này, vẫn biệt vô âm tín. Em không hy vọng gì nữa. Nhưng em vẫn thường an ủi mẹ em rằng, có thể anh ấy còn sống và vì một lý do gì đó thật đặc biệt đã không thể nhắn tin về cho gia đình. Dần dần mẹ em cũng tin như thế. Và có lẽ như vậy bà đỡ đau khổ hơn? Bây giờ thế là hết! Em biết an ủi mẹ em ra sao đây?
Trên gương mặt trẻ trung nhưng sớm xuất hiện những nét cương nghị rắn rỏi của Bình bỗng chan hòa nước mắt.
-   Có lẽ chú không hiểu hết bà cụ đâu. Bà cụ cứng rắn hơn cậu tưởng nhiểu và các chú đã lầm khi tưởng rằng đã đánh lừa được bà. Bà không một mảy may tin rằng anh Thái còn sống ở đâu đó. Những người mẹ không thể không biết rằng con mình đã chết. Nhưng vì các chú đã tìm cách an ủi mẹ theo chiều hướng ấy nên bà cụ đã giả vờ tin để các chú yên lòng. Nhưng chẳng lẽ chú không biết rằng người mẹ bao giờ cũng quan tâm đến nhanh cách của con mình ngay cả khi nó đã chết. Bà đau khổ bao nhiêu khi xã hội chưa thừa nhận cái chết của con bà là một cái chết có ý nghĩa. Mà quái giờ làm sao? Tại sao lại có thể có sự nhầm lẫn tai hại đến như thế về số phận của một con người? Ai phải chịu trách nhiệm về vấn đề này? Dĩ nhiên là những người còn sống, trong đó có cả tôi nữa, cũng phải chịu trách nhiệm về điều này. Chúng ta sẽ phải làm sáng tỏ, nếu không chúng ta không đáng sống ở trên đời này dù chỉ một ngày. Chúng ta sẽ trở thành kẻ vô ơn.
-   Bình xúc động nắm lấy tay anh.
-   Anh Tình, không ngờ em lại không hiểu mẹ em bằng anh. Em thật có lỗi với mẹ. Anh biết không, em còn nói dối bà một điều rất quan trọng nữa.
-   Chuyện gì vậy?
-   Em đã đủ điểm thi để đi nước ngoài. Đã có giấy của Bộ Đại học. Nhưng khi em mang hồ sơ lên ủy ban nhân dân xã để xin chứng thực thì họ ghi vào đó rằng : “” Anh trai là Lê Viết Thái đi bộ đội đã mất tích ở Miền Nam không thể xác minh được rằng anh Thái hiện còn sống hay đã chết, nếu còn sống thì chỉ có thể đang ở một nước ngoài nào đó. Vì vậy, theo chúng tôi, không thể để anh Lê Viết Bình đi học nước ngoài vì những lý do an ninh và chính trị””. Họ đã ghi vào hồ sơ của em như thế đấy. Thật là cay đắng, nhưng em đã phải cắn răng lại. Em không nộp hồ sơ lên trên rằng em không muốn đi nước ngoài. Mẹ em không được biết điều đó, em nói rằng em không đủ sức khỏe, nếu biết sự thể như thế, mẹ em sẽ đau khổ biết bao?
-   Không thể như thế được! Không thể ... như thế được. Đó là một sự xúc phạm tới người đã chết- Tình nghẹn ngào – chúng ta phải làm cho sáng tỏ chuyện này. Ngày nay ngày mai tôi sẽ lên huyện, nếu cần thì lên tinh, lên tận trung ương để tìm cho ra nguồn gốc của sự nhầm lẫn hết sức ngu ngốc này.
-   Mẹ em đã xin nghỉ hưu kể từ khi người ta gửi cho bà tờ báo tin anh Thái mất tích. Em biết làm thế nào được khi em còn trẻ người non dạ thế này! Em chỉ còn biết cố gắng học thật giỏi để mẹ em vui lòng và để sau này có thể làm được một cái gì đó cho đất nước bù đắp lại những hy sinh lớn lao của thế hệ các anh. Ước mơ của em là phải trở thành một kỹ sư giỏi. Vậy mà em đã lỡ mất cơ hội vừa qua. Em biết đối với chế độ ta hiện nay, một dòng nhận xét lơ lửng trong hồ sơ như vậy có khả năng dìm chết mọi khát vọng của một con người, các cửa trường Đại học cũng sẽ đóng lại trước mặt em. Em nói thật, em đang vô cùng thất vọng. nếu anh có thể làm mọi việc sáng tỏ thì nghĩa là anh đã cứu cả cuộc đời em nữa đấy, anh Tình ạ.
-   Anh sẽ làm. Anh thề trước vong linh của anh Thái như vậy. Thôi chúng ta trở vào nhà xem mẹ em ra sao rồi?

II –
   Anh Ân. hôm nay em đến đây cốt để nhờ anh giúp hộ một việc hết sức hệ trọng.
Tình nghiêm trang mở đầu câu chuyện, cốt để gây cho Ân một ấn tượng nào đó về sự nghiêm chỉnh của vấn đề anh đang đề cập.
   Chú cứ nói đi - Ân trả lời và tò mò nhìn em.
-   Em không nhờ anh việc gì liên quan đến em đâu. Đây là một việc thuộc về nghĩa vụ của một người đang sống đối với những người đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ vừa qua.
   Hơi to tát đấy
-   Anh đừng có giễu cợt em. Anh nên nhớ rằng em không phải là một cậu bé ngây thơ mà là một người từng trải.
   Anh đã thấy điều đó trong những ngày gần đây. Nhưng nói gì thì nói nhanh lên chứ! Anh còn bao nhiêu là việc, chú thấy đấy.
   Vang, em đi thằng vào vấn dề đây. Chẳng là em có một người bạn ngày xưa cùng học một trường
cùng đi bộ đội và cùng chiến đấu với nhau nhiều năm...
-   ... Bây giờ anh ta đã về và cần một công ăn việc làm gì đó, phải không?
-   Không phải, anh ta đã không trở về. Anh ấy đã hy sinh - Tình dừng lại như để lấy hơi - Nhưng vì lý do nào đó, suốt mấv năm qua người ta không báo tử, gia đình không được hưởng một chút chế độ chính sách gì đối với những gia đình liệt sĩ như họ đáng được hưởng. Rồi cuối cùng người ta lại báo rằng anh ấy mất tích không rõ ràng. Nhưng em thì em biết rõ rằng anh ấy đã hy sinh. Chính tay em đã chôn cất anh ấy.
-   Việc này chú phải hỏi bên huyện đội chứ?
-   Em đã tới đó và người ta trở lời rằng không có một giấy tờ nào có ghi tên anh ấy trong danh sách nhứng người hy sinh từ các chiến trường gửi về.
-   Đúng thế, họ còn biết tin gì hơn là tin vào sổ sách. Nếu trong sổ sách không có thì có nghĩa là không có. Họ làm sao có thể báo tử được nếu không có những thủ tục chính xác, hợp lệ từ các nơi gửi về.
-   Nhưng em biet chắc chắn rằng anh ấy đã hy sinh, hy sinh một cách dũng cảm trong chiến đấu.
-   Nhưng., chú làm thế nào mà chứng minh được điều đó ?
-   Chẳng lẽ họ lại không tin em sao?
ÂN vội xua tay:
-   Không ai người ta có thê tin chú nếu chỉ bằng lời nói. Nếu người ta nghe chú, báo tử cho gia đình và xếp anh ta vào đánh sách các liệt sĩ, nay mai bỗng vì lí do nào đó, người ta phát hiện ra anh ta đang sống ở một nước ngoài nào đó thì sao? Không đây là một nguyên tắc hành chính, chú không nên can thiệp vào một cách vội vàng khi chưa có đủ những căn cứ cần thiết.
-   Trời ơi! Còn căn cứ nào xác đáng hơn là người đã chứng kiến tận mắt sự kiện ấy - Tình rên lên- Chẳng lẽ em không thể đem danh dự của một người đảng viên ra mà bảo đảm sự trung thực của điều em nói hay sao?
-   Vô ích. Có thể người ta tin rằng chú đã nói thực nhưng người ta không thể chỉ căn cứ vào lời nói.
-   Cần phải có những tờ giấy, những con dấu, phải không? Thật mỉa mai, chẳng nhẽ tất cả những vật vô tri vô giác đó lại có sức mạnh nói lên sự thật hơn chính con người hay sao?
Thế đấy - Ân mỉm cười vỗ nhẹ vào vai chú em ngây thơ của mình - từ khi con người phát minh ra các thủ tục hành chính, các loại giấy tờ, thì con người chỉ còn tin vào chúng nữa mà thôi. Bây giờ giả sử ông chủ tịch huyện này có bảo chú rằng, chú hãy sang cửa hàng bách hoá kia lấy cho ông ta một bao thuốc lá, ông cửa hàng trưởng đá đồng ý rồi, thì chú cũng sẽ về khổng nếu không có chứ ký của ông ta. Vậy, chú thôi đừng nghĩ tđi chuyện vớ vẩn ấy nữa.
-   Chuyện vớ vẩn à? Anh nghĩ như vậy sao.
-   Tôi nói nó là sợ vớ vẩn vì nó không hề cổ căn cứ gì cả. Chú chỉ húc đầu vào bụi rậm. Dù chú có gõ cửa bất kỳ nơi nào cũng thế thôi, trừ khi chú tìm tới được đơn vị cũ và bảo họ cấp cho các giấy tờ cần thiết.
Tình chán nản thở dài:
-   Chắng lẽ anh không thể giúp được gì cho em trong chuyện này sao? Anh là một nhân vật có thế lực trong huyện này, bao nhiêu việc tày đình mà anh vẫn làm được đấy thôi. Anh Ân, chúng ta không nên quá khắt khe vđi nhứng người đã chết.
-   Những nguyên tắc sinh ra trên đời này đâu phải đế giành cho những người chết mà là để cho những người sống, chú mày ạ. Thôi, chú về đi và đừng có đau khổ quá vì nhứng chuyện không đâu ấy. Anh còn đang rối mù lên vì cái anh chàng cựu sĩ quan công binh của chú đấy!
-   Anh Phước. Việc đó đến đâu rồi?
-   Ả, sẽ tới chỗ cần phải tới. Trước mắt người ta phải lập một ban kiểm tra, phải tạm thời đình chỉ công tác cửa những người có liên quan kế cả anh chàng Phước ngốc nghếch của chú nữa. Đơn kiện anh ta đang bay về huyện như bươm bướm mùa xuân ấy.
-   Đã có đơn kiện anh ấy rồi sao?
-   Phải có chứ. Hòn đất ném đi hòn chì ném lại mà !
-   Em thực không hiểu... chẳng lẽ anh cũng...
-   Anh chẳng thù ghét gì anh ta. Nhưng nếu anh ta không muốn sống yên ổn thì đấu phải lỗi tại anh? Còn chú nữa đấy, đừng có mua việc vào thân. Hãy để sức mà nghỉ ngơi, chú sống căng thẳng về tâm lý như thế thì sớm muộn cũng phát điên trở lại cho mà xem.
-   Có lẽ... Em cũng cổ thể phát điên lên về tất cả nhứng chuyện mà em đã chứng kiến từ hôm trở về đến nay.
-   Cuộc sống rất phức tạp chứ không đơn giản như trong trại lính đâu. Chú phải tập dượt trước khi nhấn chìm mình trong cái cuộc đời tội lỗi này. Hãy tập cho mình có đủ khả năng vượt qua tất cả đôi khí kể cả cái gọi là lương tâm nữa.
-   Thế thì.. cuộc sống còn có ý nghĩa gì nữa?
-   Sống có nghĩa là đấu tranh để mà sinh tồn, chú hiểu không? Con người cũng là tự nhiên như cây như cỏ vậy, cây nào khoẻ mạnh cứng cáp thì sẽ vượt lên trên đồng loại, cây nào yếu đuối thì mãi mãi bò sát dưới mặt đát hoặc chỉ là loại dây leo mà thôi.
-   Nhưng con người không thể như thế được Tình phản đôi - Con người không thể đạp lên đồng loại mà ngoi lên. Anh không biết nhửng điều anh vừa nói chính là biến tướng tinh thần của bọn phát xít hay sao? Chúng chủ trương thế giđi là của "siêu nhân" của kẻ mạnh, của nhứng dân tộc có dòng máu đặc biệt.
-   Nhưng... chẳng lẽ thế giới tồn tại bởi nhứng kẻ yếu hèn, bởi bọn ái nam ái nứ hay sao? Nhưng thôi, anh không thể tranh cãi với chú được đâu. Anh còn phải đi làm việc đây. Còn cái việc của anh bạn chú ấy mà, chú cứ coi như là mình làm xong bổn phận khi đã phát hiện vđi nhứng cơ quan có thẩm quyền về sự nhầm lẫn tệ hại này.
-   Không - Tình quả quyết đáp - Em đã thề trưđc vong linh anh ây và trước thán nhAn của anh ấy, em phải đi tới được sự thật. Tuần tới, sau khi Nghĩa đi rồi, em cũng sẽ lên đường.
-   Chú định đi đâu?
-   Đi tìm sự thật. Em sẽ đi Tây Ninh, em vừa biết tin sự đoàn cũ của em đang chiến đấu ở biên giới của tỉnh này. Em sẽ vào đó và yêu cầu sư đoàn cung cấp cho những giấy tờ cần thiết để em có thể bảo vệ được quyền lợi chính đáng mà thân nhân anh ây phải được hưởng. Anh có biết không, vì cái chuyện khốn kiếp này mà em trai anh ấy không được đi nước ngoài mặc dù chú ấy đã đủ điểm. Em phải đi và phải làm cho xong việc đó trước khi em có thể bắt tay vào làm bất kỳ việc gì cho cuộc đời mình. Kể cả việc cưới vợ.
-   Chú điên hay sao mà định đi xa như thế trong khi sức khoẻ của chú chưa thât ổn đinh. Và lại trong ấy đang có chiến sự, ai biết được điều gì xảy ra.
-   Điều gì -xảy ra cũng mặc - Tình quả quyết đứng dậy - Thôi, em xin lỗi vì đã làm phiền anh.
Nói rồi Tình quay gót ra khỏi văn phòng huyện uỷ. Ân ngơ ngác nhìn theo chứ em của mình, miệng lẩm bẩm "Điên, thắng bé vẫn còn chưa thật khỏi bệnh. Tội nghiệp nó!"

Chương mười

"Có một câu hỏi lớn! "Kẻ thù của chúng ta là như thế nào” Và, câu trả lời là không bao giờ đầy đủ"
Nhật ký của một người lính trinh sát

[/i]
I   *
Những người lính trinh sát đã đón thủ trưởng của họ theo đúng "phong tục" và truyền thông của mình. Đại đội trưởng Phạm Viết Long, biệt hiệu là "Long vồ" đã có mặt ở ban trinh sát ngay chiều hôm đó. Mặc dù chưa biết nhau, nhưng chỉ sau cái bắt tay là họ hoàn toàn có thể trò chuyện thoải mái với nhau. Lính trinh sát không bắt tay nhau theo kiểu xã giao chiếu lệ, nhứng bàn tay phải họ vung ra, đập mạnh vào tay nhau và sau đổ xiết chặt đến nỗi, người b ên ngoài có thể nghe các khđp xương của họ kêu răng rắc. - Tôi là "Long vổ"! Đại đội trưởng trinh sát!. - Long trang trọng tự giới thiệu.
-   Mình đã nghe danh cậu, xuất thân từ lính trinh sát của sư đoàn 10 phải không? Chỉ duy điều đổ đá có thể bảo đảm độ tin cậy.
Long cười kiêu hãnh:
-   Còn anh... Tôi đã nghe quá nhiều "huyền thoại" về anh. Đến nỗi... có thể ngờ rằng anh là một nhân vật của tiểu thuyết trinh thám. Nhưng... tôi biết, trinh sát không quen nịnh thủ trưởng của mình và sẽ không tôn sùng một cá nhân nào vượt quá giá trị thực của họ. Tôi mđi vầ nhận công tác ở sư đoàn này chưa đầy ba tháng...
-   Tuy vậy... chắc đã đủ thời gian để được cánh lính trinh sát sư đoàn này thừa nhận chứ!
-   Có thể coi là... đã qua thời kỳ thử thách. Bằng chứng là họ đã bắt đầu gọi tôi là "Long vổ" và gần đây, đã cho tôi một biệt hiệu mới là “”Loang đen”. Không phải chỉ vì tôi có hơi đen, mà vì tôi qụả đã trở thành cái "long đen" đậu ở ngay giữa thủ trưởng Nhường và chủ nhiệm trinh sát Vương Đình Chiến. Ôi giá anh được nghe nhứng cuộc khẩu chiến giữa hai vị nhỉ? Vừa sôi nổi, quyết liệt vừa... đậm đà màu mè triết học. Chung quy chì vì... chúng ta chưa có nhứng thông tin đầy đủ để nhận rõ bản chất kẻ thù mới của mình. Chỉ bằng nhứng căn cứ thu được trên chiến trường không thể giúp chúng ta hiểu đầy đủ về địch được. Bởi vì, muốn nói gì thì nói một lực lượng vũ trang bao giò cúng là sản phẩm của một nền tảng xá hội, một cơ cấu chính trị nào
đó mã những cái đó thi chúng ta chưa có điều kiện để hiểu ký. Vì vậy, các chuộc tranh luận đã diễn ra theo kiểu năm ông thầy bói xem voi. Rất tiếc là anh Chiến đã hy sinh mất rồi. Cái "xuất" đó đáng lẽ là của tôi. Nhưng vì muốn tự minh luồn sâu vào hậu phương địch để có những cứ liệu chính xác nên anh Chiến đã giành để đi. Kết quả là... Nhưng thôi, có lẽ tôi đã làm anh mệt vì cái thói ba hoa của mình. Thay mặt các chiến sĩ trinh sát, tôi chính thức mời thủ trưởng xuống thăm đại đội ngay tối nay. Sẽ có liên hoan theo truyền thống của lính trinh sát.
Buổi tối, mặc dù hạn bè ở trong phòng ban trong cơ quan sư đoàn ra sức níu kéo, Tuấn vẫn phải kiên quyết dứt ra đi liên hoan với đại đội trinh sát. Đấy mới thực là gia đình của anh, mặc dù trong đội ngũ hôm nay cùa đại đội trinh sát chỉ còn vài ba "cựu chiến binh" đã từng vào sinh ra tử với anh trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Lớp lính trẻ chưa ai biết mặt anh. Họ đã được nghe kể về những chiến công của anh và đã biếu lộ lòng tin yêu, mến phục cua minh với anh bằng cách nhanh chóng rút ngắn khoảng cách giữa thủ trưởng và chiến sĩ để có thể thoải mái, bình tĩnh trò chuyện với anh. Họ kể cho anh nghe những chuyến đi của mình, những trận đánh của mình trên con đường tiếp cận kẻ thù,cũng như các anh năm xưa, họ còn đầy nhiệt tình và ham thích những cuộc phưu lưu. Thích nổi trội lên trong đội ngũ chiến sĩ sư đoàn. Thích được cánh bộ binh xì xầm chỉ trỏ với những ánh mắt cảm phục và ghen tị mỗi khi họ đi qua...
Tuấn cảm thấy hạnh phúc và yên ổn khi trở về với đồng đội. Rõ ràng đáy chính là "chỗ của anh”. Ở đáy anh có thể sống đúng với mình nhất, không phải băn khoăn giữ gìn gì cả. Mặc dù các chiến sĩ trong đại đội trinh sát hầu hết là mới, nhưng anh không cảm thấy xa lạ. Nhìn vào họ anh thấy mình, anh nói chuyện với họ thoải mái như anh em trong gia đình!
-   Nhiệm vụ của người lính trinh sát thật nặng nề - anh nói trước hàng quân - các đồng chí tuy đa số còn là nhứng chiến sĩ mới vào nghề "trinh sát" nhưng có lẽ cũng đã đủ thời gian để hiếu tính chất khó khăn, gian khổ hiếm nguy của người chiến sĩ trinh sát. Tôi được biết trong thời gian vừa qua, đại đội chúng ta đã hy sinh mất gân haí chục đồng chí. Đồng chí chủ nhiệm trinh sát đây tài ba của chúng ta cũng đã hy sinh. Đồng chí ấy ra đi nhưng đã để lại chúng ta nhiều điều bố ích. Trong có cuốn nhật ký này, tôi vửa tranh thủ đọc được một ít chiều hôm nay, có lẽ rồi chúng ta sẽ phải lần lượt đọc để hiếu nổi trăn trờ của một đồng chí đã hy sinh trên con đường đi tìm hiểu kẻ thù. ơ đây có những bài học lớn cho chúng ta. Anh ấy đã viết "Có một câu hỏi lớn "Kẻ thù của chủng ta là như thể nào?" Và câu trả lời là không bao giờ đầy đủ. Đúng thế, người lính trinh sát không bao giờ đự tự cho rằng mình đã hoàn toàn hiểu kẻ thù của mình. Chúng ta sẽ phải trả giá đắt nếu có một lúc nào đó chúng ta coi thường kẻ thù, dù đó là một kẻ địch khổng lồ hay chỉ là một kẻ thù nhỏ! Mọi sai lầm về cách nhìn nhận đánh giá kẻ thù của chúng ta sẽ ảnh hưởng đến cái nhìn của người chỉ huy. Và như thế có ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả chiến đấu và xương máu của đồng đội. Xin cám ơn các đồng chí đã quý trọng tôi, đã coi tôi như một người lính trinh sát kỳ cựu, giầu kinh nghiệm. Nhưng tôi cũng xin nói rằng: đối vđi kẻ thù mới này cùa dân tộc ta, tôi chưa có kinh nghiệm gì, tôi sẽ phải bắt đầu từ đầu, và như vậy, tôi rất cần đến sự giúp đỡ của tất cả các đồng chí”.
-   Khi anh nói đến điều này, các chiến sĩ trinh sát nhìn nhau mỉm cười. Họ tin chủ nhiệm trinh sát của minh đã thật lòng. Vì vậy, sau lời phát biểu của anh, cuộc gặp mặt đã biến thành một buổi thảo luận sôi nổi về những nhận thức về địch. Tuấn chăm chú lắng nghe tất cả và ghi chép cẩn thận những chi tiết mà anh cho là quan trọng. Vì, anh tin rằng, những người trinh sát của anh chỉ nói nhứng gì mà mà họ trực tiếp được nhìn thấy.
Những cuộc đời còn biết bao điều không thể nhìn thấy được. Anh thức đọc những cuốn nhật ký của Chiến. Đọc xong một lượt, anh đọc lại từ đầu vừa đọc vừa suy nghĩ và ghi chép nhứng điều quan trọng. Anh biết Chiến từ lâu, khi anh là chủ nhiệm trinh sát sư đoàn thì Chiến là trung đội trưởng trung đội trinh sát của một trung đoàn. Quan hệ trên dưới mới chỉ cho phép anh hiểu Chiến ở nhứng góc độ hạn chế. Cuốn nhật ký này đã bố sung cho anh phần còn lại. Càng đọc, anh càng hiểu và càng tiếc thương người cán bộ trinh sát đầy triển vọng này. Rõ ràng, Chiến không chỉ muốn dừng ở việc chấp hành các mệnh lệnh trinh sát thu thập tin tức về địch, phục vụ trực tiếp cho các trận đánh. Anh muốn vươn xa hơn, muốn lần tìm tới cội rễ của vấn đề. Anh không chỉ đặt câu hỏi về những hành động chiến thuật trên chiến trường của kẻ thù mà về cả bản chất xã hội, cái mảnh đâ't đã nẩy sinh ra nhứng kẻ thù mới của cả hai dân tộc Việt Nam - Campuchia! Anh băn khoăn tự hỏi:
"Tôi đã được biết về nên văn minh Ăngco. Tôi củng đã được các cô gái Khơme buộc chỉ cầu phước vào cổ tay và được cùng họ múa lăm vông, được ăn những bữa cơm chay của những nhà sư Khơme... Chẳng lẽ, chinh dân tộc này lại có thể sinh ra bọn diệt chủng?".
Nhưng dần dân, anh đã lần tìm ra câu trả lời:
"... Hôm nay chúng tối đã nhìn thấy tận mắt bọn ném đá giấu tay. Trước đó chúng tôi đã nhìn thấy súng đạn, các phương tiện chiến tranh dùng cho bộ binh mà ta rất quen thuộc. Chúng tôi và bọn Pôn Pốt hiện nay đang dùng chung một loạt súng một cỡ đạn để bắn nhau. Đi sâu hơn nữa vào hậu phương địch, chúng tôi gặp những dấu hiệu rõ ràng hơn. Từ vỏ bao thuốc lá, nhãn hiệu trên những kiện hàng và những cuốn sách bỏ túi. Kinh nghiệm lịch sử của đất nước đã khiến tôi chợt nghĩ rằng, hiểm họa lớn nhất hóa ra không phải chỉ đang đè lên dân tộc mình mà đang treo lơ lửng trên đầu cái dân tộc nhỏ bé đã sinh ra bọn diệt chủng này...”
-   Trong những trang cuối cùng, trước khi ngã xuống, anh đã thốt lên "Ôi xương người! Xương trắng cả một khu rừng. Cái ác đang ngự trị trên đất này. Có "mất lập trường" không, nếu tối nói rằng tôi thương xót dân tộc này, đất nước này không kém gì xót thương cho dàn tộc tôi, đất nước tối đã từng bị chiến tranh day xéo mấy chục năm trời.
-   Người Khơme sùng đạo Phật, nhưng làm sao họ có. thể chấp nhận được triết lý của sự tha thứ, hỉ xả một khi họ đã thức tỉnh ? Mà ngày ấy, nhất định sẽ không xa khi cái ác đang lấn tới với một tốc độ khủng khiếp đến thế””.
-   Hai giờ sáng Tuấn giật mình choàng tỉnh bởi có tiếng súng nổ rất gằn. Tiểu liên nổ từng loạt ngắn, sau đó là tiếng đạn B.40 và cả tiếng lựu đạn. "Mình đang ở mặt trận”. Anh nghĩ vội vã vùng dậy tim Chợt nhơ rằng mình chưa kịp nhận súng, anh toát mồ hôi, giận mình vô củng. Anh nhớ tất cả mọi điều nhưng sao lại có thể quên cái việc vô cùng hệ trọng ấy. một sơ suất không thể tha thứ đối với người lính ở trận, nhất là khi anh ta lại là linh trinh sát.
Những tiếng súng ấy tắt đi đột ngột cũng hệt như đá đột ngột bùng lên. Một tốp địch luồn sâu tâp kích vào hậu phương ta. Nhưng... sao chúng lại dám vào sâu đến thế"? Thằng Mỹ thằng ngụy ngày trước không dám "nhờn" đến vậy !
Anh em cán bộ trong cơ quan cũng lao xao tỉnh dậy. Có điều không ai cảm thấy bất ngờ như Tuấn. Cậu Phái, nằm kề giường với Tuấn uể oải trở minh, vừa ngái ngủ vừa lầu bầu:
-   Mấy chú Pôn PỐt lại đùa   dai rồi !
Mười lám phút sau đồng chí trực bạn tác chiến thòng báo các chiến sĩ thông tin và cành vệ tiêu diệt một tốp địch luồn sâu vào ngay sát nách sở chỉ huy. Có hai tên bị bắt sống. Sáng    mai    nếu cần   ban trinh sát có thề tiến hành hỏi cung.
Thế đấy.
Chưa có cuộc hòi cung tù binh nào khó chịu đối với Tuấn như cuộc hỏi cung này. Thà rằng chúng to ra ngoan cố, lì lợm có lẽ anh đã không mất hứng thú và không bực mình. Đằng này, chúng cứ nói tuồn tuột biết gì nói nấy... Nhưng rốt cuộc hóa ra những điều chúng biết chẳng có tích sự quái gì cả
-   Tại sao các anh lại đi đánh nhau với Việt Nam?
-   Vì Việt Nam là kẻ thù truyền kiếp!
-   Chúng tôi thù hằn gì các anh?
-   Không biết... nhưng cấp trên nói rằng các ông là kẻ thù truyền kiếp của nhân dân Campuchia.
-   Các anh tin vào điều đó à?
-   Không tin là không được!
-   Các anh    tin rằng   sẽ thắng chúng tôi   sao?
-   Cấp trên    nói rằng   Việt   Nam đang   suy   yếu nặng nề sau hai mươi năm đánh nhau với nước Mỹ.
-   Các    anh cũng tin như thế chứ?
-   Lúc   đầu    thì không tin nhưng sau    đó thì tin.
-   Tại sao?
-   Chúng tôi đánh Việt Nam ở nhiều nơi, chiếm được nhiều đất đai nhưng Việt Nam vẫn không làm gì được chúng tôi. Chúng tôi sẽ đang trên đà thắng lợi. Chúng tôi sẽ tiến đến tận Sài Gòn.
-   Các anh thuộc đơn vị nào?
-   Chúng tôi thuộc đơn vị tiên phong đánh Việt Nam xâm lược.
-   Là đơn vị nào? Phiên hiệu sư đoàn trung đoàn?
-   Sư đoàn Một, trung đoàn Hai thuộc quân khu 203, sau đối là sư đoàn năm, trung đoàn một trăm hai mươi Rồi lại đổi là sư đoàn... Trước khi chúng tôi đi luồn sâu vào đất Việt Nam có lẽ lại đổi phiên hiệu lần nữa.
-   Sư đoàn trưởng, trung đoàn trưởng của các anh là những ai?
-   Tôi không biết.
-   Nói láo. Mày phải biết.
Tôi là lính, biết làm sao được các lục thum{l (1. Lục thụrn: ông lớn.).
Vả lai, cán bộ từ đại đổi trở lên thay đổi hàng ngày, biết làm sao được?
-   Thôi được! Còn thằng nhỏ này trước khi đi lính mày làm gì?
-   Đi ở cho nhà chùa.
-   Thế còn thắng này?
-   Dân chài trên sông Mê Kông.
-   Có vợ con chưa?
-   Tôi có ba con.
-   Thế vợ con anh đang sống ở đâu? - Tuấn thay đổi cách xưng hô.
-   Ăng Ca bắt tập trung vào công xã, dân dưới sông phải lên tập làm ruộng để xây dựng chủ nghĩa xã hội.
-   Anh hiểu gì về chủ nghĩa xã hội?
-   Chu nghĩa xã hội là làm chung ăn chung ớ chung, không có gì là của riêng, kể cả gia đình. Cho lên tất cả mọi người đều phải tập lao động chân tay. Kẻ ăn bám sẽ bị tiêu diệt đến tận gôc rễ
-   Cái chủ nghĩa xã hội gì mà kỳ quái vậy?
-   Chúng tôi sáng tạo ra một chế độ xã hội chủ nghĩa đặc biệt, không bắt chước bất cứ một nước nào.
-   Thế nào mày... thằng nhóc này. Mày cũng tin rằng đang xây dựng chủ nghĩa xã hội đấy à?
-   Không tin không được!
-   Mày di đánh Việt Nam được mây trận rồi?
• Mới.. ư lần đầu...
-   Có sợ không?
-   Có... ư... Không sợ! Vì Việt Nam là kẻ thù truyền kiếp, nếu không đánh Việt Nam trước thì Việt Nam sẽ thôn tính Cămpuchia.
-   Thôi câm mồm đi! Đồ vắt mũi chưa sạch! Lính tráng gì cái thứ mày hả? Có đói không?
-   Đói... nhưng tôi không sợ...
Tuấn bực mình đứng phắt dậy vội vàng chấm dứt cuộc hỏi cung để khỏi phải ôm bụng mà cười. Có ỉẽ anh cũng sẽ bật cười nếu anh không nghĩ rằng chính thằng lính dở hơi này đêm qua đã giết hại ba đồng chí thân yêu của anh. Thế đây, vú khí càng trở nên nguy hiểm khi nó rơi vào tay những kẻ ngu dốt mù quáng. Chiến cũng đã viết trong nhật ký của mình một câu như vậy.

II
-   Thôi, không bàn đến chuyện của mình nữa - Vinh khoát tay một cách dứt khoát - Đằng nào thì mình cũng phải chịu kỷ luật. Cầm đèn chạy trước ô tỏ, tội không phải là nhỏ đâu. Cũng may mà trận ấy chỉ có mấy cậu bị thương, chư không chết thằng nào, nếu không thì còn lôi thôi to.
-   Nhưng... - Tuân cố thuyết phục Vinh - Cậu có thể làm đơn trình bày để cấp trên xem xét cho có tình có lý!
-   Đơn từ rắc rối! Nếu muốn trình bày thì mình sẽ phải viết cả một luận văn về tình hình hiện nay. Mình biết lấy gì để biện bạch nỗi căm phẫn, trạng thái tâm lý bị dồn nén, sự bất bình về tình trạng bị trói chân trói tay để cho kẻ thù thỉnh thoảng lại ngoạm cho một miếng. Tất cả những cái đó không cò nghĩa lý gì so với hành động vô kỷ luật. Cậu đừng có đi nối với ông Nguyên mà ông ấy lại tế cho một trận. Cùng lắm thì đến bị cách chức tiểu đoàn trưởng. Mà thôi, đã nói là không bàn về chuyện ấy rồi kia mà. Tốt nhất là cậu nên đi tìm thằng Doanh mà an ủi nó. Tình trạng của nó đáng buồn hơn.
-   Nó nằm ở tận đâu nhỉ?
-   Cậu cứ lên tổng đài thì gặp nó.
-   Nó có người quen ở đó à ?
-   Không, nó nằm ở đấy để theo dối tình hình trung đoàn - Vinh khẽ thở dài - Trung đoàn của Doanh đang phòng ngự ở tuyến một, tình hình chiến đâu diễn ra hàng ngày rất căng thẳng. Thế mà đùng một cái, trung đoàn trưởng bị gọi về để chờ xử lý về mặt tố chức! Mình thực không thể hiểu cấp trên của chúng ta nghĩ gì về những trường hợp như thế? Chảng lẽ vợ là người Hoa thì bỗng chốc người ta có thể phản bội Tổ quôc được hay sao? Tự dưng mất một trung đoàn trưởng giỏi đến như thế. Thật khác nào mình đấm ngực mình?
-   Mình thấy ông Nguyên cũng ca thán về trường hợp anh Doanh. Nhưng biết làm sao? Khi ra chỉ thị về kiểm tra lại đội ngũ và điều chình vị trí công tác cùa nhứng người có liên quan đến người Trung Quôc các cấp cao không thể thấy hết nhứng trường hợp cá biệt. Tất nhiên khồng phải cậu ấy bị thi hành kỷ luật, có thể cậu ấy sẽ được điều về phía sau cô ne tác.
-   Trời ơi í - Vinh kêu lên - Thế anh không hiểu rằng một cú "sốc" như thế có thể giết chết cả một con người à? ít nhất cũng bị tổn thương nặng nề về mặt tâm lý. Mấy hôm nay cậu ấy phờ phạc đi. Ngày nào cũng ăn rồi ra tổng đài nằm để liên lạc với trung đoàn theo dõi tình hình diễn biến chiến đấu. Ở trung đoàn có tình huống gì xẩy ra họ cũng báo về cho Doanh biết và xin ý kiến chi đạo của anh ấy. Trên danh nghĩa Doanh vẫn đang chỉ huy trung đoàn của mình. Anh ấy yêu và gắn với trung đoàn biết bao? Vậy mà bỗng dưng...
-   Có những nguyên tắc bảo vệ nội bộ mà chúng ta không thể vượt qua...
-   Nguyên tắc! Nhưng... nhửng nguyên tắc cũng phải được xây dựng trên cơ sở một nền tảng nào đó chứ. Ôi, chính trị...nhiều khi thật trớ trêu...
Tuấn bỗng bật cười lớn:
-   Hôm qua, khi gặp sư trưởng mình và ông ta củng đã tranh luận tđi điều này. Mình đã dẫn câu nói nổi tiếng của Napôlêông "chính trị là số phận".
-   Đã tưởng ông ấy tế cho một trận vì đã trích dẫn lời một tên tướng tư sản, nhưng mà cậu có biết ông ấy nhắc nhờ mình điều gì không? Ồng ấy nói rằng mình phải tìm cách an ủi câu. Đúng thế, chính cậu chứ không phải là Doanh.
-   Tớ à! - Vinh nhăn mặt lảa lên – Tớ đâu có phải là một mụ đàn bà yếu đuối và cần đến sự vuốt ve của các cậu?
-   Thế thì Doanh cũng là một đấng nam nhi chứ. Tự anh ấy cũng có thể phân tích được tình thế để hiểu ra mọi điều và tự điều chỉnh tâm lý của ĩtìình. Hãy tin vào anh ấy. Không có một biến cố nào của cuộc đời có thể đánh quỵ được anh ấy đâu. Có thể vì những lý do nào đó về công tác bảo vệ mà cấp trên phái tạm đình chỉ công tác của cậu ấy - Thôi đi. cà tớ và câu nên đến chỗ anh ấy một lát. Cả hai thằng đến có lẽ... ít không khí để tâm sự hơn. Chúng ta chỉ nói những chuyện vui,   chỉ   nhắc tới những ký   niệm.- Đi cũng được - Vinh   tắc   lưỡi   - Tớ đảm bảo với cậu rằng:, ba thằng chúng mình rồi sẽ không nói chuyện gì ngoài những chuyện ấy đâu. Khéo rồi lại cái lộn nhau về tình hình hiện nay cho mà xem. Không khí thời cuộc đến là lạ, hễ cứ có ba bốn ông có tâm huyết một tý ngồi với nhau là y như ràng sẽ nổ ra những cuộc tranh luận nảy ra. Hoặc là về   những thù đoạn lân chiếm   của   bọn   Pôn Pốt hoặc là về nhứng mánh khoé lừa   bịp   của   bọn tư sàn ờ Sài Gòn để trốn tránh cải tạo. Đó là những đề tài cao cà !... Ngoài ra thì tranh luận về xe hon đa, về chuyện phép tắc. chuyện lấy vợ, chuyện phong quản hàm... đủ cả! Hình như từ sau năm bảy lăm tới nay, không khí của xả hội ra là không khí đối thoại.
-   Đúng thế! - Tuân chợt thốt lên - Đột nhiên cậu có những ý rất hay. Khi lịch sử xuâ't hiện nhứng ngã ba, ngã bảy thì cuộc đời mỗi người cũng đứng trước ngã ba, ngã bảy như vậy. Và, thê' là bắt đầu những sự lựa chọn. Từ những lựa chọn của xã hội cùa đất nước đến những lựa chọn của mỗi con người. Số phận của đất nước của mỗi con người phụ thuộc rất nhiều vào những g lựa chọn ấy !
Vinh bỗng phâ lẻn cười:
* Sư đoàn lại thêm một "hiền triết" nữa rồi! Thế... hình như cậu cũng chưa lựa chọn xong phải không?Cái chuyện vợ con ấy?
Tuấn khẽ gột đầu trầm ngám:
-   Chưa. Có lẽ... những ai càng do dự nhiều trong cuộc đời thì càng ít gặp may mắn hơn. Như cậu chẳng hạn, hình như cậu hạnh phúc, phải không?
-   Có thế tạm coi là như vậy. Mình lựa chọn nhanh đến mức hầu như không có lựa chọn gì cả. Chỉ đơn giản là mình gặp may, như kiểu chơi xổ số ấy mà, rút đại một vé số là trúng ngay giải độc đắc! Hình như ờ Hà Nội hồi này họ chơi xổ số nhiều lắm phải không? Bắt đầu có nhiều người trồng chờ vào sự may rùi rồi đó. Vợ mình viết thư vào kể rằng cô bạn cùa cô â'v hồi đầu nàm trúng một giải độc đắc. Trúng số độc đắc này thì cô ta trúng tiếp số độc đắc khác, cô ta chài được một anh chàng trẻ hơn mình hai tuổi. Và bây giờ thì mỗi ngày anh chồng quý hóa lại nện cho cô ta một trận "Nhà hiền triết" thử phán một câu về chuyện này xem sao?
-   Hạnh phúc không phải do tự mình tìm thấy thì không bền vững.
-   Hay tuyệt! Đáng cơm gạo mấy năm đi học đấy!
-   Nhà trường đâu có giảng dạy những điều ấy!
-   Thế thì cậu moi ở đâu ra?
-   Từ cuộc sống! Nhưng thôi, ta đến thăm Doanh chứ? Ngồi tán láo mãi rồi đâm ra lẩm cẩm hết.

Chương mười một
•

Trong công việc của chúng ta muốn tồn tại và chiến thắng chở có đi theo những con đường mòn*.
Nhật ký cùa một người lỉnh trinh sát. Ì

I
Phương án của chiến dịch đã chuẩn bị xong. Ngày N... đã đến nhưng đến ngày cuối cùng này lại có sự thay đổi. Cấp trên không cho phép sử dụng cả hai trung đoàn cùng tiến công một lúc để chiếm lại mười một điểm lõm bị bọn Pôn Pốt lấn chiếm mà yêu cầu sư đoàn chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn 1 sử dụng trong đoàn Một có tăng cường, đánh chiếm hai điểm, giai đoạn hai trung đoàn Hai giải quyết các điểm còn lại. Trong chỉ lệnh, cấp trên vẫn tuyệt Đôi cấm các đơn vị trong khi tác chiến không được phép truy kích địch sang bên kia biên giới quá một cây số. Tinh thần tự kiềm chế vẫn được áp dụng đến mức cao nhất.
Sau khi bàn bạc với chủ nhiệm chính trị sư đoàn và các cán bộ tham mưu, sư trưởng Lê Nguyên lập tức truyền lệnh thông báo ý đồ của trên cho các trung đoàn và gọi sư đoàn phó tham mưu trưởng Nguyễn Ngọc Nhường đang ở trung đoàn Hai về sở chỉ huy. Làm xong việc đó, ông thở phào nhẹ nhõm, và gọi cậu công vụ của mình tới, hồ hởi dặn:
-   Này, cậu thông báo cho chị Thắm biết là chiều tối nay anh Nhường anh ấy sẽ về.
-   Tối nay ạ?
-   Đúng thế! Bảo cậu Đoàn thu xếp lại nhà cửa bên ấy cho thật gọn gàng nhé.
-   Rõ.
-   Đòng chí xuống bếp xem có thịt thà gì bảo quản lý nhượng cho anh ấy một ít.
-   Rõ.
Cậu công vụ láu lỉnh nhãy mắt cười với ông rồi chạy ào đi ngay. Sư đoàn trưởng mỉm cười. Ông vui vẻ vì đã thoát    khỏi tình    trạng khó    xử    hiện nay. Hàng ngày cứ    phải nhìn thấy người đàn bà vô võ chờ chồng, chịu không Nổi. Mà cái lão Nhường sao mà kém thế nhỉ? Ờ, nhưng hắn mới chỉ được đi phép có một    lần từ sau năm bảy lăm    tới nay, "chuyện ấy" có thể không thành lắm chứ?    Đêm nay bắt đầu triển khai nhiệm vụ chiến đấu cho trung đoàn Một rồi, nhưng phải bắt hắn nằm ở nhà với vợ. Có một hướng triển khai chiến đấu, một mình mình có thể xoay xỏa được. Chiến dịch sắp tới có ý nghĩa quyết định Đối với việc cũng cố lại thế trận phòng ngự là chuẩn bị sẵn sàng cho giai đoạn phản công của sư đoàn, nó đã được âm thầm chuẩn bị một cách công phu. Ông tin rằng sư đoàn của mình sẽ hoàn thành nhiệm vụ lấy lại những vùng đất đai của Tổ quốc đã bị bọn Pôn Pốt lấn chiếm. Đây cũng là một dịp để sư đoàn thí điểm một lối đánh mới, để khi điều kiện tình hình chính trị cho phép có thể tiến hành những chiến dịch phản công nhằm tiêu diệt tận gốc rễ mọi âm mưu xâm lược của kẻ thù.
Sở chỉ huy sư đoàn bắt đầu hoạt động khẩn trương để chuẩn bị cho giờ nố súng. Các sĩ quan tham mưu được phân công theo dõi các hướng không rời máy điện thoại. Mọi hành động chuẩn bị của các phân đội liên tiếp được báo về sở chỉ huy, các sĩ quan pháo binh liên tục chạy đi chạy về giữa sở chỉ huy và các trận địa pháo được chỉ định tham gia nó súng trong trận đánh sớm ngày mai. Trung đoàn trưởng Doanh được sư đoàn mời về sở chỉ huy của sư đoàn để cùng tham gia chỉ huy trung đoàn của anh chiến đấu. Quyết định đó khiến Doanh vô cùng cảm động. Sư trưởng nghĩ rằng không có ai có thể hiểu trung đoàn của mình bằng những người chí huy lâu năm, gọi anh ta tới sở chỉ huy là hợp lý. Khi nghe sư trưởng thông báo quyết định ấy, chủ nhiệm chính trị sư đoàn có vẻ hơi băn khoăn. Anh cũng tin Doanh, nhưng anh sợ cấp trên khiển trách. Dù sao thì Doanh cũng đang trong thời kỳ chờ cấp trên xử lý về mặt tổ chức. Ổng đem nói băn khoăn của mình ra bàn với sư trưởng Nguyên, nhưng sư trưởng vội gạt:
- Cấp trên dựa vào những nguyên tác lớn mà làm việc. Còn chúng ta... chúng ta dựa trên sự hiểu biết thực tế của mình. Ai chả biết cậu Doanh xưa nay là người như thế nào? Cậu ấy không may hơn anh và tôi lấy phải cô vợ gốc người Hoa. Nhưng về phẩm chất và năng lực của cậu ấy ta không có gi phải nghi ngờ cả. Chúng ta mời cậu ấy tới đây để tham khảo ý kiến những khi cần phải xử lý những tình huống đột xuất. Cậu ấy hiểu từng con người trong trung đoàn của mình và sẽ giúp chúng ta có những quyết định đúng đắn nhất.
Tuấn cũng bắt đầu nhập cuộc. Anh ngồi vào chiếc ghế gỗ của mình ở một góc hầm tác chiến và bắt đầu liên lạc với các đài quan sát. Nhiệm vụ của anh là không bỏ qua bất kỳ một hành động nào của địch trên hướng tiến công của sư đoàn và ở cả các hướng địch có thể phối hợp chi viện cho nhau khi bị tiến công. Anh có trách nhiệm thông báo hàng giờ cho người chỉ huy những động tĩnh trên chiến trường, vì vậy anh không được phép lơ là dù chỉ trong giây lát.
Nhịp thở của cuộc sông chiến đấủ ngay lập tức cuôn hút anh. Anh lấy làm mừng khi thấy mình không ngỡ ngàng khi trở lại đơn vị sau hai năm trời xa cách và cũng không đến nói "lớ ngớ" lắm trước Đối tượng tác chiến mới. Để giữ được phong độ ấy, trong vài chục giờ đồng hồ vừa qua anh luôn luôn dông tai lên nghe ngóng mọi chuyện, đọc tất cả những gì liên quan đến kẻ thù mà các chiến sĩ trinh sát đã thu lượm được và những tài liệu do trên cung cấp. Đầu óc anh làm việc liên tục căng thẳng, anh phân tích, tổng hợp các tài liệu, dữ kiện rồi tự mình rút ra những kết luận sơ bộ. Tất cả vấn đề là ở chỗ phải có được một phương pháp nghiên cứu có hiệu quả nhất. Anh chợt nhận ra rằng nhà trường đã giúp anh rất nhiều. Tất cả những kiến thức tưồng như xa vời, chẳng liên quan gì đến thực tế, không ngờ lại giúp anh dễ dàng xuyên qua mớ bòng bong nhửng sự kiện để nhanh chổng đi vào cái cốt lõi nhất của hiện thực. Chẳng hạn, những kiến thức về các hình thái chính trị xã hội đã giúp anh, trong việc xem xét cơ cấu tổ chức xã hội của cái chính quyền phản động do bọn Pôn Pốt "sáng tạo" ra và nhanh chống nhận ra những yếu tố cực kỳ phản động của nó. Đồng thời cũng giúp anh nhận ra cái tất yếu đang xãy ra trong xã hội Campuchia. Đó là sự phân hóa ngày càng lớn trong nội bộ bọn diệt chủng và sự câm phẫn đến cùng cực của các tầng lớp nông dân. Xã hội Campuchia, trong khi quằn quại trong biển máu của nạn diệt chủng, đang thai nghén những nhân tố mới, sớm hay muộn cũng sẽ dẫn đến bùng nó, một mất một còn. Cái ác đang hoành hành nghiêm trọng nhưng chính vì thế mà chúng càng nhanh chóng bộc lộ băn châ't của mình sẽ đến lúc toàn thể nhân dân Campuchia thức tỉnh. Lúc ây, tình hình sẽ phát triển rất nhanh sang một giai đoạn mới. Nhưng muôn thức đẩy nhanh quá trình ấy, trước hết các anh phải đánh thắng, phải bẻ gẫy tất cả các mũi tiến công lấn chiếm của địch, đập tan mọi ảo tưồng lấn chiếm' đất đai của chúng, tạo điều kiện cho những người còn chút lương tri trong hàng ngũ địch nhanh chóng nhận thức ra nguy cơ của dân tộc, của đất nước họ.
Lại một bức điện nữa được chuyển tới. Tuấn đọc lướt qua rồi vội vã đứng bật dậy, bước tới trước mặt sư trưởng:
Báo cáo anh, đài quan sát ở điểm Z4 cho biết có hiện tượng địch di chuyển lớn về phía trung đoàn Hai. Hai trận địa pháo lớn của địch thay đổi vị trí, từ đây sang đây - Anh chỉ lên băn đở - có lẽ để thuận lợi cho việc bắn vào đội hình trung đoàn Hai.
Sư trưởng đăm đăm nhìn lên băn dở.
-   Theo cậu thì tại sao có hiện tượng này?
Tuấn đãp một cách quả quyết:
-   Có lẽ địch đã phát hiện ra những động tác chuẩn bị chiến đấu của trung đoàn Hai nên rất có thể...
-   Chúng đánh trước.
-   Có lẽ thế.
-   Nhưng... chúng chưa biết là chúng ta đã thay đổi nhiệm vụ của trung đoàn Hai, hướng trung đoàn Một vẫn yên tĩnh, chứng tỏ địch không biết gì về ý đở tác chiến của trung đoàn Một.
-   Thế mà lại tốt đấy - Sư trưởng khẽ gật đầu - Cứ để cho chúng tập trung chú ý về hướng trung đoàn Hai. Anh Cường chú ý này - anh trưởng ban tác chiến sư đoàn bật đứng dậy - Bây giờ là mười bốn giờ ba mươi phút. Điện ngay cho trung đoàn Hai biết địch dang di chuyển về hướng trung đoàn Hai và rất có thể chúng sẽ nó súng vào đội hình trung đoàn vào lúc mười sáu giờ hoặc chậm là mười bẩy giờ. Trung đoàn phải bí mật chuẩn bị Đôi phó ngay. Nhớ là phải bí mật chuẩn bị, làm như là ta bị bất ngờ. Hội xem anh Nhường đã lên đường Về sư đoàn chưa?
-   Báo cáo sư trưởng, trong đoàn hai vừa báo về là mười lăm giờ anh Nhường mới xuất phát.
-   Thế đấy!... Sư đoàn trưởng thoáng lộ vẻ băn khoăn - Thôi được! Điện cho anh Nhường biết tình hình này và... yêu cầu đồng chí ấy tiếp tục ở lại
chỉ huy trung đoàn Hai chiến đấu cho đến khi có lệnh mới.
-   Báo cáo, về hành động của pháo binh- Anh trưởng ban tác chiến ngập ngừng - ; Tôi muốn nói đến lực lượng chuẩn bị cho trận đánh ngày mai?
-   Trận đánh ngày mai là trận đánh ngày mai!... Không!... phải dám bảo đủ cơ số đạn cho trận đánh sáng ngày mai. Đó là một trận đánh quan trọng Trước hết, trung đoàn Hai hãy sử dụng binh hỏạ. lực của mình mà Đôì phó với địch.
Anh trưởng ban tác chiến vội ngồi xuống bàn hối hả truyền lệnh đi. Tuấn suy nghĩ khoăng chừng một phút rồi bỗng quyết định lên tiếng:
-   Báo cáo sư trưởng...
- Cậu có ý kiến gì mới, phải không?
-   Theo tôi... địch sẽ huy động một lực lượng khá lớn để tiến công trung đoàn Hai. Chúng đang hý hửng cho rằng chúng giành được bất ngờ và quyết đánh quỵ trung đoàn phen này. Theo tôi, đây là một cơ hội lớn để tiêu diệt sinh lực địch.
-   Đúng vậy. Nhưng... sao nào? - Sư trưởng nhìn Tuấn, gương mặt ông lộ rõ những nét bướng bỉnh, cương nghị, chứng tỏ rằng không dễ dàng gì thay đổi   ý định.   Nhưng...   bắt   đầu rồi. Phải tiến tới thôi. Tuấn mạnh dạn bước tới băn đở.
-    Theo tôi, địchsẽ từ hướng này đánh vào đội hình trung đoàn Hai. Nhưng... rất có thể chúng sẽ sử dụng một mũi vu hồi khá mạnh về phía sườn bên phải đội hình của trung đoàn dọc theo khe suối này. Theo tôi được biết, thằng này rất hay chơi cái trò thọc lét ấy!
-   Có thể như vậy lắm. Cậu tiếp tục đi xem nào!
-   Sư trưởng khuyến khích.
-   Tôi nghĩ. Ta có thể dùng tiểu đoàn chín của trung đoàn sáu bí mật ra đón lõng ở khu vực này để chờ mũi vu hồi của địch. Nếu chúng tới, tiểu đoàn này sẽ đánh một trận phục kích tuyệt vời. Vì đó là sở trường của họ.
-   Được. Không đến nói nào - Sư trưởng mỉm cười lộ rõ vẻ thích thú - Còn trên hướng chính điện?
-   Đề nghị cho sử dụng pháo binh sư đoàn bắn cấp tập trong mười phút đầu khi địch chưa kịp triển khai đội hình trên điện rộng. Sau đó tự trung đoàn Hai phải xoay xở lấy. Mục đích của chúng ta là nhân đà này, đánh một trận tiêu diệt nhiều sinh lực địch cho chúng nó thất dám đến tận già!
-   Hừm... - Sư đoàn trưởng đưa tay lên vô đầu, đi đi lại lại một hồi trước tấm băn đở lớn rồi bất ngờ đứng trước trung đoàn trưởng Doanh.
-   Anh thấy ý kiến của đồng chí Tuấn thế nào?
- Tôi nghĩ - Doanh ngập ngừng giây lát rồi quyết định - Đó là một phương án rất hay.
-   Anh không băn khoăn gì về trận đánh ngày mai của trung đoàn anh à? Ví thử đêm nay, hoặc giả trận địa pháo có thể bị đánh trả, bị thương vong cao. Nếu vậy, sáng mai... trung đoàn các anh sẽ xoay xở ra sao?
-   Tôi nghĩ... nếu chiều nay trung đoàn Hai đánh tốt thì trận đánh sớm mai sẽ rất thuận lợi. Vả lại ta sử đụng pháo binh lớn, bất ngờ trong vông mười phút, có lẽ địch sẽ không kịp Đôi phó. Còn đạn, tôi nghĩ... pháo binh có thể chuẩn bị bổ sung kịp vì sau trận đánh của trung đoàn Hai, đêm nay địch sẽ co vôi lại.
-   Được! - Sư trưởng bỗng cười xòa - Cám ơn các bạn! Ta đánh theo phương án này chứ, hả? Anh Cường cho gọi chủ nhiệm pháo binh lên đây xem nào. Khẩn trương lên. Sau đó ta triển khai đội hình theo phương án này. Đúng lắm! Đây là một thời cơ có một không hai để đánh cho địch một đòn chí tử. Cấp trên không cho ta dùng cả hai trung đoàn một lúc, nhưng tình thế này cấp trên sẽ buộc phải chấp nhận. Một trận đánh tiêu diệt lớn trong lúc này là rất cần. Rất cần! Cậu khá lắm, Tuấn ạ...
Tuấn bỗng đỏ bừng mặt trước những lời khen nhiệt thành của sư trưởng, nhất là sư trưởng lại khen anh trước Doanh, một người đã trụ vứng hàng tháng trời trên tuyến phòng ngự hiểm hóc. Không, anh chưa đảng được khen ngợi như vậy. Những ý nghĩ kia chỉ vụt đến tình cờ, có lẽ xuất phát từ những dòng nhật kỷ của Chiến và tâm sự của Vinh. Kẻ thù phải bị trừng trị một cách thích đảng, những người chiến sĩ bảo vệ Tổ quốc phải có những cơ hội để đè bẹp ý chí xâm lược của kẻ thù.
Đêm nay sẽ là một đêm sôi Nói và quyết liệt. Sư trưởng vẫn đứng bên băn đở trầm ngâm suy nghĩ, rồi bỗng ông khẽ chép miệng thở dài.
-   Thế là đêm nay bà Nhường lại phải đợi rồi.

********

Chị thâp thỏm bồn chồn suốt cả buổi chiều. Đối với một người phụ nữ từng trải như chị thì điều đó thật khó hiểu. Nhưng dù sao chị vẫn là phụ nữ, là một người vợ.
Ngồi một mình trong căn nhà, chị nhìn ra khoăng sân đang tắt dần bóng nắng và hình dung cái phút anh trở về. Anh sẽ nói gì khi bước xuống bậc thầm kia? Chắc là lại cười trừ thôi. Các anh thì chỉ được cái giỏi cười trừ.
Ngày anh trở về sau hơn chục năm đi xa, em đâu có biết để mà ngồi chờ. Em bận một cuộc họp trên huyện. Anh về hôm trước thì ngày hôm sau cuộc họp mới xong. Em đạp xe về đến giữa đường thì gặp con Lục: "Ôi giời ơi! Ông Nhường ông ấy...”
Thế nào? Nói nhanh lên chứ!". "Ồng ấy chờ bà từ chiều hôm qua tới giờ, có nhanh nhanh lên kẻo ông ấy tức mình, lại khoác ba lô đi bây giờ?". "Cho lão ấy đi! Tưồng đi luôn một lèo đến già?".
Nói thế, nhưng em mừng sao mà mừng. Đạp xe mà chân cứ ríu cả lại, cái quần lụa cuốn vào xích xe, rách toạc lên tận gối. Em phải xắn lên như vừa đi cấy về ấy. Rõ thật xấu hổ! Nhưng rồi, khi nhìn thấy anh... em quên hết mọi chuyện. Mười lăm năm trời, một phần ba đời người rồi đâu phải là ngắn? Đôi lúc em tự hội: "Sao người ta lại có thể xa nhau lâu được đến thế? Trên thế giới này, có phụ nữ nước nào phải chờ chởng đi đánh giặc lâu như phụ nữ nước ta không anh?".
Ấy vậy mà anh cũng chỉ ở nhà với em được hơn hai chục ngày. Hai chục ngày, kể cũng thỏa thuê so với những lúc em ước cao giá như chỉ cần được nhìn thấy anh một lát, dù là nhìn thấy anh trên phim ănh cũng được. Vậy mà bỗng dưng có được một những hai chục ngày ở bên anh. Rồi anh đi, nhưng bây giờ chắc mỗi năm anh sẽ về với em một hai lần. Lần này chưa có con lần sau chắc sẽ có. Em khỏe mạnh thế này, đâu có đến nói?
Vậy mà, ba năm trôi qua rồi, anh vấn không về với em được. Quân đội các anh làm sao thế? Chẳng lẽ mọi người đều nghỉ phép được cả, nhưng anh thì không? Nói thật đã có lúc, em hoài nghi đấy! Rồi
khi biết tin anh ở trong này và không thể đi phép được vì tình hình biên giới bắt đầu căng thẳng, em quyết định vào tìm anh. Vợ lính đi tìm chởng, có gì mà xấu hổ, phải không anh?
Trời sắp tối rồi, vậy mà sao anh vẫn chưa về nhi? Em và chus công vụ đã làm cơm, đã chuẩn bị tất cả để đón anh. Vậy mà sao đến giờ này anh vẫn chưa về? Pháo bắn ở hướng nào nhiều quá? Sao em sốt ruột thế này nhỉ? Hay lại có đánh nhau rồi? Khổ quá, em mong như vậy liệu anh có nóng ruột? Không chừng em mong ngóng nhiều quá, anh không được tĩnh tâm mà xẩy ra điều gì thì...
Ôi! Sao mà trời tối nhanh thế?

III
Trận đánh nó ra vào lúc mười bẩy giờ, đúng như sư trưởng Nguyên dự đoán. Trung đoàn Hai được thông báo kịp thời, chuẩn bị tốt nên đã chủ động đánh địch ngay từ khi chúng vừa tới khu vực phòng ngự của mình. Pháo binh sư đoàn trút đạn như mưa vào đội hình địch khiến chúng lập tức bị rốì loạn, tủa ra chạy lung tung khắp rừng. Trời bắt đầu tối. Trận đánh vẫn diễn ra quyết liệt ở từng khu vực một. Thế trận của địch đã bị phá vỡ, nhưng chúng vẫn tiếp tục bu bám các chốt của ta.
Đến mười tám giờ mũi vu hồi của địch lọt vào trận địa phục kích của tiểu đoàn Chín và lập tức bị vây đánh. Hàng trăm tên địch đã bị tiêu diệt hàng trăm tên khác lao bừa vào rừng đã bị các chiến sĩ ta bắt sống, tuy vậy số địch còn lại vẫn khá đông, chúng lẻn vào rừng, trộn trấu với quân ta và hai bên tiếp tục quần nhau trong khu rừng ấy.
Tin chiến thắng truyền về làm cho sở chỉ huy nhộn nhạo hẳn lên. Chưa có trận nào ta tiêu diệt và bắt sống một lúc nhiều địch thế. Hồi đánh Mỹ đánh ngụy, chúng ta đã quen với những trận đánh tiêu diệt hàng trung đoàn lữ đoàn địch, nhưng trong cuộc chiến đấu nhập nhằng này, thành tích bước đầu như vậy là rất lạc quan.
Trong hầm tác chiến, các sĩ quan tham mưu vừa Đôt thuốc mù mịt vừa chuyên trò râm ran, riêng anh trưởng ban tác chiến có đã khăn đặc nhưng vẫn phải tiếp tục hét vào máy điện thoại:
-   Lệnh của sư đoàn, các anh cho bộ đội lui về vị trí phòng ngự. Đúng rồi, lui về. Trời tối rồi! Đánh nữa cũng vô ích. Yêu cầu đồng chí tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn chín nhanh chóng tập hợp tình hình báo cáo về sư đoàn. Tổng hợp kiểm tra và phân loại ngay số tù binh. Vâng... quăn lý cho chắc tù binh, chờ ý kiến của sư đoàn vào sáng ngày mai. Vâng, sáng. Chứ bây giờ thì biết đưa chúng đi đâu được?
Tuấn và Doanh vẫn ngồi trên chiếc ghế ở góc hầm thì thầm trao đổi.
-   Trời tối quá.
-   ừ tối thật.
-   Hồi đánh Mỹ... mấy khi đánh đêm mò mẫm thế này nhĩ?
-   Bọn này nó như ma xó ấy. Đánh đêm luôn!
-   Bộ đội trung đoàn anh chắc đã chuẩn bị xong rồi.
J- Chắc là xong rồi, mình đã rèn luyện bộ đội lúc nào cũng ở tư thế sẵn sáng xuất kích, không kể đêm hay ngày.
-   Mấy giờ trung đoàn bắt đầu triển khai đội hình?
-   Mười giờ. Ba giờ sáng mai đã có mặt ở vị trí
xuất phát xung phong. Nếu không có sương mù thì bốn giờ ba mươi nó súng. Nếu mù trời thì có thể là năm giờ hoặc, muộn hơn một chút.
-   Miễn là giữ được bí mật!
-   Cũng khó. Vì nhiều mìn lắm, mìn ta, mìn địch, đủ cả.   1
Tiếng anh trưởng ban tác chiến lại vang lên:
-   Đâu rồi! A Hai đấy phải không? Tôi nghe đây
mà. Nói đi nào? Tình hình, ra sao rồi?... Hả? Anh Nhường bị thương à? Sao lại thế? Nhẹ hay nặng?...
Thông báo cho rõ ràng xem nào?
Phòng chỉ huy tác chiến bống lặng phắc, sư đoàn trưởng Nguyên vội bật dậy bước tới bàn điện thoai.
-   Báo cáo... anh Nhường bị thương rồi ạ.
-   Đưa đây... - Ông vội vàng cầm lấy tổ hợp - Tôi đây - Nguyên đây! A Hai đấy phải không? Nói lại đi xem nào? Rõ rồi... Ờ... không đến Nói gay lắm nhưng có nghĩa là nặng, phải không? Được, bây giờ các anh nghe đây! Tìm mọi cách đưa anh Nhường về trạm phẫu của sư đoàn ngay. Rõ chưa? Đưa theo một y sĩ.
Ra lệnh xong ông buông máy, thẫn thờ đi lại trong hầm chi huy. Im lặng. Mọi đôi mắt đầu hướng theo những bước đi nặng nề chậm rãi của sư đoàn trưởng.
-   Thế là thế nào, hả?
Không ai trả lời ông. vì thực ra không thê biết ông định hội về điều gì.
-   Một trận đánh vớ vẩn... vậy mà có thể mất một cán bộ chi huy sư đoàn? - Ông vẫn tiếp tục độc thoại - Bây giờ biết nói thế nào với vợ anh ấy đây? Nói rằng, chúng tôi thắng to lắm, nhưng chởng chị thì bị thương nặng, rất có thể sẽ hy sinh. Chúng tôi xin biếu chị cái chiến thắng này để thay thế cho những mất mát thiệt thòi của chị, những nỗi vất vả gian truân của chị? Nói thế mà được ư? Chị ta sẽ nhổ toẹt vào cái chiến thắng của các anh. Thế đấy! Các anh bảo bây giờ tôi phải làm gì?
vẫn không ai lên tiếng. Sư trưởng nặng nề buông mình xuống ghế, nhìn trân trân lên tâm băn đở loang lổ, nhằng nhịt những mũi tên xanh đỏ. Im lặng một hồi lâu rồi ông bỗng đột ngột đứng dậy.
-   Sắp đến giờ trung đoàn Một vào chiếm lĩnh. Các anh kiểm tra lại lần cuối toàn bộ tình hình đi. Một lát nữa báo cáo tôi.
Nói rồi ông xăm xăm ra cửa căn nhà hầm. Nhưng vừa bước lên bậc đầu tiên, ông bỗng quay lại, nói với mọi người.
-   Tôi phải nói cho chị ấy biết tình trạng hiện nay của anh Nhường. Sau đó, có lẽ tôi mới có thể thanh thần mà chi huy chiến đấu được. Chị ấy phải chịu đựng, phải tự an ủi lấy mình. Không có cách nào khác.

Chương mười hai
"

Ở trong một ngôi đền chúng tôi gặp những bức tượng bốn mặt rất kỳ lạ. Tượng thần Bayon. Gương mặt nào cũng từ bi, thánh thiện. Nhưng gương mặt nào mới thực sự là gương mặt dành cho bầu bạn"

Nhật ký của một ngườỉ lính trinh sát.

I
Tình quyết định lên đường cùng bố con ông Đôc. Với sự giúp đỡ của hai người, anh sẽ đỡ khó khăn lúng túng hơn khi tới Sài Gòn. Bây giờ anh mới chợt Nhớ rằng anh chưa tới được Sài Gòn, một quả mìn trong hàng rào một căn cứ ở ngoại vi thành phố đã quật ngã anh. Khi anh bắt đầu có thể phân biệt được mọi điều thì anh đã ở một bệnh viện lớn của quân đội trên miền Bắc. Và anh rất đỗi kinh ngạc khi người ta nói rằng Sài Gòn đã được giải phóng gần nửa năm rồi! Sau đó, anh lại chìm vào những khoăng mênh mông của cõi hư vô, anh vẫn tỉnh táo, vẫn đi lại, ăn uống, nhưng không phân biệt được ngày và đêm, không Nhớ Nói bất kỳ điều gì. Khi anh "tỉnh dậy” lần thứ hai, nghĩa là khi anh ra khỏi cái vùng mênh mông của vô thức lần thứ hai, thì biết tin người ta đã sửa xơng đường xe lửa tới Sài Gòn. Ý niệm về thời gian trong anh bị rối loạn. Anh cứ nghĩ rằng có lẽ chiến tranh đã kết thúc cách đây hàng chục năm rồi. Đến nay khi đã hoàn toàn khỏi bệnh, anh vẫn thấy lạ lùng về điều ấy. Khi không có một ý niệm về thời gian người ta như sống với một khung thời gian đa chiều. Hiện tại, quá khứ tương lai trộn lấn vào nhau như một xuất cơm thập cẩm vậy. Cùng với sự mất cảm giác về thời gian, anh mất cả cảm giác về một không gian Ổn định. Anh rất thú vị khi nghĩ rằng một người điên có thể sống cùng một lúc ba chiều thời gian và cùng một lúc tồn tại ở những không gian khác nhau. Phải chăng một lý trí tỉnh táo sẽ nghèo nàn hơn một trạng thái lý trí bệnh hoạn như vậy? Anh ngờ rằng con người ta khi tỉnh táo thì sẽ rất bảo thủ và nghèo tưồng tượng. Người điên có cái hạnh phúc được trở lại vùng ấu thơ của loài người.
Đô không ngạc nhiên khi biết Tình sẽ cùng đi với bố con anh. Từ hôm xẩy ra sự kiện chiếc hộp thuốc lá, Tình bỗng gần gũi anh hơn. Tình đã cho anh biết về trường hợp chưa được báo tử của người chủ nhân chiếc hộp thuốc lá và anh rất ngạc nhiên về điều nhầm lẫn đó. Trong quân lực Việt Nam cộng hòa mà anh đã phục vụ, rất hiếm có những trường hợp như vậy. Người ta xác định rất nhanh và rất rạch ròi những trường hợp chết và mất tích. Bộ máy hành chính chiến tranh của quân ngụy Sài Gòn làm việc rất tận tụy và có nề nếp, nó rất đắc lực trong việc bắt thêm lính và báo tử những người đã chết. Khi Tình cho biết rằng anh sẽ phải đi miền Nam để tìm cho ra nguồn gốc của sự nhầm lẫn này thì Đô cũng tự thấy mình có trách nhiệm phải giúp đỡ anh, anh thầm dự tính sẽ đưa Tình lên Tây Ninh nhưng anh không dám nêu lên dự định này, sợ Tình tự ái mà từ chối trước... Hơn một tháng nay sống trên quê cha, đất tổ anh đã biểu được đôi chút về người miền Bắc. Nhiều năm nay ở Sài Gòn, mỗi khi nhắc tới người xứ Bắc kỳ, người ta vừa có chút nghi ngại vừa có chút nể trọng. Giới trí thức Sài Gòn cũng có những cách nhìn khác nhau về người xứ Bắc. Những người tỉnh táo đều hướng về nền văn minh sông Hồng như một cái gì đó thuộc về nguồn cội của cả dân tộc, bọn xu thời thì coi miền Bắc như mởt ông già lụ khụ cổ hủ với khăn đóng áo the và với đủ những tín điều kỷ cương đã cũ rích và là hiện thân của sự bảo thủ trì trệ; số còn lại, tuy không nhiều ở miền Nam, đó là bọn luôn coi miền Bắc là một quốc gia thù địch mà ở đó không có gì khác hơn ià việc lặp lại những gì người đã làm ở Bắc Kinh và Matscơva... Riêng anh, anh thường hiểu miền Bắc thông qua cha mình và một vài người bạn của ông có quê hương ở bên kia giới tuyến.trước đây, nếu có ai hội anh rằng: "Người xứ Bắc thực chất là như thế nào?" thì anh sẽ không ngại ngần mà trả lời: "Đó là những người có khát vọng có ý thức chinh phục và luôn đặt cuộc đời mình vào một mục đích lý tưồng mơ hồ nào đó. Đó là xứ sở của những người mơ mộng và của nghệ sĩ". Nhưng đến hôm nay anh đã có những ý nghĩ khác, có lẽ chưa đến độ chín muởi để có thể hình thành một quan niệm đầy đủ, nhưng những ấn tượng của chuyên đi này đã giúp anh có cái nhìn khách quan hơn và chắc chắn nó có những tác động đến toàn bộ những dự tính tương lai của anh. Đến nay anh mới có thể thực sự cảm thấy tự hào là mình đã có quê cha đất tổ ở miền Bắc. Anh cũng nhận thấy miền Bắc quả là còn nghèo nàn, lạc hậu nhưng anh biết đó chính là cái giá mà nhân dân mĩền Bắc đã phải trả cho cái ngày trở về này của cha con anh. Anh nhận thấy ở đây, trong mỗi xóm nhỏ đều lưu giữ những giá trị tinh thần cao đẹp của người Việt Nam nhân hậu. Nền văn minh thôn đã đã không bị xã hội công nghiệp tiêu diệt mà nó đã có những hướng đi mới, những đường nét mới phù hợp với xã hội hiện đại. Điều quan trọng là người miền Bắc có một phẩm chất đặc biệt là kiên trì nhẫn nại đến lạ kỳ và không bao giờ nguôi trăn trở, không bao giờ cảm thấy mình đã tới được chỗ tận cùng của sự hoàn thiện.. Đó chính là động lực để cả dân tộc có thể đi lên.
Trong những ngày ngắn ngủi sống ở một làng quê yên ả của vùng ven sông Hồng, anh đã sửng sốt khi biết được những hy sinh Lớn lao mà nhẩn dân ở đây đã phải chịu đựng cho sự toàn thắng của cuộc kháng chiến chởng Mỹ. Một làng nhỏ CÓ vài trăm nóc nhà mà đã có tới hàng trăm người con ưu tú của mình hy sinh ở những chiến trường xa xôi. Trong ai tộc anh cũng có tới hơn chục người cón đã nằm xuông ở cả hai miền Nam Bắc. Trong cuộc chiến đấu vi sự toàn vẹn lãnh thô và sự sống còn của Tổ quốc này, anh đã là một người ở phía bên kia, đã có lúc từng đứng trên những chiến hào đối diện với những người như anh Tình và không phải hoàn toàn là sự ép buộc. Ngày ấy, với tiền bạc của cha mẹ, nếu muốn anh cố thể chạy chọt để trốn lính. Nhưng, anh đã khôngg làm như vậy chỉ vì nghĩ rằng: trai thời loạn mà ru rú ở hậu phương thì quả là xấu hổ. Vả lại, thành thực, mà nóí, anh cũng đã nghĩ rằng đã là một người thanh niên chân chính và dũng cảm thì phải góp một tay vào việc ngăn chặn làn sóng Cộng Sản đang có nguy cơ lan tràn khắp thế giới. Anh đã từng tin một cách thành thực như vậy và khi cầm súng anh đã gắng làm tròn bổn phận của mình. Cũng đã có lúc anh mơ thành "người hùng" của thế giới tự do. Nhưng, khi càng lún sâu hơn vào con đường binh nghiệp, anh càng ngày càng thấy rõ tính chất vô nghĩa của chiến tranh, anh đã được chứng kiến những cảnh bọn lính dù cùng đơn vị anh đốt phá làng mạc, cưỡng hiếp phụ nữ, và bắn giết vô tội vạ trong những cuộc cần ra những vùng giáp gianh. Anh đã tự hỏi "Liệu nhân dân có thực sự cần đến sự giải phóng như thế này của các anh không? Và ’’Liệu Việt Cộng có tàn ác hơn những tên lính dù cùng quân ngũ với anh không?". Nếu tất cả binh lính của hai bên đều tàn bạo như thế thì nhân dân thật khốn nạn!
Nhưng rồi anh đã sớm bị loại khỏi cuộc chiến nhờ những vết thương. Bây giờ thì anh mới hiểu hết ý nghĩa của sự may mắn đó. Những năm du học, anh đã cố gắng để quên đi những năm tháng khủng khiếp mà mình đã được chứng kiến. Nhưng, những ấn tượng về sự tàn khốc của chiến tranh vẫn mãi mãi ám ănh cuộc đời anh. Trong hơn một năm nay, được trở về nước, tham gia lao động xây dựng cuộc sống mới, anh như đang bắt đầu một cuộc tẩy rửa, anh lao vào công việc, hy vọng bằng công việc cửa ngày hôm nay ánh có thể chuộc lại một phần những gì mình và đồng đội của mình đã tàn phá. Những người cán bộ, công nhân làm việc cùng với anh đã cố tình không nhắc tới quá khứ của anh’ khi không thấy cần thiết. Vì họ hiểu rằng, quá khứ của anh cũng là quá khứ của cả một thế hệ những người Việt Nam đã sống dưđi một chế độ xã hội khác ở nửa nước phương Nam. Để xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Nam, những người Cộng Sản hiểu rằng mình phải bắt đầu từ những con người mà số đông trong số họ đã một thời cộng tác với chế độ cũ, họ cũng là nhân dân, các chế đô chính trị thì có thể thay đổi những nhân dân thì vẫn còn đó. Trong một gia đình, anh em cũng có lúc mâu thuẫn, xô xát, một dân tộc cũng vậy. So với lịch sử hàng ngàn năm thì mấy chục năm chia rẽ có lẽ cũng chi là khoăng khắc. Những người lãnh đạo đất nước trong mấy năm nay đang làm cái việc mà lịch sử đã đặt lên vai họ: làm cho những người Việt Nam từng bị chia rẽ do chiến tranh, do những cuộc thăng trầm chính trị, xích lại gần nhau, thừa nhận nhau như những người ruột thịt trong một gia đình. Đó là một sự nghiệp lớn lao và cũng rất nặng nề.
Ngày cuối cùng trước khi bố con ông Đốc lên đường về Nam, ông Sang tổ chức một cuộc tế lễ ở ngôi từ đường của dòng họ. Đó là một ngôi đền thờ ông tổ của dòng họ, một tùy tướng của Hưng đạo đại vương Trần Quốc Tuấn. Đã từng đứng trước những đền thờ nguy nga thờ các vị thần Hy Lạp ở nhiều nước châu Âu nhưng chưa bao giờ Đô xúc động như vậy, khi đứng trước một ngôi đền nhỏ, tường xây bắng đã xanh, mái ngói đầy rêu phong đã bắt đầu dột nát này. Một cây si già có kính trùm kín cả mái đền, tỏa bóng mát rượi. Thời gian như ngưng tụ ở nơi này. Hai con chó đã trung thành đã bị thời gian mưa nắng mài mòn hết mọi đường nét chỉ còn lại hai khối đã trùng trục, mang hình hài của loài chó, vẫn đứng sừng sững canh nơi tổn nghiêm của dòng họ. Trên tường, bên tả và bên hữu vẫn còn in rõ trên đã hai vị võ tướng nang gươm đứng chầu. 'Cái uy nghi lẫm liệt của người xưa cũng thật giăn dị và dễ hiểu, ngay cả sự sùng kính cũng tự nhiên và chân thành. Hậu thế đã biết rằng đâỹ chính là những giá trị ổn định, không có gì còn phải tranh cái .
Buổi tế tự đã tiễn ra trang nghiêm lạ lùng, có cả sự tham gia của mấy ông cán bộ xã. Bác Sang đứng vai chủ tế vì Ân và Tình, tuy thuộc chi trưởng trong họ nhưng chưa có đủ hiểu biết về vấn đề này. Bài văn tế có lẽ đã được soạn thảo từ thời xa xưa, không mấy ai, kể cả các cụ trong xóm ngoài làng còn hiểu nổi ý nghĩa của nó, chỉ riêng phần khấn nôm để trình báo với cụ tổ tộc về Những sự việc mới xẩy ra trong dòng họ là mọi người có thể hiểu được, trong đó Đô nghe thấy nhấc tới cuộc trở về nguồn cội của cha con mình. Có lẽ đó là sự kiện lồn nhất trong năm của dòng họ nên đã được coi như là một lỳ do đột xuất để tiến hành buổi tế tự này.
Đến lượt cha con ông Đôc tới quỳ trước bàn thờ tổ. Đô run rảy quỳ xuống bên cạnh cha, tai anh ù lên, không còn nghe rõ những lời bô báo của cha mình nữa. Đứa con tha phương đang tiến hành một cuộc tự bạch, một cuộc tẩy rửa mọi tội lỗi mà mình có thể đã phạm phải trên đường đời. Đô bỗng thương ba mình vô cùng, hình như chính ông là người đã phải nhận lánh tất cả trách nhiệm về những tội lỗi các con ông đã phạm phải. Chính ở nơi đây chứ không phải nơi nào khác, nhân cách của ông được hoàn thiện. Đô chưa một lần trong đời được nhìn thấy ông trong trạng thái trong suốt như bây giờ. Nếu không có chuyến trở về quê hương nguồn cội này thì cố lẽ mãi mãi anh cũng không nhìn thấy được đãy sâu thăm thẳm trong tâm hồn của người cha thân yêu. Sau gần nửa thế kỷ lang bạt kỳ hồ, cố gồng mình lên sống cho ngang trời dọc đất ở nơi đất khách quê người, ông đã trở về điểm xuất phát, trở về với con người thực chất của mình, người nông dân của vùng đồng bằng Bấc bộ với tất cả những nét văn hóa và tâm lý truyền thông của mình. •
- Con lạy cụ tổ đi con. - Ông Đôc khẽ nhắc con. Đô bước vào chiếu hướng về phía nội cung xá ba xá và định lui ra nhưng ba anh vội kéo anh lại, hướng dẫn anh cách làm lễ theo đúng cung cách lễ bái truyền thống ở đây. ông làm việc đó một cách trang trọng như bổn phận của một người cha phải dạy bảo mọi đường ăn nết ở và lễ nghĩa cho con cái mình. Đô phục tùng tất cả những sự chỉ dẫn đó và không cảm thây ngượng ngùng, mặc dù xung quanh đang rất đông người. "Họ đều là anh em trong nhà ta cả. Anh em đóng cửa bảo nhau, có gì phải ngượng!". Anh đã nghĩ như vậy thấy lòng minh thanh thần, ấm áp hơn. Trong cùộc đời mình, cộ lẽ đây là 'lần đầu tiên anh có được cảm giác hoàn toàn yên tâm, tin cạy như vậy khi đứng trước "người khác".. Đã có một thời anh tin rằng "người khác là địa ngục” đúng như Anbe Camus đã nói. Nhửng năm tháng ấy anh sống giữa một xã hội hiện đại với đầy đù tiện nghi, với dám bạn bè ồn ào luôn tò ra thông kim bác cổ . và cũng luôn luôn hồ nghi tất cả. Anh luôn cảm thây mình lạc lõng cô đơn giữa họ. Anh cũng say sưa triết luận về thân phận con ngườỉ. cũng tham gia tất cả mọi cuộc hội thảo, cũng tìm cách đế chứng minh rằng "mình hiện hữu".* Tất cả những trò đó rồi cũng đi qua, anh hiểu rằng mình cũng chỉ là một kẻ a dua, chuộng lạ mà thôi. Còn bây giờ, anh đã tìm thấy một chút gì ở đây? Một ánh lửa -le lói đâu đó trong tâm hồn anh, gợi bên trong anh lòng tin yêu con người. Những đền đài mà anh đã viếng thăm không để lại cho anh chút ý niệm gì về sự cố mặt của mình trong đó, nhưng ngôi từ đường rêu phong này từ nay sẽ mãi mãi là nơi anh tưồng vọng, vì ở đó anh tìm thấy cội nguồn xa xăm của mình.
Sau buổi tế tự, anh em trong họ tụ họp tại nhà bác Sang để ăn bữá cơm chia tay với bố con ông Đôc. Các bà con dâu, con gái trong họ cũng tề tịu đông đủ, mỗi người mỗi việc chuẩn bị cho bưa ăn...

...
Không khí thật vui vẻ, dầm ấm. Ân cũng đưa vợ con về họp mật với anh em trong họ. Anh được cung kính mời ngồi lên chiếu trên vì vừa là người tộc trưởng vừa là người đang có địa vị trong huyện nhà. Khác với "ông Tình", Đô hầu như không dám nói chuyện với "ông Ân" mà chỉ thưa gửi đúng lúc cần thiết. Bằng mẫn cảm và khả năng xét đoán, anh hiếu rằng Ân không có nhiều thiện cảm với bố con mình. Sự có mặt của gia đình Ân hôm nay khiến Đô càng tin rằng, tinh thần truyền thống cửa gia tộc còn mạnh hơn cả những định kiến.
Sắp tới bữa ăn, đột nhiên Tình tới tìm Đô.
-   Mời chú ra đây một chút - Anh nói rồi kéo Đô đi luôn ra ngõ. Ớ đó có một cô gái đang đứng nép bên hàng rào, tay không ngớt vặt những chiếc lá râm bụt rồi ném lả tả xuống chân.
-   Xin Giới thiệu với em đây là thằng cháu họ của anh từ trong kia ra - Anh vừa nói vừa nhãy mắt với Đô - Còn đây là... bà trẻ tương lai của Đô đấy.
-   Dạ... cháu chào bà ạ!
Hiền bỗng phá lên cười:
-   Trời ơi, tôi đã già thế rồi sao?
-   Ai bảo lấy một anh con trai dòng trưởng của một họ. Hãy chuẩn bị tinh thần để mà đóng những vai quan trọng trong đại gia đình này nhé!
Nhưng Hiền có vẻ không hưồng ứng câu đùa của Tình, cô quay sang Đô hội nhỏ:
-   Mai ông và chú vào trong kia đấy à?
-   Vâng ạ.
-   Cho tôi gửi "ông tướng" này nhé. Ồng ấy không được khỏe lắm đâu. Chú đừng có để cho ông ấy chạy lung tung khắp Sài Gòn đấy nhé!
-   Dạ, bà cứ yên tâm! Ông trẻ vào trong đó cũng như về nhà vậy.
-   Đừng gọi tôi là bà vội, ngượng chết! - Hiền che miệng cười - Tôi muôn vào đóng cỗ quá mà chẳng ai mời cả.
-   Xin mời em. Vào nhé, có sao đâu?
-   Thôi ạ - Hiền lườm người yêu - Có Nhớ gì đến ai đâu cơ chứ. Nói vậy thôi, em đến cốt đế gặp Đô một chút. May mà có ông và chú cùng đi, nếu không chưa chắc em đã cho anh đi đâu đấy. Thôi, tôi về chú Đô nhé. Sáng mai ta còn gặp nhau cơ mà.
Nói xong Hiền gặp vội vã chạy vụt đi ngay. Tinh và Đô đứng nhìn theo một lát rồi cùng trở vào nhà. •Đô vui vẻ nhận xét:
Ông trẻ kén vợ giỏi quá hà! Có một người vợ như thế thì có thể yên tâm hoàn toàn.
-   Chú có thích lấy vợ ngoài này không?
Đô cười, khẽ lắc đâu:
-   Có lẽ khó đấy. Con gái ngoài này họ ngại cái thứ gai góc như cháu lắm.
-   Chẳng qua là chú không có thời gian đó thôi. Chứ... con gái ở đâu cũng vẫn là con gái! Nhưng thôi, ta vào đi, hình như ông Ân đang diễn thuyết thì phải.
Đô rụt rè hội:
-   Hình như ông và ông Ân không hợp nhau lắm, phải không?
-   Có lẽ thế, anh em tôi cứ gần nhau là thể nào cũng sẽ cái nhau.
-   Sao thế? Tính tình không hợp nhau, hả ông?
-   Không phải tính tình mà quan niệm sống. Giữa tôi và anh ấy có một khoảng cách về vấn đề này.
Đô tò mò hỏi tiếp:
-   Nhưng ông Ân và ông đều là đảng viên Cộng Sản cơ mà. Chẳng lẽ những người Cộng Sản lại có những quan niệm sống khác nhau sao?
-   Có chứ. Những người cộng sản cũng có lúc phải đấu tranh với nhau để đi đến sự nhất trí về nhiều vấn đề. Trong đội ngũ của Đảng cũng cố những người tốt và những người chưa tốt như cuộc đời vậy.
-   Đã có lúc cháu nghĩ, đội ngũ những người Cộng Sản giống như những hàng cây trong một vườn ươm ấy ngay hàng thẳng lối và đều tăm tắp.
-   Ôi, nếu như vậy thì buồn biết bao? Nhưng cũng may sẽ không bao giờ có điều ấy. Tổ chức Đảng cũng như bất kỳ một tổ chức xã hội nào, nó bao giờ cũng là một hình ănh thu nhỏ của xã hội. Nhưng thôi, ta không đi vào đề tài khô khan này nữa. Đã đến lúc phải vào thưồng thức món "cầy tơ bảy món" của chú Sang rồi. Ông già làm thịt cầy vào loại ngon nhất trong vùng, vì vậy anh Ân' thường xuyên triệu tập chú ấy về huyện "công tác đột xuất” nghĩa là đi phục vụ cho các cuộc họp hành ây mà. Số ông già thế mà sướng, nhất nghệ tinh nhất thân vinh mà.

II
Mẹ Thái tìm đến nhà Tình tối hôm đó. Bà tự thấy có trách nhiệm phải chăm lo chuyến đi của Tình, vì đó chính là chuyến đi vì gia đình bà. Khi biết Tình quyết định đi vào miền Nam tìm đơn vị cũ để giải quyết việc của Thái, bà vô cùng cảm động, bà đề nghị cho Bình đi cùng để đỡ đần anh, nhưng Tình không nghe. Bà vội vàng đem bán con lợn lấy một số tiền đem sang cho Tình giắt lưng mang theo, phòng khi cơ nhỡ. Khi bà đưa ra món tiền đó, Tình giật mình ngơ ngác:
-   Kìa, sao bác lại làm thế? Chẳng nhẽ... bác lại không hiểu chúng con hay sao?
-   Tôi hiểu... tôi hiểu chứ - Giọng bà run run -
Tôi hiểu rằng chú đã hết lòng vì gia đình tôi. Nhưng, gia đình chúng tôi cũng phải có trách nhiệm chứ. Chú là thương binh, lấy đâu ra tiền để mà tiêu pha dọc đường? Thôi, chú cứ cầm lấy ít nhiều cho mẹ con tôi khỏi tủi thân.
-   Bác đừng làm thế - Tình năn nỉ - Cháu đi cùng với hai bố con chú Đôc, gia đình chú ấy ở Sài Gòn, cháu sẽ không phải lo lắng khi ở trong ấy. Tiền cháu cũng còn khá nhiều, cháu cũng chưa biết tiêu gì đấy. Bác hãy để sô tiền ấy để lo lắng cho các em ăn học. Coi như đó là số tiền anh Thái gửi về cho bác vậy. Cháu chỉ tiếc rằng cháu đã trở về quá muộn, nếu không, mọi việc đã đâu vào đó rồi.
Người mẹ bỗng gục mặt xuống hai đầu gối, nữc nở khóc, Tình lúng túng không biết phải nói gì để an ủi bà. Giữa lúc ấy Đô từ ngoài bướcvào. Anh thoáng sững sờ trước cảnh tượng lạ ỉùng này và định lui trở ra thì Tình bước tới, kéo anh ngồi xuống bên cạnh mình trên tấm phản gỗ.
-   Cháu cứ ngồi đây, không có chuyện gì đặc biệt đâu - Rồi anh chỉ người mẹ vẫn đang-tức tưởi khóc
-   Đây là bà thân sinh ra anh Thái.
Bà mẹ ngẩng lên, vừa lau nước mắt vừa ngước nhìn người thanh niên vừa tới. Tình vỗ vai Đô, giới thiệu.
-   Đây là thằng cháu họ của cháu đấy. Ngày mai chú này và ông cụ thân sinh sẽ cùng vào trong đó.
Bác thấy đấy, cháu có phải đi một mình đâu?
Đô vẫn đăm đăm nhìn người mẹ liệt sĩ. Phút chốc toàn' thân anh bỗng nóng bừng lên, lòng anh như đang bị thiêu đô't bởi ý nghĩ có thể là chính mình đã lằ người bắn viên đạn quyết định số phận người con trai của người mẹ này, có thể chính anh đã làm nên nói đau khổ đang đè nặng lên đôi vài của người mẹ này. Mặc cảm tội lỗi trỗi dậy trong anh. Như một cái máy, anh bước tới quỳ xuống trước mặt người mẹ, giọng anh nghẹn ngào:
-   Thưa bác, cháu là kẻ có tội. Sự việc xẩy ra đột ngộttới mức chính Tình cũng chưa kịp phản ứng gì. Bà   mẹ ngạc   nhiên,   sửng sốt đứng vụt dậy:
-   Kìa... anh nói gì vậy?
Đô vẫn run rẩy, miệnglắp bắp:
-   Không, hãy để cho tôi nói. Hãy để cho tôi được xưng tội. Tôi... không thể thản nhiên khi nhìn thấy tận mắt nỗi đau khổ của bà ấy...
Người mẹ vẫn đứng trơ giữa nhà, không còn hiểu điều gì đã xẩy ra. Tình vừa kéo Đô lại chỗ ngồi, vừa giải thích:
-   Chú này trước đây từng là lính ngụy Sài Gòn... Chú ấy cảm thấy mình có lỗi trước bác, ngựời mẹ của một liệt sĩ đã hy sinh trên chiến trường miền Nam. Chỉ có vậy thôi, bác ạ.
-   Trời ơi... - Bà mẹ đã hiểu ra - Sao cháu lại nghĩ thế? Các cháu chẳng qua cũng chỉ bị ép buộc phải cầm súng mà thôi... Chứ người Việt Nam mifnh mấy ai lại muốn cầm súng mà bắn giết nhau. Chẳng qua là vì thời buổi loạn li nó xô đẩy mỗi người về một phía, chứ ai muốn sinh ra cảnh nồi da xáo thịt? Thôi cháu đừng buồn nữa. Bà con miền Bắc không nghĩ xấu về các cháu trong đó như thế đâu.
Những lời lẽ chân tình, thâm thìa của bà mẹ đã an ủi anh rất nhiều. Nhưng anh cảm thấy mình phải Nói hết sự thật, nếu không lòng anh sẽ không được thanh thần:
-   Bác ơi, sự thể còn là ở chỗ trong chừng mực nào đó, con trai của bác đã cứu cháu thoát chết...
Bà mẹ thêm một lần nữa ngạc nhiên, bà ngước nhìn Tình chờ câu trả lời:
Thưa bác sự thể là thế này. Chủ Đô đây, trong một cuộc hành quân đã tình cờ nhặt được cái hộp thuốc lá mà cháu đã trao cho bác hôm vừa rồi do anh Thái đánh rơi. Sau đó ít bứa, chú Đô bị thương trong trận pháó kích của ta. Nhờ có cái hộp đó mà một mảnh đạn pháo đã không găm được vào tim chú ấy, Chắc bác có nhìn thấy cái lỗ thủng trên nắp chiếc hộp thuốc?
. , - Có! Có... Trời ơi, thế mà tôi cứ ngở rằng thằng 'Thái đã chết vì bị viên đạn đó xuyên qua ngực.
-   Không, anh Thái hy sinh trong một trường hợp hoàn toàn khác. Vì được chiếc hộp thuốc lá che chở nên chú Đô đã luôn giữ nó bên mình như một kỷ niệm thiêng liêng. Hôm vừa rồi gặp nhau, tình cờ cháu nhìn thấy cái hộp này và cháu xin Đô trao nó cho mình để mang tới cho bác. Sự thể là như thế đấy, bác ạ.
-   Trời ơi! Sao cứ như có trời phật, xui khiến vậy? Thôi thì bác cũng được an ủi đôi chút, tuy con bác đã chết nhưng ít nhiều nó cũng còn làm được một việc có ích là cứu sống được một con người dù chỉ là tình cờ thông qua cái vật bé nhỏ ấy.
Đô ngước nhìn mẹ trong ánh đèn, giây khắc ấy anh như nhìn thấy một bà tiên vừa giáng thế.
-   Nhưng bác ơi, con...
-   Thôi nào - Bà mẹ bỗng tiến lại, đặt nhẹ bàn tay lên vai Đô - Cháu đừng tự dằn vặt mình nữa. Chúng ta đã đau khổ như vậy là đủ lắm rồi. Bây giờ phải yêu thương tha thứ cho nhau để mà cùng sống, cùng xây dựng đất nước. Bác là người mẹ, nhưng bác cũng là đảng viên Cộng Sản nữa đấy. Bác có thể hiểu được mọi điều cháu đã suy nghĩ và dằn vặt. Như thế là tốt đấy, cháu ạ. Biết đau khổ thì sẽ có hạnh phúc, bác tin ìà như thế. Thôi, các cháu ngồi với nhau nhé, bác xin phép về nhà vậy. Cháu Tình không nhận tiền thì... bác cũng chẳng biết làm sao nữa. Nhưng có cháu đây cùng vào trong đó, thì bác cũng yên lòng. Nếu như thấy có khó khănquá thì thôi Tình ạ, người chết cũng sẽ chẳng sung sướng gì nếu thấy bạn bè đòng chí cứ phải vất vả vì mình. Thôi bác về đây - bà xoa nhẹ lên mái tóc. Cháu đã an ủi bác nhiều đây. Nhìn 'thấy gia đình các cháu xum họp thế này bác hiểu rằng xương máu đã đó ra không phải là vô ích. Thôi, các cháu không phải tiễn bác nữa. Trời có trăng rồi mà.
-   Người mẹ đã đi khỏi được một lúc lâu nhưng Tình và Đô vẫn yên lặng, mỗi người theo đủổi những ý nghĩ riêng. Đô cảm thấy lòng mình nhẹ đi như vừa được tắm gội. "Nhưng, dẫu sao mình vẫn chưa nỗi được với bà ấy sự thật tàn nhẫn nhất rằng, rất có thể con trai bà ấy đã chết vì những viên đạn của mình. Nếu Nói ra điều ấy, liệu có tốt hơn cho mình khồng? Có lẽ là tốt. Nhưng chưa hẳn đã là cần thiết. Hãy giữ lại cho mình những lời xưng tội chưa nói ra, hãy để mình mang cái món nợ ấy suốt một cuộc đời. Để, nếu như có một lúc nào đó mình lại buộc phải cầm lấy khẩu súng thì mình sẽ thận trọng hơn. Sẽ suy nghĩ một cách chín chắn hơn trước khi buộc phải sử dụng nó".

III
Tình không ngờ lại được gặp Phước ở bến xe huyện lị. Họ ôm choàng lấy nhau như hai người bạn
thân thiết đã lâu ngày không gặp lại.
-   Chú mày có vẻ cứng cáp hơn cái hôm chúng ta gặp nhau đấy. - Anh cựu đại đội trưởng công binh nhận xét. -
-   Còn anh... Sao mà hốc hác thế, anh Phước?
-   À... - Phước bỗng cười lớn - Có thể là đối án, phải không? Những người như chúng ta có thể bị đói lắm chứ!
Giọng Tình bản khăn:
-   Gay go lắm phải không, anh Phước?
Gương mặt anh thoắt trở nên đăm chiêu:
-   Dĩ nhiên là gay go rồi. Bọn chúng đang xô vào tớ như một bầy sói ấy.
-   Có nhiều người ủng hộ anh không?
-   Bây giờ thì chưa nhiều, nhưng rồi người ta sẽ hiểu ra thôi. Người ta đang sống yên ổn, cam chịu, tự nhiên có một anh chàng nhiễu sự định làm rõi tung lên, đâu có phải dễ dàng người ta đồng tình với anh ngay? Người ta đang băn khoăn tự hỏi: "Cái anh chàng Đông Kisốt này định làm gì vậy? Anh ta đúng đấy, nhưng liệu anh ta có thể thắng được không? Đừng có vội dại dột mà hùa theo anh ta kẻo rồi lỡ nay mai anh ta thất thế thì... biết chạy đi đâu? Tâm lý cầu an là một thòi xấu đáng yêu mà! Trên nguyên tắc thì Tôi ủng hộ anh. Nhưng... Tôi ngại đấu đá lắm. Nội bộ Cơ quan đang êm thấm thế nảy, bỗng dưng xới tung cả lên. Rồi thì bên trên trông xuống người ra trông vào, đến là ngại. Rồi thì trong nghị quyết chi bộ, trong báo cáo tông kết của cơ quan, cái câu đáng yêu "nội bộ luôn luôn đoàn kết nhất trí" sẽ biến mất. Cuối cùng là trong cơ quan thiếu hẳn sự cởi mở, tin cậy lẫn nhau, nói nâng cũng phải thận trọng. Liệu cái ông này, cái cô này, cái cậu này là "quân" của aị nhỉ? Tóm lại lả rất mệt. Người ta cũng muốn đấu tranh cho chân lý, cho lẽ phải đấy, nhưng làm sao cho nó êm thấm cơ! Trong nhà đống cửa bảo nhau, chín bỏ làm mười mà. Tâm lý trữyền thông của người nông dân Việt Nam là như vậy đấy. Tất cả chúng ta cứ nói là giai cấp tiên phong nhưng thực chất, cái đuôi nông dân vẫn cứ là lộ ra. Chúng ta phải đi đến chỗ xác lập cho được những giá trị đạo đức mới. Làm sao để cho người tốt phải thắng, giống như cha ông ta ngày xưa trong các câu chuyện có hậu của mình, cái ác bao giờ cũng phải đền tộỉ vậy.
-   Cuối cùng phải như thế chứ anh... nếu không thì...
-   Cuối cùng... nhưng trên đường đi tới cái cuối cũng ấy sẽ có nhiều người phải hy sinh đây.
Im lặng một lát rồi Tình bỗng sực nhớ ra.
-   Đã có đơn kiên anh rồi, phải không?
-   Dĩ nhiên phải có chứ. Anh trai cậu đã chẳng có nhã ý thông báo cho mình biết trước rồi đó sao?
Mình khống bị bất ngờ. Nhưng... thật đáng buồn.
Vì rằng... đó lại chính là những đồng đội của chúng ta. Cái tay phó chủ nhiệm hợp tác xá Triều Yên mà mình đã nói với cậu ấy. Thế đấy, trong chiến tranh cũng có kẻ phản bội và trong hòa bình cũng có kẻ phản bội. Đó là một sự thật cay đắng mà xưa nay chúng ta cứ cô tin rằng không hề có trong đội ngũ của chúng ta.
Tình khẽ thở dài.
-   Liệu anh có... vượt qua được không? Em sở anh chưa đủ sức mà thắng họ. Họ đông lắm, phải không? Hay là... tìm cách khác?
-   Không có cách nào khác - Phước khoát tay - Cuộc đối đầu giữa cái tốt và cái xấu, giữa cái thiện và cái ác là điều không thể tránh khỏi. Những người tốt chỉ có, hoặc đấu tranh không mệt mỏi chống lại cái xấu, hoặc đầu hàng nó. im lặng cũng là một kiểu đầu hàng. Nhưng cậu yên tâm, tình hình không bi quan như cậu tưông đâu.
-   Em cũng cô gắng tin như vậy.
-   Phải tin chứ. Nếu mất lòng tin thì chúng ta sẽ biến thành một lũ hoang mang dao động ngay lập tức. Nhưng thôi, cậu phải nói về mình đi chứ. Cậu đang định đi đâu vây?
Tình kể tóm tắt những sự việc dẫn đến chuyến đi của mình. Nghe xong Phước khẽ gật đầu:
Đúng là cậu phải đi thôi, không còn cách nào
khác đâu. Những cơ quan hành chính quan liêu của chúng ta sẽ không mảy may xúc động nếu không có những giấy tờ hợp lệ.
-   Đúng thế. Em không ngờ rằng họ có thể trơ ra như đá khi em kể về trường hợp hi sinh của một con người. Em thì xúc động đến nghẹn ngào khi nói về những gì em đã chứng kiến và những thiệt thòi của thân nhân người đã hi sinh. Còn họ thì thân nhiên nói: "Tốt quá, nếu đồng chí mang về đây cho chúng Tôi những giấy tờ của đơn vị chứng nhận trường hợp hi sinh của anh Thái. Chúng Tôi sẽ lập tức làm lễ trữy điệu". Cứ lạnh lùng như nói về một định lý toán hóc nào đó vậy.
-   Thì họ biết làm sao? - Phước bật cười Thời đại ván mình là thời đại của những giấy tờ, của. những nguyên tắc mà lại. Cò một chuyện thật nực cười! Một gia đình vừa cò người chết mang giấy báo tử lên cửa hàng xin mua một chiếc quan tài. Ông cửa hàng trưởng xem giấy tờ, rồi trả lời thân nhiên "Hết hàng rồi", ông chủ nhà có người chết chỉ đống áo quan xếp chồng chất trong cửa hàng; ”Thế cái gì đấy””. Ông cửa hàng trưởng ái ngại nhìn gia chủ: 'Đó là hàng dự trữ cho quý sau. Hàng của quý này chúng. Tôi đã bản hết rồi!". "Thế ra ông cụ nhà Tôi chết ngoài kế hoạch của các ông à?". "Đúng thế! Hoàn toàn ngoài kế hoạch. Đã có đến chín trường hợp phải vay chỉ tiêu của quý sau rồi". Gia chủ có lẽ sẽ bật cười nếu không nghĩ đến thân nhân của mình đang nằm chờ ơ nhà. “Thế ông... có thể linh động thêm trường hợp thứ mười được không?". "Có thể được, nếu ông chịu khó lên huyện nói khó với người ta để họ cho vay thêm một xuất nữa của quý sau. Trên ấy người ta mới có quyền. Hễ họ ký tên đống dấu vào giấy báo tử này thì về đây Tôi sẽ bản. Thế là anh ta phải làt đật lên huyện để "vay" thêm một "xuất chết'’ cho bố mình!
Tình cười chảy cả nước mắt nước mũi vì câu chuyện kỳ quái kia. Phước cũng cười rồi vỗ nhẹ vào vai Tình:
-   Cuộc đời nó vui thế đấy, chú mày ạ! Vì vậy, đừng có ngạc nhiên khi gặp những chuyện kỳ quái, ngược đời. Chúng ta đã quen nghĩ quá tốt về mọi điều, bây giờ thì đã đến lúc phải suy nghĩ và xem xét lại. Còn khá nhiều cái không ổn, thậm chí, phi lý nữa, trong xã hội chúng ta. Điều đó không làm chúng ta chán nản đâu. Nhìn thấy những vết bẩn trên tấm áo choàng của cô dấu đâu phải là điều gi xấu. Vấn đề chỉ trở nên xấu khi người ta không nghĩ ra được cách nào mà tẩy vết bẩn đó đi thôi. Thôi nhé, chúc chú mày thưông lộ bình an, tớ phải trở về với cuộc chiến của tớ đây! Còn chú mày, hãy cô gắn mà chứng mình cho được rằng anh bạn của chú mày đã chết. Điều đó cũng không đơn giản đâu. Bây giờ thì đến trẻ con cũng biết rằng quả đất tròn, nhưng chẳng phải đã có người chết vi chân lý hiển nhiên đó sao?

Chương mười ba
- '

Tìm thấy trên một thân cây cổ thụ trong rừng vùng Chúp dòng chữ "Nguyễn Đình An, 11-3-1955. Tôi không thề..." Có những người đã đến đây từ năm 1955, một người có họ có tên. Anh ta là ai ? Đến đây với nhiệm vụ gi. Tại sao lại "Tôi không thể...9? Cái câu nói lấp lửng này hành hạ Tôi hàng thàng trời. Trong cuộc đời mỗi người có biết bao nhiêu cải mTòi không thể...*. Anh ta muốn nói gì? Nhắn gửi điều gì? Nếu còn sống liệu anh đã vượt qua được cái "không thể9 ấy chưa?
- Nhật ký của một người lính trinh sát.
- I

[/b]
-   Tuấn đã tắt đèn lên giường nằm có dế đến một tiếng đồng hở rồi, nhưng vẫn không sao chợp mắt được. Sao thế nhỉ? Cà phê không, chè đặc không. Tại sao mình mất ngủ, tại sao mình thao thức?
-   "Tôi không thể...”. Đúng rồi, cái câu lấp lửng trong cuốn nhật ký của Chiến lại vang lên trong đầu anh. Một câu thật vụ vơ nhưng quả là có sức ám ảnh. Thảo nào Chiến đã mất ngủ vì nó hàng tháng trời. Cuộc đời mỗi con người có biết bao nhiêu cái "không thể...". Đúng thế! Cái hữu hạn luôn sừng sửng trước mặt chúng ta. Tuy vậy cũng có những lúc không được phép nói, không được phép tin rằng mình không thể làm được điều này, hay điều khác. Con người sở dĩ vĩ đại vì luôn luôn tìm cách vượt qua các giới hạn.
-   Hơn ba mươi năm sống trên côi đời này anh đã có khá nhiều kinh nghiệm về khả năng vượt qua những giới hạn của mình. Với tuổi thở là những cuộc phiêu lưu nho nhỏ khi vượt qua những sự cấm đoán vô lý của người lớn. Mẹ luôn sở anh vượt ra khỏi cái khoảng sân đất đẩy hang công công. Mẹ dọa, hễ ra khỏi ngõ là sẽ gặp "ông ba bị". "Ông ba bị” miệng ngang mũi dóc như thế nào mình chưa biết. Nhưng mình tin ở giọng nói nghiêm trọng của mẹ nên chẳng bao giờ dám mạo hiểm ra khỏi ngõ. Nhưng rồi một hôm, ngoài ngõ cò một ông bản kẹo kéo đi qua, chỉ nghe tiếng rao đã thấy ngọt lừ ở đầu lưỡi... Mẹ thì mải tưới rau sau vườn, lủ trẻ trong ngõ vừa reo hò vừa bám theo ông kẹo kéo. Mình quên mất cả "ông ba bị", lúc cúc chạy theo lũ trẻ, vừa chạy vừa mút tay. Khi ông kẹo kéo đi xuống tới cuối xóm, mình mởi hốt hoảng nhận ra là đã ra khỏi nhà, hình ảnh "ông ba bị” lại hiện lên. Mình khóc toáng lên gọi mẹ. Bác Cẩm nhận ra mình vội ra dắt mình về nhà, mẹ mắng cho một trận, nhưng "ông ba bị" của mẹ đã mất thiêng đi một chút.
-   Kỷ niệm thứ hai về sự tự vượt qua những giới hạn. Hàng ngày đi hóc, hôm nào mình cũng bị bọn trẻ xóm Đình do thằng Côn mũi tẹt cầm đầu đón đường bắt nạt. Có hôm chúng nó lấy hết cả phấn hút hết cả lọ mực. lại có hôm chung lần túi mất cả mấy xu mẹ cho để ãn quà. Nhưng rồi không hiểu sao có một hôm khi thằng Côn từ trong ngõ lao rà chặn đường, mình bỗng nói xung lên. Mình lao thẳng vào nó, vừa đấm đã, cắn cấu vừa hét toáng lên. Bọn trẻ xô đến vừa hò reo có vũ, vừa là hét mách nước cho cả hai. Rõt cuộc là cả hai đứa đều bị chảy máu cam, quần áo đều rách bưởm, mặt mày đều thâm tím. Nhưng từ bữa đó bọn xóm Đình đã không dám bắt nạt mình và thằng Côn mũi tẹt cũng không còn là một mối de dọa với mình nữa.
-   Kỷ niệm thứ ba: năm hóc lớp chín thầy giáo dạy toán đã giảng sai một bài tập đại số, mình biết là Sai, đã định giở tay xin lên bảng chữa bài... Nhưng... mình sở nên đành im lặng. Đến cuối giờ, mình xin gập thầy giáo, hỏi lại. Thầy nhận ra chỗ saí của mình liền hỏi: 'Sao khi thầy giảng bài trên lớp em biết sai mà không dám nói?"., "dạ... em sở". "Sao lại sở...? Nếu thấy cái sai, biết là cái sai mà không đấu tranh thì không phải là người trung thực đâu em ạ! Thầy cũng có thể nhầm lẫn như mọi người". Hôm sau đến giờ toán, thầy gọi lên bảng chữa bài và nhận lỗi trước cả lớp, khiến cả lớp rất cảm động. Nhưng mấy hôm sau đến thầy giáo dạy ván, khi giảng về truyện Kiều, đến câu "Cung thưông làu bậc ngũ âm" thầy giảng rằng: Cung là cây cung, thưông là cây thưông, đó là những loại vũ khí thời xưa!... Thúy Kiều không những đàn giỏi, thở hay mà còn thạo cả nghề cung kiếm. Thật là ván võ toàn tài!" Nghe đến đó mình bật cười, rồi giở tay xin phát biểu. Ai ngờ... từ đó môn ván của mình luôn bị điểm kém. Thầy thù dai cho tới tận năm cuối cấp. Mới biết, không phải ai cũng thích người ta phê bình.
-   Kỷ niệm thứ tư: Đêm cuối cùng trước ngày lên đường nhập ngũ, dưới gốc bưởi đầu ngõ nhà Hảo, mình đã nói được câu quan trọng nhất: "Hảo, mình... rất yêu Hảo. Hảo chờ mình trở về nhé. Có lẽ, đó là cái giới hạn cuối cùng của tuổi thơ. Ngày mai, mình trở thành anh bộ đội... Trở thành một chàng trai được yêu, được một người con gái đợi chờ.
-   Từ ngày ây đến nay đã hơn chục năm trời với cả một cuộc chiến tranh kinh thiên đặng địa trôi qua. Biết bao nhiêu giới hạn đã được vượt qua, biết bao nhiêu cải tưông như "không thể’1 đã trở thành cái "có thể”. Kể cả cái "Không thể" lớn lao mà đã bao lần anh viết thư cho Hảo "Đời anh không thể không có. em. Nếu anh còn sống trở về thì chúng ta không thể nào mà không mãi mãi bên nhau... v.v." Bây giờ thì anh đã tin rằng anh hoàn toàn có thể sống mà không có Hảo bởi vì trước hết, cô ấy cũng đã có thể sống mà không có anh!
Chởt nhớ tới Thủy, cô gái mà anh đã gặp trên tàu, cô ấy đã bao giờ nói với một người con trai nào đó rằng: "Em không thể sống mà không có anh" chưa nhỉ? Cầu mong cho cô ấy chưa vội vàng nói với người con trai nào cái câu thiêng liêng ấy.
Tuấn trở mình rồi không hiểu sao bỗng ngồi bật dậy vén màn quờ tay lên đầu giường tìm bao thuốc. Nhưng, anh chưa kịp đót thuốc thì từ ngoài cửa có tiếng chân bước gấp, và một ánh đèn pin chởt lóe lên, rồi một người bước vào đứng sững trước cửa:
-   Anh Tuấn ngủ chưa?-Người mới tới hỏi to.
-   Ai đấy?
-   Tôi đây. Ván đây. Sư trưởng mời anh lên ngay có việc gấp.
-   Có chuyện gì thế? - Anh vừa hỏi vừa vội vàng vợ quần áo...
-   Không rõ! Cụ vừa lên quân đoàn về. Chưa kịp thở đã ra lệnh đi gọi anh ngay. Chắc có việc gì gấp lắm.
Tuân vội mặc quần áo rồi theo đồng chí trở lý tác chiến lên hầm chỉ huy. Anh có thói quen không vội suy đoán khi chưa có được những dữ kiện cần thiết. Trong chiến đấu có biết bao nhiêu sự kiện đột biến, làm sao có thể đoán trước được. Anh chỉ luôn luôn chuẩn bị cho mình những khả năng thường trực đế sẵn sáng đối phó với mọi tình huống.
-   Có tin tửc gì anh Nhường chưa? - Anh hỏi khi hai người đã đến lối rẽ vào hầm chỉ huy.
-   Rồi. Phải cưa một chân. Nhưng nhờ trời anh ấy không sao cả.
-   Chi Thắm có vững không?
Rất vững. - Ván cười khẽ - Anh Doanh cứ bảo rằng chị ấy còn tổ ra mừng vì, rồi cuối cùng, anh ấy cũng phải trở về chịu sự "quản thúc" của chị ấy nữa kia. Chị ấy bảo với ông bác sĩ cưa chân cho anh ấy rằng: "Tuy mất một chân nhưng anh ấy vẫn còn đủ khả năng để làm chồng, để sinh con đẻ cái với nhau, thì có gì mà phải buồn?” - Ván khẽ buông tiếng thở dài.
-   Thôi... thế cũng mừng cho... anh chị ấy... Anh vào đi, sư trưởng đang chờ anh đấy.
Sư đoàn trưởng Lê Nguyên vẫn cắm cúi trên tấm bản đồ lớn trải rộng trên bàn làm việc. Ông mải quy nghĩ, tính toán nên không nhận thấy có người vào. Biết tính ông, Tuấn nhẹ nhàng đi vào góc hầm, ngồi xuống chiếc ghế nhỏ, không vội vàng cắt đứt dòng suy nghĩ của sư trưởng. Có lẽ lại có một nhiệm vụ đột xuất nào đó mà ông vừa nhận được từ bộ tư lệnh quân đoàn.. Giữa đêm, sư trưởng cho dựng chủ nhiệm trinh sát dậy, dĩ nhiên không phải để nói chuyện cho vui. Nghĩ vậy, anh tranh thủ nhớ lại tất cả những tình tiết, dữ kiện vừa mới thu thập được về tình hình địch, đặc biệt là những phản ứng của chúng sau chiến dịch vừa qua, để sẵn sáng trả lời người chỉ huy. Đối với người chỉ huy lực lượng trinh sát của sư đoàn, thật xấu hổ nếu phải trả lời thủ trưởng, rằng điều ấy điều nọ Tôi chưa biết chưa rõ.
Trong ánh đèn, Tuấn vẫn dễ dàng nhận ra rằng sư đoàn trưởng đã glà đi rất nhiều so với hồi anh vừa rời đoàn để đi hóc. Mới có hơn hai năm mà lại là hơn hai năm hòa bình hẳn hoi. Vậy mà tốc độ "lão hóa” của sư trưởng rõ ràng táng nhanh hơn những năm đánh Mỹ gian khổ. Trong đời riêng của sư trưởng mấy năm gần đây có một chi tiết thú vị. Vợ ông đã bốn mươi lăm tuổi, vậy mà sau một năm hòa bình, bỗng hồi xuân, sinh thêm một "cậu ấm" nữa! Sự kiện ấy làm xôn xao cả sư đoàn và khiến cho tham mưu trưởng Nhường phát ghen lên. Vậy là cho đến ngày hôm nay" "cậu ấm" mới hơn một tuổi. Thật là thú vị nếu biết sư trưởng có lúc nào rảnh rang đầu óc mà nhớ tới đứa con nhỏ của mình không?
Sư đoàn trưởng hình như vừa nghĩ ra một ý gì đó, ông khẽ à lên một tiếng, rồi cầm chiếc bút chì dầu khoanh một khoanh tròn trên bản đồ. Làm xong động tác ấy, ông quẳng toạch bút chì xuống bản đồ, xoa hai tay vào nhau và khẽ thở phào. Tuấn biết đã đến lúc phải đánh tiếng:
-   Báo cáo sư trưởng, Tôi có mặt!
-   A! Tuấn hả. Đến lúc nào thế?
-   Tôi vừa tới ạ.
-   Ngồi xuống đây. Hầy! Chắc là cậu đã ngủ tít thò lò rồi hả?
-   Tôi chưa ngủ được ạ.
-   Thế thì tốt, sẽ đỡ cay mắt hơn. Có lẽ ta phải thức khuya một chút đất. Cậu uống được cà phê chứ?
-   Báo cáo sư trưởng, Tôi thì thứ gì cũng xài được.
Sư trưởng gọi đồng chí công vụ, yêu cầu pha cà phê rồi trở lại bàn. Ông vặn to chiếc đèn tọa đáng thêm một chút rồi mở đầu bằng một câu hỏi:
-   Cậu đã từng lặn lội ở khu đông bắc Campuchia hồi đánh Mỹ rồi    chứ nhỉ?
-   Vâng ạ - Tôi   cũng đã làm   nhiệm vụ ở khu vực này từ đầu mùa khô năm bảy mươi hai tới giữa năm bảy mươi ba.
-   Biết tiếng Campuchia không?
-   Đôi chút ạ. Nghĩa là có thể giao    dịch thông thường với nhân dân. Còn khi   phải đề cập tới   các vấn đề chính trị quân sự thi hơi gay. Hồi đó, chúng Tôi rất vất vả khi giải thích Hiệp định Pari cho nhân dân bạn. Ngay từ hồi đó bọn Pôn Pốt đã xuyên tạc nội dung hiệp định để chia rẽ hai dân tộc. Chúng nói rằng: Việt Nam ký hiệp định để chia rẽ bỏ rơi Campuchia... Thậm chí chung còn nói rằng ông Lê Đức Thọ đã thỏa thuận ngầm với Mỹ và Lon Non, bản đứng cách mạng Campuchia...
-   Kể gì cái bọn mất dạy đó.
Tuấn buông một câu thăm dò:
- Có lẽ... chúng ta có nhiệm vụ gì đó phải tiếp xúc với dân?
-   Cậu sẽ rõ ngay bây giờ thôi. Sư trưởng cầm chiếc bút chì dầu lên, gõ nhẹ vào tấm bản đồ. - Thế này, bộ tư lệnh quân đoàn vừa thông báo hồi chiều rằng ở khu vực này (ông khoanh một vòng tròn trên bản đồ) vừa nó ra một cuộc binh biến của một lực lượng tiến bộ. Lực lượng này đã đứng lên chống lại mệnh lệnh tấn công Việt Nam của bọn Pôn Pốt. Hai ngày nay, đài kỹ thuật của quân đoàn liên tục nhận được trên làn sông một bức thông điệp yêu cầu bộ đội Việt Nam ủng hộ họ chống lại bọn Pôn Pot. Có lẽ, hiện nay họ đang bị bao vây. Với một lực lượng chắc là không lớn lắm, họ rất dễ bị tiêu diệt.
-   Tôi hiểu nghĩa là điều mà chúng ta dự đoán đã xẩy ra.
-   Đúng vậy. Bộ tư lệnh quân đoàn đã báo cáo lên Bộ cái tin quan trọng này và ngay lập tức nhận được chỉ thị phải tìm mọi cách bắt liên lạc với lực lượng này để từ đó tìm cách giúp họ. Hà Nội đặc biệt quan tâm tới vấn đề này. Chúng ta đang cần có những yếu tố tích cực từ bên trong để từ đó tìm ra những giải pháp có thể cứu vớt một cuộc cách mạng đã bị phản bội và một dân tộc, đang chìm trong biển máu của nạn diệt chủng. Như vậy, vấn đề không phải, chi là cứu giúp, chi viện cho một nhóm binh biến. Đây là một tín hiệu tốt lành báo hiệu sự thức tỉnh của nhân dân và binh lính Campuchia. Cũng có thể nói rằng đây là những tín hiệu tốt lành cho một tương lai của cách mạng Campuchia, của dân tộc Campuchia nữa. Từ đó cũng có thể hiểu rằng đây là dấu hiệu cho một khả năng mới để chúng ta nhanh chông vượt qua tình trạng bế tắc hiện nay.
-   Như vậy... Vấn đề. trở nên đặc biệt quan trọng.
-   Đúng thế. Vì vậy Bộ tư lệnh quân đoàn đã nhận được lệnh phải tìm mọi cách bắt liên lạc với nhóm binh biến này và tìm. mọi cách giúp đỡ họ cũng cô, xây dựng lực lượng của mình. Nhưng muốn vậy cần phải xác mình cho được xem có thực là có một lực lượng như vậy hay không? nếu có thì quy mô của nó ra sao, quan điểm chính trị của họ thế nào? Họ chỉ dừng lại ở việc nói dậy chống lại cuộc khủng bố nội bộ đang điễn ra quyết liệt trong quân đội Pôn Pốt, tự cứu lấy bản thân mình, hay còn có những khát vọng lớn hơn nữa, nghĩa là họ có nghĩ đến việc tìm cách cứu lấy cả dân tộc mình hay không?
*   Vậy là... phải tìm gặp được họ.
....

....
Sư trưởng ngước nhìn Tuấn, khẽ mỉm cười:
-   Cậu thông mình đấy. Và, đây mới là điều quan trọng. Sử mạng ấy đã được giao cho sư đoàn ta. Cụ thể là... giao cho đồng chí.
Sư đoàn trưởng dừng lại một lát như để cân nhắc thêm những điều sắp nói. Tuấn cũng chờ đợi những lời trang trọng. Nhưng rõt cuộc, giọng sư trưởng bỗng hạ hẳn xuống, thư thả tâm tình.
-   Khó khăn đấy, Tuấn ạ. Cậu nhìn lên bản đồ sẽ thấy. Đây họ ở khu vực này. Chưa xác định được rõ tọa độ. Như vậy có nghĩa là cậu sẽ phải vượt qua phòng tuyến dày đặc nhiều tầng của địch, luồn sâu vào nội địa của chúng khoảng hơn hai chục cây số theo đường chim bay.
-   Tôi... sẽ cô gắng ạ...
-   Đây không phải là một chuyến trinh sát thông thường. Ngoài những khó khăn trở ngại khi vượt qua phòng tuyến của địch cậu sẽ gặp những phần khó khăn khác. Cuối cùng cậu phải tới đích. Phải gặp được họ. Phải nắm được và đánh giá đúng tình hình. Nhắc lại là đánh giá đúng tình hình rồi báo cáo bằng điện đài về. Sau đó có thể cậu phải lui lại, cùng họ tổ chức lực lượng chiến đấu, xây dựng lại đội hình đánh trả tất cả các đởt tấn công của bọn Pôn Pốt và chờ lệnh phối hợp ở nhà. Cậu hiểu rõ nhiệm vụ chứ?
-   Báo cáo Tôi hiểu.
-   Để làm nhiệm vụ này, cậu phải tổ chức ngay ngày mai một lực lượng trinh sát. Cậu được phép chọn tất cả những chiến sĩ trinh sát ưu tú nhất trong toàn sư đoàn, đội trinh sát đặc nhiệm này phải có từ mười lăm đến hai mươi người, trang bị vũ khí bộ binh nhẹ, mang trên vai mỗi người ít nhất là mười ngày lương thực và hai cơ số đạn chiến đấu. Tất cả mọi công tác chỉ tiến hành trong ngày mai. Sau đó sẽ có xe đưa cậu về Sài Gòn.
Tuân khẽ kêu lên:
-   Sao lại về Sài Gòn ạ?
-   Bộ chỉ huy tiền phương yêu cầu cậu về nhận nhiệm vụ trực tiếp ở đó. Và, có thể ở đó họ sẽ cung cấp thêm cho cậu một số tin tức tài liệu quan trọng khác. Ngoài ra, CÓ lẽ cấp trên còn muốn trực tiếp dặn dò thêm. Thế đấy, đây là một nhiệm vụ cực kỳ quan trọng mà. Có lẽ đã nói hết những điều chủ yếu nhất, sư trưởng lại im lặng. Ông ngồi chống cằm, nhìn đăm đăm vào cái vòng tròn mà ông vừa khoanh trên bản đồ. Ông ta tin rằng Tuấn đã hiểu rõ tính chất quan trọng của nhiệm vụ và những khó khăn mà anh sẽ phải vượt qua. Với những người như Tuấn không cần phải động viên. Nhưng dù sao dặn dò thêm vài câu có lẽ vẫn là cần thiết:
-   Mình chỉ nhắc cậu một điều: cô gắng giữ bí mật, tránh đủng độ. Nếu bị bao vây, có thể phải hy sinh một bộ phận để chặn địch hoặc đánh lạc hướng chung. Nhưng... nên nhớ rằng bằng mọi giá cậu phải tới đích. Chỉ khi nào gặp được họ báo cáo được tình hình thì cậu mới hoàn thành nhiêm vụ rõ chưa?
Tuân đứng nghiêm lại đập hai gót giầy vào nhau:
-   Báo cáo! Rõ!
-   Tốt! - Sư trưởng tổ vẻ hài lòng - kể cũng kỳ lạ, hình như sử mạng của cậu là trở vào đây để mà làm việc này hay sao ấy. Biết đâu sau này tên tuổi cậu sẽ được ghi vào sử sách.
Tuấn khẽ cười:
-   Tôi chỉ mong muốn tên tuổi của Tôi vẫn còn được ghi trong sổ báo cơm của bếp sư đoàn bộ sau khi đã hoàn thành nhiệm vụ.
-   Đúng thế! - Sư trưởng gật đầu tán thành - Đó là một mong muốn chính đáng và lương thiện. Cậu chưa được phép hy sinh. Bởi vì đã một nhiệm vụ khác cho cậu đây rồi.
-   Nhiệm vụ gì nữa ạ?
Sư trưởng nháy mắt vẻ bí mật rồi ông từ từ rút trong túi ra một tờ giấy:
-   Cậu có biết cái gì đây không? Quyêt định bổ nhiệm cậu làm tham mưu trưởng sư đoàn thay cho anh Nhường.
Tuấn bàng hoàng trước điều bất ngờ này.
-   Tổi... liệu Tôi có thể...
-   Cậu có thể đủ khả năng thay anh Nhường. Thường vụ đảng ủy và thủ trưởng đã nhận định như vậy và đề lên cấp trên. Cấp trên đã quyết định. Đáng lý từ phút này cậu làm nhiệm vụ của tham mưu trưởng sư đoàn. Nhưng... vì có nhiệm vụ này nên cậu còn phải đống vai chủ nhiệm trinh sát thêm một thời gian nữa. Có nghĩa là, đây là cuộc trinh sát chuyên nghiệp cuối cùng của cậu. Rời cái nghề trinh sát, cậu có luyến tiếc lắm không?
-   Kể ra... cũng tiếc ạ. Tôi nghĩ hình như mình sinh ra để làm lính trinh sát.
-   Không có ai được sinh ra để chuẩn bị cho chiến tranh cả. Chúng ta sinh ra, trước hết, để làm một người công dân bình thường. Nhưng rồi các loại kẻ thù kéo tới và ta ngẫu nhiên trở thành người lính. Đánh giặc là một sự nghiệp nhưng khócó thể coi là một nghề được.
-   Tôi cũng đã nghĩ như vậy. Bởi vì, như Tôi và thủ trưởng bây giờ mà được giải ngũ thì, trong lý lịch, phần nghề nghiệp, chắc chắn phải ghi là vô nghề nghiệp chứ ạ?

-   Đúng thế, đúng thế... Năm kia, khi đi khai sinh thằng bé. Đến phần khai về người cha, mục nghề nghiệp, mình lúng túng mãi. Cuối cùng phải hỏi cô thư ký   thường trực ủy   ban. Cô   ấy bảo   chú là bộ đội thì cứ ghi là nghề   nghiệp bộ đội. Mình cãi, không phải, bộ đội chỉ là một chức danh xã hội, chứ không phải là một nghề, ngay trong bộ đội cũng có hàng trăm nghề: lái xe, bác sĩ, kỹ sư, nhà ván nhà báo, thở cơ khí, thở may mặc, v.v... \
-   Cô ta tròn mắt hỏi lại "Thế ở trong quân đội bác làm nghề gì?
-   "Mình trả lời:   "Tôi đánh giặc   và   chỉ    huy đánh giặc...”.
-   Cô ta cười thế   thì bác   ghi   vào   mục nghề nghiệp: đánh nhau!".
-   Cái cô bé đến là vui. Nhưng nghĩ lại, cũng buồn cười thật. Chúng ta quả là vô nghề, hữu nghiệp, có một sự nghiệp chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, còn nghề thì không. Nhưng, có lẽ thế cũng đủ rồi. Cái khó là một số cán bộ quân đội giải ngũ về không biết làm gì cả, xin vào cơ quan nào họ cũng chối đây đẩy. Lương thì cao mà nghề thì không biết, cuối cùng chỉ có các bà vợ là buộc phải nhận vào "biên chế gia đình” thôi. Anh nào ở nông thôn thì còn khả năng bám vào hợp tác xã, chưa biết cầy thì hóc cầy rồi cũng biết, nhưng ở thành phố thì gay. Không xin được việc làm thì chỉ có nước ra đầu đường mà sửa xe đạp hay đi bám kem, mà sửa xe đạp hay bản kem cũng phải có nghề, cũng phải hóc. Nhưng thôi, sao chúng mình bỗng dưng lại sa vào chuyện này nhỉ? Ta trở lại nhiệm vụ của cậu nhé. Cậu có đề đạt thêm gì không nào?.
-   Có ạ. Tôi muốn biết mình bàn giao công việc cho ai?
-   Ờ... cái đó cũng gay đấy. Trước mắt cậu San sẽ tạm thời phụ trách lực lượng trinh sát sư đoàn. Sau đó, khi cậu về ta sẽ bàn thêm xem nên chọn ai hay xin trên một cán bộ trinh sát khác về làm chủ nhiệm trinh sát sư đoàn... Ngoài điều đó ra, cậu còn đề nghị gì nữa?
- Về Vấn đề anh Vinh và anh Doanh... Tôi đề nghị thường vụ đảng ủy và thủ trưởng sư đoàn nên giải quyết dứt khoát.
-   Theo anh, ta nên giải quyết thế nào?
-   Theo Tôi... nên trả ngay anh Vinh về vị trí chỉ huy của anh ấy. Ta có thể phê bình, cảnh cáo nhưng không nên treo lở lửng một cái án trên đầu người ta như vậy. Còn vấn đề anh Doanh, dĩ nhiên ta phải phục tùng các nguyên tắc mà cấp trên đề ra, nhưng tùy từng trường hợp cụ thể sư đoàn nên có đề nghị chính thức để cấp trên nghiên cứu. Chẳng có ai có thể hiểu anh ấy hơn chúng ta. Ở đây chúng ta cũng có đảng, có tập thể... Tự chúng ta cũng có thể kết luận được về phẩm chất của một con người. Chúng ta cũng không nên chỉ dựa vào những quyết định cô tính nguyên tắc chung mà quyết định số phận của một con người đã sống chết với chúng ta hàng chục năm trời.
-   Đúng thế - Sư trưởng khẽ gật đầu - Thường vụ đảng ủy sư đoàn và sư đoàn trưởng đã phát biểu ý kiến của mình với các cơ quan cấp trên. Nhưng có những nguyên tắc mà chúng ta không thể vượt qua được. Vì vậy, với đồng chí Doanh chúng ta không làm gì hơn được. Về cậu Vinh thì lại khác, chúng ta cò thể hiểu được hành động của đồng chí ấy. Nhưng kỷ luật vẫn là kỷ luật. Mọi mệnh lệnh phải được chấp hành tuyệt đối. Đồng chí Vinh đã làm trái một mệnh lệnh của cấp trên, ví thế việc thi hành kỷ luật là không tránh khỏi. Nhưng bọn mình cũng không có ý tước quyền chỉ huy tiểu đoàn của cậu ấy đâu. Sáng mai cậu ấy sẽ trở lại đơn vị thôi. Nhưng tại sao anh lại đưa vấn đề này ra vào lúc này? Tôi muốn hỏi những yêu cầu của anh về nhiệm vụ Tôi vừa giao cho anh cơ mà?
Nghe giọng nói nghiêm trang của sư trưởng, Tuấn không dám nói gì thêm nữa anh vội đứng dậy:
-   Tôi đã rõ nhiệm vụ và không yêu cầu gì thêm nữa.
- Được. Đồng chí có thể về. Đêm nay phải ngủ, sáng mai đồng chí tiến hành chọn người, chín giờ báo cáo danh sách với Tôi. Từ chín giờ đến ba giờ chiều những anh em được chọn chuẩn bị gạo đạn và trang bị cá nhân. Nhưng vẫn phải giữ bí mật nhiêm vụ chỉ đến khi đồng chí ở Sài Gòn về mới được phổ biến nhiệm vụ cho anh em.
-   Báo cáo, rõ! Tôi xin phép...
-   Khoan đã. Kể từ giờ phút này đồng chí là tham mưu trưởng sư đoàn. Sáng mai, vào giờ giao ban Tôi sẽ công bố quyết định này. Nhiệm vụ đặc biệt này không được phổ biến rộng rãi. Tôi sẽ thông báo rằng đồng chí tham mưu trưởng sẽ dẫn đầu một đội trinh sát đi chuẩn bị cho một chiến dịch mới.
-   Thế nhé - Sư trưởng bước tới nắm lấy cánh tay Tuấn, giọng ông nhẹ nhàng âu yếm hơn. Vất vả, gian nan đấy Tuấn ạ, nhưng có lẽ chúng sẽ có vinh dự là những người đi tiên phong trong việc mở ra một con đường mới. Có thể đó mới chỉ là một lối mòn mà từ đó sẽ mở ra những đại lộ để dẫn tới chiến thắng.
Tuấn khẽ cười, giọng hóm hỉnh:
-   Tôi cũng không mê những vinh quang kiểu này lắm, thủ trưởng ạ. Bởi vì, mỗi khi đón nhận những thử thách mới, hy sinh mới chúng ta đã quen nghe nói tới những kiểu vinh quang như vậy. Tôi nhớ, hồi đánh Mỹ, một lần nào đó nghe đồng chí trưởng ban tuyên huấn sư đoàn, lên lớp rằng; "Một lần nữa lịch sử lại đặt lên vai dân tộc ra những trách nhiệm nặng nề” thì, một cậu trinh sát trong đại đội hồi ấy, buột miệng chửi tục một câu: "Tiên sư cái ông lịch sử ! Sao cứ chất mãi lên đầu lên cổ chúng ta những trách nhiệm nặng nề thế? Sao không đem mà chia đều cho tất cả?”.
Sư đoàn trưởng bỗng phá lên cười...
-   Thôi, cậu về ngủ đi, công việc ngày mai nhiều đấy.
Tuấn trở về phòng ngủ của mình nhưng anh biết có đi nằm cũng vô ích, anh đô't đèn lên, rồi tiếp tục ngồi đóc nót những tài liệu của Chiến để lại. Anh hy vọng tìm thấy ở đó những câu trả lời cho công việc này. Và sau đó phải suy nghĩ, lựa chọn những chiến sĩ cho đội trinh sát đặc nhiệm này. Đúng vậy, phải suy nghĩ và lựa chọn."

II
Việc chọn người cho một đội trinh sát đặc biệt hóa ra không đơn giản một chút nào. Trong số hơn bảy mươi chiến sĩ trinh sát của đại đội trinh sát sư đoàn, làm sao có thể lựa chọn được mười lăm người mà anh cần? Nhất là khi anh chưa hiểu biết- được bao nhiểu về họ.
‘Trước hết, anh phải chọn một người có thể sẵn sàng thay thế anh tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ, khi mà anh có thể bất ngờ ngã xuống trên đường. Đó là điều đầu tiên mà anh phải tính đến, phải lựa chọn. Anh suy nghĩ về việc đó với một tâm trạng bình thân, tỉnh táo, mặc dù về thực chất đó là sự suy nghĩ tính toán về cái chết của mình. Có lẽ, chỉ có trong chiến tranh người ta mới suy nghĩ thật nghiêm túc về điều đó. Ai là người thay thế mình, đứng vào vị trí của mình khi mà mình ngã xuống; Ai có. thể làm được việc đó trong số các đồng chí, đồng đội? Chắc chắn sẽ có một ai đó thay vào vị trí của mình trong đội ngũ. Điều đó không mấy khổ khăn. Bởi vì, một đội ngũ cũng giông như một bộ máy, tháo gỡ, thay thế một chi tiết trong bộ máy nào đó nào có khó khăn gi.
-   NHƯNG ĐÂY LÀ MỘT CON NGƯỜ&*Sự mất đi của một con người là cái không thể nào thày thế được. Liệu ai sẽ thay thế mình làm con của mẹ, làm cái thằng Tuấn ở trên đời? Liệu ai sẽ thay thế được vị trí làm bố của những đứa trẻ mà cha nó đã hy sinh. Không! Không ai có thể thay thế được. Hảo đã lấy chồng, nhưng không ai có thể thay thế được cái vị trí mà mình đã có trong tâm hồn cô ấy. Mỗi cuộc chiến tranh đi qua để lại bao nhiêu khoảng trống khống thể thay thế được trong cuộc đời này? Đó là những lỗ trống thăm thẳm, 'không thể lấp đi như san lấp những hố bom. Tuy vậy, cũng phải tìm ra người có thể thay thế mình. Trước hết là trong đội ngũ, trong cái cỗ máy nhỏ này. Muốn vậy, trước hết phải ỉập một giả thiết. Cái giả thiết khủng khiếp nhất: "Mình sẽ chết.Có nghĩa là phải lập bài toán trên cơ sở đã xóa bỏ hoàn toàn chính mình ỉ Trước mỗi cuộc ra trận, những người chỉ huy có
-   trách nhiệm đểu phai đặt ra cái giả thiết nghiêm khắc ấy.
-   Suốt đêm Tuấn suy nghĩ về điều này nhưng anh vẫn chưa biết nên chọn ai là người thay thế mình Hình như, anh cảm thây mình vẫn còn chưa hoàn toàn sẵn sáng trước cái điều hoàn toàn có thể xẩy ra ấy. Chẳng lẽ mình lại có thể chết?
-   Nhưng, đây là phương án cho một chiến dịch Phải tập suy nghĩ rằng mình sẽ chết. Lúc ấy, có thể là đội trinh sát đã nằm sâu trong lòng địch, có thể đang bị bao vây, đang chiến đấu quyết liệt với kẻ thù. Mình trúng một viên đạn, một mảnh pháo, hay một nhát dao găm vào tim. Lúc ấy, cái người đã được mình chuẩn bị, mình chỉ định ấy sẽ thét lên "Đồng chí Tuấn hy sinh. Tất cả các đồng chí theo lệnh Tôi!”. Đến lúc ấy, chính người vừa thay thế anh cũng sẽ phải nghĩ đến khả năng mình sẽ chết và đến lượt anh ta phải lựa chọn người thay thế mình. Mặc anh ta!... nhưng... dù sao đó vẫn là phươngãn tốt nhât. Còn có những phương án xấu hơn, cực xấu, xẩy ra. Nếu giả thử, mình là người cộn lại cuối cùng của đội trinh sát, ngoảnh đi ngoảnh lại các đồng chí xung quanh đã hy sinh hết, chỉ còn lại một mình? (!) Đó là điều đáng sở hơn cả. Vì đằng sau mình là một khoảng trông sẽ không co ai thay thế mình mà tiếp tục nhiệm vụ, sẽ không còn ai trở về mà báo cáo với chỉ huy sư đoàn, với những người con sống rằng chúng Tôi đã chiến đấu và hy sinh như thế nào. Rừng rậm Campuchia có thể sẽ không lưu giữ được dấu vết nào của cuộc chiến đấu ấy. Và, trong hồ sở cán bộ sẽ xuất hiện hai chứ lạnh lùng "Mất tích"! Đó là khả năng xấu nhất có thể xẩy ra. Anh đã nghĩ tới và chính điều đó khiến anh bàng hoàng.
-   Tuy vậy, cũng phải chọn cho được người nào đó thay thế mình khi tình hình "đẹp nhất” xẩy ra, ấy là khi mình chết trước anh ta.
-   Tuấn mỉm cười trước nghịch lý của vấn đề. Trời đã rạng sáng. Đầu óc anh nhức như búa bể. Anh vội vả mặc quần áo, chui ra khỏi cãn nhà hầm vừa chạy quanh nơi đống quân vừa hít thở không khí trong lành của buổi sắng. Không hiểu sao chính trong lúc vừa chạy vừa hít thỏ như vậy, anh lại nhớ ra một tên người- Anh khẽ reo lên "Chính!" Trần Đức Chính trung đội trưởng trung đội I của đại đội trinh sát. Đúng thế, chính hắn: chứ không phải ai khác sẽ là người thay thế mình nếu như mình hy sinh dóc đường. Ngày trước đã có một lần hắn được chỉ định thay thế mình chỉ huy trung đội nếu mình hy sinh. Đó là lần mình chỉ huy trung đội thóc sâu trinh sát phía nam Tây Nguyên, lần ấy đội mình đã bị bom na pan và... những mảng sẹo ở ngực, ở bụng... Chính là một trong số những người có may mắn là không trúng một giọt crếp nào. Khi bọn biệt kích Mỹ đó bộ xuống định chụp cả đội thì hắn đã chỉ huy số anh em còn lại nó súng tiêu diệt cả đám biệt kích đổ bộ, luôn cả chiếc trực tháng, rồi bằng cách nào đó hắn đưa được trọn vẹn những anh em bị thưông về phía sau. Nhưng... mình không chết. Sau khi ra viện mình lại trở về làm đại đội trưởng, còn hắn vẫn là tiểu đội trưởng cho đến khi kết thúc khăng chiến chống Mỹ. Đến nay mình đã là trưởng phòng tham mưu sư đoàn không hiểu sao hắn ta cứ lẹt đẹt dưới trung đội? Mình có gì tài ba hơn hắn nhỉ? Có lẽ mình may mắn hơn? Dễ vừa lòng cấp trên hơn, còn hắn thì lì lởm, ít nói, lại hơi ngang nữa. Hôm vừa rồi, khi mình tới trình điện đại đội trinh sát, gặp nhau hắn cũng chỉ khẽ nhếch mép cười và buông một câu xóc lửng "Thủ trưởng bảnh trai quá! Cơm gạo Hà Nội có khác!" Đến đêm, giữa cuộc liên hoan với ban chỉ huy đại đội, trong khi mọi người cười nói rang rang, hắn chỉ uống tì tì. Chẳng nói chẳng rằng, càng uống mặt hắn càng tái đi. Đến gần cuối chầu, khi Tuấn đã lơ mơ rồi) hắn mới khệ nệ bê tới một bát rượu đẩy có ngọn. Hắn nhìn anh đăm đăm, giọng vẫn tỉnh rụi:
-   ■ Nhân danh những người lính trinh sát cựu trào của sư đoàn xin chúc mừng tân chủ nhiệm. A, không phải, ông là cựu chủ nhiệm chứ. Trước khi rời sư đoàn anh cũng đã là chủ nhiệm trinh sát rồi. Sau hai năm hóc hành trở về ông còn chiếu cô ngồi vào cái ghế chủ nhiệm trinh sát sư đoàn là một hành động mã thượng đấy. Nhưng cái ghế ấy không êm đâu, ông Chiến ngồi chưa nông đít đã phải ra đi. Còn ông, ông cóc chết được đâu! Mẹ khỉ, số ông Tôi biết, dai nhách ! Nhưng ông là thằng chịu chơi đấy, ông về, cánh này yên tâm hơn, đỡ bị người ta sai khiến một cách ngu xuẩn hơn. Vậy thì xin chúc mừng ông.
Tuấn nhìn bát rượu mà toát mồ hôi:
-   Thú thực... mình... mình say quá rồi!
Chính vằn mắt lên:
-   Ông hóc ở đâu cái thói giữ gìn kiểu cách ấy?
Tôi không quên là ông đã uống với những glà làng Tây Nguyên như thế nào. Vậy thì hãy uống với Tôi bát rượu này. Ông có say hôm nay cũng đếch ai kiểm điểm đâu.
Tuấn đã uống và kỳ lạ là anh đã không ngã gục vì say. Chỉ sau đó Chính mởi cởi mở hơn. Anh biết Chính cũng có những nỗi buồn, cấp trên không đánh giá đúng cậu ấy. Nếu giao cho Chính đại đội trinh sát này có lẽ Chính sẽ làm nên chuyện. Hà cớ gì phải xin một cán bộ từ nơi khác về? Tay Long có lẽ cũng khá nhưng Chính thì kém gì? Về trinh sát mình cũng còn phải chịu hắn nữa là. Thôi, thế là Ổn. Dứt khoát sẽ chọn hắn làm chỉ huy trưởng của đội trinh sátr mình đi vào đó với tư cách là cán bộ cấp trên trực tiếp. Tự hắn sẽ biết phải chọn ai?
Thật là nhẹ nhõm tiện lởi cho mình quá.
Tuấn bỗng thấy mặt mình thoáng ửng hồng lên anh cảm thây xâu hổ khi biết rằng, một lần nữa anh lại phải dựa vào Chính để hoàn thành nhiệm vụ.
*
* *

...
Anh nói liền một mạch, có cảm giác như anh đang đóc bài hóc thuộc lòng. Trong khi anh nói, Chính vẫn im lặng. Nếu có một lúc nào đó anh dừng lại, quan sát gương mặt người ngồi đối điện với mình, hẳn anh sẽ giật mình về cái vẻ lạnh lùng, thờ ở của anh ta. Nhưng, anh đủ can đảm không dừng lại, anh muốn nói cho hết những điều mình suy nghĩ về nhiệm vụ, rồi sau đó mọi việc tùy thuộc vào phản ứng của Chính.
-   Như thế có nghĩa là... anh sẽ là người trực tiếp chỉ huy đội trinh sát. Còn...
-   Còn anh thì chỉ huy Tôi ! - Chính bỗng hỏi và nhếch mép cười.
-   Mình muốn... dành cho cậu một khoảng chủ động nào đó - Tuân bỗng lúng túng.
-   Vẽ chuyện. Lại còn có cái thứ quyền lực bên trên quyền lực. Một nhúm người, nhiều nhặn gì. Tôi dám chắc rằng ông Nguyên không nói với anh như vậy...
• Dĩ nhiên... sư trưởng giao cho mình trực tiếp chì huy cuộc thóc sâu này, nhưng dù sao cậu cũng là người hiểu anh em hơn.
Chính cựa mạnh trên ghế, nhản nhó một hồi rồi bỗng ngước mắt Ịên nhìn thẳng vào mặt Tuấn.
-   Anh hóc ờ đâu cái thôi loanh quanh ấy? Hồi trước, anh đâu có như vậy? Đây không phải là sự tế nhị mà là sự giả dối. Anh sở rằng Tôi sẽ tự ái khi không đống một vai trò chỉ huy nào trong đội chứ gì? Vì thế nên anh mới tự bầy ra cho mình cái vai Thái thượng hoàng phải không? Vậy thì anh không hiểu Tôi rồi. Tôi chưa bao giờ không hài lòng vì phải giữ những vị trí khiêm tốn trong cuộc đời cả. Tóm lại là thế này, anh cứ chỉ huy Tôi, Tôi có thể làm phó cho anh hoặc làm tổ trưởng một tổ. Như thế cũng vinh dự cho Tôi lắm rồi. Ăn cỗ án bàn gì ở đây mà phải vội vã sắp xếp thứ bậc. Chỉ cần vượt qua biên giới là chúng ta đều ở trong tình trạng nguy hiểm như nhau. Anh hoặc Tôi, hoặc bất cứ chiến sĩ nào trong đội đều có thể bất giờ đủng phải một quả mìn hay trúng một viên đạn. Trở lại lối suy nghĩ ngày xưa, khi chúng ta cùng nhau lặn lội trong lòng địch đi, anh Tuấn ạ. Có như vậy mới đủ tin cậy lẫn nhau mà hoàn thành nhiệm vụ cực kỳ khổ khăn này.
-   Chính - Tuấn vội nắm lấy tay bạn - Mình xin lỗi cậu. Có lẽ... mình đã xúc phạm đến cậu, mìnhđã không thành thực. Quả là... mình có hơi bản khoăn khi phải lựa chọn cậu đi với mình. Đúng ra là chỉ cần một mình cậu cũng có thể dẫn đội trinh sát đi tới đích, hoàn thành nhiệm vụ. Nhưng cấp trên đã giao nhiệm vụ đó cho mình có lẽ vì tính ch ất quan trọng của công việc. Nhưng, nếu không có cậu thì thật khó mà mình có thể hoàn thành được nhiệm vụ.
-   Thôi được rồi - Chính vội xua tay - Tôi không muốn nghe anh véo von nữa. Tóm lại là chúng bắt đầu từ việc gi nào?
-   Trước hết, chọn lấy mười lăm chiến sĩ có kinh nghiệm, có bản lĩnh...
-   Xong ngay!
-   Có cần phải tham khảo ý kiến anh Long không?
-   Không. Tôi chọn rồi anh quyết định và đưa danh sách đó cho anh Long.
-   Đồng ý. Sau đó, anh sẽ cùng anh em chuẩn bị cho chuyến đi.
-   Được, Nhưng việc này thì lại phải bàn với ông Long. Yêu cầu ông ấy dồn đẩy đủ trang bị đi rừng cho đội. Anh cũng nên biết rằng trang bị cho lính trinh sát ngày nay còn thua xa hồi đánh Mỹ đấy. Lương khô, thuốc men anh phải trực tiếp đi mà xin, nếu cần phải yêu cầu ông Nguyên viết lệnh.
. - Khó khăn thế kia à?
-   Thế đấy! Tôi đã nói rằng bây giờ không như hồi đánh Mỹ. Tất cả mọi thứ đều thiếu, đểu thừa ở đâu đó nhưng đều thiếu ở nơi người lính cần dùng! - Có trời mà biết vì sao lại như vậy? Hồi đánh Mỹ, anh còn sống răng răng ra người ta đã phát cho mỗi thằng một cái bao để bộc cái xác mình rồi. Nhưng bây giờ, liệt sĩ ở chiến hào đưa về phải nằm chờ hàng ngày mới được khâm niệm. Thế đây, ông chủ nhiệm của tôi ạ. Anh phải hiểu tất cả những cái đó đã, trước khi hiểu kẻ thù.
-   Đến thế nữa à?
-   Vâng còn hơn thế nữa. Có lần bí quá ông trưởng ban chính sách nửa đêm phải mò lên tận tông kho. Cậu có biết cái thằng cha phụ trách ở đó trả lời thế nào không? Hắn bảo đơn vị anh hết kế hoạch rồi! - Mẹ cha nó chứ! Lại có thể chết ngoài kế hoạch nữa chắc?
-   Những thằng như thế... phải mang ra mà bắn!
-   Ngài sẽ còn nhiều dịp m.à phẫn nộ - Chính khẽ nhún vai rồi đứng dậy - Một giờ nữa Tôi sẽ mang danh sách tới cho anh, được không? Quả thực là cũng may mà anh trở lại chiến trường sớm đấy, nếu không thì... anh cũng đến hông.
-   Kỳ quặc - Tuấn bỗng bật cười lớn - Khi mình ở. chiến trường ra Hà Nội hóc thì người ra nói rằng bọn mình ở chiến trựờng lâu, tác phong thì du kích, đầu óc thì mù mờ, nhìn đời ngở ngở ngác ngác. Bây giờ trở lại chiến trường thì cậu lại nhận xét rằng nếu ở lâu ngoài đó mình sẽ hông. Thế là làm sao?
-   Còn làm sao nữa? Anh sẽ trở thành một sĩ quan mẫu mực, hiểu nhiều biết rộng, nói năng chín chắn, quần áo lúc nào cũng thởm tho bông lộn. Thế thôi!
-   Nhưng... như thế thì có gì là xấu?
-   Chẳng có gì là xấu cả, có điều, anh sẽ nhập vào một thế giới khác, sẽ xa lạ với bọn Tôi.
-   Thế theo cậu... thì cứ có chiến tranh, cứ ở chiến trường mãi thì mình mới là mình hay sao? Không phải vậy đâu, chúng ta phải được hít thở bầu không khí khác, phải có một cuộc sống đa dạng, phong phú hơn, chứ không phải là như thế này.
Chính nhăn mặt, nhổ toẹt một bãi nước bọt:
-   Thì Tôi có thiết quái gì cái bầu không khí khét lẹt mùi thuốc súng, cái cuộc sống căng thẳng, đơn điệu, đầy chết chóc này đâu... Nhưng, cái cuộc sống ngoài kia, ở phía sau lưng chúng ta, cũng làm mình hoảng sở không kém đâu. Anh nên nhớ rằng sau năm bẩy mươi làm Tôi đã đi làm công tác biệt phái hơn một năm trời Sài Gòn. Cái cơ quan mà Tôi công tác có chức năng quản lý một khối lượng tài sản rất lớn mà ta đã thu hồi được ở các công sở của chính quyền cũ. ô tô, biệt thự, ti vi, tủ lạnh, kim loại quý, và cả các đồ trang sức quý giá của các bà mệnh phụ phụ nhân, các loại máy nghe nhạc... đủ cả. Sau một năm tất cả những thứ đó tan biến như bong bông xà phòng! Tôi biết là nó đã đi những đâu? Tôi biết tất cả các thủ đoạn mà người ta đã sử dụng về chiếm đoạt nó. Tôi đã cho vài thằng đi tù... Nhưng, chỉ được vài thằng thôi và Tôi đã bị chúng nó bu vào Tôi như một lũ chó sói. Cũng may mà Tôi vẫn còn là quân nhân, bộ quân phục này đã cứu Tôi. Tôi chỉ việc nhổ toẹt vào tất cả những cái đó và trở về đơn vị. Dĩ nhiên là với một nhận xét không lấy gì làm tốt. Chỉ có điều chúng nó không thể buộc tội được Tôi là đã tở hào dù là một đồng xu trong cái đống của cải ngồn ngộn ấy! Có hàng trăm thủ đoạn chúng dùng để mua chuộc, dụ dỗ Tôi. Nhưng, nhờ trời, Tôi là lính trinh sát, mắt Tôi quá tinh, mũi Tôi khá thính, thần kinh Tôi cũng khá vững vàng, và của đáng tội, trình độ võ thuật và tay súng của Tôi cũng không vừa, vì thế nên Tôi đã trụ được ở cái nơi đó hơn một năm trời. Trong khi đó thì anh đi học, còn Tôi, ở ngay tại đó Tôi đã học được nhiều điều mà người khác dẫu sống một đời chưa chắc đã biết hết được. Thế đấy, ông thủ trưởng của Tôi ạ. Bây giờ thì ông đi lo phần việc của ông đi và nhớ là phải khôn ngoan đấyr nếu không thì lính của ông sẽ hốc xơi!
-   Nói xong, Chính vội vàng bỏ đi ngay. Dường như cậu ấy cũng cảm thấy ngạc nhiên với chính mình vì đã nói nhiều đến thế. Còn Tuấn, anh hoàn toàn bất ngờ trước những điều mà anh vừa được biết về Chính, người bạn chiến đấu cũ của mình. Anh cô hình dung ra quáng đời ngắn ngủi mà Chính đã trải qua khỉ đi công tác biệt phái. Đó quả là một cuộc chiến đấu, vật lộn trước hết với chính mình, sau đó là với những thối xấu xa của con người. Nhửng năm vừa qua anh đã không biết thế nào là sức mạnh của vật chất, của tiền bạc, tiện nghi. Nhưng có người có thể vì nó mà bản rẻ cả lương tâm, cả quá . khứ vinh quang của mình, vì nó mà trở nên tàn ác để tiện, bỉ ổi. Chính đã vượt qua cuộc vật lộn ấy, và anh đã chiến thắng những cám dỗ và yếu hèn, đó và có thể ngạo nghễ "nhổ toẹt" vào tất cả những kẻ xâu xé cái đống của cải vật chất ấy. Nhưng rõ ràng dấu vết mà cuộc vật lộn ấy để lại trong tâm hồn anh không phải là nhỏ. ở anh đã xuất hiện cách nghĩ rằng: ngoài mặt trận, ngoài chiến hào ra không có nơi nào con người có thể sống trung thực với nhau, chân thành cởi mở với nhau. Đã xuất hiện cái nhìn thiếu thiện cảm, thiên lệch với một đời sống vật chất đẩy đủ, tiện nghi... Đó là những hạn chế không nhỏ “đối với sự hoàn thiện của một con người. -Rồi đây, khi đất nước trở lại thanh bình. Chính sẽ bắt đầu cuộc sống bình thựờng của mìnr ra sao? Chắc hẳn là sẽ khống tránh khỏi sự dao động, vấp váp: Cái nhìn cực đoan đối với con người và cuộc sông đa dạng đẩy mâu thuẫn của nó chắc chắn sẽ không mang lại cho con người sự thanh thản, hạnh phúc.
-   Nhưng biết làm sao được? Con người là sản phẩm của hoàn cảnh xã hội mà. Chính đã được nhào nặn như thế trong cuộc chiến đấu đối mặt với kẻ xấu. Trong một hoàn cảnh như vậy, chỉ có hoặc rắn đanh lại, hoặc tự tan chảy ra mà thôi. Dù sao anh cũng tin rằng sẽ không phải ân hận vì đã chọn Chính là người sẵn sàng thay thế mình chì huy đội trinh sát khi anh hy sinh. Ý nghĩ ấy khiến anh hoàn toàn yên tâm và có lẽ bây giờ anh mới có thể thực sự bắt tay vào việc chuẩn bị chi chuyến công tác đặc biệt của mình.

III
Anh không ngờ Doanh phải ra đi sớm đến như vậy. Thế là sự đã không thể khác. Sau gần một ngàý chạy ngược chạy xuôi để chuẩn bị cho đội trinh sát, anh hoàn toàn không chờ đợi một cuộc chia tay buồn bá như vậy, hình như Doanh đã chờ anh suốt cả buổi chiều.
-   Mình đợi để chúc mừng cậu, và... chia tay cậu luôn.
Doanh cô giữ giọng bình thân, nhưng nhìn vào đôi mắt anh ta, Tuấn thấy cả một nỗi buồn vời vợi.
-   Sao thế...
-   Mai mình đi rồi.
. Đi đâu?
-   Về tuyến sau... Trước mắt là về phòng cán bộ quân đoàn đợi có lệnh điều động. Rất có thể mình phải rời quân đội.
-   Đến nỗi thế cơ à? - Tuấn thắng thốt kêu lẽ
-   Tại sao cấp trên lại có thể...
-   Mọi điều đều có thể y ra cả, Tuấn ạ Mình rất tiếc - Anh khẽ buông một tiếng thở dài Nhưng... mình không ân hận gì cả. Đã ba lần nguởi ta yêu cầu mình làm tờ trình. Biết làm sao được người ta không thế tin mình nữa khi mà... mình đã gắn bò với một người phụ nữ của cái dân tộc dang là kẻ thù của chúng ta. Nhưng mình đâu biết rằng lịch sử lại đi những nước oái oăm như thế này? Suy cho cùng thì mình và cô ấy có tội gi cơ chứ?
-   Nhưng - Tuấn cô tìm cách an ủi bạn - Có ai kết tội cậu đâu? Đây chí là việc chấp hành những nguyên tắc bảo vệ của tố chức. Người ta chí điều động cậu từ tuyến trước về tuyến sau, chứ có ai làm tinh làm tội gì cậu đâu nào?
-   Còn hơn cả một cái án, Tuấn ạ. Phải rời trung đoàn trong lúc này đối với mình là chuyện đáng buồn. Bạn bè, dong chí và cả cấp trên trực tiếp của chúng ta đều thấy đây là một quyết định vô lý. Nhưng... vẫn cứ phải chấp hành, cẩn thận vẫn hơn mà. Có những người ở tận đâu đó để ra một nguyên tác nào đó. Những nguyên tắc ấy rồi trúng đầu ai người nấy chịu... Khi mình lấy vợ, mình cũng đã xin phép tổ chức. Chính ông trưởng phòng cán bộ sư đoàn đã đi thâm tra xác mình lý lịch nhà có vợ mình và ký quyết định đồng ý cho phép mình kết hôn. Ấy thế mà hôm vừa rồi cậu có biết ông ấy nói với mình thế nào không? Ông ấy bảo "Hay là CẬU xin ly dị đi. Nếu CẬU ly dị mọi việc có thể sẽ khác!". Mình hỏi lại ông ta: "Đồng chí dựa vào những nguyên tắc đạo đức nào mà khuyên Tôi như thế? Ông ta tra lời: "Tôi dựa trên những nguyên tắc của tổ chức'’ "Xin lỗi đồng chí - Mình ngắt lời ông ta một cách gay gắt: • "Tôi nhổ toẹt vào cái thứ nguyên tắc ấy của đồng chí. Vợ Tôi là người Víột gốc Hoa nhưng cô ấy không phản bội Tôi, không‘phản bội nhân dân Việt Nam thì Tôi không cô môt lý do gì phản bội họ...". "Nếu vậy thi... tổ chức sẽ buộc phải xử lý anh theo tinh thần chỉ thị số...". "Tôi sẽ chấp hành chỉ thị dó. Nhưng đồng chí nên biết ràng, những kẻ có lởi khi Tôi phải rời tuyến I, lại là bọn Pôn Pốt đấy!". "Sao? Anh nói sao? - Ông ta mở tròn mắt quát - Anh không được án nói hồ đồ đấu". Tôi biết mình lắm chứ - Doanh bình thân, nói - Gần một năm qua Tôi đã có đủ thời gian để hiểu kẻ thủ và tìm cho ra các cách đánh chúng có hiệu quả nhất. Nếu Tôi còn được chỉ huy trung đoàn thì bọn Pôn Pốt nhất định sẽ no đòn. Dĩ nhiên, sẽ có người nào đó thay Tôi và rồi đồng chí ấy cũng sẽ tìm ra cách đánh chúng có hiệu quả. Nhưng, dù sao cũng cần phải có thời gian để tìm hiểu, thử nghiệm. Mà thời gian trong chiến tranh có nghĩa là xương máu đấy. Vậy ai được lởi trong việc Tôi buộc phải rời đội ngũ của mình? Đồng đội của Tôi, trung đoàn của Tôi, hay bọn Pôn Pốt?v Mình đã hỏi ông ta như vậy đấy. Và, dĩ nhiên ông ta chụp luôn cho mình cái mũ tự cao tự đại, nhưng sự thật quả là như thế đấy.
-   Mình cũng đồng ý như vậy, cậu phải ra đi thì quả là thiệt thòi cho sư đoàn. Nhưng chẳng lẽ, ngay cả sư đoàn trưởng cũng không thể can thiệp được việc này hay sao? Tại sao ông ấy lại có thể buộc phải chấp hành một lệnh ngu ngốc đến thế?
Doanh nhếch mép cười ngao ngãn:
-   Sư đoàn trưởng thì cũng chỉ là một thành viên của tổ chức quân đội. Ông ấy không thể làm gì hơn được, sáng nay, sau buổi giao ban, ông ây goi mình lên hầm chỉ huy và buồn rầu nói. "Thôi, cậu cứ đi đi, mọi việc rồi sẽ sáng tỏ, miễn là cậu giữ được tinh thần". Mình cũng chẳng nói thêm, chỉ hỏi ông ấy một câu: "Tôi muốn biết ai sẽ thay Tôi chỉ huy trung đoàn?" Ông ấy lắc đầu, buồn bã "Tôi cũng chưa biết lấy ai mà lấp vào cái chỗ trống ấy đây". Ông già im lặng một hồi lâu rồi bỗng ngẩng lên hỏi "Theo anh thì ai có khả năng thay anh chỉ huy trung đoàn được?" Cậu có biết mình tiến cử ai không?
Tuân lắc đầu. Doanh mỉm cười rồi nói nhỏ: Vinh.
Tuấn giật mình, ngở ngác, tưông mình nghe nhầm.
-   Vinh à. Nhưng cậu ấy cũng đang chờ quyết định kỷ luật?
-   Nó sẽ không sao đâu. Nếu có bị kỷ luật thì đó cũng là vụ "kỷ luật đáng yêu". Theo mình, trong số các tiểu đoàn trưởng hiện nay, Vinh là tay cứng hơn cả.
-   Thế ý kiến của ông Nguyên ra sao?
-   Ông ấy cười và hỏi lại "Cậu không đùa đấy chứ?". Mình trả lời rằng, lúc này Tôi không còn bụng dạ đâu mà đùa nữa. Ông ấy im lặng. Nhưng đến khi tiến mình ra cửa, ông ấy vỗ vai mình và nói "Vinh là tay khá đấy, nhưng trước mắt thì chưa thể bổ nhiệm được".
Họ vừa trò chuyện vừa nắm tay nhau đi theo đường mòn trong khu chỉ hủy rồi ra tới một trảng cỏ ở ven rừng. Mặt trời sắp lặn, chân trời phía tây hồng’ rực lên như đang có một đám cháy lớn. Rừng lặng như tờ, văng vẳng tiêng nhạc vang lên từ những chiếc rađiô trong khu đống quân của sở chỉ huy. Họ lặng lẽ ngồi bên nhau trên trảng cỏ.
Tuấn biết rằng anh không thể nào an ủi được Doanh, có những nỗi buồn không thể nào chia sẽ. Trong những năm đánh Mỹ, đã có lần đội trinh sát của anh đã được tiểu đoàn của Doanh cứu thoát khi đang nằm gọn trong vòng vây địch. Nhưng đó là vòng vây của địch, người ta hoàn toàn có thể dùng sức mạnh, lòng quả cảm và trí thông mình mà cứu giúp nhau, còn hiện nay Doanh đang nằm trong một "vòng vây" vô hình của những định kiến, những nguyên tắc mà anh không thể nào cứu giúp.
....

...
   Cậu có biết và vợ mình gặp nhau trong trường hợp nào không?
-   Mình chỉ nghe loáng thoáng. Hồi các cậu mới cưới nhau mình đã rời sư đoàn rồi.
Giọng Doanh trầm hẳn xuống:
-   Hôm ấy đúng vào ngày ba mươi tháng tư. Tiểu đoàn mình đóng quân ở khu vườn phía sau của đinh Độc lập. Lúc ấy mình đang nằm trên bãi cỏ dưới một vòm cây lớnvà hình như vừa nghe loáng thoáng tiếng động cơ máy bay. Choàng mắt dậy việc đầu tiên mình nhìn thấy là những cột khói đang tuôn lên nghi ngũt. Theo bản năng, mình hét lên: "Khói quá! Dập lửa đi, máy bay đấy!" Những tiếng cười con gái bỗng tóa lên khiến mình tỉnh hẳn. Lúc ấy mình mới nhận ra xung quanh mình bầu không khí của một ngày hội. Gần hai chục cô nữ sinh mặc áo dài đủ màu đang bao quanh bếp lửa của cậu Lân. Họ mang tới đủ các thứ và đang giúp các đồng chí anh nuôi của đơn vị nấu cơm chiều. Có lẽ bộ dạng mình lúc đó tức cười lắm, nên các cô cứ cười rũ ra. Một cô mặc áo dài tím mạnh dặn lên tiếng:
Thưa đồng chí chỉ huy! Đây là đinh Độc lập và máy bay của tụi Mỹ thì đã cút về bên kia Thái Bình Dưông hết trơn rồi ạ". "Xin lỗi các bạn - Mình lúng túng trả lời - có lẽ Tôi nằm mơ. Các bạn thông cảm. Chúng Tôi đã nhiều lần phải trả giá vì sự sơ suất khói lửa khi mà trên trời bọn không quân Mỹ làm mưa làm gió. Cho nên... cứ nhìn thấy khói là Tôi đã rựon cả người. Đó là một phản xạ có điều kiện, phải không các bạn. Nhưng... sao mà các bạn đến đây đông vui thế này?
-   Tụi em đến chúc mừng bộ đội giải phóng. - Cô gái áo tím đỡ lời các bạn - Chúng em có mang theo cả hoa. Nhưng... hoa đã bị nhầu nát hết cả rồi. Còn một ít quà bảnh, thuốc lá các má ngoài khu phô" gửi biếu mấy anh. Nhưng mấy anh đây không nhận, nói phải chờ lệnh của. ông chỉ huy.
Cậu Lân anh nuôi trưởng nháy mắt chỉ vào mình.
-   Thủ trưởng của bọn Tôi đó. Các bạn ra thuyết phục anh ấy nhận quà đi. Có cả thuốc lào đấy, thủ trưởng ạ.
-   Ôi thế thì hên quá. Tụi em đâu có biết anh là chỉ huy? - Cô gái quay lại ngoắt tay một cái, mấy cô liền mang tới những bộc, những gói bảnh kẹo chất đẩy xung quanh. Mình lung túng thật sự, biết làm thế nào bây giờ nhỉ. Trên chưa có chỉ thị gì về khoản này mà, cô gái mặc áo tím bước tới trước mặt mình, mặt đỏ bừng hai bàn tay cứ vò vào nhau.
Có lẽ cô phải thay mặt các bạn nói những lời chính thức:
"Thưa ông chỉ huy - Cô gái bối rối lên tiếng - Chúng em là nữ sinh của trường Lê Quý Đôn... ư... được... được bà con cô bác trong khu phố ủy thác ư... mang... quà tới... úy lạo... các chiến sĩ gọi là chút lòng thành của bà con... mong ông.,, chỉ huy... vui... lòng...” Gắng nói xong được mấy câu như vậy, rồi cô gái ù té chạy, nép vào phía sau lưng các bạn. Mình cũng lúng túng, nhưng phải liều thôi, mà muốn cho mọi việc trôi chảy, thì phải nghĩ cách làm cho nó bớt phần long trọng đi. Nghĩ vậy, mạnh dặn bước tới: "Vậy các bạn cũng phải cho phép Tôi đọc điễn văn đáp từ chứ? Nào, xin mời vị đại điện của các vị ra đây". Các cô gái lại rúc rích, đùn đẩy. Cô gái mặc áo tím đành phải đứng lên phía trước. Mình e hèm một tiếng, nháy mắt với mấy cậu anh nuôi và mấy cậu thông tin đang đứng ngó phía sau, rồi trịnh trọng lên tiếng: "Thưa vị đại điện và các vị trong đoàn. Thứ nhất, xin thay mặt toàn thể cán bộ chiến sĩ trong đơn vị cảm ởn tấm lòng của các vị và bà con cô bác. Qua các vị, Tôi xin gửi lời chúc mừng tới bà con... cô bác, chúc mừng thành phố Sài Gòn vừa được giải phóng”. Mọi người vỗ tay hoan hô. Cánh lính bịt miệng cô nín cười. Thứ hai
-   Mình tiếp tục bằng cái giọng trịnh trọng như vậy
-   "Tôi xin phép được khiếu nại với các quý vị đại biểu. Tôi còn trẻ thế này, lại chưa vợ vậy mà bị kêu là "ông" thì e rằng oan uổng quá - Cánh lính ở lên cười. - Các cô gái cũng rúcc rích cười theo. Cô áo tím vội chạy về phía sau lưng các bạn. Mình vẫn tỉnh bở và tiếp tục với giọng nghiêm chỉnh như vậy
-   Ấy, xin các vị trật tự cho. Mời vị đại điện đứng vào vị trí của mình đi chứ, quân đội chúng Tôi thì phải có trật tự... Bây giờ mới đến việc quan trọng nhất. Tôi cho rằng chúng ta đã làm xong phần nghi lễ, các đồng chí bộ đội, xin mời lại cả đây chúng ta có thể tiếp xúc thân mật với nhau chứ, phải không các bạn?.
Cánh lính được "mở barie" bắt đầu kéo tới tán rào rào, dĩ nhiên theo phép lịch sự mình phải tiếp xúc với vị đại điện áo tím, chỉ một lát sau thì mình biết tên cô ấy, biết cả nơi ở và cũng theo phép lịch sự, mình hẹn sẽ có một dịp nào đó ghé thăm gia đình...
-   Rồi cậu đến chứ?
-   Cậu hỏi một câu thừa hết sức. - Doanh mỉm cười • nếu không đến thì làm sao nên chuyện. Nhưng phải hai tháng sau điều đó mới xảy ra. Thú thực là mình hứa như vậy, rồi quên béng luôn. Hai tháng sau cũng tình cờ mà bọn mình gặp lại nhau trên một chuyến ô tô buýt. Cô ấy nhận ra mình và nhắc lại lời hứa, mình xin lỗi và buộc phải theo có ấy về thăm gia đình. Mọi việc bắt đầu từ đó. Nhà cô ấy cũng nghèo. Ông cụ làm nghề thuốc. Quê gốcở Quảng Đông, lưu lạc sang đấy từ hồi còn trẻ, lấy vỢ quê Nam Định, nhưng bà cụ thì đã mất từ năm bảy mươi hai... Sau giải phóng, Hoa xin đi học lớp sư phạm ngắn hạn rồi về dạy ở trưởng cấp một của khu phố. Gia đinh Hoa cũng không có ai tham gia ngụy quân, ngụy quyền nên khi bọn mình xin tố chức cho phép kết hôn cũng không có trở ngại gi lắm. Lính mình sống với nhau rất hạnh phúc thằng con trai của mình thì thật là tuyệt vởi. Hôm mình về tranh thủ trước khi lên chiến đấu trẻn này, nó đã lẫm chẫm biết đi và biết bi bô gọi bố. Tất cả là như vậy đấy, Tuấn ạ. Mình không có lý do gì để ân hận khi đã lựa chọn và mình tin rằng đã lựa chọn đúng hạnh phúc của mình. Vừa rồi, khi phía Trung Quốc gấy ra làn sóng "nạn kiều” một số khá đông người Hoa ở thành phố đã bở về nước... Nhưng... ông cụ nhà mình thì không. Vợ mình đã viết thư lên đơn vị cho mình và nói rằng: "Dù có thế nào chăng nữa thì cha con em cũng không rời bở mành đấy này, nơi cha em và đến lượt em đã tìm được hạnh phúc thực sự của mình". Không biết ở dưới thành phố người ta làm khó dễ gì cho ông cụ và mẹ con cô ấy không? Mình cũng lo lắm cậu ạ, đến như ở đấy, mình sống gần những người đồng chí đã từng vào sinh ra tử với nhau mà còn khó xử thế này, nữa là ở thành phố, nơi mà không khí chính trị đang rất phức tạp. Cậu là người bạn tốt và chân thành, cậu khuyên mình nên như thế nào đấy?
Doanh đã kết thúc câu chuyện cửa mình bằng một CÂU hỏi như vậy. Tuấn biết, thật giả đãi nếu khuyên bạn cứ hoàn toàn yên tâm, tin tương. Có rất nhiều lý do để nói rằng hoàn cảnh của Doanh hiện nay là đáng lo ngại. Ai đánh bảo đánh rằng danh dự của anh ấy sẽ không bị xúc phạm và những công lao của anh ấy sẽ không bị lãng quên? Liệu anh ấy sẽ sống ra sao khi phải xa đồng đội, xa những người hiểu mình, tin mình nhất? ở cái nơi nào đó mà anh ấy được điều động tới ở phía sau, liệu người ta có chịu để tâm sức mà tìm hiểu kỹ càng về một con người không? Hay chì nhìn thấy trong lý lịch có đồng chữ"vợ người Việt gốc Hoa" người ta đã vội vàng nhìn anh ấy bằng một cái nhìn thiểu tin tương, cơi mơ. Rồi đến lúc chính anh ấy sẽ mòn mới, chắn nản. Những công việc vô thương vô phạt mà người ta sẽ chất lên lưng anh ấy, sẽ giết dần những năng lực tiềm tàng trong con người anh ấy. Và,„ hình ảnh một trung đoàn trưởng tài giơi thông mình sẽ dần dần phai mơ trong tâm trí mọi người... Cái kết cục có thể sẽ như thế. Thật là, đáng buồn... *
-   Mình không biết nên khuyên cậu như thế nào đấu. Doanh ạ - Tuấn thành thực lên tiếng sau một hồi im lặng - Cậu là người có đủ bản lĩnh, có đủ trí lực để mà tìm ra cách xử sự hợp lý nhất trong hoàn cảnh hiện nay. Mình chỉ nhắc cậu một điều, đừng bi quan mệt mới và đừng để mất lòng tin. Đến một lúc nào đó tình hình có thể sẽ khác.
-   Đến lúc nào? Đến khi nào? - Tiếng Doanh thoảng trong gió - Chở được vạ thì má xưng. Nhung thồi, cậu cứ yên tâm. Mình chấp nhận mọi thử thách của cuộc đởi. Chỉ có điều đáng buồn là vào những ngày quyết liệt nhất, gay go nhất của cuôc chiến này thì mình lại buộc phải rời các bạn. Nghe tin tức từ dưới đơn vị báo về, có lúc mình đã phát khóc lên. Có những điểm chốt của trung đoàn mình hàng thắng trời nay không ngày nào anh em được nhô lên khỏi mặt đất. Địch dùng các phân đội nhỏ và hởa lực kiến suốt cả ngày lẫn đêm. Nước thì thiểu, mỗi lần đi lấy nước là một lần thương vong. Có đồng chí vừa kéo được túi nước về đến hầm thì gục xuống. Máu hòa lấn với nước. Cứ tình trạng này kéo dài thì bộ đội sẽ không còn đủ sức chiến đấu nữa đâu. Bây giờ cậu đã là tham mưu trưởng, cậu phải kiến nghị thế nào với cấp trẻn về cách đánh, chứ cứ cù cưa mãi thế này thì đến đất cũng không giữ nói đâu. Không nên coi thường kẻ thủ. Với lối đánh du kích này, lính ta đã chẳng quật ngã cả một đội quân vào loại manh nhất thế giới đó sao?' Phải mơ chiến dịch Lớn, phải tố chức các đợt tiến công trợc tiếp vào những tuyến phòng ngự của địch, glành lại thế chủ động. Tự kiềm chế đến thế LÀ đù lắm rồi. Lính ta đều là những người chỉ huy* lính ta thừa hiểu cái bất lợi của phương pháp phòng thủ thụ động này. Chiến tranh cò những quy luật khắc nghiệt của nó. Không thắng tức là bại.
Mình e rằng lính ta còn chưa hiểu thấu dã tâm của kẻ thù. Tham vọng của lính lớn hơn ta tương rất nhiều.
-   Đúng thế - Tuấn gật đầu đồng ý với nhận xét của Doanh - Mình cho rằng đã đến lúc lính ta phải có những biện pháp tích cực hơn.
-   Có lẽ phải chở đợi một thởi cơ chính trị nào đó.
Tuấn bỗng nhớ tới nhiệm vụ ngày mai của mình. Có lẽ. nó cũng ít nhiều liên quan đến cái mà Doanh vừa gọi là "thởi cơ chính trị", ở bên trong nội bộ bọn Pôn Pốt cũng đang xảy ra một cái gì đó. Có thể đó là sự rạn nữt, chia rẽ. Và, cũng sẽ đến lúc nhân dân Campuchia phải thức tỉnh. Anh định kể cho Doanh nghe về nhiệm vụ của mình, nhưng nhớ lởi dặn của sư trưởng anh lại thôi. Anh bỗng cảm thấy áy náy về điều đó. Có lẽ nào mình lại không tin tương ở Doanh? Nhưng vấn có những nguyên tắc không thể vượt qua được. Đúng thế, chính số phận của Doanh cũng đang bị điều khiển bơi những nguyên tắc nào đó.

Chương mười bốn

”Đôi lúc lính ta cũng nên thử làm những cuộc trinh sát cho chính mình lính ta sẽ thấy ở phía trước không phải là ít những cạm bẫy. Lính ta đã từng đứng trước những ngả ba đường và băn khoăn tự hỏi: nên đi về lối nào. Nên xử sự thế nào đấy? Không có sự lựa chọn nào là ngẫu nhiều cả. Đối khi cũng xẩy ra những trưởng hợp như thế này. Lính ta làm những tín hiệu bảo sự nguy hiểm cho người khác, nhưng có khi loanh quanh, sau đó, rồi chính mình lại đạp phải mìn bẫy.”
Nhật ký của một người lính trinh sát.

I
Anh hoàn toàn không ngờ lại có một chuyến đi vội vã như thế này. Bảy giờ tôi có xe đi Sài Gòn. Sư đoàn trưởng yêu cầu anh đi kết hợp luôn cho tiện vì hai chiếc xe con của chỉ huy sư đoàn đều hỏng, không hy vọng gì được sửa chữa xong ngay ngày mai. Anh chỉ kịp nhào xuống đại đội trinh sát, giao cho Long và Chính một số công việc chuẩn bị cho đội trinh sát rồi vội vã lên đường.
Khi anh ra đến khu kho của hậu cần sư đoàn thì chiếc xe tải đã có hai ba người ngồi. Thấy anh tới, đồng chí trợ lý, chính sách vội nhẩy xuống nhưởng chỗ cho anh trẻn ca bin, nhưng anh vội vã xua tay:
-   Mình ngồi trẻn thùng cũng được. Xe chở gì thế?
-   Báo các thủ trưởng... - Anh trợ lý chính sách ngập ngừng - Toàn ba lô cả ạ.
-   Thế thì không sao. Anh cứ lên ca bin ngồi đi. Tôi ngồi dưới này cho thoải mãi.
-   Nhưng báo các anh... toàn là đồ của người chết cả đấy, sợ anh ngồi trẻn đó không tiện.
-   Thì đã sao? Đồ của người chết chứ có phải xác người chết đâu mà sợ?
Anh vừa nói vừa đu người nhẩy lên thùng xe. Trẻn xe quả thực đã làn chặt những ba lô. Anh vội xếp gọn lính lại dành lấy một khoảng trống rồi ngồi lọt thỏm vào đó:
-   Êm chắn! Thôi, đi đi ông tài ơi!
Chiếc xe rồ máy ầm ĩ, rùng mình một cái, rồi khật khưỡng lăn bánh trẻn con đường đất đầy ổ gà xuyên qua khu rừng glà. Đêm giữa thắng, có trăng nhưng trời nhiều mấy nên vấn tôi om om. Ánh đèn pha rạch hai luồng sáng gay gắt phía đầu xe. Trong thùng xe hầu như không nhìn rõ vật gì. Mỗi khi xe sập xuống một ổ gà những chiếc ba lô lại nẩy lên, nhẩy ào ào xuống người Tuấn. ”Mấy ông bạn này đến là mất trật tự". Anh vừa xếp lại chỗ ngồi của mình vừa lẩm bẩm. Nói chung, ba lô của liệt sĩ đều nhẹ, chỉ một tay xách. Có xuất hình như chỉ có cái vỏ ba lô và một bộ quần áo, nhẹ thòm thõm. Nhưng cũng có xuất hỏi đánh tay một chút, hẳn bên trong còn có cả cái vở chăn, bộ tăng võng, hay một vài cuốn sách. Có một chiếc ba lô khá nặng, cứ thình thoảng lại nhảy tốt xuống đầu Tuấn khiến anh rất khó chịu. Bên trong lại nghe lóc xóc tiếng kim khí nữa. Tò mò Tuấn nắn bóp một hồi là nhận ra một lô những thìa, dĩa, phuốc xét. Có lẽ bằng i nốc đấy. Cái tay này đến là kỳ quặc. Lại cả mùi nước hoa nữa, cái mùi nước hoa trận với mùi mồ hôi lính, mùi ẩm mốc của vải sợi, mùi khét của thuốc đạn, tạo nên một cái mùi tống hợp lởm Lợm. "Không khéo trong ba lô của cái anh chàng này có cả một đôi xu chiêng phụ nữ cũng nên. Một tay nhặt nhạnh có cỡ và nịnh đánh nữa. Rất có thể vợ anh ta là một cô bán cháo lòng hay bún chả ở một phố phủ phố huyện nào đó. Có trời mà biết bên trong cái ba lô to phình này còn có những gì nữa?" Anh đánh đánh cá một ăn một trăm rằng tay này không phải là lính chiến. Rất có thể là một tay quản lý hay anh nuôi hay một tay trợ lý nào đó của cơ quan trung đoàn. Hằng ngày ngoài những lúc bận công việc nhà binh ra anh ta cũng mất khá nhiều thì giờ để làm cho cái ba lô của mình mỗi ngày một căng! Có thể ở đầu giưởng anh ta còn có cả một cái hòm gỗ nữa. Tôi tôi, trước khi chui vào màn đi. ngủ, anh ta vấn cẩn thận bấm đèn pin mơ khóa chiếc hòm gỗ, rồi lục tục xếp. Và, trước khi ngủ say, thế nào anh ta cũng nghĩ tới chuyến phép sắp tới với tất cả sự thú vị của nó...! Nhưng rồi một quả đạn pháo vu vở, hay một quả mìn vớ vấn gài trẻn đường đến kho gạo!... Thế là tất cả chấm hết! Anh ta thì nằm lại vùng biên giới này, còn những cái thìa, dĩa, và những lọ nước hoa thì đang trẻn đường trở về. Nhưng thôi, dù sao cũng không nên nghĩ xấu về những người đã chết. Trong giấy báo tử của anh ta, người ta vấn cứ ghi đầy đủ những đồng chứ: "đã hy sinh dững cảm trẻn chiến trưởng biên giới Tây Nam vì sự nghiệp bảo vệ Tố quốc" kia mà. Nhưng dù sao cũng phải có gắng thoát khỏi cái mùi nước hoa này. Anh nghĩ vậy rồi vội vàng mơ xà cột lấy chiếc đèn pin ra. Phải loay hoay một hồi lâu anh mới nhét được chiếc ba lô cồng kềnh ấy lên phía đầu xe, chền kỹ nó xuống bên dưới. Làm xong công việc đó, anh thở phào nhẹ nhõm rồi trở lại chỗ ngồi của mình, mùi nước hoa vấn phảng phất đâu đó, nhưng không còn gay gắt như trước nữa. Xe cũng đó ra tới đường chính, đường êm hơn, xe đỡ xóc, anh duỗi hai cẳng chân và dựa lưng vào đóng ba lô cho giãn xương cót. Lòng anh cũng trở nên bình thản, thư thái hơn, có cảm giác mọi việc đều Ổn cả. Cuộc chia tay với Doanh hồi chiêu dưòng như không còn ám ảnh anh nữa. Sáng mai mình sẽ có mặt ở Sài Gòn, làm xong việc, nếu có thởi gian mình sẽ đến cơ quan tìm Thủy. Có lẽ cô ấy cung đã thu xếp Ổn thỏa cuộc sống của mình. Ý nghĩ vì cuộc gặp gỡ sắp tới khiến lòng anh dịu lại, tạm thởi xua tan những ấn tượng nặng nề mà anh đã thâu nhận được trong thởi gian vừa qua, khi tiếp xúc với những vấn đè phức tạp, rối ren của cuộc chiến tranh mới này. Thấp thoáng trước mặt anh lại hiện ra gương mặt dịu hiên, trẻ trung của Thủy, vẳng bên tai anh là tiếng hát, một điệu dân ca chan chứa tình người. Cuộc sống rồi cuổì cùng cũng phải tới cái đích ấy, đó là nghệ thuật và tình yêu, những điều kỳ diệu nhất mà con người đã khám phá và sáng tạo nên. Nhưng bên cạnh những điều kỳ diệu, con người còn phạm phải hàng ngàn điều ngu xuẩn mà một trong những điều ngu xuẩn ấy là chiến tranh và vũ khí nguyên tử, là nạn phân bịêt lính tộc cực đoan. Con người luôn hướng tới sự hoàn thiện, nhưng cũng đứng trước những nguy cơ hủy diệt. Ai sẽ cứu loài , người khỏi vực sâu của thảm họa? Không ai khác, chính con người phắi tự cứu mình. Nhưng bằng những khả năng nào để con người trẻn toàn thể hành tinh này có thể hiểu nhau,
thương yêu nhau.Phải chăng, một trong những khầ năng ấy là nghệ thuật và tình yêu? Đến một lúc nào đó, bằng một sức mạnh nào đó, con người sẽ được thức tỉnh, sẽ biết yêu thương nhau và quý trọng nghệ thuật,, Chợt nhớ nhưng sách của Pautôpsxki. Từ hôm lên biên đội này, mình không có thởi gian mà ngó ngàng đến. Những cuốn nhật ký, ghi chép, của Vương Đình Chiến đã thu hút hết tâm trí mình. Bên cạnh đó là bao nhiều sự kiện, bao nhiều ấn tượng nặng nề... cái nghĩa trang đỏ rực những hàng mộ mới. Những vềt quầng thâm trẻn đôi mắt cửa chị Thắm. Nỗi bất bình của Vinh, số phạn trớ trẻu của Doanh, chức vụ mới toanh và quan trọng. Rồi nhiệm vụ đột xuất những tâm sự và lối nhìn đầy hoài nghi của Trần Đức Chính đối với con người... Cuối cùng là chuyến xe thổ tả này với những chiếc ba lô của người chết, với mùi nước hoa xa lạ... Từng thứ ấy đã khiến anh mệt mới, quay cuồng, còn thởi gian nào để mà nhớ đến em; đến giọng hát dân ca và những trang sách củạ Pautôpxki? Con người qua là ngu xuẩn khi tiêu phí thởi gian và nảng lực vào những việc trời ơi, đất hỡi và làm khổ lẫn nhau... Ôi, buồn ngủ Giá như chợp mắt được một lúc?' Lại cái mùi nước hoa chết tiệt. Sao mà chật chội thế nhỉ?,Ả phải thôi, trẻn xe này có đến hàng trăm con người đã bị loại ra khỏi cuộc chiến, bị loại ra khỏi cuộc đởi. chẳng lẽ mỗi người trong họ chỉ để lại một nhúm những thứ vô nghĩa thế này ư? Nhưng họ là những ai vậy? Họ đã sống như thế nào và đã chết như thế nào? Lại một chiếc ba lô nữa xã xuống đầu mình, thử xem là anh chẳng nào?
-   Tôi là Nguyễn Trưởng Sinh!
Tuấn dọi đèn pin và qủa là đúng cái tên ấy
-   Anh có nhìn thấy một vềt đạn xuyên từ phía sau lưng ba lô của tôi không dấy - Thường thường đối với người lính trẻn chiến trưởng, chết vi một viên đạn bắn từ phía sau thì thật nhục nhã. Nhưng anh nên biết rằng, trong cuộc chiến kỳ quặc này không ít những ngưởt đã ngả xuống vi những viên đạn bắn từ phía sau đâu. Cả dân tộc Campuchia chẳng đã bị phản bội, bị bắn từ phía sau đó sao?. Tôi đã hy sinh trong một trận bị phục kính. Bọn lính lẻn sang đất ta trong đêm và sáng hôm ấy, khi lính tôi kết thúc cuộc họp từ ban chỉ huy trung đoàn về thì bị lính phục kích dọc đường. Lính nổ vẻn vẹn có mấy loạt súng, hai người chết, một người bị thương. Đấy, tôi đã ngã xuống vì bị viền đạn bắn từ phía sau lưng chứ không phải là mđã anh đũng hy sinh9 mà đã mbất thần ngă xuống*. Đau đớn và tức tưởi làm sao? Dân gian ta có cái 'chết đuối trẻn đĩa. Tôi là một kẻ như vậy. Anh có thì biết tôi đấy, trong khắng chiến chỗng Mỹ tôi đã từng chỉ huy một đại đội thọc sâu...
Tôi biết anh qúa đi, Nguyễn Trưởng Sinh, đại đội trưởng đại đội 7. Trong hội nghị tống kết chiến dịch Kon Tum năm bảy hai, anh đã sỉ vả cánh trinh sát lính tôi một trận ra trò. Anh nói lính tôi là những thằng mù, đã hoàn toàn không nắm được cách bố trí của địch trong căn cứ biệt kích Lôi Hổ, để đến nỗi, các anh đã khốn đón mới lui ra được. Đứng thế, đó là lần duy nhất tôi đã sai lầm. Tôi đã giao nhiệm vụ trinh sát cái căn cứ qủan trọng này cho một kẻ hền nhất. Và, tôi đã tin vào cái sơ đồ bậy bạ của hắn.
...

...
   Anh còn nhớ như vậy là rất tốt. Tôi cho rằng lính ta mới chỉ chúi mũi vào những thành quả hít nó, ngửi nó đến chắn chê. Chứ lính ta ít chịu học nhữngg bài học của sự thất bại. Thực ra, à sự thất bại, thua lỗ có nhiều cái đáng để ta phải học hơn là ta vấn tương. Trở lại cái ngạn ngữ "chết đuối trẻn đĩam, tôi đã không ngả xuống trong những trận kiến long trời lở đót mà ngả xuống trong một trưởng hợp và vấn như thế đấy. Một cái chết vỗ duyên hết sức! Nhưng, nếu tin rằng người ta phồn nhiều kết thúc cuộc đởi trước khi cái chết sinh học xẩy ra thi có lẻ tôi sẽ được an ủi. Tôi đã sống một cuộc sống có ý nghĩa cho đến cái phút chót. Tất cả cuộc đởi tới đều đẹp... trừ cái chết. Nhưng thôi, với tôi dù sao mọi việc đã kết thúc. Nhưng... tôi còn có một điều cần đến sự giúp đỡ của anh đầy.
-   Liệu tôi có thể làm gì được cho anh đấy?
-   Một việc cực kỳ đơn giản, trong ba lô của tôi có một cức thư viết về cho bà vợ qúy hóa của tôi. Cức thư ấy rất có thể giết chết một con người, nếu như người đó còn liêm sỉ. Cô ăy đã phản bội tôi đã ăn nằm với một kẻ khác và... nhưng thôi điều đó với tôi bấy giờ chẳng còn gì quan trọng nữa. Nó là vấn đề của nhừng người đang sống. Hãy để những người đang sống tự thu xếp lấy theo cách của họ. Vì vậy cức thư ấy bấy giờ không cần thiết nữa, anh hãy lấy nó ra mà đót đi giúp tôi. Hãy cứ để cho cô ấỵ, cho mọi người tin rằng tôi chưa hề biêt chuyện gì xảy ra với cô ấy trước khi tôi ngã xuống. Như vậy, họ sẽ đỡ cảm thấy có lỗi hơn... Cũng may mà tôi chết! Nếu tôi còn sống trở về thì cô ấy sẽ khổ và kẻ kia sẽ ăn một phát đạn. Tôi đã chuẩn bị đầy đủ cho cái ngày trở về khủng khiếp ấy. Và cũng có thể, sau khi giết hắn xong, tôi cũng sẽ tự kết thúc cuộc đởi mình bằng một viên đạn. Như thế thì nhảm nhỉ hết sức. Cũng may, tôi đã chết và cuộc đởi bớt đi một tấn bi kịch kiểu Ôtenlô. Như vậyf ở một khía cạnh nào, cái chết của tôi đã bớt đi màu vẻ ảm đạm, phải không anh bạn ? Tôi đã chết vì một viên đạn bắn từ phía sau lưng. Tất cả đều ở phía sau lưng. Còn cái chết củà người bên cạnh tôi đấy thì khác, cậu ta chết như mặt người anh hùng.
. Như một người anh hừng có nghĩa chưa phải là một người anh hùng phải không anh?- Một
giọng khác vang lênThì cậu còn cần cái quái gì nữa? Danh hịêu anh hùng ư. Có thể người ta sẽ truy tặng cho cậu, cậu xứng đáng được như vậy lắm. Một mình quần nhau với cả đại đội địch cho đến khi bộ đội ta từ phía sau lên chỉ viện kịp thởi giữ vững được trận địa. Như thế là anh hùng chứ? Nhưng vì sao cậụ lại trúng đạn khi mà hình như bộ đội ta đã lên đến chốt -
-   Không phải trúng đạn đâu. tôi kiệt sức. Khi nghe tiếng bộ đội ta xung phong và nhìn thấy những người đồng đội lao lên trẻn trận địa, tôi thểt lên một tiếng rồi ngã vật xuống. Có một cái gì đó bóp chặt lấy tim tôi. Hình như tôi bị đứt mạch máu não. Vì sướng qúa hay vì sợ qúa, tôi cũng không biết. Nhìn xuống sưởn đôi thấy xác địch chồng đóng lên nhau tôi cũng có thể chết khiếp được chứ. Cái bọn ngu xuẩn ấy cứ ào ào xông lên, trong khi tôi có cả một khẩu đại liên, một hầm lựu đạn. Hai cậu cùng tố với tôi đi lấy nước không kịp về. Tôi còn biết làm thế nào nữa. Tôi chồm tới khẩu đại liên và bắn như đổ đạn vào đội hình đich. Tôi chưa từng thấy một cuộc xung phong nào ngu ngốc đến thế. Lính định nuốt chửng tôi nhưng tôi đã kịp xòe lông xòe cánh ra. tôi phạt lính đó gục như chém chuối. Vừa bắn tôi vừa hét "Cũt đi đồ ngu, lính bay chết hết bấy giờ". Nhưng lính nó vấn xông tới. Tôi vừa bắn vừa ném lựu đạn như một cái máy. Thế đấy! Anh hỏi tôi lúc ấy có sợ không à!
-   Tôi không biết nữa. Có lẽ vì sợ mà tôi chiến hăng như vậy... Giá như bộ đội ta không lên kịp thì Có lẽ tôi cũng chết, hoặc bị trúng đạn, hoặc vì kinh khiếp khi nhìn thấy qúa nhiều xác chết dưới chân mình. Đằng nào thì tôi cũng đã trả xong món nở Giá như tôi còn sống, rất có thể sau trận đó tôi sẽ phát tỏm khỉ nhìn thấy khẩu súng. Vày rất có thể vi thế mà tôi chuồn, trở thành một kẻ đào ngủ bị mọi người nguyền rủa. Còn tôi chết thì anh có thể cứ yên chí mà gọi tôi là người anh hùng. Tôi không còn cờ thởi cơ mà phạm sai lầm khuyết điểm nữa Tôi đã chấm dứt cuộc đởi mình một cách hoàn hảo trong ba lô của tôi thì không có cái quái gì đáng giá. Đến một lá thư tình cũng không. Tôi chưa kịp yêu ai, vì thế mà đối với tôi mọi việc trở nên đơn giản hơn. Tôi chỉ còn một người thân, đó là bố tôi, ông có thể đau đớn đôi chút. Nhưng ông can quái gì đến sự hy sinh của tôi ? Cái chết của tôi chỉ có lợi cho vợ của ông ta, bà dì ghẻ qủy hóa của tôi. Bố tôi cũng là một trong những người đã tiến vào giải phóng Sài Gòn năm một chín bảy lăm. Mẹ tôi mất từ năm bảy hai. Trong suốt những năm ông đi đánh giặc thì mẹ tôi nuôi tôi, cho tôi ăn học. Năm bảy sáu bố tôi về kéo theo tôi vào Sài Gòn. Năm sau ông ấy lấy vợ. Bà ta là con gái qúa lứa lỡ thì của một gia đình tư sản ở Sài Gòn. Ông lấy bà vì tình yêu, có thể như thế. Nhưng gia đình bà ta gả con gái cho ông trung đoàn trưởng Cộng sản là vì cần cái thế chính trị của ông. Với sự giúp đỡ của bố tôi gia đình ấy đã tiến hành một cuộc "cải tạo hòa bình". Nghĩa là không mất đi cái gì ngoài một số tài sản cô con gái mang về nhà chồng, nghĩa là trở thành "chiến lợi phẩm" của bố tôi. Để trả cái giá ấy, bố tôi bị hạ tầng công tác rồi năm sau thì về hưu bà vợ ông vấn tiếp tục làm ăn, buôn bán như không có gỉ xảy ra". Tôi ớn tận cổ cái tính bạc nhược của ổng bố tôi và căm ghét sự đầu hàng của ông ấy. Tôi xin đi bộ đội khi còn thiểu nửa năm tuổi. Khi biết tôi đi bô tôi thì bùôn, còn bà dì ghẻ thì vui như mơ cờ trong bụng. Cái "thể chinh trị" của bà đã được cũng có thêm một bước. Và bấy giờ, họ trở thành gia đình liệt si! Nếu tôi được tuyên dương anh hùng thì thật là tuyệt! Bà vợ qúy hóa của bố tôi sẽ làm cho cả Sài Gòn náo động lên vì sự việc lừng lẫy ấy cho mà xem.
Sao anh nhìn cuộc đởi bằng đôi mắt ảm đạm thế, anh bạn trẻ.
-   Chẳng qua là tôi đã phải tiếp xúc với cuộc đởi ở cái nơi tôi tăm nhất của nó. Tôi biết được cuộc sống xung quanh tôi vấn đẹp, vấn xanh tươi con người vấn thương yêu nhau và đã cùng • nhau đấu tranh để đi tới một tương lai tươi sáng. Chiến thắng năm 1975 mơ ra cho dân tộc một thởi kỳ sáng lạn.. Nhưng lại là sự bắt đầu những nỗi bất hạnh của tôi. Điều đó có gì là khó hiểu đâu? Tôi không tiếc sự hy sinh của mình cho Tố quốc, cho dân tộc. Nhưng... tôi ngờ rằng trong vụ này Tố quốc thi được ít mà cái gia đình biển lận kia thì được như Thủ trưởng ngồi cạnh lính ta đây là một người đang sống, thủ trưởng sẽ có thởi gian đề mà suy ngẩm về mọi điều. Tôi có thể là một kẻ thiển cận, nhưng nếu có thể được đê dạt nguyện vọng tới nhừng người đang sống thì tôi chỉ xin có một nguyện vọng, đừng tuyên dương công trạng của tôi, hãy để tôi hy sinh như một người chiến sĩ vô danh.
-   Thế còn các bạn? Những người đang ngồi xung quanh tôi đấy, mọi người cũng lên tiếng đi chứ?
-   Những sự hy sinh của bản thân lính tôi không đủ để nói với những người đang sống một điều gì hay sao?
Biết thế nào là đủ? Những người đang sống là những người dễ phạm sai lầm. Anh chủ nhiệm trinh sát có đồng ý như vậy không? Vậy thì lính ta phải bằng cách nào đó nhắc nhỏ họ hãy sống cho ra sống!
-   Hãy nhìn xa hơn tầm bắn của tất cả các loại vũ khí.
-   Hãy trung thực và yêu thương nhau.
-   Đừng có qúa nhiều tham vọng
-   Hãy nghiêm khắc với phụ nữ nhưng hãy yêu thương họ.
-   Hấy cảnh giác với đồ đạc và tiện nghi.
-   Thế còn quyền lực ?
-   Đũng thế. Hãy nhắc họ ring, hãy coi chừng quyền lực.
-   Còn chiến tranh 0
-   Không phài trò đùa - Một thi sĩ đă viết như vậy. Các nhà thơ sẽ có trãch nhiệm nhắc nhỏ nhân loại.
•   Thế còn các loại nước hoa, đồ lót của phụ nữ và thìa dĩa?
Một giọng nam cao trỗi lên và sau đó là những tiếng cưởi rộ. Chiếc xe xô nghiêng xô ngửa. Những gương một dày dạn, rạm nắng. Không một thoáng mệt mới. Gió ào ào thôi, cát bụi mù mịt. Mặt trời đỡ rực trẻn đàu. Đoàn xe vấn lao đi vun vút. Có lẽ đường còn xa lắm, gian nan vất vả lắm. Vì vậy, vấn phải kê chuyện tiếu lâm, vấn phải hài hước. Tiếng cưởi sẽ mang lại một năng lực tâm thần đề giủp lính ta vượt qua những giờ phút căng thẩng của chiến tranh.
-   Thôi nhẽ - Các bạn... Để tôi kể câu chuyện này cho mà nghe, ở làng tôi có một anh chàng...

Chương mười lăm
-

"Khả năng ứng phó với những điều bất ngờ có lẽ là một trong những phẩm chất quan trọng của người lính trinh sát. Để có được khả năng ấy, trước hết phải tập làm quen với ý nghĩ: không có điều gì là không có thể xảy ra. Và phải tập cho mình một khả năng không ngạc nhiên trước bất kỳ một điều gì, kể cả những điều có vẻ như kỳ quái nhất..."
- Nhật ký của một người linh trinh sát.

-   I
-   Anh được đưa tới một căn phòng lộng lẫy với những chùm đèn, những tấm gương lớn và những màng tưởng ép gỗ, những bộ xa lông bọc da và nền đã hoa mát lạnh, bóng loáng. Mọi thứ đồ đạc bầy trong căn phòng này đều tuyệt đối hợp lý. Ngay cả chiếc gạt tàn thuốc lá, trông như một chiếc thuyền nhỏ bằng pha lê cũng sáng trưng khiến anh lập tức nghĩ rằng khách mới tới phải băn khoăn ngập ngừng trước khi gạt tàn thuốc lá về. cái vật xinh xẻo đến nhưởng ấy. Anh đại úy trẻ và đẹp trai, với bộ quân phục là phẳng, với đôi giầy đen bóng, cũng rất hợp lý trong cái phòng khách sang trọng này. Anh ta trân trọng đón lấy chiếc mũ của Tuấn và cẩn thận đặt nó lên chiếc giá ở góc phòng rồi quay lại, nở một nụ cưởi tươi rõi:
-   Mời anh ngồi. Có lẽ ta phải chờ một lát. Đồng chí đại tá trưởng phòng còn đang bận hội báo.
-   Không sao đồng chí ạ. Tôi quen chờ đợi rồi mà.
-   Ở đâu đó người ta đã nói rằng "chờ đợi .'là một nghệ thuật vĩ đại " mà.
Anh đại úy đẹp trai vừa nói đùa vừa cẩn thận bỏ một nhúm chè vào ấm chuyên, rồi cũng cẩn thận và trang trọng như vậy anh rót nước sôi vào ấm, khéo léo đến mức Tuấn không hề nghe thấy tiếng nước xối.
-   Anh vừạ ở trẻn biên về đấy à?
Anh đại uy hỏi, có lẽ chỉ để cho nó có chuyện trong khi chờ trà ngấm.
-   Vâng- Tuấn uể oải trả lởi- Tôi hành quân suốt đêm qua. Đi nhỏ một chiếc xe tải chở đồ cho liệt sĨ của ban chính sách sư đoàn.
-   Vất vả nhỉ?
-   Cũng bình thường, lính chiến chúng tôi thì vả vật thế là thường.
-   Ngày xưa bọn tôi cũng từng thức trắng hàng tuần mà cũng chẳng sao?
-   Ngày xưa là ngày nào?- Tuấn hỏi lại với cái giọng có lẽ không thân thiện cho lắm. - Anh nói cứ như một ông cán bộ kháng chiến đánh Tây không bằng ấy.
-   A ! ha Anh đại úy trẻ bỗng phá lên cưởi- Đúng thế, đôi khi tôi có cảm tương là cái thời đánh Mỹ oanh liệt của chúng ta đã đi qua từ thờitám hoánh nào ấy rồi!
-   Bơi vì bấy giờ các anh sống khác ngày trước nhiều qúa chứ sao?
-   Khác là khác thế nào?
-   A... là tôi nói điều kiện sống ấy. Nhưng xin lỗi, cái mà anh gọi là ngày xưa ấy nghĩa là thế nào nhi?
•   Nghĩa là tôi cũng đã có một thời cầm súng theo đúng với nghĩa đen của cái khái niệm này. Tôi cũng có quyền như anh, nói về những ngày tháng oanh liệt ấy với tất có lòng tự hào.
-   Anh cũng đã từng ở mặt trận sao?
-   Chín năm, vừa đúng bằng độ dài thời gian cuộc khắng chiến chống Pháp của các cụ ngày xưa. Như vậy là ít sao?
Tuấn im lặng. Anh hỏi hồ nghi cái điều mà anh đại úy trẻ tuổi và đẹp trai ngồi trước mặt mình vừa nói. Hình như cái đảng vẻ chải chuốt và gương mặt trắng trèo của anh ta đã đánh lừa anh.
-   Anh uống trà đi. Có lẽ bọn ta còn phải đợi ít phút nữa đấy. Hình như anh đang nghĩ rằng, cái ngữ như tôi thì hẳn là chưa bao giờ được ngửi mùi thuốc súng, phải không? Nếu vậy, xin lỗi, anh lầm to rồi đấy. Tôi đã là lính cầm súng, suốt chín năm trời ròng rã đó, mà là lính đặc công ven thành Sài Gòn này. Nói thế có lẽ anh đã hiểu ngay là như thế nào rồi. Cái phòng khách mà lính ta đang ngồi đấy, tôi đã biết từ năm sáu mươi tám kia, đồng chí thiểu tá ạ. Tôi chết hụt ở cái phi trường Tân Sơn Nhứt này ít nhất cũng ba lân rồi.
-   A...! Tuấn thở dài nhẹ nhõm- Vậy ra, lính ta là đồng nghiệp. Lính đặc công, trinh sát với nhau cả, qủa thực là tôi có hơi chủ quan.
-   Cảm ơn anh đã thành thực. Anh vừa nhắc tới sự khác nhau giữa những điều kiện sống. Nhưng biết làm sao được? Lính ta đã giải phóng miền Nam, đã tiếp thu cả một gia tài đồ sộ của địch trong đó có cái căn phòng này. Chẳng lẽ chúng ta phải tháo gỡ bất tiện nghi, làm cho nó xấu bất đi, méo mó bớt đi, cho nó có cái vẻ giản dị, hợp với khẩu vị kham khổ của con nhà cách mạng hay sao? Ngược lại, lính ta phải thừa kế và sử dụng lính một cách thích hợp. Lính ta ít nhiều cùng phải thay đổi cách sống xô bồ, cẩu thả của mình trong những năm ở chiến trưởng để phù hợp với không khí văn hóa này, với cuộc sống hòa bình của cả đất nước Anh vừa ở mặt trận về nên tôi có thể tha thứ cho anh khi anh đặt đôi giầy đầy bụi dưởng như thế kia lên nền đá hoa này. Nhưng, nếu anh là người ở đấy thì không thể như thế được. Tôi xin lỗi anh vì sự thẳng thắn của mình, nhưng vì lính ta cùng là lính trinh sát cả.
-   Không sao- Tuấn vội xua tay- Tôi thích như vậy. Lính ta hãy nói chuyện như những nguởi lính trinh sát:
-   Tôi là dân Hà Nội gốc. Ngay cả trong những năm chiến tranh tôi cũng luôn có gắng sống cho đàng hoàng trong chừng mực mà chiến trưởng có thể cho phép. Và cũng chính vì cách sống ấy mà tôi luôn bị người ta chụp cho cái mũ "công tứ bột”, "tiểu tư sản "... Thôi thì đủ cả. Nhưng biết làm thế nào được? Nguyên tắc sống của tôi là không thể tha thứ cho sự bừa bãi, được chăng hay chớ, không được phếp lấy nê, đổ lỗi cho chiến tranh vì cách sống tùy tiện của mình. Tôi biết về anh rất ít, nhưng tôi tin rằng anh có thể hiểu được tôi chứ?
-   Tôi hiểu.
Tuấn vội đáp và bắt đầu cảm thấy mến con người nàỷ. ở anh ta rõ ràng có "chất lính trinh sát", đó là sự rạch rồi sòng phẳng.
-   Tôi cũng tán thành những quan điểm sống của anh- Tuấn Mỉm cưởi nhìn thẳng vào mắt của người
đồng độí. Có lẽ, là trong tôi đã xuất hiện đổi chút ghen ty khi nhìn thấy sự sang trọng nề nếp ở đấy. Anh nén thông cảm với người vừa ở một trận, ở cái nơi mà mọi thứ đều xộc xệch trở về. Khi bước vào căn phòng này, tôi lập tức nghĩ ngay rằng: được chiến đấu bảo vệ Tố quốc trong cái căn phòng đầy đủ tiện nghi như thế này thì thật tuyệt!
Anh đại úy phá lên cưởi:
-   Một ý nghĩ tuyệt vởi- Anh vung tay lên hào hứng tiếp- Năm sáu mươi tám, cùng với tố đặc công luồn sâu vào căn cứ này bọn tôi đã nằm ở cái vưởn hoa ngoài kia mà nhìn vào căn phòng này. Lúc đó tôi chỉ muôn tống cho nó một trái B.40 cho bõ gét. Không ai có thể ngờ được rằng, chưa đầy chục năm sau mình lại tới làm việc ngay trong cái căn phòng đó. Trong tất cả mọi điều hạnh phúc mà tôi đã có thì đấy cũng là một điều hạnh phúc; phải không anh ? Còn một điều thú vị nữa, xin kể luôn với anh, tôi còn có một căn hộ gia đình ở ngay trong căn cứ này. Và kỳ lạ thay, đó chính là nơi tôi đã bị thương khi vào tiến công sân bay này lần thứ hai. Hồi đó, nơi ấy là khu nhà ở của bọn thợ sửa chữa máy. bay. Nếu khi nào anh có dịp tới thăm gia đình tôi, tôi sẽ chỉ cho anh xem cái cây vú sữa ấy, máu của tôi đã nhuộm đỏ cả một vạt đất dưới gốc cây. Bấy giờ cứ mỗi khi nhìn thấy cái cây ấy xanh tươi, ra hoa kết trái là tôi lại nghĩ rằng, chính máu của tôi đã tạo nên cái tươi tốt ấy. Anh thấy cuộc đời có thú vị không?
-   Tuyệt qúa, anh qủa là người hạnh phúc thâtí Chị ấy là người trong này chứ?
-   Không, cô ấy là người ngoài kia. Cũng là dân Hà Nội như tôi.
-   Chị ấy làm gi ở trong này?
Cũng là sĩ quan như cánh ta.
Anh đại úy trẻ nháy mắt cưởi.
-   Sẽ thú vị hơn nữa khi anh biết rằng cô ấy cũng là lính trinh sát.
-   Trinh sát?
Tuấn thốt lên vì ngạc nhiên.
* - Chứ sao? Nhưng cô ấy không làm cái việc bò vào hàng rào căn cứ địch như cánh ta. Cô ấy là sĩ quan trinh sát điện tử. Nàng dùng tai thần và mắt thần theo dõi địch chứ không thuộc trưởng phái trinh sát cổ điển như cánh ta.
-   Anh .qủa là người hạnh phúc.- Tuấn nhắc lại một lần nữa với đôi chút ghen tỵ.
-   Tôi cũng luôn nghĩ như vậy.- Anh đại úy vui vẻ gật đầu xác nhận rồi nói thêm- Bao giờ tôi cũng tìm được niềm vui, tìm được hạnh phúc, ngay cả trong những lúc tương như bất hạnh nhất.
-   Anh đã trải qua những lúc như vậy ư?- Tuấn hỏi với đôi chút tò mò.
-   Có chứ". Anh đỗ bao giờ bị tình nghi là đầu hàng, phản bội chưa? Tôi thì đã trải qua cảnh ngộ ấy lồi đấy- Tôi đã từng bị địch bắt. Rồi tôi đã tìm cách trốn thoát được. Nhưng khi trở về đơn vị thì không ai tin rằng tôi có thể trốn được. Họ nghĩ rằng tôi đã bị địch mua chuộc và tính thả tôi ra để mưu tính một việc gì đó. Bị đồng đội nghi ngờ thật là buồn, nhưng tôi không mất tinh thần. Tôi tin rằng, rồi mọi việc sẽ sáng tỏ. Và có lẽ chính niềm tin đó đã giúp tôi vượt qua được thứ thách.
-   Tôi thật không ngờ anh lại từng trải đến thế- Tuấn thành thật thú nhận- Khi mới tiếp xúc với anh, tôi nghĩ rằng đấy hẳn là một vị sĩ quan cây cảnh, sinh ra chỉ để mà làm cái việc đón rước khách khứa ở các văn phòng cơ quan cấp trẻn. Tóm lại là một anh chàng lính văn phòng mẫu mực, một kẻ may mắn và...
-   Đấy, anh thấy chưa?- Anh đại úy nhún vai.- Ngay cả lúc này tôi cũng đang gặp may đấy. Thật là tuyệt khi lính ta có thể hiểu nhau nhanh đến thế. Thôi, đã đến lúc tôi phải tự giới thiệu với anh, tôi là Trần Quốc Bảo, đại úy, sĩ quan quân báo, người có nhiệm vụ làm trợ thủ cho anh trong nhiệm vụ sắp tới.
-   À!- Lại một lần nữa Tuấn reo lên vì ngạc nhiên.
-   Còn anh, tôi đã biết sơ bộ đôi chút. Anh đã nhiều năm làm chiến sĩ trinh sát, làm đại đội trưởng trinh sát rôi làm chủ nhiệm trinh sát sư đoàn. Sau Năm bẩy mươi lăm anh được cử đi học. Chưa tốt nghiệp thì đã bị gọi về nhưng vấn được phong quân hàm thiếu tá và vừa được bổ nhiệm chức trưởng phòng tham mưu...
-   Không ngờ.- Tuấn lác đầu cưởi- Thật không ngờ anh biết rõ về tôi đến thế. Thực tình tôi cũng không hy vọng tìm được điều gì thú vị ở cơ quan tiền phương Bộ. Ai ngờ được làm quen với một người như anh... Hóa ra các anh không đến nỗi... xa đơn vị cơ sỞ cho lắm
-   .
•   Đây với quân đoàn anh có gì là xa đâu? Một Cũ tê lê phôn là có ngay được những lượng thông tin cân thiết. Hơn nữa tôi cũng mới à trẻn quân đoàn về chiều hôm qua. Tôi bị gọi về gấp và vừa biết nhiệm vụ cùa mình sáng nay thôi. Bấy giở thì chung ta cùng đợi đồng chí đại tá. Tuấn vấn chưa hết xúc động vì sự chuyển biến đột ngột của cuộc gập gỡ này. Anh vừa lập bập điếu thuốc hút vừa liếc nhìn gương mặt vấn thản nhiên của Bảo. Anh chàng này cừ đấy, anh ta quả là đã chơi mình một vố ra trò.
*   Có anh đi cũng với lính tôi thì hay qúa.- Tự nhiên Tuấn lại muốn khơi chuyện- Anh sẽ giúp chúng tôi được nhiều việc...
-   Không nhiều lắm đầu, anh Tuấn ạ. Nhiệm vụ của tôi là làm phiên dịch tiếng Campuchĩa cho các anh, nếu cần thì cả tiếng Anh, tiếng Pháp nữa. Ngoài ra, anh có thể coi tôi là có vấn về những vấn đề văn hóa xã hội Campuchia. Mấy thắng gần đấy tôi đã kịp đọc được kha khá.
-   ồ, như thế thì nhất rồi! Cấp trẻn qủa là biết lính tôi cần những gì?
-   Đúng thế! Không phải tất cả các vị thủ trưởng ở phía sau đều là những ông quan liêu cả. ở đâu cũng có những người biết làm việc, anh Tuấn ạ. Dĩ nhiên, số ấy không phải là nhiều nhưng cũng không đến nỗi qila hiếm. Nếu không, lính tráng làm sao có thể thắng được Mỹ? Mấy năm gần đấy công tác ở cơ quan Bộ tống tham mưu tôi đã giác ngộ ra nhiều thứ. Trước hết, tôi đã gột được khá nhiều tư tương "chiến hào chủ nghĩa". Nghĩa là tôi đã hiểu rằng, cuộc chiến đấu ở phía sau người chiến sĩ xung kích không hề đơn giản một chút nào. Lính ta còn biết qúa ít về cuộc chiến đấu ấy. Ví dụ như với cuộc chiến tranh mà lính ta đang tham gia đấy chẳng hạn. Trong khi các anh mất ăn mất ngủ ở chiến hào thì mấy thắng nay, sở chỉ huy tiền phương của Bộ cũng như ngồi trẻn đóng lửa. Các vị thủ trưởng bỗng trở nên cực kỳ khó tính. Những cuộc tranh cãi liên miên vấn diễn ra ở các phòng họp... Lính ta đang đứng trước một cuộc chiến tranh hoàn toàn mới lạ. Các cơ quan chiến lược đang đi dần đến một kết luận quan trọng. Đó là đốivới bọn Pô:i Pốt thì không những không thể giải quyết vấn đề bằng thương lượng hòa bình mà thậm chí không thể chấp nhận sự tồn tại của một chế độ kỳ quái đến như thế. Lính ta không chỉ nghĩ đến chuyện phên dậu nước nhà mà còn phải nghĩ đến khả năng phải chiến đấu để cứu cả một dân tộc, một cuộc cách mạng đang bị phản bội một cách trắng trợn, và táo bạo.
-   Đúng vậy! Tuấn gật đàu tán thành những điều mà Bảo vừa hé mơ- Cậu Chiến bạn của mình, chủ nhiệm trinh sát sư đoàn vừa hy sinh cũng đã ghi trong nhật ký của cậu ấy những ý kiến tương tự.
-   Thế đấy!- Bảo mỉm cưởi vỗ nhẹ vào vai Tuấn Cũng dễ hiểu vì sao nhiệm vụ của lính ta lại được cấp trẻn đặc biệt chú ý. Nhưng kìa, đại tá đã về kia rồi. Anh nên nhớ rằng thủ trưởng của lính ta cũng là một người lính trinh sát, không có điều gì qua nói mắt ông ấy đâu.

II
Mười một giờ trưa họ rời phòng làm việc của đồng chí đại tá. Bấy giờ thì họ đã trở nên thân thiết như đã quen biết nhau lâu lắm rồi. Đồng chí đại tá, với con mắt tinh đởi đã nhận xét rất chính xác:"các anh có thể làm việc được với nhau đấy". Tuấn cũng tin là như vậy và anh cảm thấy hoàn toàn yên tâm khi có một trợ thủ như Bảo ở* bên cạnh. Bảo có một trí nhớ thật tuyệt vởi. Những tài liệu quan trọng, Bảo chỉ đọc qua một vài lượt là thuộc. Chính vì vậy mà chỉ trong vòng vài bốn thắng anh đã có thể nắm khá vững tiếng Khơ me. Những hiểu biết khá sâu sắc về lịch sử văn hóa xã hội và phong tục tập quán của nhân dân Campuchia mà Bảo nắm khá vứng khiến Tuấn phải ngạc nhiên và thắn phục. Trước Bảo, anh mới biết mình có nhiều hạn chế. Anh bỗng thấy tiếc những năm học tập vừa qua. Đáng lý, nếu coi trọng việc học tập hơn nữa, anh có thể bù đắp được khá nhiều lỗ hổng văn hóa cho mình. Cuộc trao đổi phân tích tình hình sáng nay ở phòng làm việc của đồng chí đại tá đã giúp Tuấn có một cái nhìn khái quát hơn về những nguyên nhân dẫn đến cuộc chiến tranh lần thứ ba, trẻn bán đảo Đông Dương này, những tương quan của nó và những khả năng diễn biến của nó. Anh bắt đầu tin rằng những gì đang diễn ra trẻn biên đội hai nước không chỉ đơn thuần là vấn đề đất đai lãnh thổ. Một thế lực phản động quốc tế đã xuất hiện và cuộc đối đầu giữa thế lực ấy với những lực lượng cản trở bước tiến tới tham vọng của nó là điều không thể trãnh khỏi. Dân tộc ta đã phải chấp nhận cuộc đối đầu ấy, đó cũng là một lựa chọn lịch sử. Bọn Pôn Pốt đã trở thành tên lính xung kích cho những thế lực phản động đó. Đó cũng chính là nỗi bất hạnh của nhân dân Cămphuchia Cuộc chiến đấu của lính ta vì thế đã vượt ra ngoài khuôn khổ thông thường của một cuộc chiến đấu bảo vệ TỐ quốc. Điều đó đặt ra hàng ngàn vấn đề mới mẻ và phức tạp, không chỉ một sớm một chiều đã có thể nhận thức được hết.
-   Anh suy nghĩ gì thế?
Tiếng Bảo chợt vang lên cắt đứt dòng suy tương của Tuấn.
-   Về những điều mà lính ta vừa nghe đồng chí đại tá phân tích. Tôi thấy cần phải suy nghĩ môt cách nghiêm túc về tất cả những điều ấy. Anh cũng biết đấy, tôi cũng chỉ mới chân ướt chân ráo vào chiến trưởng... Nhưng tôi cảm thấy có nhiều vấn đề mà ở dưới các đơn vị người ta nhận thức chưa thật đúng. Trước hết là phương hướng tư tương. Lính ta'chưa làm cho bộ đội thấy hết ý nghĩa cao cả của cuộc đối đầu mà lính ta đã lựa chọn.
Bảo khẽ gật đầu:
-   Sau năm bảy mươi lăm, cả dân tộc ta không còn ở trong tình trạng sẵn sàng cho chiến tranh nữa. Nhân dân ta khao khát được sống hòa bình , đó là một nguyện vọng chính đáng, một giấc mơ lâu dài của cả dân tộc ta. Vì thế cho nên khi tiếng súng ở biên đội vang lên thì cả nước ta đều bàng hoàng, không ai muốn tin rằng, đó là một sự thật. Cộng vào đó là tâm trạng muốn xả hơi sau một chặng đường dài chiến tranh khóc liệt. Kẻ thù cũng hiểu điều đó và đã chọn thởi điểm này để tuyên chiến với lính ta. Những tài liệu của địch mà khi sáng đồng chí đại tá phân tích đều nói lên điều đó.
-   Nhưng... vấn đề là ở chỗ tại sao một Đảng Cộng sản như Đảng cộng ản Campuchia, vốn liền xương liền thịt với Đảng ta, bỗng dưng lại trở cờ như vậy?
-   Đó lại là vấn đề khác, phải một thởi gian nữa lính ta mới có đầy đủ dữ kiện để mà tìm ra sự thật. Nhưng chắc chắn không phải bỗng dưng mà cả một Đảng có thể bị thao túng, bị làm cho biến chất. Phải có một qúa trình nào đó chứ... Nhưng thôi, tôi và anh lại xa vào những vấn đề hóc búa đang làm đau dầu các nhà lý luận đấy. Anh có định đi đâu bấy giờ không?
-   Có lẽ... ta nên đi ra phố, tìm một quán cà phê nào đó chăng? . Lính ta còn được tự do tới hai giờ chiều kia mà.
-   Không nên- Bảo vội xua tay- Ngoài phố bấy giờ đang rất nhốn nháo, lộn xộn vì cuộc cải tạo tư sản thương nghiệp vừa được phát động. Với cuộc chiến đấu này lính ta hãy khiêm tốn đóng vai người cổ động mà thôi. Tốt nhất, lính ta về nhà. trong cái tố con con của tôi có đủ mọi thứ: cà phê, trà, sách, cờ tướng và cả một bộ tố tôm nữa. Nhưng tuyệt nhất là bà chủ nhà, tôi muốn anh làm quen với cô ấy.
- Anh chi đã có cháu nào chưa?- Tuấn hỏi. ,
- Rất may là chưa. Cô vợ tôi thì có vẻ sốt ruột. Phụ nữ bao giờ chẳng thế. Cưới nhau gần hai năm rồi mà chưa có gì thì họ đã có đủ lý do để mà lo ngại rồi.   :
Đúng thê- Tuân chợt nhớ tới vợ chồng tham mưu trưởng Nhường. Ông thủ trướng của mình cưới vỢ hơn chục năm trời mà chỉ thực sự được gần Vợ có hơn ba mươi ngày thôi mà. Vừa rồi bà ấy mò vào - tận đấy tìm chồng. Nhưng thậtoái oăm ông ấy lại nằm dưới trung đoàn,.,chỉ huy đơn vị chiến đấu. Đến hôm địnnh về với vợ thì bị thương. Thế là chị ấy lại phải khăn gói theo chồng.ra quân y viện. Vừa rồi nghe tin anh ấy đã phải cưa một chân. Bà vợ, sau một vài ngàý đau buồn bỗng dưng tuyên bố rằng thôi thì một chân cũng chẳng sao. Từ nay ông ấy sẽ phải nằm bẹp ở nhà, bất tiện một tí nhưng vợ chồng sẽ được gần nhau mãi mãi, còn hơn có cả hai chân mà ông ấy cứ đi biền biệt. Chuyện thế đấy, anh tính phụ nữ nước ta có khổ không?
Bảo trầm ngâm giấy lát rồi nói:
-   Chuyện ấy... kể ra cũng chưa có gì bi thảm cho lắm. Ta rẽ vào lối này. Mình có một anh bạn, sau năm bảy mươi lăm ở chiến trưởng về mới lấy vợ. Nhưng mình cũng vừa nhận được tin là họ đã li dị. Nguyên nhân thật đau khổ, anh ấy bị nhiễm chất độc màu da cam.
-   Không có khả năng có con nữa, phải không?
-   Chỉ như thế thôi cũng chưa đến nỗi bi thảm. Vợ anh ấy đã hai lần có mang. Nhưng... cả hai lần đèu sinh ra những hài nhi không hoàn chỉnh... Cuối cùng, họ đành phải chia tay nhau.
-   Thế thì... qủa là đau khổ.
-   Anh chưa có gia đình nên chưa phải sống trong tình trạng lo âu thấp thỏm- Bảo khẽ thở dài- Lính ta đều đã sống trong những vùng bị chất độc diệt cỏ của Mỹ hoành hành trong suốt cuộc chiến tranh. Ai đánh đoán chắc rằng trong máu của lính ta không có những độc tố đang ẩn nấp?
-   Lâu nay tôi đã không nghĩ tới điều này.
-   Có lẽ vì anh chưa đối mặt với mối đe doạn ấy. Cón tôi thì... Vợ tôi là một cán bộ khoa học, cô ấy biểu khá rõ các tác hại của các loại chất độc. Có lẽ vì vậy mà cô ấy đã lo lắng âm thầm suốt hai năm nay. Một lần tôi. tình cờ thấy trong túi xách của cô ấy một cuốn sách nói về những điều ấy. Dĩ nhiên là lính tôi không ai nói với nhau về mối lo lắng Xã xôi này, nhưng điều đó đầu độc hạnh phúc gia đình không phải là ít. Anh hãy hình dung, đến một lúc nào đó... Nhưng thôi nhà tôi đây rồi, ta chấm dứt cái đề tài đáng nguyền rủa ấy thôi.
Đó là một căn hộ gia đình nằm trong một khu gia binh cũ thuộc căn cứ không quân Tân Sơn Nhất. Mấy năm trước vợ con của sĩ quan, binh lính ngụy quân Sài Gòn cũng đã từng ở đấy. Những người chủ mới đã đưa đến cho những khu căn cứ như thế này những không khí, màu sắc mới. Những hàng rào kẽm gai, những ụ súng chất bằng bao cát được dỡ đi, những khu đất trống ngày xừà có lẽ là những bải mìn, những khu chướng ngại vật chống đột nhập, nay đã trở thành những mành vườn nhỏ xanh tươi. Ngoài rau cỏ bốn mùa người ta đã trồng thêm nhiều cây ăn trái, những hàng dừa, những hàng hồng xiêm, vú sữa đang vươn lên xanh tốt. Cái khu căn cứ nghiêm mặt, lúc nào cũng ngồn ngộn súng đạn, xe pháo hôm nay đang được "dân sự hóa" dần, khu tập thể gia đình này đã bắt đầu có dáng dấp của một cái xóm nhỏ.
Bảo mơ cổng sắt phía ngoài rồi hai người cùng bước vào một khu vưởn nhỏ trước đầy nhà. Bảo chỉ một cây vú sữa xanh tốt ngay gần kề đầu hồi nhà.
-   Nó đấỵ cái cây vú sữa ấy mà...
-   Tôi nhớ ra rồi.’, tuyệt qúa. Đặt dưới gốc cây này một chiếc ghế xích đu mà ngồi đọc sách thì tuyệt.
-   Anh nói đúng. Tôi cũng đã kịp kiếm cho mình một cái ghế xích đu như vậy. Để tôi bấm chuông. Có lẽ Thu cũng vừa mới về.
Bảo bước tới, nhẹ nhàng và thận trọng ấn ngón tay trở vào một cái nút màu xanh. Có tiếng chuông rung nhề nhẹ phía bên trong nhà và liền ngay đó,cánh của hé mơ. Một cô gái xinh đẹp trong bộ đồ ngủ nền tím lấm tấm những cánh hoa màu trắng hịên ra. Hình như cô đã đứng đợi sẵn bên cửa và chỉ chở có tiếng chuông reo. Gương mặt cô rạng rỡ, biểu hiện sự tràn đầy của niềm vui và hạnh phúc. Có lẽ cô sẽ ôm choàng lấy anh chàng Bảo này và lôi tọt vào trong nhà ngay lập tức nếu như không chợt nhận ra có khách về cũng với chồng.
-   Xin giới thiệu với em, đấy là anh Tuấn, một người bạn mới của anh. Còn đấy, xin trân trọng giới thiệu với anh Tuấn nàng Kiều Anh Thư, bà chúa của lòng tôi .
-   Cải lương vừa vừa chứ, ông tướng!
Thư khẽ mắng yêu và nguýt "ông tướng" của mình một cái rõ dàỉ rồi quay sang phía khách, giọng mượt như nhung:
-   Xin lỗi anh, mời anh vào trong nhà. Kìa anh Bảo, sao anh cứ đứng lù lù ở cửa thế, mơi anh Tuấn vào nhà đi chứ.
Tuấn bước vào căn phòng ảm ắp hạnh phúc của họ và trong anh chợt nhói lên vì một tính cảm phức tạp, vừa như ghen tị vừa như khao khát. Hình như cái mô hình hạnh phúc mà anh đó từng xây dựng cho mình cũng có những nét na nó như thế này. Một căn hộ rộng rãi thoáng mát, nền lát gạch hoa, bàn ghế giưởng tủ tuy cũ nhưng đều tốt, chắc chắn và giản dị. Trong nhà hầu như đã được vô trùng, chỗ nào cũng bóng loáng sạch sẽ, sực lức mùi phu nữ, mùi bếp núc, mùi chăn gối và cả mùi sách vở nữa. Một giá sách đồ sộ choán gần hết cả một bề tường, được sắp đặt gọn ghẽ, khoa học. Có lẽ cái giá sách ấy là niềm tự hào của gia chủ. Không cưỡng lại được sự tò mò, Tuấn đứng dậy tiến lại phía giá sách. Anh đi dọc theo giá sách, mắt ngước nhìn cái đội quân đông đảo những tên tuổi lừng lẫy thế đội tập hợp trẻn đó. Có khá nhiều sách bằng tiếng nước ngoài, một số lượng đáng kể sách khoa học và triết học, Anh cũng nhận ra Pautôpxki Hcủa mình" trong cái đội quân đông đảo ấy.
-   Người ta nói rằng đến thăm một nhà buôn thì hãy khen cửa hàng của anh ta, dến thăm một nhà giáo thì hãy khen học trò của anh ta, đến thăm một nhà văn hãy khen sách của anh ta... Còn đến thăm một gia đình sĩ quan thì biết khen cái gì đấy?
r Hãy khen khẩu súng của anh ta!
-   Nhưng... ở đấy các bạn làm gì có súng?
-   Có đấy. Mình thì sử dụng một khẩu Col .chiến lợi phẩm, còn Thư thì có một khẩu K.59 xỉnh xẻo. Cô ấy cũng là một tay súng cừ đấy. Ngoài ra, bọn tội còn có một khẩu súng săn Tiệp nữa. Đó là món qùa độc đảo của anh trai Thư tặng bọn tôi vào ngày cưới. Vào những ngày nghỉ, bọn tôi thường ra ngoai thành săn thú. Có hôm được tới vài chục con chim, đủ thức ăn cho cả tuần. Và còn đấy, - Bảo Khoát tay chỉ lên giá sách- hiểu theo nghĩa rộng thì cũng là một loại vũ khí, một dàn đại bác cực mạnh đấy.
....

...
Các bạn thật hạnh phúc! - Tuấn khẽ thốt lên.
-   Đúng vậy!- Bảo thì thầm xác nhận - Mình luôn nghĩ rằng mình là một người hạnh phúc.
Tuấm bỗng nghĩ đến chuyển đi nguy hiểm sắp tới và lòng anh chợt nhói iên một nỗi lo sợ mơ hồ. Hạnh phúc của họ liệu có vững bền không? Có cái gì thật vô lý khi phải thú nhận sự mong manh của hạnh phúc con người. Anh chợt hiểu rằng, nếu đến một lúc nào đó phải lựa chọn anh sẽ sẵn sàng nhận lấy phần nguy hiểm, sẵn sàng chết để bảo vệ cái gia đình hạnh phúc này. Nhưng liệu anh có làm được điều đó không khi chiến tranh có hàng ngàn tình huống bất ngờ, hàng vạn sự may rủi.
Thư từ phòng trong đi ra với hai ly cà phê có bỏ đã.
-   Các anh uống tạm cho đỡ khát.
-   Cảm ơn Thư.
-   Có cần phải chi viện gì không, bà chủ?- Bảo hỏi:
-   Không cần. Anh mà vào bếp thì chỉ tố làm cho vướng thêm ra thôi. Anh Tuấn không biết chứ, anh Bảo nhà em đấy là "chuyên gia đổ vỡ" đấy. Anh ấy mà vào bếp một lúc thì y như rằng sẽ có một vụ tai nạn gì đó xảy ra.
-   Công tử Hà Nội mà.
-   Mình và Thư là hai trưởng phái khác nhau về lĩnh vực bếp núc, ăn uống. Nếu vào những ngày nghỉ, đi dã ngoại thì mình làm chủ tình thế. Cô ấy không thể nào sánh được với lính trinh sát cái tài xoay xở, ngoài trời. Còn trong bếp, khi tất cả phải tuân theo quy tắc chính thống thì mình chịu. Chì riêng pha nước chấm thôi cũng có đến vài chục công thức. Chỉ có trí tuệ phụ nữ mới có thể tiếp thu được những di sản qúy báu của các món ăn dân tộc một cách dễ dàng.
. - Cũng chỉ có sự tinh tế của phụ nữ mới có thể phân biệt được các cung bậc khác nhau của các loạị nước chấm.- Tuấn hòa theo với giọng bông lơn- Chứ, còn phàm phu tục tử như cánh ta thì làm sao mà có thể thương thức được.
-   Nhưng tất cả những sự cầu kỳ ấy sẽ tạo nên một hiệu qủa ở ngoài sự ẩm thực.
-   Đó là cái gì vậy?
-   Đó là cảm giác về hạnh phúc, cảm giác về sự tôn trọng lẫn nhau, cảm giác được chăm sóc của cánh đàn ông,- Bảo bỗng cưởi lớn- Tóm lại, lính ta thường bị phụ nữ mê hoặc bơi những xảo thuật nho nhỏ như vậy đấy. Mình không hiểu ở các nước phương Tây người ta sẽ sống ra sao khi khoa học, kỹ thuật và nền đại công nghiệp đã can*thiệp vào tận công việc bếp núc ? Tất cả sứ cực kỳ tiện lợi vớỉ nhưng hệ thống dịch vụ hoàn hảo, những khâu phấn ăn được vò trùng và đóng hộp, nhưng mắy giật và máy hút bụi... phụ nữ sẽ được giải phóng tôi đa khỏi những công việc nội trợ. Nhưng như vậy có nghĩa là xã hội công nghiệp đã tước mát cun phụ nữ thứ vũ khí mạnh nhât, niềm vui lớn nhất là được chăm sóc chồng, con mình, được phở diễn tài năng và gửi gấm tình cảm cùa mình trong nhửng chiếc bánh, trong những bát canh và những loại nước chấm cầu kỳ.
-   Đúng vậy- Tuấn vui vẻ tán thành- Tất cả những cái nho nhỏ ấy đã thêu dệt hạnh phúc của mỗi gia dinh.
• Riêng mình, suốt đởi mình mong được ngồi trong căn bếp chật chội kia để nghe Thư giảng giải về cách làm nem và cách pha chế các loại nước chấm Chứ chẳng bao giờ mình mong ưđc trở thành triệu phú, để cứ mỗi chiều lại ném một đóng tiền vào két của những ông chủ kiệm ân người Trung Quốc, để đổi lấy những món ăn sang trọng cầu kỳ do những người đầu bếp tài ba nâu.
Tuấn bật cưởi lớn.
-   Vậy thì cương lĩnh giải phóng phụ nữ của ngài là thê' nào đấy? Chẳng lẽ cứ để họ mệt mới về những công việc nội trợ để phục vụ chúng ta sao?
-   Không, đừng lầm lẫn. Đấy không phải là sự trói buộc mà là sự tự nguyện- Bảo dừng lại một chút như để tìm cách diên đạt ý của mình- Một tự nguyện cao cả thiêng liêng. Những người nữ chân chính bao giờ cũng tự nhận ra thiên chức của mình. Còn, nếu có những người phụ nữ thấy rằng họ cần phải được giải phóng hoàn toàn khỏi những công việc nội trợ, những công việc có nhiều nữ tính nhất, thì mặc họ. Bơi vì cuối cùng họ thê không có hạnh phúc, anh hãy tin là như vậy.
-   Anh tin như thế ư?
-   Mình tin. Và cả Thư cũng tin như thế. Cô cho rằng không thể hãnh diện khi mình có một người chồng có khả năng và sẵn sàng làm thay minh mọi Việc nội trợ, một người chồng nấu ăn giơi hơn mình. Đó cũng có thể là một quan niệm riêng của cô ấy, trong khi không ít người phụ nữ vấn khoe rằng chồng mình là một anh đầu bếp tuyệt vởi. ôi nhưng sao mà bỗng dưng lính ta lại sa vào đề tài này nhỉ? một đề tài hoàn toàn xa lạ với nhiệm vụ sắp tới của chung ta.
Tuấn lo ngại ngước nhìn Bảo.
-   Anh có ý định nòi cho chị ấy biết về chuyến đi không?
• Có chư. Mình không giấu Thư điều gì. Dĩ nhiên mình chỉ nói rằng, mình phải lên biên đội làm nhiệm vụ một đợt khá lâu. Không nói làm sao cô ấy có thể yên lòng?
Họ cùng im lặng một lúc lâu. Cả hai đều nghĩ về chặng đường đầy khó khắn sấp ới nhưng họ đêu ngầm hiểu rằng không nén bàn nhưng việc đó ở đấy. Tuấn bỗng nhận ra một nét đậc biệt của cuộc chiến đầu này: buổi sáng người ta còn có thể ngồi ăn cơm với vợ, thanh thản ngồi nghe cô ta say sưa giang giãi về các công thức pha nước chấm, nhung buổi chiều đã có thể có mặt ở nhưng nơi quyết liệt nhất của mặt trận, và rất có thể sẽ ngả xuống khi dư vị của đôi môi nồng nàn của người vợ trẻ vân còn chưa tan, Ngay ngày hôm sau người vợ đã có thể biết mình góa bụa. Khoảng cách giữa hòa binh và chiến tranh, giữa bình yên và tai biến, giữa hạnh phúc và bất hạnh đã rút ngắn lại. Đó cũng là ruột thử thách đáng kể đối với người lính, một khía cạnh quyết liệt của cuộc chiến đấu. Nghĩ vậy, anh bỗng thấy thương Bảo và Thư. Nếu không có chiến tranh thì hạnh phúc của họ thật hoàn hảo.
Có tiếng Thư lẽo nhéo dưới bếp, Bảo vộ đứng lên bước lại giá sách lục lọi một lát rồi ném cho anh một tập họa báo.
-   Anh ngồi chơi, ngó qua cái này một chút cho vui, tôi xuống bếp giúp Thư một lát. Không hiểu cô ấy còn định bày vẽ những gì nữa đấy?
Chừng hai mươi phút sau mâm cơm được bưng lên. gương mặt Thư đỡ hồng, đôi mắt cô long lanh trong niềm vui và hạnh phúc. Cô không chỉ muốn khoe tài nấu nướng của mình, cô muôn mọi người đều hiểu rằng cô là một người hạnh phúc. Sau một hồi ồn áo, chúc tụng và khen ngợi, họ lặng lẽ ăn Có lẽ Thư cũng hỏi ngạc nhiên về sự lặng lẽ của hai người đàn ông. Để lấp vào cái khoảng trống ấy Thư vừa tiếp thức ăn cho chồng và khách vừa líu tíu kể đủ thứ chuyện, cô có đủ lý do để mà vui sáng nay cô vừa tới bệnh viện, các bác sĩ sản khoa đã khẳng định rằng cô đã có thai. Thư định đợi khi chồng về sẽ ôm choáng lấy anh mà khoe ngay cái tin vui mừng ấy, nhưng anh ấy, lại kéo về một ông khách. Thôi được, để dành đến tôi, có sao đâu. Em vui trước một mình, đừng giận em anh nhé!

CHƯƠNG MƯỜI SÁU

'Có thể đánh dấu trên bản đồ những nơi có kẻ thù. Những không thể đánh dấu hết những nơi có cái ác..."
Nhật ký của một người lính trinh sát.

I
Bây giờ là lúc anh được tự do. Công vìệc đã hoàn tất. Tám giờ sáng mai có chuyến trực thăng lên tải thương, anh và Bảo sẽ bám theo để lên đơn vị. Bảo mời anh về nhà mình nghỉ, những anh không muốn can thiệp nhiều vào đời sống riêng của họ. Đêm nay cần phải để cho họ được sống hoàn toàn trọn vẹn với nhau. Ngày mai Bảo đã ra trận rồi, chỉ có người lính mới hiểu được người lính qúy trọng những giây phút sống bên người mình yêu như thế nào? Vả lại, anh cũng có việc riêng của mình, mình phải đi tìm Thủy. Chiều nay, kể từ khi rời nhà Bảo không hiểu sao lúc nào anh cũng nhở đến Thủy. Nghĩ tới cuộc gặp gỡ chiều nay, lòng anh bỗng bồn chồn xao xuyến. Anh chợt hiểu ra rằng Thủy có một vị trí không nhỏ trong toàn bộ đời sống tinh thần của anh, trong tâm hồn anh. Anh cũng tin rằng gặp lại anh, Thủy cũng rất vui, những sẽ không ngạc nhiên, bơi anh tin rằng Thủy vẫn chờ đợi và tin rằng, một ngày nào đó anh nhất định sẽ đến tìm Thủy.
Ra đến đường phố anh mới thay Sài Gòn qua là như đang trong một còn sốt. Ngoài đường phố, trong các quan giải khát, trên ô tô buýt ở đâu cũng thay người ta thì thào to nhỏ. Có những giọng nói vvi mừng, những ánh mắt lo âu nghi ngại và cả những cái nhìn hằn học của một vài kẻ nào đó khi ngưởc mắt nhìn lên gặp bộ quân phục với đôi quân hàm thiếu tá của anh. Có thể đoán chắc rằng đó là những kẻ nằm trong diện mà chính quyền nhân dân đang tích cực và kiên nhẫn cái tạo. Chúng đã thất thế những chưa chịu đầu hàng. Chúng đã từng tuyên bố rằng, có thể thất bại trong lĩnh vực quân sự những chúng quýêt giành phần thắng trong lĩnh vực kinh tế. Thời kỳ đầu khi miền Nam mới được giải phóng, chúng tạm thời rút lui, nằm chờ thời... Vài ba tháng sau khi thay chính quyền mới chưa hỏi han gì tới, chúng bắt đầu nhúc nhắc hoạt động. Đêm đêm, trong những quan cà phê sang trọng, chúng chụm đầu bên nhau bàn mưu tính kế. Chúng đánh giá tình hình, cân nhắc lợi hại, tiến hành một vài vụ làm ăn để thăm dò và đi đến kết luận rằng:
Thời nào thì thời, đồng tiền vẫn có sức mạnh. Hay dùng tiền, dùng vàng, dùng hàng hóa mà tiến công! Cộng sản thì cũng là con người. Mà đã là con người thì "chó có bỏ cứt thì người mới bỏ của”. Một vài cán bộ đã bị chúng mua chuộc, không chế. Đã có một tên cắn câu thì rất có thể hàng trăm tên khác sẽ cắn câu. Chúng hí hửng thông báo tình hình với nhau và tăng cường hoạt động. Một năm, rồi hai năm trôi qua. Chưa có chuyện gì đáng kể xảy ra cả. Vìệt Cộng cũng có vẻ chỏi được. Có lẽ là họ đã thay đói sách lược, họ mới chỉ nhằm vào tư sản mại bản và những người làm vìệc cho chính quyền cũ, những nhà buôn phục vụ cho quân đội Mỹ và quân đội ông Thiệu thời chiến tranh. Còn những ”nhà kinh tế nôi địa" thì cho đến nay vẫn được tự do hành nge. Riêng các nhà tư sản gốc Hoa thì có lẽ Cộng sản đành phải để họ tự do hành nge vĩnh vìễn. Sức máy mà dám đụng đến các ông tư sản Chợ Lớn. Họ có tiềm lực kinh tế đủ mạnh để làm nghiêng ngả cả thị trường toàn miền Nam, họ lại có Nhà nước Trung Hoa làm hậu thuẫn. Đánh chó thì phải ngó chúa, sức mấy mà Cộng Sản Vìệt Nam dám để mất lòng các nhà lănh đạo Bắc Kinh? Mà hễ Chợ Lớn còn hoạt động kinh doanh thì cánh "kinh tế nội địa" còn có thể sống được.
Sau một thời gian hoạt động thăm dò, tư thương Sài Gòn ngày càng hoạt động rầm rộ. Chúng đã chiếm lĩnh thị trường, không chế được giá cả một số mặt hàng thiết yếu, Sài Gòn sau gần ba năm giải phóng có vẻ vẫn là thiên đường của tư thương. Chính quyền mới chỉ ra đều đặn những thông cáo, chỉ thị, quy định và đôi khi cả vài lời kêu gọi nữa. Không sao! cứ làm tới đi. Tụi nó yếu xìu về kinh tế mà! Thằng mô hung hăng thì cứ lấy tiền, lấy vàng mà dẫy. Xong hết! Mọi vìệc đang xuôi chèo mát mãi. Vìệt công có vẻ cũng chịu chỏi, cũng không đến nỗi đáng ghét cho lắm. Thế mà năm bảy mươi lãm người ta đạp xéo lên nhau để chền lên tàu đi ra nước ngoài. Ai cũng hoảng sợ trước một cuộc tắm máu. Láo toét hết! Vìệt cộng thậm chí còn dễ thương nữa kia! Xem đó thì đủ biết, với các nhà tư sản, mà kêu gọi tình thương đồng bảo, lá lành đùm lá rách thì qua là ngây thơ hết chỗ nói !Cứng đầu cứng cổ như Nguyễn Cao Kỳ, gian hùng như sáu Thiệu mà cũng chẳng làm chi nói tư thương Sài Gòn, Vìệt Cộng sức máy?
Bỗng đùng một cái! Sài Gòn chao đảo nghiêng ngả trong một cuộc chiến đấu mới. Cuộc tập kích chiến lược của chủ nghĩa xả hội vào giai cấp tư sản của chế độ cũ bắt đầu. Cuộc cái tạo tư sản thương nghiệp nó ra bất ngờ cả về thời gian, quy mô và cường độ,. Máy chục nhà tư sản cỡ bự bị cất vó một lúc. Trước đó, cuộc ra đi của người Hoa có vẻ còn đang làm cho chính quyền lúng túng. Những nhà tư sản nội địa tưởng rằng đấy là thời cơ đục nước béo có. Vìệt cộng còn đang mài đối phó với giặc ngoài, với tư sản Hoa kiều, SứC máy mà đụng được tới tư sản nội địa? Vả lại, sách lược của Cộng sản là phần hóa kẻ thù, đáng lý để đối phó với tư sản Hoa kiều, họ phải ve vẫn, tranh thủ sự ủng hộ của tư sản trong nước chứ? Ai ngờ... đùng một cái!
Nhằm vào tư sản thương nghiệp mà đánh một đơn chí tử như Vậy thì qua là cao tay. Rõ ràng chính quyền đang kiên quyết giành lấy quyền chủ động trên thị trường. Không chế hàng hóa và tiền tệ. trong khi đó các nhà tư sản có các cơ sở sản xuất thì vẫn còn được tự do, thậm chí còn được khuyên khích mơ rộng sản xuất, khuyến khích câu vốn liếng và vật tư từ hải ngoại về nữa. Giới tư sản thành phố bừng tĩnh! A Vậy ra Vìệt cộng cũng không phải dễ xỏ mũi cho lắm. Những thôi được, thua keo này ta bày keo khác. Đâu có dễ dàng bóp mũi được giới tư sản Sài thành vốn đã lừng danh, không những chỉ trong quốc nội mà trên cả trường quốc tế nữa.
Cuộc chiến đấu ở phía sau các anh diễn ra như thế nào, anh không thể hình dung hết quy mô và tính chất phúc tạp, quyết liệt của nó. Những không hiểu sao khi được chứng kiến không khí sôi sục của Sài Gòn, anh cảm thay yên- lòng. Cuộc sống ở phía sau người lính các anh không phải hoàn toàn bình yên, phẳng lặng như người ta vẫn hình dung. Tính chất quyết liệt và phúc tạp của CuỘC chiến đấu ở phía sau lưng các anh có thể nhận thay rõ trên từng ngõ phố. Đấy đó những tốp chiến sĩ nai nịt gọn gàng xếp hàng đi tuần tra dọc các phố. những tốp dân quân tự vệ, xuất hiện ở khắp nơi. Những chiếc xe cầnh sát lao như tên bắn, một vài đường phố có cà chưởng ngại vật và dấy thép gai. Bộ chỉ huy chiến dịch đã ra lệnh phong tỏa những mục tiêu quan trọng, ở một vài ngôi biệt thự đang có những cuộc kiểm kê tài sản của bọn đầu cơ. Anh nhìn thay những chiếc xe tải từ trong những biệt thự như thế lặc lè đi ra. Một tốp chiến sĩ và tự vệ ngồi vắt vẻo trên nóc xe, ngồi bên cạnh họ là những cán bộ kinh tế mặt còn non choẹt, ngỡ ngỡ, ngác ngác, có vẻ như chưa hết bàng hoàng vì được chúng kiến khối lượng tài sản đồ sộ như Vậy được tập trung trong tay một gia đình. Họ sẽ làm gì với số lựọng hàng hóa tài sản lớn như Vậy? Ăn tiêu thoải mãi suốt cả đời cha, đời con, đời cháu cũng chưa chắc hết. Vậy mà người ta vẫn chưa thơa măn, vẫn tiếp tục nghĩ ra đủ mọi mánh khóe, thủ đoạn làm giàu để rồi cùng đau khổ, quằn quại vì thua lỗ, rõt cuộc, để làm gì kia chứ?
Linh tính báo cho Tuấn biết rằng có thể anh sẽ không gặp được Thủy. Đấy là mặt trận của cô ấy, Có lẽ cô ấy cũng đang có mặt trong một cuộc kiêm kê tài sản và cũng có thể đang ngồi ngất nghểu trên một chiếc xe đầy nhóc hàng hóa từ một ngôi biệt thự nào đó đi ra và cũng đang bản khoăn tự hỏi: "Người ta cần nhiều của cái như Vậy để làm gì?". Anh muốn được gặp cô, dù chỉ một phút để được nge cô líu ríu kể chuyện về những "trận đánh" mới mẻ của cô trên mặt trận thứ hai này. Có bao nhiêu là điều mới lạ đối với em trong cái thành phố không lồ này? Em làm sao hình dung được rằng một cô gái ở cái tuổi của em đã có thể có tới hàng trăm chiếc áo dài đủ màu, hàng vài chục chiếc áo khoác đắt tiền, thêm vào đó hàng ,chục ki lô gam phấn-sáp các loại? Người ta cần nhiều như thế để làm gì nhi? Nội câu hỏi đó cũng làm em vỡ đầu rồi! Không ai trả lời cho em được nếu chỉ xét thềo quy luật cung- cầu mà em đã thuộc lòng. Không, ở đấy không có quy luật nào hết. Nếu có thì chỉ có một quy luật có thể giúp em tin tất cả sự thừa mứa của cái vật chất kia là có thật. ấy là quy luật về lòng tham không đấy của con người. Anh đã được nge em kẻ về những ngày đi sơ tán, những buổi em cùng các bạn nhỏ ra đồng nhặt từng củ khoai, bỏng lúa rồii vãi những ngày đông tháng giá em phong phanh trên mình một manh áo mỏng, những buổi đi học về bụng đói mềm ăn lưng cơm độn khoai độn sắn mà cứ ngon như cao lương mỹ vị. Vì Vậy mà anh tin rằng em sẽ là một chiến sĩ tích cực, kiên cường, trong cuộc chiến đấu nhằm lập lại trật tự xã hội, đơi lại công bằng cho con người trên vực kinh tế và đời sống...
Khi thành phố lên đèn thì anh tìm được cơ quan của Thủy. Đó là ngôi nhà năm tầng mà anh đã đưa cô đến nhận công tác hôm nào. Đã qúa giờ làm vìệc buổi chiều những ở đấy vẫn nườm nượp kẻ ra người vào. ở phòng thường trực gần công ra vào cơ quan, ngoài ông già thường trực mà anh đã gặp hôm nào còn có thêm một tốp công an. Hình như với cuộc chiến đấu này thì nơi đấy đã trò thành một cơ quan tham mưu tác chiến cần phải được bảo vệ nghiêm mật.
-   Tôi muốn gặp đồng chí Thủy.
Tuấn nêu yêu cầu của mình sau khi đã cẩn thận xuất trình giấy tờ với đồng chí công an.
-   Xin lỗi, anh gặp Thủy nào ạ?
Dạ, cô Hương Thủy, kỹ sư kinh tế vừa mới vào nhận công tác ở cơ quan này chưa đầy một tháng.
-   Thế... đồng chí với cô Hương Thủy là... như thế nào nhỉ?- Tuấn khẽ nhăn mặt như phải nhai một hạt sạn.
-Tồi thiết tưởng... các đồng chí không cần biết điều đó.
-   Cần qúa đi chứ! Đồng chí đến cơ quan người ta...
I Những tôi đến ngoài giờ làm vìệc.   Chẳng lẽ   ở
đấy không cho phép ai có những mối quan   hệ    riêng
hay sao?
Thay giọng Tuấn có vẻ hỡi gay gắt, anh công an liền dịu giọng:
-   Xin lỗi... đồng chí cũng biêt đấy, tình hình đang khẩn trưởng. Trong lúc này ở nơi này cần phải được bảo vệ chặt chẽ. Những thôi, đồng chí cũng là cán bộ quân đội, chúng tôi có thể linh động để đồng chí gặp người nhà. Mời đồng chí sang phòng bên cạnh hỏi bác thường trực, tôi cũng không biết ai ở cơ quan này đâu!
Tuấn muốn hết lên: "Vậy thì các anh xía vô chuyện riêng của người ta làm gì?" Những nghĩ tới câu châm ngõn "một điều nhịn chín điều lành" anh lại thôi, nuốt giận và lặng lẽ bước sang phòng thường trực.
-   Dạ thưa bác... cháu muốn gặp cô Hương Thủy người ngoài Bắc mới vào công tác...
-   Thủy à...? Ờ... những có thuộc bộ phận mô hè?
-   Cháu cũng không rõ. Cô ấy mới vô công tác bác ạ.
-   Để tôi hỏi coi. Này dì Năm, cho hỏi chút coi. Có con nhỏ mô kêu là Thủy, người xứ Bắc vừa vô công tác không hả?
-   Có đấy- Người đàn bà được hỏi sốt sắng kêu lên- con nhỏ vừa bị tụi nó bắn lén. Cả cơ quan đang nháo nhác Lên vì chuyện đó mà.
Nge hai tiếng ’’bắn lén" Tuấn bỗng giật thót.
-   Ai bị bắn lén hả gì?
-   Con nhỏ đó chứ ai. tôi nghiêp hắn, vừa chưn ưởt chưn ráo vô thành phố, đi kiểm tra tài sản hàng hóa của bọn thương nhân, nge đâu tụi, nó tính chuyên phần tán hàng hóa, của cái, con nhỏ phát hiện được. Tụi nó dúi cho con nhỏ máy cây vàng lót tay, tính chuyên ém nhẹm những cọn nhỏ hông có chịu, ức qúa, tụi nó làm bậy. ủa chứ chú đấy là...
-   Dạ... em là người nhà Thủy- Tuấn ấp úng- Dì làm ơn chỉ dùm...
-   Chú vô trong mà hỏi. Tới phòng số ba, ngay lầu một đó. Tôi cũng vừa nge loáng thoáng Vậy thôi chứ đã biết ất giáp chi mô. Tôi nghiệp con nhỏ hà. Hông còn trời đất chi nữa. Dám bắn xưng người ta giữa ban ngày ban mặt ! Tụi này tính tử hình luôn chớ bộ cái tạo hết nói rồi đó.
Tuấn lảo đảo bước về phía ngôi nhà cao tầng, tai anh ù lên như có ai đang xay lúa trong đầu. Mắt anh hoa lên.. Máu, Không ngờ ở đấy cũng có máu. Anh đâm sầm vào một người nào đó. Không kịp xin lỗi anh nhấy ba bước một trên cầu thang lên tầng một. Tới căn phòng số ba mà người phụ nữ vừa chỉ, anh hối hả gõ của. Một người đàn ông gầy gỡ, tóc đã bạc trắng ra mơ của. Tuấn đứng sững trước mặt ông ta chừng một khắc, dường như cả ông ta cũng ngạc nhiên vì sự xuất hiện đột ngột với dáng vẻ, thảng thốt của anh:
-   Đồng chí định hỏi...
-   Cô Thủy, tôi muốn...
-   A!...- Người đàn ông tóc bạc thốt lên- Anh vừa ở đáng ấy về đấy à? Thủy ra sao rồi?
-   Đó là điều mà tôi muốn hỏi bác, Thủy làm sao rồi?
-   Trời ơi!- Người đàn ông chợt hiểu ra- Thế ra anh là người nhà, anh cũng vừa biết tin à? Bọn tôi cũng Vậy, vừa cử một người xuống bệnh vìện, chưa rõ tình hình ra sao? Kìa. anh vào đấy đã. Bình tĩnh đã... có lẽ cũng không đến nỗi nào. Để tôi, để tôi quay diện thoại hỏi bệnh vìện xem sao nhé? Chà... thỏi buổi đến là...
Có lẽ vẻ mặt xúc động thảng thốt của Tuấn đã tác động đến ông ta khiến ông ta đột nhiên cuống quýt lên. Chiếc máy diện thoại rên lên dưới bàn tay khô đét của ông.
-   A lô... bệnh viện chợ Rẫy đấy phải không? Vâng, tôi muốn hỏi về một ca cấp cứu. Vâng, người cơ quan chúng tôi. Đúng rồi cái cô bé bị bắn lén ấy mà... Đã đưa đến đó rồi a.? Vâng tôi hoàn toàn tin tưởng... Vâng, nếu cần phải mổ ngay thì... Này đồng chí thiếu tá, đồng chí có phải là người nhà cô Thủy không?- Vâng... Tôi... là... người nhà cô ấy- Vậy thì tốt qúa. A lô! Chợ Rẫy đâu? Vâng có người nhà cô ấy đang ở đấy. Vâng anh ấy sẽ đến ngay có thể sẽ kỹ giấy cam đoan để các anh tiến hành ca mổ ngay. Cảm ơn đồng chí.

II
Ông ta bỏ máy, vuốt ngược mãi tóc đàỵ và bạc trắng của mình vài lần rồi hỏi:
-   Anh có thể đến ngay bệnh vìện Chợ Rẫy được không?
-   Tôi sẽ đến ngay- Tuân đáp và dợm đứng dậy định đi ngay.
-   Để tôi cho gọi xe đưa anh tới đó. Chà, căng thẳng qúa. Đấy là trường hợp thứ hai bị bọn chúng bắn. Hôm qua cũng có một cán bộ bị chúng nó bắn thẳng vào đầu, không cứu được, những dù sao chúng tôi cũng không thể ngờ rằng chúng lại nổ súng vào một cô bé hiền dịu, ngoan ngoăn đến như Vậy? Từ hôm cô ấy vào công tác ở đấy, cả phòng chúng tôi như trẻ lại... Xin lỗi... Để tôi gọi lái xe. Thịnh, Thịnh ơi. Vào đấy chú nói cái này...
Hai mươi phút sau anh đã được đưa tới cái bệnh vìện lớn ấy. Đúng là nơi mà vào những ngày đâu Sài Gón giải phóng các anh tới đấy nhởn nhơ vô tư ngắm nhìn ngôi nhà cao ngất này. Đấy là một bệnh vìện còn đày ắp những người lính của quân đội ngụy quyền bị thương trong những trận đánh vừa qua. Những người thày thuốc đã tìm mọi cách làm cho họ yên lòng điều trị thương tật. Bệnh vìện đã đượcbảo dám an toàn và đã hoạt động ngay trong những ngày sôi động ấy. Anh đã nhìn thấỳ những giọt nước mắt của những người phế binh, họ đã khóc vì những hành động cao thừợng, đầy lòng nhân
ái của những người chiến thắng. Anh và đồng đội anh đã đứng bên những hàng cây này nói chuyên với những người thương phế binh ấy, giải thích cho họ hiểu chính sách của chính quyền mới, kêu gọi họ quên mọi hận thù để cùng nhau xây dựng lại đất nước. Có một tên sĩ quan bảng còn quán đầy mình những vẫn nhìn các anh bằng ánh mắt đầy hằn học, hận thù. Khi nge anh nói xong hắn nhếch mép cười "Các ông ca khúc khải hoàn sớm đấy! Chưa phải mọi vìệc đã chấm dứt đâu”! Lúc ấy anh chỉ thay thương hại hắn, những đến hôm nay, khi trò lại nơi này anh bỗng hiểu rằng, tên sĩ quan ấy đã không hoàn toàn ngu ngốc. Có thể chính hắn đã bắn vào Thủy.
Anh bước qua chiếc cổng lớn rồi rẽ vào phòng thường trực. Anh xuất trình giấy tờ với người thường trực, anh ta ngưởc nhìn anh từ đầu đến chân rồi thông thả lắc đầu!
-   Hết giờ thăm bệnh rồi, đồng chí thông cảm.
-   Không, tôi được bệnh vìện gọi tới.
-   Vào giờ này à?
-   Vâng,. Tôi có người nhà bị thương được đưa tới đấy để cấp cứu. Hình như phải mô ngay...
-   Cô Hương Thủy, kỹ sư kinh tế phải không?
-   Vâng.
-   Vậy thì anh thềo tôi.
Tuấn bám thềo hút chiếc áo blu trắng của anh
bác sĩ trực. Họ bước vào một căn phòng sáng rực
ánh đèn nê ông. Người dẫn đường lặng lẽ chỉ cho
anh một người khác mặc blu trắng ngồi bên bàn
làm vìệc đang mài mê đọc gì đó, rồi lặng lẽ đi ra.
Người thầy thuốc thứ hai này cũng trẻ và đẹp trai,
có lẽ cũng đã trò thành nỗi đau khổ của nhiều cô
y tá, y sĩ trong bệnh vìện. Anh ta có vẻ như không
hề biết tới sự có mặt của Tuấn. Điều ấy khiến anh
cảm thay như bị xúc phạm. ‘Anh. lặng lẽ tiến lại
bên chiếc bàn đầy ắp những giấy tờ, định bắt anh
ta phải ngẩng mặt lên, những vừa lúc ấy anh ta bỏ
cuốn sách xuống và mìm cười thân thiện.
-   Anh là người nhà cô Lê Hương Thủy?
-   Vâng.
Anh tạ lặng lẽ chìa tay ra.
Vậy xin thành thực chia buồn với anh.
-   Trời ơi! Có chuyện gì rồi?...
-   Không... Chưa xấy ra chuyện gì đáng nguyền . rủa đâu. Tôi cảm thay mình có trách nhiệm phải
nói một lời chia buồn với đồng đội vì chuyện không may này...
Tuấn khẽ thơ pHảo.
-   Ôi, anh làm tôi sợ qúa. Vậy là cô ấỵ vẫn còn hy vọng được cứu sống, phải không?
-   Dĩ nhiên, chung ta vẫn còn có thể hy vọng. Cô
ấy sẽ được bác sĩ trưởng khoa của chúng tôi mô. Ông già có một bàn tay vàng đấy. Những trước hết anh phải cho chúng tôi biết đôi chút về anh chứ?
-   Vâng, xin lỗi anh. Tiấn tự động ngồi xuống
chiếc ghế trõng cạnh bàn- những tôi phải khai những gì đây?
Anh bác sĩ khẽ cười:
-   Chưa phải khai gì nhiều. Chúng tôi đã có mẫu in sẵn những tờ cam đoan cho gia đình bệnh nhân đấy rồi. Đại khái tôi muốn biết đôi chút về anh trước khi tôi phải trình với bác sĩ trưởng khoa về sự có mặt của anh.
-   Vậy thì... Tôi tên là Tuấn... Vũ Quốc Tuấn... Thiếu tá vừa ở biên giới Tây Ninh về...
Vậy à?- Anh bác sĩ trẻ trầm ngâm suy nghĩ giấy lát rồi hỏi khẽ- Trên ấy gay go lắm phải không anh?
-   Cũng không đơn giản.
-   Tôi hiểu...- Anh bác sĩ trẻ khẽ gật đầu - Chúng ta đã ởn chiến tranh đến tận có rồi, một cuộc chiến tranh kéo dài gần hai chục năm đã là qúa đủ đối với một dân tộc. những, chẳng lẽ chúng ta lại khoanh tay trước một kẻ thù mới ngang ngược và ngu xuẩn đến thế? Tôi cũng là một bác sĩ quân y mới chuyển về đấy công tác, tôi hiểu những nỗi vất vả mà các anh đang phải vượt qua.
Anh là bác sĩ quân y? - Tuân ngạc nhiên hỏi- Thế sao anh không tiếp tục phục vụ quân đội nữa. Lúc này quân đội cần có nhiều bác sĩ giỏi, hơn bao giờ hết.
-   Chính thế, tôi được cử về đấy để học thêm đấy chứ. Bác sĩ trưởng khoa ở đấy là một nhà phẫu thuật tài ba. Gia đình ông đã đi Pháp cả những ông vẫn ở lại với đất nước. Đó là một người thầy thuốc có tâm huyết. Được là học trò của ông đối với tôi là một điều may mắn. Những thôi, để tôi sang bảo với bác sĩ rằng anh đã tới. Có lẽ tôi phải thưa bác sĩ rằng anh là...
-   Chồng chưa cứỏi của cô ấy.
-   Tuấn vội đó lời anh ta, anh nói điều ấy một cách hết sức tự nhiên khiến anh bác sĩ trẻ không một thoáng nghi ngờ. Anh bỗng nhở ra rằng, ngay cả đối với.Hảo anh cũng chưa một lần dám tự coi mình là chồng chưa cưỏi của cô ấy. Có lẽ hoàn cảnh đã bắt buộc anh phải tự "nhận vơ” như Vậy. Anh bỗng hoảng hốt khi nghĩ rằng có thể Thủy sẽ không nhở anh nữa, sẽ ngạc nhiên khi nge báo tin có một người con trai nào đó tự nhận là chồng chưa cứỏi của mình. Nếu sự vìệc diễn ra như thế thì trước hết anh sẽ rồi vào một hoàn cảnh thật lố bịch, và biết đâu khi được nge thông báo về điều kỳ quái đó, Thủy chẳng bị một còn sốc, ảnh hương trực tiếp tới tình trạng sức khởe đang rất nguy ngập
của cô ấy? Ý nghĩ ấy khiến anh choáng vẫng, mồ hôi vã ra trên trán. Anh nhấp nhõm đứng dậy như chực bỏ chạy khỏi căn phòng ngột ngạt này. Vừa lúc đó anh bác sĩ trẻ bước ra, mìm cười với anh:
-   Xong rồi. Anh sốt ruột lắm phải không? Đành phải chờ thêm một lát nữa. Bác sĩ sang xem cô ấy đã tĩnh chưa và có đồng ý tiếp anh không đã. Anh có biết không? Khi tôi nói rằng có chồng chưa cưỏi của cô Thủy từ biên giới vừa về, ông già rất xúc động. Ông nói luôn:" Anh ấy về rất đúng lúc. Bệnh nhân và cả chúng ta nữa, cũng cần đến sự trợ giúp về tinh thần của anh ấy".
-   Tôi... Bỗng Tuấn lúng túng- Tôi cần phải nói gì với ông ấy đấy?
-   Chỉ cần anh biểu lộ sự tin cậy. Đối với một người như bác sĩ Hoàng, điều đó là vô giá.
-   Cảm ơn anh, tôi hiểu.
Có tiếng gõ nhẹ vào của nách, anh bác sĩ vội bật dậy chạy tới mơ của.
-   Xin chào bác sĩ. Đấy là... đồng chí thiếu tá...
- Kính chào bác sĩ.
Tuấn vội đứng nghiêm trước mặt ông già trạc sáu mươi tuổi những vẫn còn sức vóc, da dẻ đó đắn, tóc bạc như cưởc. Blu trắng như tồn thềm vẻ hiên hậu trên gương mặt ông. Ông cười... một nụ cười hiền và khiêm nhường.
Chào đồng chí thiếu tá. Tôi không ngờ đồng chí lại... trẻ đến thế. Nào ta ngồi xuống đấy một lát đi.
Ông bác sĩ nơi giọng Bắc, một thứ giọng Hà Nội thuần khiết. Tuấn nhận ra ngay điều đó. Nụ cười của ông khiến anh yên lòng. Nhờ trời, thế là mọi vìệc đều trót lọt, cô ấy không có phản ứng gì đặc biệt. Những liệu cô ấy có nhận ra anh không?
-   Da, thưa bác sĩ cháu muốn được biết tình trạng sức khởe của cô ấy?- Không hiểu sao bỗng dưng Tuấn lại đổi cách xưng hô. Ông bác sĩ cũng nhận ra điều đó, ông ngưởc nhìn anh, trong mắt ông biểu lộ sự xúc động. - Không đến nỗi nguy hiểm lắm. Vìên đạn bắn từ phía sau xuyên qua ngực phải, có lẽ không tổn thương nhiều lắm đến nội quan, mất nhiều máu, phải giải phẫu để xử lý những chỗ bị rách, hút hết máu đông và nối lại các mạch máu bị đứt.
Giọng ông bác sĩ đều đặn vang bên tai Tuấn. Bỗng dưng anh thay trong lòng mình nhói đau, tê tái. Và, không ngăn lại được lòng mình anh gục xuống mép bàn khóc tức tưỏi. Một bàn tay ấm áp đặt nhẹ lên vai anh, một tiếng thơ dài trầm, sâu:
- Quân đốn mạt! Tấn công một người con gái từ phía sau lưng thì táng tận lương tâm qúa!
Giọng bác sĩ Hoàng đanh lại. Tuy ông chỉ nói khẽ, những anh hiểu sức nặng của lời nguyền rủa
. Tuấn bỗng hiểu rằng với con người này, anh không cần phải nói gì nhiều. Anh ngẩng lên không giấu giếm những giọt nước mắt:
-   Thưa bác sĩ... Cháu hy vọng cô ấy sẽ qua khỏi.
-   Sẽ qua khỏi thôi. Đó là một cô bé có nghị lực. Đồng chí hạnh phúc đấy. Đồng chí thiếu tá ạ.- Ông bỏng mìm cười- Sẽ có một vết sẹo nhỏ ở phía ngực phải. Chỉ như Vậy thôi. Những, anh phải hết sức bình tĩnh. Người bị thương cần được tin rằng mình sẽ sống. Cô ấy vừa tĩnh dậy, sau một còn choáng nhẹ. Khi tôi nói có một đồng chí bộ đội, xưng là chồng chưa cưỏi của cô muốn vào thăm thì cô ấy...
-   Cô ấy nói sao ạ?
-   Cô ấy tư lự giấy lát rồi mìm cười nói nhỏ "Cháu vừa mơ thay anh ấy. Cháu tin rằng anh ấy sẽ tới!”. Một trạng thái tinh thần như Vậy là tốt đấy.
-   Dạ... Tuấn khẽ thơ pHảo.
-   Thôi, ta vào với cô ấy nhé. Anh đến thật đúng lúc. Chúng tôi phải cảm ơn anh đấy.
-   Ôi sao bác sĩ lại nói Vậy? Chúng cháu phải biết ơn bác sĩ nhiều chứ!
-   Biết ơn! Cái khái niệm đạo đức cao qúy cần cho tất cả mọi người. Nào ta đi thôi. Đồng chí được năm phút bên người yêu của mình. Những... tuyệt đối không được để cô ấy nói nhiều. Và... không được khóc. Các anh là những người dũng cảm, những trong những trường hợp này thì...
-   Cháu xin hứa...
-   Tôi tin, tôi tin... Đây, ta rẽ lỗi này.
Một chị hộ lý đón họ ở của phòng cấp cứu. Bác sĩ Hoàng một lần nữa đặt tay lên vai Tuấn:
-   Đấy là chồng cô Thủy- Bác sĩ nói với chị hộ ]ý- Cô đưa anh ấy vào gặp cô ấy. Nhở rằng anh chỉ được năm phút thôi nhé.
Cánh của khẽ mơ. Tiếng chị hộ lý thoáng bến tai anh "Anh vô đi, cô nhỏ đang tĩnh đấy"! I
Mắt anh hoa lên trong ánh sáng diện. Vài giây sau anh mới có thể nhận ra mọi vật trong căn phòng. Chỉ có một chiếc tủ thuốc nhỏ và một chiếc giường cao chân có bắnh xe đấy. trên giường là một khối màu trắng, 'thanh khiết. Mãi tóc đen nhánh, mượt mà của Thủy nói trên cái nền trắng lóa ấy. Một chai huyết tương đó hồng treo trên chiếc giá sắt, sợi dấy dẫn trong như một mạch máu nói nói thẳng xuống cánh tay trắng xanh của Thủy. Anh rón rén bước tới, trõng ngực anh đập dồn. Thủy nằm trên giường, một tấm đráp trắng muốt phủ tới ngực, gương mặt Thủy trắng xanh, đôi môi nhợt nhạt khô se. Anh nhẹ nhàng cúi xuống bên giường. Đúng lúc ấy đôi mắt Thủy khẽ mơ, tiếp đó là nụ cười mệt mỏi:
-   Anh!
-   Thủy biết rằng anh... nhất định sẽ tới. Đưa tay đây cho em... Tay này. Thế... Em ... không sao đâu... Nhất là khi mà... Bác sĩ nói rằng có một anh bộ đội tới... Em biết ngay là anh... Phải, chỉ có anh thôi...
-   Thủy đừng nói nhiều... Anh xin lỗi... Vì đã... nếu anh không nhận là anh... anh là:., thì họ sẽ không cho vào gặp em...
-   Anh... nói Vậy cũng... được mà... Miễn là anh tới....! Đôi mắt Thủy bỗng sáng long lanh- Ôi, anh có biết em sợ nhất là điều gì không? Em sợ nhất là mình có thể sẽ chết mà... không được gặp anh... .Gặp anh... để nói... nói rằng...
-   Giọng cô nghẹn lại, hai giọt nước mắt chợt ứa ra, chảy tràn trên gương mặt xanh xao của cô. Tuấn vội vàng cúi xuống lấy khăn mùi soa chấm nhẹ những giọt nước mắt cho cô.
-   Yên lặng nào, Thủy. Bác sĩ không cho em nói
nhiều đâu.
-   Để em nói... một câu nữa thôi...
-   Anh hiểu rồi. Thủy... Anh yêu em. Em có hiểu không?
-   Em hiểu... Những em phải nói nốt những điềụ định nói. Anh chớ có ngắt lời em. Lúc này em rất tĩnh táo. Anh Tuấn ơi... em hạnh phúc.... Bỏi vì... em yêu anh.
- Thủy... Em gắng vượt qua thử thách này, rồi chung ta sẽ cưỏi nhau, phải không? Chúng ta sẽ cưỏi nhau ngay tại cái thành phố này, nơi chúng nó định giết em, định cưởp đi hạnh phúc của chúng ta.
-   Ôi!- Thủy khẽ cười- Anh đã kịp nghĩ đến điều đó rồì ư? Em sẽ có gắng sống... sẽ sống để... Những... Anh... không-., đùa em đấy. chứ?
-   Em cũng thay rõ rằng anh không thể .đùa về chuyện ấy. Có hai thứ không bao giờ có thể coi là trò đùa, ấy là tình yêu và chiến tranh. Anh biết, anh yêu em khi được tin chúng nó đã bắn vào em. Nếu như chẳng máy em đã chết thì anh cũng sẽ phải tìm em đến mộ em mà nói rằng, anh yêu em. Những, em thay đấy, cái chết vẫn không nhanh chân bằng chúng ta.
-   Anh... Những anh có thật đấy chứ? Rất tiếc... em không thể... ôm anh vào lòng được, chỉ có thể nắm được một tay anh thôi. Anh không đi ngay chứ?
Tuấn im lặng một giấy lát rồi khẽ dỗ dành.
-   Em, anh còn ở đấy. Nào, em buông tay anh ra chứ. Bác sĩ chỉ cho anh được nói chuyện với em năm phút thôi.
-   ở đấy với em... một lát nữa thôi.
-   Thủy...
Anh cúi xuống nhẹ nhàng hôn đôi mắt còn mọng nước của Thủy, sau đó là đôi môi khô se, đôi bàn tay trắng xanh... Anh bỗng tin rằng anh đã tìm thay tình yêu của mình, hạnh phúc của mình. Có điều anh hỏi ngạc nhiên trước dáng vẻ lạ lùng của nó. Nó đẹp và trong sáng những sao mà mỏng manh? Liệu tình yêu có thể giúp sức cho Thủy vượt qua được cái chết không? vẻ mặt bình thản, măn nguyện của cô khiến anh se lòng, muốn khóc.
Có tiếng gõ nhẹ ngoài cừa. Chị hộ lý có ý nhắc anh. Tuấn vội gỡ bàn tay mình ra khỏi bàn tay của Thủy. Đôi mắt cô bỗng mơ to, nồng nàn nhìn anh:
-   Anh phải đi thôi... Bác sĩ không cho phép anh ngồi lâu với em. Những anh sẽ ở đấy cùng em đêm nay. Em có hiểu không? Đêm nay anh sẽ ở bên em.
Đôi mắt Thủy ánh lên chứa chan hạnh phúc, cô mìm cười, nụ cười làm rạng rỡ cả gương mặt tái xanh vì mất nhiều máu của cô.
-   Ôi, anh ở lại với em đêm nay ư? Thế thì... em không còn sợ gì nữa.

II
Bốn giờ sáng anh vội vã rời bệnh vìện. Ca mô đã thành công. Thủy đã được chuyện xuống phòng hồi sức. Những từ khi ca mô hoàn thành cho đến nay Thủy vẫn thêm thiếp ngủ. Bác sĩ Hoàng khuyên anh nên để cho Thủy ngủ yên. Anh không thể đơi đến lúc Thủy tĩnh dậy. Anh chỉ còn có máy tiếng đồng hồ nữa. Đêm qua, trước khi chia tay, anh đã không nói với Bảo rằng anh ra thành phố. Nếu anh về muộn, cậu ta sẽ có thể lo lắng- Anh đành viết lại cho Thủy vời DỞNG, khi nào tĩnh dậy Thủy sẽ đọc, sẽ biết rằng anh đã giữ lời hứa, đã ở bên Thủy suốt đêm và yên tâm ra đi khi Thủy đã vượt qua giai đoạn nguy hiểm nhất.
"Em thân yêu- Anh viết- Khi em tĩnh dậy thì anh đã rời thành phố. Em có thể thông cảm và tha thứ cho anh vì anh đã ra đi mà không thể chờ đến khi em tĩnh dậy để chào em và chúc mừng em đã vượt qua được ngọn thác nguy hiểm nhất. Em đã đi qua sợi dấy mong manh giữa cái chết và cái sống. Em đã yêu cuộc sống, những từ nay trò đi em càng yêu cuộc đời này hơn nữa. Cuộc đời giống như một cánh rừng xanh tươi, đầy hoa thơm cỏ lạ những cũng còn nhiều rác rưỏi và cả những loài thú dữ. Những cuộc sống sẽ vĩnh vìễn trường tồn, sẽ là sự chiến thắng của cái đẹp và điều thiện. Anh và em đã chiến đấu vì sự lành mạnh đó của cuộc đời. Máu của anh và máu của em đã đó, những cái chết và sự hắc ám sẽ bị đánh bại. Anh đã đứng bên giường bệnh, nhìn em thiêm thiếp trong giấc ngủ và đã tin như Vậy. Khi em còn nằm trên giường bệnh thì anh cũng thực sự bước vào cuộc chiến đấu của mình. Nhiệm vụ sắp tới của anh rất nặng nề những nó sẽ trò nên nhẹ nhõm hơn khi biết rằng ở phía sau mình luôn có em dõi theo, chờ đợi và hy vọng. Anh sẽ trò về. Hãy tin là như Vậy. Hôn em thật nhiều!
Người yêu dấu của em”
Bác sĩ Hoàng vvi vẻ nhận lá thư của anh. Không hiểu sao anh lại chọn ông già, chứ không chọn ông bác sĩ trẻ hay chị hộ lý đa cảm làm người đưa thư. Ông bác sĩ hiểu điều đó theo cách hiểu của mình nên rất cảm động.
-   Cảm ơn sự tin cậy của anh. Khi nào cô ấy tĩnh, tôi sẽ đưa để cô ấy đọc. Đấy cũng là một liều thuốc dưỡng sinh đấy. Có khi còn công hiệu hơn ca mọi loại thuốc.
-   Trăm sự nhờ cả nơi bác sĩ, cháu không biết nói gì hơn.
-   Đủ rồi, anh bạn- ông bác sĩ mìm cười- Tôi làm nge thầy thuốc đã hơn ba chục năm nay, đã nge không biết bao nhiêu lời cảm ơn rồi. Những tôi hiểu rằng, giành lại sự sống cho những người đang chiến đấu vì tướng lại của Tổ quốc là một vình dự đối với tôi. Đã có lúc tôi nghĩ rằng, người thầy thuốc là người phải đứng ngoài thời cuộc, nghĩa là ngoài chính trị. Những rồi, một ngày kia, tôị đã hiểu rằng, đó là một ảo tướng. Đã có lúc tôi phải lấy mạng sống của mình ra để bảo dám khi cầm dao mô cho một tên đao phủ, một tên đại úy cảnh sát khết tiếng của Nha cảnh sát đô thành, cái tên đã từng chỉ huy bọn cảnh sát đã chiến bắn vào cuộc biểu tình của sinh viên và phật tử ở Đà nẵng. Lúc ấy tôi mới hiểu hết nghịch lý của cuộc đời. Hai đứa con của bà chị tôi cũng bị cảnh sát bắn chết trong dịp đó. ấy Vậy mà tôi vẫn có thể cầm dao mô để cứu hắn. Tôi biết rằng, nếu mình muốn giết hắn thì thật đơn giản, chỉ cần lệch đường dao một ly là hắn có thể chết hoặc bắn thân bất toại rồi chết mòn chết mỏi. Những tôi đã không làm như Vậy. Lương tâm người thầy thuôc đã không cho phép tôi chọn con đường trả thù. Hắn đã được cứu sống để rồi sau đó... hắn dấn sâu thêm vào tôi ác. Hắn đã hãm hại giáo sư Lê, một người bạn thân nhất của tôi. Khi giáo sư Lê bị bắt, tôi đã phải nhẫn nhục đến của hắn, hy vọng có thể cứu được bạn mình. Những anh có biết hắn trả lời sao không? Hắn cười vào mũi tôi và bảo "Thưa bác sĩ, tôi thiết tướng bác sĩ không nên dính vô chính trị làm gì? Giáo sư Lê là bạn thân của bác sĩ, những hắn lại là một tên Vìệt Cộng nằm vùng nguy hiểm. Vì Vậy, tôi không thể nương nhẹ với hắn. Xin lỗi, ngay cả bác sĩ nêu bác sĩ dại dột dính vô ba cái vụ chánh trị chánh em thì...” Tôi lập tức đứng dấy:
-   "Tôi hiểu ồng rồi. Rất tiếc là tôi đã..." Hắn cười phá lên... Ngài hốì hận vì đã cứu cái mạng tôi chứ gì? Lạy chúa! Tôi sẽ có giữ mình để khỏi phiền tới
bác sĩ một lần nữa. Những tôi tin rằng, nếu một lần nữa tôi bị khiêng tới cái bàn mô dáng kính của bác sĩ thì tôi biết chắc chắn rằng ngài vẫn cứu tôi khỏi mạng vong nêu như y học và bàn tay vàng của bác sĩ không bất lực trước tử thần. Ngài là một thầy thuốc nói tiếng và có lương tâm mà?!” Để tiện và trắng trợn đến như thế là cùng. Những có lẽ hắn nói đúng. Vì hắn hiểu cánh trí thức yếu hèn chúng tôi đến gan ruột. Thế đấy. anh bạn trẻ ạ Vì Vậy tôi có đủ lý do để nói với anh rằng buổi sáng hôm nay tôi cũng là một người hạnh phúc.
-   Thưa bác sĩ- Tuấn ngưởc nhìn ông bác sĩ già, cảm kích nói- Cháu hiểu tất cả những điều mà bác sĩ vừa nói. Có thể nói thêm một điều, hôm nay cháu mới thực sự hiểu hết giá trị của những gì mà chúng cháu đã giành được trong cuộc kháng chiến chông Mỹ vừa qua. Đó là vìệc giành lại những giá trị tinh thần và đạo lý của dân tộc mà bác sĩ là một biểu hiện.
-   Cảm ơn! Đó là một lời tốt lành nhất mà anh đã dành cho tôi- ông bác sĩ cảm động nắm lấy tay Tuấn- Anh phải đi ngay bay giờ phải không? Thôi, anh cứ yên tâm mà đi. Chúng tôi sẽ thay anh chăm sóc cô nhỏ của anh. Cuộc chiến đấu ở ngoài đó cũng không đơn giản, phải không?
-   Vâng, thưa bác sĩ, không đơn giản một chút nào. Vì đó là một cuộc chiến tranh.
Chà- Ông bác sĩ thơ dài- lại chiến tranh. Có cách gì tháo gỡ để đừng nó ra chiến tranh lớn không?
-   Chúng ta đã làm mọi điều có thể làm, những khó khăn lắm. Bác có hiểu gì về bọn Pôn pốt không?
-   Tồi có nge phố biến tình hình. Những... chẳng lẽ ở Campuchia có bọn diệt chủng thực hay sao? Xưa nay tôi đã nge nhiều về tôi ác của bọn phát xít, bọn phần biệt chủng tộc và cả bọn găngxtớ và maphia nữa. Những một cái gì tướng tự như bọn này thì... tôi chưa hề nge thay. Chỉ cần một nữa những điều mà chúng tôi được nge phố biến là sự thật thì cũng đã qúa khủng khiếp rồi.
-   Rất tiếc là chúng ta chưa biết đầy đủ về bọn chúng. Đấy là một cái gì đó rất kỳ quái của. lịch sử nhân loại.
-   Thế thì chứng ta phải làm gì?
-   Sớm hay muộn thì cũng phải đưa ra trước dư luận thế giới toàn bộ tôi ác của chúng. Những muốn làm được điều đó thì dĩ nhiên, phải chiến đấu.
-   Đúng thế!- Giọng ông bác sĩ bỗng sối sục hẳn lên. Nhân loại cần phải biết rằng mình đã đẻ ra những quái thai như thế nào? Con người ở thế kỷ này của chung ta qứa hợm hĩnh, những vì sao sự đồi bại ấy lại nấy nở ở châu Á chậm phát triển? ở cái nước Campuchia nghèo nàn chứ không phải là
ở châu Âu hay ở nước Mỹ, nơi nền văn mình vật chất đang ở đỉnh cao sung măn?
-   Đó cũng lại là một nghịch lý, thưa bác sĩ. Các nước lớn không bao giờ muốn sân nhà mình có máu. Nhân dân Campuchia suy cho cùng cũng chỉ là nạn nhân.
-   Thế đấy, lại những nạn nhân, Vậy thì chúng ta là cái gì? Dân tộc ta là cái gì? Là người anh hùng cứu nhân độ thế mãi mãi chăng? Hay cũng chỉ là nạn nhân của lịch sử? Chúng ta đã tự cứu mình) điều đó thì đã rõ. năm bảy mươi lăm, nhiều người đã nghĩ rằng Sài Gòn sẽ phải tắm trong máu. Những điều đó đã không xảy ra. Ý chí và sự tĩnh táo của dân tộc ta là đã giúp chúng ta tránh được thăm họa đó. Lúc đó, không một ai nghĩ rằng ở bên kia biên giới, cái ốc đáo hòa bình của ông Xihánuc ngày nào, đang biến thành một biển máu? Các nhà tiên tri của loài người phải chăng đã trò nên lẩm cẩm cả rồi?
Bác sĩ Hoàng tiễn anh ra tận công bệnh vìện. Cuộc nói chuyện đã gây nên những xáo động trong tâm hồn ông. Ông thay yêu mến và tin cậy người sĩ quan này. Đó, một dân tộc sẽ hạnh phúc nếu có được một thế hệ những oon người như Vậy, một thế hệ đầy hy sinh và cho đến hôm nay, trên vai họ vẫn nặng nề trách nhiệm đối với Tổ quốc.
-   Chúc anh máy mắn và hạnh phúc, anh bạn trẻ ạ - Ổng viết chạt tay anh khi họ ra tới công bệnh vìện- Các anh đang chiến đấu bảo vệ chúng tôi, bảo vệ Sài Gòn đấy. Anh nôn nhở rằng Sài Gòn chỉ cách biên giới hơn trăm cây số và bọn ấy đã công nhiên tuyên bố sẽ đánh vào tận Sài Gòn, sẽ đòi lại vùng "Khơme hạ" phải không? Nếu các anh không mạnh, không vững thì cũng chỉ một vời ngày là cái bọn ác qủi ấy sẽ có thể tràn vào thành phố này Và híc đó điều gì sẽ xảy ra? Những kẻ có thể cầm rìu đập vào đầu hàng trâm người cùng dân tộc với mình thì sẽ không ngần ngại gì khi vung rìu lên những cói đầu của những người thuộc dân tộc khác. Vụ Tân Lập là một thí dụ dễ hiểu, phải không? Thôi, đi đi anh bọn trẻ. Chúng tôi sẽ làm mọi điều có thể làm để anh yên tâm mà chiến đấu.

   III
Như tất cả mọi thành phố trên đời này, Sài Gòn cũng thức khuya dậy sớm. Những người công nhân thức dậy để kịp đến xương làm ca sốm, những người buôn bán nhỏ thức dậy dọn hàng cầu mong mang lại sự may mắn cho một ngày. Trong những ngõ phố sâu hun hút, những thím Ba, dì Tư nào đó cũng đã thức dậy, loay hoay với những thùng Xôi đậu phộng, những gánh bun bưng Cả những ông "kẹo
kéo vừa dẻo vừa giòn" không hiểu sao cũng dậy sớm thế? Trong khi đa số khách hàng của ông, những chú nhóc nghịch như qủi, thì vẫn còn đang say sưa trong giấc ngủ? Ông đứng dựa bên một cây cột diện, vừa ngáp vừa cất tiếng rao khê nồng. Có lẽ ông cất tiếng rao hàng vì thói quen cũng chứ chẳng hy vọng gì có khách mở hàng.
-   Trong những quán cà phê bình dân, những bắc đạp xích lô, những người công nhân, những ông lào công...ngồi túm tụm, vừa xì xụp húp cà phê vừa rì rầm trò chuyện. Những tin tức sốt dẻo được truyền miệng, bàn tán, những thông báo về giá cả, những vụ bê bối, những mãnh mung, các cuộc đão chính trên thế giới, bọn tư sản người Hoa chạy của, những trận đánh hư thực trên biên giới, những băng cướp vừa được công an hốt gọn, những truyện tiếu lâm về các vị thủ trưởng ngoài xứ Bắc kỳ mới vào tập đi hon đa và tập làm sang!...Rồi, cả những "yếu nhơn" của chế độ cũ bay giờ sống ra sao. Khánh Ly độ này đi hát ở những đấu bên trời Âu? Những vụ vượt biên. Những âm mưu của nhửng nhà chính khách xa long...Bay nhiêu thứ đủ làm nên dư vị của đường phố Sài Gơn mỗi sớm. Những cái đó không có gì thay đói, thời trước có thì thời nay cũng có, đỡ là những nét sinh hoạt dân gian ở chốn thị thành.
-   Anh bước ra đường phố, lẩn nhanh vào cái ồn ào
-   hối hả của mọi người trước một ngày mới. Đèn đường vẫn sáng, nhìn đồng hồ mới có bốn giờ mười lăm phút. Anh hoàn toàn có đủ thời gian để về sân bay. Anh bỗng thay lòng mình thanh thản nhẹ nhõm như vừa làm xong một công việc gì đó thật hệ trong, thật CÓ ích. Nhưng việc gì mới được chứ? Anh tự hỏi và phải một lúc sau anh mới có khả năng tự phân tích trạng thái tâm lý của mình. Từ hôm nay anh đã có một người yêu, một người sẽ chờ đợi anh, phấp phỏng lo lắng vì anh. Anh không một mảy may nghĩ rằng Thủy lại có thể chết. Không, cô ấy sẽ sống và sẽ đợi anh trò về. Tình huống vừa qua không ngờ lại tạo ra cho họ cơ hội để nhích lại gần nhau. Nếu như Thủy không bị thưởng, nếu như họ gặp nhau chiều hôm qua ở cơ quan như bất kỳ một cuộc gặp gỡ nào của các chàng trai và các cô gái ở trên đời, thì chưa chắc họ đã dám nói với nhau cái điều hệ trong nhất ấy "Em yêu anh" cô ấy đã nói như vậy, và chính mình cũng đã nói "Anh yêu em"\ Đó là điều quan trong nhất, có ý nghĩa nhất; Trước nó, mọi thứ đều trò nên mờ nhạt tầm thường. Anh bỗng hiểu rằng cuộc đời mỗi người sở dĩ đẹp vì tin rằng, ở đấu đó sẽ có một người hoàn toàn hiểu mình, tin yêu mình. Tình yêu là một trong những biểu hiện cao đẹp nhất của tình người; Anh tin là như thế. Anh cũng bắt đầu tin rằng tình yêu hoàn toàn có thể tái sinh. Anh đã từng yêu, đã từng thất vọng, hồ nghi tình yêu đã tưởng rằng mình không còn có thể yêu, hoặc nếu có thì chi là một trạng thái tình cảm nửa vời nào đó. Nhưng không, tình yêu đã sống lại trong anh, vẫn mãnh liệt, tươi sáng và huyền ảo như mối tình đầu. Thủy đã mang lại cho anh sự hồi sinh ấy. Khi Hào đã đi lấy chồng, anh tưởng rằng mình vẫn yêu Hảo. Nhưng cho đến cái hôm ngồi với nhau bên bờ hồ Hoàn Kiếm, khi Hảo lần xem những vết bông và gục khóc trên ngực anh, anh mới biết chắc rằng tình yêu đó không còn nữa. Có thể, ở nơi nào đó trong sâu sa tiềm thức, mối tình ấy vẫn còn tiềm ẩn, nhưng chút dự trữ ít ỏi ấy sẽ phôi pha dần theo năm tháng và cuối cùng, chỉ còn lại những kỷ niệm.
-   Bay giờ thì anh đã có Thủy. Bằng linh cảm và sự từng trải anh tin rằng mối tình ấy sẽ vững bền, sẽ tạo ra cho anh sức mạnh mới để vượt qua những chặng đường trong cuộc chiến đấu mới mẻ lạ lủng này, cũng giông như những năm xưa chính Hảo đã tiếp sức cho anh để anh vượt qua cả một buổi chiến tranh.
-   Với một tâm trạng đầy hứng khỏi như vậy, anh bước vào một quán cà phê. Trời vẫn còn sớm, phải điểm tâm một chút trước khi ra sân bay. Anh nghĩ vậy và mạnh dạn lách qua đám người ồn ào, đồng đúc bước vào trong tiệm. Khói thuốc mù mịt. Tiếng cười nói rì rầm, mùi mồ hôi người quyện với mùi thuốc lá các ỉoại tạo nẽn một thứ .mùi, vị thật khó tả, đặc sánh. Loay hoay một lúc rồi anh cũng tìm được một chỗ trõng. Anh gọi một chiếc bánh mì kẹp thịt ăn ngấu nghiến. Khi dạ dày đã tạm yên anh thong thả duỗi dài đôi chân mệt mỏi dưới gầm ghế rồi gọi tiếp một ly ca phê. Trong quán vẫn ồn ào đủ các thứ giọng, khi xì xầm to nhỏ, khi hít hà ngạc nhiên, rồi những tràng cười như muốn bật mái nhà lỢp tôn. Anh bỗng cảm thay cô đơn lạc long thêm có một người nào đó ngồi bên mình trò chuyện xì xầm to nhỏ. Không một ai chú ý đến anh, mặc dù hình như chỉ có một mình anh là quân nhân trong cái quán này. Anh ngáp dài, nước mắt như muốn ứa ra, một đêm thức trắng còn gì? Bỗng, hình như có ai vỗ nhẹ vào vai anh. Anh giật mình quay lại, ngơ ngác nhìn.
-   Trời ơi, cậu đấy ư?
-   Mình đây!- người mới tơi mìm cười - Thế là Ông vẫn nhận ra tôi trong cái tiệm cà phê ồn ào mù mịt khói thuốc này hả? Bạn bè thế mới là bạn bè chứ? MÌnh cũng tới đấy một mình. Lữ khách mà Mình chọn cái quán ồn ào này vì ở đây có người nhậu nhẹt lại rai thì ở đó hẳn là lắm chuyện vui, và nơi đấy người ta vẫn có cơ hội tìm ra chân lý. Chân lý ở khắp mọi nơi, cũng như Chúa vậy. Mà Chúa thì vô hình Chân lý cũng vô hình. Nếu hữu hình thì dù là Chúa hay Chân lý, cũng có lúc, cónơi không tìm ra chỗ mà ngồi đấu. Thế nào, ta
Bắt đầu tranh luận chứ. Nhưng trước hết cậu phải ngồi cho ngay ngắn lại đã. Tự nhiên, mình muốn có ai đó để mà tranh luận. Có thể là để cho đỡ buồn ngủ,sau nữa là để tìm chân lý. May sao cậu lại xuất hiện đúng lúc. Hôm gặp nhau trên tàu, mình cũng vội và cậu cũng vội. thế nào, cái con chim câu kháu khỉnh ấy tuột khỏi tay người anh hùng rồi à?
-   Cô ấy vừa bị thưởng
-   Bị thưởng? Chẳng lẽ cậu lại dắt cả cái cô bé xinh đẹp ấy ra trận hay sao?
-   Không ! Cô ấy chiến đấu trên mặt trận của cô ấy.
-   Ái chà! Một Gianđa, một vợ ba Cai Vàng hay một Triệu Trinh Nương?

Một người bình thường, vi thế là một người chân chính.
•   Khái niệm đó to tát qúa. Cà phê của cậu đây
uống đi bạn, rơi kể cho mình nghe xem vì sao ái nữ của cậu lại có thể bị thưởng. Hay,..nàng tập đi Hon da ngã gãy chân? Nhiều cô gái miền Bắc mới vào trong này đã tiếp xúc với văn hóa thực dân mới theo kiểu đó đấy!
-   Cậu đừng có nói bậy- Anh bỗng hét lên-Cô ấy đã chiến đấu chống lại những kẻ xấu như cậu ấy...
-   Như mình !..
Phải, à không! Bọn thầy của cậu kia...Bọn tư sản. Cậu mới chỉ là cái đuôi lừa của bọn nó mà thôi!
-   Thú vịthật.
-   Có cái gì thú vị ở đấy?
-   Không. Rất thú vị!...Cậu không hiểu đấy thôi, Nữ anh hùng của cậu thì đi đánh bọn tư sản, ngõ hầu lập lại trật tự kinh tế ở cái thành phố vốn cực kỳ hỗn loạn về kinh tế này. Còn mình, cậu có biết mình đang làm gì khống ?
-   Có qủi hiểu nói cậu !
Mình hưởng ứng nhiệt liệt cuộc cách mạng ấy. Những người như cô bé của cậu thì cầm gậy, lùa vào bụi cho thỏ mẹ, thỏ con chui ra. Còn mình thì đón lõng, mình tỉa từng con một. Nói thế thì có vẻ văn hóa qúa. Vả lại cũng chưa đúng với thực chất những công việc mà bọn mình đang làm. Nói trắng ra là thế này: Vì có cứ cải tạo tư thưởng này mà bọn nhà giàu ở Sài Gòn vốn rẫt nhát và rất dốt về chính trị ào ào tuôn của ra đường. Họ bán đó bán tháo vì cứ ngỡ rằng rồi bọn Cộng sản sẽ san bằng tất cả Cậu nên biết rằng mấy hôm nay giá cả các loại hàng công nghiệp như Hon đa ; ti vi, tủ lạnh, máy nghe nhạc và cả vàng nữa đang xuống giả ào ào. Đấy, bọn mình đang thực hiện cái dịch vụ ấy. Đón lõng những thứ ấy mả! Của đáng tôi, nếu khôn ngoan là có thể phất to đấy ,,. Dân
mánh mung đang phao ầm lên rằng rồi đây sẽ tiến hành kiểm kê hành chính toàn diện nhà nào có nhiều đồ qúi là sẽ bị tịch thu... bị qui là tư sản hết.
-   Cậu câm ngay!- Anh hết lên- Chẳng lẽ cậu không biết xấu hổ vì những trò đó hay sao? Cậu cũng đã từng là người lính,, đã từng chiến đấu vì những điều cao đẹp. Vậy mà...
-   Anh đã dùng thì qúa khứ để nói những điều đó đối với tôi rồi còn gì ? Đúng vậy, tôi đã từng thế này, đã từng thế nọ. Tôi cũng không hề phủ nhận những cái "đã từng" ấy. Tôi đã sống một cuộc đời oanh liệt như thế Nhưng cuôc sống ấy đã chấm dứt. Chính cậu cũng đinh ninh là như thế. Đấy là kiếp khác là cuộc sống thứ hai của tôi. Chẳng lẽ tôi đã bị cố định, bị đóng đinh câu rút vào quãng đời chiến đấu oanh liệt của mình hãy sao? Không, tôi ĐÃ SỐNG như vậy và tôi ĐANG SỐNG như hiện nay và chưa biết chừng tôi Sẽ SỐNG hoàn toàn khác. Như vậy không được ư ông bạn?
-   Ngụy biện!
-   Có thể là ngụy biện. Nhưng đó là một phần có thực của cuộc sống mà cậu đang sống, mà cậu không chịu thừa nhận. Vì cậu tốt qúa, có vậy thôi. Cậu muốn tất cả bạn bè đồng chí của mình, hàng vạn con người cứ mãi mãi dàn hàng ngang mà tiến. Khi có người rẽ ngang chọn lối khác mà đi, chọn cách sống khác mà sống thì cậu không chịu được Tớ không phản bội, nên cậu không có quyền bắn tớ, nhưng tớ biết cậu ghét tớ lắm, phải không?
-   Gần như thế!
-   Thôi được, chấm dứt tranh luận. Chúng ta chưa nói gì về đồng đội và cuộc chiến đấu của họ Mình có được phép hỏi thăm đôi chút không? - Mình hy vọng không ai trong số bạn bè của chúng ta biết về cuộc tranh luận này. Họ ra sao cả rồi ?
-   Nếu cậu qúa bộ lên nghĩa trang Tây Ninh câu sẽ gặp khá đồng đủ.
-   Cầu cho linh hồn họ được thanh thản như bọn mình. Những thằng đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước,..
-   Nhưng...Cậu vẫn đang sống đó thôi?
-   Đúng, đang sống...mình đang thể nghiệm cải mặt phía sau của con người mình. Nó không hoàn toàn xấu đến mức vứt đi đấu. Nó vẫn tồn tại. Có hàng vạn con người ở dạng đó đang tồn tại. Mà tồn tại nghĩa là có lý ở phương diện nào đó, phải không - Hãy thử tưởng tượng Xem, nếu cuộc đời chỉ toàn những người tốt như các bạn thì cuộc sống sẽ buồn tẻ biết nhường nào? Phải rồi, điều ngăn cản sự cảm thông của những người như các bạn với những loại người như bọn tôi là ở chỗ, các bạn nhiều ảo tưởng nhưng thiếu trí tưởng tưởng, các bạn có qúa nhỉều chuẩn mực để tuân theo nhưng lại
quên rằng cuộc sống vốn đa dạng và không ngừng vận động.   '
-   Mình không chịu được cái mà cậu gọi là mặt sau, là phần thứ hai củaconngười.
-   Bởi vì, cậu không có cơ hội để cho cái con người thứ hai đó xuất hiện. Sau năm bảy mưoi lăm tới nay cậu vẫn không hề thay đổi gì vẫn đi trên trục chính đã vạch ra cho cuộc đời mình cậu không phải rẽ ngang. Còn hàng ngàn đồng đội của cậu đã phải rẽ ngang, tản đi trăm nẻo của cuộc đời mà tìm kế sinh nhai. Họ phải tiếp nhận những quy luật mới, khác với những quy luật của đời sống quân ngũ, đời sống chiến tranh. Và... Đó là dịp để những mặt thứ hai thứ ba của con người xuất hiện. Nó hoàn toàn có khả năng, có sức mạnh để trùm lấp con người qúa khứ của anh ta.
-   Ôi rắc rõi! Rắc rõi! anh ôm đầu kêu lên.

.....

.....
Cuộc đời vốn rắc rõi như vậy đấy, anh bạn trẻ
ạ!
Một giọng nói lạ 'tai vang lên. Tuấn ngẩng phắt lên và bắt gặp bộ mặt đầy râu:
Sao... Ông lại xen vào chuyện của chúng tôi?
-   Có anh xía vô câu chuyện của tụi này thì có. Nhưng hông có sao, anh bạn sĩ quan Việt cộng ạ. Qua cũng là sĩ quan, nói thật đó, là sĩ quan của ông Thiệu Ông bại trận, nhưng ông vù đi Đài Bắc với hàng tấn vàng rồi. Còn qua thì vô trại cải tạo. ủa,
sao? Vô đó một năm mà qua mập mạnh ra vầy đó. Ãn uống thì cũng cực, nhưng qua thanh thản không còn lo nghĩ chi ráo chọi. Ông Mỹ ông Thìệu thủa trận chứ đấu phải tụi này? Rời trại, qua về thành phố, còn đôi ba đồng vốn của qua bỏ mủa một cái Xế lô vừa đạp vừa chơi thôi mà. Ngày ngày cũng đủ ăn, đủ nhậu. Còn ông bạn qua đấy cũng là sĩ quan, cũng từ trại cải tạo ra, nhưng ông là chủ, ông còn ham làm ăn vậy nên ông cũng còn lo thúi gan thúi ruột. Mèng đét ơi ! Người ta cải tạo tư thương chứ đấu có tính nhằm vô cái tổ hợp đồng nát của Ổng mà ông lo hoài lo hủy? Đó, ông bạn sĩ quan nói đôi lời cho ông bạn của tôi yên tâm đi, kẻo ông đến ốm mà tiêu luôn đó!
-   Nhưng... Anh bạn của tôi đâụ rồi?
-   ủa? Có ai ngồi với anh đấu hà? Tụi tôi thay trõng chỗ nên ngồi đại vô, vừa uống cà phê vừa bàn thế sự. Trong lúc đó thì anh bạn vừa tựa lưng vô ghế, có vẻ như đang suy tư dữ dằn. Tụi tôi nói chuyện tùm lum, tranh cái ào ào. Rồi bỗng dưng, ông bạn kêu lên "rắc rõi! răc rõi!” Tôi ngỡ anh đã nghe tụi tôi tranh luận, muổn tham gia ý kiến chứ bộ. Hà, cà phê của anh nguội hết rồi đó!
Chẳng lẽ mình vừa chợp mắt và mở thay hắn sao? Nhưng rõ ràng hắn đã ngồi đó, ngay bên cạnh mình. Tụi mình đã nói chuyện đã tranh luận, và hình như đã uống cà phê rồi. Anh giật mình khi
Thấy một ly cà phê đã uống cạn... Anh liếm môi và cảm thay có hưởng vị cà phê, nhưng... phin cà phê của anh vẫn còn đó? Nó đã thôi nhỏ giọt từ bao giở và đã nguội lạnh.
-   Tui cũng có vợ, có con có cả mấy công vườn trên miệt Củ Chi. Nhưng tôi không chịu đựng nói cuộc sống ở cái xó xỉnh ấy. Tôi bắt mê cái cuộc sống kỳ lạ của thị thành rồi. Tôi giao tất có giang san đó cho vợ rồi ra thành phố mua cái xế lô. Nó vừa là nhà vừa là kế sanh nhai của tui, thú vui của tui. Tui sống vậy mà thanh thản đó. Hồi có chiến tranh, tui là sĩ quan công binh. Tui xây kể có hàng trăm đinh thự cho tụi Mỹ. Bây giờ mỗi khi đạp xe qua những nơi đó tui thường nhủ thầm trong dạ "vậy là tụi Mỹ không dinh được những thứ ta đã xây về Mỹ. Nó vẫn còn ở đó, như ta vậy, ta vẫn còn ở đấy". Rứa đó. Còn đại ca đấy vốn là sĩ quan thông tin, tài năng của đại ca cũng do tụi Mỹ nó dạy cả, nhưng nó đấu có mang được cái tài năng đó về Mỹ. Chừ đại ca là một kỹ sư, đại ca cứ sống như một ông kỹ sư Chế độ mới rồi cũng sẽ có lúc xài tới cái tài năng của đại ca chứ bộ. Còn cái xưởng Rađiô của đại ca, nếu khó qúa thời đại ca hiến quách cho nhà nước, rồi mở một của hàng riêng nho nhỏ mà sống, ăn nhằm chi? Khỏe re mà!”
-   Nhưng tui muốn làm việc thật sự như một anh kỹ sư chứ không phải một tay sửa đồ.
Người đàn ông ngồi bên cạnh anh cựu sĩ quan công binh lên tiếng:
-   Tôi muốn gây dựng một xương sản xuất mấy nghe và nhìn của Việt Nam tại đất Sài Gơn này Tôi đã có một ít vàt tư, thìết bị và vốn liếng đằng kể, tôi đã tìm được một vài người biết làm ăn cộng tác. Rứa mà bay giờ không chừng đó bể hết cho coi...
-   Có sao đấu anh?- Tuấn bỗng lên tiếng- Anh cứ tiến hành công việc nghiên cứu sản xuất của mình Chính quyền nhân dân nhất định sẽ ủng hộ anh nếu anh thực sự muốn mở mang sản xuất làm giầu cho đất nước, cho nhà. Anh đã có vốn liếng, có phương tiện sản xuất, có hiểu biết về khoa học kỹ thuật lại có lòng say mê nữa, anh sẽ thành công, Anh đừng băn khoăn làm gì.
-   Nhưng...- Anh kỹ sư ngập ngừng- Người ta nói rằng rồi sẽ không còn nghiệp chủ, không còn những xương tư, nhà nước rồi sẽ tịch thu ráo trọi. Tôi tiếc của không bằng tiếc công gấy dựng, học hỏi bao nhiêu năm trời nay...
-   Anh đừng có nghe người ta nói tầm bậy. Anh cứ đến gặp chính quyền, nói rõ ước mở, nguyện vọng của anh, yêu cầu chính quvền hợp tác giúp đỡ anh xây dựng xương. Tôi xin dám bảo rằng chính quyền sẽ ủng hộ anh. Trừ phi. . anh có những ý định khác... Xin chào các vị. tôi có việc phải đi
thôi. Chúc các vị may mắn!
-   ủa, chứ quan anh không ngồi thêm được chút xíu nữa sao, chuyện đang ham mà?
-   Tôi có việc phải đi gấp. Xin cáo lỗi các vị!
Tuấn đứng dậy mìm cười chào hai vị "cựu sĩ quan" rồi lánh vội ra khỏi quán cà phê. Anh vẫn chưa dứt ra được khỏi tâm trí mình nỗi băn khoăn về cuộc gặp gỡ vừa qua. Phải chăng anh đã ngủ thiếp đi và mở thay tất cả những điều lạ lùng đó? Nhưng làm sao anh lại có thể ngủ được trong cái quán ồn ào náo nhiệt và mịt mù khói thuốc ấy? Hay là qua thực Thái có đến đấy lúc nào anh không hay? Nhưng, không thể có chuyện ấy được. Anh ta đã chết, mình còn chôn anh ta. Thôi được, nếu như anh ta cứ nhất định còn sống, và đã rời quân ngũ từ trước năm bảy mươi lăm thì rất có thể anh ta sẽ trò nên một con người như vậy. Có gì là kỳ quái lắm đấu? Vừa rồi chính anh ta cũng đã cố gắng thuyết phục mình tin là như thế. Làm như mình không hề biết rằng, đã có biết bao nhiêu người đã từng- là thế này, là thé" nọ trong chiến tranh nay bỗng dưng đó đón ra đấy thôi. Mỗi lĩnh vực sẽ có những người anh hùng của mình. Chiến tranh đã từng sinh ra biết bao nhiêu anh hùng, bay giờ hòa bình xây dựng sẽ có những người anh hùng của hoà bình dựng xây. Thủy cũng là một người anh hùng của ngày hôm nay. Còn nếu Thái còn sống và đã trở nên như vậy thì có gì đáng ngạc nhiên đấu nhỉ?
-   Cái tay mình gặp bên quầy bán vé hôm nào ở Hà Nội, có mảng sẹo Napan ở ngực, ở bụng giống hệt như những mảng sẹo của mình, cÓ thể đầ là một dũng sĩ diệt Mỹ hay một cái gì hơn thế nữa cũng nên? Vậy mà bay giờ hắn cũng là tay buôn đường dải trên tàu Thông Nhâ't đó thôi. Chà, cái mảng seo na pan của hắn sao mà giống của mình thế nhỉ? Liệu hắn có là "một khả năng khác” của mình không? Anh bỗng rùng mình. Không, không thể có một khả năn nào dẫn anh đến nông nỗi ấy. Hãy giữ lấy mình, hãy bảo vệ lấy cái phần tốt đẹp trong con người mình, hỡi người lính ! Chống lại sự tha hóa có lẽ mới là cuộc chiến đấu sâu sắc nhất, bản chất nhất trên con đường dẫn tới sự hoàn thìện của con người, ở đấu cũng có bóng dáng của cái xấu, cái ác, của sự cám dỗ. Một cuộc chiến đấu trường kỳ cho đến tàn hơi thở của mỗi đời người, một cuộc chiến đâ'u kỳ vĩ nhất của con người để mãi mãi là con người với nghĩa cao cả nhất. Trong cuộc chiến đấu này, mỗi người phải tự là người lính trinh sát, nhanh chóng phát hiện ra kẻ thù và những thủ đoạn của chúng, vừa là người tổng tư lệnh tốì caọ, quyết định sự thành bại của mỗi trận đánh, lại vừa là người lính xung kích sẵn sàng đằng giáp ỉá cà với mọi kẻ địch vô hình và hữu hình. Vì thế mà mỗi cuộc đời người dù là một người bình thường nhất, vô danh nhất như ông già bán kẹo kéo hay Những thím Ba bún bung, cô Tư xôi đậu phộng...đều là cả một pho lịch sử. Hãy yêu thương tôn trọng họ bởi vì cũng như ta, trong họ đang điễn ra những trận đánh để chiếm lĩnh đỉnh cao phẩm giá con người.
-   Anh bỗng run lên khi phát hiện ra chân lý ấy. Anh biết, trong buổi bình mình này anh đã đi thêm được một bước nhích tới sự tự hoàn thìện mình.

Chương XVII

"Khi những bí mật của những mục tiêu đã được khám phá thì còn lại cái gì? Còn lại sự nghi ngờ”
Nhật ký của một người lính trinh sát

I
Họ có chừng hơn chục người, kẻ đứng ngựời ngồi trên một đoạn đường bảng. Chiếc trực thăng HUIA thân sơn loang lổ trong như một con cá sấu khổng lồ đang mắc cạn, nằm chềnh ềnh trên sân bây. Những người thợ máy đang kiểm tra kỹ thuật. Anh phi công rất trẻ nhưng cao lênh khênh, lăng xăng chạy đi chạy lại, chỉ trở cái gì đó và thỉnh thoảng lại cười phá lên.
-   Nhè nhẹ thôi chứ, ông tướng- anh phi công quất cánh thợ mấy-Máy bây chứ đấu phải là xe ủi đất? Cái thằng Mỹ già khọm này tuy thế những còn được khối việc đấy!
Đoàn khách đi nhờ lên biên hôm nay gồm đủ các thành phần. Một tốp sĩ quan của cơ quan Bộ lên công tác, ba bốn vị mặc đồ dân sự, không hiểu người của cơ quan nào nhưng chắc là nhân viên của cơ quan quan trong từ Hà Nội vừa vào, lên biên giới tìm hiểu tình hình, một anh phóng viên báo quân đội, mồm mép cứ như tép nhảy. Ngoài ra còn tốp áp tải thương binh lỉnh kỉnh những bảng ca túi thuốc...
Anh chàng phóng viên không hiểu bằng con đường nào đã phát hiện ra Tuấn là cán bộ của một đơn vị đang chiến đấu ở biên giới về. Anh cứ lẵng nhẵng bám theo, hỏi tọc mạch đủ chuyện. Rõ là một anh chàng mới vào nghề và hình như chưa biết mặt trận là cái gì. Tuy vậy, được, cái anh ta hăng say và chân thành nên cũng không đến nỗi khó chịu lắm. Tuấn đã cố gắng làm vừa lòng anh ta trong chừng mực có thể.
Đúng tám giờ Bảo mới vù xe mấy tới. Ngồi phía sau xe là Thư mặc quân phục, đeo quân hàm trung úy, trong như cô văn công của đoàn ca múa quân
đội!1 .
-   A! Xin chào đại ca - Hôm qua ngài mắc cạn ở đắu thế? 7
Bảo ồn ào lên tiếng, chừng như thể chưa thẹn về cái sự vợ bìu con ríu.
-   Mình...Ngủ ngoài nhà khách.

-   Anh nói dối vụng thế?- Thư bĩu môi- Tối qua em ghé vô nhà khách, tính tìm anh về ăn chè Nhưng...anh biến đi đấu mất tiêu.
-   A-Tuấn cười xòa- tội có người quen ngoài thành phố.
-   Bạn gái phải không? Khai thật đi, anh nên nhớ rằng em có cái đôi tai điện tử đấy.
-   Dĩ nhiên phải là bạn gái thì người ta mới đáng phải chịu vất vả như thế chứ, phải không Bảo?
-   Hoàn toàn đúng! Tội sẵn sàng kết nạp anh vào trường phái nịnh vợ!
Sau vài câu ồn ào, họ cùng im lặng nhìn ra sân bây. Tuấn nhận ra những nét lo lắng, bản khoăn thoáng hiện trong mắt Thư. Bằng linh cảm của phụ nữ, có lẽ cô ấy hiểu rằng chuyến đi của chồng mình lần này không hoàn toàn bình thường như mọi chuyến đi. Rõ ràng cô đang cố gắng để tạo ra một bộ mặt bình thản.
-   Chị yên tâm...Chúng tội chỉ "mượn" anh ấy ít ngày thôi mà.
-   Cho luôn các anh đó! Miễn là các anh chiều được anh ấy.
Nói vậy nhưng cô bỗng xích lại gần Tuấn và khẽ hỏi:
-   Các anh có nhiệm vụ gì khó khăn lắm, phải không?
•   Cũng...Không có gì đặc biệt đấu, Thư ạ.
-   Cái chính là...-Thư vỗ nhẹ hai bàn   tay-   em muốn
biết có nguy hiểm lắm không?
-   Đừmg tò mò, đồng chí trung   úy-Bảo   đột   ngột
xen vào- kìa, định khóc ở đấy à?
-   Anh thì chỉ được cái...
-   Nếu bạn mà khóc thì mình sẽ khoác ba lô về ngay lập tức. Trời có sập cũng mặc.-Vừa nói anh vừa bước tới cầm lấy tay vợ.
-   Thôi, em về đi làm đi.
Nghe giọng nói âu yếm mà nghiêm của chồng. Thư lặng lẽ cúi đầu khẽ vâng một tiếng rồi đột ngột gỡ tay ra khỏi tay chồng. Cô chỉ kịp quay lại nói với Tuấn hai tiếng "em về" rồi vội vã chạy ra xe, nổ máy phóng vù đi ngay. Có lẽ khi quay về cô ấy sẽ khóc. Hai người im lặng một lúc lâu rồi Bảo khẽ lên tiếng:
-   Đêm qua Thư cho tội biết rằng có ấy đã có thai...
-   Vậy à? Xin chủc mừng anh!
*   Cảm ơn anh, tội cũng mừng. .Nhưng...thương Thư qúa. cô ấy không được khỏe lắm đấu.
Họ lại im Lặng. Anh nhà báo nhún nhẩy đi tới.
Xin chào anh Bảo! Rất mừng là sẽ được bây cùng với anh.
Bảo gật đầu rồi hất hàm về phía Tuấn:
- Anh đã kịp phỏng vấn vị anh hùng này rồi chứ?

- Anh đã kịp

-   Chúng tội đã nói chuyện với nhau. Anh ấy có những ý nghĩ rất thú vị.
-   Về cái gì vậy?
-   Về kẻ thù mới của chúng ta, về tính chất của cuộc chiến đấu này và... về các loại mìn bẫy..
Bảo bỗng phá lên cười:
-   Đã kịp nói đến chuyện mìn bẫy‘rồi cơ à? Theo mình không nên viết về mìn bẫy nữa. Kỷ nguyên của mìn bây đã qua rồi! Đến ngay tên lửa tầm trung bình bây giờ cũng nhiều đến mức, người ta đang không biết phải làm gì với chúng, khi mà chúng đã được bày gần khắp mặt địa cầu rồi. Vậy thì mìn bẫy có ý nghĩa quái gì. Giống như một trở chơi trẻ con thôi.
-   Anh nhầm to rồi-Tuấn phụ họa theo, cũng bằng giọng nói khoa trưởng và bông lơn như vậy-bọn tội chỉ bàn tới "những khía cạnh triết học" của mìn bẫy mà thôi.
-   Hay! Những khía cạnh triết học của mìn bẫy. Một đề tài có thể làm luận án tiến sĩ đấy. Trước hết là những nghịch lý của vấn đề. Đại loại như, con người vốn rất tinh nhậy khi phát hiện ra cạm bẫy mà kẻ thù mai phục để hại mình, nhưng than ôi, con người lại thường gục ngã bơi những cạm bẫy ở ngay trong con người mình. Một chương dẫn
luận khá hấp dẫn đấy. Sau đó là lịch sứ quá trình phất mình ra các loại cạm bẫy của con người. Phải mươi cuốn, mỗi cuốn năm trăm trang kèm theo vài ngàn ảnh và phụ bản mô tả các loại cạm bẫy và dụng cụ săn bắt. Như vậy chưa chắc đã có thể gọi là phác qua lịch sử huy hoàng của các loại cạm bẫy mà loài người đã biết tới. Nhưng tới đấy thì...té ra chỉ là những loại cạm bẫy dùng để bẫy thú, tiện thì bẫy người. Còn các loại dụng cụ chuyên dùng giành cho con người săn bắt lẫn nhau thì tinh vi hơn nhiều, càng ngày càng tinh vi, trình độ và khối lượng phát triến tỉ lệ thuận với khối lượng lời lẽ, chứ nghĩa, tuyên ngôn mà con ngựời dùng .để săn bắt tinh thần tư tưởng của nhau nữa? Chao ôi đến đấy thì lực bất tòng tâm rồi. Phải huy động tới hàng ngàn nhà bác học có thế giới về đủ các chuyện ngành thì mới có hy vọng hoàn thành một công trình giống như một từ điển bách khoa tàm tạm về cạm bẫy.
-   Một ý nghĩ độc đáo!- Anh phóng viên trịnh trong nhận xét.
-   Còn một ý nghĩ độc đáo hơn là cái COn qụa sắt già nụa kia có thể sẽ không thèm nổ máy và... cánh ta có thể phải cuốc bộ ra xa cảng miền Tâỵ mà múa vé ôtô đi Tây Ninh...
Như bị xúc phạm, "con qua sắt già nủa" bỗng giận dữ hộc lên; Tiếng động cơ nổ giòn đắc thắng.
Mọi người hối hả chuẩn bị hành lý. Lát sau, một sĩ quan không quân đeo bảng trực ban từ trong phòng chỉ huy bước ra. Anh ta dõng dạc đọc tên những người được lên máy bay. Gọi đến tên ai người ấy đáp "có”. Rồi tiến lên vài bước. hai chiến sĩ cánh vệ đã đợi sẵn, yêu cầu mọi người gửi súng và các loại lựu đạn, chất nổ trước khi lên máy bay sau đó mọi người được phép lên máy bay.
-   Chiếc trực thăng gầm rú vàt vã một hồi, tiếng cánh quạt xé gió ào ào, rồi từ từ nâng mình lên khỏi mặt đất.
-   Thật tuyệt vời!- Anh phóng viên hết lên- các anh nhìn kìa, Sài Gòn đẹp chưa?
-   Đẹp!, dĩ nhiên rồi- Bảo ghé vào tai Tuấn nói như quát- Hồi ấy chúng mình đã đốt mất vài chục chiếc trực thăng của tụi đó. Đấy, ở khu vực kia kìa.
Anh chàng phóng viên háo hức ngắm nhìn cánh vật đang vùn vụt trồi dưới thân máy bay. Bảo thỉnh thoảng lại lỡm anh ta một câu rất ác rồi cười vang. Chỉ riêng Tuấn vẫn ngồi lặng yên trầm ngâm suy nghĩ. Vào lúc này, có lẽ Thủy đã tỉnh dậy. Oi, mong sao em mau lành để tiếp tục trở về với cuộc đời, với nhiệm vụ của mình. Còn anh, lúc này anh đang bay trên độ cao gần một ngàn mét và chỉ ít phút nữa thôi anh lại có mặt tại mặt trận với đồng đội của mình. Những ngày tiếp sau, khi em đang trong quá trình hồi phục thì anh và đồng đội của anh
cũng sẽ bắt đầu cuộc phiêu lưu của mình. Cuộc phiêu lưu để đi tìm một câu trả lời, đi tìm những người bạn có thể liên mình với chúng ta trong cuộc chiến đấu chống tội ác, chặn đứng nạn diệt chủng. Chắc chắn phải - chúng ta phải ngăn chặn, phải chiến thắng. Nhưng anh cũng biết tới những giới hạn, những cái "có thể" và những cái "không thể" như trong cuốn nhật ký mà người bạn đã hy sinh của anh đã ghi. Người ta luôn nghĩ rằng: người lính ra trận càng ít dằn vặt, bản khoăn về cuộc đời càng tốt, có lẽ không hẳn như vậy. Năng lực của mỗi con người được biểu hiện cao nhâ't trong qúa trình đi tìm chân lý, qúa trình khắc phục những giới hạn, những khoảng cách. Có thể đã có một thời người lính ra trận mà hoàn toàn vô tư, không nghi ngợi, bản khoăn. Nhưng, phải chăng đó chỉ là giai đoạn chưa trưởng thành, chưa từng trải của người lính. Người lính chín chắn có lẽ phải là những người biết sợ, biết lo, biết đặt câu hỏi và biết trả lời về những điều liên quan tới cuộc chiến đấu của mình. Ngay như anh Bảo kia, một con người luôn tin rằng mình hạnh phúc, anh ta đang cười nói đùa glớn với anh nhà báo. Nhưng, anh ta giấu trong lòng biết bao nhiêu tâm sự, bản khoăn, bao nhiêu câu hỏi chưa được tìm ra câu trả lời.
-   Chuẩn bị hạ cánh! Đề nghị các đồng chí ngồi cho vững.
Một anh trong tốp nhô đầu ra từ khoang lại, nhắc nhở mọi người. Anh chàng nhà báo ôm chặt lấy cái máy ảnh. Mấy ông "dân sự" loay hoay tìm chỗ bấu víu. Các cô y tá đi nhận thương binh rúc rích cứđi Mọi người đều sẵn sàng đề phòng một .cú xổc nẩy người. Nhưng máy bay đã tiếp đất nhẹ nhàng đến ngạc nhiên.
-   Một tay lái tuyệt vời!
Anh phóng viên hể hả nhận xét. Tiếng động cơ dịu dần rồi ỉịm đi.
Không gian bỗng lặng trang. Hành khách trong khoang máy baycũng lặng ngắt chừng vài phút như chờ đợi một biến cố' gì đó. Nhưng không có gì xảy ra ngoài tiéng anh phi công trẻ bỗng dưng hết lên "Ổi, trời đẹp quá ”.   ,
Chiếc cầu thang ngắn được hạ xuống. Mọi người lục tục rời khoang máy bay . Khi Tuấn và Bảo xuống đến đất đã thấy anh chàng phóng viên đang lăng xăng chạy phía trước máy bay. Anh phi công trẻ ngạo nghễ đứng khoanh tay trước ngực, tựa vào thân máy bay loang lổ, mắt nhìn lom lom vào chiếc máy ảnh.
-   Thế...! Được rồi. Chụp nhé! Xong! tuyệt vời! Bảo bỗng ghé vào tai Tuấn, nói khẽ:
-   Tớ dám "đảnh cuộc rằng tay phóng viên này cũng rất muốn chụp một tấm ảnh đứng khuỳnh tay cạnh máy bay đế mang về làm le với mấy cô gái Hà Nội.
-   Cậu toàn nghĩ xấu về người khác!
-   Không xấu đấu. Anh cứ để tội trắc nghiệm lại xem khả năng phán đoán tâm lý của tội có đến nỗi tồi lắm không?
Nói rồi, Bảo chạy tới,-vừa cười vừa nói oang oang:
-   Này, anh nhà báo! Để tội bấm cho một kiểu để bạn ghi nhớ chuyến bây "tuyệt vời" này!.
-   Anh biết bấm chứ? - Anh nhà báo thoáng ngạc nhiên - Ôi thế thì tuyệt vời!
Bảo nghiêm trang cầm lấy mấy ảnh và cũng bắt chước y hệt điệu bộ của anh phòng viên.
-   Dịch phải một chút! Thế! Nhìn thẳng vào đấy! Chụp này. Xong! tuyệt vời!
Tuấn rũ ra cười trước trò đùa của Bảo.
-   Tội chịu tài ông đấy, Bảo ạ.
-   Anh chàng này mới vào nghề. Rất hăng hái say mê và vô tư nữa. Đó là giai đoạn hay nhất của nghề làm báo!
-   Nhưng... anh ta dùng hơi nhiều thán từ. Lúc nào cũng thay anh ta là lên "tuyệt vời"!
-   Đó là một cái gì đáng yêu đấy. Anh ta sẽ hùng hổ làm việc. Sẽ viết những bài báo sôi sục, bốc lửa. Sẽ chọc vào tất cả mọi "vùng đất cấm", sẽ "phạm húy" liên tục sẽ bị là rầy, nhưng sẽ nổi tiếng. Khi anh ta còn chưa làm ra vẻ thông thái rởm, cái gì cũng biết, thì anh ta còn làm được việc. nhưng
đáng tiếc là... cái giai đoạn hồn nhiên ấy không được lâu đâu. Đến một lúc nào đó, anh ta sẽ mệt mỏi, sẽ phát ớn lên vì những chuyến đi đột xuất sẽ không còn nổi xung lên khi ông tổng biên tập cắt bài của mình, sẽ không còn luôn miệng "ôi" “a” không còn thay cái gì là "tuyệt vời" nữa... Nghĩa là anh ta không còn khả năng ngạc nhiên nữa. Lúc ấy anh ta sẽ được coi là chín chắn, có bản lĩnh sẽ được giao những nhiệm vụ quan trong hơn, được viết những bài xã luận, bình luận về những vấn đề to tát, thậm chí còn được đề bạt. Nghĩa là anh ta sẽ dở đi, cũ đi, sáo rỗng đi và vô bổ đi...
Tuấn ngạc nhiên thốt lên:
-   Sao ông lại có thể biết được tất cả những chuyên đó?
-   Vì ngay bên cạnh nhà mình ở Hà Nội cũng có một ông nhà báo. Hồi còn đi học ông ta đã là thần tượng của mình. Hầu như mình đọc không sót bài nào của ông ấy. Và rồi mình đã thất vọng khi phải chúng kiến quá trình "dở dần đều" của ông ta.
-   Nhưng... điều đó đấu phải định mệnh? Cũng có người càng ngày viết càng hay hơn chứ?
-   Có, nhưng là số ít, là những tài năng thực sự. Mong sao anh bạn của chúng ta thuộc vào cái sô ít đó. Mà cái quy luật mình vừa phân tích đấu chỉ là quy luật riêng của nghè làm báo? kể cả nghề trinh sát của cánh ta cũng chịu sự chi phối của quy luật
đó, Đến một lúc nào đó chúng ta sẽ mệt mỏi, sẽ phản ứng chậm; sẽ kém nhạy bén, sẽ cẩn thận và biết giữ gìn hơn, sẽ học được cách chế biến, xào nấu để chỉ với một ít dữ kiện, có thể dọn cho các vị thủ trưởng cả một bữa thịnh soạn về tình hình địch... Đến nỗi các vị thủ trưởng chỉ có cách khen là "tuyệt vời!", nhưng... có trời mà biết rồi những vị thủ trưởng ấy, sẽ làm thế nào mà gỡ ra khỏi cái mớ bòng bong chứ nghĩa, gia giảm, để mà nhìn thay cái lõi bé tẹo của sự thật? Ớ cơ quan tôi cũng cố vài vị "đầu bếp" cỡ ấy đấy. Thôi, ta đi chứ? Có lẽ nên chào ông nhà báo một câu. Anh thay chưa, anh ta đã kịp bu lấy đám thương binh vừa chuyển tới rồi Lịa lìa. Có trời mà biết anh ta sẽ khui được những chuyện gì?

II
Đội trinh sát đã được trang bị đến tận chân (Nghĩa là, đã có đủ các thứ cần thìết, kể cả mỗi anh có một đồi giầy cao cổ mới toanh) Trần Đức Chính quả là đã không phụ lòng tin cậy của Tuấn. Sau khi kiểm tra lại một lần nữa công tác chuẩn bị, Tuấn không ngớt lời khen ngợi. Nhưng Chính chỉ nhún vai cười:
-   Tôi đã dùng ông như một con ngoáo ộp để moi
ra bằng được tất cả những thứ này đấy. Không hiểu
sao tất cả các ông trợ lý hậu cần, các ông thủ
đều sợ anh như sợ lửa. Khi cầm tờ hóa đơn
xuất hàng, thấy anh nào còn có vẻ ngần ngại là tôi nẹt
luôn "Này, ông Tuấn ông ấy trực tiếp chỉ huy
chuyến công tác này đấy. Các anh cứ liệu mà lần
lứa. Thế là đấu vào đó hết. Có lẽ các tướng ấy
cho rằng, sớm hay muộn thì ông cũng sẽ làm sư
đoàn trưởng cái sư đoàn này, nên nể trước đi thì
vừa!
"-"Cậu lại xỏ mình rồi!
-   Đúng là như vậy đấy - Chính hào hứng tiếp. Chính anh không hiểu hết "sức mạnh" của mình đấu. Hai hôm nay, cả cơ quan sư đoàn bộ chỉ bàn về mỗi một sự kiện, ấy là sự kiện anh vừa chân ướt chân ráo tới sư đoàn đã nhảy vọt một phát lên chức trưởng phòng tham mưu! Mặc dù tôi không nghi ngờ gì khả năng của anh, và tin rằng cái chức trưởng phòng không phải là cái gì có ý nghĩa lắm đối với anh. Nhưng... tôi cũng hỏi ái ngại cho anh đấy!
-   Tại sao?
-   Bởi vì không phải ai cũng như cánh lính trinh sát, chỉ có mỗi một việc là phấn khởi vì anh được cất nhắc nhanh (điều đó chúng tỏ rằng cấp trên cũng có con mắt xanh đấy). Nhưng, còn có không ít người đang ghen lồng ghen lộn lên với anh kia
kìa. Có nguồn tin thú vị đang làn truyền rằng, sư đoàn trưởng đang định chọn anh làm con rể của ông ta, nên...
-   Lại có cả chuyện đó nữa cơ à?
-   Thế đấy. Điều đó được củng cố bằng sự kiện chỉều qua ái nữ của sư trưởng đột ngột tìm đến sợ chỉ huy...
-   Ồ... Nhưng cậu không tin chuyện đó chứ?
Tuấn bắt đầu băn khoăn:
-   Chưa hoàn toàn tin. Nhưng... nếu điều đó xảy ra thì có gì là không tốt nhỉ? Đó là một cô gái đẹp... Và chắc là tốt.
-   Cậu đã gặp cô ấy rồi chứ?
-   Đã... chỉều qua tôi đã được vinh dự lựa chọn (có nhiệm vụ là thay cho anh, vì lúc đầu sư trưởng hỏi anh, nhưng rồi nhớ ra là anh chưa về), vì thế tôi phải tháp tùng cô ấy và sư đoàn trưởng ra nghĩa trang... thăm mộ người yêu cô ấy!
-   Trời... thế mà người ta lại nỡ đơm đặt!
-   Đúng thế! Khi đi cùng với cô ấy trong nghĩa trang, tôi nghĩ rằng nếu cái chuyện đơm đặt ấy đến tai cô bé này... thì cô ấy có quyền coi thường những người lính chúng ta ỉắm. Nhưng anh có biết người yêu của có ấy là ai không?
-   Ai cơ?
-   Thằng Lãm, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn một.
-   Lãm "bột" phải không?
-   'Đúng thế. Nó là một trong những tiểu trưởng giỏi nhất của sư đoàn mình. Cụ Nguyên!? mến nó, và... cụ cũng không hề biết Lãm yêu con gái mình, cô bé nói rằng họ định giữ bí mật ? đến khi nào cứới nhau... Thằng Lãm không muốn mang tiến là được bố vợ tương lại che chở
-   Không ngờ cái tiếng ấy bây giờ lại rơi vào mình? - Tuấn cay đắng thốt lên - Nhưng, mình cũng có người yêu rồi. Và lúc này cô ấy đang nằm trong bệnh viện.
-   Bệnh viện nào?
-   Chợ Rẫy.
Ồ, cô ấy ở trong này à?
-   Cô ấy bị chúng nó bắn trọng thương.
Ai bắn? Chính thảng thốt hỏi.
-   Bọn tư sản Chợ Lớn. Cô ấy đang tham gia chiến dịch cải tạo tư sản thương nghiệp
-   Vì sao chúng nó lại làm thế?
-   Vì cô ấy đã không để chúng nó qua mặt, cậu hiểu chưa? Cũng như cậu ngày trước trong cái ban tiếp quản tài sản phải gió của cậu ấy. Nhưng vì cậu là một thằng lính trinh sát, nên chúng nó không thể làm gì được cậu. Còn cô ấy thì chỉ là một cô gái bé bỏng, hiền lành trong trắng và không hề biết tự vệ
-   Bọn khốn kiếp! Sao ngày ấy chính mình không
bắn bỏ mẹ chúng nó đi cho gọn? Nhưng... liệu cô ấy có làm sao không?
-   Không sao cả. Mình đã trực tiếp có mặt ở đấy khi các bác sĩ tiến hành ca mổ. Cô ấy đã qua giai đoạn nguy hiểm nhất.
Gương mặt Chính thoắt biến đổi, anh yên lặng giấy lát rồi rụt rè đề nghị:
-   Hay là... anh báo cáo với trên để tôi có thể chỉ huy đội trinh sát đi làm nhiệm vụ này thay anh. Anh tin tôi chứ?
Tuấn khẽ bóp nhẹ vào vai Chính:
-   Mình tin cậu... nhưng... không nên làm như vậy. Không nên. Cậu hiểu mình chứ?
-   Tôi hiểu.
-   Thế thì chúng ta hãy tiếp tục công việc. Cậu báo cáo tiếp đi, thành phần của đội đã ổn định chưa?
-   ổn rồi, tất cả đều tự nguyện. Tuy không ai được biết nhiệm vụ cụ thể, nhưng với linh cảm và khả nãng xét đoán của người lính trinh sát, họ đều hiểu rằng đấy là một chuyến đi đặc biệt quan trọng. Đấy là danh sách mười lăm người, kể cả hai đồng chí thông tin vô tuyến điện.
-   Thêm mình là mười sáu, và anh Bảo là mười bảy. Lại con số mười bảy. Cậu có nhớ con số này không?

-Nhớ. Đó là con số   đội trinh sát luồn sâu đường số   1-4,   năm   bảy   mươi hai, cũng do anh chỉ huy. Khi hoàn thành nhiệm vụ trở về nó đã được rút gọn thành con số 10. Đó cũng là số hiệu liên lạc của anh năm bảy mươi ba khi anh vào nằm trong thị xã Plâycu.
-   Gì nữa?
-   Số nhà của vợ anh Doanh ở Sài Gơn.
-   Chưa hết.
-   Lớp rào thứ mười bảy ở căn cứ An pha, câu Tình bóp cổ chết một con chó béc giê.
-   Cậu có   trí   nhớ    khá   đấy! - Tuấn thốt lên.
-   Vì đó là những   điều   mà có xuống tới tầng thứ
mười bảy của địa ngục cũng không thể quên được À này, cái anh chàng lúc nãy đi cùng với anh là anh chàng Bảo, phải không?
-   Đúng đấy, cậu thấy thế nào?
-   Anh ta đẹp trai đấy!
-   Dĩ nhiên, nhưng... mình đấu có định hỏi cậu điều ấy?
-   Thì tôi đã biết gì về anh ta mà nói nhỉ? Có chăng chỉ là một ấn tượng nào đó. Thú thực nhìn thay cái vẻ duyên dáng chải chuốt của anh ta, tôi cứ băn khoăn tự hỏi "Liệu anh ta có biêt bắn súng không nhỉ?"
Tuấn khẽ cười:
Mình cũng đã tự hỏi như vậy khi mới gặp anh ta Nhưng chỉ ít phút sau anh ta đã đánh tan cái thói tự mãn của lính trinh sát trong mình. Tóm lại, đó là một con người đáng tin cậy, anh ấy cũng có "thâm niên chui rào" hàng chục năm trời đấy.
-   Nhưng chúng ta cần gì phải có người của cấp trên đi kèm cặp nhỉ?
-   Không phải kèm cặp. Anh ấy được phân công cùng đi làm nhiệm vụ với chúng ta. Anh ấy biết tiếng Campuchỉa và nếu cần thìết thì cả tiếng Anh, tiếng Pháp nữa.
-   A, một ngài thông ngôn! Hay đấy! Chúng ta sẽ thành một phái đoàn ngoại giao, phải không?
-   Không chỉ có vậy. Anh ta cần cho chúng mình ở nhiều công việc khác nữa!
Chính nhún vai, không tranh luận nữa, nhưng rõ ràng anh ta chưa bị thuyết phục. Nói chung, thuyết phục được lính trinh sát không phải là chuyện dễ. Tuấn nghĩ vậy nên cũng không nói gì thêm nữa. Bảo cũng không cần tới sự quảng cáo, anh ta sẽ có cách thuyết phục mọi người. Anh trở lại công việc.
-   Anh em trong đội có yêu cầu gì không?
-   Có. Anh em muốn được thả rông vài giờ, ra thị trấn làm một tô hủ tiếu, một li cà phê và... nếu gặp mấy thì làm quen với một cô gái nào đấy.
Tuấn phì cười trước đề nghị bất ngờ đó.
-   Thôi được. Cho anh em tự do buổi sáng hôm nay. Một giờ chỉều toàn đội sẽ tập hợp để kiểm tra lần cuối và quán triệt nhiệm vụ.
-   Kể cả tôi chứ?
-   Kể cả cậu nữa, cũng đi chứ?
-   Nhưng... Tôi làm quái gì còn đồng nào? - Chính nhăn nhó trả lời.
-   A! - Tuấn bỗng phá lên cười - Thế có nghĩa là cậu đã già đi nhiều rồi đấy. Đối với cánh lính trẻ thì có tiền hay không có tiền không quan trọng miễn là được lêu têu. Nói đùa cho vui, mình còn tiền đấy này.
Anh mở ví lôi ra mấy tờ giấy năm mươi đồng
-   Cần bao nhiêu? Tất cả.
-   Ái chà...
-   Ông nên nhớ rằng tất cả lính trinh sát của ông đều còn rất trẻ, mà trẻ thì có nghĩa là không biết giữ tiền và nói chung không cần gì đến tiền (Đấy là theo lốì nói của ông), dĩ nhiên trừ khi họ phải vào hàng phở! Tôi sẽ thay mặt anh khao tụi nó, nhân dịp... anh chạy khỏi "làng trinh sát"!
-   Oái oăm chưa? Mình sắp sửa đi một chuyến "ác liệt" với các bạn mà các bạn lại làm lễ khai trừ mình sao?
-   Tại vì anh lớn nhanh quá mà! Nhưng không sao, anh sẽ vừa là thủ trưởng phòng tham mưu vừa là bạn của cánh lính trinh sát chúng tôi.
Chính vừa an ủi anh vừa thản nhiên nhận tiền nhét vào túi rồi chuồn thẳng. Tuấn nhìn theo người bạn chiến đấu vào hàng kỳ cựu nhất của mình và khẽ thở dài. Có lẽ Chính nói đúng, thế là mình đã bị loại khỏi hàng ngũ những người lính trinh sát rồi. Dù rồi đấy mình vấn tiếp trục đi bám địch, vẫn đi nghiên cứu mục tiêu chuẩn bị cho những trận đánh, những chiến dịch với họ nhưng mình đã không còn là một người lính trinh sát nữa. Thay vì câu trả lời về kẻ thù, mình phải biết đặt câu hỏi cho những người lính trinh sát dày dạn này. Phải biết trả lời rồi mới biết đặt câu hỏi. Nhưng cũng phải biết đặt câu hỏi một cách thông mình rồi mới tìm ra câu trả lời đùng đắn. Mình mãi mãi vẫn phải đặt câu hỏi với những người này và phải trả lời những người khác, mãi mãi vẫn phải tự mình đặt ra câu hỏi và tự mình tìm ra câu trả lời. Bởi vì hỏi và trả lời là một phương thức tiếp cận chân lý, một thứ công cụ chuyên dùng mà tạo hóa đặc ân ban phát cho con người.

III
Xe chở đội trinh sát ra tới ngã ba đường thì gộp một chiếc xe khác đi ngược chiều, một chiếc Pho mười sáu chỗ ngồi rất sang trong. Trên xe toàn cán bộ dân sự. Có lẽ đó là đoàn cán bộ của tỉnh lên phối hợp với sư đoàn làm nhiệm vụ tiếp đón đông bảo Campuchỉa chạy sang tị nạn. Số dân tị nạn cứ mỗi ngày một đông lên khiến sư đoàn vô cùng lúng túng. Hồi chiều, khi làm việc với Tuấn và Bảo, sư đoàn trưởng Nguyên có nhắc tới điều này. Ông còn tham khảo những ý kiến của Bảo về phong tục tập quán của người Khơ me đế biết cách đôì xử với họ. Nhưng rõ ràng sư đoàn gặp rất nhiều khó khăn khi phải lo ăn ở thuốc men cho hàng ngàn lượt người, đa số là đàn bà, người già và trẻ em., Họ đúng là những người vừa từ dưới mấy tầng địa ngục mò lên, người nào người nấy chỉ, còn trở bộ xương, trẻ em một trăm phần trăm suy dinh dưỡng ngày nào cũng có hàng chục đứa trẻ lả đi vì kiệt sức. Bệnh xá của sư đoàn và của huyện đông nghịt dân tị nạn. Sư đoàn đã bao lần cho cán bộ về tỉnh xin chi viện người và của cải vật chất cho công việc này, nhưng tỉnh còn phải xin chủ trương, của trung ương vì dẫu sao thì đây cũng là vấn đề đối xử với người
nước ngoài. Nhất là khi chính phủ của nước đó lại đang phát động chiến tranh chống lại nước mình. Thủ tục lên xuống rắc rối hàng mấy thắng trời, trong khi đó những đơn vị ở phía trước vẫn cứ liên tục phải tiếp nhận thêm dân tị nạn. Biết làm sao được khi họ đã vượt rừng vượt nđi, vượt qua bao cứa ải của tử thần để tới đấy...Chẳng lẽ lại đẩy họ ngược trở lại để bọn Pôn Pốt lấy vồ đập chết hết? Vì vậy nên những người lính ở phía trước không thể ngồi đợi chủ trưởng chính sách và cả lương thực, thực phẩm, thuốc men từ trên dộỉ xuống mà vẫn cứ phải chỉa sẻ khẩu phần của mình để tiếp nhận cứu mang họ. Cái gánh ấy ngày càng nặng và có lẽ hôm nay tỉnh mới cử một đoàn cán bộ xuống kiểm tra tình hình để có biện pháp cùng sư đoàn và các đơn vị phía trước giải quyết vân đề phức tạp này.
Đường hẹp, hai chiếc xe phải vất vả lắm mới tránh được nhau. Chiếc của đội trinh sát tụt xuống một rãnh sâu ì ạch mãi không bò lên được. Trong khi đó, chiếc Pho thuận đường hơn, nhẹ nhàng lách qua. Khi chiếc xe dân sự ấy lướt qua, Tuấn thoáng nhìn thay một gương mặt. Gương mặt thoáng qua ấy khiến anh giật mình. Anh chồm vội ra thành xe, kêu lên thảng thốt.
. Thái! Thái đấy phải không? .
Từ trong chiếc xe Pho, một cái đầu thở qua cửa sổ, một gương mặt quen thuộc, một nụ cười và hình như anh ta cũng hét lên một câu gì đó, nhưng vì chiếc xe của đội trinh sát gầm rú khiếp qúa Tuấn không nghe được tiếng kêu của anh ta. Anh muốn nhảy phắt xuống, đuổi theo chiếc Pho để tới tận nơi, ,tóm lấy con người ấy để tin chắc rằng đó là anh ta. Nhưng chẳng lẽ anh lại nhìn lầm? Không không thể lầm được. Đúng là gương mặt rắn rỏi đôi mắt sắc sảo, tinh anh ấy. Bộ quần áo dân sự anh ta mặc thì có nghĩa lý quái gi? Anh ta có thể mặc quần áo gì mà chẳng được? Nhưng sao thằng cha ấy lại có mặt trong cái đoàn cán bộ rất nghiêm chỉnh kia của cái tỉnh biên giới này? Có lẽ mình đã quáng mắt, đã nhìn lầm rồi. Mình đã gặp hắn ta ở trên tầu, ở giữa Sài Gòn, sao lại có chuyện hắn ta bỗng dưng xuất hiện ở đấy? ở đấy, nơi đang khét mùi thuốc súng, đâu có chỗ cho một kẻ buôn bán đầu cơ như hắn ? Nhưng nếu anh ta có thể sống lại và trở thành một kẻ như vậy thì sao lại không có khả năng anh ta sống lại để trở thành một anh cán bộ của một cơ quan nào đó của cái tỉnh này? Biết bao nhiêu cán bộ quân đội sau chiến tranh đã được cử đi công tác biệt phái ở các cơ quan dân sự hoặc được chuyển ngành hẳn đó thôi? Nếu anh ta không chết thì có điều gì mà không có thể xẩy ra? Nhưng, anh ta thực sự là ai(?)là gương mặt nào trong ba gương mặt mà anh đã gặp? Và liệu anh ta còn có khả năng trở thành những gì nữa?
Tuấn vỗ nhẹ vào vai Bảo, anh ta quay lại nhưng Tuấn không biết có nên hỏi anh ra điều đó không? Có lẽ là không nên hỏi, anh vội làm như chỉ vô tình mà đặt tay lên vai bạn mà thôi. Anh bỗng nghi ngờ cả chính mình. Hay là anh mắc một chứng bệnh nào đó giống như bệnh hoang tưởng? Có lẽ tại anh nghĩ đến Thái nhiều qúa nên ở đâu anh cũng tìm thay lý do để Thái có thể tồn tại. Biết đấu, nay mai anh chẳng nhận ra Thái trong số những gương mặt đồng đội vấn đang cùng anh chiến đấu trong cuộc chiến tranh mới mẻ này? Điều đó có gì là lạ lùng nếu như Thái còn sống, giống như anh còn sống và gắn bó một cách tự nhiên với đông đội cho đến tận ngày hôm nay.
-   Tại sao chúng ta lại đi theo hướng này, anh
Tuấn? - Chính bỗng hỏi.
-   Đúng thế. Chúng ta phải ngược lên phía Bác hai chục cây số. Sau đó sẽ xuống xe, tìm cách vượt biên giới ở phía ấy.
-   Sao không theo những con đường mòn mà dân họ vẫn vượt biên có phải tốt hơn không?
-   Chúng ta không phải là dân.
-   Nhưng dân tị nạn họ cũng phải tìm những lối vòng tránh bọn Pôn Pốt kia mà, họ có thể giúp ta tìm ra con đường ngắn hơn.
-   Nhưng chúng mình còn phải tránh nhiều thứ nữa.
Im lặng. Xe đã chạy êm, bănh xe lăn rào rào trên đá sỏi. Bộ đội ngồi nghiêm   trang   trên    xe như trong
tư thế của một cuộc diễu   binh.    Bảo   khẽ   thổi sáo
miệng bài Cachiusa.
-   Này... nãy anh gọi ai thế - Chính khẽ hỏi Ai?
-   Anh ấy. - Chính ghé sạt vào tai Tuấn - Anh gọi Thái, phải không?
-   Ờ, - Tuấn buộc phải công nhận - Mình thấy có
tay nào trong đám dân sự giống   Thái   quá    đi mất
-   Nó chứ còn ai nữa?
-   Cậu cũng nhận ra nó à? - Tuấn sửng sốt hỏi lại.
-   Tôi nhận ra hắn ngay khi hai chiếc xe đi sát nhau. Có điều bất ngờ qua tôi đờ mặt ra, cứng cả quai hàm không làm sao mà gọi được.
-   Mình cũng... không còn tin ở mắt mình nữa.
-   Thì... khi anh gọi, nó chẳng thò đầu ra, nhẹ răng cười và vẫy theo đấy là gì? Hình như hắn cũng nhận ra cánh ta. Hắn hết lên một tiếng gì đó, nhưng xe rú mấy to qua, tôi không nghe rõ.
-   Không phải nó đâu - Tuấn vội xua tay Cậu cũng còn nhớ rằng chúng mình đã...
-   Đấy, cái chính là như thế. Không bao giờ mình có thể tin rằng hắn còn sống. Chẳng lẽ cậu ấy lại có thể đội đất mà lên sao? . "
. Không nói chuyện đó nữa - Tụân vội nghiêm giọng - sẽ rất xúi quẩy nếu chúng ta cứ bị ám ảnh mãi về chuyện này. Có lẽ một người nào đó giống cậu ta thôi.
-   Ờ, cũng có thể - Chính vội vã chấp nhận - Nhưng nếu hắn còn sống thì hay quá. Hôm nào về ta thử hỏi lại xem.
-   Vớ vẩn.
*   Sao lại Vớ vẩn?
-   Không thể có chuyện người chết sống lại, cậu hiểu không?
Tuấn bỗng dưng bực mình nói như hét lên khiến mọi người giật mình ngơ ngác quay lại nhìn hai vị chỉ huy.
-   Có chuyện gì thế, các vị? - Bảo hỏi.
-   Không... không có chuyện gì đấu, sắp rẽ trái đấy.
-Rẽ trái rồi thủ trưởng ạ.
-   Ồ!...

Chương mười tám
-

"Trong những khoảng rừng tối tăm, đầy đe dọa này đừng hy vọng tìm ra những con người. Đây là vương quốc của cỏ họa và thú dữ. Tạo sao những loài sinh vật trái ngược nhau đến như thế vẫn có thì cùng tồn tại bên nhau?
- Nhật ký của một người lính trinh sát

I[/i]
-   Bây giờ họ bắt đầu phải vượt qua chặng đường khó khăn nhất. Theo dự đoán của Tuấn và Bảo trong phạm vi mười cây số sau khi vượt qua biên giới, họ không thể tránh được những cuộc đụng độ. Nhìn trêm tám bản đồ, chỗ nào cũng chi chít những ký hiệu ghi nơi có địch. Tìm được một kẽ hở không phải là dễ dàng. Đó là chưa kể đến mìn bẫy dày đặc mà ta và địch đã cùng nhau gài khắp nơi trong những cánh rừng dọc theo biên giới. Thôi đành phải trêng cảy vào khả năng ứng biến của các chiến sĩ Và ít nhiều trong cảy vào mấy rủi.
-   Tuấn chia đội ra làm ba nhóm, mỗi nhóm năm họậc sáu người. Anh chi huy nhóm đầu tiên đi trước dò đường, nhóm thứ hai do Bảo chi huy đi giữa trong đó có hai đông chí thông tin, nhóm cuối cùng do Chính chi huy đi đoạn hậu, có nhiệm vụ sẵn sảng chi viện cho cả hai nhóm và xóa các dấu vết. Họ cắt rừng mà đi, tránh tất cả những con đường mòn. Tuấn dự tính nếu thuận lợi, đêm đầu tiên các anh có thể tới một cánh rừng cách biên giới chừng bảy đến mười kilômet theo đường chim bay, ở đó theo như những tài liệu ghi chép mới nhất của Chiến, địch chi có một khu hậu cứ gồm toàn kho tàng và một bệnh viện dã chiến. Các anh có thể an toàn ẩn trong rừng chờ trời tối để đi tiếp.
-   Đêm không trăng. Những mảng đồi trọc lở lói vì đạn đại bác đào xới. Hầu như không có một rừng nào có cây cối rậm rạp. Ven những sườn đồi và dưới khe suối cạn chi còn những vạt rừng thưa thọáng, nhấp nhô những cây đầu, cây khộp đơn độc sừng sừng vươn trên nền trời, xởe ra những cánh tay khẳng khiu như đang cố sức đẩy vòm trời cao lên thêm. Không gian yên tĩnh lạ thường. Không có ảnh đèn dù, không có tiếng mấy bay âm ỉ trên bầu trời. Như vậy mà là một đêm chiến tranh ư? "Đúng vậy!". Một loạt đại liên vang lên phía trước thấy cho câu trả lời. Nhưng chi có vậy thôi. Giống như một ông già ngái ngủ vừa rít một hơi thuốc lào. Chẳng có gì nguy hiểm cả.
-   Chú ý có mìn!
Người chiến sĩ trinh sát đi trước khẽ thổi vào tai Tuấn một câu như vậy. Anh truyền lại khẩu cho tốp đi sau. Rất thận trong và thuần thục, họ đặt bàn chân của mình lên vết chân của người đi trước. Những quả mìn vỏ nhựa chế tạo rất giản dị- và tinh vi, được gài cũng rất tinh vi trên những cành cây, dưới những bụi cỏ và trong lòng đất. Chúng gài cùng một lúc nhiều loại mìn khác nhau mìn đạp nổ, vướng nổ, mìn định hướng, mìn treo mìn nổ theo áp lực của những tiếng nổ khác. Một đại tiệc của thần chết đã bày khắp những cánh rừng biên giới. Chi cần một sợ suất nhỏ là cả cánh rừng sẽ tung lên trong những tiếng nổ dây chuyền. Trong những ngày qua, Tuấn đã bỏ ra một ngày trời để xem xét tất cả những loại mìn mà các chiến sĩ trinh sát đã mang về để nghiên cứu. Anh đã tò mò mò ra lắp vào tất cả những loại mìn đó và ngạc nhiên vô cùng trước sự phong phú và tiện lợi của những loại mìn lạ lùng này. Đó là những loại mìn chưa hề thấy xuất hiện trong những năm đánh Mỹ. Người ta đã chế tạo những trái mìn này ở đấu? Trên những trái mìn không thấy ghi nhãn hiệu như những loại vũ khí mà các nhà tư bản Mỹ hởm hĩnh không bao giờ quên ghi. Trong cái vô danh của thứ
vũ khí lợi hại này có một cái gì đó thật đãng sợ, giống như khi ta đứng trước một tên giết người đeo mặt nạ vậy. "Người không cần biết ta là ai, chi cần biết rằng ta có thể nghiền nát nhà ngươi bất kỳ lúc nào. Kẻ vô danh nói như vậy. Nhưng cũng chẳng mấy khó khăn khi cần phải tìm ra kẻ giấu mặt. Vương Đình Chiến đã nhìn thấy chúng rồi. Cái tên không lồ đeo mặt nạ ấy đã mang tới đấy đủ kiểu chết choc, người ta sẽ vạch mặt chúng, nhất định phải như vậy. Nhưng trước hết phải vặt hết những chiếc răng nanh của hắn đã. Những chiến sĩ trinh sát thận trong gỡ từng trái mìn mò lối đi về phía trước. Tuấn rất yên tâm về tài năng và tính thận trọng của họ. Anh lặng lẽ bám theo người đi trước không chệch một bước chân.
Đi như vậy chừng hơn hai tiếng đông hồ thì họ qua được khu vực mìn bẫy dầy đặc. Bây giờ thì đã có thể thở được đội chút. Tuấn ra lệnh tạm dừng rồi truyền lệnh gọi Bảo và Chính lên hội ý.
Một lát sau Bảo lom khom bước tới. Anh ngồi thụp .ngay xuống bên Tuấn và khẽ hỏi:
-   Sao không đi tiếp?
-   Cũng phải cho lính thở một chút chữ? Anh thế nào, theo kịp chữ?
-   Kịp quá đi chữ. Có thể vừa đi vừa làm thở được đấy!
-   Quá nhiều mìn, anh không thấy như vậy sao?
-   Thấy. Đãng sợ thật!
Thế mà anh bảo rằng kỷ nguyên của mìn bẫy đã qua rồi? Tôi ngờ rằng nó đang ở vào giai đoạn cực thịnh đấy!
Vừa lúc ấy cái dãng lênh khênh của Chính cũng xuất hiện. Anh cúi xuống phía bên trái Tuấn soạng một lát rồi khẽ kêu lên:
- Mìn đây này!
Tuấn và Bảo cùng giật mình. Một chút nữa thì Chính đưa cho Bảo trái mìn nhựa lạnh ngắt rồi khẽ cười:
Các ông cao số thật!
-   Nhưng... tại sao cậu lại nghĩ rằng chỗ này có mìn? - Tuấn tò mò hỏi.
-   Tôi thấy nó có mùi' - Chính khẽ cười - Các anh không ngửi thấy mùi gì à?
Bảo và Tuấn cùng hít hà, nhưng mùi gì nhỉ? Bảo chợt lên tiếng:
-   Chi thấy mùi gì như mùi cứt!
-   Đúng thế! - Chính xác nhận - Có mùi phân người. Có nghĩa là ở đấy có người đi qua. Mà có người là có mìn đấy! Hơn nữa, tôi vừa nhìn thấy ba hòn đã chụm vào nhau làm bếp đun, nhưng không thấy có tro than. Có nghĩa là bọn địch đã định dừng chân nâu nướng gì đó nhưng sau đó lại thay đổi ý định. Khi rời đi thế nào chúng cũng gài
vài trái mìn chơi.
-   Một bài học lý thú! - Bảo nhận xét Chiến tranh du kích quả là đãng sợ. Bọn Mỹ cũng đãng được thông cảm lắm.
-   Thôi, chúng ta cùng bàn xem bây giờ nên tiếp tục đi về hướng nào? Chính cho ý kiến trước đi vì cậu là người hiểu biết tình hình hơn cả.
Tuấn mò bản đồ ra lấy chiếc đèn pin đã bọc kín bằng giấy đen chi lọt ra một quầng sáng như đông xu. Cái "đông xu" đó đi dọc theo bản đồ rồi dừng lại ở một mảng có màu xanh thẫm.
Đấy là khu vực chúng ta phải tới trong vòng đêm nay.
-   Theo tôi cứ đi thẳng theo hướng Tây Bác, hướng ấy có những cánh rừng cao su - Chính đề nghị - Còn hướng chính tây thì trống trải quá. Dọc theo con suối này có thể có nhiều đơn vị địch dừng chân.
-   Nhưng đó là con đường ngắn nhất để tới khu rừng đen này, phải không?
-   Đúng thế, nhưng nếu đi đường đó thì gặp địch là cái chắc.
-   Còn đường này thì sẽ rất nhiều mìn - Bảo chỉ con đường theo hướng Tây Bác - Tôi có cảm tưởng rằng trong những cánh rừng cao su sẽ đầy mìn. Vừa đi vừa khắc phục mìn bẫy thì sẽ rất chậm, và rất nguy hiểm nếu chẳng mấy chúng ta lỡ đạp phải một quả mìn ở đó. Địch có thể triển khai bao vậy các cánh rừng cao su rất nhanh.
-   Đúng thế! Tuấn tán thành ý kiến của Bảo Chúng ta chọn hướng Tây. Trong đêm chúng ta có thể chủ động tránh được địch. Chúng đóng quân đầy .đặc như thế sẽ không dãm gài mìn lung tung. Nếu chúng ta tránh được các trạm gác của các đơn vị địch thì có thể an toàn. Còn nếu bị phát hiện chúng ta. cũng có thể biến nhanh trước khi chúng kịp huy động lực lượng.
Bỗng một loạt tiểu liên nó vang ở phía cuối đội bình.
-   Có địch! Các anh về vị trí đi. Đợi lệnh tôi mới được hành động.
Tuấn vội chạy ngược lại phía đội hình của đội trinh sát. Các chiến sĩ đã chiếm lĩnh các vị trí thuận lợi, sẵn sàng chiến đấu. Chính vọt lên trước anh, biến mất một lát rồi chạy lộn trở lại:
*   Chạm một đội đi đánh lẻ của địch. Chúng xộc ngay vào giữa đội hình của nhóm tôi. Các cậu ấy làm gọn cả bốn tên, một tên chạỳ được nên phải nó một loạt súng.
-   Có tù binh không?
-   Không. Bắt tù binh làm gì? Tụi nó sử dụng dao khá lắm!
-   Cơ đông mau. Pháo bắn tới bây giờ.
Chính khẽ cười.
-   Anh cứ làm như bọn pháo binh Mỹ ngày xưa ấy. Bọn này nó không đếm xỉa gì tới số phận của một tốp đi đánh lẻ thế này đấu.
Họ cùng tới nơi mấy tên địch bị giết. Bốn tên xấu số nằm sóng sượt, nốì theo nhau thành một hàng dọc, tên thứ năm nằm cách đó chừng ba chuc thước. Tuấn dọi đèn pin vào mặt một tên và chịt rùng mình, một tên lính nón choẹt, giống hệt cái tên nhãi ranh mà anh đã hỏi cung hôm nào. Trên gương mặt hắn còn hằn nguyên nỗi hoảng loạn, tuyệt vọng trước lúc tắt thở.
-   Bọn lính sư đoàn P- Chính nhận xét sau khi đã xem mấy cái xác - chắc chắn bọn này được lệnh luồn qua biên giới tập kích các điểm chốt của ta.
Trong khi những người chi huy xem xét lại kết quả cuộc chạm trán bất đắc dĩ thì các chiến sĩ trinh sát vẫn nằm yên lặng lẫn vào có cây ở những vị trí của mình, không thể nhận ra họ nếu không phát tín hiệu gọi. Tất cả vẫn yên ắng, không hề xao đông như chẳng có gì xảy ra. Tuấn nhủ thầm: "Tụi nó quả là những chiến sĩ trinh sát có bản lĩnh".
Họ lại thận trong hành quân. Đội hình đi chuyển nhịp nhàng theo kiểu sâu đo. Tốp đi đầu tiến chắc từng chặng hai ba trăm mét nghe ngóng cẩn thận rồi phát tín hiệu cho nhóm đi sau tiến lên. Càng ngày họ càng thấy xuất hiện nhiều dấu hiệu của địch. Chúng đóng quân rải rác khắp các vườn đồi và dọc theo những con suối. Cung cách giấu quân của chúng cúng y hệt như cung cách đóng quân của ta trong đánh Mỹ. Tuấn phát hiện cả một cái bếp dã chiến kiểu Hoàng Cầm bên một khe suối, Một cái thùng lương khô có chữ Trung Quốc vứt lăn lóc bên cạnh, loại lương khô 702 rất quen thuôc với các anh hồi đánh Mỹ. Hẳn Chiến đã rất ngac nhiên và đau khổ khi lần dầu tiên nhìn thấy những dấu hiệu này, một nỗi đau khổ giống như nỗi đau khổ của một anh chồng bỗng dưng phát hiện những dấu hiệu chững tỏ rằng mình đã "bị cắm sừng",, Hồi mới khởi chiến, những dấu hiệu này còn được che giấu hết sức cẩn thận, nhưng bây giở thì đã "quá mù ra mưa" rồi, bọn chúng chẳng thèm nghĩ tới chuyện che đậy nữa. Trên báng súng của những tên lính Pôn Pốt đã ngang nhién khắc vào chữ số 700 triệu để đánh tan mặc cảm nước nhỏ của chúng.
Tuấn không ngờ Bảo lại có ý kiến đúng đắn như vậy khi chọn con đường luồn lách qua những khu đóng quân dầy đặc của địch. Càng vào sầu, sự canh phòng của địch cảng tỏ ra trễ nải, chiếu lệ. Có lẽ chúng cho rằng quân VIỆT Nam đang cuống lên lo giữ nhà, sức mấy mà mò vào được tận đây?
Hai giờ sáng các anh đã tới được "khu rừng đen" đó là một trong những cánh rừng nguyên thủy còn sót lại ở vùng Đông Bắc Campuchia. Nổ ở khá xa biên giới nên chưa bị hủy hoại bởi bom đạn. Trong nội địa, bọn Pôn Pốt chắc chắn không đóng quân trong rừng, nhưng Tuấn vẫn cẩn thận cho bộ đội đi sâu vào rừng hơn một tiếng đồng hồ nữa mới hạ lệnh tạm dừng chân.
Đội trinh sát chia thành nhiều tốp nhỏ, chọn những nơi vừa rậm rạp vừa có địa hình thuận lợi cho chiến đâu rồi tìm nơi treo võng. Bố trí xong đội hình Tuấn và Bảo mới chọn cho mình nơi đặt "sở chỉ huy". Hai chiến sĩ thông tin cũng đã dọn dẹp xong chỗ trú chân mình và đang chuẩn bị để tiến hành phiên liên lạc dầu tiên với sư đoàn. Một lát sau anh chiến sĩ thông tin mang tới cho Tuấn một bức điện ngắn vừa dịch xong. Bức điện chỉ vẻn vẹn có mấy chứ "Xin chúc mừng! Tiếp tục tiến lên!". Tuấn mỉm cười, lòng anh nhẹ nhõm thanh thản hơn đôi chút. Anh nhét bức điện vào túi rồi ngả lưng xuống võng, ngủ thiếp đi ngay lập tức.

II
... Một DÒNG suối chảy luồn lách trong những cảnh rừng xanh tươi. Nước suối từ trong những khe đá phun ra thành từng luồng trong vắt. Có thể nhìn rõ những viên đá cuội lấp lánh tinh vân, những gợn cảt trắng được nước suối hàng ngày vun đắp,
  gọt giũa, tạo thành những đường cong mềm mại huyền ảo như những nét trên cơ thể một người con gái. ánh mặt trời dọi qua kẽ lá rừng, tạo nêu những luồng ánh săng xanh dịu, nhớng vòng săng trơn như những đồng bạc trăng rập rờn trên mặt nước. Những chiếc lá vàng trôi lững lờ, vô tư lự. Từ trên những thân cay săng lẻ cao vút, vô vàn những cảnh hoa trắng muốt lả tả rơi xuông mặt suối. Một chú sóc bay vừa sà xuông một cành cay nhỏ, ngẩn ngơ ngắm bóng mình in trên mặt nước trong veo. Hỉnh như chú muốn nhảy xuông đó nhưng đang còn lưỡng lự, bân khoản. Giữa lúc đó một thìếu nữ xuất hiện. Nàng khoác trên người một tám áo choàng trăng như tuyết, lấm tấm những cảnh hoa. Một làn hương thơm ngát lan tỏa khắp rừng. Nàng vừa mìm cười tư lự vừa bước tới bên DÒNG suối. Thoăng một,chút ngạc nhiên khi nhìn thấy con sóc, rồi nàng vội lật tấm áo choàng ra, đề lộ toàn thân hình trắng như ngà vớỉ những đường nét huyền diệu, thần tiên, căng tràn nhựa sống. Hai tay dang rộng, chiếc áo choàng làm thành một chiếc võng Lớn, nàng vừa bước tới vừa ngước đôi mắt thần tiên của mình về phía con sÓC bay như mời chào, vẫy gọi. Đôi mắt chú sóc nhỏ bỗng săng long lanh, chiếc đuôi nhỏ của chú khẽ động đậy, rồi rát nhẹ nhàng rời khỏi cành cay, bay sà vào tám áo choàng rộng sực nức hương hoa của người thiếu nữ. Khi đã nằm gọn trên tám áo choàng, chú sóc kêu chít chít liên hồi như những tiếng reo vui, thìếu nữ cũng xuông rủ rỉ trò chuyện với chú, dường như cả hai đều vui mừng vì cuộc gặp gỡ này...
Bỗng một con thú kỳ lạ, trõng như một con giao long ào ào lướt tới. Nó vừa phun phì phì ra những luồng khói đen kịt vừa lao tới. Thìếu nữ giật mình, ngước lên và hốt họảng kinh họàng nhìn con vật dữ tợn đang vừa phun khói vừa lao tới mình. Nàng kêu thết lên lên một tiếng rồi ôm con sóc vào lòng, định chạy đi. Nhưng con thú lạ đã tới gần, nó quăng mình tới, nhanh chóng quấn chặt lấy người con gái. Nàng thét lên những tiếng thảm thìết rồi lịm dần trong màn khói đen đặc bao phủ toàn bộ cảnh rừng.
Anh choàng tỉnh, mồ hôi đã ra khắp người, tim anh đập dồn, mắt anh ngây dại nhìn chúng quanh. Rừng vẫn yên tĩnh lạ lùng. Từng luồng nắng dọi thẳng vào chiếc võng của anh như những pha đèn. Tiếng chim ríu rít cãi nhau trên tán cay. Không, không có chuyện gì xảy ra cả. Nhưng giấc mơ mới kỳ lạ làm sao? Nó vừa đẹp vừa- dữ tợn. Chưa bao giờ mình nhìn thấy một khu rừng đẹp đến thế và cũng chưa bao giờ mình nhìn thấy một người con gái đẹp đến thế. Giấc mơ có cải vẻ gì đó rất chân thực, chi trừ cải con vật dữ tợn kia. Nhưng biết đâu đó cũng là một con vật có thật?
-   Anh đã dậy được rồi à?   -

Tuấn quay lại và nhìn thấy Bảo từ dưới khe đi lên:

-   Tôi ngủ mê mệt, phải không? Nếu có bọn Pốt mò tới có lẽ tôi không thể nhấc mình lên khỏi võng.
-   Tôi thì ngược lại, chi chợp mắt được chừng nửa giờ.
-   Sao vậy?
-   Vừa chợp mắt tôi đã mơ thấy một giấc khủng khiếp - Bảo vừa nói vừa bước tới ngồi bèn một gốc cay - Tôi mơ thấy năm cải xác chết, năm thằng lính Pôn Pốt bị cảnh ta hạ hôm qua ấy Chúng nó cứ lừ lừ trồi lại phía mình. Sau đó xuất hiện một con vật kỳ quái...
-   Một con giao long...?
-   Điíng thế! - Bảo ngạc nhiên nhìn Tuấn - Nhưng sao anh biết? Tôi đã kể với anh đâu?
-   Thì... chẳng lẽ chi mình cậu có quyền mơ thấy con vật đăng yêu ấy sao? Nó phun ra những đám khói đen kịt, phải không?
-   Đúng thế! Lạ nhỉ? Chẳng lẽ anh cũng mơ thấy
như vậy sao?   ^
-   Hơi khác một chút. Đoạn đầu của mình trữ tình hơn. một con sóc trong một khu rừng tuyệt đẹp và sau đó là một cô gái đẹp như thìên thần.
-   Anh hạnh phúc thật - Bảo cười ghen tỵ - còn tôi thì là năm cải xác chết đăng nguyền rủa ấy. chúng cứ lao tới tôi với những vết thương ròng ròng máu chảy và hát những bài hát kì quái nào đó. Sau đó con giao long tới phun khói đen mù mịt. thế là tôi choàng tỉnh và không sao ngủ được nữa.
Tuấn đã tỉnh ngủ hẳn, anh bước tới ngồi bên cạnh Bảo:
-   Nhà thông tái có thể giải mã được hai giấc mơ đó không.
-   Khó đấy! con giao long thì mình đã nhận ra. Đó là con rắn Na- Ga, một mô típ quen thuộc của văn hóa đền tháp Campuchia . Cải lạ là tại sao cả hai chúng ta cùng gặp nó trong giấc mơ?
-   “Gặp rắn thì đi, gặp quy thì về”. Cảc cụ ngày xưa đã nói thế . Đó là điềm lành, chúng ta sẽ gặp may đấy – Tuấn hào hứng tiếp- Nếu chúng ta mà mơ thấy một con rùa thì chỉ có mà ra bã!
-   Anh tin vào những điều đó chứ!
-   Tôi cũng không dám nói chắc rằng đó là những chuyện hoàn toàn nhảm nhí, nhưng tin thì chưa hẳn đã tin.
Bảo cười:
Đó chẳng phải là một câu trả lời, mà là sự lẩn tránh không ngoan vấn đề hóc búa này.
-   Thế còn anh?
-   Tôi không tin ở thành thánh ma quỷ. Nhưng tôi

tin vẫn còn tiềm ân ở đâu đó những khả năng siêu tự nhiên. Cải tự nhiên và cải siêu tự nhiên thật ra chỉ có một ranh giới rất mong manh. Nhưng cải tự nhiên thì thuờng có cơ sở lô gich, nên nó dẽ thuyết phục người ta hơn những cải gì siêu tự nhiên. Giấc mơ là một hiện tượng siêu tự nhiên gần với cải tự nhiên hơn cả. có lẽ nó giông như một cải cầu nối nào đó giữa hai phạm trù này. Chính vì thế nó có những yếu tố có lý và nó chữaa đựng những cải ma ta vẫn gọi là báo mộng. Thật ra đó là những thông tin rất xa mà khả năng sinh ]ý con người có thể thu nhận đuợc, nhưng từ thâu nhận đến giải mã là một qúa trình khó khăn.
-   Sao vậy?
Vì khi giải mã cảc giấc mơ, con người, lại đem những lô gìch thông thường ra làm phương tiện nhận thức.
Tuấn trầm ngâm suy nghĩ, anh nhớ đến những lần gặp Thái, anh đã không giải thích được hiện tượng đó và hầu như đã tin rằng mình mắc bệnh họang tưởng.
-   Anh có nghĩ đến một hình thức tồn tại nào khác của con người không?
-   Ở bình điện nào? Nếu là ở bình diện vật chất thì mình không tin có một dạng tồn tại nào khác của con người sau khi họ đã từ biệt thế giới này. Nhưng trên những khía cạnh tinh thần thì con
người chắng đã từng dạt đến cõi bất tử rồi đó sao? Mình không nói đến một cải gi tưởng tự như linh hồn đâu. Mình nói tới những di sản tinh thần mà những vĩ nhân đó đế lại cho loài người.
-   Thế còn những con người bình thương? Họ sẽ không để lại dấu vết gì trên đời sao?
-   Ôi, anh đã đặt ra cho tôi những câu hỏi muốn thuở vẫn làm vỡ đầu cảc nhà triết học Đồng Tây kim cổ rồi. Tôi nghĩ là có đấy, à trong mỗi chúng ta đều có những phần vật chất mà cảc thể hệ trước ta đã truyền lại, trước hết đó là bộ gien đi truyền, sau đó là những giá trị tinh thần mà ta thừa hưởng. Dĩ nhiên nói như vậy, lại rơi vào những lý luận chúng chúng mất rồi. Nhưng nói như thế là đủ. Có điều, tại sao bỗng dưng ông lại quan tâm tới những vấn đề cao siêu ấy nhỉ?
-   Bởi vì mình đã thấy tội ác có vẻ như đang ngày
càng lan tràn trong xã hội của loài người, kể cả trong xã hội của chúng ta nữa. Tôn giáo có đóng vai trở gì trong việc làm cho con người xa lánh tội lỗi không?   Tôn giáo thì cũng là một hiện tượng xã hội như mọi hiện tượng xã hội khác mà thôi. Mặc dù cương lĩnh của tôn giáo nào cũng lấy việc chông tội ác làm tín điều của mình, nhưng anh thấy đấy, nhiều khi chính cảc tôn giáo cũng đẻ ra tội ác. Nhưng đôi khi tôn giáo cũng nói tiếng nói chông lại tội ác. Khi ấy nó cần thìết cho đời sống tinh thần của con người. Miễn là tôn giáo không bị cảc thể chế chính trị lợi dụng và bản thân cảc tôn giáo Cần phải biết tìm ra những phương thức "chúng sống hòa bình'*. Ngay cả những người Cộg Sản cũng ủng hộ tôn giáo trong việc hướng con người làm điều thiện, diệt điều ác. Bọn Pôn Pốt chẳng phải là hiện thân của chủ nghĩa vô thần cực đoan đó sao’
-   Tôi không hiểu những vẫn đề đó lắm nhưng tôi cũng tin rằng những lý tưởng nguyên thủy mọi tôn giáo đều không chông lại việc hướng Con người tới điều thìện.

....
Hai người chi huy chắc sẽ còn tiếp tục chui vào cải "khu rừng" mênh mông của những vấn để tôn giáo, nếu như Chính không vội vã đi tới:
-   Có chuyện gì thế?
Tuấn hỏi đón khi Chính đang bước tới.
-   Chúng ta đã bị phát hiện.
Bảo đứng phắt dậy:
-   Địch mò vào à?
-   Không phải là địch - Chính bỗng cười phá lên Nếu là địch thì nó phải tan công vào "bộ chi huy"
Chứ không phải tan công nhà bếp.
-   Thế thì là cải gì?
-   Các vị sẽ thấy ngay bây giờ đấy .Một lát sau từ dưới suối hai chiến sĩ trinh sát
-

Gần như khiêng tới trước mặt hai vị chi huy của họ một sinh vật đen đúa, lông lá xồm xoàm.
Con gì thế này? - Bảo ngẩn ngơ hỏi.
-   Thưa cảc thủ trưởng - Một chiến sĩ trinh sát nhanh nhảu đáp - đó là một người đàn ông.
-   Con người à? Không, cậu nhầm hay sao chứ? Con người mà như thế này thì làm con người đế làm gì nhỉ?
Với thái độ thận trong. Bảo chăm chú quan sát cải sinh vật kỳ lạ mà cảc chiến sĩ vừa dẫn tới, một lát rồi đau khổ kết luận:
-   Tiếc rằng, dù hợm hĩnh đến mấy, chúng ta cũng không thể từ chối thừa nhận sinh vật này là đồng loại với chúng ta.
Tuấn gật đầu đồng ý với kết luận cao cả của Bảo rồi bổ sung thêm:
-   Có lẽ đấy là một trong những người dân đã trốn vào rừng để khỏi chết gục trên những cảnh đồng của cảc công xã. Không chừng anh ta là một trí thức cũng nên. Anh thử "tâm sự" với chàng Rôbinsơn này xem sao?
Bảo vẫn không rời mắt khỏi tên người rừng. Hắn cũng không hề tò ra sợ sệt mà cũng dương to đội mắt ra nhìn Bảo bằng một khóe nhìn man dại. Gương mặt hắn gần như được phủ kín bằng những đám lông mà ở thế giới văn mình người ta gọi chệch
đi là râu. Hắn hoàn toàn trần trụi, ngoại trừ mảnh vải ố bẩn được hắn quấn quanh phần dưới Thân thể hắn chằng chịt những vết xước, có lẽ gai rừng cào xé, nhiều vết đã thâm đen lại, trông như những nét xăm vụng về.
-   Tìm thấy anh ta ở đâu? - Bảo quay lại hỏi cảc chiến sĩ:
-   Thưa thủ trưởng - Một chiến sĩ sôi nổi kể: Cậu Vân đang vắt cơm ở dưới suối thì hắn đột ngột từ đâu đó xong tới cướp lấy hai nắm rồi ăn ngấu nghiến ngay lập tửc. Cậu ấy khiếp quá, kêu thết lên, bọn em chạy xuông giúp sức mới tóm được hắn. Hắn trông thế nhưng khỏe kinh lên đấy. Vất vả lắm bọn em mới trói được hắn lại. Hắn cào rách cả mặt cậu Vân ra đấy.
Tuấn giục Bảo:
-   Anh thử dùng cải vốn liếng tiếng nước ngoài của anh xem.
Bảo gật đầu rồi tiến sát tên người rừng và nhẹ nhàng đặt bàn tay mình lên vai hắn:
-   Anh ngồi xuông đi! - Anh nói bằng tiếng Khơ me - Đôi mắt của tên người rừng thọắt săng lên. Hắn ngoan ngoãn ngồi xuông và căng thẳng chờ đợi.
-   Anh có đói không?
Hắn lặng lẽ gật đầu. Rồi bỗng dưng hắn xổ liền
một tràng khiến Bảo không sao mà dịch kịp. Nhưng nếu như tin được vào những lời khai và cả lời dịch nữa thì hắn vốn là một giáo viên ở Phnôm Pênh. Thắng Giêng năm nảy mươi lăm cũng như tất cả những người dân Phnôm Pênh khác, hắn buộc phải rời thủ đô, lên vùng Kôngpông Chơnăng. Tại đấy bọn Ang ca đã lập một nông trường chuyên chăn nuôi bò và lợn dê cung cấp cho quân đội. Tất cả những người trí thức bị chúng gom vào một tổ chuyên môn làm nhiệm vụ dọn chuông trại và gánh phân ra ủ ở một nơi cảch đó hơn một cay số. Mỗi ngày mỗi người phải gánh đủ năm trăm cân phân ra nơi ủ, nếu không đủ thì buổi tối sẽ không được nhận khẩu phần ăn và sẽ bị đánh đập nhừ tử rồi bị trát phân lợn khắp người; Nếu lần thư hai không họàn thành chỉ tiêu trong ngày thì sẽ bị đánh rồì bị trát cứt lợn phơi ngoài nắng hai ngày trời. Cho đến khi lớp phân bên ngoài khô cong lên rồì chúng sẽ cho một người khác tới "bóc vỏ". Bọn ăng ca rất khoắi cải trở này nên hầu như không ngày nào không có một vài người bị hạ nhục theo kiểu đó. Nếu số bị kỷ luật lên tới quá năm người thì người thứ sáu coi như vĩnh viễn không được "bóc vơ", lớp phân này khô chúng lại trát lớp khác lên cho đến khi người đó phát điên lên và họàn toàn biến thành một con lợn. Kơ Niếp - anh ta tự xưng tên như thế
-   cũng là người không may rơi vào con số sáu và cũng đã bị "lợn hóa".
-   But, I’cant be come to a pig...!
Anh ta bỗng phản uất thét lên một câu bằng tiếng Anh khiến mọi người sững sờ.
-   Anh ta nói gì thế? Tuấn hỏi.
-   Anh ta nói rằng anh ta không thể trở thành một con lợn, anh ta là con người và đã tìm mọi cảch để có thể khẳng định mình là con người. Anh ta kể rằng trong một đêm tối trời anh ta cùng ba "con lợn" khác đã tìm cảch trốn khỏi công xã. Từ đó anh cùng cảc bạn mình sống lang thang trong rừng cho đến khi cả ba người kia lần lượt gục xuông chết kẻ chết vì bị rắn cắn, kẻ vì bị sốt rét, kẻ vì ăn phải quả độc.
-   Từ Kôngpông Chơnăng tới đấy rất xa - Tuấn khẽ nói - Anh hỏi xem anh ta định đi đâu?
-   Anh ta nói là anh ta đang tìm đường sang Việt Nam. Anh ta hy vọng ở đó người ta có thể cho phép anh ta sống như một con người, dù là người nô lệ thì cũng còn hơn là một con vật.
Anh ta có biết gì về cuộc chiến tranh này không?
-   Có, anh ta biết, anh ta nói rằng có nghe bọn Ăng ca tuyên bố chúng đang tấn công Việt Nam và nhất định sẽ thắng. Nhưng anh ta tin rằng chẳng chóng thì chầy, bộ đội Việt Nam sẽ đánh tan bọn Pôn Pốt và sẽ sang cứu nhân dân Campuchia.
Hỏi anh ta xem anh ta có biết gì về người Việt Nam không?
-   Anh ta trả lời rằng hồi còn nhỏ ở Phnôm Pênh anh ta có một vài người bạn là Việt kỉều. Họ là những người rất tốt, anh ta cũng biết là Việt Nam đã giúp Campuchia đánh Lon Non, nhưng anh ta cho rằng, việc Việt Nam giúp bọn Pôn Pốt kháng chiến giành chính quyền là một sai lầm. Mặc dù chính quyền Lon Non cũng không tốt đẹp gì nhưng cũng không tàn bạo như bọn Pôn Pốt hiện nay.
-   Khoan - Tuấn vội khoát tay - Điều này quan trong đấy. Ở bên nước ta, người ta chi ra sức chửi rủa bọn Pôn Pốt nhưng chưa ai dám nói rằng chính chúng ta cũng phải chịu trách nhiệm trong việc để cho bọn Pôn Pốt có thể giành chính quyền ở Phnôm Pênh... Cải anh chàng người rừng này đã dám nói với chúng ta sự thật ấy. Chúng ta cũng có trách nhiệm về số phận cay đắng của anh ta. Thế là rõ ràng. Chúng ta phải chiến đâu để tự bảo vệ mình, để cứu nhân dân Campuchia và để sửa chữa cải phần lỗi lầm của mình. Thôi được, hỏi anh ta xem bây giờ anh ta định đi đâu? Anh ta cho biết chúng ta là bộ đội Việt Nam không?
-   Biết chứ Và anh ta đang tìm còn đường sang Việt Nam, điều đó anh ta nói rồi. Nhưng... chúng ta làm gi với anh ta bây giờ? Thả anh ta à? Nếu chẳng mấy anh ta bị bọn Pôn Pốt tóm được trong
ngày hôm nay hay ngày mai thì sẽ nguy hiểm cho chúng ta đấy.
Anh chàng "người rừng" như đã hiểu những bản khoăn của những người lính Việt Nam, gương mặt anh ta thọắt thay đổi rồi bỗng anh ta quỳ xuông vái những người lính Việt Nam như tế sao.
-   Tôi van cảc ông! cảc ông đừng bỏ tôi lại đấy Tôi đã tìm thấy cảc ông, cảc ông đó biết cuộc đời khốn khổ của tôi. Gia đình vợ con tôi không còn một ai nữa. Hay cho tôi đi theo cảc ông. Hay dạy tôi bắn súng. Tôi có thể chiến đâu bên cạnh cảc ông như một người lính để tiêu diệt bọn Pôn Pốt trả thù cho nhân dân chúng tôi. Cảc ông liệu có hiểu hết những nỗi thống khổ mà nhân dân chúng tôi đang phải chịu đựng không? Nếu cảc ông bỏ tôi lại trong rừng tôi có thể chết vì đau ốm, vì ngộ độc, vì rắn rết và có thể bị bọn Pôn Pốt giết hại bất cứ lúc nào. Tôi không muốn chết như một con thú hoang. Tôi muốn, dẫu có phải chết cũng được chết như những con người.
Bảo xúc động dịch lại từng lời của Kơ Niếp. Anh hiểu rằng trước mặt mình là một con người chân chính, có lương tri và trong danh dự, một trí thức mang trong lòng nói đau khổ, nhức nhối không chỉ vì số phận cả nhân mình mà vì số phận của cả một dân tộc. Những giọt nước mắt lớn, có lẽ đã lâu lắm mới lại tứa ra được, chảy chan hòa trên gương mặt
đen đúa của anh như những DÒNG nhựa ứa ra từ một thân cay cằn cỗi, khiến ai nhìn thấy cũng phải mủi lòng.
Cảc chiến sĩ trinh sát im lặng chờ quyết định của Tuấn. Nhưng anh đang quan tâm đến một vấn đề khác.
-   Hỏi anh ta xem gần đấy có lực lượng binh lính nào li khai với bọn Pôn Pốt không?
-   Có. - Bảo dịch câu trả lời của anh ta - Nhưng cảc ông sẽ thất vọng khi gặp họ thôi. Chẳng qua chỉ vì bọn chúng mâu thuẫn nhau về quyền lợi nên quay ra bắn giết nhau để tranh quyền đoạt vị mà thôi. Tôi cũng đã có lần đụng phải một lực lượng như thế trong rừng, nhưng tôi đã tránh họ.
-   Anh có thể nhầm đấy, Kơ Niếp ạ. Trong binh lính cũng sẽ có không ít những người nhận ra bộ mặt thật của bọn Pôn Pốt như anh. Họ có vũ khí trong tay, họ có thể nói dậy chống lại chúng.
Anh chàng ngựời rừng không tranh luận, nhưng cũng không tỏ ra đã đồng ý với những điều Tuấn vừa cảnh tỉnh anh ta. Tuấn thấy rằng đã có thể tạm dừng cuộc trao đổi, anh gọi Chính lại và khẽ nói:
-   Đưa anh ta về chỗ cậu, cho anh ta ăn, và tìm cho anh ta thứ gì để che thân. Nhớ dặn anh em luôn luôn phải để mắt tới anh ta đấy.
Chính khẽ đáp "rõ” rồi khoát tay ra hiệu cho anh
chàng người rừng đứng dậy. Đến lúc ấy Tuấn mới nhận ra rằng anh ta vẫn còn bị trói. Anh lặng lẽ bước tới cởi nút sợi dây trói cho anh ta rồi khẽ vì nhẹ vào vai anh ta, ra hiệu cho anh ta đi theo Chính
Khi Chính đã dẫn anh ta đi khuất, Tuấn mới quay lại, hỏi Bảo:
-   Anh thấy hắn ta thế nào?
-   Quả thực anh ta không phải là một con vật. Anh ta là một con người chân chính và đau khổ
-   Chúng ta sẽ mang anh ta theo chứ? Anh ta có thể có ích đấy.
Bảo nó một nụ cười nhẹ nhõm.
-   Tôi đang sợ anh không dám quyết định như thế. Anh ta sẽ có ích không chi cho cuộc chiến đâu hôm nay, mà cho cả tưởng lai của nhân dân Campuchia nữa. Anh ta là nhà giáo, anh ta cần phải sống tới cải ngày có thể lên bục giảng mà kể cho cảc thế hệ mai sau về giai đoạn đau thương này trong lịch sử của đất nước mình. Tôi ngờ rằng chính anh ta là cái đáng giá nhâ't mà chúng ta tìm được trong cuộc tìm kiếm này.

III
Trận tao ngộ chiến đã điễn ra vào thời điểm không ngờ nhất. Đêm thứ ba, sau hơn mựời giờ hành
quân xuyên rừng, đội trinh sát đã luồn khá sâu vào hậu phương địch, họ đã tới gần khu vực được ghi trên bản đồ là có cái lực lượng phản chiến kia. Trời cũng sáp sáng, Tuấn cho bộ đội táp vào một khu rừng với ý định tạm dừng chân qua ngày hôm sau trước khi tiến hành cuộc kiếm tìm. Nhưng, họ vừa tới một con suối, chuẩn bị hạ trại thì gặp địch. Hình như có một đơn vị nào đó của địch cũng vừa hành quân tới và cũng định hạ trại ven con suối này. Mặc dù ở phía sau, cách vùng chiến sự biên giới hàng vài chục kilômet nhưng dường như đơn vị này cũng đã được chuẩn bị sẵn sàng chiến đâu. Tốp trinh sát đi đầu đang bước thấp bước cao đi tới bờ suối thì tiếng súng bỗng nổ ran lên. Cả đội trinh sát đang vừa đi vừa ngủ gà ngủ gật bỗng choàng tỉnh. Họ lập tức triển khải chiến đấu đánh trả, nhưng vì bị đánh bất ngờ nên hai chiến sĩ đã trúng đạn hi sinh ngay từ phút đầu, hai chiến sĩ khác bị thương. Tuấn và Bảo chúi vào một gốc cây to vừa quan sát phía trước mặt vừa bàn bạc cách xử lý tình huông bất ngờ này.
-   Sao lại có thể gặp những đơn vị sẵn Sàng chiến đấu của địch ở tận đấy nhỉ? - Bảo hỏi:
-   Dễ hiểu thôi... - Tuấn vừa làu mồ hôi vã ra trên trán vừa trả lời - Chúng ta đã đến đúng vùng có lực lượng phản chiếu. Có lẽ đấy là lực lượng chúng vừa điều đồng tới để đối phó với họ. Vì thế nên
chúng đâ sắn sàng trong tư thế chiến đâu. Gập chúng chưa hiểu nếp tẻ ra sao, nhưng đã nổ Súng luôn. Có thể chúng cũng vừa hành quân tới.
-   Anh tính sao bây giờ? Bảo lo iắng hỏi.
-   Tranh thủ trời còn chưa săng rõ, phải vượt nhanh qua suối lẩn nhanh vào trong rừng. Bọn này mới tới, chưa rõ địa hình và cũng chưa rõ tình hình đối phương của chúng ra sao nên sẽ không dám truy đuổi đâu...
-   Đúng thế. Nhưng... Chúng nó bắn dữ qúa, khó mà đi lọt.
-   Phải tìm cách mơ đường mà vọt. qua suối, đó là lối thọát duy nhất. Anh đứng đấy quan sát, tôi bắt liên lạc với anh em. Chú ý nhắc anh em không được nói tiếng Việt.
Súng vẫn nổ ran. Đạn vạch đường rạch ngang rạch dọc trong khu rừng thẫm đen. Lá cây rơi rào rào. Tiếng bọn lính Pôn Pốt hò hết inh ỏi. Tuấn vừa chạy lom khom dọc theo đội hình vừa dùng tín hiệu gọi các chiến sĩ. Họ vẫn bình tĩnh lẩn sau những cây to, chỉ nổ súng khi phát hiện ra mục tiêu ngay trước mắt mình. Anh tìm thấy Chính ở phía cuối đội hình. Anh ta đang nằm bên một ụ mốì chi huy một tốp chiến sẽ hối hả đánh chặn một mũi xung phong của địch. Có lẽ đấy là nơi bọn địch bu tới đồng nhất, vì để bảo vệ phía sau cho toàn đội, Chính đã buộc phải chọn cách đánh vỗ mặt vào
độị hình xung phong của đỊch. Tuấn bỏ tới cầm chân Chính kéo mạnh một cái, anh ta lập tửc bật ngửa về phía sau và chi chậm một tích tắc là Tuấn đã nhận một băng súng vào đầu.
•   Khoan! Tuấn đây! Đừng kêu to.
•   Trời ơi! Ông làm tôi họảng hồn!
•   Để lại một cậu bắn cầm chân chúng nó rồi rút ra bờ suốì. Nhắc anh em tuyệt đối không gọi nhau bằng tiếng Việt.
Bọn địch vẫn la hét rùm trờỉ nhưng rổ ràng chúng không dám xông tới. Súng nổ cả ba phía, chi trừ mé bỏ suối là rõ ràng chưa có địch. Các chiến sĩ trinh sát thọắt ẩn thọát hiện, nổ súng khắp các hướng khiến địch không biết lực lượng của đối phương nhiều hay ít. Vả lại, hai bên đều dùng cùng một loại tiểu liên nên chúng không thế phát hiện được những nơi có đối phương. Rõ ràng chúng cũng bị bất ngờ và đang lúng túng triển khải đội hình. Phán đoán như vậy nên Tuấn quyết định không cần để lực lượng chặn hậu nữa.
-   Cứ mặc mẹ chúng nó! Khi chúng khép vòng vậy lại, chúng sẽ bắn vào đầu nhau cho mà xem.
Tuấn ghé vào tai Bảo như vậy khi hộ đã ra tới bờ suối. Cũng may ở đoạn nay suối cạn và rậm rạp, cây cối từ hai bên bờ xòa ra cành lá giao nhau nên họ dễ dàng vượt qua bờ bên kia mà không bị phát hiện.
- Bây giờ phải coi chừng cối pháo nổ bắn theo!
-   Khi nào súng bên đó còn nổ thì chưa phải lo lắng - Chính nổi trong tiếng thở. - Cho anh em tăng tốc độ lên!
-   Mất hai thằng vì cái tròvớ vẫn này, đau thật
Tuấn cũng chưa kịp nhìn thấy hai chiến sĩ đã
hy sinh, anh chưa kịp đau đớn vì việc ấy. Khi thấy may chiến sĩ đang khóc xì xụt bên hai cái xác bất động, anh chi kịp cúi xuông nghiến răng quát khẽ-
-   Thôi cái trò trẻ con ấy đi! Khiêng anh em qua bên kia đã!
Bây giờ họ vẫn đang cố sức rẽ rừng mà chạy Người sống mang người chết. Sau lưng họ súng vẫn nổ ran. Bọn lính pôn Pốt vẫn đang đánh nhau với một kẻ thù vô hình và rất có thể đang bắn lộn vào đầu nhau. Họ còn được tưởng đối an toàn chừng nào bọn chúng chưa nhận ra là đã bị lỡm.
Nhưng rồi tiếng súng cũng thưa dần rồi tắt hẳn. Rừng lại lặng trang. Tuấn hồi hộp chờ đợi những phát đạn cối bắn đuổi theo nhưng không thấy. Có lẽ bọn địch chưa kịp hiểu mổ tê gì, chúng không thể ngờ rằng có lực lượng của quân đội Việt Nam lọt vào tận đấy. Có thể chúng đoán rằng đấy là một nhóm trong cái đội quân phiến loạn mà chúng được lệnh hành quân đi trừng phạt. Như vậy là có thể các anh sắp tới đích. Ý nghĩ đó khiến lòng anh vợi bớt đắng cay vì đã để một vài chiến sĩ thương vông.
"Mình qua là đã thìếu thận trong hơn, nếu nhắc anh em cảnh giác hơn một chút có thể đã tránh được cuộc đụng độ không cần thìết này". Anh tự trách mình và bỗng toát mồ hôi hột vì một ý nghĩ vừa vụt xuất hiện trong đầu.
-   Dừng lại! - Anh vội vã ra lệnh.
-   Sao thế? - Bảo vừa hỏi vừa thở dốc.
-   Nếu như chúng ta qua là đã đến vùng có lực lượng nổi dậy thì nếu cứ chạy xầm xầm như thế này chúng ta thể nào cũng bị họ quạt cho tối mắt, chẳng kém gì trận vừa rồi. Và, có thể rơi vào trận địa mìn bẫy của họ giăng ra để đề phòng bọn Pôn Pốt tan công.
-   ừ nhỉ? Chúng mình quả là ẩu.
-   Cho bộ đội tạm dừng tìm chỗ ẩn nấp kín đáo đã, sau đó ta sẽ tìm cách tiếp cận cái lực lượng kia, nếu nó có !
-   Nhưng vẫn còn gần khu vực chúng ta gặp địch quá.
-   Không sao. Chúng chưa dám xong vào rừng ngay đâu. Đợi ban ngày ban mặt ta sẽ tìm đường đi tiếp vào sâu trong khu rừng này. Nếu quả là khu này có lực lượng nổi dậy thì nghe súng nổ ran lên như vừa rồi, sáng nay thể nào họ cũng có những đồng tác chuẩn bị đối phó, rất có thể chúng ta sẽ gặp lực lượng trinh sát của họ được phái đi nắm tình hình.

Nhưng họ có thể không nhận ra chúng ta. Tốt nhất lả phải làm thế nào chủ động gặp họ.
-   Đúng thế. Muốn vậy thì phải lần cho ra nơi đóng quân của họ.
Các chiến sĩ trinh sát tạm dừng chân nhưng vẫn giữ đội hình như khi hành quân. Hầu hết mọi ngườị đều tựa lưng vào gốc cây mà ngồi thở dốc, sau chặng đường vừa qua ai nấy đều mệt bở hơi tai. Những ngươi bị thương cũng được đồng đội băng bó lại các vết thương cũng may trong số họ không có ai bi nặng lắm. họ vẫn có thế cắn răng mà theo đồng đội, duy chi có Tân bị một phát đạn suợt qua bắp vế nên đi chuyến vất vả hơn cả. Tuy vậy Tân vẫn không chịu đế cho đồng dội phai công mình, nhưng tới lúc này dường như vết thương ra máu nhiều Tân vừa ngòi xuông đã lịm đi ngay khiến Chính vô cùng lo lắng. Sau khi xem lại vết thương cho Tan, thấy không có triệu chứng gi chúng tỏ Tan bị đứt động mạch anh mới đỡ lo. Anh băng lại vết thương cho Tân rồi ghé vào tai Tân thì thầm:
• CỐ gắng nằm yên một lát cho nó đông máu nhé. Mình còn đi lo cho hai cậu hy sinh đấy, Không biết ông Tuấn quyết định như thế nào về việc này?
Anh khẻ thờ dài. Hai chiến sĩ hi sinh đều là người thuộc trung đội của anh. Giang Quân lả tiểu đội trường xuất sắc, là người duy nhắt trong trung dội còn đó'đính líu* tới thời đánh Mỹ. Cậu ta nhập
ngũ giữa năm 74 và đã kịp vào chiến trường tham gia cuộc tổng tiến công năm 1975. Còn Lê Văn Sót thì cũng chi mới được bổ sung về đại đội trinh sát của sư đoàn cách đấy một năm. Tuy vậy cậu bé tỏ ra là một chiến sĩ linh lợi. hơi láu một chút nhưng họàn toàn có thể yên tâm khi giao việc. Điều đáng nổi hơn cả là cậu ta có một cô chị gái rất xinh đang học tại trường Đại học sư phạm Hà Nội và Sót đã nẩy ra một ý định nghiêm túc là giới thìệu trung đội trưởng của mình với chị Xa. Họ mới đi được chặng đầu trong "âm mưu" này. Lúc đầu Chính cũng chỉ có ý định đùa một chút cho vui, nhưng trong những bức thư gần đấy của Xa gửi vào cho hai anh em đã có một cái gì đó, tuy còn rất mơ hồ nhưng cũng ít nhiều khiến Chính bâng khuâng và hy vọng. Bây giờ anh sẽ phải viết gì cho Xa về sự hy sinh này của Sót? Hai chị em "nhà ấy" có vẻ thương yêu nhau nhất mực, trong một lá thư gần đấy Xa đã phải thốt lên: "Sót ơi, chị nghe tin ở trong ấy đang có chiến sự. Em phải cẩn thận giở mình đấy. Nếu em có mệnh hệ nào thì chị sẽ không sống nổi dâu. Bảo với anh trung đội trưởng của em rằng chị giao em cho anh ấy trong nom đấy. Nếu có chuyện gì thì... chị sẽ bắt đền anh ấy đấy!*. Vậy mà anh đã không giữ được Sót cho Xa. Đáng lẽ anh không nên chọn cậu ấy, anh họàn toàn có quyền chọn người này hay người khác cơ mà? Tại sao anh không cứơng quyết từ chối cậu ấy. Khi biết tin Chính đang
được giao nhiệm vụ chọn lựa một số chiến sĩ để lập đội trinh sát đặc nhiệm này, Sót đã nằng nặc xin được đi. Lúc đầu qua là anh đã từ chối, vì anh đã lường được tính gian nan nguy hiểm của chuyến đi nhưng sau đó Sót mấy lần làm mặt giận dỗi nên anh đã chiều cậu ấy. Nhưng cậu ấy qua là xứng đáng được lựa xếp vào đội ngũ những chiến sĩ ưu tu được lựa chọn cho nhiệm vụ này. Anh có lỗi gì có trách nhiệm gì trước cái chết của cậu ấy? Giá như anh cương quyết hơn...? Giá như... ôi, làm sao anh cả thể đánh tan được cảm giác mình là người có lỗi trước Xa? Anh sẽ phải viết cái lá thư tai họa đó nếu như anh còn sống, điều đó qua là một gánh nặng. Nhưng anh biết đặt cái gánh nặng ấy lên vai ai nếu không tự mình gánh lấy?
Trời đã sáng rỗ. Rừng ướt đẫm sương và rộn rá tiếng chim. Một gia đình nhà vượn vừa chuyền trên những cây có thụ vừa líu lo trở chuyện. Hai con vượn bố và vượn mẹ chọn một chạc cây có ảnh nững xuyên tới vừa ngồi sươi nắng vừa bắt chấy cho nhau, hai chú vượn con lăng xăng đùa nghịch bên cạnh. ’‘Chắc chắn rằng đó là một gia đình hạnh phúc!' Chính ngước nhìn theo chúng và tự nhủ như vậy, Con người không phải ai và lúc nào cũng được thanh thản như vậy. Con người đã chắc gì thông mình hơn tự nhiên khi chọn cho mình những cách sống như họ đang sống? Cái anh chàng người rừng mà ta đã gặp hôm qua hẳn sẽ phát ghen lên khi nhìn
thấy cuộc sống thanh bình, hạnh phúc đến nhường kia của những con vượn. Mà sao anh Tuấn lại quyết định mang theo anh ta? Đêm qua, bọn mình đến khốn khổ, vì phải canh chừng anh ta. Khi gặp địch, anh ta cứ cuống cà kê lên. Một kẻ hèn nhát như vậy .liệu sẽ được tích sự gì? Nhưng... sống được qua những nỗi khổ nhục, gian truân như anh ta đâu có phải là hèn nhát. Nếu hèn nhát anh ta đã phải chọn cho mình một cái chết từ lâu rồi.
Còn các anh, các anh sắp phải đặt vào lòng đất trong cái khu rừng lạ này những người con dũng cảm.

Chương mười chín

"Mọi hình thức ngụy trang đều chỉ nhằm che mắt kẻ thù chứ không bao giờ có thể che được mắt bạn bè đông chỉ■
Nhật ký của một người linh trinh sát.

I
Chỉếc Hon đa của Độ phóng vun vút trên đường phố. Ngồi phía sau lưng anh, Tình đã may lần phải bấm vào vai anh ta ra hiệu giảm bớt tôc độ nhưng Độ chỉ ngoảnh lại cười:
-   Ông khỏi lo, cháu đi thế này quen rồi mà.
Họ dừng xe trước một tiệm cà phê sang trọng,
Độ dừng xe bên hè phố rồi bảo Tình:
-   Ta vô kiếm chút gì uống đã, cháu khát lắm rồi! Nói xong, anh thong thả bước vô tiệm, Tình đành
phải lẽo đẽo theo sau mặc dù anh rất ngại những nơi ồn ào như thế này. Nhập gia tùy tục mà, đây là đất của cậu ấy, anh phải để mặc cho cậu ta muốn
lôi mình đi đâu thì đi kể từ hôm vào thành phố tới nay.
Trong tiệm cũng đã khá đông khách như Độ vẫn chọn được một cái bàn rồi vẫy tay, gọi cô hầu bàn:
-   Hai la de nhé. Thêm bao Capstan nữa.
-   Có lẽ cho tôi nước quả thôi.
-   Làm một li là de cho tỉnh đã, rồi sẽ dùng nước quả, nếu ông muốn.
Tình miễn cưỡng chấp nhận những yêu cầu của Độ như tất cả mọi lần khác. Ba ngày nay Độ đã hăng hái làm cái việc đưa anh đi tham quan tất cả những nơi cần phải tham quan trong cái thành phố đồ sộ ồn ào này. Cũng như tất cả mọi người lần đầu tiên đến Sài Gòn, anh ngạc nhiên về tất cả mọi điều. Năm bảy mươi lăm anh mới chỉ tới được ngoại vi thành phố rồi bị thương, không có được "ngày 30-4 của mình" như những người chỉến sĩ giải phóng đã có mặt trong chỉến dịch Hồ Chí Mình. Có lẽ vào một ngày nào đó trong những ngày đầu thành phố vừa được giải phóng, chỉếc xe tải thương chỗ anh cũng đã đi qua thành phố này trước khi trở về miền Bác. Nhưng lúc ấy anh không hề hay biết gì. Bởi vậy, phút đầu tiền đặt chân tới thành phố sau ba năm giải phóng anh vẫn có cảm giác rờn rợn như đang đi trên một thành phố xa lạ thù địch. Chỉ đến khi nhìn thấy những anh công an mặc cảnh phục đi lại trên đường, những anh chỉến sĩ nhởn nhơ đi dạo hoặc tò mò nhìn chăm chăm vào những tủ kính choáng lộn, xanh đỏ, hay nhìn thấy những cô gái dù có mù cũng nhận ra ngay là những cô gái của các tỉnh đông băc Bắc bộ bởi cung cách ăn mặc, bởi tiếng cười nói ồn ào xoe xóe, bởi cái cách cứ thỉnh thoảng lại đấm lưng nhau thùm thụp... anh mới tin rằng mình đang đi trên một thành phố đã hoàn toàn thuộc về "ta".
Độ đã giới thiệu Sài. Gòn với anh với tất cả niềm tự hào của một người Sài Gòn "thứ thiệt". Từ hôm vào đấy anh thấy Độ như hoàn toàn đói khác ăn nói, đi đứng tự chủ hơn, cung cách xử sự phóng khoáng tự nhiên, như một con cá đã trở lại đúng DÒNG sống quen thuộc của mình. Với một khả năng nhạy cảm và tế nhị, Độ đã giúp anh vượt qua được những hạn chế của mình khi tiếp xúc với con người và cuộc sống nơi đấy. Anh đã làm quen với gia đình của ông chú mình một cách nhanh chóng và mọi người cũng nhanh chóng thừa nhận anh, yêu mến anh, trừ bà vợ hai của ông và cô con gái của bà ta. Anh đã tới Sài Gòn vào đùng thời điểm cuộc cái tạo tư thương nghiệp đang diễn ra sôi đông, trong đó gia đình bà ta ta một trong những đối tượng phải cải tạo, nên mặc dù vì lễ nghĩa bà ta vẫn buộc phải tuân theo ý chóng để đối đãi tử tế với anh, như trong mắt bà ta nhiều làn Tình đã bắt gặp những khóe nhìn thù địch. Cô COn gái của bà ta thì bướng bỉnh hơn nhiều, cô ta đã nhiều íần công
khải bày tò thái độ của mình, bất chấp cả sự răn đe của ba và anh cô. Tình rất buồn khi hiểu rằng mình đang trở thành nguyên nhân và nởi bất hòa trong gia đình ông Đốc. Anh muốn nhanh chóng lên Tây Ninh tìm về sư đoàn để hoàn tất công việc của mình rồi trở về miền Bác, nhưng ông Đốc và Độ kiên quyết không chịu cho anh rời Sài Gòn sớm. Anh đành phải chỉều ý họ và gắng làm tròn nghĩa vụ của một người khách hơn là đóng vai một bậc huynh trưởng trong nội tộc.
-   Ông uống đi chứ! - Độ giục - Chỉều nay ta sẽ tới thăm lăng đức ông Lê Văn Duyệt.
-   Cảm ơn! Nhưng... bao giờ thì ông và chú có thể vui lòng để tôi đi Tây Ninh?
-   Ông đừng có sốt ruột, - Độ cười hiền lành - Rồi đâu sẽ vô đó mà. Cháu sẽ lại xe đưa ông tới tận nơi.
-   Có lẽ tôi... đi một mình tiện hơn.
-   Đâu có được - Độ nhay mắt - Cháu đã nhận lãnh trách nhiệm trước một người là phải tháp tùng ông đến nơi đến chốn. Để ông làng thang một mình, lỡ có chúyện chi cháu trả lời ra sao trước "bà nhỏ" của ông?
-   Kể chỉ cái tính lo hão của phụ nữ?. Tôi đâu có .còn nhỏ dại chỉ?
-   Nhưng ba cháu và cháu không nỡ để ông đi một mình trong khi anh em chúng cháu có cả đống
ở xứ này. Ông hãy làm cho ông già cháu vui vẻ được cóp chút xíu vào việc nghĩa cử này.
Tình đành thở dài trước lời yêu cầu chân thà }j đó của Độ.
-   Thôi được rồi... Nhưng có lẽ phải khẩn trương
lên một chút.   I.
-   Bữa mốt ta sẽ lên đường. Ba cháu sẽ chúẩn bị xong giấy tờ cho cháu và cho chiếc xe du lịch nhà trong ngày mai.
Người hầu bàn mang nước trái cây tới. Họ vừa uống thứ nước giải khát tuyệt vời đó vừa nghe nhạc. Độ cũng im lặng, trầm ngâm suy nghĩ. Vừa lúc đó một thanh niên đeo kính mắt, mặc bộ bò "cả cây" tóc tai bù xù rậm rịt, miệng vắt vẻo một điếu thuốc lá thơm bước tới bên bàn của họ.
-   Xin lởi các huynh - anh ta lè nhè lên giọng. Đàn em có thể ngồi đấy một chút được không a?
-   Ông cứ tự nhiên - Độ thản nhiên đáp - Còn ghế rởi đó mà. Người thanh niên lạ mặt ngồi xuống chỉếc ghế đối điện với Tình, nhìn chăm chú vào mặt anh, rồi bỗng hỏi:
-   Xin lởi, nếu tôi không nhầm thì hình như ông tên là Tình, Kiều Hữu Tình, phải không ạ?
Tình kinh ngạc ngước nhìn người ngồi trước mặt.
-   Anh là...
Người thanh niên lạ mặt gỡ kính mắt ra và mỉm

cười nhìn anh chờ đợi.
-   Giáp! Có phải Giáp đó không?
-   Hoàn toàn đúng - Người thanh niên tên là Giáp mỉm cười chìa tay qua xiết chặt lấy bàn tay của Tình vừa ngỡ ngàng chìa ra - Trí nhớ của anh không đến nởi tồi, mặc dù tôi đã được nghe một thằng nào đó nói rằng anh đã bị điên rồi.! Vậy mà anh vẫn nhận ra tôi ở cái nơi xa lạ này.
-   Thì... mới có ba năm trời, lâu là gì? Bây giờ cậu làm gì. Tại sao lại rơi vào nơi này?
Giáp hết nhìn Tình lại nhìn Độ, rồi cười:
-   Thì cũng phải làm một việc gì đó để kiếm sống chứ?
-   Thế... sau năm bảy mươi lăm, cậu chúyển ngành ngay à?
-   Chúyển ngành... đại để là thế... tóm lại bây giờ tôi ià công dân của thành phố này.
Tình vẫn chưa hết băn khoăn. Rõ ràng anh không hiểu nói vì sao một anh lính trinh sát dũng cảm thông minh nhưng lúc nào cũng bẽn lén như con gái, sau mấy năm lại có thể biến thành một thanh niên Sài Gòn vào loại "xịn" thế này? Từ cách ăn mặc, hút sách, tới điệu bộ lời nói của Giáp đều mách bảo với Tình rằng Giáp thuộc vào loại người đang hái ra tiền ở chốn độ thành này và có cái gì đó như không thuộc vào dạng những người làm ăn
lương thìện. Duy chỉ có đội mắt của cậu ấy là vẫn chân thành, trong trẻo như xưa.
-   Thế còn anh? Bây giờ anh ở đâu, làm gì? Giáp hỏi và có vẻ cũng ngạc nhiên vì sự xuất hiên bất ngờ của anh.
-   Mình... phục viên rồi. Hiện nay mình sống ờ quê với ruộng vườn.
-   Thế... anh vô đấy làm gì?
-   Mình có đội chút việc riêng phải thu xếp - Tình bỗng thấy ngại phải nói thật mục đích chuyến đi của mình. Liệu thằng trời đánh này có hiểu được không, hay lại cho mình là một gã lẩm cẩm?
-   Mình có người nhà trong thành phố này một ông chú, còn đấy là Độ, con trai ông già nhà mình
-   Chào anh - Giáp khẽ gật đầu chào Độ, trông anh cũng hơi quen, hình như anh cũng năng lui tới cái tiệm này, phải không?
-   Vâng, đấy là chỗ quen biết của tôi.
Tình những muốn bắt chúyện với Giáp nhưng cái cung cách bề ngoài của anh ta khiến anh đâm nghi ngại. Kể cũng lạ, cũng vẫn con người ấy vậy mà khi mặc quần áo khác, để đầu tóc khác, ăn hút kiểu khác là bỗng dưng thấy như có cái gì không ổn, như bị đánh tráo Vậy. Trước đấy khi còn ở cùng nhau trong một trung đội trinh sát họ hầu như không có điều gì phải giấu nhau, không có điều gì
phải nghi ngại, vậy mà bây giờ cả hai như đều có ý thăm dò nhau.
-   Anh còn ở thành phố lâu không? - Giáp dè dặt hỏi.
-   Có lẽ... một hai ngày gì đó thôi...
-   Buồn nhỉ... Làm thế nào chúng mình có thể gặp lại nhau.
-   Mời anh đến chơi với gia đình tôi - Độ vội lên tiếng và nói số nhà của mình - Gia đình tôi và ông trẻ tôi rất vinh hạnh được đón tiếp - Ông trẻ nào? Giáp ngơ ngác hỏi. Là mình đấy này - Tình cười
-   Mình đã giới thìệu cậu rằng mình có bà con trong này mà. - Ra thế đấy - Giáp khẽ nhay mắt cười - thế mà hồi ấy ông đã vội lăn đùng ra ở của ngõ Sài Gòn. Giá ngày ấy cậu vào được thành phố thì vui nhỉ? - Nhưng ngày ấy mình đâu đã biết gì về gia đình ông chú mình? Cách đấy gần hai tháng mình mới biết là mình có một ông chú họ ở thành phố này đấy chứ. Ông cụ lưu lạc từ khi chưa có bọn mình kia. Nếu ông già không tự tìm về quê hương thì bọn mình cũng chẳng biết đấy là đâu. Giáp ngước nhìn Tình rồi lại nhìn Độ như cố tìm thấy một nét nào đó để có thể tin vào câu chúyện của Tình vậy. - Thôi được, tôi sẽ đến tìm anh... - Vào lúc nào? - Có thể là tối nay, nhưng... cũng có thể là sáng mai. Công việc của tôi thật... không biết thế nào mà lường. - Thế... cậu làm gì ở cái thành phố này? - Tình không nén nói tò mò, liền hỏi thẳng. Giáp bỗng cười lơn. “ Anh trung đội trưởng vẫn muốn kiểm tra công việc của chỉến sĩ, phải không? Khó gì? Tôi cũng chẳng có việc gì nhất định, khi thì lại xe, khi thì chạy "mánh", khi thì đi bốc vác ngoài cảng... Cũng có khi đạp xích lô nữa, huynh ạ. Nghĩa là.... cậu không có công ăn việc làm? Tình ngạc nhiên thốt lên. - Thế những việc tôi vừa kể không phải là công việc sao. - Như thế đâu có phải là công việc? - Tĩnh lắc đầu và thất vọng - Chẳng lẽ cậu không kiếm đựợc việc gì cho tử tế mà làm hay sao ? Giáp cười xòa. - Cũng chẳng dễ đâu, anh Tình ạ. Vả lại, làm việc cho ra làm việc thì cứ gì phải bám vào một cơ quan nhà nước? Anh không thấy rằng có hàng ngàn người mang tiếng là làm việc trong cơ quan nhà nước mà thực ra họ chỉ chạy lăng xăng suốt ngày ngoài đường họặc chỉ tới cơ quan để uống trà, tán chúyện gẫu và chờ mua hàng căng tin đó sao? Đó lại là vẫn đề khác - Tình nhăn mặt - Ớ đây mình muốn nói rằng, với một người như cậu thì... những công việc mà cậu vừa kể trên thật không xứng đáng. Cậu có thể làm những việc có ích cho xã hội hơn. Giáp đứng dậy vỗ nhẹ vào vai Tình: -Anh vẫn hoàn toàn như ngày xưa. Thôi được, tôi sẽ chấp hành lệnh của đồng chí trung đội trưởng một lần nữa, cố gắng tìm cho ra một việc nào đó tạm có thể coi là đẹp mắt một chút để nay mai có gặp lại khỏi ngượng với
anh. Thôi, tôi xin phép đi nhé, có người đang chờ tôi kia rồi. Tối nay tôi sẽ tới. - Nhưng cậu... nhớ số nhà chưa? - Anh đã quên rằng tôi có trí nhớ tuyệt vời rồi sao? Giáp vừa cười vừa vẫy tay chào hai người rồi bước vội ra của, ở ngoài của có một cô giái trẻ đang chờ anh, cô gái cũng như anh ta đều ăn vào vào loại mốt cả, họ vừa cười lả lơi vừa bá vai nhau bước ra đường. Tình vội quay mặt đi, để khỏi phải nhìn thấy cảnh ấy. Trái lại, Độ có vẻ thích thú ra mặt.
-   Các ông Vịệt cộng bây giờ cũng biết ăn chơi một cây đấy!
-   Tôi không còn tin vào mắt mình nữa... Chẳng lẽ anh ta đã từng là đông đội của tôi sao?
-   Theo cháu, anh ta có vẻ dễ thương đấy chứ ? Một người hết sức tự chủ. Mà anh ta có vẻ nể ông lắm.
-   Hay là mình lẩm cẩm rồi nhỉ? - Tình tự hỏi - Chẳng lẽ cậu ta không được sống khác đi hay saọ?
-   Theo cháu, lốì sống hay nói đúng hơn là phóng cách sống không phương hại gì tới các quan điểm chính trị của mọi người. Người ta có thể có nhiều phóng cách sống khác nhau nhưng vẫn có thể không đối lập nhau về lý tưởng.
-   Cũng có thể như vậy - Tình trầm ngâm đáp - nhưng... mình chưa quen với những phóng cách sống quá dị biệt với đời lính như vậy. Có lẽ đó cũng là sự thiển cản chăng?
Đô gọi người hầu bàn tới trả tiền rồi hai người lặng lẽ ra khỏi nhà hàng. Giáp và cô gái cũng vừa ngồi lên chỉếc Honda, phóng vút đi như một mũi tên đỏ rực. Độ ngẩn người ra nhìn theo họ rồi cười:
-   Chà... Bạn của ông qua là có đôi mắt tinh đời. Con nhỏ hết xẩy!
-   Thôi, ta đi về chứ?
-   Ủa, - Độ ngạc nhiên ngước nhìn Tinh - Ta còn đi ra cảng nữa cơ mà?
-   Có lẽ... để khi khác vậy. Mình thấy mệt mỏi quá.
Độ không hỏi thêm gì nữa, anh biết cuộc gặp gỡ vừa qua đã làm cho "ông Việt Cộng” của mình mất hứng. "Những người Cộng Sản kể cũng kỳ cục thật". Anh nghĩ vậy và bước tới dắt xe may xuống lòng đường. Một lát sau họ đã có mặt trong ngôi biệt thự xinh đẹp vằ rỢp bóng cây xanh của gia đình ông Đốc.

II
Giáp đã giữ đúng lời hứa. Buổi tôi, khi Tình đang ngởi uống trà cùng với bố con ông Đốc thì bà vợ ông vào báo có người đang đợi anh ngoài công. Anh
vội vã bước ra. Giáp đứng bên chiếc xe hon da đỏ . toét miệng cười:
-   Xin chào trung đội trưởng! Em có mặt.
-   Vào nhà chơi chứ?
-   Có lẽ... ta nên đi đấu đó nói chuyện cho tự nhiên.
-   Cũng được. Anh chờ tôi một lát đã nhé.
Tình vội vã vào nhà báo với bố con ông Đốc rằng
anh cần phải đi với một người bạn có chút yiệc. Ông Đốc thọăng ngạc nhiên khi biết anh gặp người quen ớ thành phố này, ông dặn:
-   Bác liệu về sớm nhé. Sài Gòn hởi này đang chộn rộn lắm đó!
-   Vâng, tôi sẽ cố gắng về sớm.
Độ tiễn anh ra của và khẽ hỏi:
-   Vẫn cái ông khi săng phải không ạ?
-   Vẫn anh ta.
-   Không sao đấu. Chúc ông một đêm vui vẻ. Giáp đã ngởi sẵn trên xe và cho xe nổ máy. Khi
Tình chưa kịp ngởi yên thì chiếc xe đã lao vút đi. Chậm thôi ông tướng!
-   Không sao. Anh bám chặt vào tôi nhé!
-   Đi đấu?
-   Đến chỗ tôi.
-   Nhà riêng à?

-   Gần như vậy.
Gió thổi ào ào bên tai. Hình như họ đang đi trên một con đường chạy song song với bến cảng.Phố phường loang loáng trong ánh đèn. Tình nhiều khi phải nhắm mắt lại vì bụi thốc vào mặt. Độ đi xe đã khiếp nhưng so với anh chàng Giáp này có lẽ còn là loại đàn em. Mới có ba năm trời mà cậu ta đã trở thành một tay chơi sành sỏi ở cái đất Sài Gòn này sao?
Chiếc xe bỗng ngoặt vào một phố nhỏ rơi lao vào một biệt thự xinh xắn.
-   Tới rồi? Thế nào, ngài vẫn họàn toàn tỉnh táo chứ?
-   Cậu định trở thành kẻ cướp hay sao mà có cái món phong xe Honda như điên như cuởng ấy thế’
-   A ha! Ngài đã đoán gần trúng nghề nghiệp của đàn em rồi đấy. Xin mời ngài vô đấy!
Tình theo Giáp bước dọc theo hành làng của ngôi
nhà. Tới căn phòng ở cuối hàng làng. Giáp lấy chỉa
khóa loay hoay một lúc rồi mở được cửa. Anh bật
đèn. Căn phòng bỗng sáng rực lên. Tình ngỡ ngàng
bước vào và nhận ra lối bố trí của một văn phòng
cơ quan.
Giáp lặng lẽ mơ tủ lạnh, lôi ra hai chai bia, lấy một vài cục đá bỏ vô ly rồi đặt tất cả lên chiếc bàn nhỏ.
•   Kìa, anh ngởi xuống đi chớ? Sao mặt cứ nghệt ra thế, ông anh?
•   Nhưng... đây là cơ quan nào vậy?
•   Đây là một cơ quan rất đáng kính, mang tên S.B.C...
•   S.B.C... là cái qủy gì chứ?
Giáp cất tiếng cười vang:
-   S.B.C. là "Sẽ bắt cô", "Sẽ bỏ cuộc", "Sẽ có bở"... anh hãy ra phố hỏi bất kỳ một người dân Sài Gòn nào người ta cũng có thể cho anh biết S.B.C là một cơ quan như thế nào? Nào, xin mời ngài nâng cốc chúc mừng cho S.B.C chóng bị phá sảp, chúc tất cả nhân viên của nó đến một ngày kia sẽ họàn toàn thất nghiệp!
Tình lắc đầu:
-   Tớ quả là không ngờ hởi này cậu lại đâm ra bí hiểm thế! -Thám tử à?
-   Thám tử mà. Không bí hiểm thì còn gì là thám tử nữa. Thôi, để tôi nói cho anh nghe kẻo rồi đầu anh lại vỡ tung ra bây giờ. Tóm lại là lính của anh đang làm cái việc không xa lắm với cái nghề mà anh đã rèn luyện nó ngày xưa. Đó là nghề săn bắt cướp ở cái thành phố nổi tiếng là nhiều các băng cướp này. Có lẽ từ sáng đến giờ anh đã đau đầu vì cái nỗi trong thấy thằng em của mình y hệt như một thằng ma cà bông đúng không? Đúng vậy.
Nhưng không sống như thế làm sao mà có thể tiếp cận được cái bọn chuyên làm nghề cướp bóc trấn lột ở cái thành phố này? Đó là một cuộc chiến đấu không đơn giản đấu, anh Tình ạ. Và, cuộc chiến đấu chống tôi phạm này chưa biết đến bao giờ thì có thể chấm dứt.
-   Ra vậy đấy! Tình xúc đồng nhìn người bạn chiến đấu năm xưa của mình . Mình thật không ngờ cậu lại rơi vào cái mặt trận oái oăm này?
-   Năm bảy mươi lăm - Giáp kể tiếp - Khi vào tiếp quản thành phố này, tôi được phân công phu trách một đội quân cảnh, làm nhiệm vụ bảo vệ trât tự an ninh cho ban quân quan thành phố. Sau đó ngành an ninh thành phố thấy tôi có triển vọng nên đã xin tôi về công tác ở Sở Công an. Sai đó họ giao cho tôi phụ trách cái đội săn bắt cướp này. Kể ra, đó cũng là một công việc thú vị. Nhưng, rõ ràng cũng vô cùng nguy hiểm. Anh xem đấy - Giáp mở phanh cúc áo ngực để lộ những vết sẹo dài . Trong chiến tranh tôi chưa hề bị trầy vi tróc vảy. Vậy mà mới chi có hơn hai năm làm cái nghề quái qủy này tôi đã ba lần bị thương, hai lần bị đâm bằng dao găm. một lần bị trúng đạn. Nhưng tôi cũng đã còng tay được hàng chục tên cướp sừng sợ.
Tình băn khoăn:
-   Có thường xuyên xảy ra những vụ cướp bóc không?
-   Cũng khá thường xuyên đấy.
-   Nhưng... cái bọn ấy ở đấu ra mà lắm vậy?
-   ở chiến tranh ra chứ còn ở đâu ra nữa? - Giáp giảng giải - Cuộc chiến tranh nào cũng thải ra những thứ cặn bã của nó. Bọn đĩ điếm, bọn đầu cơ, bọn cướp giật gia tăng cùng với nhịp độ chiến tranh ở miên Nam này. Khi chiến tranh kết thúc, Mỹ đi nhưng đĩ thì ở lại, bọn du côn, anh chị cũng ở lại, bọn đầu cơ trong chiến tranh làm ăn dễ dàng, phất to lên cũng đang trở thành một lực lượng nguy hiểm mà ta đang tiến hành cái tạo. Trong cái công việc dọn dẹp những núi "bã thải" đó của chiến tranh, bọn tôi chỉ đám nhiệm một phần rất nhỏ. Bọn cướp bóc, chụp giật đã hoành hành từ thời còn chính quyền cũ bây giờ vẫn "tiếp tục hành nghề". Khi chiến tranh kết thúc, lực lượng này càng được "bổ sung" thêm bởi có hàng chục vạn tên lính được dạy dỗ đến nơi đến chốn các thủ đoạn đàn ấp, giết chóc, tống tiền trở về sống trong nhân dân. Không thể ngay một lúc giải quyết đủ việc làm cho từng ấy con người, nên một phần trong số họ cực chẳng đã phải chọn cái nghề này. Một số khác đã quá quen với cuộc đời phiêu lưu, mạo hiểm quen với bạo lực, với súng đạn, với dao găm, với những thủ đoạn trèo tường, khoét ngạch và hoàn toàn không muốn lao động nên đã trở thành những kẻ tội phạm. Chiến tranh kết thúc nhưng xã hội vẫn chưa trong lòng
nó những yếu tố của bạo lực, của ý thức coi tính mạng con người như cỏ rác, cộng vào đó là một lượng vũ khí nhỏ đủ dùng cho nhiều thập kỷ đối với bọn tôi phạm mà ta không thể một vài ngày một vài tháng hay -một vài năm có thể thu lượm hết. Vì vậy, cũng dễ hiểu vì sao sau chiến tranh ở những thành phố lớn ở miền Nam trộm cướp bỗng tăng vụt lên thành một mối lo lớn cho chính quyền và cho nhân dân. Tôi không rõ ở miền Bắc thế nào chứ nếu có sự gia tăng của tôi phạm thì cũng là điều có thể hiểu được. Vì vậy, công việc của chúng tôi về thực chất là: "một cuộc truy kích những tàn dư của chiến tranh", là sự tiếp tục cuộc chiến đấu mà chúng ta đã tiến hành trước năm bảy mươi lăm
-   Đúng thế! - Tình biểu lộ sự đồng tình với lập luận của bạn - Nhưng liệu... trong số những kẻ tội phạm mà các bạn tóm được có người nào đã từng là đồng đội của chúng ta không?
Giáp khẽ thở dài:
Rất tiếc là có, tuy rằng không nhiều. Và thật đáng buồn trong số những kẻ phạm tội đã từng chiến đấu cùng với chúng ta thì có một tỷ lệ khá lớn thuộc những lực lượng đặc công trinh sát chúng mình. Tôi vừa phá xong một vụ án rất gay go và khi tên cầm đầu băng cướp này sa lưới thì té ra hắn là người miền Bắc và đã từng là trung đội trưởng một trung đội trinh sát, cũng như anh vậy.
Thảo nào một vài thủ đoạn của chúng trong các vụ gây án có những đường nét nghiệp vụ rất quen thuộc mà tôi như đã từng gặp ở đâu đó. Đau qúa, phải không anh. Mà trong cái thằng cha ấy thì không ai có thể tin rằng hắn là tướng cướp. Hắn ăn vận chải chuốt, lịch sự, đeo kính trắng như một vị giáo sư, ăn nói thì nhẹ nhàng, uyên chuyển, lập luận thì đâu ra đấy.
-   Tại sao hắn lại có thể đổ đốn ra như vậy? - Tình hỏi:
Hẳn kể rằng, sau năm bảy mươi lăm hắn trở về thì mới biết rằng người ta đã báo tử hắn được hai năm rồi và vợ hắn, một cô gái rất đẹp, đã đi lấy chông. Lại lấy chính cái thằng trước đấy đã từng đi bộ đội với hắn nhưng rồi đào ngũ, nhưng không hiểu hắn ta chạy chọt ra sao đó mà vẫn được vào đại học, học xong trường kinh tế kế hoạch, hắn ta trở về công tác ở huyện và bây giờ thì nghe đâu hắn ta đã là phó chủ tịch huyện. Biết được như vậy, tên này đùng đùng lên huyện nện cho ông phó chủ tịch một trận nhừ đòn và bị công an huyện bắt giam. Nhưng rồi hắn trên thọát và vào Sài Gòn. Trong những ngày ấy, hắn đã suy nghĩ đủ điều và đã đi đến những kết luận tiêu cực. Hắn quyết định phải làm giàu thật nhanh sau đó sẽ tìm cách trốn ra nước ngoài. Thế là hắn chọn con đường ăn cướp. Hắn tập hợp được một bọn tay chân và nhờ có lòng
s

dũng cảm, trí thông mình và cả trình độ nghiệp vụ nữa, hắn nhanh chóng trở thành thủ lĩnh của một băng cướp nổi tiếng. Khi tôi nói cho hắn biết rằng chính tôi cũng đã từng là một chiến sĩ trinh sát hắn không hề ngạc nhiên và thản nhiên nói: "Chính tôi cũng nhận ra điều ấy khi đụng độ với ông ở cái ngõ hẻm ấy. Nếu không phải là một tay lính trinh sát kỳ cựu, được đào tạo từ hồi đánh Mỹ thì ông đã đi đời vì đường dao của tôi rồi". Thế đấy anh a cuộc đời kể cũng lạ, không hiểu nên cười hay nên khóc nữa.
Cả hai người lính cùng im lặng rồi Tình khẽ thở dài:
-   Cái thằng còn đang sống nhăn răng ra thì người ta lại báo tử, còn người đã hy sinh thì họ lại quên. Thật không làm sao hiểu được?
Rồi anh kể cho Giáp nghe về trường hợp của Thái và lý do chuyến đi của anh. Nghe xong, Giáp không hề tỏ vẻ ngạc nhiên mà chỉ cười!
-   Chuyện nhầm lẫn như thế cũng không có gì là lạ đâu. Làm việc trong ngành công an mấy năm nay, tôi biết bao nhiều là chuyện còn gay go, phức tạp hơn nhiều. Nhất là đối với việc xác mình các trường hợp đầu hàng, phản bội. có trường hợp có hồ sơ rõ ràng của địch để lại buộc tội đương sự đã phần bội Đảng, phản bội nhân dân thì sau một thời gian mới vỡ ra rằng đó là những tài liệu giả địch tạo ra đểcô lập đồng chí mình, tạo điều kiện cho tay chân của chúng họạt động, có trường hợp thì ngược lại, tài liệu để lại và cả một vài nhân chúng nữa thì xác nhận lòng trung thành vô hạn của đương sự, nhưng dần dần ngành an ninh đã tìm ra những chúng cớ ngược hẳn. Với những trường hợp thứ nhất, có khi tổ chức mang những giấy tờ cần thìết mình oan cho đương sự tới nơi thì họ đã chết trong quên lãng. Còn với những trường hợp thứ hai khi công an tới còng tay kẻ phản bội, có khi hắn đã là một cán bộ lãnh đạo quan trọng rồi và phải đến là vất vả mới thuyết phục được các cơ quan hữu quan giúp đỡ mình họàn thành nhiệm vụ. Công việc của một cuộc chiến tranh để lại thật là bề bộn, phải không? Vì vậy, anh quyết định đi tìm đơn vị để giải quyết trường hợp anh Thái là rất đúng và cần thìết. Chúng ta, nếu có thể làm được gì để trả lại những giá trị chân chính cho người lính và cho cuộc đời thì hãy cố mà làm. Có điều đừng quá băn khoăn, đau khổ vì những chuyện bất công như thế. Vì, thực ra có ai lại muốn điều đó xảy ra đấu, phải không'? Khi chiến tranh đang réo ù ù trên đầu cả dân tộc thì những chuyện nhầm lẫn như vậy xẩy ra là chuyện dễ hiểu. Ngay trong thời bình như thế này mà người ta vẫn còn nhầm lẫn các giá trị nữa là...
-    Nhưng... tại sao người ta lại có thể thờ ơ với sự nhầm lẫn ấy đến thế?
-   Họ không thờ ơ đấu... Chẳng qua là vì họ không thể làm khác được. Nếu anh mang được những giấy tờ cần thiết về thì họ sẽ lập tức chứng tỏ nhiệt tình của họ cho mà xem. Họ sẽ mang vòng hoa tận nhà, tố chức lễ truy diệu, sẽ làm các thủ tục cho gia đình truy lĩnh các khoản tiền và sẽ xin lỗi gia đình về sự nhầm lẫn đáng tiếc này, mặc dù chưa chắc đã phải là họ gây ra sự nhầm lãn. Theo tôi chính chúng ta phải tự làm lấy những việc đó và đừng oán trách ai cà. Việc dọn dẹp hậu qua của chiến tranh đâu phải chúng ta có thể trút lên vai người khác, mà chính thế hệ chúng ta phải ghé Vai vào mà dọn dẹp thỏi. Nếu không thì tất cả sẽ vẫn còn tanh bành ra đấy. Chính những người lính chúng ta phài tháo dỡ cho bằng hết tất cả mọi thứ bom mìn do chiến tranh để lại và chính chúng ta phải tự băng bó lấy những vết thương trong lòng mình và cùng phải lên Trường Sơn mà cõng những đồng chi mà chúng ta đã chôn trong lòng dãt Trường Sơn về tụ họp trong các nghĩa trang và sau đó mới có thể nói với nhân dân, với cấc thế hệ mai sau ràng: Đấy, từ nay các người hay đến đây mà biểu lộ lòng biết ơn của mình". Đấy là chưa kể đến việc tự chúng ta phài tìm lấy cho mình một chỗ đứng trong cuộc sống mới tự chúng ta khắng định lấy những giá trị mới của mình. Nêu không thì chúng ta cũng chi là kẻ lạc hậu, kẻ vứt đi như một cái vỏ đạn không hơn không kém.
. Đúng thế - Tình trầm ngâm tiếp - Có một anh đại đội trưởng công binh hiện nay đang là chủ nhiệm một công ty xây dựng đã nói với mình những điều như cậu vừa nói. Anh ta hiện cũng đang chiến đấu chống bọn quan liêu và ăn cắp. Cứ nghĩ đến anh ta và có lẽ từ nay mỗi khi nghĩ đến cậu nữa, mình sẽ cảm thấy yên lòng. Người lính phải chúng mình rằng bao giờ, ở đấu họ cũng vẫn là những người dũng cảm và trung thực.
-   Và có ích nữa.
-   Đúng thế! Nếu không có ích thì... Nhưng với những thương binh nặng như tớ liệu còn có ích gì không nhỉ?
-   Sao lại không? Anh chẳng đang làm những việc rất có ích đó sao?
-   Nếu như còn sức khởe mình cũng muốn được chiến đấu như cậu.
-   Chiến đấu chông lại cái ác thì ở vị trí nào cũng cần, anh Tình ạ. Hôm vừa rồi, trong cuộc kiểm kê tài sản của bọn đầu cơ có một cô gái mới từ Hà Nội vào, một cô ký sư kinh tế đã bị bọn nó bắn trong thương. Đơn vị chúng tôi đã họp kiểm điểm nhau một bữa chí tử, vì vụ đó xảy ra trong khu vực quản lý của chúng tôi. Chúng tôi mang tiếng là những chiến sĩ an ninh thì đã không bảo vệ được cô bé ấy, nhưng một ông bác sĩ già được đào tạo dưới chế độ cũ ở các nước phương Tây thì đã cứu được cô ấy thoát khỏi bàn tay tử thần. Chúng tôi đã đến cảm ơn ông già đã giúp chúng tôi sửa chữa sai lầm đó và đề nghị thành phố khen thưởng cho ông bác sĩ. Anh thấy đấy, mặt trận chống lại cái ác rất rộng lớn, anh lo gì mà không chọn được một vị trí phù hợp với điều kiện sức khỏe của mình. Nhưng thôi có lẽ anh mệt rồi phải không?
-   Chúng ta đi dạo một lát cho thoáng đãng rồi tôi sẽ đưa anh trở về. À, nếu nay mai lên đơn vị có gặp anh em lính cũ anh nói tôi có lời hỏi thăm nhé. Không hiểu anh em cũ có còn ai ở đại đội trinh sát không nhỉ? ở trên đấy cũng đang gay go, có lẽ những người lính trinh sát cũng gian nan vất vả lắm.
-   Số phận dân tộc kể cũng lạ, có vẻ nhưng không bao giờ ra khỏi các cuộc chiến tranh?
-   Sẽ phải tìm cho được con đường mà ra khỏi chiến tranh chứ? Chúng ta có thích thú gì đâu? Anh thấy đấy, chúng ta chỉ mong được yên ổn mà dọn cho sạch mọi thứ rác rưởi của hai mươi năm chiến tranh ,vậy mà có được yên đâu? Theo tôi, phải nhanh chóng tìm cách kết thúc cuộc chiến tranh này, dfu có phải một lần nữa dùng tới sức mạnh chiến đấu của chúng ta.

III
Trong những ngày tháng bị bệnh tâm thần đã có lúc anh có những trạng thái tâm lý rất lạ lùng. Hầu như anh không hề phân biêt được các loại người, và không hề tin nhân loại lại có thể bị phân chia một cách kỳ quặc thành nhiều loại người khác nhau. Có những thời kỳ anh thấy mọi người đều tốt, đều vô cùng đang thương. Từ trong hàng rào của bệnh viện, anh nhìn ra ngoài đường và rơi nước mắt vì thấy tất cả mọi người không hiểu vì sao cứ phải chạy họắng lên suốt ngày ngoài đương và những cô y sĩ, y tá không hiểu vì tội tình gì mà thỉnh thoảng lại cứ ré lên cười như những con dê, những ông bác sĩ cán bộ quản lý bệnh viện mặt lúc nào cũng khó đăm đăm. Một lần hình như có một ông cán bộ nào to lắm tới thăm bệnh viện, anh đã khóc óa lên vì thương xót khi thấy ông ta bị hết người này đến người kia nắm lấy tay mà lắc họặc thậm chí còn có người dám ôm lấy ông ta mà cắn nữa, sau đó suốt ngày ông ta bị người ta dẫn đi như dẫn từ hết góc này tới góc kia của bệnh viển, đã thế lại còn phải nói luôn miệng và cái tay thì lúc nào cũng phải giơ lên vẫy vẫy... Trong con mắt anh mọi con người đều thật đáng thương. Anh đã mang tất cả những gì anh có từ bánh kẹo, đường sữa đến quần áo chăn màn chia cho tất cả mọi người. Họ nhận tất cả, nhưng chỉ sau đó một giờ lại lén đem tới tủ đầu giường của anh trả hết. Anh biết thừa đi rằng họ không dám lấy chỉ vì họ sợ cái gì đó, chứ họ thiếu thốn nhiều lắm. Anh khóc vì điều đó và đêm đêm vẫn lén mang tất cả những gì mình có đi phân phát cho mọi người trong khi họ đang ngủ để rồi sáng hôm sau khi anh tỉnh dậy, mọi thứ lại đâu trở về đấy.
Nhưng có những thời kỳ bỗng dưng anh căm ghét hết thảy mọi người. Anh thấy ai cũng nham hiểu, độc ác và tham lam. Họ chỉ rình khi anh sơ hở là có cái gì khoắng bằng hết cho mà xem. Biết đâu họ đang bàn tính một âm mưu gì đó hòng hãm hại anh nữa? Hễ thấy bất kỳ một nhóm người nào tụ họp là anh cố tình tìm cách lảng vảng quanh đó để nge ngóng, đêm đêm, anh thường đột ngột bỏ chỗ ngủ đi tìm một xó xỉnh tối tăm nào đó trú qua đêm, đề phòng những sự bất trắc. Một lần, anh dò biết có một cuộc họp nào đó trên hội trường của bệnh viện, hình như là một cuộc họp của cấp ủy ban hay ban giám đốc bệnh viện gì đó. Buổi chiều, khi đi ngang qua phòng khám bệnh, anh nghe thấy một bác sĩ già đeo kính trắng nói với một anh bác sĩ trẻ cũng đeo kính trắng ‘Tối nay, trong hội nghị, chúng ta phải quật đổ hắn”.Đúng quá! Phải là \m cho hắn mất mặt chứ, phải không nào””

-   ‘Anh lạnh toát cả xương sống. "Chúng nó nói mình đấy". Thế là chập tối anh đã lên tới hội trường, trốn vào đang sau tâ'm phông lớn và anh đã nghe được tất cả. Tuy nhiên, hình như cái bọn này biết bị nghe trộm hay sao đó nên không hề thấy chúng nhắc tới tên anh. Nhưng rõ ràng chúng rất căm phẫn, mặt thằng nào thằng nay đều sát khí đằng đằng. Chúng tuôn ra vô vàn những lời chửi rủa, thóa mạ, vu khống một người nào đó. Chắc là mình thôi, còn ai vào đấy nữa? Có điều sợ mình nghe thấy nên chúng đã gọi mình bằng những cái tên khác mà thôi. Đã thế, chúng lại còn giả vờ đồng kịch, làm như mình không biêt ấy. Thấy vì phải chi vào mặt mình thì chúng lại xỉa xói vào mặt nhau và lại còn nói rằng làm như thể. là vì tình thương yêu đồng chí! Giận quá, mình bật ra khỏi chỗ nấp, đứng sừng sững trên cái bục sân khấu mà hết lên: "Ê, các người là một lũ đểu cáng. Đừng có lấy vải thưa mà che mắt thành. Tao đã hiểu hết tâm địa chúng mày rồi. Bọn đạo đức giả - Chúng bây muốn làm gì tao thì làm chứ không được phép chà đạp lên nhân phẩm của tao dưới những cái tên giả danh nào đó. Đồng chí gì chúng mày! Cộng sản gì chúng mày! Chúng mày không hề biết tôn trong con người thì chúng mày thậm chí chưa xứng đang là con người nữa. Nói gì đến danh hiệu người đồng chí, người cộng sản cao quý!". Chúng run lên trước những lời lên án của anh. Rồi, vì không biết đối phó với anh ra sao trước
một đòn tấn công báo táp như thế, chúng bỗng phá lên cười rồi thi nhau hét lên: "Thằng điên! Hình như nó lên cơn đấy. Làm thế nào trói nó lại đưa về buồng đi".
-   Anh đã trải qua những ngày tháng điên rở nhu thế đấy. Hai loại người ấy cứ thấy nhau hành ha anh. Khi thì anh yêu quí tất cả, khi thì anh Căm giận, ghê tởm tất cả. Có lẽ quá trình trở lại một người bình thường, không bệnh tật, chính là quá trình trở lại cái nhìn biện chứng hơn về con người của anh. Chi có kẻ điên mới thấy con người là hoàn toàn xấu hoặc hoàn toàn tốt. Nhưng tại sao anh vẫn còn có những cách nhìn nhận con người đơn giàn thể' nhỉ ? Chẳng hạn, anh không bề thấy anh Ân có bất cứ một điều gì tốt. Có thật có những còn người họàn toàn xấu không? Có lẽ là không. Thế thì rất có thể anh chưa họàn toàn khỏi bệnh. Tìm cái tốt ở trong những con người xấu có lẽ khó hơn việc tìm ra một tật xấu trong những người được coi là tốt. Cũng tưởng tự như vậy, không thể có những người họàn toàn đáng thương và những người họàn toàn đáng căm ghết. Cái tên tướng cướp mà Giáp kể cho mình nghe lúc chập tối có một cái gi đó đáng thương vi đã bị mất cơ hội trở thành một 'người tốt. Nếu như người ta không báo tử nhầm và hắn không mất vợ, có lẽ hắn đã trờ thành một người tốt rồi. Dĩ nhiên con người không được đổ lỗi cho họàn cánh, nhưng cái họàn cảnh đó vì sao lại lựa chọn để rơi xuống chính đầu hắn ta chư không phái rơi xuống đầu một người khác? Anh nói phải tái tạo họàn cánh, phải làm chủ bản thân mình chứ không trở thành nô lệ của họàn cánh. Nói thế thì thật dễ, nhưng cứ thử để cho cái họàn cánh như thế rơi xuống đầu anh xem?
-   Nhưng tại sao mình không ngủ được? Tại sao mình hễ cứ chợp mắt là lại mơ thấy hắn ta, mặc dù mình chưa được nhìn thấy mặt hắn mà chi được nghe Giáp kể. Hắn ta đang bị trừng phạt, điều đó thì rõ như bạn ngày, nhưng hắn cũng đang thương chứ. Có điều có ai thực, sự thương hắn ta không nhỉ? Vì sao mình" bỗng trở nên đa cảm thế, hay mình lại mắc chúng cảm thương rồi. Ngủ đi... ngủ đi., chi có cuộc sống mới có khả năng tự chưa lành mọi bệnh tật do chính nó sinh ra.

....
Khẩu lệnh truýền tới Tuấn và Bảo. Họ cùng liếc mắt nhìn nhau rồi Tuấn kiên quyết bò tới:
-   Cậu bao quát chúng, để mình bò lên xem sao Tuấn bò đầu đội hình. Hai chỉến sĩ trinh sát đi
Đầu thấy Tuấn bò tới liền vẫy tay ra hiệu cho anh chú ý quan sát một khe suối nhỏ. Anh bò tới sát bên họ và khẽ hỏi:
-    Các cậu thấy gì?
-   Dưới đó vừa có một người xuống lấy nước
-   Cậu nhìn không nhầm đấy chứ?
Anh chỉến sĩ trinh sát khẽ nhíu mày biểu lộ sự không hài lòng vì câu hỏi ấy của thủ trưởng. Họ mà lại có thể nhìn cây thành người sao? Thấy vậy Tuấn khẽ mỉm cười, lính trinh sát đến là hay tự ái.
-   Được rồi. Cậu bò lại gặp anh Bảo, anh Chính truyền lệnh cho bộ đội lui lại vài trăm mét tìm chỗ kín ẩn nấp, chờ lệnh tôi.
-   Rõ! - Anh lính đáp khẽ rồi trường đi như một con thằn lằn. Tuấn quay sang anh chỉến sĩ còn lại.
-   Cậu cũng nhìn thấy chứ?
-   Vâng. Nó đi từ trên sườn dốc kia xuống. Rất vội vã. Hắn tới cái tụ thủy kia múc hai tay hai thùng lương khô nước rồi lên ngay.
-   Cách ăn mặc?
-   Như lính Pôn Pốt.
-   Không có dấu hiệu gì khác nào?
Anh chỉến sĩ lắc đầu. Tuấn nhanh chóng phoán đoán tình hình. Rõ ràng đấy không phải là lực lượng •chính thống" của địch. Nếu là quân chính phủ, chúng không vạ gì mà phải lén lút trong rừng sâu như vậy. Đấy hẳn là bộ phận bố trí cảnh giới vòng ngoài của lực lượng li khai. Rạng sáng nay nghe tiếng súng nó, hẳn họ đã đề phòng. Bây giờ mà lớ ngớ ló mặt ra là sẽ hứng đạn ngay lập tức. Nằm yên quan sát chừng gần một giờ đồng hồ nữa vẫn không thấy động tĩnh gì. Tuấn bèn ra lệnh cho anh chỉến sĩ tìm cách bí mật bò xuống tụ thủy kia xem có dấu vết gì không. Anh ta trườn đi chừng hai mươi phút rồi trở về báo cảo với Tuấn rằng đó quả là có một cái giếng nhỏ, hay nói cho đúng hơn là một cái hố đào để lấy nước ăn. Anh ta còn đưa cho Tuấn xem những mẩu thuốc rê hút dở:
-   Đúng là họ rồi. Thôi, ta trở về đội hình đã.
Khi Tuấn tìm về tới vị trí giấu quân thì Bảo và
Chính đang ngồi chờ anh, cả hai đều tỏ vẻ sốt ruột, lo lắng.
-   Đúng là ta đã tìm ra cái tổ con chuồn chuồn rồi.
Tuấn vui vẻ thông báo nhưng Bảo vẫn tò vẻ nghi ngại:
-   Không lẽ họ đóng quân ngay bìa rừng thế này sao?
Tôi thì cứ đoán rằng có lẽ họ phải ở trong cái dãy núi kia kìa.
-   Đúng là họ thôi. Có lẽ đấy chỉ lầ bộ phận cảnh giới. Nhưng như thế có lẽ sở chỉ huy của họ cũng không xa lắm đâu vì họ chắc cũng không nhiều nhặn gì. Tôi đồ chừng họ một hai trâm nguời là nhiều.
Chính nhăn nhó kết luận:
-   Thế thì họ sẽ bị bóp chết ngay nếu bọn Pôn Pốt tổ chức tấn công.
Tuấn mơ bản đồ ra so sánh lại và thấy không hề lệch nhiều lắm so với mục tiêu mà sư đoàn trưởng đã dự đoán.
-   Bây giờ ta phải tính sao đấy? Anh hỏi.
Bảo suy nghĩ gấy lát rồi tặc lưỡi:
-   Phải gặp họ thôi.
Nhưng bằng cách nào?
-   Thì phải nghĩ đã.
Chính vơ chỉếc mũ mềm trong tay vẻ suy nghĩ căng thẳng rồi đề nghị.
-   Bắt lấy một tù binh rồi cho nó mang thư về cho chỉ huy của nó.
Tuấn vội xua tay:
-   Như thế thì nguy hiểm lắm. Thấy động họ có thể vậy đánh ta họoc biến mất. Theo tôi cách tốt
nhất là phải trực tiếp tới gặp họ. Thế này, ta sữ cho người bí mật mang tới cái giếng ấy một bức thư nói rõ rằng chúng tôi là bộ đội Việt Nam, được phái đến liên lạc vớỉ lực lượng li khai Pôn Pốt theo Yêu cầu của họ phát trên sóng vô tuyến. Nhận được thư, những người chỉ huy của họ tự biết sẽ phải làm gi.
Báo gật đầu tán thành:
•   Cách ấy có lẽ hay đấy. Ta có thể viết thêm rằng nếu đúng họ là những người chống Pôn Pốt thì sớm ngày mai sẽ cho người ra liên lạc đón của ta ở giếng nước. Một mặt ta bố trí bắt liên lạc, nhưng một mặt ta tăng cường quan sát, đề phòng bất trắc.
-   Nhưng ai sẽ đi liên lạc? • Chính hỏi.
*   Tôi sẽ đi - Tuấn quả quyết đáp - Anh Bảo sẽ thay tôi chỉ huy đội khi tôi vắng mặt.
Bảo cừơi:
-   Không được. Anh có giỏi tiếng Khơ me đâu mà đi tiếp xúc với họ được. Việc đó là việc của tôi. Tôi sẽ thay anh đàm phắn và xem xét thực chất cái tụi này là như thế nào? Sau đó nếu cần thiết ta mới đưa lực lượng vào phối hợp với họ để bắt liên lạc với nhà...
Tuấn suy nghĩ một lúc và hiểu rằng ngoài Bảo ra qua không có ai có thể thực hiện được nhiệm vụ đó. Nhưng... anh hoàn toàn không muốn để Bảo phải
xông pha nguy hiểm. Thâm tâm anh vẫn coi Bảo như là một phái viên cấp trên một người khách của đội trinh sát đặc nhiệm, anh cảm thấy ngượng khi buộc phải để Bảo đi làm thấy công việc của anh. Nếu như anh giỏi tiếng Campuchia thì mọi việc thật đơn giản.
-   Đành phải để cậu đi thôi, Bảo ạ. Nhưng... sẽ nguy hiểm đấy. Ai biết được cái bọn này nó thế nào?
-   Phải tùy cơ mà ứng biến thôi chứ còn biết làm sao được.
-   Hay là cho một cậu nữa đi cùng với anh? Tuấn hỏi.
-   Không cần. Nếu xong thì một mình tôi cũng xong. Nếu trắc trở thì nhiều người chỉ thêm thìệt hại hơn mà thôi.
Tuấn căng thẳng suy nghĩ. Anh bỗng nhớ lại cái buổi mà anh tới thăm nhà Bảo, nhớ lại ảnh mắt đầy lo âu của Thư. Cái anh chàng luôn tự coi mình là một người hạnh phúc này liệu có gặp may thêm một lần nữa không? Nếu chẳng may có chuyện gì xảy ra thì anh thật không biết phải ăn nói thế nào với Thư. Dường như hiểu nỗi bản khoăn của anh, Chính bỗng lên tiếng:
-   Theo tôi việc tiếp xúc lần đầu không cần dùng tới anh Bảo. Anh hay viết cho họ một lá thư, để một chỉến sĩ mang tới gặp chỉ huy của họ rồi hẹn
Họ sẽ ra một vị trí trung gian nào đó mà ta có thể bảo vệ được an toàn rồi sẽ trao đổi.
-   Đúng đấy! - Thuấn thở phào như trút được một gánh nặng - Lần đầu hãy cho một chỉến sĩ mang thư đi đã.
-   Không được - Bảo vội xủa tay - Các anh nên nhớ rằng những người này chưa chắc đã tin ta nếu ta không biểu lộ trước sự tin cậy đối với họ. Làm cách ấy sẽ mất rất nhiều thì giờ thăm dò nhau và cũng vẫn nguy hiểm nữa. Vả lại, các anh nên nhớ rằng chỉ nay mai là bọn Pôn Pốt sẽ tấn công vào căn cứ của họ, nếu ta không giải quyết nhanh việc tiếp xúc để cùng họ củng cố lực lượng mà chống cần quét thì có khi chính chúng ta cũng khó mà yên ổn. Cảm ơn các anh đã lo lắng cho tôi, nhưng dù là tôi hay một chỉến sĩ nào đó thì cũng phải chấp nhận mạo hiểm, mạng người nào mà chả quý. Hơn nữa tôi biết tiếng Campuchỉa, tôi còn có khả năng xoay xở được.
Trước những lý lẽ vững chắc ấy, Tuấn không thể không bị thuyết phục. Anh đành thở dài kêt luận:
-   Thôi được, đành phải để anh đi thôi. Anh viết thư ngay đi. Có lẽ nên viết lên một mảng giấy to, ta găm ngay trên bờ cái hố nước để họ có thể nhận ra ngay. Tôi sẽ cho người đi bố trí ngay, từ giờ đến chỉều thể nào cũng có người của họ tới lấy nước. Tôi sẽ cho anh em phục gần đó quan sát. Anh nên
qui định luôn ký hiệu nhận nhau với họ. Chẳng hạn, nếu đông ý tiếp xúc với ta thì sáng mai họ cho người tới đón, người này phải xuất hiện trước bên hố nước, trên cánh tay trái có đeo một băng vải trắng. Nhận được tín hiệu đó, người của ta nghĩa là anh ấy, sẽ xuất hiện.
-   Anh yên trí - Bảo cười - Những trò này tôi đã chơi nhiều rồi mà. Hồi họạt đông ven đô, chúng tôi vẫn dùng những cách tương tự. Kể ra... chơi với cái đám này cũng hơi run đấy. Nhưng không sao, mọi việc sẽ đâu vào đó hết.
Bảo xé một trang sổ tay, hí họáy viết một lát rôi đưa chọ Tuấn.
-   Nội dung thế này anh xem được chưa?
Tuấn liếc qua rồi gật đầu:
-   Được, quá, chuyển luôn sang chứ Campuchỉa đi chứ?
-   Có lẽ nên nhờ Kơ Niếp viết, anh ra là giáo viên chắc chứ phải đẹp. Tôi nói và nghe thì tạm được nhưng viết còn xấu lắm, dù sao đấy cũng là một văn băn ngoại giao, cũng phải viết cho sáng sủa.
Tuấn cười:
-   Anh đến là lắm sáng kiến. Nhờ anh ta cũng được.
Bảo tìm một mảnh giấy lớn hơn rồi đi gặp Kơ Niếp. Một lát sau anh trở lại xòe cho Tuấn xem bức
thư vừa được thảo. Anh không ngờ cái anh chàng "người rừng" ấy lại viết chữ đẹp đến thế. Xem xong anh đưa nó cho Chính.
•   Anh trực tiếp cũng cậu Lại đi ra cái bố nước ấy nhể. Cậu Lại đã mò xuống đó rồi đấy. Có thể mang theo một cậu nữa phòng bất trắc. Chú ý tuyệt đối bí mật. Bỏ thư xong, anh cho người liên tục quan sát cho tới khi nó được lấy đi.
Chính VỘI vã đi ngay. Còn lại hai người, Tuấn ngồi xích lại gần Bảo và hỏi nhỏ:
-   Anh nhớ Thư chứ?
-   Dĩ nhiên. Cô ấy thật là tuyệt. Nhưng sao anh lại hỏi như vậy?
-   Tôi lo cho anh và Thư.
Bảo cười khẽ:
-   Anh đa cảm quá! Như vậy thì làm nhà chỉ huy sao được? Làm tướng đôi khi phải thật lạnh lùng.
-   Tôi đâu có thích làm tướng. Tôi chỉ ước ao một cuộc sống bình thường, một căn nhà nho nhỏ và một cô vợ như cô Thư nhà anh ấy.
-   Cái cô kỹ sư kinh tế của anh có lẽ cũng khá phải không?
-   Có lẽ cũng được. Nhưng... tôi đã biết được bao nhiêu về cô ấy đâu?
-   Sao vậy? Chàng đã yêu nàng kia mà. Yêu nhau mà chưa hiểu nhau sao?
Tuấn thú thực:
-   TÔI cũng chỉ... mới gặp cô ấy thôi.
Bảo ngạc nhiên, hỏi dồn:
-   Mới gặp? Thế mà anh đã yêu à? Một kiểu tình yêu "tia chớp" phải không? Hiện đại đấy!
Tuấn đành kể sợ qua câu chuyện tình lạ lùng của mình cho Bảo nghe. Anh chàng lắng nghe một cách chăm chú, không một lần ngắt lời anh. Khi Tuấn kể xong, Bảo lặng yên trầm ngâm suy nghĩ giây lát rồi chậm rãi nhận xét:
-   Cuộc đời chúng mình cũng có lúc hạnh phúc thế đấy!
-   Hạnh phúc à ?
-   Thế anh còn muốn gì nữa? Đó là những ngày đẹp nhất của cuộc đời anh, tôi tin là như thế.
Có lẽ. Nhưng tôi cứ băn khoăn làm sao ấy? Chẳng lẽ tình yêu lại đến với tôi giản dị, tự nhiên đến thế sao? Có vẻ như không phải cố gắng gì cả. Chùm qua=ả ngọt như đã được treo lở lửng ngay trước mặt tôi, tôi chỉ cần đưa một tay ra là với tới rồi.
-   Nhưng anh chẳng đã vượt qua biết bao nhiêu gai góc, chẳng đã bị gai đâm đấy sao? Nhưng thôi, đừng có giải thích tình yêu, chúng ta sẽ đâm ra lẩm cẩm đấy. Khi nào về Sài Gòn nhất định tôi sẽ tới thăm cô bé ấy, anh đồng ý chứ?
•   Dĩ nhiên, anh nên giới thìệu Thư với cô ấy. Tôi muốn cô ấy sau này sẽ là một người vợ có những quan niệm về gia đình như Thư, có tài nội trợ như Thư và có khả năng yêu như Thư...
Bão rũ ra cười:
•   Trời ơi, ông mê vợ của tôi mất rồi. Được rồi, anh ghi cho tôi địa chỉ của Thủy đi, hễ về tới Sài Gòn là tôi sẽ đưa Thư tới thăm cô ấy ngay và yêu cầu Thư bát đầu "chương trình huấn luyện cấp tốc” để anh nhanh chóng có được một cô vợ như ý muốn. Nhưng kìa, Chính đã về rồi kia. Sao nhanh thế?
Chính vừa thở vừa báo cáo: ‘
-   May quá! Lai vừa cầm lá thư lên bờ giếng và vừa kịp chuồn thì có hai người xuống lấy nước. Họ đã thấy lá thư, họ đọc xì xầm với nhau vài câu rồi cầm lá thư chạy biến đi ngay, quên cả lấy nước...
Bảo khẽ huýt một tiếng sáo miệng:
-   Thế là bức thư "tỏ tình" của chúng ta đã tới tay ý trung nhân!
-   Có ai ở đó quan sát không? - Tuấn hỏi.
-   Có Lai và Tấn vẫn bám ở đó. Tôi đã dặn họ có đông tĩnh gì phải về báo ngay.
Tuấn buống một tiếng thờ dài nhẹ nhóm.
Bây giờ thì chúng ta chỉ còn phải chờ đợi!

III
Bốn giờ sáng hôm sau Tuấn và Bảo đã dẫn một tổ trinh sát tới nằm phục ở nơi hẹn tiếp xúc với lực lượng phản chiếu. Họ chọn một mỏm đồi cao có thể quan sát toàn bộ khu vực suối cạn, vừa có thể tiến lùi tùy theo tình hình. Rừng đẫm sương và tối đen, chỉ có những người lính trinh sát mới có thể di chuyển một cách dễ dàng trong điều kiện như vậy. Tuấn mang theo một tổ có hỏa lực mạnh để có thể' đối phó với mọi tình hình bất trắc, nhưng anh tin rằng mình đã phắn đoán đúng. Cái lực lượng vũ trang đang lẩn khuất trong cánh rừng này không thể là lực lượng nào khác ngoài lực lượng phản chiến chông bọn diệt chùng Pôn Pốt... Nhưng... nếu anh đó   đoán saỉ thì sao? Dù chỉ là   sự    sai    sót không
lớn, tỉ   dụ như bọn này quả là có    ly   khải Pôn Pốt
nhưng không có ý định liên minh chiến đâu với Việt Nam chẳng hạn? Nếu vậy, khả năng gặp nguy hiểm đối với Bảo thật khó tránh khỏi. Nghĩ vậy, anh lại    cảm thấy ấy nay không yên.
-   Tối    hôm qua cậu nổi chuyện    gì   với   thằng Kơ Niếp mà lâu thế?
-   Hắn kể về cuộc đời của hắn và gia đinh hắn.
Rất nhiều điều thú
Anh ta nói rằng sau cuộc đảo chính của Lon Non, anh ta đã định ra chiến khu theo Pôn Pốt. Nhưng thật may, anh ta đã không làm được điều đó.
-   Anh ta là một người biết nhiều đấy - Tuấn nhận xét - Phải bảo vệ anh ta cho tương lai của Campuchia.
-   Tôi cũng nghĩ thế. Tôi cũng bản khoăn tự hỏi, không biết cánh quân sự ly khải có nhiều người có được cái nhìn tiến bộ như Kơ Niếp hay không?
-   Đó là việc mà chúng ta phải tìm hiểu - Anh khẽ cười trong bóng đêm - Trong cuộc đời làm lính trinh sát không ngờ có lúc chúng ta phải "trinh sát" cả những vấn đề chính trị. Nếu không có anh đi cùng thì không hiểu tôi sẽ xoay xở ra sao?
-   Chắc rằng anh sẽ nghĩ ra một cách nào đó...
Trời đang sáng dần. ở trong khu rừng bóng đêm
bị đẩy lùi một cách chậm chạp hơn ở đồng bằng. Hơi đất bốc lên ngùn ngủt sau một đêm trăn trở. Cây rừng đã ướt sương đêm, vật vờ ngái ngủ trong gió sớm. Cảnh vật, đều như nửa tỉnh, nửa say. Duy chi có những loài chim là tỉnh táo hơn cả. Chúng vừa đập ào ào bây lên ríu rít gọi nhau. Một con hươu mải uống sương đêm bỗng như sực tỉnh khi những ảnh nắng đầu tiên rọi vào thung lũng, chú ta hốt họảng la lên oang oác rồi co cẳng phong ào ào vào rừng.
Rồi toàn bộ quang cảnh nơi có khe suối cạn cũng đã hiện ra trong ảnh nắng ban mai yên ả.
-   Sắp đến lúc họ xuất hiện rồi đấy. Tuấn nhìn đồng hồ - Tất cả chú ý quan sát.
-   Có người đang đi xuống suối - Một chiến sĩ bá cáo.- Một hay hai?
Một... không, hai người...
-   Tôi thấy rồi - Tuấn quay lại nhìn Bảo - Anh chuẩn bị đi. Cứ để cho họ đợi một vài phút.
Bảo lặng lẽ đứng dậy, xốc lại quần áo rồi đưa bao súng cho Tuấn.
-   Tôi không mang theo vũ khí, "nhà thương lượng" mà.
Tuấn đỡ lấy bao súng ngắn của Bảo, lo lắng hỏi thêm:
-   Anh có dặn gì không?
Bảo khẽ cười:
-   Anh nghĩ rằng tôi sẽ bị chúng nó đập cho một rìu chăng. Không, tôi sẽ trở về chứ. Anh đừng quên rằng tôi là một người hạnh phúc.
-   Nhưng... cũng không nên chủ quan.
-   Khi đã vào đó rồi thì dù có cảnh giác cũng chẳng làm gì được. Tất cả chi trong chờ vào sự thông minh và... cả sự may rủi nữa. Nào, tôi đã đi được chưa? Hai cái thằng kia có vẻ sốt ruột rồi đấy, Không nên để "người tình” của chúng ta chờ đợi quá lâu.
Tuấn bước tới nắm lấy tay Bảo rồi đột ngột ôm choàng lấy anh.
-   Thôi nào, những cảnh chia tay mùi mẫn như thến ày nên dành cho các bộ phim. Mình đi nhé!
-   Cậu đi đi... cẩn thận nhé!
Bảo khẽ nháy mắt vẻ như muốn giễu cợt sự thận trong quá đáng của Tuấn rồi quay người bước đi. Cả tốp căng mắt ra quan sát. Các chiến sĩ chông súng để làm gì trong tình huông này?
-   Lạy trời, đừng có chuyện gì xảy ra.
Tuấn khẽ lẩm bẩm, tim anh đập thình thình trong lồng ngực. Chưa bao giờ anh hồi hộp như vậy.
Nhưng Bảo đã bước ra tới khoảng trống gần con suối cạn.
Hai người lính trong lực lượng phản chiến nhìn về phía khác nên chưa phát hiện ra anh. Bảo lên tiếng đánh động họ.
Hai người lính giật mình quay ngoắt trở lại. Rõ ràng họ ngạc nhiên vì không ngờ anh lại xuất hiện ờ hướng ấy. Một -người trong họ, có lẽ theo bản năng, chong súng về phía sau. Thấy vậy người kia vội gạt đi.
Bảo vẫn thản nhiên chậm rãi tiến về phía họ. Khi hai bên chi còn cách nhau chừng hai chục thước. Báo nói to một câu gì đó bằng tiếng Campuchia. Một người lính nhẹe răng cười.
Anh vẫn bình tĩnh tiến tới bên họ và chìa bàn tay ra cho họ. Không thấy có bàn tay nào chìa phía anh. Họ nói gì với nhau một lát rồi bỗng Bảo quay mặt về phía đồng đội của mình.
Một trong hai người lính tiến lại dừng một mảnh vải gì đó bịt lấy mắt anh.
Một chiến sĩ trinh sát khẽ kêu lên "Chúng bắt anh Bảo rồi!". Tuấn vội xua tay ra hiệu cho cậu ta im lặng.
Hai người lính phản chiến bắt đầu dẫn Bảo đi một người đi trước, nắm lấy tay Bảo mà dắt người kia đi sát ngay phía sau lưng anh.
Khi họ đã đi khuất vào rừng Tuấn và các chiến sĩ trinh sát vẫn im lặng, đăm đăm về hướng đó
-   Mọi việc sẽ tốt thôi.
Anh nói để trấn an các chiến sĩ và cũng để tư trấn an mình. Nhưng thực tình, lòng anh nóng như lửa đốt. "Tệ hại nhất là không thể làm được gì để giúp cậu ấy", anh tự nhủ như vậy và ra lệnh cho các chiến sĩ tiếp tục quan sát, còn mình thì vội vã trở về vị trí chỉ huy. Anh cần phải liên lạc ngay với nhà, để báo cáo tình hình và xin chỉ thị cho những hành động tiếp theo. Đêm qua anh chưa báo cáo với sợ chỉ huy về cuộc tiếp xúc táo bạo này.

Chương hai mươi mốt

"Có những bí mật khi đựơc khám phá mới vỡ lẽ ra rằng chúng đơn giản đến bùôn cười*
Nhật ký của một người lính trinh sát.

I[/b]
Cuối cùng anh đã tìm đến được đại đội trinh sát của mình: Khi trên đường đi từ thị trấn Tân Biên hỏi thăm vào đơn vị, anh đã xiết bao hồi hộp. Anh dự kiến cho bao nhiêu cuộc gặp gỡ, bao nhiêu niềm vui, bao nhièu kỷ niệm sẽ được nhắc lại... Nhưng khi đã về tới đại đội trinh sát, nhất là sau cuộc trở chuyên hoàn toàn có ý nghỉa xã giao với anh đại đội phó chính trị của đại đội, anh họàn toàn tất vọng, ở đây không còn cái gì là "của anh” cả Cứ như anh đã bị mắc hợm, bị đánh tráo ấy. anh được biết rằng hiện nay trong đại đội chi còn có một mình Trần Đức Chính là "người cùng thời" với anh, ngoài ra còn một hai chiến sĩ trinh sát nữa có mặt
ở sư đoàn vào giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ, nhưng họ cũng đang theo Chính và chủ nhiệm trinh sát Vũ Quốc Tuấn đi làm nhiệm vụ
-   Anh Tuấn vẫn còn ở sư đòan à? - Anh hỏi sau khi nghe anh đại đội phó tiết -lộ điều bí mật đó
-   Anh ấy cũng vừa mới từ học viện về. Tuy đã được đề bạt làm tham mưu trưởng nhưng anh ấy vẫn đang cùng các chiến sĩ trinh sát đi làm nhiêm vụ.
-   Chẳng lẽ... không còn một ai nữa sao?
-   Nếu anh nói rằng cần phải có những người biết về sự hi sinh của anh Thái năm bảy mươi hai thì quả thực chi còn có hai người ấy.
Tình khẽ thở dài:
-   Như vậy là tôi phải đợi đến khi họ trở về sao?
-   Mai tôi và anh sẽ cùng lên gặp ban chính sách SƯ đoàn. Thế nào họ cũng còn giữ được sổ gốc. Mọi việc có lẽ không khó khăn lắm đâu - Anh đại đội phó an ủi anh - Nếu có gì trắc trở thì anh cứ ở lại đấy với đại đội vài bữa đợi anh Tuấn và anh Chính về là sẽ đâu vào đó hết thôi mà.
Qúa trưa đại đội trưởng Long từ sợ chỉ huy về, anh đại đội phó và hai cán bộ trung đội lập tức xốc đến.
-   Tình hình thế nào rồi anh? - Họ dồn dập hỏi.
-   Tốt cả. Họ đã gặp được một trong những nhóm Phản chiến. Nhưng địch cũng đang càn vào khu vực đó. Họ sẽ phải cũng với bạn chống càn.
-   Có ai làm sao không?
-   Ngoài Sót và Quân chưa mất thêm cậu nào nữa. Nhưng sau cuộc càn này có lẽ khó mà còn nguyên vẹn được...
-   Thế còn hành động của sư doàn?
-   Chúng ta có việc rồi đấy - Anh nói nhỏ - Hình như sư đoàn đang chuẩn bị phương án đánh sang đó để giải vậy cho họ. Nếu không hành động thì với một lực lượng mỏng như vậy họ sẽ bị nghiền nát.
-   Cùng với cả đội trinh sát của ta sao? - Anh đó thốt lên.
-   Cái đó cũng còn chưa biết thế nào. Nếu họ được lệnh trở về thì có lẽ không đến nỗi. Nhưng... chưa có dấu hiệu gì chúng tỏ trên cho gọ họ quay về cả.
Họ đi vào nhà ban chỉ huy. Chợt Long nhìn thấy Tình, anh đại đội phó vội giới thìệu:
-   Đấy là anh Tình, nguyên là trung đội trưởng trung đội một của đại đội ta thời đánh Mỹ. anh ấy phải từ ngoài Bác mò vào tận đấy để giải quyết một trường hợp sai sót về công tac báo tử của một liệt sĩ ở đại đội ta.
Long vội bước tới chìa tay ra cho Tình.
-   Xin lỗi vì không biết anh vào. Tôi là Long, đại
đội trưởng, còn anh Hữu đại đội phó thì anh biết rồi. Chúng tôi đều thuộc vào loại "hậu sinh" cả. Mặc dù trong những năm đánh Mỹ tôi cũng là lính trinh sát, nhưng lại ở đơn vị khác thành ra không biết anh.
-   Không sao - Tình cười - Miễn là chúng ta cùng là lính trinh sát. Tôi bị loại khỏi vòng chiến khi chỉ còn mấy ngày nữa là sư đoàn vào Sài Gòn.
-   Thật là đáng tiếc - Long xoa hai bàn tay vào nhau - Nếu không bị thương có lẽ bây giờ anh chỉ huy đại đội này chứ không phải là tôi? Ở đâý chúng tôi chi còn "lão tướng" Trần Đức Chính, hẳn anh biết anh ấy chứ?
-   Biết qua. Chúng tôi cùng một lứa cả mà. Chính là một tay "có hạng" đấy.
-   Đúng thế! - Long vui vẻ xác nhận - May ông trên phòng cán bộ hình như có thành kiến gì đó với Chính, nếu không anh ta xứng đáng làm chủ nhiệm trinh sát sư đoàn chứ không thường đâu. tôi kém hơn nhiều mà phải là cấp trên của anh ấy, thật khó xử.
Chi qua vài câu chuyện Tình đã cảm thấy mến người đại đội trưởng này. Rõ ràng anh ta đã thừa kế được truyền thống của các đại đội trưởng trước đấy của đại đội trinh sát, đó là sự gần gũi, cởi mở và thẳng thắn đối với các chiến sĩ và khiêm tốn trong công việc. Tuy vậy, vẫn cứ nhận ra cái "kiêu ngầm" của lính trioh sát. Gặp anh, Tình đã bớt đi cảm giác "bị đánh tráo" khi mới chỉ tiếp xúc với anh đại đội phổ chính trị.
Trong bữa ăn trưa, Tình đã kịp biết nhiều điều về tình hình chung của mặt trận và tình hình của đại đội trinh sát hiện nay. Long đã không giấu giếm anh điều gì, kể cả sự lúng túng của các anh trong những ngày đầu khi tiếp xúc với kẻ thù mới này. Sự tin cẩn ấy khiến Tình rất cảm đồng, rõ ràng Long đã không loại anh ra khỏi gia đình của người lính trinh sát. Anh cũng kể cho Long nghe về trường hợp của Thái và hy vọng ban chỉ huy đại đội sẽ giúp anh làm xong công việc này.
Nghe xong, Long quay sang hỏi Hữu:
-   Thế nào chính ủy? Chẳng lẽ trong số sách của chúng ta cũng không có một DÒNG nào về anh ấy hay sao?
Hữu cười:
-   Sổ sách của đại đội thì có gì đâu. Cùng lắm chỉ lưu giữ được một hai năm, anh Thái lại hy sinh từ năm bảy mười hai kia mà.
Long trầm ngâm:
-   Có lẽ rồi phải làm một cái gì đó tưởng tự như một cuốn biên niên sử của đại đội trinh sát. Biêt bao nhiêu những con người dũng cảm, biết bao nhiêu sự tích anh hùng đang bị lãng quên? Những người như anh Thái không phải ít đâu. Họ đã hi sinh anh
dũng và đã bị lãng quên, đó là điều không thể được.
-   Chiều nay tổi và anh Tình sẽ lên gặp ban chính sách sư đoàn đế hỏi cho ra lẽ - Anh đội phó khắng định lại quyết tâm của mình - Anh yên tâm, đấy cũng là trách nhiệm của tôi.      *
* *
Nhưng... thật lạ lùng. Ở ban chính sách sư đoàn cũng không có một DÒNG nào về Lê Viết Thái; Anh ta đã biến đi đâu vậy? - Hay là..'., thực ra anh ta vẫn còn sống ở đâu đó? Chẳng lẽ một con người có thể tan biến vào hư không?
* *
Họ sang Ban quân lực sư đoàn.
Anh trợ lý quân số đưa cho họ cuốn sổ khổ lớn ghi biên chế của các đơn vị trực thuộc vào năm 1972
Tên... họ... ngày nhập ngũ của Lê Viết Thái vẫn còn đấy. Chi có một nét gạch bằng bút chì màu xanh.
-   Tên anh ta bị gạch, có nghĩa là việc anh ta hi sinh đã được xác nhận, phải không?
Tình hỏi anh trợ lý quân lực:
Gạch bằng mực xanh hay mực đỏ?
•   Mực xanh.
-   Thế có nghĩa là anh ta đã được chuyển công tác hay ra khỏi biên chế bằng những còn đường khác nhau như bị thương chuyển về tuyền sau họặc đi học, họặc chuyển qua đơn vị khác. Nếu gạch đỏ có nghĩa là anh ấy đã hi sinh.
-   Nhưng anh ấy đã hy sinh... mà ở đấy lại gạch bằng bút xanh?
-   Thế có nghĩa là anh ấy còn sống và chuyển đi đâu đó.
•   Bậy... anh ta chết rồi. Chính tay tôi đã chôn cất anh ta!
-   Nhưng... ở đấy người ta gạch bằng bút chì xanh!
-   Vứt cha những cái xanh cái đỏ của các anh đi. Anh ấy chết trên vai anh Tuấn, cả đội trinh sát chúng tôi đã chôn cất anh ấy.
-   Nhưng... - anh trợ lý quân lực lúng túng - Tôi biết làm thế nào được? Người làm công việc này hồi đó đã gạch tên anh ta bằng bút chì xanh...
-   Có thể cái thằng chết toi ấy đã dùng nhầm bút chì thì sao? Vừa rồi ở thành phố Hồ Chí Mình tôi đã được nghe kể về một trường hợp ngược lại, người ta còn sống nhăn răng ra thì lại đi báo tử khiến
vợ anh ta bỏ đi lấy chồng và khiến anh ta vì đau buồn mà trở thành một kẻ phạm pháp. Chẳng lẽ ở đâu đó cũng có những thằng cha dùng nhầm bút chì hay sao?
-   Trường hợp ấy thì có nghĩa là... dùng nhầm màu xanh thành màu đỏ!
Tình bỗng phá lên cười khiến cả anh đại đội phó lẫn người trợ lý quân lực đều sửng sốt. Anh cười như một người điên.
-   Mọi việc đơn giản đến thế là cùng. Chỉ cần dùng nhầm màu bút chì, thế là người đang sống biến thành người đã chết và ngược lại. Các ông đúng là những tay phủ thủy.

II
Chờ đợi thật căng thẳng.
Buổi sáng trôi qua. Buổi chiều cũng sắp trôi qua, Tuấn thấy như có hàng ngàn con kiến bò khắp người mình. Anh thầm rủa mình đã ngu ngốc để Bảo dấn thân vào hang hùm miệng cóp. Có lẽ chúng đã đập chết anh ta và đang cười VÀO mũi các anh.
Nhưng sợ chi huy cũng đã khăng định là đúng họ. Trên làn sóng vô tuyến điện đêm qua đã không thấy phát đi tín hiệu kéu gọi sự gíup đó nữa. Sư đoàn cũng đã tán thành cuộc tiếp xúc này.
Nhưng... tại sao đến giờ này Bảo vẫn biệt tăm?
-   Báo cáo... có người.
Tuấn bật dậy cùng với lời báo cảo của anh chiến sĩ có nhiệm vụ quan sát hiện trường. Toàn thân anh run lên, mồ hôi vã ra như tắm.
Nhưng kia rồi, Bảo đã xuất hiện. Anh ta bước đi khoan thai, thư thái như là đi dạo. Đi cùng với anh ta có ba người lính của lực lượng phản chiến. Họ tới đúng vị trí gặp nhau ban sáng: Bắt tay nhau. Thế có nghĩa là ổn. Rồi ba người lính phía bên kia quay trở lại. Bảo vẫn đứng đó, nhìn theo họ, vẫy chào họ khi họ quay đầu nhìn lại.
Tuấn muốn chạy ào xuông, nhưng anh đã cố' kìm lại. Dù sao cũng không nên qúa xúc động. Nhưng cái thằng còn ngẩn ngơ đứng đấy làm gì kia chứ?
-   Bảo! Quay về đây!
Tuấn đứng chụm hai bàn tay làm loa gọi toáng lên.
Nghe tiếng anh gọi. Bảo quay lại và trịnh trong đưa tay lên vẫy chào, cung cách y hệt như một nhà ngoại giao vừa từ trên may bay bước xuông. Sau đó anh ta mới đùng đỉnh đi từng bước một về tổ trinh sát đang chờ mình. Khi chi còn cách nhau chừng chục mét, Tuấn gần như nhẩy bổ ra ôm lấy anh ta.
-   Chào thủ lãnh - Bảo vừa cười vừa cố gỡ ra khỏi
vòng tay của Tuấn - Anh em ta vẫn mạnh giỏi chứ?
-   Cậu làm mọi người lo phát điên lên ấy. Sao mà lâu thế?
-   Thì cũng phải chờ họ có những ý kiến sơ bộ đã chứ? Vả lại ông còn giao cho tôi cả nhiệm vu "trinh sát chính trị" nữa kia mà. Việc đó đâu có làm nhanh như sờ các ụ súng?
-   Nhưng mọi việc tốt đẹp cả chứ? - Tuấn sốt ruột hỏi.
-   À đại để là "cuộc gặp gỡ đã diễn ra trong bầu không khí hiểu biết và tin cậy lẫn nhau". Tóm lại anh phải để cho tôi 'thở đã chứ?
Họ cùng nhau đi về nơi tạm giấu quân của đội trinh sát. Khi đã tu một hỏi gần hết bi đồng nước chè, Bảo mới chậm rãi lên tiếng:
-   Mọi việc đều đúng như chúng ta dự đoán, anh Tuấn và anh Chính ạ. Đại để là họ cũng có một lực lượng nhọ nhỏ, khoảng gần hai trăm người, một đơn vị cóp chứ không, phải là một đơn vị họàn chinh. Có một vài sĩ quan cấp trung đoàn, sư đoàn. Đa số họ là những người nằm trong đối tượng bọn Pôn Pốt có ý định thanh trừng nên đã tìm cách chạy trõn vào rừng rồi tập hợp nhau lại thành một lực lựợng. Đấy chỉ là một trong số những nhóm như vậy.
-   Như vậy cũng có một cái gì đó rồi? - Tuấn thận trong nhận xét.
-   Không lạc quan lắm đâu. Họ mới chi có một nhúm nhưng đã không họàn toàn tin cây nhau.
-   Chẳng lẽ họ không hiểu rằng họ cùng chúng cảnh ngộ hay sao? - Chính khẽ kêu lên.
-   Họ hiểu là như vậy. Nhưng... chúng ta nên biết rằng, chế độ Pôn Pốt đã tạo ra một sự xáo trộn ghê gớm trong xã hội Campuchia. Đến nỗi, ngay cả vợ chồng anh em cũng không thể họàn toàn tin tưởng ở nhau được. Huống hồ họ lại nhiều đơn vị khác nhau hợp lại, mỗi người đều không thể hiểu được người kia trước đấy đã từng làm những gì, từng là lực lượng của phe nhóm nào?
Thế còn quan điểm chính trị của họ? Những nhận thức của họ về tình hình đất nước hiện nay và về chúng ta?
Bảo khẽ cất tiếng cười, vẻ mệt mỏi:
-   Trong số họ, là tôi mới nói đến nhóm cản bộ chi huy thôi, có một số không mảy may nghi ngờ thìện ý của chúng ta. Còn lại, họ coi việc nếu có liên mình với ta cũng chỉ là cực chẳng đã. Nếu như không bị bọn Pôn Pốt truy bức thì họ đã dữt khoát không bao giờ chịu chìa tay về phía chúng ta. Còn những nhận thức của họ về nhân dân và đất nước và về họa diệt chúng thì... nói đúng ra là đáng lo ngại. CÓ nghĩa là trên thực tế, họ mới chi là li khải với Pôn Pốt về mặt tổ chức chứ chưa li khải về mặt tư tưởng. Nhưng chúng ta đã có một vài người
bạn thực sự trong cái nhóm phản chiến này, trong đó có người chỉ huy cao nhất của họ. Ông ta là một cán bộ sư đoàn, được đào tạo dưới thời Xihanuc nhưng có những quan điểm khá tiến bộ. Ông ta theo Pôn Pốt kháng chiến từ sau khi Lon Non tiến hành cuộc đảo chính ở Phnôm Pênh. Ông ta là người hiểu rằng ba nước Đồng Dương không còn con đường nào khác để thọát khỏi sự đe dọa của các thế lực phản đồng quốc tế, đó là con đường liên minh với nhau bởi những mỗi liên quan hệ đặc biệt. Ông ta cũng không hy vọng gì nhiều ở cái nhóm sĩ quan phản chiến mà ông ta đang chi huy, nhưng ông hy vọng từ đó có thể bắt đầu một cái gì đó để thức tỉnh nhân dân và quân đội đứng lên chống lại bọn điêt chúng Pôn Pốt, giành lại quyền lãnh đạo cho những người Cộng sản chân chính ở Campuchia.
Bảo tạm dừng một lát như để suy nghĩ rồi nói tiếp:
-   Có lẽ với tình hình có thể khá hơn. Họ hầu hết là những người lao động từ các công xã bị gọi vào lính trong thời gian gần đấy. Họ có dịp để hiển thực chất cái "chủ nghĩa xã hội đặc biệt" của Pôn Pốt là gì. Thân nhân của họ đa số đã bị giết họặc còn đang bị lưu đày ở đâu đó. Họ sẵn sàng chiến đấu dưới bất kỳ ngọn cờ nào, nếu nổ chông lại bọn diệt chúng đang họành hành trên đất nước họ hiện nay. Họ có thể dễ dàng hiểu chúng ta hơn cánh sĩ
quan vì trên thực tế họ là nhân dân. Lương tri của nhân dân bao giờ cũng rất nhạy bén khi tiếp nhận những thìện ý.
-   Đúng vậy - Tuất gật đầu đồng ý với những nhận xét của Bảo - Vì vậy chúng ta không được phép thất vọng vi một nhóm sĩ quan chưa hiểu chúng ta - Chúng ta có người cầm đầu nhóm phản chiến và số đông binh lính, đó là điều quan trọng nhất. Họ yêu cầu chúng ta những gì?
-   Trước hết cùng họ vượt qua cuộc tan công sắp tới của bọn Pôn Pốt. Họ cũng nhận thấy nguy cơ bị tiêu diệt là rất lớn. Họ muốn vượt vòng vây rồi tìm đường vượt ra biên giới để gặp .bộ đội ta. Trong lúc này họ chưa có thể tự bảo vệ được mình.
Tuấn trầm ngâm suy nghĩ giấy lát rồi mở bản đồ ra.
. - Trinh sát của ta sáng nay đã phát hiện ra có các lực lượng của địch đang triển khai từ những hướng này. Chúng chuẩn bị khá chu đáo và không vội vã. Nghĩa là chúng đã quyết tâm bóp nát nhóm phản chiến bằng một cuộc tiến công lớn. Với một lực lượng như vậy chúng họàn toàn có thể làm được. Nếu chúng ta và nhóm phản chiến cứ ngồi mà chờ thì sẽ chuốc lấy thất bại thảm hại. Tôi cho rằng ta phải khẩn trương tới gặp họ và ngay đêm nay phải tìm cách thọát khỏi vòng vậy.
-   Tôi cũng đã nói với họ như vậy, nhưng họ có vẻ chưa tin vì họ chưa thực sự thấy nguy cơ Có lẽ đúng như anh nói. ta phải đưa toàn đội tới gặp họ gán sinh mệnh của mình với sinh mệnh của họ có chăng họ mới có thể tin vào chúng ta. Hơn nửa ta có những phương tiện liên lạc trực tiếp với sở chỉ huy. Họ có thể nêu yêu cầu với cấp trên của chúng ta khi cần thìết như vậy họ sẽ yên tâm hơn
-   Đúng thế! - Tuấn gấp bản đồ và quả quyết đứng lên - Anh Chính cho tập hợp toàn đội về đấy
Chính vội vã đứng dậy đi thì hành mệnh lênh của Tuấn. Bảo vấn chưa hết băn khoản.
-   Anh cân nhắc kỹ rồi chứ? Anh phải hiểu rằng đưa toàn đội tới với họ có nghĩa là chúng ta chấp nhận canh bạc "được ăn cả ngã về không" đấy.
-   Tôi hiểu. Nhưng không còn nhiều thời gian nữa Tôi có linh cảm rằng cuộc tấn công của bọn Pôn Pốt vào những người phản chiến sẽ bắt đâu ngay sáng ngày mai. Còn anh, hẳn anh đã quy định phương thức liên lạc với họ chứ?
-   Có. Tôi đã hẹn họ luôn có người ở quanh khu giếng nước để sẵn sàng liên lạc với ta vào bất kỳ giờ nào.
-   Vậy thì tốt. Anh đưa thêm hai chiến sĩ nữa đi trước tới đó bắt liên lạc với họ và nói rõ ý định của ta. Anh có cho họ biết tôi là một cán bộ chỉ huy không?
Có. Tôi nói rằng cùng đi với chúng tôi có một
đồng chí tham mưu trưởng của một sư đoàn đang chiến đâu ở biên giới. ông ta – tức là anh ấy mà - có toàn quyền quyết định mọi vấn đề.
Tuấn cười nhẹ nhõm;
-   Anh thật thông mình. Khi gặp họ, anh sẽ đóng vai nhà thương thuyết chủ yếu đấy. Sống chết cũng phải thuyết phục được họ rời khu rừng này ngay trong đêm nay. Nếu không chúng ta sẽ không có đủ thời gian để mà ân- hận nữa đâu. Anh em họ đến rồi kia, anh chuẩn bị đi trước, một tiếng sau tôi sẽ đưa toàn đội tới.

III
Tiếng sư đoàn trưởng Lê Nguyên vang lên trong ống nghe:
-   Tôi hiểu rồi, anh bạn ạ. Dĩ nhiên là tôi sẽ vui vẻ tiếp các bạn. Hơn thế nữa, tôi cũng đang định cho gọi anh lên đấy. Có những công việc hết sức khẩn cấp cần phải bàn bạc với các cậu đấy. Đúng, liên quan trực tiếp đến tình hình của đội trinh sát đặc nhiệm. Cậu lên ngay nhé.
Đặt may xuống. Long hồ hỏi quay lại nói với Tình:
-   Sư trưởng sẽ tiếp chúng ta ngay sáng nay. Anh

chuẩn bị đi, mười phút nữa chúng ta sẽ đi.
-   Hay lắm... Nhưng... liệu ông ấy có giúp gì được chúng ta trong việc này không nhỉ?
-   Chắc là được. Ông ấy là một người dám chịu trách nhiệm. Miễn là anh trình bày vấn đề cho sáng tỏ.
Mười phút sau Tình và Long rời đại đội trinh sát lên chỉ huy sở. Chính Long đề xuất với anh phương án này. Chỉ có trực tiếp trình bày vấn đề của Lê Viết Thái với sư đoàn trưởng, họa may mới có thể giải quyết được. Tình cũng đã làm việc nhiều lần với sư trưởng Lê Nguyên từ hồi ông còn là trưởng phòng tham mưu sư đoàn. Anh hi vọng ông ta sẽ tin ở những lời trình bày của anh và ra lệnh cho ban chính sách sư đoàn làm các thủ tục cần thìết cho việc báo tử Thái. Nếu không được thì cũng đành phải chờ đến khi Tuấn và Chính về, ba người lính trinh sát chẳng lẽ lại không đủ tư cách để thuyết phục mọi người tin vào một sự thật hiển nhiên đến như thế?
Sư đoàn trưởng đã có ý chờ họ trong phòng chỉ huy của mình. Khi hai người bước vào ông đã nhận ngay ra Tình.
-   A... Tình đấy hả? Vậy ra cậu vẫn sống và vẫn khỏe mạnh, phải không? Thế mà mình nghe đứa nào đó nói rằng cậu bị chấn thương sọ não và vĩnh viễn bị điên rồi? Hay lắm, cậu trở về với cánh tớ chứ
-   Dạ... báo cáo sư trưởng... tôi đã phục viên rồi
ạ.
-   Phục viên hả? ừ, nếu sức khỏe không cho phép thì cũng đành. Thế mà khi nãy, nghe Long nói có một cán bộ trung đội của đại đội trinh sát từ thời đánh Mỹ vừa về sư đoàn và xin gặp sư trưởng, mình cứ tưởng số mình đỏ vớ thêm được một lính trinh sát cựu trào nữa. Nhưng... cậu vào thăm sư đoàn hay có việc gì đấy?
-   Dạ... cũng có chút việc riêng muốn trình bày với thủ trưởng.
-   Được rồi. Nhưng các bạn uống nước đi đã. Tớ nói trước với ông việc này kẻo quên - Sư đoàn trưởng vừa rót nước ra chén vừa quay sang Long Cậu chuẩn bị cho ngay một tốp trinh sát chọn anh em nào đã vài lần qua bên kia rồi ấy, chỉều nay có mặt tại ban tác chiến để nhận nhiệm vụ.
-   Rõ. Tôi sẽ chuẩn bị ngay. Nhưng xin phép hỏi, tôi có cùng đi không ạ?
-   Không cần. Một trung đội trưởng đi là được. Cánh cậu Tuấn đã gặp được mục tiêu và đang tìm cách đưa họ về bên này. Nhưng hiện thời họ đang bị bao vây. Chưa rõ tình hình ra sao có thể ta phải có những hành đồng quân sự hỗ trợ cho họ. Trên đặc biệt quan tâm đến nhóm phản chỉến này và đã nhắc sư đoàn phải tìm mọi cách đón được họ. Rất có thể chúng ta phải sẵn sằng chuẩnbị cả một cuộc
Tấn công hỗ trợ cho họ nữa. Nhiệm vụ của tổ trinh sát này là chuẩn bị cho hướng hành động đó của sư đoàn.
Long chăm chú nghe sư trưởng trình bày những dự tính của mình. Anh nhận thẩy rằng hình như hồi này sư trưởng của các anh, vui vẻ cởi mơ hơn Đó là dấu hiệu chúng tỏ thời kỳ bế tắc đã qua, có thể có một cái gì đó sắp xẩy ra.
-   Còn anh bạn trẻ này - sư trưởng quay sang Tình - Tôi có thể giúp được gì cho anh đấy?
-   Dạ.., Báo cáo sư đoàn trưởng* tôi từ miền Bắc tìm vào sư đoàn không phải có điều gi cần đòi hỏi cho mình. Mà, vì muốn được sư đoàn giúp đỡ làm sáng tỏ cho trường hợp hi sinh của đồng chí Lê Viết Thái...
-   Thái ở đại đội trinh sát chứ gì?
-   Vâng ạ, thủ trưởng có biết anh ấy sao?
-   Sao lại không? Hồi ấy tớ còn là trung đoàn trưởng trung đoàn một. Cánh thằng Thái nằm vơi bọn tớ hàng tháng ở Chư Momray mà...
-   Vâng... Tình hồi hộp tiếp - Đúng là anh ấy đấy... Sau đó anh ấy đã hi sinh.
-   Có... mình có biết chuyện ấy. Hôm các cậu lội dọc dẫy cao điểm Tây sống Pô Cô về chảng rẽ qua chỗ mình là gì ? À, hôm ấy chỉ có thằng Tuấn dẫn mấy đứa về, còn thằng Chính và hình như cả cậu nữa còn nằm lại theo dõi địch. Chúng nó vào chỗ mình, may sao hôm đó mấy cậu cảnh vệ trung đoàn hạ được một con lợn rừng. Bọn mình dọn một bữa thịnh soạn, nhưng cánh thằng Tuấn chẳng đứa nào ăn được vì thương thằng Thái. Mình nghe chúng nó kể cũng thấy thương nó quá. Sau chiến địch, mình theo chỉ dẫn của Tuấn đi tìm mãi nhưng không thấy mộ của hắn ở đâu cả. Bấy giờ đã mưa lớn rồi. Có thể ngôi mộ của nó đã bị nước cuốn đi mất cũng nên... - sư đoàn trưởng khẽ thở dài - Trong lúc đang đánh nhau tốì mắt tốì mũi ra như vậy, biết làm sao được? Nhưng... cậu muốn hỏi gì về trường hợp hi sinh của Thái?
Tình bỗng sứng sờ như người bị rơi vào một khoảng chân không. Anh đã chuẩn bị bao nhiêu lý lẽ, bao nhiêu hình ảnh cảm động để thuyết phục sư đoàn trưởng tin vào một sự kiện mà ông đã biết rồi!
-   Vậy ra... thủ trưởng cũng biết rằng anh Thái
đã hi sinh?
-   ủa, sao lại không biết! Mà đâu chỉ có một mình- tôi, có dễ đến gần một nửa sư đoàn biết về cái chết của Thái. Hồi ấy cậu ta và Tuấn là hai tay trinh sát khét tiếng toàn sư đoàn mà.
-   Vậy mà... anh ấy đã không được báo tử. - Tình khó nhọc thốt lên.
-   Cậu nói sao? Không được báo tử à? Sao lại có
chuyện kỳ quái như vậy?
Tình phải vất vả lắm mới diễn tả lại được cho sư trưởng nghe về trường hợp bất hợp lý này. Anh đã nói với một giọng mệt mỏi bi ai đến mức anh cũng chỉ chực khóc. Nghe xong, sư trưởng lặng đị một lát rồi bỗng đứng phắt dậy.
-   Tại sao lại có sự nhầm lẫn tệ hại đến như thể' nhỉ?
Long cười khẩy:
-   Chỉ vì một thằng trợ lý quân lực nào đó đã ngủ gật khi làm việc. Đáng lý phải dùng bút chì đỏ để gạch tên những người đã hy sinh thì hắn lại dùng nhầm sang đầu xanh của bút chì. Chúng tôi đã phát hiện ra chi tiết độc đáo đó khi xem lại số quân nhân lưu trữ ở Ban quân lực sư đoàn.
Sư đoàn trưởng lộ rở vẻ bực dọc, phẫn nộ. ông cầm cây que chỉ bản đồ gõ liên hồi lên mặt bàn như thể chinh chỉến bàn này đã gây nên sự nhầm lẫn kỳ quái nầy vậy.
-   Chúng ta sẽ phải sửa chữa ngay khuyết điểm này. Dĩ nhiên là phải như vậy rồi. Nhưng... người ta làm việc cẩu thả vậy sao? Hồi đó quả là một thời kỳ căng thẳng. Cậu còn nhớ chứ... Chúng ta hi sinh khá nhiều trong chỉến dịch Kon Tum. Có đại đội chỉ còn hơn chục tay súng. Có thể vì thế mà người ta quá quen với cái chết, quá coi thường cái chết. Rất có thể lúc ấy những anh trợ lí quân số chỉ kịp dùng bút chì hai màu mà gạch, gạch chi chít, không còn kịp phân biệt những cái tên. Người chết gạch bằng đầu đỏ của bút chì, còn người bị thương hay chuyên đi, hay đào ngũ hay đầu hàng... gạch bằng đầu xanh của bút chì... Đầu đỏ và đầu xanh! Đầu sinh đầu tử! Ngày ấy đâu có điều kiện mà lưu trữ hồ sơ? Chỉ cần một cuốn sổ cái lưu giữ sinh mệnh của hàng ngàn con người. Có thể xẩy ra sự nhầm lẫn như vậy lắm? Nhưng... đã bao năm trôi qua mà còn để tồn tại những nhầm lẫn như vậy thì thật là đáng trách. Chúng ta sẽ phải làm lại. Cậu đã làm một việc rất tốt, Tình ạ. Nếu cậu không phát hiện ra và không thực sự là một con người chung thủy với đồng đội thì sai sót này chưa biết tới bao giờ mới được sửa chữa. Được rồi, ngay chỉều nay tôi sẽ gọi ban chính sách lên và giao cho họ làm việc này. Tôi sẽ yêu cầu họ cử một cán bộ theo anh về tận địa phương đề làm lễ truy điệu cho anh ấy. Chúng ta phải tạ tội với anh ấy và xin lỗi gia đình anh ấy.
Tình không ngờ mọi việc lại được giải quyết một cách đơn giản như vậy. Hầu như anh đã không cần phải cố gắng gì để làm săng tỏ vấn đề. Sự thật có lẽ vốn giản dị mà vẫn tồn tại một cách hiển nhiên. Toàn bộ tấn bi kịch hóa ra chỉ do sự nhầm lẫn của một nét bút chì? Anh chợt nhớ tới số phận của tên tướng cướp mà Giáp đã kể cho anh nghe hôm nào, có lẽ bi kịch của cuộc đời anh ta cũng đã được bắt
Đầu bằng một nét bút chì như vậy? Bao nhiêu lý luận cao siêu về sự hình thành nhân cách và số phận của con người đều sụp đổ thảm hại trước sự ngẫu nhiên. Người ta có thể bỏ tù, họặc có thể xử tử hình tên tướng cướp ấy. Nhưng... cái kẻ cái vạch nét bút chì định mệnh cho anh ta thì biết đâu đã kịp trở thành một người anh hùng họặc một cản bộ lãnh đạo đáng kính nào đó?
Sự thật đã đượ=c khám phá. Hay nói cho đúng hơn, sự thật đã đến lúc trở thành sự thật. Nhưng lập tức người đi tìm sự thật hiểu rằng đằng sau đó còn có những sự thật khác đang bị che lấp. Có lẽ chính vì thế mà con người không nguôi khắc khoải.

Chương hai mươi hai
..

. "Thêm một lần nữa những người lính trinh sát phải chọn con đường đau đớn ấy. Họ phải hy sinh một người để đánh lạc hướng địch cho toàn đội về tới đích an toàn. Đó là sự tính toán khôn ngoan, giản dị nhưng đau xót xiết bao....

[/i]
Nhật ký của một người lính trinh sát.
[/i]I
Những bóng người lặng lẽ đi chuyển trong rừng đêm. Trời đêm nay tuy có trăng non nhưng trong rừng già rậm rạp hầu như không trong thấy vật gì trong vòng một vài bước. Những ánh lân tinh lập lòe trên nền rừng thẫm đen. Từng còn gió ào ào lướt qua trên
cần phải đi tới đích, cần phải tồn tại để tập hợp và tiếp tục chỉến đấu tiêu điêt sự tàn bạo, giành lại hạnh phúc cho nhân dân Campuchỉa. Họ có hơn trăm con người, nhưng với ý nghĩa ấy họ đang là cả một đạo quân lớn.
Tuấn và Bảo đã thành công trong việc thuyết phục những người chỉ huy lực lượng ly khai chông Pôn Pốt nhanh chóng đưa lực lượng của họ rời khỏi cái căn cứ đang bị bao vậy..Viên đại tá chỉ huy lực lượng ly khai đã nhanh chóng nhất trí với đề nghị của các anh, nhưng ông ta đã phải vất vả khi thuyết phục những sĩ quan cấp dưới của mình. Với những quan điểm và cách nhìn khác nhau, họ còn nhiều hồ nghi thìện ý của những người lính Việt Nam. Nhưng tình thế đã trở nên cấp bách. Khi những
phát đại bác bắn chỉnh của đội quân đang bao vây họ vang lên thì mọi người đi đến nhất trí. Họ đã hiểu rằng chấp nhận chỉến đấu với một lực lượng đông hơn gấp nhiều lần trong điều kiện họ hầu như chỉ có một ít súng bộ binh và lương thực, đạn duợc đều sắp cạn là một sự tự sát.
Trong cuộc thảo luận gấp gáp diễn ra lúc chập tối, Kơ Niếp đã giúp sức cho các anh một cách đắc lực. Lúc đầu Tuấn mang anh ta tới Ban chỉ huy của lực lượng li khải với tư cách một người giúp việc phiên địch, đề phòng Bảo có thể gặp khó khăn. Nhưng vào lúc căng thẳng nhất để đi đến một quýết định, anh đã lên tiếng. Anh đã nói về mình và những đồng bào của mình đang rên xiết trong những trại tập trung trá hình để nhắc nhở nhưng người lính hãy nhớ đến nghĩa vụ của họ đối với dân tộc. Họ không có quýền chọn cho mình một cái chết vô ích. Họ phải tồn tại để chỉến đâu một cách có phương pháp, có tổ chức để giành lấy chỉến thắng, giành lại tưởng lại cho dân tộc. Anh đã nói về những người lính Việt Nam, nói về sự gắn bó số phận giữa hai dân tộc Việt Nam - Campuchỉa trong lịch sử và kiên quyết lên án những âm mưu chia rẽ hai dân tộc, đập tan cái lý thuyết phản động coi Việt Nam là kẻ thù truyền kiếp và đòi sửa lại lịch sử. Giọng nói sôi sục và bi thương của anh đã có sức thuyết phục. Những người sĩ quan còn lừng chừng nghi ngại cuối cùng đã đồng ý rời căn cứ
tìm đường sang Việt Nam để cũng cố lực lượng chuẩn bị cho một cuộc chỉến đâu mới với sự giúp đỡ của người Việt Nam.
Căn cứ vào những kết quả quan sát Tuấn quyểt định xuyên rừng ngược lên hướng Bắc. Đó là hướng hiện nay lực lượng đi trừng phạt của quân chủ lực Pôn Pốt còn mỏng, họ có thể dựa vào rừng rậm mà giấu mình rồi tìm ra kẽ hở mà vượt qua vòng vậy Tuy nhiên đó là con đường gian nan nhất. Họ khó mà kiếm ra lương thực nếu cứ luẩn quẩn trong rừng Anh đã bắt liên lạc với Sợ chỉ huy báo cảo về quyết định của mình và đề nghị được sư đoàn giúp đỡ Anh không biết liệu sư đoàn có thể chi viện cho các anh bằng cách nào, nhưng anh tin rằng ở sợ chỉ huy người ta vẫn theo dõi từng bước đi của các anh. Sợi dây liên lạc ấy bây giờ đã trở thành niềm hy vọng của những người li khải.
Ba giờ sáng. Tiếng súng bỗng nổ rộ lên ở phía đầu đội hình. Đã gặp địch. Tuấn vội nói với viên đại tá chỉ huy:
-   Ông cho bộ đội lùi lại, tản rộng ra và sẵn sàng chỉến đấu, để tôi lên xem sao?
Rồi anh quay lại ghé vào tai Bảo nói nhỏ:
-   Tình hình sẽ rất phức tạp, nếu như chúng ta đụng phải một đơn vị của lực lượng trừng phạt Pôn pốt. Phải làm thế nào để cho chúng tin rằng đấy chỉ là một nhóm vũ trang nhỏ nào đó chúng tình
cờ gặp phải. Nếu không chúng sẽ triển khải bao vậy chúng ta ngay.
-   Không được... ở đấy không có lực lượng nào khác ngoài cái lực lượng li khai mà chúng đang bao vậy dám nó súng chống 'lại chúng.
Nêu muốn đánh lạc hướng, chúng ta phải cho một nhóm nghi binh buộc phải bộc lộ rằng chúng ta là một tốp trinh sát của Việt Nam. Như vậy chúng mới không thay đổi lại thế trận và chúng ta mới có thời cơ luồn qua được vòng vây của chúng.
Tuấn trầm ngâm suy nghĩ giấy lát rồi lên tiếng:
-   Anh đúng. Chúng ta sẽ buộc phải xử trí như vậy thôi. Anh ở đấy cùng với họ chỉ huy bộ đội. Tôi lên gặp Chính và giao nhiệm vụ cho cậu ấy.
Nói rồi anh lần theo ánh săng của những chớp đạn lom khom chạy. Súng vẫn nổ ran trong đêm. Nghe tiếng nó của các loại súng có thể đoán chắc rằng có khoảng một tiểu đoàn với trang bị của một đơn vị chỉến đâu họàn chỉnh đang ở phía đối diện với họ. Anh tìm thấy Chính đang chỉ huy các chỉến sĩ trinh sát đánh trả các đợt tiến công của địch vào hướng chính điện của đội hình.
-   Lại đấy Chính.
Anh lên tiếng gọi rồi ngồi thụp xuông một gốc cây lớn. Một lát sau Chính lúp xúp chạy lại.
-   Chúng nó đông lắm, anh Tuấn ạ. Có vẻ như
đấy là một hướng đón lõng mà địch vừa triển khải
-   Đúng thế. Vấn đề của chúng ta bây giờ là không
để cho chúng nó tin rằng lực lượng li khải đang tìm đường vượt vòng vậy.
-   Đúng thế. Nhưng biết làm thế nào?
-   Chúng ta phải bộc lộ lực lượng. Có nghĩa là làm cho chúng tin rằng chúng chỉ đụng một tốp trinh sát luồn sâu của bội đội Việt Nam.
-   Một cách xử trí thông mình đấy - Chính khẽ cười - Và anh chọn tôi?
-   Chính. Mình quyết định giao nhiệm vụ ấy cho cậu. Cậu hãy chọn lấy một tổ và tìm cách kéo địch theo mình. Vừa đánh các cậu vừa hò hét sao để để cho chúng họàn toàn tin rằng chúng đụng vào một tổ trinh sát của quân đội Việt Nam.
-   Vừa đánh vừa la hét... Hay nhỉ? Đó là việc làm họàn toàn trái với "đạo lý” của nghề trinh sát. Lính trinh sát bao giờ cũng chỉ cắn răng mà đánh, lặng lẽ mà đánh... Thôi được, tôi sẽ thực hiện mệnh lệnh của anh ngay lập tức. Tôi có thể chọn ai ?
-   Tùy cậu.
-   Tôi phải chọn những người tự nguyện hi sinh. Bởi vì... anh cũng biết chỉến đâu trực diện lúc này có nghĩa là giơ ngực ra mà hứng đạn.
-   Mình hiếu.
-   Nhưng tôi không lạc quan đến mức còn tin rằng có thể gặp lại các anh đâu.
-   Chính - Tuấn bỗng ôm   lấy đôi vai   của   Chính
mà lắc - Cậu có hiểu mình không đấy. Mình quyết định như thế có đúng không?
-   Anh đã quyết định đúng, anh Tuấn ạ. Thôi, anh chờ tôi một lát để tôi đi chọn người.
Tim Tuấn bỗng nhói đau,   khi anh    theo    dáng   đi
Dứt khoát của Chính. Anh biết không cần phải suy luận nhiều cũng có thể hiểu rằng quyết định hành đồng như vậy có nghĩa là anh đã quyết định phải hi sinh các đồng chí thân yêu của mình. Nhưng vì cái gì chứ? Vì một cái gì đó tuy có ý nghĩa cao cả nhưng chưa một chút rõ ràng. Liệu những con người, vì họ mà đồng đội của anh sẵn sàng chấp nhận sự hi sinh, có xứng đáng với sự hi sinh đó không? Điều đó còn phải có thời gian mới có câu trả lời. Cái giá phải trả cho tình thương yêu và tin cậy lẫn nhau giữa những dân tộc khác nhau, trước hết là cái giá máu xương.
Những người tình nguyện đã được Chính đưa tới trước mặt Tuấn. Trong bóng đêm, anh không nhìn rõ những gương mặt của họ nhưng anh có thể hiểu được những ý nghĩ nào đang diễn ra trong lòng họ.
-   Các đồng chí. Chúng ta đã phải lựa chọn như vậy - Tuấn nghẹn ngào nói - nếu đã tình nguyện, các đồng chí hay chỉến đấu cho xứng đáng và đừng mất hi vọng trở về với đội ngũ của đại đội trinh
sát. Tôi không họàn toàn tin rằng tất cả các đồng chí sẽ không trở về. Bởi vì chúng ta là những người lính không chỉ dũng cảm mà còn thông minh nữà. Thôi các đồng chí đi đi.
Anh xiết chặt tay từng chỉến sĩ. Cuối cùng, anh ôm chặt lấy Chính:
-   Mình... có lỗi với cậu!
-   Đừng nói thế, anh Tuấn. Chúng ta sẽ gặp nhau. Chúng nó không dễ quật nói tôi đâu. Gửi lời chào anh em trong đại đội...
Nói rồi Chính vùng khỏi tay anh và khom người chạy theo tốp chỉến sĩ của mình. Họ có bốn người... Nhưng... sau lưng họ là baó nhiêu số phận: những người mẹ, những người cha, người em, những ngươi vợ và những cô gái đáng yêu và chờ đợi họ. Anh phải sẽ gánh nặng cái trách nhiệm ấy khi ra một quyết định như vậy. Trong chỉến tranh, người chỉ huy có lương tâm thật là một người đau khổ. Nhưng liệu có những kẻ chỉ biết ra mệnh lệnh mà không hề một chút băn khoăn tới số phận của những người lính và thân nhân của họ không? Đối với họ, những người lính chỉ như một đơn vị tính theo cấp số cộng chứ không phải là số nhân. Bốn là bốn chứ không phải là bốn mươi hay bốn trăm con người sẽ đau khổ bởi một quyết định của anh, dù quyết định đó đùng và những người lính đó đã hỉ sinh một cách cần thìết thì trách nhiệm oủa người chỉ huy
vẫn phải như vậy. "Họ đã hi sinh vì những quyết định của tôi". Đối với một người đa cảm và giàu tưởng tượng thì đó là cả một gánh nặng sẽ phải mang suổ't cuộc đời.

II
Không phải cố gắng nhiều lắm Chính và ba chỉến sĩ đi cùng với anh cũng đã luồn được vào giữa đội hình địch. Tiếng súng ở hướng đố diện đã ngừng nổ. Bọn chỉ huy địch đang ngơ ngác không hiểu những người lính vừa xuất hiện bắn nhau dữ dội với chúng đã biến đi đâu mất. Bất thình lình, tiếng súng, tiếng lựu đạn và tiếng thét "xung phong" đột ngột vang lên ngay giữa đội hình của chúng.
-   Bọn Duônl Bọn Duôn
Bọn lính Pôn Pốt hốt họảng la hét ầm ĩ và chạy rúm vào với nhau thành từng cụm. Khi nãy, tưởng đụng độ với lực lượng ly khải chúng hùng hổ bao nhiêu thì bây giờ chúng hốt họảng rối loạn bây nhiêu. Việc bộ đội Việt Nam đột ngột xụất hiện trong hậu phương của chúng là một điều bất ngờ lớn. Vì vậy chúng không kịp nghĩ ra cách đối phó.
Nhìn thấy chúng tháo chạy họảng loạn trong chớp đạn, Chính và các chỉiến sĩ của anh vô cùng khoái trá. Kỳ thực chưa bao giờ các anh được đánh một cách trực diện và hết mình như thế này. Trong những lần đi trinh sát, đụng địch, các anh chỉ đối phó qua loa rồi tìm cách vòng tránh. Còn bây giờ là một trận tập kích hẳn hoi. Nhưng khẩu tiểu liên của họ rê từng loạt ngắn nhưng vô cùng chính xác Mỗi lần họ bắn găm một loạt đạn là một vài tên địch đó xuông. Chỉ một lát, đội hình của địch đã rối tung, quang loác. Đã đến lúc phải di chuyển để hút địch theo mình. Chính thét lên:
-   Theo tôi!
Họ rời bìa rừng lao xuống khu đồi trọc vừa di chuyển vừa bắn trả lại, cố’ ý cho địch nhìn thấy Hình như sau một vài phút họảng loạn vì bị đánh vỗ mặt, bọn chỉ huy địch đã phát hiện ra đối phương chỉ có một nhúm người. Chúng hết toăng lên:
-   Xon rốc chôl! Loam poat khm’ăng! .
Chính cho anh em vận động qua một dải đồi nữa
rồi ra lệnh dừng lại:
-   Ta phải đãi chúng một chầu nữa! Tìm nơi ẩn nấp, đợi chúng ào qua rồi quất từ phía sau.
Một lát sau, bọn lính Pôn Pốt vừa la hét rùm trời vừa ào ào chạy qua. Đợi cho chúng lao xuống
triền đồi chừng một phần ba đội hình, Chính mới bật dậy, thét lớn:
-   Xung phong!
Một loạt lựu đạn nô tung. Sau đó là những loạt tiểu liên bắn găm cực kỳ chính xác. Phần đầu của đội hình bị quét quang.
-   Chạy!
Chính ra lệnh rồi bật dậy chạy lao xuông chân đồi như một mũi tên. Bỗng người chỉến sĩ trước anh ngã vật xuông và kêu "ỐÌ" một tiếng. Chính lao tới, xốc anh ta dậy:
r Sao vậy, Lai? Bị thương ở đâu?
-   Tôi... chết... chào...
Lai dướn người lên rồi trút một hỏi thở nặng. Địch ào ào xong tới ngay sau lưng họ.
-   Rút mau.
Chính ra lệnh rồi cúi xuông bế thốc người đồng đội đã hi sinh lên lưng mình. Nhưng anh chỉ chạy được một đoạn thì ngã vật xuống. Lai nằm đè lên người anh. Vất vả lắm anh mới lật được người lên thì những tên lính Pôn Pốt đã ào tới. Anh cắp ngang tiểu liên siết có. Thằng địch đi đầu hầu như đổ sập ngay dưới chân anh. Bọn địch vẫn ào tới. Anh lại siết có. Nhưng... súng không nổ! Hết đạn! Chính bật lê của khẩu tiểu liên và dùng toàn bộ sức mạnh của mình lao tới tên địch gần nhất. Nó
rú lên một tiếng khủng khiếp rồi bật ngửa về phía sau. Mất đà, Chính cùng đổ xuông theo. Anh chưa kịp bật dậy thì cảm thấy có một vật gì va mạnh vào đầu mình. Chỉ trong một giây, toàn bộ sức sống của anh bùng dậy. Anh chồm tới cái khối đen đang lao tới mình. Nhưng không kịp ! Một cái gì đó, nhọn và sắc cắm phập vào ngực anh. Theo bản năng, anh huơ- tay ra tóm lấy nó. Một con dao! Anh chỉ kịp hiểu như vậy và ngã vật xuông đè lên xác của tên địch ngay dưới chân mình.

IV
Đó là ngày thứ ba kể từ khi bộ phận ly khai quân đội Pôn Pốt rời khỏi cawn cứ của họ theo đề nghị của Tuấn và Bảo. Họ đã tới "khu rừng đen" cách biên giới hơn chục kilômet đường chỉm bay. Nhưng tới đấy, họ lại bị bao vậy chặt và bắt đầu phải trực diện chỉến đấu với địch để tự bảo vệ mình.
Dựa vào rừng rậm họ đã cản được hàng chục đợt tấn công của các đơn vị Pôn Pốt trong ngày đầu tiên. Nhưng tình hình đã trở nên nguy ngập vì đạn đã sắp hết và chút lương thực cuốỉ cùng đã sử dụng hết.
Năm giờ sáng, Ban chỉ huy hỗn hợp nhóm họp. Viên chỉ huy lực lượng ly khai, với đội mắt thâm quầng trũng sâu vì thìếu ngủ và lo nghĩ ngước nhìn hai sĩ quan Việt Nam, vẻ mệt mỏi thốt lên:
-   Chằng lẽ Các ông không yểu cầu được trên ấý giúp đỡ sao?
- Thưạ ông, chúng tôi đang chờ phiến liên lạc buổi sáng Chăc là phải có cái gi đấy. Tôi yêu cầu ông đông viên bộ đội của mình cố gắng giư vững tinh thần. Có lẽ chúng ta nên phân tán lực lượng thành từng nhóm nhỏ, luồn sâu vào rừng để bảo
toàn lực lượng cho đến khi bộ đội chúng tôi bên kia sang chỉ viện.
-   Nhưng... họ sẽ sống bằng gì?
-   Mọi người phải tự tìm lấy phương thức nào đó mà tồn tại. Ngay cả chúng tôi cũng vậy. Chúng tôi sẽ không rời các ông khi nào chúng ta chưa về tới bên kia, họặc giả cùng các ông hi sinh tại khu rừng này.
Bảo vừa địch xong câu nổi cuối cùng của Tuấn thì bỗng một sĩ quan trong đơn vị li khai từ đâu chạy xộc đến. Không nổi không rằng, anh ta nhẩy bổ tới trước mặt Tuấn, chĩa khẩu súng ngắn vào mặt anh:
Mày nổi đi! Mày định bán đứng chúng tao cho bọn Pôn Pốt, phải không?
Giọng hắn rít lên như một con thú. Đội mắt hắn long lên sòng sọc nhìn xoáy vào mắt anh. Tuấn khẽ nhếch một nụ cười. Viên đại tá vội bước tới định giật khẩu súng ra khỏi tay hắn. Nhưng bàn tay trái của hắn đã rút phắt ra một trái lựu đạn. Hắn cười man dại:
-   Ngài lui ra, nếu ngài muốn sống tới cái lúc bọn Pôn Pốt nổ dùng gậy đập chết ngài như đập một con chó! Còn tôi,tôi sẽ chết ngay tại đấy cùng với bọn Việt Nam này.
Im lặng. Một khoảnh khắc im lặng ghê rợn.
Bỗng anh chỉến sĩ thông tin hớt hải chạy đến, Bảo vồ vội lấy bức điện trong tay anh ta. Mọi người nín thở chờ đợi. Khẩu súng ngắn chĩa vào mặt Tuấn rung rung.
-   Các ngài! Chúng ta chấm dứt ngay tấn kịch này đi. Bộ đội Việt Nam đã được lệnh vượt biên giới để cứu chúng ta. Chúng ta phải cố gắng giữ vững cho đến khi họ tới!
Bảo nổi nhanh và mạch lạc bằng tiếng Khơme.
Mọi người lại im lặng. Khẩu súng ngắn chĩa vào mặt Tuấn bỗng rơi xuống đất. Và, tên sĩ quan vừa lên cơn bạo phản bỗng gục xuống khóc tru lên. Tuấn lặng lẽ bước tới, nhặt lấy khẩu súng rồi đỡ anh ta dậy, nhết nổ vào tay anh ta.
-   Thôi, anh trở về vị trí của mình đi, bọn Pôn Pốt sắp tấn công rồi đấy.
Anh nổi câu ấy một cách bình thản, gãy gọn bằng tiếng Khơme khiến tên sĩ quan súng sờ, hắn hầu như chưa tin ở tai mình khiến Tuấn phải mỉm cười, nhắc lại. Anh ta ngơ ngác run rẩy, hết nhìn anh lại nhìn vị đại tá chỉ huy của mình. Ông chỉ khẽ lắc đầu khoát tay ra hiệu cho đi. Anh ta run rẩy đi giật lùi, đội mắt anh ta dại đi, như sẵn sàng chờ đợi một viên đạn từ đấu đó sẽ găm vào đầu mình. Rồi chờ đợi mọi không thấy gì, anh ta quay đầu chạy cun cút. tôi .
Thế đấy... Nếu không có các ông thì... –
Viên đại tá mệt mỏi lên tiếng - Bâý giờ chúng ta phải làm gì ?
-   Khẩn trương củng cố lại bô đôi. Thông báo tin này cho họ biết và sẵn sàng đánh trả nhưng đợt tiến công đầu tiên trong ngày hôm nay của bọn Pôn Pốt. Chúng ta phải chuẩn bị tinh thần bám tru ở khu rừng này cho tới hết ngày hôm nay. Ngài vè triển khai bộ đội của ngài đi. Cón chúng tôi sẽ đảm nhiệm cản đich ở hướng chủ yếu như ngày hôm qua.
Viên chỉ huy cam kích bắt tay hai người và nổi khẽ;
Xin lỗi các ông về những điều vừa xảy ra.
-   Không sao. - Tuấn đáp và vỗ nhẹ vào vai ông ta. Chúng tôi tin ở ông.
-   Khi ông ta vừa khuâ't Bảo bỗng cất tiếng cười khô khốc.
-   Hừ...!,Cũng may mà ở nhà báo tin đến kịp, NẾU không thì chúng ta sẽ lôi thôi với họ. đấy. Chẳng lẽ, vì những thằng như cái thằng vừa chĩa súng vào mặt anh mà chúng ta phải mất gần một chục chỉến sĨ trinh sát dũng cảm hay saof?
-   Dĩ nhiên chúng ta chỉến đấu không chỉ vì những thằng như vậy. Nhưng thôi, bây giờ chưa phải là lúc cắt nghĩa mọi việc. Anh ở đấy và không được rời điện đài một bước, tôi ra chỉ huy anh em chúẩn bị chỉến đấu. Từ chỉều hôm qua tới giờ không
có cái gì vào bụng, thương chúng nổ quá!
Những phát đại bác 105 ly và đạn sủng cối các cỡ lại nổ vang. Cuộc tấn công của bọn Pôn Pốt lại bắt đầu. Suốt ngày hôm qua chúng đã tấn công vào cảnh rừng nay hàng chục lần nhưng đều phải lộn trở ra. Lực lượng phản chỉến đã chỉến đấu một cách ngoan cứơng. Ngay cả Kơ Niếp chỉ mới làm quen với vũ khí nhưng đã chỉến đấu rất dũng cảm bên các chỉến sĩ trinh sát Việt Nam, anh không chịu nhận phiên chế vào một tổ chỉến đấu nào của lực lượng phản chỉến. Anh khước từ một cách dứt khoát những gì dính dáng tới bọn Pôn Pốt kể cả những thức ăn, chỉến lợi phẩm mà họ kiếm được dọc đường. Dưới con mắt anh, những người lính phản chỉến chưa hoàn toàn thoát khỏi cái bóng ma ảm đạm của chế độ Pốn Pốt. Anh vẫn chưa thôi kinh tởm khi nhìn thấy những bộ quân phục mà những người lính phản chỉến tạm thời vẫn còn phải khoác trên người.
Pháo bắn một lúc một dầy hơn. Cả cảnh rừng chao đảo ầm ĩ bởi tiếng đạn pháo, đạn cối các cỡ. Rồi tiếng súng bộ binh mỗi lúc một sôi sục. Bọn Pôn Pốt bắt đầu tiến vào khu rừng một cách thận trọng.
Đội trinh sát bây giờ chỉ còn chín người thì Bảo và hai chỉến sĩ thông tin nằm ở phía sau đội hình. Sáu tay súng còn lại và Kơ Niếp hợp thành một tổ
do Tuấn trực tiếp chỉ huy bố trí dọc theo con suối nhỏ, hướng được coi là chính diện của trận đánh Tuấn chủ trương một lối đánh cơ động hợp với sợ trường của các chỉến sĩ trinh sát. sáu người chỉa làm ba cụm hỗ trợ cho nhau. Hễ cụm này nổ súng chặn địch thì cụm kia cơ động, luồn lách trong rừng tìm cách đánh thốc vào bên sườn đội hình địch. Địch vào đông thì lui hoặc ẩn nấp rồi tìm cách vòng sau lưng chúng mà đánh, buộc chúng phải quay lại đối phó... Bằng cách đánh ấy, suốt ngày hôm qua các anh đã quần cho địch mệt nhừ và không dám tự do xông thẳng vào trong rừng sâu. Nhưng ngày hôm nay sẽ khó khăn hơn vì đạn tiểu liên chỉ còn rất ít, lựu đạn, thứ vũ khí rất lợi hại trong tay lính trinh sát thì chỉ còn chừng mười trái. Đạn B40 cũng chỉ còn hai quả. Nếu không khôn ngoan thì chỉ đánh một chập là tay trắng.
Tuấn tập hợp các chỉến sĩ phổ biến bức điện quan trong mà anh vừa nhận được để đông viên anh em. Nghe xong, những gương mặt hốc hác của các chỉến sĩ đều sáng bừng lên.
Nhất định hôm nay bộ đội ta sẽ đến!
-   Dữt khoát là phảỉ như thế chứ!
-   Thôi, các bạn nghe đấy. Hôm nay vì vũ khí còn có hạn nên tôi chủ trưởng chỉ chia làm hai tốp chỉến đấu cơ động và hai tổ phải luôn theo dõi chi viện cho nhau kịp thời. Để địch vào thật gần mới
đánh thật mãnh liệt rồi cơ đông ngay, không được chậm trễ. Tôi phân công như sau đồng chí Tấn chỉ huy một tổ gồm đông chí Hải, đông chí Sửu, đông chí Phùng. TỔ còn lại tôi trực tiếp chỉ huy gồm đông chí Ban B.40, Kơ Niếp và tôi.
Một phát đại. bác nổ gần. Tiếng cành cây gấy răng rắc, mùi thuốc đạn xông lên nông nặc trong không gian.
-   Giá như có cái gì mà ăn thì cóc sợ - Ban vừa lên tiếng vừa nuốt nước miếng - Phải xem nhà bếp của tụi nó ở đấu mà tập kích một trận, thủ trưởng ạ.
-   Hôm nay phải chú ý thu cái chén nhé! - Tấn
nhắc mọi người - Tụi này mang thức ăn theo đấy. Mọi thằng một líp xôi gói lá thốt nốt và một con cá mặn.
Tụi nó gọi là mắm bồ hoóc.
-   Là cái quái gì mà chả được.
-   Có bọn chỉ mang theo một ít sắn luộc. Tụi nó cũng đói mà!
Những loạt tiểu liên nổ vang ngay trước mặt. Tuấn vội khoát tay:
-   Giải tán. Tấn cho tổ cơ đông về bên trái mà đón đánh. Ban và Kơ Niếp theo tôi
Anh vừa chạy vừa thở. Bụng quặn thắt, mắt họa lên vì đói. Vượt qua một giông đồi rậm rịt, anh bỗng thấy địch lố nhố trước mặt rất đông.
Chúng nó kia rồi! - Ban khẽ kêu lên - Bắn nhé
-   Khoan, cậu có nhìn thấy khẩu cối 82 chúng vừa giá xong kia không?
-   Thấy.
-   Vận đông lên giáng cho chúng nó một quả vào đấy. Bọn mình sẽ bắn yểm hộ cho cậu rút.
Ban luồn theo những bụi rậm những gốc cây lớn tới gần tầm bắn có hiệu quả rồi đứng nép vào một thân cây nâng súng lên. Một tiếng nổ dậy đất, rồi một khối lửa bùng lên chụp trúng khẩu cối. Bon địch chưa kịp hoàn hồn bắn trả thì Ban đã nhảy tới nằm vật xuống bên Tuấn.
Trúng không anh?
-   Khá lắm. Chúồn thôi!
Nhưng họ vừa bật dậy thì tất cả các cỡ súng của địch đều nổ rộ lên. Đạn găm phầm phập vào những thân cây.
Lá rơi rào rào như bão:
-   Né về bên trái!
Họ nhanh chóng ra khỏi tầm không chế của đạn bắn thẳng. Nhưng vừa lúc đó một phát đạn cối nổ bung ngay trước mặt. Tuấn đang chạy bỗng khựng lại, mắt nổi hoa cà họa cải rồi bỗng tối sầm lại. Anh lảo đảo rồi ngã vật xuống.
-   Anh Tuấn !
Ban thét lên một tiếng rồi lao tới bên người chỉ huy.
-   Anh ấy bị thương rồi!
Không biết tiếng, nhưng Kơ Niếp hiểu điều gì xẩy ra. Anh ta cũng lao tới nằm phục xuống bên hai ‘người và nói, tíu tít những gì không rõ.
Ban lật người Tuấn lên và thấy máu đang trào ra từ ngực bụng và cả đầu anh. Ban ném vội khẩu B.40 cho Kơ Niếp rồi tìm bông băng vội những vết thương cho Tuấn. Máu ra nhiều, cả mấy cuộn băng nhanh chóng đẫm những máụ.
Anh Tuấn! Anh Tuấn!
Tuấn khẽ mơ mắt, miệng mấp máy, tay anh nặng
nhọc chỉ về phía rừng. Ban hiểu rằng Tuấn muốn anh đưa anh ấy về chỗ anh Bảo. Sau khi băng hết các vết thương ở bụng, ở ngực và ở đầu Ban vội xốc Tuấn lên nhưng Kơ Niếp đã qùy xuống, ra hiệu cho anh đật Tuấn lên vai mình. Ban vội làm theo ý anh ta vì anh còn phải canh chừng bọn địch rượt theo.
Nửa giờ đông hồ sau họ mới về tới chỗ Bảo và các chỉến sĩ thông tin. Nhìn thấy Kơ Niếp cõng một người trên vai chạy tới Bảo vội bật ngay dậỳ, anh hiểu ngay rằng người đó là Tuấn.
-   Sao thế?
Anh xô tới đỡ Tuấn từ trên vai Kơ Niếp xuống, máu của Tuấn ướt đẫm cả lưng áo của Kơ Niếp. Ban vừa thở hổn hển vừa nổi đứt quãng:
-   Anh ấy bị thương... đạn cối... ở đầu... ngực,bụng... nhiều lắm.
Bảo vội lật áo của Tuấn ra, mắt anh bỗng sững sờ khi nhìn những mảng na pan bây giờ đã đỏ những máu của vết thương mới. Lòng anh bỗng dưng đau thắt lại, nước mắt tự dưng trào ra.
-   Tuấn... Tuấn... Tỉnh lại xem nào!
Tuấn từ từ mở mắt. Một mảng sương mù bao phủ trước mặt anh. Từ đám sương mù đó vang lên tiếng gọi tên anh. Rồi như những tia nắng vừa lóe lên đám sương mù giãn ra và từ đó hiện ra gương măt của Bảo, đẫm nước mắt.
-   Khóc à... anh mệt mỏi mỉm cười - không sao đâu... có lẽ mình... mình vừa thấy lại con giao long. Có bắt được liên lạc không?
-   Có! Có! Bảo lắp bắp trả lời - Cuộc tấn công đã bắt đầu. Ớ nhà cho phép ta lên máy liên tục chờ liên lạc với những đơn vị đang hành tiến. Ta đã bắt được liên lạc với một đơn vị xe tăng...
-   Xe tăng à? - Đội mắt Tuấn bỗng ánh lên - Cậu tin là như thế chứ?
-   Tôi đã nói chuyện trực tiếp được với họ. Và đã chỉ thị tọa độ nơi đứng chân của ta cho họ biết. Có lẽ chỉ một hai tiếng nữa họ sẽ tới đấy... Thôi, để mình tiêm cho cậu một mũi trợ lực và một mũi cầm máu, mình có mang theo một ít thuốc đấy.
-   Nhưng anh không còn nghe tiếng Bảo nổi gì nữa. Cái màn sương đục kia lại lờ đờ trôi đến và cuộn lấy anh như nâng bỗng anh lên. Anh thấy thật nhẹ nhóm và dễ chịu. Sau đó anh như chìm hẳn vào một cõi mênh mong vô định, không bờ không bến.

Đoạn kết

"Sau mỗi chuyến đi, thật hạnh phúc khi được nói rằng "Thưa các đồng chí chúng tôi đã mang về đây một sự thật đầy đủ”. Nhưng liệu có một sự thật đầy đủ hay không? Một sự thật đầy đủ có lẽ phải là một sự thật khó chấp nhận nhất, vì nó khác nghiệt đến lạnh lùng”
Nhật ký của một người lính trinh sát

[/i]
   I
-   Thế là cuối cùng mọi việc đã xong xuôi. Một tiếng đồng hồ nữa Tình sẽ lên tàu trở về miền Bắc. Cùng đi với anh còn có đồng chí trợ lý chính sách của sư đoàn. Anh ta đã mang đầy đủ các loại giấy tờ cần thìết, đủ để thòa mãn tất cả những cơ quan hành chính   nghiêm ngặt và lạnh lùng ở địa phương
để họ   có   thể   vui vẻ chấp nhận sự hi sinh của một
người lính. Rõ ràng họ không có lỗi gì trong chuyện này. Không phải họ đã vạch những nét bút chì ngu xuẩn kia. Còn bây giờ thì họ có thể yên tâm, tha hồ mà biểu hiện sự tôn trọng những hy sinh cao cả của một người lính và sẽ có đủ điều kiện để chúng tỏ sự biết ơn của họ đối với thân nhân của liệt sĩ.
-   Các DÒNG chẽ vô nghĩa mất tích không rõ ràng sẽ được xóa trong các loại sổ sách và sẽ được thấy bằng DÒNG chữ hi sinh vì Tổ quốc đầy gợi cảm.
-   Suy cho cùng thì mọi lỗi lầm là ở chính những người lính. Vậy thì họ phải đi mà lo sửa chữa lỗi lầm của nhau.
-   Bây giờ thì mọi việc đã sáng tỏ, mặc dù với anh, mọi việc thực ra đã sáng tỏ từ ngày ấy, từ cái lúc anh đặt người đông chí thân yêu của mình xuống lòng đất. Nhưng... đấy mới là sự thật của anh, của các anh, một nhóm trinh sát. Từ sự thật của một người, của một nhóm người, đến sự thật của toàn thể mọi người còn là một khoảng cách.
-   Ông Đốc đã huy động cả gia đình ra ga tiễn anh. Ngoài họ ra có Giáp, đội trưởng SBC. Anh ta vừa kết thúc một cuộc săn đuổi gay cấn suốt đêm hôm qua và đã kịp đến nhà ga trình diện "cựu trung đội trưởng” của mình với một vết dao sướt qua bên má phải. Nhìn thấy miếng băng dán trên má anh ta, ông Đốc có vẻ nghi ngại, còn cô con gái ông ta thì kiêu hãnh quay mặt đi và ghé vào tai anh trai mình nói nhỏ: "Trong hắn cứ như một tến tướng cướp
ấy! Ông trẻ nhà mình mà cũng chấp nhận được thứ bạn bè kỳ quặc vậy hả?".
-   Chúc mừng ông đã thành công - Giáp siết chăt tay Tình bằng cái siết tay truyền thống của người lính trinh sát - Việc làm của anh đã khiến tôi băn khoăn rất nhiều về cái tên tưởng cướp mà tôi đã kể cho anh nghe. Có lẽ tôi đã có một sai lầm khi chuẩn bị hồ sơ để đưa hắn ra xử án. Tôi chưa làm sáng tỏ được cái "nét bút chì oan nghiệt" kia để làm rõ hơn nguyên nhân dẫn đến sự phạm tôi của hắn .Nếu điều đó được đưa ra ánh sáng, được lưu ý với tòa án như một trong những lý do biện hộ, có lẽ hắn sẽ bị trừng phạt nhẹ hơn. Nhưng không sao hắn vẫn đang còn nằm trong nhà giam. Tôi xin hứa với anh sẽ tìm ra cái nét bút chì ngớ ngẩn kia sẽ lấy đầy đủ mọi chúng cứ để có thể xin ân giảm cho hắn một vài năm tù.
Tình khẽ gật đầu:
Đó là việc nên làm, Giáp ạ. Trừng phạt kẻ tội phạm đã bị sa lưới pháp luật thì thật dễ dàng nhưng làm sáng tỏ con đường đi đến tội ác thì thàt khó khăn. Điều đáng nổi nhất là sau tất cả mọi điều, chúng ta biết rằng trước khi phạm tội, tất cả họ đều là những con người chân chính, tốt đẹp. Hiện nay, thật là may mắn vì chúng ta đang còn có chỗ để mà đổ lỗi, mà biện hộ cho mình, đó là chiến tranh. Nhưng rồi đấy, chiến tranh sẽ phải
kết thúc, bằng cách nào đó thì con người cũng phải gạt bò sự vô ly đó ra khỏi cuộc sống của mình. Lúc đó chúng ta sẽ đó lỗi cho cái gì?
-   Đúng thế - Giáp gật đầu tán thành những điều Tình vừa thổ lộ - Làm công tác này tôi mới hiểu rằng, chiến tranh đã tàn phá con người khủng khiếp đến như thế nào. Ngay cả khi con cháu chúng ta phải đến các viện bảo tàng mới nhìn thấy những dấu vết di căn Độc hại của nó vẫn tiếp tục hoàn thành trong máu của họ. Vì vậy, những người thuộc thế hệ được sống trong bão lửa của chiến tranh như chúng ta hôm nay, phải tiến hành những cuộc tự phẫu thuật tự tẩy rửa mình một cách không thương xót và trung thực. Có như vậy chúng ta mới có hi vọng chóng lại được những di căn Độc hại của chiến tranh đã nhiễm trong tâm hồn mình.
Đã đến giờ vào ga lên tàu. Tình bước tới nói lời tạm biệt với gia đình ông Đốc. Ông già không nén được xúc đông ôm choàng lấy anh, mắt rân rấn lệ:
-   Bác cho gia đình tôi gởi lời chào bà con nội tộc ngoài đó. Chưa biết bao giờ tôi mới có thể ra thăm lại quê cha đất tổ và bà con thân thuộc. Mong mọi người tha lỗi cho tôi.
Độ là người cuối cùng bước tới bên Tình. Anh không nói mà chỉ lặng lẽ ổm choàng lấy Tình. Nhưng, trong sự ghì siết giữa hai thân thể họ đều cảm thấy sự hòa quyện, réo sôi của DÒNG máu, của
những gắn bó truyền kiếp vô hình nhưng bền bỉ mà không một sức mạnh nào có thể phá vỡ nổi
-   Cháu sẽ sắp xếp để ra lại... mong ông cố giữ gìn sức khỏe.
Độ thầm thì những lời dặn dở bên tai anh... Cô con gái của ông Đọc, người có nhiều ác cảm nhất với "ông trẻ Cộng sản” cũng bước tới bên họ lúc nào chẳng rõ. Sự biểu lộ tình cảm một cách không giấu giếm của những người đàn ông dũng cảm và từng trải trong gia đình đã khiến lòng cô lay động. Cô bỗng hiểu những thành kiến của mình thật trẻ con và vô lý biết bao.
Phút cuốì cùng, cô mạnh dạn bước tới và nắm chặt lấy tay Tình, đôi mắt cô cũng bắt đầu ứa lệ.

II
... Người đàn ông có gương mặt thông minh và rắn rỏi vừa bước tới. Anh ta lặng lẽ ngước nhìn anh từ đầu đến chân rồi mỉm cười.
-   Thế đấy, cậu mãi mãi là một người may mắn. Trên gương mặt của cậu vẫn không có một vết sẹo nào cả, mặc dù trên người cậu bây giờ, bên cạnh cái mảng sẹo na pan vĩ đại kia, lại chóng chất thâm những vết sẹo mới. Những vết sẹo của cuộc chiến
hôm nay. Thần chết đã bất lực trước cậu trong khi hắn ta lại quá dễ dàng để tóm được nhiều thàng. Thậm chí có nhừng thằng ngu ngốc tới mức, hắn ta chưa vung lưỡi hái lên thì chúng nó đã vội lăn đùng ra rơi - Nhưng có lẽ số cậu không được chết một cách oanh liệt mà thôi. Cái xứ sở này còn lắm kẻ thù họ còn cần tới những người dũng cảm và thông minh như các cậu.
-   Này, hãy nói cho mình biết đi - anh nài nỉ - cậu còn sống hay đã chết?
-   Chẳng lẽ cái điều vớ vẫn đó lại khiến cậu bận tâm nhiều hơn hàng vạn điều rắc rối ở cuộc đời này sao?
-   Đúng vậy, điều đó hệ trong lắm. Mình muốn biết có thật cậu đã sống lại và đã thấy đổi những quan niệm sống của mình hay không? Bởi vì nếu sự thật là như thế thì... thật khủng khiếp!
-   Đó chỉ là một nửa sự thật. Mình không thể sống lại. Nhưng những quan niệm sống của những con người như mình thì họàn toàn có thể thấy đổi. Điều thấy đổi đó diễn ra ở mình thì cậu buồn nhưng trên thực tế nó đang diễn ra trong hàng ngàn người khác.
-   Có thể... có thể - anh lắp bắp - có thể xẩy ra điều đó ở hàng ngàn người khác, nhưng không thể xảy ra điều ấy ở cậu hay ở mình!
Anh ta lại bật cười:
-
-   Điều gi cũng có thể xẩy ra cả. Cái có thể là cái vĩđại nhất của tạo hóa. Người ta sở dĩ đau khổ vi cứ khư khư tin rằng có những cái bất biến, cái duy nhất đúng; và lấy đó làm thước đo, làm hệ quy chỉếu để phán xét chính mình và phân xét mỗi người. Có một DÒNG sông Mixixipi vĩ đại nhưng không vì vậy mà chỉ có nó được gọi là DÒNG sông. Còn đỉnh Everest vời cao, nhưng không phải chỉ có nó được coi là núi.
-   Vậy thì... chân lý ở đâu?
-   Chân lý lớn nhất là tình yêu thương con người Nhưng cũng có hàng ngàn con đường để đạt tới chân lý ấy. Hãy chấp nhận những đại lộ, nhừng DÒNG mạch chính để đi tới đó. Nhưng cũng đừng quên còn có những con đường mòn, phải xuyên qua rừng sâu núi cao, phải vượt qua hàng ngàn cạm bẫy để đi tới đích.
-   Mình mệt mỏi lắm rồi.
-   Những người anh hùng không được phép mệt mỏi - Anh ta khẽ nháy đôi mắt tinh nghịch - Tuy nhiên vẫn được phép nghỉ ngơi tí chút để lấy lại sức lực và nhóm lại trong lòng ngọn lửa say mê.
-   Nhưng mình không phải là một người anh hùng. Mình chỉ muốn làm một con người bình thường mà thôi!
-   Làm một con người bình thường ư? Khó đấy! Cậu đã lựa chọn xong rồi. Đó cũng là một sự lựa
chọn xứng đáng. Đông-Kisổt cũng đã trở thành bất tử giống như Napôlêông vậy.
Anh mỉm cười, mệt mỏi:
-   Trong mình có giống một chàng Đông-Kisốt không?
-   Còn lâu cậu mới đạt được tới sự họàn thiện Đông-Kisổt... - Anh ta cười hóm hỉnh. Bởi vì cậu thì đa nghi và hay dao động, còn Đông-Kisổt thì cả tin và kiên định. Với Đông-Kisốt thì mọi người đàn bà đều là đấng giai nhân tuyệt sắc, còn cậu thì chỉ chọn có hai người, mỗi người cho một cuộc viễn chinh.
-   Họ đâu cả rồi? - anh thảng thốt kêu lên.
-   Họ đang chờ cậu ngoài kia và đã nhớ không biết bao nhiêu là nước mắt vì cậu. Mình ngờ rằng cậu sống lại được cũng là vì cố những DÒNG nước mắt ấy.
-   Cho tôi dậy! Cho tôi dậy!
Anh vừa rên là vừa giẫy giụa trên giường. Một đội tay mềm mại vội đỡ lấy anh, một giọng nói ngọt ngào vang bên tai anh.
-   Yên nào... anh chưa thể ngồi dậy được đấu. Thế, để em nâng đầu giường lên một chút nhé. Đấy, anh có thể nhìn thấy mọi vật ngoài cửa sổ.
Anh ngơ ngác nhìn người con gái mặc áo choàng trắng muốt.
-   Nhưng... họ đâu cả rồi?
-   Ai... một người tên là Bảo ấy à? Hay một người Campuchia, anh vẫn thường gọi tên họ mà. Khiếp anh đến là hay mê man. Lần nào anh cũng gọi anh Bảo và hỏi hoài là xe tăng đến chưa?
-   Thế... họ đã đến chưa? Đơn vị xe tăng ấy?
Cô gái mặc áo choàng trắng che miệng cười;
-   Em làm sao biết được? Họ đến đây làm gì? Đấy là bệnh viện cơ mà. Nhưng em biết rồi, anh Bảo dặn em rằng, lúc nào anh tỉnh dậy và có hỏi lại cái câu vừa rồi thì em phải trả lời là mọi việc đã ổn cả rồi.
-   Anh Bảo đã đến đấy à?
-   Anh ấy đến đấy ba lần. Lần thứ ba anh ấy đưa hai cô gái tới.
-   Ai? Thư, vợ anh ấy và...
-   Chị Thủy, đúng chưa? - Cô gái nhìn anh, cười ranh mãnh.
-   Cô ấy đã đến đấy rồi sao? Nhưng đây là...
-   Bệnh viện Thống Nhất, thành phố Hồ Chí Mình. Anh rõ chưa nào? Thôi, thế là anh tỉnh hẳn rồi. Chị Thủy sắp đến đấy đấy, hẳn là chị ấy mừng lắm. Hôm nào chị cũng tới đấy, ngồi trên cái ghế con này này, nhìn anh và khóc họài.. Em dỗ thế nào cũng chẳng được. Khiếp, chị ấy yêu anh đến thế thì thôi... Vậy mà trong khi mê man, anh chẳng một lần nào nhắc tới tên chị ấy. Em cứ phải nói dối hộ anh đấy. Mỗi lần chị ấy đến em lại bảo rằng anh ấy vừa mê man và luôn miệng gọi tên chị. Tôi nghiệp, đàn ông các anh sao mà sắt đá?
-   Nhưng... tôi có biết tôi mơ thấy những gì đấu?
-   Thôi anh đừng nói nữa, sẽ mệt đấy. Bọn em sẽ xét tội anh sau. À , hay em mở đài cho anh nghe nhé.
-   Cũng được. Tôi vừa ở thế giới bên kia trở về, cũng cần phải biết ở thế giới này đã diễn ra những trở gì khi tôi vắng mặt.
Cô gái mặc áo choàrig trắng bước lại bên bức tường đối diện. Trên tường có gắn một may thu thanh. Những ngón tay trắng hông của cô nhẹ nhàng xoay núm điều chỉnh.
Một tràng vỗ tay vang lên như sấm. Rồi tiếng diễn giả:
... Thưa đông bào! Mặt trận dân tộc cứu nước Campuchỉa ra đời là một sự kiện trong đại trong đời sống chính trị của nhân dân ba nước Đông Dương chúng ta, Cương lĩnh chính trị của mặt trận là bản tuyên ngôn chiến đấu của nhân dân Campuchia anh em nhằm tiêu diệt bọn diệt chủng Pôn Pốt, chống lại mọi âm mưu thâm độc của các lực lượng phản động quốc tế đang mưu toan chia rẽ nhân dân ba nước Đông Dương để thực hiện âm mưu bành trướng bá quyền của chúng đối với cả
vùng Đông Nam châu A...
Có gái nhíu mày rồi bước tới Cúp may:
-   Sao cô lại tắt đi? - Tuấn ngơ ngác hỏi.
Cô gái khẽ phẩy tay:
-   Tường thuật cuộc mít tinh của thành phố chào mừng Mặt trận của Campuchỉa vừa thành lập đấy mà. Chuyện chính trị, chán ngắt ấy mà anh. Thôi anh nằm yên mà nghỉ đi. Để em ra coi chị Thủỳ có tới, em gọi chị ấy vô gặp anh, coi còn có lý hơn
Cô đưa cho anh một li nước, giục uống, vén lại chăn mền cho anh rồi quầy quả đi ra. Anh nhìn theo cô và toan gọi cô quay trở lại. Tự nhiên anh thấy sợ sự vắng vẻ, lạnh ngắt này. Hóa ra anh đang nằm trong một quân y viện lớn tại Sài Gòn. Đã bao nhiêu ngày kể từ cái buổi sáng anh bị thương. Sau đó là những gì đã xảy ra? Thủy đã chưa khỏi vết thương và Mặt trận của Campuchaa đã ra đời? Anh bỗng thèm được gặp Bảo để hỏi xem các anh đã đóng góp được những gì cho sự ra đời của một tổ chức cách mạng như vậy? Chắc là phải có mặt những người sĩ quan, những người lính trorng nhóm li khai mà các anh đã đón về. Họ hẳn đã được tập họp lại cùng với nhiều nhóm khác hợp thành một lực lượng to lớn đứng dưới cờ của Mặt trận Dân tộc cứu nước Campuchỉa. Nhưng còn đội trinh sát của anh, những ai còn, ai đã hy sinh thêm nữa. Khi anh ngã xuống, cái con số mười bẩy kỳ lạ đã rút
gọn thành con số chín. Anh đã không chết, vậy cái con số ấy sẽ còn là số mấy?
Nhưng dù sao thì những người lý khai với chính thể Pôn Pốt cũng đã được tập hợp. Và, có thể một lát nữa anh và Thủy cũng sẽ được gặp nhau. Đó là những điều quan trọng nhất.
Còn giấc mơ vừa rồi thì sao? Có hay không CÓ?
Hay đó cũng chỉ là cuộc đối thọại trong tiềm thức của chính mình?

III
Cô đứng bồn chồn bên hành làng trước của nhà chờ vào thăm nuôi thương bệnh binh. Ngày nào cô cũng đến đây và ngồi đợi đến giờ được phép vào thăm thương binh. May sao, cô đang còn được nghỉ việc sau khi đã điều trị vết thương ở bệnh viện ra. Người ta đã cấp cho cô một phiếu đi an dưỡng ở Vũng tàu, đáng lẽ cô đã đi. Nhưng rồi vợ chóng Bảo đến tìm cô, Sau khi rào trước đón sau, họ đã cho cô biết cái tin khủng khiếp ấy.
Khi chính mình bị thương cô chưa bao giờ khóc, nhưng hôm ấy có khóc mới ghê chứ? Anh Bảo đã không chịu nổi phải bỏ ra khỏi phòng. Thư đã trổ hết mọi tài ăn nói để an ủỉ cô, nhưng vô hiệu. Rồi thì chính Thư bỗng dưng cũng ôm mặt khóc rưng rức. Khi Bảo trở vào, thấy hai cô gái cùng nhau xì xựt, anh giận sôi lên, mắng cho một hồi "Thôi đi, các cô hay thật đấy! Trong khi các cô đang nỉ non với nhau ở đây thì rất có thể anh ấy đang quằn quại vật lộn với cái chết! Đứng cả dậy, đi rửa mặt rồi đi ra xe đến bệnh viện!".
Cái giọng ra lệnh của anh ấy đã có hiệu lực. Thủy cuống cuồng chuẩn bị, hết nhắc cái nằy lại nhắc cái khác để rồi trở ra xe với hai bàn tay không và mái tóc rối bù chưa kịp chải.
Cô trả lại   phiếu an dưỡng và ngày nào   cũng   tới
đấy. Cô chờ   đợi   với một sự căng thẳng   tột   độ   cho
đến khi được phép vọt qua cái cổng sắt kia, tới bên anh. Cô tớỉ, ngồi bên chỉếc ghế nhỏ kê cạnh giường của anh rồi vừa ngắm anh vừa lặng lẽ khóc.
Chưa một   lần   nào anh tỉnh dậy.
Chưa một   lần   nào anh nhận ra em.
Các bác sĩ bảo em rằng có nhiều hi vọng là anh sẽ qua khỏi. Nhưng có lẽ họ an ủi em đó thôi.
Ôi, em đã từng sợ hãi biết bao khi nghĩ rằng mình sẽ chết mà không được gặp anh.
Em đã yêu anh. Đã yêu anh ngay từ khi chúng mình chia tay nhau. Sáng hôm ấy, khi anh đi rồi, em đã khóc như một đứa trẻ. Những người trong cơ quan đã phải dỗ dành, an ủi em mãi. Em Ân hận rằng tại sao mình đã không nổi với anh một lời
rằng: "Em yêu anh!". Nếu anh không trở lại nếu anh chỉ coi đó là một cuộc gặp gỡ tình cờ thì thật bất hạnh cho em.
Nhưng anh đã trở lại. Đã trở lại vào đúng cái lúc em cần anh nhất. Đúng cái lúc em cần đến sức mạnh của tình yêu để vượt qua cái chết...
Bây giờ đến lượt anh phải chiến đấu với cái chết. Liệu em có giúp được gì cho anh không?
Nếu không một lần anh tỉnh dậy. không một lần anh nhận ra em, anh cứ đơn độc như vậy mà ra đi thì em sẽ đau khổ biết nhường nào?
-   Chị Thủy! Chị Thủy!
Cô y tá trực phòng hối hả gọi Thủy từ bên kia hàng rảo sắt. Nhìn thấy cô, Thủy bỗng tái mặt, chân tay run lẩy bẩy... Chưa tới giờ thăm bệnh, cô ấy ra tìm mình làm gì? Hay là...? Thủy chạy ào tới bên hàng rào với tất cả sức lực còn lại.
-   Có chuyện gì thế, Nụ? Trời ơi, nói nhanh lên... anh ấy làm sao rồi?
Nhìn thấy vẻ hốt họảng trên gương mặt Thủy, cô y tá tự nhiên cũng cuống quít cả lên, cô muốn nói, muốn kêu lên, nhưng miệng cô cứ cứng ngắc lại:
-   Chị... anh Tuấn ... ấy...
-   Sao? Trời ơi! Sao... ?
-   Anh ấy tỉnh rồi..., ư... anh ấy gọi chị...
   - Gọi tôi à? Trời ởỊ, làm thế nào vào được bây
giờ?
Thủy cuống quít chạy dọc theo bờ rào sắt khiến Nụ cũng hốt họảng chạy theo.
-   Khoan đã... để em thử nói với bác thường trực
*   Nhanh lên? Nhanh lên nhé!
Nụ hốt họảng chạy vào phòng thường trực Không hiểu cô nổi những gì, Thủy chỉ thấy cô hết họa chân múa tay lại giậm chân thình thịch. Một lát sau cô điệu được ông thường trực ra phía chỉếc công sắt, Thủy vội vã xách chỉếu tủi da của mình lên rồi chạy về phía ấy.
Chiếc công sắt mơ. Cô ùa ngay vào khu điều trị. Nụ vừa hối hả chạy theo vừa nổi trong hỏi thở:
- Chị Thủy, cẩn thận kẻo bác sĩ trông thấy thì chết cả nút đấy. Theo em, đi lối này để khỏi qua phòng bác sĩ chủ nhiệm khoa.
Họ rón rén tới của phòng Tuấn đang nằm, trong điệu bộ họ hệt như những tên gian tế.
-   Chị chờ em một lát. Đừng để anh ấy bị xốc!
Một phụt chờ đợi mà Thuỷ có cảm giác nó dài
Đằng đẵng như cả năm trời.
Cánh của vừa hé mơ. Cô y tá nhẹ nhàng lách   người ra.
-   Chị vào đi, anh ấy vẫn còn tỉnh... Em... chưa báo gì cả, chị phải khéo nhé!
Anh đang nhìn ra những chiếc lá ngoài của sổ. Những chỉếc lá nhỏ nhoi, mong mảnh như bàn tay con trẻ cứ xoa lên mãi của hình như muốn vẫy gọi anh vậy. Ước gì mình được ra đến đấy, áp mặt vào của kính mà nói chuyện với những chỉếc lá kia. Hình như cô y tá vừa bước vào, sau đó là tiếng cửa mơ, tiếng thì thào như gió thoảng. Rồi lại có tiếng chân bước ngập ngừng. Anh định ngoái lại nhìn, nhưng cái cổ cứng ngắc, mình mẩy đau ê ẩm. Tiếng chân bước lại gần, lại gần nữa. Tim anh đột nhiên đập nhanh hơn.
-   Em phải không, Thủy?
-   Vâng, em đấy - giọng cô run run - anh bình tĩnh nhé!
Anh khẽ bật cười:
-   Đừng dọa anh! Có gì mà phải sợ nào? Em đi về phía này đi, anh không thể quay lại được.
Cô lần từng bước nhỏ như một đứa trẻ tập đi quanh chỉếc giường cao ngang tầm bụng. Rồi, cô hiện ra trước mặt anh với gương mặt quen thuộc, trắng xanh, đẫm nước mắt. Bàn tay họ lúa vào nhau.
-   Em... Kỳ diệu quá! Mọi việc đều ổn cả, phải không?
Vết thương của em thế nào?
-   Em khỏi hẳn rồi... Bây giờ... em biết làm gì để giúp anh?
Em đã đến, thế là được rồi. Em không thấy đối với anh như vậy là cà một niềm hạnh phúc hay sao?
Cô lặng lẽ ôm lấy mái đầu của anh kéo vào ngực mình:
-   Em có thể làm gì đó... Em biết, em có thể làm được một việc gì đó giúp anh... Chẳng lẽ... em vô tích sự đến thế sao?
-   Vậy thì... em hát đi vậy.
-   Hát à? Ngay ở đấy ư?
-   ừ, hát nhỏ thôi. Hát ru ấy...
Cô ghì chặt hơn nữa mái đầu của anh vào lòng mình, bồi hồi thổn thức. Đã mấy lần tiếng hát ngân lên trong lòng cô nhưng vẫn không sao bật lên được thành lời...
HÀ NỘI 5-1987

Lịch sử Quân sự Việt Nam

Thư viện Lịch sử Quân sự Việt Nam => Văn học chiến tranh => Tác giả chủ đề:: danhthanh trong 20 Tháng Mười Một, 2014, 11:18:04 pm