Lịch sử Quân sự Việt Nam

      Sáu mươi ngày ở Sài gòn (Nhật ký)
      Tác giả: Thành Tín (Bùi Tín)

      Nhà xuất bản Văn học ấn hành – Năm 1974
      In lần thứ nhất 10.200 cuốn – Nộp lưu chiểu tháng 7 năm 1974
      Số hóa: Huytop

 ..............................................................................  

     Thứ hai ngày 29-1-1973

     8 giờ 15. Lên đường

     Đoàn xe dài theo đường Điện Biên Phủ qua Bờ hồ Hoàn Kiếm, ra bờ đê sông Hồng; đường phố Hà Nội rợp cờ đỏ sao vàng. Niềm vui chiến thắng trên gương mặt mỗi người dân thủ đô.

     Ở các góc đường, hàng dài người mua báo. Báo Nhân dân và Quân đội nhân dân ra số đặc biệt. Nhiều hàng chữ đỏ tươi.

     Xe qua cầu phao, qua phố Gia lâm vào sân bay Gia lâm.

     8 giờ 40 phút, đoàn xe đỗ trước phòng khách sân bay.

     Không khí nhộn nhịp, những hố bom B52 phía sân trước đã san phẳng. Lá cờ phấp phới trên Đài chỉ huy tươi hẳn lên giữa nắng mới.

     Anh em ta quân phục chỉnh tề. Nữ đồng chí B phục vụ ở sân bay khen: “Anh em mình hôm nay đẹp quá!”. Mũ lưới trai, quần áo Ga-bác-đin, cuống huân chương, giày đen cao cổ bóng loáng. Có tiếng cười: “Sắp nhập thành Sài gòn mà! Oách quá!”

     Nét mặt ai cũng tươi tắn, nghiêm trang. Niềm vui trước chiến thắng lịch sử. Nhiệm vụ mới ở Sài Gòn, ở miền Nam là một sứ mạng nặng nề. Thời kỳ mới, một cuộc chiến đấu mới, gay go, phức tạp bắt đầu.

     Từng nhóm, từng nhóm nói chuyện. Những cuộc gặp thú vị. Các chiến sĩ bên nhau. Các binh chủng gặp nhau. Những chiếc máy ảnh bấm lách tách. Kỷ niệm.

      Vài mái tóc lốm đốm bạc bên những thanh niên mười tám đôi mươi.. Giọng Nghệ Tĩnh, giọng Hà Nội hòa với tiếng Sài Gòn, tiếng Khu Năm. Một cuộc hội ngộ thú vị giữa những người vừa rời vị trí chiến đấu đi làm nhiệm vụ mới.

      9.30: Đài chỉ huy sân bay rộn rã. Hai chiếc máy bay Hoa Kỳ xin phép chuẩn bị hạ cánh để đón đoàn Đại biểu quân sự ta. 9 giờ 58 phút, hai chấm đen xuất hiện từ phía đông nam. Hệ thống  ra-đa ta đã quản lý hai máy bay đối phương rất chặt. Đường bay qua Đà Nẵng, ven bờ biển đến Cửa Đáy. Rồi Cửa Đáy – Nam Định – Hà Nội. Độ cao 6000 mét. Tốc độ 600km/giờ. Đồng chí Yên theo dõi đường bay cười rất tươi: “Sau khi nó phải ký hiệp định rồi có khác. Lần đầu tiên máy bay Mỹ xin phép vào vùng trời ta và bay theo đúng hành lang, độ cao, tốc độ do ta qui định”.

     Đúng 10 giờ 5 phút, chiếc C 130 thứ nhất chạn bánh trên đường băng, giảm dần tốc độ, từ từ quặt sang bên trái, vòng vào sân đỗ, dừng lại theo sự chỉ dẫn của sân bay ta bằng những ký hiệu quốc tế. Bốn động cơ lần lượt tắt ba, một động cơ vẫn nổ.

     Chiếc máy bay vận tải quân sự tên Héc-quyn-lơ này mang số hiệu 21794. Sơn loang lổ xanh và màu đất thô. Mình cá trắm, bụng sát đất, đuôi vắt lên.

     Mười phút sau, theo đúng qui định, chiếc C 130 thứ hai hạ cánh. Số hiệu 21857. Đậu bên trái chiếc thứ nhất.

     Viên thiếu tá No-en To-mớt, gày, cao cùng với trung sĩ phiên dịch Oa-ren Ru-xô, nhân viên của đoàn Mỹ trong Ban liên hợp quân sự bốn bên, đến gặp Ban giám đốc sân bay Gia Lâm.

      Họ đưa giấy giới thiệu. Ngượng nghịu, dè dặt. Tay cầm mũ mềm: “Thưa quý ngài, thưa quý ngài. Chúng tôi ra đây để rước quý ngài vô Sài Gòn".

     Ta đối xử lịch sự. Mời ngồi. Nước giải khát.

     Tổ lái C 130 được đưa vào nơi nghỉ. Lái chính E-pon-bao, lái phụ Con-son, hoa tiêu Pi-tơ-xơn, kỹ sư hàng không  Ghi-li-ê-nô, thợ máy Co-vit và Spê-na-li…thay nhau bảo dưỡng máy bay rồi vào uống nước cam, cà-phê, bánh ngọt. Dè dặt, có phần sượng sùng lúc đầu, sau tự nhiên hơn. Hai tên ngụy làm nhiệm vụ thông tin liên lạc cho Mỹ đứng trên sân bay nhìn ngang ngửa, trơ trẽn.

     Đúng 11 giờ. Đoàn ta tập hợp trên sân bay.

     Anh Đạo, anh Đôn cùng đông đảo các tư lệnh và chính ủy các quân chủng, binh chủng, các đồng chí ở cơ quan Bộ quốc phòng, Tổng tư lệnh ra tiễn. Bắt tay chặt. Những chiếc hôn thắm thiết. Anh Đạo ôm hôn anh Hòa một hồi lâu. Một đồng chí bộ đội nữ tặng đoàn một bó hoa. Hoa dơn Ngọc Hà trắng muốt; mọc bên xác B.52 Mỹ đen xì còn ám khói chăng.

     Lên máy bay. Ngồi theo bốn hàng dài. Ghế khung đuya-ra chằng dây ni-lông đỏ.

     11 giờ 25. Cất cánh. Qua cửa kính ô tròn, chào tạm biệt sông Hồng! Chào tạm biệt phố phường Hà Nội đỏ cờ dưới nắng! Chào cột an-ten đài phát thanh Mễ trì Tiếng nói Việt Nam bất khuất.

     Gần 13 giờ. Tô-mớt báo tin qua Cửa Việt – Quảng Trị. Chào các đồng chí Quân giải phóng thân yêu! Dưới kia là phòng tuyến kiên cố nhất của Mỹ-ngụy dọc đường 9 tan tành. Khe Sanh, Cam Lộ, Đông Hà, Ái Tử, Cửa Việt…chắc lúc này cũng đỏ rực cờ sao vàng trên hai màu xanh, đỏ.

     25 phút sau, qua Đà Nẵng.

     14 giờ 30, Tô-mớt lại báo, máy bay vừa qua Vũng tàu. Sắp đến Sài Gòn.

     Hạ dần độ cao. Sông Sài Gòn kia rồi. Một khúc sông uốn vòng, những dãy nhà thấp, xe cộ. Rồi sân bay Tân Sơn Nhất đây rồi. Vụt nhớ đến Lê Anh Xuân và “Dáng đứng Việt Nam”. Sân bay lớn này đã bao lần rung chuyển dưới những làn đạn của Quân giải phóng. Hai bên đường băng trống trải. Những chiếc C 47 nằm trong công sự có mái cong.

      14 giờ 48 máy bay chạm đất. Từ từ đi thêm một quãng, vòng trái, qua đài chỉ huy, ngoặt phải. Đỗ. Tắt máy. Cửa lên xuống mở, ba nhân viên hải quan Sài Gòn lên. Một thiếu tá, một đại úy, một thiếu úy. Mũ lưỡi trai, áo trắng, quần mầu tro, cấp hiệu xanh trên vai. Cả ba giơ tay chào. Viên thiếu tá , giọng Sài Gòn: “Kính chào quí vị, xin mời quí vị làm thủ tục nhập cảnh”. Họ chìa ra một tập giấy cứng dày.

      Một đồng chí ta trả lời: Theo thỏa thuận ở Pa-ri, đoàn chỉ đưa một danh sách gồm tên, cấp bậc, không cần một thủ tục gì khác. Ba người quay xuống.

      Trên sân bay, người qua lại ồn ào. Quân cảnh ngụy mũ in hai chữ Q.C to. Cảnh sát. Tuần cảnh. Hai lính Sài Gòn gác hai đầu máy bay. Súng Mỹ M.16 cầm một tay, báng tỳ trên đùi chĩa lên trời theo kiểu anh chị. Hai tên mặc thường phục chĩa máy ảnh qua cửa, bấm lách tách.

       15 giờ 20, To-mớt trở lại cùng Rút-xô: “Rất tiếc. Rất tiếc, không yên tâm vì các ngài chưa xuống được. Vì họ. Chúng tôi thuyết phục, họ không nghe…”

        “Ở Gia lâm, chúng tôi không phải làm thủ tục gì, lại được vào buồng khách nghỉ. Được uống bia, cà-phê…”. Họ thanh minh, ngượng ngùng và gượng gạo.

       Ta trả lời: “Chúng tôi đến đây để làm việc. Chậm trễ, phía Hoa Kỳ và Sài Gòn chịu hoàn toàn trách nhiệm”.

       15 giờ 35. Ba nhân viên hải quan lại lên: “Các vị chắc mệt. Mời các vị khai cho xong để về nghỉ sớm. Dạ, giấy nhập nội này, tổng thống chúng tôi đi quốc ngoại về cũng phải khai”.

      Ta trả lời: “Chúng tôi không bao giờ làm một điều gì khác ngoài thỏa thuận cả”.

       16 giờ, rồi 17 giờ 30, Mỹ cho xe ô-tô đến, đưa lên nước cam, sữa, thịt hộp, đậu hộp, bánh…Xe chở cả thùng vệ sinh, giấy. Ta trả lời: “Cám ơn. Nhưng chúng tôi không cần gì cả. Chỉ cần xuống ngay về trụ sở làm việc”.

      Mỹ báo tin: “Cấp cao nhất của chúng tôi ở đây (Đại sứ Mỹ) đang can thiệp với cấp cao nhất của Việt Nam Cộng hòa (Nguyễn Văn Thiệu) để các vị xuống. Có tin sắp xong rồi. Chúng tôi rất sốt ruột. Mà các ông lại rất bình tĩnh..”

      Thật vậy, anh em ta rất bình tĩnh. Tinh thần vững vàng.

      Ở nhà chuẩn bị cho đoàn rất đầy đủ. Ăn tạm ít bánh khô, hương vị chiến trường. Bánh chưng và mứt gừng, mứt sen của các gia đình tiễn chân, hương vị Tết. Ai nấy đều có bi-đông nước. Trời bức, các đồng chí cắt ngay các-tông, làm hàng loạt “quạt ứng dụng”.

     Anh Hòa rất vui. Kể chuyện đấu tranh ở nhà tù Sơn la, tuy tình hình ở đây khác. Họ dở trò xấu xí vì họ sợ ta.

     Nhớ quá, câu nói sáng hôm qua của đồng chí Phạm Văn Đồng khi tiếp các đồng chí lãnh đạo của Đoàn tại Phủ chủ tịch. Thủ tướng rất vui. Ngừng bắn vừa mới bắt đầu có hiệu lực được hơn một giờ. Thủ tướng chỉ thị nhiều điều. Câu nhắc nhở cuối cùng sau hai giờ nói chuyện là: “Các đồng chí a., chính quyền Nguyễn Văn Thiệu là những kẻ xấu xa tệ hại nhất… Họ sẽ không từ một thủ đoạn … nào để phá hoại và cản trở công việc thi hành Hiệp định. Họ có thể giở những thủ đoạn hèn hạ vô cùng, mà chúng ta không thể tưởng tượng được tới nữa kia. Nhưng chúng ta có chính nghĩa, có chỗ dựa pháp lý, có nhân dân, có dự luận tiến bộ trên thế giới. Họ sẽ thất bại”.

      21.00. Đài Hà Nội báo tin Chính phủ ta đã phản đối Hoa Kỳ và Sài Gòn về thái độ sai trái này. Anh em xúc động. Cả nước đang quan tâm đến việc thi hành nhiệm vụ của Đoàn”.

      Trên máy bay, công việc và sinh hoạt vẫn tiến hành đàng hoàng. Hội ý Ban lãnh đạo. Các bộ phận bàn công việc sắp tới. Xem báo. Nghe đài. Phân công trực. Bố trí nơi nằm nghỉ. Nhường nhau chỗ tốt. Những luồng gió mát lùa vào sau những giờ nóng bức.


     Thứ ba ngày 30-1-1973


      Tờ mờ sáng. Một thiếu tá Hoa Kỳ đến báo tin: “Đã giải quyết xong. Mời các vị chuẩn bị xuống”.

      Một bước thắng lợi cụ thể. Họ buộc phải nhượng bộ. Nhưng họ vẫn trì hoãn. Họ thanh minh: “Vì phải truyền lệnh qua nhiều cấp. Còn phải bàn việc thực hiện….”.

      Đến 11.20 mọi việc mới xong. Đoàn ta xuống máy bay. Có đại diện Ủy ban Quốc tế đón. Một hàng 12 chiếc xe du lịch và sáu chiếc xe ca quân sự đưa đoàn về trụ sở. Không một nhà báo nước ngoài nào có mặt. Họ bị chặn ở cổng vào.

      Sau tám phút, đến trại Đa-vít, ở phía đông nam sân bay.

      Những dãy nhà gỗ. Sàn gỗ cao. Lính Mỹ chuẩn bị sẵn giường nêm, khăn trải giường mới, gối trắng mới, Lính Mỹ đưa nước cam, sữa ra mời. Lính Mỹ làm bếp, phục vụ buồng ăn. Thịt gà rán, rau trộn, xúp trứng, bánh ga-tô…Để đỡ mang tiếng thiếu văn hóa, thái độ thô bạo ở sân bay vừa qua chăng ???

       Lao ngay vào công việc.

       Anh Lưu Văn Lợi từ Pa-ri qua Băng-cốc đến thẳng đây từ hôm kia, cho biết tình hình.

       Sáng và chiều nay, các phó đoàn đã họp. Uých-khâm, chuẩn tướng, phó đoàn Mỹ đề nghị bàn ngay kế hoạch trao trả những nhân viên bị bắt. Báo tin Mỹ đã cử  một đô đốc sẵn sàng đến miền Bắc nước ta bàn việc gỡ mìn. Phan Hòa Hiệp, chuẩn tướng, phó đoàn Sài Gòn, giở ngay giọng khiêu khích, đổi trắng thay đen, vu khống Quân giải phóng lấn chiếm Cửa Việt. Ta đòi hỏi họ phải tôn trọng triệt để các điều khoản ngừng bắn, bảo đảm cho các đoàn ta vào Sai Gòn đầy đủ và an toàn. Hiệp lộ ngay chân tướng, mặt đỏ gay, la hét: Một hiệp định chứ một trăm hiệp định chúng tôi cũng không cần! Lắp đi lắp lại yêu cầu ngang trái: Các ông phải trả lại Cửa Việt cho Việt Nam cộng hòa.

       Uých-khâm người gầy, cắt tóc ngắn, bạc trắng, nói năng kiểu nhà binh, cộc lốc. Hiện là tham mưu phó trong Bôh chỉ huy MACV. Hiệp râu quai nón, như Tây lai, nói giọng Bình Định. Nguyên là sư trưởng sư 3, bị gọi về Sài Gòn sau khi Quân giải phóng đánh chiếm quận lỵ Quế Sơn.

      Sài Gòn nóng. Hàn thử biểu chỉ 29-30 độ. Trong khi ở Hà Nội là 18-20 độ.

      Ồn ào. Tiếng máy bay phản lực, máy bay lên thẳng suốt ngày và đêm. Nhiều chiếc F5, A 37 mang bom lao đi các hướng. Đó, chúng nó thi hành hiệp định theo kiểu tuyên bố của Phan Hòa Hiệp.

     Từ chập tối đến mờ sáng, đèn dù bắn lên không ngớt, soi sáng cả sân. Đèn dù nhiều nhất là ở phía tây; Củ Chi ở hướng này. Và khá nhiều ở phía Tây nam, mạn đường 4, Cai Lậy..Tiếng pháo bắn ì ầm từng đợt.



      Thứ tư 31-1-1973


      Họp các phó đoàn buổi sáng. Tại phòng họp của Ban liên hợp, cách trại Đa-vít chừng một km. Bàn xong việc, đón Đoàn đại biểu quân sự Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam do trung tướng Trần Văn Trà dẫn đầu. Ngày mai, đoàn từ Lộc Ninh vào Sài Gòn bằng ba đợt máy bay lên thẳng. Thỏa thuận sau một số thủ tục: Cờ liên hợp và giấy chứng minh chung. Về cờ, Uých-khâm đề nghị lấy bốn màu từ “quốc kỳ” của bốn bên: Đỏ, vàng, xanh, trắng. các đoàn ta bác với lý do: Bốn màu phức tập, làm sao vẽ trên máy bay? Sau ta và Mỹ đồng ý cờ màu da cam quốc tế, trên có con số 4. Cờ sẽ treo ở trụ sở, ở xe ô-tô, sơn bốn khoanh trên máy bay. Họp kéo dài đến 17.00 giờ. Hiệp lúng túng, cuối cùng phải nhận. Thỏa thuận giao cho tiểu ban thủ tục bàn cụ thể việc thực hiện.

      Về giấy chứng minh, ta bác mọi giấy tờ do Bộ nội vụ, quố phòng hay cơ quan nào khác của chính quyền Sài Gòn cấp khi đi công tác trong vùng họ còn kiểm soát. Ta đặt vấn đề: Một giấy chứng minh chung giống nhau cho mọi sĩ quan và nhân viên cả bốn bên: Mang chữ ký bốn trưởng đoàn. Giơ tay biểu quyết nhất trí. Hiệp giơ tay, nhưng chậm và gượng gạo.

      Anh Lợi phát biểu thêm:Đề nghị cờ liên hợp chỉ được dùng trong công việc chung của liên hợp, cấm lợi dụng cờ da cam dùng bừa bãi để làm công việc khác, với những mục đích riêng.

      Uých-khâm tự ái đỏ mặt, gay gắt: Tôi sẽ báo về Chính phủ tôi về sự nhục mạ này của phía các ngài. Các ngài có khả năng vô tận để hoài nghi mọi thứ.

      Anh Lợi từ tốn: Chúng tôi đã có kinh nghiệm. Cần thẳng thắn nói trước. Đây là một dấu chấm trên chữ i rất cần thiết.

     Hiệp cúi gầm mặt, im!

     Anh Thu, phó đoàn của Chính phủ Cách mạng lâm thời tố cáo Sài Gòn từ sáng nay cho quân cảnh ngăn cản không cho người Mỹ vào trại Đa-vít để nấu ăn, không tiếp tế gì cho các đoàn ta. Một thái độ thiếu thiện chí, thiếu văn hóa tối thiểu. Hiệp lúng túng ho, đấu dịu: “Dạ, chúng tui không được biết chuyện nầy, thật đáng tiếc! Chúng tui sẽ cho kiểm tra ngay, chúng tôi sẵn sàng cung cấp gạo và thực phẩm cho quí vị…”

   Sinh hoạt các đoàn ta vẫn bình thường. Vì đã chuẩn bị với mọi bất trắc.

    Sài gòn đưa tin, Ác-niu hôm nay đến Sài Gòn, Phó tổng thống Mỹ đến để trấn an tinh thần và ra chỉ thị cho bộ hạ đang hốt hoảng trong tình hình mới.

    Thứ năm 1-2-1973

      Đoàn đón anh Trà vào.

      Sân bay rộn rã. Mỹ cử một trung tá đi cùng đoàn máy bay lên thẳng ra Lộc Ninh đón. Đến Tân Sân Nhất, các tổ lái Mỹ sắp hàng bên máy bay, đứng nghiêm chào tạm biệt trung tướng và các sĩ quan cao cấp quân giải phóng. Họ cảm tình vì được đón tiếp lịch sự ở Lộc Ninh, được chứng kiến không khí ngày hội của vùng giải phóng tiễn đưa Đoàn vào Sài Gòn làm nhiệm vụ. Quân cảnh ngụy trố mắt đứng nhìn.

      Anh Hòa ôm thắm thiết anh Trà trên sân bay Tân Sơn Nhất. Hai quân đội ruột thịt. Hai quân đội chiến thắng. Bó hoa dơn trắng muốt và hồng tươi từ thủ đô Hà Nội dặt giữa lòng miền Nam. Cán bộ và chiến sĩ ta ôm nhau, hôn nhau và nhìn nhau thắm thiết. Quân hiệu nền đỏ sao vàng xen với quân hiệu sao vàng trên nền đỏ và xanh. Quân phục Quân đội nhân dân xen với quân phục Si-mi-li màu lá cây Quân giải phóng. Chuyện ríu rít.

     Sĩ quan và lính Mỹ, ngụy tò mò đứng nhìn, ngẩn ngơ, ngơ ngác. Phải chăng họ nghĩ, sao hai quân đội kia, người ta đàng hoàng vậy, vui vậy, trẻ vậy, tình cảm vậy? Mà lại ở ngay trên đất Sài Gòn này!

     Tại phòng họp, các phó đoàn tiếp tục công việc. Chuẩn bị gấp cho buổi khai mạc họp các trưởng đoàn chiều mai.

     Đoàn Mỹ đưa ra bản mẫu giấy chứng minh. Anh Thu nhận xét: Danh nghĩa của các đoàn viết tắt, nhưng phải đầy đủ: Sáu chữ CPCMLT (Chính phủ Cách mạng lâm thời) nay phải thêm sáu chữ nữa CHMNVN (Cộng hòa Miền nam Việt nam). Hiệp phàn nàn: Dài quá! Anh Lợi nói: Dài không phải là lý do để bớt, cứ theo đúng danh nghĩa ghi trong hiệp định. Họ đuối lý, phải chịu ghi thêm sáu chữ nữa.

     Một buổi tối vui, đầm ấm tình Nam Bắc. Hai Đoàn gặp nhau. Chuyện đánh B.52, bắt giặc lái Mỹ ở Hà Nội. Chuyện xe tăng Quân giải phóng vào Lộc Ninh; Chuyện đánh thắng to ở Quảng Trị; Chuyện phá vỡ phòng tuyến Đắc Tô, Tân Cảnh…Bàn công việc chung đến khuya. Sài Gòn nóng, nhưng về đêm lại mát. Gió nhẹ, từ biển vào. Cảm giác khỏe khoắn; Vì gió? Vì chiến thắng? Vì cái thế mới của ta…

      Thứ sáu  2-2-1973

      Đã 30 Tết rồi. Công việc lôi cuốn quên bẵng cả những ngày Tết đến gần.

     Trời vẫn nắng khô. Dọc đường chạy qua trước trụ sở, một vài nhà có cây đào trồng giữa sân. Nhìn kỹ, toàn đào ni-lông.

     14.40, các đoàn ta ra xe đi họp. Phiên họp khai mạc cấp trưởng đoàn.

     Hẹn quân cảnh đến 14.30, nhưng 14.45 vẫn không thấy. Bốn ngày bốn lần đi, bốn lần đều chậm. Khi thì người lái xe đến chậm. Khi thì giấy chứng minh của lái xe “chưa hợp lệ”; lúc thì xe “hỏng” phải chờ. Nay thì quân cảnh đến muộn. Một sự cố tình cản trở; một :chánh sách” phá đám khá lộ liễu.

     15.10 mới đến được nơi họp. Các đoàn về phòng riêng của mình. Hai phòng của đoàn ta ở phía Đông. Hai phòng của Mỹ và Sài Gòn ở phía Tây. Mỗi phòng có hai bàn lớn, máy đánh chữ, các loại văn phonggf phẩm, điện thoại tự động, máy điều hòa không khí. Từ kim găm, bút chì, tẩy, giấy…đến đồng hồ, đèn điện đều mang nhãn hiệu của Mỹ cả.

     15.15, vào phòng lớn. Mỗi đoàn sáu đại biểu chính thức và một phiên dịch. Các đoàn của ta vào chung một cửa. Các đoàn Mỹ và Sài Gòn vào cửa đối diện. Căn phòng dài 8 mét, rộng bốn mét rưỡi.

     Bàn họp vuông, mỗi cạnh hai mét rưỡi, phủ da xanh. Ghế bọc da nâu, có tay vịn. Sàn gỗ thông phủ nệm vàng nhạt. Tường treo nỉ vàng, gắn hai đồng hồ tròn.

    Trên đoàn trước mỗi đoàn có thanh gỗ lát trên dán các hàng chữ to:

     -Đoàn dại biểu CPCMLTCHMNVN (Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam)

    -Đoàn đại biểu VNDCCH (Việt Nam Dân chủ Cộng hòa)

    -Đoàn đại biểu HK (Hoa Kỳ)

    -Đoàn đại biểu VNCH (Việt Nam Cộng hòa)

     Đối diện Đoàn Chính phủ Cách mạng Lâm thời là đoàn Sài Gòn., trước mặt đoàn Việt nam Dân chủ Cộng hòa là đoàn Hoa Kỳ.

      Mười phút cho nhiếp ảnh và quay phim hoạt động. Các đồng chí Tài và Quế (Quân giải phóng) cùng các đồng chí Kha và Ly (Quân đội nhân dân) khẩn trương làm việc. Hai quân nhân Hoa Kỳ và hai quân nhân Sài Gòn kê ghế cao tìm các góc độ quay phim. Ống kính dừng lại lâu trước trung tướng Trần Văn Trà và thiếu tướng Lê Quang Hòa. Hàng chữ in “Đoàn dại biểu CPCMLTCHMNVN” được ống kính nhiều lần đặt sát.

     Trải qua biết bao chặng đường hy sinh và chiến thắng, hàng chữ ấy ngang nhiên trước mặt những người từ trước đến nay vẫn khăng khăng phủ nhận một sự thật hiển nhiên.

     Đúng 15.30, các trưởng đoàn trao đổi thư ủy nhiệm. Út-uốt tiếp nhận công văn từ tay anh Trà, mang kính vào chăm chú đọc và chìa sang cho Ngô Du. Chữ ký của Chủ tịch Chính phủ cách mạng lâm thời Huỳnh Tấn Phát có in dấu nổi “Chủ tịch Chính phủ” công khai và chính thức có giá trị đối với đối phương ở ngay giữa Sài Gòn. Chính nghĩa và chân lý đi từng bước vững chắc. Từ giờ phút nầy, bắt đầu vang lên trong phòng họp nầy những lời : “Kính thưa Trung tướng Trần Văn Trà, trưởng đoàn đại biểu Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam..” rõ ràng và đầy đủ.

     Giấy ủy nhiệm của Thiếu tướng Lê Quang Hòa mang chữ ký của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Phạm Văn Đồng.

     Uây-en - Đại tướng Mỹ, cầm đầu bộ chỉ huy MACV, thực tế là Tổng chỉ huy quân viễn chinh Mỹ và quân ngụy, được ủy nhiệm của Chính phủ Hợp chủng quốc Hoa Kỳ ký giấy giới thiệu Út-uốt, thiếu tướng lục quân làm trưởng đoàn đại biểu quân sự Hoa Kỳ. Trần Thiện Khiêm ký thư ủy nhiệm cử Ngô Du, Trung tướng, làm trưởng đoàn đại biểu quân sự của Việt nam Cộng hòa.

     Các trưởng đoàn lần lượt giới thiệu các phó đoàn, các ủy viên của đoàn. 

      Thỏa thuận một số thủ tục làm việc: hàng tuần các đoàn thay nhau làm “chủ vị”, điều khiển các cuộc họp và làm biên bản ghi tóm tắt những điều đã nhất trí và chưa nhất trí.. Thỏa thuận về giấy chứng minh chung cho toàn bộ sĩ quan và nhân viên một đoàn do bốn trưởng đoàn cùng ký tên; thỏa thuận cờ liên hợp màu da cam có con số bốn…

     Nghỉ tại phòng giải lao. Lính Mỹ phục vụ. Hỏi thăm nhau xã giao, quê quán, gia đình, khí hậu, Tết nhất. Một số sĩ quan Sài Gòn quê miền Bắc  hỏi về tình hình Hà Nội, Hải Phòng, Thái Bình…Cốm vòng Hà Nội, nhãn Hưng Yên, ổi Cầu Bo…

     Mỹ muốn họp ngày mai, mồng 1 Tết. Anh Trà rất chủ động và linh hoạt: “Người Hoa Kỳ chắc chưa hiểu hết phong tục tập quán của Việt Nam. Ngày Tết, nhất là mồng 1 Tết là thiêng liêng vô cùng. Thăm hỏi lẫn nhau, chúc mừng năm mới với những điều tốt lành nhất. Năm nay lại là Tết đầu tiên sau khi ký hiệp định Pa-ri, qui định việc ngừng bắn sau nhiều năm chiến tranh. Đoàn Việt Nam Cộng hòa chắc đồng ý nghỉ chớ? Ba đoàn Việt Nam đồng ý rồi thì chắc Hoa kỳ cũng ưng thuận chớ?”. Ngô Du: “Vâng! Chúng tôi xin đồng ý!”. Và thế là Út-uốt phải giơ tay nhất trí.

     22 giờ: Đêm giao thừa. Cây đào Ngọc Hà cưỡi C.130 vào Sài Gòn càng thêm tươi thắm. Trà Ngọc Sơn đậm đà trong khói thuốc Điện Biên. Họp mặt chung giữa những người con một nhà, một Tổ quốc. Đầm ấm.

     Hai máy bay lên thẳng quần đảo trên trụ sở trong 40 phút. Chiếu đèn pha xuống. Họ sợ cái gì? Xoi mói điều gì? Ta gọi điện phản đối. Anh em ta không cần để ý, làm mọi việc như không có gì xảy ra.

       Nghe đài Hà Nội. Tiếng Bác Hồ chúc Tết qua băng ghi âm vọng vào giữa Sài Gòn, vang dội lạ thường. Nhớ Bác quá chừng là nhớ! Nghe ngâm thơ Tố Hữu. Nhớ quá, mới hôm nào, chiều 25-1 ở Hà Nội anh Tố Hữu đến thăm Đoàn. Phân tích tình hình, dặn dò chân tình, cặn kẽ... «Hiệp định Pa-ri là vũ khí tiến công mới về pháp Iý» ; «Các đoàn ta là binh chủng mới trong đạo quân hàng triệu quần chúng đấu tranh »... Giọng anh sảng khoái : «Ta bước chân lên dõng dạc đường hoàng sau trận thắng B.52, trận đọ sức lịch sử».

     Có lúc anh Tố Hữu nghiêm trang phân tích: «Thiệu sẽ chống lại, chống lại điên cuồng. Nó sẽ không thực hiện các quyền tự do dân chủ ghi trong Hiệp định. Vì nó hiểu rằng Hiệp định ta dành được như là bản án tử hình đối với nó….. Nó sẽ phơi bày bộ mặt phát xít và sẽ sa vào thế suy yếu hơn nữa...»

       Giọng thơ ngân dài :

       «Ta lại về ta, những đứa con.
        Máu hòa trong máu, đỏ như son.
        Sài Gòn ơi, Huế ơi ! Xin đợi.
        Tái hợp huy hoàng, cả nước non ! »



        Thứ bảy 3-2-1973 Mồng một Tết


       3 giờ 10: các đồng chi thông tin đoàn ta treo một lá cờ đỏ sao vàng mừng xuân. Cũng là mừng Đảng hôm nay tròn 43 tuổi. Trên một cột ăng-ten nhỏ, ở phía trong sân.

      Những vọng gác ngụy quanh trại Đa-vit xôn xao. Mười phút sau, 4 máy bay lên thẳng mang đèn pha quần đảo trên trụ sở. Đèn chiếu thẳng vào lá cờ. Chúng nó hoảng sợ !

      Hai mươi phút sau, tiếng xe rú ầm ầm. 6 xe bọc thép đến đỗ phía trước cổng. Tiếp sau là 4 xe chở đầy quân, súng ống, nai nịt. Tiếng xe quân cảnh rú còi điện. Tiếng còi huýt. Nhộn nhạo.

      Anh em ta rất bình tĩnh. Ngoài bộ phận có trách nhiệm, mọi người vẫn nằm trên giường ngủ. Ta lập tức phản kháng với sĩ quan liên lạc Sài Gòn, với những quân cảnh ở cổng. Có gì mà làm nhốn nháo vậy. Dùng vũ lực hung hãn ở đây là không phải chỗ, không phải lúc !
 
     Sáng Mồng một Tết. Trưởng đoàn ta lại gửi một công hàm cho Ngô Du phản kháng về vụ đại náo lạc lõng này: Các vị cần phải hiểu rằng thời kỳ dùng vũ lực để hòng đạt những mưu đồ đen tối của các vị đã thất bại. Tiếng nói của bom đạn đã hoàn toàn bất lực. Yêu cầu chấm dứt lập tức những hành động thô bạo. Phải từ bỏ ảo tưởng tạo thế mạnh bằng súng đạn...

    Ngô Du bào chữa yếu ớt qua sĩ quan liên lạc : Chúng tôi không được biết vụ này. Đây là hành động của bên không quân, vì trụ sở đặt trong khu vực phi trường.

      Các đoàn, các bộ phận đi chúc Tết nhau. Trong vòng vây, ta vẫn đàng hoàng. Ung dung đi thăm hỏi, xông đất, liên hoan; ung dung làm việc. Anh Trà bắt tay, hỏi chuyện Toàn trung sĩ Quân đội nhân dân làm nhiệm vụ cảnh vệ, 19 tuổi, người Nam Đàn Nghệ An, quê hương Bác. Anh Hòa nói chuyện với một đồng chí Quân giải phóng đã hoạt động lâu năm ở Sài Gòn, rồi nghe hai đồng chí nữ giải phóng quân kể chuyện.

     Các bộ phận họp khẩn trương. Cả trưa, chiều, tối. Các đồng chí thông tin, báo vụ làm việc liền 14 giờ trong ngày. Cuộc chiến đấu mới triển khai đòi hỏi nhiều nỗ lực.

     Ngày mồng một Tết làm việc cật lực trong hào hứng.

     
      Chủ nhật 4-2-1973 Mồng 2 Tết.

      10 giờ đến nơi họp. Chuẩn bị cuộc gặp gỡ giữa 4 trưởng đoàn trong Ban liên hợp 4 bên Trung ương với 4 trưởng đoàn trong Ủy ban quốc tế, do các đoàn ta đề xuất chiều 2-2-1973.

      10 giờ 45, một trưởng đoàn cùng một số sĩ quan lên xe. Đoàn xe dài. Ngô Du đi xe đầu, để «dẫn đường». Tiếp là đoàn anh Trà, 3 xe. Đến đoàn anh Hòa cũng 3 xe. Đoàn Mỹ đi cuối. Ta đấu tranh thắng lợi, mang theo cả quay phim và nhiếp ảnh. Lần đầu các đoàn ta đi vào trung tâm Sài Gòn.

      Ra cống số 6 của «phi trường» Tân Sơn Nhất. Theo đường  «Cách mạng» ; tiếp là đường «Công lý». Cầu Công lý đây rồi. Nhớ người thợ điện anh hùng Nguyễn Văn Trỗi. Rẽ phải, đường Hồng Thập Tự. Rẽ phải nữa, đây rồi, số 1 Lý Thái Tổ.

      Một bộ phận lớn của Ủy ban quốc tế đóng ở đây, Xi-tê Hui-bon-Hỏa — Chú Hỏa triệu phú người Hoa kiều của Chợ Lớn. Sáu biệt thự trong một khu, mỗi nhà một kiểu, giữa những vườn hoa, bãi cỏ, sân quần vợt...

        Sài Gòn sáng nay nắng đẹp. Hoa đại màu hồng nở nhiều trong các sàn nhà. Người rất đông, đi lại tấp nập nhiều màu sắc. Chủ nhật, lại mồng 2 Tết. Xe díp quân cảnh mở đường rú còi liên hồi, một kiểu báo động trên đường phố. Họ thúc xe phóng đi thật nhanh, sợ đồng bào nhìn thấy các đoàn ta lâu.

       Nhưng đoàn xe tắc hai lần ở các ngã tư, phải dừng lại. Nhiều đoạn xe phải đi từ từ. Chao ! Sướng quá. Thấy rõ mặt đồng bào, các ba má, các anh, các chị Sài Gòn.

     Những cặp mắt ngỡ ngàng, rồi mừng rỡ. Những nụ cười gửi gắm tình thương, niềm thông cảm. Bốn năm tốp hơn 20 thanh niên đi xe gắn máy, phóng lên sát xe các đoàn ta, nhìn ngắm, giơ một tay khẽ vẫy. Những cái gật đầu.

      Đoàn xe ô tô lại lướt lên; sau ba phút, các tốp xe Hon-đa đã dượt kịp. Lại cười, vẫy tay. Một vài bác lái xc ca, lái xe tắc xi, mắt nhìn thẳng nhưng gật gật dầu. nụ cười hiểu biết. Đầu đường Hồng thập tự, một chị đứng tuổi mặc bộ áo quần lụa đen tay dắt con gái nhỏ chừng lên 5 đứng sững rồi la : «Cha ! Các anh giải phóng !».

       Những cuộc hội ngộ bất ngờ, trong chớp mắt mà xiết bao tình nqhĩa.

     Trước cổng nhà Ủy ban quốc tế, xe cộ dừng cả lại.

     Hơn hai chục quân cảnh, hàng chục cảnh sát chặn đường, xô đẩy đồng bào. Hàng trăm người, đi bộ, đi xe gắn máy, xe đạp, ô tô xúm xít nhìn theo đoàn xe đi vào sân trong, rồi đứng chờ, nhất định không giải tán.

      Xe lần lượt đậu trước nhà gác số 2. Quân cảnh trên hè, quân cảnh ngoài sân. Quân cảnh trên các bãi cỏ.

       Ngay trước hè chính, một đoàn nhà bảo nước ngoài với máy ảnh, máy quay phim, máy ghi âm; một đội quân xông xáo. Có vài phụ nữ. Quân cảnh lập thành hàng rào vây họ chặt chẽ.

      Anh Trà xuống xe. Anh Hòa xuống tiếp. Ngô Du đã vào trong phòng khách từ lúc nào. Ut-uốt đến cuối cùng, lom khom bước vào cửa, không nhìn, không chào các nhà báo. Hai vị tướng của ta bước lên thềm cao, rồi quay lại, giơ tay vẫy chào, mỉm cười nhìn xung quanh.

       Một số nhà báo xô đến, phá vỡ vòng vây quân cảnh. Phóng viên AFP mau miệng nói tiếng Pháp: «Thưa các vị tướng. Xin các vị cho biết cảm tưởng khi đến Sài gòn. (Sau họ cho biết rằng trước đó, viên chỉ huy cảnh sát ngụy đã căn dặn họ: không cần chào ; không được hỏi gì. Chỉ được chụp ảnh và quay phim. Đứng nhìn, không được lại gần. Đây không phải chỗ phỏng vấn. Ai vi phạm, coi chừng! ».

       Anh Trà trả lời ngay : «Chào các bạn, các nhà báo ! Đoàn đại biểu quân sự Chính phủ cách mạng lâm thời cộng hòa miền Nam Việt-nam rất sung sướng vào Sài Gòn làm nhiệm vụ. Như các bạn đã biết. Hiệp định Pa-ri vừa được ký kết. Đây là thắng lợi rất to lớn của nhân dân Việt-Nam.

       Nhờ các bạn chuyển đến đồng bào miền Nam chúng tôi, đến đồng bào Sài Gòn thân mến lời chào mừng thân thiết nhứt của Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt nam của Quân giải phóng, của đoàn đại biểu chúng tôi. Chúng tôi kính chúc đồng bào: năm mới này sẽ là năm hòa bình được giữ vững, hòa giải và hòa hợp dân tộc được thực biện, một năm thắng lợi mới ».

      Tiếng anh Trà rất trong, rất vang. Máy quay phim xè xè chạy. Trời nắng rất đẹp, các nhà báo chăm chú nhìn, ghi chép. Quân cảnh luống cuống trước tình thế bất ngờ, rồi chỉ còn biết trố mắt nhìn.

Anh Trà tiếp: « Riêng tôi, tôi rất sung sướng được trở lại Sài Gòn, giữa đồng bào thân yêu của tôi ! ».

       Anh Hòa giơ tay vẫv chào, dáng cao lớn nổi bật. Quân hàm kim tuyến cấp tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam lấp lánh dưới nắng xuân : " Lập trường của chúng ltôi là nghiêm chỉnh thực hiện hiệp định và các nghị định thư vừa được kỷ kết. Chúng tôi đòi Hoa Kỳ vá Việt Nam cộng hòa cũng phải cỏ thái độ đúng đắn như vậy.

      Cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam chống xâm lược, vì những quyền dân tộc thiêng liêng của mình, đã thắng lớn và nhất định thắng lợi hoàn toàn. Thay mặt Đoàn đại biểu quân sự Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa, chúng tôi chào các nhà báo, chúc các bạn mạnh khỏe... »

       Cuộc tiếp đón xã giao diễn ra trong phòng khách lớn. Giới thiệu, làm quen giữa 8 trưởng đoàn và các phó đoàn. Mỗi trưởng đoàn nói vài câu, kéo dài hơn 1 tiếng.

       Ngoài vườn, hon 70 nhà báo nước ngoài sốt ruột chờ, Chúng tôi bước ra cửa. Một quân cảnh đứng chặn:
        «Xin quý ngài chớ ra. Chúng tôi phải đảm bảo an ninh».

     «Đây là trong trụ sở Ủy ban quốc tế, các người để chúng tôi làm việc».


       Quân cảnh đứng sang một bên. Các nhà báo xúm lại vây quanh. Tới tấp đưa danh thiếp. Bắt tay dồn dập. Tự giới thiệu. Các hãng thông tấn AFP Pháp, Roi-tơ Anh, Ky-ô-đô Nhật, Thụy Điển, Ý, Phi-líp-pin, các hãng vô tuyến truyền hình ORTF Pháp, CBS, NRC, ABC Mỹ, Nhật, các đài phát thanh Úc, Thụy-sĩ, Ca-na-đa... Nhà báo Pháp Giu-gla-rít vừa ở Tô-ki-ô đến liền vào ngay đây. Sáu phong bì gửi những câu phỏng vấn.

      « Chúng tôi biết các ngài đến từ 29-1, nay mới được gặp ».

      «Chúng tôi đến sân bay Tân Sơn Nhất, nhưng họ không cho vào ».

       « Chúng tôi tìm đến trại Đa-vít, nhưng họ chặn tất cả các cổng». Họ xúm xít quanh ta và thổ lộ.

       Những câu hỏi : «Hà Nội ra sao sau những trận B-52 ? Cảm tưởng các ngài khi vào đây? Ngừng bắn và hòa binh có được thực hiện không? Các cuộc họp mở đầu ở Ban liên hợp ra sao? Bao giờ thành ỉập Chính phủ Liên hiệp? Tình hình Cửa Việt ra sao? Hoa Kỳ và Sài Gòn nói hiệp định Pa-ri ký là thắng lọi của họ, các ông thấy thế nào ? ».

       Trả lời: «Chúng tôi được biết, cuộc lấn chiếm lớn ở Cửa Việt của quân đội Việt Nam cộng hòa vi phạm ngừng bắn đã hoàn toàn thất bại. Họ đã phải trả giá đắt cho hành động vi phạm này».

      «Hà Nội đứng vững, giáng trả rất nặng bước leo thang tuyệt vọng của Tổng thống Mỹ Ních-xơn. Tôi đã gặp nhiều quân nhân lái máy bay Mỹ bị bắt sống, thấv nhiều xác B.52 ở giữa thủ đô chúng lôi. Có lẽ chưa bao giờ, chưa ở đâu những pháo đài bay chiến lược, biểu tượng sức mạnh quân sự của Mỹ bi hạ, và bị hạ nhiều đến thế».

      « Chắc các bạn đã rõ. Khi quân viễn chinh Mỹ đến đây xây dựng những căn cứ, hẳn họ không nghĩ rằng đến lúc nào đó họ buộc phải ra đi như hiệp định Pa-ri quy định, dưới sự giám sát của chúng tôi trong ban Liên hợp».

        «Họ nói là họ thắng. Điều đó không có gi là lạ. Họ đã quen không dám nói lên sự thật. Thắng lợi của họ, vậy sao họ lần ỉữa mãi mới ký một cách miễn cưỡng vậy! Thẳng lợi của họ, sao đài họ không phổ biến toàn văn Hiệp định và các nghị định thư. Tôi đã đọc các báo Sài Gòn ra một tuần nay, không báo nào đăng nguyên văn Hiệp định, họ bị kiểm duyệt. Còn đây, báo ở Hà Nội đây. In chữ đỏ, ảnh, văn kiện... Mời các bạn xem….».

       Mấy chục quân cảnh đứng sốt ruột, khó chịu. Một số bực tức ra mặt. Các nhà báo ghi chép, gật đầu, có người cười to, thích thú, thỏa mãn. Tên chỉ huy quân cảnh đến khẩn khoản:
      «Xin mời quý ngài vô trong  nhà ời nước. Chưa thấy câu nói ấy lạc lõng, vô duyên, hắn lại cố thêm - Xin quý ngài vào trong nhà ngồi nghỉ kẻo đứng lâu mỏi chân».

      «Không, tôi không mỏi chân. Ngoài sân này trời nắng đẹp, nói chuyện đông vui thế này ai lại mỏi chân !... »

        Các đồng chí quay phim, nhiếp ảnh ta bước ra phấn khởi làm việc. Và chỉ mấy phút sau bốn đồng chí đều bị quây lại bởi các nhà háo nước ngoài, «bị» quay phim,«bị» chụp ảnh, «bị» phỏng vấn...Những sĩ quan Quân giải phóng, những sĩ quan Quân đội nhân dân, bằng xương bằng thịt, khỏe khoắn, đàng hoàng, lanh lợi, hòa nhã với báo chí..

       13 giờ 40: Các đoàn ra về. Một số phỏng viên vô tuyến truyền hình bíu lẩy cửa xe. Chĩa ống kính vào trong xe mặc cho xe đã chuyển bánh. Họ xúm xít hai bên cửa, chìa tay bắt: «Mong gặp lại».

       Ngoài cổng, đồng bào kéo đến đông quá. Giữa trưa, mà hàng mấy trăm người vẫn đứng ở cổng. Lại những nụ cười, những đôi mắt. Một số vẫy tay nhẹ nhẹ, quân cảnh dẫn đường đưa về theo đường khác. Lý Thải Tổ rẽ qua Phan Thanh Giản, ngoặt sang đường Pa-xtơ, qua Nguyễn Đình Chiểu, lại vào đường Công Lý...Cả đi và về, đồng hồ trong xe chỉ 25 ki-lô-mét.

       Xe lao nhanh. Một xe quân cảnh kéo còi mở đường. Một xe tuần cảnh kết thúc….

       Các phố Sài Gòn càng đông hơn lúc sáng. Đường Công Lý nhiều ngưòi đứng trước cửa nhà, trên gác nhìn xuống. Những thanh niên đi xe Hon-đa, xe Xu du-ki phóng sát các xe ta. Tay cầm những tập sách ; sinh viên? Mộl số mặc quần áo xanh còn vết dầu mới..., họ là công nhàn vừa di làm về? Họ gật đầu, gương mặt họ tươi khoái hẳn lên. Những niềm vui đội ngột trên những gương mặt. Ở một bến xe, hai lính Sài gòn trố mắt nhìn, rồi cười, rồi giơ cao tay vẫy lại…thỉnh thoảng lính Mỹ trên những xe tải lớn. Một lính Mỹ ngồi xe xích lô, mặt đỏ gay bên một cô gái váy ngắn cũn, môi bê bết son, giống hệt lính tẩy Pháp say rượu bên me Tây hồi trước...

       Giở xem 12 danh thiếp các nhà báo. 42 địa chỉ. Cuốn danh bạ điện thoại do phía Sài Gòn để lại ở văn phòng trụ sở đã bị cắt hết phần các cơ quan thông tin, báo chí Việt Nam và nước ngoài. Cuộc bao vây dư luận của họ đã bị chọc thủng từ hôm nay.

      17 giờ, gọi điện thoại cho AFP. Liên lạc tốt. Phê-lích Bô-lô, trưởng Phân xã, trả lời: «Sáng nay các ông đã có một cuộc xuất hành tuyệt diệu. Ông ta hai lần nhấn chữ tuyệt diệu. Gây nên tiếng vang lớn. Các ông thấy chứ ? Người Sài Gòn chăm chú theo dõi các ông. Các ông tướng phát biểu rất tốt... »  Cuối cùng, Bô-lô trả lời thêm : «Nhận xét khách quan của tôi ư, đó lá - mới ngày đầu xuất hiện công khai, các ông đã chinh phục các nhà báo nước ngoài rồi. Ấn tượng ban đầu tốt ! ».

       20 giờ 20: đón các đồng chí ở Hà Nội vào. Sẽ đi các khu vực Biên Hòa, Phan Thiết, Mỹ Tho, Cần Thơ. Chuyện Hà Nội râm ran đến khuya. Tết Hà Nội rất vui. Pháo hoa đẹp, kéo dài 10 phút. Nhớ Hồ Gươm. Những hình ảnh đẹp của Hà Nội và Sài Gòn xen nhau đi vào giấc ngủ….

      Thứ hai 5-2-1973 Mồng 3 Tết.



      Họp các trưởng đoàn.

      Hiệp đến sớm. Chờ gặp anh Trà ở ngoài cửa phòng. Hiệp dạo trước: «Thưa trung tướng, về cái lá cờ Liên hiệp, cấp trên của chúng tôi chỉ thị phải bàn lại, cái màu da cam đỏ, trông nó dữ quá!». Anh Trà cười và trả lời luôn : « Màu da cam đẹp quá chớ, dữ cái gì ! Sao lại sợ màu đỏ và những màu gần với màu đỏ. Hôm trước ta đã thỏa thuận rằng việc gì nhất trí là thực hiện luôn, không có trở lui trở tới làm gì, mất hết thì giờ. Việc này nhất trí 4 đoàn rồi !». Hiệp chưng hửng, đi ra.

      Đúng 10 giờ, vào họp chính thức. Anh Hòa phản đối vụ khiêu khích sáng mồng một Tết. Anh Trà bồi luôn: Các ngài phải hiểu rõ tình cảm của các lực lượng vũ trang giải phóng trên toàn miền Nam này ra sao khi họ được biết các đoàn đại biểu của họ bị các lực lượng của các ông khiêu khích một cách láo xược và thô bạo như vậy.

       Các đoàn ta đề nghị bàn ngay việc thực hiện điều 4 của nghị định thư (về chấm dứt chiến sự), các cấp chỉ huy ở chiến trường tiếp xúc với nhau, bàn cụ thể về việc ngừng bắn. Theo hiệp định, ngừng bắn có hiệu lực được 7 ngày rồi, nay bàn đã là chậm.

      Ngô Du vội đọc bản phát biểu đã chuẩn bị sẵn: Điều 4 cần thi hành, nhưng lúc này chưa phải lúc. Hận thù chưa xóa bỏ, các vùng của 2 bên chưa minh định (đây là lời công nhận gián tiếp về 2 vùng); gặp nhau sẽ cãi nhau và dễ nổ sủng... Khi nào cấp trên chúng tôi thấy gặp được, có lệnh cho các đơn vị chúng tôi. Lúc đó, mới có thể gặp.

       Một kiểu ký sự cùn, cù nhầy, đã quen thuộc.

       Út-uốt đang ngồi chờ thảo luận việc trao trả. Út-uốt sốt ruột. Trước lời lẽ đúng đắn của ta, sự đuối lý của Du, Út-uốt nói : Hoa Kỳ xin đề nghị chọn một vùng làm thí điểm cho việc thực hiện điều 4. Nếu thuận lợi thì sẽ thực hiện ở các nơi khác.

     Thày hích tớ một cái nên thân ; vì đồng sàng dị mộng lúc này. Du thở dài, im lặng. Lát sau, Du chuyển sang cãi liều về vụ Cửa Việt: Chúng tôi hoàn toàn chiếm Cửa Việt hồi 7 giờ 58 phút sáng 28-1 (Chính xác quá ! Vừa 2 phút trước giờ ngừng bắn !).

        Anh Trà: Cửa Việt đã được giải phóng từ lâu, từ tháng 5-1972. Có mọi chứng cớ hiển nhiên về vụ lấn chiếm trái phép của quân đội Việt Nam cộng hòa vào vùng Cửa Việt sau giờ ngừng bắn, Quân giải phóng đã đánh lui cuộc lấn chiếm đó sau khi đã dùng loa ngăn cản họ chớ có lao vào cuộc phiêu lưu này. Chúng tôi kiên quyết giữ vững vùng giải phóng. Đây là một bài học cho những người không muốn tôn trọng hiệp định, tôn trọng chữ ký của mình.

       Anh Hòa nghiêm nghị: Việc ngừng bắn chỉ liên quan đến các bên có quân đội ở Miền Nam Việt Nam. Không được nói đến Quân đội nhân dân. Phải dựa vào Hiệp định mà làm việc.

        Du lúng túng to. Lật hết trang này đến trang khác các văn kiện. Rồi buông ra một câu tiêu cực: «Tôi đã đọc hết các văn kiện, không có nơi nào ghi có quân đội nhân dân miền Bắc trong Nam này hết. Tôi cũng được lệnh trên, cứ dựa vào tinh thần và lời văn của Hiệp định mà làm việc. Vậy xin lưu ý Trung tướng Trà về việc Cửa Việt này... »

      Cuộc họp kéo dài quá giờ, kết quả cuối cùng chỉ là bốn bên cử người vào các tiểu ban quân sự và tiểu ban thủ tục.



     Thứ ba 6-2-1973 Mồng 4 Tết.




       Tiễn các đồng chí đi các khu vực.

       Đi Mỹ Tho bằng xe ô tô. Đi Biên Hòa, Cần Thơ, bằng máy hay lên thẳng. Đi Phan Thiết bằng máy bay C.47.. Đoàn Việt Nam dân chủ cộng hòa vào đủ 825 người rồi. Đoàn Chính phủ cách mạng lâm thời cũng đông thêm. Không khí phấn chấn.

      Buổi chiều, mấy anh em ta đi một vòng trong trại Đa-vít. Hôm nay mới đi xem tỉ mỉ.

      Theo lời những người lái xe thì đây vốn là một khu kho của sân bay. Sau trở thành trung tâm huấn luyện biệt kích ngụy do bọn Mũ nồi xanh Mỹ huấn luyện, chuyên làm nhiệm vụ phá hoại, do thám ở các vùng biên giới, Gần đây thành khu vực của không quân Mỹ, thuộc Tập đoàn không quân 7. Tên Đa-vit có từ đó.

      Rộng chừng 200 mét. Dài chừng 800 mét.

       Nhà bằng gỗ thông, cửa xẻ từ Mỹ, theo quy cách thống nhất. Sàn gỗ cách mặt đất 50 xăng-ti-mẻt, xung quanh có quây lưới thép nhỏ. Trần gỗ thông dán.

       Hơn 80 nhà lớn nhỏ, đánh số từ T.501 (phòng hành chỉnh văn thư) đến T.582 (phòng giải trí).

     
       Ba khu vực chính. Thẳng cổng vào, bên phải sân lớn là bãi đậu xe và khu A (khu sĩ quan), 11 nhà, có nhà ăn riêng, nhà tắm riêng.

       Phía Đông, trên một khu chữ nhật là khu B, bố trí 32 nhà ở của binh sĩ theo hình chữ U, ở giữa là nhà ăn, nhà kho, nhà bếp và nhà vệ sinh.

       Phía Nam, trên một tam giác sát đường Lê Văn Lộc, là khu C, gồm những nhà phục vụ chung. Nhà xem chiếu bóng của sĩ quan, phòng họp lớn, kho tiếp liệu, kho nhiên liệu, bãi đậu máy bay lên thẳng, nhà căng tin, nhà giải trí cho lính, bệnh xá, nhà bóc đen (hộp đêm) cho sĩ quan, sân quần vợt, tháp nước.

       Sân và đường lớn nhỏ đều bằng xi-măng. Đường chéo lớn ngăn cách khu B và khu C, Mỹ đặt tên là đường Mi-si-gân.

      Mọi sự bố trí hợp lý hóa cao độ kiểu Mỹ cho một trại lính Mỹ ở vùng nhiệt đới, mọi khoảng đất đều được tận dụng. Có thuốc diệt chuột ở gầm nhà, có lưới thép phòng rắn độc.

       Một sự ngăn cách lớn giữa sĩ quan và binh sĩ của một quân đội đế quốc, cách bức nhau trong sinh hoạt và hưởng thụ.

       Màu sắc lính tẩy còn đây đó: những bức tranh phụ nữ trần truồng rẻ tiền dán trên tủ sắt; và bức họa sơn dầu thô kệch sặc mùi  thực dân: những nhà sàn, các cô gái dân tộc Tây Nguyên vẽ theo cách nhìn kỳ quái, láo xược ; những lẵng hoa nhựa sặc sỡ, nham nhở, đầy bụi, mai mỉa với nghệ thuật...

       Những biểu hiện suy đồi : hàng lô tập Play-boi tục tĩu, truyện trinh thám giật gân, truyền đơn van xin lính Mỹ cai hê-rô-in, bên những ổng tiêm hê-rô-in bằng nhựa đã bóp hết thuốc vào mạch máu ; và khủng khiếp, những bông băng dính máu và mủ ở các xó gầm tủ, các hố rác, thùng rác... (một người lái xe nhắc ta : các ông phải đốt cho kỹ, và phải tẩy uế cho thiệt dữ các nơi rửa mặt, nhà tắm, nhà vệ sinh của bọn này kẻo lây bệnh đó !...). Anh em ta làm vệ sinh kịch liệt hơn một tuần mới tạm sạch.

       Những lời dặn của Mỹ ; ở mỗi một căn nhà đều có một biển gỗ lớn treo ở trên cửa ra vào, in những hàng chữ:

      Khi bị tiến công :

       Không được :  Đứng
                            Ngồi
                            Đi
                            Hoảng hốt

       Phải : Bò ngay ra hầm
                 Đội nêm lên đầu
                 Nghe theo lệnh của Trung đội trưởng
 
       Cứ tưởng tượng cảnh hàng mấy trăm tên lính hoảng hốt, la hét, bò lê ra cửa, đầu đội ma-tơ-la bằng mút... Mỗi cửa ra lại dán một miếng giấy trắng in chữ đỏ to tướng: EX1T (thoát ra) để lính Mỹ biết lối ra khi tắt đèn, khi nhà cháy, khi bị tiến công, pháo kích.

       Hầm bao quanh các dãy nhà. Hầm của quan sâu hơn của lính. Có kèo gỗ và vỉ sắt ởtrên, đắp thêm bao cát, đất hoặc xi măng pha cát.

       Hầm lính ở gần sân bóng rổ có khắc một loạt dấu hiệu phản chiến, hình tròn có 3 mũi súng chụm nhau; ký tên Jac-ky — Carl— Roberto. Nhiều tên phụ nữ ; vợ? con gái? người yêu của lính Mỹ? Mary—Rosa—Emily... Có lẽ khắc bằng mũi dao găm. Phía trong hầm, những hàng chữ nguệch ngoạc: Đây là địa ngục. Ngày thằng Đích chết ở đây : 16-5-1972, Lạy Chúa! Tôi sẽ lên thiên đàng vì tôi đã ở địa ngục này rồi!...

       Cổng vào, phía bên phải, trên một bãi cỏ là tấm bia gạch : Memorial. Cạnh đó bảng dán tên và ảnh lính Mỹ chết tại trại Đa-vít này. Còn vết chữ 12 tên xóa bằng vôi; 12 tên đã bị bỏ mạng ở đây ; 12 tên Mỹ chết uổng mạng cho cái gì? Cho Nguyễn Văn Thiệu và những khoản tiền gửi ngân hàng La Mã của hắn. Ngay trong thời kỳ Ních-xơn mong thay đổi màu da của xác chết.

      18 giờ. 7 lính Mỹ của tiểu đoàn thông tin do một thiếu tá Mỹ đưa đến làm giấy chứng minh cho đoàn ta. Chụp ảnh, đánh máy chữ lên bản in, dán; rẩt nhanh.

       Viên thiếu tá ra về, cả 7 lính Mỹ xin lần lượt được chụp ảnh trước ảnh Bác Hồ đặt trong hội trường, ngay giữa lá cờ dỏ sao vàng tươi thắm. Tên nào cũng đứng kính cẩn một bên bức ảnh cho đứa khác chụp. Ba người ngắm nhìn huy hiệu Bác trên ngực các đồng chí ta rồi đánh bạo xin. Họ cài trên ngực. Lại chụp ảnh. Rồi tháo ra. Tìm mảnh giấy ni-lông đẹp, gói lại bỏ vào ví. Một lính da đen nói: Việt Nam — Hồ Chí Minh, giơ ngón tay cái ra hiệu: rất tốt. Rồi bĩu môi: Nguyễn Văn Thiệu ! lắc đầu...

      Hỏi chuyện : cả 7 tên đều mới sang Việt Nam từ 3 đến 8 tháng. Đơn vị của họ trước đóng ở Ha-oai, 5 là học sinh động viên, 2 vốn là công chức văn phòng, đánh máy cho hãng buôn. Trẻ nhất 19 tuổi, lớn nhất 23; 2 da đen ; 3 binh nhất, 4 hạ sĩ.

       20 giờ 15, chiếu phim ở sân. «Ngọn lửa Nghệ Tĩnh» và « Bác Hồ với thiếu nhi». 7 lính Mỹ xin phép ta thay phiên nhau ra xem. Rồi xin ra xem cả: «Chúng tôi sẽ thức khuya để làm bù». Họ khen: Phim múa đẹp, đẹp lắm. Thiếu nhi Bắc Việt Nam rất giỏi. Thích thú nhất là được thấy nhiều lần Chủ tịch Hồ Chí Minh.

       Nghĩ: cuộc chiến tranh của Ních-xơn mất lòng dân đến thế ! Lính Mỹ không ít người hiểu tình hình. Tư thế của ta, chính nghĩa của ta cảm hóa họ ngay từ những cuộc tiếp xúc đầu tiên.

     
      Thứ tư 7-2-1973




     Họp các trưởng đoàn.

      9 giờ 45: Đúng giờ hẹn. Các đoàn ta ra xe. Nhưng không có xe quân cảnh để đi «dẫn đường» và «mở đường». 9 giờ 55 quân cảnh đến, nhưng lái xe không được vào. Đứng chờ ở cổng. Hỏi sĩ quan liên lạc của phía Sài Gòn. Trả lời : lệnh cấp trên chúng tôi, phải đổi thẻ cho lái xe. Mà lái xe này do hãng thầu Át-lăng- tic cử tới lại chưa đổi thẻ! Những lý do vu vơ! Những âm mưu phá hoại nhằm cản trở công việc. Một tuần, lần thứ 6 kiếm chuyện về xe cộ.

       10 giờ 45: Mời các vị đi họp, cấp trên chúng tôi đồng ý cho lái xe đổi thẻ sau.

      Ta trả lời: chậm 1 giờ rồi. Yêu cầu chuyển lên trên sự phản kháng của chúng tôi. Phải chấm dứt ngay những hành động xấu có tính toán như thế. Yêu cầu hoãn đến chiều: 14 giờ họp các trưởng đoàn.

      13 giờ 45: Quân cảnh đến đủ; lái xe đến đủ ; đúng giờ. Nhưng sẽ được bao lâu?

       Đến phòng họp. Các bên nêu một loạt vẩn đề: ăn ở của các đoàn ta ở Sài Gòn và các khu vực; điều 4 còn thảo luận dở; vẩn đề quân Mỹ rút và triệt phá căn cứ ; vấn đề cửa khẩu để thay thế vũ khí ; chuẩn bị trao trả những người bị bắt đợt 1.

       Thái độ Sài Gòn là ỳ. Hãm mọi tốc độ làm việc. Gây những khó khăn phiền toái cho ta; phá từ chuyện nhỏ nhất đến chuyện lớn nhất. Mỹ muốn tỏ ra biết điều hơn, cốt chỉ để nhận người bị bắt của họ về cho sớm, đầy đủ, còn thì mặc mọi việc khác...

      Công việc rõ ràng là nhùng nhằng kéo dài.

      Anh Trà, anh Hòa chất vấn Út-uốt về Mỹ thực hiện điều khoản triệt phá căn cứ. Mỗi lần Út-uốt đọc y nguyên một câu: «Chúng tôi được phép trả lời quý vị rằng ở miền Nam Việt Nam hiện nay không còn một căn cứ nào của chúng tôi cả. Tất cả đã chuyển cho Việt Nam cộng hòa từ trước khi ký hiệp định. Hiện nay quân Mỹ ở trong những căn cử mượn tạm của Việt Nam cộng hòa. Xin chuyển sang vấn đề khác»... Quả như ta dự kiến.

       Ta đập lại: vô lý, thủ đoạn mờ ám; gần cả chục vạn quân Mỹ và Nam Triều Tiên còn đóng trong các căn cứ Mỹ và Nam Triều Tiên. Út-uốt không cãi lại, không thanh minh, lại đọc như máy mấy câu «chú» viết sẵn.

       Một thái độ không thể tưởng tượng được ! Một đặc điểm của nền ngoại giao Hoa Kỳ chăng ?

      Từ trại Đa-vít đến phòng họp dài hơn ki-lô-mét, cách phòng họp chỉ 300 mét là trụ sở Bộ chỉ huy Tập đoàn không quân số 7 của Vốt, Đại tướng không quân, phó tổng chỉ huy Mac-vi, cỏ biển rất to cắm trên hè, trước cổng. Ngôi nhà dài, 3 tầng, bằng gỗ sơn trắng. Sào huyệt của những cuộc bắn phá man rợ của không quân Mỹ tại khắp 3 nước Đông Dương. Trong đó, chắc đã ghi lại tỉ mỉ những thẩt bại nặng nề nhất của pháo đài bay B.52 trong cuộc tập kích tuyệt vọng hơn một tháng trước đây trên vùng trời Hà Nội.

       Quân cảnh Mỹ mang M.16 đứng gác đội. Đi ra đi vào toàn sĩ quan không quân Mỹ. Cũng chỉ có sĩ quan Mỹ đứng trong sân. Hàng chục lần xe ta đi qua, tuyệt nhiên không thấy bóng một người Việt Nam. Thế nhưng hai bên cửa là hai tấm bảng cắm mỗi bên 3 cờ Sài Gòn, 3 sọc đỏ trên nền vàng. Cờ vừa cắm, màu còn mới, nhưng bảng xộc xệch, cờ thì cái tụt xuống cán, cái sắp rơi...

      Chiều nay, anh em ta cười với nhau khi qua đó: kiểu này là kiểu phù thủy đây. Úm ba la, từ Mỹ thành ra của ngụy. Phép ma này chắc là của Bân-cơ ; hèn gì báo Sài Gòn gọi Bân là mụ phù thủy mắt xanh...

     
      Thứ năm 8-2-1973


      8 giờ 10, nhốn nháo ở ngoài cổng.


      21 nhà báo nước ngoài gồm Pháp, Ý, Nhật, Anh, Mỹ... đến tiếp xúc với ta. Quân cảnh chặn lại. Sĩ quan liên lạc ta ra can thiệp, nhắc lại quyền tự do báo chí, quyền ưu đãi và miễn trừ của đoàn. Quân cảnh trả lời: Chúng tôi theo lệnh trên, không cho họ vào, không biết lý do. Các nhà báo đưa thẻ nhà báo, nhắc lại lời của người thay mặt Bộ ngoại giao Sài Gòn cho phép các báo nước ngoài đến trại Đa-vít. Quân cảnh vẫn trả lời: không biết. Lệnh cấp trên trực tiếp của chúng tôi là không cho các ông, các bà vào.

       Các đồng chí ta ra, bắt tay các nhà báo, hoan nghênh họ đến: rất đáng tiếc họ không được vào; hẹn dịp khác; sẽ đưa vấn đề này ra cuộc họp...

      Phê-lich Bô-lô hỏi số điện thoại của ta, ghi trong sồ tay: 924.3019. Tên Tài quân cảnh, giật lấy sổ. Bô-lô nắm lấy Tài, giật lại. Vật nhau. Tài thấp, nhỏ hơn, Núng thế, Tài rút súng ngắn dọa bắn. Bô-lô liền giật mạnh lấy sổ tay rồi phanh ngực ra thách, Bắn đi! Bắn tao đi !

       Các nhà báo xúm lại, thách thức: không ai sợ ! Chúng tao không ai sợ đâu ! Tài ngượng nghịu, đút súng vào bao, sửa lại quần áo nhầu nát. Bô-lô lại ghi sổ tay. Lô-ra Pan-mơ, nữ phóng viên vô tuyến của hãng ABC Mỹ mở máy ghi âm ghi suốt cảnh vật lộn và tường thuật luôn vào trong máy mọi điều ừa xảy ra. Phóng viên Nhật quay phim, phóng viên Ý chụp ảnh lia lịa. Một cảnh sống của cái gọi là «tự do báo chí » kiểu Sài Gòn.

       Hai xe quân cảnh kéo đến, 12 tên, có tiểu liên. Tên chỉ huy: Chúng tôi ở đồn quân cảnh Tân Sơn Nhất, xin mời các ông các bà về đồn đã.

       Pan-mơ còn nán lại, không lên xe. Thế là hai tên quân cảnh kéo lê một phụ nữ nước ngoài lẳng lên ô tô. Một cảnh vũ phu đặc ngụy, kiểu Nguyễn Văn Thiệu.

      Xe chuyển bánh. Họ giơ tay vẫy chào ta. Một phóng viên Pháp nói với lại : Chúng tôi bị bắt rồi. Tạm biệt các ông nhé !

      10 giờ 20 :  tại phòng họp, anh Hòa tố cáo vụ vừa rồi. Phải đảm bảo quyền tự do ngôn luận, quyền tự do tiếp xúc với báo chí của các đoàn ta, phải để phóng viên các nước được tiếp xúc với tất cả các đoàn theo nguyên tắc bình đẳng, phải chấm dứt hành động thô bạo, côn đồ như đã xảy ra.

       14 giờ ta gọi cho ABC hỏi thăm. Cô Lô-ra Pan-mơ trả lời: Cảm ơn. cảm ơn lắm. Chúng tôi bình yên. Bị giữ một giờ rưỡi ở đồn quân cảnh. Tôi tiếc nhất là băng ghi âm bị họ tịch thu. Các bạn khác mất cả phim rồi. Họ tiếc như bị chặt tay vậy. Cảm ơn các ông. Hẹn gặp sau. Nhất định sẽ gặp.

       Gọi cho AFP. Bô-lô : «Bình yên. Cảm ơn các ông. Nhờ ông chuyển lời cảm ơn đến thiếu tướng Lê Quang Hòa. Chúng tôi vừa được biết thiếu tướng phản đối với Ngô Du về chuyện này. Ở đây, ở cái miền Nam này, ông thấy chứ, bọn cảnh sát làm vua ! Ôi ! tự do báo chí !». Cùng cười trong điện thoại.


       Thứ sáu 9-2-1973


     Các khu vực báo cáo về.


     Ở Mỹ Tho. Đoàn ta ở tại giữa căn cứ quân sự Đồng Tâm. Nhà ở rất bẩn. Có nhà đã dùng làm chuồng gà, mới chuyển gà đi. Mùi phân gà còn nồng nặc. Thiếu chỗ ở.

      Ở Huế, Đoàn ta ở gần đền Mang Cá, trên bãi dâu, cạnh Bảo Vinh. Ngụy mang đến đồ hộp quá hạn đã lâu; có hộp thịt sản xuất từ 1968 ! Mở ra, có cả dòi; kinh khủng ! (Có thể chỗ này tác giả bốc phét…làm sao đã là đồ hộp lại có dòi vào được ????)

      Ở Biên Hòa, Đoàn ta ở Tam Hiệp, nhà ở chật. Nóng, không một bóng cây. Linh gác ở chung quanh. Chĩa súng vào nơi Đoàn ở.

      Rõ ràng là ở các khu vực họ đối xử còn tệ hơn ở Sài Gòn nhiều nữa. Chính sách gì vậy? Một «chính quyền» lính tẩy, không một chút văn hóa ! Lại nhớ lời Thủ tướng ta: «Bọn Nguyễn Văn Thiệu sẽ dở những thái độ hèn hạ, mà suy nghĩ thông thường của chúng ta không thể tưởng tượng tới kia! ».. Đúng thật!

     16 giờ 10, các đồng chí ở khu vực Playcu gọi điện thoại về báo cáo. Chúng nó hành hung anh em ta trong tổ Ban Mê Thuột. Khi vừa bước xuống máy bay lúc 14 giờ 20 ; ném gạch, ném đá và hô khẩu hiệu láo xược. Chính quân cảnh và cảnh sát Sài Gòn cầm đầu những tên côn đồ chuyên nghiệp xông vào hành hung. Thiếu tá tổ trưởng Lê Thành Nhơn và hai đại úy ta bị thương. Chúng cướp tài liệu, giấy chứng minh liên hợp và đài thu thanh.

       Đoàn ta gửi ngay công hàm phản kháng đến các đoàn Mỹ và Sài Gòn ; cực lực lên án hành động côn đồ này. Báo tin ta tạm đình chỉ việc đưa các tổ xuống các địa phương, cho đến khi họ được bảo đảm an toàn. Ta đòi mở ngay cuộc điều tra.

   
       Thứ bảy 10-2-1973


      Họp các trưởng đoàn.


      Đoàn ta đấu mạnh vụ Ban Mẻ Thuột, lên án toàn bộ thái độ đối xử xấu của đổi phương trong hai tuần qua. Đây  là những hành động và âm mưu đen tối có hệ thống. Thiếu văn minh, thiếu văn hóa, thiếu thiện chí, những hành động côn đồ, từ thế yếu của những lực lượng phi nghĩa.

      Du lúng túng to. Quay hỏi Hiệp. Hiệp im không trả lời. Mỹ phát biểu qua quít : Đáng tiếc; đáng tiếc! Thỏa thuận cử một tổ liên hợp 4 bên đi điều tra tại chỗ, mỗi bên ba người.

      Chiều tổ lèn đường. Đoàn Việt Nam dân chủ cộng hòa do trung tá Hoàng Trừ, đoàn Chính phủ cách mạng lâm thời do thiếu tá Nguyễn Thanh Vàn làm tổ trưởng. Đến Ban Mê Thuột, làm việc ngay. Nghe thiếu tá Lê Thành Nhơn báo cáo xong, thỏa thuận 21
giờ 30 họp lại.

      Gặp trên điện thoại 7 nhà báo và hãng thông tấn Pháp, Mỹ, Anh, Ý... thông báo về vụ Ban Mè Thuột. Họ nhận xét : chúng tôi cũng cho đây là một việc có tình, có sắp đặt. Họ muốn uy hiếp các ông. Chúng tôi được biết chuẩn tướng Uých-khâm phó đoàn Hoa Kỳ đã lên Ban Mê Thuột để tìm hiểu vụ này.

      Tin Ngô Du bị thay thế. Không làm ai ngạc nhiên. Mấy hòm nay đã thấy rõ Du lúng lúng quá, ở thế yếu rõ rệt trong các cuộc họp, mặc dầu đã ra sức nói liều, lý sự cùn, cài ẩu trong vụ quân ngụy lẩn chiếm Cửa Việt. Có lần thảo luận về kế hoạch trao trả, ta nhắc đến thỏa thuận ở Pa-ri, trao trả chia làm 4 đợt, mỗi đợt khòng được dưới 25 phần trăm số đã đưa danh sách...Du phân trần: «Tôi hoàn toàn không được biết thỏa thuận ấy, phía Hoa Kỳ nay mới cho biết là quả thật đã có thỏa thuận với các ông như vậy. Để dễ cho công việc, xin các ông cho biết luôn Hoạ Kỳ còn có thỏa thuận với các ông những điều gì nữa để chúng tòi biết mà thực hiện ! ».

      Vài nét về Du: 46 tuổi, thấp, hơi béo. Tóc ngắn nhưng chải mượt. Nói giọng Huế : ngày mai nói là ngày «mơi», làm nói là «mần»... Báo Sài Gòn giới thiệu: Du bị nhiều lần tố cáo là vua tham nhũng», là «lãnh chúa Trung phần», là «trùm buôn lậu bạch phiến», có dây buôn bí mật qua Pác-xế, Long-cheng đến tận Diến- điện... Hè 72 sau khi mất Đẳc-tô, Tân Cảnh. phòng tuyến Tây Nguyên vỡ toang, Ngô Du, tư lệnh quân khu 2 kiêm tư lệnh quân đoàn 2, bị Thiệu gọi về Sài Gòn để chờ xét xử vì tội «rút lui chưa có lệnh», «chỉ huy kém», «để thất thủ nhiều khu vực trọng yếu»... Thiệu giao Du trọng trách ở Ban liên hợp là để bắt Du đái công chuộc tội chăng?

       Bại tướng ở chiến trường, nay lại bại tướng ở bàn vuông. Cả hai nơi Du đều thua; nhưng thua đâu phải chỉ vi cải bất tài của Du!

      Lại một trung tướng bị « loại khỏi òng chiến», sau có 10 ngày thử sức !



       Chủ nhật 11-2-1973



      9 giờ 20, anh Hòa, và bốn đồng chí ta đến gặp xã giao đại sứ Gô-vin, trưởng đoàn Ca-na-đa trong Ủy ban quốc tế. Nắng đẹp. Sài Gòn vẫn rất đông. Mồng 9 tết; xe mô tô nhiều, một số xe đạp. Đoàn Ca-na-đa ở khu nhà số 1 Lý Thái Tổ. Biệt thự số 1.

      Gô-vin đón tiếp lịch sự. Lấy làm «tiếc» vì ngừng bắn chưa thực hiện đầy đủ. Làm ra vẻ khách quan, không lên án bên nào. Riêng vụ hành hung tổ của ta ở Ban Mê Thuột, Gò-vin nói: thật là đáng phàn nàn.

        Một người phục vụ cho đoàn Ca-na-đa quê ở Quảng Bình thốt lên : «Chao ôi! Các ông khỏe quá ! Trông hiền lành quá ! Vậy mà họ nói đủ thứ về các ông. Nói chuyện thế này mới hiểu rõ các ông thật sự rất muốn hòa bình, muốn người Việt Nam ta sổng hòa thuận với nhau... ».

       10 giờ 10 về. Trên đường, lại 4 tốp thanh niên như chờ sẵn ở cổng, phóng xe gắn máy theo sát đoàn tới gần 2 ki-lô-mét, cười thông cảm. Tay khẽ vẫy...

       Lái xe bắt đầu nói chuyện với đoàn ta khi xe chạy; khác hẳn 2 tuần nay : họ chỉ vâng, dạ; có người nói: «Xin các ngài hiểu cho, họ cấm hầu chuyện các ngài » ; có chị nói : « Dạ, bọn tul không được trả lời ; họ nhìn thấy mồm bọn tui động đậy là nguy đó, họ có thể đuổi, mất đường kiếm ăn...» Hôm nay họ trả lời mọi chuyện: gia đình, què quán, đời sống, lương bổng, giá cả. Họ nói cả niềm cảm phục đối với đoàn. Không ai còn gọi «ngài» nữa, mà gọi «ông»; vài người, trong đó có những phụ nữ gọi bằng « anh», «các anh»....

       Các báo hôm nay đăng tin: Du bị mất chức vì «sức khỏe», vì «chậm chạp» vì giữ thế thủ trong thương thuyết»; «Du đến và đi đều dột ngột.»

      Chiều, Plây Cu điện về : chúng nó dở chứng, bỏ cuộc trong việc điều tra vụ Ban Mê Thuột ; sáng nay, Tô-mớt, đại tá Mỹ, (đã dự buổi họp chiều qua) không đế như đã hẹn. Trung tả Mỹ Bô-sơ và trung tá Quách Đăng (Sài Gòn) đến báo là «chúng tôi được chỉ thị trên không tiếp tục làm việc trong tổ điều tra nữa », «chúng tôi không được rõ lý do »...

       Lật lọng. Thỏa thuận rồi từ chổi. Như trở bàn tay. Khi họ thấy rõ rằng điều tra tiếp tục họ sẽ bất lợi, họ bỏ cuộc.

      Đây phải chăng là cái biệt lài của Uých-khâm trong việc giật dây phá hoại cuộc điều tra này, sau khi hộc tốc tới để tìm hiếu tình hình tại chỗ?

      21 giờ 00: Họp đoàn ta. Nghe kỹ tình hình các tiểu ban, các khu vực. Chuẩn bị công việc tới. Anh Hòa kết luận : Hiểu rõ thêm đối phương qua công việc, mặt đối mặt vừa qua ; Có thể tóm tắt bằng mẩy chữ : dây dưa — kéo dài— lẩn tránh — phá hoại —lật lọng vì họ phi nghĩa, vì pháp lỷ hiệp định Pa-ri bất lợi cho họ nên họ phá rất dữ ; vì ngoan cố là bản chất của họ...

     
    Thứ hai 12-2-1973


        Họp trưởng đoàn. Phan Hòa Hiệp đưa thư ủy nhiệm của Trần Thiện Khiêm, cử Du Quốc Đống thay Ngô Du. Nhưng Đống vắng mặt sáng nay, vì — theo lời Hiệp — phải đi nhận chỉ thị của Khiêm và Vĩnh Lộc (Lộc, trung tướng, cầm đầu cơ quan chỉ đạo thi hành Hiệp định của chính quyền Sài Gòn).

       Hôm nay người phát ngôn Bộ quốc phòng Sài Gòn giải thích Du đi nơi khác vì «lý do sức khỏe ». Bộ ngoại giao Sài Gòn cũng cho ra một lý do tương tự: vì «cơn đau tim đột ngột»... Nhưng trên báo Sài Gòn, từ tờ Công Luận đến Dân chủ mới vẫn nhận định : «tướng Du ra đi cũng đột ngột như khi đến nhận nhiệm vụ trong Ban liên hợp» ; « Tướng Du đối phó quá yếu ớt », «Ngài trung tướng tỏ ra quá chậm chạp, chỉ giữ thế thủ trong các cuộc hội... »

       Các phóng viên phương Tây UPl, AP, Roi-tơ, AFP tới tấp gọi điện thoại hỏi đoàn ta về việc Đống thay Du. Ta trả lời đại thể : chuyện thay người là chuyện của họ. Lý do vì sao thì mọi người đều rõ, báo Sài Gòn còn nói công khai, xin cứ hỏi họ thêm. Thay người mà không thay chính sách, thái độ thì họ chớ hòng cải thiện được cái gì...

       Hôm nay bắt đầu đợt trao trả thứ nhất. Điện từ Hà Nội cho biết trao cho Mỹ 116 quân nhân Mỹ. Số bị thương nặng được trao trả trong đợt này. An-va-rít-dơ. Su-mê-cơ...được trở về. Chính phủ ta còn cho phép tên thiếu tá Bri-en Út về trước, ngoài số đã thỏa thuận, vì mẹ y ốm nặng.

       Sài Gòn trao trả Chính phủ Cách mạng Lâm thời 140 người từ nhà tù Biên Hòa lên Lộc Ninh, nhưng trục trặc từ sáng. Sài Gòn không chịu để đại diện Ban liên hợp gặp anh em, nên anh em không chịu ra sân bay. Nhiều lần chúng đưa anh em đi thủ tiêu theo kiểu này. Ta gọi điện thoại cho Hoa Kỳ và Sài Gòn cảnh cáo khẩn cấp : trách nhiệm trao trả không đạt đúng kế hoạch là thuộc về họ. 14 giờ 40 - phía Sài Gòn phải chịu để một tổ liên hợp đến gặp đại biểu anh em ở nhà lao Biên Hòa. Anh em ta gặp nhau mừng mừng tủi tủi, xúc động nghẹn ngào. Anh em chưa hề biết tin gì về Hiệp định Pa-ri, về các Nghị định thư cả ! Anh em tố cáo tội ác của Mỹ — Thiệu trong nhà tù, chỉ ra phía những nấm mộ anh em ta vừa hy sinh do bọn cai tù giết theo lệnh Mỹ — Thiệu.

       16 giờ, một tổ liên hợp nữa đi Lộc Ninh, trên chiếc HU1B do viên trung úy Mỹ Ray Đuy-boa lái. Máy bay đỗ xuống Lai Khê để lấy xăng. Hỏi chuyện Đuy-boa mấy phút. «Hòa bình, bọn lái trực thăng chúng tôi mừng nhất. Phi đội tôi, đến hơn một phần ba không được sống để trở về Mỹ. Từ súng trường đến tên lửa nhỏ tìm nhiệt đều dễ dàng đưa bọn tôi về với Chúa... ».

       Dọc đường 13. Vài căn cử pháo binh ngụy. Những cỗ pháo bị trúng đạn, nòng cong, chân gãy. Những khoảng rừng bị cháy xém. Lỗ chỗ vết bom B52 còn mới, đất đỏ bị xới lên từng giải dài. Máy bay qua An Lộc. Phía phải là sân bay Quảng Lợi. Cờ nửa đỏ nửa xanh với ngôi sao vàng tung bay ngạo nghễ. Rừng cao su. Đồi thoai thoải. Kia rồi, Lộc Ninh. Cột cờ cao, lá cờ ta tung bay phần phật. Từng dãy dù trắng và xanh căng bên phía Đông, nơi đón tiếp anh em ta. Những trạm quân y, nhà giải khát... Xe tải quân sự ta đậu từng dẫy ; những chiếc com-măng-ca quen thuộc, bên mấy dãy xe gắn máy Hon-đa sơn đen — những chiến lợi phẩm, phương tiện giao thông liên lạc mới của quân giải phóng.

       Gặp, hỏi chuyện 27 quân nhân Mỹ đang chờ lên máy bay. Họ mặc quần áo bà ba màu xanh nhạt, khỏe mạnh. Khi đọc danh sách, sĩ quan Hoa Kỳ đến tiếp nhận, một số họ vẫn dửng dưng. Họ còn bận từ giã, lưu luyến với những người đã giữ họ, cho họ biết ít nhiều lẽ phải, đã chữa chạy cho họ trong những ngày tháng ở trại. Hỏi chuyện khá lâu Xmít Mác-cơ, đại úy, quê ở Ca-li-pho-ni-a, đã có vợ và 2 con, 32 tuổi. Anh ta đeo ở cổ một chuỗi dây làm bằng những khúc trúc vót khá công phu, nối liền với dấu hiệu phản chiến tròn ở giữa ngực, cũng bằng trúc. Anh ta cười giới thiệu: «Tôi tự làm đấy ông ạ. Mất 4 tuần lễ vót, nối, sửa lại. Trúc Việt Nam, các ông giải phóng kiếm cho. Tôi đeo, tôi sẽ đeo mãi, mang về Mỹ, và hôm nay mang công khai trong buổi trao trả này. Cuộc chiến tranh này, tôi đã hiểu, là sai lầm của người Mỹ chúng tôi, của chính phủ Mỹ...» Bên cạnh Mác-cơ là một anh lính da đen đang bắt tay, lắc tay mãi một đồng chí ta. Anh ta giới thiệu : «Đây là ông bác sĩ giải phóng, cứu tinh của tôi, không có ông ta, tôi đã chết vì vết thương rồi. Tôi sẽ không bao giờ quên ». Mắt anh ta chớp chớp, có cả một ngấn nước mắt. Chân lý, lẽ phải có những bước đi tuyệt diệu thật! Những quân nhân Mỹ lưu luyến với những người giam giữ họ.

       Ở phía dưới kia, anh em ta từng tốp 20 người, 30 người, nhảy xuống từ một chiếc C-130, cởi quần áo của chúng nó ném lại, hát vang bài Giải phóng miền Nam hô khẩu hiệu «Bác Hồ muôn năm» và chạy vào lòng các đồng chí y tá ta, cán bộ ta, cánh tay mở rộng...

       18 giờ 20 trời nhá nhem. Công việc đã xong. Viên chuẩn tướng Mỹ Mắc Li-len giở quẻ, không chịu ký biên bản. Lý do bâng quơ: các ông để chúng tôi chờ cả buổi ! Để chúng tôi mệt lử dưới nắng. Bắt chúng tôi sửa đi sửa lại biên bản lôi thôi. Hắn ta xửng cồ, mặt đỏ gay như kẻ say rượu, chống nạnh chỉ mặt đồng chí sĩ quan giải phóng trong Ban liên hợp : « Ông là cấp tá, tôi là cấp tướng, ông dám đối xử vậy hả?» Hắn chộp lấy bản dự thảo biên bản vo lại, ném xuống đất, trước mặt cả tổ quốc tế. Thật đúng là một tên lê dương.

       Đồng chí trung tá Quân giải phóng bình tĩnh, nghiêm nghị : «Chúng tôi ghi nhận thái độ thiếu lịch sự, vô lễ của tổ trưởng Hoa Kỳ tại buổi trao trả đầu tiên này. Chúng tôi sẽ báo cáo ngay lên cấp trên thái độ đáng hổ thẹn, không xứng đáng với một quân nhân này của phía Hoa Kỳ ».

       Viên chuẩn tướng Hoa Kỳ bị đòn bất ngờ giáng trả. Hắn đã quen hoạnh họe với bọn sĩ quan ngụy mà. Hắn đứng sững, ngây người. Đồng chí ta tiếp luôn, chỉ về phía cột cờ: «Các ông phải biết, các ông hiện đứng trên lãnh thổ dưới quyền kiểm soát của Chính phủ cách mạng. Biên bản cần ghi thêm cho chính xác và chặt chẽ, đúng với sự thật. Nếu ông không chịu ký thì cuộc trao trả chưa kết thúc, và máy hay các ông chưa thể trở về ».

      Viên tướng Hoa Kỳ đã hiểu, họ đang đứng trước một đối thủ cũng đáng gờm như ở chiến trường vậy. Thái độ hắn bỗng nhiên thay đổi hẳn. Hắn rút chiếc bút chì bi ở túi ra, ngồi xuống, viết thêm một hàng chữ, ký cả hai bản, rồi lủi thủi  ra đi...

     

         Thứ ba 13-2-1973



       Trao trả ở Quảng Trị, Lộc Ninh vẫn tiếp tục.

        Tin Kít-xinh-giơ đến Hồng Công và Xa-li-vơn, trợ lý Bộ trưởng ngoại giao Mỹ đến Sài Gòn. Cuộc thương lượng  Viên-chăn giữa Pa-thet Lào và nhà cầm quyền Viên-chăn sắp kết thúc.

       10 giờ 30, anh Hòa đi thăm đoàn Ba-lan trong Ủy ban quốc tế. Tại khách sạn, hãng vô tuyến truyền hình Pháp ORTF phỏng vấn. Chiều anh Hòa tranh thủ nghỉ, chơi bóng bàn với anh em vệ binh. Anh Hòa được liền 4 séc. Một đại úy sĩ quan liên lạc Sài Gòn đến đưa công hàm, nhìn hoài vào phòng giải trí. Cảnh vui vẻ, hồn nhiên, đầy sức sống thế này giữa cấp tướng và chiến sĩ đâu có ở bên họ !


        Thứ tư 14-2-1973



       10 giờ. Họp các trưởng đoàn.

       Lần đầu tiên Du Quốc Đống xuất hiện. Mặt đen xạm. Hai mắt xếch, lại ty hý mắt lươn, lòng mắt vàng khè. Gò má cao. Môi dầy, thâm xịt. Quần áo rằn ri, với ba sao đen trên ve áo.

       Đống đến với một tư thế đáng buồn. Cố lên gân nhưng lại ở thế lép. Hôm kia Đống bảo Hiệp mời các trưởng đoàn đến dự một tiệc rượu vào hồi 16 giờ «để làm quen với nhau sau khi mới nhận chức». Mới đầu báo ở Câu lạc bộ không quân đường Huỳnh Hữu Bạc. Sau họ lại cho văn phòng báo : ở tại buồng giải lao của phòng họp. Mời mọc chẳng giấy tờ; địa điểm thì tùy tiện. Các đoàn ta trả lời: bận, không dự dược. Cho Đống một bài học mở đầu...

       Nghỉ giải khát. Đống tự giới thiệu lai lịch. Quê Rạch Giá. Chỉ huy sư đoàn nhảy dù. Cấp trên trực tiếp của đại tá Thọ bị ta bắt ở Nam Lào. Ốm, đau gan nặng, nghỉ mấy tháng nay. Mới nhận nhiệm vụ hôm chủ nhật. Còn bỡ ngỡ.

       Nhớ lại những điều Thọ kể về Đống: Hách dịch, rất hiếm khi ra trận ; dốt về quân sự, lên cấp tướng chỉ do vây cánh. Thọ đã từng tả Đống đáp máy bay trực thăng đến thị sát chớp nhoáng căn cứ của lữ đoàn 3 ở phía đông Sê-pôn, với lời chỉ thị rất ư là kỳ quặc : “Ráng mà giữ ! Có thân thì phải lo ! Người Mỹ và Bộ tư lệnh sư đoàn ráng hết sức rồi đó ! “.

        Ba cuộc họp gần đây, Út-uốt hầu như chỉ ngồi đòi Chính phủ cách mạng đưa ra tên các cửa khẩu. Ngồi họp đòi, ngồi giải khát cũng đòi. Anh Trà trả lời rất đanh thép: phải làm xong quy chế đã. Đưa ra tên các cửa khẩu để làm gì ? Ở Cần Đăng (Tây Ninh), Câu Hạc (đường số 8), Rạch Tràm Tróc (Cần Thơ), làng Dịt (Plây-Cu), ở bờ bắc Thạch Hãn cũng vậy, cứ nơi nào ta cho biết địa điểm trao trả hoặc đón người vào là lập tức bị bắn phá, ném bom.

      14 giờ Xa-li-vơn, trợ lý Bộ trưởng bộ ngoại giao Mỹ, đến gặp các trưởng đoàn ta. Xa-li-vơn đã từng là đại sứ Mỹ ở Lào, đã dự các cuộc thương lượng ở Pa-ri. Cố giữ vẻ lịch sự. Xa-li-vơn phải nhận rằng: «Cái gọi là vụ Cửa Việt, chúng tôi cho rằng sự thật thuộc về phía các ngài...»



       Thứ năm 15-2-1973


       Chiều, ở trụ sở. Trước bàn gỗ dài bên nhà số 538, anh em ở các nơi về kể lại công việc trong ngày, như thường lệ. Sĩ quan liên hợp, sĩ quan trao trả, sĩ quan báo chí, sĩ quan liên lạc, sĩ quan trong tiểu ban quân sự, trong tiểu ban thủ tục. Từ Quảng Trị mới về, từ Plây-cu vào, từ Phú Quốc, Cần Thơ lên... Công việc trong ngày thật sôi nổi, chuyện kể không dứt. Đại thể : Ở Lộc Ninh, viên thiếu tá Sài Gòn Ch. thấy cảnh anh em ta trở về phấn khởi, tư thế hiên ngang, vứt lại quần áo nhà tù ngụy; trong khi có một số sĩ quan ngụy được phía ta trao trả thì lại ngượng ngùng. Ch. than thở : các ông quay phim những cảnh này làm cho chúng tôi nhục quá. Cũng viên thiếu tá này mới hôm kia ở sân bay Tân Sơn Nhất thốt lên một câu khi sĩ quan ta phản đối quân cảnh ngụy có những hành động láo xược: «Xin các ông hiểu cho. Chế độ chúng tôi mà không có quân cảnh và dây thép gai thì làm sao đứng được!». Ở Thiện Ngôn, Sài Gòn giở trò cưỡng bách chiêu hồi, bị anh em ta vạch trần trước mặt tổ quốc tế, bọn sĩ quan ngụy chuồn mất trong sự khinh bỉ. Ở trụ sở ta, chiều nay một đại úy ngụy khiêu khích : « Các ông lên C. 130 mà không biết gài nịt ra sao, làm sao đánh Mỹ nổi ? ». Đồng chí thượng sĩ ta quật lại : « Các người quen ngồi máy bay Mỹ thì tất nhiên là quen gài nịt Mỹ. Chúng tôi không quen gài nịt, nhưng chúng tôi biết trị B. 52 Mỹ, biết làm chủ khoa học kỹ thuật để bắn tan xác những trang bị và vũ khí Mỹ hiện đại nhất. Điều đó các người không hiểu sao?».

    

       Thứ sáu 16-2-1973.


      Tối qua khu vực Huế điện vào báo cáo tỉ mỉ vụ khiêu khích trước khách sạn Hương Giang. Bọn côn đồ tay chân Thiệu ném nước bẩn, trứng vào các sĩ quan ta ngay trước, trụ sở Ủy ban quốc tế. Ta gửi ngay công hàm phản dối. Nhắc lại vụ khiêu khích ở Ban Mê Thuật, đòi họ phải chấm dứt ngay.

       Mỹ báo tin khẩn cấp: một C.47 bị bắn rơi ở Nam An Lộc, hai nhân viên phi hành Mỹ bị thương nặng. Đoàn Chính phủ cách mạng trả lời: chưa biết gì tin này, nhưng nhắc lại rằng máy bay nào bay qua vùng kiểm soát của Chính phủ cách mạng phải báo trước và được phép mới được bay, để bảo đảm an toàn.

       Không khí căng thẳng.

      10 giờ. Các trưởng đoàn ta đến phòng họp. Phó đoàn Mỹ báo tin : Út-uốt ốm. Một trung tá Mỹ lại báo tin khác : Út-uốt bận gặp Xa-li-vơn. Hiệp báo: Đống bận không đến được. Anh Trà phản đối : Họp cấp trưởng đoàn sáng nay như đã thỏa thuận là để thảo luận những vấn đề rất quan trọng; phía họ vắng mặt không lý do chính đáng, không báo trước. Anh Hòa phản đối thái độ thiếu thiện chí của Mỹ và Sài Gòn, phê phán vụ khiêu khích ở Huế rồi cả hai anh đứng dậy, ra về. Các phó đoàn vẫn họp. Găng. Anh Thu phó đoàn Chính phủ cách mạng, và anh Lợi đấu quyết liệt. Hiệp lúng túng. Uých-khâm chỉ ngồi đòi cửa khẩu. Anh Thu bác ngay, chỉ rõ : những việc cấp bách, nghiêm trọng như thực hiện ngừng bắn, chấm dứt khiêu khích phá hoại... sao không quan tâm, lại cứ đòi cửa khẩu hoài, định giở âm mưu đen tối gì đây ?

      Chiều không khí dịu bớt.

       Thư kêu gọi của Ban liên hợp được thông qua theo dự thảo của phía ta, có bớt hai đoạn nhỏ. Thỏa thuận sẽ công bố và phổ biến rộng rãi ngay.

        Họ buộc phải chịu đưa máy bay lên đón các đồng chí ta bị hành hung ở Ban Mê Thuột về Sài Gòn.

       19 giờ họ gửi công hàm cho ta, chính thức chịu để các tổ liên hợp 4 bên đến quan sát các địa điểm rút quân của Mỹ và Nam Triều Tiên, có chụp ảnh. Chính thức báo bằng giấy trưởng đoàn Mỹ Út-uốt vắng mặt sáng nay là vì bị «cúm », sáng mai sẽ có mặt ở cuộc họp trưởng đoàn.

       Phía Mỹ buộc phải lùi, anh Hòa đến thăm xã giao Út-uốt. 19 giờ 30, một đại tá Mỹ đến đón. Út-uốt ở cách trụ sở ta chỉ 2 ki-lô-mét, phía tây nam Tân Sơn Nhất, trên một chiếc ô-tô va-goong (Mỹ gọi là trê-lơ : trailer), bằng gỗ thông, dài chừng 7 mét, rộng 3 mét. Bên ngoài trông giống kiểu xe công chính đi sửa đường, sơn trắng, Út-uốt cố tỏ ra lịch sự, vui vẻ : mong có những cuộc gặp riêng cởi mở ; « các ông làm tuyên truyền giỏi lắm ; chính vì vậy mà phía Việt Nam cộng hòa họ ngại các ông lắm ; mỗi người phía các ông là một agít-prốp...» (agít-prốp : nhân viên tuyên truyền cổ động). Rồi Út-uốt xum xoe, ranh mãnh, nâng cốc rượu uýt-ki : nhờ ngài nói với trung tướng Trà đưa ra những cửa khẩu ; nếu các ngài ưng thuận, tôi sẽ xin biếu ngay ngài và tướng Trà mỗi vị một xe trê-lơ như thế này, với đủ tiện nghi.

      Trong xe trê-lơ, sàn trải thảm màu tro, có tủ búp- phê đựng đủ loại rượu và giải khát, có tủ lạnh. Có phòng tiếp khách ; bên cạnh là chiếc vô tuyến truyền hình nhỏ, phía trong có phòng làm việc, bàn giấy, điện thoại, tủ sách, có giường ngủ với nệm mút, máy điều hòa không khí ở hai đầu. Vải dày màu xanh nhạt có hoa phủ kín xung quanh.

       Anh Hòa trả lời thẳng thắn : theo tôi biết, ông Trà đã có sẵn các cửa khẩu để thông báo, nhưng phải bảo đảm thể thức thay vũ khí đã; xe trê-lơ này tốt, có tiện nghi đầy đủ, nhưng vấn đề quan trọng là các ông phải cung cấp đầy đủ tiện nghi, phương tiện làm việc cho tất cả hai đoàn đại biểu chúng tôi kia.

       Út-uốt ngượng quá, cười nhạt, lảng sang chuyện thời tiết...



      Thứ bảy 17-2-1973.



       Họp các trưởng đoàn, Út-uốt làm chủ tọa điều khiển, nêu vấn đề chiếc C.47 Mỹ bị bắn rơi Nam An Lộc, rồi lại đòi cửa khẩu. Làm ra vẻ tích cực thực hiện thỏa thuận chiều qua, Út-uốt đưa ra tờ báo Sao và vạch của quân đội Mỹ ở Thái Bình Dương đăng lời kêu gọi chung của Ban liên hợp.

       Phía ta nêu mạnh vân đề đối xử xấu, thiếu văn hóa của phía Sài Gòn đối với các đoàn đại biểu ta ở các khu vực. Cung cấp thực phẩm kém phẩm chất ; chỗ ở quá chật chội, không có chỗ làm việc ; đi lại luôn luôn bị cản trở, chậm trễ vì những lý do «kỹ thuật» ; cần phải có tổ liên hợp của trung ương đi kiểm tra và giải quyết gấp. Anh Trà nói thêm : Nếu các vị có dịp ra vùng giải phóng, các vị sẽ thấy chúng tòi đối xử đúng theo truyền thống mến khách của dân tộc Việt Nam….

      Đống phải nhận tổ chức kiểm tra tình hình ăn ở đi xuống cả 7 khu vực. Nhưng cuối cùng Đống lại lèo thêm : xin trung tướng Trà cho biết sớm các cửa khẩu của Chính phủ cách mạng ấn định ở đâu ; việc này chánh phủ chúng tôi rất quan tâm. Nếu chậm trễ thì xin các vị hiểu cho rằng việc phổ biến lời kêu gọi cũng sẽ bị chậm trễ tương tự...

      Gắn hai việc lại theo kiểu cò kè con buôn, họ càng lộ tẩy là kẻ phá đám…..

   

        Chủ nhật 18-2-1973.



       Đoàn ta đi thăm đoàn Hung-ga-ri trong Ủy ban quốc tế, tại khách sạn Ma-giét-tích, đầu đường «Tự do», nhìn ra sông Sài Gòn.

      Phố xá Sài Gòn tấp nập. Lính Mỹ thưa hơn. Mâu thuẫn xã hội khá nổi bật. Vừa ra khỏi Tân Sơn Nhất, những đống rác to tướng bên bãi xe, xế bệnh viện quân sự Mỹ ; ngay cầu Công lý, những dãy nhà thấp bằng gỗ, tre trên mặt nước, lộn xộn, tiều tụy, nhìn thẳng ra chùa Vĩnh Nghiêm kiến trúc kiểu mới, cao vút, với những cột vuông bề thế. Dọc đường Phan Bội Châu, những nhỏm hành khất bồng bế trẻ nhỏ gầy yếu đứng bên vỉa hè, bên những xe du lịch Toyota sang trọng. Trên đường «Tự do», vài nhà hàng «bar» với những cô gái môi đỏ, váy ngắn, mồm ngậm thuốc lá, mệt mỏi, buồn chán, ế ẩm.

       Quân cảnh đã chờ sẵn ở cửa khách sạn để ngăn đồng bào tập trung. Nhưng vẫn đông. Nhớ lại lời người lái xe : đồng bào « khun » lắm ; muốn gặp các ông, cứ thấy quân cảnh tới đông đông là ào tới.

       Xuống xe. Các đồng chí Hung-ga-ri chờ sẵn. Nói chuyện một hồi trên vỉa hè đã. Hai đồng chí ta đi một vòng, vẫy tay, chào các mẹ, các chị, các em, mặc cho quân cảnh dàn thành hàng rào. Có tiếng một bà má :
«Tướng Lê Quang Hòa đứng giữa phải không ? Đội mũ cát-két phải không ? To lớn đẹp thật, cười hoài !».

Nghe rõ tiếng một chị dắt hai con nhỏ : «Các ông miền Bắc vô đây làm việc đó », và chị nói như rỉ tai chúng tôi : «Khỏe chớ mấy anh !». Chỉ bốn chữ ấy thôi, mà vang hoài trong lòng hai chúng tôi.

        Lên thang máy. Hai em bé mặc đồng phục trắng, ở cổ có thêm hai chữ H.M. (Hotel Majestis), chuyên bấm nút cho thang lên xuống: «Dạ, em tên là Hòa. Em 12 tuổi, hết học hai năm nay». Qua buồng giải khát. Anh chị em làm công ngừng hết công việc, chạy ra sát thang máy, đứng nhìn đoàn ta. Có những cặp mắt thông cảm không thể nhầm lẫn. Những nụ cười kín đáo. Một lô thám báo đứng quanh. Họ lườm người này, chặn người kia, xoi mói, lấc láo. Có kẻ cầm máy ảnh bấm lia lịa. Ta đàng hoàng bao nhiêu thì chúng nó càng nhốn nháo, hoảng hốt bấy nhiêu.

       Khi ra về, Trê-xy Út và Pôn Vô-gơn, phóng viên UPI chờ sẵn ở cầu thang. Anh Hòa bắt tay, nhận những câu hỏi phỏng vẩn, nói thêm : «Chúng tôi sẵn sàng gặp và nói chuyện lâu hơn với các bạn. Lập trường của chúng tôi là thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định, giữ vững hòa bình lâu dài, thực hiện hòa giải và hòa họp dân tộc... ».

        Lên xe. Hỏi chuyện trung tá Trí, người Quảng Ngãi, cầm đầu sĩ quan liên lạc Sài Gòn. Trí nói rất khéo : «Dạ, hôm nay chủ nhặt, nhưng được biết thiếu tướng Hòa đi, nên tôi phải đích thân đi thu xếp chuyến đi này. Quân cảnh nó hay làm nhiều chuyện bậy bạ, trở ngại công việc của mình (!) Dạ, nhiều lúc tôi cũng thấy trẽn (xấu hổ) vì họ làm bậy...!». Những lời nói thực tâm ? Hay những câu giả dối ? Thật khó mà khẳng định...




       Thứ hai 19-2-1973




       Họp trưởng đoàn. Anh Trà điều khiển. Mỹ cố làm rùm beng thêm về vụ chiếc C47.

      Ta nêu mạnh vụ quân Sài Gòn lấn chiếm khu vực Sa Huỳnh.

      Đống cố tình nêu vẩn đề «khu vực đóng quân » thay cho «vùng kiểm soát » ; bị bác bỏ ngay.

       Đạt được thỏa thuận : Mai, Ban liên hợp trung ương cử tổ kiểm tra đi Sa Huỳnh.

        Chiều anh Trà gặp Đống. Sau hon một giờ thảo luận, Đống phải lùi, từ chỗ đòi 9 cửa khẩu đã chịu con sổ 6 cửa khẩu. Theo kế hoạch dự định, để tỏ ngay thiện chí, anh Trà cho Bống biết tên 3 cửa khẩu : Gio Linh, Sa Mát, Đức Cơ và đòi phải bảo đảm an toàn cho các cửa khẩu đó, phải bàn ngay thủ tục, hành lang thay thể vũ khí ; nếu thực hiện tốt mới đưa thêm 3 cửa khấu khác.

       Giờ nghỉ, gặp Phan Văn Chuân, đại tá Sài Gòn, vừa đến nhận nhiệm vụ. Chuân cố giữ vẻ lịch sự. Đưa ra mấy câu triết lý : «Trong thời này, không có kẻ thù vĩnh viễn, không có bạn vĩnh viễn, chỉ có quyền lợi mà thôi! ». Một luận điệu chiến tranh tâm lý xảo quyệt và nguy hiểm, lẫn lộn trắng đen, reo rắc những luận điểm sặc mùi vị chủ nghĩa cơ hội...

       Khi nghe nói đến thái độ xấu, nhỏ nhen của Sài Gòn đối với ta : cho đến nay ở sân bay Tân Sơn Nhất vẫn không có ghế ngồi, không có buồng đợi, không co phòng vệ sinh cho các đoàn ta, trong đó có cả một số phụ nữ…, cung cấp thực phẩm hư hỏng, gây chậm trễ khi đi lại, cắt điện thoại... Chuân không thể thanh minh nổi. Đành phải nhận : « Đây là một số người thừa hành. Bên chúng tôi nhiều tổ chức khác nhau. Có quân cảnh, có tuần cảnh, có không quân, tổng cục dân vụ, chủ trương khác nhau. Mất ảnh hưởng quá !... ».

   

        Thứ ba 20-2-1973


       Đống đến thăm đoàn Việt Nam dân chủ cộng hòa. Đúng vào lúc đoàn anh Trà đi thăm xã giao Ủy ban quốc tế. Cố tình tránh gặp đoàn anh Trà? Vẫn trong âm mưu vô ích hạ thấp đoàn Chính phủ cách mạng. Đống đi quanh trại Đa-vít rồi nói với anh Hòa ở phòng khách :   
      «Thưa thiếu tướng, đây là doanh trại tốt nhất ở miền Nam Việt nam ! ».

       Anh Hòa đáp lại:
      «Thế thì doanh trại Mỹ thiếu thốn, chật và mất vệ sinh quá! Chúng tôi đã bỏ nhiều công sức mà vẫn còn bẩn».

       Đống ngượng, mang hai gói quà ra:
      «Để tỏ tình thân hữu với thiếu tướng, xin thiếu tướng nhận cho chút quá nhỏ này.

      Để «quà» trên bàn.

       Giở ra: một lọ nước hoa Mỹ. nhãn hiệu «Coryse Salomé», và một hộp bánh quy cũng Mỹ nốt!

     Đống vừa đi được 20 phút thì hai chiếc loa to mắc từ nhà sửa máy bay của không quân Sài Gòn, sát hàng rào trự sở ta ở phía bắc, bắt đầu chõ sang oang oang, nói theo giọng đài Sài Gòn. Khiêu khích, xuyên tạc. Ta lập tức gọi điện thoại đến đoàn Sài Gòn phản đối. Văn phòng của đoàn Sài Gòn thanh minh: «Dạ, đó là của bên Sư đoàn 5 không quân. Họ tự ý làm chuyện này. Dạ. Chuyện này họ làm chướng quá! Chúng tôi sẽ can thiệp ngay...». Ta trả lời: «Không biết chủ trương và hành động của ai. Chúng tôi chỉ biết là của phía các ông. Nhằm mục đích gì? Chỉ có thể là phá hoại và khiêu khích… ».

        15 phút sau, hai chiếc loa câm bặt. Lính Sài Gòn buộc phải leo lên thang gỡ ngay xuống.



        Thứ tư 21-2-1973.



        Các đoàn ta đấu rất quyết liệt về vụ Đức Cơ. Hôm kia, anh Trà vừa thông báo cho Đống biết ba cửa khẩu của Chính phủ cách mạng, trong đó có Đức Cơ ở Tây Nguyên, máy bay Sài gòn đã đến ném bom ngay địa điểm này, làm bị thương một số công nhân đang xây dựng nhà ở cho Ủy ban quốc tế, làm hư hỏng nhà cửa...

       Một vụ phá hoại, lật lọng nhất! Phía Sài Gòn vừa được biết lúc 16 giờ 05 phút thì 17 giờ 35, máy bay của họ đã đến thả bom.

       Vừa vào họp, anh Trà tiến công luôn. Giọng rất đanh : «Chúng tôi đã hiểu vì sao cả tuần nay phía các ông cứ ngồi đòi đưa ra cửa khẩu. Vì sao ông Xa-li-vơn đến đây gặp tôi cũng đòi cửa khẩu. Vì sao ông Kít-xinh-giơ nữa cũng lên tiếng đòi chúng tôi cho biết cửa khẩu..

      Những sự việc này chỉ có thể đưa đến kết luận là phía quý vị có cả một âm mưu đen tối đã được sắp xếp và chuẩn bị từ trước.

       Với việc làm xấu xa, với thái độ phá hoại như thế này thì công việc thi hành Hiệp định làm sao bảo đảm được.

       Quý vị phải trả lời về vụ này, trả lời rõ ràng trước nhân dân Việt Nam, trước dư luận trên thế giới về thái độ lật lọng có tinh toán này.... ».

       Anh Lợi bồi tiếp, vẫn cách phát biểu từ tốn, lập luận chắc, buộc tội chặt:
        «Tội ác này nghiêm trọng vì là tội ác có tính toán. Nó diễn ra ngay giữa lúc lời kêu gọi chung được phổ biến...

      Đây chỉ có thể gọi là một vụ bội ước... Trưởng đoàn Việt Nam cộng hòa đã được yêu cầu bảo đảm tuyệt đối an toàn cho các cửa khấu trước khi phía Chính phủ cách mạng thông báo...Quan niệm của các ngài đối với chữ ký, đối với lời hứa như thế nào? Thỏa thuận xong rồi thì thực tế ra sao. Còn có thể tin ở lời hứa, ở những lời cam kết và thỏa thuận của phía các ngài được đến đâu? Phải nói thật rõ ràng cho các ngài biết rằng: sự phẫn nộ của chúng tôi, của nhân dân Việt Nam, của các lực lượng vũ trang nhân dân, của dư luận thế giới là vô cùng sâu sắc…».

        Hiệp chống đỡ rất yếu. Đống vắng mặt. Hiệp lải nhải : « Chúng tôi chưa hay biết vụ này. Phải được biết tường tận mới có ý kiến. Xin sang vấn đề khác... ».

       Út-uốt cố làm ra vẻ khách quan, giấu mặt đồng lõa của Mỹ : «Nhiều vi phạm quá rồi ! Ở cả các bên, chúng ta phải hợp tác để chấm dứt các vụ vi phạm ! Phải tiến hành những cuộc điều tra có kết quả, có hiệu lực…»

       Nghỉ uống nước. Một đại tá Sài Gòn xoa dịu : « Ông Trà hôm nay nổi giận. Nếu qua có vụ này thì ông Trà nỗi giận là điều dễ hiểu...», và nhận xét:
       « Ông Lợi ở Pa-ri về đây? Ông ta có phải là luật sư, thày cãi ngoài đó không nhỉ ? Thú thật, các ông có những nhà ngoại giao rất cừ ! » - Trả lời :  « Điều chủ yếu là vì chúng tôi có lý lẽ ; vì chúng lôi nắm chắc Hiệp định ; vì lập trường phía chúng tôi là thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định ; vì sự thật, lẽ phải thuộc về phía chúng tôi….»

       Ba phiên họp gần đây, Đống và Hiệp không còn lải nhải về cái gọi là «vụ lấn chiếm Cửa Việt» nữa. Mỹ đã mở mồm nhận sự thật thì Sài Gòn phải im thôi. Qua vụ Cửa Việt, một kinh nghiệm quý báu : phải sử dụng quyền giáng trả thật đích đáng; buộc đối phương vào khuôn phép...

       
        Thứ năm 22-2-1973.




       Đêm qua nghe tin đầy đủ Hiệp định Viên-chăn. Anh em tổ tê-lê-típ thức đêm ghi đủ cả các điều khoản. 12 giờ hôm nay, lệnh ngừng bắn bắt đầu có hiệu lực.

       Không khí các đoàn ta càng phẩn khởi. Chăm chú nghe đài Tiếng nói Việt-nam bình luận về thắng lợi có ý nghĩa lịch sử của nhân dân Lào anh em.

       Tối, toàn đơn vị tập trung ở sân, nghe nói chuyện thời sự. Đã thành nếp, 10 ngày một lần, nghe tổng hợp tình hình về: thi hành Hiệp định, miền Bắc (đang nỗ lực khôi phục kinh tế, thế giới ca ngợi thắng lợi của Việt Nam. Rồi tình hình Mỹ la-tinh, Trung Đông... Sau cùng tập trung vào tình hình mới ở Lào. Ban liên hợp 2 bên trung ương sẽ làm việc ở Viên-chăn, thành phố trung lập, cũng như kinh đô trung lập hóa Luông Prabăng. Mặt trận yêu nước Lào tham gia Chính phủ dân tộc, số bộ trưởng ngang với chính quyền Viên-chăn... Lực lượng đặc biệt do Mỹ tổ chức, nuôi dưỡng và chỉ huy phải giải tán. Bước đi vững chắc của cách mạng Lào...

       Nhớ lời của một trung tá Sài Gòn chiều qua : «Chúng tôi vừa nghe tin về Hiệp định Viên-chăn. Nhưng nó khác, rất khác với những điều người Mỹ cam đoan với bọn tôi. Họ nói ở Lào sẽ ký. Khu vực đường mòn sẽ trở về chánh phủ trung ương ở  Viên-chăn, việc tiếp tế của bộ dội các ông sắp bị bóp nghẹt. Vậv mà nghe tin mới thì đâu có những chuyện đó !».

       Viên trung tá Sài Gòn buồn rầu thổ lộ; «Người Mỹ và chúng tôi quan tâm đầu tiên đến cái đường mòn. Nay nó vẫn thuộc các ông Pa-thét. Chúng tôi lại bị người ta gạt (lừa) một lần nữa!».

      Nghe kể lại chuyện này, anh em ta cười vang, thích thú.



       Thứ sáu 23-2-1973.



      Trao trả xong đợt thứ nhất.

      Ở Quảng Trị, phía Chính phủ cách mạng nhận 474 người, ở Lộc Ninh 2239 người. Chuẩn bị kế hoạch đợt 2.

      Vấn đề nhân viên dân sự, ngụy chần chừ rồi trây lảng.

       Ở tiểu ban thủ tục, có nhúc nhích một chút. Sau đấu tranh kiên trì, Mỹ và Sài Gòn chịu lùi, ghi vào biên bản: “Mỹ cung cấp 118 xe ô tô du lịch, 73 xe tải cỡ 2 tấn rưỡi, 39 trực thăng, 6 máy bay chỉ huy U.21 và 543 máy thông tin cho Ban liên hợp 4 bên sử dụng”.

        Ta đấu rất găng: nếu phía các vị không cung cấp đủ, yêu cầu để chúng tôi đưa ô tô, đưa máy bay vào đây... Nhớ lại cái lè lưỡi của một thiếu tá chuyên viên đoàn Sài Gòn: “Ôi chao! Phi cơ các ông ở Hà Nội vào đây, sơn cờ đỏ sao vàng, hạ cánh xuống phi trường Tân Sơn Nhất thì các ông chánh phủ trong nầy làm sao chịu thấu! - Phi cơ các ông, không quân các ông đã hạ cả phi cơ Hoa Kỳ tân kỳ nhứt, ghê gớm vậy mà vô đây, thì đó là một sự kiện có tính chất bùng nổ ! ».

       Ta đòi tất cả các phương tiện ấy đều phải in dấu hiệu Liên hợp màu da cam, phải quản lý và sử dụng chung. Tổ trưởng Sài Gòn lắc đầu: «Sao các ngài đa nghi dữ quá! ». Đồng chí ta trả lời: «Quan hệ trực tiếp với các ông mới có mấy tuần nay, chúng tôi có kinh nghiệm là càng cẩn thận trước bao nhiêu thì về sau càng đỡ phức tạp bấy nhiêu. Cảnh giác với các ông không bao giờ thừa cả ! ».



      Thứ bảy 24-2-1973.



      Sáng sớm họp các đồng chí phụ trách. Nghe tóm tắt tin tức thế giới và trong nước. Nghe báo cáo tình hình ở 7 khu vực. Công việc khẩn trương. Anh em ta có trình độ chính trị tốt, xử trí với mọi tình huống rất thông minh. Luôn luôn giữ thế tiến công, Thái độ bình tĩnh, hòa nhã, chững chạc.

       Điểm lại những thủ đoạn chiến tranh tâm lý của Sài Cxòn định khiêu khích, lung lạc anh em ta trong đoàn.

       Chúng cho một tên thiếu tá nói riêng với đồng chí phiên dịch ta mới 21 tuổi: «Chiêu hồi không? Sao đến nay mà chưa sang bên bọn này. Bên này sướng lắm, cuộc sống đủ mùi! ». Đồng chí ta mắng luôn : « Im đi. Chiêu hồn các người chứ chiêu hồi cái gì. Đủ múi à? toàn mùi dơ với vị thối ! ». Tên thiếu tá lỉnh mất.

      Viên trung tá Trí vào gặp sĩ quan liên lạc của ta, nhìn thấy một đồng chí ta đi tắm về, mặc may-ô hơi rách. Trí liền chỉ tay, nói lớn như bắt được quả tang một vụ vi phạm nào đó : « Đây nhé ! sĩ quan mặc áo rách nhé ! ». Đồng chí ta đi bên cạnh chỉnh đốn luôn cho Trí: «Áo rách thì vá. Ham sống sang thì làm sao đi theo cách mạng được. Chỉ lo cho những tâm hồn rách rưới đáng thương thôi !». Trí cười lảng: «Ghê thật! Các ông nói ghê thật! Đối đáp ghê thật ! »...

      Tối hôm kia, ở Biên Hòa, một đại úy Sài Gòn hỏi một đồng chí ta: «Ông thiếu tá, ông làm cách mạng hơn 20 năm, nằm gai nếm mật, tóc bạc hết trọi mà mới được một chút thiếu tá thôi à? Ông có chán không?». Đồng chí ta đáp: «Này, từ nay phải bỏ ngay cái trò chiến tranh tâm lý bẩn thỉu ấy đi. Làm lính cách mạng còn vinh hơn làm tướng phản cách mạng, rõ chưa?».

      Mấy thứ bảy liền ở Ban Mê Thuột chúng cho bọn gái điếm đến ưỡn ẹo, múa hát, rượu chè ngay ở nhà bên đến khuya. Anh em ta thản nhiên mở đài nghe Tiếng nói Việt Xam và mở dây ghi âm nghe nhạc của ta. Thứ bảy trước chúng phải dẹp hết. Để chuẩn bị giở trò khác nữa chăng? Sự xuẩn ngốc và lố bịch của họ thật không có giới hạn.

       Chiều qua, một tổ sửa chữa máy nước do phía Sài Gòn đưa vào trụ sở ta làm việc. Ba người cặm cụi làm việc tốt. Riêng một tên khác làm qua quít, chuyên nhìn ngó, xoi mói. Anh em ta cần đinh, dây thép. Nó liền đưa ra khoe : «Chao đinh Huê Kỳ đây, tốt hung. Dây này nhỏ, căng mấy cùng không đứt, lại không gỉ. Của Huê Kỳ cái chi cũng tốt ». Đồng chí thiếu úy ta bảo nó luôn: «Ông bảo Hoa Kỳ cái gì cũng tốt ư? Không đúng! Hoa Kỳ tốt từ cái đinh nhỏ, từ cái dây thép này. Nhưng họ xấu thì xấu từ tổng thống của họ trở xuống. Cái xấu này thì nói không sao hết».



       Chủ nhật 25 2-1973.



       Đêm qua, một cuộc gặp gỡ ở điện thoại thật lý thú.

       Đúng 12 giờ 20 phút, chuông điện thoại kêu ởđầu giường.

      Đầu giãy bên kia : «Xin kính chào quý ông. Xin lỗi vì làm phiền giấc ngủ. Xin tự giới thiệu. Tôi là X.Y. (xin dùng chữ khác), ký giả của báo Z. và tạp chí B.K... Xin thay mặt phong trào chúng tôòi gửi lời chào đế các ông. Xin phép cho được gọi là «các anh» cho thân mật. Anh em sinh viên và thanh niên trong tổ chức chúng tôi rất mừng được tin đoàn vào đây. Mấy chủ nhật liền, chờ đoàn dọc đường Công Lý ; mồng 3 tây (dương lịch), thật sung sướng không thể tả được, một số chúng tôi thay mặt các anh... Báo nước ngoài, bọn tây được gặp các anh mà anh em Việt minh với nhau, họ lại không cho gặp! Bọn tôi tìm hết cách để biết được số điện thoại của Đoàn. Và đêm nay, chúng tôi phải chờ nửa đêm để gọi cho kín đáo. Anh biết chớ, mật vụ nó gài khắp; máy nghe nó đặt cùng chốn. Gặp các anh lúc nửa đêm, cũng không chắc có an toàn. Nhưng mà chúng tôi cứ gọi.

      Trước hết xin gửi lời hỏi thăm sức khỏe tất cả các anh và gửi lời chúc mừng thắng lợi của phong trào chúng tôi đến các anh.

      ... Miền Bắc mình giỏi quả! Miền Bắc mình thật là kiêu hùng ! Nghe tin miền Bắc đánh bọn không quân Mỹ mà chúng tôi sướng hết mức, hả hết mức...

      ... Ở Sài Gòn này, bọn Thiệu kèm rất gắt gao. Trước khi hiệp định ký, chúng nó ruồng bố, phong trào chúng tôi bị hơn 60 anh chị em vô tù. Hoạt động rất gay, lộ là chúng nó bắt, có khi thủ tiêu liền liền. Nhưng có thể bảo đảm với các anh rằng Sài Gòn là thùng thuốc nổ. Có cơ hội là bùng nổ thôi!... Đảng dân chủ Thiệu hoạt động riết. Nó bắt ghi tên vào cả loạt...

... Không tiện nói chuyện lâu. Dù sao chúng ta cũng luôn luôn gặp, gặp nhau hàng ngày trên giao điểm của hành động. Hẹn gặp mặt các anh trong ngày hoan lạc, trong những ngày đẹp trời nhất của đất nước Việt chúng ta đang hồi sinh ».

      Chỉ có năm phút. Mà xúc động lạ thường! Trằn trọc mãi đấn gần sáng. Tấm lòng của đồng bào, của những người yêu nước vẫn rực sáng trong đêm đen tàn bạo của một chế độ đã bị lịch sử và nhân dân kết án...

      Trưa nay, 12 giờ chủ nhật, sĩ quan liên lạc ta đi đưa công hàm cho các đoàn trong Ủy ban quốc tế. Đến trụ sở một đoàn; chờ ở phòng khách. Một công chức trạc 50 tuổi bước vào, bắt tay, nhìn trước nhìn sau, nói nhỏ với hai đồng chí của  ta, giọng run run cảm động:
      «Trời! Hôm nay được bắt tay các ông. Muốn nói chuyện nhiều. Nhưng lúc này chỉ có thể nói với các ông một câu : các ông là anh hùng đệ nhất, là anh hùng đệ nhất ! ».

      Chỉ một câu thôi, mà xiết bao thương yêu, cảm phục chất chứa…..

   

       Thứ hai 26-2-1973



      Ta đấu tranh mạnh về vụ hành hung ở Huế xảy ra sáng qua, làm bị thương sáu đồng chi ta ở trong trụ sở của đoàn. Đống xoa dịu. Tỏ ra tiếc (!).

     Út-uốt cũng xoa diu. Thật là đáng tiếc về thái độ các nhà chức trách ở Huế không làm gì để ngăn chặn ngay sự việc này.

      Sau đó các trưởng đoàn ta đọc bản tổng hợp tình hình một tháng thi hành Hiệp định, vạch trần có hệ thống âm mưu và hành động phá hoại của Mỹ — Thiệu.

       Út-uốt tự bóc trần bản chất. Ngồi ngáp; lắc đầu; cười láo xược, thầm thì với Xô-va-giô, thiếu tá phiên dịch của đoàn Mỹ, mang dấu hiệu lính đặc biệt mũ nồi xanh, ngồi sát bên tay phải. Đến lượt, Út-uốt phát biểu rất xược; «Tôi đã ngán đến tận cổ khi phải nghe những bài diễn văn dài như vừa rồi! Tôi đã quen ngồi nghe hàng tháng trời những bài diễn thuyết tràng giang đại hải ở Bàn môn điếm. Các ngài định tuyên truyền ở đây hay sao? Nếu vậy thì tôi sẵn sàng nghe nữa, nhưng những bài diễn thuyết như vậy chỉ uổng công vô ích. Hay là chúng ta nghỉ ở đây, để về nhà các ngài có thì giờ viết những bài diễn văn tuyên truyền dài hơn, hay ho hơn nữa!». Hắn bĩu môi, nhún vai, lắc đầu. Cái mồm vẩu càng dài thượt ra.

      Anh Trà đập ngay, đập rất mạnh, đại thể : «Vừa đúng một tháng thi hành Hiệp định. Cần làm rõ tình hình. Cần truy ra trách nhiệm. Phản ứng của các ngài là phản ứng của những kẻ bị cáo. Những điều chúng tôi đề ra là rất cụ thể, rất hợp lý : phải triệt để ngừng bắn, phải trao trả hết, phải thực hiện đầy đủ quyền ưu đãi miễn trừ. Đó là những đòi hỏi cấp bách. Chúng tôi không cần diễn thuyết với các ông. Chúng tôi cần làm cho dư luận hiểu đúng tình hình; thấy đúng nguyên nhân. Cách phát biểu của các vị, sự phản ứng thiếu lịch sự vừa rồi thật không xứng đáng với chức vụ trưởng đoàn đại biểu của một chính phủ, thật đáng hổ thẹn !».

       Út-uốt và Đống đều đỏ mặt, im thin thít, ngồi lặng người, không cười, không thầm thì với người ngồi bên nữa.

       Anh Hòa đập tiếp: «Chúng tôi không cần tuyên truyền các vị. Chúng tôi có khối phương tiện khác để tuyên truyền, có bao nhiêu chỗ thích hợp khác để tuyên truyền, mang lẽ phải và chân lý soi tỏ dư luận. Chúng tôi cần gì đến đây ngồi trong cái buồng kín này, đến giữa trại Đa-vít đầy giây thép gai để mà tuyên truyền ! Chúng tôi nói lên sự thật của một tháng qua. Chúng tôi vạch trần một cách có hệ thống những âm mưu và hành dộng thiếu thiện chí của phía các vị.

      Tại sao phía các vị lại phản ứng một cách không bình thường, như hôm nay? Chỉ có thể tìm thấy nguyên nhân ở chỗ những lời lên án của chúng tôi đã chỉ rất trúng những kẻ chịu trách nhiệm về tình hình rất nghiêm trọng hiện nay, về tình hình gần như là bế tắc trong công việc của Ban liên hợp quân sự...»

       Du Quốc Đống càng lúng túng: «Tôi đề nghị chúng ta không nói đến chính trị ở đây. Xin bàn sang những việc làm cụ thể ».

       Đến lượt Út-uốt, viên thiến tướng Hoa Kỳ này đành im lặng, ngượng ngùng. Hôm nay họ được một bài học nên thân. Để cho họ hiểu rằng thái độ khiêu khích, láo xược không bao giờ đem lại cho họ điều gì tốt lành cả.



      Thứ ba 27-2-1973



       Điện ở nhà vào nhận định rất khớp với nhận định của các đoàn ta. Âm mưu của đối phương : Lấn chiếm, gặm dần vùng giải phóng, đẩy các vụ khiêu khích, xung đột đến mức cao hơn ; trì hoãn kéo dài việc gỡ mìn ở miền Bắc ; ngăn cản hoạt động các đoàn ta; kéo dài, gây khó khăn, phá hoại việc trao trả, đàn áp nhân dân...

       Chính phủ cách mạng và Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa ra tuyên bố ; họp báo ở Hà-nội ; gửi công hàm cho các bên trong Ủy ban quốc tế.

       Ta chủ trương đòi rút ngay các đoàn ta ở Huế và Đà Nẵng về Sài Gòn. Đưa các đồng chí  bị hành hung ra Hà Nội. Đòi Mỹ và Sài Gòn bảo đảm các quyền ưu đãi và miễn trừ rồi mới triển khai lại.

       Tình hình rất găng.

       Anh Hoàng Hoa phó đoàn ta ra Hà Nội từ chủ nhật 18-2 nay vẫn chưa vào được vì trao trả đình trệ, không có máy bay.

       Hoa Kỳ tích cực thăm dò việc trao trả quân nhân Mỹ đợt 2 vì đã sắp hết hạn đợt 2 theo dự định chung.

       Nhà trắng phản ứng mạnh hòng gây áp lực. Dích-lơ họp báo phản đối «Bắc Việt cố tình hoãn việc trao trả quân nhân Mỹ, vi phạm các điều cam kết » (!)

       Theo tin UPI, «Ních-Xơn ra lệnh cho Râu-giơ đang ở Pa-ri để dự hội nghị quốc tế về Việt Nam phải ưu tiên gặp đại diện ta, đòi giải quyết việc trao trả quân nhân Mỹ đã ».

      Các báo tới tấp gọi điện thoại đến đoàn ta, hỏi tình hình, thăm dò. Từ trưa đến đêm, 17 nơi gọi đến.

      Ta trả lời rất từ tốn, lý lẽ rõ ràng: «Phải bàn và triển khai cùng một lúc các điều khoản của hiệp định. Mỹ tỏ ra không biết điều, hầu như chỉ ngồi đòi trao trả quân nhân Mỹ, còn đối với các điều khoản khác thì tỏ ra vô trách nhiệm. Mỹ hứa cùng Sài Gòn giải quyết sớm vấn đề ăn ở, đi lại của các đoàn chúng tôi, nhưng chẳng có một chút cải thiện nào, tình hình lại tồi tệ hơn với hàng loạt vụ hành hung mới... Chúng tôi không gắn điều khoản này với điều khoản kia, nhưng thật là không hợp lý, trái với lẽ phải khi quân nhân Mỹ được trở về mà hàng chục vạn người yêu nước Việt Nam vẫn bị giam cầm và hành hạ, khủng bố... »

       Hơn 2 phần 3 các báo phương Tây tỏ ra hài lòng được biết ý kiến đoàn ta, cho thái độ ta là «hợp lý, dễ hiểu», «các ông rất có lý». Phóng viên Ý Béc-na Va-li nhận xét: «Đoàn Hoa kỳ quả thật đã gây nên cảm tưởng rằng họ chỉ ngồi đòi quân nhân Mỹ về; thái độ ấy thật không tốt ! ».

       


        Thứ tư 28-2-1973


       Mở đầu cuộc họp trưởng đoàn, phía ta tuyên bố quyết định rút các đoàn ở Huế và Đà Nẵng về vì không bảo đảm an toàn. Anh Hòa nhấn mạnh : «Là cấp chỉ huy có trách nhiệm, tôi không thể để các đồng đội dưới quyền tôi ở trong tình hình bị đe dọa, an ninh không được bao đảm như nghị định thư đã quy định ».
 
      Đống chống đỡ bằng thanh minh, xoa dịu: «Chính phủ chúng tòi đã gửi công điện cảnh cáo các giới chức ở Huế về vụ này; viên tỉnh trưởng Thừa Thiên cũng đã bị cảnh cáo. Xin thiếu tướng bình tĩnh và yên tâm... »

      Út-uốt vẫn lải nhải về cái gọi là vụ «hỏa tiễn ở Khe Sanh 9, rồi lu loa về việc trì hoãn trao trả quân nhân Mỹ”.

      Nghỉ giải khát. Út-uốt đấu dịu, chính tay y đưa đĩa bánh ngọt mời các trưởng đoàn ta, rồi hứa giải quyết một loạt yêu cầu của ta : sẽ cho máy bay C17 hàng tuần ra Hà Nội thực hiện các chuyến liên lạc của đoàn ta; cho ngay máy bay Mỹ chở các đoàn ta ở Huế và Đà Nẵng về Sài gòn mà không cần chờ Sài Gòn thỏa thuận; sẵn sàng cung cấp cho trung tướng Trà máy bay đặc biệt nếu trung tướng thấy cần ra Lộc Ninh gặp Chính phủ cách mạng ; cho ngay lập tức một C130 ra Hà Nội để đón đại tá Hoàng Hoa vào, và «mong rằng đại tá sẽ mang theo danh sách quân nhân Mỹ trao trả đợt 2» và cuối cùng là « Mỹ sẽ can thiệp ở cấp cao nhất tại Sài Gòn để việc trao trả nhân viên dân sự Việt Nam sớm được giải quyết».

      Tối anh Hoàng Hoa từ Hà Nội vào đến Sài Gòn.

      Ở sân bay, một trung tá Hoa Kỳ nói với sỹ quan ta: Hôm trước chúng tôi trả lời các ngài rằng mang C130 để đón vài chục người là lãng phí, không thích hợp. C130 phải chở 50 người trở lên cùng hàng chục tấn đồ đạc mới xứng đáng, vì lúc đó chúng tôi không biết được đại tá Hoa mang theo danh sách quân nhân Mỹ trao trả đợt này. Nếu biết vậy, chúng tôi đã cho C130 ra đón ngay từ ngày 20 rồi !

     Thật là chủ nghĩa thực dụng đặc Mỹ.



     Thứ năm 1-3-1973


     Đoàn ta ở Huế và Đà nẵng rút vào Sài Gòn. Trưởng đoàn ta ở khu vực Huế kể lại: khi đến sân bay Phú Bài, nơi đoàn xuống xe ô tô, đầy quân cảnh. Bốn tên mặc áo ca-rô, trong đó có 2 tên chỉ chừng 14 tuổi, đứng sau ba tên quân cảnh, ném những hòn đá nhỏ vào đoàn ta. Anh em ta cúi xuống tránh, đá rơi trúng vai một viên trung tá Mỹ. Ta quay lại phản đối viên viên trung tá Sài Gòn. Trong khi dó 2 tên « côn đồ » lóc nhóc cười một cách nhút nhát rồi chuồn đi cùng mẩy tên quân cảnh. Đó, chúng nó dàn cảnh cái gọi là « nhân dân, đồng bào căm ghét cộng sản» (!). «Đồng bào» chỉ là mấy tên nhóc con ham tiền, bị thuê đi ném đá ném đất.

      Trưởng đoàn ta bảo tên sĩ quan Sài Gòn phụ trách sân bay Phú Bài: «Chúng tôi chưa thấy một sân bay nào trên thế giới lại lộn xộn như cái sân bay này» ...

      11 giờ họp trưởng đoàn.

      Út-uốt mở mồm là đòi danh sách và kế hoạch trao trả quân nhân Mỹ.

      Các đoàn ta đặt liền 3 vấn đề : ngừng bắn thực sự, hoạt động bình thường và an toàn cho Ban liên họp, trao trả.

      Út-uốt lại buộc phải có một số nhượng bộ cụ thể:
      — Mỹ sẽ cung cấp máy bay định kỳ đi Hà Nội và Lộc Ninh. Khi đột xuất, báo trước 24 giờ, Mỹ cũng sẽ thu xếp để có máy bay cho các đoàn ta.

      — Mỹ đồng ý sớm bàn tình hình ở các khu vực : nơi ở, an toàn, đi lại liên lạc của các Đoàn ta ở 7 khu vực..

      Đống phá đám, nói bừa theo kiểu bất cần lẽ phải : « Các ngài đòi gì nữa? Các ngài đi đâu, chúng tôi đã phái quân cảnh đi hộ tống như những siêu đại sứ rồi ! »

... «Tổng thống chúng tôi đi cũng chỉ một xe cảnh sát mở đường, các vị đi có xe mở đường, có xe hộ tống phía sau. Thế là hơn cả tổng thống chúng tôi rồi, còn đòi gì nữa !». Rồi chuyển sang than vãn: « Chúng tôi cực quá đỗi. Các ngài vào đây, phải lo đủ chuyện : chỗ ăn, ở, cung cấp nhu cầu, canh gác, lo an ninh cho quý vị. Mà có sơ xuất là các vị kêu la dữ quá, thiệt cực cho chúng tôi ! Rồi lại quay sang nói bậy :«. Ban đêm các vị muốn đi chơi ăn lạc rang cũng đòi chúng tòi phải đi theo bảo vệ à ? »..

       Anh Hòa từ tốn phân tích: «Chúng tôi yêu cầu những điều hợp lý, theo đúng các điều khoản trong Hiệp định... Phải bảo đảm an ninh nhưng đồng thời không được ngăn cản hoạt động bình thường của Đoàn. Phải bỏ những thái độ đối xử xấu: chỗ ở chật hẹp, thực phẩm ôi thối, đi lại chậm trễ, ngăn cản quan hệ với Ủy ban quốc tế, với báo chí, dư luận... Những lời của tướng Đống không xuất phát từ ý thức xây dựng, không dựa trên lẽ phải..»

         Bống chuyển sang làm ra vẻ biết điều. Báo tin từ nay sẽ có các chuyến liên lạc thường xuyên đi các khu vực: thứ 2, thứ 5 có máy bay U21 đi các khu vực 1 (Huế), 2 (Đà Nẵng) và 3 (Plây Cu); thứ 3, thứ 7 có máy bay lên thẳng đi khu vực 4 (Phan Thiết), (5 Mỹ Tho), 7 (Cần Thơ); thứ 4, thứ 6 có xe ô tô tới khu vực 5 (Biên Hòa).

       Thứ sáu 2-3-1973



      Họp trưởng đoàn bàn riêng về tình hình các khu vực. Tiểu ban thủ tục gồm sĩ quan của cả bốn bên vừa đi kiểm tra tại chỗ cả 7 khu vực về báo cáo. Phía Mỹ và Sài Gòn buộc lòng phải công nhận những sự thật rành rành : trụ sở khu vực Huế quá chật; khu vực Plây Cu thiếu vệ sinh ; khu vực Biên Hòa, nhà ở, nhà làm việc đều thiếu lại quá nóng ; khu vực Cần Thơ thiếu hẳn 3 dãy nhà ở ; khu vực Mỹ Tho thiếu vệ sinh... Việc cung cấp thực phẩm thất thường, có khi thực phẩm quá hạn, hư hỏng.

      Họ hứa sửa sang gấp, làm nhà thêm, thêm trang bị...Út-uốt lắc đầu, giả hộ ngây thơ, đẩy trách nhiệm cho Sài Gòn : «Phía Hoa Kỳ không hay biết những sơ xuất này. Thật đáng tiếc. Vì phía Việt Nam cộng hòa đảm nhận các việc này, và họ báo cho chúng tôi rằng mọi việc đã hoàn tất! »

      9 giờ 30, có chuyến ô tô liên lạc định kỳ đi Biên Hòa. Đường xa lộ Sài Gòn — Biên Hòa rộng lớn hơn 20 mét. Qua câu lớn. Hai bên đường nhà lộn xộn đủ kiểu, bằng gạch, tôn, gỗ ván... cửa hàng ăn, cửa hàng giải khát xen với nhà ở, quán hàng. Bãi xe khách bẩn, đầy rác. Kia là đường rẽ đi Thủ Đức. Phía xa xí nghiệp xi-măng Hà Tiên. Xa nữa: «làng Đại học», khu vực nhà ở của các giáo sư và sinh viên ; kề bên là dãy «quán tình yêu», những ô nhà bé xíu, dơ dáng, nơi lính Mỹ và lính Sài Gôn đến nhậu với gái điếm, làm tình công khai trong ánh sáng xanh mờ... Cặn bã của nền văn hóa Mỹ hóa..

     Gần Biên Hòa là bãi đổ phế thải. Từng đống sắt vụn; bãi rác mênh mông... khung xe ô tô, khung xe gắn máy, khung xe tăng lổng chổng, bừa bãi. Đến Tam Hiệp. Rẽ vào thị xã Biên Hòa ghé trụ sở Ủy ban quốc tế. đóng tại khách sạn lớn ở cuối phố. Gặp các đồng chí Hung-ga-ri, Ba Lan, thăm hỏi thân mật; một số sĩ quan Ca-na- đa ra chào, lịch sự, mời vào phòng khách. Ở cổng, đồng bào kéo đến đông. Một số tò mò. Một số tỏ cảm tình, cười, gật đầu, mấy em nhỏ vẫy vẫy.

      Xe vòng qua «trại cải huấn Biên Hòa»; linh mục Trương Bá Cần đã có lần tố cáo: «Trại cải huấn thật ra là lò giết người, lò thủ tiêu.,, » ; quanh trại tường cao, có chòi canh...

      Xe rẽ vào trụ sở khu vực 5. Một trung tá Sài Gòn ra đón. Hướng dẫn vào nơi ở của đoàn ta. Ở đây họ phá dữ. Nhà ở này mới làm thêm. Sân không một bóng cây. Phía sau, một trạm gác của lính Sài Gòn chĩa súng, ống nhòm vào dãy nhà ta ở. Đồng bào rất tốt. Có dịp là tỏ cảm tình với ta. Hai chị công nhân vào làm buổi sáng, ta mời uống nước, thế là buổi chiều không thấy nữa! Bọn mật vụ, chỉ điểm rất thâm độc, tàn ác. Một số đồng bào tốt vẫn có dịp nói chuyện với ta. Những tấm lòng son sắt trong lưới kềm kẹp của quân thù! Hỏi chuyện Hà Nội, chuyện đánh Mỹ. Hy vọng tương lai hòa hợp, đoàn tụ... Chiếc kẹo Hải Châu, điếu thuốc Điện Biên, gói chè Thanh Tâm của miền Bắc ruột thịt, đồng bào trân trọng tiếp nhận để chuyển về cho gia đình, cho bà con cô bác trong xóm...

     Tối, ta triệu tập đại diện Hoa Kỳ là đại tá Rớt-xơn đến trụ sở ta, trao danh sách trao trả, thông báo thời gian và địa điểm trao trả ; yêu cầu các bên lập ngay kế hoạch cụ thể trao trả đợt 2.



    Thứ bảy 3-3-1973



     Sáng nay Út-uốt đá Đống liền 3 phát, trước mặt các đoàn ta.

     1 — Ta yêu cầu Hoa kỳ cung cấp máy bay để phó đoàn ta sáng mai ra Hà Nội báo cáo và nhận chỉ thị của Chính phủ ta. Út-uốt đẩy sang cho Đống « vì đã có phân công, ViệL Nam cộng hòa đã đảm nhận trường hợp này». Đống nói loanh quanh: máv bay hỏng nhiều; gấp quá, sợ chuẩn bị không kịp. Thực tế là phá đám. Đống chần chừ đến 15 phút, xem chừng chờ trên giặt dây. Út-uốt nổi nóng, cắt lời Đống: «Thôi! không ý kiến gì thêm nữa. Sáng mai sẽ có C.130 Hoa Kỳ đi. Sao một việc chỉ cần giải quyết trong 1 phút mà lại để mất thì giờ chung đến thế ! »

     2— Chính phủ cách mạng cần máy bay đưa 2 sĩ quan Quân giải phỏng từ Tam Kỳ ra Trà My (vùng giải phóng Quảng Nam). Đống lại phá đám, nói ngang: « Ra Trà My làm gì? Sao không đưa về Sài Gòn. Ra đó để liên lạc với giải phóng tiến công vào chúng tôi à? » Anh Thu ôn tồn đáp lại: «Cần liên lạc, chúng tôi đã có đủ phương tiện», Út-uốt trả lời, mặc lời ngăn của Đống: «Máy bay lên thẳng Hoa Kỳ sẽ dưa 2 sĩ quan của Chinh phủ cách mạng đi Trà My. Tôi đã giải quvết xong ; xin sang vấn đề khác».

      3 — Vấn đề trao trả nhân viên quân sự cho Chính phủ cách mạng. Đống phá bĩnh. Từ mức thỏa thuận 7.000, tụt xuống 3.000 cho đợt 2. Lý do: «Tôi được lệnh của chính phủ chúng tôi như vậy. Vì ngừng bắn chưa thực hiện hoàn toàn, thả nhiều quá để các vị lại tổ chức hàng trung đoàn tấn công chúng tôi thì sao ! ».

     Ta nhắc lại thỏa thuận ở Pa-ri : trao trả làm 4 đợt, mỗi đợt không được dưới tỷ lệ 25% tổng số đã công bố. Đống cãi : không được biết gì về tỷ lệ này hết trọi!

     Ta chất vấn Út-uốt: « Chính ông đã có mặt trong các cuộc thương lượng ở Pa-ri, ông hãy trả lời có hay không những điều thỏa thuận đó ? » Út-uốt không thể cãi, giở tài liệu xem lại rồi buộc phải xác minh : «Có, các bên có thỏa thuận điều đó ở Pa-ri ». Đống ngớ người.

     Phải chăng, Mỹ thiện chí hơn bọn Thiệu ? Không ? Vì ta đấu có lý, có lẽ, còn Út-uốt thì đang quan tâm trước hết đến việc trao trả số quân nhân Mỹ ngày mai, sợ rằng Sài Gòn dở bài bây, mọi công việc bị đình hoãn..!

 



      Chủ nhật 4-3-1973



     7.00 giờ . Đi Hà nội trên chiếc C.130 dự trao trả nhân viên quân sự Mỹ đợt 2. Tổ kiểm tra trao trả của Ban liên hiệp Trung ương, mỗi bên 3 người. 12 sĩ quan của Ủy ban quốc tế (mỗi bên cũng ba người) ; 6 đồng chí trong vụ hành hung ở Huế cũng ra Hà nội.

     10 giờ 38 đến Gia Lâm. Ta mời tổ kiểm tra của Ban liên hợp và Ủy ban Quốc tế vào phòng nghỉ :Hai buồng sát nhau. Ghế sa-lông mây, bia Hà nội, thuốc lá Thăng long. Trung tá In-đô-nê-xi-a nói riêng : « Các ông đối xử lịch sự, tốt quá. Khác hẳn với sân bay Tân Sơn Nhất. Họ chỉ để các ông đứng ngoài trời, không ghế, không nước (rồi chỉ viên Thiếu tá Sài gòn Đức đang nốc bia. Vậy mà ở đây họ uống ngon lành như thế kia được !». Ta nói thêm : « Ông biết chứ ? Ở Tân Sơn Nhất chúng tôi không sợ đứng mỏi, khát nước, mà lo nhất là không có buồng vệ sinh!». Cùng cười. Thì ra trong đoàn In-đô-nê-xi-a cũng có một vài người biết lẽ phải, khá hiểu biết trước thái độ lịch sự của ta, chê trách những biểu hiện thiếu văn hóa đáng hổ thẹn của phía Sài Gòn. Qua cầu Long Biên. Vừa thông cầu sáng nay. Cờ đỏ từng hàng tung bay. Anh chị em công nhân ta giỏi quá. Khí thế lao động trong thời kỳ mới bừng bừng.

     Đây Hin-tơn Hà nội. Đại úy trưởng trại dẫn các đoàn đi quanh trại. Rồi vào hẳn các buồng giam. Giặc lái Mỹ đều khỏe mạnh, sạch sẽ. Vào buồng giam lớn, tên đại úy Sài Gòn Tuyến lẩn ra sân ; có lẽ ngượng ? Lúc nãy họ bị những tên lính Mỹ này vỗ vai một cách trịch thượng : «Cố lên ! Chúng tao về, chúng mày ở lại, nghe không! ». Lúc ấy, hai tai Tuyến đỏ tía.

      Trung tá Mỹ Pich-mai-ơ hai lần nói với đoàn ta:«Xin cám ơn, rất cám ơn các ông, quân nhân Mỹ rất khỏe, tinh thần tốt ». Ra cổng, lại cám ơn một lần thứ ba trưởng trại ta : «Chúng tôi được vào xem đủ mọi nơi. Xin cám ơn ngài một lần nữa. Trại giam rất sạch sẽ, cao ráo. Quân nhàn Mỹ rất khỏe». Về khách sạn Hòa Bình, đường Lý thường Kiệt. Hai phòng ăn lớn. Ta mời cơm. Các món dân tộc : chả rán, giò lụa; thịt bò xào ; cá xốt... rượu Lúa mới... Viên đại úy Phan Nhật Nam, người loắt choắt, lấc cấc, khen lấy khen để : «Bữa cơm ngon nhất mà tôi được ăn trong cuộc đời tôi ». Xin giấy gói hai bát cơm tám bỏ vào túi xách : «Đích thị là cơm tám đất Thăng Long. Thơm quá ! Để mang về cho gia đình ». Ăn bánh ngọt. Nam lại xin giấy gói : « Bánh ga-tô ngon tuyệt, xin phép quý vị mang về cho trẻ nhỏ ».

      Đức hơi ngượng thấy Nam uống nhiều rượu, và chỉ hăm hở nói đến chuyện ăn uống...

      12 giờ 30 sang sân bay.

      Đồng chí phóng viên phát thanh quân đội phỏng vấn đoàn ta trong phòng khách. Trả lời, ta nhấn mạnh : «Hôm nay Ban liên hợp và Ủy ban quốc tế đi xem tỉ mỉ trại giam, gặp những quân nhân Mỹ bị giam giữ. Phía Hoa Kỳ công nhận rằng chinh sách ta nhân đạo, quân nhân Mỹ khỏe mạnh, trại giam sạch sẽ cao ráo. Mới đây Chính phủ cách mạng lâm thời cũng đã để Ban liên hợp và Ủy ban quốc tế đến thăm nơi giam giữ cuối cùng nhân viên quân sự Hoa kỳ và Sài Gòn ở vùng Lộc Ninh. Trong khi đó, Mỹ và Sài Gòn cho đến nay vẫn chưa để Ban liên hợp và Ủy ban quốc tế đến thăm trại giam của phía họ. Hai lần các đoàn ta đi Phú Quốc đều trở về không ! »

     13 giờ 20, trao trả bắt đầu. Mỹ đã cho 3 mảy bay C.141 từ Clác (Phi-líp-pin) sang.

     Kia, Ca-xlơ, «Con chim ưng vàng» (!) của không quân Mỹ trong bộ quần áo xanh da trời ta may cho. Nhớ lại ngày vào trại, hẳn khóc vì chân gẫy, đau. Tiếp sau, viên đại tá No-man Ga-đi-xơ, lầm lì, béo, do đồng chí Ngô Đức Mai hạ ở cửa ngõ Thủ đô để mừng sinh nhật Bác. Ga-đi-xơ đã từng là chuyên viên ở Lầu năm góc, giáo viên học viện không quân. Nhớ lại hai lần gặp Ga-đi-xơ, y đã thú nhận về hiệu lực rất hạn chế của không quân Mỹ.

     Trao trả nhanh, gọn, 14 giờ 20 xong. Ký biên bản. 106 nhân viên quân sự Mỹ và 2 nhân viên quân sự người Thái Lan làm thuê cho Mỹ đã được trao trả.

     15 giờ 10. Lên C.130 trở về Sài Gòn. Nghĩ về sân bay Gia Lâm. Nhỏ bé mà oanh liệt. Từ đó các đồng chí lái trẻ ta bay lên lập công. Sân bay Gia Lâm đã đi vào lịch sử. Ở đó, ta duyệt một lần cuối lũ tù binh Hoa Kỳ, những bằng chứng biết nói về thất bại sâu cay của không quân Mỹ...

      Nói chuyện trên máy bay. Đồng chí Đại tá Ba-lan Rô-ki-ta Bi-ghi-ép xúc động: «Những buổi trao trả ở Gia Lâm rất độc đáo. Bọn lái phản lực Mỹ trước kia kiêu ngạo, tự phụ bao nhiêu thì thất bại của chúng ở Việt Nam càng sâu, càng nặng...». Viên trung tá In-đô-nê-xi-a cùng góp chuyện : «Đi một vòng Hà Nội, các ông biết tôi chú ý điều gì không ? Giương mặt của người Hà Nội : nét mặt rất tự nhiên, họ có vẻ hài lòng và tự hào về cuộc sống của họ ».

      Đó là sự thật. Gương mặt người Hà Nội chúng ta đẹp thật ! Cái vẻ đẹp của những chiến thắng và làm chủ cuộc đời mình. Khác hẳn ở Sài Gòn, những nét mặt đăm chiêu, lo lắng, giữ mình, phải đề phòng mọi bất trắc, giữa một bộ máy kìm kẹp tà ác...

          
        Thứ hai 5-3-1973

        Vấn đề trao trả nhân viên quân sự Việt Nam vẫn bế tắc.

        Đống không có lý do để cãi. Chỉ còn biết đổ cho trên: "Chúng tòi không ngoan cố!", "Chúng tôi bị kẹt với trên !", "Tôi là quân nhân, tôi phải phục tùng thượng cấp".

        Các đoàn Việt Nam dân chủ cộng hòa và Chính phủ cách mạng đọc tuyên bố nêu rõ trách nhiệm của phía Sài Gòn và Hoa Kỳ. Do thái độ phá hoại này, toàn bộ công việc trao trả có thể bị đình trệ.

        Út-uốt lo ra mặt. Vì chiều nav đã dự định trao trả hon 20 nhân viên quân sự Mỹ ở Hà Nội, do đoàn đại diện Cộng hòa miền Nam Việt Nam giao cho phía Hoa Kỳ. Viên thiếu tướng Hoa Kỳ béo với 3 cằm này càng xị mặt, rồi hích Đống thêm một cú : "Như hôm kia tôi đã tuyên bố, giữa các bên đã có thỏa thuận mỗi đợt phải trao trả không dưới một phần tư. Chỉ có người điếc, không muốn nhận lẽ phải mới cứ cố phủ nhận điều này...".

        Đống phải lùi một bước, lùi chiến thuật: "Tôi đi xin ý kiến chánh phủ chúng tôi ngay về việc này", rồi chuồn.

        15 giờ, ta triệu tập trung tá Trí cầm đầu sĩ quan liên lạc Sài Gòn đến trụ sở ta. Phản đổi miệng các vụ gây sự, cản trở, thiếu lễ độ, phá hoại của quân cảnh Sài Gòn : làm chậm trễ, trì hoãn các chuyến di của đoàn ta; chỉ mặt sĩ quan ta đếm đi đếm lại mỗi khi đoàn ta đi và về ; gây sự với các đoàn Ba-lan và Hung-ga-ri, ngang ngược với các nhà báo.

        Trí buộc phải thốt ra: "Chúng tôi thấy trơ mặt trước những vụ này !. Bọn quân cảnh này của bên không quân, thiệt khó bảo!" Rồi Trí mở mồm thú nhận : "Bọn nó được lệnh từ trên làm những chuyện như vậy, theo hệ thống của không quân...".

        Xoay sang gọi ta bằng các anh, nói ngọt xớt: "Chỉ mong bình thường hóa được, chúng tôi dắt các anh đi chơi phổ Sài Gòn", rồi lại thủ nhận : "Các anh thắng về chính trị...".

        Những lời đưa đẩy ? Có chút nào chân thật ? khỏ mà đánh giá được cho đủng.

---

        Thứ ba 6-3-1973

        Đón anh Trà ra Lộc Nịnh từ 2-3, hôm nay trở vào. Nhiều cán bộ Đoàn Chỉnh phủ cách mạng và Đoàn Việt Nam dân chủ cộng hòa ra tận sân bay Tân Sơn Nhất đón.

        Trời nắng dịu. Giỏ nhẹ. Phía văn phòng đoàn Hoa Kỳ báo: 16 giờ 35 mảy bay đến. Các đồng chí Quân giải phóng giới thiệu trên bản đồ phía bắc Sài Gòn, cả một hệ thống sân bay dưới quyền kiêm soát của Chinh phủ cách mạng. Đây sân bay Thiện Ngôn, ở phía Tây Ninh ; bèn trái, sân bay Dầu Tiếng; phía dưới, sân bay Minh Hòa; cạnh dó sân bay Rang Rang trong tỉnh Biên Hòa ; phía bắc, sân bay phản lực Tếch-ních, rồi sân bay lớn Lộc Ninh. Phía trên nữa còn có sân bay Cà Tum. Tất cả chỉ cảch Sài Gòn từ 50 ki-lô-mét đến 120 ki-lô-mét. Mỹ đổ bao nhiêu công của vào hệ thống sân bay miền Bông Nam Bộ này. Mới ngày nào không quân Mỹ tung hoành trên các sân bay, nay bộ binh, công binh Quàn giải phóng chiếm lĩnh và sửa sang; cờ cách mạng bay rợp trời.

        Kìa, những chấm đen ở hướng bắc. 3 chiếc HU1B có sọc da cam hạ dần độ cao. Đỗ. Anh Hòa bước ra, ôm hôn anh Trà. Chào mừng suốt lượt; ngay giữa hơn 20 quân cảnh và hơn 10 tên mật vụ Sài Gòn. Một trung tá và một thiếu tả Mỹ trong ban liên họp hớn hở, tay xách 4 quà dừa , đặt xuống, giơ tay len mũ chào từ biệt Trung tướng Trà, và "rất cảm ơn sự đối xử của Ngài ở Lộc Ninh". 3 tốp lái HU1B cũng đứng nghiêm trịnh trọng chào. Anh Trà kể: "Chà, họ tới Lộc Ninh, ta dắt cho đi xem các nơi, cho ăn ngon, rồi cho uống dừa thả sức. Cho mang theo về những trải dừa bự (to) nhất. Cho mỗi anh một gói cà phê nữa. Họ mới biết vùng giải phỏng ta người thì tốt, của thì giàu, cảnh lại đẹp, họ ngạc nhiên hoài...".

        Về trụ sở ta. Anh Trà qua chơi Đoàn ta ngay. Hai đồng chí giải phóng mang theo hai xách đầy vú sữa, "đề dành riêng cho anh em miền Bắc". Vừa nói chuyện vừa ăn vú sữa. Những giây phút lắng đọng tình Nam Bắc, ấm áp lạ thường!... Anh Trà rất vui: "Anh Ba..., anh Tư..., anh Mười..., chị Ba Định hỏi thăm anh chị em các đoàn ta. Ngoài đó thương anh chị em ta ghê lắm. Cứ lo hoài, trong này ăn ở ra sao? Sống thế nào? Nó làm khó dễ vậy thì làm việc, sinh hoạt thế nào ? Thương quá đi là thương! Nhất là anh em miền Bắc...".

        Anh Trà cho biết tỉ mỉ tình hình các nơi; công việc xây dựng vùng giải phóng đang phát triển; nhiều nơi chống lấn chiếm tốt từ đầu. Có nơi Mỹ - Thiệu lọi dụng thiện chí của ta, gặm một số vùng, nay ta đã chặn chúng lại... Long Thành, Giồng Trôm đẩu tranh quàn sự kết hợp với đấu tranh chính trị rất "ngon"... Nơi nào giáng trả mạnh từ đầu thì buộc nỏ phải co lại... Tình hình chuyển biến tốt.

        Bàn chuyện công tác đến khuya... Ngọt ngào biết mấy những quả vú sữa căng mọng và những trái dừa xiêm nưởc mát lịm, từ vùng giải phóng rộng lớn vào đây. Anh Trà cười vui: "Chị Ba Định cử tiếc hoài là sầu riêng chưa chín, để gửi vô đây cho anh em miền Bắc ăn thử!".

        Những phút dạt dào tình nghĩa Bắc Nam ruột thịt, đầm ấm. Càng nhận rõ trách nhiệm chung của các đoàn ta trong đấu tranh trực diện với đối phương.

       
        Thứ tư 7-3-1973

        Hoa Kỳ và Sài Gòn đều cỏ vẻ bớt găng.

        Vào họp, Út-uốt cám ơn ngay anh Trà về sự đối xử đối với những người Mỹ đi theo trung tướng ra Lộc Ninh : "Trung tướng ở Lộc Ninh về có vẻ khỏe và vui".

        Tiếp tục nghe báo cáo của tiểu ban thủ tục. Thảo luận về bảo đảm an toàn cho các chuyến bay. Phải báo trước đường bay, phải bay đúng hành lang quy định. Nghỉ giải khát. Đống lại ngồi bên anh Trà. Mời cà phê. Xúc đường cho anh Trà. Nói khéo: "Tôi mà làm ông chánh phủ thì tôi trả hết trọi cho trung tướng chớ giữ mà làm chi!". Rồi hỏi gạn: "Đợt này phía chúng tôi trao trả bao nhiêu thì trung tướng vừa lòng?" Anh Trà cười đáp ngay: "Cứ như đợt 1 là được".

        Một lúc sau Đống xin phép vắng mặt.

        14 giờ ở tiểu ban trao trả, đại tá Sài Gòn Đắc báo tin: Con số trao trả đợt 2 là 6.300, tức là sát 25 phần trăm toàn bộ danh sách.

        Đợt này sẽ tiến hành ngay từ ngày mai 8-3, kết thúc ngày 13-3; ở Lộc Ninh, Quảng Trị, Bồng Sơn, Đức Phổ...

        Thế là họ lại phải lùi một bước.

---

        Thứ năm 8-3-1973

        Cuộc họp bàn tiếp về thủ tục. Đến mục quan hệ với báo chí. Ta tố cáo có hệ thống thái độ của Mỹ và Sài Gòn đối với báo chí: thô bạo, ngăn cản các nhà báo quan hệ với các đoàn ta. Lũng đoạn dư luận, xuyên tạc sự thật, lừa dổi công chủng.

        Ta đề ra dự thảo về quan hệ với các CO' quan thông tin báo chí của các đoàn trong Ban Liên hợp dựa trên các nguyên tắc: tự do và bình đẳng, quyền tiếp xúc, đón tiếp các nhà báo Việt Nam và nước ngoài, quyền họp báo thường kỳ và bất thường của cả 4 đoàn.

        Hoa Kỳ và Sài Gòn ghi nhận để nghiên cửu, thực tế là trì hoãn kéo dài.

        Nghỉ giải khát. Một số đồng chí ta gặp 2 đại tá Sài Gòn ; đưa mấy số báo Tiền tuyến và Công luận đầy luận điệu lừa bịp... Bài dựng đứng, rất thô bạo về những công việc trong trại Đa-vít, về các đồng chí nữ giải phóng quân theo quan điểm đồi trụy. "Các ông đầu độc dư luận bằng những sự bịa đặt bẩn thỉu ! Người cầm bút ấy đã mất hết lòng tự trọng, chỉ tự bôi nhọ mình, chỉ chuốc lấy sự khinh bỉ của công chúng!". Hai đại tá ngụy lúng túng, thanh minh: "Trong số nhà báo có người tốt, kẻ xấu, cũng có những kẻ viết tầm bậy để ăn tiền..."

        l5 giờ họp sĩ quan báo chí ở phòng số 5.

        Gặp Phạm Huấn; thấp, béo, da bủng, chuyên ngậm xì gà Mỹ, quê Hà Nội, "một kẻ viết văng mạng để xoay tiền", như báo Sài Gòn thường nói về những tên bồi bút không còn chút lương tâm. Huấn đã ra Hà Nội giữa thảng 1, trong chuyến trao trả đợt 1, về hôm trước, tối hôm sau lên ngay đài Sài Gòn định bôi nhọ thủ đô ta bằng những luận điệu mất dạy.

        Ta đấu mạnh về thái độ lừa dối dư luận, ngăn các đoàn ta tiếp xúc với báo chí của Hoa Kỳ và Sài Gòn.

        Huấn đỏ tai chống đỡ : đây là những chuyện vượt quá quyền hạn của sĩ quan báo chi. Rồi tòi ra giọng và từ ngữ của đường phố Sài Gòn : "Các ngài cũng "phít" ra cho bọn nhà báo những tin tức của Ban liên hợp" ; "Bọn ký giả vô đây không có giấy chánh phủ chúng tôi là chúng tôi "bớp" liền !".

        Ta cắt lời Huấn : "Dù lập trường thế nào đi nữa cũng phải giữ tư cách, ăn nói đúng mức, phải biết lịch sự tối thiểu ; không được dùng những từ ngữ của đường phố khi ngồi họp ở đây..." Huấn càng đỏ tai, dụi dụi điếu xì gà Mỹ, lúng túng: "Tôi quên, xin lỗi..."

        Lúc nghỉ, ta "chiếu tướng" Huấn: "Có phải ông ra Hà Nội về, viết về Hà Nội trên báo Sài Gòn? Ở thủ đô nước nào chẳng có rác rưởi. Rúc đầu vào những đống rác thi chỉ bẩn cái đầu mình. Biết bao người nước ngoài thăm Hà Nội, hiểu Hà Nội, viết về Hà Nội, gọi Hà Nội là thủ đô của Lương tâm, của Phẩm giá con người..."

        Viên thiếu tá bồi bút này tái hẳn mặt, chống dữ: "Tôi yêu Hà Nội!. Tôi rất mừng thấy Hà Nội hầu như nguyên vẹn qua chiến tranh; tôi về kể lại chuyện Hà Nội cho bọn ký giả, có mặt này mặt nọ, nhưng một số người lợi dụng đưa lên toàn mặt xấu".

        — "Vậy những bài ấy ký tên ai, không biết ư ?"

        Huấn càng lúng túng : "Hộ viết bậy đễ kiếm tiền, rồi ký tên tôi. Tôi xin thề vói các ông tôi không viết một chữ nào xấu về Hà Nội hết".

        Lời thề dễ dãi của kẻ đã mất hết lòng tự trọng.

        Ta truy luôn: "Vậy còn nói xấu Hà Nội trên đài Sài Gòn thì ai nói, giọng của ai?. Chớ cỏ mất công tìm cách bôi nhọ Hà Nội, thủ đô anh hùng của đất nước Việt Nam! Chỉ những người tâm hồn đã mọc rêu mới cố nhìn vào tường rêu của Hà Nội..."

        Núng thế quá rồi, Huấn chống chế gượng gạo : "Quý vị nói quá lời, tôi bận việc;" rồi lủi mất.

        Thứ sáu 9-3-1973

        Hôm qua: Ngày phụ nữ quốc tế. Tối, chị Ngọc Dung, thiếu tá trong đoàn Chính phủ cách mạng cùng các nữ giải phóng quân gặp nhau trong phòng khách. Mời một số anh em hai đoàn ta dự. Bấm mấy "pô" ảnh. Không khí đầm ấm, tình đồng chí, tình anh chị em ruột, tình Nam Bắc. Có kẹo Hà Nội và bia Hà Nội. Nghĩ về phụ nữ miền Nam ta. Kiên trung, dịu dàng.

        Một bước thắng lợi: Sài Gòn buộc phải để sĩ quan ta vào thăm trại giam Phú Quốc, gặp 25 đồng chí đại diện anh em trong tù. Viên trung tá Dực phụ trách trại đưa xe sơn cờ sọc ra đón ở sân bay; sĩ quan ta nhất định không lên xe đỏ, Mỹ phải mang xe gíp ra đón vào trại. Các đồng chí đại diện anh em sung sướng ôm hôn các đồng chí ta; chưa được biết gì về Hiệp định; mới chỉ nghe loáng thoáng qua một số quân cảnh bàn tán với nhau. Đời sống thật cực khổ: 6 người một con mắm. Anh em ta đấu tranh rất kiên cường, bất khuất. Nghe tin đại diện ta đến, anh em ta ở cả 3 dãy nhà giam hò khẩu hiệu vang dậy cả khu vực: "Hoan hô đại diện Chỉnh phủ ta !".

        Chiều : gặp 3 nhà báo Ý và Thụy Điển qua điện thoại. Hiểu thêm lai lịch của Út-uổt và Uỷch-khâm. Về Gin-bớt Út-uốt, các báo đã nói đến khá nhiều. Tốt nghiệp học viện Oét Pô-inh, sư trưởng trong cuộc chiến tranh xàm lược Triều Tiên. Phó đoàn rồi trưởng đoàn ở cuộc họp Bàn Môn Điếm. Đi gỡ rối trong vụ tàu do thảm Pu-ê-blô bị tóm cổ. Sư trưởng sư 4 Mỹ, rồi từ 1968 là tham mưu trưởng bộ chỉ huv MACVI, cánh tay phải của A-bram và Uây-en. Đã từng làm chuyên viẻn quân sự cho Kít-xinh-giơ trong các cuộc họp bí mật ở Pa-ri. Hay chạy đi chạy về Sài Gòn — Pa-ri trong năm 1972, để thực hiện âm mưu kết hợp quân sự vói ngoại giao (!) Cỏ ít nhiều khả năng chỉ huy và công tác tham mưu. Bị thua khá dậm ở chiến trường. Những đòn trực tiếp đau nhất cho Út-uổt là đòn Mậu thân 1968, phòng tuyến Tây Nguyên và Quảng Trị vỡ toang năm 1972, và thất bại ê chề của cuộc tập kích chiến lược bằng B.52 tháng 12 vừa rồi.

        Biết thêm vài nét vè Uých-khàm. Người gày, tóc bạc, thưa. Hơn 50 tuồi. Mới lên chuẩn tưởng từ 1970. Hiện là tham mưu phó bộ chỉ huy MAGVI, chuyên trách về các vấn đề kinh tế. Có lần phụ tả của Ưỷch-khàm vô tình tòi ra một bản tài liệu in ghi rõ chức trách Uých-khâm là trực tiếp điều khiển 8 vụ nghiên cứu của MACVI, mỗi vụ có từ 6 đến 20 chuyên viên: Vụ phân tích thuế khỏa tiền tệ, vụ tham gia làm kế hoạch kinh tế lâu dài, vụ xây dựng, vụ tiếp tế, vụ nghiên cứu các nguồn tài nguyên cho chiến tranh, vụ phân tích nông nghiệp liên quan đến chiến tranh, vụ phân tích ngoại thương, vụ nghiên cửu nhân lực...

        Chân tướng thực dân mới của Mỹ lòi ra rất rõ qua công việc của viên chuẩn tướng phó đoàn Mỹ này.

        Bản tài liệu còn ghi : 8 vụ trên đã giải tán cuối thảng 1-1973, số chuyên viên đã trở về Mỹ, chỉ cỏ một số ít người ở lại nhận công tác ở phòng tùy viên quân sự Mỹ DAO ở Sài Gòn, Thất bại của Mỹ càng nổi rõ.

---

        Thứ bảy 10-3-1973

        Chiều và tối: xem vô tuyến truyền hình Sài Gòn. Cải "Sa-ny-o" nằm ở góc tường đã lâu. Để xem chính quyền Thiệu làm ăn ra sao trên mặt trận phản tuyên truyền, đầu độc dư luận.

        Cũng đủ các mục: tin quốc nội, tin quốc ngoại. Điểm báo trong ngày. Tân nhạc, Hài kịch. Thời tiết. Sức khỏe giống nòi (thể dục thể thao). Bình luận thời sự. Tin giờ chót... Chống cộng điên cuồng. Cử nửa giờ lại 2 phút chống cộng: cảnh "biểu tình" dương cờ sọc và đọc những câu vu khống cộng sản.

        Tân nhạc: diễn viên mặc ảo dài, mặc váy ngắn, uốn éo một cách trâng trảo theo nhạc "jaz", một kiều lai căng đặc Mỹ ! Hát dân ca, diễn viên nữ chít khăn mỏ quạ và diễn viên nam mặc áo gấm, hát với giọng ẻo lả ; một kiểu "dân tộc" sống sượng!

        Họ rất chịu khó nêu chiêu bài dân tộc. Hôm nay kỷ niệm 2 bà Trưng. Vợ Thiệu dự mít tinh, đọc diễn văn, rồi dự múa kiệu, trình diễn ở sân Tao Đàn; hàng trăm nữ binh, cỏ nhiều voi giả, kiệu, 2 bà Trưng trên lưng voi... Múa theo nhịp trống cổ, nhưng điệu bộ thì lại nhún nhẩy theo kiểu Mỹ ! Cũng là một dịp thu hút nam nữ thanh niên vào những ngày hội để làm tiền, để lừa mỹ... Nói chuyện chính sách thì vẫn là giám đốc tổng nha thuế vụ lai nhai về thuế TVA, "ích nước, lọi nhà (!)", "Xây dựng quổc gia... " (!), "lành mạnh hóa nền kinh tế " (!)... Hài kịch cũng lại TVA. Anh chòng lạc hậu chống thuế TVA được bà vợ thuyết phục (!). Cải vòi đô-la chi tiêu của lính Mỹ cạn dần, Thiệu dở trò móc hần bao bà con ta.

        Chủ nhật 11-3-1973

        Bảo Dàn chủ mới sáng nay la trời về giá cả! Hột vịt (trứng vịt) từ 25 đòng nhảy lên 35 đồng một trái. Gạo thường một lít 80 đồng nhảy lên 120 đồng. Đường trắng từ 180 lên 250 đồng một ký. Giả cả lên phi mã! Lên theo cấp số nhàn.

        Các báo khác, ngay cả Tiền tuyến, Công luận, thân chính phủ Thiệu cũng la trời: thời buổi thóc cao gạo kém, thời kỳ kỉnh tẽ, làm ăn không nổi...

        Trang cuối các báo vẫn đăng nhiều cáo phó. Một đại úy không quân lái T28 bỏ mạng ở vùng Cai Lạy. Một trung úy biệt động quân chết trận ở gần Sa Huỳnh... Thiệu vẫn đang xua quân lao vào những cuộc lấn chiếm tội ác.

        Rất nhiều lời rao vặt, tìm kiếm việc của thợ mảy, thông dịch, kế toán, lái xe... đều do các sở Mỹ thải ra... Nạn thất nghiệp lan tràn nhanh.

        Những biểu hiện của một cuộc khủng hoảng toàn diện và gay gắt.

        Tối, triệu tập Uých-khăm chuẩn tướng, phó đoàn Mỹ đến trụ sở ta. Bảo tin sẽ trao trả theo đúng hạn đợt 3.   *

        Yêu cầu Mỹ và Sài Gòn cũng phải làm đúng, không được chần chừ như hai đợt trước. Uých-khăm nhanh nhảu hý hửng háo tin : « Vâng, chúng tôi đã bàn với Việt Nam cộng hòa. Các ông biết không. Tôi đã vặn trái tay họ, buộc họ từ con số 2.000 phải nâng lên 6.300 đó". Một vị cấp cao của Hoa Kỳ nói rõ quan hệ tớ thầy một cách thật là sinh dộng!

---

        Thứ hai 12-3-1973

        Sài Gòn phải lùi thật. Chỉnh thức báo tin trao trả 6.300 cho chính phủ cách mạng.

        14 giờ 30 trao trả ở Lộc Ninh tiếp tục. Sân bay Lộc Ninh, Sài Gòn giở trò chiêu hồi. Một đồng chí ta bị quân cảnh Sài Gòn giữ lại. Chúng mời Uy ban quốc tế đến. Chúng giới thiệu : Một tù binh Việt cộng đi tìm tự do, tự nguyện xin ở lại với chính phủ Việt Nam cộng hòa (!) "

        Thế nhưng trước mặt Ủy ban quốc tế, đồng chí Nguyễn Văn Chánh chỉ mặt viên thiếu tá Thọ : "Chính ông, tối qua ông đánh tôi sưng cả mắt, rồi cũng chính ông dụ dỗ tôi, nào tiền bạc, nào nhà cửa, nào gái... Tôi nói rứt khoát tôi nhất quyết đòi trở về hàng ngũ cách mạng. Đến đây, tôi ở giữa các đồng chí của tôi rồi, có lá cờ chính phủ cách mạng kia rồi, tôi tố cáo các ông... ". Tên Thọ luống cuống, cố vớt vát : " Ông Chảnh, ông hãy nhớ lại những điều tôi nói! Sự việc này hệ trọng đến cả đời ông. Ông hãy quyết định vì tương lai sung sướng của ông... " Đồng chí ta cắt liền câu nói của Thọ: "Tương lai tôi chỉ có thể bảo đảm theo con đường cách mạng! ". Rồi ức quá, đồng chí Chánh quát lên : "Chúng mày tội ác : phản quốc! ". Tên Thọ chửi đồng, văng tục, bước ra khỏi mái lều, chuồn mất, trước sự khinh hỉ của Ủy ban quốc tế; kể cả các sĩ quan Ca-na-đa và In-đô-nê-xi-a. Bọn quân cảnh trố mắt nhìn rồi giải tán...

---

        Thử ba 13-3-1973

        11 giờ 30: ở Thiện Ngôn (Tày Ninh) ta trao trả cho phía Sài Gòn một số quân nhân. Đủ loại: dù, thủy quân lục chiến, biệt động quân. Giao đủ số xong, có trung úy Hồng xin phát biểu ý kiến. Viên thiếu tá Chất của Sài Gòn vội mời Ủy ban qưốc tế đến, tưởng rằng lằn này đã có một người tố cáo chế độ nhà tù của cộng sản ngay tại nơi trao trả (!).

        Trung úy Hồng nói giọng chậm rãi, rõ ràng: « Tòi ở trại của Quân giải phóng. Tất cả chủng tôi đều được sinh hoạt vật chất ngang như Quân giải phóng. Không một ai bị đánh đập, chửi mắng. Chúng tôi được biết đầy đủ về Hiệp định ngay từ hôm 28-1; ốm đau có tiêu chuẩn...", Viên thiếu tá Chất bị bất ngờ, tức tối, phá đám: "Thôi, không được tuyên truyền cộng sản ở đây!". Hai thiếu tá Ba-lan, Hung-ga-ri và một đại úy In-đô-nê-xi-a yêu cầu để cho trung úy Hồng nói hết, có ghi âm. Hồng rất mạnh dạn nói tiếp: Chính phủ ta (Việt nam cộng hòa) đã ném bom vùng trại chúng tói, làm tất cả chúng tôi lo sợ bom rơi trúng trại. Nay chúng tỏi xin hỏi: trở về rồi, chúng tôi có được tự do về nhà làm ăn không? "...

        Một tinh thần đáng quý của một sĩ quan Sài Gòn dám nói lên sự thật, với tất cả hậu quả khi đã trở lại phía nhũng kẻ đã hơn một lần lợi dụng tinh mạng anh ta.

        Khi tập họp lần cuối để lên C.130, còn nghe 2 tên quân cảnh chạy lui, chạy tới tìm: Trung úy Hồng đâu? Thằng Hồng nó đứng đâu?...

        Họ sẽ trả thù. Nhưng chân lý vẫn bước tới không gì khuất phục nổi.

        Thứ tư 14-3-1973

        Các đoàn ta đi kiểm tra rút quân Nam Triều Tiên ở sân bay Nha Trang và rút quân Mỹ ở Đà Nằng.

        8 giờ 30 ra sân bay. Mỹ đưa 2 máy bay H21 đến; nhỏ, (3 chỗ ngồi, bay nhanh, sơn đen láng, có khoanh màu da cam.

        9 giờ 30 lên đường. Bay ra Ô Cấp rồi theo ven biển. 10 giờ 45 hạ cánh ở Nha Trang. Sân bay xi-măng, sát biển. Phía trái là nơi tập luyện của trường đào tạo người lái, có hai dãy máy bay nhỏ và tàu lượn. Đặt trong công sự mái cong.

        11 giờ 15 hội ý tổ kiểm tra 4 bên. Ta đòi lèn máy bay. Mỹ ngập ngừng: «Chúng tôi nghĩ rằng quý vị đứng ở chỗ cầu thang là đủ ". Sài Gòn lảng. Nam Triều Tiên viện cớ: chưa được lệnh trên. Ta,nói thẳng với thiếu tá Mỹ Mơớc-phi: đây là tổ kiểm tra chứ không phải là tổ quan sát. Kiểm tra thì phải bao gồm đủ các động tác: kiểm tra danh sách, kiểm tra số quân, kiểm tra hành lý, có lên máy bay mới biết rõ được. Mơóc-phi xin 20 phút. Trong lúc chờ, ta yêu cầu lính Nam Triều Tiên tập hợp. Một trung tá Nam Triều Tiên đến báo cảo : đây là số 185 sĩ quan và lính Nam Triều Tiên cuối, cùng rút khỏi Nam Việt Nam. Khi ký Hiệp định, Nam Triều Tiên còn 35.516 người. Đã rút 35.211 người, còn vài chục người ở lại Sài Gòn, trong phòng tùy viên đại sưa quán. Kể cả chuyến này, đã rút 35.456 người. Ta hỏi: "Vũ khí đâu cả?". Lục một tập giấy rồi hắn báo cáo : "Chuyến này chỉ mang 21 khẩu tiểu lien, 82 súng ngắn. Còn tất cả đều đóng hòm chờ tàu biển từ 2 tuần nay ". Ta trả lời: "Nghe các ông nói vậy. Nhưng thực tế ra sao thì ai biết! Chúng tôi chỉ ghi nhận những điều được kiểm tra. Những việc không được kiểm tra theo đúng Hiệp định, đều là không có căn cứ".

        Thiếu tá Mỹ đến: "Xin mời các ngài lên máy bay". Ta lần lượt lên. Quân nhân Nam Triều Tiên ngồi gần kín chỗ ngồi. Đây là máy bay Bô-inh 707 của hãng hàng không Pan-am... Đủ 185 người. Hỏi (5 sĩ quan, đều thuộc sư đoàn Ngựa trắng, sang đây từ 4 tháng đến 17 tháng. Các đồng chỉ ta quay một đoạn phim thú vị : lỉnh Nam Triều Tiên xin thuốc lá Thăng Long chia nhau. Hai viên sĩ quan đứng nghiêm giơ tay chào các đồng chí ta khi bước ra cửa máy bay.

        11 giờ 55 phút mảy bay cất cánh, thẳng ra hướng Đông rồi rẽ lên phía bắc. Thế là cút hết, bọn lính chư hầu Pắc Chung Hy tàn bạo loại nhất, một thời hoành hành ở cực Nam Trung Bộ, Bình định, Quảng Ngãi; có lúc lên đến 5 vạn 2 nghìn tên. Chúng nó bỏ xác lại hàng mấy nghìn. Biết bao hy sinh phấn đấu của ta mới có cái ngày này. Thế là bọn linh Đại Hàn, cùng với lũ lính Thái-lan, lính Phi-líp-pin, Úc, Tân Tây Lan... bán mình cho đồng đô-la phải rút hết về nước, mang theo những nỗi nhục không bao giờ xóa sạch...

        14 giờ 40, lên H.21 đi Đà Nẵng. Qua Chu Lai. 16 giờ 10 đến Đà Nẵng. Trung tá Mỹ Bô-sơ ra đón. Một C.130 đang đậu ở sân. Bô-sơ cho biết: khi ký Hiệp định, số quân Mỹ ở Nam Việt Nam là 23.516 người. Đến hôm nay đã rút hơn 15.700. Ta đòi danh sách. Bô-Sơ ngần ngừ một lát rồi mới đưa cả tập danh sách dày ghi tên 650 binh sỹ Hoa Kỳ rút về Mỹ trong ngày hôm nay, trong đỏ cỏ 2 đại tá không quân là Ham-mác và E-gin- tơn. Ta lại đòi lên máy bay; Bô-sơ không chịu. Ta gọi Mơỏc-phi đến, nhắc lại ở Nha Trang lúc sáng ta lên máy bay kiểm tra quân Nam Triều Tiên, đó là tiền lệ đủng đắn. Bô-Sơ vẫn không chịu. Ta làm găng: "Nếu vậy thỉ chúng tôi không thể làm nhiệm vụ, trở về Sài Gòn ngay". Bơ-sơ đấu dịu, gọi điện thoại cho cấp trên ở Đà Nẵng, ròi mời tổ kiểm tra lên máy bay.

        Ta hỏi chuyện một sổ lính và sĩ quan Mỹ. 4 thượng sĩ không quân, trong đỏ cỏ 2 da đen, đều mừng vì được về với gia đình. Một đại úy Mỹ tay xách đàn ghi- ta, một trung ủy lính thủy đánh bộ quê ở Đa-cô-ta Nam mang về những vòng tay, vòng đeo cố bằng đá Ngũ Hành Sơn cỏ vân hồng" "để quà cho vợ và đứa con gái tôi, ông ạ".

        Ta hỏi chuyện tổ lái. Hỏi đường bay. Se bay qua sân bay Clắc (Phi-líp-pin) rồi mới về Mỹ.

        Ta hỏi Bô-sơ, khu vực này còn bao nhiêu quân Mỹ. "Chỉ còn 1.231, phần lớn thuộc cơ quan chỉ huy và và quân cảnh MP; không còn nhiệm vụ chiến đấu nữa. Chiều nay, bắt đầu tháo dỡ hệ thống điện thoại chỉ huy của Mỹ. Chờ về nước thôi. Đã có kế hoạch : 13 chuyến máy bay nữa. Tổng lãnh sự Mỹ ở Đà Nẵng vừa được thành lập. Do Phê-đô-rích Brao cầm đầu, trước là phụ tá tư lệnh quân Mỹ ở quân đoàn 1, phụ trách bình định ". Anh em ta nói với nhau: "Mỹ rút nhưng vẫn ờ lại. Bám chặt âm mưu thực dân mới đây ".

        17 giờ 10 trở về Sài Gòn. 19 giờ 35 đến sân bay Tân Sơn Nhất. Chuyến đi khá mệt, nhưng đầy hứng thú, chứng kiến cảnh Mỹ và chư hầu rút. Những đội quàn sứt mẻ nặng, mất tinh thần...

        Thứ năm 15-3-1973

        Sáng nay hồi 11 giờ, bộ chỉ huy U-xác (USARV: quân đội Mỹ ở Việt Nam) làm lễ cuốn cờ. Trước đóng ở Long Bình. Dời về Tân Sơn Nhất từ đầu 1972. Chỉ huy trực tiếp toàn bộ quân đội Mỹ đóng trên lãnh thổ Việt Nam. Đã từng chỉ huy 9 sư đoàn và 5 lữ đoàn Mỹ ở thời điểm cao nhất. Oét-mo-len, A-bram và nay là Uây-en, tư lệnh bộ chỉ huy yểm trợ quân sự Mỹ ở Việt Nam (MACVI) đều kiêm chức tư lệnh U-xác.

        Báo Bưu điện Sài Gòn tả : phó tư lệnh U-xác là viên thiếu tướng Rỏ-dơ-bô-rốt gập cờ bọc vào mãnh ni lông. Đoàn quân nhạc Mỹ đã rút về Mỹ; đội quân nhạc không quân Sài Gòn lèo tèo hơn một chục người thổi một bài kèn bi ai; một tuyên úy Mỹ làm lễ, nói: " Cầu chúa tha thứ cho những sai lầm mà chủng ta (Mỹ) đã mắc phải trong cuộc chiến tranh này..: " Lễ chỉ có vài chục người dự. Diễn ra trong 20 phút. Tẻ nhạt, âu sầu.

        16 giờ chiều, bộ chỉ huy MÁC-VI làm lễ cuốn cờ, cũng tẻ nhạt không kém buổi sáng. Cờ có hình lưỡi Kiếm và bức thành.

        Đây là Lầu năm góc phương Đông, bộ tư lệnh tối cao của toàn bộ các lực lượng quân sự tham gia chiến tranh xâm lược Việt Nam. Trực tiếp chỉ huy lực lượng quân Mỹ trong U-xác, tập đoàn không quân số 7 Mỹ, toàn bộ lực lượng quân ngụy Sài Gòn (cả chủ lực, bảo an, dân vệ, cảnh sát), và các lực lượng quân sự Nam Triều Tiên, Thái Lan, Phi-líp-pin, Úc và Tân Tây-lan chư hầu của Mỹ (có lúc lên đến trên 6 vạn tên. Thế là kết thúc một bộ máy chỉ huy đồ sộ có dưới trướng hơn một triệu quân và đủ loại vũ khí chiến thuật và chiến lược hiện đại nhất Báo Sao và Vạch của quân đội Mỹ ờ Thái Bình Dương số ra sáng nay nhận xét: " Mỹ vừa kết thúc một trong ba cuộc chiến tranh lớn nhất trong thế kỷ này. Đây là cuộc chiến tranh lớn nhát về tổng số bom đạn sử dụng, lớn nhất về sự tàn phá và cũng lớn nhất về khoa học kỹ thuật sử dụng trong chiến tranh ". Một thảm bại lịch sử của Hoa Kỳ.

        Hôm nay bộ trưởng ngoại giao Ca-na-đa Sác-pơ đến Sài Gòn. Sẽ ra Hà Nội nữa. Sác-pơ đi nắm tình hình công việc của đoàn Ca-na-đa trong ủy ban quốc tế.

        Tối, đại sứ Gô-vin tỏ chức chiêu đãi lớn. Có mời các đoàn ta. Tại trụ sở đoàn Ca-na-đa, Xi-tê Hui-bon-hoa, số 1, Lý Thái Tổ. Tiệc đứng. Có một sổ bàn ghế ngoài sân. Các Đoàn ta đến; đông đảo khách khứa chăm chú đổ xô ra đón, nhìn, xem các vị tướng, tá của cách mạng. Gô-vin giới thiệu Sác-pơ rồi mời vào phía trong, nơi khách quan trọng nhất. Bân-cơ đứng phía trong cùng, cố ý lánh mặt các trưởng đoàn ta, mặc quàn áo xanh xám. Trần Văn Lắm ngoại trưởng Sài Gòn, đầu hói, mang kính trắng đứng cùng một số tổng trưởng Sài Gòn ở phía phải, gần hành lang ra vào ; 6, 7 bà "phu nhân" áo dài màu nhiều họa, kéo nhau lại đứng nhìn các vị tướng của ta, hết nhìn phía trước lại kéo nhau đứng trố mắt "ngắm" phía sau... Các nhà báo, vô tuyến truyền hình, quay phim, chụp ảnh xúm tất cả lại quanh đoàn ta, trong suốt hơn 1 giờ dự chiêu đãi.

        Anh Trà tươi cười trả lời các câu phỏng vấn. Chỉ nhìn nét mặt các nhà báo gật gật đầu, mỉm cười, chăm chú ghi vào sổ tay, chú ý bấm băng ghi âm... có thể thấy họ khoải chí và hài lòng.

        Anh Hòa cao lớn, một bên là Các-lơ Ro-bin-xơn của AP một bên là Mi-ken Pha-dơ của Roi-tơ; phía sau là Pi-tơ Co-lin của đài phát thanh Hoa Kỳ. Phóng viên ABC Anh chen qua vai Co-lin, đưa ống phóng thanh ra phía trước.

        Ra về, đường phố Sài Gòn vắng tanh vắng ngắt. "Phần lớn nhà cửa đóng kín. Mới 21 giờ 15. 22 giờ: giới nghiêm: Nhiều đèn xanh đỏ, những chữ quảng cáo

        lớn bằng đèn nê-ông trên khối nhà cao tầng: National, Honda bên cạnh những chữ lớn — Esso, Socony. Hàng Nhật đang tràn vào đây.

        Thứ sáu 16-3-1973

        10 giờ 10. Đến phòng họp. Viên thiếu tá X-mít dưa ngay tờ báo "Sao và Vạch" của quân đội Mỹ ở Thái Bình Dương cho ta. Chỉ trang 1, tin có tít lớn: "Bộ chỉ huy Mỹ Mác-vi làm lễ hạ cờ. Kết thúc mọi hoạt động của lính chiến đấu Mỹ và đồng minh". Rồi chỉ trang 3, dòng tít lớn: "Hai ông tướng đỏ : hai ngôi sao trên bầu trời Sài Gòn", tả lại tỉ mỉ cuộc "ra mắt" đêm qua.

        14 giờ 20, Mi-khen Pha-dơ của hãng tin ảnh Roi-tư gọi điện thoại đến: " Ông biết rồi chứ, chiều qua Mác-vi làm lễ cuốn cờ, kết thúc hoạt động của bộ chỉ huy Mỹ ở đây... Cám ơn ông những tin tức rất bổ ích ông vừa cho biết... Ông biết chuyên lý thú tối qua ở nhà ông Gô-vin rồi chứ? Sau khi Út-uốt chào tướng Trà, tôi bám ngay ông ta và hỏi: Ông cho biết ý kiến ông về công việc của ban Liên hợp?. Ông ta trợn mắt hỏi tôi là ai. Tôi đưa danh thiếp, tự giới thiệu: Mi-khen Pha-dư của hăng Roi tơ vừa ở Luân-đôn sang. Ông ta trả lại danh thiếp, bĩu dài môi, nói như là với bộ hạ ông ta: tối nay tôi không cỏ điều gì cần nói với nhà báo các ông !" Rồi đi mất ! Lý thú quá. Một bên 2 vị tướng của các ông cỏ thể tiếp chuyện cùng một lúc hàng mấy chục nhà báo, trả lời vui vẻ mọi câu hỏi. Một bên là họ tiết kiệm đến chỉ một câu trả lời. Tôi hiểu, ai sợ dư luận, lý lẽ thuộc về bên nào... ". Pha-dơ còn nói thêm: "Đêm qua, trái với bình thường, Bân-cơ đứng riêng, không có người nói chuyện! Không có ký giả nào đến hỏi ông ta. Cho đến nhân vật chính của cuộc chiêu đãi là ông Sảc-pơ cũng chỉ có hai ký giả phỏng vấn; các ông thu hút hết, toàn bộ cánh phỏng viên chúng tôi!".

        Đủng một ngày sau khi lá cờ của MAGVI hạ xuống từ đỉnh cột cao 12 mét ỏ- phía đông bắc căn cứ Tân Sơn Nhất, đoàn ta vào đại bản doanh MACVI dự buổi chiêu đãi do thiếu tướng trưởng đoàn Hoa Kỳ mời. Một trung tá sĩ quan liên lạc Mỹ đến trại Đa-vít đón. Đoàn xe ta qua sân bóng rỗ, sàn bóng ruy-bi phóng thẳng vào giữa khu nhà khách. Hon 20 quân cảnh Mỹ đứng nghiêm hai bên đường giơ tay chào.

        Phòng khách rộng nhưng rất thấp, trần gỗ chỉ cao chừng 2 mét 2, nhiều mành trúc, che gió cũng bằng trúc, đan cáo chữ Hán: phúc, lộc, thọ.

        Út-uốt đón chào, giới thiệu các tướng, tá thuộc hạ. Một lát sau Du Quốc Đổng, Phan Hòa Hiệp cùng 5 sĩ quan Sài Gòn đến.

        Nói chuyện xoay quanh các vấn đề món ăn, rượu, thuốc lá, cuộc sống ở Pa-ri, phong cảnh miền Bắc, hoa quả miền Nam... Út-uốt đề nghị trước: xin miễn nói chinh trị hôm nay, một cuộc gặp gỡ xã giao.

        20 giờ 20. Ra về. vẫn hai dẫy M.P. (quân cảnh Mỹ) với nhân viên an ninh của hãng thầu « Pi-ê-i" (PAE) còn gọi là hãng Pa-xi-phíc chuyên xây dựng căn cứ cho Mỹ đứng nghiêm giơ tay chào đến tận cổng.

        Qua sân bóng rổ, người lái xe chỉ khu bên phải: kia, rốc-két dộng vào đây hồi nọ, trúng mấy dẫy kho hàng đó, gần khít nhà ở MACVI...

        23 giò-, AFPgọi điện thoại đến hỏi thăm Đoàn ta. Xin lỗi làm phiền ban đêm. Nghe tin Đoàn ta vào MACVI dự tiệc. Phóng viên AFP nói: "Hồi trước Quân giải phóng vào sân bay Tân Sơn Nhất, chiếm một

         
góc, đánh vào gần MACVI. Rung động lắm. Và nay các ngài vô, do Mỹ mời và đón tiếp. Càng lý thủ vì cờ MACVI mới hạ hôm qua thì hôm nay các ngài "đột nhập". Chúng tôi sẽ đưa tin này ngay đêm nay

        Thứ bảy 17-3-1973

        Họp báo.

        8 giờ 45. 47 nhà báo quốc tế đến trụ sở ta.

        15 nhà báo Mỹ trong đó cỏ Phốc Bơ-tơ-phin của Niu Y-oóc thời báo, Các Rô-bin-xơn (AP), Bác-ni Xe-bớt (UPI), No-man Loi (Tuần tin tức Mỹ), Pi-tơCo-lin (Tiếng nói Hoa Kỳ), Lò-ra Pan-mư (ABC)...

        14 nhà báo Nhật của Ki-ô-đô, Tỏ-ki-ô Xiin-bun, A-sa-hi Xim-hun : các hãng vô tuyến truyền hình NTV, NET. .. ; 3 nhà báo Anh, 5 Tây Đửc, 3 Nam Triều Tiên, 2 Thụy Điển...

        Cuối cùng Phè-lích Bò-lô AFP của Pháp mới đến được.

         Chúng ta đón tất cả vào, cổng rộng mở:

        - Chào các bạn ! Rất vui mừng tiếp các bạn trên mảnh đất tự do giữa Sài Gòn này của chúng tôi !

        — Cuối cùng lại gặp nhau, sau mấy tuần chỉ nghe tiếng nhau trên điện thoại. Cuối cùng, những kẻ chống lại tự do bảo chí đã phải lùi bước ! — Một số đáp lại.

        Mời tất cả vào hội trướng lớn, 7 máy quay phim, 24 mảy ghi âm làm việc. Các đoàn ta mời khách : thuốc lá Thăng Long, bia Hà nội, nước cam... Vui vẻ, lịch sự...

        Đoàn đại biểu quân sự Chính phủ CMLT mở cuộc họp báo. Trung tướng Trần Văn Trà giới thiệu tình hình:

        một tháng rưỡi vừa qua, nêu cao lập trường thiện chí của Chính phủ CMLT và nhân dân miền Nam, sau đó phê phán chính sách phá hoại hiệp định của Hoa kỳ và Sài Gòn.

        14 câu hỏi được các báo đặt ra xoay quanh : Vụ cửa Việt, tình hình vùng giải phóng, vấn đề tù chính trị, công việc hoạt động của Đoàn đại biều Chính phủ CMLT, thành phần thứ ba, Chính phủ liên hiệp, cho đến việc muốn vào thăm vùng giải phỏng, triển vọng tình hình, các ngài lạc quan hay bi quan ?...

        Anh Trà trả lời đầy đủ.

        Nghỉ giải khát. Các nhà báo lại xúm quanh các sĩ quan VNDCCH. Hỏi đủ chuyện : Hà Nội hạ B.52, sinh hoạt trong trại Đa-vít, đợt trao trả cuối cùng sắp đến, tiểu sử các đồng chí trưỏng và phó đoàn ta... Ta dẫn đi xem phòng ngủ :thiếu giường phải kê nệm xuống đất; nơi làm việc quá chật, phòng vệ sinh không có cánh cửa, anh em ta phải lắp ván làm lấy. Phóng viênnói với ta : cứ nghe họ nói, chúng tôi tưởng các ngài có đủ tiện nghi: mắt thấy mới biết đây là một sự đối xử dưới mức có thể gọi là có văn hóa !

         Nữ phóng viên Phran-xi Xpảc-nơ của Tạp chí Kinh tế

        viễn đông mới ở Hồng Kông sang nói chuyện lâu với 3 đồng chí nữ giải phỏng quàn. Rồi rủ Lo-ra Pan-mơ của hăng vô tuyến truyền hình ABC đến chụp ảnh vói các cô gái giải phóng. Cười rát vui "Các cô dễ thương quá ! Chúng tôi coi sáng nay là một buổi sáng khó quên trong cuộc đời ký giả. Các cô giải phóng xinh tươi, thông minh, vui vẻ và nhất là tâm hồn rất đáng yêu". Pan-mơ đội mũ giải phóng để chụp ảnh. Rồi thổ lộ : "Trước đây tôi có nghe một người bạn đi thăm vùng giải phóng về nói: Cứ cho người dân Việt Nam ở Sài Gòn tiếp xúc với Quân giải phỏng là họ theo Chinh phủ cách mạng hết cả! Bây giờ tôi mỏi hiểu đó là một câu nói rất có cơ sở... ".

        Chủ nhật 18-3-1973

        Chỉ còn 10 ngày nữa là hết hạn 60 ngày.

        Tại tiểu ban thủ tục, 'Sài Gòn nêu vấn đề chi tiêu của Ban liên hợp và ủy bạn quốc tế. Đòi ta phải trả ngay 20 triệu đô-la.

        Một trung tá Mỹ nói riêng với ta khi nghỉ uống cà phê: "Bây là một ván cờ đánh tương đối lớn!". Hèn gì báo Sài Gòn hai hôm nay đều nêu vấn đề thanh toán chi tiêu. Vào họp, một đồng chí phía VNDCCH chất vấn luôn : "Tiền nong phải sòng phẳng. Số tiền các ỏng nêu lên lớn quá. Vậy cỏ tính tiền xe tăng các ông đến trước trụ sở để "bảo vệ" ngày tết cho chủng tôi không? có tính tiền quân cảnh, cảnh sát "bảo vệ" chủng tôi một cách quá mức cần thiết không? Các ông tính chi phí công nhân phục vụ, vậy trong đỏ có tính cả những công nhân là cảnh sát trả hình vào đặt mảy nghe trộm như hôm 14-1 ở trại Đa-vít nữa à ? ".

        Chiều : đấu bóng rổ giữa 2 đoàn ta. Công việc khẩn trương, nhưng sinh hoạt vẫn vui tươi, lành mạnh. Bác sĩ Hải làm trọng tải thổi còi. Trận đấu nhiều pha sôi nỗi. Đoàn Chính phủ cách mạng thắng 36—32. Sân bỏng ở sát trại gia binh của lính không quân. Những khung nhà sắt, cỏ mọc cao. Vợ con lính Sài Gòn đứng xem. Một số người thốt lẻn: "Chao, các ông khỏe quá hè!"; "người nào cũng mập, khỏe, dữ!" ; "các ông tập ở đâu mà chơi hay vậy kìa... ". 

---

        Thứ hai 19 - 3 - 1973

        10 giờ họp trưởng đoàn.

        Mở đầu, Út-uốt báo tin: "Chúng tôi được phép báo cho quỹ vị, chi tiêu về chuyên chở bằng mảy bay Hoa Kỳ xin coi như là đã thanh toán". Ta hỏi rõ: "Như vậy là thế nào?". Út-uốt: "Tôi xin giải thích thêm, điều đó có nghĩa là các ngài không phải trả số tiền 42 vạn 8 nghìn đô-la chi phí về vận chuyền. Chúng tôi coi đó là sự đóng góp của Hoa Kỳ cho việc thi hành hiệp định".

        Cùng lúc đó ở tiểu ban thủ tục, Bôn-dơ, đại tá lính thủy đánh bộ Mỹ (lính cổ da), tổ trường Hoa Kỳ trong tiêu ban cũng tuyên bố: "Xin kết thúc thảo luận về chi phí kéo dài trong 3 buổi họp vừa qua ". Đồng chí ta nói riêng với Bòn-dơ: "Tôi nghĩ như thế các ông vẫn lãi chán ra rồi. Vì chỉ phải chi có mấy triệu đô la trong hơn 1 tháng ; hồi cuối tháng 12 có ngày các ông đã mất đến gằn 30 triệu đô-la cháy vèo trong có một buổi sáng vì 3 chiếc B.52 bị hạ ở Hà Nội!". Bôn-dơ gượng cười, lắc đầu : "Quả thật có những con số đô-la khổng lồ đã bị mất hẳn trong cuộc chiến tranh này

        14 giờ đúng. Các trưởng đoàn thông qua xong 11 điểm ưu đãi và miễn trừ.

        Chúng ta lại ghi một bàn thắng quan trọng. Thảo luân chật vật từng điểm một mới đạt được, sau 7 phiên họp. Tuy chậm, nhưng tạo điều kiện hoạt động cho Ban Liên hợp quân sự 2 bên sắp tới.

        Chiều : Đón đồng chí Trằn Hớn Ngọ bị hành hung ở Đức Phổ ngày 15-3 về Sài Gòn. Ngọ bị chấn thương ở đầu. Bọn côn đồ do chính quyền Sài Gòn ở Quảng Ngãi thuê đã giáng gậy sắt lên đầu Ngọ giữa lúc tổ điều tra của Ban Liên hợp đang làm việc.

        Ở bệnh xá, Ngọ kề lại tỉ mỉ mọi việc xảy ra : Chúng nó bố trí sẵn, một nhóm hơn một chục tên áo ca-rô đậm, quần ống tuýp, mặt đỏ gay; bọn côn đồ chuyên nghiệp. Các đồng chí Hung-ga-ri và Ba-lan quây quanh bảo vệ các đồng chí ta. 4 sĩ quan Hoa Kỳ và 3 sĩ quan Sài Gòn đứng nhìn. Mũ cứng, nên Ngọ chỉ bị choáng, đầu rởm máu.

        Do đấu tranh của ta, Mỹ phải đưa đồng chỉ Ngọ đến bệnh viện Tây Đức ở giữa thành phố Đà Nẵng. Những ngày nằm bệnh viện. Quen dần với bác sĩ nước ngoài và một số nhân viên người ta. Cả bệnh viện chăm chú, rồi đến gần như cả thành phố xôn xao, bàn tán về sĩ quan ta: rất bình tĩnh dũng cảm ; thái độ nhã nhặn đàng hoàng ; văn hóa cao, cả bốn sĩ quan đến bệnh viện đều nói thạo tiếng Anh, tiếng Pháp; quân phục chính quy đẹp... Cộng sản mà vậy sao ! Khác hẳn những điều mà đài và báo Sài Gòn nói. Từ những phút đầu, ta cảm hóa ngay những bác sĩ và y tá. Họ chăm sóc chu đáo. Họ đưa xem cả bệnh lịch. Họ trình bày mọi phiếu khảm nghiệm, phim ảnh chụp X quang. Từ rụt rè, họ đã gần gũi nói chuyện vui.

        Chỉ 3 ngày mà nhiều người hiểu thiện chí của ta, hiểu rõ thêm thắng lợi của nhân dân ta, tỏ cảm tình bằng mọi hình thức với các sĩ quan ta.

        Đọc bảo Dân chủ mới, Đại dân tộc và Trắng đen số ra hôm nay; đăng tin tỉ mỉ vụ đại úy không quân Xô Pô-tra dùng máy bay T.28 ném bom dinh Lon Non sảng 17-3-1973. Tít lớn đầu trang chạy suốt. Lon Non hút chết. Dinh Lon Non là điện Cham-ca-mon bị hư hỏng nặng. Bảo Tin sáng cho biết thêm Lon Non đã trị ngay viên đại úy thày bói Man Pro-mò-ni, vốn là người tin cẩn của hắn, vì đã không "bảo trước" được vụ nay!

        Viên đại úy P. sĩ quan liên lạc Sài Gòn, đến trụ sở ta đưa công hàm, vui miệng bình luận thêm : "Ỏng Thiệu cũng hay tin số mệnh dữ lắm. Ổng hay nhờ thày chiêm tinh đoán tình hình. Ngày giờ ông xuất hiện trước công chúng cũng do thày chiêm tinh định!". Một thiếu tá Sài Gòn thổ lộ: "Ở Nông Pênh, quân của thống chế Lon Non yếu quá xá! Chúng tôi biết, sớm muộn thế nào ông Hoàng Xi-ha-núc cũng trở về Nông Pênh thôi. Ông Xi-ha-núc với Chánh phủ cách mạng thì biết bao nhiêu tình nghĩa!" Nhiều lần trước đây, phía Sài Gòn cũng tỏ ra rất lo, lo đến phát hoảng trước thế mạnh, thế phát triền, thế áp đảo của cách mạng 3 nước Đông Dương đoàn kết chống Mỹ.

        Thứ ba 20-3-1973

        10 giờ: Đi công tác, đến khu vực 6 (Mỹ Tho) và khu vực 7 (Cần Thơ). Máy bay bay thấp. Dọc đường số 4. Qua Củ Chi. Bay trên vùng Cai Lậy: đồng chí cán bộ Quân giải phỏng chỉ nơi ta đang giáng trả bọn lấn chiếm mấy hôm nay.

        11 giờ 10: Đến căn cứ Đồng Tâm. Sát trụ sở ta ở phía nam là doanh trại một tiểu đoàn pháo Sài Gòn. Phía bắc là nhà thờ mới xây dựng những năm gần đây. Căn cứ Đồng Tâm rộng chừng 3 ki-lô-mét, dài 2 ki-lô- mét — nguyên của sư 9 Mỹ. Nay sư 7 Sài Gòn đóng. Nhưng hiện chỉ có trung đoàn 12 ở đây. Các trung đoàn khác đi đâu cả. Nhìn quanh, lính Sài Gòn nhốn nháo, vừa đi hành quân về, quần áo bê bết bùn đất. Nét mặt buồn thiu: gia đình lẻn thăm hỏi cũng có vẻ rầu rĩ.

        Các đồng chỉ cản bộ Quân giải phỏng cho biết vùng giải phóng chỉ cách đây hơn 3 ki-lô-mét. Có lần các đồng chí đi cùng sĩ quan Sài Gòn trên đường 4. Xe ô tô hỏng. Tất cả xuống đường đứng nghỉ. Các đồng chí ta chỉ và nói cho sĩ quan Sài Gòn biết tỉ mỉ địa hình, dân tình vùng này. Họ trố mắt: Các ông am hiểu quá, nắm tình hình cụ thể hơn bọn tôi nhiều !

        Mời tổ lái ăn cơm. Có bia Hà Nội. Rượu Lúa mới... Nói chuyện vui. Họ hỏi thăm về không quan ta; không giấu vẻ thản phục về chiến thẳng B.52 của Phạm Tuân. Hai người lái Sài Gòn kể chuyện có chú đi tập kết, có chị họ và bạn đi Quân giải phóng...

        14 giờ 10. Đi Cần Thơ. Máy bay bay thấp, chỉ chừng 600 mét. Phong cảnh đẹp quá! Những khu vườn quả. mương máng bọc quanh. Cây cỏ lên thật mãnh liệt. Vết bom đạn cũ chỉ còn thưa thớt. Bến Tre, Mỏ Cày, Quê hương đồng khởi đây! Xa xa Vĩnh Long. Và kia Cần Thơ, Tây đô của Nam Bộ, soi bóng bên dòng sông Hậu Giang xanh mát. Máy bay đỗ sát trụ sở ta. Liền bên trụ sở là triền lãm về "nông nghiệp, người cày cố ruộng" (!) của chính quyền Sài Gòn. Các đồng chí cán bộ Quân giải phỏng cho biết: Ở Nam Bộ, đồng bào nông dân đều hiểu cách mạng mang lại ruộng đất cho bà con ta từ hồi 9 năm (kháng chiến chống Pháp, Thiệu giở trò cấp giấy, chực đoạt công lao của cách mạng. Nhưng bà con không mắc lừa... Vùng ta ở ngay bên kia sông. Phóng Hon-đa chỉ 20 phút là gặp được cơ sở... Vùng này cách mạng mạnh. Sau kỳ Hiệp-định, nó lấn dữ, nhưng bị đánh lùi hầu hết các nơi...

        15 giờ: Đi lên thị xã. Xe đi dọc phố ; thái độ đồng bào có những biểu hiện rõ hơn các nơi. Thiếu niên nhìn, cười, vẫy. Các bác xích-lô nhìn các đoàn ta, nét mặt tươi tỉnh hẳn. Đứng trước trụ sở, người qua lại

        16 giờ 35: Lên máy bay, lại trở về theo đường 4. Những vườn cây, vườn rau xanh tốt bên những hố bom, hố đạn pháo. Phía tây, những làng giải phóng. Nhiều làn khỏi tỏa lên từ những mái nhà tranh xinh xắn. Bà con, cô bác vùng Cửu Long thân yêu! Chúng tôi xin gửi lời chào ruột thịt của những đứa con miền Bắc xa xôi mà xiết bao gần gụi.

        Một ngày không thể quên trên vùng Cửu Long dậy sóng.

---

        Thứ tư 21-3-1973   

        Bảo Bưu Điện Sài Gòn (tiếng Pháp) và Công Luận  đưa tin vịt: các bên đã thỏa thuận "triển hạn" nghĩa là kéo dài thời gian hoạt động của Ban Liên hợp quân sự 4 bên. Ở tiểu ban thủ tục. Bôn-dơ cũng phao tin: các bên đang cứu xét vấn đề này ở cấp chính phủ.

        Âm mưu gì ? Rõ ràng là nhằm kéo dài sự có mặt công khai của Mỹ.

        Họ đưa ra việc họ đảm nhận các chi phí vừa rồi cũng nhằm âm mưu này đây.

        Đoàn Mỹ muốn ở lại, giữ đoàn Việt Nam dân chủ cộng hòa cùng ở lại, tính rằng như vậy có thể sớm cỏ một giải pháp cho Cam-pu-chia? Để giải quyết thêm vấn đề tìm kiếm số hơn 1.300 quân nhân Mỹ mất tích ở Đông Dương? Còn để hạ thấp vai trò Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ?

        Các báo tới tấp gọi điện thoại đến hỏi ta.
Trả lời: những tin tức đó không căn cứ. Đúng 60 ngày Ban liên hợp 4 bên kết thúc. Ban liên hợp 2 bên làm nhiệm vụ. Chỉ còn có tổ liên hợp 4 bên về mồ mả và người mất tích của các bên.

        10 giờ 20: Họp cấp trưởng đoàn. Bàn thêm về vấn đề trao trả nhân viên bị bắt. Đống gọi viên đại tá Đắc vào báo cáo tình hình. Đắc nguyên là giám đốc nhà tù Phú Lợi, nay là trưởng tiểu ban trao trả của phía Sài Gòn. Một tên cai ngục khét tiếng.

        Anh Trà mỉm cười nhìn vào Đắc, nói: "Ông Đắc đó à ! Chà ! Lâu nay nghe tiếng từ vụ Phú Lợi, nay mới gặp mặt. Tôi chúc ông nhiều điều may mắn, và để lại nhiều phúc đức cho con cháu!". Đắc luống cuống, tái mặt. Đống sững Sờ ngượng ngập, rồi xẵng giọng : "Sao trung tướng lại nhục mạ sĩ quan thuộc quyền tôi vậy!". Anh Trà vẫn cười: "Sao lại nói nhục mạ ! Đó là lời chúc của tôi cho ông Bắc, tôi mong ông ta để được nhiều phúc đức cho con cháu, đó là điều tốt lành chớ!".

        Út-uốt thấy lấn cấn, nói luôn: "Thôi ! Việc trao trả đã có báo cáo rõ rồi. Đại tá Đắc không cần báo cáo ở đây!". Đắc quay, lủi thủi ra cửa.

        Thứ năm 22-3 1973

        Chiều qua 17 giờ, ta gửi công hàm cho phía Mỹ báo tin ta sẵn sàng trao trả đợt 4 trước thời hạn với điều kiện Mỹ cũng rút hết quân trong cùng thời hạn đó.

        22giờ, ta nhận ngay công hàm trả lời. Chính Út-uốt ký tên. Báo tin thỏa thuận hoàn toàn. Trao trả và rút quân cùng hoàn thành trong ngày 25.

10    giờ sáng nay, phó đoàn Mỹ Uých-khàm cho sĩ quan liên lạc mang bị vong lực khẩn đến tuyên bố hủy bỏ công hàm tối qua, đồng thời đề ra yêu sách vô lý : đòi trao trả quân nhân Mỹ bị bắt ở Lào (!).

        Ta bác bỏ ngay.

        Từ 12 đến 14 giờ, bảy nhà bảo gọi điện thoại đến hỏi về "cuộc khủng hoảng bắt ngờ này". Ta trả lời rõ ràng về diễn biến. Phỏng viên Pha-dơ của hãng Roi-tơ nhận xét: "Chúng tôi hiểu người Mỹ là như thế" Phô-lícb Bô-lô của AFP: "Thật là một chuyện không thể tường tượng được, nhất là đối với một nước tự cho mình là lớn. Nền ngoại giao lớn Hoa Kỳ có những hành động thật nhỏ nhặt !". Các Rô-bin-xơn của AP gọi đến báo tin: "Tôi đã tìm cách lấy được cả hai văn kiện của phía Mỹ. Toàn văn. Đièu lý thú là tôi có bị vong lục của Uých-khâm đề sáng nay trước, và ngay sau đó là bức công hàm của Út-uốt chiều qua. Hai cái phủ định nhau. Thật là kỳ lạ!".

---

        Thứ sáu 23-3-1973

        Hiệp khẩn khoản xin anh Trà cho phép di tản thương binh ở đồn Tống Lê Chân ở phía tây Bắc thị xã An Lộc. Anh Trà cho phép. Hai máy bay lên thẳng được đến. Không được lợi dụng chở thêm đạn. Phải truyền cho viên chỉ huy Tổng Lê Chân lời cảnh cáo của Quân giải phóng: Còn bắn pháo ra, gây tội ác đối với nhân dân vùng giải phỏng thì sẽ bị trừng trị nặng hơn !

        Đoàn đại biểu Chính phủ cách mạng còn cho phép viên đại tá Vĩnh bị bắt ở Lộc Ninh trước đây được trao trả trước thời hạn, vì bị sốt rét ác tính vừa mới khỏi.

---

        Thứ hảy 24 3-1973

        Họp các phó đoàn. Ta bác bỏ đòi hỏi vô lý của Mỹ gắn liền việc rút quân Mỹ với vấn đề tù binh Mỹ ở Lào.

        Úych-khàm tức tối. Mặt đỏ gay, Nói không có lý. Chỉ đưa ra yêu sách "theo lệnh của chính phủ chúng tôi".

        Cuộc họp bế tắc. Không đạt được yêu cầu, Uých- khâm chí còn trút sự bực bội lên tờ giấy trắng trước mặt, hai lần xé đôi tờ giấy, rồi ngồi như phỗng, mặt hầm hầm.

        9giờ: Đoàn ta họp báo. Các nhà báo đến đông hơn tuần trước: 51 người. Ta tố cáo thái độ phá hoại hiệp định của Mỹ và Sài Gòn. Đặc biệt lên án sự lật lọng vừa rồi của Mỹ trong vấn đề trao trả và rút quân.

        Chỉ còn một tuần nữa là kết thúc công việc của Ban liên hợp 4 bên. Các nhà báo dồn dập hỏi: Triền vọng tình hình? Giải pháp chính trị? Công việc vớt mìn của Mỹ đến đâu? Mỹ tham gia xây dựng lại Việt Nam?... Phần lớn hoài nghi về thiện chí của Mỹ về Sài Gòn. Nghỉ giải khát. Một phóng viên Nam Triều Tiên mang kính đen, hỏi riêng một sĩ quan ta, có tính chất khiêu khích : "Các ông có dám nhận công khai rằng có quân Bắc Việt ở miền Nam không ?". Ta trả lời ngay: ở đâu trên đất nước Việt Nam bị xâm lược thi người Việt Nam có quyền đến đó chiến đấu chống xâm lược. Chí có sự có mặt của quân đội nước ngoài, của Mỹ, và tôi muốn nhấn mạnh của quân đội Nam Triều Tiên mới là phi pháp, là tội ác, bị cả loài người tiến bộ lên án. Nhiều nhà báo nước ngoài nhận xét rất xác đáng rằng chính quyền Xê-un bán xác lính Nam Triều Tiên lấy đô-la". Phóng viên nọ câm tịt, lủi ra sau và khi về, không dám giơ tay ra bắt tay ta nữa.

        Ta nói chuyện khá lâu với Pa-ranh-gô của AFP. Pa-ranh-gô kể lại đã gặp 5 trí thức bị tù ở chuồng cọp.

        Thu được một số tài liệu sổng về chế độ dã man của hệ thống nhà tù Sài Gòn. Anh ta nói: " Tôi mới viết hai bài ngắn đã bị tổng cục thông tin (Sài Gòn) cảnh cáo. Họ ghi tên tôi vào sổ đen. Hoàng Đức Nhã cho người bắn tin dọa trục xuất tôi. Có thể đây là buổi gặp cuối cùng...". Rồi Pa-ranh-gô nói thêm: " Dù sao tôi cũng sẽ nói lên sự thật. Tòi hiểu, vấn đề tù chính trị đã được Đôn Lu-xơ đưa ra trước dư luận với những chuồng cọp nổi tiếng của chế độ này. Đày là gót chân A-si-lơ (tức là điểm yếu, nguy hiểm đến tính mạng) của Nguyễn Văn Thiệu. Cho nên ông ta rất nhạy cảm khi một số phóng viên chúng tôi đưa chuyện này ra ánh sáng của dư luận...".

        Tối nay liên hoan lớn giữa hai đoàn. Các đồng chí thông tin Đoàn Chính phủ cách mạng kết những dày đèn đủ màu sắc: xanh, trắng, đỏ, vàng. Các đồng chí hậu cần đặt mua về và chuẩn bị những món. ăn đặc sản miền Nam : nem Thủ Đức, bảnh tráng, hột vịt lộn, bánh phồng tôm. Không khí dạt dào tình Nam Bắc. Chụp ảnh kỷ niệm, sắp chia tay. Cùng hứa hẹn nỗ lực trong tình hình mới. Nghe nhiều bài nhạc hay của miền Nam. Vui đến khuya: lưu luyến, buổi liên hoan kéo dài trong niềm hân hoan...

        Chủ nhật 25-3-1973

        Họp Đoàn. Chuẩn bị cho tuần lễ cuối cùng.

        Chụp ảnh kỷ niệm. Nhớ quá những buổi họp chung của Đoàn với các đồng chí phụ trách các bộ phận. Hàng ngày, đúng 7 giờ sáng, nghe báo cáo tình hình - Nhận định âm mưu của đối phương - Nội dung và biện pháp đấu tranh của ta... Không khí ấm cúng đoàn kết thân yêu nhau ; tinh thần nghiêm chỉnh chấp hành chỉ thị cấp trên; ý chí tiến công địch...

        Chiều: các đồng chí lãnh đạo của 2 Đoàn gặp mặt thân mật tất cả các đồng chí làm công việc tiếp xúc với dư luận, làm tin, chụp ảnh, quay phim.

        Tối: Đoàn Chính phủ CMLTCHMNVN tổ chức chiêu đãi xă giao các đoàn trong Ban liên hợp ở khách sạn lớn nhất trong khu vực Tân Sơn Nhất, cách trụ sở ta hai ki-lô mét.

        Út-uốt, vắng mặt 3 hôm nay (vì ngượng trong vụ lật lọng chăng?) đến sớm 15 phút. Nói riêng với các Đoàn ta dụng ý tâng bốc : "Tôi biết, các Đoàn Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chính phủ cách mạng các vị đều có thẩm quyền giải quyết các vấn đề. Đoàn Hoa Kỳ cũng vậy, chúng tôi được ủy nhiệm giải quyết với các vị. Còn riêng đoàn Việt Nam cộng hòa (Sài Gòn), các vị thấy không, họ chẳng có quyền quyết định gì cả! Những chi tiết nhỏ nhất, họ cũng phải xin ỷ kiến của cấp trên của họ!...".

        Đống, Hiệp và các sĩ quan Sài Gòn đến. Anh Trà nâng cốc chúc cho hòa binh của dân tộc Việt Nam được thực hiện vững chắc. Chúc cho nước Việt Nam yêu quý của chúng ta hòa bình, thống nhất, toàn vẹn như Hiệp định Pa-ri đã long trọng xác nhận. Chúc cho sự hòa giải và hòa hợp sớm được thực hiện...

        Những người phục vụ lắng nghe, cảm động.

        Ta mở những bài nhạc hay của ta: Bài ca hy vọng,

        Ru con, Xuán về... Trên xe về trụ sở, bác lái xe cảm kích nói: "Bữa chiêu đãi này thiệt là to. Chỉnh phủ cách mạng tốt quá. Mời tất cả cánh lái xe, người phục vụ, người giữ trật tự vô dự ngang như các ông lớn, ở Sài Gòn xưa nay đâu cỏ chuyện này ! ".
Tuần cuối, đoàn VNDGCH đến lượt điều khiển. Đoàn ta nêu những vấn đề lớn còn lại:

        -Mỹ phải rút hết quân

        -Lập tổ 4 bên về mồ mả và người mất tích

        -Kế hoạch trở về của Đoàn đại biểu Việt Nam dân chủ cộng hòa và Hoa Kỳ sau khi hết hạn.

        -Phiên họp bế mạc ngày 28-3.

        Nghỉ. Ta báo tin về tù binh Mỹ ở Lào do Pa-thét Lào quyết định. Vấn đề này không có quan hệ gì đến Hiệp đinh Pa-ri và công việc của Ban liên hợp ở đây. Ta chỉ giúp Mỹ vì thiện chí, do Mỹ không có quan hệ ngoại giao với Pa-thét Lào. Đang chờ trả lời. Khi có trả lời sẽ báo.

        Út-uốt cám ơn.

        20 giờ. Ta triệu tập những người cầm đầu đoàn Mỹ đến. Sau 20 phút, Út-uốt đã có mặt. Vào phòng khách. Tiếp theo là cả phó đoàn Mỹ Uých- khâm.. Rồi cả một số đại tá, trong đó có Rớt-xơn, phụ trách về trao trả.

        Kế hoạch ta đề ra: Trao trả hết số còn lại trong 3 ngày 27, 28 và 29.

        Quản Mỹ phải rút hết trong 3 ngày đó với sự kiểm soát của Ban liên hợp và ủy ban quốc tế.

        Út-uốt tiếp nhận hết và thỏa thuận hoàn toàn: Ngày mai 27, quân Mỹ tiếp tục rút với tốc độ nhanh 816 binh sĩ trong 10 chuyến máy bay. Ngày 28 sẽ về tiếp 1.966. Ngày cuối cùng, 29-3: về Mỹ 2.501, hoàn thành việc rút quân.

        Thứ ba 27-3-1973

        Đoàn ta đến gặp đại sứ Gô vin, trưởng đoàn Ca-na- đa ở đường Trần Quốc Toản. Lần thứ mười hai đi vào trung tâm Sài Gòn. Phố xá vơi rõ lính Mỹ rồi. Lác đác một số mặc thường phục. Cố vấn quàn sự mới thay quân phục chăng ?

        Gô-vin cố giữ vẻ "trung lập"! nhưng khi tiễn, nhắc đến:" Tôi đã được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đó là một nhà lãnh đạo rất đáng kính trọng. Tỏi sẽ không hao giờ quên buổi gặp gỡ ấy!".

        Ở trụ sở Ủy ban quốc tế, Le-xli nói với ta về lá cờ đảng Dân chủ của Thiệu mới ra đời: " Họ chọn cờ vàng, sao đỏ là có thâm ý. Vì in lên báo, lên vô tuyến truyền hình, không khác lá cờ đỏ sao vàng. Mánh khóc tuyên truyền đế thu hút nông dân ! ".

        Trước khi lên xe, Đoàn ta còn gặp và trả lời phỏng vấn của 2 nhà báo Ca-na-đa : Guy Trăm-lây và Giắc Moi- xan từ Kê-béc mới sang. Trăm-lây kẽ: "Phần lớn Việt kiều sống ở Ca-na-đa ủng hộ Chính phủ cách mạng".

        Báo Tiền tuyến hôm nay đăng tin: Bộ nội vụ Sài Gòn công bố sắc lệnh chỉ cho 3 đảng được tồn tại và được hoạt động từ ngày hôm nay 27-3. Đó là: đảng Dàn chủ của Thiệu; đảng Tự do của cánh cực hữu trong công giáo gồm những lực lượng cách mạng cực đoan: lực lượng đại đoàn kết, đảng Nhân xã; và Liên minh dân chủ xã hội (gồm Quốc dân đảng, đảng Công nông...).

        Đấy, Thiệu đang thực thi điều khoản tự do dân chủ của Hiệp định.

        16 giờ, Mỹ gửi công hàm đến báo tin tỷ mỷ về ngày rút quân cuối cùng 29-3. Tân Sơn Nhất: 13 chuyến máy bay chở 1.924 người. Đà Nẵng : 6 chuyến chở 577 người. Tất cả 2.501.

        Ngày 29-3 đang đi vào lịch sử. Kết thúc sự có mặt của quân chiến đấu Mỹ và chư hầu.

        22 giờ ta gọi điện cho AP và AFP báo tin: Chiều ngày kia khoảng 3 giờ sẽ có sự kiện quan trọng ở sân bay

        Tân Sơn Nhất: Ban liên hợp đến giám sát cuộc rút quân cuối cùng của quân Mỹ. Nếu các bạn có mặt được thì chúng tôi rất hoan nghênh.

        Trả lời: Cảm ơn. Chắc chắn chúng tôi sẽ cố vượt qua khó khăn để có mặt. Đây là một sự kiện rất lý thú, không thể bỏ qua...

---

        Thứ tư 28-3-1973

        Phiên họp cuối. 9 giờ 50 Đoàn ta đến. Chụp ảnh các đoàn trước trụ sở. Cái bảng : "Liên ủy ban quân sự 4 phe trung ương". Văn kiều Sài Gòn !

        Vào phòng họp 4 bốn chụp ảnh, quay phim 10 phút. Các đoàn đông đủ.

        Út-uốt cố tỏ vẻ lịch thiệp : về cá nhân vói nhau, tôi rất thích quen biết các ngài, xin chúc các vị trường thọ, đất nước thanh hình, tái thiết quý quốc...

        Thỏa thuận về tổ liên hợp 4 bên về mồ mả và những người mất tích. Mỗi bên chừng 30 người. Bắt đầu công việc ngay.

        Thỏa thuận Đoàn đại biểu quân sự Việt Nam dân chủ cộng hòa và Hoa Kỳ rút trong 2 ngày 30 và 31.

        Sau khi bế mạc, Út-uốt gặp riêng anh Hòa: có tình hình đặc biệt cần trình bày. Tôi và vợ tôi xin ở lại đây thêm một đèm, sáng 1-4 sang Băng-cốc trên 1 chiếc U21, vì cả ngày 31-3 phải thu xếp cho những người Mỹ cuối cùng trở về Hoa Kỳ cho xong. Làm ra vẻ sòng phẳng, thẳng thắn.

        Ta trả lời : "Tối nay sẽ báo cáo việc này ra Chính phủ chúng tôi ở Hà Nội. Chúng tôi cho rằng đây là việc

        có thể được. Ông ở lại một đêm, chúng tôi sẽ không cho là vi phạm. Nhưng chỉ ở lại một đêm thôi nhé!".

        Tin AFP hôm nay: " Chế độ Sài Gòn ngày càng thấy tình trạng gay go nghiêm trọng đến khi hàng chục vạn quân Mỹ tiêu tiền như nước sắp rút đi hết. Cái vòi đô la sắp thít chặt. Nền kinh tế Sài Gòn sắp làm nguy ! Tình trạng khủng hoảng chính trị có thể đến ".

        Đài Sài Gòn báo tin : Thiệu đi với Bân-cơ và Uây-en đến gần căn cứ Tân Sơn Nhất. Giở trò đặt viên gạch đầu tiên xây tượng lính Mỹ và đồng minh. Hắn đang "tri án" một lần nữa ông chủ của hắn. Một số nhân vật chính trị đối lập Thiệu ở Sài Gòn vẫn gọi Thiệu là tên Lê Chiêu Thống mới, với cái tội tày đinh : cõng rắn cắn gà nhà.

        22 giờ, Bri-xtôn trung úy phiên dịch của đoàn Mỹ, 23 tuổi, quê bang Ổ-hai-ô-đen đưa công hàm. Ngồi nán lại lâu ở phòng thường trực. Kể chuyện gia đình, què hương. Những suy nghĩ về cuộc chiến tranh. Thổ lộ: "Trở về Mỹ, việc đầu tiên là ra khỏi quân đội, từ bỏ bộ quân phục này..." ;... "các ông là những người yêu nước, sống có mục đích rất đáng kính trọng". Vẻ mặt chân thành. Đã ra Hà Nội 7 lần. Nói tiếng Việt khá thạo. Rất trân trọng đổi với những cuốn lịch sử và tiểu thuyết xuất bản ở Hà Nội đã được đọc...

        Thứ năm 29-3-1973

        10 giờ. Đoàn Mỹ báo tin: hôm nay hệ thống điện thoại quân sự Mỹ (bắt đầu bằng ba con số 924) chấm dứt hoạt động. Tháo dỡ ngay chiều nay: gồm hơn 7 000 máy ở khu vực Sài Gòn - Biên Hòa.

        Hệ thống phát vô tuyến truyền hình của quân đội Mỹ ở Việt Nam (băng số 7) chấm dứt phát từ nửa đêm qua.

        Thông báo rút quân Mỹ buổi cuối cùng do đoàn Mỹ gửi ta có đoạn ghi rõ: " Phi-đrích Uây-en, đại tướng, tổng chỉ huy MACVI,cũng khỏi Nam Việt Nam ngày cuối cùng, cùngvới 5 sĩ quan tham cao cấp tùy tùng của ông ta". Một văn kiện "lịch sử" của Hoa Kỳ.

        Công hàm của đoàn Mỹ còn ghi thêm: quân nhân Hoa Kỳ ở lại miền Nam Việt Nam sau ngày 29-3 chí còn 209 người gồm: 50 sĩ quan làm việc ở cơ quan DAO (phòng tùy viên quốc phòng) thuộc sứ quán Mỹ và (59 binh sĩ hải quân lục chiến làm nhiệm vụ canh gác sứ quán Mỹ. Có vẻ sòng phẳng(l). Nhưng để xem, họ cỏ làm đúng như thế không.

        Chiều: Kiểm tra rút quân cuối cùng. Trời nắng. Gió nhẹ. Rất đẹp.

        Đúng 12 giờ, các tổ kiểm soát của ta ra sân bay Tân Sơn Nhất. Bùi Duy Ly chụp ảnh. Nguyên Kha quay phim.

        Bến bãi đậu DV3. Bèn phải 2 chiếc C130. Phía trước một Bô-inh 747 loại lớn nhất của Mỹ; thêm 2 chiếc DC9 của không quân Mỹ ở phía trái,

        14 giờ 20, từ cổng chính, một đoàn hơn 50 người chạy đến phía các đoàn ta. Đội quân ký giả. Lỉnh kỉnh máy quay phim, máy ảnh, máy ghi âm. Một số phụ nữ.

        Đến gần. Nhận ra một số đã quen. Phê-lích Bô-lô (AFP), U-lích (AP), Loi No-man của Tuần tin tức Mỹ... Hơn một chục phóng viên Nhật. Rồi cả Ô-li-vi-ê Tốt và cô Săng-tan Các-păng-chi-ê mới từ Pa-ri đến, của báo Người quan sát mới.Một số nhà báo Ca-na-đa, Thụy Điển, Ý, Phi-líp-pin. "Chào các ông ! Chúng tôi vào được sân bay, thế là lại ngay cả đây"

        Bô-lô kể : được tin sự kiện này, Hiệp hội ký giả nước ngoài chúng tôi phải bàn kế, nghĩ ra "mẹo du kích", xin bộ ngoại giao Sài Gòn nói là vào dự lễ tiễn chân tướng Uây-en kia (chỉ ra phía công, nhiều cờ quạt), họ làm lễ, nhưng nhìn thấy băng đeo tay của các ông (chỉ băng da cam của ta) thế là chúng tôi chạy hết lại đây".

        Nói chuyện lâu. Họ chen nhau phỏng vấn. Chụp ảnh. Ta giới thiệu ý nghĩa lịch sử của việc quân Mỹ phải rút.

        15 giờ 25. Tốp lính Mỹ cuối cùng: kiểm tra kỹ tên từng người một: đại tá Nơ-đoóc, trung úy Xmít, rồi hạ sĩ É-lê-a-no. Rồi đến Mắc Bi-en-ki, thượng sĩ, lên chiếc DC9 thuộc bộ chỉ huy vận tải quản sự Mỹ mang số hiệu 40.619. Tên đại tá Ô-đen gày, mặt nhăn nheo, mũi quặp, lên máy bay từ trước lại nhảy xuống, mở chai rượu vang tu từng hớp rồi chìa cho viên đại tá cảnh sát Sài Gòn tên là Ngưu tu tiếp, mừng cho sổ phận của hắn: được về Mỹ an toàn.

        Máy bay đóng cửa, từ từ lăn ra bãi. Rồi cất cánh. Thẳng hưởng đông. Đủng 16 giờ 25 phút - giờ Hà Nội.

        Chứng kiến sự kiện độc đảo này có các đại diện Ủy ban quốc tế: trung tả Ẻt-man, đại ủy Chi-ghi của Ba Lan : thiếu tá Đê-ri, trung úy Sơớc-cơ của Hung-ga-ri: thiếu tả Be-vit, đại úv Ru-lơ của Ca-na-đa và trung tá Si-a-co của In-đô-nê-xỉ-a.

        Thiều tá Hung-ga-ri Đê-ri ôm hôn sĩ quan ta, cảm kích : "Xin chúc mừng các đồng chí giữa giây phút lịch sử này. Các đồng chỉ có 8 người, phía họ mấy nghìn, nhưng ai cũng tập trung chủ ý đến các đồng chí, đến công việc của các đồng chí. Chủng tôi ghi nhở mãi quang cảnh và sự kiện hôm nay ".

        Các nhà bảo lại xúm quanh 8 đồng chí hai Đoàn ta. Một số bắt tay chúc mừng.

        "Hơn một thế kỷ, từ nay đất nước Việt Nam lại hết bóng quân chiến đấu nước ngoài, hết bóng quân xàm lược!"..

        Một nhà báo hỏi:

        -Các ông nghĩ đến điều gì lúc này?

        -Nghĩ đến đồng bào và đồng đội chủng tôi ở cả hai miền Nam Bắc, đã chiến đấu anh dũng để có sự kiện này.

        Giữa giờ phút lịch sử, gặp một nhà báo tiến bộ Mỹ Gim Goóc-đơn, 42 tuồi. Râu quai nón. Nét mặt đôn hậu, quê ở Pen-xin-va-ni-a. Tự giói thiệu:

        -Tôi là kỹ sư làm cầu cống, xây dựng căn cứ cho quân Mỹ. Thấy máy bay Mỹ ném bom giết chết trẻ con. Tòi bỏ nghề. Viết báo. Giải thích về chiến tranh Việt Nam. Tôi đọc nhiều sách của ông Hồ Chí Minh. Nguyễn Ái Quốc là cái tên rất đẹp. Cả thế giới biết tiếng tăm Nguyễn Ái Quốc trong 50, 60 năm nay !

        Goóc-đơn nhận chiếc huy hiệu Bác Hồ gài trên ngực,, mắt chớp chớp cảm động, rồi nói bằng tiếng Việt khá rõ :

        -Việt Nam không phải là của người Nhật Bản, không phải là của người Pháp, không phải là của người Mỹ, Nước Việt Nam phải là của người Việt Nam!

        18 giờ. Về trụ sở. Hai Đoàn ta đang họp ở hội trường mừng thắng lợi quân chiến đấu Mỹ phải rút hết. Chạm cốc rượu cam. Mở máy ghi âm nghe lại tiếng người Mỹ tiến bộ ca ngợi Bác Hồ. Nhớ Bác Hồ. Nhớ đồng bào đồng chí ta ở cả hai miền Nam Bắc đánh giặc suốt mấy chục năm ròng. Biết bao hy sinh, biết bao gian khố khó khăn. Tất cả xúc động !

        Thứ sáu 30-3-1973

        Bận rộn đến khuya.

        Các tiểu ban làm báo cáo, tổng kết.
Hai đoàn quyến luyến. Các cò giải phóng tiu tít đến thăm "các anh sắp ra Bắc". Chụp ảnh. Những chiếc khăn thêu gửi ra Bắc: " Nam Bắc sẽ đoàn tụ".

        Trưa: Tiễn anh Trà ra thăm miền Bắc. Sân bay nhộn nhịp.

        Chiều, đấu bóng rổ giữa 2 đoàn trước khi chia tay.

---

        Thứ bảy 31-3-1973

        8 giờ: các báo nước ngoài đến. Từ biệt. Anh Hòa bắt tay suốt lượt. Rô-bin-xơn (AP) biếu đoàn 12 bức ảnh chụp lúc kiểm tra rút quân Mỹ cuối cùng.

10   giờ ra sân bay. Đông quá! Đoàn Ba Lan và đoàn Hung-ga-ri đi gần hết. Đoàn Ca-na-đa đi hơn một nửa. Đoàn In-đô-nê-xi-a ra cũng đông, Út-uốt mang cả vợ mặc áo trắng ra tiễn đoàn ta.

        Anh Hòa ôm hôn thân thiết anh Hoàng Anh Tuấn.

        12 giờ 10. Cất cánh.

        15 giờ 20. Đến Hà Nội.

        Hoa dơn Ngọc Hà hồng thắm. Gia Lâm đây, Hà Nội thân yêu đây rồi !

        Các đồng chí lãnh đạo trong Quân ủy bắt tay suốt lượt anh em trong Đoàn hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ trở về. Các tùy viên quân sự các nước anh em cũng có mặt ở sân bay vui chung với chúng ta niềm vui chiến thắng.

        Tại nhà khách Bộ Quốc phòng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nghe Đoàn báo cáo. Đồng chí rất vui; thắng lợi của nhân dân ta có tầm vóc lịch sử, có ý nghĩa thời đại. Nhưng còn phải nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ cách
mạng trong thời kỳ mới, đập tan những âm mưu mới của kẻ địch ngoan cố. Bộ Quốc phòng - Tổng tư lệnh và Quân ủy rất hài lòng về công việc của Đoàn ta. Quân đội ta được Đảng giáo dục, anh dũng mưu trí trong chiến đấu, kiên cường trong đấu tranh trực diện với đối phương, một lòng son sắt với đồng bào cả nước.

---

        Chủ nhật 1-4-1973

        Đoàn ta đến Phủ Chủ tịch báo cáo công việc 60 ngày qua ở Sài Gòn và miền Nam... Thủ tướng Phạm Văn Đồng ra đón, ôm hôn hai bên má, hôn rất lâu từng đồng chí một. Những cái hôn nòng thắm. Anh em hiểu, đây là những cái hôn yêu quý gửi chung cho các Đoàn ta, cho quân đội ta ; gửi miền Nam, gửi đồng bào Sài Gòn yêu quỷ.

        Cuộc chiến dấu còn gay go, phức tạp. Nhưng chủng ta đã giành thắng lợi vĩ đại. Cách mạng Việt Nam chuyển bước. Với ỷ chí tiến công, chúng ta nhất định vượt qua mọi khó khăn, thực hiện ý muốn của Bác Hồ kính yêu là: Nước ta nhất định độc lập. Nhàn dân cả nước ta nhất định được tự do. Tổ quốc ta nhất định thống nhát; Nam Bắc sum họp một nhà, góp phần xứng đảng vào sự nghiệp cách mạng của nhân dân thế giới.

        Từ trên thềm cao phía sau Phủ Chủ tịch nhìn về phía nhà Bác Hồ. Ánh nắng mùa xuân tỏa rộng. Ở đó cày vú sữa miền Nam của Bác vẫn lớn, như vẫn được Bác chăm sóc hàng ngày vậy.