Lịch sử Quân sự Việt Nam

        Uống nước nhớ nguồn. Nhân dịp ngày thương binh liệt sĩ, xin trân trọng giới thiệu cuốn "Huyền thoại Trường Sơn". Đây là sách không có bán trên thị trường (phần giá ghi rõ [SÁCH KHÔNG BÁN]) nhưng trong sách lại chứa rất nhiều dữ liệu về Trường Sơn có thể giúp mọi người tra cứu, tham khảo. Sách được trình bày rất công phu. Xin trân trọng giới thiệu.

        - Tên sách: Huyền thoại Trường Sơn
        - Tác giả: nhiều tác giả.
        - Nhà xuất bản: Công ty văn hóa trí tuệ. CÔNG TRÌNH XUẤT BẢN ĐỀN ƠN ĐÁP NGHĨA NHÂN DỊP KỶ NIỆM 60 NĂM NGÀY THƯƠNG BINH LIỆT SĨ 27-7-1947 * 27-7-2007 VÀ 30 NĂM KHÁNH THÀNH NGHĨA TRANG LIỆT SĨ TRƯỜNG SƠN 1977-2007
        - Năm xuất bản: 2007
        - Số hóa: Giangtvx.

        ... Đường Trường Sơn là một biểu tượng nổi bật của sức mạnh tinh thần và trí tuệ Việt Nam. Máu đào của các liệt sỹ Trường Sơn đã nhuộm thắm thêm màu cờ Tổ quốc, đất nước ta được độc lập, thống nhất và phát triển. Biết ơn vô cùng những người con yêu dấu của mọi miền quê hương đã hy sinh vì tự do của dân tộc.

        Đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh gắn liền với cuộc chiến đấu gian khổ và anh dũng của dân tộc ta, với chiến thắng lịch sử năm 1975, đã để lại những bài học kinh nghiệm quỷ báu cho các thế hệ mai sau. Đó là bài học về chiến tranh nhân dân, phát huy sức mạnh toàn dân tộc về chiến tranh cách mạng, lấy chính nghĩa thắng phi nghĩa; về ý chí cách mạng tiến công, quyết chiến quyết thắng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta, về phát huy tinh thần độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường, đồng thời tranh thủ sự giúp đỡ của quốc tế kết hợp với sức mạnh của thời đại; về nghệ thuật lãnh đạo, chỉ huy, nghệ thuật quân sự lấy ít đánh nhiều, lấy yếu đánh mạnh... Những bài học này cho đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị.

        Tôi hy vọng việc ra đời cuốn sách “Huyền thoại Trường Sơn”, thêm một lần nữa giúp các độc giả khắc sâu những bài học nói trên trong tâm khảm như là một biểu tượng về phẩm cách cao quý của nhân dân Việt Nam. Chiến thắng 1975 là một tất yếu lịch sử, đây là truyền thống chiến thắng giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam trong suốt quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước, cộng với đường lối cách mạng giải phóng dân tộc đúng đắn, sáng tạo do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo.

        Thời cơ lịch sử để phát triển đất nước đang thúc giục sự nỗ lực, cố gắng của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta. Một dân tộc đã từng làm nên cuộc cách mạng tháng Tám vĩ đại, đã lập chiến công “chấn động địa cầu ” ở Điện Biên Phủ và làm nên “kỳ tích Trường Sơn” dẫn đến chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, chiến thắng 1975, chắc chắn sẽ cố đủ ý chí, tài năng và bản lĩnh để thực hiện thành công mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

        Tôi chia sẻ với những người làm cuốn sách này về khát vọng đó!

        Trên thế giới, trong thế kỷ XX, chưa có một cuộc chiến tranh nào kéo dài suốt 30 năm như cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam.

        Và cũng chưa hề có một tuyến chi viện chiến lược từ hậu phương lớn đến tiền tuyến lớn nào không những có quy mô lớn mà thời gian hoạt động lại kéo dài như tuyến chi viện chiến lược đường Hồ Chí Minh.

        Tuyến đường đó là một trong những nhân tố có ý nghĩa chiến lược quyết định đưa cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc ta đến thắng lợi hoàn toàn.

        ... Ngày 19 tháng 5 năm 1959 “Đoàn quân sự đặc biệt” (sau gọi là Đoàn 559) ra đời do đồng chí Võ Bẩm được giao nhiệm vụ phụ trách đoàn để làm nhiệm vụ mở con đường mòn gùi thồ, hành quân bộ mà báo chí phương Tây gọi là “đường mòn Hồ Chí Minh”.

        Yêu cầu chi viện miền Nam ngày càng lớn, nhiệm vụ xây dựng con đường xuyên Trường Sơn trở thành một nhiệm vụ chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của phong trào cách mạng.

        Do tính chất quan trọng như vậy nên Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương đã có chủ trương đúng xây dựng phát triển Đoàn 559 ngày càng mạnh. Lúc đầu là những đơn vị tiểu đoàn, trung đoàn về sau phát triển lên thành Binh đoàn Trường Sơn gồm những sư đoàn, các binh chủng của “Bộ đội Trường Sơn” để thực hiện được yêu cầu chi viện chiến lược ngày càng to lớn. Đồng chí Đồng Sỹ. Nguyên là người được giao nhiệm vụ làm Tư lệnh của Bộ đội Trường Sơn, đã có những đóng góp quan trọng cùng vời các đồng chí lãnh đạo chỉ huy khác của mặt trận Trường Sơn.

        Lực lượng xây dựng con đường Hồ Chí Minh, ngoài bộ đội Trường Sơn còn có đông đảo dân công, thanh niên xung phong, cán bộ công nhân giao thông, đồng bào các dân tộc dọc miền Tây Tổ quốc và nhân dân bạn.

       Con đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh đã được phát triển từ thấp đến cao. Lúc đầu ta chủ trương “soi đường”, mở con đường mòn, đường giao liên để vận chuyển vũ khí bằng sức người mang vác, gùi thồ và đưa những đơn vị nhỏ, cán bộ chiến sĩ hành quân vào tiền tuyến. Khi tình hình cách mạng phát triển, yêu cầu chi viện khẩn trương với khối lượng lớn ta đã kịp thời chủ trương mở con đường vận chuyên cơ giới kết hợp với đường gùi, thồ, hành quân bộ, hình thành một tuyến đường vận tải khổng lồ, một tuyến giao thông chiến lược.

        Đế quốc Mỹ cũng nhận thức được ý nghĩa chiến lược, tầm quan trọng to lớn đối với cách mạng miền Nam của con đường Hồ Chí Minh, của tuyến đường “chiến lược Trường Sơn”. Vì vậy, chúng đã tập trung mọi sức mạnh, mọi vũ khí kỹ thuật hiện đại, kể cả chiến tranh điện tử, chiến tranh hóa học, B.52 hủy diệt. Chúng huy động sức mạnh của các quân binh chủng tập trung đánh phá hết sức ác liệt, liên tục đường Trường Sơn, kết hợp với chiến tranh phá hoại ở miền Bắc, hòng cắt đứt, chặn đứng sự chi viện của hậu phương lớn. Chúng coi đó là điều kiện tiên quyết để thực hiện thành công chính sách xâm lược miền Nam nước ta.

        Trong vòng 10 năm từ 1965 đến 1975, ước tính Mỹ đã huy động khoảng 70 vạn lần chiếc máy bay kể cả B.52, giội gần 4 triệu tấn bom đạn suốt trên dải núi rừng đại ngàn của tuyến đường Đông Trường Sơn và Tây Trường Sơn. Chúng đã gây cho ta những tổn thất không nhỏ, hàng vạn cán bộ chiến sĩ thanh niên xung phong, công nhân giao thông, dân công hỏa tuyến hy sinh và bị thương và không biết bao người bị nhiễm chất độc hóa học màu da cam, cùng hàng vạn xe cộ, phương tiện kỹ thuật, vật chất bị bom đạn phá hủy.

        Song, quân và dân ta trên mặt trận vận tải Trường Sơn đã nêu cao quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược vượt qua mọi khó khăn khắc nghiệt của địa hình rừng núi hiểm trở, bom đạn ác liệt của kẻ thù, đã thực hiện xuất sắc nhiệm vụ mở đường, chiến đấu bảo vệ đường, vận chuyển sức người sức của ra tiền tuyến. Mở gần 2 vạn kilômét đường ngang dọc ở cả Đông Trường Sơn và Tây Trường Sơn, tạo thành một hộ thống cầu đường liên hoàn, vững chắc nối từ hậu phương miền Bắc vào các chiến trường miền Nam, Trung - Hạ Lào và Đông Bắc Cam-pu-chia; Đã xây dựng một tuyến đường ống xăng dầu dài trên 1.350km, đưa nhiên liệu đến Bù Đăng, Lộc Ninh (Nam Bộ); Đã khắc phục thác ghềnh mở trên 600km đường sông để vận chuyển; Xây dựng hàng vạn kilômét đường thông tin hữu tuyến và trên 1,350km đường dây thông tin tải ba để bảo đảm thông tin liên lạc thông suốt từ Bộ đến các chiến trường; Đã xây dựng hệ thống binh trạm, kho tàng, bệnh viện, cơ sở bảo đảm kỹ thuật dọc Trường Sơn.

        Bộ đội Trường Sơn đã bảo đảm cho trên 2 triệu lượt người và nhiều đoàn binh khí kỹ thuật lớn, trên 1 triệu tấn vũ khí đạn dược, lương thực vào chiến trường và hàng vạn thương binh được đưa ra miền Bắc.

        Mặt trận Trường Sơn đã chiến đấu tiêu diệt và bắt sống hàng vạn tên địch, bắn rơi hàng ngàn máy bay các loại, vừa bảo vệ tuyến đường, vừa phối hợp với các chiến trường trong các chiến dịch và đã phối hợp với bạn, giải phóng Trung - Hạ Lào, làm cho căn cứ chiến lược của các chiến trường Nam Đông Dương được mở rộng củng cố vững chắc.

        Thắng lợi to lớn của tuyến đường chiến lược quan trọng này là do ý chí kiên quyết và nghị lực sáng tạo từ Trung ương đến các địa phương, các chiến trường mà trực tiếp là quân và dân trên mặt trận Trường Sơn.

        Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương, Bộ Tổng tư lệnh đã tập trung một lực lượng ngày càng lớn để thực hiện nhiệm vụ của tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn bao gồm bộ binh, công binh, pháo binh, phòng không, vận tải cơ giới, hậu cần, kỹ thuật... và động viên một lực lượng đông đảo dân công, thanh niên xung phong, cán bộ, công nhân giao thông và văn nghệ sĩ, đồng thời thường xuyên theo dõi, tập trung lãnh đạo chỉ đạo, kịp thời giải quyết những khó khăn trở ngại hết sức gay gắt của tuyến chi viện chiến lược này.

        Bộ tư lệnh và các đơn vị của mặt trận vận tải Trường Sơn đã thấm nhuần tư tưởng chí đạo “mở đường mà tiến, đánh địch mà đi” đã thực hiện nhiệm vụ với tinh thần quyết chiến quyết thắng, đầy mưu trí sáng tạo; Đã xuất phát từ tình hình thực tiễn, sáng, tạo các hình thức và quy mô tổ chức lực lượng, hình thành các binh chủng hợp thành của bộ đội Trường Sơn. Xây dựng thành hệ thống các binh trạm, xây dựng các sư đoàn ô tô vận tải, các sư đoàn công binh (trước nay ta chưa tổ chức) cùng với các sư đoàn bộ binh, sư đoàn phòng không, phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng trên tuyến chiến lược Trường Sơn.

        Đồng thời đã nghiên cứu sáng tạo mở đường qua những địa hình phức tạp, xuyên qua các triền núi đá, vượt qua suối sâu đèo cao, xây dựng và sửa chữa cầu đường, kỹ thuật và chiến thuật chiến đấu hợp đổng binh chủng, phương thức chuyên chở vận tải trong mọi tình huống. Đã tổ chức nghi binh, nhử địch, tránh địch, buộc địch phải phàn tán lực lượng, giữ bí mật bất ngờ, tạo thế, tạo lực, tạo thời cơ, nắm thời cơ, tổ chức thành công những chiến dịch vận tải đáp ứng kịp thời yêu cầu của các chiến trường, nhất là trong các chiến dịch lớn. Đặc biệt, trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử tuyến chi viện Trường Sơn đã bảo đảm cho đại quân ta, cả bộ binh và binh khí kỹ thuật nặng, bí mât, bất ngờ cơ động thần tốc tiến thẳng từ miền Bắc vào miền Nam, tạo nên ưu thế đột biến của đòn chiến lược quyết định.

        Như vậy, hệ thống đường Trường Sơn thật sự là một tuyến vận tải chiến lược cực kỳ quan trọng, không những thế, còn là một vùng giải phóng rộng lớn, căn cứ hậu phương trực tiếp và là một mặt trận tiêu diệt địch phối hợp với các chiến trường.

        Tuyến đường chiến lược Trường Sơn, một công trình vĩ đại trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, đã góp phần phát huy sức mạnh của miền Bắc xã hội chủ nghĩa - nhân tố quyết định nhất, kết hợp với sức mạnh tại chỗ của cách mạng miền Nam - nhân tố quyết định trực tiếp, tạo thành sức mạnh tổng hợp to lớn của cả nước, cả dân tộc để đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đến thắng lợi hoàn toàn.

        Đường Trường Sơn là một biểu tượng nổi bật của quyết tâm đánh Mỹ và thắng Mỹ, của ý chí và tình cảm thống nhất đất nước, và thực sự là một con đường đã nối liền Nam - Bắc ngay từ lúc kẻ thù còn chia cắt đất nước, là một biểu tượng của sức mạnh tinh thẩn và trí tuệ Việt Nam đã chiến thắng sức mạnh vật chất kỹ thuật hiện đại của đế quốc Mỹ, là biểu tượng mối tình đoàn kết hữu nghị của ba nước anh em Việt Nam - Lào - Cam-pu-chia.

        Con đường Trường Sơn - con đường Hồ Chí Minh là một chiến công hào hừng, một kỳ tích lịch sử, một kinh nghiệm quý báu của Đảng, của quân và dân ta, sẽ mãi mãi tồn tại trong lịch sử kháng chiến chống xâm lược của dân tộc, sẽ tồn tại mãi trong ký ức, và tình cảm thiêng liêng Nam - Bắc một nhà của mỗi người dân Việt Nam ta.

        Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước là một trong những cuộc chiến tranh vĩ đại nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta. Trong cuộc chiến đầy gian khổ,hy sinh ấy, với lòng yêu nước nồng nàn, với nguyện vọng thiết tha giải phóng miền Nam thống nhất Tổ quốc, với sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, với ý chí quyết chiến, quyết thắng, bất khuất trước quân thù, với lòng dũng cảm, mưu trí của chủ nghĩa anh hùng cách mạng đã biến thành sức mạnh vô song chiến thắng quân thù hung bạo giàu mạnh bậc nhất thế giới. Trong đó, chiến trường Trường Sơn, đường Hồ Chí Minh ra đời ngày 19 tháng 5 năm 1959 là một chiến trường chiến đấu tổng hợp, sử dụng binh chủng hợp thành, từng bước và cuối cùng đã đánh bại vĩnh viễn cuộc chiến tranh ngăn chặn chi viện, tàn khốc bằng không quân và bộ binh với mọi quy mô của đế quốc Mỹ và các nước chư hầu: đó là mốc chiến dịch đường 9 Nam Lào đầu năm 1971 - Một trong các yếu tố góp sức buộc đế quốc Mỹ phải ký Hiệp định Paris 1973. Trên cơ sở từng bước chiến đấu, chống lại cuộc chiến tranh ngăn chặn chi viện có hiệu quả, Chiến trường Trường Sơn được bảo vệ, phát triển mở rộng cả chính diện và chiều sâu, tạo thành một căn cứ chiến lược vững chắc, trực tiếp tăng cường phối hợp chiến đấu, phục vụ chiến đấu cho chiến trường ba nước anh em. Xây dựng phát triển được hạ tầng giao thông đường cầu cho vận tải cơ giới; giao liên đường bộ, kỳ hình, đa dạng, liên hoàn, đồng bộ. Xuyên Đông, Tây Trường Sơn xuyên Bắc, Nam, xuyên đến các chiến trường 3 nước anh em. Xây dựng được đường ống dẫn xăng dầu, đường thông tin tải ba, đường giao liên, cơ sở vật chất kỹ thuật, cơ sở điều trị, đến Đông Nam Bộ.

       Tổ chức được vận tải chiến lược đa phương thức. Từ thô sơ, đến hiện đại, từ nhỏ đến lớn, từ chiếc xe đạp thồ, chiếc xe không kính do bom Mỹ đánh vỡ đến các sư đoàn xe vận tải có kính, chấp hành lệnh thần tốc, cơ động gọn từng binh đoàn và cơ sở vật chất kỹ thuật, nối đuôi nhau ra tiền tuyến nhanh nhất, gọn nhất, đáp ứng nhu cầu to lớn cho các chiến trường, các chiến dịch đánh to thắng lớn, đỉnh cao là chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Trong một số chiến dịch, lực lượng vận tải chiến lược không những làm nhiệm vụ vận tải mà còn là lực lượng chiến đấu tăng cường phối hợp cho các chiến dịch bằng phương thức cơ giới hóa chở bộ binh trực tiếp tấn công, hoặc truy kích địch.

        Tổ chức chí đạo đoàn chuyên gia, cố vấn giúp Bạn chiến đấu, xây dựng lực lượng vũ trang, xây dựng cơ sở cách mạng ở Trung Hạ Lào.

        Kịp thời phát triển xây dựng được các binh chủng chiến đấu, phục vụ chiến đấu, ngang tầm nhiệm vụ đón và phục vụ đắc lực cho thời cơ.

        Suốt 16 năm chiến đấu, xây dựng, phát triển, các binh chủng bộ đội Trường Sơn, thanh niên xung phong, công nhân giao thông, dân công hỏa tuyến, văn nghệ sĩ, được sự chi viện cao nhất của hậu phương lớn miền Bắc, các nước bạn, các tuyến vận tải hậu phương, chiến trường. Các lực lượng chiến đấu, phục vụ chiến đấu trên chiến trường Trường Sơn đã đạp lên bom đạn, từng bước vượt qua muôn vàn khó khăn, không quản ngại gian khổ, hy sinh, ngày nối ngày, đêm nối đêm, tháng nọ qua tháng kia; Năm sau nối năm trước, đã dũng cảm, mun trí, sáng tạo, chủ động, bám sát chiến trường, tuyến đường hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chi viện, sức người, sức của cho các chiến trường, chiến đấu, chiến thắng. Đó là một trong các yếu tố có ý nghĩa chiến lược, quyết định rút ngắn thời gian giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc. 6000 ngày đêm chiến đấu, xây dựng trên 10 vạn bộ đội Trường Sơn, trong 8 sư đoàn binh chủng, cùng với 2 vạn thanh niên xung phong, công nhân giao thông, văn nghệ sĩ, dân công hỏa tuyến trên chiến trường Trường Sơn, đã tạo nên sức mạnh phù đổng, một trận đồ bát quái, một Trường Sơn huyền thoại. Trong thắng lợi và thành công, chúng ta cũng đã chịu cái mất mát cao quý nhất, đó là hơn 23 ngàn liệt sĩ của các lực lượng đã hy sinh, trên 30 ngàn thương tật và nhiễm chất độc màu da cam mất sức lao động. Máu đào của họ đã nhuộm đỏ hơn lá cờ Tổ quốc, tô thắm thêm truyền thống đấu tranh anh dũng chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam anh hùng trong thời đại Hồ Chí Minh, góp công xứng đáng giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc, giành quyền trọn vẹn độc lập tự do, chủ quyền của nước nhà. Đồng thời, góp phần tạo cơ sở vững chắc cho công cuộc đổi mới thành công, để xây dựng chủ nghĩa xã hội, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh. Đến nay, một bộ phận lớn các anh, các chị là liệt sĩ chiến trường Trường Sơn đang được an nghỉ tại nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn tôn nghiêm; Thường xuyên được gia đình, đồng đội, nhàn dân trong nước, bạn bè nước ngoài đến thăm viếng, như một công viên văn hóa tâm linh, một điểm du lịch ấn tượng.

        Đặc biệt, lần này, với ý tưởng trong sáng, nghĩa cử cao đẹp, góp phần vào các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, Công ty Văn hóa Trí Tuệ Việt đã có sáng kiến xuất bản cuốn sách HUYỀN THOẠI TRƯỜNG SƠN trong bộ sách Uống nước nhớ nguồn với sự chung tay góp sức của các doanh nghiệp trong cả nước - nhằm tôn vinh sự hy sinh cao cả của liệt sĩ các binh chủng quân đội, thanh niên xung phong, công nhân giao thông, văn nghệ sĩ, dân công hoả tuyến... đã chiến đấu và hy sinh ở chiến trường Trường Sơn, đường Hồ Chí Minh. Cuốn sách thể hiện tâm tư, tình cảm, lòng biết ơn sâu sắc của các thế hệ người Việt Nam đối với các liệt sĩ nói chung. Trong đó có liệt sĩ Trường Sơn mà hương hồn linh thiêng của họ đang tụ lại nơi nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Son tôn nghiêm, trên đồi núi thuộc xã Vĩnh Trường, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị anh hùng.

        Với nghĩa cử có tầm, với tấm nhang có hồn, các doanh nghiệp xin được dâng lên hương hồn các liệt sĩ anh linh. Tôi mong các liệt sĩ trân trọng tiếp nhận, phù hộ cho các doanh nghiệp thịnh vượng, để Tổ quốc thịnh vượng, đạt được nguyện ước của các liệt sĩ dặn lại.

       Công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đầy hy sinh, gian khổ, vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất non sông, hàng vạn cán bộ, chiến sĩ các binh chủng bộ đội Trường Sơn, thanh niên xung phong, công nhân giao thông, dân công hỏa tuyến... đã chiến đấu và anh dũng hy sinh, bảo đảm thông tuyến, thông hàng, chi viện kịp thời cho tiền tuyến lớn miền Nam. Sự hy sinh của các Anh hùng Liệt sĩ Trường Sơn là cống hiến vô cùng to lớn cho đất nước.

        Để ghi nhớ công lao to lớn của cán bộ, chiến sỹ bộ đội Trường Sơn, khi đất nước thống nhất, vào đầu năm 1975, cùng với chủ trương quy tập phần mộ của các liệt sĩ hy sinh trên tuyến đường Trường Sơn, Trung ương Đảng và Bộ Quốc phòng đã quyết định xây dựng Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn tại địa bàn tỉnh Quảng Trị làm nơi yên nghỉ, nơi tưởng niệm, tôn vinh những người con thân yêu của Tổ quốc đã anh dũng hy sinh trên các nẻo đường Trường Sơn.

        Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn tọa lạc trên một khu đồi gần Bến Tắt, cạnh đường mòn Hồ Chí Minh huyền thoại, thuộc địa phận xã Vĩnh Trường, huyện Gio Linh. Đây từng là nơi đặt Sở Chỉ huy của Bộ Tư lệnh Trường Sơn tham gia cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Việc chọn địa điểm để xây dựng nghĩa trang vừa mang tính tôn nghiêm, vừa mang tính truyền thống, gắn kết khăng khít với lịch sử bộ đội Trường Son trong những năm đánh Mỹ.

        Được khởi công xây dựng vào ngày 24/10/1975 và hoàn thành vào ngày 10/4/1977, Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn là nơi yên nghỉ vĩnh hằng của 10.263 anh hùng liệt sĩ, do Binh đoàn Trường Sơn xây dựng và quản lý. Năm 1979, Binh đoàn Trường Sơn chuyển giao Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn cho tỉnh Bình Trị Thiên quản lý và từ tháng 7/1989, Nghĩa trang được chuyển giao cho tỉnh Quảng Trị quản lý và chăm sóc.

        Năm 1999, nhân kỷ niệm 40 năm ngày thành lập Binh đoàn Trường Sơn (19/5/1959 - 19/5/1999), Đảng và Nhà nước đã quyết định cho nâng cấp, tôn tạo lại Nghĩa trang Liệt sỹ Trường Sơn. Dự án đầu tư cải tạo và nâng cấp Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn (giai đoạn I) với tổng mức đầu tư trên 28 tỷ đồng. Các hạng mục đã được xây dựng như: Khu mộ, hộ thống cơ sở hạ tầng, khu Khánh tiết và văn bia, các cụm tượng, Đài Tổ quốc ghi công... được tôn tạo bền đẹp. Trong quần thể khu di tích của nghĩa trang, nhiều địa phương trong cả nước cũng đã tích cực đóng góp công sức, tiền của để xây dựng những nhà bia tưởng niệm tại khu mộ liệt sĩ của địa phương mình với những nét đặc trưng văn hoá của quê hương, góp phần làm cho nghĩa trang thêm tôn nghiêm. Sau khi hoàn thành xong giai đoạn I, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý cho lập dự án xây dựng Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn giai đoạn II. Mục tiêu của dự án là xây dựng một Khu lâm viên, tái tạo lại lịch sử của đường Trường Sơn, để tạo nên một không gian nghỉ ngơi, hồi tưởng về Trường Sơn.

        Xác định đây là trách nhiệm và cũng là một niềm vinh dự lớn mà Đảng, Nhà nước và nhân dân cả nước giao phó, bằng tất cả nghĩa tình đối với các Anh hùng liệt sĩ, Đảng bộ, Chính quyền và nhân dân tỉnh Quảng Trị đã làm hết sức mình để chăm sóc nơi yên nghỉ vĩnh hằng của các anh, các chị vì nghĩa lớn đã rigã xuống trên mảnh đất này. Tỉnh đã tổ chức một Ban Quản lý Nghĩa trang với gần 20 cán bộ, nhân viên thường xuyên hương khói, chăm sóc các phần mộ, tiếp đón thân nhân liệt sỹ, các đoàn khách trong và ngoài nước đến viếng, tưởng niệm các anh hùng liệt sỹ. Hàng năm, nhân các dịp lẽ hội như tết nguyên đán, kỷ niệm ngày TBLS 27/7, ngày Quốc khánh 2/9, ngày thành lập QĐND Việt Nam 22/12... Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Quảng Trị đều tổ chức các hoạt động dâng hương, dâng hoa, tổ chức lễ viếng và nhiều hoạt động tưởng niệm, tri ân. Và cũng chính từ những hoạt động này, đã làm lay động hàng triệu trái tim của những người từng đến và từng biết về Nghĩa trang Liệt sỹ Trường Sơn. Không biết từ bao giờ, Nghĩa trang Liệt sỹ Trường Sơn đã trở thành mảnh đất “thiêng”, điểm đến của nhiều người dân đất Việt. Mỗi năm có trên 150.000 lượt người đến thăm, viếng Nghĩa trang, trong đó có hàng trăm đoàn hành hương của các cựu chiến binh về thăm đồng đội và chiến trường xưa; Hàng chục đoàn thanh niên các tỉnh hành hương về nguồn; Nhiều đơn vị và cá nhân thường xuyên tổ chức các hoạt động tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ như: Tổ chức đại giỗ, cầu siêu, dâng bánh tại các phần mộ liệt sĩ, cung tiến lễ vật..., nhằm bày tỏ lòng biết ơn và ghi nhớ sâu sắc công lao của các Anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sỹ Trường Sơn.

        Quảng Trị đã từng một thời sống, chiến đấu vì cả nước và nhờ cả nước, thì đến hôm nay và mãi mãi về sau, vẫn thuỷ chung, son sắt để thay mặt cho nhân dân cả nước chăm sóc từng phần mộ của các Anh hùng liệt sĩ, để tỏ lòng biết ơn, tri ân sự hy sinh cao cả của các anh, các chị cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

        Hai chữ Trường Sơn đã đi vào tâm khảm và trái tim của mỗi người Việt Nam. Hai chữ ấy là biểu tượng của ý chí và lòng dũng cảm của biết bao chiến sĩ đã hiến dâng cả tuổi trẻ của mình cho Tổ quốc và máu của họ đã đổ xuống để cho Tổ quốc non sông được thống nhất và vẹn nguyên, cho mỗi chúng ta có cuộc sống thanh bình và ấm áp ngày hôm nay. Chúng ta mang nặng sự biết ơn ấy và cảm thấy cần phải làm một việc gì đó có ý nghĩa để đáp đền sự hy sinh lớn lao ấy... Các anh hùng liệt sĩ đã làm nên một Trường Sơn huyền thoại, niềm tự hào của cả dân tộc.

        Trước gương hy sinh của các anh các chị, sự Đền ơn, đáp nghĩa của những người đang sống không bao giờ là đủ. Nhưng, mỗi cử chỉ, mỗi việc làm để ghi nhớ công ơn ấy đều cần được nhân rộng trong cộng đồng người Việt Nam ở cả trong và ngoài nước. Bởi mỗi việc làm đền ơn đáp nghĩa đều góp phần vun đắp truyền thống đạo lý Uống nước nhớ nguồn, giáo dục và hun đúc truyền thống ấy trong mọi thế hộ người Việt Nam, gìn giữ nền tảng và ý chí cũng như niềm tự hào về một dân tộc Anh hùng suốt bốn ngàn năm lịch sử.

        Với ý nghĩa đẹp đẽ đó và cũng là góp phần vào các hoạt động Đền ơn đáp nghĩa, Uống nước nhớ nguồn, Công ty Văn hóa Trí tuệ Việt với sự phối hợp và chung tay góp sức của nhiều doanh nghiệp trong cả nước đã thực hiện và liên kết xuất bản cuốn sách HUYỀN THOẠI TRƯỜNG SƠN, nhằm tôn vinh và ghi tạc công ơn, sự hy sinh của hàng vạn các liệt sĩ trong chiến trường Trường Sơn năm xưa; Cuốn sách còn thể hiện tâm tư, tình cảm, lòng biết ơn sâu sắc của các thế hệ người Việt Nam đối với các liệt sỹ Trường Sơn mà hương hồn của các liệt sĩ đang yên nghỉ ấm áp trên mảnh đất Gio Linh - Quảng Trị trong Nghĩa trang liệt sỹ quốc gia Trường Sơn linh thiêng.

        Để thực hiện được cuốn sách này từ khi xuất phát ý tưởng mong muốn có được một công trình xuất bản tổng hợp xứng đáng với tầm vóc Trường Sơn, với những sự hy sinh to lớn của các liệt sĩ - chúng tôi đã dành trọn cả một năm tròi đế làm công tác tổ chức nội dung, sưu tập tư liệu, hình ảnh cũng như thực hiện các hình ảnh mới, nội dung mới... những công việc nói trên thật vô cùng may mắn là được sự giúp đỡ tận tình của các cộng tác viên trong đó có nhiều người là đồng chí, đồng đội của các liệt sĩ Trường Sơn năm xưa. Điều đặc biệt trong cuốn sách này là phần nội dung đăng danh sách hơn một vạn liệt sĩ đang yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn. Để đảm bảo sự chính xác trong điều kiện có thể, không riêng gì Ban biên tập chúng tôi mà cả các đồng chí ở Tổng Công ty Xây dựng Trường Sơn, Sở Lao động Thương binh & Xã hội tỉnh Quảng Trị, Ban Quản lý Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn cùng vào cuộc không kể ngày lẫn đêm miệt mài bên máy tính, thậm chí các đồng chí đã đi từng mộ liệt sĩ để tra lại, đối chiếu lại với danh sách sao cho trùng khớp. Việc làm này được tiến hành trong sự cẩn trọng và nâng niu từng dòng tên liệt sĩ đã hy sinh! Những trang bản thảo Huyền thoại Trường Sơn đã đưa chúng tôi gần lại hơn với các anh chị, nghe từ trong sâu thẳm tâm linh biết bao gửi gắm... Nhiều khi Ban biên tập chúng tôi không cầm được nước mắt trước mỗi dòng tên, mỗi địa chỉ quê hương thân yêu của các anh chị. Trong sự nghiệp xuất bản của mình, chưa bao giờ chúng tôi thực hiện một công trình xuất bản lớn trong một không khí làm việc, một không gian thiêng liêng đến như thế! Chúng tôi với ý tưởng của mình đã được nhiều đơn vị, cá nhân chung tay góp sức và qua sự chung tay góp sức ấy mới thấy truyền thống đạo lý Uống nước nhớ nguồn của người Việt Nam ta thật đáng quý, thật lay động lòng người biết bao!

        Chúng tôi thực hiện cuốn sách trong niềm tự hào và tình cảm thiêng liêng!

        Thật cảm động khi trong quá trình thực hiện, Ban biên tập nhận được sự quan tâm của Văn phòng Chủ tịch nước và của cá nhân Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết. Nhiều các đồng chí lãnh đạo các Bộ, ngành, các địa phương trong nước đã bày tỏ sự quan tâm cũng như ủng hộ sáng kiến xuất bản một công trình xuất bản bề thế về đề tài Anh hùng liệt sĩ đúng vào năm 2007 - năm kỷ niệm 60 năm ngày thương binh liệt sĩ. Đặc biệt, Trung tướng Đồng Sĩ Nguyên - Nguyên Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn đã trực tiếp gặp gỡ và cho những ý kiến quý báu để chúng tôi hoàn thiện và nâng cao nội dung cuốn sách trước khi được xuất bản.

        Việc xuất bản cuốn sách HUYỀN THOẠI TRƯỜNG SƠN là một tâm nguyện gửi gắm của Công ty Văn hóa Trí Tuệ Việt cùng nhiều doanh nghiệp cả nước hướng về các liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc. Chúng tôi hy vọng rằng sẽ có nhiều cuốn sách quý về đề tài này được chúng tôi tìm chọn và liên kết xuất bản trong thời gian tới - đóng góp một phần nhỏ bé công sức và trí tuệ của mình trong phong trào tình nghĩa Uống nước nhớ nguồn - một đạo lý đẹp đẽ của dân tộc ta.

        Cuốn sách HUYỀN THOẠI TRƯỜNG SƠN đã chính thức ra mắt bạn đọc - cuốn sách như một nén tâm nhang xin được dâng lên hương hồn các liệt sỹ anh linh yên nghỉ ở Nghĩa trang liệt sỹ Trường Sơn giữa lòng đất mẹ.

        “Đường Trường Sơn là một chiến công chói lọi trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta.

         Đường Trường Sơn là con đường của ý chí quyết thắng, của lòng dũng cảm, của khí phách anh hùng.

         Đó là con đường nôi liền Nam - Bắc thống nhất nước nhà, là con đường của tương lai giàu có của Tổ quốc ta, đó cũng là con đường đoàn kết các dân tộc, của ba nước Đông Dương.

         Đường Trường Sơn nhất định sẽ kéo dài và mở rộng. Chúng ta nhất quyết đi tiếp con đường đó cho đến thắng lợi hoàn toàn.

         Quang vinh thay bộ đội Trường Sơn Anh hùng đã chiến đấu và chiến thắng trên con đường mang tên Bác Hồ vĩ đại!

         Mong rằng toàn thể cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Trường Sơn hãy phát huy truyền thống oanh liệt của quân đội ta để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của con đường chiến lược vẻ vang này trong giai đoạn mới của cách mạng..."



        ... Chúng ta đã kháng chiến chống Mỹ cứu nước thắng lợi, vì chúng ta có đường lối kháng chiến đúng đắn, căn cứ vào đường lối chung của Đảng mà vạch ra. Song, muốn đánh thắng quân xâm lược, về hạ tầng cơ sở của cuộc kháng chiến, chúng ta phải có những con đường chiến lược như đường Trường Sơn và biết sử dụng những con đường ấy một cách tốt nhất để lập nên những chiến công vĩ đại...

        ... Nhiệm vụ của các đồng chí Bộ đội Trường Sơn là thắt chặt mối tình ruột thịt Bắc - Nam, bảo đảm cho dòng máu lưu thông trong cơ thể dân tộc, góp phần tăng cường đoàn kết Việt Nam, Lào, Campuchia để chiến thắng kẻ thù chung. Chúc các đồng chí phát huy chủ nghĩa Anh hùng Cách mạng, ra sức khắc phục khó khăn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang của mình, lập được nhiều thành tích trong giai đoạn mới.

       "Con đường Hồ Chí Mình xuyên qua dãy Trường Sơn hùng vĩ và nối liền Bắc - Nam là một kỳ công trong lịch sử chiến tranh, là biểu hiện oai hùng của sức mạnh đoàn kết chiến đấu của nhân dân cả nước. Địch càng dùng trăm phương ngàn kế để ngăn chặn nó, đánh phá nó thì nó càng phát triển nhanh chóng và vững chắc theo nhịp độ của chiến tranh, để đến mùa Xuân năm 1975, góp phần quan trọng vào thắng lợi huy hoàng giải phóng Sài Gòn, giải phóng hoàn toàn miền Nam thân yêu...”


      ... Con đường Trường Sơn thể hiện quyết tâm sắt đá của Đảng ta, dù khó khăn gian khổ đến mấy cũng giải phóng bằng được hoàn toàn miền Nam thân yêu, giành độc lập và thống nhất hoàn toàn cho TỔ quốc. Bộ đội Trường Sơn đã thấm nhuần sâu sắc quyết tâm chiến lược của Đảng, nêu cao tình thần dũng cảm tuyệt vời, phát huy cao độ trí thông minh và sáng tạo. Nhờ vậy mà dưới mưa bom lửa đạn của quân thù, một hệ thống gmo thông huyết mạch đã được xây dựng, vượt qua các triền núi trùng điệp, vượt qua biết bao con suối, biết bao ngọn đèo mang sức mạnh chỉ viện to lớn về người, về của, của hậu phương lớn đến tiền tuyến lớn, góp phần trọng đại đưa sự nghiệp chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta đến thắng lợi to lớn ngày nay.

        ... Nhìn xa hơn nữa, ngay sau ngày nước ta được giải phóng thì nhiệm vụ của Bộ đội Trường Sơn vẫn chưa chấm dứt. Hệ thông giao thông chiến lược dọc dãy Trường Sơn vừa có ý nghĩa quân sự lớn vừa có ý nghĩa kinh tế lớn. Đây là những con đường mở ra khả năng rất lớn để xây dựng đất nước giàu đẹp, khai phá miền núi Tây Nguyên chiến lược tạo nên một thế rất mạnh về cả kinh tế và quốc phòng.

        Tiền đồ con đường Trường Sơn rất vẻ vang.

        Khả năng Bộ đội Trường Sơn rất to lớn.

        Tiến lên! Tiến mạnh lên! Hỡi các cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Trường Sơn, làm nên những kỳ tích, hoàn thành một công trình vĩ đại trong lịch sử cứu nước của dân tộc ta, xứng đáng với tên tuổi của lãnh tụ kính yêu, xứng đáng với sự tin yêu của toàn
dán ta, của toàn Đảng ta...



        ... Đường Trường Sơn đã tạo điều kiện cho thắng lợi trong chiến tranh giải phóng hoàn toàn đất nước. Nó cũng tạo điều kiện tốt cho sự nghiệp phát triển xây dựng kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội trên cả nước và đảm bảo cho nền quốc phòng vững mạnh, bảo vệ TỔ quốc xã hội chủ nghĩa hùng cường.

        Thật là tự hào, đầy cảm kích và xúc động được viết những dòng chữ của một người được ra mặt trận trên suốt con đường Trường Sơn này để đi đến mùa Xuân 1975 đại thắng.

        Xin chân thành biết ơn các chiến sĩ Trường Sơn vì sự nghiệp cách mạng cao cả của TỔ quốc đã phải nằm xuống, hoặc để lại một phần thân thể của mình, đã chịu đựng và vượt qua mọi gian lao trong khi hoàn thành nhiệm vụ:
“Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”

        Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân cảm phục và không bao giờ quên các đồng chí đã gắn liền với thắng lợi trọn vẹn.
         

        Bộ đội Trường Sơn là lực lượng hiệp đồng binh chủng quy mô lớn bao gồm nhiều binh chủng làm nhiệm vụ chiến đấu, mở đường, bảo đảm giao thông và hậu cần chiến lược từ hậu phương lớn ra tiền tuyến lớn, tới các chiến trường toàn quốc và làm nhiệm vụ quốc tế.

        Trong thế trận chung của cả nước và của toàn quân, đoàn kết hiệp đồng chặt chẽ với các lực lượng giao thông của Nhà nước và của các địa phương... suốt l6 năm qua bộ đội Trường Sơn đã không ngừng phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tỉnh thẩn quyết chiến quyết thắng, kiên quyết tiến công, chủ động tiến công, liên tục tiến công, vượt qua mưa bom, bão đạn, đạp bằng mọi khó khăn, gian khổ, anh dũng mở đường thắng lợi, hoàn thành nhiệm vụ một cách đặc biệt xuất sắc, lập nên kỳ công trong lịch sử chiến tranh chống Mỹ, cứu nước của dân tộc ta.

        Từ buổi đầu mới thành lập, chỉ lấy gùi, thồ làm chính, vận chuyển trên những con đường mòn nhỏ hẹp, từ chỗ chỉ hoạt động theo mùa (phục vụ cho từng chiến dịch) bộ đội Trường Sơn đã đem mồ hôi, xương máu, lòng dũng cảm, trí thông minh và tài mưu lược xây dựng nên tuyến đường chiến lược mang tên Bác Hồ vĩ đại xuyên qua dãy Trường sơn hùng vĩ nối liền Nam - Bắc, nối liền hậu phương lớn với tiền tuyến lớn, với các chiến trường, hình thành một mạng đường bộ, đường ống, đường sông tương đối hoàn chỉnh, hoạt động được quanh năm, phục vụ đắc lực cho việc chi viện trên nhiều hướng chiến trường và nhiều chiến dịch lớn của các lực lượng vũ trang nhân dân ta. Đã mở được nhiều trục đường ô tô chạy dọc đông và tây Trường Sơn, cùng nhiều tuyến đường ngang tỏa đi các hướng với chiều dài hàng vạn ki-lô-mét, xây dựng hàng trăm cầu các loại vượt qua sông suối, đèo cao, dốc đứng, xây dựng hàng ngàn ki-lô-mét đường ống qua nhiều địa hình phức tạp, cải tạo hàng trăm ki-lô-mét đường sông, phá gỡ hàng chục vạn bom mìn các loại, bảo đảm yêu cầu cơ động chiến đấu và yêu cầu về cơ sở vật chất kỹ thuật cho các đơn vị, các binh đoàn, binh chủng. Đã chuyển được hàng triệu tấn vũ khí, lương thực, thuốc men và đó dùng quân sự khác, tổ chức chuyển hàng chục vạn bộ đội, thương binh, bệnh binh ra vào các chiến trường chu đáo. Trong chiến đấu bảo vệ giao thông, giải tỏa cầu đường, bộ đội Trường Sơn đã bắn rơi 2.450 máy bay địch (có 1 máy bay B52 và 950 máy bay phản lực).

        Diệt gọn 1 trung đoàn, 4 tiểu đoàn địch, đánh thiệt hại 5 trung đoàn khác, diệt 16.900 tên, bắt 1.190 tên, thu và phá hủy hơn 100 xe quân sự và hàng nghìn súng các
loại, hiệp đồng cùng các lực lượng khác phá vỡ một tuyến phòng thủ của địch ở dọc biên giới Việt - Lào mở ra một vùng giải phóng ngày càng liên hoàn, vững chắc, góp phần xây dựng cơ sở chính trị và lực lượng vũ trang địa phương, xây dựng đời sống cho nhân dân các dân tộc anh em.

        Đặc biệt từ năm 1973 đến năm 1975 bộ đội Trường Sơn đã nỗ lực vượt bậc, khẩn trương chuẩn bị cho một thế trận mới, ra sức xây dựng cơ bản, tu sửa nâng cao chất lượng cầu đường đáp ứng yêu cầu của thời cơ chiến lược mới. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy đại thắng mùa xuân năm 1975, chấp hành nghiêm chỉnh mệnh lệnh của Bộ Tổng tư lệnh, quán triệt phương châm “Thần tốc, táo bạo...” bộ đội Trường Sơn đã nhanh chóng tổ chức vận chuyển hai chiều từng binh đoàn lớn, đưa một khối lượng lớn cơ sở vật chất, kỹ thuật tới chiến trường, đồng thời đưa thương binh, bệnh binh về các tuyến sau. Khi cuộc tổng tiến công phát triển xuống đồng bằng Trung Trung Bộ và cực Nam Trung Bộ, bộ đội Trường Sơn đã kịp thời điều chỉnh lực lượng công binh xuống vùng đồng bằng ven biển bảo đảm cầu đường cho các binh đoàn chiến đấu hành quân thần tốc, đồng thời bảo đảm vận chuyển tiếp tế và phục vụ việc đi lại của nhân dân.
Bộ đội Trường Sơn càng chiến đấu càng mạnh, càng trưởng thành vững chắc về mọi mặt. Đã đào tạo, bồi dưỡng được hàng vạn cán bộ từ trung đội đến trung đoàn, hàng vạn chiến sĩ lái xe và thợ sửa chữa, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ. Thường xuyên tăng cường sức mạnh lãnh đạo của Đảng và của công tác chính trị, coi trọng công tác tổng kết lý luận, nghiệp vụ, giải quyết sáng tạo và thành công các vấn đề thực tiễn của khoa học nghệ thuật giao thông vận chuyển quân sự trong tác chiến hiệp đồng quy mô lớn của quân đội ta. Phong trào tăng gia sản xuất trên'toàn tuyến được đẩy mạnh đã góp phần cải thiện đời sống của bộ đội, nâng cao tỉ lệ số quân chiến đấu và công tác.

        Đã được thưởng 3 Huân chương Quân công hạng Nhất, 2 Huân chương Quân công
hạng Nhì và 22 Huân chương Quân công hạng Ba¹.

        Các đơn vị thuộc bộ đội Trường Sơn đã được thưởng 202 Huân chương Quân công và 4.814 Huân chương Chiến công các hạng; 11.000 cán bộ và chiến sĩ được thưởng nhiều huân chương, huy chương các loại; Có 55 đơn vị và 34 đồng chí được tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

---------------------
1. Các số lượng công bố trong lời tuyên dương tính từ lúc đề nghị. Năm 1976 Nhà nước tuyên dương thêm 22 đơn vị và 10 cả nhân danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

        *   Nhân kỷ niệm 40 năm - ngày thành lập đoàn 559 - Bộ đội Trường Sơn Đường Hồ Chí Minh (5-1959/5-1999), Đảng và Nhà nước đã tặng thưởng Bộ đội Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh phần thưởng cao quý nhất - Huân chương Sao vàng.

        *   Quốc hội và Nhà nước đã tuyên dương danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho các tập thể, cá nhân thuộc Bộ đội Trường Sơn Đường Hồ Chí Minh.

        A. Tập thể

1.   Bộ đội Trường Sơn, tuyên dương ngày 3-6-1976.
2.   Tiểu đoàn 20 pháo cao xạ (Binh trạm 3), tuyến dương ngày 1-1-1967.
3.   Tiểu đoàn 25 công binh (Binh trạm 7), tuyên dương ngày 1-1-1967.
4.   Đại đội 4 súng máy 12,7 ly (trực thuộc Bộ tư lệnh Trường Sơn), tuyên dương ngày 1-1-1967.
5.   Đại đội 9 vận tải ôtô (tiểu đoàn 102), tuyên dương ngày 1-1-1967.
6.   Đại đội 9 bộ binh (Sư đoàn 968), tuyên dương ngày 1-1-1967.
7.   Đại đội 1 bộ binh (trực thuộc Bộ tư lệnh Trường Sơn), tuyên dương ngày 1-1 -1967.
8.   Đại đội 16 công binh (Binh trạm 16), tuyên dương ngày 1-1-1967.
9.   Tiểu đoàn 6 pháo cao xạ (Đoàn N18), tuyên dương ngày 22-12-1969.
10.   Tiểu đoàn 101 vận tải ô tô (Binh trạm 31), tuyên dương ngày 22-12-1969.
11.   Tiểu đoàn 14 pháo cao xạ (Binh trạm 31), tuyên dương ngày 22-12-1969.
12.   Tiểu đoàn 33 công binh (Binh trạm 32), tuyên dương ngày 22-12-1969.
13.   Đại đội 1 vận tải ô tô tiểu đoàn 52 (Binh trạm 32), tuyên dương ngày 22-12-1969.
14.   Đại đội 3 vận tải ô tô tiểu đoàn 878 (Binh trạm 9), tuyên dương ngày 22-12-1969.
15.   Đại đội 2 công binh tiểu đoàn 31 (Binh trạm 32), tuyên dương ngày 22-12-1969.
16.   Đại đội 643 bộ binh (Binh trạm 42), tuyên dương ngày 22-12-1969,
17.   Tiểu đoàn 102 vận tải ô tô (Binh trạm 32), tuyên dương ngày 25-8-1970.
18.   Tiểu đoàn 2 công binh (Binh trạm 12), tuyên dương ngày 25-8-1970.
19.   Đại đội 23 súng máy 12,7 ly (Binh trạm 32), tuyên dương ngày 25-8-1970.
20.   Đại đội 11 công binh (tiểu đoàn 75 Binh trạm 41), tuyên dương ngày 25-8-1970.
21.   Đại đội 12 công binh (trung đoàn 217), tuyên dương ngày 25-8-1970.
22.   Đại đội 1 thông tin (tiểu đoàn 36), tuyên dương ngày 25-8-1970.
23.   Đại đội 58 bộ binh (Binh trạm 37), tuyên dương ngày 25-8-1970.
24.   Đại đội 5 vận tải ô tô (tiểu đoàn 87, Đoàn 571), tuyên dương ngày 25-8-1970.
25.   Tiểu đoàn 52 vận tải ô tô (Binh trạm 14), tuyên dương ngày 1-10-1971.
26.   Tiểu đoàn 35 công binh (Binh trạm 33), tuyên dương ngày 1-10-1971.
27.   Đại đội 4 súng máy 12,7 ly, tuyên dương lần thứ hai ngày 1-10-1971.
28.   Đại đội 1 vận tải ô tô (tiểu đoàn 54, Binh trạm 42), tuyên dương ngày 1-10-1971.
29.   Trạm 73 giao liên tiểu đoàn 16 (Binh trạm 37), tuyên dương ngày 1-10-1971.
30.   Đại đội 3 thiết giáp tiểu đoàn 6 (Sư đoàn 968), tuyên dương ngày 1-10-1971.
31.   Đại đội 25 thanh niên xung phong (Binh trạm 14), tuyên dương ngày 1-10-1971.
32.   Đại đội 10 thanh niên xung phong (Binh trạm 14), tuyên dương ngày 1-10-1971.
33.   Trung đoàn 98 công binh, tuyên dương ngày 3-9-1972.
34.   Tiểu đoàn 2 bộ binh (trung đoàn 9, Sư đoàn 968), tuyên dương ngày 3-9-1972.
35.   Tiểu đoàn 133 thông tin, tuyên dương ngày 3-9-1972.
36.   Tiểu   đoàn 5 vận tải ô tô (Binh trạm 33), tuyên dương ngày 3-9-1972.
37.   Tiểu đoàn 65 vận tải ô tô (Binh trạm 12), tuyên dương ngày 3-9-1972.
38.   Trạm 340 sửa chữa ô tô (Binh trạm 34), tuyên dương ngày 3-9-1972.
39.   Tiểu đoàn 101 vận tải ô tô (trung đoàn 13), tuyên dương lần thứ hai ngày 11-1-1973.
40.   Tiểu đoàn 3 công binh (Binh trạm 12), tuyên dương ngày 11-1-1973.
41.   Tiểu đoàn 2 công binh (Binh trạm 37), tuyên dương ngày 11-1-1973.
42.   Tiểu đoàn 24 pháo binh (trung đoàn 591), tuyên dương ngày 11-1-1973.
43.   Tiểu đoàn 734 vận tải ô tô (Đoàn N17), tuyên dương ngày 11-1-1973.
44.   Đại đội 7 bộ binh (tiểu đoàn 2, trung đoàn 9), tuyên dương ngày 11-1-1973.
45.   Đại đội 23 vận tải ô tô (tiểu đoàn 990), tuyên dương ngày 11-1-1973.
46.   Trung đoàn 9 bộ binh (Sư đoàn 968), tuyên dương ngày 31-12-1973.
47.   Trung đoàn 10 công binh (Đoàn B71), tuyên dương ngày 31-12-1973.
48.   Trung đoàn 13 vận tải ô tô (Sư đoàn 571), tuyên dương ngày 31-12-1973.
49.   Tiểu đoàn 28 công binh (trung đoàn 98), tuyên dương ngày 31-12-1973.
50.   Tiểu đoàn 781 vận tải ô tô (Binh trạm 14), tuyên dương ngày 31-12-1973.
51.   Tiểu đoàn 58 vận tải ô tô (Binh trạm 37), tuyên dương ngày 31-12-1973.
52.   Tiểu đoàn 5 pháo cao xạ (trung đoàn 210, Sư đoàn 377), tuyên dương ngày 31-12-1973.
53.   Tiểu đoàn 6 pháo cao xạ (Binh trạm 35), tuyên dương ngày 31-12-1973.
54.   Tiểu đoàn 668 đường ống (trung đoàn 592), tuyên dương ngày 31-12-1973.
55.   Tiểu đoàn 17 giao liên (Binh trạm 44), tuyên dương ngày 31-12-1973.
55.   Tiểu đoàn 24 công binh (thuộc Đoàn B73), tuyên dương ngày 31-12-1973.
57.   Đại đội 2 pháo cao xạ (tiểu đoàn 22, trung đoàn 595), tuyên dương ngày 31-12-1973.
58.   Đội điều trị 14 (sư đoàn 571) tuyên dương ngày 31-12-1973.
59.   Trung đoàn 32 vận tải, ô tô (sư đoàn 471), tuyên dương ngày 12-9-1975.
60.   Trung đoàn 99 công binh, tuyên dương ngày 12-9-1975.
61.   Tiểu đoàn 59 vận tải ô tô (trung đoàn 17, Sư đoàn 471), tuyên dương ngày 12-9-1975.
62.   Tiểu đoàn 55 vận tải ô tô (trung đoàn 572 giao liên), tuyên dương ngày 12-9-1975.
63.   Trung đoàn 591 pháo cao xạ (Sư đoàn 3.77), tuyên dương ngày 15-1-1976.
64.   Trung đoàn 218 pháo cao xạ (Sư đoàn 377), tuyên dương ngày 15-1-1976.
65.   Sư đoàn 968 bộ binh, tuyên dương ngày 3-6-1976.
66.   Sư đoàn 470 công binh, tuyên dương ngày 3-6-1976.
67.   Sư đoàn 471 vận tải ô tô, tuyên dương ngày 3-6-1976.
68.   Sư đoàn 571 vận tải ô tô, tuyên dương ngày 3-6-1976.
69.   Trung đoàn 35 công binh (Sư đoàn 472), tuyên dương ngày 3-6-1976.
70.   Trung đoàn 542 công binh (Sư đoàn 473), tuyên dương ngày 3-6-1976.
71.   Trung đoàn 531 công binh (Sư đoàn 473), tuyên dương ngày 3-6-1976.
72.   Trung đoàn 512 vận tải ô tô (Sư đoàn 571), tuyên dương ngày 3-6-1976.
73.   Trung đoàn 592 đường ống (trực thuộc Bộ tư lệnh Trường Sơn), tuyên dương ngày 3-6-1976.
74.   Trung đoàn 4 công binh (Sư đoàn 470), tuyên dương ngày 3-6-1976.
75.   Trung đoàn 14 công binh (Sư đoàn 472), tuyên dương ngày 3-6-1976.
76.   Tiểu đoàn 1 bộ binh (trưng đoàn 19, Sư đoàn 968), tuyên dương ngày 3-6-1976.
77.   Tiểu đoàn 56 vận tải ô tô (trưng đoàn 536, Sư đoàn 471), tuyên dương ngày 3-6-1976.
78.   Tiểu đoàn 54 vận tải ô tô (trung đoàn 527, Sư đoàn 571), tuyên dương ngày 3-6-1976.
79.   Đại đội 3 thông tin (tiểu đoàn 326, trung đoàn 49), tuyên dương ngày 3-6-1976.
80.   Trung đoàn 217 công binh (Sư đoàn 472), tuyên dương ngày 24-10-1976.
81.   Trung đoàn 537 đường ống (trực thuộc Bộ tư lệnh Trường Sơn), tuyên dương ngày 24-10-1976.
82.   Đại đội 1 công binh thuộc đoàn N76, tuyên dương ngày 24-10-1976.

 
        B- Cá nhân

1. Trần Minh Khâm, thiếu úy, trung đội trưởng vận tải ô tô, tuyên dương năm 1967.
2. Hoàng Văn Nghiên, thượng sĩ, tiểu đội trưởng công binh, tuyên dương năm 1967.
3. Nguyễn Viết Sinh, trung sĩ, tiểu đội trưởng giao liên, tuyên dương năm 1967.
4. Hà Văn Kẹp, trung sĩ, tiểu đội trưởng, tuyên dương năm 1967.
5. Phạm Hữu Thoan, trung sĩ, tiểu đội trưởng, tuyên dương năm 1967.
6. Trần Công Nhỡn, chuẩn úy, đại đội phó vận tải ô tô, tuyên dương năm 1969.
7. Trương Xuân Hòa, hạ sĩ, tiểu đội trưởng vận tải đường sông, tuyên dương năm 1969.
8. Vũ Tiến Đề, chuẩn úy, trung đội trưởng lái máy công binh, tuyên dương năm 1969.
9. Trần Xuân Sinh, thượng sĩ, tiểu đội phó pháo cao xạ, tuyên dương năm 1969.
10. Tô Quang Lập, thượng sĩ, tiểu đội trưởng công binh, tuyên dương năm 1969.
11. Đỗ Văn Chiến, thượng sĩ, tiểu đội trưởng vận tải ô tô, tuyên dương năm 1969.
12. Hà Văn Tơ, thượng sĩ, tiểu đội trưởng vận tải ô tô, tuyên dương năm 1969.
13. Khúc Văn Lượng, chuẩn úy, trung đội trưởng vận tải ô tô, tuyên dương năm 1969.
14. Kim Ngọc Quản, thượng sĩ, trung đội trưởng vận tải ô tô, tuyên dương năm 1969.
15. Trần Hành, thượng úy, bác sĩ quân y, tuyên dương năm 1969.
16. Nguyễn Văn Thân, thượng sĩ, tiểu đội trưởng công binh, tuyên dương năm 1970.
17. Nguyễn Văn Thoát, thượng sĩ, tiểu đội trưởng công binh, tuyên dương năm 1970.
18. Đỗ Văn Chuyên, thượng sĩ, tiểu đội trưởng, tuyên dương năm 1970.
19. Hoàng Hữu Thanh, chuẩn úy, trung đội trưởng, tuyên dương năm 1971.
20. Hồ Sĩ Tư, thượng sĩ, tiểu đội trưởng giao liên, tuyên dương năm 1971.
21. Hà Văn Vấn, thượng sĩ, tiểu đội trưởng vận tải ô tô, tuyên dương năm 1971.
22. Nguyễn Bá Tòng, thiếu úy, đại đội phó, tuyên dương năm 1973.
23. Đinh Công Chấn, trung đội trưởng, tuyên dương năm 1972.
24. Nguyễn Ngọc Quỳnh, thiếu úy, đại đội trưởng sửa chữa, tuyên dương năm 1973.
25. Cao Duy Thuần, thượng sĩ, tiểu đội trưởng vận tải ô tô, tuyên dương năm 1973.
26. Nguyễn Văn Tân, thượng sĩ, tiểu đội trưởng, tuyên dương năm 1973.
27. Lê Quang Biện (liệt sĩ) chuẩn úy, đại đội phó vận tải ô tô, tuyên dương năm 1973.
28. Hà Văn Thanh, thượng sĩ, trung đội trưởng vận tải ô tô tuyên dương năm 1973.
29. Hoàng Quang Tích, chuẩn úy, đại đội phó, tuyên dương năm 1973.
30. Nguyễn Văn Cờ, thiếu úy, đại đội phó, tuyên dương năm 1973.
31. Nguyễn Quang Hạnh, thiếu úy, đại đội trưởng, tuyên dương năm 1973.
32. Nguyễn Việt Hồng, trung sĩ, tiểu đội trưởng, tuyên dương năm 1973.
33. Nguyễn Văn Nghiêm, thượng sĩ, tiểu đội trưởng, tuyên dương năm 1973.
34. Lê Văn Đính, thiếu tá, bác sĩ, viện phó Viện quân y 59, tuyên dương năm 1976.
35. Lê Xuân Bồng, đại úy tiểu đoàn trưởng, tuyên dương năm 1976.
36. Đinh Văn Đen, thiếu úy sửa chữa xe máy, tuyên dương năm 1976.
37. Nguyễn Văn Lẫm (liệt sĩ) thiếu tá trung đoàn trưởng, tuyên dương năm 1976.
38. Nguyễn Văn Tửu, thiếu tá, trung đoàn phó, tuyên dương năm 1976.
39. Hồ Đức Tự, thượng sĩ trung đội phó, tuyên dương năm 1976.
40. Nguyễn Đức Toàn, thượng sĩ tiểu đội trưởng, tuyên dương năm 1976.
41. Phùng Văn Lừu, trợ lý kỹ thuật, tuyên dương năm 1976.
42. Phan Văn Quý, trung sĩ, tuyên dương năm 1976.
43. Nguyễn Thị Nhạ (liệt sĩ), thượng sĩ, trưng đội trưởng, tuyên dương năm 1978.
44. Phan Châu Mỹ, thượng úy, chính trị viên, tuyên dương năm 1978.
45. Dương Văn Ngọ, chính trị viên phó, tuyên dương năm 1978.
46. Cầm Bá Trùng, thượng sĩ, đại đội phó, tuyên dương năm 1978.
47. Trịnh Trọng Thập, thượng sĩ, tuyên dương năm 1978.
48. Nguyễn Thị Vân Liệu (Liệt sĩ)

        Anh hùng Lao động (Thời kỳ sau chiến tranh)

        + Tập thể:   

Công   ty Xây dựng 470 (năm 1990)
Công   ty Xây dụng 565 (tháng 2/1989)
Công   ty Xây dựng 384 (tháng 6/1999)

        + Cá nhân:

- Đại tá Lê Xuân Bá - Giám đốc Công ty Xây dựng 470 (1990)
- Trung tá Trần Văn Cường - Phó Đoàn trưởng - Tham mưu trưởng Đoàn 565 (2/1989)
- Thiếu tướng Đỗ Xuân Diễn - Tổng giám đốc Tổng công ty xây dựng Trường Sơn (6/1999)

        Với thắng lợi vẻ vang của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ (1945 - 1954) buộc thực dân Pháp phải ký hiệp định Giơnevơ 7/1954 chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương, đất nước ta tạm thời bị chia cắt làm hai miền. Miền Bắc hoàn toàn được giải phóng, bước vào thời kỳ quá độ tiến lên CHXH, đấu tranh thống nhất Tổ quốc. Ở miền Nam, đế quốc Mỹ trực tiếp can thiệp, dựng lên chế độ tay sai, xóa bỏ Hiệp định Giơnevơ, đàn áp dã man phong trào cách mạng, âm mưu lâu dài chia cắt đất nước ta và thôn tính miền Bắc. Nhân dân ta tiếp tục cuộc chiến đấu chống xâm lược Mỹ và bè lũ tay sai nhằm giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

        Tháng 1/1959, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 15 (khóa II) đã khẳng định phương pháp cách mạng và phương thức đấu tranh của nhân dân ta là dùng bạo lực cách mạng, từ đấu tranh chính trị tiến lên kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, đánh đổ quyền thống trị của đế quốc, phong kiến, thiết lập chính quyền cách mạng.

        Thực hiện chủ trương chi viện cho miền Nam, Bộ Chính trị quyết định tổ chức tuyến giao liên vận tải quân sự Trường Sơn. Ngày 19/5/1959, Thường trực Tổng quân ủy chính thức giao nhiệm vụ cho “Đoàn công tác quân sự đặc biệt” mở đường, vận chuyển hàng quân sự chi viện cho miền Nam; tổ chức đưa đón cán bộ, bộ đội, chuyển công văn, tài liệu từ Bắc vào Nam và từ Nam ra Bắc. Ngày 19/5/1959 trở thành ngày truyền thống của “Đoàn công tác quân sự đặc biệt” - Đoàn 559 - “Tuyến đường Trường Sơn” - “Đường Hồ Chí Minh”.

        Lực lượng ban đầu của Đoàn gồm 500 cán bộ, chiến sỹ được tổ chức thành Tiểu đoàn giao liên vận tải 301 và các bộ phận: Xây dựng bảo quản kho, bao gói hàng, sửa chữa vũ khí, chế biến thực phẩm và vận chuyển vào chiến trường...

        Đoàn 559 đã chọn Khe Hó, nằm giữa một thung lũng ở Tây Nam Vĩnh Linh là địa điểm xuất phát đầu tiên của tuyến đường lịch sử tiến vào Trường Sơn soi đường, lập trạm, ban đầu lấy sức người gùi là chính trên con đường nhỏ hẹp. Khẩu hiệu có tính chất mệnh lệnh lúc này là “ở không nhà, đi không để dấu, nấu không để khói, nói không thành tiếng”. .Các “đường dây” gùi hàng phải chủ động tránh địch, tránh cả dân để bảo toàn lực lượng, bảo đảm “tuyệt đối bí mật, an toàn” của tuyến đường.

        Ngày 13/8/1959 chuyến hàng đầu tiên chính thức vượt Trường Sơn. Sau 8 ngày đêm vượt qua sông sâu, suối dữ, đèo cao và hệ thống đồn bốt chổt chặt nghiêm ngặt của địch, hàng được bàn giao cho chiến trường Trị Thiên (20 khẩu tiểu liên tuyn, 20 khẩu súng trường mát, 10 thùng đạn tiểu liên và súng trường). Đây là một cái mốc có ý nghĩa to lớn đối với cách mạng Việt Nam, vì mỗi khẩu súng, viên đạn đến với chiến trường là thể hiện của tình dân ý Đảng, là tình cảm của Bác Hồ, của nhân dân miền Bắc gửi gắm tới đồng bào, chiến sỹ miền Nam.

        Cũng trong tháng 5/1959, Tổng Quân ủy, Bộ Quốc Phòng quyết định thành lập Đoàn B90 tăng cường cho Liên khu V soi đường nối hai chiến trường Khu V và Nam Bộ, nối thành hành lang chiến lược Nam - Bắc. Đoàn B90 (gồm 25 cán bộ, chiến sỹ) ngày 20/6/1959 vượt thượng nguồn sông Bến Hải theo đường giao liên hành quân qua miền tây Trị - Thiên vào Quảng Nam. Tiếp đó Liên khu V quyết định sáp nhập Đoàn B 90 với đội vũ trang công tác tỉnh Đắc Lắc lấy phiên hiệu là B4 do đồng chí Bí thư tỉnh ủy Đắc Lắc phụ trách. B4 chia thành 2 bộ phận soi đường vào Nam Bộ.

        Để đẩy mạnh việc chi viện cho miền Nam, đặc biệt là Nam Bộ, khu 6, Bộ Chính trị, Tổng Quân ủy còn chủ trương mở tuyến chi viện đường biển. Đoàn 559 được giao nhiệm vụ tổ chức tuyến vận tải này. Tháng 7/1959, tiểu đoàn 603 vận tải biển thuộc Đoàn 559 được thành lập, biên chế 107 cán bộ, chiến sỹ (90% là đảng viên) đóng tại Cảng cá Thanh Khê (cách cửa Sông Gianh, Quảng Bình 4km), lấy danh nghĩa là “Tập đoàn đánh cá miền Nam”, sau bàn giao cho Hải quân quản lý.

        Như vậy, cuối năm 1959 tuyến hành lang giao liên vận tải quân sự Trường Sơn được thiết lập, thật sự trở thành cầu nối giữa căn cứ địa miền Bắc với chiến trường miền Nam.

        Tuy mới nửa năm thành lập, vừa tổ chức vừa xây dựng lực lượng, vừa soi lối mở đường, vận chuyển vũ khí, trang bị chi viện cho miền Nam, đưa cán bộ, chiến sỹ từ Bắc vào Nam chiến đấu, tuyến vận tải quân sự chiến lược cũng như sự có mặt của những con người, khẩu súng, viên đạn ở chiến trường lúc này (tuy còn ít ỏi), có ý nghĩa vô cùng lớn lao trong việc xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, trực tiếp góp phần đưa cách mạng miền Nam phát triển lên một cao trào mới - cao trào “Đồng khởi”, mở ra một bước ngoặt mới của cách mạng miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

        Trung ương Đảng, Tổng Quân ủy, Bộ Quốc phòng luôn luôn theo dõi sát sao từng bước đi của Đoàn 559. Trong thư gửi Đoàn 559 nhân dịp Xuân Canh Tý (1960), Tổng Quân úy đánh giá: “Các đồng chí đã đảm nhận một nhiệm vụ rất vinh quang, góp phần cống hiến rất cụ thể vào sự nghiệp đấu tranh hoàn thành giải phóng dân tộc của nhân dân ta... Nhờ có tinh thần yêu nước, cách mạng cao, nên các đồng chí đã vượt khó khăn gian khổ, đạt được những kết quả bước đầu rất tốt đẹp... ”

        Phong trào cách mạng ở miền Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng ngày càng phát triển mạnh mẽ. “Đồng khởi” thắng lợi. Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời, công cuộc giải phóng miền Nam bước vào giai đoạn mới, đòi hỏi sự chi viện lớn lao hơn về sức người, sức của từ miền Bắc xã hội chủ nghĩa - hậu phương lớn của cả nước.

        Do vị trí hết sức quan trọng của tuyến vận tải quân sự chiến lược - đường Hồ Chí Minh, nên đế quốc Mỹ và tay sai đã tìm trăm phương ngàn kế để đánh phá, ngăn chặn với đủ loại phương tiện, vũ khí chiến tranh hiện đại. Cuộc chiến đấu giữa ngân chặn và chống ngăn chặn trên đường Hồ Chí Minh diễn ra ngày càng quyết liệt.

        Trước sự đòi hỏi ngày càng lớn của cách mạng miền Nam, Đoàn 559 phải phát triển nhanh chóng cả về lực lượng và phương thức vận chuyển.

        Với chân lý sáng ngời của Hồ Chủ tịch “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một”, “Không có gì quý hơn độc lập tự do”, cả nước đã đứng lên “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược” với tinh thần “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc. Từ trong sức mạnh đó, Đoàn 559 từ một đơn vị nhỏ bé ban đầu đã từng bước trưởng thành nhanh chóng, bao gồm đủ các lực lượng công binh, giao liên, thông tin, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến... thực sự trở thành một hướng chiến trường tổng hợp, lực lượng hiệp đồng binh chủng trên quy mô lớn “Đánh địch mà đi, mở đường mà tiến”, luôn luôn chủ động đáp ứng sự lớn mạnh của các hướng chiến trường. Quân số của Đoàn 559 có lúc đã lên tới 20 vạn người.

        Về phương thức vận chuyển, từ gùi, thồ tiến lên vận chuyển bằng cơ giới; từ một tuyến cơ giới đã phát triển thành mạng đường cả Đông và Tây Trường Sơn; từ phục vụ cho xe chạy ban đêm nay có “Đường kín” cho xe chạy ban ngày bất chấp mưa bom, bão đạn của kẻ thù, chi viện sức người, sức của cho chiến trường, làm nên cuộc tổng tiến công Mậu Thân năm 1968, 1972, chiến thắng đường 9 Nam Lào. Đặc biệt là từ năm 1973 đến năm 1975, bộ đội đường Hồ Chí Minh đã nỗ lực vượt bậc, ra sức xây dựng cơ bản, tu sửa nâng cao chất lượng cầu đường đáp ứng yêu cầu của thời cơ chiến lược mới trong cuộc tổng tiến công nổi dậy mùa Xuân 1975. Chấp hành nghiêm mệnh lệnh của Bộ Tổng tư lệnh, quán triệt phương châm “Thần tốc, táo bạo”, bộ đội Trường Sơn đã nhanh chóng tổ chức vận chuyển hai chiều từng binh đoàn chủ lực lớn của quân đội ta, đưa một khối lượng lớn cơ sở vật chất trang thiết bị kỹ thuật vũ khí tới các chiến trường. Khi cuộc tổng tiến công phát triển xuống đồng bằng Trung Trung Bộ và Cực Nam Trung Bộ, bộ đội Trường Sơn đã triển khai lực lượng công binh dọc theo Quốc lộ 1, bám sát các mũi tiến công của bộ binh, vừa tháo gỡ bom mìn, vừa nhanh chóng sửa chữa, bắc lại cầu mới cho đại quân ta tiến vào giải phóng các thành phố, thị xã và giải phóng Sài Gòn trong chiến dịch Hồ Chí Minh đại thắng 30/4/1975.

        Suốt 16 năm chiến đấu ác liệt, gian khổ, cán bộ, chiến sỹ bộ đội Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh luôn luôn nắm vững tư tưởng cách mạng tiến công, chủ động, sáng tạo, mưu trí, dũng cảm, không hề chùn bước trước bất cứ khó khăn, gian khổ, ác liệt nào. Cả Trường Sơn sáng ngời chủ nghĩa anh hùng cách mạng, lực lượng nào, đơn vị nào cũng có những sự tích anh hùng. Con đường nào, địa điểm nào cũng là mảnh đất thiêng rực lửa. Bộ đội đường Hồ Chí Minh đã thắng địch. “Thắng trời” làm nên con đường huyền thoại - đường Hồ Chí Minh, con đường đi tới độc lập, tự do, thống nhất Tổ quốc.

        Lực lượng cầu đường đã nguyện làm “Tường đồng, vách sắt” kiên cường bám trụ, giành giật lại từng thước đường - “Máu. có thể đổ, nhưng đường không thể tắc”. Một đường bị chặn lại, hai, ba đường mới xuất hiện. Đường chạy đêm bị đánh, đường chạy ngày (“Đường kín”) xuất hiện. Địch đánh một, ta làm mười, lực lượng công binh, thanh niên xung phong Trường Sơn đã làm nên mạng đường liên hoàn, vững chắc với 5 hệ thống đường trục dọc, 21 đường trục ngang, nối Đông với Tây Trường Sơn nối tới các chiến trường, với tổng chiều dài gần 20.000 km đường ô tô, (trong đó có 3.140km “Đường kín” cho xe chạy ban ngày) và xây dựng hàng ngàn cầu, cống, ngầm...

        Lực lượng vận tải từ bí mật luồn rừng, mang vác tiến đến cơ giới hóa vận tải trên đường bộ, vận tải bằng đường sông, vận chuyển xăng dầu bằng đường ống hợp thành một binh chủng vận tải cơ giới phát triển đến đỉnh cao trong việc đảm bảo khối lượng cơ sở vật chất đồ sộ và cơ động đáp ứng các yêu cầu của lực lượng chiến đấu chủ lực của Bộ cho các chiến trường. Trong cuộc chiến đấu ác liệt này, cán bộ, chiến sỹ, lái xe, thợ máy xứng đáng với danh hiệu “Gan vàng, dạ ngọc”, thà hy sinh trên tay lái với ý chí “Còn người, còn xe, còn hàng”; luôn luôn chủ động, táo bạo vượt lên trên tất cả mọi thủ đoạn xảo quyệt với những phương tiện chiến tranh hiện đại sự đánh phá ác liệt của địch, để chạy đêm, chạy ngày, lấn sáng, lấn chiều, chạy đội hình nhỏ, chạy đội hình lớn, chạy cung ngắn, cung dài... tranh thủ mọi thời cơ, lợi dụng sơ hở của địch, gây cho chúng hết bất ngờ này đến bất ngờ khác. Kẻ địch dù hung hãn và giàu phương tiện chiến tranh hiện đại cũng đành bất lực.
 
        Lực lượng pháo phòng không, từ những phân đội nhỏ ban đầu, đã nhanh chóng phát triển thành những lực lượng chiến đấu lớn, đủ sức đánh địch trên không, bảo vệ thắng lợi công cuộc chi viện chiến lược. Cán bộ, chiến sỹ phòng không đã xứng đáng với danh hiệu “đánh giỏi, bắn trúng”, luôn luôn quay nòng pháo theo bánh xe lăn, đánh nhỏ, đánh lớn, đánh ngày, đánh đêm đều giỏi, đã bắn rơi 2.455 máy bay giặc Mỹ trên mục tiêu bảo vệ. Trong chiến dịch đường 9 Nam Lào, lực lượng phòng không đường Hồ Chí Minh tạo ra những lưới lửa dày đặc, đập tan chiến thuật cơ động ồ ạt bằng máy lên thẳng của Mỹ - Ngụy.

        Lực lượng bộ binh, từ những phân đội nhỏ đến Trường Sơn sớm nhất để bảo vệ tuyến đường, đã nhanh chóng hình thành binh đoàn lớn, đủ sức đập tan những cuộc hành quân ngăn chặn của địch. Đỉnh cao nhất là góp phần đánh bại cuộc hành quân quy mô lớn của Mỹ - Ngụy ra đường 9 Nam - Lào (1971). Binh đoàn Trường Sơn đã đánh hàng ngàn trận chống hành quân nống lấn, biệt kích, thám báo của địch, loại khỏi vòng chiến đấu hơn 18.000 tên địch, bắt sống 1.190 tên, thu và phá hủy hơn 100 xe quàn sự và hàng nghìn súng các loại. Các đơn vị bộ binh Trường Sơn xứng đáng là lực lượng xung kích, liên tục tấn công tiêu diệt địch, giải phóng đất đai, tạo và mở rộng địa bàn hoạt động cho tuyến chi viện chiến lược. Các đơn vị làm nhiệm vụ vận động quần chúng, xây dựng cơ sở giúp nước bạn Lào luôn luôn nêu cao tinh thần quốc tế trong sáng, góp phần tăng cường tình hữu nghị đặc biệt Việt - Lào.

        Lực lượng giao liên, vói đôi chân vạn dặm bảo đảm hành quân, đưa đón bố trí nơi ăn ở cho hàng triệu lượt cán bộ, chiến sỹ, thương, bệnh binh vào, ra các chiến trường an toàn, bí mật, xứng đáng với 10 chữ vàng “Tận tình với đồng chí, tận nghĩa với chiến trường”.

        Cán bộ cơ quan chỉ huy, lực lượng thông tin, cơ yếu, quân y, lực lượng kỹ thuật, đội ngũ làm công tác văn hóa văn nghệ... đã ngày đêm bám sát tuyến đường phục vụ đắc lực cho công tác chỉ huy và các lực lượng khác hoàn thành nhiệm vụ.

        Các lực lượng Binh đoàn Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh càng chiến đấu, càng trưởng thành vững chắc về mọi mặt: Đã đào tạo, bồi dưỡng được hàng vạn cán bộ từ trung đội đến trung đoàn, hàng vạn lái xe, thợ sửa chữa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ; Thường xuyên tăng cường sức mạnh lãnh đạo của Đảng và công tác Đảng, công tác chính trị, coi trọng tổng kết thực tiễn, nên đã giải quyết thành công nhiều vấn đề khó khăn, thử thách, ác liệt của thực tiễn chiến trường đặt ra trên vấn đề tư tưởng, tác chiến hiệp đồng binh chủng, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ Đảng, Quân đội, nhân dân giao phó.

        Suốt 16 năm, đường Trường Sơn luôn luôn trở thành trọng điểm ngăn chặn quyết liệt của địch. Trường Sơn là chiến trường thực nghiệm chiến lược “Chiến tranh ngăn chặn”. “Chiến tranh bóp ngẹt” bằng các thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt và các loại vũ khí, thiết bị tối tân, hiện đại của nền khoa học công nghệ của đế quốc Mỹ. Núi rừng Trường Sơn luôn luôn rung chuyển, bị cày đi xới lại bởi hơn 4 triệu tấn bom đạn, hóa chất độc của địch trút xuống, gây nhiều tổn thất về người, phương tiện vật chất và môi trường sinh thái trên tuyến đường Hồ Chí Minh. Hơn 20.000 cán bộ, chiến sỹ hy sinh, hơn 32.000 cán bộ, chiến sỹ bị thương và hàng vạn người mang thương tích chất độc màu da cam, 14.500 xe máy, 703 súng pháo và hơn 90.000 tấn hàng hóa bị phá hỏng. Song sự hy sinh của các chiến sỹ trên tuyến đường Trường Sơn không thể chỉ đo đếm bằng những con số mà bằng sự cống hiến, hy sinh vô cùng lớn lao ấy, bộ đội đường Hồ Chí Minh đã lập nên kỳ tích anh hùng, làm nên con đường huyền thoại, góp phần to lớn vào sự toàn thắng của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất Tổ quốc.

        Binh đoàn Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh xứng đáng được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương sao vàng; 82 đơn vị, 47 cá nhân được tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Ngoài ra hàng trăm đơn vị, hàng vạn cán bộ, chiến sỹ được tặng Huân chương các loại.

        Chặng đường phấn đấu hy sinh đầy khí phách anh hùng và tài năng sáng tạo của bộ đội đường Hồ Chí Minh là biểu hiện rực rỡ, sinh động bản chất và truyền thông tốt đẹp của Quân đội nhân dân Việt Nam và của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, đã làm nên thắng lợi có ý nghĩa chiến lược.

        Thắng lợi đó trước hết thuộc về sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng - Tổng Tư lệnh. Thắng lợi ấy không tách rời sự hỗ trợ của các Bộ, các ngành; sự phối hợp của các quân chủng, binh chủng, các chiến trường; sự chi viện của nhân dân cả nước, nhất là nhân dân các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, đặc khu Vĩnh Linh; sự giúp đỡ hết lòng của quân và dân Lào, Cămpuchia và các nước xã hội chủ nghĩa anh em.

        Đó là thắng lợi của tinh thần yêu nước nồng nàn, tinh thần chiến đấu cực kỳ mưn trí, dũng cảm ngoan cường của toàn thể cán bộ, chiến sỹ bộ đội, thanh niên xung phong... trên đường Hồ Chí Minh đã xả thân vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì CNXH; là thắng lợi của nghệ thuật tổ chức chỉ huy, nghệ thuật hiệp đồng quân, binh chủng của bộ đội đường Hồ Chí Minh

        Từ thực tiễn chiến đấu và hoạt động chi viện đầy gian lao thử thách, bộ đội đường Hồ Chí minh rút ra những bài học kinh nghiệm lịch sử vô cùng quý báu, những giá trị sáng tạo mới về khoa học và nghệ thuật quân sự:

        -   Quán triệt đường lối chiến lược chống Mỹ cứu nước của Đảng; Thực hiện nghiêm chỉnh các Nghị quyết của Trung ương; Chỉ thị, mệnh lệnh của Chính phủ, Bộ Tổng tư lệnh, là nguyên tắc cơ bản để tổ chức và thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chi viện chiến lược.

        -   Xây dựng con người có ý chí quyết chiến, quyết thắng, có dũng, có mun, có trình độ năng lực hành động, là yếu tố quyết định thắng lợi.

        -   Xác định đúng vị trí, tầm quan trọng của cơ sở hạ tầng, lấy xây dựng mạng đường giao thông và thông tin đi trước một bước, là vấn đề sống còn của tuyến chi viện chiến lược - đường Hồ Chí Minh; đồng thời là khâu đột phá đầu tiên bảo đảm cho vận tải cơ giới lớn và chiến đấu chống chiến tranh ngăn chặn ác liệt của địch.

        -   Trong công cuộc chi viện chiến lược từ hậu phương lớn miền Bắc đến tiền tuyến lớn miền Nam nhằm đánh thắng cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ - cường quốc đế quốc chủ nghĩa, nhất thiết phải khẳng định vận tải cơ giới là phương thức chủ yếu nằm trong thế bảo đảm của bộ đội hợp thành.

        -   Vận dụng sáng tạo nghệ thuật quân sự vào tuyến chi viện chiến lược nhằm đánh bại cuộc chiến tranh ngăn chặn của không quân, bộ binh Mỹ, thực hiện chi viện miền Nam thắng lợi.

        -   Đoàn kết liên minh chiến đấu với quân dân Trung - Hạ Lào và đông bắc Cam-pu- chia, xây dựng thành công căn cứ chiến lược trực tiếp các chiến trường ba nước Đông Dương.

        “Năm tháng sẽ trôi qua, nhưng sự đóng góp của bộ đội đường Hồ Chí Minh, thanh nién xung phong và dân công hỏa tuyến vào công cuộc chi viện cho các chiến trường sẽ mãi mãi ghi vào trang sử oanh liệt của dân tộc ta, của quân đội ta như một thiên anh hùng ca bất diệt...".

        (Trang văn bia Nghĩa trang Liệt sỹ Trường Sơn)

        *   Thành lập 19/5/1959. Chuyến hàng đầu tiên chi viện cho miền Nam xuất phát từ Khe Hó (Tây Nam Vĩnh Linh).

        *   Qua 16 năm, đã:

        -   Đào đắp, san lấp khoảng 29 triệu m3 đất đá.

        -   Xây dựng mạng đường bộ gồm 5 hệ thống đường trục dọc, 21 đường trục ngang ở Đông và Tây Trường Sơn với tổng chiều dài gần 2 vạn km; 1 tuyến đường “kín” dài 3.140km. Hệ thống đường sông dài gần 500km.

        -   Hệ thống đường ống dẫn xăng, dầu dài 1.400km vào tới Đông Nam bộ.

        -   San lấp 78.000 hố bom

        -   Phá 12.600 quả bom từ trường, 8.000 bom nổ chậm, 85.100 mìn các loại.

        -   Đánh 2.500 trận bộ binh, diệt 18.740 tên địch, thu, phá hủy hơn 100 xe quân sự, hàng ngàn súng các loại.

        -   Bắn rơi 2.455 máy bay các loại.

        -   Vận chuyển, tổ chức hành quân hơn 2 triệu lượt bộ đội, cán bộ dân, chính, đảng vào ra qua Trường Sơn. Mỗi năm bình quân chuyển được hơn 1 triệu tấn hàng chi viện cho chiến trường, riêng năm 1974 có lượng hàng gấp 22 lần năm 1966.

        -   Trong chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975, Bộ đội Trường Sơn đã đảm bảo giao thông toàn bộ tuyến đường Quốc lộ và 7 tuyến đường khác, có tổng chiều dài 2.577 km, bắc lại 88 cầu, sử dụng trên 1.000 xe ô tô chở các quân đoàn chủ lực và chở bổ sung gần 20 vạn quân cho các chiến dịch để giải phóng miền Nam.

        *   Khen thưởng:

        Tập thể bộ đội Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh được Nhà nước tuyên dương Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Sao vàng; 81 tập thể đơn vị (có 4 đơn vị cấp Sư đoàn, 17 đơn vị cấp Trung đoàn, 32 tiểu đoàn, 25 đại đội, 1 Đội điều trị quân y, 1 Trạm sửa chữa ô tô, 1 trạm giao liên; trong đó có 3 đơn vị được tuyên dương Đơn vị Anh hùng lần thứ hai); 48 cán bộ, chiến sỹ được tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

        Các đơn vị được tặng thưởng 202 Huân chương Quân công, 4.814 Huân chương chiến công và 11.000 Huân chương các loại khác, 30 cán bộ, chiến sỹ được tặng “Huy hiệu Bác Hồ”.

        Trong quá trình chiến đấu, phục vụ chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn có hơn 20.000 cán bộ, chiến sỹ ta đã anh dũng hy sinh và hơn 32.000 người bị thương. Nghĩa trang liệt sỹ Trường Sơn hiện nay là nơi an nghỉ của hơn 10.263 liệt sỹ Trường Sơn.

        *   Con số - kỷ lục - sự kiện:

        -   Đồng chí Phan Mài đã gùi nặng 100 kg trong nhiều chuyến liền. Đồng chí Nguyễn Thiều thồ xe đạp mỗi chuyến 420 kg.

        -   Chiếc xe thồ đầu tiên được đưa vào Trường Sơn từ năm 1961 là chiếc xe Favorit có số khung 20.220, từ năm 1963 - 1965, Đại đội 9 (Đoàn 70) đã dùng chiếc xe này thồ 1.800 tấn hàng vào chiến trường. Năm 1966, chiếc xe được đưa về trạm 34 do đồng chí Hồng, tiểu đội trưởng sử dụng thồ hàng vào, chở thương binh ra. Hai năm 1969 - 1970 đã chở được 50 thương binh, 450 ba lô, 1.000 kg lương thực, thực phẩm, tiết kiệm được 500 công cáng bộ.

        -   Chiếc bao gùi đầu tiên dùng để gùi hàng vào chiến trường làm bằng vải bạt dài 0,7 m, rộng 0,4m đã cũ do đồng chí Thái, đại đội 3, sử dụng vận chuyển hàng. Tính đến ngày 15/3/1970 (khi đưa về nhà truyền thống), chiếc bao đó đã cùng nhiều chủ nhân chuyển được 50 tấn hàng, 915 kg công văn, thư từ đến chiến trường. Chiếc gùi đã bị rách nhiều lỗ nhỏ, có 5 lỗ rách to được vá lại nhiều lần.

        -   Ngày 20/8/1959, chuyến hàng gùi bộ đầu tiên được giao cho chiến trường là vũ khí, công văn tài liệu bí mật.

        -   Ngày 9/8/1964, ngày đầu tiên Trung đoàn 98 đơn vị Anh hùng thực hiện mở đường cơ giới lên Trường Sơn.

        -   Ngày 25/10/1965, đoàn xe ô tô đầu tiên chở hàng vào chiến trường, mở đầu giai đoạn vận tải cơ giới trên Trường Sơn.

        -   Ngày 24/7/1965, tiểu đoàn 20 cao xạ bắn rơi chiếc máy bay đầu tiên trên tuyến.

        -   Đơn vị bắn rơi nhiều máy bay nhất trên tuyến là tiểu đoàn 36 cao xạ (E28), bắn rơi 157 máy bay Mỹ.

        -   Đại đội 4 súng máy 12,7 ly là đơn vị hai lần Anh hùng, bắn rơi 156 máy bay, bình quân mỗi chiến sỹ bắn rơi 2 máy bay.

        -   Ngày 3/3/1971, toàn tuyến bắn rơi 16 chiếc, riêng D28 hạ 8 chiếc.

        -   Ngày 5/3/1971, toàn tuyến bắn rơi 40 chiếc, riêng D24 anh hùng hạ tại chỗ 19 chiếc.

        -   Ngày 18/2/1971, trong 25 phút chiến đấu, D24 hạ tại chỗ 18 máy bay Mỹ (cả phản lực và trực thăng).

        -   Ngày 16/6/1973, hai đồng chí Nguyễn Văn Thể và Lê Văn Thái (thông tin 470) hạ tại chỗ 1 máy bay bằng 2 viên đạn AK.

        -   Trong mùa khô 1969 - 1970 đồng chí Bùi Xuân Nơ (chiến sỹ công binh) hạ tại chỗ 1 máy bay F4 bằng 9 viên đạn súng trung liên.

        -   Anh hùng Nguyễn Viết Sinh gần 6 năm làm nhiệm vụ gùi, thồ, vận chuyển hàng vượt Trường Sơn. Tổng cộng chặng đường anh vượt bằng độ dài vòng quanh trái đất. 5 năm kể từ khi nhập ngũ cho tới lúc bị thương ở Tà Khống (đầu năm 1966), hầu như anh không ốm và nghỉ ngày nào.

        -   Dấu chân lõm sâu trong thớ đá: cuối năm 1966, ta mở đường 20 (đường Quyết thắng), thì đường giao liên chạy song song cũng được hình thành, các trạm giao liên T6, T7, T8 được lập lên, nối thành hệ thống giao liên hoàn chỉnh, ớ trước trạm T6, địa thế hiểm hóc, có một hòn đá bên cạnh suối, bất cứ ai đi qua cũng phải đặt chân lên đó. Hàng triệu dấu chân ngày nọ tiếp ngày kia lần lượt giẫm lên làm cho hòn đá lõm hẳn xuống in rõ dấu chân người.

        -   Trong chiến dịch phản công chống cuộc hành quân “Lam Sơn 719” của địch (3/1971), các lực lượng bộ đội Trường Sơn đã bắn rơi 365 máy bay, diệt 8.105 tên, bắt sống 1.160 tên địch, phá hủy 136 xe tăng, xe cơ giới và 86 khẩu pháo.

        -   Trong 8 năm chiến đấu ở Trường Sơn, Trung đoàn 98 công binh - đơn vị anh hùng đã mở được 2.000 km đường ô tô, 500 km đường giao liên, khai thông 200 km đường sông, bắc 400 cầu, bắn rơi 38 máy bay, diệt 137 tên biệt kích, thám báo.

        Suốt 16 năm bền bỉ và anh dũng chiến đấu, Bộ đội Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh đã hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh lịch sử mà Đảng, quân đội, nhân dân giao phó, thực hiện thắng lợi sự chi viện của hậu phương lớn miền Bắc xã hội chủ nghĩa cho tiền tuyến lớn miền Nam, đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

        Lịch sử Đoàn 559 - Binh đoàn Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh gắn liền với toàn bộ tiến trình của cuộc kháng chiến chống Mỹ - những năm tháng chiến đấu quyết liệt nhất, hào hùng nhất và chiến thắng vĩ đại nhất của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ 20.

        Đó là lịch sử khai phá và phát triển, giữ vững và phát huy vai trò, tác dụng của hệ thống đường chiến lược từ hậu phương lớn ra tiền tuyến lớn. Từ những ngày đầu soi đường, mở lối tổ chức gùi thồ, giao liên, len lỏi qua rừng rậm, cheo leo bên sườn núi đá cao, địa hình phức tạp, khí hậu nghiệt ngã cho đến giai đoạn địch đánh phá huỷ diệt, ngăn chặn ác liệt lớp lớp cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong nam và nữ đã “xẻ dọc” Trường Sơn, bắc cầu làm ngầm qua sông, suối xây dựng nên hệ thống đường vận tải và hành quân cơ giới với tổng chiều dài gần 17.000km gồm nhiều trục dọc trục ngang nối từ miền Bắc vào tới các chiến trường miền Nam, Trung - Hạ Lào, đông bắc Cam-pu-chia. Quá trình mở đường cũng là quá trình chiến đấu vô cùng quả cảm và mưu trí của tất cả các lực lượng trên tuyến, làm thất bại và vô hiệu hóa cuộc chiến tranh huỷ diệt bằng vũ khí công nghệ cao của đế quốc Mỹ, làm giảm bớt và khắc phục sự phá hoại của thiên nhiên để giữ vững các con đường, bảo đảm thông suốt liên tục, tạo thế trận liên hoàn vững chắc của hệ thống đường chi viện chiến lược từ hậu phương lớn ra tiền tuyến lớn. Cùng với việc xây dựng hệ thống đường vận tải cơ giới, bộ đội Trường Sơn đã xây dựng trên 3.000km đường giao liên, gần 1.350km đường thông tin tải ba, 14.000km đường thông tin hữu tuyến dây bọc và thiết bị tiếp sức, 1.400km đường ống dẫn xăng dầu, hàng trăm ki-lô-mét đường kho, tạo nên một hạ tầng cơ sở đồng bộ, liên hoàn vững chắc đảm bảo thực hiện chi viện chiến lược thắng lợi.

        Đó là lịch sử tổ chức, chỉ huy và thực hành vận tải chiến lược, bảo đảm hành quân đường dài, quy mô ngày càng lớn từ hậu phương ra tiền tuyến của tất cấ'các lực lượng trên tuyến, đáp ứng kịp thời mọi nhu cầu về lực lượng vũ khí và vật chất của các chiến trường trong các giai đoạn chiến tranh. Từ những ngày đầu các chiến sĩ giao liên “đi không dấu” hàng gùi trên lưng, súng giao cho chiến trường từng khẩu, dần dần trở thành đội quân nhiều binh chủng: vận tải, phòng không, bộ binh, công binh, giao liên chuyển thương, thông tin... được tổ chức chỉ huy thống nhất trên toàn tuyến và trên từng cung chặng, lấy vận tải cơ giới làm trung tâm, trong tình huống nào cũng “mở đường mà tiến, đánh địch mà đi”, lấy chiến tranh chống ngăn chặn để đánh thắng chiến tranh ngăn chặn của địch, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chi viện cho các chiến trường.

        Suốt 16 năm không một ngày ngưng nghỉ trước sự đánh phá ngăn chặn ác liệt của kẻ thù, bộ đội vận tải đã chuyển được trên một triệu tấn vật chất, vũ khí giao các chiến trường và bảo đảm chỉ huy hành quân cho hơn hai triệu lượt người vào chiến trường hoặc ra miền Bắc, vận chuyển cơ động 10 lượt sư đoàn, 13 quân đoàn, hộ tống 90 đoàn binh khí kỹ thuật tham gia các chiến dịch, góp sức và tiếp sức cho các chiến trường đánh bại từng chiến lược chiến tranh của địch, giành thằng lợi từng bước và cuối cùng dốc toàn lực trực tiếp tham gia Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 mà đỉnh cao là chiến dịch Hồ Chí Minh, cùng các chiến trường giành thắng lợi hoàn toàn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

        Đó là lịch sử chiến đấu và chiến thắng một phương thức chiến tranh mới - chiến tranh ngăn chặn bằng không quân và bộ binh với trang bị kỹ thuật điện tử và vũ khí công nghệ cao của đế quốc Mỹ, trên một hướng chiến trường trọng yếu của cuộc kháng chiến. Khởi xướng từ một lý thuyết phản cách mạng: “Có thể bóp chết một cuộc cách mạng bằng cắt đứt nguồn chi viện từ bên ngoài cho cuộc cách mạng ấy. Với tính toán của bộ óc “điện tử”, giới quân sự Mỹ, Lầu năm góc cho rằng: “Ngăn chặn được chi viện của miền Bắc, ngăn được đường Trường Sơn, chiến tranh sẽ kết thúc, thắng lợi sẽ thuộc về Mỹ”. Từ ảo tưởng đó, Trường Sơn trở thành mục tiêu đánh phá ngăn chặn hàng đầu của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam, một chiến trường bị đánh phá huỷ diệt tàn khốc. Trên 4 triệu tấn bom đạn của địch đã được ném xuống tuyến đường. Mỗi cung đường đều trở thành một mặt trận. Mỗi cửa khẩu, điểm vượt sông, nơi địa hình phức tạp dễ bị chia cắt đều trở thành trọng điểm bị đánh phá ác liệt. Mỗi đêm lên mặt đường của các đơn vị công binh, thanh niên xung phong, mỗi chuyến xe chở hàng vào chiến trường của các chiến sĩ lái xe đều là những trận chiến đấu cực kỳ căng thẳng, quyết liệt. Núi đồi bị san phẳng. Rừng đại ngàn bị cháy trụi, nhiều đoạn đường hầu như không còn dấu vết. Hai vạn cán bộ, chiến sĩ Trường Sơn anh dũng hy sinh, 3 vạn người bị thương, khoảng 14.500 lần chiếc xe máy các loại, 400 lần khẩu pháo, 9 vạn tấn hàng bị phá hỏng và phá hủy.

----------------
* Đầu bài do ban biên tập đặt

        Song vì miền Nam ruột thịt, vì độc lập và thống nhất đất nước, cán bộ, chiến sĩ các lực lượng trên tuyến đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh đã lấy mặt đường làm trận địa, anh dũng và mưu trí đánh trả 151.133 trận đánh phá của không quân địch, bắn rơi 2.455 máy bay các loại. Đồng thời đã đánh bộ binh địch 2.500 trận lớn nhỏ, diệt 18.740 tên, làm thất bại cuộc chiến tranh huỷ diệt và ngăn chặn bằng vũ khí tối tân hiện đại, dai dẳng, ác liệt, quy mô lớn chưa từng có của đế quốc Mỹ, giữ vững tuyến chi viện chiến lược thông suốt trong mọi tình huống, góp phần phát huy vai trò quyết định của miền Bắc, căn cứ địa cách mạng cả nước, phát huy vai trò của hậu phương lớn đối với các chiến trường miền Nam; trực tiếp góp phần đẩy mạnh chiến tranh cách mạng, cùng quân và dân cả nước đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược quy mô lớn của tên đế quốc mạnh nhất trong thế kỷ 20, giải phóng hoàn toàn miền Nam.

        Lịch sử Đoàn 559 - Binh đoàn Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh còn là lịch sử xây dựng và phát huy vai trò của một hướng chiến trường trọng yếu, một căn cứ chiến lược đối với chiến trường ba nước Đông Dương, vừa thường xuyên cung cấp lực lượng vật chất cho các chiến trường, vừa trực tiếp chiến đấu với không quân và bộ binh địch, thực hiện yêu cầu phối hợp giữa các chiến trường theo sự chỉ đạo của chiến lược thu hút và phân tán một bộ phận quan trọng lực lượng, bom đạn của địch, góp phần tăng cường liên minh chiến đấu giữa quân và dân ba nước Việt Nam - Lào - Cam-pu-chia cùng chống kẻ thù chung là đế quốc Mỹ xâm lược.

        Thực tiễn lịch sử cho thấy, hệ thống đường chi viện chiến lược trên dãy Trường Sơn thời kỳ kháng chiến chống Mỹ không chỉ là con đường nối liền giữa hai miền của đất nước, giữa hậu phương lớn với các chiến trường ba nước Đông Dương, mà còn mang tính chất chức năng như một chiến trường hoàn chỉnh, một căn cứ chiến lược của ba nước Đông Dương. Ở đây, Bộ đội Trường Sơn không chỉ là binh đoàn vận tải bộ đội hợp thành mà còn là lực lượng tác chiến tại chỗ hùng mạnh, một binh đoàn dự bị chiến lược của Bộ ở sát chiến trường chủ yếu có vai trò quan trọng trong các đòn chiến lược quyết định của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Nhà báo phương Tây - Van Geirt trong cuốn sách “Đường mòn Hồ Chí Minh” đã nhận xét: Đường mòn Hồ Chí Minh không chỉ là một con đường tiếp tế. Nó là biểu tượng của cả cuộc chiến tranh Việt Nam. Nó không chỉ là một con đường cụ thể mà là một luồng tư tưởng.

        Lịch sử Đoàn 559 - Binh đoàn Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh cũng là lịch sử về chủ nghĩa anh hùng cách mạng sáng ngời của tập thể cán bộ, chiến sĩ cực kỳ mưu trí, dũng cảm được hun đúc bởi tư tưởng lớn “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”, bởi ý chí gang thép “Tất cả vì giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, tất cả cho chiến trường, tất cả vì nghĩa vụ quốc tế”. Là lịch sử vận dụng sáng tạo khoa học, nghệ thuật quân sự: đánh giá đúng địch - ta, lợi dụng thiên thời, địa lợi, nhân hòa, tổ chức thế trận vận tải, xây dựng lực lượng bộ đội hợp thành, định hình chiến thuật tác chiến các binh chủng, tổ chức chiến dịch vận tải bằng sức mạnh chiến đấu hiệp đồng binh chủng. Chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tư duy khoa học, nghệ thuật quân sự của bộ đội Trường Sơn những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, cứu nước là động lực chủ yếu trực tiếp đem lại thắng lợi to lớn của tuyến chi viện chiến lược.
Một tập thể bộ đội Trường Sơn gang thép cùng 81 đơn vị từ cấp đại đội đến cấp sư đoàn và 48 cán bộ, chiến sĩ các binh chủng thuộc Bộ tư lệnh Trường Sơn được Đảng và Nhà nước tuyên dương công trạng, tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân là minh chứng cho những gì mà Bộ đội Trường Sơn đã thực hiện. Đó là phần thưởng cao quý góp phần tô thắm truyền thống quang vinh của quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.


        16 năm xây dựng, chiến đấu và thực hiện nhiệm vụ chi viện chiến lược, Đoàn 559 - Binh đoàn Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh đã “lớn mạnh nhanh chóng, lập công đặc biệt xuất săc”¹ và có những cống hiến lịch sử đối với thắng lợi vĩ đại của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

        Khát vọng độc lập thống nhất đất nước của toàn dân, tư tưởng: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành sức mạnh chiến thắng hào hùng của Bộ đội Trường Sơn trên đường Hồ Chí Minh.

        Thắng lợi của cuộc chiến đấu vĩ đại ấy là thắng lợi của tư tưởng, quan điểm, đường lối cách mạng của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị; sự lãnh đạo chặt chẽ của Chính phủ, Quân uỷ Trung ương và Bộ Quốc phòng; sự chỉ đạo sát sao và đốc lòng giúp đỡ của Bộ Tổng tham mưu, Tổng cuc Chính tri, đặc biệt là của Tổng cục Hậu cần; sự chỉ đạo và giúp đỡ của các Bộ trong Chính phủ, nhất là Bộ Giao thông vận tải, Ủy ban kế hoạch nhà nước; sự chăm lo đùm bọc, tiếp thêm sức mạnh của nhân dân cả nước, nhất là nhân dân Quảng Bình, Quảng Trị, Vĩnh Linh; sự phối hợp và giúp đỡ của các chiến trường, các quân binh chủng nhất là Quân chủng Phòng không - Không quân, Binh chủng Công binh, Thông tin; sự giúp đỡ quý báu của bạn bè quốc tế nhất là Liên Xô, Trung Quốc, đặc biệt là tình đoàn kết chiến đấu của hai nước Lào và Cam-pu-chia anh em là cội nguồn mọi thắng lợi của Binh đoàn Trường Sơn trong công cuộc thực hiện sự chi viện chiến lược giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.


--------------------
1. Lời tuyên duơng công trạng bộ đội Trường Sơn của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

        Lần đầu tiên trong lịch sử kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc ta xuất hiện một hệ thống đường chi viện chiến lược, một tổ chức lực lượng gồm nhiều binh chủng hợp thành, thực hiện phương thức vận tải cơ giới đường dài bằng sức mạnh tổng hợp trong điều kiện địa hình thời tiết phức tạp và chiến đấu chống chiến tranh ngăn chặn bằng vũ khí công nghệ cao, kỹ thuật điện tử tinh vi cùng những biện pháp đánh phá tổng hợp của địch. Bên cạnh những cống hiến lớn, trực tiếp góp phần vào thắng lợi vĩ đại của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, hoạt động xây dựng, chiến đấu và vận tải chi viện chiến lược của Đoàn 559 - Bộ đội Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh đã để lại những kinh nghiệm lịch sử vô cùng quý báu, những giá trị sáng tạo mới về khoa học và nghệ thuật quân sự:

        QUÁN TRIỆT ĐƯỜNG LỐI CHIẾN LƯỢC CHỐNG MỸ CỨU NƯỚC CỦA ĐẢNG. THỰC HIỆN NGHIÊM CHỈNH, CHỦ ĐỘNG, SÁNG TẠO CÁC NGHỊ QUYẾT CỦA TRUNG ƯƠNG ĐẢNG, BỘ CHÍNH TRỊ, QUÂN UỶ TRUNG ƯƠNG, CHỈ THỊ, MỆNH LỆNH CỦA CHÍNH PHỦ; BỘ TỔNG TƯ LỆNH LÀ NGUYÊN TẮC CƠ BẢN ĐỂ TỔ CHỨC VÀ THỰC HIỆN THẮNG LỢI NHIỆM VỤ CHI VIỆN CHIẾN LƯỢC.

        Là tuyến vận tải chiến lược chi viện chiến trường, hình thành và phát triển trong cuộc chiến tranh giải phóng quy mồ ngày càng lớn và trong bối cảnh quốc tế có những diễn biến phức tạp..., việc tổ chức, xây dựng lực lượng, mọi hoạt động mở đường, chiến đấu và vận tải... đều phải căn cứ vào tình hình nhiệm vụ cụ thể của cách mạng trong từng giai đoạn; quán triệt sâu sắc chủ trương và sự chỉ đạo chiến lược của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Quân uỷ Trung ương; thực hiện nghiêm chỉnh, chủ động và sáng tạo mọi chỉ thị, mệnh lệnh của Chính phủ, Bộ Tổng tư lệnh, mới có thể giành thắng lợi trong thực hiện nhiệm vụ chi viện chiến lược, kịp thời đáp ứng nhu cầu của các chiến trường.

        Khi cách mạng miền Nam chuyển sang thế tiến công, tiến hành đấu tranh chính trị có vũ trang tự vệ, Trung ương Đảng và Bộ Chính trị đã có quyết định mở đường chi viện chiến lược. Nhưng do tình hình cụ thể những năm đó, các lực lượng trên tuyến mới tổ chức soi tìm đường, đặt trạm, đưa quân đi lẻ và gùi thồ nhỏ bằng phương thức bí mật đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng...”

        Đầu những năm 60, khi cách mạng miền Nam từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, ta đã kịp thời lật cánh sang tây Trường Sơn, phối hợp với lực lượng của bạn đánh địch, giải phóng một số vùng, mở tuyến chi viện mới, từng bước đưa vận tải cơ giới vào tuyến.

        Khi chiến tranh lan rộng ra cả nước, đế quốc Mỹ chuyển sang chiến lược “chiến tranh cục bộ”, ồ ạt đưa quân viễn chinh vào miền Nam và dùng không quân, hải quân đánh phá, ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc, các lực lượng trên tuyến đã được phát triển lên quy mô lớn, thực hiện “mở đường mà tiến, đánh địch mà đi’, lấy vận tải cơ giới bằng sức mạnh binh chủng hợp thành trên toàn tuyến làm chủ yếu bảo đảm cho các chiến trường phát triển lực lượng, giữ vững và đẩy mạnh chiến lược tiến công, đánh bại các cuộc phản công quy mô lớn của địch.

        Chiến tranh phát triển, quân và dân ta trên các chiến trường liên tiếp mở các chiến dịch, các cuộc tiến công chiến lược; các lực lượng, phương thức vận tải chi viện cũng được phát triển lên quy mô mới, vừa tổ chức lực lượng, thực hành vận tải chi viện chiến lược, vừa tổ chức phục vụ trực tiếp cho các chiến dịch.

        Khi cục diện chiến trường, tương quan lực lượng đã thay đổi có lợi cho ta, đặc biệt là sau thắng lợi “đánh cho Mỹ cút”, Hiệp định Pa-ri được ký kết, tuyến đường Hồ Chí Minh đã phát triển nhanh chóng, toàn diện, quy mô lớn trên tất cả các mặt, tạo thêm căn cứ và là một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết định để Bộ Chính trị và Quân uỷ Trung ương hạ quyết tâm, xây dựng kế hoạch chiến lược giải phóng hoàn toàn miền Nam, đủ sức đảm bảo cho quân và dân cả nước thực hiện thắng lợi cuộc tổng tiến công và nổi dậy thần tốc, giành thắng lợi hoàn toàn cho cuộc kháng chiến chống Mỹ,

        XÂY DỰNG CON NGƯỜI CÓ Ý CHÍ QUYẾT CHỊẾN, QỤYỂT THẮNG, CÓ DŨNG, CÓ MƯU, CÓ TRÌNH ĐỘ NĂNG LỰC HÀNH ĐỘNG LÀ YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH THẮNG LỢI.

        Trong cuộc chiến đấu quyết liệt với cuộc chiến tranh ngăn chặn bằng vũ khí kỹ thuật hiện đại và những thủ đoạn thâm hiểm của địch; trên chiến trường rừng núi xa hậu phương, để vượt qua những thử thách nghiệt ngã đầy hy sinh, gian khổ, thiếu thốn, bệnh tật..., vấn đề xây dựng ý chí quyết chiến, quyết thắng cho cán bộ, chiến sĩ trên toàn tuyến, xây dựng tổ chức, hạt nhân là tổ chức Đảng vững mạnh, xây dựng những con người, mà nòng cốt là cán bộ đảng viên có bản lĩnh kiên cường, dũng cảm và mưu trí, có đủ năng lực, có trình độ kỹ thuật, chiến thuật, tổ chức chỉ huy để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ là nhân tố có ý nghĩa quyết định thắng lợi, là nội dung cơ bản có tầm quan trọng hàng đầu của công tác Đảng, công tác chính trị.

        Xây dựng con người, trước hết là giác ngộ sâu sắc tinh thần yêu nước, lý tưởng cách mạng, tình hình và nhiệm vụ làm cho cán bộ, chiến sĩ các lực lượng trên tuyến đường Hồ Chí Minh toàn tâm, toàn ý, muôn người như một, tập trung về một hướng, nhằm thẳng một mục tiêu, suy nghĩ và hành động bằng sức mạnh thôi thúc từ trái tim: “Tất cả vì giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước”; “Tất cả cho chiến trường”, “Tất cả vì nghĩa vụ quốc tế cao cả” là giáo dục chủ nghĩa anh hùng cách mạng, coi hy sinh, chịu đựng, quả cảm, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, nhân ái, đoàn kết và kỷ luật là nhân cách sống, lao động và chiến đấu của mỗi con người trên tuyến Trường Sơn... Đó cũng là nội dung cơ bản nhất, được quán triệt sâu sắc, thống nhất tuyệt đối trong các hội nghị quân chính, các kỳ sinh hoạt chi bộ, chi đoàn, các đợt sinh hoạt chính trị, các đợt thi đua đột kích và tổng công kích.

        Cùng với việc nâng cao trình độ chính trị, tư tưởng, tình cảm cách mạng, ý chí chiến đấu cho bộ đội, Đảng ủy và Bộ tư lệnh Trường Sơn rất chú trọng đến việc nâng cao năng lực, trình độ khoa học, kỹ thuật, chiến thuật, làm cho bộ đội nhất là cán bộ có năng lực đánh giá đúng địch ta, biết bày mưu kế đánh địch và thắng địch. Toàn bộ nội dung và phương hướng xây dựng con người được khái quát thành phương châm chỉ đạo hoạt động của từng lực lượng:

        Bộ đội công binh, thanh niên xung phong, công nhân giao thông “Tường đồng vách sắt”, kiên cường trụ bám cầu đường, trọng điểm, coi “mặt đường là trận địa”, đường chưa thông công binh chưa nghỉ, trong tình huống nào cũng kiên quyết mở đường mà tiến, đánh địch mà đi”.

        Bộ đội vận tải cơ giới “Gan vàng dạ ngọc”, còn người lái còn xe, xe trước bị đánh cháy, xe sau tiến lên luôn phấn đấu để tăng chuyến vượt cung, đưa nhanh và đủ hàng đến đích.

        Bộ đội pháo cao xạ “Đánh giỏi bắn trúng” kiên cường trụ bám trọng điểm, quay nòng pháo theo bánh xe lăn, thực hiện đánh mạnh, tiêu diệt máy bay địch và bảo vệ mục tiêu.

        Các đơn vị bộ binh luôn bám sát địch, đánh chắc, tiêu diệt gọn giải phóng đất đai, bảo vệ dân, bảo vệ kho tàng và sở chỉ huy, làm tốt chính sách thương binh - liệt sĩ, bắt tù hàng binh, thu chiến lợi phẩm, góp phần bảo vệ vững chắc tuyến chiến lược và phát huy vai trò của căn cứ chiến lược.

        Các đơn vị làm nhiệm vụ vận động quần chúng và chuyên gia giúp bạn, xây dựng cơ sở, luôn luôn nêu cao tinh thần quốc tế trong sáng, góp phần tăng cường tình hữu nghị đặc biệt Việt - Lào.

Bộ đội giao liên chuyển thương “đôi chân vạn dặm”, tận tình với đồng chí, tận nghĩa với chiến trường, thực hiện khẩu hiệu đường hành quân “trên không va, dưới không vấp, leo dốc có bậc, qua suối có cầu”, nấu ăn không khói, nằm ngủ không ướt, không muỗi, đảm bảo quân đến chiến trường, thương binh về hậu phương nhanh gọn, an toàn, có sức khoẻ. Bộ đội thông tin liên lạc coi “dây như ruột”, coi “cột như xương”, mạng lưới thông tin như hệ thống tuần hoàn từ tim đến khắp cơ thể, trong tình huống nào cũng bảo đảm thông suốt liên tục, có chất lượng, góp phần bảo đảm cho chỉ huy và hiệp đồng các lực lượng trên toàn tuyến.

        Lực lượng quân y tận tình cứu chữa kịp thời thương bệnh binh trên tuyến, phục vụ thương bệnh binh qua tuyến như những “người mẹ hiền”.

        Các lực lượng bảo đảm kỹ thuật xe, máy, súng, pháo ... thường xuyên bám sát các đoàn xe, các trận địa, lấy bảo dưỡng thường xuyên và sửa chữa tại chỗ là chính, góp phần nâng cao hệ số kỹ thuật và hiệu quả hoạt động của các phương tiện.
Ý chí quyết chiến, quyết thắng được nuôi dưỡng phát huy và được vận dụng thích hợp đối với từng lực lượng, trở thành sức mạnh vật chất, với những sáng tạo vô cùng phong phú trong hành động cụ thể của mỗi đơn vị, mỗi cán bộ, chiến sĩ trên tuyến đường mang tên Bác.

        XÁC ĐỊNH ĐÚNG VỊ TRÍ, TẦM QUAN TRỌNG CỦA CƠ SỞ HẠ TẦNG, LẤY XÂY DỰNG MẠNG ĐƯỜNG GIAO THÔNG VÀ THÔNG TIN ĐI TRƯỚC MỘT BUỚC LÀ VẤN ĐỂ SỐNG CÒN CỦA TUYẾN CHI VIỆN CHIẾN LƯỢC - ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH; đồng thời là khâu đột phá đầu tiên bảo đảm cho vận tải cơ giới lớn và chiến đấu chống chiến tranh ngăn chặn ác liệt của địch.

        Ngay từ khi có chủ trương chi viện chiến lược miền Nam, Bộ Chính trị và Quân uỷ Trung ương đã đặt nhiệm vụ mở đường, bảo vệ đường là vấn đề tiên quyết đồng thời quyết định các trục đường vào Nam đều xuất phát từ tỉnh Quảng Bình, chạy theo các tỉnh đông tây Trường Sơn vào đến ngã ba biên giới nam Đông Dương. Đây là quyết định thể hiện tầm nhìn chiến lược chuẩn xác. Tuyến chiến lược xuất phát từ Quảng Bình chạy theo hướng đó, sẽ nằm ở vị trí trung tâm giữa các chiến trường miền Nam và chiến trường nước bạn, độ dài của trục đường được rút ngắn, chính diện rộng, địa hình nhiều chỗ tương đối bằng phẳng, có nhiều rừng già che khuất, thuận lợi cho việc xây dựng các căn cứ tập kết kho tàng, phương tiện, binh khí kỹ thuật, xe, pháo, lại có điều kiện mở các đường ngang vào các chiến trường miền Nam, Trung-Hạ Lào và đông bắc Cam-pu-chia.

        Trong chiến tranh, việc xây dựng cầu đường đi trước một bước không những là yêu cầu của nhiệm vụ thực hiện chi viện chiến lược mà còn là một trong những biện pháp quan trọng bậc nhất để cản phá sự ngăn chặn chia cắt của không quân kể cả bộ binh địch. Vì vậy quá trình hình thành và phát triển tuyến chi viện chiến lược là quá trình bộ đội Trường Sơn liên tục mở đường: đường dọc, đường ngang, đường vòng, đường tránh, đường tây Trường Sơn, đường đông Trường Sơn, hình thành một mạng đường hàng vạn ki-lô-mét liên hoàn vững chắc, chạy từ hậu phương lớn miền Bắc đến tiền tuyến lớn miền Nam, chiến trường Trung - Hạ Lào, đông bắc Cam-pu-chia. Một mạng đường mà phương Tây ví là “trận đồ bát quái xuyên rừng rậm”, địch không sao cắt đứt được.

        Xây dựng cơ sở hạ tầng, trước hết là xây dựng mạng đường giao thông với phương châm cầu đường đi trước một bước là một bài học vừa mang tính chiến lược, vừa mang tính chiến thuật, đảm bảo thắng lợi cho nhiệm vụ thực hiện chi viện chiến lược và phục vụ chiến dịch trong kháng chiến chống Mỹ.

        Tổ chức vận tải cơ giới trong điều kiện chiến tranh ngăn chặn của địch, mạng thông tin chí huy là một công trình cơ sở hạ tầng có ý nghĩa quan trọng giống như hệ thần kinh từ bộ não chạy khắp cơ thể. Không có nó không thể chỉ huy chống chiến tranh ngăn chặn bằng sức mạnh bộ đội hợp thành được.

        Những năm 1965 - 1966, khi bước vào vận chuyển với quy mô toàn tuyến, ta gặp khó khăn rất lớn trong tổ chức chỉ huy gây nên tổn thất lớn, hiệu quả vận tải thấp, một phần là do chưa kịp xây dựng hoàn chỉnh mạng thông tin theo yêu cầu.

        Từ năm 1967, Bộ tư lệnh 559 đã tập trung xây dựng tuyến thông tin tải ba nối với trạm cơ vụ A72 của Bộ tư lệnh Thông tin liên lạc (đặt tại Lệ Thủy, Quảng Bình). Đến năm 1971, hệ thống đường thông tin dây trần đã kéo dài trên suốt trục dọc tuyến chi viện chiến lược, với tổng chiều dài trên 1 .OOOkm, bảo đảm liên lạc vững chắc, thông suốt, bí mật, có chất lượng giữa Bộ tư lệnh với các đơn vị trên toàn tuyến. Sau khi Hiệp định Pa-ri được ký kết, cùng với công trình xây dựng đường đông Trường Sơn, đường thông tin tải ba được kéo đến nam Tây Nguyên (Đắc Lắc) vào miền Đông Nam Bộ (Bù Đăng). Cùng với mạng thông tin vô tuyến, đường thông tin tải ba xuyên Bắc - Nam đã thực hiện xuất sắc chức năng vừa phục vụ cho chỉ đạo, chỉ huy chiến lược (giữa Trung ương và các chiến trường), vừa đảm bảo chỉ huy thông suốt các ỉực lượng trên toàn tuyến trong điều kiện hoạt động chiến đấu của các binh chủng hợp thành cũng như xử lý kịp thời tình huống đột xuất ở mọi nơi, mọi lúc trên toàn tuyến. Cùng với việc mở đường vận tải cơ giới và xây dựng mạng thông tin, hộ thống đường ống xuyên Bắc - Nam qua địa bàn Trường Sơn là cơ sở hạ tầng của việc chuyển tải xăng dầu cung cấp cho các chiến trường ta, bạn và các lực lượng vận tải, là một sáng tạo chiến lược. Từ năm 1968 đến năm 1975 khi chiến tranh ngăn chặn ở mức cao nhất, Quân uỷ Trung ương chỉ đạo xây dựng tuyến đường ống từ tỉnh Quảng Bình (nối với tuyến đường ống quốc gia từ cảng Cái Lân - Quảng Ninh) vượt sang tây Trường Sơn kéo thẳng xuống biên giới ba nước; sau đó mở thêm tuyến đường ống ở đông Trường Sơn qua Hướng Hóa xuống Sa Thầy (tỉnh Kon Tum) vào đến Bù Gia Mập (tỉnh Bình Phước). Lần đầu tiên trong lịch sử chiến tranh hiện đại của thế kỷ 20, một tuyến đường ống xuyên rừng núi dài hàng nghìn ki-lô-mét xuất hiện trên tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn, tạo nên một phương thức vận tải nhiên liệu lỏng hiện đại, nhanh, tiết kiệm, an toàn, đáp ứng nhu cầu vận tải cơ giới quy mô lớn, cơ động binh khí kỹ thuật, đảm bảo nhu cầu cho các chiến trường và có dự trữ. Đó là một thành công lớn của trí tuệ, ý chí và tài năng của con người Việt Nam trong tổ chức thực hiện chi viện chiến lược.

        TRONG CÔNG CUỘC CHI VIỆN CHIẾN LƯỢC TỪ HẬU PHƯƠNG LỚN MIỀN BẮC ĐẾN TIẾN TUYÉN LỚN MIỀN NAM NHẰM ĐÁNH THẮNG CUỘC CHIẾN TRANH XÂM LƯỢC CỦA ĐẾ QUỐC MỸ - CƯỜNG QUỐC ĐẾ QUỐC CHỦ NGHĨA, NHẤT THIẾT PHẢI KHẲNG ĐỊNH VẠN TẢI CƠ GIỚI LÀ PHƯƠNG THỨC CHỦ YẾU NẰM TRONG THẾ BẢO ĐẢM CỦA BỘ ĐỘI HỢP THÀNH.

        Từ năm 1965 ta phát triển vận tải cơ giới trên địa bàn tây Trường Sơn. Vì hòa bình chuyển sang chiến tranh tương đối nhanh, nên ta chưa có kinh nghiệm, chưa có đủ các điều kiện để khắc phục khó khăn về cầu đường và chống trả sự đánh phá, ngăn chặn của không quân địch, dẫn đến tổn thất lớn về người và phương tiện. Trước tình hình đó trong lãnh đạo nảy sinh các ý kiến khác nhau. Có người cho rằng ta khó chống đỡ nổi sự đánh phá của địch và sự phá hoại của thời tiết. Vì vậy nên quay lại phương thức vận tải thô sơ. Quân ủy Trung ương, Bộ Tổng tư lệnh đã khẳng định phải lấy vận tải cơ giới là chính mới đảm bảo cho chiến trường đánh to thắng lớn. Vấn đề chính là tìm ra nguyên nhân và biện pháp khắc phục sự đánh phá ngăn chặn của địch và thời tiết.
Quán triệt quan điểm đó, bộ đội vận tải chiến lược trên tuyến Trường Sơn đã phát triển không ngừng từ quy mô nhỏ đến qui mô lớn, từ hình thức tiểu đoàn xe trực thuộc binh trạm đến trung đoàn xe cơ động trực thuộc Bộ tư lệnh khu vực. Những năm cuối chiến tranh, nhằm đáp ứng yêu cầu tạo thời cơ giành thắng lợi ở chiến trường miền Nam, bộ đội vận tải cơ giới đã phát triển lên hai sư đoàn ô tô và một số trung đoàn ô tô độc lập trực thuộc Bộ tư lệnh Trường Sơn, được trang bị trên 6.000 xe vận tải, tạo nên quả đấm quyết định trong thực hiện chi viện chiến lược bảo đảm cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975, đồng thời cơ động các quân đoàn thần tốc đánh đòn quyết định chiến lược thực hành chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng.

        Trong quá trình thực hiện chi viện chiến lược, bộ đội vận tải cơ giới không thể “đơn thương độc mã” trên đường mà phải có sức mạnh bảo vệ và phối hợp hoạt động của bộ đội hợp thành.

        Bộ đội cao xạ phải đủ mạnh để cơ động và chốt ở các trọng điểm, đánh trả quyết liệt máy bay địch, trực tiếp bảo vệ đội hình xe, bảo vệ cầu, đường. Bộ đội công binh phải dũng cảm bám trụ mặt đường, nhất là ở các “trọng điểm”, kịp thời khôi phục hậu quả đánh phá của địch và sự phá hoại của thời tiết, bảo đảm cầu đường thông suốt. Bộ đội xe vận tải phải hành tiến theo đội hình, mật tập vượt trọng điểm bằng sức mạnh chiến đấu hiệp đồng binh chủng. Lực lượng xếp dỡ hàng, cung cấp xăng dầu, bảo đảm kỹ thuật... phải nhanh chóng “giải phóng” xe, tạo điều kiện cho đội hình xe tranh thủ thời cơ, thời gian xuất kích. Bộ đội thông tin phải giữ vững đường dây bảo đảm chỉ huy thông suốt.

        Tổ chức chỉ huy thống nhất bộ đội hợp thành là phạm trù vận dụng nghệ thuật quân sự để tạo nên sức mạnh tổng hợp trong các chiến dịch. Quy mô và mục đích có khác nhau, nhưng từ chiến thuật chiến dịch đến chiến lược đều phải hội tụ được yếu tố sức mạnh tổng hợp. Khi tương quan lực lượng ta yếu hơn địch, thì ta sử dụng có hiệu quả sức mạnh tổng hợp để dần đần chuyển hoá từ yếu sang mạnh. Khi tương quan lực lượng ta mạnh hơn địch, thì ta sử dụng sức mạnh tổng hợp binh, quân chủng hợp thành, cộng với các yếu tố cơ bản khác của thời đại, của dân tộc, của nhân dân để giành thắng lợi quyết định.

        Bộ tư lệnh Trường Sơn đã ý thức được sâu sắc yếu tố cơ bản đó. Từ định hướng về quy hoạch của Trung ương, từng giai đoạn, hàng năm, Bộ tư lệnh Trường Sơn đã căn cứ vào các yêu cầu, khả năng của ta và sự đánh phá, ngăn chặn của địch mà kiên trì tổ chức, điều chỉnh và phát triển không ngừng lực lượng bộ đội hợp thành của tuyến đường Hồ Chí Minh, mà đỉnh cao của nó là sư đoàn binh chủng.

        Năm 1965, khi tuyến đường Hồ Chí Minh chuyển sang vận tải cơ giới, tuy dưới Bộ tư lệnh có các ban chỉ huy phụ trách các tuyến với cung vận tải tương đối dài, sau đó là ban chỉ huy binh trạm phụ trách cung vận tải ngắn hơn, nhưng do thiếu thống nhất tổ chức chỉ huy bộ đội hợp thành nên không đủ sức cản phá địch và khắc phục hậu quả do địch đánh phá.

        Trên cơ sở tổng kết từ thực tiễn, phân tích sâu sắc, kết luận các nguyên nhân chủ yếu không chống trả nổi sự đánh phá của địch gây nên tổn thất lớn, hậu quả vận tải thấp, từ mùa khô 1966 - 1967, Bộ tư lệnh 559 đã tổ chức binh trạm chỉ huy thống nhất lực lượng bộ đội hợp thành (công binh, phòng không, vận tải, bộ binh, thông tin...) tạo nên bước tiến nhảy vọt về chất trong thực hiện vận tải chi viện chiến lược. Từ đó bộ đội Trường Sơn đã hội tụ được sức mạnh chặn đứng sự “làm mưa làm gió” của không quân Mỹ, thực hiện chi viện với khối lượng ngày càng lớn.

        Từ năm 1970 đến đầu năm 1973, địa bàn tuyến chi viện chiến lược được mở rộng khoảng 132.000 ki-lô-mét vuông, lực lượng các binh chủng phát triển lên gần 9 vạn quân, đầu mối trực thuộc Bộ tư lệnh Trường Sơn lên tới trên 50 đơn vị. Được sự đồng ý của Quân uỷ Trung ương và Bộ Quốc phòng, Bộ tư lệnh Trường Sơn đã lần lượt tổ chức 5 sư đoàn khu vực trên toàn tuyến. Mỗi sư đoàn khu vực phụ trách phục vụ một số hướng chiến trường. Dưới sư đoàn có các binh trạm và các trung đoàn binh chủng cơ động. Vị trí, nhiệm vụ, quy mô, cơ cấu, phạm vi của sư đoàn được xác định rõ ràng ngay từ khi thành lập nên đã đạt được tiến bộ và hiệu quả cao hơn trong các nhiệm vụ mở đường, tác chiến, vận tải, bảo đảm hành quân...

        Về mặt vận trù của vận tải quân sự chiến lược cũng như quy mô tổ chức bộ đội hợp thành thì hình thức tổ chức sư đoàn khu vực chưa phải là đỉnh cao của hiệu quả. Nhưng vào thời điểm đó, đây là tổ chức phù hợp với không gian, thời gian. Đồng thời nó cũng là một mô hình chứng minh khả năng tổ chức vận tải chiến lược trong thế bộ đội hợp thành quy mô lớn.

        Từ sau hiệp định Pa-ri được ký kết, xuất hiện thế trận mới và tương quan lực lượng mới trên chiến trường Trường Sơn, có lợi cho ta, Quân uỷ Trung ương, Bộ Quốc phòng cho phép Bộ tư lệnh Trường Sơn lần lượt tổ chức các sư đoàn ô tô cơ động vận tải, sư đoàn công binh. Đây là những sư đoàn binh chủng đầu tiên trong tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam. Việc thành lập các sư đoàn binh chủng này đã tạo ra “cú đấm tập trung” về xây dựng đường, cầu và vận tải nhằm dứt điểm gọn khối lượng lớn trước mắt trên các hướng và dự trữ cho các chiến trường theo yêu cầu chiến lược.

        Đầu năm 1974, lực lượng bộ đội hợp thành trực thuộc Bộ tư lệnh Trường Sơn đã có 9 sư đoàn binh chủng (4 sư đoàn công binh, 2 sư đoàn ô tô vận tải, 1 sư đoàn phòng không, 1 sư đoàn bộ binh, 1 đoàn chuyên gia cố vấn) và 12 trung đoàn binh chủng (không kể 5 trung đoàn cao xạ và tên lửa do Bộ phối thuộc).

        Đến giai đoạn này thì vận tải chiến lược đã đạt đỉnh cao về quy mô tổ chức binh chủng hợp thành và hiệu quả. Sức mạnh hai sư đoàn ô tô cơ động, vận tải hoạt động trong thế chiên đấu, bảo đảm của các sư đoàn công binh, phòng không đã tăng vọt, bảo đảm đầy đủ cơ sở vật chất cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975, đặc biệt đã góp phần làm nên kỳ tích: cơ động các quân đoàn dự bị chiến lược thần tốc hành quân từ Bắc vào Nam thực hiện chiến dịch Hồ Chí Minh, góp phần giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất đất nước.

        VẬN DỤNG SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ VÀO TUYẾN CHI VIỆN CHIẾN LƯỢC NHẰM ĐÁNH BẠI CUỘC CHIẾN TRANH NGĂN CHẶN CỦA KHÔNG QUÂN, BỘ BINH MỸ, THỰC HIỆN CHI VIỆN MIỀN NAM THẮNG LỢI.

        Tuyến chi viện chiến lược đường Hồ Chí Minh là một hướng chiến trường quan trọng, một nơi đọ sức thường xuyên không ngừng nghỉ giữa một bên là không quân, kể cả bộ binh Mỹ tiến hành một cuộc chiến tranh ngăn chặn vô cùng ác liệt, một bên là bộ đội Trường Sơn tiến hành cuộc chiến đấu chống ngăn chặn với tinh thần dũng cảm hy sinh vô bờ bến nhằm thực hiện bằng được nhiệm vụ chi viện chiến lược cho tiền tuyến miền Nam.

        Giải quyết vấn đề ai thắng ai trong cuộc đọ sức này không thể thuần tuý bằng biện pháp quân sự. Ai có tư duy khoa học quân sự và nghệ thuật quân sự ưu việt, người đó sẽ có khả năng chiến thắng.

        Nghệ thuật quân sự Việt Nam có những tư tưởng, nguyên tắc chung. Nhưng chỉ trở thành vũ khí sắc bén, vô địch khi được vận dụng một cách sáng tạo vào đặc điểm từng chiến trường.

        Chiến trường Trường Sơn có tính đặc thù không giống bất kỳ một chiến trường nào.

        Nhiệm vụ của bộ đội Trường Sơn là “đánh địch mà đi, mở đường mà tiến”, thực hiện bằng được sự chi viện mọi mặt của hậu phương lớn miền Bắc cho tiền tuyến lớn miền Nam nhằm đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ.

        Đối tượng kẻ thù trên chiến trường Trường Sơn là không quân Mỹ có kết hợp cả bộ binh được trang bị vũ khí tối tân nhất, tiến hành chiến tranh ngăn chặn liên tục, ác liệt nhằm cắt đứt tuyến đường, cô lập và đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ ở miền Nam đi đến tàn lụi.

        Nơi giao tranh giữa ta và Mỹ diễn ra trên địa bàn rừng núi thiên hiểm có không gian rộng lớn với chiều dài trên 1000km, chiều ngang trên 100km, xa hậu phương.

        Đánh địch, mở đường, vận chuyển, giữ đất là những nhiệm vụ trung tâm hàng đầu cùng tiến hành đồng thời một lúc. Vì vậy nghệ thuật quân sự đòi hỏi chúng ta trước hết phải hiểu rõ đối tượng nhiệm vụ, đối tượng kẻ thù và bản thân ta. Để đối phó với kẻ thù, ta phải biết tránh chỗ mạnh, đánh vào chỗ yếu của chúng. Đối với ta, phải biết phát huy cái mạnh, khắc phục chỗ yếu của mình. Để làm được việc đó Bộ tư lệnh Trường Sơn và cán bộ các cấp đã đi sát thực tế, phân tích một cách biện chứng khoa học âm mưu chiến lược thủ đoạn chiến thuật, tính năng tác dụng của các loại vũ khí mới của địch. Đồng thời phân tích về ta trên các mặt: trình độ chính trị, tư tưởng và quân sự của bộ đội, cũng như các yếu tố “thiên, địa, nhân” đã đi đến kết luận: với tiềm năng chiến tranh hùng hậu của đế quốc Mỹ với máy bay và vũ khí hiện đại luôn luôn được đổi mới, với năng lực làm chủ trên không không quân Mỹ đã hùng hổ đánh phá ác liệt dai dẳng gây cho ta nhiều thiệt hại về người, phương tiện trang bị, đặc biệt gây cho ta quá tốn phí về thời gian.

        Nhưng địch không thể cắt đứt được tuyến đường vì không thể làm chủ được trên không 24 giờ trong ngày đêm. Trên tuyến địch không thể đánh khắp mọi nơi một cách thường xuyên. Bom đạn địch dồi dào nhưng không phải lúc nào cũng đánh trúng mục tiêu. Máy bay địch hiện đại nhưng không phải hoạt động được trong bất kỳ thời tiết nào, không thể nhìn thấy hết các mục tiêu trùng điệp trên toàn tuyến. Trong cuộc chiến tranh ngăn chặn và chống ngăn chặn, người làm chủ trên mặt đất không ai khác chính là ta - là bộ đội Trường Sơn có đầy đủ mưu lược và dũng khí, chủ động đánh và tránh địch một cách sáng tạo để giành thắng lợi. Lý thuyết quân sự và thực tiễn chiến trường khẳng định ai làm chủ được mặt đất, người đó sẽ thắng. Từ đánh giá đúng địch, ta, bộ đội Trường Sơn đã dám đánh, quyết đánh và quyết thắng địch, giành quyền làm chủ tuyến đường, xoay ngược tình thế thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chi viện chiến lược.

        Tuân theo học thuyết chiến tranh nhân dân và tư tưởng quân sự của Đảng, lấy tiến công làm chủ đạo, lấy đánh tiêu diệt làm nguyên tắc cơ bản, vận dụng vào tuyến chi viện chiến lược đường Hồ Chí Minh, Bộ tư lệnh Trường Sơn đã làm rõ nội dung của nó trong các binh chủng, thiếu điều đó, bộ đội thiếu một điều cơ bản là phương hướng hành động và sức mạnh chiến đấu.

        Tư tưởng tiến công, nguyên tắc đánh tiêu diệt vận dụng vào bộ đội vận tải cơ giới là chỉ có tiến công, thực hiện khẩu hiệu “địch cứ đánh, ta cứ đi”, chạy theo đội hình có tổ chức, với nhiều thê đội kế tiếp nhau: Có chỉ huy trực tiếp đi theo đội hình; có dũng khí và mưu trí mật tập vượt trọng điểm bằng sức mạnh chiến đấu hiệp đồng binh chủng của bộ đội hợp thành; lừa địch, tránh địch, tranh chấp với địch từng giờ, từng phút, thực hiện vượt cung, tăng chuyến; nắm thời cơ tổ chức đội hình vận tải lớn hơn, cung dài hơn, giao quân, giao hàng cho chiến trường trực tiếp hơn, dứt điểm kế hoạch cho chiến trường nhanh gọn đủ số lượng, đồng bộ chủng loại, đảm bảo chất lượng.

        Tư tưởng tiến công, nguyên tắc đánh tiêu diệt của bộ đội công binh là mở đường mà tiến. Bám trụ trọng điểm, bám chặt đội hình xe. Địch đánh phá đâu, ta sửa chữa đấy. Địch phá đường ban ngày coi như không đánh. Địch đánh đêm không để tắc đêm, hạn chế tiến tới xóa bỏ tắc giờ. Đường chưa thông, công binh chưa nghỉ. Mở đường mới, làm đường vòng tránh trọng điểm, cải tạo đường, nâng tốc độ xe. Cứu hàng, cứu xe, cứu người khi xe bị đánh cháy.

        Tư tưởng và nguyên tắc đó vận dụng vào bộ đội cao xạ là quay nòng pháo theo bánh xe lăn. Xây dựng trận địa kiên cố bám trụ ngay nơi trọng điểm cầu đường mà chủ động bắn máy bay địch để bảo vệ đội hình hành tiến của bộ đội xe, bảo vệ cầu đường, bảo vệ kho tàng, bãi tập kết và căn cứ xuất phát xe... Phải thực hiện trận địa kết hợp cơ động phục kích, kết hợp nhiều tầng hoả lực, nhiều vòng hoả lực, kết hợp trận địa thật với trận địa nghi binh, trận địa dự bị, kết hợp đánh tập trung của bộ đội cao xạ chủ lực với đánh rộng rãi của lực lượng không chuyên, theo phương châm “lấy ít đánh nhiều”.

        Trong các binh chủng khác, tư tưởng tiến công - và đánh tiêu diệt đều được cụ thể hoá nên đã phát huy được khả năng và hiệu quả chiến đấu cao.

        Nghệ thuật quân sự trong tổ chức vận tải chiến lược đường Trường Sơn thường xuyên ra sức phát huy sức mạnh tổng hợp; luôn luôn kết hợp sức mạnh yếu tố con người với phương tiện vật chất kỹ thuật, kết hợp sức mạnh công tác tư tưởng với công tác tổ chức, kết hợp sức mạnh tập thể với cá nhân, trong đó vai trò người cán bộ có ý nghĩa quyết định, kết hợp sức mạnh bộ đội hợp thành trong thế chiến đấu hiệp đồng binh chủng với việc lập thế trận vững chắc của ta, phá thế của địch. Trước hết là thế trận cầu đường, tổ chức hợp lý cung độ, tổ chức các bàn đạp tiến công của đội hình xe, tổ chức hệ thống chỉ huy giao thông, tổ chức trận địa phòng ngự và lực lượng chiến đấu hiệp đồng binh chủng ở trọng điểm, tổ chức hệ thống kích kéo, cứu xe, hệ thống cấp cứu người, hệ thống thông tin bảo đảm, đồng thời rất coi trọng tổ chức nghi binh chiến dịch, chiến thuật, chiến đấu; kết hợp phương thức vận tải cơ giới với mọi phương thức vận tải thô sơ đường bộ, đường sông; trong đó khẳng định phương thức vận tải cơ giới là chủ yếu.

        Nghệ thuật quân sự trong tổ chức vận tải chiến lược phải nắm được quy luật thời tiết, đặc điểm địa hình, quy luật hoạt động của địch, từ đó nỗ lực tạo thời cơ, nắm thời cơ, huy động sức mạnh tổng hợp của bộ đội hợp thành tổ chức các chiến dịch vận tải với quy mô thích hợp nhằm đạt được mục đích nhất định. Khi điều kiện cho phép thì huy động cao độ sức mạnh tổng hợp, tiến hành “tổng công kích” nhằm dứt điểm chỉ tiêu kê hoạch cho các chiến trường với mức độ cao nhất.

        Quy mô chiến dịch vận tải trên tuyến chi viện chiến lược phát triển từ thấp đến cao. Khi bộ đội hợp thành dưới sự chỉ huy tập trung thống nhất ở cấp binh trạm thì chiến dịch vận chuyển được tiến hành trong phạm vi địa bàn một số binh trạm mà nơi đó có thế vững, lực mạnh. Khi bộ đội họp thành dưới sự chỉ huy tập trung thống nhất ở cấp sư đoàn khu vực thì chiến dịch vận tải được tiến hành trên phạm vi địa bàn của 2 đến 8 sư đoàn khu vực có vị trí quan trọng và có nhiều thuận lợi nhất. Khi bộ đội hợp thành nhiều sư đoàn binh chủng dưới sự chỉ huy tập trung thống nhất của Bộ tư lệnh Trường Sơn thì chiến dịch vận tải được tiến hành quy mô toàn tuyến và lúc đó nghệ thuật chiến dịch đạt đến đỉnh cao.

        Nghệ thuật quân sự trên tuyến đường Hồ Chí Minh đòi hỏi người cán bộ phải có tác phong chỉ huy trực tiếp. Trực tiếp nắm tình hình địch, ta, địa hình; trực tiếp chỉ thị giao nhiệm vụ, hạ đạt mệnh lệnh cho cấp dưói, trực tiếp theo dõi, kiểm tra, đánh giá tình hình; trực tiếp theo dõi, cổ vũ sĩ khí bộ đội. Tác phong chỉ huy trực tiếp là vũ khí sắc bén khắc phục được nhiều khó khăn, hạn chế được sai lầm, tăng lòng tin đối với binh sĩ, biến lòng tin thành sức mạnh vật chất to lớn

        Tổ chức cơ quan chỉ huy của Bộ tư lệnh Trường Sơn và của các cấp chỉ huy bộ đội hợp thành có vị trí rất quan trọng. Khác với các quân khu, quân đoàn, quân chủng, binh chủng trong lực lượng vũ trang ta, cơ quan chỉ huy của Bộ tư lệnh Trường Sơn phải làm đầy đủ chức năng theo dõi tình hình chiến đấu giữa ta và địch, tình hình các mặt vận chuyển, cầu đường, tác chiến phòng không, tác chiến mặt đất, tổ chức hành quân giao liên, tổ chức thông tin chiến dịch, chiến thuật, tổ chức cấp cứu thương binh, chuyển thương bệnh binh đường dài, nắm kho tàng, hàng hóa kỹ thuật... Hoạt động của cơ quan chỉ huy được tiến hành liên tục 24/24 giờ trong ngày, suốt ngày này qua ngày khác, tháng nàv qua tháng khác, năm này qua năm khác.

        Vì vậy tổ chức một cơ quan tham mun sẽ không đáp ứng yêu cầu chỉ huy chiến đấu bộ đội hợp thành của tuyến chi viện chiến lược. Từ thực tế đó, Quân ủy Trung ương, Bộ Tổng tư lệnh đã nhất trí cho phép Bộ tư lệnh Trường Sơn tổ chức nhiếu cơ quan tham mưu chuyên ngành gồm Bộ tham mưu, Cơ quan tham mưu vận tải, Cơ quan tham mưu cầu đường, Cơ quan tham mưu tác chiến phòng không.

        Chỉ huy sở của các cơ quan này phải đóng gần trọng điểm, cấu trúc kiên cố đảm bảo đứng chân ít nhất một vài tháng. Hầm chỉ huy Bộ tư lệnh thường là địa đạo giữa lòng núi, đủ chỗ trực ban cho 4 cơ quan tham mưu, cơ quan chính trị và hậu cần (chủ yếu là quân y). Bất kỳ lúc nào và ở đâu, Bộ tư lệnh cũng nắm được diễn biến tình hình một cách nhanh chóng, chính xác, không những làm được chức năng chỉ đạo toàn diện mà còn trực tiếp chỉ huy chiến đấu, giải quyết mọi tình huống nhạy bén kịp thời.

        ĐOÀN KẾT LIÊN MINH CHIẾN ĐẤU VỚI QUÂN DÂN TRUNG - HẠ LÀO VÀ ĐỒNG BẮC CAM-PU-CHIA, XÂY DỰNG THÀNH CÔNG CĂN cứ CHIẾN LƯỢC TRỰC TIẾP CÁC CHIẾN TRƯỜNG BA NƯỚC ĐÔNG DƯƠNG.

        Học thuyết quân sự của Đảng ta khẳng định căn cứ địa - hậu phương là một trong nhũng nhân tố thường xuyên quyết định thắng lợi của chiến tranh.

        Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, miền Bắc xã hội chủ nghĩa là căn cứ địa cả nước, là hậu phương lớn của tiền tuyến lớn miền Nam. Không có căn cứ địa - hậu phương lớn đó ta không thể giành thắng lợi trong kháng chiến chống Mỹ. Căn cứ địa - hậu phương lớn miền Bắc là chỗ dựa vững chắc để hình thành nhiều quy mô, nhiều loại hình căn cứ trên các chiến trường, trong đó có căn cứ chiến lược tuyến đường Hồ Chí Minh.

        Căn cứ chiến lược tuyến đường Hồ Chí Minh đóng vai trò là chỗ dựa trực tiếp của các chiến trường ba nước. Không có căn cứ chiến lược đó ta khó có thể đánh bại được cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ. Với sự đoàn kết, liên minh chiến đấu và phối họp chiến đấu giữa tuyến đường Hồ Chí Minh vói các chiến trường miền Nam, chiến trường Trung - Hạ Lào, chiến trường đông bắc Cam-pu-chia, căn cứ chiến lược đường Hồ Chí Minh không ngừng được mở rộng về chính diện, vươn dài về chiều sâu.
Căn cứ chiến lược tuyến đường Hồ Chí Minh xuyên qua một phần của 21 tỉnh trên lãnh thổ 3 nước: Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia, trở thành nơi tập kết hàng hóa, tập kết xe vận tải, tập kết binh chủng kỹ thuật, bộ binh hành quân bổ sung cho các chiến trường... là nơi điều trị, an dưỡng thương bệnh binh; huấn luyện bộ đội; là nơi đảm bảo kỹ thuật xe-máy, pháo, là nơi trú quân của bộ đội chủ lực các chiến trường khi gặp khó khăn, là nơi đóng chỉ huy sở, cơ quan đầu não một số chiến trường; là bàn đạp chuẩn bị các chiến dịch tiến công, là trung tâm hệ thống giao thông vận tải chiến lược, thông tin, trong đó hệ thống giao thông vận tải chiến lược là “xương sống” của căn cứ chiến lược.

        Suốt 16 năm, bộ đội Trường Sơn cùng nhân dân Trung - Hạ Lào, đông bắc Cam- pu-chia đã xây dựng thành công một căn cứ chiến lược rộng lớn vững chắc để ba nước dựa lưng vào nhau, đoàn kết chống kẻ thù chung.

        Quá trình xây dựng căn cứ chiến lược là quá trình tích cực tạo ra một cơ sở hạ tầng vững chắc, liên hoàn, đồng bộ, cả đông và tây Trường Sơn, gồm mạng giao thông đường bộ, đường sông, đường giao liên, đường ống dẫn xăng dầu, đường thông tin tải ba, mạng quân y, bệnh viện, đội điều trị, đội phẫu thuật cấp cứu hệ thống đảm bảo kỹ thuật, xe máy, đại tu, trung tu, tiểu tu khắp toàn tuyến và hệ thống kho hàng được tổ chức theo vận trù trong các cụm căn cứ. Đó cũng là quá trình không ngừng mở rộng và củng cố vùng giải phóng của bạn về mọi mặt quân sự, kinh tế, đời sống văn hóa xã hội làm cho điều kiện “địa lợi và nhân hòa” ngày càng phát triển và củng cố vững chắc.

        Sức mạnh để quyết định xây dựng và bảo vệ thành công căn cứ chiến lược là sự đoàn kết liên minh của quân dân Trung - Hạ Lào, Đông Bắc Cam-pu-chia và Việt Nam mà trực tiếp là quân và dân tại chỗ trong vùng căn cứ, lấy bộ đội hợp thành trên tuyến đường Hồ Chí Minh làm nòng cốt.

        Căn cứ chiến lược Trường Sơn vĩ đại, vững chắc, nối liền hậu phương của cách mạng ba nước Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia, trở thành một phương hướng chiến lược quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; đồng thời là biểu hiện sinh động của truyền thống đoàn kết liên minh chiến đấu của ba nước anh em.

        Từ sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, đế quốc Mỹ nhảy vào Đông Dương để xâm lược ba nước trong một chiến lược chung - “toàn cầu phản cách mạng”. Chúng ra sức chia rẽ giữa ba nước, dùng lãnh thổ nước này làm bàn đạp để uy hiếp, xâm lược nước kia, ngăn chặn chi viện, hỗ trợ, phối hợp lẫn nhau.

        Trước tình hình đó, Đảng ta chủ trương giương cao ngọn cờ Đoàn kết của Chủ tịch Hồ Chí Minh; phát huy truyền thống quý báu đoàn kết, liên minh với nhân dân Lào, nhân dân Cam-pu-chia theo nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, lợi ích và nguyện vọng chính đáng của mỗi dân tộc.

        Từ chủ trương trên, ở Trung - Hạ Lào, Đảng ta đã thống nhất với Đảng bạn, được phép sử dụng một bộ phận đất đai phía tây Trường Sơn, thuộc vùng giải phóng, từ đường số 8, tây tỉnh Hà Tĩnh qua tỉnh Bộ Ly Khăm Xay đến tỉnh A Tô Pơ để xây dựng tuyến đường chi viện chiến lược và xây dựng căn cứ chiến lược cho các chiến trường nam Đông Dương. Bộ Chính trị hai Đảng giao cho Bộ tư lệnh Trường Sơn thống nhất chỉ huy toàn bộ lực lượng trên tuyến đường Hồ Chí Minh; bộ đội tình nguyện, đoàn chuyên gia cố vấn Việt Nam dưới sự chỉ đạo của “Bộ tư lệnh Trường Sơn đã thường xuyên phối hợp với Quân khu Trung - Hạ Lào, Đảng bộ và chính quyền 7 tỉnh có đường Hồ Chí Minh xuyên qua, tổ chức chiến đấu bảo vệ căn cứ chiến lược và tuyến đường chiến lược, tổ chức các chiến trường đánh địch tại chỗ, giải phóng đất đai mở rộng vùng giải phóng; xây dựng cơ sở chính trị, kinh tế, xã hội, tổ chức hoạt động địch hậu; mở các chiến dịch với nhiều quy mô khác nhau nhằm đập tan các chiến dịch tổng hợp của Mỹ - ngụy và các nước chư hầu mưu cắt đứt tuyến chi viện chiến lược và phá căn cứ chiến lược, như chiến dịch ba biên giới đầu năm 1970, chiến dịch Đường 9 - Nam Lào năm 1971, chiến dịch giải phóng Sa Ra Van năm 1972.

        Mối quan hệ với Cam-pu-chia cũng được xây dựng tốt đẹp. Bạn giúp ta mua lương thực, thực phẩm và cho mượn đường vận chuyển.

        Ta giúp bạn giải phóng các tỉnh đông bắc Cam-pu-chia, vận chuyển chi viện vũ khí, đạn dược cho bạn, đặc biệt vũ khí hỏa lực để giải phóng Phnôm Pênh.

        Cùng chung một kẻ thù, cùng một mục tiêu chống đế quốc Mỹ xâm lược, giải phóng đất nước giành độc lập tự do cho mỗi nước. Với mục tiêu thiêng liêng đó, tự nó sẽ gắn kết với nhau, tạo thành một khối đoàn kết liên minh chiến đấu hùng mạnh, vững chắc, là yếu tố quyết định xây dựng và bảo vệ thành công căn cứ chiến lược, tuyến chi viện chiến lược, một trong các yếu tố quyết định đưa cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ của mỗi nước đến thắng lợi hoàn toàn.

        Suốt 16 năm đương đầu vói một cuộc chiến tranh ngăn chặn vô cùng ác liệt với bao hy sinh gian khổ không sao tả xiết, các binh chủng trên tuyến đường Hồ Chí Minh đã trở thành một lực lượng gang thép, một tập thể anh hùng, hoàn thành trọn vẹn và đặc biệt xuất sắc sứ mệnh mà Đảng và nhân dân đã giao phó, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chi viện chiến lược - một nhân tố quyết định để đưa sức mạnh cả nước vào cuộc chiến đấu chống đế quốc Mỹ xâm lược đi đến thắng lợi hoàn toàn.

        Toàn bộ cuộc chiến đấu của Đoàn 559 - Bộ đội Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh là một kỳ tích, một điểm sáng, một dấu son chói lọi trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta trong thời đại Hồ Chí Minh.

        Thời gian sẽ lùi sâu về quá khứ nhưng huyền thoại về đường Hồ Chí Minh trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước vẫn mãi mãi ngời sáng trong trang sử oanh liệt của dân tộc ta như một thiên anh hùng ca bất tử tô thắm truyền thống đánh giặc, giữ nước của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng, dân tộc Việt Nam anh hùng, tiếp thêm sức mạnh cho mọi thế hệ bảo vệ và xây dựng thành công Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

        Trên cuốn sử vàng chống Mỹ cứu nước đầy sự tích anh hùng của nhân dân ta, thành tích xuất sắc của bộ đội Trường Sơn nổi bật lên như một trong những chiến công tiêu biểu. Trải qua 17 năm phấn đấu cực kỳ gian khổ và anh dũng, bộ đội Trường Sơn đã thắng địch, thắng trời xây dựng nên tuyến đường lịch sử mang tên Bác Hồ vĩ đại, vận chuyển hàng triệu tấn hàng, đem nghĩa nặng tình sâu của hậu phương ra tiền tuyến.

        Đế quốc Mỹ định dùng chiến tranh hủy diệt để cắt đứt tuyến đường, triệt nguồn chi viện từ hậu phương ra tiền tuyến, hòng cô lập và làm suy yếu cuộc chiến đấu của các chiến sĩ và đồng bào ta ở miền Nam. Chúng đã giở mọi hành động tàn bạo và nham hiểm, tập trung đủ loại máy bay hiện đại, huy động cả pháo đài bay B52, giội bom đánh phá điên cuồng, tận dụng mọi phương tiện trinh sát điện tử để thăm dò, tung thám báo, biệt kích đi lùng sục, ném cả quân cơ động chiến lược đến ngăn chặn... Song, mọi mưu đồ hành động của chúng đều phá sản thảm hại.

        Bất chấp bom đạn ác liệt của quân thù, đường ta vẫn vươn dài mở rộng. Từ một con đường mòn nhỏ hẹp, phát triển thành một tuyến đường lớn rộng thênh thang, từ một tuyến đường, tỏa ra thành một hệ thống những con đường rạch ngang xẻ dọc khắp Trường Sơn trùng điệp; từ lực lượng nhỏ bé hoạt động theo mùa, kết hợp chặt chẽ các loại xe cộ, tàu thuyền, vận chuyển cả bằng đường bộ, đường ống, đường sông, đánh địch cả ở trên trời và mặt đất, ngày đêm đưa nhanh, đưa nhiều hàng lên phía trước, tiếp sức cho tiền tuyến đánh mạnh thắng lớn.

        Thấm nhuần sâu sắc lý tưởng “Không có gì quý hơn độc lập tự do”, bộ đội Trường Sơn đã nêu cao ý chí quyết chiến quyết thắng, càng gay go ác liệt, càng dũng cảm ngoan cường, càng phức tạp khó khăn càng mưu trí sáng tạo, xây dựng nên truyền thống kiên quyết tiến công, chủ động tiến công, liên tục tiến công; không ngừng vươn lên hoàn thành
xuất sắc mọi nhiệm vụ vận chuyển. Các chiến sĩ lái xe anh dũng tuyệt vời, với khẩu hiệu “Mắt còn sáng, tim còn đập, xe còn chạy” cùng các chiến sĩ công binh, thanh niên xung phong với quyết tâm “máu có thể đổ, nhưng đường không thể tắc” đảm bảo cho tuyến đường thường xuyên thông xe tăng chuyến. Hành động chiến đấu kiên cường, quyết bảo vệ đội hình xe, bảo vệ cầu đường, bảo vệ kho tàng của các chiến sĩ pháo cao xạ, bộ binh, pháo binh; tinh thần cần cù lao động, hăng say công tác, tận tụy phục vụ, quý trọng của công, đoàn kết hiệp đồng của toàn thể cán bộ chiến sĩ, công nhân, nhân viên, từ đơn vị đến cơ quan, từ kho trạm đến bến bãi trên toàn tuyến là những biểu tượng rực lỡ của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Nhiều cán bộ lãnh đạo chỉ huy có mặt sớm nhất ở những trọng điểm ác liệt đã tổ chức chỉ huy và khắc phục khó khăn. Mỗi đoạn đường đều ngời sáng sự tích anh hùng. Tiêu biểu cho ý chí quyết chiến quyết thắng đó là 55 đơn vị và 34 cán bộ chiến sĩ vinh dự được Quốc hội, Chính phủ tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, là hàng nghìn đơn vị và cán bộ chiến sĩ được tặng thưởng Huân chương Chiến công, Huân chương Quân công các loại.


        Tôi luyện trong khói lửa của chiến tranh, bộ đội Trường Sơn dưới sự lãnh đạo, giáo dục của Đảng đã trưởng thành vượt bậc và lập nên kỳ tích vẻ vang, góp phần xứng đáng cùng toàn dân, toàn quân đưa sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước đến toàn thắng.

        Thắng lợi của bộ đội Trường Sơn là thắng lợi của tinh thần yêu nước nồng nàn, quyết tâm chiến đấu thép gang của toàn thể cán bộ, chiến sĩ sản sàng xả thân vì độc lập tự do của Tổ quốc. Thắng lợi đó còn là thắng lợi của nghệ thuật tổ chức chỉ huy, nghệ thuật hiệp đồng công tác và chiến đấu đoàn kết nội bộ, đoàn kết quân dân, đoàn kết quốc tế, phát huy cao độ khả năng của mọi tổ chức, mọi đơn vị, mọi lực lượng, mọi ngành, tận dụng các phương tiện kỹ thuật có trong tay, tạo nên sức mạnh tổng hợp quyết thắng Mỹ trên mặt trận giao thông vặn tải.

        Thắng lợi đó cũng là thắng lợi của tinh thần đoàn kết chiến đấu, giúp đỡ lẫn nhau giữa các chiến trường, giữa cơ quan và đơn vị, giữa các quân chủng với bộ đội Trường Sơn, giữa nhân dân với quân đội, đặc biệt là nhân dân Quân khu 4 và Tây Nguyên đã hết lòng hết sức đùm bọc bộ đội Trường Sơn.

        Toàn quân ta nhiệt liệt chào mừng thắng lợi oanh liệt của bộ đội Trường Sơn. Chặng đường xây dựng và phấn đấu đầy khí phách anh hùng và tài năng sáng tạo suốt 17 năm qua của bộ đội Trường Sơn là bài học cao quý đối với cán bộ chiến sĩ ta, là biểu hiện rực rỡ bản chất và truyền thống tốt đẹp của Quân đội nhân dân.

        Giai đoạn cách mạng mới đề ra cho quân và dân cả nước những nhiệm vụ rất nặng nề. Công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thống nhất xã hội chủ nghĩa đòi hỏi các lực lượng vũ trang nhân dân ta những chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức tư tưởng, tổ chức, năng lực để hoàn thành những nhiệm vụ mới. Nhận thức sâu sắc trách nhiệm của mình, bộ đội Trường Sơn phát huy cao độ bản chất truyền thống tốt đẹp của quân đội nhân dân, ra sức phấn đấu rèn luyện biến chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong phục vụ chiến đấu và chiến đấu trước đây thành chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong lao động sản xuất, xây dựng và huấn luyện, đáp ứng mọi yêu cầu xây dựng quân đội, phát triển kinh tế, củng cổ quốc phòng.

        Tràn đầy lòng phấn khởi tự hào và tin tưởng, bộ đội Trường Sơn bừng bừng khí thế thi đua quyết thắng đang rộn rã tiến quân vào giai đoạn mới, ra sức xây dựng đơn vị vững mạnh về mọi mặt, không ngừng nâng cao ý chí chiến đấu, tăng cường đoàn kết, đề cao kỷ luật, quyết lập nhiều thành tích mới to lớn hơn nữa xứng đáng với lòng tin cậy và yêu mến của Đảng và nhân dân.

        Suốt 16 năm “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, các lực lượng bộ đội, thanh niên xung phong thuộc Binh đoàn Trường Sơn với trí thông minh và lòng quả cảm đã lập được kỳ tích anh hùng, làm nên con đường Hồ Chí Minh huyền thoại - Một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết định sự nghiệp giải phóng miền Nam thống nhất Tổ quốc. Tập thể bộ đội Trường Sơn và 82 đơn vị, 47 cá nhân đã được Đảng và Nhà nước tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và tặng thưởng nhiều phần thưởng cao quý khác.

        Vinh dự, tự hào được kế thừa truyền thống vẻ vang của Bộ đội Trường Sơn anh hùng, 32 năm qua kể từ ngày giải phóng miền Nam, Binh đoàn 12 - Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn đã nỗ lực phấn đấu, giành được những chiến công mới trên mặt trận xây dựng kinh tế kết hợp với quốc phòng. Hàng nghìn công trình xây dựng lớn, nhỏ trên khắp mọi miền của Tổ quốc, kể cả trên đất bạn Lào, Campuchia đã và đang in đậm dấu ấn Trường Sơn. Tiêu biểu là các công trình trọng điểm: Quốc lộ 279 - Đường vành đai chiến lược biên giới phía Bắc nối liền các tỉnh từ Quảng Ninh đến Điện Biên; Quốc lộ 5; Quốc lộ 1A; đường Hồ Chí Minh, đường sắt Thống Nhất và 5 tuyến đường sắt phía Bắc; Thuỷ điện Hòa Bình, Sơn La, Bản Chát (Lai Châu), DrayH’ling, Buôn Kuốp, Buôn Tuasah, Serepok 3 ở Tây Nguyên; Sân bay Điện Biên Phủ, Buôn Ma Thuột, Savanakhet(Lào); Xây dựng các công trình nghĩa trang Liệt sĩ Điện Biên Phủ, nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, nghĩa trang Hàng Dương - Côn Đảo... Trong đó có hàng chục công trình xây dựng được Nhà nước tặng Huy chương Vàng chất lượng cao, công trình đạt chất lượng tiêu biểu thập kỷ 90 (thế kỷ 20).

        Những sản phẩm, những công trình do Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn tham gia xây dựng đã góp phần thiết thực phục vụ đời sống dân sinh, làm thay đổi diện mạo cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế - xã hội và củng cố quốc phòng - an ninh của đất nước.

        Cán bộ chiến sĩ, công nhân viên quốc phòng Binh đoàn 12 mang trong mình dòng máu Trường Sơn, truyền thống Trường Sơn, bên cạnh nhiệm vụ sản xuất kinh doanh tự hạch toán trong cơ chế thị trường với rất nhiều thách thức, nhưng đơn vị vẫn thường xuyên quan tâm, chăm lo và làm tốt công tác giáo dục lịch sử truyền thống, thực hiện chính sách xã hội, đền ơn đáp nghĩa. Đặc biệt là giải quyết chính sách tồn đọng của Đoàn 559 - Binh đoàn Trường Sơn trước đây.

        Binh đoàn đã hợp đồng sản xuất 16.700 Huy hiệu Chiến sĩ Trường Sơn để tặng cho cựu chiến binh, TNXP Trường Sơn; Đã xây dựng 43 bia di tích lịch sử đường Hồ Chí Minh từ Nghệ An đến Bình Phước. Bảo tàng đường Hồ Chí Minh do Binh đoàn quản lý sau hơn 8 năm hoạt động đã đón hàng chục vạn lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu - Bảo tàng đường Hồ Chí Minh đã thực sự là địa chỉ tin cậy để gặp gỡ, giao lưu và giáo dục truyền thống cách mạng, là điểm hẹn văn hoá du lịch hấp dẫn không chỉ với các thế hệ Bộ đội Trường Sơn mà cho các tầng lớp nhân dân, nhất là cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau. Đặc biệt, Binh đoàn 12 - Tổng công trình KDTS đang trình chính phủ phê duyệt “Dự án đầu tư bảo tồn, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích lịch sử đường Hồ Chí Minh - Đông Trường Sơn”. Sau khi chính phủ phê duyệt sẽ triển khai xây dựng vào năm tới. Chỉ tính hơn 10 năm qua Binh đoàn đã đón tiếp và giải quyết chính sách tận tình chu đáo cho hơn 10.000 lượt cựu chiến binh, TNXP Trường Sơn liên quan đến xác nhận khen thưởng, thương binh, chất độc đi-ô-xin da cam và tìm mộ Liệt sĩ. Binh đoàn đang phụng dưỡng suốt đời 15 bà mẹ Việt Nam Anh hùng, đã xây dựng tặng hàng trăm nhà tình nghĩa, tặng gần 2.000 sổ tiết kiệm cho các đối tượng chính sách. Năm 2006 Binh đoàn 12 đã được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam trao tặng Cúp Vàng “Vì sự phát triển cộng đồng”.

        Ghi nhận sự đóng góp của Binh đoàn 12 - Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn trong thời kỳ xây dựng kinh tế - quốc phòng, Đảng và Nhà nước đã trao tặng cho Binh đoàn Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Lao động hạng Nhất, 5 đơn vị và 3 cá nhân được tuyên dương Anh hùng Lao động trong thời kỳ đổi mới. Đó là thành tích mà thế hệ cán bộ chiến sĩ Trường Sơn hôm nay viết tiếp vào trang sử vàng truyền thống của Đoàn 559 - Binh đoàn Trường Sơn năm xưa. Đặc biệt, phấn khởi và tự hào vào dịp kỉ niệm 40 năm Truyền thống Bộ đội Trường Sơn (19/5/1959 * 19/5/1999) Đảng và Nhà nước đã trao tặng Huân chương Sao Vàng cho Lực lượng Bộ đội Trường Sơn, “Vì đã có nhiều cống hiến to lớn trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, góp phần xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc”.

        Hình ảnh Bộ đội cụ Hồ, chiến sĩ Trường Sơn vẫn được tỏa sáng, Uy tín và thương hiệu Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn đã, đang được khẳng định và có vị trí xứng đáng trong đội ngũ các nhà thầu mạnh về xây dựng cơ bản của quân đội và cả nước.

        Nhân kỷ niệm 60 năm ngày thương binh liệt sĩ (27/7/1947 * 27/7/2007), kỷ niệm 30 năm ngày khánh thành nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên Binh đoàn 12 - Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn - thế hệ chiến sĩ Trường Sơn hôm nay, xin kính cẩn nghiêng mình, đời đời nhớ ơn các Liệt sĩ Trường Sơn đã một thời cống hiến sức lực, tuổi thanh xuân, không tiếc máu xương, hy sinh thân mình cho Đất nước nở hoa Độc lập, kết trái Tự do Hạnh phúc. Chúng tôi nguyện viết tiếp bản hùng ca Trường Sơn, đoàn kết một lòng, quyết tâm biến ý chí “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” năm xưa thành sức mạnh nội lực để xây dựng Binh đoàn 12 - Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn trưởng thành vững mạnh, phấn đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.

 
        Bên những vạt đồi Bến Tắt - một địa danh lịch sử thuộc xã Vĩnh Trường, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị, hơn 10 nghìn liệt sĩ Trường Sơn đang yên nghỉ. Noi đây có đồi núi sông suối, địa lý, địa hình ở vào thế “địa linh”.

        Được xây dựng với tất cả tấm lòng của những người đang sống mãi mãi ghi nhớ công ơn của các liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn xứng đáng là nơi linh thiêng đê anh linh các liệt sĩ được hài hả trong cõi vĩnh hằng.

         Núi rừng Trường Sơn hùng vĩ, từ xưa được coi là thế tựa của non sông đất nước muôn đời. Đường Hồ Chí Minh chạy dọc giải Trường Sơn là một mắt xích hết sức trọng yếu trong toàn bộ hệ thống chi viện chiến lược của mặt trận đoàn kết chiến đấu chống Mỹ cứu nước của ba nước Đông Dương.

        Suốt 16 năm ròng, lớp lớp những người con của các dân tộc khắp mọi miền Tổ quốc, đã sống và chiến đấu trên tuyến đường mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại!

        Khi hiệp định Giơ-ne-vơ 1954 bị kẻ địch phá hoại toàn diện, dưới sự lãnh đạo của Đảng, cả dân tộc đã đứng lên quyết chấp nhận một cuộc đọ sức mới cực kỳ quan trọng.

        Ngày 19/5/1959, tuyến vận tải chiến lược đường Hồ Chí Minh được thành lập với nhiệm vụ vận chuyển cơ sở vật chất kỹ thuật đảm bảo cơ động lực lượng và đưa đón cán bộ vào, ra cả ba chiến trường, đồng thời tuyến vận tải quân sự chiến lược Hồ Chí Minh cũng là một chiến trường chiến đấu lớn.

        Do vị trí hết sức lợi hại của tuyến đường nên đế quốc Mỹ và bọn tay sai cả ba nước đã tìm trăm phương ngàn kế để đánh phá và ngăn chặn.

        Cuộc chiến đấu giữa ngăn chặn và chống ngăn chặn trên đường Hồ Chí Minh đã diễn ra ngày càng quyết liệt: không quân đủ loại, bộ binh đủ quy mô, thủ đoạn đầy nham hiểm, với gần bốn triệu tấn bom đạn đủ kiểu đã trút xuống tuyến đường, núi rừng Trường Sơn ngày đêm rung chuyển, đất đá bị cầy xới, cỏ cây bị thiêu trụi. Đế quốc Mỹ tưởng rằng sẽ chặn đứng được sự chi viện của miền Bắc cho chiến trường miền Nam và các chiến trường bạn, nhưng kết quả đã không theo ý chúng, phía chống ngăn chặn đã đè bẹp kẻ đi ngăn chặn và chiến thắng lẫy lừng!

        Với chân lý sáng ngời do Chủ tịch Hồ Chí Minh đề xướng “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một”, “không có gì quý hơn độc lập tự do”, cả nước đã đứng lên “tất cả cho chiến trường, tất cả để chiến thắng”. Với khí thế hào hùng như triều dâng thác đổ, quyết thắng giặc Mỹ giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc. Từ trong sức mạnh đó, tuyến vận tải quân sự chiến lược đường Hồ Chí Minh với 500 chiến sĩ ban đầu tiến vào Trường Sơn soi đường, lập trạm, quân đi tính từng người, hàng chuyển tính từng cân đã từng bước phát triển lớn mạnh thực sự trở thành một chiến trường tổng hợp hiệp đồng binh chủng trên quy mô lớn, đánh địch mà đi, mở đường mà tiến, luôn chủ động đáp ứng sự phát triển lớn mạnh của các hướng chiến trường.

        Trong cuộc chiến đấu một mất, một còn với kẻ địch, cán bộ, chiến sĩ tuyến đường Hồ Chí Minh luôn nắm vững tư tưởng cách mạng tiến công, nắm vững phương châm cơ giới hóa; Chủ động, sáng tạo, mưu trí, dũng cảm, không hề chùn bước trước bất cứ khó khăn, ác liệt nào, người trước ngã xuống, người sau xông lên, cả Trường Sơn sáng ngời chủ nghĩa Anh hùng Cách mạng, binh chủng nào, đơn vị nào cũng có những sự tích Anh hùng, con đường nào, trọng điểm nào cũng có mảnh đất thiêng và rực lửa.

        Lực lượng cầu đường đã nguyện làm “tường đồng vách sắt” kiên cường bám trụ, giành đi giật lại từng thước đường. Một đường bị chặn, hai, ba đường xuất hiện, đường chạy đêm bị đánh, đường chạy ngày xuất hiện, địch đánh một, ta làm mười, hình thành trục đường, mạng đường... ngang nối dọc, Đông nối Tây, trong vòng 16 năm, đường Hồ Chí Minh đã có tổng chiều dài gần 17 ngàn km, vươn tới tất cả các hướng chiến trường.

        Lực lượng vận tải từ bí mật luồn rừng mang vác, tiến lên cơ giới hóa đường bộ rồi đường sông, đường ống hợp thành một binh chủng vận tải cơ giới phát triển đến các Sư đoàn vận tải đảm bảo cơ sở vật chất kỹ thuật và cơ động lực lượng chiến đấu cho các chiến trường, đặc biệt là chiến dịch mùa xuân lịch sử năm 1975. Trong cuộc chiến đấu ác liệt này, cán bộ, chiến sĩ lái xe và thợ máy đã xứng đáng với danh hiệu “gan vàng dạ ngọc”, thà hy sinh trên tay lái, còn người, còn xe, còn hàng, luôn chủ động táo bạo vượt lên trên tất cả mọi âm mưu đánh phá của địch, chạy ngày, chạy đêm, chạy lấn sáng, lấn chiều, chạy đội hình nhỏ, đội hình lớn, chạy cung ngắn, cung dài, tranh thủ mọi thời cơ và sơ hở của địch, gây cho địch hết bất ngờ này đến bất ngờ khác, dù kẻ địch rất hung hãn và giàu phương tiện hiện đại cũng đành bất lực.

        Lực lượng phòng không, từ những phân đội nhỏ ban đầu, đã nhanh chóng phát triển thành những lực lượng chiến đấu lớn đủ sức đánh địch trên không, bảo vệ thắng lợi công cuộc chi viện chiến lược. Cán bộ, chiến sĩ phòng không đã xứng đáng với danh hiệu “đánh giỏi, bắn trúng” luôn quay nòng pháo theo bánh xe lăn, đánh nhỏ, đánh lớn, đánh ngày, đánh đêm đều giỏi, đã bắn tan xác 2.455 máy bay giặc Mỹ trên mục tiêu bảo vệ. Trong chiến dịch Đường 9 nam Nam Lào, lực lượng phòng không đường Hồ Chí Minh đã tỏ ra khá lợi hại, tạo ra được những lưới lửa dày đặc, đập tan chiến thuật cơ động ồ ạt bằng máy bay lên thẳng của Mỹ nguỵ.

        Lực lượng bộ binh từ những phân đội nhỏ đến Trường Sơn sớm nhất để bảo vệ tuyến đường, đã nhanh chóng tiến lên binh đoàn lớn đủ sức đập tan những cuộc hành quân ngăn chặn của địch mà đỉnh cao nhất là góp phần đánh bại cuộc hành quân quy mô lớn của Mỹ ra Đường 9 Nam Lào.

        Bộ binh đường Hồ Chí Minh xứng đáng ià lực lượng xung kích liên tục tiến công tiêu diệt địch, giải phóng đất đai, tạo và mở rộng địa bàn hoạt động cho tuyến chi viện chiến lược.

        Lực lượng giao liên với đôi chân vạn dặm đã đảm bảo hành quân đưa đón cán bộ thương bệnh binh, đảm bảo đường sá, ăn, ở cho hàng triệu lượt cán bộ chiến sĩ vào, ra các hướng chiến trường an toàn, bí mật, xứng đáng với mười chữ vàng “tận tình với đồng chí, tận tình với chiến trường”.

        Cán bộ cơ quan chỉ huy, lực lượng thông tin cơ yếu, lực lượng quân y, lực lượng kỹ thuật, đội ngũ văn hóa văn nghệ đã ngày đêm bám sát tuyến đường phục vụ đắc lực cho các lực lượng hoàn thành nhiệm vụ.

        Năm tháng sẽ trôi qua, nhưng đóng góp của bộ đội Trường Sơn, thanh niên xung phong và dân công hoả tuyến vào công cuộc chi viện cho các chiến trường sẽ mãi ghi trong trang sử oanh liệt của dân tộc ta, của quân đội ta như một anh hùng ca bất diệt. Tuyến vận tải quân sự chiến lược đường Hồ Chí Minh rất xứng đáng với Danh hiệu Anh hùng mà Quốc hội và Chính phủ đã tuyên dương.

        Nay giang sơn đã thu về một mối, đất nước đã độc lập trọn vẹn và thống nhất vĩnh viễn, cán bộ, chiễn sĩ đường Hồ Chí Minh nguyện noi gương các đồng chí đã ngã xuống vì sự nghiệp cao cả, ra sức làm tròn hai nhiệm vụ chính trị của Quân đội: bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đất nước.

        Quân và dân cả nước kính cẩn nghiêng mình và đời đời ghi nhớ công ơn các Liệt sĩ và hàng năm lấy ngày 19 tháng 5 làm ngày tưởng niệm.

        Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Trường Son được xây dựng từ ngày 24 tháng 2 năm 1975, và được khánh thành ngày 10 tháng 4 năm 1977 với sự tham gia xây dựng của các đơn vị:

        -   Công trường 175: C175, phân đội xe máy, cơ quan.
        -   Các tiểu đoàn: 674, 965 ô tô, 24, 226, 30, 676, 976, 34, 66.
        -   Các đại đội: 14, 670, Cảnh vệ, 50, T60, K76
        -   Các xưởng: 934, 320, 30, Mỹ thuật quân đội
        -   Các trường: 975,963, y sỹ, y tá, 969.
        -   Các trung đoàn: 573, 49 thông tin, 532 căn cứ.
        -   Các cục: Hậu Cần, Công binh, Chính trị, Xăng dầu, Vận chuyển tham mưu tác chiến.
        -   Các Sư đoàn: 473, 565, 472, 968.
        -   Tổ công nhân khắc chữ bia đá xã Hòa Hải - Hòa Vang - Quảng Nam.

        Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn nằm trên khu vực đồi Bến Tắt thuộc địa phận xã Vĩnh Trường huyện Gio Linh tỉnh Quảng Trị, nằm ở phía nam của thượng nguồn sông Bến Hải, dòng sông với cầu Hiền Lương là chứng tích nỗi đau của đất nước bị chia cắt thành 2 miền suốt trong thời kỳ đánh Mỹ. Nghĩa trang nằm ở chân phía đông dãy Trường Sơn bên cạnh Đường Hồ Chí Minh, cách cầu Bến Tắt lịch sử 400m
Nghĩa trang cách thị xã Đông Hà (tỉnh lỵ) 34km, được đi theo 2 hướng:

        -   Hướng 1: từ Đông Hà đi lên quốc lộ số 9 đến ngã ba Cam Lộ rẽ phải theo Đường Hồ Chí Minh.

        -   Hướng 2: từ Đông Hà đi theo hướng bắc quốc lộ 1A đến tỉnh lộ 75 đi giáp vói Đường Hồ Chí Minh rẽ phải.

        Cả hai hướng đều cách 34km.

        Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn có diện tích là 39,8 ha với tổng số mộ là 10.263 mộ chí, được quy hoạch thành các khu như sau:

        *   Khu khánh tiết: nằm ở bên phải cổng vào trên 1 quả đồi cao 30m gồm: Nhà khánh tiết, sân khánh tiết, nhà đón tiếp khách, nhà làm việc của ban quản lý.

        *   Khu tưởng niệm (khu 1)

        Nằm ở trung tâm nghĩa trang trên 1 ngọn đồi có độ cao 32,4m từ dưới cổng đi lên khu tưởng niệm có 6 phù điêu được chạm bằng đá khắc lại những hình ảnh các binh chủng của bộ đội Trường Sơn. Giữa sân hành lễ là tượng đài chính, phía sau tượng đài có một cây bồ đề thiêng tự mọc. Nhìn từ dưới lên phía bên phải của đài gồm liệt sĩ: Thành phố Hà Nội, Bình Trị Thiên và các tỉnh phía Nam.

        Phía bên trái của đài có 5 cán bộ trung - cao cấp, 7 anh hùng liệt sĩ và 68 mộ chưa xác định tên.

        *   Khu 2: gồm liệt sĩ của các tỉnh: Hà Tây, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Hòa Bình và các phần mộ tử sĩ.

        *   Khu 3: gồm liệt sĩ các tỉnh: Hải Dương, Hưng Yên, Thái Bình, Bắc Ninh, Bắc Giang.

        *   Khu 4: gồm liệt sĩ các tỉnh: Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa.

        *   Khu 5: gồm liệt sĩ các tỉnh: Hà Giang, Tuyên Quang, Lào Cai, Yên Bái, Bắc Cạn, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Quảng Ninh, Hải Phòng, Sơn La, Cao Bằng, Lạng Sơn, Lai Châu.

        *   Khu quần tượng: nằm giữa khu 4 và khu 5 bao gồm các quần tượng: Tượng Hợp đồng Binh Chủng, Tượng cô gái chữa đường ống xăng dầu, Tượng tuổi trẻ hành quân vào Nam chiến đấu, Tượng bà mẹ Lào buộc chỉ đỏ vào tay anh bộ đội và đứa trẻ Lào tặng anh bộ đội cái tip xôi, Tượng cô gái Vân Kiều tải đạn ra chiến trường, Tượng cô gái giao liên đi làm nhiệm vụ về một tay xách măng một tay cầm rau.

        Trong khu vực quần tượng này có 1 Bia Công tích được xây ba mặt:

        Mặt 1: khắc ghi lời của các đồng chí Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Quân đội.

        Mặt 2: khắc ghi lại những đơn vị và cá nhân có nhiều thành tích được Quốc hội và Chính phủ tuyên dương anh hùng.

        Mặt 3: khắc ghi lại những hoạt động và chiến công của các binh chủng của Bộ đội Trường Sơn trong suốt 16 năm đánh Mỹ trên Đường Hồ Chí Minh.

        -   Đi vào ngưỡng cửa của các khu mộ với độ cao 20m có tượng bà mẹ đang tiễn con đi làm nhiệm vụ.

        -   Ở giữa hồ trên 1 gò đảo cũng có 2 tượng:
        1 tượng anh lái đò tải đạn trên sông.
   1 tượng cô gái giao liên nằm trên chiếc võng.
        Toàn bộ có 9 tượng được đúc bằng đồng.

        -   Dọc trục đường chính đi vào cách cổng 200m có hầm chỉ huy thu nhỏ của Bộ Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn.

        Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn từ ngày khởi công xây dựng đến nay không quy tập và bổ sung thêm mộ nhưng trong quá trình xây dựng từ đó đến nay có nhiều lần cải tạo. Đặc biệt ngày 12/5/1999 được Bộ LĐTB và XH cho phép tu bổ cải tạo nâng cấp để làm di tích lịch sử văn hóa, với tổng kinh phí là 28.097 triệu đồng.

        Hiện nay nghĩa trang có quy mô lớn rất trang nghiêm và ấm cúng.

        Hàng năm lượng khách đến viếng và tham quan bình quân từ 75 đến 80 nghìn lượt người; đến viếng không những chỉ trong nước mà cả khách nước ngoài, đủ mọi thành phần từ Tổ chức Chính trị, Tổ chức Chính trị Xã hội, Tổ chức Xã hội.

        Đội ngũ cán bộ nhân viên ở đây gồm có 20 người.

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/moi/Huyen%20thoai%20Truong%20Son/c2%20-%200009a_zpsfmeequpm.jpg)

        Chức năng và nhiệm vụ:

        Đón tiếp khách, phục vụ nghi lễ, hướng tham quan, chăm sóc vệ sinh khu mộ, cây cảnh và bảo vệ tài sản hiện vật ở trong khuôn viên nghĩa trang.

        Cán bộ nhân viên phục vụ tận tình chu đáo, làm việc với cái tâm, làm hết việc chứ không làm hết giờ, không quản ngại nắng mưa, trưa tối.

        QUÁ TRÌNH HỈNH THÀNH NGHĨA TRANG LIỆT SĨ TRƯỜNG SƠN.

        Xác định rõ trách nhiệm và nặng nghĩa tình với những đồng chí, đồng đội đã hy sinh dũng cảm trên chiến trường Trường Sơn, tuyến chi viện chiến lược; trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, Bộ Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn đã sớm có chủ trương quy tập phần mộ các liệt sĩ về một nghĩa trang trung tâm và một số nghĩa trang lẻ. Từ sau khi Hiệp định Pari được ký kết, thắng lợi hoàn toàn của cuộc kháng chiến chống Mỹ đang đến gần, yêu cầu cất bốc, quy tập mộ liệt sĩ ở hành lang Tây Trường Sơn càng trở nên bức xúc. Bởi lẽ, khi chiến tranh kết thúc, việc đi lại giữa Việt Nam, Lào và Campuchia sẽ khó khăn hơn. Vì vậy, cuối năm 1973 Bộ Tư lệnh Trường Sơn chủ trương trước mắt tập trung cất bốc, quy tập những phần mộ liệt sĩ trên đất bạn Lào, Campuchia về nước; không để đồng đội phải ở lại lâu trên “đất khách quê người”.

        Thực hiện chủ trương nói trên, từ đầu năm 1974, các binh trạm, sư đoàn, trung đoàn, bệnh viện, kho, xưởng ... đã cử những cán bộ am hiểu, huy động phương tiện vận tải, tổ chức cất bốc cơ bản hết số hài cốt liệt sĩ ở hành lang Tây Trường Sơn về nước. Công việc này cơ bản hoàn tất vào cuối năm 1974. Phần mộ của các liệt sĩ ở hành lang phía Đông Trường Sơn được quy tập sau.

        1. Chọn địa điểm xây dựng nghĩa trang.

        Cùng với chủ trương quy tập phần mộ các liệt sĩ, việc chọn địa điểm để xây dựng nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn - vừa có tính tôn nghiêm, vừa gắn kết khăng khít với lịch sử bộ đội Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh; địa lý, địa hình thuận tiện; tương xứng với nghĩa trang liệt sĩ cấp Quốc gia; đồng thời sẽ là một di tích lịch sử - văn hóa, một địa điểm thăm viếng, tham quan của đồng bào cả nước và du khách nước ngoài đã được Bộ Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn thực hiện.

        Từ cuối năm 1974, Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn đã cùng cơ quan tham mưu công binh tìm chọn địa điểm xây dựng nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn theo những tiêu chí kể trên.

        Theo đề nghị của Tư lệnh Đồng Sĩ Nguyên, được sự chấp nhận của Bộ Quốc phòng; cấp ủy, chính quyền tỉnh Quảng Trị và các địa phương có liên quan, Đảng ủy - Bộ Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn quyết định chọn khu vực đồi Bến Tắt thuộc xã Vĩnh Trường, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị để xây dựng nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, bởi nơi đây hội đủ những yếu tố đặt ra từ đầu.


        *  Khu đồi Bến Tắt nằm ở chân phía Đông dãy Trường Sơn, cạnh trục đường Hồ Chí Minh Đông Trường Sơn; ở bờ Nam sông Bến Hải - dòng sông đã chứng kiến nỗi đau đất nước bị chia cắt thành hai miền Nam - Bắc suốt thời kỳ Kháng chiến chống đế quốc Mỹ nơi đây đã in dấu chân những đoàn quân bộ đội cụ Hồ vượt qua sông Bến Hải vào miền Nam chiến đấu.

        Nơi đây có đồi, núi, sông, đường giao thông; địa lý, địa hình ở vào thế “địa linh”, phù hợp cho việc xây dựng nghĩa trang kiểu lăng tẩm.

        Để nâng tầm thế của địa danh lịch sử giàu ý nghĩa này, từ cuối năm 1973, Bộ Tư lệnh Trường Sơn đã cho xây dựng cầu treo Bến Tắt nối hai bờ sông Bến Hải - đây là chiếc cầu treo đầu tiên trên tuyến đường Hồ Chí Minh Đông Trường Sơn.

        *  Khu vực Bến Tắt, ngay bờ Nam sông Bến Hải thuộc xã Vĩnh Trường, là nơi đóng sở chỉ huy cơ bản của Bộ Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn trong giai đoạn cuối cuộc kháng chiến chống Mỹ. Tại “đại bản doanh” của bộ đội Trường Sơn đã có các cuộc làm việc của một số đồng chí ủy viên Bộ Chính trị; Bí thư, Phó Bí thư Trung ương Cục miền Nam (Phạm Hùng, Nguyễn Văn Linh, Võ Văn Kiệt, Lê Đức Thọ, Văn Tiến Dũng, Lê Văn Lương, Đinh Đức Thiện, Nguyễn Thọ Chân ...), kiểm tra năng lực hậu cần, năng lực tăng cường tác hợp chiến đấu, khả năng cơ động binh lực của Bộ Tư lệnh Trường Sơn chuẩn bị cho tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975.

        *  Bến Tắt còn là nơi lưu giữ đậm nét dấu ấn của thuở “phôi thai” đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh. Bởi vì, đối diện với Bến Tắt, Khe Hó, một vị trí ở gần bờ Bắc sông Bến Hải, là nơi đặt sở chỉ huy tiền phương của Đoàn 559 (tiền thân của Bộ Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn) vào mùa hè năm 1959.

        *  Xây dựng nghĩa trang Trường Sơn tại đây, sau đó sẽ xây dựng một quốc lộ lớn nay là đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh đi qua. Ngoài ý nghĩa kinh tế - xã hội của con đường, còn là điều kiện để thân nhân các liệt sĩ và đồng bào cả nước qua lại thăm viếng nghĩa trang.

 
        2.   Quy hoạch và thiết kế nghĩa trang.


        Sau khi quyết định chọn khu vực Bến Tắt để xây dựng nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, Bộ Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn giao cho Cục Công binh nghiên cứu làm quy hoạch, thiết kế hoàn chỉnh một nghĩa trang với bố cục, kiến trúc mang tính đặc thù theo hình thế lăng tẩm mở rộng, tránh tình trạng “sao chép” các nghĩa trang đã có.

        Toàn bộ nghĩa trang được bố trí trên một khu đồi có diện mạo, cảnh quan khá đẹp; rộng chừng 100 ha, gồm 11 quả đồi nhỏ, liên hoàn với địa hình, địa mạo, bình độ khác nhau; trong đó, phân hạng mục công trình theo các khu chức năng như sau:

        -   Sáu quả đồi lượn theo thế hình vòng cung hướng về phía Tây dành   để bố    trí các khu mộ. Phần mộ các liệt sĩ được an táng theo từng tỉnh.

        -   Một quả đồi trung tâm là nơi đặt Đài tưởng niệm và sân hành lễ.

        -   Hai quả đồi bên phải: một quả dành bố trí khu quần tượng, một quả bố trí nhà văn bia.

        -   Một quả đồi bên trái: xây hầm chỉ huy (thu nhỏ).

        -   Một quả đồi gần cổng ra vào: bố trí nhà quản trang, nhà khách, kho.

        -   Hồ nước, ở phía trước Đài tưởng niệm.

        -   Cổng Nghĩa trang, hướng về phía Tây.

        -   Đường dành cho xe ô tô và người đi bộ trong nghĩa trang, quanh hồ; đã thảm nhựa 6 km đường Hồ Chí Minh phía trước cổng nghĩa trang.

        -   Đất và và vị trí trồng cây xanh, gồm: cây bóng mát, trồng hoa, cây cảnh thảm cỏ hai bên đường và xen giữa các khu chức năng; trồng cây bản địa hai bên 4 km đường Hồ Chí Minh trước cổng nghĩa trang.

        Để bảo đảm được tính đặc thù hình thế lăng tẩm mở rộng, tất cả các hạng mục công trình đều giữ nguyên tính đa dạng của địa hình; chỉ được san ủi tạo mặt bằng để đặt các khu mộ, hoặc tạo hình che chắn cần thiết.

 
        3. Quá trình xây dựng nghĩa trang.

        a.  Xây dựng nghĩa trang giai đoạn 1 (24/2/1975 - 22/12/1976)


        Căn cứ kết quả cất bốc, quy tập hài cốt các liệt sĩ và công việc chuẩn bị, ngày 24 tháng 2 năm 1975 Bộ Tư lệnh Trường Sơn quyết định khởi công xây dựng nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn. Cơ quan tham mưu Công binh được phân công chỉ huy, điều hành. Tiểu đoàn Công binh 73 do Trần Ngọc Nhị làm tiểu đoàn trưởng được tăng cường 2 đại đội của các Sư đoàn Công binh 472, 473 chịu trách nhiệm thi công. Phần việc được “ưu tiên” triển khai là san mặt bằng các khu mộ để ngày 19 tháng 5 năm 1975, bắt đầu an táng hài cốt các liệt sĩ. Đến ngày 22 tháng 12 năm 1975, an táng xong 10.263 hài cốt liệt sĩ đã được đưa về nước; gồm con, em của 53 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (vào thời điểm 1975) thuộc 3 miền: Bắc - Trung - Nam. Điều đặc biệt quý là tất cả các liệt sĩ đều đầy đủ họ tên, địa chỉ đơn vị, quê quán, gia đình. Đây là kết quả nỗ lực về công tác chính sách thương binh - liệt sĩ của Bộ Tư lệnh Trường Sơn; thể hiện trách nhiệm, nghĩa tình của người còn sống đối với đồng chí, đồng đội đã hy sinh.

        Số liệt sĩ trên được an táng trong 24 khu mộ trên 6 quả đồi thiết kế theo thế vòng cung. Sử dụng địa hình cao, thấp khác nhau, trồng xen cây xanh, tạo thế che chắn ẩn hiện, tĩnh lặng, tôn nghiêm, ấm áp; tránh gây ấn tượng nặng nề đối với gia đình thăm viếng, khách tham quan, du lịch, mỗi khi nhìn thấy những khu mộ dài, rộng có số lượng lớn liền nhau. Liệt sĩ được an táng tập trung theo từng tính, mỗi khu mộ liệt sĩ, gồm từ một đến ba tỉnh; mỗi tỉnh đều có biểu tượng riêng.

        Từ đầu năm 1976 đến cuối năm 1976, cơ bản xây dựng xong các hạng mục công trình: khu quần tượng, nhà văn bia, hồ nước và đảo, nhà quản trang, cổng, đường nhựa vào nghĩa trang và đường quanh hồ; đường cấp phối cho xe ôtô quanh nghĩa trang. Đồng thời, trồng cây xanh trong nghĩa trang và cây quanh hồ.

        Ngày 22 tháng 12 năm 1976, hoàn thành việc xây dựng nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn giai đoạn 1. Các hoạt động của nghĩa trang được tiến hành bình thường. Tháng 4- 1977 khánh thành.

        Từ đó trở đi, hầu như ngày nào cũng có gia đình liệt sĩ khắp các tỉnh, thành đến viếng; Các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước đến viếng; khách tham quan, du lịch trong và ngoài nước đến thăm.


        b. Trừng tu lẩn một nghĩa trang (từ tháng 5 năm 1992 đến tháng 5 năm 1994):

        Tháng 5 năm 1992, nhận thấy cần tu sửa và làm thêm một số hạng mục công trình trong quy hoạch cũ, sau khi thống nhất với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Quảng Trị, Binh đoàn 12, Ban Liên lạc Bộ đội Trường Sơn, với danh nghĩa Tư lệnh binh đoàn Trường Sơn cũ, tôi (Đồng Sĩ Nguyên) đã viết thư gửi các Bộ, các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, huy động được một số tiền gần một tỷ đồng.

        Số tiền này, được sử dụng để tu sửa các ngôi mộ, xây tường rào xung quanh nghĩa trang, tu sửa đường đi trong nghĩa trang, làm mới nhà quản trang, nhà khách, phòng kho; làm mới hầm chỉ huy Bộ Tư lệnh Trường Sơn thu nhỏ, đặt một số tượng.

        Đồng thời, xin tiền chương trình 327 trồng thêm cây trong nghĩa trang; trồng mới 4km cây xanh hai bên đường Hồ Chí Minh từ cổng nghĩa trang trở đi.

        Đặc biệt, đã đề nghị các tỉnh tu sửa hoặc làm mới thêm biểu tượng của tỉnh mình ngang tầm một nghĩa trang Quốc gia. Các tỉnh: Nam Định, Lai Châu, Thừa Thiên Huế, Thái Bình và thành phố Hà Nội... đã làm biểu tượng đẹp, khá độc đáo, theo kiểu kiến trúc dân tộc, đậm nét địa phương mình.

        Công việc trung tu, làm mới một số hạng mục công trình và tu sửa, làm mới biểu tượng của các tỉnh, thành phố được thực hiện trong hơn 2 năm, đến ngày 19 tháng 5 năm 1994 khánh thành.

        Lần trung tu này, nghĩa trang được nâng cấp thêm một bước, nhưng vẫn mang tính chắp vá.   

c.  Cải tạo, nâng cấp nghĩa trang theo Quyết định số 70 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (từ ngày 19 tháng 5 năm 1999 đến cuối năm 2003).


        Hướng tới kỷ niệm 40 năm ngày truyền thống (ngày 19 tháng 5 năm 1959 đến ngày 19 tháng 5 năm 1999) Bộ đội Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh và đón nhận Huân chương Sao vàng do Đảng, Nhà nước trao tặng, Bộ Quốc phòng, Binh đoàn 12, tối (Đồng Sĩ Nguyên) đề nghị Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Nguyễn Thị Hằng trình Chính phủ cho nâng cấp nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn xứng với tầm vóc một nghĩa trang Quốc gia. Sau khi Chính phủ đồng ý, ngày 30 tháng 01 năm 1999, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ra Quyết định số 70/QĐ-LĐTBXH cho nâng cấp, cải tạo nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn.

        Ba lần duyệt thiết kế và mô hình các công trình mới, Bộ và tỉnh đều mời tôi (Đồng Sĩ Nguyên) tham gia.

        Với tư cách là người tìm địa điểm, trước đây chỉ đạo xây đựng quy hoạch, thiết kế, thi công nghĩa trang, tôi có nêu một số ý kiến đã được Bộ, tỉnh chấp nhận như:

        + Giữ đúng mặt bằng quy hoạch.

        + Cải tạo cục bộ những chỗ thật cần thiết để làm mới một số công trình.

        + Triệt để giữ, bảo vệ cây xanh hiện có, đặc biệt là cây Bồ đề “ôm” Đài tưởng niệm.

        Ngày 19 tháng 5 năm 1999, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị đã khởi công nâng cấp nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn. Đến ngày 25 tháng 7 năm 2002, đã hoàn thành các công việc như:

        + Thay đổi vỏ mộ âm đẹp.

        + Xây nhà khánh tiết, văn bia.

        + Khu quản trang, nhà làm việc, kho để hiện vật, nhà khách.

        + Nâng cấp đường.

        Riêng khu lâm viên cải tạo hồ trước sẽ làm trong giai đoạn tiếp

4.   Quản lý nghĩa trang.

        -   Từ năm 1975 đến tháng 10 năm 1979, nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn do Binh đoàn 12, đơn vị kế thừa của Binh đoàn Trường Sơn quản lý. Ban Quản lý nghĩa trang có 8 cán bộ, chiến sĩ quân đội, trong điều kiện vật chất khó khăn, vì nghĩa tình đồng đội anh em đã hương khói, chăm sóc các phần mộ, phục vụ tận tình các gia đình, thân nhân liệt sĩ đến viếng; chu đáo đối với khách trong nước, khách nước ngoài đến thăm viếng, tham quan, du lịch.

        -   Từ tháng 10 năm 1979 đến tháng 7 năm 1989, nghĩa trang được chuyển giao cho Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Bình - Trị - Thiên quản lý.

        Sau khi tách tỉnh Bình - Trị - Thiên, thành lập lại tỉnh Quảng Trị, từ tháng 7 năm 1989 đến nay, nghĩa trang được bàn giao lại cho Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Quảng Trị quản lý. Mọi công việc của nghĩa trang được tiếp tục hoạt động bình thường, chỉ có khác là các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước và hầu hết các đồng chí lãnh đạo các tỉnh, thành, các gia đình liệt sĩ của các tỉnh, thành phố thường đến viếng nhiều hon. Khách quốc tế tham quan, du lịch ngày càng tăng.

 
ĐỊA ĐIỂM ĐÓNG SỞ CHỈ HUY CƠ BẢN CỦA BỘ TƯ LỆNH TRƯỜNG SƠN SAU HIỆP ĐỊNH PARI VỂ VIỆT NAM.

        Sau khi Hiệp định Pari về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết (27/01/1973) cả nước và Bắc Quảng Trị không còn tiếng đạn, bom. Nhân dân ta từ nông thôn tới đô thị, từ hải đảo xa xôi tới vùng núi cao hồ hởi, mừng vui đón nhận cuộc sống thanh bình sau những năm dài chiến tranh tàn khốc.

        Tinh hình mới cho phép Bộ Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn chọn một vị trí đặt Sở Chỉ huy cơ bản - Đại bản doanh của Binh đoàn kề cận chiến trường, tiện cho việc chỉ huy, điều hành toàn tuyến Đông, Tây. Vị trí đó là Bến Tắt thuộc xã Vĩnh Trường, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị. Đây là Sở Chỉ huy cơ bản của Bộ Tư lệnh Trường Sơn đóng công khai trong giai đoạn cuối thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Sở Chỉ huy cơ bản ở Bến Tắt được đặt ở một vị trí cao, rộng; ngay bờ Nam sông Bến Hải. Địa hình, địa thế nơi đây đẹp, gần đường tiêu chuẩn - đường Hồ Chí Minh Đông Trường Sơn. Các công trình của Sở Chỉ huy gồm: nhà làm việc, nhà Bộ Tư lệnh, nhà khách, nhà ở của chuyên gia Cu Ba¹ làm đường.

        Nhà của Sở Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trường Sơn ở noi đây được làm bằng gỗ, rất đẹp, thoáng mát, kiểu nhà sàn, giống nhà của đồng bào dân tộc thiểu số địa phương.
Sở Chỉ huy ở Bến Tắt, có đường cấp phối đi ven theo bờ sông Bến Hải, nối thông với đường số 1 ở phía Nam cầu Hiền Lương; nối với đường tiêu chuẩn - đường Hồ Chí Minh Đông Trường Sơn ở khu vực nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn; có sân bay trực thăng. Về đường thủy, dùng thuyền máy đi từ Sở Chỉ huy theo sông Bến Hải về huyện lỵ Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị.

        Tại Sở chỉ huy Bến Tắt, Bộ Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn đã nhiều lần vinh dự được đón và làm việc với các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước vào chỉ đạo tuyến chi viện chiến lược, chỉ đạo chiến trường giai đoạn cuối cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.


------------------
1. Nhóm chuyên gia Cu Ba sang giúp ta sử dụng thiết bị hiện dại (do Chủ tích Phi Đen Caxtơró gửi tặng Bộ đội Trường Sơn) rải nhựa 6 km đường tiêu chuẩn Hồ Chí Minh Đông Trường Sơn, gần nghĩa trang, kéo dài đến Cam Lộ, nối với đường 9.

  
       SỰ TÍCH NGHĨA TRANG LIỆT SĨ TRƯỜNG SƠN


       Trong quá trình xây dựng và vận hành nghĩa trang Quốc gia liệt sĩ Trường Sơn, có sự tích sau đây mang tính huyền thoại.

       -   Một là “Cây Bồ đề thiêng”.

       Cuối năm 1976, vào thời điểm chuẩn bị khánh thành nghĩa trang giai đoạn 1, phát hiện thấy một cây Bồ đề cao 0,80m, tự mọc ở phía mặt sau Đài tưởng niệm, tôi (Đồng Sỹ Nguyên) giao Ban Quản lý nghĩa trang đắp đất, rào lại; hàng năm cây Bồ đề lớn lên rất nhanh nên cho đắp đất thêm, xây tường vây quanh, trông coi cẩn thận. Năm 1999, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cho thiết kế để cải tạo, nâng cấp Đài tưởng niệm, tôi (Đồng Sỹ Nguyên) yêu cầu: bất luận trường hợp nào, thì cây Bồ đề vẫn phải được giữ gìn nguyên vẹn. Các nhà kiến trúc thiết kế việc cải tạo Đài tưởng niệm cũng rất đồng tình và ủng hộ yêu cầu này.

       Tiếng lành đồn xa về “Cây Bồ đề thiêng”, nên gần đây, các nhà tu hành đạo Phật đã đến cầu kinh ở Đài tưởng niệm và gốc “cây đề thiêng”.

       Quen gần gũi, tôn giữ cây Bồ đề, các nhà sư đều cho rằng đây là cây Bồ đề tự mọc đẹp kỳ lạ, hiếm thấy; cây lớn nhanh; thân có 3 cành phát triển đều nhau, nằm trung tâm phía sau Đài tưởng niệm, cành lá xum xuê, xanh tươi, thân cây vươn cao quá đỉnh Đài, “ôm” hẳn 3 cạnh của Đài, mà theo thiết kế cũ: 3 cạnh Đài là tượng trưng cho 3 miền: Bắc - Trung - Nam.

       Đây là một sự tích có tính huyền thoại, một phúc âm, một điềm lành của liệt sĩ an nghỉ nơi đây. Hàng ngày có hàng trăm gia đình liệt sĩ đến viếng, khách du lịch trong, ngoài nước đến tham quan, ai cũng muốn ngắt một lá cây Bồ đề thiêng cho vào túi để lấy phúc.

       Mong rằng mọi người cùng nhau giữ lấy cây Bồ đề thiêng, tài sản của liệt sĩ Trường Sơn an nghỉ nơi đây, đừng hái lá, bẻ cành ảnh hưởng tới sự phát triển tôn nghiêm của cây, để phúc đức của liệt sĩ Trường Sơn đời đời ban tặng cho chúng ta.

       -   Hai là, mạch nước ngẩm phun ở hồ nước:

       Theo quy hoạch, năm 1975 - 1976, bộ đội Trường Sơn đào hồ nước ở phía trước mặt Đài tưởng niệm để trữ nước mưa, tạo môi trường cảnh quan cho nghĩa trang. Ai cũng lo mùa hạn ở miền Trung, hồ sẽ khô kiệt nước. Bỗng nhiên, khi đào xuống gần 2 mét, tại một vị trí cách tường rào phía Tây của nghĩa trang về bên trong là 9 mét, thì gặp một mạch nước ngầm phun lên rất mạnh. Bộ Tư lệnh Trường Sơn quyết định cho đào hồ sâu hơn, rộng hơn. Từ đó đến nay, nước hồ lúc nào cũng nhiều; những năm hạn hán, vào mùa hạ, nước có cạn nhưng không bao giờ khô kiệt, trừ trường hợp tháo nước đi. Để ngắm cảnh, gần chỗ mạch nước ngầm, bộ đội Trường Sơn đã đắp một đảo nhỏ, có tượng một cô giao liên xinh xắn, duyên dáng. Ai qua đây cũng không quên ra đảo ngắm cảnh, ngắm tượng.


       Trong lần nâng cấp nghĩa trang từ ngày 19 tháng 5 năm 1999 đến cuối năm 2003, các nhà kiến trúc đánh giá đảo và tượng ở đây là hài hòa và đẹp, cần giữ nguyên. Đây lại là một phúc âm nữa của liệt sĩ Trường Sơn ban tặng. Mong du khách, đồng bào hăy gìn giữ vệ sinh, đảm bảo nước hồ luôn trong xanh, soi bóng hàng cây đa loại quanh hồ, tắm mát hương hồn liệt sĩ.

 
        UỐNG NƯỚC NHỚ NGUỒN:


        Được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, quân đội, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, tỉnh Quảng Trị và các tỉnh, thành trong cả nước nên nghĩa trang Quốc gia liệt sĩ Trường Sơn được chăm nom chu đáo; được liên tục cải tạo, nâng cấp. Sau đợt nâng cấp từ tháng 5 năm 1999 đến cuối năm 2003, nghĩa trang xứng đáng là một nghĩa trang liệt sĩ tầm cỡ Quốc gia - một di tích lịch sử - văn hóa độc đáo, tôn nghiêm, đậm đà bản sắc dân tộc, một danh lam thắng cảnh xanh mát, tĩnh lặng...

        Thay mặt mười vạn các binh chủng quân đội, 2 vạn thanh niên xung phong của chiến trường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh trước đây, chúng tôi xin kính cẩn nghiêng mình trước hương hồn của mười ngàn hai trăm sáu mươi ba (10.263) liệt sĩ đồng đội được nghìn thu an nghỉ tại nghĩa trang Quốc gia liệt sĩ Trường Sơn; và hàng vạn liệt sĩ Trường Sơn an nghỉ ở các nghĩa trang và nơi khác.

        Cùng với liệt sĩ cả nước, liệt sĩ bộ đội Trường Sơn đã nằm xuống vĩnh viễn để Tổ quốc Việt Nam, dân tộc Việt Nam mãi mãi ngẩng cao đầu cùng nhân loại. Tên tuổi của các liệt sĩ sống mãi cùng non sông, đất nước Việt Nam anh hùng.

        Thay mặt tất cả những người còn sống của các binh chủng quân đội, thanh niên xung phong, văn nghệ sĩ... thuộc Binh đoàn Trường Sơn cũ, chúng tôi rất cảm ơn Đảng, Chính phủ, Bộ Quốc phòng, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, tỉnh Quảng Trị, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh, huyện Gio Linh, xã Vĩnh Trường, các kiến trúc sư, cán bộ quản lý, công nhân đã tham gia cải tạo, nâng cấp nghĩa trang Quốc gia liệt sĩ Trường Sơn với tầm cỡ mới. Đồng thời, chúng tôi cũng rất cảm ơn các tỉnh, thành đã tham gia cải tạo, nâng cấp các biểu tượng của mình phù hợp, xinh đẹp, tôn nghiêm. Cảm ơn Ban Quản lý nghĩa trang tiếp tục quản lý một nghĩa trang Quốc gia với nội dung công việc mới hơn, nhiều hơn trước.

        Kính mong các gia đình liệt sĩ có người thân nằm tại nghĩa trang Quốc gia liệt sĩ Trường Sơn yên tâm.

        Kính chúc tất cả quý khách trong nước và nước ngoài đến thăm viếng, tham quan, du lịch được các liệt sĩ an nghỉ nơi đây phù hộ.

 

        Trong lịch sử mấy nghìn năm của dân tộc, Trường Sơn là thế tựa muôn đời, là hồn thiêng sông núi. Thế kỷ XX đã chứng kiến cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước ròng rã 20 năm. Trường Sơn lại viết nên thiên anh hùng ca bất tử. Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước, gắn với con đường Hồ Chí Minh huyền thoại là lớp lớp các thế hệ bộ đội Trường Sơn đã chiến đấu và hy sinh cho đến thắng lợi cuối cùng và mùa xuân đại thắng năm 1975. Tên các chị, các anh đã trở thành tên đất nước. Máu xương các chị, các anh đã hóa tượng đài nơi vùng đất lửa - Nơi ấy, nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn thiêng liêng!

        30 năm qua, triệu triệu con người đã hành hương về đây - Những đoàn người nối nhau đi trong trầm mặc, trang nghiêm và xúc động. Vâng, có cuộc chiến tranh nào mà không mất mát, hy sinh; Có sự ra đi cuối cùng nào không thấm tận tâm hồn ta niềm thương nhớ! Nhưng dường như với Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, những điều đó nhân lên bội phần.

        Giữa một màu trắng mênh mang chừng như vô tận, từng tâm linh thanh xuân, trinh nguyên cứ dội về nghe thiêng liêng, tha thiết đến nao lòng. “Trường Sơn Đông nắng, Tây mưa / Ai chưa đến đó như chưa rõ mình"... Triệu triệu con người đã về đây để được kính cẩn nghiêng mình và tri ân công lao vì sự trường tồn của dân tộc. Những người cha, người mẹ, người vợ, người chị, người anh về đây để tìm lại bóng dáng người thân ròng rã mấy mươi năm biền biệt không về. Những cựu binh hành hương về đây để thăm lại chiến trường xưa và thức dậy vùng ký ức Trường Sơn cùng đồng đội; Những thanh niên mười tám, đôi mươi nườm nượp về đây để ngưỡng vọng những con người quả cảm và biểu hiện thêm về giá trị của độc lập tự do mà thế hệ của họ chỉ được học qua trang sách thời bình. Và, rất nhiều, rất nhiều những cuộc hành hương nhón gót hòa âm trong tâm linh và hiện thực nơi này...

        Nhưng có lẽ cao hơn tất cả là đạo lý uống nước nhớ nguồn ngàn đời của dân tộc đang hiện hữu hàng ngày, hàng giờ giữa Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn.

        Sau Hiệp định Giơnevơ đất nước ta bị chia cắt 2 miền Nam - Bắc. Sông Bến Hải - Cầu Hiền Lương trở thành ranh giới tạm thời. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, cả dân tộc quyết chấp nhận gian khổ hy sinh, chiến đấu để giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc. Để chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam, Đảng ta quyết định tổ chức tuyến giao liên vận tải quân sự xuyên dọc Trường Sơn. Ngày 19 tháng 5 năm 1959 tuyến vận tải quân sự Trường Sơn được thành lập. Trọng trách nặng nề và vinh dự lớn lao này được giao phó cho cán bộ chiến sĩ Đoàn 559 bộ đội Trường Sơn.
Những ngày đầu năm mới thành lập tại khu rừng Khe Hó, Bãi Hà, thượng tá Võ Bẩm, người đoàn trưởng đầu tiên của đoàn 559 vượt thượng nguồn sông Bến Hải dẫn 500 cán bộ chiến sĩ tiến vào Trường Sơn soi đường lập trạm. Quân đi tính từng người, hàng chuyển tính từng cân. Nhưng đó chính là sự khởi đầu cho một tuyến chi viện Trường Sơn - một “trận đồ bát quái” giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ.

        Cùng với sự phát triển lớn mạnh của chiến trường miền Nam, đoàn 559 bộ đội Trường Sơn cũng ngày càng lớn mạnh, trở thành một lực lượng tổng hợp hiệp đồng quân binh chủng qui mô lớn, có thời điểm lên tới 10 vạn bộ đội, hơn 1 vạn thanh niên xung phong và dân công hỏa tuyến. Đánh địch mà đi, mở đường mà tiến, khắc phục mọi khó khăn, vượt qua mọi hiểm nguy, mưu trí, sáng tạo trong soi đường mở lối, xây dựng một tuyến vận tải hoàn chỉnh với tổng chiều dài gần 17000 kilômét nối thông hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam - Lào - Campuchia. Cả Trường Sơn ào ào ra trận, sáng ngời chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Binh chủng nào, đơn vị nào cũng có những sự tích anh hùng, những chiến công huyền thoại; Con đường nào,trọng điểm nào cũng rực rỡ chiến công. Trong cuộc đọ sức giữa tinh thần, ý chí với vũ khí hiện đại; giặc Mỹ đã ném xuống tuyến đường Trường Sơn hơn 4 triệu tấn bom đạn và hàng triệu lít chất độc hóa học. Đường Trường Sơn trở thành cuộc chiến quyết liệt giữa chiến tranh ngăn chặn của địch với chiến tranh chống ngăn chặn của ta. Nhưng cuối cùng Mỹ đã không thể ngăn chặn nổi sức sống mãnh liệt và sự lớn mạnh của tuyến đường.

        Năm tháng sẽ qua đi, nhưng đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh mãi mãi được ghi vào lịch sử dân tộc như một con đường huyền thoại, một kỳ tích oanh liệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vĩ đại của dân tộc.

        Đất nước thống nhất, giang sơn thu về một mối, tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử vẻ vang của mình. Trong cuộc chiến đấu vô cùng ác liệt kéo dài 6000 ngày đêm ấy, hom 2 vạn chiến sĩ, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, văn nghệ sĩ đã vĩnh viễn nằm lại với đại ngàn Trường Sơn xanh thẳm, tuổi thanh xuân gửi lại chiến trường.

        Chiến tranh vừa kết thúc, với đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc và sự thôi thúc tự đáy lòng của cán bộ chiến sĩ Trường Sơn, một chốn an nghỉ ngàn thu được chính vị tư lệnh bộ đội Trường Sơn - Trung tướng Đồng Sĩ Nguyên chọn trên đồi Bến Tắt, xã Vĩnh Trường, Gio Linh, Quảng Trị - Địa danh khởi đầu của huyền thoại Trường Sơn.

        Trên diện tích 40 hecta với những dãy đồi núi trập trùng nơi đầu nguồn của sông Bến Hải, bên đường Hồ Chí Minh, một không gian vừa trữ tình vừa bi tráng với những giao cảm tâm linh giữa người mất - người còn.

        Từ cuối năm 1974 đầu năm 1975, nghĩa trang đã trở thành nơi trở về của hàng vạn liệt sĩ từ các chiến trường Đông - Tây Trường Sơn, từ đất nước Triệu Voi và quê hương Chùa Tháp. 10.327 hài cốt liệt sĩ lúc đó (và nay là 10.263 hài cốt liệt sĩ) nằm tại nghĩa trang Trường Sơn.

        Các chị, các anh là những người con ưu tú của vùng Đông Bắc, Tây Bắc, vùng Châu thổ Sông Hồng, Tây Nguyên, Khu Bốn, Khu Năm hay tận trời Nam Tổ quốc, về nằm kề bên nhau như thuở ở chiến trường. Thời gian trôi qua, cùng với sự đổi thay của quê hương đất nước, nghĩa trang liệt sĩ Trường sơn qua ba lần tôn tạo trùng tu nâng cấp, đã mang một khuôn mặt mới, ngang tầm với Nghĩa trang quốc gia. Và là một công trình tâm linh - văn hóa, một di tích lịch sử của chiến tranh cách mạng thế kỉ XX.

        Khu khánh tiết nằm trên ngọn đồi cao, là một quần thể các công trình hội tụ hình ảnh cây đa, bến nước, sân đình của một vùng Kinh Bắc phong kín thời gian, ớ vị trí trung tâm, trên ngọn đồi cao lộng gió, nơi có cây Bồ Đề thiêng 30 năm tuổi, vươn cành tỏa bóng với những câu chuyện được truyền tụng như là một phúc âm nơi cõi vĩnh hằng, là thông điệp gửi đến mai sau, sừng sững một tượng đài ba mặt vút cao giữa không gian thoáng đãng; Ba mặt tượng đài vững chắc trong thế chân kiềng biểu trưng cho tình đoàn kết giữa ba nước Đông Dương cùng chiến hào chống Mỹ. Từ khu tưởng niệm nhìn ra phía trước là những dãy đồi có bình độ thấp hơn với mặt hồ nước rộng tạo một tầm nhìn hào phóng và lãng mạn. Sáu bức phù điêu được chạm khắc trên những phiến đá đẹp đã tái hiện những quân binh chủng bộ đội Trường Sơn và cảm ơn những người đã kiến tạo hình hài một chốn vĩnh hằng đẹp như tranh dành cho các anh hùng liệt sĩ.

        Trong cái tĩnh lặng thinh không của rừng núi, trong cái màu trắng bất tận kia, những chiến công bất tử của bộ đội Trường Sơn như hòa lẫn ngọt ngào cùng dòng sông, cây đa, bến nước, sân đình của một miền quê Việt Nam nào đó gần gũi, thân quen.

        Ngày tiễn con đi mẹ ra đến cổng làng mà mỏi mắt chờ mong tin từ chiến trường xa thẳm. Ngày chiến thắng, các anh nằm lại Trường Sơn, mẹ cũng hóa tượng đài.

        Đây khu I, những người con thân yêu của Thủ đô yêu dấu, của Bình Trị Thiên khói lửa và miền Nam thành đồng Tổ quốc. Sinh thành nơi 3 miền đất nước nhưng các chị các anh có chung một con đường ra trận - Đường Hồ Chí Minh. Các anh, các chị nằm lại với Trường Sơn nhưng mãi mãi chói ngời hình bóng Thăng Long ngàn năm văn hiến, thổn thức cùng nỗi nhọc nhằn miền đất của điểm tỳ vai nặng trĩu và bát ngát rừng dừa quê mẹ quê cha.

        Khu II, các anh các chị ra đi từ mái nhà lợp bằng gốc rạ, tường đất, cột tre của Hà Tây, Hòa Bình, Hà Nam, Ninh Bình, Nam Định - Quê hương có núi Ba Vì, có trống đồng Ngọc Lũ, có tháp Cổ Lễ, ngày ở chiến trường tìm nhau trong nghĩa đồng hương. Các anh là bộ binh, công binh, lái xe hay thông tin liên lạc, lực lượng vận tải suốt 6000 ngày không nghỉ, chạy ngày chạy đêm, chạy sớm, chạy chiều; Không có kính rồi xe không có đèn, không có mui xe thùng xe có nước, xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước, chỉ cần trong xe có một trái tim.

        Là phòng không quan trắc với danh hiệu đánh giỏi bắn trúng làm tan xác hơn 2400 máy bay giặc Mỹ. Là bộ binh gắn với chiến công đường 9 Nam Lào và truyền thống xung kích tiến công tiêu diệt địch giải phóng đất đai và mở rộng địa bàn hoạt động chiến lược.

        Các chị, các anh nằm lại ở khu III nghĩa trang này là con em ra đi từ quê hương 5 tấn Thái Bình, là Bắc Ninh, Bắc Giang ngọt ngào câu quan họ; Và Hải Dương, Hưng Yên trĩu nặng gánh Nhãn lồng. Nơi các chị, các anh yên nghỉ ngàn đời có đại ngàn Trường Sơn bất tận, có cô gái PaKô, Vân Kiều mang họ Bác, một thời cùng các chị, các anh tải đạn, chuyển thương tràn đầy hào khí một thuở Trường Sơn mở hội lập công.

        Đi theo tiếng gọi Trường Sơn, từ Thanh - Nghệ - Tĩnh mang trên mình hào khí Xô Viết, những chàng trai, cô gái tuổi thanh xuân nườm nượp ra đi, nườm nượp hành quân xuyên năm tháng, xông lên hòa chiến công cùng Hàm Rồng, Đồng Lộc và lớp lớp nằm lại bên nhau trên đồi Bến Tắt. Gần 1.300 liệt sĩ của Nghệ An và hàng trăm liệt sĩ của Thanh Hóa, Hà Tĩnh góp phần làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, làm nên sự bất tử giữa đại ngàn Trường Sơn.

        Các chị là thanh niên xung phong, là dân công hỏa tuyến, 30 năm rồi mà nụ cười vẫn tươi nguyên như vừa gặp hôm qua bên một nhánh lan rừng và vạt đỏ nơi cung đường có bom nổ chậm. Những câu chuyện về Tổng đội thanh niên xung phong đường Trường Sơn đã đi vào thơ, vào nhạc với tất cả sự bi tráng của một cuộc chiến tranh; Có những người con gái tuổi thanh xuân chiến đấu anh dũng và nằm lại trên những nấm mồ khắc tên vào những cung đường ra trận.

                                       Tên con đường là tên em gửi lại
                                       Cái chết em xanh khoảng trời con gái
                                       Tôi soi lòng mình trong cuộc sống của em
                                       Gương mặt em bạn bè tôi không biết
                                       Nên mỗi người có gương mặt riêng em.

        Còn đây, những vùng đất nơi biên ải phía Bắc của Tổ quốc; Từ Lạng Sơn, Sơn La, Lai Châu, Cao Bằng, Hà Giang, Tuyên Quang, Bắc Cạn, đến Quảng Ninh, Hải Phòng, Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Thái Nguyên - Vượt ngàn dặm thác ghềnh theo chiều dài đất nước, các chị các anh đến với Trường Sơn và hòa vào đoàn quân ra trân. Các chị các anh ra đi từ những mái nhà chênh vênh nơi miền sơn cước, chia tay những rừng cọ đồi chè mang trên mình truyền thống của vùng đất Tổ, của núi rừng Việt Bắc, của hào khí Điện Biên và rực đỏ màu phượng vĩ của thành phố Cảng rộn tiếng còi tàu, đến Trường Sơn để làm nên những huyền thoại.

                                       Trường Sơn xẻ dọc, dọc ngang
                                       Xẻng tay mà viết nên trang sử hồng
                                       Trường Sơn vượt núi băng sông
                                       Xe đi trăm ngả chiến công bốn mùa.

        30 năm các chị, các anh yên nghỉ vĩnh hằng trên những cánh đồi Bến Tắt, hơn 10 nghìn hạt giống chưa về phù sa, các chị các anh nằm lại giữa lòng đất mẹ Quảng Trị nhọc nhằn mà thủy chung, thơm thảo, vẫn tượng đài cao vút giữa trời xanh, vẫn những hàng mộ chí trắng xóa lặng im, những tượng đồng vững chãi, nhưng dường như mỗi lần đên đây trong mỗi chúng ta như đang đến với sư đoàn, với Tổng đội TNXP, với một cung đường dân công hỏa tuyến của Trường Sơn đi đánh Mỹ. Phải chăng, huyền thoại Trường Sơn thường trực trong tiềm thức của mỗi người; Và những câu chuyện có thật nơi đây cắt nghĩa cho chúng ta niềm vinh quang và những mất mát, nỗi đau và hạnh phúc của một cuộc chiến thần kỳ của dân tộc ròng rã 20 năm...

        Chiến tranh đã lắng dần cùng trầm tích thời gian, Trường Sơn đã xanh lại những cánh rừng. Hoa lại nở trên đường xưa các chị, các anh ra trận. Đường Hồ Chí Minh công nghiệp hóa đang vươn bước rộng dài qua hai miền đất nước. Và, nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn mãi mãi là một tượng đài bất tử, là nơi trở về của đạo lý, niềm kiêu hãnh giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ.

 

 
        NƠI HỒN THIÊNG
 


        Con đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh, không chỉ của các chiến sĩ Trường Sơn, mà là của đất nước Việt Nam, dân tộc Việt Nam. Suốt chặng đường dài mấy chục năm trời, tất cả các miền quê, các họ tộc ở mọi vùng đất đều gửi những người con yêu quí lên Trường Sơn đi giải phóng miền Nam, vì sự nghiệp độc lập và thống nhất đất nước. Hàng vạn chiến sĩ đã anh dũng hy sinh vì nghĩa lớn. Vong hồn của các chị, các anh còn mãi mãi với non sông, đất nước.

        ... Bộ tư lệnh Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh trong chiến tranh có mật danh là Đoàn 559, lấy tên tháng, tên năm của ngày thành lập, sau khi Trung ương Đảng ra Nghị quyết 15 về giải phóng miền Nam. Trên các phương tiện thông tin đại chúng khi đó, người ta biết tới các chiến sĩ Trường Sơn với rất nhiều tên gọi: Đoàn vận tải quân sự Quang Trung, Đường dây Thống Nhất, Đường mòn Hồ Chí Minh... Tất cả đều chỉ một binh chủng hợp thành: Bộ đội vận tải cơ giới, bộ đội công binh, bộ đội thông tin, bộ đội pháo binh, hệ thống giao liên... Hàng triệu thanh niên - Phần tinh hoa nhất của dân tộc đã cống hiến tuổi trẻ, cống hiến cả thân xác mình cho Tổ quốc, non sông.

        Trên suốt chặng đường 16 năm để tới ngày 30 tháng 4 đại thắng, lớp lớp các chiến sĩ Trường Sơn đã vượt biết bao khó khăn gian khổ, biết bao người đã gánh chịu thương tật suốt đời, tất cả để chiến thắng.

        Chủ nghĩa anh hùng cách mạng của Chiến tranh nhân dân trên đường Hồ Chí Minh được phát triển lên đến đỉnh cao, đã xây dựng lên một tuyến đường huyền thoại với công sức và cả xương máu của biết bao con người.

        Mỗi một dòng suối Trường Sơn, mỗi một ngọn núi trên Trường Sơn đều ghi tạc dáng hình của người chiến sĩ anh hùng.

        Ngay trong chiến tranh, tư lệnh mặt trận Trường Sơn, tướng Đồng Sĩ Nguyên và các cộng sự của ông đã nghĩ ngay đến việc qui tập hài cốt liệt sĩ trên dọc dài hai dải Đông Tây dãy núi, trên địa bàn ba nước Đông Dương và qui hoạch nghĩa trang tại đất Gio Linh của tỉnh Quảng Trị. Đó là mảnh đất địa đầu của miền Nam; Nơi trái tim của những người chiến sĩ ngưỡng vọng, nơi trú đóng của Đại bản doanh Trường Sơn, nơi mỗi thước đất, mỗi thước thiêng liêng của hồn dân tộc tụ về; không phải là ở đâu khác mà phải là Quảng Trị, bởi đấy là đất trung chuyển cả đoàn quân của giai cấp vô sản, chống những chiếc gậy tre và mang tên lửa, xe tăng đi giải phóng quê hương...

        Bến Tắt - Cái tên quê, tên suối, tên cầu thật nôm na, đã trở thành địa chỉ của thân nhân trên một vạn gia đình Việt Nam. Bến Tắt đã trở thành bến thương của mỗi người dân, mỗi người chiến sĩ.

        Xây dựng nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn là nhiệm vụ không chỉ của bộ đội Trường Sơn mà còn là của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta cùng chung một ước nguyện xây tòa đài tưởng nhớ công lao trời biển của các liệt sĩ đã hiến dâng đời mình cho độc lập tự do của đất nước.

        Những người chiến sĩ công binh có thể đào sông, lấp biển, nhưng công trình Nghĩa trang còn sâu hơn sông, cao hơn núi, bởi những người nằm lại đây là xương cốt Việt Nam, linh hồn Việt Nam, là bạn bè, đồng đội gắn bó bao ngày với bao kỷ niệm không thể nào quên.

        Bộ tư lệnh Trường Sơn ngày trước, Binh đoàn 12 ngày nay là đơn vị thừa kế của Trường Sơn, được sự giúp đỡ của Bộ Lao động Thương binh Xã hội, của các bộ ngành, các địa phương, của tỉnh Quảng Trị, quyết tâm xây dựng Nghĩa Trang Trường Sơn xứng đáng là Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia.

        Một trong những công việc mà các đơn vị thuộc Binh đoàn 12 hết sức quan tâm là việc chăm sóc phần mộ các liệt sĩ. Binh đoàn 12 đã tái thiết nghĩa trang đồi AI Điện Biên Phủ, Nghĩa trang Hàng Dương Côn Đảo và nhiều nghĩa trang khác, thì ở đây Đoàn 384 - Một đơn vị của Binh đoàn - cũng coi việc chăm sóc phần mộ liệt sĩ là lương tâm, trách nhiệm của chính mình. Cùng với Nghĩa trang Hàng Dương, nghĩa trang đồi AI Điện Biên Phủ và các nghĩa trang khác mà tỉnh nào, huyện nào cũng có, Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn là một cột hương, một cột lửa lớn, mãi mãi ghi ơn những người con đã hy sinh cho công cuộc giải phóng non sông đất nước.

        Các anh, các chị nằm đây, hơn 10 nghìn người con từ khắp các miền quê. Họ ra đi từ những mảnh sân khác nhau, những mảnh vườn khác nhau, góc phố khác nhau, nhưng đều từ cội nguồn của truyền thống dân tộc, truyền thống cách mạng. Những đồng đội đang sống hôm nay phải cố gắng làm sao cho nơi các anh chị nằm là mảnh đất yên hàn, thiêng liêng. Mỗi một nắm đất, một nhành cây đều an ủi vỗ về những người đã khuất. Tất cả các chị, các anh đã ngã xuống trên Trường Sơn đều đáng được dựng tượng để con cháu mãi mãi về sau ngưỡng vọng.

        Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn đâu phải chỉ của bộ đội Trường Sơn mà của mọi quê hương trên đất nước chúng ta. Mỗi tỉnh, mỗi thành phố, mỗi địa phương đã về chăm chút cho các anh, các chị, những người đã hy sinh cho cuộc sống hôm nay.

        Biết ơn vô cùng những người con yêu dấu của mọi miền quê đã hy sinh cho chiến thắng, mãi mãi gắn bó với con đường Hồ Chí Minh hôm nay, con đường nối liền Nam - Bắc một dải non sông, con đường của tương lai giàu có của Tổ quốc, con đường đi trong lòng người, nhập vào đời sống tình cảm của cả dân tộc, âm thầm và khiêm tốn như biết bao chiến sĩ đã yên nghỉ ngàn đời trên nghĩa trang Trường Sơn thiêng liêng, hùng vĩ.

        Con đường Trường Sơn của ngày hôm nay là con đường của tình hữu nghị, con đường không biên giới, nối liền tình cảm Việt Nam với bạn bè trên thế giới. Anh linh của các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh cho độc lập tự do của Tổ quốc mãi mãi là sức mạnh thiêng liêng trong trái tim của những người đang sống.

        Có những việc đời giải nghĩa được, mà cũng có những việc đời không giải nghĩa được. Tại sao giữa mảnh đất Gio Linh khô hạn lại có nguồn nước tự phun? Tại sao ngay sau tượng đài lại mọc một cây Bồ Đề của Đức phật? Hay nơi đây là hồn thiêng của sông núi tụ về mà nước trời, cây đời cùng tôn vinh vong hồn bao nghĩa sĩ?

        Mỗi năm cứ đến ngày sinh nhật Bác, cũng là ngày thành lập bộ đội Trường Sơn, truyền thống oanh liệt của kỳ tích đường Hồ Chí Minh lại được ôn lại như một cuộc chạy tiếp sức không bao giờ mệt mỏi.

        Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, nơi phụng thờ của nhân dân cả nước, những người chiến sĩ Trường Sơn ngày ấy và bây giờ lại đến với các anh, các chị - những linh hồn đời đời bất diệt, những anh hùng đời đời ghi nhớ công ơn. Những năm tháng này, họ đang đi xây dựng tuyến đường xuyên Việt - xa lộ Bắc Nam mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh ngàn lần kính yêu, là họ chấp hành mệnh lệnh của các anh, các chị thực hiện những ước mơ của các anh, các chị ngày nào.

        Xin vong hồn của các anh, các chị chứng giám cho tâm nguyện của những người lính Trường Sơn hôm nay là sẽ làm con đường cho tốt nhất, đẹp nhất bằng tất cả những gì có được. Họ luôn tự thấy sẽ phải đem lại mọi điều tốt lành cho hôm nay và tương lai, vì một đất nước Việt Nam thống nhất trọn vẹn và sự tồn tại của cả một dân tộc mà các anh, các chị đã chiến đấu và hy sinh. Những người lính của Binh đoàn 12 - Tổng công ty Xây dựng Trường Son nguyện xây dựng con đường cho đất nước phồn vinh, con đường mới sánh cùng bè bạn năm Châu.

        Người Phương Đông mình thường nói: “Sống gửi thác về”. Người đã khuất bất kể là tướng lĩnh hay một chiến sĩ bình thường đều quí trọng như nhau. Nhưng ở đây vẫn phải ơn vị tư lệnh Trường Sơn. Tâm hồn ông luôn nức nở vì những người chiến sĩ đã ngã xuống; tâm hồn ông cũng là tâm hồn của bao người dân, bao người chiến sĩ ở mọi miền quê không ngày nào, đêm nào là không nhớ tới người đã khuất. Ây cũng là tấm lòng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đối với quá khứ hào hùng.

        Thời gian rồi trôi đi, nhiều việc đời có thể rơi vào lãng quên. Nhưng quên sao được bạn bè, quên sao được đồng đội, quên sao được những anh hùng liệt sĩ đã hy sinh trên con đường mang tên Bác Hồ kính yêu!

       Chuyện cây bồ đề mọc cao lớn, tốt tươi phía sau tượng đài Tổ quốc ghi công ở nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, tôi nghe anh em quản trang kể lại như là một sự lạ. Cây bồ đề ấy, không ai trồng, không ai chăm, tự nhiên mọc lên, vùn vụt trở thành đại thụ, chỉ sau 25 năm vòng thân đã lớn gần bốn mét, đỉnh cây vượt trên đỉnh tượng đài và tán xanh ken dày lá phủ che một vùng đất rộng lớn phía sau.

        Cũng xin được nói rằng: con số thời gian 25 năm tôi viết vào đây chỉ là sự ước lệ, nó chỉ mang ý nghĩa gợi nhắc lại một cái mốc lịch sử thắm đỏ của đất nước: đại thắng mùa xuân năm 1975, cũng là thời điểm linh thiêng ở nơi thượng nguồn sông Bến Hải, chúng ta khởi công xây dựng Cõi vĩnh hằng cho 10.327 liệt sĩ. Lúc hình thành, nghĩa trang có 10.327 mộ liệt sỹ. Sau thân nhân các liệt sỹ xin đưa hài cốt về quê nên con số ổn định đến nay là 10.263 mộ những người đã từng sống, chiến đấu và hy sinh anh dũng trên tuyến đường Trường Sơn ác liệt. Những người lính bất tử ấy đã cùng đồng đội gánh chịu 7.526.700 quả bom của giặc Mỹ ném xuống núi rừng và từ đôi bàn tay rướm máu sần chai của họ, 16.000 km đường chiến lược đã được mở ngang dọc Trường Sơn...

        Tuổi của cây bồ đề ở nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn chính xác là bao nhiêu không ai biết được. Hỏi trưởng ban quản trang Hồ Tất Ái, phó ban Nguyễn Văn Anh các anh đều lắc đầu trả lời: “Không rõ”. Hỏi Đoàn Thị Hồng, vốn là nữ chiến sĩ của bộ đội 559, đã có hơn 10 năm chăm sóc, hương khói cho anh em đồng đội mình, chị cũng trả lời: “Thiệt lạ các anh ạ, cây bồ đề này không ai trồng cả, tự nhiên mọc lên. Cây mọc lên tự bao giờ anh chị em chúng tôi cũng không biết”. Cả khu nghĩa trang rộng lớn chỉ có duy nhất cây bồ đề này. Còn lại là thông, phượng. Lá thông xanh ngằn ngặt vi vút bốn mùa, hoa phượng cháy đỏ một miền trời khi mùa hạ đến. Cây bồ đề đứng phía sau tượng đài chính, song song với khối bê tông cách điệu hình ngọn núi Trường Sơn - hình tháp lửa - cây súng, dẫu không gắn lên đó bốn chữ vàng Tổ quốc ghi công tôi vẫn cứ rưng rưnghình dung nó cũng vẫn là một tượng đài. Cái tượng đài ngùn ngụt tươi xanh đã được cắm rễ vào đất Mẹ, vươn thẳng lên trời như chính sự liên thông hài hòa của hai cõi, như là nơi trú ẩn, chở che an ủi cho những giọt nước mắt đớn đau và sau cùng chính là thông điệp của hàng vạn người con ưu tú của Tổ quốc ra đi gửi lại cuộc đời.

        Hình như đang có một sự tồn tại huyền diệu nào đó của những người đã khuất ở nghĩa trang nằm bên thượng nguồn sông Bến Hải này. Cách đây mấy năm khi đọc bài bút ký Nghĩa trang liệt sỹ Trường Sơn của nhà thơ Lê Đình Cánh tôi cứ bị ám ảnh mãi cái chi tiết: có những buổi sớm mù sương, anh chị em xây dựng nghĩa trang nghe tiếng bộ đội hô tập thể dục. Tiếng hô một hai ba bốn chìm nổi, mờ tỏ trong gió núi. Đến viếng nghĩa trang lần này, chúng   tôi lại được nghe    anh   Nguyễn Văn Thí, chị Đoàn Thị Hồng kể thêm một số chuyện lạ khác. Có một người vợ từ Bắc Ninh vào xin được đưa hài cốt chồng về quê, Ban quản trang sắp xếp cho chị nghỉ lại trong một căn phòng của nhà tiếp đón thân nhân liệt sĩ. Thật là lạ, khi chị bước vào phòng thì có một con chim nhỏ lông màu đá núi bay qua cửa sổ và đậu xuống đầu giường chị ngồi. Hai ngày chị ở đây, con chim lạ ấy cứ quanh quẩn trong phòng, hết đậu trên giường lại bay lên đứng ở cửa sổ, thỉnh thoảng lại kêu lên “tuýt tuýt” như tiếng còi của đồ chơi trẻ con. Mấy lần chị thử xua đuổi, con chim vẫn không chịu bay đi. Chị òa khóc, chắp tay trước ngực vái: “Có phải là anh, thì cứ ở lại với em. Lo làm lụng nuôi con, bây giờ em mới đến thăm anh được. Mai, em xin phép đưa anh về quê rồi mẹ con em sẽ được gần anh, anh ạ!”. Trưa hôm sau, chị mang chiếc ba lô con cóc (chắc là kỷ vật của anh được đơn vị gửi về nhà), đựng hài cốt chồng trở ra Bắc. Trong căn phòng chị tạm trú, con chim cũng bay đi, từ đó đến nay chưa bao giờ thấy xuất hiện trở lại.

        Nằm cạnh tượng đài Tổ quốc ghi công, bên phải là khu mộ liệt sĩ vô danh, có 68 ngôi mộ chưa xác định rõ tên tuổi của liệt sĩ. Mấy lần trước đến đây, tôi chưa thấy ngôi mộ nào được gắn bia, khắc tên tuổi, quê quán người hy sinh. Lần này thì khác, tôi đếm kỹ: 12 ngôi mộ đã có tên tuổi của người mất. Tôi ngồi xuống, thành kính thắp hương, mắt như bị hút vào những dòng tên đồng đội khắc trên từng tấm bia đá mới gắn vào. Nằm ở giữa những ngôi mộ này là một ngôi mộ được gắn hai tấm bia. Tấm bia đứng ở đầu mộ ghi: “Liệt sĩ Lê Minh Cống - Quê: Hiền Dũng, Vĩnh Hòa, Vĩnh Linh, Quảng Trị - Sinh năm 1939 - Nhập ngũ: 26-5-65 - Cấp bậc: Hạ sĩ - y tá - Hy sinh 14-9-1967 (DL) tại mặt trận phía Nam - Vợ con phụng lập” Tấm bia đặt nằm trên mặt vỏ mộ ghi: “Liệt sĩ Ngô Trọng Định - Sinh năm 1941 - Nhập ngũ: 4 - 1963 - Quê: Hiệp Lục, An Khê, Quỳnh Phụ, Thái Bình”.

        Những tấm bia ấy là do thân nhân các liệt sĩ dựng. Đằng đẩng mấy chục năm trời, khoảng thời gian đủ cho cây cối, lau lách Trường Sơn mọc lấn, che lấp những con đường vận tải, những lối mòn giao liên, những bãi khách binh trạm, nhiều gia đình liệt sĩ vẫn chưa biết được hài cốt của các anh chị đặt ở đâu. Mà số người đã ngã xuống trên tuyến đường mòn chằng chịt giữa rừng già này có ít đâu. Con số chính xác ta tổng kết sau chiến tranh là 19.387 người.

        Còn bao nhiêu hài cốt liệt sĩ nữa đang nằm đâu đó trong những cánh rừng già thâm u của Trường Sơn? - Trong bối cảnh đó, trên khắp ba miền đất nước xuất hiện một số nhà ngoại cảm, cùng với một số “thầy, cô bói mộ”. Nơi họ ở trở thành địa chỉ cho một số thân nhân các liệt sĩ tìm đến sau khi đã nhắn tin trên đài, báo Trung ương và địa phương mà không có hồi âm. Những tấm bia khắc tên tuổi liệt sĩ gắn trên 12 nấm mộ vô danh ở nghĩa trang Trường Sơn là kết quả những cuộc kiếm tìm như thế. Đúng sai thế nào chưa rõ nhưng phải nói rằng cái khát vọng tìm gặp lại người thân yêu, dù họ chỉ còn là một nắm tro bụi, của các gia đình liệt sĩ thật mãnh liệt, bền bỉ. Còn nấm mộ có hai tấm bia liệt sĩ kia làm cho chúng tôi băn khoăn, thắc mắc hơn cả... Thân nhân của hai liệt sĩ có tên trên đã tìm đến đây. Họ thắp hương và khấn đủ tên hai người. Vợ liệt sĩ Lê Minh Cống sau khi khấn tên chồng mình, nước mắt giàn giụa lại khấn tiếp tên anh Ngô Trọng Định. Chẳng hề nói trước với nhau, vợ liệt sĩ Ngô Trọng Định cũng làm như thế trong một lần viếng khác; chị nức nở gọi anh và liệt sĩ Lê Minh Cống. Trời ơi, một người sinh ra ở Quảng Trị, một người sinh ra ở Thái Bình, ai ngờ sau cuộc chiến tranh cùng khắc tên tuổi trên một nấm mộ xi măng đã xạm màu. Khi kể lại những điều ấy với tôi; chị Đoàn Thị Hồng mắt hoe hoe đỏ. Nỗi xúc động lại thêm một lần nữa dâng trào trong tôi; Sau khi ở Nghĩa trang Trường Sơn về tôi đã viết bài thơ “Nấm mộ hai bia” in Văn nghệ Quân đội: “Người Quảng Trị. Người Thái Bình/ Dưới ba tấc đất cốt hình của ai/ Vô danh ba chục năm dài/ Giờ chung một mộ khắc hai tên người/ Đúng? Sai? cỏ chẳng trả lờil Hỏi thông, thông đứng dưới trời vi vul Đành lòng mượn khói mùa thui Một người ngả nón ngồi ru hai người... " Tôi làm sao quên được giọng chị Hồng nghẹn lại khi kể với tôi: - Làm việc ở đây đã trên 10 năm, em thường gặp những cảnh cảm động như thế. Có người em vào tìm mộ anh trai, gặp được cứ ôm mộ anh khóc hu hu giữa trưa mùa hạ, chúng em dỗ mãi cũng không chịu về. Có người mẹ đến viếng con gái, gặp cơn mưa bóng mây, mẹ lấy iuôn chiếc nón đang đội trên đầu che lên mộ con... Nhiều lắm, kể chẳng biết khi mô cho hết được. Chúng em yên tâm, gắn bó với công việc nhờ một phần được tận mắt thấy những cảnh xúc động đó. Chứ anh xem, ở đây công việc tuy không nặng nhọc, nhưng cũng dễ buồn nản lắm. Điều bọn em lo nhất là con cái không có điều kiện học hành đến nơi đến chốn. Em có ba cháu, một đứa học lớp 10, đứa lớp 7, đứa lớp 4, cả ba, em đều gửi về học dưới thị xã Đông Hà. Tiền con ăn học, tốn kém lắm nhưng vì nghĩ đến tương lai của chúng, vợ chồng em phải tính toán xoay xở. Tuy vậy, tất thảy mọi công việc của tập thể giao từ chăm sóc, quét dọn phần mộ, đón tiếp các đoàn, thân nhân liệt sĩ chúng em đều làm tròn. Mỗi năm, có hàfig trăm đoàn, hàng vạn người đến viếng thăm nghĩa trang. Các anh có nghe người ta nói: đến Quảng Trị mà chưa lên viếng thăm nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn coi như là chưa đến không?

        -  Điều đó thì rõ quá rồi, nhưng chị Hồng này - tôi dè dặt - Hỏi thật chị nhé, nghĩa trang có đủ hương thắp và thắp hết 10.327 phần mộ cho đồng chí chúng ta không?

        -  Răng không đủ anh! Mồng một, ngày rằm, lễ Tết chúng em đều thắp hương cho các anh các chị. Đủ cả, không dám sót một ai. Phân công ra, mấy người một khu mộ. Em chịu trách nhiệm ở khu mộ 4. Khoảng ba giờ đồng hồ là chúng em thắp hương xong toàn bộ nghĩa trang. Mỗi lần thắp hương cho các anh các chị, lòng em thấy thanh thản hơn. Em nghĩ: công việc mình làm không chỉ vì những người nằm dưới mộ mà còn vì cha mẹ, anh chị em, vợ con, cháu chắt các liệt sĩ, những người đang sống ở xa.

  
        Có một đơn vị quân đội làm nhiệm vụ kinh tế - quốc phòng đóng trên mảnh đất Quảng Trị đã ba lần được nhận công việc tu bổ, tôn tạo nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn. Đó là Đoàn 384 (thuộc Binh đoàn 12 - Tổng Công ty Xây dựng Trường Sơn) Hai lần trước Xí nghiệp 334 (thuộc công ty) đảm nhận thi công hồ cảnh, hồ môi trường, rải nhựa mặt đường, dụng hệ thống đèn điện chiếu sáng, xây tường rào bao quanh nghĩa trang và tô lại chữ của hơn một vạn ngôi mộ. Lần này, đội 24 được nhận nhiệm vụ xây lại theo thiết kế mới toàn bộ số mộ trong nghĩa trang. Trong những ngày này, những người lính xây dựng của đoàn 384 anh hùng đang có mặt trên công trường cải tạo nâng cấp đường quốc lộ 1A (đoạn Quảng Bình - Quảng Trị) đường 49 ở Ả Lưới (miền tây Thừa Thiên Huế), đường Sen Bụt - Cù Bai (biên giới phía tây Quảng Trị), cảng Chân Mây... và nhiều công trình lớn nhỏ khác nữa ở trên ba miền đất nước. Cũng là những người lính đó, đã đặt chân lên dãy núi U Bò (Quảng Bình) để mở mới 18 cây số đường Hồ Chí Minh. Thế mà, các anh vẫn nhận, thanh thản nhận không một chút tính toán, cân nhắc thiệt hơn việc xây mới 10.327 ngôi mộ ở nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn. Trước khi chúng tôi lên nghĩa trang, kỹ sư giám đốc công ty Ngô Thành Nam đã bộc bạch: “Chúng tôi xác định đây là việc làm tình nghĩa, chứ hạch toán đằng thẳng theo kiểu kinh tế thì không nói ra chắc anh cũng biết”. Giờ đây, khi tận mắt thấy những người lính Trường Sơn thời hòa bình cần mẫn, lặng lẽ làm việc trong cái nắng gay gắt của mùa hè vùng cửa gió khô rát, giữa bạt ngàn ngôi mộ, chúng tôi thấm thìa hơn lời thổ lộ của Ngô Thành Nam. Cứ hình dung thế này: số tiền để xây mới một ngôi mộ là 350 ngàn đồng, trong khi quy trình thi công lại hết sức nghiêm ngặt cẩn trọng. Thiếu úy Nguyễn Xuân Chiến quê Diễn Cát, Diễn Châu, Nghệ An, chưa vợ, mặt tròn, da sạm nắng, đội phó kỹ thuật, trực tiếp chỉ huy anh em ở đây, sơ bộ giảng giải cho tôi rõ về các bước công việc. Đầu tiên, phải cân chỉnh lại các hàng mộ cho thẳng thắn, ngay ngắn cả chiều dọc lẫn chiều ngang trong khi vẫn giữ nguyên vị trí các cốt mộ liệt sĩ. Sau đó, nhẹ nhàng tháo các vỏ mộ cũ ra, chuyển đến một chỗ khác cao ráo và sạch sẽ. Lại lấy dây và ống tuy ô cân chỉnh lại cho thẳng tắp, bằng phẳng trước khi đổ lớp móng mộ rộng 10cm, dày 10cm trên cốt mộ. Xây lớp gạch cấp thứ nhất bằng gạch đặc của Xí nghiệp gạch ngói Quảng Trị, sau đó đưa đất vào mộ, đầm lèn chặt lại. Đất đưa vào mộ, phải được chọn lựa kỹ càng từ nơi khác, chuyển đến. Tiếp tục xây lớp gạch cấp thứ hai, cấp thứ ba, đặt tấm đan bằng bê tông cốt thép... rồi dựng bia, làm phần áo mộ. Vỏ mộ được ốp đá ganitô dày 1,5 cm. Sau khi ốp đá phải đủ 30 tiếng đồng hồ mới được mài. Mài thô rồi đến mài mịn, đều chỉ được làm bằng tay, hết sức thận trọng, tỉ mỉ để tránh cho vỏ mộ khỏi bị sứt sẹo. So với mộ cũ, mộ mới bây giờ đàng hoàng và to đẹp hơn, đặc biệt có những chi tiết mới hoàn toàn như trên mộ có lỗ thông âm dương, thông suốt từ trên mặt mộ xuống tiểu sành đựng hài cốt liệt sĩ, kích thước 15xl5cm và bia liệt sĩ được đặt trên đầu, bát hương đặt dưới chân (ngược lại trước đây)...

(http://i479.photobucket.com/albums/rr153/Giangtvx/moi/Huyen%20thoai%20Truong%20Son/c3%20-%200016_zpsal9kvuty.jpg)

        Ngày này qua ngày khác, 30 cán bộ, chiến sĩ đội 24 - Những Nguyễn Xuân Chiến, Hoàng Trọng Lượng, Nguyễn Thế Khánh, Nguyễn Văn Thắng, Phan Xuân Quang, Lê Công Bình... phần lớn còn rất trẻ, thuộc thế hệ con cháu của những người nằm dưới mộ, cứ âm thầm, lặng lẽ, chăm chút, tỉ mẩn làm côngviệc tình nghĩa. Cái công trường này thoang thoảng mùi hương (do anh em thắp trước khi bắt tay vào làm việc và khi ra về) và ít có tiếng cười đùa ồn ã.

        Ngay cái việc đi lại đứng ngồi cũng phải giữ gìn ý tứ. Chẳng phải đợi cán bộ nhắc nhở, anh em tự nghĩ mình cần phải làm như thế vì đây là nơi yên giấc ngàn thu của những con người đã sống và hy sinh vì Tổ quốc.

        Bến Tắt - Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, ngày càng sống động hơn với con đường Hồ Chí Minh chạy qua. Lễ khởi công xây dựng đường Hồ Chí Minh đoạn Bến Tắt - Cam Lộ đã được tổ chức trang nghiêm ở nơi này và công ty liên doanh Xây dựng Việt Nam - Cu ba (VIC) cùng với Công ty 6 (Tổng Công ty Xây dựng Thăng Long), những đơn vị thi công đã đưa quân vào vùng thượng nguồn sông Bến Hải và ngày đêm làm việc để hôm nay, con đường đã trở thành vẻ đẹp và niềm tự hào mới trên mảnh đất này. Còn nhớ, hôm lên viếng nghĩa trang, tình cờ chúng tôi gặp được hai người lính Trường Sơn thời chống Mỹ, anh Trần Văn Tăng và Nguyễn Ngọc Pha, quê Nam Định nay là thợ lái máy ủi TI 220 của Công ty VIC. Cùng lên thắp hương với hai anh ở nghĩa trang còn có một người bạn Cu Ba, hiện đang làm việc tại Công ty VIC. Hỏi chuyện biết được đồng chí kỹ sư đó, năm 1973 đã có mặt ở Bến Tắt để thi công 5 km đường nhựa, đoạn qua trước mặt nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, là món quà hữu nghị của đất nước Cu Ba tươi đẹp và quật khởi tặng nhân dân Việt Nam. Anh tên là Hoan Cát Lốt. Sau hai mươi bảy năm xa cách, khi nghe tin Việt Nam xây dựng đường Hồ Chí Minh công nghiệp hóa, hiện đại hóa anh tìm mọi cách xin được qua làm việc ở nước ta và theo như lời Hoan Cát Lốt nói: “Tôi là người hạnh phúc, là người được Đức Phật phù hộ khi được về Bến Tắt, làm lại con đường mà năm 1973 tôi và bạn bè tôi đã từng làm tặng đất nước Việt Nam anh em”.

        Chợt lặng đi khi nghe người bạn Cu Ba nhắc đến Đức Phật, tôi sững sờ nhớ lại mấy câu viết: “Điều đáng buồn phiền là đường mòn Hồ Chí Minh không thể phá hủy được” - Người Mỹ đã thú nhận điều đó. Một người Mỹ đã nói: “Trên đường mòn, cộng sản đã được Đức Phật phù hộ” (sau về xem lại tư liệu thì đấy là câu viết của Giắccơ Rơna in trên báo Lơphigarô nước Pháp ngày 31 tháng 12 năm 1971).

        Đức Phật, nếu có phù hộ thì chỉ phù hộ sự chính nghĩa. Con đường Trường Sơn thời đánh Mỹ, con đường Hồ Chí Minh thời công nghiệp hóa - hiện đại hóa tỏa sáng chính nghĩa. Trên con đường ấy, lấp lánh muôn vì sao, mỗi vì sao ứng với một con người đã ngã xuống vì Tổ quốc. Tôi nói điều ấy với Hoan Cát Lốt, nói bằng ánh mắt của những người đồng chí anh em và đưa anh đến dưới gốc cây bồ đề vững chãi, vươn cao như một tượng đài huyền diệu.

        Đi dưới những vòm cây xanh tỏa bóng mát sườn đồi, Trưởng ban quản lý Nghĩa trang liệt sỹ quốc gia Trường Sơn, anh Hồ Tất Ái kể: “Hàng đêm chúng tôi tuần tra canh giấc ngủ cho các liệt sỹ, thường nghe tiếng chào hỏi rất rõ: “Chào đồng chí. Đi tuần đấy hả!”. “Tiếng của ai vậy?” - Tôi hỏi. Giọng anh Ái hạ xuống như thì thầm: “Của các liệt sĩ”.

        Anh Hồ Tất Ái kể: Lúc khánh thành, tháng 4/1977, Nghĩa trang có 10.327 ngôi mộ. Mấy năm sau đó, thân nhân các liệt sỹ xin đưa về quê nhà một số, khi còn 10.263 ngôi mộ thì ổn định đến nay. Thân nhân liệt sỹ đến viếng thấy mộ phần được chăm sóc chu đáo đều hài lòng, không xin đưa về quê nữa.

        Mộ liệt sỹ được xếp từng khu vực theo tỉnh, thành phố, trải trên năm quả đồi. Xen kẽ các khu mộ là những cánh rừng. Lối đi được lát đá, gạch hoặc tráng xi măng, hoa nở bốn mùa hai bên. Mỗi khu có nhà tưởng niệm kiến trúc phảng phất hình ảnh các vùng quê đất nước. Đứng ngoài nhìn vào, Nghĩa trang như một lâm viên. Vô bên trong, Nghĩa trang tĩnh lặng, thâm nghiêm, mát dịu. Nơi gần nhất của Nghĩa trang cách đường Hồ Chí Minh khoảng 400 mét, cuộc sống ồn ào bên ngoài không động tới đây! Đi trong Nghĩa trang, bất giác nhẹ bàn chân, tâm tưởng lắng lại để chuyện trò với các liệt sỹ hoặc với bản thân mình.

        Khu trung tâm Nghĩa trang nằm trên một ngọn đồi cao 32,4 mét, Đài tưởng niệm (Đài Tổ quốc ghi công) bằng đá trắng cao vút uy nghiêm, rỗng ruột và khuyết ba mặt, thể hiện nỗi mất mát vô cùng. Sát sau Đài tưởng niệm, cân đối hài hòa như có bàn tay nghệ nhân sắp đặt là một cây bồ đề. Đây là cây bồ đề tự mọc. Nghĩa trang khánh thành được 6 tháng, vào tháng 10/1977 đột nhiên mọc lên cây bồ đề này. Và dường như sợ có người nhầm lẫn mà nhổ đi, cây bồ đề lớn rất nhanh, chẳng mấy đã vươn cành lá um tùm, che mát Đài tưởng niệm. Anh Ái dừng chân dưới gốc bồ đề nói: “Chúng tôi đã tìm hiểu trong vòng bán kính khoảng 10 cây số xung quanh đây không hề có bồ đề”. Cây bồ đề trở thành cây thiêng của Nghĩa trang Liệt sỹ Trường Sơn.

        Trên đồi có cây xanh bóng mát. Dưới chân đồi có một hồ nước trong vắt. Đây là hồ nhân tạo. Hồi xây dựng Nghĩa trang, nơi đó là bãi đất thấp trũng, bộ đội đào đất để đắp đường thì bên dưới phụt lên một mạch nước ngầm. Tướng Đồng Sỹ Nguyên, Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn khi đó lệnh sửa thành cái hồ, còn tạo gò đất ở giữa và bắc cầu đi ra. Những năm đại hạn, khe suối, ao hồ xung quanh cạn nước nhưng hồ này vẫn long lanh nước mát. Ban quản lý Nghĩa trang có 20 người. Nghe sơ qua về công việc của họ đã thấy không hề nhẹ nhàng. Mỗi ngày đón khoảng 20 đoàn khách, từ trong nước đến ngoài nước. Đón tiếp nghĩa là mời trà, mời xem phim, phục vụ làm lễ viếng ở Nhà khánh tiết, dẫn đường vào Đài tưởng niệm cách hơn 200 mét và đi xuống các khu mộ. Ban đêm, thay nhau tuần tra. Phải thường xuyên chăm sóc bồn hoa, cây cảnh, rừng xanh, làm vệ sinh toàn bộ 39,8 ha. Mỗi năm một lần cọ sạch rong rêu trên 10.263 bia mộ, thay cát trong 10.263 bát hương. Nhiều người ở xa không đến được thường điện thoại nhờ Ban quản trang thay mặt viếng liệt sỹ thân nhân. Giữa tháng 5 rồi, một chị ở Hải Phòng vào viếng mộ liệt sỹ, khi về nằm mộng mới tá hỏa nhớ lại là lễ vật dâng cúng do xúc động, lúng túng mà chưa tròn như lời hứa. Chị điện thoại khẩn khoản nhờ Ban quản trang mua sắm, tổ chức cúng giúp chị. Ban quản trang không bao giờ từ chối, luôn luôn đáp ứng mọi nguyện vọng đến từng chi tiết.

        Tôi hỏi anh Ái:

        -   Ban đêm, các anh đi tuần một mình hay phải nhiều người?

        Anh Ái trả lời:

        -   Đi một mình thôi. Chúng tôi quen rồi - Trầm ngâm một lúc, anh nói tiếp - Tuy vậy, có một lần tôi cũng hoảng hồn, phải bỏ chạy. Hôm ấy, mới hơn 7 giờ tối, còn nhìn rõ mặt người, tôi lên Đài tưởng niệm thắp hương, chợt thấy một người đàn ông ngồi gần đó, hỏi thì ông ta trả lời là liệt sỹ đi thăm liệt sỹ. Tôi hơi bực mình là vào Nghĩa trang mà còn trả lời ỡm ờ nên vừa đốt hương vừa để ý liếc nhìn ông ta. cắm hương xong, tôi định bước tới để xem cho rõ mặt thì không thấy ông ta đâu nữa, lúc đó chúng tôi cách nhau chỉ dăm mét. Tôi hoảng quá, quay đầu chạy xuống chân đồi.

        Câu chuyện của anh Ái làm cho không khí Nghĩa trang thêm linh thiêng, chính xác hơn, cho tôi hiểu thêm sự linh thiêng của một Nghĩa trang liệt sỹ Quốc gia. 10.263 liệt sỹ, trong đó anh Ái cho biết khoảng 80% hy sinh ở lứa tuổi 18-22. Sự linh thiêng của núi sông, trong tâm tưởng, trong cõi sâu thẳm tâm hồn mỗi người đang được sống trên đất nước thanh bình hôm nay luôn luôn tưởng nhớ công ơn các liệt sỹ. Các liệt sỹ không chết trong lòng người đang sống, trong lòng quê hương đất nước. Anh Ái và các anh các chị trong Ban quản trang, hàng ngày chăm sóc từng phần mộ, hàng ngày đón tiếp tấm lòng tưởng nhớ liệt sỹ ở mọi miền gần xa, hơn ai hết luôn thấy các liệt sỹ vẫn sống bên mình. Những mẩu chuyện của anh Ái về các liệt sỹ mà anh “thấy” thường xuyên, là ảo ảnh với cuộc sống thực song dứt khoát là hình ảnh thực trong tình cảm, trong suy tưởng, trong niềm kính trọng vô bờ bến những linh hồn vì nước vì dân. Như bao Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, hằng đêm vẫn thường thấy con của mình trở về, đi lại trên đường quê yêu dấu. Bao cựu chiến binh, thỉnh thoảng lại gặp đồng đội cũ đã hy sinh, sống dậy vui đùa, gọi nhau đi chiến đấu. Nhà thơ Nguyễn Đình Thi từng viết: “Đất nước của những người không bao giờ khuất, đêm đêm rì rầm trong tiếng đất, những buổi ngày xưa vọng nói về”. Theo thống kê của Ban quản trang, mỗi năm có gần 100.000 lượt người đến viếng các liệt sỹ ở đây, không ngày nào vắng người đến viếng, không ngày nào tắt khói hương. Lúc bước đi dưới mái nhà tưởng niệm cong vút như mái chùa cổ kính, trong hương hoa đại tinh khiết, tôi hỏi nhỏ anh Ái:

        -   Anh hết lòng vì các liệt sỹ ở đây thì vợ con sống như thế nào?

        Anh tâm sự về gia cảnh: Vợ làm nông nghiệp ở xã Đông Thanh (thị xã Đông Hà, Quảng Trị), hai con, trai học lớp 12, gái học lớp 10. Anh vào làm việc ở Ban quản trang từ năm 1998. Cũng từ ngày đó, lương của anh hàng tháng vẫn 1,7 triệu đồng, trừ các khoản đóng nợ kia còn 1,2 triệu đồng, tuy nhiên kinh tế gia đình có phần khá lên sau mỗi năm nhờ vợ trồng trọt, chăn nuôi luôn gặp may, được mùa được giá. “Cũng nhờ biết ứng dụng khoa học kỹ thuật” - Anh nói thêm. Anh sinh năm 1960, trước khi làm quản trang từng là bộ đội, phục viên, trải nhiều chức vụ, được điều về Nghĩa trang cũng tưởng nhất thời song như câu thơ anh đọc: “Cứ ngỡ xuống trần chơi một giấc, nào ngờ ở mãi đến hôm nay”. Anh hạ giọng tâm tình:

        Trong Ban quản trang, người lương thấp nhất mỗi tháng chỉ có hơn 400.000 đồng, thêm 40.000 đồng trị giá 20 ký gạo. Song mọi người đều yên tâm, gắng sức lo toan cho phần mộ liệt sỹ.

        Tôi đứng trước Đài tưởng niệm, ngước nhìn ngọn bồ đề xanh biếc giữa bầu trời xanh vĩnh cửu. Cầu Hiền Lương cách đây chừng 30 cây số, Thành cổ Quảng Trị cách hơn 40 cây. Thành cổ Quảng Trị, nơi ngã xuống của hơn 10.000 chiến sỹ, hầu hết còn trẻ. Sông Thạch Hãn chạy qua đâu đây, vẳng bên tai tôi câu thơ của một cựu chiến binh khi viếng thăm đồng đội đã hy sinh:

                                             Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ
                                             Đáy sông còn đó bạn nằm
                                             Có tuổi đôi mươi thành sóng nước
                                             Vổ yên bờ bãi mãi nghìn năm.¹

        Một làn gió vụt qua. Nén hương tôi vừa dâng lên Đài tưởng niệm lóe sáng như những đốm sao đỏ rực.


-----------------
1. Nguyên văn theo sách. Bài thơ gốc không phải như vậy - Giangtvx

        Câu thơ mộc mạc ấy của nhà thơ Tố Hữu có từ thời Trường Sơn gồng mình đánh Mỹ, đã từng thôi thúc bao chàng trai, cô gái tuổi thanh xuân đến với Trường Sơn đại ngàn, bất chấp mưa bom bão đạn, không nề gian khổ hy sinh vì độc lập tự do của Tổ Quốc. Và, câu ca dung dị ấy còn như một minh chứng bằng lời về tính khốc liệt, về sự gian nan ít nơi nào sánh nổi của Trường Sơn trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt... Phải chăng, vì thế mà Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh, với chiến thắng vĩ đại của dân tộc sau hai chục năm chiến đấu giải phóng miền Nam, đã trở thành Huyền Thoại? Chính sự hy sinh của hàng vạn người con ưu tú trên những cánh rừng Trường Sơn suốt 16 năm ròng đã góp phần làm nên Huyền thoại ấy mà mãi mãi lịch sử dân tộc sẽ ghi tên tuổi họ, mãi mãi các thế hệ người Việt Nam sẽ ghi nhớ công ơn họ. Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn là một biểu hiện thiêng liêng và rung động nhất của sự ghi công ngàn đời ấy đối với các anh hùng liệt sĩ Trường Sơn.

        Trên những vạt đồi Bến Tắt (Gio Linh, Quảng Trị), nơi yên nghỉ của 10.263 liệt sĩ, không chỉ hôm qua, mà hôm nay và mãi về sau nữa luôn là một chốn linh thiêng, là điểm đến của hàng triệu triệu con người đang sống với mong muốn được một lần tự tay thắp nén hương thơm tưởng nhớ và tỏ lòng biết ơn vô hạn đối với các liệt sĩ đã không tiếc thân mình, mang lại cuộc sống thanh bình cho đất nước hôm nay.

        Ba chục năm rồi, các anh, các chị tụ về yên nghỉ giữa lòng đất mẹ nơi đây trong tiếng rì rào, vi vút của thông reo, dưới sắc đỏ lưu luyến của hoa phượng mỗi độ hè về.Và cả những đoàn người không kể ngày tháng nối nhau đi trong trầm mặc, xúc động, nghẹn ngào bởi trong lòng chất chứa không chỉ niềm thương nỗi nhớ mà cả sự khâm phục, ngưỡng mộ và lòng biết ơn. Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn - ai đã một lần đến thăm viếng, hẳn sẽ đọng mãi những xúc cảm thiêng liêng, tha thiết trước hàng vạn mộ chí trắng xóa, mênh mang trải dài bên những vạt đồi tĩnh lặng đến nao lòng.

        Nhưng không chỉ có vậy! Hơn ở đâu hết, mỗi lần tới đây để tưởng nhớ, trong tâm trí mỗi người chúng ta, hình ảnh sống động, hồn nhiên, trong trắng mà cũng rất hào hùng, trung dũng của những người lính, những cô gái TNXP tuổi đời còn rất trẻ giữa bom đạn chiến tranh ác liệt ở Trường Sơn thời đánh Mỹ, lại hiện về, khiến ta thêm tự hào, thêm khâm phục những con người của một thời oanh liệt, thấm đẫm hào khí truyền thống của dân tộc mấy nghìn năm . Họ đáng yêu, đáng quý làm sao! Chủ nghĩa anh hùng cách mạng ở họ đâu có gì xa lạ, cao siêu mà chính là cuộc đời chiến đấu hy sinh hết sức bình dị, mà lớn lao vô cùng.

        Năm tháng qua đi, bao đổi thay của tự nhiên, của xã hội và cho dù nhận thức của con người có khác đi, tri thức cùng phát triển và đổi thay theo thời gian đi nữa, nhưng sự ngưỡng mộ và lòng biết ơn các anh hùng liệt sĩ thì không bao giờ thay đổi. Bởi đó là ý thức cội nguồn, là truyền thống đạo lý uống nước, nhớ nguồn của dân tộc Việt Nam ta.

        Đến Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, không nói nhiều mà ai cũng hiểu, cũng cùng một tâm trạng, cùng một ước nguyện về nghĩa tình, về tâm tưởng sâu sa!

        Trên diện tích 39,8 hécta của những ngọn đồi Bến Tắt ven đường Hồ Chí Minh lịch sử, hình như cái tĩnh lặng của núi rừng, cái màu trắng tưởng như bất tận của 10.263 ngôi mộ, hoà với những chiến công bất tử của những người lính Trường Sơn năm xưa và cả mùi hương trầm phảng phất của hiện thực, như tôn thêm sự huyền thoại của Trường Sơn và hiện hình rõ rệt hơn những ký ức, những dấu ấn hào hùng của những năm tháng cả nước ra trận mà chính họ - Những người lính Trường Sơn ấy - là đội quân tiên phong gánh vác sứ mệnh nặng nề và vẻ vang.

        Có ai không nghĩ dấu thiêng là điều có thực! Hương hồn các anh, các chị hoà vào khí thiêng của núi non sông nước, của hồn thiêng dân tộc được bồi tụ từ ngàn đời; để rồi giữa nơi núi rừng vốn heo hắt xưa kia, khi các anh các chị được qui tập, lại bỗng mọc lên một cây bồ đề xanh mướt ngay cạnh đài tưởng niệm uy nghi, như một phúc âm nơi yên nghỉ vĩnh hằng của bao liệt sĩ anh linh, một sự hài hoà giữa người mất- người còn. Lại nữa, đất Gio Linh - những ngọn đồi Bến Tắt vốn khô hạn, hết mưa là hết nước từ bao đời nay, vậy mà lại xuất hiện một mạch nước ngầm để có thể tạo hồ, tạo suối làm mát cho vùng đất của những vạt đồi các anh, các chị nằm yên nghỉ? Và còn bao nhiêu chuyện “lạ” khác nữa - như thực như hư - khiến cho ta thêm nặng lòng với người đã khuất.

        Con đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh không chỉ làm nên huyền thoại của những năm tháng chiến tranh, mà huyền thoại ấy còn sống mãi với các thế hệ người Việt Nam, với dân tộc. Bởi nó được xây bằng xương máu, bằng cả mạng sống của vạn vạn con người. Các chị, các anh chính là hồn cốt, là sắc màu không bao giờ phai của huyền thoại Trường Sơn kỳ diệu.

        Tôi không được là một người lính trực tiếp cầm súng ngoài mặt trận, cũng chưa một lần đến với Trường Sơn lúc chiến tranh. Nhưng ngày ấy - Cái thời cả nước cùng ra trận ấy - tôi may mắn đã bắt đầu lớn khôn, đã bắt đầu trưởng thành, để hiểu được và chứng kiến hơi thở nóng bỏng của cuộc sống thời chiến. Người anh trai yêu quí của tôi cũng đã hi sinh ngay trên mảnh đất Quảng Trị, trong đội ngũ của những người lính chiến đấu vì độc lập tự do của Tổ quốc. Cho nên khi đến thăm viếng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn, không chỉ là niềm xúc động của người đang sống đối với các anh hùng, liệt sĩ, mà trong tôi còn là nỗi niềm thương nhớ cháy lòng, là những khát vọng thẳm sâu của một người em sau hơn ba mươi năm trời vẫn không biết hồn cốt của anh mình nằm ở nơi nao trên những cánh rừng bạt ngàn miền Tây Quảng Trị? Nỗi lòng ấy chẳng phải tôi đã gửi gắm nơi các anh, các chị - Những người đồng đội một thời với anh tôi!

        Nén hương thơm bay đến “Cửu Trùng”, những mong các anh, các chị chứng cho lòng thành của bao người đang sống và làm việc vì quê hương đất nước, vì nghĩ về các anh, các chị mà sự hy sinh không gì sánh được.

        Các anh, các chị đâu phải là những “thánh nhân”. Đó là những người con trai, con gái trẻ trung ra đi từ phố phường Hà Nội, nay nằm lại mảnh đất này, dưới bóng cờ Tổ quốc, để lại đâu chỉ nỗi niềm thương nhớ khôn nguôi của người thân, gia đình, mà còn là lòng khâm phục, là xúc cảm thiêng liêng toả sáng từ bóng hình của đất “ Rồng bay” ngàn năm văn hiến.

        Các anh, các chị từ miền đất khu Năm trung dũng kiên cường; Từ khúc ruột miền Trung là Bình-Trị- Thiên khói lửa, là Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hoá; từ các làng quê thuộc châu thổ sông Hồng - Những miền đất thăng trầm cùng đất nước trong lịch sử mấy ngàn năm như Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình, Hà Tây, Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng, Hoà Bình..Rồi từ miền Trung du phía Bắc là Bắc Ninh, Bắc Giang, Bắc Cạn, Hà Giang, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Sơn La, Thái Nguyên; Và cả từ những miền đất biên cương Tổ quốc là Lạng Sơn, là Cao Bằng, Lào Cai, Điện Biên, Lai Châu, Tuyên Quang, Yên Bái, Quảng Ninh.. .Tất cả cùng trong một mái nhà ấy và tô thắm thêm truyền thống hào hùng của dân tộc.

        Quả thật, Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh huyền thoại đã đi vào hàng triệu trang sách, hàng ngàn bài thơ, biết bao ca khúc rung động lòng người và trở thành những “Bài ca không quên”, những khúc hát đi cùng năm tháng. Nhưng đến thăm viếng tại Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, tận mắt, tận lòng hòa vào không gian tĩnh lặng, mênh mang và linh thiêng ấy, ta mới thực sự thấm thìa cái tình cái nghĩa giữa kẻ còn - người khuất, giữa sự sống và sự hy sinh, giữa những toan tính thiệt - hơn của người đời mà trước hương hồn các anh, các chị, nhiều khi trở nên vô nghĩa. Đâu đó như văng vẳng tiếng thì thầm của các anh, các chị - Những kỷ niệm về niềm vui, nỗi buồn; những câu nói ngắn gọn về trăn trở, băn khoăn; Cả sự hài hả bởi người đời đã không bao giờ quên công lao của các anh, các chị...Dẫu biết rằng các anh các chị không bao giờ kể công với Tổ quốc; sự hy sinh ấy thật trong sáng, vô tư và lớn lao cao cả vô cùng, nhưng Tổ quốc và nhân dân thì không quên và mãi mãi ghi nhớ công ơn các anh, các chị. Đạo lý truyền thống của dân tộc là thế. Đạo lý ấy cũng tự nhiên, cũng cần thiết như hơi thở của sự sống vậy.


        Lời ca ấy thật dễ nhớ mà cũng lại khó quên. Nó canh cánh trong lòng ta những điều còn chưa biết về Trường Sơn. Phải chăng bây giờ vẫn vậy? Có phải Trường Sơn huyền thoại vẫn ẩn giấu bao điều bí mật của một vùng đất “địa linh”,?. Bởi trong lịch sử mấy nghìn năm của dân tộc, Trường Sơn là thế tựa muôn đời. Điều đó là một nhẽ. Nhưng trước hết, chất huyền thoại của Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh lại do chính con người bằng xương bằng thịt tạo ra, là do chính các anh, các chị nằm yên nghỉ ở Nghĩa trang này góp phần tạo nên trong suốt 6000 ngày đêm chiến đấu dưới bom đạn đủ loại của kẻ thù.

        Trong cuộc chiến đấu vô cùng ác liệt vì độc lập tự do và sự trường tồn của dân tộc, chúng ta phải làm tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng. Ngày ấy, Bác Hồ đã từng nói, đại ý rằng: Dù phải đốt cháy dãy Trường Sơn, chúng ta cũng phải giành cho được tự do độc lập... Đại ngàn Trường Sơn chính là con đường hiện hữu mà nếu giữ được, tận dụng được, xuyên suốt được, chúng ta sẽ chiến thắng! Cho nên cuộc đọ sức ở Trường Sơn, trên mỗi ngọn đồi, mỗi thước đất nơi đây, hơn ở đâu hết vô cùng khốc liệt, giữa sức mạnh tàn phá, hủy diệt của đủ loại vũ khí tối tân mà kẻ thù không tiếc tay sử dụng, với sức người và ý chí sắt đá, lòng dũng cảm, sự mưu trí của các chiến sĩ Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh. Kẻ thù đã ném xuống Trường Sơn 7.526.700 quả bom các loại với khoảng 4 triệu tấn, cùng hàng triệu lít chất độc hóa học mang tính hủy diệt. Không mét đất nào ở Trường Sơn là không bị cày xới bởi bom đạn Mỹ. Đêm cũng như ngày, mưa cũng như nắng, tiếng nổ của bom đạn, của phi pháo, tiếng gầm rú của máy bay phản lực Mỹ làm rung chuyển núi rừng. Sự khốc liệt của cuộc chiến trên Trường Sơn không bút mực nào có thể diễn tả cho đầy đủ được. Nhưng các chiến sĩ Trường Sơn, những TNXP, những người dân công hỏa tuyến, hay những bác sĩ, những nghệ sĩ chiến đấu và phục vụ chiến đấu ở Trường Sơn ngày ấy, đã không nề hy sinh gian khổ - quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh, bất chấp đạn bom, tất cả vì sự thông suốt của những con đường, vì tiền tuyến lớn miền Nam. Biết bao địa danh đã đi vào lịch sử của đường Trường Sơn huyền thoại mà mỗi khi nhắc tới, lòng ta không khỏi xúc động - Những cái tên thật thân thương như Mụ Dạ, Cua Chữ A, ngầm TaLê, Đèo Phu La Nhích, Ngã ba Chà Là, cổng Trời... khồng chỉ là dấu ấn về sự ác liệt của chiến tranh mà còn là niềm tự hào của các chiến sĩ Trường Sơn. “Sống bám đường, chết kiên cường dũng cảm” - Đấy không chỉ đơn thuần là một khẩu hiệu mà chính là mệnh lệnh từ trái tim những người lính Trường Sơn thời đánh Mỹ.

 
        Lòng dũng cảm, sự mưu trí của các anh các chị đã làm nên chiến thắng vẻ vang, cũng khiến kẻ thù không thể hiểu nổi và phải nể phục. Nguyên Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, tướng MAXWELD TAYLO đã từng phải thừa nhận: “Chúng tôi đã không đánh giá đúng tinh thần cực kỳ kiên quyết và đức tính hy sinh vì sự nghiệp cách mạng của người Việt Nam. Những cố gắng chống lại đường mòn Hồ Chí Minh đã thất bại”. Hàng vạn kilômét đường, hàng trăm trạm giao liên hàng vạn tấn hàng cùng hàng triệu con người đã bất chấp đạn bom để hiện hữu và lớn mạnh ở Trường Sơn, mang đến cho tiền tuyến lớn miền Nam sức mạnh vô cùng to lớn của dòng thác cách mạng đè bẹp kẻ thù. Nhưng, có cuộc chiến nào lại không có hy sinh, mất mát? Nhất là cuộc chiến - cuộc đọ sức lịch sử này. Hơn hai vạn chiến sĩ, TNXP, dân công hỏa tuyến...đã ngã xuống; máu các anh các chị thấm đẫm đất rừng Trường Sơn... Không có phim ảnh nào nói hết được sự hy sinh, những cống hiến ấy của các anh, các chị. Chỉ có lòng người với sự biết ơn, với những việc làm “đền ơn đáp nghĩa” trong sáng, thủy chung mới có thể nói được phần nào, đền đáp được phần nào công lao của các anh hùng liệt sĩ Trường Sơn cũng như của các anh hùng liệt sĩ trên mọi miền Tổ quốc.

        ...Chiến tranh đã lùi xa hơn ba mươi năm. Trường Sơn đã xanh lại những cánh rừng. Nơi trận địa năm xưa nay đã là những làng bản đầm ấm yên vui, là những công trình to đẹp của đất nước trên đường CNH - HĐH. Con đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh bây giờ đường đã rộng dài, hiện đại, mượt mà như một dải lụa đào trải dọc theo chiều dài đất nước qua những cánh rừng Trường Sơn lịch sử. ở đó, trên mỗi chuyến xe lướt nhanh, trên mỗi cung đường cao tốc đẹp đến mê hồn, lòng ta xao động, dâng trào cảm xúc nhớ về một thời Trường Sơn gồng mình đánh giặc, một thời máu lửa mà ngọn núi nào, đoạn đường nào, cây cầu nào... cũng thành huyền thoại, rực rỡ chiến công.

        Thời gian trôi đi không trở lại. Nhưng đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh thì mãi mãi bất diệt, mãi mãi được ghi vào lịch sử dân tộc như một trong những chiến công, một kỳ tích oanh liệt trong cuộc chiến chống ngoại xâm. Và, nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn - Nơi yên nghỉ của 10.263 liệt sĩ Trường Sơn, mãi mãi là một tượng đài thiêng liêng, bất tử, ở đó tâm hồn và đạo lý truyền thống Việt Nam luôn sưởi ấm cho hương hồn các anh hùng, liệt sĩ cũng là gìn giữ cho sự trường tồn của non sông đất nước trong hạnh phúc thanh bình.

       Thượng sỹ Nguyễn Thị Nhạ - Trung đội trưởng thuộc Tiểu đoàn 33 Công binh, Binh trạm 14, quê ở huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, đã chiến đấu và anh dũng hy sinh trên đường Hồ Chí Minh, ngày 30/10/1978 được Đảng, Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân - Điều đó thì mọi người đều biết. Nhưng sự tích về kỷ vật đôi khuyên tai vàng và chiếc đồng hồ của chị có lẽ chưa mấy ai biết đến.

        Dạo đó, giữa mùa khô 1967-1968, trên cửa khẩu đường 20 Quyết thắng, không quân địch đánh phá hết sức khốc liệt. Suốt ngày đêm hầu như không lúc nào ngớt tiếng bom đạn trên trọng điểm, A.T.P (cua chữ A, ngầm Tà lê, đèo Phu La Nhích), Nguyễn Thị Nhạ cùng đơn vị kiên cường bám trụ giữa trọng điểm nhiều năm liền đảm bảo thông xe suốt ngày đêm. Trong một trận đang chỉ huy tiểu đội san lấp hố bom giữa trọng điểm, Nguyễn Thị Nhạ đã anh dũng hy sinh tại mặt đường. Thi hài của chị được đồng đội an táng tại một địa điểm trên đất bạn Lào. Trên đôi tai của chị vẫn còn đeo đôi khuyên vàng và trên cổ tay vẫn còn đeo chiếc đồng hồ, vật kỷ niệm của gia đình khi chị nhập ngũ. Khi an táng, có người bảo nên gửi về gia đình; nhưng nhiều người cho rằng nên để cho chị mang theo nằm yên dưới lòng đất. Một thời gian sau bom đạn địch đã lấn sát đến ngôi mộ của chị. Đồng đội đã chuyển mộ chị đến một vị trí khác. Đôi khuyên vàng và chiếc đồng hồ đó vẫn được giữ nguyên nơi hài cốt của nữ liệt sỹ.

        Khi chiến tranh gần kết thúc, thực hiện chủ trương của Bộ Tư lệnh Trường Sơn: cất bốc, quy tập những phần mộ liệt sỹ đã hy sinh trên tuyến đường Hồ Chí Minh về an táng tại Nghĩa trang liệt sỹ Trường Sơn (xã Vĩnh Trường - huyện Gio Linh - tỉnh Quảng Trị). Qua nhiều lần tìm kiếm, đối chiếu sơ đồ các lần di chuyển và mộ chí các chiến sỹ làm nhiệm vụ cất bốc, quy tập đã tìm được mộ liệt sỹ Nguyễn Thị Nhạ. Lúc gạt đất đưa hài cốt lên họ rất ngạc nhiên thấy một gói nhỏ được gói rất kỹ trong giấy poliêtylen, để cạnh thi hài. Trong gói đó là đôi khuyên vàng và chiếc đồng hồ của chị Nhạ. Sau nhiều tuần đi bộ vất vả giữa đường rừng, các chiến sỹ đã mang đầy đủ hài cốt đi vật của liệt sỹ Nguyễn Thị Nhạ về bàn giao cho Ban quản lý xây dựng nghĩa trang.

        Sau khi đất nước thống nhất, ông thân sinh của liệt sỹ Nguyễn Thị Nhạ vào thăm mộ con gái tại nghĩa trang liệt sỹ Trường Sơn. ông được Ban quản trang đón tiếp chu đáo, được nghe chi tiết về sự hy sinh oanh liệt của Nhạ và quá trình bảo quản hài cốt của người nữ liệt sỹ. Trước lúc ra về ông rất ngạc nhiên và cảm động được Ban quản trang giao lại nguyên vẹn đôi khuyên vàng và chiếc đồng hồ - kỷ vật của bố mẹ tặng cho con gái lúc vào Trường Sơn. ông xúc động, nước mắt chảy trên gò má nhăn nheo nói:

        Được vào thăm, được thấy mộ con gái tôi hôm nay là điều mong mỏi bao năm của gia đình. Tôi không ngờ còn nhận được nguyên vẹn kỷ vật thiêng liêng của con gái lúc ra đi chiến đấu, cái đó làm vơi đi nỗi đau của gia đình và làm yên lòng người đã khuất. Con gái tôi đã hy sinh cho dân, cho nước. Mất mát đó không sao bù lại được nhưng tôi rất cảm kích và rất mừng vì trên đường Hồ Chí Minh này, con tôi đã có những người đồng chí, đồng đội lúc còn sống cũng như khi đã khuất hết mực thuỷ chung, trọn tình vẹn nghĩa. Chúng tôi chỉ mong sao những phẩm chất cao quý đó được gìn giữ mãi, sống mãi trong lòng “Bộ đội Cụ Hồ” hôm nay. Chắc rằng các liệt sỹ đã nằm xuống nơi đây cũng thấy yên lòng... Từ chuyện kỷ vật này, tôi càng hiểu thêm vì sao quân đội ta đã chiến đấu và chiến thắng suốt mấy cuộc kháng chiến trường kỳ.

 
        Những tháng cuối năm 1959, địch tăng cường củng cố “phòng tuyến chống thâm nhập” từ miền Bắc vào miền Nam. Dọc đường 9 - chỉ riêng đoạn từ Gam Lộ đi Lao Bảo (Quảng Trị), địch đóng tới 7 đồn (Tân Lâm, Ba Trang, Mai Lãnh, Rào Quán, Khe Sanh, Làng Vây, Lao Bảo) và nhiều đồn nằm sâu trong các bản làng hai bên đường 9. Bọn bảo an, mật thám, dân vệ... lùng sục suốt ngày đêm. Thâm độc và xảo quyệt hơn, chúng còn giả dạng người tìm trầm, phu đồn điền cao su, cà phê, lần mò phát hiện tuyến chi viện Trường Sơn của ta, tìm bắt cán bộ, chiến sĩ vận tải giao liên.

        Vào một đêm cuối tháng 10/1959, trong khi bảo vệ cho Đội 6 và Đội 7 (Đoàn 559) giao hàng quân sự ở phía Nam đường số 9, tổ trinh sát do thiếu uý Nguyễn Minh Thông phụ trách đã rơi vào ổ phục kích của thám báo địch tại bờ sông Dakrông. Tổ trinh sát đã anh dũng chiến đấu chặn địch tạo điều kiện để lực lượng vận tải rút lui, bảo toàn lực lượng. Thiếu uý Nguyễn Minh Thông (quê Nghi Lộc - Nghệ An) đã hy sinh sau khi đã cùng đồng đội tiêu diệt được 4 tên địch. Thượng sĩ Trần Tương (quê Đại Lộc - Quảng Nam) bị địch bắt đưa về căn cứ của chúng. Trước mọi đòn tra tấn dã man của quân thù, Trần Tương vẫn một mực trả lời là “cán bộ nằm vùng” và đanh thép tuyên bố với kẻ thù rằng: Đồng chí, đồng đội của anh sẽ bắt chúng đền tội... Không khai thác được nguồn tin gì ở Trần Tương, kẻ thù đã thủ tiêu anh.

        Thiếu uý Nguyễn Minh Thông và thượng sĩ Trần Tương là những cán bộ, chiến sĩ kiên trung, bất khuất, chiến đấu dũng cảm và hy sinh đầu tiên trên tuyến vận tải quân sự chiến lược 559, để lại trong lòng đồng đội, nhân dân địa phương niềm cảm phục và tiếc thương vô hạn.

        Trường Sơn trong những năm đánh Mỹ, thật không bút mực nào diễn tả đầy đủ được những cam go, sự khốc liệt của bom đạn và lòng quả cảm của lớp lớp những con người từ khắp mọi miền đất nước đã không sợ hy sinh, không nề gian khổ “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”. Từ người lính bình thường đến những vị tướng chỉ huy, tất cả đều chung một vẻ đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam: Sẩn sàng hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc.

        Với riêng tôi, dù rằng sự cống hiến là rất nhỏ bé, nhưng cũng tự hào được là người lính Trường Sơn trong những năm tháng đầy gian nan thử thách ấy. Và, tôi muốn được kể một chút về anh - Người chính uỷ đáng kính của Bộ tư ỉệnh 559 - Bộ đội Trường Sơn - Đại tá Đặng Tính, với lòng kính trọng, sự khâm phục và tình cảm yêu mến vô cùng.

        Đầu tháng 7 năm 1971, anh Đặng Tính (trước đó là chính uỷ Bộ tư lệnh quân chủng phòng không, không quân) được Quân uỷ trung ương điều vào làm chính uỷ Bộ tư lệnh 559 Trường Sơn. Khi ấy tôi được Ban chỉ huy văn phòng Bộ tư lệnh giao nhiệm vụ lái xe riêng cho anh Đặng Tính. Trong tổ công tác được phân công thường xuyên đi phục vụ chính uỷ, có anh Phách (trung tá) là thứ ký riêng, anh Cầm y sĩ, anh Mấn trung cấp nấu ăn, anh Chỉnh cần vụ, anh Bắc lái xe hậu cần và tôi lái xe riêng cho anh Đặng Tính.

        Tháng 10 - 1971, bắt đầu bước vào mùa khô, toàn tuyến Trường Sơn khẩn trương sôi động chuẩn bị cho chiến dịch vận chuyển hàng hóa, vũ khí, lương thực, thực phẩm... chi viện cho các chiến trường toàn miền Nam. Và anh Đặng Tính cũng chuẩn bị thực hiện chuyến công tác dài ngày đến các đơn vị dọc tuyến đường Trường Sơn. Triệu tập tổ công tác chúng tôi vào văn phòng Bộ tư lệnh giao nhiệm vụ cho từng người xong, anh nói: “Đợt này chúng ta đi dọc tuyến Trường Sơn, toàn đường dã chiến, qua nhiều trọng điểm địch thường xuyên đánh phá ác liệt, vượt qua nhiều sông suối, đèo cao, vực sâu..., các đồng chí phải chuẩn bị tinh thần vượt gian khó, chuẩn bị xe thật tốt, thật chu đáo để vượt Trường Sơn. Nhiệm vụ có hoàn thành hay không một phần quan trọng ỉà ở các đồng chí”. Chúng tôi hứa với chính uỷ chuẩn bị thật tốt cả về tinh thần và phương tiện, sẩn sàng hoàn thành mọi nhiệm được giao.

        Biết là gian khổ hy sinh, nhưng ai trong chúng tôi cũng đều sẩn sàng lên đường và chuyến đi được thực hiện từ khu vực km36 đường 10 (miền Tây huyện Lệ Thuỷ - Quảng Bình).

        Đoàn công tác của Bộ tư lệnh đi cùng chính uỷ Đặng Tính gồm có 5 chiếc xe GAT 69 chở chính uỷ và các đồng chí cán bộ các ban trong Bộ tư lệnh.

        Đoạn đường Kín được các đơn vị công binh mói mở dài hơn 50km nối từ đông Trường Sơn sang tây Trường Sơn, đoạn cuối gặp và nối với con đường trên đất bạn Lào thuộc tỉnh Khăn Muộn. Thỉnh thoảng đoàn xe gặp đoạn dốc, đường trơn lại có các đồng chí công binh trực sẵn để đẩy xe qua dốc. Dọc đường đi, máy bay trinh sát của địch thường xuyên quần đảo, từng tốp 3 chiếc máy bay phản lực thay nhau lao qua lao lại, tiếng kêu xé tan bầu không khí im lặng, tiếng bom đạn nổ gần nghe ầm ầm.

        Nơi đoàn đến làm việc đầu tiên là Bộ tư lệnh tiền phương của đoàn 559 đóng ở km49 đường Kín. Tại đây chính uỷ đã dành thời gian nói chuyện với các chiến sĩ. Cả hội trường lặng im nghe anh nói. Anh kể chuyện thời sự về tình hình trong nước, tình hình thế giới, những thắng lợi của ta và thất bại của địch, nhiệm vụ của thanh niên lúc này... Những lời anh nói thật gần gũi, dễ hiểu và dễ thấm tận đáy lòng.

        Những ngày sau đó, anh và đoàn công tác tiếp tục vượt qua bao đèo cao, suối sâu, vượt qua bao trọng điểm ác liệt dưới làn bom đạn của giặc ngày đêm không lúc nào ngớt. Vất vả, gian nan đã đành, còn nguy hiểm. Cái chết luôn rình rập, có thể đến bất cứ lúc nào. Những dốc ồng Đời (Đồng chí Đời lái xe đến đấy, bị bom đánh cháy xe và đã hy sinh tại đây); Đèo Bà Nhạ (chị Nhạ là trung đội trưởng thanh niên xung phong phụ trách đoạn đèo này và đã hy sinh anh dũng khi làm nhiệm vụ, từ đó đoạn đèo mang tên chị); rồi những cái tên: Xuyên Phan, Pha Lốp, Ngã ba Lăng Nhằng, đường 20 quyết thắng với ngầm Ta Lê, đèo PƯNINHÍC... Đó là những trọng điểm địch thường xuyên đánh phá ác liệt. Mặc dù vậy trong suốt chuyến công tác, anh luôn động viên, nhắc nhở chúng tôi cố gắng hoàn thành tốt nhiệm vụ. Anh thường giáo dục cán bộ chiến sĩ học tập, làm theo tư tưởng và đạo đức Bác Hồ. Anh kể: Những năm tháng còn công tác ở bộ tư lệnh phòng không không quân, anh hay được đi công tác với Bác Hồ...

        Chiến tranh gần đến ngày thắng lợi lại càng gay go quyết liệt, địch càng đánh phá nhiều, đường đi càng khó khăn nguy hiểm hơn. Nhưng bất chấp tất cả, anh vẫn đến từng đơn vị trên dọc tuyến lửa Trường Sơn để động viên khích lệ cán bộ chiến sĩ đang ngày đêm giáp mặt với kẻ thù, như tiếp thêm sức mạnh cho họ trong chiến đấu, lao động, chiến thắng kẻ thù tàn bạo. Không chỉ ở trên đất của ta, anh và đoàn công tác còn vượt rừng núi sang đất bạn Lào, Campuchia để chỉ đạo cuộc chiến đấu cam go.

        Sau mỗi chuyến công tác, chính uỷ lại triệu tập cả tổ họp kiểm điểm, rút kinh nghiệm và kịp thời biểu dương những cố gắng của anh em. Tôi cũng nhiều lần được anh khen ngợi và biểu dương như vậy.
Gần 2 tháng ròng rã ngang dọc Trường Sơn đầy khói lửa với bao vất vả, hiểm nguy mà anh Đặng Tính vẫn không mảy may tỏ ra mệt mỏi. ớ cái tuổi ngoài ngũ tuần như anh, điều đó thật đáng nể phục, là một tấm gương lớn cho chúng tôi học tập, noi theo.

        Cũng từ chuyến đi ấy, nhiều vấn đề cụ thể ở Trường Sơn đã được lãnh đạo đoàn 559 tổng kết, rút kinh nghiệm và chỉ đạo cuộc chiến đấu mang lại kết quả tốt hơn, góp phần làm nên thắng lợi ngày càng lớn của quân và dân ta trên chiến trường.

        Đầu năm 1972, cũng là giữa mùa khô, mùa vận chuyển sôi động của đoàn 559 trên khắp nẻo đường Trường Sơn. Tin thắng trận của quân giải phóng và đồng bào miền Nam liên tiếp báo về làm nức lòng quân và dân cả nước. Bị thua trận, địch điên cuồng huy động toàn bộ lực lượng máy bay, có cả pháo đài bay B52 ra đánh phá miền Bắc và tuyến đường mòn Hồ Chí Minh trên khắp dải Trường Sơn.

        Bất chấp sự điên cuồng của địch, từ giữa năm 1972, tuyến đường chiến lược lại tiếp tục được mở rộng hơn nữa về phía Đông, đường ống xăng dầu tiếp tục vươn dài về phía Nam. Bộ đội công binh, thanh niên xung phong, dân công hoả tuyến được tăng cường cho chiến trường. Và, biết bao yêu cầu lại đặt ra cho cuộc chiến đấu của chúng ta.
Tháng 10 năm 1972, đoàn công tác của chính uỷ Đặng Tính lại tiếp tục vào chiến trường. Chúng tôi lại cùng anh đi tiếp trên những con đường Trường Sơn dày đặc hố bom, đến với chiến trường ác liệt, vẫn là những đêm không ngủ, căng mắt tìm đường mà đi; là những trọng điểm nóng bỏng phải vượt qua mà nhiều khi thoát chết phải nhờ vào kinh nghiệm chiến trường cộng với sự may mắn; Rồi những làng, những xóm dày đặc vết tích chiến tranh...

        Trên khuôn mặt có phần già nua của anh, nếp nhăn mỗi ngày như hằn thêm. Chúng tôi hiểu những suy tư, trăn trở của vị chỉ huy: Với ông, chiến thắng của dân tộc, nền độc lập tự do của đất nước là mục đích cao cả nhất; sự gian khổ hy sinh không phải là điều đáng sợ. Chiến trường Trường Sơn chính là nơi thử thách con người một cách quyết liệt, mà sự hiểm nguy đâu chỉ dành cho người lính bình thường, người thanh niên xung phong, người dân công hoả tuyến... mà có thể đến với bất cứ ai, kể cả người chỉ huy cao cấp khi đã dấn thân ở đó. Nhưng có lẽ điều tôi muốn nói chính là phẩm chất tuyệt vời của những con người giữa đại ngàn Trường Sơn thời ấy; Của những người như đại tá Đặng Tính. Phẩm chất ấy thật khó diễn tả cặn kẽ bằng lời, chính cuộc đời và sự cống hiến, hy sinh của ông mới nói lên tất cả.

        Ngày ấy, anh Tính vào ra chiến trường liên tục theo yêu cầu của nhiệm vụ. Mỗi chuyến đi là gắn với bao nhiêu gian khổ, hiểm nguy khó lường trước được. Một trong những chuyến đi ấy là vào đầu năm 1973. Dạo đó, từ chiến trường anh ra Hà Nội họp gấp. Nhưng chỉ vài ngày sau anh lại tiếp tục quay lại Trường Sơn với một chuyến đi dài ngày kế tiếp.

        Chuyến đi ấy, anh công tác dọc phía Tây Trường Sơn, bên nước bạn Lào. Thế rồi trong một lần, đoàn xe của chính uỷ Đặng Tính gồm 5 chiếc đi lên điểm cao PạcXoòng. Đi thứ hai là xe chở anh cùng một số đồng chí khác nữa. Đến gần cao điểm PạcXoòng thì bất ngờ xe chở anh vấp phải mìn chống tăng, mìn nổ xe bị hất tung. Chính uỷ Đặng Tính và các đồng chí đi cùng trên xe đã hy sinh...

        Sự khốc liệt của chiến tranh, của Trường Sơn những năm tháng ấy đã cướp đi biết bao con người ưu tú. Họ đã hy sinh anh dũng cho đất nước được hoà binh thống nhất hôm nay.

        Là người may mắn có những năm tháng được cùng sống, cùng chiến đấu bên cạnh đại tá Đặng Tính, tôi hiểu con người anh, phẩm chất cao quý của anh và luôn kính trọng, khâm phục anh. Với tôi, Chính uỷ Đặng Tính là một anh hùng.

 



        Tôi sống và trưởng thành được như hôm nay là nhờ sự may mắn che chở của trời đất, của đồng chí, đồng đội và sự phù hộ của các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống trên chiến trường Trường Sơn. Sống ở Trường Sơn ngày ấy là sống dưới mưa bom bão đạn của kẻ thù, ai dám chắc mình còn sống để về với quê hương, người thân trong gia đình? Tất cả đều xác định hy sinh để giải phóng miền Nam, đem lại độc lập cho Tổ quốc; 5 lần tôi thoát chết chẳng phải đã chứng minh cho điều khẳng định của lớp trẻ chúng tôi thời đạn bom đó sao!

        Lần thứ nhất vào cuối tháng 12/1969 tại ngã ba đường B45 Binh trạm 42, khi đơn vị đang mở đường tránh, địch đánh vào giữa đội hình đơn vị đang thi công. Tôi và Vi Văn Hản đang tròng bẩy một tảng đá, bất ngờ trời đất rung chuyển và một chớp lửa kèm theo tiếng nổ lớn. Tôi chỉ kịp kéo Hản nằm xuống, nhưng bom đã găm vào Hản 4 vết thương, nặng nhất là vào đầu, máu phun ra lênh láng làm Hản hy sinh, tôi chỉ bị thương nhẹ và thoát chết.

        Lần thứ hai vào một đêm tháng 3/1970, đoàn xe chở vũ khí và lương thực, thuốc quân y qua đèo U Bò, chiếc thứ 2 đến giữa đèo thì bị máy bay đánh cháy, xe nằm giữa đường một bên là vực, một bên là núi đá, cả một đoạn dài dốc trơ trụi, đằng sau còn hơn 10 chiếc xe đang mắc kẹt. Tôi được lệnh lên mở đường cứu xe hàng trong khi địch vẫn đánh rất dữ, vừa chạy vừa nằm tránh bom đạn địch, tôi lao lên dốc đặt bộc phá hất xe cháy xuống vực mở đường. Bom và bộc phá nổ bất ngờ hất tôi ngã gục dưới ta luy âm, cũng may cứu được đoàn xe mà không chết.

        Lần thứ 3 tại khe suối dưới chân đèo 500 của đường 16A, trời tháng 4 mưa nặng hạt, tôi và Phong đi tiền trạm tìm vị trí đón đơn vị về mở đường chuẩn bị cho chiến dịch. Phong đi song song bên tôi, cách nhau khoảng 4m, Phong đi trên bờ tôi đi dưới nước. Bất thần một quả mìn vướng phát nổ, bạt hẳn một bên mông của Phong, tôi bị đất đá bắn vào khắp người, chiếc mũ cối bay cách 5m hất tôi ngã dưới suối, thế là lại thoát chết.

        Lần thứ 4 vào cuối năm 1970 tại ngã ba ngầm sông Sê Băng Hiêng: Vào lúc l0h00 tôi cầm dao vào chân đồi chặt cây làm hầm, theo quy luật B52 không đánh vào giờ này, thông thường đánh vào lúc 12h00 hoặc 13h00 chiều. Tôi đang ngắm nghía một cây gỗ để chặt, thình lình giông bão B52 quật xuống, không hầm hố hang hốc nào để ẩn nấp, tôi nép mình vào một thân cây to hứng chịu đất đá cành cây cát bụi ném vào người, rồi bất thần một tảng đất to giáng đúng vào đầu, tôi ngã đập mặt xuống đất, máu mũi, máu mồm ộc ra, chiếc mũ cối bẹp móp một bên, sau đó hồi lâu tôi tỉnh và mò về nhà vào khoảng gần 14h00 chiều. May mà có mũ cối cứng che đỡ không thì khó thoát chết.

        Lần thứ 5 chỉ huy anh em đi gùi gạo và thực phẩm từ Binh trạm 27 về đơn vị đến ngã 3 đường 16A và đường 16C, máy bay địch quần đảo đánh rất dữ, tôi quan sát và nhận định địch sẽ đánh vào đội hình, liền ra lệnh cho anh em lùi lại, rất may là bên đường có một hang đá, anh em gọi là hang Tà Ha. Tôi hô anh em chạy nhanh vào hang, tất cả đội hình vừa lọt vào hang thì ngay tức thì một quả bom nổ ngay trước cửa hang, một ánh sáng sắc mạnh bung lên, bằng cảm tính tôi hô nằm xuống, cả hang bao trùm đất, đá, cành cây, khói bụi, cùng lúc tiếng kêu bị thương của mấy anh em. Bản thân tôi người ướt đầm, sờ vào vai, vào bụng và chân máu đỏ ngòm, nhưng tôi vẫn mò đến với từng tiếng kêu để băng bó cho anh em. Khi khói bụi tan dần anh em nhìn tôi và kêu anh cũng bị thương kìa, lúc đó tôi nhờ anh em băng các vết thương ở vai, bụng, chân, trời cũng bắt đầu xập tối, tôi quyết định cho anh em ngủ lại tại hang, dùng lương khô thay bữa cơm chiều. Sáng hôm sau tổ chức dìu cáng nhau về đơn vị, may mà các anh lãnh đạo ở đơn vị dự đoán được đã cử lực lượng đi đón anh em. Tôi được cáng về bệnh xá ngay, sau đó chuyển ra bệnh viện Đoàn 559 tại xã cổ Giang tỉnh Quảng Bình. Đó là lần thoát chết cuối cùng, tất nhiên còn vài lần nữa, nhưng không kề bên thần chết trong gang tấc như 5 lần nêu trên.

        Với hồi ức chiến tranh như tôi đã kể, để mỗi lần thăm viếng nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, những cảm xúc về một thời chiến tranh tàn khốc ở Trường Sơn lại trỗi dậy. Trường Sơn ngày ấy ấy bom, mìn, đạn các kiểu, chất độc hóa học các loại của Mỹ - Ngụy đổ xuống Trường Sơn như mưa rào không ngớt, luôn rình rập hủy diệt người lính Trường Sơn. Song, Trường Sơn vẫn bất diệt và chiến thắng, tuy nhiên sự chiến thắng vẻ vang ấy đã phải đánh đổi bằng hàng vạn liệt sĩ, hàng trăm ngàn thương, bệnh binh và anh chị em nhiễm chất độc màu da cam, điều đó khiến lòng tôi thấy thiếu một điều gì chưa làm được với các liệt sĩ Trường Sơn, dù rằng tôi đã cố gắng góp sức làm cho nghĩa trang ngày một khang trang xanh sạch đẹp hơn, mộ chí các liệt sĩ sáng sủa hơn, đó là những lần làm việc với Bộ thương binh xã hội, tỉnh Quảng Trị cho dự án nâng cấp cải tạo lần hai nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn. Chỉ đạo 384,334 xây dựng bia mộ, làm đường trong nghĩa trang, phát động trồng cây. Năm 2004 được đi hướng dẫn cho đoàn công tác của Chính phủ thăm đường Trường Sơn do Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm chủ trì, nhân dịp này tôi cùng anh em đã đề xuất với Phó Thủ tướng về một dự án đầu tư cho “Quy hoạch, tôn tạo, gìn giữ và phát huy giá trị đường Hồ Chí Minh - đông Trường Sơn”, trong đó có nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn. Tất cả những việc làm trên với mong muốn xây dựng nghĩa trang Trường Sơn thành một nghĩa trang công viên, ý tưởng ấy được Đảng bộ nhân dân tỉnh Quảng Trị, Đảng bộ nhân dân các tỉnh có con em hy sinh và đồng bào cả nước có tâm đức đã chung tay tạo dựng, nghĩa trang ngày một hoàn thiện cả về tính hiện đại và vẻ đẹp cảnh quan môi trường. Đặc biệt là đường Hồ Chí Minh Bắc Nam đi qua sát nghĩa trang, dòng người qua lại thăm viếng nghĩa trang mỗi ngày một đông, làm cho lòng tôi cũng bớt những suy nghĩ băn khoăn mỗi lần đến thăm viếng nghĩa trang. Đã có đợt tôi tâm tĩnh với các liệt sĩ: “Hỡi anh linh các liệt sĩ Trường Sơn hãy thông hiểu, trong cơ chế thị trường, có người nhớ, người quên, nhưng mong các anh, chị đừng buồn vì cả nước vẫn nhớ công ơn các anh, các chị và đặc biệt là bộ đội Trường Sơn (Binh đoàn 12) luôn xác định trách nhiệm chăm sóc bia mộ, cảnh quan nghĩa trang, nơi an nghỉ ngàn thu của các liệt sĩ và đến thắp hương thăm viếng vào các dịp lễ, tết là nghĩa vụ thiêng liêng của các thế hệ bộ đội Trường Sơn”. Chỉ có một việc mấy năm nay tôi đang khắc khoải về một công trình sách ảnh nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn để lưu truyền rộng rãi cho muôn đời sau, nhưng chưa thực hiện được. Rất vui và như có linh hồn các liệt sĩ mách bảo, Công ty Văn hóa Trí Tuệ Việt đã thổi đúng ước mong này vào đáy iòng tôi và sự đồng cảm đã tạo dựng được một công trình xuất bản đền ơn đáp nghĩa “Huyền thoại Trường Sơn”, linh thiêng, hoành tráng, chứa đựng những nội dung phong phú và hấp dẫn.

        Tác phẩm ra đời sẽ làm vơi đi nỗi buồn của các liệt sĩ khi “người đời có người nhớ, người quên”; đồng thời cuốn sách Huyền thoại Trường Sơn ra đời cũng là việc nghĩa tưởng niệm các liệt sĩ, mong linh hồn các liệt sĩ Trường Sơn hãy ghi nhận và phù hộ cho Tổ quốc Việt Nam giàu mạnh phồn vinh “Sánh vai cùng với cường quốc năm châu và phù hộ cho bộ đội Trường Sơn (Binh đoàn 12), Công ty Văn hóa Trí tuệ Việt... phát triển toàn diện. Cầu mong giấc ngủ ngàn thu của các liệt sĩ được mát mẻ, bình an.

       Với một tình cảm thiêng liêng và sự trân trọng, phần lớn các trang trong cuốn sách sẽ đăng toàn bộ danh sách của hơn 10 nghìn mộ liệt sĩ đang yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn. Mong sao đây vừa là nghĩa cử thể hiện lòng biết ơn công lao các liệt sĩ, vừa là thông tin quỷ báu đối với người đang sống, nhất là thân nhân các liệt sĩ trên mọi miền đất nước.

STT─	──── Họ và tên liệt sĩ────	Năm sinh	──── Nguyên Quán───────	Ngày hy sinh─	Vị trí
1	Anh hùng HOÀNG HỮU THANH		Bồi Sơn, Đô Lương, Nghệ An	25-09-1972	A1
2	Anh hùng TRẦN CÔNG NHỞN		Đông Sơn, Đông Hưng, Thái Bỉnh	29-11-1970	A2
3	Anh hùng LÊ QUANG BIỆN		Liên Phương, Hạ Hòa, Phú Thọ	29-03-1969	A3
4	Anh hùng NGUYỄN VĂN THÂN		Đức Long, Quế Võ, Bắc Ninh	04-12-1971	A4
5	Anh hùng NGUYỄN VĂN THOÁT		Nông Thuợng, Bạch Thông, Bắc Cạn	08-03-1971	A5
6	Anh hùng LÊ VĂN LẪM		Nghi Hợp, Nghi Lộc, Nghệ An	06-07-1972	A6
7	ĐẶNG TÍNH	1920	Cự Khê, Thanh Oai, Hà Tây	14-04-1973	A7
8	NGUYỄN TAM ANH	1929	Yên Khánh, Ý Yên, Nam Định	27-02-1972	A8
9	NGUYỄN TỐN	1926	Quỳnh Đôi, Quỳnh Lưu, Nghệ An	29-09-1972	A9
10	NGUYỄN THÚC YÊM	1931	Đức Yên, Đức Thọ, Hà Tỉnh	14-04-1973	A10
11	VŨ QUANG BỈNH	1926	Tiên Lãng, Hải Phòng	14-04-1973	A11
12	Anh hùng NGUYỄN THỊ NHẠ	1945	Thanh Lâm, Thanh Liêm, Hà Nam	28-12-1967	A12
13	Anh hùng NGUYỄN THỊ VÂN LIỆU		Thi Sơn, Kim Bảng, Hà Nam	27-05-1968	A13

---------------
Vị trí = Khu, Lô, Hàng

STT─	──── Họ và tên liệt sĩ────	Năm sinh	──── Nguyên Quán───────	Ngày hy sinh─	Vị trí
1	NGUYỄN VĂN AN	1939	Giang Biên, Gia Lâm	09-04-1968	I,U,4
2	NGUYỄN VĂN BIÊN	1953	Phú Cường, Sóc Sơn	05-01-1973	5.L.5
3	TRƯƠNG DUY ANH	1953		12-04-1972	I.G.1
4	NGÔ QUAN ÁNH	1943	Vạn Thắng, Đông Anh	20-07-1972	I,G,15
5	ĐỖ NGOC ÂN	1943	Khối 74, Ba Đỉnh	16-01-1969	I,z,7
6	ĐỔNG THO ÂN	1953	Cổ Loa, Đông Anh	11-01-1973	I,B,19
7	NGUYỄN HẢI BA	1928	6 KTTCNN, Hai Bà Trưng	04-11-1971	I,L,19
8	NGUYỄN VẢN BA	1950	Yên Thường, Gia Lâm	19-08-1968	I,N,20
9	NGÔ KHẮC BAN	1948	Đông Dư, Gia Lâm	18-05-1968	I.R.2
10	NGUYỄN XUÂN BẢN	1940	Vân Hà, Đông Anh	19-08-1968	I.R.2
11	LÊ VĂN BẢNG	1940		07-05-1970	I,H,9
12	TRẦN TRỌNG BÁCH	1933		27-11-1968	I,O,16
13	NGUYỄN KHẮC BẠO		Mễ Trì, Từ Liêm	22-02-1973	I,K,6
14	NGUYỄN HỮU BẠO	1948	Công Đinh, Đỉnh Xuyên	29-08-1968	I,Đ,18
15	NGUYỄN VĂN BÊ	1953	Minh Khai, Từ Liêm	25-03-1972	I,H,6
16	TRẦN NGỌC BÌNH	1950		21-10-1969	I,c,2
17	PHẠM ĐỨC BÌNH	1952	Việt Hùng, Đông Anh	02-03-1971	I,Đ,8
18	PHẠM VŨ BÌNH	1950	Phú Doãn, Hà Nội	19-11-1970	I,Đ,12
19	PHÙNG YÊN BỈNH	1942	Công ty Len Hà Nội	21-11-1969	I,Y,10
20	ĐỊNH QUANG BỘI	1952	Kiêu Kỵ, Gia Lâm	31-03-1971	I,O,3
21	NGUYỄN VÃN BỐN	1947	Bát Tràng, Gia Lâm	18-08-1968	I.Đ.9
22	PHẠM VĂN BUI	1941		24-09-1965	I.U.7
23	NGUYỄN VÂN CAM	1944	Tân Tiến, Đông Anh	14-11-1968	I,I,16
24	NGUYỄN VÁN CAI	1943	Nhật Tân, Tây Hồ	02-03-1972	I,c,6
25	NGUYỄN VÀN CẢI	1951	Dương Hà, Gia Lâm	03-03-1971	I,N;11
26	ĐỖ TRỌNG CẢI	1938	Nhật Tân, Tây Hồ	19-05-1966	I,L,23
27	ĐỔ VÀN CẢNH		Tân Hưng, Sóc Sơn	28-03-1970	5,H,21
28	LÊ BÁ CẢNH	1952	Quán Thánh, Ba Đình	25-03-1972	I,I,6
29	NGUYỄN VÃN CẲN	1949	Dương Xá, Gia Lâm	26-12-1969	I,I,1
30	NGÔ VÀN CẲU	1948	Nam Hồng, Đông Anh	01-09-1969	I.C.1
31	TRƯƠNG XUÂN CẤP	1944	Dân Chủ, Đông Anh	13-01-1967	I.T.11
32	HOÀNG VĂN CẬY	1951	Liên Mạc, Từ Liêm	28-02-1969	I,R,9
33	CAO ANH CHÂM	1944	Cổ Nhuế, Từ Liêm	25-01-1973	I,R,8
34	DƯƠNG VĂN THÂN	1944	2C Quang Trung, Đống Đa	25-05-1966	I,K,23
35	NGUYỄN VĂN CHẤT	1953	Bắc Phú, Đa Phúc	10-12-1972	5.E.25
36	VŨ TÀI CHÉP	1937	Dương Xá, Gia Lâm	18-04-1969	I.X.9
37	VŨ QUANG CHI	1951	Dương Quang, Gia Lâm	15-12-1968	I,Đ,11
38	NGUYỄN VẢN CHIẾN	1947			I,x, 12
39	NGUYỄN KHẮC CHIẾN	1937	Đình Xuyên, Gia Lâm	7-03-1971	I,E,7
40	LÃ ĐỔ CHIẾN	1959		29-08-1972	I,I,13
41	NGUYỄN VĂN CHIẾN	1942	Khương Đình, Thanh Xuân	23-12-1967	I,p,14
42	NGUYỄN XUÂN CHIẾN	1947	K37, Ba Đình	02-12-1968	I,v,7
43	NGUYỄN VĂN CHÍ	1940	Bài An Nghĩa, Từ Liêm	26-05-1970	I,Đ,6
44	NGUYỄN VĂN CHÍ		Nhật Tân, Tây Hồ	23-07-1972	I,c,5
45	NGUYỄN QUANG CHÍ		Mỹ Đình, Từ Liêm	31-03-1969	I,L,8
46	NGUYỄN THANH CHÌ			14-05-1974	I,B,22
47	ĐÀO VAN CHÍN	1953	Bát Tràng, Gia Lâm	17-02-1973	I,K,13
48	LÊ ĐỨC CHÍN	1943	Đông Xuân, Kim Anh	15-04-1973	5.S.21
49	ĐẶNG XUÂN CHU	1946	Viết Hùng, Đông Anh	09-03-1970	I.Y.2
50	VŨ VÃN CHUÂN	1949	Ngũ Hiệp, Thanh Trì	15-03-1969	I,A,6
51	NGUYỄN NGỌC CHUNG	1950	Minh Khai, Từ Liêm	17-10-1972	I,O,9
52	ĐỐ VÂN CHÙY		Mai Lâm, Đông Anh	27-01-1970	I,E,2
53	LÊ VẲN CHÚ	1928		09-04-1971	I,M,9
54	HÀ DUY CHÚC	1937	Nam Hồng, Đông Anh	04-07-1969	I,B,3
55	TRƯƠNG VÀN CHƯỚNG	1948			I,R,10
56	NGUYỄN GIA CHỮ	1949	Dịch Vọng, Cầu Giấy	22-04-1971	I,z,10
57	HÀ VÃN CHỨC	1953	Liên Mạc, Từ Liêm	09-10-1972	I.V.3
58	NGUYỄN CÔNG	1946	Đức Thắng, Từ Liêm	23-11-1967	I,u,5
59	NGUYỄN VĂN CỔ	1934	Dương Quang, Gia Lâm	22-05-1969	I,Đ,20
60	NGUYỄN QUANG CỎ	1950	Phú Thụy, Long Biên	10-09-1968	I,z,8
61	NGUYỄN VĂN CƯ	1946		04-03-1969	I,J,10
62	NGUYỄN ĐẮC CƯ	1953	Uy Nỗ, Đông Anh	22-02-1973	I.G.13
63	NGUYỄN VIẾT CƯỜNG	1953		25-03-1972	I,L,5
64	BÙI VIỆT CƯỜNG	1951		13-01-1975	I,O,8
65	NGUYỄN VÃN DÃ	1950	Thượng Thanh, Long Biên	01-04-1970	I,O,19
66	HOÀNG VÀN DIÊM		Vinh Ngọc, Đông Anh	26-07-1968	I,Q,6
67	VŨ NGỌC ĐIỆP	1948	Mỹ Đình, Từ Liêm	28-07-1968	I,x,10
68	NGUYỄN VÀN DĨNH	1948	Nhân Chính, Thanh Xuân	27-04-1968	I,Y,6
69	NGUYỄN ĐÌNH DOANH		Hội Xá, Gia Lâm	06-01-1971	I,E,21
70	NGUYỄN NGỌC DOANH	1942	Đông Viên Phù Đăng, Gia Lâm	15-01-1974	I,G,11
71	TRẲN VẰN DOẢN	1951	Phù Lỗ, Kim Anh	17-12-1972	5.E.31
72	NGUYỄN VĂN DUYỂN	1951	Yên Sở, Hoàng Mai	25-11-1971	I,T,3
73	NGUYỄN THIỆN DŨNG	1952	Đại Mỗ, Từ Liêm	17-03-1972	I,B,14
74	NGÔ ĐẮC DŨNG	1950	Thủy Lâm, Đông Anh	29-05-1974	I,A,23
75	NGUYỄN QUỐC DỤ	1946	Mạch Tràng, Cổ Loa, Đông Anh	02-05-1969	I,z,l
76	VŨ VĂN DỤC	1953		07-07-1972	I,u,12
77	NGUYÊN VĂN DY	1930	Trần Phú, Thanh Trì	14-07-1968	I,Q,20
78	CAO VÁN ĐẠT	1953	Khuyến Lương, Thanh Trì	16-07-1972	I,H,15
79	DƯƠNG VĂN ĐÀM	1949	Xuân Đỉnh, Từ Liêm	23-08-1971	I,H,14
80	NGUYỄN MẠNH ĐÀM	1940	Mai Lâm, Đông Anh	06-06-1970	I,p,23
81	ĐỖ XUÂN ĐÀO	1944	Xuân Đỉnh, Từ Liêm	03-05-1968	I,c,21
82	NGUYỄN ĐỈNH ĐÁO		Dương Hà, Gia Lâm	27-12-1968	I,E,18
83	HOÀNG TRUNG ĐẠO		Vĩnh Quỳnh, Thanh Trì	11-08-1972	I,M,13
84	ĐỖ VĂN ĐẠT			24-02-1970	I,L,10
85	LƯU TẤN ĐẠT	1941		27-02-1966	I,A,13
86	ĐÀO VĂN ĐỨC	1949	Khối 7, Cầu Giấy	16-11-1972	2,H,9
87	NGUYỄN VĂN ĐẺ	1950	Cổ Hoàng, Bạch Mai		I,E,20
88	NGUYỄN VĂN ĐẾ	1947	Tân Dân, Kim Anh	14-04-1970	5,M,26
89	LÂM VĂN ĐIỂM	1949	Ninh Hiệp, Gia Lâm	27-03-1971	I,I,17
90	NGUYỄN TẤN ĐIỆP	1952	Định Công, Thanh Trì	25-03-1972	I,M,4
91	NGUYỄN KIM ĐIỆP	1949	Đông Trì, Thanh Trì	24-07-1972	I.A.14
92	ĐỖ VÂN ĐỈNH	1948	57A Phó Đức Chính, Ba Đỉnh	08-11-1968	Ỉ,E,12
93	NGUYỄN VĂN ĐỊNH	1953	Thụy Phương, Từ Liêm	20-04-1973	I,I,14
94	TRẦN VĂN ĐOÀI	1952	Nhật Tân, Tây Hồ	15-03-1972	I,H,3
95	NGUYỄN VĂN ĐOAN		Sóc Sơn - Hà Nội	24-10-1972	5.E.10
96	DƯƠNG ĐỨC ĐIỆP	1950	Ngũ Hiệp, Hoàng Mai	18-05-1972	I,Y,3
97	ĐỖ VĂN ĐÔNG	1943	Ngã Tư Sở, Đống Đa	23-11-1969	I,c,10
98	LÊ HUY ĐÔNG	1948		31-01-1973	I.C.19
99	NGUYỄN THÀNH ĐỔNG	1947	Tiến Bộ, Gia Lâm	07-01-1969	I,J,6
100	NGUYỄN MẠNH ĐÓI	1946		28-02-1972	I,Đ,5

 

STT─	──── Họ và tên liệt sĩ────	Năm sinh	──── Nguyên Quán───────	Ngày hy sinh─	Vị trí
1	VÕ CÔNG ÁNH	1946	Hải An, Hải Lăng	09-03-1971	1.L.4
2	CAO VĂN BẢY		Vĩnh Giang, Vĩnh Linh	2-1969	1,BTT,K3
3	NGUYỄN THANH CẢI	1933	Vĩnh Kim, Vĩnh Linh	05-05-1969	1.U.10
4	NGUYỄN SỸ CHÍT	1945	Vĩnh Kim, Vĩnh Linh	01-02-1970	1,L,10
5	NGUYỄN HỒNG CƠ	1939	Triệu Tài, Triệu Phong	04-02-1969	1.E.9
6	LÊ VĂN CƯ	1948	Triệu Vân, Triệu Phong	23-12-1972	1.M.1
7	HỒ BÁ CƯ	1952	Vĩnh Long, Vĩnh Linh	06-03-1972	1.M.6
8	TRẦN BẢ ĐÀN	1933	Triệu Hòa, Triệu Phong	21-01-1968	1,1,10
9	LÊ QUANG ĐỈNH	1929	Hải Quy, Hải Lăng	28-06-1971	1.N.6
10	NGÔ VĂN ĐỊNH	1945	Vĩnh Thạch, Vinh Linh	26-09-1969	1.K.2
11	LÊ KIM HAI		Vĩnh Long, Vĩnh Linh	06-03-1972	1.K.7
12	HOÀNG XUÂN HIÊN	1951	Vĩnh Long, Vinh Linh	16-11-1972	1.K.8
13	HỒ KHƯƠNG	1940	A Vao, Đak Krông	23-07-1963	1.N.2
14	NGUYỄN VĂN KIÊN	1944	Vĩnh Thạch, Vĩnh Linh	13-11-1972	1,0,5
15	NGUYỄN ĐỨC ON	1931	Hải Trường, Hải Lăng	20-12-1970	1.G.8
16	NGÔ QUANG PHÈ	1946	Vĩnh Giang, Vĩnh Linh	13-01-1969	1,1,10
17	NGUYỄN VĂN QUẬT	1929	Triệu Giang, Triệu Phong	30-08-1971	1.M.4
18	NGUYỄN CÔNG QUYỂN	1934	Vĩnh Nam, Vĩnh Linh	07-03-1970	1,0,4
19	TRẦN VĂN QUÝ	1946	Vĩnh Hòa, Vinh Linh	03-06-1970	1.M.8
20	NGUYỄN MINH TUẤN	1946	Vĩnh Mốc, Vĩnh Linh	30-10-1969	1.L.2
21	LÊ VĂN SÓI	1945	Triệu Trạch, Triệu Phong	17-05-1971	1.T.9
22	HOÀNG XUÂN THẾ	1933	Quyết Thắng, Vĩnh Linh	25-04-1966	1.Z.3