Trang để in - Đất Trắng

...
Lâu là người đầu tiên trông thấy những bóng mũ sắt lấp loáng ở bụi tre bờ ấp. Anh vừa kịp ngồi xuống thì súng nổ. Anh lăn đi một vòng và ném trái thủ pháo cầm sẵn trong tay vào chỗ phát ra tiếng nổ. Trận đánh điễn ra nhanh quá, cối tiểu đoàn phải chuyển làn bắn sang bên kia đường, phía sau sở chỉ huy địch. Điệt xong cụm địch ở nhà máy xay thì trời đã sáng, tiểu đoàn tổ chức phòng ngự, chờ đơn vị bạn. Suốt một ngày, đại đội Lâu chịu bảy đợt phản kích. Những cây chuối trên miệng hầm cháy đen, tàn lửa phả VÀO mặt rát bởng. Đến 5 giờ chiều, khi trận địa trở lại im lặng thì chiếc “đầm già” điểm một phát hởa mù ngay phía trước hầm Láu, Ị Tiếp dó, anh nghe tiếng phản lực rít, rồi bốn trái bom rơi xuống bốn góc. Cối hầm đội lên, tối sầm lại...
Tỉnh dậy, Lâu đã thấy mình nằm trên cáng. “Tiểu đoàn
9   vẫn chưa xuống, thương binh chưa đưa ra hết,.. Đại đội 2 hiện chỉ còn bảy tay súng... Xin trung đoàn cho ý kiến rút ra hay trụ lại...” • Lâu nghe tiểu đoàn trưởng Thực đang nói vớí cậu liên lạc nào đó trước lúc ra đi...
Anh thiếp đi, lại tỉnh lại. Cái võng lắc lư, tiếng súng khí gẩn khi xa, ánh pháo sáng nhòe đi lẫn với những quầng sáng chập chờn trước mắt.
Người đi trước hẫng chân, cái võng chao đi. Người đi sau lảo đảo, đưa hai tay ôm chặt đòn cáng, rít lên:
-   Cái lão này, đường rộng không bưóc, bước xuống hố! Mù hay sao vậy? Đi thì chậm rì, không mau mau ra khỏi chỗ này pháo nó ăn họng bây giờ!
Người đi trước im ỉặng không nói gì, thở gấp, cổ ngoẹo sang một bên, má tý vào đòn cáng.
t■hương binh K. mấy đó?
K. Hai đây! – người đi trước trả lời
Anh chiến 8Ĩ dứng ở ngã ba đường - người vừa mới nói câu đó • chỉ tay về bên trái:
. Các cậu có biết đường qua rạch Bến Cát không? Qua khỏi rạch, rẽ phải năm trăm mét có người đón. Đừng đi sang trái, hướng đó về Vườn Cau. có địch.
Người khiêng cáng phía trước bấy giờ mới lên tiếng:
. Phải mi đó không. Thị?
. Ai rứa? - Anh chiến sĩ chỉ đường vừa hỏi vừa ghé tận mật người khiêng thương, rồi bỗng kêu lên:
-   A! Thủ trưởng Kiên!
Ngay sau đó, anh ghé vai vào đòn cáng:
-   Sao thủ trưởng không nói anh em khác khiêng cho? Mấy thằng thông tin đâu hết rồi?
Ông Ba Kiên trao đòn cáng cho Thị, trả lời chậm rãi:
-   Hết người rồi!
Thị quay lại phía sau:
-   Thằng Quá hả? Răng mi để thủ trưởng khiêng phía trước? Khởe như vâm rứa mà chịu đầu nhẹ!
Ngạc nhiên khi biết người khiêng thương binh với mình là trung đoàn trưởng. Quá hơi lúng túng một chút, nhưng rồi anh bình tĩnh lại ngay, trả lời liến thoắng:
-   Nếu tôi mà biết là thủ trưởng thì tôi đã chẳng để... Ông Ba Kiên đưa tay áo quệt mồ hôi:
-   Các cậu khiêng thương về Gò Sao, nói với đồng chí Thân chủ nhiệm trinh sát: huy động tất cả anh em còn lại vào trận địa chuyển cho hết thương binh ra ngay trong đêm nay, cho trinh sát ra nắm địch ở hướng Nhà Bò, Vườn Cau Đỏ để tối mai có thể đưa anh em đi. Rét quá, có thuốc cho mình một điếu... Cậu này ở đơn vị mô mà mình không biết?
-   Báo cáo, đồng chí ấy mới bổ sung về trinh sát.
-   Cậu có biết hút thuốc không?
-   Báo cáo, có ạ!

Chỉ còn một điếu thuốc, trung đoàn trưởng bụm tay che lửa hút một hơi dài rồi đưa cho Quá.   ^
Qua ánh lửa, Quá liếc nhìn ông già rất nhanh, ông đội cái mũ tai bèo sụp xuống, hai gò má nhô cao, bóng tối che mất đôi mắt.
... ở sở chỉ huy, có lệnh tất cả đi khiêng thương. Khi cái    cáng cuối cùng buộc xong, pháo bắn rát quá, Quá đang chưa biết tìm ai thì bỗng có một người đi qua, anh liền nắm lay
vai, gọi giật lại:
-   Đồng chí nào đấy, khiêng một vai đi chứ! Định đi không vậy mà về à?
Người đó quay lại nhìn Quá, nhìn cáng thương, im lặng một lát rồi ghé vai vào đòn cáng.
-   Cậu ở K. mấy? - Quá hỏi:
-   ở trung đoàn bộ - Người đó trả lời.
Thấy anh ta (lúc đó tối trời, Quá không nhìn rõ mặt) có vẻ ít nói và lúng túng, Quá lên giọng đàn anh ngay:
-   Cho sát đòn cáng vào. Sao lại đi xiêu vẹo vậy, lính cậu à?
Người đi trước vẫn im lặng. Quá cũng không buồn bắt chuyện nữa, vì trên đường từ trận địa ra, anh phải luôn luôn dóng tai để nghe tiếng pháo. Anh cứ luôn miệng giục đi nhanh. Suốt dọc đường anh chi gọi trung đoàn trưởng bằng “cái lão này”...
Thì ra bây giờ đó là ông Ba Kiên, người mà anh em trinh sát vẫn hay nhắc đến. Cái ông Ba Kiên hay hút thuốc lào. hay nói chuyện tiếu lâm... cái ông Ba Kiên được phong Anh hùng quân đội, một mình chịu cả một mũi với một tiểu đoàn địch trong trận càn Thanh Hương suốt từ sáng đến tối đó! Người ta nói rất nhiều chuyện về ông... Trước đây, Quá vẫn hình dung ra một ông Ba Kiên linh hoạt, vui tính, đến đâu là sôi nổi đến đó. Vậy mà bây giờ... Ông Ba Kiên đứng đó trước mặt Quá, cái quần xắn lên đến đầu gôì, hai chân bết sình lầy, rét run cầm cập. Suốt dọc đưòng, ông không hề nói một câu nào. Có lúc Quá hỏi, ông cũng im lặng. Bây giờ, ông đứng xoa hai tay vào nhau hầu như không chút bận tâm đến sự lúng túng của Quá sau khi xảy ra sự việc bất ngờ vừa rồi.
...

...
Dẫu sao thì cuộc gặp gỡ này đối với Quá cũng khá thú vị, ít ra thì nó cũng làm cho trung đoàn trưởng nhớ ngay đến một chiến sĩ mới như anh. Nghĩ vậy, Quá mạnh dạn bắt chuyện:
- Thủ trưởng cho xin luôn điếu thuốc.
-   Hút đi!
Ồng Ba Kiên né sang một bên đường cho Thị và Quá đi lên, rồi như chưa yên tâm với những điều mình đã dặn vừa rồi, ông nhắc lại:
-   Thị ạ, cậu về nói với cậu Thân thế nào cũng gom hết anh em trinh sát còn lại, tổ chức xoi cho được con đường đưa thương binh ra Bến Đá. Đường xoi xong cho người chốt lại. Thiếu người thì rút tổ trinh sát đang bám địch ở căn cứ Tên lửa Hốc về. Nói với cậu ta không phải đưa trinh sát đi khiêng thương nữa.
Ông Ba Kiên vừa quay đi thì Thị gọi giật lại:
- Thủ trưởng!
-Cái gì vậy?
- Thủ trưởng chờ đây một chút, tôi về gọi liên lạc, đừng đi một mình.
- Thôi, không cần.
-Ông Ba Kiên nói vậy và quay đi, mặc cho Thị đứng chần chừ nhìn lại.

Cách đây năm năm, khi mới đặt chân về trung đoàn, Thị đã Được nghe bao nhiêu người kể về ông Ba Kiên...
Thành tích nổi bật của ông trong cuộc kháng chiến chống Pháp thì hầu như cả trung đoàn này người nào cũng biết.
Trong trận càn Thanh Hương, tên Xuân, tham mưu trương trung đoàn đầu hàng, trung đoàn trưởng hy sinh, trung đoàn Trăm-linh-một vừa chiến đấu vừa bảo vệ dân rút lên chiến khu trong vòng vây của mười bốn tiểu đoàn địch. Tiểu đoàn ông là tiểu đoàn chặn hậu và tổ ông là tổ chặn hậu cho cà tiểu đoàn. Trận đó, ông và tổ ba người đã đánh nhau với cả một tiểu đoàn địch suốt cả ngày cho đơn vị rút...
Tuy vậy, đó vẫn là những điều Thị được nghe kể lại, chứ anh chưa hề tiếp xúc và làm việc với ông. Mãi cho đến lần đi nghiên cứu vị trí Đắc Pét ở Tây Nguyên, Thị mới hiểu về ông một cách thực sự.
Lúc đó, ông Ba Kiên là trung đoàn phó, phụ trách tham mưu trưởng.
Đường đi từ trung đoàn đến căn cứ Đắc Pét phải mất mười ngày leo dốc. Đơn vị thiếu gạo, nhưng những người đi công tác như Thị vẫn được ưu tiên mỗi ngày một lon. Chuyến đi kéo dài cả tháng, vì vậy, mỗi người phải mang trên lưng, ít nhất cũng đến mười cân gạo, chưa kể ba lô, súng đạn.
Ông Ba Kiên cùng đi với một công vụ, nhưng mọi thứ ông đểu tự mang vác lấy đầy đủ như những anh em khác, chỉ thua một khẩu súng.
Đồn Đắc Pét là đồn biệt kích, đóng trên một ngọn đồi cao, chung quanh có suối bao bọc. Muốn vào được đến lô cốt, anh em trinh sát phải bò qua chín lớp hàng rào. Lần nào cũng vậy, hễ trinh sát bò lên trước, là ông Ba Kiên bò theo sau. Có đêm, vào nửa chừng vướng mìn, chạm đây bật pháo sáng, súng từ trong lô cốt quét ra đỏ rực, anh em phải bò lùi trở ra. Nhưng ra lần này rồi, ông lại bắt bò vào lần khác. Cứ như thê, mãi cho đến lúc qua được hàng rào thứ chín, chính tay sờ được vào cái tường lô cốt, ông Ba Kiên mới đồng ý quay ra.
Dạo ấy, chiến trường Tây Nguyên thiếu muối. Đi nghiên cứu, môi người phải mang theo khẩu phần muối của mình trong một tháng và ăn rất dè dặt. Chỉ khi xới bát cơm lên, họ mới lấy vài hạt trộn vào. Họ phải bứt trái vả, trái sung độn vào với cơm để ăn cho đỡ nhạt. Vậy mà khi nghiên cứu chưa xong, thì hầu như mọi người đều hết muối.
Ông Ba Kiên biết tính Thị cẩn thận, bao giờ cũng để dành một ít dự trữ, liền sai cậu công vụ sang xin mấy hạt. Ngồi bên này suối, Thị nghe ông nói:
-   Thọ ơi Thọ (Thọ là tên cậu công vụ), mi sang nói với thằng Thị cho tau xin ít hạt muối, tau nuốt cơm không vô.
-   Thằng Thọ sang, Thị nói:
-    Hết cả rồi, báo cáo anh ấy cho anh em về mấy ngày lấy muối sang ăn.
Thằng Thọ tưởng thật, trở về nói lại. Ông Ba Kiên cười:
- Thằng Thị hẳn nói chơi, nghiên cứu chưa xong, về chi được mà về?
Nói vậy, rồi ông lại ngồi và cơm nhạt ăn.
Thị trông thấy thương quá, lấy mấy hạt muối đưa cho cậu trinh sát mang sang. Ông gói vào trong giấy rồi lấy ra vài hạt bỏ vào bát cơm đảo lên, vừa ăn vừa khen ngon...
ít lâu sau thì trung đoàn đánh Đắc Pét, ông Ba Kiên đã dặn kỹ đại đội chủ công là phải nhớ mở cửa hàng rào về phía bên phải cái cây to, vì bên trái cái cây nhìn thẳng vào là lỗ châu mai.
Thị trèo lên cây quan sát và sau khi ta phát hỏa một lúc thì thấy ĐK của ta đã bắn cháy đỏ rực khu trung tâm. Anh báo xuống cho ông Ba Kiên và ông cho lệnh đánh bộc phá.
Nhưng chờ mãi đến ba mươi phút, vẫn chưa thấy mở được hàng rào. Pháo địch bắn nhiêu quá, sở chi huy mât liên lạc không nắm được tình hình. Ong Ba Kiên nói:
-    Thị, mi lên với tau!

Vừa nói xong, ông cầm lấy máy điện thoại chạy đi. Đến nơi Thị mới biết cửa mở bị mở chệch sang bên trái. Gần lô cốt đầu cầu, Thị gặp thằng Châu, trung đội trưởng bộc phá, đang ngồi khóc trước hàng rào. Hỏi tại sao khóc, nó nói:
-   Trung đội tao chết hết rồi!
Lúc đó, đại bác địch tộp trung bắn dữ sội vào ssột phá khẩu, trên hàng rào cứ mỗi đoạn lại một người chết. Thị năm lấy tay Châu kéo vào lô cốt, định quay lại đón ông Ba Kiên, nhưng vào đến trong lô cốt thì đã thấy ông ngồi nắm ống nghe chỉ huy bộ đội đánh vào tung thâm...
Lên đến gần sở chỉ huy thì ông bị thương. Thị chạy sau không biết. Đến lúc thấy ông nhảy xuống hầm, rút cuộn băng ra, thì anh mới vội vàng nhảy theo xuống. Ông tự băng lấy vết thương và nói:
-   Tau bị thương ở chân, nhưng vẫn đi được. Lên đi!...
ông vẫn tiếp tục nhảy cò một chân, cầm ống nghe như
vậy theo mãi vào trong khu trung tâm để chỉ huy bộ đội chiến đấu. ở phía sau, ban chỉ huy trung đoàn nghe tin ông bị thương, điện hai ba lần gọi ông ra.
Lần thứ nhất, Thị nói với ông là có điện gọi, ông bảo:
•   Mày xuống điều cho tau một khẩu ĐK lên đặt trước cửa hầm này!
(Lúc đó ở một góc đồn, bọn địch cụm lại và chống cự quyết liệt).
Sau khi khẩu ĐK được điều lên, Thị nhắc lại điện gọi của trung đoàn, ông nói:
- Để tau chỉ huy đánh cho xong khu biệt kích đã!
ông chỉ mục tiêu cho ĐK bắn trực tiếp vào nhà quận trưởng. không nói gì đến chuyện điện gọi nữa. Đến lúc điệt xong ụ đề kháng cuối cùng thì chân của ông cũng sưng vù lên, ông ngồi tại chỗ, bảo Thị kiếm cho ông một điếu thuốc xong cho gọi đồng chí tiểu đoàn trưởng lên giao lai những công việc cần phải làm.

Hút hết điếu thuốc, ông nói:
-Bây giờ tau đi đây, đứa nào đi với tau nào?
Thị nói:
-Tôi đi với thủ trưởng được, nhưng cõng thủ trưởng thì nặng lắm. Theo chỉ thị của trung đoàn, tiểu đoàn đã tổ chức cáng để đưa thủ trưởng ra.
Ông cười:
-   Bay nói đùa, tau mà lại đi cáng à? Mi cũng đừng lo đi với tau rồi phải cõng, tau bị thương lần này là lần thứ một trăm rồi. Mi chạy đi kiếm cho tau một cái gậy!
Thị kiếm cho ông một cái cọc chuẩn, ông vừa chống gậy vừa tựa vào vai Thị mà đi ra. Gặp những anh em bị thương đang nằm rải rác trên hàng rào ngoài cửa mở, ông nói:
- Ta thắng rồi đó! Ráng lên, ai đi được thì cố mà đi về, để dành cáng cho thương binh nặng và dành người mà còn thu chiến lợi phẩm, súng đạn của tụi nó đầy cả trong đồn mà không đưa ra kịp rồi pháo nó dập cháy hết!
Đúng như lời ông Ba Kiên nói, chiều hôm đó, máy bay lên ném bom vào vị trí Đắc Pét. Lần đó, ta thu không biết cơ man nào là chiến lợi phẩm.
Từ sau trận Đắc Pét trở đi, Thị thường được đi theo ông Ba Kiên. Ông Ba Kiên có thói quen hay đi công tác với các chiến sĩ trinh sát, ngược lại các chiến sĩ trinh sát cũng rất thích được đi công tác với ông.
- Từ chỗ quý trọng, yêu mến thủ trưởng của mình, Thị cũng như những anh em trinh sát khác, không ai bảo ai, nhưng người nào cũng có ý thức rất rõ trong việc bảo vệ thủ trưởng của mình. Vì vậy, việc Quá đã để cho ông Ba Kiên khiêng đầu trốc cáng là một điều mà Thị rất không bằng lòng mặc đầu anh biết đó là một việc làm vô tình.
Vì bận cáng thương trên vai, không quay lại đi theo-ông Ba Kiên được, anh đành nhìn theo trung đoàn trưởng khuất vào bóng tối và cằn nhằn một mình:
-   Cái ông già ni, khi mô cũng rứa!
...

...
Chờ cho chiếc cáng đi quá lên một đoạn, Lâu mới lên tiếng:
-   Thị à, cậu có nghe tin tức gì về tiểu đoàn 9 không?
-   Không. Chỉ nghe tin nó càn bên Bình Mỹ, ông Năm Truyện chết, ông tư lệnh phân khu ấy mà!
-   Vì sao chết?
-   Nó càn vào sở chỉ huy, trực thăng quăng lựu đạn trúng hầm.
Lại im lặng. Cái võng đung đưa theo nhịp bước. Họ đi ra khỏi khu vực pháo bắn. Sự căng thẳng của một đêm qua đi nhưng sự căng thẳng của những chuỗi ngày dai dẳng ác liệt lại ùa đến. Tin ông Năm Truyện, tư lệnh phân khu chết không ai phổ biến, nhưng lan đi rất nhanh. Anh em chiến sĩ trung đoàn 16 đã nhiều người gặp ông.
Sở chỉ huy tiền phương của bộ tư lệnh phân khu đặt ở Bình Mỹ, cách khu vực hoạt động của trung đoàn 16 một con sông nhỏ. Có một lần Lâu đã đi qua đó. Gọi là sở chỉ huy nhưng thực ra ở đó cũng chỉ có mấy cái hầm cạnh bụi dừa nước bên bờ rạch. Hôm đó, Lâu đi qua thấy một cán bộ đeo kính trắng, mặc áo bà ba đen, quần cụt, chân không đi dép, đang ngồi với một cán bộ hơi già, tóc đã ngả màu tiêu muối. Trước mặt họ trải một tấm ni lông. Trên tấm ni lông cố bốn cái bắp ngô và hai ly cà phê. Lâu biết ngay đây là hai ông cán bộ cỡ “cốp”. Anh liền đứng lại:
-   Thủ trưởng có thuốc cho em xin một điếu.
Đồng chí cán bộ tóc hoa râm rút bao “Cáp-tăng” đưa cho Lâu và hỏi:
- Cậu I trung đoàn nào?
-   Báo cáo, ở 16!
- Mấy hôm nay có gì ăn không?
Lâu nhìn bắp ngô, cười:
-   Báo cáo thủ trưởng, cả ngày hôm nay chỉ có nắm cơm bằng quả trứng gà.
Cả hai người cán bộ nhìn nhau rồi cùng chỉ bốn cái bắp ngô đặt trên tấm ni lông trải trước mặt:
-   Cậu bở vào bồng mang đi mà ăn. Ớ đây tụi mình cũng ăn vậy cả thôi. Ráng chịu mấy bữa nữa rồi mình móc gạo ăn no hơn.
Lâu cảm ơn thủ trưởng, cầm bốn cái bắp ngô, rồi rập hai gót chân đầy sình vào nhau, giơ tay phải lên ngang vành mũ định chào xong thì quay đi. Bỗng người cán bộ đeo kính nắm tay anh, lôi lại:
- Ngồi xuống đây một chút đã. Cậu ở đơn vị làm gì?
- Ở bộ binh, đại đội 2, tiểu đoàn 7.
- Vừa rồi đơn vị đánh ở đâu?
-   Bột Ngọt.
-   Cậu xem liệu sức có thể đánh vào đó một lần nữa được không?
-   Cái đó thì cấp trên biết chứ tôi làm sao biết được thủ trưởng?
- Tớ không nói cấp trên, tớ chỉ muốn biết phần các cậu thôi. Ví dụ như đánh lần nữ,a, cậu có sợ không? Cậu có tin không? Chất lượng bộ đội hiện nay của đơn vị, theo cậu, có bảo đảm hoàn thành được nhiệm vụ như vậy không?
- Khó nói quá! Sợ thì nhất định có sợ, nhưng đánh thì phải đánh. Còn như đơn vị thì cả tiểu đoàn còn được hơn 40 tay súng, nhất định sức chiến đấu kém hơn trước. Chỉ có cách là cấp trên bổ sung quân số, cho ăn thật no, đưa đạn ĐKB xuống cho nhiều, bắn vào sân bay Tân Sơn Nhất như đêm N1 thì nhất định rôm rả thôi.

Người cán bộ deo kính nhìn người cán bộ tóc hoa rất cười. Người cán bộ già hắng giọng:
-   Nhưng tôi hỏi đồng chí thêm điều này: Nếu trên yêu cầu vì nhiệm vụ chiến lược cho toàn cục, với 40 tay súng ấy. đồng chí có dám đánh vào Bột Ngọt lần nữa không?
Lâu nhìn người cán bộ già, tự nhiên nổi máu tự ái, anh nghĩ: “Cái ông này chỉ biết chuyên môn lên lớp người ta, ông tưởng rằng chỉ có ông là thông suốt nhiệm vụ, chỉ có ông là biết “dám đánh”, còn tụi mình toàn là những thứ người phải đả thông, phải lãnh dạo. Đã thế thì được, mình sẽ có cách trả lời”. Nghĩ vậy, Lâu nghiêm nét một lại:
-   Nêu có yêu cầu như thố thì xin cấp trên cứ ra lệnh, chúng tôi sẽ chấp hành cho đến người cuôì cùng. Còn như thủ trường mà hỏi tôi đánh vào Sài Gòn được không, thì theo tôi, ba bảy hai mươi mốt ngày, chúng ta nhất định sẽ bơi sông Rạch Tra trở về, chứ không có cách nào khác.
Người cán bộ đeo kính cười.
Người cán bộ tóc hoa râm lại hỏi:
-   Mình không hỏi ý kiến cậu là ta đánh vào Sài Gòn có được không, mà mình muốn hỏi là nếu vì một nhiệm vụ chiến lược, đầu ít người, chúng ta vẫn phải đánh thì cậu nghĩ thế nào?
Lâu bực mình vì câu hỏi vặn đi vặn lại ấy, anh đã toan nói một câu thật chốt chúa, nhưng ghìm lại được:
•   Thì tôi đã chả trả lời thủ trựởng rồi đó sao, thủ trưởng còn bảo nghĩ thế nào nữa? Khi tôi xung phong tòng quân, tôi làm đơn tự nguyộn đi chiến trưởng rồi. Nếu cần thì thủ trưởng cứ ra lệnh.
Lâu tưởng là anh sẽ còn bị lên lớp một trận nữa, nhưng đồng chí cán bộ già không hỏi gì thêm mà lại đưa cả bao “Cáp-tăng” còn lại cho Lâu. Anh không từ chối, nghĩ: “Các ông này chẳng thiếu gì thuốc!’’. Anh cầm bốn cối bắp ngô và bao thuốc đúng dậy, bỗng bắt gặp dôi mắt sắc và lạnh của

một chiến sĩ gầy đen đang ngồi nấu nước bên cạnh hầm. “Cái thằng cha này chác là công vụ thủ trưởng đây, hắn thấy mình cầm bốn cái bắp chắc là tức lắm!”. Lâu bỗng nảy ra ý nghĩ muốn trêu tức cậu ta, liền đến bên cạnh ghé tai nói nhỏ:
•   Này, bốn cái bắp thủ trưởng cho mình đấy. Cậu phục vụ thủ trưởng, vậy sáng nay có gì ăn chưa? Nếu chưa thì cầm lấy một cái!
Người chiến sĩ quắc mắt:
-Thôi, cút đi, chỉ cà khịa! Cậu tưởng người ta chia cho các thủ trưởng nhiều bắp lắm à?
-   Thì ít ra cũng nhiều hơn khẩu phần bọn tớ!
Lâu đi rồi, anh chiến sĩ vẫn hậm hực nhìn theo. Sau này Lâu mới biết người cán bộ đeo kính trắng là ông Năm Truyện, tư lệnh phân khu, và người cán bộ già là Tám Hàn, phó chính uỷ. Còn cậu thanh niên đen gầy, có đôi mát sáng đó là An, chiến sĩ bảo vệ của phó chính uỷ.
...

...
Người ta đồn ông Năm Truyện là một cán bộ rất xông xáo, trước đây ông là sư trưởng của sư đoàn 9, từng tham gia chỉ huy những trận đánh có tiếng vang như trận Bình Giã, Đồng Xoài. Nhiều cán bộ của trung đoàn 16 cũng ca ngợi tác phong xông xáo và sâu sát của ông vì trước đây họ đã từng có dịp phôi hợp tác chiến `sư đoàn này.
Tin ông Năm Truyện hy sinh làm cho nhiều cán bộ và chiến sĩ lo lắng. Mới hôm nào người ta vẫn thấy ông một tay xách dép, một tay chống gậy, đến đâu cũng cười nói thật thoải mái, cặp mắt hấp háy sau cặp kính cận:
-Ráng lên, ráng lên ít nữa có quân bổ sung ta lại làm một quắn nữa!
Hoặc là: - Tui nó không dễ gì đánh bật mình ra khỏi cái ven đô này được đâu. Các đồng chí yên trí, các đồng chí đi đâu, phân khu sẽ đi theo đến đó.

Vậy mà, đã một tuần nay phân khu không liên lạc đựợc với trung đoàn, tin ông Năm Truyện chết truyền đi như một luồng gió lạnh.
Nếu bình thường ra, việc một đồng chí tư lệnh hy sinh không phải là một việc gì quan trọng ghê gớm lắm. Nhưng việc đó xảy đến giữa lúc mà các đơn vị phân khu đang chịũ đựng một cuộc phản kích ác liệt trên địa bàn nằm lọt giữa vòng vây của địch thì lại hóa ra một việc vô cùng rắc rối, gây khó khăn cho lãnh đạo.
Lâu hỏi Thị:
-   Nghe nói trung đoàn Quyết Thắng rút về bưng Còng rồi phải không?
-   Mình bây giờ cũng chẳng biết đơn vị nào ở đâu nữa, chi biết đơn vị mình vẫn có lệnh bám trụ ở đây. Chủ lực của phân khu bây giờ thành chủ lực chống càn rồi. Rốt cục trung đoàn mình thì khi nào cũng đảm đương nhiệm vụ khó khăn nhất. Hồi ở khu 6 cũng vậy, hồi chín năm cũng vậy. Nhưng mà tao chắc hồi chín năm ở chiến khu Dương Hòa và chống càn ở địch hậu Bình Trị Thiên cũng không gay go như bây giờ! Cái hồi mà ông Thêm còn làm liên lạc, đội ca lô lệch, huýt sáo chạy trước con chó ấy, kể chi! Kỳ này thì chắc tha hồ truyền thống cho cụ Thêm cụ ấy chép. Hôm ra đi đợt hại. cụ nói với tao: “Trung đoàn mình về kỳ này chắc xẹp mất. khó mà xây dựng lên được, hết mất nòng cốt rồi!”. Cụ cứ tiếc mãi cái chất lượng của đơn vị khi bắt đầu từ miền Bắc ra đi- Tao thấy thương cụ quá, vừa qua bom xơi gần hết ban chính trị, còn một mình cụ sống sót ở ban tuyên huấn. Kỳ này nghe nói lại bị trận nữa ở Phú Hòa Đông. Cụ mà mất cái “gáo” thì trung đoàn coi như hết người cũ, hết người biết chuyện chiến khu Dương Hòa với trận Thanh Hương, chiến dịch Trung Lào mà kể cho chiến sĩ nghe...
Quá không tham gia câu chuyện vì anh là chiến sĩ mới, tuy vậy anh vẫn lắng nghe không bở sót một chi tiết nào. Từ
khi xuống vùng ven, mỗi ngày đối với anh giống như một trang sách mới. Anh chưa kịp hiểu ra đầu đuôi câu chuyện thứ nhất thì một chuyện thứ hai lại xảy ra. Xuống đến gần sông Sài Gòn, người ta hỏi anh có biết bơi không. Vậy rồi vừa đi, tiểu đội trưởng vừa phổ biến cách buộc bồng. Cả đơn vị bơi qua sông cách đồn địch không đến năm trăm mét. Đến chỗ trú quân, đắp xong cái hầm nói trên bờ rạch, đồng chí tiểu đội trưởng phổ biến là bên kia rạch cách ta không đầy một ki-lô-mét, có một tiểu đoàn địch đóng trong một xóm công giáo di cư. Ngồi dưới bụi dừa nước, anh trông thấy không biết bao nhiêu loại máy bay lên xuống suốt ngày ở sân bay Tân Sơn Nhất, ngay sát trước mặt anh. Vừa mới đến địa điểm tập kết, chân ướt chân ráo, đêm hôm sau, đã có lệnh hành quân đến một vị trí mới. Nơi anh đến hãy còn khét mùi bom đạn. ở đó, một đơn vị bạn vừa chống càn xong và rút lui có lẽ chưa quá một vài tiếng. Tối đến, anh nghe một tiếng súng nổ ở cuối bờ sông. Người ta cho anh biết địa phương vừa mới bắt một tên thám báo và bắn tại chỗ.
Hôm nay, anh đi khiêng thương, gặp đồng chí trung đoàn trưởng một cách thật bất ngờ, tiếp đó lại đến cái tin tư lệnh trưởng phân khu hy sinh.
Ngày anh từ miền Bắc ra đi, qua mỗi bến phà, mỗi nhà ga đổ nát, qua những con đường chiến lược chi chít hố bom, anh vẫn thường gặp những đoàn thanh niên xung phong cưòi nói râm ran, vẫn gặp những em học sinh đội mũ rơm mang lá ngụy trang chạy theo anh từng đoạn đường dài, và những đoàn xe bật đèn gầm nôì nhau lầm lì đi ra mặt trận. Những đêm mắc võng trên bãi khách, những câu chuyện đùa vui với cô giao liên, những cuộc họp đồng hương giữa đỉnh Trường Sơn, những buổi phổ biến chiến thắng từ tiền tuyến đưa về trên đường hành quân, tất cả đối với anh vẫn mang một màu sắc thơ mộng vì ở đó sự ác liệt không phải lúc nào cũng xảy ra. Sau mỗi trận bom, sau những trận chiến đấu từ một trận địa cao pháo, sau khi vượt một con sông dưới ánh sáng và tiếng gầm của phản lực anh
vẫn có thì giờ để lùi ra mà tự ngăm mình, nhữ cái đẹpl được nhớ lại, được tưởng tượng thêm ra, tiếp sức cho mộj trận chiến đấu mới.
Còn ở đây, cái nhịp độ khẩn trương của cuộc chiến đấu chỉ kịp cho anh có thì giờ suy nghĩ: Phải làm sao đây? Tiến hay lùi? Sống hay chết? Đánh hay không? Vượt ra khỏi hầm hay trụ lại? Cứ như thế, hết trận thử thách này đến trận thử thách khác.
Quá có thói quen ghi nhật ký. Nhật ký của anh chép đầy những câu nói hay, những bài thơ đẹp. Có khi anh còn viết cả một lá thư cho bạn vào trong đó, ghi lại những ý nghĩ của mình mà không gửi đi. Có khi anh chép những phong cảnh và cảm nghĩ của mình về một vùng đất đi qua, có khi anh kể chuyện lại với mình về một cuộc gặp gỡ với một cô thanh niên xung phong, và cũng có khi anh làm vào đó cả những bài thơ nữa.
Vậy mà ba tuần nay, anh không viết được lấy một chữ. Cuốn nhật ký mặc đầu đã được bọc kỹ trong túi ni lông, hôm bơi qua sông vẫn bị ướt nhòe từng quãng.
Những ngày đi Trưởng Sơn, cứ đều đặn mỗi tuần một lần, anh lại gửi một lá thư theo đường giao liên ra Bắc, vậy mà đã mấy tuần nay anh không làm được việc đó nữa. Lý do chính không phải là thời gian, bởi vì có ngày ngồi bên rạch từ sáng tới trưa, từ trưa đến tôi, anh không làm gì cả, chỉ có một việc chờ địch đến thì đánh. Đến bữa, anh lại cầm một cành lá chạy qua những quãng trống để lấy một nắm cơm mà anh nuôi nấu lên vắt sẵn, mang về hầm ăn, Cũng có lần anh mở bồng, giở sổ tay toan viết, lại nghe tiếng máy bay trực thăng, anh cất sổ đi và nghĩ: ‘Thôi để lúc khác”. Một cuộc chuẩn bị chiến đấu cứ rập rình hết ngày này qua ngày khác. Bao giờ cũng sẵn sàng, súng lên đạn, bồng buộc sẵn, cần thì nổ súng hoặc chuyển quân.
Đêm đến, giấc ngủ cứ ập tới không thể nào cưỡng lại được

Quá cảm thấy có một cái gì không bình thường trong sinh hoạt, anh ngạc nhiên khi mọi người chung quanh anh vẫn giữ được cái thói quen hàng ngày. Họ đánh răng mỗi buổi sáng bằng nước dưới rạch, họ tắm giặt dưới những lùm cây. Khi tình hình im ắng, họ có thể cầm cành cây chạy qua những quãng trống từ đầu rạch đến cuối rạch để gặp một người đồng hương mới bổ sung về đơn vị. vẫn có những người ướp cả cánh mai vàng vào cuốn sổ tay. Sau những trận bom, khi moi hầm, chôn cất tử sĩ xong, họ thản nhiên nói với nhau những câu chuyện bình thường:
- Hôm nay bên cậu có cơm ăn không?
Hoặc là:
-   Chiều nay mình định ăn cơm sớm để vào trong ấp một chút!
... Sáng ngày mai trinh sát sẽ phải ra bám địch ở hướng Vườn Cau Đỏ. Nguyên cái chuyện chạy qua mấy điểm pháo cũng đã đủ hồi hộp. Ra giáp mí cầu sắt là có thể gặp địch bất cứ lúc nào... Đáng lẽ trong khi có thể nghĩ về một bài thơ hay một đoạn nhật ký, thì bây giờ Quá lại nghĩ đến những chuyện như vậy...
Phía trước, Thị vẫn nói chuyện với Lâu về cái ông Thêm, trợ lý tuyên huấn của trung đoàn:
-   ông ấy còn hăng hái lắm, hôm ra đi vẫn tổ chức kể chuyện truyển thống của đơn vị...
Quá bỗng nhớ đến cái ông cán bộ gầy nhom, nói tiếng miền Trung ấy. (Gần đây người ta mới nói cho Quá biết đó là ông Thêm). Quá đã được ông ta kể cho nghe về truyền thống của trung đoàn hôm anh vừa mới về đơn vị. Những câu chuyện của ông kể, gây cho Quá rất nhiều hứng thú. Ông kể về những trận đánh nhà Mo-ranh, Cột Cờ, chợ Đông Ba từ ngày đầu tiên ở cố đô Huế, những con đường hành quân của trung đoàn vòng quanh Đông Dương, những lần phá vây rút lên chiến khu Dương Hòa, những ngày ân lá bép thay cơm ở chiến trưởng Cực Nam Trung Bộ. Cứ mỗi đoạn như thế, ông lại nhắc tên môt anh hùng, một dũng sĩ, nóí vê một sự tích một chiến công của những người lớp trước.
Mới cách đây hơn nửa thống, ngồi nghe ông Thêm nói. Quá cứ cảm thấy như mình đến cái trung đoàn này quá trễ không kịp được tham gia vào những chiến công lừng lẫy đó,
không được là chiến sĩ trung đoàn trong khi nó đang đảm nhiệm những nhiệm vụ cực kỳ nặng nề mà cũng cực kỳ vinh quang đó. Nhưng cho đến bây giờ, chính anh đang được cùng với trung đoàn chịu đựng một cuộc thử thách thật ác liệt, thì anh lại không cảm thây điều đó. Đi đâu Quá cũng nghe người ta nói trung đoàn mất sức chiến đâu rái, cái giaiđoạn là mũi nhọn phía bác Sài Gồn đã qua rổi. Bây giờ chỉ có chống càn, chạy gạo, tải thương. Ngay cả cái ông Thêm mà Thị đang nhác đến đó bây giờ cũng đang lo trung đoàn khó mà có thể hoàn thành nhiệm vụ một cách xuất sắc.
...

...
Chiếc võng chao nghiêng, Thị đang đi bỗng dừng lại, khoát tay ra hiệu cho Quá ngồi xuống, vừa lúc đó có tiếng quát:
-Ai?
Im lặng một lúc, sau đó có tiếng nói nhỏ:
-   Các đồng chí cáng thương...
Tiếp theo là tiếng hỏi dõng dạc:
- Phải 16 không?
- Ai mà hỏi 16?
- Â2 đây! (A2 là ký hiệu của tiền phương phân khu).
Thị chưa chịu đứng lên, thì từ trong bóng tối một chiến sĩ đã bước ra:
- Có phải E bộ ở đây không, đồng chí?
Thấy Thị vẫn còn có vẻ ngần ngừ, anh ta ghé tai nói nhỏ:
Tôi đưa thủ trưởng vượt sông qua đây, suốt hai ngày nay nó càn bên Bình Mỹ. Đồng chí chỉ giùm tôi vào ban chỉ huy trung đoàn, anh Tám ảnh đến làm việc...
Phía sau, một người mặc quần áo bà ba bước tới. Thị nhận ngay ra đó là đồng chí Tám Hàn, phó chính ủy phân khu.
-   Thương binh còn nhiều không, đồng chí?
-    Báo cáo thủ trưởng còn nhiều, ở ngoài trận địa chưa đưa về hết.
-   Anh Ba hiện nay ở dâu?
-   Dạ, I ngoài sở chỉ huy ạ!
Phó chính ủy nhìn những cái kim lân tinh trên đồng hồ đeo tay, ngẫm nghĩ một lát rồi nói với người chiến sĩ cùng đi:
-   Mình theo các đồng chí đây về chỗ trung đoàn bộ, có gì mai ta tính sau.
Thị và Quá tiếp tục khiêng thương đi trước, đồng chí cán bộ và chiến sĩ mang AK theo sau. Chiến sĩ đi theo phó chính ủy phân khu chính là An, vệ sĩ của ông.
Thương binh của trung đoàn dồn cả về Gò Sao. ở đây còn cả một bộ phận của công binh, trinh sát, và toàn bộ tiểu đoàn 7. Khu vực đóng quân là một vườn cây ăn quả lâu năm. Phía tây, sau lưng họ là một con rạch lớn, qua con rạch đó là bưng, kế đến là một cái ấp lớn nằm dọc theo con đường nhựa mà bên kia là nhà máy xay, nơi đang xảy ra chiến sự. Trước mặt họ, qua một con rạch nhỏ là đường quốc lộ 13 chạy dọc theo sông Sài Gòn ở hướng đông. Bên kia sông Sài Gòn là thị xã Bình Dương. Phía bắc Gò Sao là một cánh đồng lầy. Qua cánh đồng lầy là Vườn Cau Đỏ, đến Vườn Măng Cụt, nơi tập kết đầu tiên của trung đoàn khi xuống ở khu vực này. Đó cũng là con đường mà trung đoàn vẫn tổ chức đưa thương binh ra bò sông Sài Gòn để chuyển anh em về phía sau. Phía đó, mấy hôm nay, Mỹ đang đổ quân càn. Phía nam Gò Sao, qua một con rạch nhỏ, một cánh đồng lầy, là một làng giáo di cư mới lập lên từ thỏi Ngô Đình Điệm, ơ bốn phía của Gò Sao, nơi nào cũng có địch.
Trong đợt một, tiểu đoàn 7 đã về bám trụ ở đây hơn hai tuần lễ. Hầu như ngày nào đơn vị cũng phải tổ chức đánh càn. Có lần, sau khi đánh xong, họ phải bơi qua rạch, ém quân bên bưng Voi Nhỏ một vài ngày rồi lại quay trở về, Cũng có lần. đánh xong họ vòng lên phía bắc, qua Vườn Măng Cụt, vượt đường 13, rút tạm về sát bờ sông Sài Gòn. Để đứng chân được ở đây, thường xuyên trung đoàn phải rải trinh sát bám địch ỗ mấy địa điểm có thể cơ động được. Họ đánh xong chỗ này, lại rút sang chỗ kia, cứ như thê xoay đèn cù với địch trên một địa bàn hẹp bằng cái bàn tay này (nói theo cách nói của anh em 16). Nơi mà tiểu đoàn lui tới nhiều nhất vẫn là Gò Sao.
Đó là một khu vườn vuông, mỗi chiều không đầy một ki- lô-mét rưỡi. Những con rạch nhỏ chạy ngang dọc, chia khu vườn ra từng ô vuông như bàn cờ. ở đây người ta trồng đủ các lòậi cây: dừa, cam, ổi, giâu gia, mận hồng đào. v.v. Ngữời chủ vườn là một ông già 60 tuổi, lúc đầu còn lui tới bứt dừa, chặt mía cho bộ đội. Sau đó, vì bom đạn nhiều quá, ông khoán trắng cho tiểu đoàn khu vườn này, cho bộ đội tự do muốn làm gì thì làm: bứt trái, chặt cây, đào hầm tùy ý, miễn sao - như ông nói - dùng cái vườn của ông để đánh được giặc.
Họ đào hầm chiến đấu ở dưới những gốc giâu, gốc dừa, men theo các bò rạch, các ụ chiến đấu ở ngoài cánh đồng dưới lùm cây hoặc bên bãi mía để có thể đánh địch từ xa. Trong lúc chiến đấu, men theo bờ cây hoặc lòng rạch, họ đi chuyển từ khu vực này qua khu vực khác, từ trong vườn ra ngoài cánh đồng và từ cánh đồng vào trong vườn. Sau khi đánh xong, tùy theo hướng địch, họ có thể lội qua những con rạch rút về bưng Voi Nhỏ hay khu vực Vườn Cau theo ý định của họ.

Giữa cái dải đất hẹp sình lầy này, thì khu vực Gò Sao vẫn là khu vực giấu quân tốt nhất. Đầu vậy. họ biết không chóng thì chầy, nhất định chúng nó sẽ tập trung đánh lớn ở đây.
Sau trận đánh ở nhà máy xay, sau khi dịch đổ quân càn quét ở phía Bắc, tiểu đoàn 7 phải rút vê đây là một điều cùng bất đắc dĩ. Hầu như đêm nay không có người nào ngủ. Họ đắp lại hầm, chặt cành cây che thật kín.
Khi phó chính ủy phân khu và cáng thương về đèn Vườn Giâu thì tiếng gà đã gáy rộn trong ấp Xóm Mới. Việc đầu tiên của An là đi xem lại cái hầm mà người ta dành cho thủ trưởng, xong anh đi một vòng xem xét địa hình quanh Vườn Giâu. Sau đó, anh mở bồng, pha sữa và cát nửa cái bánh mỳ đưa cho phó chính ủy rồi đến bên gốc cây, mở nắm gạo rang của mình ra ăn. Có mời An thì An cũng không bao giờ ăn, phó chính ủy biết vậy nên chỉ uống một ngụm sữa và cất nửa cái bánh mỳ vào xà cột. Đã ba ngày nay, ngâm mình suốt dưới rạch, bây giờ mới có dịp tắm rửa một chút. Ông lấy khăn lau nhúng xuống nước, ngồi kỳ cọ thật sạch những lớp bùn bám ở chân, ở tay, ở tóc. Có được một phút nghỉ ngơi như thế thật là thoải mái.
Mùi hương của một thứ hoa gì đó tan ra trong đêm mát dịu. Đầu sao thì mình cũng có thể nghỉ ngơi được một đêm hôm nay. Rồi mai sẽ phải làm việc với trung đoàn, có thể sau đó lại qua rạch, lộn về Vườn Cau rồi sang Bình Mỹ. Một cuộc chạy càn đã đẩy giạt ông sang đây. Bây giờ trong tay ông chỉ còn trung đoàn 16, ông sẽ cố gắng động viên nó bám lấy cái địa bàn Nhỏ hẹp này. Ông ráng đứng vững cho đến khi chính ủy và tư lệnh phó đi họp về. Lúc đó sẽ có chỉ thị mới. Có thể ông sẽ về phía sau, hoặc ít ra thì cũng có quân sô' bổ sung. Ông cảm thấy sự có mặt của ông lúc này, ở đây chỉ có một ý nghĩa: Làm cho bộ đội vững tâm. Phó chính ủy nghĩ vậy và chuẩn bị cuộc nói chuyện mà ông đã dự định từ khi vượt qua Vườn Cau Đỏ.
băng cánh đồng sình lầy, nhòm thấy trước mặt khu vực Gò Sao. Chắc chắn người ta sẽ hỏi ông về tình hình chung của chiến dịch, về việc có đánh vào Sài Gòn nữa không và về nhiệm vụ sắp tới của đơn vị, người ta sẽ đặt ra cái vấn đề đã được nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong các cuộc họp: Nếu muốn đánh nữa thì phải bổ sung quân, phải có chi viện và sự phối hợp của đơn vị bạn. Đánh mà không có củng cố, không có bổ sung thì chất lượng sẽ yếu đi. Điều này là điều chính ông cũng đang băn khoăn.
Vào bộ đội gần hai mươi nhăm năm, chưa lần nào ông thấy khó khăn như bây giờ, cũng chưa bao giờ ông thấy lòng tin của mình bị dao động như vậy. Trong các cuộc họp, ông vẫn giải thích, vẫn động viên, nhưng cứ mỗi đêm, ngồi trước tấm bản đồ vùng ven, ông cảm thấy lòng mình rối bời như những đường ngang nét dọc chằng chịt trên đó vậy.
Cái lệnh cuối cùng mà ông nhận được từ Bộ tư lệnh Miền là: ‘Trung đoàn 16 giữ vững địa bàn sẵn sàng chờ lệnh mới”.
...

...
Đài 15 oát không hoạt động được nữa. Liên lạc với phía sau bị cắt đứt. Chính ủy đi họp chưa về. Cứ riêng ông nghĩ thì ta không đủ khả năng đánh vào Sài Gòn được nữa. Ta cần phải bảo vệ lực lượng để đánh lâu dài. ở đây lâu nhất định sẽ bị tiêu diệt. Nhưng ông cũng hiểu mặt nữa: có thể đây là một nhiệm vụ chiến lược nào đó mà cấp trên chưa nói hoặc chưa có thể nói rõ. Như thế sẽ có sự hy sinh cục bộ. Điều đó rất có thể xảy ra.
Phó chính ủy Hàn là một cán bộ xưa nay vẫn có tiếng thận trọng, chắc chắn. Tập kết ra Bắc năm 54 thì đến năm 60. ông trở lại chiến trưởng. Năm 65, ông là phái viên của Cục chính trị Miền, được cử xuống công tác ở vùng phân khu Một. Sau một thời gian, ông được cử làm chủ nhiệm chính trị phân khu. Trong trận càn “Xê-đa-phôn”. ông đã cùng quân dân củ Chi bám đất, nằm hầm bí mật chỉ đạo phong trào, cùng với du kích chiến đấu giằng co với địch trên từng quãng địa đạo một. Vì là người được thử thách trong trận đánh Mỹ đầu tiên, sau khi rút về Cục chính trị một thời gian, ông lại được cử
xuống đây lần thứ hai vớí cương vị phó chính ủy phân khu.
    Phân    khu    Một    có    tầm   quan trọng đặc biệt. Đó là cửa ngõ tây-bắc của Sài Gòn.. Nó cũng là nơi mà từ những căn cứ phía saụ, vượt qua khu Tam Giác sắt, ta có thế tiếp cận Sài Gòn nhanh nhất. Với cương vị phó chính ủy một phân khu, quan trọng như vậy, ông tin rằng chỉ sau một thời gian ngắn nữa, chiến thắng sẽ mở ra cho ông một tiền đồ thật rộng lớn.,. Những ngày đầu tết Mậu Thân, cùng với bộ tư
lệnh phân khu, ông đã bám sát ngay phía sau các đơn vị mũi nhọn đánh vào sân bay Tân Sơn Nhất, vào trường huấn luyện Quang Trung. Ồng đã chuẩn bị theo đơn vị vào thành. Cái không khí náo nức những ngày đầu Tết Mậu Thân qua đi, địch quay trở lại phản kích, tình hình trở nên căng thẳng. Thoạt đầu, với kinh nghiệm của một cán bộ lâu năm, ông hiểu ra vấn đề và suy đoán được tình thế, xác định cho mình thái độ sẵn sàng đón chịu những thử thách ghê gớm nhất. Sự thử thách này sẽ đánh giá mình một lần nữa. Vượt qua được chặng đưòng đó, ông sẽ củng cố thêm một bước sự tín nhỉệm của cấp trên đối với mình.
|   Sau đợt 1, khi cần một người trong bộ tư lệnh ở lại chiến trường, ông giành lấy trách nhiệm đó. Nhưng ngay sau cái đêm họp bộ tư lệnh tiền phương, chính ủy vừa ra đi, tư lệnh trường đang ở lại thu xếp một số việc, thì địch càn vào sở chỉ huy. Ông vượt được ra khỏi vòng càn, còn tư lệnh trưởng thì hy sinh ngay tại chỗ. Tiếp sau đó là những ngày đứt liên lạc với đơn vị. Một số cán bộ ở sở chỉ huy tiền phương chạy thất tán, ông vươt qua sông tìm trung đoàn 16 vừa để nắm tình hình vừa để chỉ đạo sự hoạt động của trung đoàn. Dầu sao thì nằm giữa một đơn vị chiến đấu ông cũng cảm thấy yên tâm hơn. Ồng trải tấm ni lông xuống trước cửa hầm, định ngả lưng một lúc, nhưng vừa chợp mắt thì đã nghe tiếng thì thầm:
-   Để thủ trưởng ngủ...
Biết An đang nói chuyện với một người nào đó định đến tìm mình, phó chính ủy choàng thức dậy:
-   Sao anh lại xuống đây, địch nó chuẩn bị càn khu vực này mà?
Trung đoàn trưởng Kiên đứng trước mặt phó chính ủy Hàn, cái xà cột tòn ten sau lưng, quần xắn lên quá đầu gối, hai ống chân bết đầy bùn đất, râu mọc tua tủa, mắt hốc đi sau một đêm thức trắng.
•   Bộ đội về hết chưa? - Phó chính ủy hỏi.
•   Trung đội mũi nhọn không ra được, số anh em còn lại và thương binh đã rút ra, họ đang trên đường về.
-   Tôi có thể xuống chỗ anh em thương binh một chút ,bây giờ được không?
Rõ ràng bây giờ là lúc trung đoàn không cần sự có mặt của phó chính uỷ. Họ đã nhận lệnh đánh, và bây giờ họ đang đánh. Một con mắt ông Ba Kiên nheo lại nhìn phó chính uỷ. Có lẽ ông đã đoán biết phó chính ủy định nói gì với ông. Điều đó không cần thiết, con mắt nói như vậy.
“Phó chính ủy muốn ở lại, tất nhiên trung đoàn phải thu xếp" - Tám Hàn nghĩ vậy và có vẻ lưỡng lự. Ông cũng hiểu ràng thêm một đồng chí tư lệnh vào giữa vòng càn cho trung đoàn lúc này gây khó khăn không ít. Nhưng ông ra đi giữa lúc này thì có nên không? Như thế chẳng hóa ra mình chỉ là một người chạy càn như bao nhiêu người khác hay sao? Nếu ông ra đi, thì lời đề nghị của trung đoàn trưởng sẽ hóa thành một mệnh lệnh mà ông phải phục từng. Đi hay ở cùng là nhiệm vụ. Đi hay ở cùng đều nguy hiểm cả. Nhưng đầu sao ra khỏi vòng càn trước mắt vẫn đúng hơn.
Trung đoàn trưởng lại giục:
-   Đồng chí An đưa anh Tám đi ngay đi. Nếu tình hình bên Bình Mỹ đỡ căng, tôi sẽ cho trinh sát báo tin và dẫn anh qua sông luôn. An biết nhà má Hai ở Voi Nhỏ chứ? Bây giờ cậu cứ đưa anh Tám về đó. Tôi thu xếp đưa thương binh đi xong, tôi sẽ về đó báo cáo tình hình với anh, như thế được không, anh Tám?
Phó chính ủy phân khu xuống một đơn vị, ngả lưng nằm một chút, chưa làm được gì đã lại ra đi sao? Nhưng làm gì bây giờ trong khi đơn vị đang bấn lên vì một trăm thứ việc? Tám Hàn bỗng cảm thấy không những mình xuống đây không làm ích gì cho trung đoàn mà còn làm vướng bận họ nữa là khác. Ông đưa tay nắm lấy bàn tay đầy bùn đất của trung đoàn trưởng:
-   Thôi, hẹn tối nay. Nhớ tổ chức bộ tiêu cho anh em đánh từ xa. Ở đây chỉ còn khu vực Gò Sao này là căn cứ tốt nhất, dầu có phải tạm thời rút đi, thì vẫn phải cho trinh sát bám địch, để nếu có điều kiện ta lại quay lại.
- Chúng tôi cũng nghĩ vậy.
Phó chính ủy nói vài câu về nhiệm vụ bám đất, đánh địch, xong nắm tay trung đoàn trưởng một lần nữa như không muốn rời ra.
Bộ tư lệnh phần khu có còn đất để bám không? Cứ mỗi lần nghĩ đến điều đó ông lại nghĩ đến các đơn vị chiến đấu còn lại. Họ sẽ đánh địch, họ sẽ thu hút các hướng tiến công của địch. Nhờ vậy mà lâu nay ông có thể ở sau lưng những cuộc càn ấy chỉ đạo cốc trận chiến đấu. Mỗi lần gặp một cốn bộ chỉ huy đơn vị như thế này. ông lại có cảm giác như là rồi đây ông sẽ không bao giờ gặp họ nữa.
Một loạt pháo chớp nhàng ở phía bốc, mùi thuốc súng bay khét vưòn giâu.
-   Nó bắn đó là đâu đấy?
-   Trên đường rút của ta đấy, anh đi nhanh đi! An chú ý đưa anh Tám qua vườn mía cẩn thận.
Một loạt pháo nữa... rồi tiếp một loạt nữa, những mảnh
pháo chém xuống cành cây san sát.
Tiêng trung đoàn trưởng thét lên:
-   Đi đi! An dẫn thủ trưởng đi đi!
...

..
Ngày hôm đó qua đi không như dự kiến của trung đoàn.
Sau đợt pháo cấp tập buổi sáng, khu vực Vườn Giâu bỗng trở lại yên tĩnh. Bộ đội bám công sự chiến đấu được lệnh thay nhau về nghỉ. Khoảng mười giờ, một chiếc “đầm già” bay trên đầu gọi loa:
“A lô, a lô, anh em cán binh Việt Cộng chú ý... anh em cán binh Việt Cộng chú ý... Trung đoàn 101 đã bị bao vây.
Sớm muộn các bạn sẽ bị tiêu điệt. Các bạn hãy mau mau tỉnh ngộ...”.
Mười hai giờ trưa, trinh sát tiểu đoàn đi bám địch về cho biết: Chúng nó vừa mới đổ một tiểu đoàn xuống Ba Thôn, hướng đông-nam Gò Sao, cách bộ tiêu tiểu đoàn ở hướng này không đầy 800 mét.
Mười hai giờ ba mươi, cánh trinh sát thứ hai về báo tin:
Hai tiểu đoàn dù được đổ xuống nhà máy bột ngọt sáng nay, đang tiến về phía bưng Voi Lớn, sau lưng đơn vị.
Cùng lúc, cánh trinh sát thứ ba, bám địch ò hướng bốc, cũng về cho biết: Từ Vườn Cau Đỏ qua Nhà Bò sang đến Vườn Măng Cụt, chỗ nào cũng có lính Mỹ. Hiện đang có một tiểu càn từ hướng Vưòn Măng Cụt, theo hướng 13 đi xuống.
Ông Ba Kiên sau khi tiễn đưa phó chính ùy phân khu xong, đi kiểm tra trận địa một vòng quay trở về, vừa chợp mắt một chút thì được gọi dậy nghe tình hình.
Tiểu đoàn 7 còn ba mươi tay súng. Vì phải đánh địch từ xa, tiểu đoàn trưởng Thực đã bố trí năm bộ tiêu ở năm hướng. Quân sô’ còn lại là hai mươi. Sô’ hai mươi người đó vừa phải bảo vệ thương binh vừa phải chia ra ba hướng đánh địch sau khi các bộ tiêu rút về hoặc bị chọc thủng.
Trong khi tiểu đoàn trưởng Thực mở bản đồ, báo cáo lại kế hoạch tác chiến, ông Ba Kiên lơ đãng bứt lá cây, quấn tròn, vê thuốc lào hút một hơi dài và nhả khói lên tròi. Những lớp bùn trên da chân ông bây giờ đã khô lại. Ông cúi xuống bóc ra từng mảng vứt đầy trước chỗ ngồi.
Bỗng tự nhiên ông ngẩng đầu lên, ngắt lời Thực:
-   Mấy giờ rồi?
- Mười hai giờ rưõi.
-   Theo tôi, bây giờ nó không càn nữa đâu. Nhưng ngày mai thì nó sẽ càn lớn và có thể càn dài ngày. Nếu với lực lượng cứ cho là bốn tiểu đoàn đi, tập trung càn vào đây thì liệu tiểu đoàn 7 trụ được mấy ngày?
Cả ban chỉ huy tiểu đoàn nhìn nhau im lặng. Một câu hỏi rất khó trả lời. Từ sáng đến giờ họ chỉ lo việc bô trí công sự, điều chỉnh các bộ tiêu để đánh địch. Mệnh lệnh của trên là đánh địch, họ chỉ biết chấp hành. Câu hỏi của ông Ba Kiên bỗng gợi lại cho họ một ý nghĩ mà họ tưởng như quên đi: Liệu họ sẽ còn ở lại đây được bao nhiêu lâu nữa với ba mươi tay súng, đạn được không còn bao nhiêu, và ai sẽ là người cuối cùng còn lại trong số những người có mặt hôm nay?
Trong khi tất cả đang ngồi im lặng như vậy thì liên lạc tiểu đoàn chặt hai trái dừa, đổ nước ra bốn bát sắt đưa đến đặt trước mặt trung đoàn trưởng và ban chỉ huy tiểu đoàn.
Chính trị viên phó tiểu đoàn, một người có vóc người cao Lớn, ngồi đốỉ điện với ông Ba Kiên, xoa hai tay vào nhau cười tủm tỉm:
-   Báo cáo anh, tôi cho anh em lấy dừa lần này nữa là lần cuối cùng. Đêm qua họ đi về mệt quá.
Ông Ba Kiên liếc nhìn sang những đống vở dừa vứt dầy dưới gốc giâu, ông biết rõ đây không phải là lần cuối cùng như chính trị viên phó Thận vừa nói. Họ sẽ còn chặt dừa nữa, sẽ còn uống nước dừa nữa cho đến khi nào dơn vị bỏ cái khu vực Gò Sao này ra đi mới thôi. Trước đây trung đoàn cấm không được một ai bứt dừa, bứt cam tự tiện trong vùng đóng quân. Khi bộ đội mới xuống, dân bỏ chạy hêết. Nhiều nhà để cả gà lợn trong chuồng. Kỷ luật dân vận phải thật nghiêm, tình hình không thể nào khác vì dân ở đây là dân vùng tạm chiếm, chưa hiểu biết và tiếp xúc với cách mạng bao nhiêu. Mệnh lệnh đó lúc đầu được châp hành rấl tốt. Những nơi bộ đội đóng quân, không những vưòn tược cây côì không bị tơ hào mất mát, mà gà lợn trong chuồng còn được anh em chiến sĩ cho ăn, nhà cửa được anh em dọn dẹp sặch sẽ. Nhưng gần đây cái kỷ luật đó không giữ được nữa, một phần nhân dân ở đây không muốn bộ đội phải chịu'đựng khổ cực như vậy. Họ gặp các ban chỉ huy yêu cầu để cho bộ đội tự do chặt mía, bứt cam bứt dừa trong vườn họ. Mặt khác, gần đây bộ đội thiếu gạo. Khẩu phần hàng ngày của mỗi người chỉ được một nắm cơm. Họ phải bứt mận. chặt cây chuối để lót thêm vào các bừa ăn. Ban chỉ huy trung đoàn biết rõ kỷ luật dân vận đang bị vi phạm, nhưng chưa biết giải quyết sao cho thỏa đáng.
Ông Ba Kiên nhìn những khuôn mặt hốc hốc chung quanh. Không ai bưng bát uống cả. Họ hiểu đây là một việc làm sai, mà lại làm sai ngay trước mặt thủ trưởng trung đoàn. Chính trị viên phó Thận dịch cái bát sắt về phía ông ‘Ba Kiên:

-   Mời anh uống đi. Đã trót chặt ra rồi, chúng tôi sẽ tìm cách giải quyết với dân sau.
Ông Ba Kiên bưng bát đưa cho một người ngồi cạnh:
-   Thôi, các đồng chí uống đi.
Mọi người đều nâng bát.
Khi tất cả đã uống xong, ông Ba Kiên chỉ đống vở dừa ở dưới gốc cây, nhìn Thận:
-   Ông Thận ạ, ông láu cá lắm! Tôi đi rồi, ông còn cho chặt dừa nữa chứ chẳng phải một lần này là thôi như ông nói đâu.
Tất cả mọi người cười phá lên, nhưng rồi lại im lặng ngay vì ông Ba Kiên vẫn tiếp tục nói, giọng trầm đi:
-   Trung đoàn rất thông cảm với anh em, nhưng kỷ luật đã đề ra thì không thể phá đi được. Bọn tôi không hủy bỏ cái mệnh lệnh trước đây. Bây giờ đã trót lấy dừa xuống rồi, thì uống đi. Nhưng sau đây các đồng chí phải gặp dân giải quyết chuyện này cho sòng phẳng. Các đồng chí ăn dừa nhưng không được phá vườn dân như thế này. Phải thật nghiêm về chuyện này.
Ông Ba Kiên vừa nói vừa nhìn những quả dừa non bị rứt theo với những quả dừa già vứt bừa bãi ở các gốc cây.
Trong khi Thận thu góp đống vở dừa trước mặt thì ông Ba Kiên đã bỏ cái ý nghĩ vê trái dừa và nhìn sang những cây giâu gia trĩu quả: mừa giâu gia sắp chín. Dọc theo bờ rãnh, cách quãng lại có một cây mận hồng đào, rồi một cây điều lộn hột. Vườn cây đủ loại trái: lê ki ma, sầu riêng, mạn cầu xiêm, cam, chanh... Có một cái gì đó làm ông Ba Kiên bứt rứt. Những người dân ra đi đã giao lại một cái gì đó còn lớn hơn cả những vườn cây ăn quả này. Đó là lòng tin của họ.
...

..'
Bỏ khu vực Gò Sao này mà đi thì còn nơi nào? ở lại thì liệu tiểu đoàn 7 với lực lượng mỏng manh ấy sẽ cầm cự được bao nhiêu ngày nữa? Ông nói với bộ đội là phải bám trụ, nhưng chính ông cũng không hiểu là trung đoàn sẽ phải bám trụ bao nhiêu lâu nữa. Bằng bản năng của một người lính chiến, ông hiểu mang máng rằng tình hình đã có thay những ngày rôm rả đầu tiên của Tết Mậu Thân không còn nữa. Sự giằng co giữa ta và địch đã đến lúc quyết liệt. Sức chiến đấu của bộ đội giống như một sợi dây cao su kéo căng bây giờ đang chùng lại.
Chớp một cái, đang từ trận chống càn quét ở biên giới, ta đánh thọc một mũi nhọn vào tận trung tâm Sài Gòn để rồi sau đó ít lâu, chúng nó lai phản kích lại. Sau Tết Mậu Thân, toàn bộ thế bô" trí chiến lược trên chiến trưởng bỗng đổi khác, nhưng cũng chính sau cái Tết Mậu Thân đó, trung đoàn ông được giao đứng chân trên một địa bàn khó khăn hơn xưa gấp bội. Nhiều lúc, ông đã nghĩ đến việc có thê cả một trung đoàn phải hy sinh, ý nghĩ đó, ông không nói với ai. Sáng nay, khi gặp phó chính ủy Hàn, có lúc ông cảm;thấy như phó chính ủy sắp nói ra điều đó nhưng lại ghìm lại. Không, ông cũng sẽ không bao giờ nói điều này với cấp dưới, nhưng ông lại cần làm cho người ta hiểu được. Những người đó đã từng vào sinh ra tử với ông, biết đâu họ sẽ không gục xuống trong môt cái công sự cùng với ông và được chôn trên một bờ rạch, dưới một gốc cây cùng với ông?
Ông quay lại, hỏi bâng quơ:
- Thế nào ông Thực? ông định bám trụ ở đây được mấy ngày?
- Báo cáo anh, với lực lượng hiện có, giỏi lắm thì được dăm ngậy...
- Thê ông định thí mạng cả tiểu đoàn đi à?
Thực nhìn ông Ba Kiên cười, anh biết ông nói đùa nhưng đồng thời ông đang có một ý nghĩ mới nào đó cố thoát ra khỏi sự bế tắc.

-   Tôi tính kỹ rồi. Chỉ có ở đây thì chúng tôi mới có thể đánh địch được dăm ngày. Nếu dời sang nơi khác thì không chắc cầm cự được lấy một ngày.
-   Nếu như ta vừa ở Cầu sắt vừa ở đây thì sao?
-   Thì nó sẽ đánh cả hai nơi.
-   Không. Ngày mai nhất định nó sẽ càn ở đây trước. Ta đưa một bộ phận tạm ém ở Cầu sắt, và ở đây thì cứ đánh. Sau đó, có điều kiện, nếu địch chuyển sang cầu sắt, thì ta lại luồn về đây.
-   Ý anh muốn nói tiểu đoàn về bên ấy và để một bộ phận Nhỏ ở đây phải không?
-Đúng thế! Chỉ cần năm người ở lại nhưng vẫn để ba bộ tiêu đánh địch và nghi binh như cũ.
Tiểu đoàn trưởng Thực im lặng. Năm người. Ai bây giờ? Anh hiểu ý ông Ba Kiên. Ông vẫn muốn kéo dài sự có mặt của tiểu đoàn ở khu vực này. Ông không muôn tung lực lượng ra một lúc cho đến người cuối cùng. Ván cờ đến nước phải thí quân để cứu vãn tình thế. Nhưng ai? Ai là người ở lại trong trận đánh ngày mai? Nếu trận đánh xảy ra ở đây quyết liệt, thì với thế bất ngờ, anh vẫn giữ được lực lượng của tiểu đoàn anh trong một thời gian nữa. Một vài ngày, tiểu đoàn 9 sẽ xuống, biết đâu lại không có một sự chuyển biến mới trên cục điện toàn bộ chiến trường? Tiểu đoàn trưởng Thực nghĩ vậy và bỗng cười phá lên, anh thấy anh đang tự phỉnh phờ mình...
- Chi mà phấn khởi rứa, ông Thực? - Ông Ba Kiên hỏi.
-   Tôi hiểu rồi. Bây giờ dùng năm người chống càn ở đây, nhưng lần sau nó sẽ không càn riêng ở đây nữa, mà nó vừa càn ở Cầu Sắt vừa càn ở đây. Như thế lại phải có năm người ở Cầu Sắt và số còn lại thì sang đây.
- Điều đó còn tùy tình hình
\ Họ bàn với nhau kế hoạch tác chiến. Tất cả có bốn người tham gia: ông Ba Kiên, trung đoàn trưởng Thực, chính trị viên phó Thận, tham mưu trưởng Mạn. Trừ ông Ba Kiên ra, một trong ba người kia sẽ phải ở lại.
Sau khi thảo luận phương án tác chiến xong, Thực phân công:
-   Tôi không thể ở lại rồi. Anh Thận là cán bộ chính trị nên không thể chỉ huy một trận đánh phức tạp như thế này được. Tôi đề nghị đồng chí Mạn sẽ là người chì huy nhóm này.
Nói xong Thực không nhìn Mạn, cúi xuống gấp tấm bản đồ lại.
Ông Ba Kiên thấy Thực phân công như thế là đúng. Thực nó có tính như vậy đó, việc đáng như thế nào thì giải quyết như thế, chẳng cần úp mở, rào đón gì cả. Ông cũng không muốn kéo dài cái thời gian nhận lệnh ra nữa, nói thật gọn:
-   Đồng chí Mạn về chọn người và chuẩn bị đi!
Khi tất cả mọi người đã đứng dậy thì ông Ba Kiên bỗng gọi giật giọng:
!- Thực!
Thực đứng lại ngơ ngác.
Ông Ba Kiên lại bứt một cái lố, quấn tròn, vê một điếu thuốc, nhưng rồi quên đi không hút:
- Đêm nay ông chuẩn bị cho một tổ ba người bảo vệ thương binh, nếu cần, mở đường máu ra sông Sài Gòn. Tôi về Cầu Sắt bây giờ để làm việc với trinh sát.
-   Số anh em đó mấy giờ đi?
-   Tôi sẽ cho người về móc. Nếu trinh sát không xoi được đường thì mới cần đến tổ ba người đó. Họ sẽ có nhiệm vụ thu hút địch cho trinh sát mở đường dẫn thương binh ra bờ sông. Lại thêm ba người nữa. Thực im lặng. Chỉ cần trung 1 đoàn trưởng nói vậy là anh hiểu. Anh nhẩm tính từng tay súng còn lại trong tiểu đoàn. Năm người ở lại, ba người bảo vệ thương binh. Những người đó tất nhiên phải là những người được tin cậy nhất. Dẫu không nói ra, họ cũng biết rằng họ có thể hy sinh.
Hai người nhìn nhau.
Thực hiểu đây là một mệnh lệnh phải chấp hành, không cổ cốch nào khác. Ông Ba Kiên thì nghĩ đẳy là một yêu cầu vô cùng khó khăn mà mình đòi hỏi cấp dưới phải thi hành bằng bất cứ mọi giá. Những lần trước, khi giao nhiệm vụ cho Thực, đầu khó khăn mấy, ông cũng cảm thấy vững bụng. Nhưng lần này thì ông hơi bắn khoăn. Không phải vì ông không tin Thực, mà ông nghĩ: Nếu Thực chấp hành thật nghiêm túc mệnh lệnh của ông thì ngày mai tiểu đoàn Thực sẽ không còn sức mà chiến đấu nữa.
Nhưng chỉ sau một phút im lặng, Thực cài khuy áo trước ngực, nhìn ông Ba Kiên, cười:
-   Anh Ba ạ, anh thử xem để tôi chỉ huy cái tổ ba người đi đó được không?
..

...
À, thì ra cái thằng Thực nó muốn nhẹ gánh! ở đây chỉ còn tiểu đoàn trưởng Thực là cánh tay phải của ông, nếu nó có việc gì thì ông sẽ xoay xở ra làm sao. Không được, không bao giờ ông chấp nhận cái đề nghị đó.
Vẻ mặt Thực vẫn thản nhiên. Anh có thói quen: trước trận đánh, sau trận đánh, thái độ bao giờ cũng bình tĩnh. Đầu trong hoàn cảnh nào, mọi thứ trang phục của anh, từ cái quần cho đến cái thắt lưng đeo súng, bao giờ cũng được sửa sang thật gọn gàng. Anh kéo bao súng ra phía sau, nhìn ông Ba Kiên chờ câu trả lời.
A, một sự quyết tâm bình tĩnh làm sao! Nhưng không thể được? Ông Đa Kiên nghĩ vậy, lắc đầu cười:
-    Ông còn cả một tiểu đoàn cũng như tôi còn cả một trung đoàn. Nếu ông có việc gi thì ông bỏ tiểu đoàn cho ai? Thôi, cứ về thu xếp người, rồi sau đó sẽ hay. Mà còn điều này nữa:
    ngày mai tiểu đoàn sang Cầu sắt, đó là một địa điểm bất lợi cho việc phòng ngự. Các ông phải xử trí thật linh hoạt lộ chỗ nào nổ súng chỗ đó. Phải có phương án tác chiến cho từng tổ. Đánh xong, có kế hoạch phân tán mà rút lui long theo bờ rạch sang bưng Voi Nhỏ hoặc sang bên này tùy tình hình. Phải dự kiến cả trường hợp tạm ém ở bò rạch và tối đến móc ráp nhau. Tôi sang cầu sắt, sau đó sẽ qua Voi Nhỏ Có việc gì liên lạc với tôi ban đêm ở nhà má Hai, nhớ ám hiệu: ngọn đèn thắp trước hầm.
Thị và Quá khiêng Lâu về đến Gò Sao, vừa chợp mắt một chút thì được gọi dậy đi bám địch. Khác với những lần trước, lần này có chủ nhiệm trinh sát đi theo họ. Họ đi về hướng Cầu Sắt, ở đó, có hai chiến sĩ đang bám địch, và có thể, như đã hẹn, ông Ba Kiên cũng sẽ về đây.
Hai ngày rồi, tổ trinh sát xoi đưòng hướng nào cũng gặp địch. Muốn ra được bờ sông, họ phải đưa thương binh ra Bến Đá. ở đó có một con rạch Nhỏ chảy ra sông Sài Gòn. Qụãng giữa khu vực Gò Sao và Bến Đá là một cánh đồng được chia đôi bằng một con rạch. Phía tây con rạch là bưng, phía đông con rạch là cánh đồng mía, vườn cây ăn quả và một cái ấp bỏ không.
Tổ trinh sát thứ nhất vừa ra thì gặp địch ngay trên bờ rạch. Họ bỏ đưòng bờ rạch, định đi lách vào giữa ấp. Vừa đến giữa ấp thì đèn dù bắn lên sáng rực, chiến sĩ đi trước hy sinh ngay tại chỗ. Tổ trinh sát thứ hai được lệnh tiếp tục xoi đường bên phía tây cánh đồng. Họ men theo con đường bò chạy qua cầu sắt vào ấp Voi Nhỏ, gần sát căn cứ Tên lửa Hốc, định tìm một còn đường vòng thúng đi lên phía Bắc. Khi họ theo con đường độc đạo chạy từ tây sang đông, cắt qua cánh đồng sình để về khu vực Vưòn Cau Đỏ thì lại sa vào tổ phục kích. Bọn Mỹ trải đệm cao su nằm ngay trên
mặt sinh chờ họ.

Đèm dó súng nổ phía Vườn Cau Đỏ rất dữ. cả hai chiến sĩ trinh sát đều không về. Đêm đó cũng là đêm ông Ba Kiên đang cùng Quá khiềng thương đi về phía cầu sắt, cũng chính là đêm An lợi dụng tiếng súng nổ, đưa phó chính ủy phân khu vượt qua con đưòng bò nguy hiểm, ra ngoài vòng càn và lọt về khu vực Gò Sao.
Liền sau khi nghe có tiếng súng nổ, Thân - chủ nhiệm trinh sát đã phối tiếp một tổ trinh sát hai người nữa đi về hưóng đó. Họ ra đi chưa về thì phó chính ủy phân khu đến. Nghe An kể chuyện, Thân bỗng nảy ra một ý kiến mới: “Tại sao ta ỉạỉ không thể tổ chức cho một đoàn thương binh vượt qua như kiểu An và phó chính ủy Hàn vừa mới làm? Tại sao ta lại không thể thu hút hỏa lực địch bằng một trận nghi binh như vậy?”. Và thế là Thân mang luôn hai trinh sát còn lại, một cũ một mới, đi sang hướng Cầu sắt.
Dầu sao thì cũng phải gặp những trinh sát trở về, nếu cần anh sẽ phải có một quyết định thật táo bạo. Anh lặng lẽ nhìn hai chiến sĩ đi trước. Gần một đêm thức trắng, họ cũng mệt nhoài như anh.
Hôm qua, thằng Quá, chiến sĩ mới, xin anh đi bám địch, anh thấy chưa cần thiết. Nó còn trẻ quá. Giá chi để nó thử thách sau vài đợt nữa. Những chuyến đi nguy hiểm như thế này, anh không muốn cho nó theo. Nó chưa có bao nhiều kiiih nghiệm. Nhưng bây giờ thì có thể cậu ta lại đến lượt. Không còn ai nữa. Thằng Thịnh và thằng sắc không về. Thằng Tuấn và thằng Tiến, hai con mắt đã đỏ ghèn, tối nay định cho nghỉ thì lại phải cử chúng nó đi tìm thằng Thịnh và thằng Sắc. Còn trong tay một trinh sát kỳ cựu nhất là Thị, hôm nay anh có thể bố trí cho nó đi kèm với Quá. Cho thàng Quá đi thì chắc chắn rồi, nhưng còn người đi kèm nó, có thể Thị và cũng co thể anh lắm chứ?

Khi nghĩ ra điếu này, tự nhiên Thân cảm thấy vui vui Đây là lần cuối cùng mình tung lực lượng ra trong một trận đánh quyết định, nếu mình không đi lần này thì lần kế cũng không còn người đâu mà chỉ huy nữa. Thế là yên trí Đầu sao đi với Quá anh cũng yên tâm. Lần này không phải nó làm nhiệm vụ chính mà là anh. Anh sẽ thực hiện cối kê' hoạch táo bạo mà anh đang phác ra trong đầu: Đánh vào một cụm địch nào đó, thu hút hởa lực và nhanh chóng cho thương binh vượt đưòng. Lúc đó Thị sẽ làm việc này. Nhất định công việc sẽ phải thu xếp như thế, không có cách nào khác. Rò ràng tình hình đang đòi hỏi một sự hy sinh, một sự hy sinh không vô ích nữa. Bây giờ anh có tung đi một chục đội trinh sát, thì họ vẫn không về. Đầu sao, bất thần nổ súng vào một cụm địch, mình vẫn giữ phần chủ động hơn. Bên cạnh chín mươi phần trăm cái chết cầm tay, anh vẫn có hi vọng mười phần trăm cái sống. Sau khi làm xong nhiệm vụ, với bản lĩnh và kinh nghiệm dày dạn của một chiến sĩ trinh sát lâu năm, anh vẫn có thể vượt ra ngoài vòng vây của địch được.
Sự tính toán làm cho đầu óc anh căng thẳng.
Điều này anh sẽ không nói với ông Ba Kiên trước. Có thê ông Ba Kiên ngày mai sẽ không gặp anh nữa. Ong là người cán bộ cấp trên mà anh yêu mến nhất, và có lẽ theo anh nghĩ, thì ông cũng rất thích anh. Chính vì thế một phần mà anh không thể khoanh tay ngồi nhìn, đầu biết rằng nhiệm vụ mà anh đang đảm nhiệm có vô vàn khó khăn đi nữa. Anh sẽ nói với ông ra sao nếu như đội trinh sát của anh sẽ không làm tròn nhiệm vụ này? Hôm qua khi nghe nói tổ trinh sát vẫn chưa xoi được đường, ông nói với anh trong máy:
-   Cho bám nữa đi! Bằng cách nào thì cũng phải đưa thương binh ra sông, dầu cho còn một người đi nữa thì vẫn phải xoi cho được đường thôi, ông Thân ạ!

Ông Ba Kiên miệng nói là tay làm. Ở trận địa về, nhất định thế nào ông cũng sang cầu sắt. Để cho thủ trưởng trung đoàn trong khi bận trăm thứ phải nhúng tay vào công việc của mình thì thật là hổ thẹn. Nghĩ vậy, sáng nay, mộc đầu biết trung đoàn trưởng muốn gặp mình ở Gò Sao, anh vẫn quyết định đi, dặn người ở lại báo cáo mọi công việc với trung đoàn trưởng, khi ông ở trận địa về.
...

...
Thân vừa suy nghĩ vừa bước nhanh đuổi kịp Thị và Quá. Anh cảm thấy vui và muôn nói chuyện. Quá là một chiến sĩ trẻ, - hình ảnh của anh hơn một chục năm về trước đó - cái mũ tai bèọ hất ra sau lưng, khẩu AK khoác trên vai, nòng chỉa về phía trước, nó đang thích được tận mắt trông thấy thằng Mỹ.
Nghe bước chân của chủ nhiệm, Quá quay lại:
-    Sang Cầu Sắt rồi bọn em đi luôn à, thủ trưởng?
-    Để xem đã!
-    Khi sáng em đi khiêng thương với thủ trưởng Ba Kiên, thủ trưởng hỏi em đi trinh sát lần nào chưa, em trả lời: đã vào chốt Mỹ một lần. Thủ trưởng lại hỏi: Vào làm gì? Em nói: vào nhặt đồ hộp. Sau đó thủ trưởng im lặng. Em biết thế nào hôm nay cũng được đi.
Thân cười. Anh hiểu: thằng Quá đang nghĩ rằng chính ông Ba Kiên đã nói với Thân cho nó đi hôm nay. Thì cứ để cho nó hiểu như thế.
- ừ, cậu sẽ được đi, nhưng dự bị thôi!
- Các anh ấy đi mấy đêm rồi, phải để cho các anh ấy nghỉ. Này, chủ nhiệm cứ tin em, em sẽ bò vào tận nơi, lấy lựu đạn chúng nó về cho thủ trưởng xem.
Đúng tháng 5 năm nay Quá mới tròn mươi tám tuôi. Từ khi đi bộ đội đến nay, cậu ta cứ cảm thấy mình đã thành người lớn thực sự. Mặc đầu vậy, chung quanh không ai chịu công nhận điều đó. Cha chết trong chiến dịch Hòa Bình sau đó mẹ đi lấy chồng, từ ba tuổi Quá đã về ở với bà nội. Bà Hộ nuôi Quá như một bà mẹ nuôi con vậy. Quá học lên lớp bảy rồi mà bà đi chợ về vẫn mua bánh cho cháu. Hôm trúng tuyển nghĩa vụ, khi ra đi, bà bỏ vào trong ba lô một gói hành tôm và mấy củ gừng lúc nào không biết. Đến nơi tập trung anh em móc ra và cười ầm lên. Họ nói:
-   Thằng Quá trước khi đi còn vê' bú bà nó. Bà nó sờ trán thấy nóng, gói cho gói hành tăm!
Lúc đầu chúng bạn trêu chọc quá, Quá định vứt bỏ gói hành tôm đi, nhưng sau không biết nghĩ sao, anh lại cất nó xuống đáy ba lô. Những ngày đi Trưởng Sơn, có hôm nhớ bà nội, anh lẻn ra bờ suối ngồi khóc một mình, khóc chán lại lau khô nước mắt trở về.
Vì không muốn mọi người coi mình như một đứa bé nữa, Quá phải giấu hết những tâm sự riêng tư này đi.
Để cho có một cái bề ngoài giống người lớn, Quá cũng tập trêu chọc mọi người, tham gia nhũng buổi chuyện gầu và anh rất chú ý những chuyện chiến đấu do cựu binh kể lại. Anh thích nhất câu chuyện Thị kể sau đây. Có một lần, ông Thân giao cho Thị ra chốt đưòng. Ra đến nơi, Thị phát hiện gần đường đi có biệt kích. Anh quay về báo cáo. Thân quát: “Chỉ nói mò! Địch xuống đó lúc nào? Không có máy bay trực thăng thì nó đi đường nào đến?”. Thị tức quá, không nói không rằng, quay trở lại, bò vào tận nơi, lấy một cái ba lô biệt kích mang về đặt trước mặt Thân để làm chứng. Nghe câu chuyện đó. Quá nghĩ: “Rồi minh cũng phải làm như thế- Đây giờ chưa ai tin mình cả”.
Mấy hôm nay chủ nhiệm trinh sát không hề nhắc đến Quá trong việc đi nắm địch. Đôi lúc anh cảm thấy tự ái khi nghe nhũng cán bộ cũ phàn nàn về việc trung đoàn thương vong nhiều quá, hết mất chất. “Rồi coi!” - Anh nghĩ vậy và chờ đến lượt mình đượe gọi tên... ông Ba Kiên sang đến cầu sắt thì Thân đã dẫn tổ trinh sát ra đi. Tuấn và Tiến được phân công ở lại để dẫn thương binh. Theo kế hoạch Thân báo cáo lại thì Thân và Quá sẽ đánh vào một cụm địch để thu hút hởa lực, Thị sẽ đón đoàn thương binh do Tuấn và Tiến dẫn ra, lợi dụng thời cơ, vượt đường. Điểm nổ súng mà Thân chọn là cái ấp bỏ không ở phía đông rạch Bến Cát. Nổ súng ở đó có hai cái lợi. Một là, ở trong ấp họ có thể đánh lâu được. Hai là, sau khi phát hiện được hỏa điểm của địch, đoàn thương binh có thể lợi dụng những góc chết và chỉ cần vượt qua con đường bò đầu ấp tạt sang trái là ra đến khu vực an toàn.
Như thế là kế hoạch ông Ba Kiên phác ra đã được Thân thực hiện. Một sự trùng hợp ngẫu nhiên. Ba chiến sỹ lấy ở tiểu đoàn 7 được trả trở về để đổi lấy một tổ súng cốì. Tổ này có nhiệm vụ mang theo một khẩu cốì 60 ly và mười viên đạn ra đặt ở bờ rạch, nghe nổ súng, bắn rải ra dọc con đường bò đầu ấp vừa để hỗ trợ cho Thân và Quá, vừa để uy hiếp bọn địch, tạo cơ hội thuận lợi cho anh em thương binh vượt đường.
Thu xếp công việc xong đâu đấy, ông Ba Kiên vừa thấy yên tâm lại vừa thấy lo lắng. Nếu ông đến sớm thì ông đã không cho Thân đi như thế. Nhưng ông cũng hiểu ở cương vị Thân, ông cũng không có thể làm khác được. Ba lần phái trinh sát đi đều không xoi được đường... Ông cũng hiểu ý định của Thân khi anh để Thị lại phía sau. Nó lại giao gánh nặng cho mình. Đã bao nhiêu lần, ông đào tạo ra những chiến sĩ trinh sát. Vậy mà hết lớp này đến lớp khác, chúng nó ra đi...
Thân ở với ông từ khi còn là tiểu đội trưởng, từ ngày cònở ngoài Bắc. ông nhớ mãi cái đêm thực tập đầu tiên, nó bò vào buồng ông lây trộm cái xà cột trong đó có bao thuôc lá Điện Biên và đem về chia hết cho anh em trong tiểu đội sau đó, sáng dậy, đem xắc đến trả. Bọn trinh sát thằng nào cũng vậy, chúng nó sống chẳng giữ lấy cho riêng mình một cái gì. Đứa nào cũng ương ngạnh, nhưng đồng thời cũng rât tình cảm.
Ông Ba Kiên rất chú ý đến đội ngũ trinh sát. Thường những ngày rảnh rỗi, ông hay xuống đại đội trinh sát chơi. Có hôm ông ăn cơm và ngủ luôn ở đơn vị. ông huấn luyện cho các chiến sĩ trinh sát ngay trong các buổi hành quân, ngay trong lúc ngồi nghỉ ở một khu rừng, hay trước khi đến một địa điểm tập kết nào đó. Chỉ cần sau một chuyên đi với ông, một chiến sĩ mới nhớ ngay được cách làm sao lội qua một con suối mà không để lại đấu vết, làm sao để đi qua con đường nào đó một lần mà có thể nhớ được. Ông chỉ vẽ cho họ từ động tác mang súng lúc đi đường, cho đến động tác bước chân qua những vũng nước. Đi đâu xa về, ông cũng ghé thăm đại đội trinh sát trước hết. Thấy ông xuống, anh em trinh sát không ngại ngừng gì mà không xông tới, lục soát ba lô, túi áo, vơ vét từ điếu thuốc lào trở đi. Ngược lại, khi kiếm được miếng gì ăn, bắn được con nhím, con trúc hay tốt được con cá, xúc được con cua, họ cũng gửi sang cho ông, hoặc mời ông xuống đơn vị để liên hoan với anh em...
Ông Ba Kiên đến Cầu sắt được một lúc thì những cáng thương binh đẩu tiên cũng vừa đến. Ngoài số anh em tự đi lấy được và số anh em nhẹ không chịu đi cáng, tất cả có năm cáng. Đoàn thương binh do một nữ y tá hưống dẫn. Cô ta là nhân viên của đội phẫu tiền phương bị kẹt lại sau đợt một Các chiến 81 tiểu đoàn 7 đảm nhiệm việc khiêng thương. Sau khi đưa thương binh ra đến bò sông, họ sẽ trở về cầu sắt Như vậy, người hộ tống thương binh đến địa điểm cuối cùng. là Bảy Hưòng, cô nữ y tá nói trên. Đó là một cô gái mảnh khảnh, tóc cắt ngang vai. Đôi mắt một mí làm cho cô ta có dáng dấp một Hoa kiều. Vốn là chiến sĩ hoạt động ở vùng sâu, Bảy Hường rất thông thạo đường sá. Trừ sô" anh em bị thương nặng, tất cả thương binh đều được trang bị vũ khí.
Sáu giờ tôì, giống như một cuộc xuất kích, họ tập hợp đầy đủ trên ngã ba đương, bên bò rạch cạnh cầu sắt. Ông Ba Kiên đã chờ họ ở đó từ ban chiều. Khi những chiếc cáng đã được gác lên trên những chiếc nạng và tất cả thương binh đã ngồi gom lại chung quanh, trung đoàn trưởng bẻ một cành lá trải xuống đất và ngồi vào giữa.
-    Chắc các đồng chí cũng biết cả rồi đấy! Đã ba bốn ngày nay, bọn địch rải quân chốt đầy trên các ngả đường ra bến sông. Anh em trinh sát đi xoi đường vừa bị thương vừa hy sinh bốn người rồi. Đêm nay đồng chí chủ nhiệm trinh sát phải đích thân đi nắm địch, sau đó dùng hởa lực tập. kích vào một cụm Mỹ, thu hút địch cho các đồng chí nhân cơ hội đó mà vượt đường. Các đồng chí trinh sát đang hy sinh tất cả cho chúng ta và mong muốn chúng ta hoàn thành được nhiệm vụ vượt đường. Chuyến đi này dẫu có nguy hiểm bao nhiêu đi nữa thì cũng không thể nào so sánh được với nhiệm vụ các đồng chí trinh sát đang làm. Vì vậy, tôi đề nghị trong khi đi đường, chúng ta phải hết sức kỷ luật, tuyệt đối giữ bí mật, gặp địch không được chạy lung tung. Nếu không may bị thương, không được kêu la, làm lộ, gây thương vong thêm cho những anh em khác. Yêu cầu tất cả tuyệt đốì chấp hành lệnh người chỉ huy, Từ đây ra đến ấp bỏ, đồng chí Tuấn là người chỉ huy chung. Từ ấp bỏ ra đến bến sông, người chỉ huy sẽ là đồng chí Thị. Còn từ ấp bỏ trở đi, đồng chí Bảy Hựòng sẽ chỉ huy. Về trên đó, các đồng chí cứ yên tâm điều trị, Thay mặt anh em còn lại, chúng tôi hứa với các đồng chí sẽ đứng vững trên trận địa này cho đến người cuối cùng.
....

Sau khi quyết định xong điểm nổ súng rồi, Thân ra lệnh cho Thị lùi lại để dẫn thương binh đi.
Con đường từ Gò Sao đến rạch Bến Đá đi qua giữa cái ấp mà dân đã bỏ đi hết. Anh em chiến sĩ quen gọi nó là cái ấp bỏ. Đi đến đầu ấp mọi người bắt buộc phải vượt con đường độc đạo chạy qua giữa ấp. Ở quãng này, mí ấp, phía đông cũng như phía tây, đều tiếp giáp với một dải sình hẹp. Bọn địch chốt ngay giữa ngã ba cuối ấp và rải quân trên con đường chạy dọc giữa ấp. Điều quan trọng nhất là phải làm sao cho bộ đội vượt qua được cái ngã ba này.
Kế hoạch của Thân dự định là: Một người đột trước vào trong ấp, đi lên hướng bắc càng sâu càng tốt, nổ súng. Một người chờ ở cuốỉ ấp, khi nghe nổ súng, thì đánh vào cụm địch ở ngã ba đường. Chiếm được cái nhà ở đầu ngã ba đưòng thì thương binh có thể lợi dụng góc chết vượt vào giữa ấp, men theo mí ấp hết quãng đồng sình thì tạt ra cánh đồng màu an toàn. Nổ súng một lúc trên hai điểm như vậy, nhất định tụi địch phải đối phó: Một là chúng nó phải cụm lại, hai là do sự đối phó đó mà Thị, người dẫn đường có thể biết được nơi nào có địch, nơi nào không có địch.
Trong hai người đó, thì người làm nhiệm vụ nguy hiểm hơn là người đột vào giữa ấp. Lúc đầu Thân định đảm nhiệm công việc này. Nhưng đến bây giờ ra giữa thực địa, anh mới nhận ra là không thể như thế được nữa. Việc đánh cụm địch ngã ba đưòng không phải là một chuyện dễ. Giao việc này cho Quá ư? Nếu lỡ ra, vì thiếu kinh nghiệm, nó không chiếm được cái nhà kia để giành cho bộ đội một con
đường đi thì mọi sự hy sinh, mọi sự tính toán đều trở thà vô ích cả. Nhưng để cho Quá đi vào giữa vòng vây địch ư! biết ràng nó sè không về nữa. thì anh thấy không sao lòng, nhất là công việc đó anh đã dự tính là mình sè đảm nhiệm (dầu cho anh chưa nói điều này với Quá).
Thấy Thân có vẻ chần chừ, Quá sát ruột hỏi:
-   Thế nào, thủ trưởng? Bây giờ thủ trưởng ở đây, em bò lên xem sao rồi trở về em báo cáo lại thủ trưởng nhé!
Quá vừa toan đúng dậy thì Thân nắm lấy áo anh, kéo trở lại:
-   Khoan đã... - Anh nhìn đôi mắt to tròn, ngơ ngác của Quá, rồi bất giác buột ra một tiếng thở dài - Quá à? Bây giờ có hai nhiệm vụ: anh cho em chọn lấy một, em đồng ý không?
Thấy lần đầu tiên thủ trưởng xưng hô anh em với mình, Quá sung sướng và cảm thấy mặt mình nóng bừng. Anh ấp úng:
-   Nếu vây thì em xin chọn nhiệm vụ nào khó khăn nhất!
-   Nhiệm vụ nào cũng khó khăn cả. Một người sẽ ở lại đây đánh vào bọn địch ở chỗ ngã ba kia, chiếm cái nhà đầu tiên ở cuối ấp mà đứng đây trông thấy đó, giữ cho được ba mươi phút, cho thương binh vượt đường.
-   Còn nhiệm vụ thứ hai?
•   Một người sẽ long theo bò rạch, vòng qua ngã ba, men theo con đưòng giữa ấp, đi ngược lên càng xa càng tốt, đánh vào một cụm địch bất kỳ nào trên trục đường...
Quá im lặng một lức, lại hỏi:
-   Có phải là nhiệm vụ ở lại đây quan trọng hơn không- thủ trưởng?
- Đúng vậy...
- Vậy thì em đi vào trong đó cho!
Quá nói xong, ngước mằt lên nhìn thằng vào mặt Thân như để thăm dò phản ứng của anh. Thân bỗng trơ nên hoảng hốt:
-   Nhiệm vụ đó nguy hiểm. Người đi vào đó có thể bị lọt vào vòng vây không ra được.
-   Nhưng mà thủ trưởng đã cho em được chọn rồi cơ mà?
Thấy Thân có vẻ ngơ ngác, tự nhiên Quá nắm lấy tay anh:
-   Chủ nhiệm đừng lo. Em nhanh như con sóc ấy mà! Với lại chủ nhiệm mà đi vào trong đó, đến khi gặp tình huống bất ngờ thì ở đây em xử trí làm sao được?
Như vừa mới tỉnh cơn mơ, Thân giật tay anh ra khỏi tay Quá:
-   Thôi được, em đi đi, đến đầu cái nhà kia thì long theo con rạch mà đi, chú ý dừng lại từng đoạn quan sát. Gặp địch, chưa lộ thì chưa cần nổ súng. Đi vào càng sâu càng tốt. ở ngoài này, khi nào nghe trong đó no súng, anh sẽ chiếm cái ngã ba kia. Ở trong đó, chừng nào thấy anh bắn pháo hiệu xanh thì rút ra, anh sẽ chở em ở ngã ba đường đi cầu sát.
Quá toan đi thì ngập ngừng, đứng lại.
-   Em còn hỏi gì nữa không?
Quá lác đẩu rồi bỗng xốc quai súng, vừa đi vừa nói, không quay mặt lại nữa:
-I Trong bồng em có cái thư...
Đoàn thương binh ra đến đầu ngã ba đi về ấp thi trời đã nhá nhem tối. Họ đi lặng lẽ, không ai nói với ai một câu nào. Lên xuống con đường này đã ba lần, họ biết rất rõ từng chặng một. Trong sô' thương binh có những người không muốn về chỉ vi nghĩ đến những chặng đường ấy. Người đi trước đoàn là Thị, sau đó đến hai chiến sĩ của tiểu đoàn 7, tiếp theo là năm chiếc cáng. Bảy Hường đi giữa những chiếc cáng đó,, có lúc cô ghé vai khiêng thay cho một chiến sĩ đi bên cạnh. Những thương binh nhẹ đi sau cùng với Tuấn và Tiến. Trong trường hợp bị lạc. Tuấn, Tiến và Thị sẽ chia nhau dẫn từng nhóm, tùy tình hình, vượt đường hoặc quay lại.
Tất cả mọi người, không ai bảo ai, dỏng tai chờ nghe tiếng súng nổ. Đến sau ruộng mía thì tất cả mọi người rải ra và dừng lại. Thị đi xem lại từng tổ một, bảo anh em buộc khăn trắng vào tay làm ám hiệu, rồi đến ngồi xuống bên cạnh cáng của Lâu.
-   Tối nay thằng Quá sẽ nổ súng trước!
-   Nó sẽ không về nữa đâu.
-   Lúc đầu ông Thân định đi, nhưng sau lại sợ nó không chiếm nổi ngôi nhà bỏ ở giữa ngã ba đường, ông ta. không biết giải quyết thê nào, sau đành để cho nó tự chọn, ông ta vẫn thiếu cương quyết.
-   Mày có biết vi sao nổ lai chon nhiệm vụ thọc sâu không?
-   Có lẽ nó biết ông Thân lo nó không chiếm được ngôi nhà.
-   Theo tao thì nó là thanh niên, nó thích đi vào chỗ nào nguy hiểm. Tao hồi mới vào bộ đội cũng vậy.
-   Theo tôi thì không phải như vậy. Ai mà lại không biết là đi vào giữa vòng vây địch thì có thể hy sinh?
Thị quay lại. Bảy Hường ngồi phía sau anh từ lúc nào, theo dõi câu chuyện và bây giờ góp ý kiến của mình.
-   Được rồi! Thê tôi hỏi cô Bảy nhá: Tại sao cô lại thích ở với trung đoàn Mười Sáu chúng tôi? Nếu vì nhiệm vụ thi sao cô không nằng nặc đòi thủ trưởng Ba Kiên cho về ngay trạm phẫu?
- Ai nói tui thích trung đoàn Mười Sáu? Bộ anh nằm mê chắc? Tui chỉ không thích làm y tá.
- Như vậy là cô thích chiến đâu chứ gì?
- Thì sao?

- Thì sao nữa? Đi chiến đấu hấp dẫn hơn là làm y tá. Tôi cũng vậy. Thằng Quá mà phân công nó làm y tá thì tôi cam đoàn với cô là trăm phần trăm nó không nhận.
Bảy Hường chưa biết trả lời như thế nào thì một loạt súng AK nổ giờn phía đầu ấp, tiếp đó là tiếng súng ở cuối ấp. Đèn dù bật sáng trong ấp. Thị ra lệnh:
-Áp sát vào đi! Pháo nó sẽ câu phía sau ta đó!

Họ nhằm phía tiếng súng nổ mà đi tới, người sau đi cách xa và nhìn chừng người đi trước. Tiếng súng nổ mỗi lúc một dữ. Chỉ năm phút sau, đạn đại bác đã nhằng lửa trên bò rạch. Thấy đạn lửa bắn vào ngôi nhà bỏ đầu ấp đỏ rực, Thị biết Thân đã chiếm được ngôi nhà đó. Anh vòng theo bò ruộng lên chiếm con đưòng, đứng chỉ hướng cho đoàn thương binh lần lượt vượt qua. Tiếng súng trong ngôi nhà vẫn nổ. Thị nhìn đồng hồ: cái kim phút nhích lên từng tý một. Đoàn cáng đi qua rồi. Còn năm người chưa qua được con rạch. Bỗng tiếng súng AK im bặt. Anh nhìn đồng hồ: mới có hai mươi phút. Đoàn đi đầu có thể chưa vượt ra ngoài ấp được. Thị chưa biết tính thế nào thì vừa lúc đó Tuấn đi lên, thở hổn hển:
- Chắc ông Thân bị rồi!
- Mình cũng nghĩ như thế. Cậu thay mình nắm lấy đoàn thương binh...
Thị không kịp để cho Tuấn hỏi gì thêm, anh ôm AK lội xuống con rạch, mất hút vào bóng tối. Con rạch Nhỏ chạy từ phía tây ấp, vòng lên dọc theo con đường đang xảy ra cuộc đụng độ. “Chỉ cần nổ súng thêm ít phút nữa!” - Thị chỉ kịp nghĩ vậy, và khi lên cách cái nhà ngã ba đưòng chừng mười mét, anh liền nhầm vào hưóng có tiếng súng nổ và nổ súng. Ngôi nhà đã cháy lên đỏ rực. Ngay sau đó, anh được trả đũa lại bằng một loạt M79, và tiếp theo các thứ đạn cày đất chung quanh anh. Như vậy là mình đã bị bao vây trong một

vòng lửa. Bỗng từ cạnh ngôi nhà vọt lên một phát pháo hiệu
xanh. “Thân vẫn còn sống!" - Cái ý nghĩ đó làm cho Thị quên
hết nguy hiểm. Trong khi chúng nó tập trung sự chú ý
nơi vừa mới vọt lên chiếc pháo sáng, thì anh đã chuyển chỗ
Anh nhìn đồng hồ. Có lẽ thương binh đã qua hết. Thân
bắn pháo hiệu cho Quá rút, sau ba mươi phút như hợp đồng
trước đó. Như vậy là có thể vì bị thương nặng, không ra được
có thể súng Thân đã hởng. Thị đoán vậy và nhìn quanh
quan sát địa hình, tìm cách tiếp cận nơi vừa phát ra pháo
hiệu. Trước mặt anh là một khoảng trống sáng rực. Qua ánh
lửa, anh nhận ra những bóng đen lô nhố. Chúng nó xung
phong chiếm lại khu nhà và vây bắt Thân vì biết anh không
còn vũ khí nữa. Thị để tay vào vòng cò. Bỗng một phát nổ
bắn tung bụi đất trước mặt. Đó là tiếng nổ của một trái thủ
pháo. Thị hiểu ra và hai con mắt của anh nhòa đi. Thế là hết!
Thị quay về ngã ba cầu sắt, nơi Thân hẹn Quá sẽ gặp
nhau khi rút về. Đoàn thương binh có lẽ đã đi trót lọt. Chắc
bây giờ họ đã xuống xuồng. Thằng Quá vẫn chưa về. Và có
lẽ cũng như Thân, nó sẽ không bao giờ về nữa. Mới tốì hôm
qua, nó còn đứng nói chuyện với ông Ba Kiên ngay chỗ ngã
ba đường này đây. Thằng Tuân và thằng Tiến sang bên đó
chưa biết bao giờ về được. Lệnh ông Ba Kiên là chỉ được trở
lai khi nào bọn địch rút khởi khu vực này. Đại đội trinh sát
như vậy là còn lại có một mình anh.
Nghe có bước chân người đi tới, Thị kêu lên:
- Quá đấy hả mày?

Người đi đến đứng im lặng trước mặt Thị một lát mới cất
tiếng hỏi:
Không ai về cả hả Thị?
Người vừa hởi đó là ông Ba
Đêm đó hai người về Voi Nhỏ.

Chương 2
Quá tỉnh dậy. Anh vẫn nhớ có một cái pháo hiệu xanh bay vút lên ở phía cuối ấp, sau đó một lúc, không còn nghe tiếng súng nữa, và anh bị thương...
... Anh long theo bờ rạch đến được gần đầu ấp thì đã 11 giờ - giờ quy định tối đa phải nổ súng. Thoạt đầu, nhằm vào những đốm lửa thuốc lá lập lòe trên đường, anh định bóp cò, nhưng lại nhớ Thị dặn “nên dùng thủ pháo và lựu đạn để tránh lộ mục tiêu”, anh bò lên thêm một đoạn nữa. Một sự tình cờ may mắn đã cứu thoát anh: vì phải bò lên ném thủ pháo nên anh đã bở cái con rạch mà sau khi nổ súng, địch đã trút tất cả mọi thứ hỏa lực vào đó. Quá bỗng toát mồ hôi khi thấy tất cả những góc nhà chung quanh anh đều nhằng lên ánh lửa. Anh ném hai lần thủ pháo và thay đổi vị trí hai lần nữa thì quay lại nhìn phía sau và nhận ra là mình đã di chuyển đến gần cái ngã ba đầu ấp, đường đi về phía Vườn

Tụi nó đã phát hiện ra mục tiêu, la hét ầm ỹ. Pháo sáng bắn lên soi rõ từng gốc cây một. Nhưng lạ lùng thay, không một tên địch nào chạy ra ngoài hầm trú ẩn.
Tự nhiên Quá nảy ra ý định rút về hướng Vườn Cau Đở, lúc đó súng nổ ran từ đầu ấp đên cuôi âp. Cho đên sau này anh mới hiểu: Bọn địch đã không dám đuổi theo anh vì mấy quả cối mà ông Ba Kiên đã tính toán, cho anh em chiến sĩ tiểu đoàn 7 bắn rải trên cánh đồng chung quanh ấp.
Quá nhìn đồng hồ: Đã gần được ba mươi phút. Anh quyết định nổ súng thật mãnh liệt một đợt nữa và chuẩn bị rút lui.
Chính giữa lúc đó thì anh bị thương. Một viên đạn M79 rơị ngay bèn cạnh, lúc anh đứng dậy chuẩn bị bắn. Trước đó một vài tích tắc anh cùng kịp trông thấy cái pháo hiệu xanh bay vọt lên ở cuối ấp... Anh tỉnh lại rồi thiếp đi, rồi lại tỉnh lại, Hình như anh đã bò đi. Tiếng súng đã im bặt từ bao giờ.
Có lẽ ông Thân đã về đến ngã ba cầu Sát lâu rồi. ông ta đang ngồi chỗ mình ở đó. Nhiều người trinh sát cũng bị thương rồi cũng lạc như anh và cuối cùng họ đã về được. Cái gì thế này? Lại một con rạch ư? Còn một với tay nữa thì xuống đến bờ nước, nhưng anh bỗng thấy kiệt sức, không sao nhấc chân lên được nữa. Anh lả đi, đầu gục xuống trên cái cánh tay đang với về phía bờ rạch...
... Khi mở mắt ra, Quá trông thấy một vòm trời trong vắt. Buổi sáng. Dần dần anh nhận ra mình đang nằm trên một chiếc xuồng phủ đầy rạ. Người con gái chèo xuồng nói rất khẽ:
- Anh ráng nằm im ít nữa, sắp qua khởi rồi đó...
Mọi việc cứ như một giấc mộng. Anh nhắm mắt lại, trôi đi..

... Vào một buổi sáng, anh lại tỉnh dậy. Và trước mặt anh vẫn là khuôn mặt lờ mờ của một người con gái. Anh cố nhớ nhưng không tài nào nhớ được: Người nào trước mặt anh? Anh đang nằm ở đâu? Hình như khuôn mặt đó đang cười, mọi đường nét trước mặt anh đều nhòe đi. Cô gái ngồi ngay sát cạnh anh. Hình như cô ta không động đậy. Anh rên lên và khẽ trở mình. Cô gái luồn tay xuống dưới lưng anh và nói câu gì đó mà anh không nghe rõ. Có một tiếng kêu như ai xé vải, và tiếp đến một tiếng nổ... Rồi lại một tiếng nổ nữa... Pháo! Anh chợt nhớ ra như vậy. Cô gái xoài người ra ôm chầm lấy anh, tự nhiên anh thấy mình chao đi. như đang nằm trên một chiếc võng. Cái gì vậy? Hình như cô gái đang ôm anh như ôm một đứa bé. Anh thét lên một tiếng và ngất đi.
Buổi chiều, Quá lại từ từ mở mát. Lần này thì anh trông rõ hơn khuôn mặt người con gái. Hình như khuôn mặt đó anh đã gặp một lần. Cô ta vẫn ngồi bên cạnh anh, không động đậy.
-   Anh Quá!...
Sao cô gái lại biết tên mình? Hay là mình nghe nhầm?
Anh mấp máy đôi môi và nhìn cô gái. Có lẽ cô ta đã hiêu ý anh và cất tiếng gọi lần thứ hai:
. Anh Quá! Anh có nghe em nói không?
Lần này thì không phải là mình nghe nhầm nữa. Quá mỉm cười và ngước mắt nhìn lên phía trên đầu. Cô gái hiêu ý và nói:
- Chúng ta đang ở trên xuồng, trên sông Sài Gòn!
Quá vẫn chẳng hiểu ra sao nhưng vẫn nằm yên như đã    hiểu tất cả. Cô gái bẻ cành lá cắm lên chung quanh mạn thuyền và nói với anh:
-   Nằm yên anh Quá, nghen! Bây giờ đoàn lại bắt đâu đi    đó!
Anh càng có vẻ ngơ ngác bao nhiêu, đôi măt cô gái nhìn anh lại càng tăng thêm vẻ tinh nghịch và trêu chọc bấy nhiêu.
Con thuyền tròng trành, co gái ghé sát tận tai Quá:
•   Đi đó! Có “trực thăng” thì nằm yên nghen, anh Quá!
Đêm qua, đoàn thương binh ra đến Bến Đá còn gặp địch một lần nữa, nhưng bà con trong ấp đã đưa họ về nhà. cho ăn uống xong, phân tán từng người xuống từng bến khác nhau và chống xuồng cho họ ra sông Sài Gòn. Sáng sớm, cả đoàn ém lại trên bờ sông.
Buổi chiều, khi họ sắp đi bỗng có một chiếc xuồng do một
cô con gái chống, chở đầy rạ, ốp sát vào bờ. Vừa trông thấy Bảy Hường, cô gái ngừng tay chèo đưa tay quệt những sợi tóc dính mổ hôi trên trán, kêu lên mừng rỡ:
•   Có một đồng chí bộ đội bị thương nè!
-   Đơn vị nào?
-   Không biết. Nhưng mà bị tối hôm qua.
Không cần hởi thêm, Bảy Hường biết đồng chí bộ đội ấy là Quá. Quá năm mê mệt, máu chảy ra quánh đen lại chung quanh những cuộn vải được băng bó một cách vụng về.
-   Cô giúp tôi một tay!
Hai người con gái khiêng Quá lên bờ.
. Cô tìm thấy anh ấy ở đâu?
-   Bên bờ rạch, chắc bò đi kiếm nước.
-   Tội nghiệp! Tưởng đâu ảnh chết rồi!
-   Chị cùng một đơn vị với ảnh?
-    -Không.
Cô gái lạ giương to mắt nhìn Bảy Hường. Cô ngồi cạnh xem Bảy Hường tiêm thuốc trợ sức và thay băng cho Quá. Vừa ngồi xem, cô ta vừa kể chuyện vì sao cô tìm được Quá. Cô là người của quân khu bộ từ Bình Mỹ sang. Hôm trước đơn vị bị càn, cô đang đi bắt liên lạc. Chiều nay cô chống xuồng đi. gặp anh bộ đội đang nằm gục đầu trên bờ rạch. Chắc anh bò xuống uống nước. Không biết làm thế nào, cô liều cõng anh đặt lên xuồng và xuống ruộng lấy rạ lấp lên người.
Bảy Hường hởi:
-   Chị không sợ tụi nó trông thấy à?
-   Sợ gì? Em đi hợp pháp mà! Anh ấy bị nặng không chị?
Bảy Hường nhln khuôn mặt lo lắng của người con gái.
cừời:
-    Anh ấy còn cao số lắm, chưa chết đâu!
Bỗng cô gái đứng dậy:
- Em về đây. Chị cho em xin cái giấy biên nhận.
- Biên nhận gì?
Biên nhận là em đã giao cho chị một đồng chí thương binh.
Bảy Hường bật cười, nhưng rồi cô cũng lây giấy bút viết theo yêu cầu của người con gái. Nguyên văn cái biên lai như
sau:
“Tôi là Bảy Hường, chiến sĩ trung đoàn 16, có nhận một
đồng chí thương binh tên là Nguyễn Văn Quá, do cô Sáu Trang đưa đến lúc... giờ, ngày... Ký tên”.
Sáu Trang cầm cái biên lai lẩm nhẩm đọc rôi bỗng hỏi Bảy Hường một cách nghi ngờ:
- Sao chị biết tên ảnh?
- Quen thôi.
Sáu Trang gấp cái biên lai bỏ vào túi:
-   Bao giờ ảnh tỉnh dậy, chị cho em gửi lời thăm ảnh và chúc ảnh mau mạnh, nghen chị!
..

... Bảy Hường chưa gặp Quá bao giờ mà chỉ nghe Thị nói chuyện. Trên đường đi ra rạch Bến Đá, cô lắng nghe tiếng súng nổ và bỗng thấy hồi hộp lo lắng cho người thanh niên chưa quen biết đó. Cái pháo hiệu xanh bay lơ lửng trên trời, tiếng nổ rời rạc rồi tắt ngấm trong đêm làm cho cô nhớ đến những trận đánh trước đây. Những anh bộ đội buổi chiều ra đi vừa mới chuyện trò vui vẻ thì đến đêm không còn quay về nữa. có lẽ Quá cũng vậy thôi! Con người mà cô chưa hề gặp mặt ấy có lẽ sẽ trở thành mộtì kỷ niệm nếu như không có cuộc gặp ga thật là tình cờ này.

Suốt một ngày ém ở bờ sông, Bảy Hường hầu như không lúc nào xa rời Quá. Cô lấy mạch rồi nhìn đồng hồ, lại lấy mạch. Khi mấy quả pháo nổ gần bên cạnh, cô đã lấy thân mình để che cho người thương binh trẻ. Trước một người chiên sì bị thương nằm thiêm thiêp. Bảy Hường bỗng trở nên mạnh dạn. Cô ngồi vuốt những sợi tóc đen dính mồ hôi trôn trán anh, lấy khăn mặt dấp nước lau sạch những vết máu trên bàn tay anh, khẽ nói với anh những lời thật âu yếm mỗi khi anh chợt mở mắt. Cô ghé sát tai vào cặp môi mấp máy của anh, cố nghe và cố đoán từng lời của anh muốn nói. Có những lúc Quá giương đôi mát ngơ ngác nhìn cô rất lâu. Đôi mát đờ dẫn làm cho cô hoảng hốt.
Một ngày một đêm. Rồi lại một ngày qua đi. vềt thương trên ngực và trên chân Quá có lẽ bị nhiễm trùng, bắt đầu có mùi và sưng tấy lên. Chỉ có một cách là đi thật nhanh.
Chiều đến, Bảy Hưòng ngồi nhìn mặt trời và chờ tối.
Khi đoàn thương binh bắt đầu lục tục xuống bến thì bỗng có tiếng ồn ào. Có người tìm Bảy Hưòng trên bờ sông.
Cô gái giao lại đồng chí thương binh trên xuồng cho một người khác và lên đến chỗ có tiếng ồn ào. ở đó anh em thương binh nhẹ đang đứng vây quanh một cán bộ quấn băng trắng trên đầu.
-   Chị Bảy Hường đây! - Một người trong bọn họ chỉ tay về phía cô gái.
Ồng cán bộ quay lại cười. Đó là một người trạc bốn mươi tuổi, có khuôn mặt gầy. đôi gò má dô cao, mái tóc cắt ngắn. ông ta cười có một nửa miệng, vừa hình như cái miệng của ông không tròn. Đầu của ông to quá, mà cổ thì lại gầy quá làm cho dáng điệu ông trông thật buồn cười.
-   Thằng Quá hắn nằm mô. cô Bảy?

Thấy Bảy Hường có vẽ bỡ ngỡ ông cán bộ tự giới thiệu
ngay:
-   tui là Thêm, trợ lý tuyên huấn trung đoàn cùng một đơn vị ông Ba Kiên cả đó mà ! Tui nghe tiếng cô lâu rồi, chỉ có cô không biết tui thôi!
-   Anh em đứng chung quanh cười ầm lên. Bảy Huờng biết họ nói chuyện cô cho cán bộ kia nghe.
-   Anh bị thương ở đâu, anh Hai?
Không tui là Thêm, không phải anh Hai mô. Tui bị
thương chỗ hồi đêm đoàn định dừng lại đó. Tui đến đây
thương lượng với cô một việc...
Anh định về viện điều trị, cùng đi với đoàn?
Không Tui việc chi mà phải điều trị? Nhưng mà có việc
Này khó khăn quá
-    Thì anh Hai cứ nói đi xem nào?
Thêm bỗng nghiêm mặt, hạ thấp giọng:
-    Có một số anh em bị thương, số anh em này đang trên
đường đi xuống làm nhiệm vụ thì bị pháo. Số cán bộ còn lại
hiện nay phải đưa đơn vị tiếp tục đi xuống, vì vậy không có ai
đưa anh em đó về phía sau. May sao địa phương họ lại cho biết
có một đoàn thương binh của trung đoàn đang nằm đây...
-   Nhưng mà còn chỗ nữa đâu, anh Hai?
-    Chúng tôi đã mượn được xuồng và nhờ địa phương
chống giúp. Chỉ có một điều, số anh em đây toàn thương
binh cả. Vì vậy mà đến nhờ cô cho ghép vào đoàn.
Thấy Bảy Hường im lặng, Thêm phải nói rõ thêm:
-    Cán bộ trung đoàn không còn ai. Trợ lý ban chính trị
còn một người độc nhất là tôi. Bên tham mưu còn lại một trợ
lý tác chiến. Hai chúng tôi nhận nhiệm vụ phó chính ủy giao
lại là phải đưa bộ đội xuống cho kịp.
-   Phó chính ủy làm sao hả anh Hai?

. Ông ấy bị thương nặng hy sinh...
Em chỉ làm được nhiệm vụ tiêm thuốc, thay băng và dẫn đường thôi, các anh phải giao một người chỉ huy.
-   Được rồi! Có gì cô sẽ bàn bạc thêm với đồng chí trợ lý tác chiến cùng đi trong đoàn thương binh. Thằng Quá nó nằm đâu? - Thêm bỗng nhắc lại câu hỏi từ lâu mọi người đã quên đi.
Mấy đồng chí thương binh đứng cạnh nháy mắt với nhau cười. Họ đã quen tính ông Thêm. Nếu như ở hậu phương hoặc trong một trường hợp khác, nhất định ông Thêm đã giao cho cậu nhân viên phụ trách li-tô và bản tin hoặc chính bản thân ông, xuống tận nơi xảy ra sự việc, ghi lại thành tích của Quá. Và ngày mai nhất định trung đoàn sẽ có một bài báo nói về người chiến sĩ trinh sát ấy.
...

Ngay từ khi gặp mấy thương binh trên bờ sông, nghe họ kể chuyện vượt vòng vây, chuyện Quá và Thân mở đường cho đoàn đi trót lọt, ông đã xuýt xoa:
-   Thi đua không có, chính sách cũng không, thành tích anh em như cái núi, rứa rồi bây chừ ai ghi ai chép cho họ?
Với thói quen nhạy bén của cán bộ tuyên huấn, ông nghĩ ngay đến việc ghi thêm một hành động anh hùng vào quyển sử truyền thống của trung đoàn. Đó là một quyển sách do ông chủ biên, và nhiều nhân viên khác nhau kế tiếp ghi chép lại những chặng đường chiến đấu đã qua của trung đoàn, những chiến công và những thành tích của anh hùng, chiến sĩ thi đua, dũng sĩ tiêu biểu nhất cho từng giai đoạn. Phần thứ nhất của quyển sách kể lại lịch sử trung đoàn từ khi thành lập cho đến ngày lên đường đi B. Phần này hoàn toàn do ông viết lại, lời lẽ trau chuốt vài hùng hồn, đã từng được ông dùng làm tài liệu động viên học tập cho bộ đội trước lễ ra quân. Những ngày mang ba lô vượt Trường Sơn, qua Tây Nguyên, vào khu Sáu, xuông miên Đông Nam Bộ, ông không

bao giờ rời quyển sử truyền thống của trung đòan đó nữa. Thuận lợi thì sau từng trận đánh, không thuận lợi thi sau từng đợt chiến dịch, ông lại gọi cậu “”Tuyên đá”nhân viên phụ trách in li tô lên, mở quyển sổ ghi chép của ông ra, nói lại VỚI cậu ta những con người, những sự việc mà theo ông cần phải được ghi chép lại.
Thêm yêu trung đòan một cách cuồng nhiệt, ông không cho phép bất cứ một ai nói xấu trung đoàn 16 trước mặt ông, dầu cho đó là nói đùa chăng nữa. Theo ông, trong suốt hai cuộc kháng chiến, chưa có một trung đoàn nào như trung đoàn 16 này. Một trung đoàn đi từ Bắc vào Nam, rồi lại từ Nam ra Bắc. Trong cuộc kháng chiến lần thứ nhất, trung đoàn được lệnh phối hợp chiến dịch Điện Biên đã tiến công địch từ Thượng Lào qua Trung Lào xuống Hạ Lào đến đông bắc Cam-pu-chia. Trong cuộc kháng chiến lần thứ hai, họ lai đi suốt từ Trường Sơn, qua Tây Nguyên, khu Sáu, đến đâu đánh đó, cho vào đến miến Đông Nam Bộ. Và bây giờ đắy đã đứng chân trước cửa ngõ Sài Gòn.
ông có ý định vẽ một cái bản đồ Đông Dương, trên đó có mũi tên chỉ đường hành quân trong suốt hai cuộc kháng chiến, từ đông sang tây, từ bắc xuống nam của trung đoàn, thật lớn, treo chính giữa phòng truyền thống sau này.
Câu chuyện của Quá được anh em kể lại đã làm ông xúc động mãnh liệt. Một tân binh mới vào bộ đội, xuống chiến trường chưa quá hai tuần lễ, mà đã lập một chiến công kỳ diệu như vậy. Ước mong sao vết thương của cậu ta không đên nỗi nào. Khi trở về đơn vị cậu ta nhất định sẽ là một hạt nhân, sẽ là đầu tàu, sẽ là cái chất tinh tuý nhất mà từ đó truyền thống của đơn vị sẽ được phát huy...
ông đi theo Bảy Hường xuống bến để nhìn mặt anh chiến sĩ trẻ tuổi ấy một chút rồi về. Ông đứng im lặng bên mạn xuồng một lúc rồi hỏi Bảy Hường:

   . Cô có xem giấy tờ gì của cậu ta chưa?
Bảy Hường lắc dầu. Thêm cúi xuống mở cái khuy áo trên túi trước ngực Quá, móc ra một cái ví. Trong ví chỉ có mấy cái ánh và một bức thư đã nhầu nát. Trông thấy bức thư Bảy Mường bỗng kêu lên:
-    Thế là em đã đổi họ cho ảnh rồi!... - Và cô đưa hai tay cho mặt, cười rũ rượi.
Quá họ Trần, nhưng trong giấy biên nhận sáng nay vì không biết, nên Bảy Hường đã ghi là Nguyễn Văn Quá.
Thêm vừa nghe Bảy Hường kể, vừa liếc nhanh những dòng chữ nguệch ngoạc trên bức thư, xong gấp lại, đưa cho Bảy Hường:
•   Cô giữ giùm cho cậu ấy cái ví này, kẻo vào viện thất lạc mất. Bao giờ cậu ấy tỉnh lại, hãy đưa trả.
Bảy Hường ngập ngừng một lát rồi đón lấy cái ví và hỏi:
-   Nếu anh ấy có thế nào thì cái này gửi cho ai?
•   Cô cứ giữ lấy, khi nào có dịp gặp, cô trao lại cho tui.
•   Ông Thêm hẹn chỗ gặp nhau của hại đoàn thương binh
và quay trở lên...
khi giao thương binh cho Bảy Hường, ông Thêm vội vàng đi luôn trong đêm về đơn vị.
Theo hợp đồng thì Canh, người mới lên thay chỉ huy đơn vị, không cần chờ ông Thêm về, cứ tổ chức đưa bộ đội xuống càng sốm càng tốt.
Ông Thêm cần đi gấp vì hai lẽ: Một là đơn vị đang ở cùng bê bối vì thiếu người chỉ huy. Canh chỉ là trung đội phó, trợ lý tác chiến, nay vì thiếu cán bộ, phải lên nắm cả một tiểu đoàn và một bộ phận của trung đoàn bộ.
Ngay từ khi gặp mấy thương binh trên bờ sông, nghe họ kể chuyện vượt vòng vây, chuyện Quá và Thân mở đường cho đoàn đi trót lọt, ông đã xuýt xoa:
-   Thi đua không có, chính sách cũng không, thành tích anh em như cái núi, rứa rồi bây chừ ai ghi ai chép cho họ?
Với thói quen nhạy bén của cán bộ tuyên huấn, ông nghĩ ngay đến việc ghi thêm một hành động anh hùng vào quyển sử truyền thống của trung đoàn. Đó là một quyển sách do ông chủ biên, và nhiều nhân viên khác nhau kế tiếp ghi chép lại những chặng đường chiến đấu đã qua của trung đoàn, những chiến công và những thành tích của anh hùng, chiến sĩ thi đua, dũng sĩ tiêu biểu nhất cho từng giai đoạn. Phần thứ nhất của quyển sách kể lại lịch sử trung đoàn từ khi thành lập cho đến ngày lên đường đi B. Phần này hoàn toàn do ông viết lại, lời lẽ trau chuốt vài hùng hồn, đã từng được ông dùng làm tài liệu động viên học tập cho bộ đội trước lễ ra quân. Những ngày mang ba lô vượt Trường Sơn, qua Tây Nguyên, vào khu Sáu, xuông miên Đông Nam Bộ, ông không

bao giờ rời quyển sử truyền thống của trung đòan đó nữa. Thuận lợi thì sau từng trận đánh, không thuận lợi thi sau từng đợt chiến dịch, ông lại gọi cậu “”Tuyên đá”nhân viên phụ trách in li tô lên, mở quyển sổ ghi chép của ông ra, nói lại VỚI cậu ta những con người, những sự việc mà theo ông cần phải được ghi chép lại.
Thêm yêu trung đòan một cách cuồng nhiệt, ông không cho phép bất cứ một ai nói xấu trung đoàn 16 trước mặt ông, dầu cho đó là nói đùa chăng nữa. Theo ông, trong suốt hai cuộc kháng chiến, chưa có một trung đoàn nào như trung đoàn 16 này. Một trung đoàn đi từ Bắc vào Nam, rồi lại từ Nam ra Bắc. Trong cuộc kháng chiến lần thứ nhất, trung đoàn được lệnh phối hợp chiến dịch Điện Biên đã tiến công địch từ Thượng Lào qua Trung Lào xuống Hạ Lào đến đông bắc Cam-pu-chia. Trong cuộc kháng chiến lần thứ hai, họ lai đi suốt từ Trường Sơn, qua Tây Nguyên, khu Sáu, đến đâu đánh đó, cho vào đến miến Đông Nam Bộ. Và bây giờ đắy đã đứng chân trước cửa ngõ Sài Gòn.
ông có ý định vẽ một cái bản đồ Đông Dương, trên đó có mũi tên chỉ đường hành quân trong suốt hai cuộc kháng chiến, từ đông sang tây, từ bắc xuống nam của trung đoàn, thật lớn, treo chính giữa phòng truyền thống sau này.
Câu chuyện của Quá được anh em kể lại đã làm ông xúc động mãnh liệt. Một tân binh mới vào bộ đội, xuống chiến trường chưa quá hai tuần lễ, mà đã lập một chiến công kỳ diệu như vậy. Ước mong sao vết thương của cậu ta không đên nỗi nào. Khi trở về đơn vị cậu ta nhất định sẽ là một hạt nhân, sẽ là đầu tàu, sẽ là cái chất tinh tuý nhất mà từ đó truyền thống của đơn vị sẽ được phát huy...
ông đi theo Bảy Hường xuống bến để nhìn mặt anh chiến sĩ trẻ tuổi ấy một chút rồi về. Ông đứng im lặng bên mạn xuồng một lúc rồi hỏi Bảy Hường:

   . Cô có xem giấy tờ gì của cậu ta chưa?
Bảy Hường lắc dầu. Thêm cúi xuống mở cái khuy áo trên túi trước ngực Quá, móc ra một cái ví. Trong ví chỉ có mấy cái ánh và một bức thư đã nhầu nát. Trông thấy bức thư Bảy Mường bỗng kêu lên:
-    Thế là em đã đổi họ cho ảnh rồi!... - Và cô đưa hai tay cho mặt, cười rũ rượi.
Quá họ Trần, nhưng trong giấy biên nhận sáng nay vì không biết, nên Bảy Hường đã ghi là Nguyễn Văn Quá.
Thêm vừa nghe Bảy Hường kể, vừa liếc nhanh những dòng chữ nguệch ngoạc trên bức thư, xong gấp lại, đưa cho Bảy Hường:
•   Cô giữ giùm cho cậu ấy cái ví này, kẻo vào viện thất lạc mất. Bao giờ cậu ấy tỉnh lại, hãy đưa trả.
Bảy Hường ngập ngừng một lát rồi đón lấy cái ví và hỏi:
-   Nếu anh ấy có thế nào thì cái này gửi cho ai?
•   Cô cứ giữ lấy, khi nào có dịp gặp, cô trao lại cho tui.
•   Ông Thêm hẹn chỗ gặp nhau của hại đoàn thương binh
và quay trở lên...
khi giao thương binh cho Bảy Hường, ông Thêm vội vàng đi luôn trong đêm về đơn vị.
Theo hợp đồng thì Canh, người mới lên thay chỉ huy đơn vị, không cần chờ ông Thêm về, cứ tổ chức đưa bộ đội xuống càng sốm càng tốt.
Ông Thêm cần đi gấp vì hai lẽ: Một là đơn vị đang ở cùng bê bối vì thiếu người chỉ huy. Canh chỉ là trung đội phó, trợ lý tác chiến, nay vì thiếu cán bộ, phải lên nắm cả một tiểu đoàn và một bộ phận của trung đoàn bộ.
Lý do thứ...

...
Hai là khi hỏi thăm một số anh em thương binh, thì ông Thêm biết rõ con đường từ Bình Mỹ sang Tân Thới Hiệp hiện đang có càn lớn. Phân khu tiền phương phân tán trong trận càn hiện chưa móc ráp liên lạc được với nhau. Phó chính ủy thi còn nằm với trung đoàn đâu những dưới Cầu Sắt. Như thế là sự hợp đồng với phân khu nhất định rồi sẽ có những trục trặc. Nếu không thận trọng, đường sá không thông thuộc, đơn vị không khéo một lần nữa dụng độ với địch, lọt vào vòng càn, tiêu hao lực lượng thì chẳng còn sức đâu mà chiến đấu khi xuống đến mục tiêu nữa...
Trung đoàn 16 rút về hậu cứ sau đợt một, chưa kịp củng cố thì có lệnh trở lại chiến trường để tham gia đợt hai
Tổng công kích
Ban chỉ huy trung đoàn chỉ còn ông Ba Kiên và phó
chính ủy Cường. Hai người họp bàn với nhau và quyết định như sau;
- Để kịp xuống đánh vào mục tiêu đã được phân công trong ngày N3 các tiểu đoàn dồn cán bộ, quân số, vũ khí, đạn dượccho tiểu đơàn 7. ồng Ba Kiên trực tiếp nắm tiểu đoàn này kịp thời xuất kích ngay trong đểm nhận lệnh.
Tiểu đoàn 8 là đơn vị đứng chân ở chiến trường giữ địa   bàn giữa hai đợt, khi trở về, quân số chẳng còn bao nhiêu, đựơc trên cho ở lại phía sau củng cố.
Tiểu đoàn 9, trên tinh thần khẩn trương, sau ba ngày gom góp tân binh ở trạm thu dung, thương bệnh binh ở các trạm xá, lấy thêm vũ khí, đạn dược, không đợi tân binh bổ sung, lên đường xuống chiến trường để kịp đánh bồi vào mục tiêu đã quy định trong ngày N5, hoặc là một mục tiêu khác gỗ được chỉ định.
Đoàn đi sau này do phó chính ủy trung đoàn phụ trách gồm có tiêu đoàn 9 và một bộ phận nhẹ của trung đoàn bộ:

?
tham mưu. chính trị, hậu cần, thông tin, trinh sát, vận công binh, v.v...
Chưa bao giờ một đơn vị ra đi mà quân số tác chiến lại ít như vậy. Tất cả tiểu đoàn 9, kể cả ban chỉ huy tiểu đoàn có hơn bôn mươi tay súng. Cán bộ phụ trách vừa mới sắp xếp lại, đại đội phó mới lên trong đợt một nay phải lên thay chỉ huy tiểu đoàn, hầu hết cán bộ đại đội đều là tiểu đội trưởng hoặc trung đội phó mới lên.
Ông Thêm rất băn khoăn về việc này. Từ trước đến nay cứ sau mỗi đợt chiến đấu, đơn vị lại được bổ sung cán bộ, tân binh, có thời gian huấn luyện, học tập chính trị, săp xêp lại lực lượng, khi ra quân đầu mùa chiên dịch, khí thê tưng bừng. Hai mươi năm sống với trung đoàn, ông Thêm đã từng trải qua bao nhiêu mùa huân luyện. Sau mỗi mùa huấn luyện, lại đến một mùa chiến dịch.
Những buổi lễ trao cờ, đọc quyết tâm thư trưóc giờ xuất kích, hàng quân cắm lá ngụy trang xanh rỢp đứng chật sân đình vẫn gây cho ông Thêm một ấn tượng sâu sắc. Đứng trước những người sắp ra trận, nghe tiếng súng chạm vào bao xe, nghe những viên đạn đồng va nhau xổn rổn, nhìn ánh mắt lấp lánh của họ, máu trong người ông Thêm lại như sôi lên. ông cảm động xiết bao khi mỗi lần như thế lại Ị được ra đứng trước hàng quân để kể lại truyền thông của I trung đoàn. Vừa kể, ông vừa nhìn lên những lá cờ lấp lánh huân chương...
Bây giờ thì, với tinh thần khẩn trương chấp hành mệnh lệnh, trung đoàn phải bằng mọi cách, đưa bộ đội xuống chiến trường đúng ngày quy định. Theo ông Thêm nghĩ, thì cấp trên đang sử dụng trung đoàn như một đơn vị làm nhiệm, vụ thứ yếu, gần như là lực lượng dự bị, sẵn đâu điều ■ đó. Vì nêu trung đoàn mà được sử dụng vào những mục tiêu

Chủ Chốt thì dù tình hình có khẩn trương đến đâu đi nữa,
họ vẫn được bổ sung quân số, vũ khí, cán bộ. Tuy
nghĩ vậy nhưng trước buổi ra quân, không tập hợp được toàn trung đoàn, ông thêm vẫn cứ tổ chức lễ xuất kích cho từng tiểu đoàn một và tất nhiên ông vẫn ra trước hàng quân, nghiêm trang kể lại truyền thống của trung đoàn 16...
Tiểu đoàn 9 ra đi được một ngày thì đã nghe ta đánh vào sài Gòn, vào quận 5, vào cầu Chữ Y. Sau hai ngày nữa thì nghe tin một đơn vị Quân giải phóng đã tiến công tiêu diệt tiểu đoàn A thủy quân lục chiến ngụy ở vùng Ngã ba Cây Xoài. Họ biết ngay là tiểu đoàn 7 đã xuất kích. Đó là trận tinh hai ngày trước khi tiểu đoàn 7 rút về Gò Sao như ta
Đã biết ở trên
Nghe tin này, ông Thêm vừa phấn khỏi nhưng cũng vừa bực tức. nói với phó chính ủy trung đoàn:
-   Đó anh coi. nếu trên bổ sung đủ quân số cho cả ba tiểu đoàn và cho nó xuống cùng một lúc thì lần này trung đoàn mình có thể mở một mũi vào hướng Tân Sơn Nhất như
chơi...
Ống Thêm nói vậy vì ông vẫn ấm ức về chuyện trung đoàn 16. trong đợt một, vẫn chưa vào được nội thành như cốc trung đoàn khác.

... Đường đi xuống vùng ven từ sau đợt một, liền tục bị oanh tạc. Các trục chính, các bên sông, các vị trí ém quân bắt buộc trên đưòng đi liên tiếp bị càn quét. Xe tăng chốt chặn trên lộ, giang thuyền tuần tra và phục kích trên các bến sông. Nhiều đơn vị xuống trễ vì phải đánh địch để mở đường. Có đơn vị chưa xuống đến được mục tiêu thì quân sô, vũ khí đã hao hụt quá nửa...
Bộ phận đi sau của trung đoàn phải cắt vòng qua những bài sình, có đêm họ phải lội qua ba bốn con rạch để tránh

địch. Việc đụng độ là một điều cùng bất đắc dĩ vì mục tiêu chính của họ ở trước cửa ngõ Sài GÒN.
Đến ngày thứ tư, đang trên đường đi thì ông Cường, phó chính uỷ, nhận được lệnh của Bộ chỉ huy Miền, do một đơn vị bạn chuyển giao, đem tiểu đoàn tập kích vào một cụm đich mở đường cho đơn vị này bảo toàn lực lượng, kịp thời xuống đánh vào một mục tiêu gần Sài Gòn.
-   Hết chỗ nói! Thật là hết chỗ nói! sử dụng một trung đoàn chủ công mà như sử dụng cái giẻ rách không bằng! Thế này thì hỏi còn đánh với đấm cái nỗi gì nữa? Ông Thêm nghe tin này, chạy đến gặp ông Cường, kêu lên, hai tai đỏ rực những đường gân xanh nổi lên hai bên thái dương như sấp lứt ra, bật lên những tia máu. Thoạt trông, người ta tưởng
như ông sắp gây sự đánh nhau với phó chính ủy đến nơi vậy. Ồng Cường bật cười:
-   Thì đánh mở đường cho đơn vị bạn cũng là nhiệm vụ chiến đấu chứ sao?
-   Đánh đấu cũng là nhiệm vụ, nhưng phải sử dụng lực lượng đúng chỗ.
-   Ông Thêm ơi, trông cuộc tổng công kích này, chúng ta đang phối hợp chiến trường trông cả nước. Vì vậy mệnh lệnh phải được chấp hành triệt để. Thắng lợi là thắng lợi chung, chúng ta không nên chỉ nghĩ đến thành tích cục bộ.
-   Anh nói gì thì nói, tôi không thông. Trung đoàn ta là trung đoàn mạnh, chưa khi nào làm nhiệm vụ dọn sân dọn bãi như thế này bao giờ!
-   Thôi được, không thông thì ta cứ chấp hành đi đã! Đây là mệnh lệnh quân sự.
Thắc mắc như thế, nhưng trước trận đánh, ông Thêm vẫn không thể không xuống thăm anh em đơn vị. mặc dầu không phải là cán bộ quân sự. ông vẫn đến gặp từng chiến sĩ, xem lại trang bị của họ trước giò xuất kích
“Các cậu phải nhớ rằng: đảm bảo được bí mật trông tiếp cận là nắm chắc năm mươi phần trăm thắng trông một trận tập kích";
“Các cậu phải nhớ ràng đây là trận đánh đầu tiên của tiểu đoàn trông đợt chiến đấu này. Truyền thống của trung đoàn chúng ta là bao giờ cũng đánh thắng giòn giã trông trận đầu ra quân...".
“Các cậu phải nhớ là...”.
Cho mãi đến khi đơn vị đã hành quân xuất kích, ông Thêm vẫn còn đi từ dưới hàng quân lên đầu hàng quân để động viên bộ đội...
Đối với tiểu đoàn 9, đây là một trận đánh không thuận lợi lắm. Địch hoàn toàn chủ động trông thế bố trí, chờ ta từ phía trên đi xuống, theo một hướng bắt buộc, hoặc là qua một cánh đồng sình lầy ngập đến bụng, hoặc là trên một con đường độc đạo có cái cầu gỗ bắc cầu vồng trên một con rạch. Bộ binh và xe tăng địch thay nhau tuần tiễu trên lộ. Hễ gặp lực lượng chúng ta, chúng lập tức lùi vào trông chốt, gọi pháo bắn hoặc dùng xe tăng và hỏa lực tiêu hao, ngăn chặn không cho ta vượt đường. Sống đến, chúng gọi “trực thăng”, phản lực tìm theo đấu vết và oanh kích.
Đơn vị bạn nối đuôi tiểu đoàn 9, chờ khi tiểu đoàn này nổ súng thì vượt đường.
..

Canh dẫn một tổ trinh sát đi trước cùng với đồng chí phụ trách tiểu đoàn. Lên đến mặt đường thì họ phát hiện một tiểu đội địch. Đồng chí tiểu đoàn trưởng ra lệnh nổ súng và xung phông. Họ bám bén gót tụi lính. Chúng chạy thục mạng về phía chốt.
Bộ đội phía sau nghe tiếngsúng hợp đồng cũng ào lên mặt đường. Canh chạy trước hàng quân. Anh bỗng phát
hiện ra rằng: dầu có chạy nhanh đến đâu thì cũng không thể đến được cạnh cái xe tăng kia trước những tên lính đang chạy. Vậy là, mặc dầu còn có cách cái xe tông đầu tiên đến khoảng hơn năm chục mét, anh ngồi xuống nổ súng. Phát
B40 nổ ngay trước mặt làm cho những tên lính ngụy hoảng
hốt nằm cả xuống. Chỉ trông một tích tác, bộ đội ta tràn lên   và một cuộc cận chiến xảy ra. Đồng chí tiểu đoàn trưởng rút lựu đạn nhảy lên chiếc xe tăng đang nổ máy thì bị ngay   nòng súng của nó quay hất ngã xuống.
Canh vừa trông thấy, toan chạy đến thì bỗng một tiếng
nổ dữ đội phát ra từ dưới gầm xe. Chiêc xe đang quay lui và
bỗng đứng ngắt lại. Quả thủ pháo của đồng chí tiểu đoàn trưỏng ném ra đã làm đứt xích của nó. Một cái đầu nhô lên    trên tháp pháo và thằng lính ngụy nhảy ra, bỏ chạy. Canh
nổ súng.
V Khi anh chạy đến bên đồng chí tiểu đoàn trưỏng thì anh rõ ta đã nằm gục trên vũng máu, thều thào:.
-   Lên nắm lấy tiểu đoàn... trước hết diệt mấy cái   xe   tăng... đừng để nó chạy thoát... Đi đi...
Canh gọi một chiến sĩ đến băng bó cho tiểu đoàn trưởng và chạy lên. Từ đó trở đi, anh chỉ huy tiểu đoàn cho đến hết trận đánh.
Sau bốn mươi phút, tuy không diệt hoàn toàn cụm địch, nhưng ta làm chủ trận địa. Ba chiếc xe tăng địch bị bắn cháy. Hai chiếc chạy thoát nhưng không dám quay lại bắn. Một số bộ binh địch lợi dụng đêm tối lông theo bờ rạch, chạy trốn.
Đơn vị bạn, nhờ vậy đã vượt đường an toàn. Tiểu đoàn trưởng hy sinh. Phó chính ủy trung đoàn quyết định đưa Canh xuống phụ trách tiểu đoàn 9. Vì phải giải quyết công tác thương binh tử sì sau trận đánh, nên mãi đến bốn giờ

sáng đơn vị mới rút khỏi mặt đường. Ông Cường quyết định luôn trông đêm ấy hành quân về gần lộ 8, nơi đã hợp đồng với phân khu tiền phương về địa điểm liên lạc.
Họ chôn cất tử sĩ và mang theo thương binh đến địa điểm mới, vì vậy cuộc hành quân tuy đã hết sức khẩn trương, khi qua khỏi đường chưa được bao xa, thì trời cũng đã sắp sáng.
Cái cầu tay vịn bắc qua con rạch trên đường hành quân, sau khi đơn vị bạn đi qua, bị hỏng. Công binh phải lên chữa lai Sang được con rạch này thì trước mặt họ hiện lên một cánh đồng sình lầy mênh mông. Phó chính ủy nhìn đồng hồ và đành quyết định cho bộ đội dừng lại.
Kể cả thương vông, sau trận đánh tiểu đoàn mất thêm gần hai mươi tay súng. Hầu hết bị thương trên đường rút lui vì pháo bắn.
Cho đến khi trời sáng, mọi người mới cùng nhìn thấy thật rõ một con đường mòn mà các đơn vị trước đã đi qua, để lại trên cánh đồng. Con đường mòn vốn lúc đầu không rộng lắm, nhưng vì nhiều người đi, người sau tránh né nhưng vũng sình sục lên vì dấu chân người trước, đạp những đám cỏ cạnh đường bẹp xuống, làm cho nó càng ngày càng rộng ra thành một vệt dài thẳng táp, lõng bõng bùn nước.
Ổng Cường vội vàng cho người ra vuốt lại những ngọn cỏ, nhặt những cành ngụy trang rụng từ lối rẽ cho vào đến bờ rạch, nơi đơn vị tạm thời ém quân.
Cùng một lúc, ông cho triệu tập cán bộ họp, chính thức thành lập ban chỉ huy hành quân gồm ông, ông Thêm, Canh. ông cũng quy định: nếu có việc gì thì ông Thêm sẽ thay thế ông. Nếu ông Thêm có thế nào thì Canh sẽ thay thế. Cuôì cuộc họp, ông nhắc lại một lầi lần nữa mệnh lệnh:
•   Tuyệt đối không được đôt lửa. Tât cả ăn gạo rang. Nếu

Có –“”CÁ rô" đến quạt hầm, lộ chỗ nào chỗ ấy chịu trận, chưa có lệnh tuyệt đối không được nổ súng. Nếu bị oanh tạc, thì sau đó dầu tình huống nào, người còn lại có cấp bậc cao nhất sẽ tổ chức làm công tác thương binh tử sĩ chu đáo và nhất định phải đưa bộ đội xuống cho bằng được.
Khi anh em cán bộ về rồi, ông Cường gọi ông Thêm và Canh ở lại, mở tấm bản đồ, chỉ những khu vực mà trung đoàn hiện nay còn có thể đông quân ở đây.
Mãi về sau này, khi nhắc đến câu chuyện xảy ra trên bờ rạch, ông Thêm vẫn cứ lặp đi lặp lại:
-   Cái điềm... Đúng hôm đó tôi đã biết là có cái điềm không hay...
Mặc dầu trận đánh rất tốt và đơn vị bạn sau khi vượt đường đã để lại một lá thư đầy cảm kích, hứa sẽ điện
về báo cáo với Bộ chỉ huy Miền thành tích này của trung đoàn, ông Thêm vẫn thấy không vui.
Đợt một, trung đoàn 16 là trung đoàn mũi nhọn của phân khu, đánh vào Tân Sơn Nhất và kho bom Gò Vấp, nhưng vẫn chưa vào được nội thành Sài Gòn. Sang đợt haị ông hy vọng sau khi được củng cố, trung đoàn sẽ tiếp tục nhận một nhiệm vụ thật quan trọng. Nhưng cho đến nay. nhìn trung đoàn bị xé lẻ, lực lượng mỗi ngày một bị tiêu hao, ông cảm thấy buồn. Lần này, mặc dầu trung đoàn hết sức hạn chế Số người đi ra phía trước của đoàn bộ, ông Thêm vẫn cố xin cho một cậu nhân viên tuyên huấn đi theo. Cậu ta làm công tác in báo và cũng có khả năng viết các bản tin cho trung đoàn. Chủ tâm của ông là để cho cậu ta ghi lại những thành tích và nhật ký chiến đấu của đơn vị để sau này bổ sung vào cuốn truyền thông mà ông bắt đầu viết lại từ sau khi bước chân vào đường dây...

... Ngồi bên bờ rạch, ông Thêm bảo cậu Tuyên - nhân viên tuyên huấn nói trên - ghi chép lại trận đánh vượt đường ban đêm. Ông bắt cậu ta nháp trước ra một tờ giấy, sau đó đọc cho ông nghe, ông chữa lại những câu văn, những ý quan trọng.
-   Tuyên này, cậu phải viết nổi lên mấy ý của trận đánh. Môt là, trung đoàn ta đã chấp hành vô điều kiện mệnh lệnh của cấp trên. Ví dụ như: Bảy giờ nhận lệnh, chín giờ xuất kích, mười một giờ đã nổ súng. Hai là, tác phông khẩn trương, linh hoat mưu trí dũng cảm. Ví dụ như: bám sát tiểu đội tuần tra nhanh chông tiếp cận. Ở đây cậu nếu lên gương chiến đấu như đồng chí tiểu đoàn trưởng, đồng chí Canh, đội trưởng trinh sát, vân vân... Ba là...
Ông Thêm đang nói thì bỗng cậu Tuyên gấp cuốn sổ lại:
-   “Cá rô””
Cùng lúc, có tiếng gọi truyền đi các hầm:
-   Chú ý …ý.. “Cá rô…ô”…
Chiếc “trực thăng” ngoẹo đuôi từ xa, bay rà thấp trên ngọn cây dọc theo bờ sông, đến ngã ba, nó bỗng quay ngoắt một cái, nhắm theo con đưòng mòn sình lầy trên cánh đồng, bay thẳng về phía họ.
•   Nó vòng khu vực mình đó! Che miệng hầm vào...
Giống như mục tiêu mà nó dự định đánh đã được quy định sẵn trên toạ độ của một cái bản đô nào đó, nó không lượn vòng nhiều lần mà nổ súng ngay. Đạn cực nhanh từ trên trực thăng bay cheo chéo ngang qua đầu họ, rải dọc theo hai bờ rạch. Thằng Mỹ đứng trông máy bay, giương mát thao láo, tay kẹp súng chúc xuống. Ai cũng có cảm giác như nó đang chĩa mùi súng vào chính cái hầm của mình. Ông Thêm bỏ tay lên bao súng, chỉ cần nâng AK đưa nhẹ một loạt là thằng Mỹ đang phanh cúc ngực bắn súng đó sẽ đi nhào

xuống ngay. Vậy mà cả mấy chục con người cứ phải ngồi im. Trên đầu chiếc “cá rô” còn có một chiếc “cá lẹp” bay vòng quanh yểm trợ cho nó.
Bỗng chiếc máy bay dừng lại một chỗ, cánh quạt quay tít giống như sắp hạ cánh. Nó quạt tốc gió đổ rạp những cánh dừa nước trên bờ rạch xuống.
-   Nó quạt hầm thủ trường Cường! - Tuyên kêu lên và đứng nhổm dạy.
Ổng Thêm nắm tay cậu ta giữ lại:
-   Lệnh không được bắn...
Nhưng cũng vừa lúc dó thì một loạt AK nổ giòn. Chiếc máy bay bốc cao lên rồi bay chùng chiềng về phía bờ sông. Chiếc “”cá lẹp” nghiêng vòng và lao xuống phông rốc két.
Từ bốn phía, không ai bảo ai, súng các cỡ nổ lên giòn giã. ông Thêm không giữ được nữa, Tuyên xách AK nháy ra khỏi hầm. Chiếc máy bay vũ trang này hoảng hốt bốc cao lên rồi bay thẳng.
Có tiếng gọi nhau phía hầm phó chính uỷ. Khi ông Thêm đến nơi thì người ta đã khiêng ông Cường đặt ra trưóc hầm mặt tái mét, hơi thở khò khè, hai tay duỗi thửng và máu ướt đầm trước ngực. Đồng chí y tá mở cúc áo: một viên đạn xuyên qua ngực làm cho những bọt máu trào ra theo hơi thở phập phồng. Canh đã có mặt ở đó. Anh đỡ đầu ông lên cho y tá băng, nhưng phó chính ủy lắc đầu và đẩy tay anh ra. Ông khoát tay như muôn đuổi hết mọi người đi. Cuối cùng, ông Thêm phải đến ghé tai vào sát miệng ông. Giọng ông đứt quăng thều thào:
• Tổ chức chiến đấu ngay... - Ông nói rồi lại khoát tay
Ông Thêm toan đứng dậy thì ông giữ tay lại- Khi ông Thêm ghé tai vào sát miệng ông lần thứ hai thì ông chỉ nói:

Được hai tiếng “Kỷ luật...””, rồi nhắm mắt lại và buông tay ông Thêm ra.

..
Đồng chi y tá băng hết ba cuộn băng mà máu vẫn chảy
Anh em khiêng ông sang một cái hầm khác. ông Thêm hội ý cán bộ ngay trước cửa hầm và phân công luôn:
-   Nam (một cán bộ trung đội vừa mới lên phụ trách đại đội dẫn một tổ lùi về phiá bên kia rạch, phân tản dướì những cụm dừa nước dọc cánh đồng. dùng một trung liên và ba tiểu liên hợp đồng nổ súng, kéo địch ra phiá sau. Một tổ thứ hai, cũng do một đồng chí trung đội trưởng phụ trách di chuyển theo con rạch, vừa bắn vừa rút vé phiá bờ sông. Ông Thêm sẽ cùng tổ thứ ba. phân tản và di chuyển trên những lùm cây dọc đường mòn ở cánh đồng phía trước. Canh ở lại chi huy chung. Khu vực trên bờ rạch tuyệt đối không được nổ súng, làm cho địch lầm tường là ta không ở đó nừa. Đội hình tản rộng ra để tránh bớt thương vong.
ổng Thêm vừa phân công xong thì Canh đến bên cạnh:
•   Thủ trưỏng...
-   CÁI GÌ VẬY
-   Vừa rồi tôi bắn chiêc “cá rô”.
-   Cậu bắn
-   Vâng. Vì tôi thấy nó phông rốc-két vào hầm phó chính ủy
-   Thôi, việc ấy để sau.
Ông Thêm toan đi thì Canh nắm lấy tay. Ông quay lại, quắc mát:
-   Cái gì vậy? Đã bảo mọi chuyện để nói sau.
-   Thủ trưởng để tôi đi!
Canh nói vậy rồi chạy về hầm lây bao đạn. Ông Thêm im


lặng, chờ cho Canh đi khỏi, quay lại bào Tuyên xuống các bộ phận chuyền đạt mệnh lệnh.
... Cũng vừa lúc các tổ chiến đấu triển khai độí hình thj một chiếc “đầm già" xuất hiện ở phía ch An trời. Một lát Hau ngoài tiếng động cơ vè vè của nó, người ta còn nghe cả tiếng phản lực bay ù ù tít tận trên tầng mây xanh. Bọn này lượn vòng, chờ quả rốc-két hỏa mù của chiếc “đầm già” phóng ra là lập tức lao xuống cắt bom. Giữa lúc đó, ông Thêm trông thấy tổ chiến đấu của Canh, mỗi người cầm một cành chà nghi trang, chạy thật nhanh ngược chiều với chiếc L19. Trước mặt họ, cánh đồng sình mênh mông...
Chỉ một lát sau, toàn cánh đồng dọc theo bờ sông, tiếng súng nổ rộn lên. Lần thứ nhất lao xuống, chiếc “đầm già* không bắn được trái mù. Nó nhận ra những làn đạn dày đặc bắn lên từ bốn phía. Nó vội vã bốc lên thật cao rồi bất thần, từ xa, tắt máy, phóng một quả mù vào chính giữa con đường mòn mà tổ Canh vừa mới chạy qua. Ba chiếc phản lực lần lượt lao xuống cát bom.
Ông Thêm ngồi trong hầm, cạnh phó chính uỷ. ông Cường vẫn tỉnh nhưng thở khò khè rất mệt. Ông Thêm cúi xuống, ghé sát tai ông, nói cho ông nghe về cách tổ chức chiến đấu, ông khẽ gật đầu.
Bỗng ông Cường lắp bắp:
-   Ai..bắn?
Ông Thêm nhìn ra phía cánh đồng. Tổ chiến đấu cùa Canh đã chìm đi trong khói bom. ông thở dài và cúi xuống nói vào tai phó chính uỷ:
*   Chắc đồng chí nào quá lo cho anh, trót nổ súng...
-   Không được...
Ông Cường nói vậy rồi lại nhắm mắt lại. Lúc chiếc “cá rô”

quạt hầm,cậu liên lạc định bắn, ông đã gia lại. vì phát súng nô từ hâm ông sẽ là hiệu lệnh cho toàn đơn vị. Cho đến khi ông bị thương, ông vẫn giữ lấy tay cậu liên lạc, và sau đó cậu ta cùng bị thương như ông, vậy mà có người nào đó lại phạm kỷ luật. Nhiệm vụ của đơn vị bây giờ không phải là bắn máy bay mà là đi xuống. “Đi xuống!" - Ông muốn lại đứng dậy trước đơn vị để nói thật to cái ý nghĩ này, nhưng ông đã kiệt sức.
Một trái bom nổ gần làm cho cái hầm rung lên. Phó chính ủy bâ'm vào tay ông Thêm, ông cúi xuống.
Môi phó chính ủy mấp máy, nhưng nói không ra tiếng nữa. Trên hàng mi ông, ngấn nước mắt lấp lánh. Không, không phải ông khóc vì biết mình sắp từ giã côi đời, ông khóc vì có những điều ông còn muốn nói ra mà không nói được. Cuộc chiến đấu này đòi hỏi có những lúc phải hy sinh cục bô phải có một tinh thần kỷ luật thật cao. Người nào đã băn loạt súng đó vì quá lo cho ông, nhưng anh ta đã gây ra thương vông vô ích cho cả một kđơn vị đang cần đi xuống chiến trường vào những thời gian quyết định nhất.
Lần cuối cùng ông nhắm mắt lại. Ổng nghe tiếng bom xa dần…
Ông Thêm sờ lên bàn tay phó chính uỷ. Bàn tay đã lạnh ngắt...
..

£úc đầu, ba chiếc phản lực thi nhau oanh tạc dữ đội hai bên bờ rạch, nhưng rồi sang đợt hai, đợt ba, mục tiêu oanh tạc dần dần bị phân tán. Chúng nó chuyển sang bắn đạn hai mươi li và rải bom dọc theo con đường mòn giữa cánh đồng, rồi dài ra phía bờ sông. Từ trên cao tít chúng nó đã cắt bom.
Suốt hai tiếng đồng hồ, một dải dài dọc bờ sông, khói bom dựng lên xám ngoẹt. Cả một vùng trời ầm ào tiếng động cơ.

Khi mục tiêu đã phân tán. các tổ chiến đấu ngừng không bắn nữa họ chỉ lợi dụng lúc chiếc “đầm già quay đi nơi khác thì di chuyển, tản rộng đội hình mãi ra.
Đến hai giờ chiều thì bầu trời trở lại yên tĩnh. Chỉ còn chiếc “đầm già" bay cao tít. ở lại nghiêng ngó thêm một lúc rồi cùng bỏ đi luôn.
Ngay sau lúc đó. Canh đã dẫn tổ chiến đấu trở về đến bờ rạch. Anh đi thẳng đến hầm phó chính uỷ. Anh vẫn muốn nói với ông một lời. Anh chỉ nói một lời là anh xin nhận kỷ luật. Anh đã không nghĩ ra rằng phát súng của anh đã gọi cả đơn vị nổ súng.
Khi anh đến đứng trước cửa hầm nói điều này với ông Thêm thì ông im lặng một lúc, rồi nói thật thong thả:
•   Thôi đi, đừng có quấy rầy người đã hy sinh...
Anh em khiêng xác phó chính ủy ra để khâm liệm. Canh ngồi bên cạnh không nhúc nhích, trên gò má lấm lem bùn đất của anh từ từ rơi xuống hai giọt nước mắt.
Ông Thêm nhìn cậu Tuyên buộc những ngón tay của ông Cường lại với nhau rồi quấn ông vào trông tấm vải liệm. Cho đến lúc đó, ông mới nghĩ ra rằng phó chính ủy đã ra đi thực sự. Ông quay lại, nói nhỏ vào tai Canh:
•   Canh này, bây giờ chỉ còn cậu và tớ chúng ta phải làm công tác chính sách, sau đó phải đưa thương binh về phía sau, rồi lại phải đưa bộ đội xuống. Khó khăn vất vả quá khả năng của chúng ta đó! Cậu phải cố gắng giúp mình. Mình phải đưa thương binh về phía sau, tạm thời giao đơn vị cho cậu.
-   Giao đơn vị cho tôi ấy à? Không được đâu! Tôi làm sao mà chỉ huy được cả một trung đoàn? Tôi... tôi...
•   Thôi đi! Trước hết đi nắm tình hình các tổ chiến đấu như thế nào, tình hình đơn vị như thế nào, lo giải quyết công tác thương binh tử sĩ đi! Cậu xuống các đơn vị trực

thuộc và trung đoàn bộ. Tớ xuống tiểu đoàn. Sau đó về hội ý. Cậu lấy một chiên sĩ làm liên lạc để nó giúp cho.

...
Canh đứng dậy, lầm lũi bước đi. Anh cùng không ra lệnh gì cho tổ chiên đấu mà anh đã đưa về đó. Anh đi dọc theo bờ rạch, ngẩn ngơ như một người mất hồn không còn nghĩ ra việc gì làm trước, việc gì làm sau.
Canh là trung đội phó trinh sát, vừa mới được gọi về ban tác chiến gần một tháng nay. Từ trước tới nay, đã bao giờ anh điều hành công tác trong một đại đội? Huống chi bây giờ đây là công tác của cả một trung đoàn? Mà cái trung đoàn này nào có phải là một trung đoàn hoàn chỉnh? Thông tin năm người, công binh bốn người, vận tải bảy người. Rồi tham mưu, rồi chính trị, rồi hậu cần, mỗi nơi cóp nhặt một vài người, gom thành tiểu đội, thành trung đội, thành đại đội. Toàn là anh em thu dung, tân binh, hoặc ở bệnh xá mới về. Lại còn đường đi. Nghĩ mà ngổn ngang trăm việc, rối như tơ vò. Vốn là một ngưòi vui tính, hoạt bát, trước đến nay chưa hề biết có một khó khăn nào. Vậy mà hôm nay...
Canh định đi xuống tiểu đội thông tin. Vừa được một quãng, anh bỗng nghe có người kêu:
-   Thủ trưởng
Đáng lẽ lúc khác thì anh đã phải bật cười vì cách xưng hô kỳ lạ ấy, nhưng lúc đó anh chẳng còn bụng dạ nào mà cười nữa. Anh chiến sĩ đang tìm một cái gì bên bờ rạch, thấy Canh đến, bỗng méo xệch mồm lại.
-   Mất súng à?
-   Không. Tiểu đội trưởng của em nấp đây, bây giờ chỉ thấy còn có một cánh tay nữa thôi.
-   Cậu ở đơn vị nào?
■   Em ở vận tải.
•   Tiểu đội vận tải còn mấy người?

. Còn một mình em.
. Cậu tên là gì?
Em tên Thắng.
•   Bây giờ cậu đi với mình, làm liên lạc cho đoàn. Bọn mình đang thiếu người.
Mặt Thắng rạng rỡ hẳn lên:
-   Em về lấy ba lô, thủ trưởng nhé!
-   Để đó đã. Cậu chạy dọc theo bờ rạch này, đến thông tin, hậu cần báo cáo các đồng chí phụ trách bộ phận lên đây họp ngay bây giờ. Nếu người phụ trách đã hy sinh hoặc bị thương thì bảo đồng chí nào cấp bậc cao nhất đi thay.
Không cần hỏi gì thêm, Thắng cắm cổ dọc theo bờ rạch chạy đi. Tự nhiên anh thấy phấn khỏi hản lên. Từ sáng đến giờ, anh đang bơ vơ chưa biết làm gì, gặp ai.
Thắng vừa về trung đoàn đúng được năm hôm nay. Anh đang đi với đoàn thực binh trên Trường Sơn thì nghe tin ta đánh vào Sài Gòn. Tất cả đoàn quân bỗng xôn xao lên. Cứ mỗi chặng nghỉ chân, đồng chí cán bộ khung, có cái đài bắn dẫn mang toòng teng bên vai lại ngồi xuống, bắt làn sóng Hà Nội, và tất cả anh em xúm quanh nghe các thông báo chiến sự. Họ tổ chức đi vượt trạm, bỏ lại đằng sau những chiến sĩ đau chân, sốt rét khóc sướt mướt. Nếu không đi mau thì sẽ chỉ còn công việc thu nhặt ống bơ và giẻ rách. Ai cũng không muốn mình là người cuôì cùng.! Ai cũng lo lắng mình sẽ không có gì đóng góp với cuộc cách mạng. Những đoàn quân cứ như vậy nốỉ tiếp nhau ào ào kéo đi. Họ đi cả ban ngày, đi cả ban đêm, ngồi chật các bến xe, bến phà, vứt bớt đồ đạc để đi cho nhanh. Thắng bị rộp phồng bàn chân, anh im lặng quấn băng thật chặt, rồi cứ thế cắn răng mà bước. Chỉ ba ngày sau, chân anh sưng tấy lên, không tài nào bước được nữa. Thế là người ta bỏ anh lại một cái trạm giao liên ở dọc đường. Anh được ghép vào một đoàn quân thu dụng. Họ đi hai ngày lại nghỉ một ngày. Về đến K9, trạm giao liên biên giới, gặp một đoàn thực binh bổ sung cho đơn vị vùng ven, Anh liền xin theo họ. Đồng chí cán bộ phụ trách là một cán bộ của trung đoàn 16 đi lấy quân, chẳng cần báo lại VỚI K9, kéo anh đi theo luôn về trung đoàn bộ lúc đó đang đốngwr Thanh An.
Ngưòi cán bộ đó nói với anh:
. Như vậy là cậu đạt nguyện vọng nhé! Cậu sẽ được xuống Sài Gòn trong vòng vài tuần lễ nữa.
Nhưng rồi không đầy một tuẩn lễ vừa về đến Thanh An, chưa kịp nghỉ ngơi, thì đã có cán bộ đến, nhận anh về đơn Vị. Người cán bộ trực tiếp đưa anh về trung đoàn là Canh. Từ đó hễ cứ gặp Canh ở đâu, Thắng lại kêu lên mừng rỡ:
“”Thủ trưởng!””
-    Vì quá ham thích được đi chiến trường, nên khi người ta hỏi anh có biết bơi không, thì anh trả lời biết. Người ta lại hỏi anh có biết bắn B.40 không, anh cũng trả lời: - Có biết!

Sau khi chia nhau đi tìm kiếm dọc hai bên bờ, dưới lòng rạch, Thêm, Canh, Thắng cùng với anh em đơn vị gom hết thương binh lại một chỗ và chôn cất xong tử sĩ.
Ban chỉ huy cuộc hành quân họp lại và quyết định: Canh sẽ chịu trách nhiệm bắt liên lạc với trung đoàn và đem bộ đội xuống. Ông Thêm ra bến, tìm trạm tiếp nhận thương binh do địa phương tổ chức trên sông Sài Gòn. Nếu giao xong thương binh, ông sẽ quay lại đuổi theo đơn vị.
Đoàn đi xuống cũng phải qua một con sông nhỏ. Địa điểm liên lạc là phân khu bộ. Đáng lẽ thì đến đây đã có người đón, nhưng không biêt vì lý do gì, cho đến hôm đó, so với ngày hẹn thì đã chậm mât hai ba ngày, vậy mà vẫn không thây ai sang sông. Canh đành phải dẫn Thắng đi ra bến nghiên cứu
đường hành quân. Anh phân công cho Nam ở nhà chuẩn bị hành quân.
...

..
Mờ tối hai người đã có mặt ở bến.
Bến sông xơ xác. Đường đi ra bến phải băng qua một bãi sình. Bộ đội đi đạp nát cỏ lác tạo thành một con đường lõng bõng bùn nước. Dọc theo c0n đường còn dấu những hô pháo mới. Thuốc súng đọng đen trên những ngọn cỏ, quyện với sình lầy, bốc lên một mùi khét tanh tưởi. Bờ sông vắng ngắt, chắc là người ta bỏ cái bến này không đi nữa. Càng đi đến gần bờ sông thì dấu các hố pháo càng dày hơn, Canh đang đi bỗng nghe tiếng Thắng gọi:
-   Thủ trưởng!
Anh quay lại. thấy Thắng nhặt đâu một cái mũ cứng, giơ lên.
-   Vứt đi
-   Nó mới chỉ thủng một chỗ thối mà!
- Vứt đi! - Canh không muốn nói đó là mũ của tử sĩ, nhưng anh ra lệnh nhưng anh ra lệnh như thế một lần nữa.
Thắng ném cối mũ xuống HÌnh nhưng vẫn còn tiếc rẻ. Rõ ràng ở đây cũng vừa xảy ra một cuộc tập kích bằng pháo củaa địch. Trên bờ sông còn rải rác những dây lưng, bình toong, những mảnh vải nhựa rách tơi tả. Canh đến bên một chòm cây thấp ngang bụng, ngồi nhìn sang tên kia sông. Bờ sông bên kia cũng trống trải trông đến phát sợ. Mặt trời đã lặn từ lúc nào, để lại trên mặt sông một vừng ráng đỏ nhức nhối. Những vị trí địch ở chung quanh đã bắt đầu bắn lên những chiếc đèn dù vàng ệch.
Đó là đâu vậy, thủ trưởng?
-   Đồn địch
-   Thế ở kia? - Thắng lại chỉ tay về một hướng khác.
•   Cũng hắn!
•   Vậy là ta ở giữa chúng nó?

- Ta ở giữa
Hai cái bóng nhô lên trên bờ sông, lặng lẽ như hai mô đất. Họ ngồi vậy rất lâu, nhìn bốn phiá mênh mông như nỗi lo   âu của chính họ. Làm thế nào bây giờ đây? Đi đâu? Đường nào? Dòng sông bạc trắng vỗ mãi những đợt sóng lao xao dưới chân... Theo như hợp đồng trưóc đây thì phân khu sẽ cho liên lạc vô móc ở cái bến này đây. Nhưng bây giờ sự việc xày ra không lường trước được. Vì bị bom. đơn vị đi sau đến chậm mất hai đêm. Dấu vết bom đạn chứng tỏ nơi hẹn vừa bị oanh tạc.

   Cậu có biết bơi không?
. Em chỉ biết bơi được dăm mét.
•   Vậy thì cậu ngồi chờ đây, mình sang bên kia xem tình hình ra sao, nếu yên thì về chúng ta sẽ dẫn bộ đội đi luôn, không cần liên lạc nữa.
Canh rẽ xuống nước không một tiếng động.
   Canh đi rồi. Thắng bồng thấy lo. Anh lùi về cạnh một bụi chuối nước, trố mắt nhìn vào bóng tôi, tay ghì chặt súng, tim đập thình thịch.
Bỗng từ phía xa, anh phát hiện một ánh đèn nhấp nháy.
Lúc đầu nó chỉ như một ngôi sao. nhưng rồi ánh đèn đó rõ dần lên cùng với tiếng động cơ phành phạch củaa một chiếc “trực thăng”.
Chiếc “trực thăng” bay dọc theo triền sông, cái đồn pha dưới bụng nó chụp xuống một vòng tròn sáng rực, chớp sáng rồi lại tắt, tắt rồi lại chớp sáng. Nó càng bay gần đến nơi thì Thắng càng nhận ra cái bến quanh chỗ anh đang ngồi thật là trống trải. Qua ánh sáng của chiếc đèn pha chiếu xuống làm cho mặt nước vàng rực anh trông thấy những cụm bèo trôi bồng bềnh, cả đến từng cái lá.

Nguy mất! Anh thầm nghĩ và lo thay cho Canh. CON đường mòn đi xuống bến cũng phơi mình ra lồ lộ. thắng áp sát mặt vào đám lá những cây chuối nước mà vẫn cảm thấy như tay chân mình lòi hết ra dưới ánh sáng. Chiếc trực thăng bay quá lên một đoạn. Thắng vừa nhỏm lên thì lập tức nó vòng quay trở lại.
Tắc... Tắc... Tắc...
Một chùm đạn đỏ rực từ trên cao rót cầu vồng xuống tiếp theo một chùm tiếng nổ. Phản ứng một cách tự nhiên Thắng nằm rạp xuống, bụng ép lên đám bùn lõng bõng. Đến lúc anh ngẩng đầu lên thì chiếc máy bay đã vòng lại lần thứ hai. Anh nhận ra là nó đang bắn bờ sông bên kia vì vừa đến trên đầu anh thì nó nổ súng. Thôi rồi, không ai vào đó nữa nó đang đuổi bắn Canh. Thắng vừa yên tâm vì chiếc “trực thăng” đã có mục tiêu, nhưng đồng thời anh lại bắt đầu lo lắng. Nó lượn lại lần thứ ba. Thắng nhìn cái bụng to tướng của nó và chợt nghĩ: “Bắn!”. Tay anh run lên. Anh đã bỏt ngón Lay vào vòng cò nhưng không tài nào giữ im khấu súng được. Phải chờ đến vòng lượn thứ tư.
Tiếng súng AK của Thắng nổ cùng lúc với tiếng súng đại liên từ trên trực thăng bắn xuống. Bắn xong, Thắng nhảy ào qua bãi sình. Khi anh nép vào được một cụm cây. nhìn lên trời thì không thấy “trực thăng” bay lại nữa. Anh nhìn chừng như vậy và từng quãng một, vừa nấp vừa chạy, vượt qua bài sình. Nằm dài trên một bờ rạch. Thắng thở gấp. Anh định nằm đó chờ Canh nhưng một ý nghĩ chợt đến làm anh hoảng hốt: “Nếu như Canh đã bị thương ở bên kia sông thì sao? Thắng đứng dậy. đi ra phía bờ sông mấy bước rồi quay trở lại. Anh không biết bơi. đi làm gì? Hay là trở về chăng? Sợ Canh không biết lại đi tìm!'Chỉ có ngồi đợi. Vô tình, tay anh bỗng chạm phải một vật gì cưng cứng. Quay lại. anh nhận ra cái mũ mà anh đã nhặt lên buổi chiều. Cái mũ bị thủng một lổ ở nơi đính ngôi sao. Lúc chiều, anh không có cảm giác gì khi đi qua đây, vậy mà bây giờ, bỗng nhiên anh thấy sờ sợ. Anh ngửi thấy mùi thuốc súng. Và dần dần anh nhận ra chung quanh anh có những tấm băng, những mảnh bông bị vứt xuống ngay cạnh chỗ ngồi. Anh vội vàng vứt cái mũ và đứng dậy. Cái thi hài của đồng chí tiểu đội trưởng mất một cánh tay chợt hiện lên trước mát. Đó là lần đầu tiên trông đời, Thắng trông thây một người chết, mà lại là một người chết thi hài không còn nguyên vẹn nữa. Không cưỡng được nữa, Thắng đi gần như chạy về phía sau, về hướng cái bờ rạch mà cả đơn vị anh đang ém quân ở đó để chờ sang sông.
Ông Thêm vội vã quay trở lại tìm Canh. Bờ rạch vắng tanh vắng ngắt. Tìm đến hầm thứ tư ông mới thấy ba bốn tân binh đang chụm đầu ngồi nói chuyện với nhau. Còn ít người, anh em sợ, không dám nằm một mình.
Tất cả anh em còn lại, gần bốn chục người, được Canh gom lại, tổ chức thành một đại đội: tham mưu, chính trị, hậu cần một trung đội; công binh, thông tin, trinh sát, vận tải, vệ binh một trung đội; tất cả tiểu đoàn 9 cũng gom lại một trung đội.
Nam, trung đội phó, bị thương nhẹ không chịu quay trở về, được Thêm và Canh bàn bạc với nhau, cử làm đại đội phó, cùng lo liệu công viêc đi đựòng. Đó là một chiên sĩ cũ, đã tham gia các chiến dịch cùng với trung đoàn từ Tây Nguyên, vào khu Sáu, đến miền Đông Nam Bộ. Khi được Thêm giao nhiệm vụ, Nam ngồị yên không nói một câu nào. Cho đến lúc ba người bàn bạc công việc, anh cùng im lặng.
Canh đi rồi, Nam đi một vòng từ đầu đến cuối đơn vị, điều chỉnh lại đội hình. Nhiều anh em đã yên chỗ, không muốn thay đổi. đều bị Nam đuổi đi hết. Anh em thắc mắc tại sao sắp đi rồi còn thay đổi chỗ ở làm gì thì anh không giải thích mà chỉ nói:
- Khi nào đi hãy hay, bây giờ còn ở đây thì còn phải điều chỉnh đội hình cho hợp lý.
Thêm về đến nơi, tìm gặp Nam và thấy anh đang ngồi trước cửa hầm cầm một cành cây xua muỗi, đập phành phạch vào hai bắp chân. Thêm hỏi:
-   Canh chưa về à?
Nam trả lồi:
-   “Trực thăng” vừa mới bắn hướng bờ sông.
Cả hai lại im lặng. Thêm nhìn đồng hồ: 12 giờ.
Nam cũng nhìn đồng hồ:
-   Có lẽ đêm nay không qua sông được nữa rồi!
-   Nếu không qua sông được, thì sáng mai mình phải lùi đội hình về phía sau.
-   Phía sau không còn chỗ nữa, tôi đã cho anh em giãn đội hình ra từ lúc chiều, nếu mai còn phải ở lại đây thì chỉ có cách ngụy trang thật kín, nằm im hai bên bờ rạch.
Im lặng một lúc khá lâu nữa, Nam lại mới hỏi:
-   Thủ trưởng định ở lại đi với chúng tôi à?
-   Mình gửi đoàn thương binh đi rồi!
-   Hay là bây giờ thủ trưởng ở “nhà”, tôi chạy ra bờ sông một chút xem sao?
Thêm Jạỉ nhìn đồng hồ:
-   Hãy thử chờ một chút nữa xem sao?
“Nếu thằng Canh có việc gì thì khó khăn thật đấy!”. ông Thêm nghĩ vậy và nhìn Nam. Nam trông có vẻ lực lưỡng, ù lỳ. Anh ta lại ngồi đập cái cành lá phành phạch vào bắp chân, giống như không có một chút lo ngại nào. Mà có lẽ thật vậy, mọi việc đối với Nam hình như chẳng có gì mà phải suy nghĩ. Cần qua sông ư? Thì đi! Cần ở lại đây thêm một ngày nữa ư? Thì giãn đội hình ra, đắp thêm công sự và ngụy trang cho kín vào! Mọi việc đều hết sức giản đơn, chẳng có gì phức tạp cả.

Từ một tuổi, Nam đã mồ côi cha. Mẹ Nam phải bán nhà để chạy thuốc cho chồng nhưng rồi bố Nam vẫn chết. Ông bác định đưa Nam về nuôi, nhưng mẹ Nam không chịu. Bà nói: “Tôi còn một đứa con, để tôi nuôi lấy”. Hai mẹ con về ở nhờ nhà ông cậu được mấy tháng thì gặp nạn đói nám 45. ở mãi nhà ông cậu không lấy gì ra đủ cho hai miệng ăn, bà mẹ bồng Nam đi hết làng này đến làng khác. Hồi đó mẹ Nam thường đến ở nhờ nhà một bà góa chồng, có năm đứa con còn nhỏ. Hai bà mẹ thường ngày đi mót hoặc đào củ từ sáng cho đến tôì mịt mới về. Cũng có lần mẹ Nam đi vào tận trong trại. Đi lên trại nhanh lắm cũng mất một buổi, bà phải gửi lại mấy củ khoai nhờ hàng xóm luộc dần cho con ăn. Hai ngày hoặc ba ngày sau, bà trở về với một rổ khoai rồi lại ra đi. Mẹ Nam chỉ có hai cái áo đều đã cũ: một cái dài, một cái ngắn. Ban ngày bà mặc áo ngắn đi làm, tôi vế bà mặc áo dài và cởi áo ngắn ra đắp cho con. Hai mẹ con đặt một cái chõng tre trông nhà bếp bà hàng xóm. Những ngày mẹ ở nhà, Nam ngủ trong bếp với mẹ. Những hôm bà đi trại không về. Nam lại lên ngủ với mấy đứa con bà hàng xóm. Cũng như mẹ Nam, bà hàng xóm rất ít ở nhà, thường khi hai bà mẹ đi rồi, mấy đứa trẻ nằm queo với nhau cả ngày. Chúng nó hái đọt khoai, bứt lá cây và cho vào mồm bất cứ cái gì có thể ăn tạmđược. có hôm nằm đói lả, mẹ Nam đi làm về, lay con không dậy. lại ngồi khóc.
... Những sự việc thật hệ trọng đối với cả cuộc đời của Nam sau này cùng xảy ra một cách thật giản dị. Qua nạn đói năm Ất Dậu ít lâu thì mẹ Nam lấy cái dải khăn sồi buộc lưng của bà cắt ra may cho Nam một cái áo. Dải thắt lưng sồi đó là thắt lưng cưới, kỷ niệm độc nhất của người chồng đã chết và cái áo đó cùng là cái áo đầu tiên mà Nam được mặc từ khi ông bố qua đời. Vậy rồi, đến một đêm, bà mẹ nằm cạnh, lấy Vạt áo dài của bà đắp lên người Nam, ôm thật chặt con vào lòng mà nói có vẻ rất vui:
-   Mai con về ở với con ông Dòn cho vui nhá!
-   Rứa mẹ ở mô?
-   Mẹ cũng về ở bên đó!
Ngày hôm sau, từ giã bà hàng xóm, mẹ Nam sắp xếp tất cả gia tài: bát đũa, nồi niêu, một cái kiềng sắt gỉ, môt cái thiếu rách vào trông một đôi thúng, quảy đi, dắt Nam về nhà ông Dòn. Mẹ Nam đi lấy chồng giống như người ta chuyển sang ở một cái nhà mới vậy thôi. Bà vẫn mặc cái áo ngắn như mọi ngày đi trại đào củ, mót khoai, chẳng có gì khác.
Ngày hôm đó, Nam chỉ thấy có một điều quan trọng. Ấy là việc ông cậu Nam, từ lâu Nam không gặp, nay đang ngồi nói chuyện với ông Dòn, người mà sau này, lâu lắm, Nam biết đó là bố dượng của mình. Hai người nói chuyện vớinhau rất lâu. Mẹ Nam đến, họ cũng không chào hỏi gì. Từ
đó, Nam gọi hai đứa con ông Dòn, một đứa bằng anh, một đứa bằng chị. ở nhà ông bố dượng được ba năm, thì ông tamua được con bò. Từ đó, suốt ngày Nam phơi nắng ngoàiđồng với lũ trẻ chăn trâu và bắt đầu tham gia vào công việctìm kiếm miếng ăn chung cho gia đình có năm miệng ăn ấy
Hàng ngày, mẹ và bố dượng vào rừng chặt lá nón vê mangđi chợ bán. Mẹ Nam đang có thai, trượt ngã, về bị sẩy vàmang bệnh. Bà nằm liệt giường suốt một năm như vậy.

Đến một buổi chiều, khi Nam đi chăn bò về, bà vẫy gọi anh Đến bên cạnh ứa nước mắt nhìn con một lúc rồi tắt thở. Hôm ấy, ông bố dượng đi vắng. Khi biết là mẹ đã chết, anh gục lên đầu giường, khóc nức nở mãi cho đến lúc hàng xóm đến kéo anh đưa đi...
Kỷ niệm quê hương của anh dồn lại ở một con người: Bà mẹ!

...
Nam lớn lên, tập đi rừng đi rú, kiếm tiền góp cho nhà bố dượng (Sau khi mẹ Nam chết, ông cưới một bà vợ khác và có thêm một lũ con nhỏ). Cuộc sống gia đình đã chật vật, tính ông bố dượng lại tham công tiếc việc, do vậy hai bố con thường có những bất hòa nho nhỏ với nhau.
Nam lúc đó đã tham gia công tác xã hội. Cứ mỗi lần về nhà. ông bố dượng lại phàn nàn:
. Sức thanh niên người ta làm hợp tác mỗi ngày được ba bốn chục điểm, còn mày thì một ngày được chín, mười điểm, lấy chi mà ăn?
Lúc đầu Nam im lặng không nói gì, nhưng đến một bữa, không chịu được nữa. anh nói:
. Công tác xã hội thì con không bỏ được đâu. cha thông cảm, từ nay con cố gắng nhịn ăn, nhịn mặc.
Ông già im lặng. Từ đó Nam không thấy bao giờ ông nhắc đến chuyện làm ăn với Namlnữa...
Đến năm 64. Nam đi bộ đội. Việc đi bộ đội của anh cũng thật nhẹ nhàng. Buổi chiều nhận được giấy báo, đêm ấy, anh lên trụ sở bàn giao công việc và sáng dậy ra đi. Ông bố dượng phải phàn nàn mãi với bà con vì dầu sao thì người ta cùng có thể hiểu lầm về ông troiíg cái sự việc ra đi thật là đột ngột này của thằng con riêng. Đối với Nam. thì chuyện đó chẳng có gì là quan trọng cả.
... Nam mang vào bộ đội cái tác phong ù lỳ. chậm chạp, không thắc mác. không suy bì. Trên giao việc gì. anh nhận việc đó. Đối với bạn bè, ít cải vã, đùa bỡn. Nhưng hãy coi Chừng những cơn nóng giận của anh. Tất cả mọi người quen với   những cơn nóng sôi sục đó, kể cả những cán bộ cấp trên của anh. Vào lính,vào công binh bốn năm, Nam vẫn là hạ sĩ.
Năm 66. trung đoàn cho anh đi học lớp quân chính anh từChối. Có lần đơn vị thiếu cán bộ, đại đội tạm thời giao anh phụ trách tiểu đội trưởng một thời gian, khi có số cán bộ ở trường về. người ta lại xếp anh xuống phụ trách tiểu đội phó như cũ. Đồng chí chính trị viên lo anh thắc mác, gọi lên cảm
thông, Anh nói:
-   Khi nào tôi có thắc mắc thì tôi gặp thủ trưởng tôi nói. Còn tôi không thắc mắc thì thủ trưởng gọi lên làm gì.
..Sau đợt một, đơn vị lại xuống đường, đại đội giao cho anh ở lại gom các chiên sĩ đang ở thu dung và bệnh viện đi theo sau. buổi chiều, sau trận chiến đấu anh tập hợp anh em còn lại. chôn cất tử sĩ, thu nhặt súng đạn, lên báo cáo rất rõ ràng và chính xác quân số, vũ khí. trang bị, thương vong.
Trước khi Thêm đến, Nam nghĩ: Có thể Canh và Thắng Sẽ không về nữa, Nam thì mù tịt không biết gì về đường sá
lên xuống ở đây.
Nam hỏi ông Thêm:
•   Thủ trưỏng có biết đường đi xuống dưới đó không?
■   Mình nhớ từng đoạn một.
-   Tôi cũng vậy. Nhưng tôi nghĩ, nếu không bắt được liên lạc với phân khu thì ta cứ cắt hướng qua Bình Mỹ.
Trông lúc hai người đang nói chuyện thì Thắng về. Anh vừa đi vừa thở hổn hển:
•   Anh Nam phải không?
•   Thắng đó à? Sao lại về?
•   Anh Canh sang sông, sau đó máy bay bắn. Em chờ
không thây anh ấy về.
-   Có phải Canh bắn máy bay không?
loạt AK là em bắn..
có trúng không. Bắn xong rồi em chạy băng qua vạt sình,còn chiếc trực thăng cũng bay đi mất. Em về ngồi chỗ nga ba anh Canh hẹn. Chờ mãi không thấy gì, đáng lẽ phải sang sông nhưng em không biết bơi.
Thắng nói xong nóng bừng hai má. Anh không kể chuyện anh bỏ chạy sau khi vứt cái mũ cứng xuống bên cạnh đám bông băng trên bờ sông.
- Đi! Cậu lại đi ra với mình một lần nữa! Mình không biết anh Canh anh ấy xuống sông ở khoảng nào. Có mệt lắm không?
. Không. Em đi được! - Thắng thấy yên tâm vì có Nam cùng đi. nói liến thoắng - Em chắc anh Canh bị thương nằm bên ấy không bơi về được.
Hai người lại ra đi.
Phía tây - nam, những tảng mây đen ùn lên ở chân trời. Về khuya, gió từ bờ' sông thổi lên, mang theo hơi nước phù sa mát rượi.

...
Thắng nói xong nóng bừng hai má. Anh không kể chuyện anh bỏ chạy sau khi vứt cái mũ cứng xuống bên cạnh đám bông băng trên bờ sông.
- Đi! Cậu lại đi ra với mình một lần nữa! Mình không biết anh Canh anh ấy xuống sông ở khoảng nào. Có mệt lắm không?
. Không. Em đi được! - Thắng thấy yên tâm vì có Nam cùng đi. nói liến thoắng - Em chắc anh Canh bị thương nằm bên ấy không bơi về được.
Hai người lại ra đi.
Phía tây - nam, những tảng mây đen ùn lên ở chân trời. Về khuya, gió từ bờ' sông thổi lên, mang theo hơi nước phù sa mát rượi.
Canh vừa sang sông- lên đến bờ thì nghe tiếng máy bay trực thăng. Những lùm cây thấp ngang bụng bị bắn xơ xác. Bờ sông bên này cũng vừa mới bị oanh tạc. Anh đang men theo bãi sình để tìm bên thì chiếc máy bay trực thăng bay đến. Nó lượn lại. Canh đã ngồi khuất dưới một cành cây từ trên bờ sông xoã ra và theo dõi. Nó lượn lại vòng thứ hai. Tiếng đạn đi chiu chiu nghi rất gần nhưng anh vẫn không nghĩ ràng nó lại có thể trông thấy mình được. Có một cụm bèo táy trôi lềnh bềnh trên sông giạt về phía anh. Đến vòng thứ ba thì Canh hiểu ra. Nó bắn vào cụm bèo. Có lẽ có người. Anh chiên sĩ nào đây thật,là gan lỳ, nhưng hỏng mất rồi, bờ

sông còn xa quá. Chiếc máy bay trực thăng vừa đi qua anh ta tách ra khỏi cụm bèo và ráng sức bơi vào bờ. Nó lượn lại vòng thứ tư. Cùng một lúc với tiếng đại liên từ trên MÁY bay bẮn xuống, Canh nghe tiếng súng AK từ bờ sông bên bắn lên mà anh biết ngay là tiêng súng của Thắng.Anh chiến sĩ chới với như sắp chìm. Không còn kịp suy tính gì nữa, Canh nhoài người, sải tay bơi ra. Là thanh niên miền biển, quen với sông nước, nên chỉ cần ba sải tay, Canh đã nắm gọn anh chiến sĩ trong tay mình. Anh ta đã bị thương máu và nước nhỏ xuống ướt đâm hai cánh, tay của Canh. Đặt anh chiến sĩ lên bờ, Canh xé áo lót, băng lại vết thương. Anh chiến sĩ run lên cầm cập, hai hàm răng va vào nhau, hỏi lí nhí không rõ tiếng:
-   Đồng chí... ở... đâu?...
-   Trung đoàn Mười Sáu!
Anh ta lắc lắc cái đầu trông bóng tối:
-   Đừng... đến... phân khu...
Anh ta chỉ nói được vậy rồi hai hàm răng dính chặt vào nhau, và toàn thân run lên bần bật. Canh ngồi lặng đi, chờ một lúc, rồi bỗng hoảng hốt lục tìm cái đèn pin được bọc kỹ trông túi ni lông treo ở thắt lưng, soi vào mặt anh ta. Anh chiến sĩ đã hy sinh. Hình như Canh đã gặp cậu chiến sĩ này một lần ở đâu đó. nhưng không còn bụng dạ nào mà nhớ ra được nữa. Anh đưa tay vuốt cho đôi mắt nhắm lại, rồi xốc cái xác chết lên vai và nói với nó như nói với một ngưòi đang sống;
-   Mình sẽ đưa cậu về bên kia sông, cậu chịu khó vậy ở đây không có lấy một miếng sắt nào mà đào huyệt.
Trở vê với một người chết trên vai, chẳng có tin tức gì trung đoàn cả, nghĩ mà nẫu cả ruột. Canh đi dọc bờ sông' ngược lên phía trên dòng nước chừng năm trăm mét thì ôm thi hài anh chiến sĩ đặt lên bụng mình và thả trôi về bên kia

Bờ. Đêm nay không sang sông được. Ngày ma.. lại một ngày mai nữa… Canh chỉ nghĩ có vậy và cũng chưa biết rồi ngày mai sẽ làm gì đây.. Anh chỉ thích sống chết lao vào một cuộc chiến đấu dầu cho có ác liệt đến đâu đi nữa, Anh cũng chỉ thích việc gì nói xong là làm, và làm xong là anh có thể quên luôn. Còn bây giờ,mọi việc đối với anh sao rắc rối quá! Ngày mai sẽ hay.. anh lại nghĩ vậy và quên đi mọi đi mọi việc, ôm chật cái xác chết trên bụng, đạp chân lái về phía bên kia bờ...

-   Từ mười tuổi, Canh đã được ông ngoại tập cho đi biển. Ra khơi, ông cụ ôm anh vứt xuống nước, mặc cho anh vùng vẫy, sặc sụa, uống nước chán chê rồi ông mới vớt lên. ông làm như thế mãi cho đến khi thả xuống nước anh không chìm nẵa mới thôi. Ông ngoại Canh là một ông già đánh cá giỏi nổi tiếng cả một vùng. Sáu mươi tuổi, đi ra biển, ông vẫn giữ lái. Ông biết nhìn ráng trời, biết nhìn đốm mây. biết nghe ngọn gió chuyển hướng cho những cơn giông, thuộc rạch, thuộc luồng, nhìn những ngôi sao, những ngọn đảo mà định hướng đi không bao giờ chệch. Đó là một ông già quyết đoán và đầy nghị lực. Đối với việc dạy nghề cho con cháu, ông thưòng nói và làm theo cách “cứ vứt nó xuống nước, tự khắc nó biết bơi”.
Quê Canh ở Lý Hòa, gần cảng sông Gianh. Dạo ấy đang giữa mùa nghỉ hè... cảng sông Gianh rất vui. Trên bãi cát có một cái doanh trại hải quân rất lớn. Trông doanh trại có khẩu đại bác 203 li. Buổi chiều nào đi biển về, Canh cũng ghé vào xem bộ đội luyện tập. Bà con ngư dân về đến đó, neo thuyền lại, vứt cá từ trong khoang sang tàu cho các anh hải quân.
Một hôm, cũng vào buổi chiều. Canh đang căng buồm cho thuyền chạy băng băng vào bờ thì thấy hai chiếc phản lực bay vào. Mọi người reo lên:

-   Máy bay ta!
Vừa lúc đó, súng từ cảng sông Gianh bắn lên. Và sau đuôi chiếc tuần la dựng lên một cột khói bạc trắng.
-   Chúng nó bỏ bom!
Những chiếc tuần la từ trông cảng rẽ nước phóng ra chạy vừa bắn. Canh chạy về đến nhà thì dân quân đã ra hầm bắn máy bay. Đạn phòng không từ trận địa bắn lên và đạn 20 li từ trên máy bay bắn xuống không còn biết từ hướng nào, mảnh văng xuống chém sàn sạt vào những cành cây và rơi xuống trước sân. sau vườn. Có người chạy xuống hầm nhưng cùng có người chạy ra đường xem bộ đội hai quân đánh nhau với tàu chiến và máy bay Mỹ. Vừa lúc đó, Canh thấy ông cậu xách trung liên chạy ra cầu Lý Hòa. Trông thấy anh, ông quẳng thùng đạn xuống trước mặt và nói như gào lên:
-   Xách thùng đạn theo tau, mau lên!
Ông vừa nói vừa chạy. Ra đến trận địa, ông giá súng bắn ngay. Vừa được một loạt thì Canh giằng lấy súng. Đạn cao xạ từ dưới biển, từ trên doanh trại hải quân, đạn đại liên, trung liên từ các trận địa phòng không của dân quán tự vệ bắn lên đầy trời. Canh vừa bắn được một loạt thì bỗng nghe ; tiếng reo:
-   Cháy rồi
Một chiếc phản lực cháy rực như bó đuốc lao từ phía cảng xuống, bay vòng ra biển. Chiêng trống trông làng nổ lên ầm ầm...
Từ các trận địa, ngưòi ta nhảy lên vỗ tay reo hò. Ai cũng nghĩ rằng chính loạt đạn mình đã bắn cháy chiếc máy bay. Hồi ấy Canh cũng có ý nghĩ như vậy. Mãi đến một giờ sau. từ trên xã đội mới báo về là đơn vị hải quân đã bắn rơi một chiếc máy bay ở ngoài khơi, cách đất liền 30 ki-lô-mét.

Buổi chiều1 hai chiếc sà lan cặp một chiếc tuần la về. Đuôi tàu bị thủng một miếng bằng cái mũ. Trên Làu, có anh hải quân quấn một cái băng trắng trước trán che gần lấp cả đôi mắt. Người ta bảo chính chiếc tàu đó đã đánh nhau với tàu chiến Mỹ ở ngoài biển. Thuyền đánh cá trên cảng sông Gianh bị bắn chìm, bắn vỡ lung tung.
ở đây, cứ chiêu về, thuyền đậu san sát, cột buồm nối đuôi nhau kéo dài một dãy. Từ hôm đó, tàu và thuyền tản đi bến cảng vắng tanh váng ngát. Nhưng tốì đến nhân dân lại chèo thuyền ra cảng. Tự vệ thì hầu như suốt ngày trực ở trận địa.
Phóng viên nhiêp ảnh, nhà báo, cac đoàn quay phim đi về làm việc tấp nập. ô tô bắt đầu cắm những cành lá xanh um chạy trên mặt đường. Các o tự vệ đua nhau đi hái lá bàng về nhuộm những tấm vải màn làm vải ngụy trang để ra trực chiến ngoài trận địa. Các thủy thủ ra biển đều mang theo súng để sẵn sàng bắn máy bay.
ở đâu, đi đâu, người ta cũng nói chuyện đánh Mỹ. Lớp thanh niên như Canh bị cuốn hút vào cái không khí hừng hực của cuộc chiến đấu mới đó, suốt ngày chạy nhảy, ca hát. Bao nhiêu là công việc đầy lý thú và hấp dẫn: đi lấp hô bom, đi kéo pháo cho các anh bộ đội. đi đào trận địa trực chiến cho cácc đơn vị phòng không. Bao nhiêu điều mới lạ đây khêu gợi mà họ chưa từng biết bao giờ: xác một cái máy bay, sức công phá của một trái bom, những chiếc xe bọc thép vừa chạy vừa bắn. di chuyển theo bảo vệ mục tiêu trên những quãng đưòng bị địch đánh phá. Bộ đội công binh mang những khoang thuyền từ đấu đến ghép lại thành một cái cầu trên sông. Ban ngày họ cất đi, ban đêm họ lại nối vào. Tối đến, xe và người nườm nượp qua phà, qua cầu. Đèn trên bến cảng sáng rực.
Nhưng ngày đó, Canh chỉ có mặt ở nhà vào những bữa ăn. Nếu không ở trận địa phòng không của dân quân tự Vệ thì anh cũng ở ngoài bờ sông. Anh đến tận nơi, lấy tay sờ những vết đạn trên vỏ bọc của những chiếc tuần la, trèo lên mâm pháo của các anh bộ đội hải quân trên tàu.

...
Đánh Mỹ! Hai tiếng ấy đến với anh lần đầu thật mới thật lạ lùng! Nói đến đánh Mỹ, anh không hề thây gợn lên một sự sợ hãi nào. Và chính Canh đã được nhìn thấy bộ đội và dân quân ta đánh máy bay Mỹ. Một chiếc phan lực đang bốc cháy như một ngọn đuốc, xé gió lao ra ngoai biển Anh nhớ mãi hình ảnh đó.
Cơn mưa đầu mùa đổ nước xuống ào ào. Trời tối đen, chẳng còn trông thấy gì ngoài ánh chớp. Tiếng sét gầm lên như tiếng đại bác. Bộ đội dựa lưng vào nhau, choàng ni lông quanh người và ngồi lên đôi dép cao su mà ngủ. Những cái hầm ếch dọc bờ rạch ngậm nước. Nước chảy xối xả dưới chỗ ngồi của họ. Những giọt mưa quất vào mặt, tạt vào tấm vải mưa nghe lộp bộp. Gió từ bờ sông, từ cánh đồng trống mênh mông ào ào lướt tới, hết đợt này lại sang đợt khác...
Mùa mưa! Những chiến sĩ cũ từng quen thuộc với chiến trường hiểu rất rõ mùa mưa. Họ nghĩ ngay đến những cái hầm dềnh nước, nghĩ đến những cuộc hành quân liên miên không có chỗ đặt ba lô để nghỉ, nghĩ đến những đêm choàng áo mưa ngồi đợi sáng, nghĩ đến những con sông trắng bạc hai bờ... Các chiến sĩ trinh sát nghĩ ngay đến một đêm tiềm nhập, những con đường đi qua không dễ gì xóa được dấu vết... Những anh nuôi thì nghĩ ngay đến bữa cơm săp phai nấu buổi sáng, làm sao tìm được những cành củi khô giữa cánh đồng sình lầy này, làm sao nhóm một cái bếp mà không được có khói... Các chiến sĩ quân y thì lo không đàm bảo vô trùng được cho những thương binh từ mặt trận về. Các chiến sì công binh thì lo những vết chân để lại nhoe

nhoét trên bến đò sẽ làm mục tiêu cho    những   chiếc   “đầm già”” theo dõi . Các chiến sĩ hậu cần thì làm sao vận chuyển gạo muối,đạn dược . Ở một vùng sâu và đầy kinh rạch như ở dày. thật khó mà có thê tưởng tượng được mùa mưa sẽ đến như thế nào đôì với họ...
Chính giữa lúc cơn mưa đổ xối xả như vậy thì ông Thêm cùng với Thắng và Nam đang ngồi trước thi hài anh chiến sĨ mà Canh mới đưa về. Cái thi hài đó được đặt trên một tấm ni lông để giữa mưa, trước mặt ba người. Thỉnh thoảng ánh chớp loé lên trông giống như một người đang ngủ. Họ đã buôc tay buộc chân cho anh, định liệm anh trong tấm ni lông đó, nhưng nước mưa cứ tràn vào không sao làm được. Họ
đành ngồi chờ cho mưa tạnh.
Cơn mưa vẫn kéo dài. Sấm chớp ầm ầm. Họ phải gào lên để nói chuyện vói nhau. Lúc đầu ông Thêm còn kéo ni lông che đầu nhưng dần dần nước theo múi ni lông chảy vào ngưc vào cổ, không giữ được nữa, ông hất tấm vải che mưa ra sau lưng, rồi hất luôn xuống đất... Ông nhìn vào khoảng không trước mặt, nơi có cái thi hài để đó. Thỉnh thoảng, qua ánh chớp- ông lại trông thấy khuôn mặt ướt đầm nước mưa cua anh chiến sĩ. Những mớ tóc rủ xuống trên trán, hai cái hốc măt lõm sâu xuống, nếu không nhìn cái dây buộc ở cổ tay thì người ta tưởng như anh đang chắp hai tay trên bụng và nằm nghỉ một cách bình thản sau trận chiên đấu mệt nhọc...
Anh chiến sĩ đó là ai? Ở đơn vị nào? Tên anh là gì? Điều này ông Thêm sẽ phải hỏi cho ra. Một người anh hùng! Nếu có thể làm được, ông còn phải ghi hết quê quán của anh, và đến ngày chiến thắng, ông sẽ về tận nơi anh đã ra đi mà kể lại những chiến công này. Trưỏc đây, ông luôn luôn có những cuốn sổ trong túi để sẵn sàng ghi ngay những điều cần thiết đó, nhưng từ ngày xuống vùng ven này, việc đó

không còn có thể làm được nữa. Ông phải nhớ. Tất cả, nhờ cái đầu. Ông sẽ lấy gương của người chiến sĩ vô danh này động viên bộ đội vượt mọi khó khăn.
Phải đưa bộ đội đến chỗ bộ tư lệnh tiền phương phân khu, ban chỉ huy hành quân quyêt định như vậy, vì họ chắc chín mươi phần trăm anh chiến sĩ kia là người liên lạc với bộ phận phía sau. Họ phải đi gấp vì hai lẽ. Một là họ đến chậm, có thể trung đoàn lại đi mất. Hai là, theo như mệnh lệnh họ nhận từ ở nhà thì bất cứ bằng giá nào cũng phải dưa được bộ đội xuống sớm nhất để kịp làm nhiệm vụ...
Hạt mưa đứng lại và gió lặng đi. Ông Thêm nhìn đồng hồ: Đã ba giờ sáng. Có lẽ Canh đã chuẩn bị cho bộ đội ra bến. Theo kế hoạch, năm giờ bộ đội có mặt ở bờ sông, và lợi dụng lúc trời mù, máy bay không hoạt động được, đơn vị sẽ chia ra từng tỏ nhỏ dìu nhau qua sông. Sang bên kia bờ. chỉ cần đi năm trăm mét nữa là có chỗ trú tạm. Như thế họ sẽ đi nhanh hơn lên được một ngày. Ông Thêm bấm đèn pin vào khoảng không. Hạt mưa đã nhỏ đi như những sợi chỉ xuyên qua vùng ánh sáng. Ông giũ tấm ni lông, dứng dậy:
-   Chúng ta chuẩn bị đi thôi!
Nam đỡ cái xác anh chiến sĩ lên. Thắng cầm tấm ni lông dốc cho hết nước mưa. Khi Thắng đặt anh ta xuống, ông Thêm lấy tay vuốt ngược mớ tóc xòa xuống trưốc trán cho anh, xong lấy khăn lau khô những hạt mưa trên mặt. Và họ liệm anh vào tấm ni lông rồi khiêng đi...
Nam và Thắng đào xong huyệt thì trời đã gần sáng . Nước ngập lên ngang miệng huyệt. Đất ở đây, đâu cũng nhu I vậy, cứ đào xuông hai nhát xẻng là gặp nước, ông Thêm nói 1 rất khẽ:
•   Thắng đi chặt cho bốn cái cọc...

... Một lúc sau thì họ đóng xong bốn cái cọc chéo nhau lên phía trên mình cái thi hài, giữ cho nó khỏi nổi lên để lấp đất lại. Khi đất đã lấp cái thi hài chìm xuống, họ mới nhẹ tay rút những cái cọc lên. Đến lúc này, không cầm lòng được nữa ông Thêm bỗng ngồi thụp xuống bên miệng huyệt và khóc nức nở. Ông nhìn xuống dưới lòng đất, nói với người đã chết:
. ở đây không còn có thể làm cách nào khác, đồng chí thông cảm mà thứ lỗi cho chúng tôi...
Ba người đắp vừa xông ngôi mộ thì bộ đội hành quân đến Ổng Thêm cho dừng lại và gọi cán bộ tiểu đội lên. Họ đứng chung quanh ngôi mộ mói đắp để hội ý. Con đường không còn cách nào khác không đi qua đây. Ngôi mộ cũng không còn chỗ nào khác nếu không chọn chỗ này. Bộ đội phải đi qua ngôi mộ như một điều bắt buộc. Là một cán bộ chinh trị lâu năm, ông Thêm rất quan tâm đên tâm lý chiến si. phải chú ý đến từng chi tiết nhỏ trong lãnh đạo...
Khi các cán bộ đã tập trung đầy đủ ông Thêm chỉ ngôi mộ và nói:
-   Đây là đồng chí liên lạc của trung đoàn phái sang đón ta. Đêm qua đồng chí ấy bơi qua sông và bị máy bay băn. Trước khi hy sinh, đồng chí đó đã gặp được đông chí Canh, bảo lại địa điểm cho chúng ta biêt. Đồng chí đó đã hy sinh một cách anh dũng. Để tưởng nhớ công lao và vĩnh biệt người đã mất, để nghị tất cả các đồng chí qua đây hãy cất mũ...
Ồng phổ biến kế hoạch hành quân xong khoát tay:
-   Thôi, các đồng chí về nhanh đi, cô gắng đảm bảo sang sông thật an toàn. Sang sông rồi sẽ có rất nhiều khó khăn đó, cần nói trước cho anh em biết.
Tất cả cán bộ, kể cả Nam và Canh đi rồi, ông Thêm vẫn đứng đó. Ông đứng mãi cho đến lúc đoàn Quân đi qua. Tất

cả mọi người cúi đầu xuống. Cơn mưa tạnh
rồi nhưng trời vẫn âm u. Áo quần của bộ đội vẫn còn ngấm nước và đính đầy sình lầy. Họ cầm sẵn những tấm ni lông cũng ướt lép nhép ở tay để chuẩn bị qua sông.
. Mặt mùi người nào cũng hốc hác. Ngày hôm qua họ chỉ ăn gạo rang và uống nước là. Ngày hôm nay, có thể họ vẫn còn phải ăn gạo rang và uống nước lã nữa... Đến Bình Mỹ, họ có còn gặp ai đó không, hay là rồi sẽ đi nữa. Quãng đường này ông Thêm đã đi qua một lần. Sau đợt một, đơn vị rút về phía sau để củng cố và bổ sung quân. Đến đây, một đêm họ gặp địch năm lần. Cuối cùng họ phải nghỉ lại ngay trên một bãi sình vì không đến được chỗ trú quân như trong kế hoạch đã dự định... Con đường hành quân của mình, chúng nó đã biết rất rõ. Sẽ còn nhiều những trận bom, trận pháo như trận vừa rồi. Ông Thêm bỗng cảm thấy lo lắng khi nhìn vẻ mặt trầm ngâm của những chiến sĩ mới. Cách đây mấy hôm, ở trên cứ, ông còn nghe họ la hét, nô đùa suốt ngày, vậy mà hôm nay trông mặt người nào cũng nghiêm trang như bộ mặt một ông cụ non vậy...
ông đang suy nghĩ miên man thì Thắng ở đấu từ dưới chạy lên. Cậu ta nắm tay ông:
-   Đơn vị sắp qua hết rồi, đi thôi thủ trưỏng!
Nói vậy rồi Thắng đứng lại chờ ông. Ồng bỗng thấy cậu ta cười. Một cái cười thật thoải mái.

Chương ba
Ngày thứ nhất, địch không vào Gò Sao!
   Chiều ngày thứ hai, địch chốt lại ở Vườn Cam.
Tham mưu trường tiểu đoán về cầu SẮt báo cáo tình hình.
Cuộc hội ý tối hôm đó, ngoài ban chỉ huy tiểu đoàn, còn thấy có ông Ba Kiên và phó chính ủy phân khu. Họ đã ngồi trước tấm bản đồ từ bao giờ và đang trao đổi ý kiến với nhau về phương án tác chiến. Mạn, tham mưu trưởng tiểu đoàn bước vào.
Thực ra hiệu cho anh ngồi xuống và tiếp tục nói:
- Theo tôi, chúng ta không nên tập kích bằng bộ binh vào khu vực này vì địa hình rất bất lợi, quân số chúng ta hiện nay không còn bao nhiêu...
Phó chính uỷ:
-   Hôm nay nó đã chốt lại ở Vườn Cam, chỉ cách chỗ đóng quân của ta bảy, tám trăm mét. Nếu ta không chủ động tập kích thì trước sau nó cũng vào được Gò Sao. Mà nó đã chiếm Gò Sao thì trước sau nó cũng đánh cầu sắt.
-   Cứ tình hình này thì nhất định trước sau nó cũng vào được bất cứ chỗ nào ở đây.
Phó chính ủy xẵng giọng:
-   Điểu đó tôi đồng ý, nhưng tôi muốn nói là ta phải kéo dài tình thế này càng lâu bao nhiêu càng tốt.
•   Cũng chính vì muốn kéo dàí tình thế này cho nên tôi để nghị không nên tập kích bằng bộ binh.
Ông Ba Kiên:

-   Vậy theo ý kiến của đống chí thì nên thế nào?
-   Mình cứ ở lại Gò Sao chùng nào bị đánh bật ra thì thôi.
Im lặng.
Thực nhìn phó chính ủy Hàn. Anh biết ông đang cố gắng bình tĩnh để tìm cách thuyết phục anh, vì có thể ông vẫn cho là anh dao động, trong tình hình này cán bộ rất dễ co thủ hữu khuynh, chính phó chính ủy Hàn mới nói với anh như vậy buổi sáng nay.
Sau khi đã trấn tĩnh được, phó chính ủy nói, giọng nói nhẹ nhưng rất rành rọt:
-   Dầu sao thì chúng ta cũng không thể khoanh tay ngồi chờ chúng nó đến đánh mình, các đồng chí nghĩ thế nào?
Ông vừa nói vừa liếc nhìn ông Ba Kiên và chính trị viên phó Thận như để tranh thủ sự đồng tình.
Thực:
•   Tôi cũng đồng ý như vậy và tôi đề nghị một phương án khác.
ông Ba Kiên:
-   Đồng chí cứ nói đi!
-   Tối nay dùng hai khẩu cối và mười tám quả đạn kích vào Vườn Cam.
Phó chính uỷ:
-   Đạn cối đồng chí còn bao nhiêu quả?
•   Còn ba lần như thế!
-    Tôi chỉ sợ phí đạn mà không kết quả gì. ở ngoài mà kích cối thì tất nhiên là an toàn hơn rồi! - Phó chính ủy nhếch mép cười nhìn Thực, rồi lại quay sang ông Ba Kiên.
Thực: Không! Chúng ta không kích lung tung. Trưóc hết phải

Cho vài đồng chí sang đó quấy rôì, rồi rút. Sau hãy chỉnh cối bắn vào những điểm đã được phái hiện.
Ông Ba Kiên:
Tôi thấy phương án đó có thể thực hiện được, nhưng còn người đi? Ông vừa nói vừa nhìn thẳng vào đôi mắt cau có của Thực.
ông bỗng nghĩ đến những anh em trinh sát đã ra đi. ông biết rằng trong những lúc khó khăn như thế này, trước hết hãy chỉ nên đề ra yêu cầu nhiệm vụ cho cấp dưới và để tự họ suy nghĩ giải quyết theo cách của họ. Cuối cùng, ông mới dùng đến mệnh lệnh.
. Kiếm cho ra người thì cũng khó, nhưng tôi nghĩ cũng có thể giải quyết được.
Phó chính ủy im lặng. Như thê là ông đã rút lui ý kiến của ông. Lúc đầu ông nghĩ rằng Thực đưa ra phương án pháo kích là một cách khôn khéo để tránh sự ác liệt, nhưng sau đó hiểu ra thì ông hầu như nhất trí hoàn toàn với tiểu đoàn trưởng, không có ý kiến gì nữa.
Ông Ba Kiên cũng im lặng, nhưng ông còn suy nghĩ. Giữa lúc đó thì ông bỗng bắt gặp cái nhìn của tham mưu trưởng Mạn. Hăy để chuyện đó lại ít phút đã. Ông nghĩ vậy và nói:
-    Thôi, bây giờ ta hãy nghe đồng chí Mạn báo cáo tình hình xem sao đã...

..
Ngày hôm đó, khác với ngày hôm trước, mãi đến ba giờ chiều mới có một đại đội từ Xóm Mới sang. Đến Vườn Cam thì bọn đó dừng lại. Anh em nằm ở bộ tiêu chờ đợi
căng thẳng.
Ba giờ rưỡi...
Bốn giờ... Năm giờ... Chúng nó không tiến lên mà cũng không rút. Đến năm giờ mười lăm thì nghe tiếng chúng nó chặt cây và la hét. Sáu giờ, hai chiếc “trực thăng” hạ - xuống rồi lại bay đi. Một lúc sau thì nghe có tiếng chí chóe của mấy con gái điếm.
Tham mưu trưỏng họp anh em lại và nhận định tình hình. Rõ ràng là chúng nó gây căng thẳng để bức mình rút. Cho đến tối mịt, các bộ tiêu vẫn không dám bỏ về. Tổ bộ tiêu ngoài cùng bố trí ngay trên con đường đi vào Vườn Giâu, dọc theo một con mương, cách xa khu vực trung tâm của căn cứ năm, sáu trăm mét. Thường ngày, sau khi đánh địch một thời gian, tổ chiến đấu này men theo bờ rạch rút vào công sự thứ hai sau một cái cầu gỗ ở mí Vườn Giâu. Như thế, ta có đủ điều kiện để kéo dài cuộc chiến đấu cho đến lúc mặt trời lặn. Nay chúng nó chốt lại ở Vưòn Cam, đối diện với ta, cách nhau chùng năm trăm mét, qua một con rạch. Nếu chúng nó chốt mãi đấy, thì một khi ta đã rút khỏi bộ tiêu này, ta không còn hy vọng gì trở lại nữa. Cứ từng bước như vậy, nó sẽ lấn mãi vào khu vực trung tâm. Hai ba ý kiến khác nhau. Người thì đề nghị rút, người thì đề nghị đánh cho nó một trận rồi ra sao thì ra. Lại có ý kiến không đánh cũng chí không rút, nó gây cho mình căng thẳng thì mình cũng gây cho nó căng thẳng, cứ bám lấy bộ tiêu cả đêm lẫn ngày. Có điều như vậy thì phải xin thêm người của tiểu đoàn. Việc này thì chắc là khó khăn lắm.
Bảy giờ tối, trước khi về tiểu đoàn báo cáo tình hình, Mạn vượt qua con đường ngang trước mặt công sự bộ tiêu rồi men theo con đường dọc độc nhất chạy từ Vưòn Giâu sang phía Vườn Cam, định đột nhập khu vực này nắm xem tình hình địch thực hư như thế nào. Vừa đến bò rạch, anh đạp phải pháo sáng. May sao các chiến sĩ ở công sự bộ tiêu     kịp thời nổ luôn mấy loạt AK, nên bọn chúng nó chỉ ngồi trong hầm bắn M79 và gọi cối từ phía sau căn tới. Không thể

Trờ về theo đường cũ được nữa, Mạn phải bò dọc theo bờ rạch đến bốn năm trăm mét rồi vòng lối khác về Vưòn Giàu.
Hướng mà bọn địch chú ý hơn là hướng bên phải, phía có con đường độc đạo đi thẳng đến công sự bộ tiêu của ta. Mạn nghĩ như vậy. Anh bò lên bàn đồ, lấy móng tay gạch gạch những chỗ mà theo anh đoán, địch có thể bố trí lực lượng chính của nó.
Mạn vừa báo cáo xong thì ông Ba Kiên gấp bản đồ lại, hỏi:
-   Ý kiến anh em bên ấy thế nào?
-   Cũng có ý kiến bàn nên tập kích.
•   Tập kích bằng cách nào?
-   Anh em mới nói vậy thôi, nhưng tôi cũng nghĩ như anh Thực, mình chỉ nên dùng ít người để quấy rốì, không nên đưa lực lượng lớn.
•   ít là bao nhiêu?
•   Nhiều lắm là ba người.
-   Nếu như trung đoàn giao nhiệm vụ này cho cấc đồng chí bên đó làm thì liệu có được không?
Mạn quay lại nhìn Thực như để thăm dò, rồi nói.
•   Tôi nghi là được.
•   Sao lại nghĩ là được?
Mạn cười:
•   Vì điều này tôi cũng chưa nói gì với anh em bên đó.
Như vậy sao lại nói nghĩ là được?
-   Bên đó có đồng chí Sâm và đồng chí Vang là hai đồng chí đã nêu ra ý kiến nên tập kích. Chắc là các đồng chí đó sẵn sàng nhận nhiệm vụ này nếu trên giao. Vả lại, nếu hai đồng chí đó không thật quyết tâm lắm, thì tôi đi một mình cũng được kia mà!

ông Ba Kiên:
-   Đồng chí về ngay đi và chuẩn bị cho hai người sang tập kích và khu vực Vườn Cam. Phải đãm bảo ngưòi đi có quyết tâm cao. Trường hợp cùng bất đắc dĩ mới đến lượt đồng chí.
Yêu cầu của trận tập kích là phải phát hiện cho được hỏa điểm và khu vực tập trung của địch, xong đó rút lui an toàn. Tiểu đoàn sẽ giá sẵn cối để bắn. Chúng tôi sẽ cho mắc
sẵn máy điện thoại ở hầm bộ tiêu và về đến đó đồng chí có thể gọi ngay mục tiêu cho cối bắn. Còn gì nữa không?
-   Báo cáo thủ trường, tôi muốn hỏi nhiệm vụ ngày mai?
-   Động viên anh em tiếp tục bám trụ.
Ông Ba Kiên toan nói thêm mấy câu nữa, vì ông biết rằng anh em ở lại Gò Sao như thế là đã quá thời hạn yêu cầu của trung đoàn, nhưng vì vội quá, ông chỉ gọi với theo:
-   Tốì mai tôi sẽ xuống.
Sau khi Mạn đi rồi, ông Ba Kiên và phó chính ủy phân khu cũng trở về bưng Voi Nhỏ. Mấy hôm nay, thầy trò ông ta vẫn ở lại đó và ông chợt nghĩ ra ràng ông có thể ở với một trung đoàn như thế này còn có ích hơn là ở cái tiền phương của phân khu bên Bình Mỹ. Bên đó, tụi Mỹ vẫn còn tiêp tục càn quét. Số cán bộ của bộ phận tiền phương phân khu chạy lạc mỗi nơi một ít, còn lại một nửa tiểu đội vệ binh hôm sau vượt sông qua móc được phó chính uỷ. Ồng liền giao cho họ nhiệm vụ ra bám địch bờ sông và móc ráp những cán bộ chạy lạc và tiểu đoàn 9 hiện đang hành quân xuống.
-   Anh Ba này, mai anh định sang bên Gò Sao đấy à?
-   Tui định rứa đó, nhưng chừ đến mai còn nhiều chuyện thay đổi, biết mô mà nói.
-   Ngày mai nếu anh đi, anh gọi tôi cùng đi với... Tình hình này thì chưa dễ gì mà thằng địch đã vào được Gò Sao đâu.
•   Tui lại nghĩ khác.

..
Hôm trước mình cũng nghĩ là giỏi lắm mình giữ được Gò Sao trong vài ngày. Vậy mà hôm nay...
ông Ba Kiên im lặng. Ông vẫn chưa hiểu tại sao thằng địch lại không dùng lực lượng lớn để đánh chiếm luôn Gò Sao, một điều mà theo ông, chúng nó có khả năng làm được. Việc nó chốt lại ở Vườn Cam giống như có một sự thăm dò chuẩn bị nào dó. Nó đang tung ra cái tin tiêu diệt trung đoàn Mười Sáu.
-   Anh Tám à, anh đã móc được bộ phận điện đãi chưa?
-    Sợ nó bị trong vòng vây mất!
-   Hình như ta đã rút ra khỏi Sài Gòn rồi thì phải?
-   Không thấy thông báo chiến sự ở khu vực Chợ Lớn và cầu Chữ Y nữa.
Hai người về đến nhà má Hai ở bưng Voi Nhỏ một lúc thì nghe súng nổ. Má Hai mang ra một chục cái bắp ngô luộc, để trong giỏ ni lông đặt giữa phản.
Chờ các chú mãi, bắp nguội ngắt. Mấy đứa sao lâu quá không thấy về. anh Ba? Thằng Thực, thằng Thận mấy bữa sang luôn. Hay tụi nó có việc chi?
Bà vừa nói vừa nhìn thẳng vào mặt ông Ba Kiên, thăm dò:
•   Bọn hắn khỏe như trâu, chị đừng lo. Mai mốt hắn lại sang ăn cho chị sụm nhà sụm cửa...
Tui cũng chỉ mong vậy. Cả cái thằng Hùng nhà tôi, hai hôm nay cũng không thấy về... Đó... lại nổ súng ở đâu bên Gò Sao rồi! Đánh cả ngày rồi lại còn đánh cả đêm nữa! Các anh làm chỉ huy, các anh phải thương lính, các anh phải cho tụi nó nghỉ ngơi chút đỉnh với chứ!
Cả ông Ba Kiên và phó chính ủy đều cười. Má Hai đi ra trước cửa chống tay lên hông nhìn về hướng Gò Sao, chôc chốc lại thở dài. Tiếng súng nhỏ nổ ran lên một lúc thì nghe tiếng súng lớn dồn dập. Tiếng đại bác nổ đinh tai nhức óc. Một lúc sau thì có tiếng “trực thăng” bay phành phạch đánh nhau to ở Gò Sao rồi! Má Hai nghĩ vậy nhưng không hỏi ông Ba Kiên nữa, vi bà biết chẳng bao giờ ông những điều bí mật quân sự với bà bao giờ...
Má Hai ở một mình. Nhà má ở cuối xóm bưng Voi Nhỏ ngay sát cạnh căn cứ Tên lửa Hốc, một căn cứ quân sự ở gần sân bay Tân Sơn Nhát. Cũng như tất cả các ấp khác trong xã Tân Thới Hiệp, trước Tết Mậu Thân, ta chưa có một cơ sở cách mạng nào ở Voi Nhỏ cả. Mãi đến khoảng đầu tháng 11 năm 1967, trên mới biệt phái về đây một cán bộ phụ nữ.
Chị Tám Trâm đến ở nhờ nhà má Hai qua lời giới thiệu của một người quen. Chị nói với má răng quê chị ở Củ Chi, nhà bị gom vào ấp chiến lược chật chội quá, đi ra vùng tự do sản xuất thì sợ bom pháo, nên chị vê đây định xin lên Sài Gòn kiếm việc. Chị đi suốt ngày, có đêm mãi đên khuya mới về, má cũng không biết chị đi đâu, làm gì, nhưng coi bộ vất lắm.
Đêm nằm với má, chị kể ràng chị có một người chồng tập kết ra Bắc từ năm 54, đến nay vẫn chưa có tin tức gì. Má Hai cũng kể cho chị nghe chuyện chồng con của má. Vậy là hai người đãn bà chẳng mây chốc thân nhau. Có những đêm, má Hai lấy trên trang thờ xuống một cái hộp, mở ra và cho chị xem tấm hình thằng Hai, con trai lớn của má cũng đang ngoài đó. Anh con trai đội cái mũ nan, mặc sơ mi quân phục có cầu vai. Đưa cho chị Tám xem xong tấm hình, má lại cầm ngắm một lúc rất lâu rồi mới gói lại trong tò giây kính cât vào hộp như cũ. Chính trong các thời gian ngắn ngủi không đầy hai tháng đó, chị Tám đã nói với má Hai biết bao nhiêu chuyện về cách mạng mà má đang thèm khát được hiểu biết
-   Con Tám, mi đã gặp được cán bộ đằng ta rồi à?

-dạ, dạo trước con đã có được ra vùng giải phóng.
- Mày xem họ   c có về được đây không?
- Con nghĩ trước sau chi rồi họ cũng về!
- Ta0 cũng mong lắm, sống vầy mải cực lắm rồi!
- Con vào thành, nghe người ta đồn chẳng chóng thì chầy, các ông Giải phóng thế nào cũng đánh vào Sài Gòn.
Vậy chớ mày ra ngoài vùng giải phóng mà cũng không nhận được thư và hình của chồng mày à?
. Má nghĩ coi, mười năm nay rồi còn gì, ảnh còn biết đâu địa chỉ của con mà gửi?
Chị Tám nói vậy và thở dài.
Mãi sau này, má mới biết chồng chị đã trở về và hy sinh trong trận càn biên giới.
Trước ngày Quân giải phóng đánh vào Sài Gòn, chị Tám bỗng nói với má:
-   Con nghe trong thành người ta đồn đại sắp có đánh nhau to, có chi nhà nên chuẩn bị đi ít thóc gạo.
Má Hai chuẩn bị gạo muối và nghĩ: Mình già rồi, có thiếu gạo thiếu muối mình cũng chẳng cần, nhưng nếu quả thật có đánh nhau to như người ta đồn đại, thì lần này nhất định má sẽ được đem hạt gạo đó ra mà nấu cho người đãng mình ăn. Đó là điều mong ước bấy lâu nay của má.
Đùng một cái, đến đêm tổng công kích đánh vào Sài Gòn, chị Tám Trâm dẫn đơn vị ông Ba Kiên vào nhà má và cười toe toét:
-   Đó, má muốn coi mặt mấy anh Giải phóng thì bây giờ con đưa về chố má coi!
Mọi thứ bây giờ mới vỡ lẽ: Con Tám Trâm là cán bộ hoạt động bí mật...
Từ đêm đó trở đi, chị Tám không mấy lúc ở nhà với má nữa. Sáng hôm sau, chị nói với má :

-   Má cho thằng Hùng vào đội du kích đi!
-   Má chưa kịp cho thì thằng Hùng đã nhận súng theo chị Tám. Từ đó, thằng Hùng – con trai út của má thành đội viên du kích. Còn má thì trở thành cốt cán của phong trào. Nhưng cũng từ đó, phạm vi công tác của chị rộng thêm ra. Chi đi nhiều nới, làm việc nhiều chỗ.
-   Hoạ hoằn có về gặp má, thì chị cũng nói một đôi câu chuyện rồi lại vội vã ra đi.

Thỉnh thoảng chỉ có tụi thanh niên đưa gạo đưa thức đến vứt đầy một nhà, rồi nói với má:
-   Chị Tám nhờ má chuyển những thứ này cho đơn vị chú Ba...
Sau đợt một tổng công kích, nhân dân ở đây sơ tán gần hết, chỉ còn sót lại một vài nhà. Thường ngày bọn địch vẫn bắn đại bác bừa bãi vào trong xóm, vì chúng nghi là có bộ đội và du kích ở.
Lúc bộ đội mới về, bà con cô bác chuẩn bị sẵn gạo muôi, thức ăn, cứ tối đến, nhân viên hậu cần lại cầm giấy chị Tám, mang bồng vào từng nhà để lấy. Có những ngày, vì bận đánh nhau không nấủ ăn được, các má các chị nắm săn từng năm cơm để chiều đến phân phát cho bộ đội. Khi nhà máy xay đóng cửa, chị Tám đi từng nhà vận động bà con lấy mũ sắt của bọn Mỹ, bỏ thóc vào giã. Nhiều gia đình làm như thế, góp lại, đóng thành bao, phân phát cho các đơn vị. Sau khi tụi địch bắn phá dữ quá, bà con không thể ở lại trong xóm được nữa, họ giao lại tất cả nhà cửa, vườn tược cho bộ đội rồi sơ tan đi nơi khác.
Riêng có má Hai, nhà ở cuối xóm, không đi đâu cả. Hàng ngày, má vẫn giã thóc trong một cái mũ sắt, gom lại và cho vào bì, đội bộ đội đến lấy. Những bà con sơ tán ra bưng, hoặc sang bên kia đường 13, có những lúc về thăm vườn, muốn Đưa gì cho bộ đội thì đến gửi lại ở nhà má Hai. Không ai quy định nhưng nhà má Hai dần dần trở thành một cái trạm hậu cần và củng có thể nói, là một cái trạm liên lạc của trung đoàn Mười Sáu.
...

..
Thằng Hùng vào đội du kích xã Tân Thới Hiệp. Đội du kích này mới thành lập từ đầu ngày Tết Mậu Thân. Hầu như từ ngày đó, Hùng - thằng con trai má - không mấy lúc có mặt ở nhà. Đội du kích lúc mới thành lập gồm chín người. Sau đợt một, hy sinh ba, bị thương hai, còn lại bốn người. Tình hình chiến sự càng ngày càng ác liệt, cán bộ địa phương không lấy thêm được người để bổ sung. Đội du kích non trẻ này không còn đủ sức độc lập tác chiến. Chị Tám lúc này là bí thư chi bộ - gửi họ cho trung đoàn Mười Sáu để phối hợp hoạt động. Ở một vùng ven, nhân dân chưa được tiếp xúc với bộ đội, chưa hiểu biết về cách mạng bao nhiêu mà có được một đội du kích như vậy thì thật là quý hóa. Cũng vì vậy một phần mà các đồng chí cán bộ địa phương cũng như các đơn vị chủ lực muốn bảo vệ cho được cái đội du kích non trẻ này để làm nòng cốt cho phong trào sau này. Hùng - con má Hai - mấy lần nằng nặc xin với ông Ba Kiên vào làm chiến sĩ cua trung đoàn, nhưng ông không đồng ý.
Nhà má Hai cũng là nơi lui tới nhiều nhất của ban chỉ huy trung đoàn. Có lúc ban chỉ huy họp ở đó, có lúc ban chỉ huy và cán bộ địa phương gặp nhau ở đó. Họ chỉ về đó ban đêm, ban ngày họ lại ra bưng, hoặc ém trên các bờ rạch.
Cái không khí sôi nổi những ngày đầu Tết Mậu Thân đã lôi cuốn mọi người như một cơn lốc. Lúc đó người ta chỉ nghĩ đến chiến thắng, nghĩ đến giải phóng Sài Gòn, nghĩ đến thống nhất. Mọi việc đều giống như đã ở trong tầm tay. Nhưng càng ngày, mọi người mới nhận ra là không phải như thế. Còn gian khổ, còn ác liệt. Những ngưòi ở vùng ven rôi đây sẽ ra sao? Tụi chúng nó đã bắt đầu những cuộc trả

thù. Mấy hôm nay, má Hai bắt đầu nghĩ đến thằng con má. Má thì già rồi, má chẳng cần gì nữa. Nếu má có chết đi, thì má cũng chỉ tiếc một điều là má chưa được ra thăm miền Bắc, chưa được trông thấy Cụ Hồ một lần...
Tiếng đại bác phía Gò Sao đã thưa dần. Má Hai vẫn đi ra đi vào, không ngủ được. Hình như mấy hôm nay có việc khó khăn lắm, cứ trông nét mặt ông Ba Kiên thì biết. Mọi lần, cứ về đến nhà là ông đã hỏi ngay: “Nhà có cái gì ăn được không, chị Hai?’. Mấy hôm nay thì không, cứ hễ về đến nơi là ông vứt cái xà cột ra, nằm dài. Cũng mấy hôm nay, lại có cả một ông cán bộ nào nữa mà ông Ba vẫn gọi là anh Tám, luôn luôn đi với ông. Hai người hay ngồi nói chuyện thì thầm với nhau có vẻ quan trọng lắm.
Má Hai càng nghĩ và càng lo cho thằng Hùng...
Ông cán bộ nói chuyện một lúc thì có chú cần vụ đến sẮp xếp chỗ nằm cho ông ta. Một lúc sau, ông đã ngáy pho pho trong khi đó ông Ba Kiên vẫn ngồi hí hoáy viết cái gì đó. Không biết tại sao má Hai không ưa cái ông cán bộ này lắm. Ông ta không thoải mái như ông Ba Kiên, mặc dầu khi mới gặp má Hai, ông cũng thăm hỏi vồn vập như những cán bộ khác, Má Hai thích ông Ba Kiên vì ông sông hồn nhiên, cởi mở. Đi về đói thì ông xin ăn, mệt thì gặp đâu đó, ông năm lăn ra ngủ. Những lúc bận việc thì thôi, còn những lúc rành rỗi, ông lại ngồi hỏi chuyện má, hết chuyện này đến chuyện khác. Có lúc ông còn kể chuyện của ông cho má nghe nữa. Thì ra ngày xưa ông cũng làm tá điền...
-   Chị có biết ăn cơm nguội như thê nào thì ngon không- Hồi xưa còn thanh niên, chiêu đi cày về, tôi rinh cả nồi cơm ra sân, xong lấy cái đũa bếp cậy một vòng xung quanh hông rứa là cầm cả miếng cơm lên mà ăn như thế này này... Có bữa đi về khuya, ông kêu đói bụng và bưng cả nồi cơm

trong bếp ra ngồi ăn như vậy. Trông ông ăn cơm, má Hai cười chảy cả nước măt nươc mũi. Ngày đầu, mới trông thấy ông, má lại cứ nghĩ ông là “anh nuôi của đơn vị, vì hôm đó ông mang một cái xoong đến đặt trước sân nhà má. Ông mặc cái quần xà lỏn để lộ đôi Ống chân mốc cời. Ông gửi cái xoong cho má rồi vội vội vàng vàng đi ngay. Hôm sau má hỏi thăm cái ông già nấu ăn cho bộ đội đâu rồi, thì anh em lăn ra cười. Họ nói:
Ông ấy là thủ trưỏng chúng tôi đó!
Hỏi mãi một lúc, má mới biết thủ trưởng tức là người chỉ huy lớn nhất ở một đơn vị. Mấy hôim nay, tự nhiên má nảy cái ý nghĩ gửi thằng Hùng cho đơn Vị ông. Chị Tám cũng
đã có lân nói với má: ‘Thằng Hùng rồi trước sau chi má cũng phai cho nó thoát ly, vì nó hoạt động ở đây lộ rồi. Rồi đây địa phương họ chỉ giữ lại những cán bộ chưa bị lộ. Đã thoát ly thì cho nó đi bộ đội là hay nhất!”. Má định nói với ông mấy lần ve chuyện này, nhưng vẫn còn đắn đo mãi. Dầu sao thì gửi nó cho một người mà mình hiểu về tính tình thì cũng
hay hơn là gửi vào một đơn vị mà má chưa quen biêt. Má cũng mang máng cảm thấy hình nhu tình hình đang có một cái gì đổi khác, không giống như những ngày đầu mới vào đợt nữa. Má hơi lo lắng cho thằng Hùng. Nó còn trẻ quá, mà cuộc chiến đâu thì hình như ác liệt quá. Có được một người chỉ huy đáng tin cẩn như ông Ba Kiên mà gửi nó đi thì thật
là an tâm.
Thấy còn có một mìnhh ông Ba Kiên ngồi làm việc, má Hai đên bên cạnh, nói khẽ:
-   Anh Ba à...
-   Ông Ba Kiên đang viết, ngừng tay, ngẩng đầu lên ?
•   Tôi định nói với anh về chuyện thằng hùng
Chuyện đó nó đã nói với

-   Nó nói với anh chuyện gì?
-   Nó xin tôi cho nó vào trung đoàn.
-   Cái thằng!
-   Chị yên tâm, tôi không nhận nó vào trung đoàn đâu mà chị lo.
•   Không, không phải tôi nói vậy đâu. Tôi đâu có cấm nó.

-   Tôi cũng định nói với anh xin cho nó vào trung đoàn. Có điều là chuyện tày trời vậy mà nó lại định giấu tôi...
Má Hai nói lại những điểu mà má suy nghĩ, lo lắng cho đứa con trai duy nhất của má. Ồng Ba Kiên ngồi im lặng. Về trường hợp thằng Hùng, ông đã có cân nhắc. Quả thật ông
cũng lo cho nó giông như má Hai. Điều ông không dám nói ra với mọi người là có thể, theo ông nghĩ, sau một thời gian không lâu nữa, khi đã hết nhiệm vụ ở vùng này thì chắc là trung đoàn sẽ rút đi, một chú bé du kích đã lộ tông tích như Hùng thì liệu còn có thể ở lại đây được nữa hay không? Nhưng mà đưa nó đi ư? Chính trung đoàn cũng dang đầy những khó
khăn. Nó đi theo trung đoàn cũng không kém phân nguy hiểm. Vả lại chắc gì địa phương đã đồng ý cho một chú bé cốt cán như thế ra đi...
-   Anh Ba nghĩ thế nào?
• Sợ nó vào trung đoàn rồi phải đi xa chị đó! ở địa phương thì còn có thể đi đi về về được.
Tôi cũng đã có tính đến chuyện đó.
Nếu chị đồng ý như vậy thì chị để cho tôi hỏi ý kiên chị Tám đã! Mà chị muốn có ý kiến trả lòi nhanh thì –ông nháy nháy mắt và chỉ tay về phía phó chính uỷ.
- Nhưng ông ấy là ai, tôi không biết!

ông ấy la câp trên củaa tôi và cũng là cấp trên của cả đồng chí cán bộ địa phương đây nữa! má Hai im lặng. Má vẫn cảm thấy có cái gì không thích ,ông cán bộ cấp cao này lắm. Điều đó thật khó nói. Sau một lúc suy nghĩ, má Hai nói:
Thôi việc đó tôi nhờ anh Ba tính giùm...

Chúng nó bốc quân ở Vưòn Cam đi. Thật ra mười tám quả cối thì có đãng gì. Mạn ngồi trong hầm nhìn những chiếc trực thăng” hạ cánh rồi lại cất cánh mà tiếc ngơ ngẩn. Tiếc là không co thêm mấy quả cối lúc này. Anh gọi máy về tiểu đoàn.
Đầu dây nói, tiếng Thực hỏi hơi gắt: Đồng chí hiện nay đang ngồi ở đâu?
. Tôi đang ngồi ở hầm bộ tiêu, trông thấy rất rõ năm chiếc “trực thăng” đổ xuống. Bây giờ nó đang đốt Vườn Mía, nơi mà mình nện mười quả cối lúc tối...
Im lặng một lúc. Sau đó Mạn nghe tiếng máy kêu rẻng một cái. Thực đã bỏ máy. Cũng vừa lúc đó thi Sâm, chien sĩ cùng ngồi trong hầm trực chiến với Mạn, kêu lên:
■ Đầm già!
Một chiếc L19 bay từ hướng mặt tròi tới. Nó lượn một vòng, rồi tắt máy và lao xuống.
• Nó đánh bom đấy! Rút vào công sự phía trong đi!
Lợi dụng khi quả rốc két bốc lên một bựng khói trắng, Mạn nhảy ra khỏi hầm, men bờ cây chạy vào phía vườn Giâu. Họ vừa đến được mí vưòn thì hai chiếc phản lực lao tới. Chúng nó bắt đầu cuộc oanh tạc.
Chiêc đầm già bay cao lượn vòng bên ngoài. Sau mỗi đợt oanh kích của tụi phản lực thì nó lại nghiêng cánh bay thấp vài vòng rôi lao xuông phóng một quả rốc két. Lúc đầu, Mạn

nghĩ là chúng nó chuẩn bị cho một trận tập kích bằng bộ binh, nhưng cho đến một giờ sau đó thì anh bỗng hiểu ra. Nó định dùng không lực để hủy diệt cái căn cứ này'
Sau tụi “phản lực” đến lượt “trực thăng” vũ trang. Sau những loạt bom phát quang, đến những loạt bom đìa. Chiếc đầm giá bay tít trên cao. lượn vòng mải, không chịu bỏ rời mục tiêu một phút. Đầu tiên, nó đánh sập các hầm bộ tiêu ở ngoài. Kế đó, nó ném bom phát quang từng khu vực một. Từ bảy giờ sáng đến chín giờ, cả khu vực Vườn Giâu xơ xác. Chúng nó sẽ đổ quân chăng? Mạn chui ra khỏi hầm nhìn cảnh Vườn Giâu trắng bốc, cây đổ ngổn ngang và mênh mông những nước (nước từ những bờ rạch tràn lên). Những cái hầm đãp nổi, sau khi bị bốc hết cành ngụy trang, đứng trơ ra, để lộ những cái miệng toang hoác. Còn lại năm người. Họ dồn cả vào một khu vực, trong ba cái hầm chạy dọc theo con rạch phía sau Vườn Giâu. Mạn cầm một cành chà cắm xuống trước cửa hầm và khoát tay ra hiệu cho các chiến sĩ ở những hầm kia làm theo. Chuẩn bị cho một trận đánh phản kích và có lẽ đây cũng là trận cuối cùng, Mạn nghĩ vậy. Anh bảo Sâm đi các hầm phổ biên mệnh lệnh: Ai hầm nào ngồi im ở hầm đó, ngụy trang thật kỹ. Nêu cá rô đến quạt, bị lộ, thì bắn trả và di chuyển sang hầm khác. Nếu bộ binh vào, thì bám công sự đánh đến cùng”.
Cho đến lúc đó, mỗi người vẫn còn ba trăm viên đạn- Chín giờ ba mươi phút. Pháo từ các hướng bắn đến dồn dập. Trận pháo kích kéo dài nửa tiếng đồng hồ vẫn chưa dứt. sau đợt pháo kích này, nếu không có bộ binh vào nữa thì mình nên rút thôi, nằm đây mà chịu trận với nó thê này mãi ư? Mạn ngó ra ngoài. Chiếc đầm già vẫn bay tít trên cao, không chịu bỏ mục tiêu. Anh vừa nhổm lên định nhìn sang hầm bên cạnh bỗng một tiêng đạn rít xé không khí. Anh chỉ kịp nghe Sâm

Kêu lên một tiếng gì đó thì tốì tăm mặt mũi lại. Những đốm trắng lớn dần thành những vòng trắng lan mãi ra, tan đi trong khoảng không trươc mặt. Có một cái khối gì nặng trĩu đè xuống trước ngực dìm anh xuống một cái vực sâu thẳm...
Cuộc oanh kích kéo dài từ bảy giờ sáng cho đến năm giò chiều- Đến sáu giờ, tiểu đoàn cho người sang Vườn Giâu và tìm thấy thi hài của ba chiến sĩ, nhưng không tìm thấy Sâm và Mạn. Xác những anh em còn lại đó đều bị lôi ra khỏi hầm- Không tìm thấy súng. Tất cả dãy hầm dọc con rạch đều bị đánh sập. Vườn Giâu hầu như bị san phẳng. Tiểu đoàn trưởng Thực đích thân sang tận nơi xem lại trận địa, cùng anh em chôn cất tử sĩ.
Từ sáng, sau khi nghe Mạn nói là chúng nó bốc quân ở Vườn Cam, anh đã thấy có một điểu gì không bình thường.
Tai sao nó đổ quân xuống để đánh lấn mình, mà mới bị một trận pháo kích nhẹ nhàng như vậy đã vội vã rút lui? Lúc đầu anh không tin điều báo cáo của Mạn là thực. Đang nghe điện thoai, anh vứt máy xuông và gọi một chiến sĩ chuẩn bị sang Vườn Giâu. Ra đến cánh đồng thì nó bắt đầu đánh bom ở đó.
Chiếc đầm già cứ xoay tít trên đầu. Anh hiểu ra và quay trở về. gọi điện thoại cho Mạn. Đường dây điện đã bị đứt. Cuối cùng rồi sự thể cũng sẽ đến như vậy. Điều đó anh đã nghĩ đến từ lâu...

Bốn giờ. Một chiếc “trực thăng” bị bắn cháy bay về phía Vưòn Cam. Thực thở dài và anh biết mục tiêu cuối cùng đã lộ.
Năm giờ, “trực thăng” đổ xuống khu vực Vườn Giâu, rồi sau đó im tiếng súng. Chỉ còn một hy vọng duy nhất là một trong số năm chiến sĩ này bò được ra một chỗ nào đó tạm ém địch rút rồi trở về Cầu sắt. Nhưng mãi bảy giò, tám giờ vẫn không tìm ra tông tích của Mạn và Sâm. Lúc đầu, Thục nghĩ đến chuyện quay lại Vườn Giâu một cách bât ngờ, may ra có thể giấu quân được ít nhất là

trong mấy hôm, nhưng cho đến lúc đi cùng một vòng chung quanh trận địa thì anh thất vọng: tất cả khu vườn nước ngập trắng xóa. Cây cối đổ ngổn ngang. Cả một khu vườn rậm rạp như vậy mà nay chỉ còn sót lại vài ba cây dừa và vài ba cây giâu cụt ngọn đứng chơ vơ bên bờ rạch. Ánh trăng đêm vàng vặc soi xuống mặt nước. Những quả dừa non bị bom phạt đứt rơi xuống trôi lềnh bềnh. Lũ ếch nhái, thấy nước tràn lên bờ, tưỏng là trời mưa, thi nhau kêu inh ỏi. Tất cả giống như một giấc mơ. Mới ngày hôm qua đó... Thực ngồi xuống bên cạnh cái hầm sập. Nó không còn giữ nguyên hình thù của một cái hầm nữa. Những thân cau gác trên trần hầm bị đánh bật tung, nổi lên trên mặt nước. Đất bùn chung quanh thành hầm nhão ra, sập xuông. Nước tràn vào đầy ắp miệng hầm. Một con nhái từ trong bụi cỏ, nghe tiếng động, nhảy bùm xuống cái vũng nước đặc ngầu đó rồi lặn biến... ít nữa rồi cũng sẽ chỉ còn chúng mày ở đây nữa mà thôi. Thực nghĩ vậy và bất giác lấy một hòn đất ném vào cái miệng hầm, nơi con nhái vừa nhảy xuông, rồi đứng dậy, nói với chiến sì liên lạc đi theo:
   - Ta về thôi!
Việc Mạn và Sâm có thể bị bắt làm cho mọi người không yên tâm. Đành rằng chúng ta phải tin tưởng ở đồng đội nhưng ở đời ai mà đoán được chữ ngờ. Giữa lúc mà cái căn
cứ chỉ bằng một bàn tay, và cả tiểu đoàn gom lại không đầỵ hai mươi tay súng như thế này, thì chỉ cần một mẻ lưới quăng đúng luồng là chúng nó sẽ hót gọn tất cả...
Mười hai giở đêm thì ông Ba Kiên và phó chính ủy Tám Hàn về đến Cầu sắt và đợi Thực ở đấy. Cùng đi với chính ủy Hàn hôm đó, ngoài chiến sĩ công vu là An ra, còn có thêm chú bé du kích, trông rất nhanh nhẹn. Đó là một bé trạc mười sáu, mười bảy tuổi, đội mũ tai bèo, đi dép Thái Lan, thắt xanh tuya Mỹ có treo lủng lẳng hai trái lựu đạn

Thực vừa về đến nơi đã hất hàm hỏi chú bé
Mày đi đâu đấy hả Hùng?
Thằng Hùng vênh mặt:
Cháu vô chủ lực rồi!
-   Chủ lực nào?
- Chủ lực Miền! Nó chỉ tay về phía phó chính uỷ.
..Tối hôm nói chuyện với má Hai, ông Ba Kiên hỏi ý kiến phó chính ủy Hàn về trường hợp xin nhập ngũ của chú bé. phó chính ủy đồng ý. Ý định của ông là sẻ đưa chú bé gửi I phía sau...
Sao lại đưa thằng bé này về phân khu làm gì? Thực thoáng nghĩ như vậy, nhưng rồi anh lại quên đi vì những ý nghĩ khác. Cái ông phó chính ủy này thật lắm việc, tình hình đang bê bối thế này mà kéo xuống đây cả lô cả lốc. Anh nhìn đồng hồ: Đã ba giờ sáng. Anh gọi liên lạc:
-    Cậu đưa hai chú này sang tạm cái hầm bên cạnh. Ngồi đây cà lũ, nó cho mấy phát đại bác thì đi tiêu hết.
Sau đó, anh quay lại phía phó chính ủy và ông Ba Kiên:
•   Các anh đến lâu chưa?
Ông Ba Kiên:
■   Bọn mình chờ đây hơn hai tiếng rồi. Anh Tám định sang bên ấy xem lại cái cứ Vườn Giâu...
Thực cười:
•   Không còn gì nữa đâu. Trắng bốc!
-Số anh em bên ấy?
Hy sinh hết cả rồi. Có thể có hai người bị bắt.
Ai?
MẠn và Sâm.
Kiên quay sang phó chính uỷ:

•   Mạn là đồng chí tham mưu trưởng làm tham mưu trưởng làm việc với ta hôm trước...
“Chết rồi" - Suýt nữa thì phó chính ủy kêu lên nhưng rổi ông ghìm lại được. Một tham mưu trưởng tiểu đoàn bị bắt trong tình hình này... Ông nghĩ đến chuyện có thể xảy đến. Nếu như đồng chí đó không chịu được sự tra tấn thì sao? Tình hình vũ khí, đan dược, quân số... địa hình và cách bố trí các khu vực đóng quân...
Cả ba người không ai nói ra nhưng ai cũng lo lắng đến điếu đó. Cuốĩ cùng, ông Ba Kiên nói trước:
•   Chúng ta phải đề phòng trường hợp xấu nhất là các đồng chí không chịu nổi và khai ra...
Thực cười:
-   Cũng chẳng có cách nào hơn. Chúng ta chẳng còn chỗ nào ém quân tốt hơn đây nữa. Cứ bên kia đường 13 đã lộ mà không có đường rút nếu bị đánh. Cứ bên bưng Voi Nhỏ sát ngay cạnh căn cứ Tên lửa Hốc, ở càng bất lợi hơn. ở đó chỉ để ém một bộ phận năm ba người thì được. Theo tôi, anh Tám nên về ngay bên kia sông đêm nay đi. Nghe nói tụi nói thôi càn bên đó rồi phải không anh Ba?
Phó chính ủy im lặng nhìn đồng hồ. Ông Ba Kiên cũng nhìn đồng hồ. Sau đó tiểu đoàn trưởng Thực cũng nhìn đồng hồ...
Ông Ba Kiên:
-    Bên cứ Vườn Giâu không còn khu vực nào ém được nữa à?
- Tôi đã nghiên cứu kỹ. Bây giờ sang đó chỉ ngồi chịu trận với “cá rô” cũng đủ chết. Có gì ngày mai chúng tôi sẽ nghiên cứu lại khu vực Vườn Măng xem sao...
- Vườn Măng lại càng không ở được. Hồi tiểu đoàn ở đó.

chúng nó đã bỏ bom bình địa- Anh em trinh sát mới ở đó về
....

..
phó chính uỷ:
Theo tôi, thì dầu sao ngày mai chúng ta cùng không nên ở đây nữa. Ở lại đây trong trường hợp vừa có các đồng chí bị bắt như vậy là hơi mạo hiểm...
Thực:
- Tôi vẫn nghĩ là hai đồng chí đó không phản bội chúng ta đâu. Nhưng dầu sao thì chúng tôi cũng không thể ở đây lâu. Tôi vẫn cho là cứ Vườn Măng còn ở được. Phía tiếp giáp với đường 13 có một vạt mía. Dọc theo vạt mía. có thể ém được cả tiểu đoàn.
- cả tiểu đoàn? - Phó chính ủy trỢn mắt.
•   Cả tiểu đoàn 7 hiện nay chỉ còn mười bảy người. Tối mai, nếu ở đây có chuyện gì thì chúng tôi sẽ rút sang bên đó.
-   Mai tôi sẽ cho trinh sát nghiên cứu lại. ở đây yên hay không yên thì cũng cứ rút tạm sang đó vài hôm.
Ông Ba Kiên nói rồi quay sang phó chính uỷ:
-   Tình hình căng lắm rồi. Theo tôi, anh Tám không nên ỏ đây nữa. Hôm qua chúng nó đã rút khỏi Bến Đã. Bên Bình Mỹ chắc êm rồi.
Thực báo cáo xin đi kiểm tra các vị trí chiến đấu. Còn lại phó chính ủy Tám Hàn và ông Ba Kiên. Phó chính ủy nhìn õng Ba Kiên một lúc như thăm dò, rồi nói nhỏ:
•   Chúng ta mất liên lạc với trên đến nay đã hai tuần. Tình hình càng ngày càng xấu. vẫn chưa có lệnh cho chúng ta rút ra khỏi khu vực này. Trung đoàn Quyết Thắng mất sức chiến đấu đã sang bên kia sông, cho quân số bổ sung, mãi đến nay vẫn không thấy. Anh Ba tính sao?

-   Chúng ta là những người phụ trách, chúng ta
trách nhiệm với cấp trên.

Ý anh Tám là cho rút sang bên kia sông phải không?
-   Một thời gian. Để chờ tiểu đoàn 9 và trung đoàn Quyết Thắng xuống.
-   Tôi nghĩ là bên kia sông cũng như đây thôi. Ta đi đâu, chúng nó sẽ theo tới đấy!
-   Nhưng ít ra thì cùng yên được vài ngày.
-   Tôi nghĩ sang đó rồi lại không ở được, lại phải rút lên nữa. Và cứ như thế mãi thì chúng ta sẽ về đến Thanh An. Nhưng việc đó tùy anh quyết định.
-   Nhưng ý anh thì sao?
•   Theo tôi, chỉ còn một cách là phân tán thành tổ ba người mà ở. Địch vào chỗ này thì chuyển sang chỗ khác. Có điều kiện thì đánh du kích.
Phó chính ủy im lặng, ông không đồng ý với phương án này của ông Ba Kiên nhưng không tiện nói ra. Thế thì vai trò của ông ở đây còn nghĩa gì nữa? Tiền phương của phân khu rồi cũng sẽ biến thành những tổ ba người, chạy hêt nơi này đến nơi khác. Phó chính ủy thở dài: Tuy vậy mà ông Ba Kiên nói có lý! Hình như phương thức tác chiến phải có một cái gi thay đổi đây mà ông chưa nắm được. Nêu trên yêu cầu phải phân tán để bám lấy đất mà hoạt động thì thật là khó khăn Tại sao trước đến giờ ông chưa nghĩ đến cái điều như ông Ba Kiên đã nghĩ? Lâu nay ông vẫn mong đợi hàng ngày hàng số quân bổ sung của Miền, ông vẫn đợi một đợt tổng công kích đợt ba, đợt bôn vào Sài Gòn, vì vậy mà chưa lúc nào ông nghĩ đến việc phải phân tán đơn vị như ông Ba Kiên đang nghĩ. Nhưng mà phải nghĩ đến điều đó thì cực nhọc quá, vất vả quá. Ông bỗng nhớ lại cái buổi chiều ông Năm Truyện, tư

lệnh phân khu bị “trực thăng*’' bắn tróc hầm, nhớ đến cái đêm hai thầy trò - An và ông. gói tài liệu vào ni lông bơi qua sông run cầm cập. An buộc dây võng vào trốc bồng và bảo ông ôm chặt lây cái bông mà kéo di. Lên đến bờ sông, pháo bắn, ông chạy gần đứt hơi, nếu không có thăng An nó mang hết đồ đạc cho ông. nếu không có thằng An cứ mỗi lần ông vấp ngã lại kéo tay ông dậy thì ông còn vất vả bao nhiêu...
Phó chính ủy im lặng một lúc thật lâu rồi bỗng nói với ông Ba Kiên cái quyết định thật đột ngột của mình:
Ngày hôm nay tôi ở lại đây. Nhờ anh Ba về nói với các đồng chi vệ binh chuẩn bị nắm tình hình địch ở Bến Đã để rôi tôi về lại bên Bình Mỹ.
. Anh không nên ở lại đây.
Anh Ba yên tâm. Tôi, thằng Hùng và thằng An sẽ thành lâp một tổ chiến đấu. Chúng tôi sẽ không làm gì ảnh hưởng đến đơn vị chỉ có làm cho đơn vị mạnh thêm lên mà thôi.
Anh cần phải nắm phân khu để chỉ đạo tình hình chung. ở đây là chỗ đứng của một tiểu đoàn.
Tôi dứt khoát ở lại đây rồi. Lần trước anh đã ra lệnh cho tôi phải đi khỏi tiểu đoàn, nhưng lần này thì tôi báo cho anh biết là tôi ở lại đây với cương vị một phó chính ủy phân khu. Chúng ta không thảo luận chuyện đó nữa. Anh phải về cho kịp để còn báo trinh sát đi sang nắm lại tình hình ở Vườn Măng, còn tôi thì cũng còn phải đi nghiên cứu lại tình hình bố tri lực lượng chiến đấu ở đây một chút trước khi trời sáng.
Ông Ba Kiên biết không thể thay đổi được ý kiến của phó chính uỷ, đề nghị:
Vậy thì anh cho cậu Hùng về Voi Nhỏ với tôi, tôi sẽ đưa sang một cậu trinh sát thật thạo đưòng sá vùng này.
Khi người ta gọi thằng Hùng đến để cùng về Voi Nhỏ với Ba Kiên thì nhất định nó không chịu đi:
-   Cháu ở lại với chú Tám. Chú Ba đã nói cháu có nhiệm vụ bảo vệ chú Tám mà!
ông Ba Kiên giải thích thế nào nó cũng không nghe. Cuôì cùng phó chính ủy nói:
-   Thôi, anh để nó lại đây với tôi. Tôi đãm bảo về thằng bé này. Anh yên tâm.
Ông Ba Kiên đành ra về. Trước lúc đi, ông gọi Thực Thận đến, dặn đi dặn lại:
•   Nếu trường hợp khẩn cấp, các đồng chí cho dẫn anh Tám rút theo bờ rạch về bưng Voi Nhỏ.
Thực im lặng không nói gì. Thận xoa hai tay vào nhau bẻ mấy ngón tay kêu rôm rốp, nhìn ông Ba Kiên rồi lại nhìn xuống năm đầu ngón chân của mình:
-   Thủ trưởng nên bàn với phó chính ủy đừng ở lại đây thì tốt hơn. ở lại dây nguy hiểm lắm. Nếu vào một trường hợp khác...
-   Thôi, không bàn chuyện đó nữa, anh Tám anh đã quyết định như thế rồi. mình bàn cũng vô ích...

...
Ông Ba Kiên dặn lại Thận và Thực một số việc rồi ra đi. Ông hiểu rất rõ trận đánh sắp tới sẽ rất ác liệt, nhưng ông thấy ông không cần ở lại như phó chính uỷ. Có những lúc người chỉ huy phải có mặt trong trận đánh, nhưng lại có lúc, người chỉ huy cần ngoài trận đánh, cả trung đoàn hiện nay có một mình ông. Còn bao nhiêu việc cần phải làm. Làm sao để trung đoàn chấp hành được mệnh lệnh, đứng chân ở đây. Những căn cứ cần phải lựa chọn, những phương án tác chiến cần phải chuẩn bị, những thương binh cần tiếp tục đưa tiểu đoàn 9 hiện trên đường xuống, sô phận của nó ra sao.
Ông định nói cái ý nghĩ này của mình với phó chính ủy nhưng lại thôi.
“Biết đâu phân khu lại có những yêu cầu khác?

Việc Phó chính ủy ở lại tiểu đoàn trong tình hình như thế làm xôn xao dư luận chiến sĩ. Người thì nói là phó chinh ủy ở lại vì ông muôn giữ vững tinh thần cho đơn vị. Người thì Cho rằng ông cần ở lại để nghiên cứu về phương thức tác chiến thế nào cho phù hợp trong tình hình hiện nay. Cũng có vài anh em vào loại ăn nói bạt mạng thì phát biểu lung tung :
-    Dào ôi, chúng mày cứ quan trọng hóa vấn để ra. Ông ấy muốn ở đâu thì ông ây ở. Hôm trước ông ấy biết là nó sắp càn ở Gò Sao, thì ông ấy sang bưng Voi Nhỏ, hôm nay ông ấy biết là nó sắp càn ở bưng Voi Nhỏ thì ông ấy lại sang đây. Có vậy thôi
. Làm sao mà biết được?
Cấp trên ngưòi ta có đãi kỹ thuật chứ! Có như mình đâu. Chúng mày không thây hồi ở biên giới, các cơ quan của Miền, hễ khi nào sắp có B.52 là họ biết trước đấy à?
Chính trị viên phó Thận thì đi khắp lượt các tổ chiến đấu phổ biến lại cái tin tức quan trọng này và nói:
•   Hôm nay nếu chúng nó càn vào đây, chúng ta sẽ chiến đấu một trận thật xuất sắc, các đồng chí có đồng ý không nào?
Quả thật, việc phó chính ủy phân khu ỏ lại đơn vị đã làm không khí của tiểu đoàn có phần nhộn nhịp hơn lên.
Người ta ngụy trang lại hầm kỹ hơn. Những công sự chưa chắc được đắp thêm một lớp đất. Những khẩu súng được lau bóng. Và moi người đều cảm thấy vững tâm
trong trận chiến đấu sắp tới...
Nhưng tại sao phó chính ủy lại ở lại tiểu đoàn trong tình hình nguy hiểm như thế này? Ý định đó đến một cách thật đột ngột. Mình sẽ chỉ huy ai, sẽ làm cái gì đây trong lúc này?
Liên lạc với trên thì mất, cơ quan thì chạy thất tán. Ra đi khỏi tiểu đoàn lúc này giống như một cuộc chạy trốn. Cái ý

nghĩ đó cứ ám ảnh ông. Dầu không ai nói gì, nhưng con mắt mọi người, ông lại cảm thấy họ đang nghĩ về mình như vậy. Lần trước ra khỏi Gò Sao, ông tự cảm thấy có một cái gì không sòng phẳng lắm. Ông muốn đi khỏi đó thật. nhưng ông lại giả vờ như phải chiều theo ý kiến của dưới là người đang làm nhiệm vụ tại chỗ.
Cái quyết định đột ngột ở lại cầu sắt lần này có một - gì không bình thường, chính ông cũng cảm thấy như vậy sau khi ông Ba Kiên đi khỏi tiểu đoàn. Khi ông đi một vòng thăm các vị trí chiến đấu trở về, thì ý nghĩ của ông đã hoàn toàn đổi khác: Mọi người đều nhìn ông với một cặp mắt vị nể và tin cẩn. Như thê là việc mình ở lại với tiểu đoàn ít ra đã có môt tác động khá sâu sắc. Dầu ông không giúp gì được cho đơn vị mấy về chiến thuật, kỹ thuật, nhưng sự có mặt của ông đã có một dóng góp lớn về mặt tinh thần đối với bộ đội. Nhất định những người chiến sĩ có mặt tại đây hôm nay sẽ ghi nhận sụ có mặt của phó chính ủy phân khu như một sự kiện quan trọng trong đời chiến đấu của mình. Biết đâu đây là một dịp.. Người ta lại không đánh giá mình như một cán bộ lãnh đạo độc đão qua cái hành động đột xuất này... Nghĩ vậy, phó chính ủy cảm thấy vui vui. Đi bên cạnh ông là chính trị viên phó Thận. Thận luôn luôn đoán trước được những ý kiên mà Iông muốn hỏi và nói trước với bộ đội, hoặc thay mặt bộ đội mà trả lời ông những điều ông cần biết.
Thằng Hùng cũng đi theo sau ông, mặt mày rạng rỡ. Lân đầu tiên cậu ta được làm một người lính chủ lực, mà lại là một người lính chủ lực quan trọng, cùng đi với phó chính ủy phân khu, cùng được nghe phó chính ủy nói những điều mà nó cho rất là quan trọng. Thỉnh thoảng phó chính ủy lại quay lại hỏi nó một đôi câu vì nó là người địa phương, điều đó làm cho nó cảm thấy hãnh diện thêm, về đến hầm, chính trị viên phó Thận cũng nói với nó như nói với một ngưòi lớn:

Hôm nay nhất định chúng nó sẽ vào. Trận đánh sẽ ác liệt. Chuẩn bị tinh thần mà trụ cho vững. Thi đua quyết tâm nhé!
..

...
Trời vừa hửng sáng thì Thị và Tuấn, hai chiến sĩ trinh sát ở chỗ ông Ba Kiên cũng vừa sang tới nơi. Phó chính ủy bố trí cùng một hầm với An và Thị. Cách hầm ông chừng hai mươi mét là của Hùng và Tuấn.
Khu vực Cầu Sắt nằm trên con đường bò chạy từ đường 13 qua bưng Voi Nhỏ đến căn cứ Tên lửa Hốc. Đường bò chạy qua con rạch, ở đó có một cái cầu. Tiểu đoàn bố tri theo hình thước thợ dọc theo đường bò và bờ rạch. Địa hình ở đấy không thể bô trí cách nào khác hơn được. Hướng đường bò là hướng địch có thể vào, ở đó tiểu đoàn bố trí toàn bộ đại đội 2 còn lại gồm bảy tay súng. Dọc theo bờ rạch là đại đội 1 gồm năm tay súng và ban chỉ huy tiểu đoàn lúc đó cùng trang bị đầy đủ AK và lựu đạn như các chiến sĩ khác. Dọc theo đường bò phía bên kia Cầu sắt là đại đội 3 vói sáu tay súng. Như vậy. muốn đánh được vào tiểu đoàn bộ, chúng nó bắt buộc phái chọc thủng các hầm phòng ngự của đại đội 2 và đại đội 1. Vì ở đây đất thấp và sình lầy nên họ phải đào công sự dọc theo bờ đường và bờ rạch, tổ chức thành một tuyến phòng ngự hàng ngang, địch vào mũi nào là mũi đó đánh. Hơn nữa, địa hình trống trải không cho phép các bộ phận chi viện cho nhau được. Khẩu hiệu của họ là: Đánh đến người cuối cùng! Đánh đến hầm cuôi cùng! Trong bất cứ trường hợp nào, không một ai được để tróc công sự.
Vừa trông rõ mặt người, anh nuôi phân phát cho mỗi người một nắm cơm xong thì L19 đã bay vè vè trên đầu họ. Nó quay tròn trên khu vực cầu sắt và gọi loa chiêu hồi. Có điều lạ lùng là nần tày nó gọi tên các cán bộ chỉ huy:
Đại Hoàng Thực và trung tá Ba Kiên chú ý! Trung

đoàn của các người đã bị quân lực cộng hòa baovây bốn phía. Sớm muộn các người sẽ bị tiêu diệt...”.
Phó chính ủy Tám Hàn quay sang hỏi Thị:
-   Đồng chí có nghe tin tức gì về đồng chí tham mưu trưởng bị bắt hôm qua không?   Hôm qua nghe đồng bào nói nó có đưa về Ba Thôn một chiến sĩ của ta đã bị thương.
Tám Hàn trầm ngâm suy nghĩ. ông nhớ lại câu chuyện ban đêm giữa ông, ông Ba Kiên và Thực: “Tôi vẫn nghĩ hai đồng chí đó không phản bội chúng ta đâu... Hai đồng chí đó không phản bội? Làm sao mà đoán chắc được điều dó?1
Chiếc LI9 vẫn bay vòng trên đầu, gọi loa:
“Hiện nay các người chỉ còn một khu vực bé nhỏ để ẩn nấp, nếu các người không chịu mau mau ra đầu thú...”,
Mình đã chơi một cái trò mạo hiểm. Tại sao mình đã biết là một tham mưu trưởng tiểu đoàn vừa bị bắt mà mình lại tự dưng đùng đùng quyết định ở lại đơn vị trong hoàn cành như thế này? Tám Hàn bắt đầu cảm thấy bực bội về cái quyết định dại dột đó của ông. ông rút bao thuốc ‘ Cáp-tăng ở túi trên, quẹt diêm châm hút hết điêu này đên điếu khác, chờ đợi...
ở hầm bên cạnh, thằng Hùng cứ nhấp nha nhấp nhôm, quay sang nhìn ông, cười toe toét. Hình như nó chẳng lo nghĩ gì thì phải. Nó cũng chờ đợi như ông. Nó chờ đợi được nổ súng!
Chính trị viên phó tiểu đoàn đến hầm phó chính uỷ, ngồi một lúc tần ngần rồi xoa hai tay vào nhau:
-    Báo cáo anh. kinh nghiệm những lần như thế này là quyết liệt đó. Nó gọi loa trước rồi tấn công sau.
Phó chính ủy nheo mắt nhìn Thận như đoán trước được ý nghĩ của anh, hất hàm:

Thì s ao
Tôi nghĩ có lẽ..
Đồng chí nghĩ có lẽ tôi nên đi khỏi nơi này chứ gì?
Thận đỏ mặt. Đúng là anh định nói thế thật. Lúc đầu anh cho mình định nói điều đó là đúng, nhưng khi thấy phó chính ủy nhìn anh có vẻ chế giễu thì anh lại nghi ràng mình nói như thế thật là ngốc nghếch.
Phó chính ủy nghiêm mặt lại:
Hôm nay sẽ là ngày quyết liệt. Điều đó tôi đã biết từ lúc đầu. Và từ lúc đầu. tôi đã quyết định ở lại đây.
Nhưng vì tôi lo cho thủ trưởng.
Đồng chí thật giống con nít! Thôi, chuẩn bị tư tưởng cho anh em lại đi Nó vừa đánh chúng ta một cú đòn chiến tranh tâm lý đấy!
Thận tạt qua hầm Thực:
Tình hình này mà phó chính ủy ở mãi đây, mình lo quá!
Thực điềm nhiên:
•   ông ấy sẽ chịu trách nhiệm về quyết định của ông ấy!
•   Nhưng lỡ có điều gì thì sao?
Điều đó chúng tôi đã nói trước với ông ta.
Thận đi rồi. Thực gọi liên lạc:
Cậu đi xuống đại đội 3 điều bớt một khấu B40 về đây. bên trái hầm phó chính uỷ. Thực đã bố trí một chiến sĩ liên lạc và một quản trị trưởng, bây giờ anh điều thêm về đó một khẩu B.40. Đãng lẽ, Thực ở cái hầm của phó chính nhưng anh đã nhường lại và sang một cái hầm khác ở sát mí đường bò. Anh ngồi chung hầm với một chiến sĩ trinh sát còn chính trị viên phó Thận ngồi cùng hầm với một trợ lý chính trị của tiểu đoàn, ở chiến trường ven đô, tất cả các hầm về mùa mưa. đều được đắp nổi trên mặt đất. Trước hết

người ta đào đất đắp lên bốn bờ thành thật dày, sau đó là lót cây và đắp nắp. Hầm đắp nổi như thế không chịu những trận oanh tạc dữ đội, nên về sau, anh em phải đào thêm một cái hầm âm xuống lòng đât ngay bên cạnh đó. Những hầm này thường xuyên ngập đầy nưóc. Lúc đánh nhau, chiến sĩ của chúng ta phải đứng ở dưới nước như vậy mà bắn. Đêm đến, họ trải vải mưa ngủ trong hầm và khi có đại bác bắn, họ lại phải nhảy xuông nước.

..
Từ sáng sớm, tất cả mọi người đã gói ghém đồ đạc mình vào bồng. Nắm cơm anh nuôi chia cho, họ chưa ăn mà gói trong mùi soa, bỏ vào một cái túi vải ở thắt lưng. Nắm cơm đó là khẩu phần cả một ngày.
Tiểu đoàn không còn anh nuôi, Thực phân công cho quản trị trưởng Nghĩa và một chiên sĩ liên lạc làm luôn nhiệm vụ này.
Nghĩa tuy chưa nhiều tuổi lắm, nhưng vóc ngưòi anh cao to, lại có bộ râu quai nón xanh rì phủ kín từ quanh mang tai xuống đến cổ làm cho anh có vẻ bệ vệ hẳn lên. Nhiều người vừa mới đến đơn vị lần đầu đều lầm tưởng anh là cán bộ tiểu đoàn. Chung quanh quản trị trưởng Nghĩa, có rất nhiều giai thoại. Người ta bảo anh đã từng là diễn viên xiếc ở Quân khu 4, đã từng là chiến sĩ chữa xe đạp của cơ quan, cũng đã từng làm thợ rèn ở một công binh xưởng giữa rừng trên đường dây của đoàn vận tải 559. Hồi còn ở trên biên giới, anh từng nổi tiếng là xạ thủ trăm phát trăm trúng. Đơn vị đi đánh về, muốn tổ chức một bữa liên hoan cứ việc lấy gạo ngâm trước để kịp làm bún, đến ngày cần có thịt anh mới xách súng ra đi. Lúc về không có con nai thì ít ra cũng có bốn năm con dọc, hoặc tệ nữa thì cũng có ít con cheo con chồn chứ chẳng bao giờ anh chịu xách súng về không. Phàm việc gì anh đã thích, nhất định anh phải làm bằng được. Làm được rồi, thì anh bắt đầu chán. Hồi còn ở đơn vị, có một lần anh được đi xem

ĐOÀN NGHỆ thuật xiếc nước ngoài biểu diển, anh rất thích tiết MỤC ĐI dây.Anh tuyên bố nhất định sẽ tập cho kỳ được và vào hiệu sách mua một tấm ảnh có nữ diễn viên đang cầm ô đi chênh vênh trên một sợi dây. Anh về nhà, lấy một sợi dây dù,đóng cọc buộc thật căng trên mặt nước một cái ao, rồi mượn một cái ô giống như cái ô trong tấm ảnh và bắt dầu tập. có hôm đi tập về, quần áo lấm lem bùn đất. Nhưng rồi cuối cùng anh đã thành công. Trong một buổi liên hoan biểu văn nghệ của đơn vị, anh ra mắt khán giả trong tiết đi trên dây và được nhiệt liệt hoan nghênh. Sau đó, anh rút về trong đội xiếc của quân khu. Chẳng bao lâu, anh chán nghề xiếc. Anh chuyển sang làm nghề chữa đồng hồ, bắt đầu bằng chính cái đồng hồ đeo tay của mình, ở Trường sơn, anh cũng bắt đầu nghề thợ rèn bằng công việc đầu tiên là rèn cho chính mình một con dao găm. Rèn xong, chưa ưng ý anh lại đi tìm loại thép thật tốt, rèn thêm một cây nữa. Và đến cây thứ năm, thứ sáu thì anh thành nghề. Người ta lại bổ sung anh vào tổ thợ rèn, rồi sang quân giới. Do một sự tình cờ run rủi, anh gặp lại một cán bộ cũ trên đường Trường Sơn, và được ông ta xin cho vào Nam Bộ cùng với đơn vị của ông. Cho đến ngày chuẩn bị cho cuộc tông tiên công thì anh được điều về trung đoàn 16.
Nghĩa đã chán nghề làm quản trị trưởng, và anh đangxin xuống đơn vị. Từ khi tiểu đoàn động viên tất cả mọi người cầm súng trong tình hình thiếu hụt quân sô chiến đấu, anh nói với tiểu đoàn trưởng Thực:
Để tôi xuống đơn vị còn có ích hơn. Tiểu đoàn còn ai đâu nữa mà quản lý với quản trị cho thêm rườm rà. Ba cái công việc nấu ăn và đi mua thịt, mua gạo để văn thư nó kiêm luôn...
Từ đó, suốt ngày anh chỉ lo chuyện súng đạn, và mọi việc thuộc về quản trị hành chính anh giao hết cho trợ lý chính Trị kiêm công tác văn thư của tiểu đoàn. Thực với Thận cùng

Qr
đã bàn nhau hết đợt này sẽ đưa anh xuống làm cán bộ dưới đại đội.
ở tiểu đoàn bộ, anh vừa trực tiếp phụ trách một tổ chiến đấu vừa phụ trách chung tuyến phòng ngự của tiểu đoàn bộ. Nghĩa đi từng hầm và tuyên bố dứt khoát:
-   Khi chưa có lệnh tôi, tuyệt đối các đồng chí không được nổ súng. Khi chưa có lệnh tôi, dầu trường hợp nào, các đồng chí không được rời công sự. Tôi sẽ nổ phát súng đầu tiên vì tổ tôi ở giữa đội hình, tôi có thể nhìn bao quát.
Nghĩa cũng đến cả hầm phó chính uỷ, tuyên bố dứt khoát với Thị:
-   Đồng chí sẽ phụ trách hai tổ ở đây bảo vệ phó chính uỷ
Vì đồng chí chiến đấu trong đội hình của chúng tôi, vậy đề nghị các đồng chí phải chịu sự chỉ huy của tôi và chấp hành đúng những quy định sau đây...
Nghĩa mặc cái sơ mi phanh hết cúc ngực và một cái quần xà lỏn, cắp ngang khẩu AK, bước đi thình thịch trên bờ rạch, nói oang oang từ hầm này đến hầm khác.
Cậu liên lạc tiểu đoàn mấy hôm nay nhìn anh, tấm tắc:
-   Trông ông Nghĩa bữa nay hắc ra phết, lên thay tham mưu trưởng đến nơi rồi còn gì?
-   Thừa mấy tham mưu trưởng đi chớ lỵ! Rồi mày sẽ xem tao sẽ lên thay thủ trưởng tiểu đoàn này cho mày coi!
Phó chính ủy rút khẩu súng ngắn từ trong bao ra, lên đạn rồi lại tháo ra, lau lại băng, lên đạn lại.
Đại đội 2 và đại đội 3 báo cáo về địch từ hai hướng nam và bắc đang tiến dọc theo đường bò đến Cầu sắt. Bộ đội đã chuẩn bị nổ súng. Một lúc sau, pháo bắn dồn dập dọc theo đưòng bò. Tiếp đó, tiếng đại liên nổ giòn giã, tiếng M79 nổ lụp

Sụp tiếng M16 bay vút qua đầu họ chíu chíu. Thị nói với An: Chúng nó vào rồi đấy. Chuẩn bị sẵn sàng nghe!
Vừa nói anh vừa chạy vụt biến đi sang hầm khác.
Giữa lúc đó thì pháo chuyển hướng bắn dọc theo bờ rạch và một loạt AK nổ giòn. Thực và Thận đều ra khỏi hầm của mình. Hướng đại đội 2 nổ súng trước, tiếp đó đến hưóng đai đội 3.

Ngồi trong hầm, phó chính ủy Hàn chỉ còn nghe tiếng súng ran lên bốn phía, ở đây không có máy điện thoại, cũng không có sĩ quan tham mưu, không có bản đồ. Tất cả không giống một chút nào với một sở chỉ huy tác chiến mà phó chính ủy thường ngồi đó để làm việc. Tự nhiên ông cảm thấy mình thật vô tích sự. Ông vừa bước ra khỏi hầm, định đi lại gặp ban chỉ huy tiểu đoàn thì lập tức một quả pháo nổ gần bên cạnh làm cho ông phải vội vàng nằm xuống.
An hốt hoảng kêu lên:
•   Chú Tám! - Anh chạy vội ra chắn ngang trước mặt phó chính ủy . Chú vào hầm đi...
•   Mình đi lại chỗ đồng chí Thực.
-   Không. Cháu đề nghị chú vào hầm đã. cần đi đâu, cháu làm liên lac.
Phó chính ủy miễn cưỡng trở vào hầm. Vào trong hầm rồi. ông lại cảm thấy bứt rứt khó chịu. Đáng lẽ là sau quả pháo, mình phải đứng dậy đi luôn. Thằng An nó làm nhiệm vụ của một chiến sĩ cận vệ. Còn mình, mình phải làm nhiệm vụ phó chính uỷ. Nghĩ vậy, nhưng rồi ông vẫn ngồi đó.
Pháo bắn mỗi lúc một dày. Cửa hầm rung lên. Mảnh đạn chém xuống phầm phập. Bây giờ không còn ai chạy ngoài bờ rạch. Từ trong hầm, thỉnh thoảng Thị ló đầu nhìn ra quan sát rồi báo cáo tình hình. Chừng một tiếng sau thì tiếng súng con im bặt.

Có bước chân chạy thình thịch. Tiếng quản trị trưởng Nghĩa gọi oang oang:
-   Tất cả ngụy trang lại cửa hầm. Chúng nó chuẩn bị đánh bom đó!
Tiếng đầm già kêu vè vè trên đầu.
Một lúc sau, chính trị viên phó Thận đến báo cáo tình hình với phó chính uỷ:
-   Hai đợt tiến công của địch vừa rồi đều nhằm vào hướng đại đội 2 và đại đội 3. Mũi chủ yếu của nó đánh vào hướng Cầu Sắt. Chúng nó biết mình dàn hàng ngang phòng ngự nên định chiếm cho kỳ được cái cầu, cắt đôi đội hình đơn vi ra. Đại đội trưởng đại đội 2 hy sinh.
Thận báo cáo sơ sài mấy câu rồi đứng dậy. Phó chính ủy định rút thuốc lá mời anh hút, nhưng trông thấy anh lấm lem bùn đất từ đầu đến chân, ông lại nghĩ không phải lúc nên ngừng lại:
-   Đồng chí lại ra ngoài đó?
- Vâng. Vừa rồi nó đánh tróc một sô hầm. Phải ra kiểm tra cho anh em ngụy trang lại.
- Đồng chí Thực đâu?
-   Anh ấy đang ở dưới đại đội 2. Vừa rồi bị thương nhẹ.
•   Vào đâu?
-   Cánh tay trái, phần mềm. Báo cáo thủ trưởng, tôi đi-
-   Vừa nói xong, Thận đã chạy biến.
Chiếc đầm già đã quay đi và có tiếng phản lực đang ầm ầm bay tới. Anh em chiến sĩ nhìn lên những đám mây trâng trên đầu, nơi có tiếng động cơ phát ra đó.
-   Một chiếc... Hai chiếc... Kìa kìa... Đấy, lấp sau đám mây rồi...
Nghĩa vẫn đứng phanh cúc ngực trước cửa hầm, nheo

Mắt nhìn lên. Mãi cho đến lúc thấy những quả bom đen trùi trũi rơi xuống, anh mới kêu lên:
-   Bom đấy! Và anh nhảy vào hầm.
-   Sau môi đợt bom, người ta lại nghe tiếng Nghĩa gọi:
-   Thị ơi, Tuấn ơi!.. hầm việc gì không? ... Ngụy trang lại đi
vẫn tiếng chân anh chạy thình thịch.
Sau đợt bom một lúc thì tiếng súng con lại nổ ran ở hướng đường bò.
Mười hai giờ, liên lạc chạy từ đại đội 2 về truyền đạt mệnh lệnh của tiểu đoàn trưởng:
-   Đồng chí Nghĩa xuống đại đội 3 thay đồng chí đại đội trưởng vừa mới hy sinh. Đồng chí Thị, trinh sát trung đoàn, thay đồng chí Nghĩa, phụ trách tiểu đoàn bộ...
Lại một đợt bom. Tiếp đó, tiếng súng con nổ ran cả ba mặt. Một lát sau, Thận bước vào hầm phó chính uỷ, đầu quấn băng trắng, vệt máu chảy xuống đã đọng khô trên gò má bên phải:
-   Đề nghị đồng chí Thị và đồng chí An bảo vệ anh Tám rút ngay theo bờ rạch sang Voi Nhỏ. Địch vào đại đội 3 rôi. Chúng nó đã chiếm mất cái hầm bên kia cầu Săt. Nó sẽ đánh vào đây.
Từ phía cuối đội hình của đại đội 3 có một con đường mòn bọc qua bên phải tiểu đoàn bộ thành hình chữ U. Nếu địch vào được đại đội 3, chúng nó sẽ vòng theo con đường này đánh vào chính diện của tiểu đoàn bộ và đại đội 1. Phó chính ủy nhìn đồng hồ. Ông đang lưỡng lự chưa biết nên đi hay nên ở thì bỗng từ phía đại đội 1, một chiến sĩ mặt mày lấm lem bùn đất, chạy xô tới. Tiếp đó là mấy loạt súng cực nổ nghe rất gần. Thận chặn anh chiến sĩ lại, quát:
-đồng chí nào đó? Sao lại chạy?

-   Chúng nó vào đến đầu đường rồi!
-   Nó vào thì đánh. Trờ lại đi!
-   Hầm em bị sập.
•   Sập thì vào hầm khác. Hầm kia kìa!
Thận chỉ cho anh chiến sĩ cái hầm của Hùng và Tuấn rồi dắt anh tới đó. Vừa đi anh vừa nói vọng lại:
-   Đồng chí Thị đưa anh Tám đi ngay đi! về báo cáo với anh Ba là có thể địch nó sẽ vào được cầu sát trong ngày hôm nay và chúng tôi sẽ rút sang bên đó tối nay, để về Vườn Măng.
Thị đi trước dẫn đường, đến phó chính uỷ. sau đó là An. Họ lội qua con rạch nước ngập đến cổ, sang phía bên kia bò đi về bưng Voi Nhỏ. Họ vừa sang được bên kia bờ rạch thì đằng sau lưng những loạt AK nổ giòn. Tiếng M.79, B.40, M.16, tất cả các cỡ đạn tiếp đó nổ theo. Ba người nằm mọp xuống bò dọc theo bờ rạch. Ra đến giáp mối con đường mòn thì nghe tiếng tụi ngụy la hét gọi nhau bên kia bờ.
Thị đứng dậy, khoát tay:
-   Chạy!
Hai người chạy theo. Họ cũng không biết vì sao mà lại phải chạy như vậy. Họ chạy chừng bốn năm trăm mét thi Thị dừng lại:
-   Thủ trưởng ngồi chờ đây một chút, tôi sang bên kia xem trên đường mòn có địch không?
Nói xong, anh lội xuống rạch.
Con đường mòn này giáp mối với đường bò chạy theo một hình chữ u như đã nói ở trên, đâm thẳng vào với bò rạch bên kia. Sau khi vào được đại đội 3, chúng nó vòng theo con đường đó đánh vào chính điện của đại đội 1 và tiểu đoàn bộ Thị đã đưa hai người chạy thật nhanh để vượt ra khỏi khu vực

Mà bên kia bờ rạch đang xảy ra cuộc cận chiến bằng các loại súng bộ binh
Môt lúc sau, Thị quay trờ về:
-   Ta đi thôi!
Không đợi Thị giải thích gì thêm, phó chính ủy khoát tay ra hiệu cho An. Bên trái họ, tiếng súng bộ binh vẫn nổ giòn giã. Sang đến bên kia bờ rạch, Thị bẻ một cành chà che lên đầu người cùng làm theo. Anh quay lại, nói:
-   Tôi đi trước, nếu có việc gì thì đồng chí An dẫn thủ trưởng lùi lại. Con rạch này chạy về bưng Voi Nhỏ. Nếu quá lắm thì xuống rạch, ém sát vào bờ, chờ tối đến hãy lên.
-   phó chính ủy và An đi theo sau, nhìn chừng. Mỗi lần Thị dừng lại ngồi xuống, họ cũng dừng lại và ngồi xuống. Họ đi mỗi lúc một xa tiếng súng. Có lẽ đã dứt một đợt tấn công của tui nó. Tiếng súng nhỏ nghe thưa dần rồi im bặt. Lại nghe tiếng L19 bay vè vè. cả ba người ngồi ém vào những lùm cây bên bờ rạch, vừa để nghỉ, vừa để tránh máy bay.
Thị nói:
•   Nó vào nhanh quá, vì có một tổ tróc công sự.
An:
Không biết chúng nó vào phía nào mà thấy M79 đã nổ tróc tróc trên hầm thằng Hùng.
Phó chính uỷ:
•   Vậy là mình đi không gọi kịp thằng Hùng cùng đi theo. An:
-   Cháu đã khoát tay gọi nó, nhưng thấy nó lắc đầu. Vừa lúc đó thì M79 nổ gần đấy. Lúc đó gấp quá chứ!
Thị:
Nó không muốn đi đâu. Nó nói với tôi từ lúc sáng là nó se xin chú Tám ở lại tiểu đoàn.

Phó chính ủy im lăng. Ông sẽ nói như thế nào với má Hai.
Đẳng sau hoọ, tiếng súng nô ran lên môt loạt.
Rồi lại im lặng.

Thị đứng dậy:
-    Ta đi thôi. “Trực thăng” vũ trang sắp lên rồi đó!
Anh không nói gì thêm, nhưng kinh nghiệm ở chiến trường, lắng nghe tiếng súng rời rạc, anh biết có lẽ là trận đánh đã kết thúc một cách bất lợi. Anh không dám nói cái điều mình đang nghĩ: “Có lẽ chúng nó đã làm chủ trận địa”. Anh nhìn đồng hồ: Năm giờ kém hai mươi lăm phút!
Bỗng dưng anh thấy nước mắt mình trào ra...

Vào quãng bốn giờ chiểu thì hầu như tất cả các công sự ở cả ba phía đều tắt tiếng súng. Cái thì bị bom dồi sập, cái thì bị bắn tróc nóc. Một số chiến sĩ hy sinh ngay trong hầm. Một số bị đánh bật ra, ém ở bò rạch. Chính trị viên phó Thận chết ngay trong đợt tấn công đầu tiên của địch vào tiểu đoàn bộ, sau khi phó chính ủy phân khu vừa đi khỏi nơi này.
ở đại đội 2, Thực còn lại một mình trong hầm, bắn hếtđạn. Địch tràn vào cả hai phía, anh ném một quả lựu đạn và chạy ào về phía cầu. Bọn địch rượt theo gấp quá, Thực
rút súng ngắn bắn hết cả một băng đạn. Liền lúc đó anh nghe chúng nó hét ầm lên từ bốn phía:
-   Bắt lấy thằng chỉ huy! Bắt lấy thằng chỉ huy!
Vừa chạy tới bờ rạch thì anh bị bắn qụy xuống. Địch đã vào
được đại đội 3 và đã vào cả tiểu đoàn bộ nữa. Anh hiểu ra điều đó, thay băng đạn súng ngắn còn lại và nằm chờ.
-   Bắt lấy nó! Bắt lấy nó!
-   Đứng dậy, giơ tay lên!
-   Đ. mẹ thằng này giả chết. Cho nó một phát!

Thực bóp cò. Thằng lính dù trươc mặt anh ngã xuống cùng với những loạt súng ran lên. Trong băng còn lại bảy viên đạn, thoáng nghĩ như vậy, nhưng những ngón tay của anh bỗng từ từ rời xa, buông khẩu súng ngắn rơi xuống đất.
thàng lính dù đứng gần anh nhất vội vàng nhảy tới chộp lấy khẩu súng ngắn. Một lúc sau, một thằng sĩ quan lới, lục các túi quần túi áo của anh và ra lệnh cho hai tên lính đứng cạnh kéo anh ra phía đường bò. Không cần biết Thực , sống hay đã chết, hai tên lính nắm lấy hai tay của anh lôi đi sền sệt trên mặt đất. Ra đến đường bò, chúng nó đặt anh nằm ngửa và để lại khẩu súng ngắn ở bên cạnh và chụp ảnh. Hàng cúc trước ngực áo sơ mi của Thực bị bứt tung ra để lộ những vết xước trên da ngực. Có một người của chúng ta được chứng kiến tận mắt sự kiện đó. Đó là Nghĩa: đại đội trưởng mới của dại đội 3.
Khi Nghĩa đến đại đội 3 theo lệnh của Thực thì tụi địch đã sắp tràn vào cái hầm cuối cùng ở đấy. Anh bất ngờ ném lưu đạn và cả một băng đạn, đánh bật bọn địch ra và chiếm cái công sự trống lốc bên cạnh cầu sắt. Anh nhặt khẩu súng của một tử sĩ, lắp đầy đạn, xong gác hai khẩu súng lên hai phía. Tụi nó vào phía nào, anh lại quay sang phía đó bắn. lúc đó, chúng nó đã vòng theo đường bò, đánh vào tiểu đoàn bộ và đại đội 1. Vậy là cái hầm của Nghĩa nằm lọt giữa vòng vây, Anh nghe rõ tiếng la hét bên phía đại đội 2: “Bắt lấy thằng chỉ huy!”.
Anh biết là Thực đã bị tróc khỏi hầm. Còn một trái lựu Lúc đầu anh định để dành nó đến phút cuôì cùng, nhưng thấy địch tập trung sự chú ý vào hướng khác, anh nhảy ra khỏi công sự, ném lựu đạn, hô “xung phong” rồi nhoài người lăn luôn xuống rạch. Giữa lúc đó, Thực bắn phát súng ngắn cuối cùng. Nghĩa định long theo bờ rạch trỏ về tiểu đoàn bộ, nhưng phía đó anh cũng nghe tiếng súng nổ và

tiếng la hét trên bờ rạch. Anh đánh ngồi vậy tại chỗ, ngâm mình dưới nước, chui vào dưới những cành bình bát là là,kéo bèo tây phủ lên đầu.
Chúng nó kéo thêm đến bên cạnh xác của Thực hai chiến SĨ nữa không biết chết hay sống và tiếp tục chup ảnh. Tiếng súng im. Từng tốp lính dù đi dọc theo hai bờ rạch và
đường cái, vừa đi vừa chĩa mũi súng vào các bụi dừa nước.
-    Còn thằng nào dưới rạch lên mau không tao bắn.
Một loạt đạn cực nhanh réo qua đầu Nghĩa. Trái bình
bát đỏ mọng bị bắn đứt rơi xuống trôi lềnh bềnh trên nước. I
-   Pằng!
Một viên đạn xéo đi qua mang tai Nghĩa. Thằng ngụy
vừa bắn đó văng lên một câu chửi tục:
-   Đ.mẹ, cái đầu thằng Việt Cộng này cứng thật.
Ngĩa chưa kịp phản ứng gì thì một phát đạn thứ hai nổ ngay bên cạnh anh là tung lên một cột nước.
-   a ha! Bể óc rồi, con ơi!
Thì ra nó Bắn trái bình bát! Nghĩa thở phào, nhìn theo Trái bìnH bát đã bị bắn vỡ tung, nhầy nhụa, đỏ như máu trôi lềnh bềnh trên mặt nước.
Lúc đó bốn phía đã vắng tanh vắng ngắt rồi. Trận địa chỉ còn lại mùị thuốc đạn. chiếc L19 lại vè vè bay lên, gọi loa:
“Anh em cán binh Việt Cộng thuộc trung đoàn 16 chú ý . Anh em cán Dinh Việt Cộ ng chú ý! T iểu đoàn 7 đã bị tiên diệt hoàn toàn. Đại uý Hoàng Thực đã tử trận. Ban chỉ huy của các bạn đã bị bắt hoặc bị bắn chết. Một số các bạn còn ẩn nấp dọc bờ rạch hãy nên biết điều: Mau mau ra đầu thú với quân lực Việt Nam cộng hòa, các bạn sẽ được chánh phủ quốc gia khoan dung...

Máy bay vòng đi rồi vòng lại. Tiếng loa lúc được lúc mất. Trên bờ, tụi linh dù hết tốp này đến tôp khác thay nhau sục sạo. Đã ba lân, nó băn lung tung xuông mặt nước, ngay bên cạnh Nghĩa.
Gần tối, có tiếng “trực thăng”” đổ xuống rồi lại cất cánh bay lên.
Trời chuyển mưa. Những tảng mây đen lớn đùn lên phía chân trời rồi tỏa rộng mãi ra. Tên lính ngụy đứng trên đường, cạnh chỗ Ngĩa đang nấp, bỗng chửi đồng lên :
- Đ. mẹ, đánh nhau suốt cả ngày, tối đến còn nằm đây mà chịu trân với cơn mưa chó má này nữa!|
Tiểu đoàn còn ai nữa không? Họ sẽ rút về đâu bây giờ? Thực chết rồi,ai sẽ là người tập hợp đơn vị lại? Phải chăng mình là người sống sót duy nhất trong trận đánh này!
   Nghĩa nghĩ vậy và hé cụm   bèo   tây   nhìn lên
Lúc đó, cả bầu trời đã đen kịt.

Chương bốn
Tiểu đoàn 9 vẫn chưa xuống.
Buổi chiều, phó chính ủy từ cầu sắt tạt về qua bưng Voi Nhỏ gặp ông Ba Kiên một chút rồi lại đi ngay. Phó ủy dặn ông thu nhóm anh em lại, tạm ém quân đâu đó để chờ lệnh. Chính cái lúc ông Ba Kiên đang cần một người để bàn bạc trao đổi ý kiến thì phó chính ủy lại ra đi một cách quá vội vàng.
Thằng Tuân không về, thằng Hùng cũng không về. điều này má Hai vẫn chưa biết. Bên cạnh ông Ba Kiên chỉ còn Thị và một cậu liên lạc. Lúc Thị mới về, ông lắng nghe chờ xem có tiếng súng bên cầu sắt nữa không. Nhưng dần dần ông hiểu ra là mình đang nghĩ đến một chuyện không có thể có được nữa. Chúng nó đã làm chủ trận địa...
Thận hẹn với ông là sẽ về Voi Nhỏ rồi sang Vườn Măng. Ông đã đi nghiên cứu lại địa điểm này. ở đó còn có thể ém được vài ba tổ. Trước đây, đội du kích địa phương vẫn lấy khu vực này làm cứ, nhưng sau khi số anh em du kích còn lại được rút lên quận, thằng Hùng được chị Tám Trâm, bí thư chi bộ, đồng ý cho đi theo trung đoàn, thì không còn ai ở đó nữa.
Ông Ba Kiên chợt nảy ra ý nghĩ là nên triệt để phân tán thành các bộ phận nhỏ: hai người, ba người. Có điều kiện thì đánh du kích, không có điều kiện thì tránh địch để bảo vệ lực lượng, ông nhận ra sai lầm trước đây của mình là đã chấp hành mệnh lệnh một cách máy móc: “Trung đoàn 16 giữ vững địa bàn, sẵn sàng chờ lệnh mới”. Đáng lẽ khi nhận được lệnh

lệnh vắn tắt này phải nghĩ ngay đến cách làm sao chấp hành đúng tinh thần của mệnh lệnh, đứng chân được ở điạ bàn này trên quy đinh, thì ông lại cứ băn khoăn mãi một điều: “Sao không thấy mình đánh vào Sài Gòn nữa?”. Và cái tư tưởng chủ đạo của ông vẫn là chờ đợi một trận đánh lớn...
Hết ngày này qua ngày khác, ông vẫn chờ đợi tiểu đoàn 9 mong tin của trung đoàn Quyết Thắng, một trung đoàn đã cùng chiến đấu bên cạnh trung đoàn ông trong suốt đợt một. Ông bảo với Thị chuẩn bị sang lại cầu sắt. ông không thể ngồi chờ như thế này được. Ruột ông nóng như lửa đốt. Mặc dầu Thị đã cam đoan với ông rằng tụi nó đã đổ quân trên đường từ bưng Voi Nhỏ sang bên ấy, ông vẫn cương quyết chuẩn bị ra đi.

Má Hai thắp một ngọn đèn đặt ra trước hầm rồi bưng nồi cơm ra, ngồi nắm thành từng nắm to bằng cái chén ăn cơm. Má than phiền về nắm cơm nhỏ quá. Nhưng chẳng có cách nào khác. Lâu nay nhân dân trong xóm bỏ đi hết, không ai dám về vì đại bác bắn vào đây suốt ngày. Một mình má giã thóc bằng cái mũ sắt không thể nào kịp đủ cho bộ đội ăn. cả ngày hôm nay, ngồi nghe tiếng súng nổ, má biết anh em mình đang đụng độ với chúng nó. Khi Thị về, ngồi nói chuyện với ông Ba Kiên, tuy má không lắng nghe câu chuyện giữa hai người (má nghĩ mình không nên nghe như thế, vì đó là chuyện quân sự, mình không có phận sự gì đó), nhưng cứ nhìn nét mặt của họ, má cảm thấy lo lo. Khi họ tói chuyện với nhau xong, má hỏi ông Ba Kiên:
• Anh em có về đây không?
ông nói:
Có lẽ khuya mới về. Đường bên đó sang đây, địch đang chốt chưa đi được.
má lại nói:

tôi nấu cơm một lát cho tụi nó về lấy nghen anh Ba?
Ông Ba Kiên im lặng một lúc rồi nói:
- ừ chị cứ nấu giùm cho, chắc tụi nó đánh nhau cả ngày đói đó!
Hai ba lần má định hỏi xem thằng Hùng hiện nay ở đâu, vì hôm qua má thấy nó ra đi với ông gọi là ông Tám đó.
hôm nay ông ấy về qua đây một lúc rồi lại đi ngay không kịp chào má. Má không thấy thằng Hùng đi VỚI ông Tám đâm ra lo. Nhưng má lại nghĩ: Bây giờ nó là bộ đôi rồi. Nó đi đâu có cấp trên giao nhiệm vụ. Mình hỏi làm gì? Ông
Ba Kiên cũng biết má Hai đang muốn hỏi ông điều đó. Nhưng ông đành im lặng. Ông cũng chưa biết số phận thăng hùng ra sao? Có gì rồi tối nay ông sẽ nói một thể.
Má Hai ngồi đếm lại từng vắt cơm. Trước đây một tháng hồi mây đứa nhỏ chưa chạy di tản, cứ mỗi buổi tốì chung đến đầy nhà, ngồi vắt cơm với má. Có hôm nhà má phải vắt đến hàng trăm vắt cơm to hơn thế này mà vẫn chưa đủ cho anh em... Đến bây giờ, có hôm má chỉ vắt có ba mươi nắm, thế mà ông Ba Kiên cũng nói: “Chị vắt nhiều quá đó! Để dành gao bữa sau còn nấu. Bây giờ gạo kiếm không ra nữa đâu”.
Má Hai chỉ nấu cơm và vắt sẵn chờ anh em về lấy khi nào má nghe ngoài trận địa nổ súng. Việc đó thành ra một thường lệ. Có hôm, trước khi nấu má hỏi ý kiến ôngBa Kiên hoặc một anh em nào đó có mặt ở nhà. Nhưng cùng có hôm không ai ở nhà, hễ nghe súng nổ là má đổ gạo vào nồi. Ta đến, thế nào cũng có người từ trận địa về. Những chiến sĩ này cũng quen với cái thường lệ đó, luôn luôn mang theo một cái bồng để nhận cơm vắt của má Hai đã bày săn giữa cái nong trước cửa hầm. Cũng có hôm không ai về, má lại gửi cho anh em đi ra ngoài đó. Số nắm cơm bày ra trên càng ngày càng ít đi.

chiểu nay ông Ba Kiên nói với má nấu cho khoảng hai mươi nắm thôi. Nhưng không biết nghĩ sao, má lại đổ gạo, vào nồi nhiểu hơn. Má nắm tất cả được hai mươi lăm nắm.
ông ba kiên nhìn những nắm cơm, không nối gi cà, mặc dầu ông biết má Hai đã nắm thừa ra đến hơn năm nắm.
nhìn những năm cơm mới vắt xong bày trên nong, khói bốc nghi ngút, má Hai nói:
tụi nó không về được rồi làm sao anh Ba?
ồng Ba Kiên đang ngồi lặng thinh, nghe má Hai hỏi, ngước lên và trông thấy nét mặt lo âu của má, liền cười:
- Nếu tụi nó không về thì tôi với chị phải ráng sức mà ăn cho hết chừng ấy cơm chứ còn biết làm sao nữa?
Má Hai bật cười. ông Ba Kiên cũng cười theo. Sau tiếng cười đó họ lại im lặng, nhìn những làn khói cuộn tròn bốc từ những nám cơm bay lên giống như cuộn khói bốc lèn từ những cây nhang trước bàn thờ.
Ông Ba Kiên vừa chuẩn bị ra đi thì bỗng nghe tiếng bước chân thình thịch ngoài sân. Một bóng người cao to, nhem nhuốc sình lầy từ đầu đến chân, dừng lại trước của hầm im lặng một phút rồi bỗng nhe hai hàm răng trấng toát ra cười ha hả.
-   Thằng Nghĩa!
Ông Ba Kiên kêu lên và chạy ra ôm chầm lấy anh bộ đội đang từ từ gờ khẩu AK trên vai xuống. Khẩu súng gỡ ra nửa chừng thì Nghĩa cũng bỏ vậy và ôm choàng lấy ông Ba Kiên. Vừa mới cười đó, bây giờ anh lại òa lên khóc thành tiếng. Má Hai ngồi im lặng. Vậy là má đã biết. Má thở dài...
ông Ba Kiên gỡ tay Nghĩa ra, lùi lại:
•   Bỏ súng xuông nghỉ đã!
Nghĩa bỏ súng xuống, nói nhỏ:
*   Đổng chí Thực hy sinh rồi!

Nghĩa vừa nói vừa cầm một nắm cơm lên miệng nhai một cách ngon lành.
Má hai đưa cho anh cái khăn mặt:
Đi rửa tay chân qua một chút rồi vào ăn,con!
Nghĩa cầm lây cái khăn, lau qua hai bàn tay rồi bỏ xuống nong và tiếp tục cầm nắm cơm lên:
-   Má cứ để con ăn xong một nắm đã, có sức mới đi tắm được.
-   Cả hai người im lặng ngồi nhìn Nghĩa ăn cơm. Anh nhai nắm cơm một cách ngon lành. Ăn xong một nắm, anh lại lấy tiếp một nắm nữa,vừa ăn anh vừa nói với má:
- Cơm má năm nhiêu quá, thừa ra không ai ăn đâu.
Má Hai:
- Con cứ ăn đi..
Nói xong, má Hai đứng dậy đi ra ngoài.

Từ khi Nghĩa về, Ba Kiên vẫn chưa hỏi anh về tình hình đánh nhau ngoài trận địa như thế nào. Má Hai biết là ông đang chờ má đi ra.
... Mãi cho đến lúc tối mịt Nghĩa mới bò lên bờ rạch. Suýt nữa thì anh đụng phải tụi đi tuần. Bên này rạch, gặp lính. Nghĩa lội sang bên kia rạch, ơ đó, anh lại gặp một bọn khác. Bọn này đang đi tuần dọc theo bờ rạch về hướng Voi nhỏ. Nghĩa bám chừng theo sau bọn đó mà đi. Đến ngang cái hẩm tiểu đoàn bộ chúng nó dừng lại. Một thằng nói:
-   Cái thằng Việt Cộng này ít ra cũng phải là cấp đại úy. Tiên sư nò, bắn què cả hai chân mà nó vẫn còn cầm súng bắn lại mình!
-   Cái thằng đại uý Hoàng Thực kia cũng vậy. Nghe đâu tụi Việt Cộng ra trận nó có đeo cái bùa gì phải không mầy?
-   Xì! Bùa biếc gì? Chúng nó tẩy não nhau...
Một dáng người cao to, dang hai tay hai chân, nằm úp

mặt xuống bờ rạch. Nghía trông thấy và biết ngay là chính -viên phó Thận. Mấy thằng lính ngồi xuống bên cái xác chết châm thuôc hút. Chúng nó lại nói chuyện với nhau.
Một đứa thì nói là trận đánh vừa rồi coi như một chiến thắng lớn. Một đứa thì lại bảo đây là một trận thất bại vì đem một lực lượng lớn như thế mà không diệt nổi ba thằng Việt Cộng đã sắp chết đói. Hai đứa cãi nhau một lúc thì một thằng đứng dậy, đi đến bên cạnh, lấy chân hất ngửa cái xác chết lên:
. Thắng này! Mày coi đây này, một thằng Việt Cộng chỉ còn cái quần xà lỏn như thế này mà nó còn xơi mình hêt cả gần một tiểu đội. Thắng! Thắng cái con khẹc!
Nói rồi thằng lính nhổ toẹt một bãi nước bọt. Thằng kia cũng không vừa:
- Em ngu hết chồ nói em ạ! Trận đánh thắng hay thua quan trọng là ở chỗ mong muốn của cấp chỉ huy có đạt hay không? Này nghe: cán bộ chỉ huy của chúng nó bị diệt nghe, chúng nó hết chồ ở nghe! Ngày mai tiếp tục càn quét một trân nữa thì con to, con nhỏ, con tấm con mén gì mình hót gọn hết, sau đó chúng mình sẽ ung dung về Sài Gòn...
Nói xong, nó khe khẽ cất giọng ca một câu vọng cổ. Nghĩa bỏ tay vào cò súng, nghĩ thầm: ‘Thắng này! Này, cho mày hót gọn này!”. Anh bóp cò. Giữa lúc đó, như có một sự hợp đồng, một loạt AK không biết từ hướng nào bắn tới, nổ thật giòn.
-   Đù mẹ... Việt Cộng tập kích!

Chúng nó la lên và nằm rạp xuống. Nghĩa lao qua rạch và cắm đầu chạy. Chằng có đứa nào đuổi theo cả. Chỉ có mây loạt đạn bắn vọt qua đầu anh. Một lúc sau Nghĩa nghe có tiếng súng nổ dài vể hướng đi sang Vườn Giâu. Hình nhưtụi nó đang vội đuổi cái người nào đó đã bắn loạt AK phối hợp với anh.
Về đến mốì đường đi sang Voi Nhỏ, Nghĩa kiệt sức. Anh nằm lăn ra giữa đường, thở dốc. Lúc đó, anh chỉ băn khoăn có một điều: không biết mình bắn có chết cái thằng lính dù nói khoác ấy không?
Khi Ba Kiên hỏi Nghĩa có chắc chắn người nằm trên bờ rạch đó là Thận không , thì Nghĩa cam đoan trăm phần trăm là đúng. Thứ nhất, đó là một người cao to và ở khu vực tiểu đoàn bộ thì không có ai có vóc người như thế. Thứ hai, chỗ người đó nằm là cái hầm của Hùng và Tuấn theo anh biết khi anh đi rồi, Thận về đó để trực tiếp chỉ huy tiểu đoàn bô.
Ai là người dám can đảm bắn loạt AK lúc đó nếu phải là Thận? Đó là một loạt AK rất mưu trí rất kịp thời làm cho tụi địch lầm tưởng là mình vẫn còn lực lượng để dành tổ chức một đợt tập kích. Chính vì nghĩ như vậy nên ông Ba Kiên vẫn ngờ ngợ là Thận còn sống mặc dầu Nghĩa chỉ còn thiếu thề sống thề chết để cam đoan với cái điều đã chắc như đinh đóng cột này...
Mười hai giờ đêm. Trời đổ mưa ào ào. Giữa lúc đó thì một người con gái chạy ào vào như bị ai đuổi. Vào đến nhà cô dừng lại thở dốc một lúc, nhìn Ba Kiên, nhìn Nghĩa, rồi quay sang nhìn má Hai:
-   May quá! Cháu cứ tưởng các chú đi mất rồi!
ông Ba Kiên kêu lên:
Sáu Trang!
Cô gái liến thoắng:
-   Trông thấy ngọn đèn trước cửa hầm, cháu mừng quá.
May không thì ướt hết trọi!
-   Bộ tưởng mày còn khô ráo lắm mà may với vá? Lược nè, chải trốc đi!
Má Hai đưa lược Cho cô gái. Cô ta cầm lược nhưng vẫn nói luyên thuyên:
Cháu ở chỗ chú Tám lại. Chú Tám viết thư cho chú nè, chú Ba!
Sáu Trang móc túi lấy phong thư gói kỹ trong một cái bao ni lông, đưa cho Ba Kiên. Cô đến ngồi một bên bếp lưa khuôn mặt rạng rỡ.
Cô gái ăn mặc có vẻ diêm dúa: cái áo màu hồng quá mỏng có viềm đăng-ten trên cổ và dưới gấu. cổ áo để lộ ra sỢi dây chuyền lóng lánh (có lẽ là dây chuyền giả). Khi cô tay ra phía sau để bắt lại mái tóc, ngưòi ta nhận thấy ngón tay đeo nhẫn một cái nhẫn mặt đá to bằng một cái đồng hồ nữ, màu xanh biếc như ngọc. Đôi mắt cô gái luôn luôn nhìn chỗ này sang chỗ khác, lúc nào cũng giống như ngơ ngác, muôn hỏi, muốn biết. Có thể nói Sáu Trang là một cô gái đẹp nếu không có cái trán nhô cao một cách ương ngạnh. Cô có đôi mắt sắc và to, vành môi dưới cong lên một cách duyên dáng và luôn luôn như cỏ vẻ giễu cợt. Chính đó là cô gái đã giao Quá cho Bảy Hường như chúng ta đã biết ở trên.
Về tung tích của cô, anh em Mười Sáu chỉ biết vòn vẹn như sau: Sáu Trang người ở Củ Chi (mà tên thật của cô hình như cũng không phải là Sáu Trang, nhưng ta cứ tạm gọi như thế), là nữ biệt động (điều này người ta cứ cũng đoán như vây thôi). Và đầu đợt một Tết Mậu Thân, cô là ngưòi duy nhất dẫn đưòng cho trung đoàn 16 đánh vào Tân Sơn Nhất. Từ đó , gặp cô ở đâu, người ta gọi cô là cô Sáu, chị Sáu. Cô đến trung đoàn rồi lại đi, rồi ít lâu sau lại đến. Cứ mỗi lần trông Sáu Trang là anh em lại đoán già đoán non: Lại sắp

đánh vào Sài Gòn rồi! Cùng có anh em đã đặt tên cho cô là cô Sáu Sài Gòn.

Ba Kiên đọc xong thư, hỏi Sáu Trang.
-   Cháu ở đâu đến đây?
-   Cháu ở bên Bình Mỹ.
-   Sao nhanh thế?
-   Cháu đi nhờ xuồng chị Tám Trâm.
Bỗng chợt nghĩ ra một điểu gì đó:
-   Bây giờ cháu ở đây với các chú chứ?
-   Chú Tám nói vậy rồiỉ
-   Vậy bây giờ cháu ở đây với chị Hai, chú đi một lát chú về- Chờ chị Tám Trâm đến rồi ta bàn công viêc.
ông Ba Kiên nói vậy rồi bảo Thị và Nghĩa chuẩn bi lúc sau ba người lại ra đi. Họ đi vào trong mưa về hướng Cầu Sắt.
Ba Kiên đi rồi, Sáu Trang cầm một nắm cơm:
-   Cơm ai đây, ăn được không má?
-   Con ăn đi. Để má lấy mắm...
Má Hai chưa kịp trả lời thì Sáu Trang đã đưa nắm cơm lên miệng. Cô ta cũng nhịn đói suốt cả ngày hôm nay
ông Ba Kiền vừa đi ra một lúc thì Tám Trâm đến.
Chị ta đặt xuống giữa nhà cái bồng đầy những đồ hộp kêu, xổn rổn, ngơ ngác nhìn quanh nhà một lúc rồi hỏi má Hai
-   Chưa ai về à, má?
-   Má Hai trả lời lơ đãng:
-   Chưa. Anh Ba vừa mới đi ra đó...
Tám Trâm biết đánh nhau lớn bên cầu Sắt từ sớm,vì vậy chị đã gửi mua sẵn đường, sữa. Theo như lệ thường,sau mỗi trận đánh, có khi một cốt cán, có khi chính Tám Trân

mang sữa, bánh trái mua từ trong ấp chiến lược ra, đến úy lạo các chiến sĩ. Má Hai biết như vậy nên khi thấy chị vào, má vẫn ngồi yên một chỗ và khẽ nói:
-   Con tám !
Tám Trâm hỏi:
Có tin chi về trận đánh không má?
(những lần trước chị không hỏi như thế).
Anh em chưa về hết, mới có một người về. về liền ăn một nắm cơm lại đi với anh Ba rồi!
Tám Trâm muốn hỏi điều gì đó nữa nhưng lại thôi.
Chiều nay, chị nghe chúng nó gọi loa bảo là đại uý Hoàng Thực đã tử trận, tiểu đoàn 7 đã bị tiêu diệt. Chị kh ông tin điều đó nhưng chị vẫn thấy ruột gan nóng cồn cào.
Đầu hôm, có việc phải sang Bình Mỹ. Đến nơi, làm việc xong chị chống xuồng quay về luôn, về đến Bến Đá, Tám Trâm rẽ vào ấp mua ít đường sữa, vừa để xem có thương binh ở đó kh ông. Bến đón thương binh vắng ngắt. Chị biết là trân đánh có khó khăn. Vậy là Tám Trâm kh ông kịp về ăn cơm nữa. Chị chống xuồng mang bồng đường, sữa đến luôn nhà má Hai.
Bên cạnh những ngưòi dân ngoại thành mà Tám Trâm quen biết như má Hai, như anh em trong đội du kích, thì các cán bộ và chiến sĩ của trung đoàn 16 đối với chị có một mối thiện cảm đặc biệt. Chị đã được tận mắt chứng kiến những con ngưòi dũng cảm, giản dị, dễ thân, dễ quen mà giống như từ khi sinh ra họ đã mang những đức tính tốt đẹp như vậy.
Trước đến nay, c ông tác ở vùng sâu, ngoài những nhân mối và cơ sỏ bí mật, chẳng mấy khi chị được về sống trong một cơ quan một đơn vị, mà ở đó là cuộc sống tập thể của những người cán bộ cách mạng, vì vậy, khi gặp đơn vị Quân giải

phóng đầu tiên, tự nhiên chị có một tình cảm đặc biệt, giống như tình cảm đôi với những người thân lâu ngày.
Trước lệnh tổng công kích vầ tổng khởi nghĩa hai tháng. Tám Trâm được giao nhiệm vụ về gây cơ sở ở Tân Thới Hiệp. Lúc đầu, lạ nước lạ cái, chị còn phải nằm trốn ngoài bương. Sau dần, bắt được mối, chị vào trong ấp, đến nhà má Hai.
Đang bắt rễ để gây dựng cơ sở, công việc chưa ra môn ra khoai gì thì có lệnh nổ súng. Bộ đội về. Vậy là đảng cũng chị mà cơ sỏ địa phương cũng chị.
Chưa nhận được chỉ thị, chị đã đi vận động bà bị gạo thóc. Sau đó, Tám Trâm tìm bắt liên lạc với bộ đội. Đơn vị đầu tiên mà chị gặp là tiểu đoàn 7. Người bộ đội đầu tiên mà Tám Trâm tiếp xúc là Hoàng Thực.
Nhờ sự giúp đỡ của tiểu đoàn 7, hai ngày sau thì. Tám Trâm thành lập xong đội du kích cho xã Tân Thới Hiệp ngày sau, Hoàng Thực cử một tiểu đội trưỏng cùng với du kích của Tám Trâm vào ấp diệt ác ôn. Mười ngày sau, Tám Trâm đích thân dẫn cả đội du kích cùng phối hợp chống càn với tiểu đoàn. Vừa làm bí thư chi bộ vừa lo gạo nước, vừa là chính trị viên, Tám Trâm lại vừa là chị nuôi.
Anh em trong đội du kích lần đầu tiên làm quen với công tác, việc gì cũng bỡ ngỡ, chạy đến hỏi chị. Kế hoạch tuyên truyền vũ trang ra sao: tìm chị Tám. Tổ chức bắt bọn ác ôn
như thế nào: hỏi chị Tám. Đến lúc hết gạo: cũng lại chị tám.
Không những lo cho đội du kích mọi mặt, chị còn lo gạo nước cho bộ đội nữa. Xin về hai mươi bì gạo, chị lại chia cho tiểu đoàn hết mười lăm bì. Bộ đội ăn hết gạo, chị lại lấy trong phần năm bì của du kích san bớt cho anh em.
Anh em cán bộ chiến sĩ tiều đoàn 7 gọi đùa Tám Trâm là “bà chính trị viên”. Cái tên đó được đặt ra sau một cuộc cãi lộn giữa chị và tiểu đoàn trưỏng Hoàng Thực.

Hôm ấy, Tám Trâm đến một đại đội thăm anh emm và thấy mỗi người chỉ được chia một vát cơm bằng quả trứng thay cho cả bữa sáng và bữa trưa. Nhớ đến máy ruộng ngô đồng bào nhường cho du kích, chị bảo cán bộ đại đội cho mấy chiến sĩ mang bồng ra đó bẻ về luộc ăn tạm cho đỡ đói.
vừa lúc Hoàng Thực đi kiểm tra đơn vị về,anh gọi anh em đang bẻ ngô dưới ruộng lên hỏi:
- Ai cho lệnh bè?
Một chiến sĩ trả lời:
-   Chúng tôi được lệnh đại đội cho đi bẻ thì đi chứ cũng không biết ngô này ỉà ngô của ai.
Hoàng Thực ra lệnh cho anh em trở về và gọi cán bộ lên để báo cáo. Mấy chiến sĩ về đến nửa đường thì gặp Tám Trâm. Chị lại hỏi:
-    Vì sao về?
Anh em trả lời:
. Chưa có lệnh tiểu đoàn.
Vậy là Tám Trâm đùng đùng đến tiểu đoàn bộ. Hoàng Thực chưa hiểu đầu đuôi ra sao thì đã bị Tám Trâm “khiền” cho một trận. Anh em tiểu đoàn bộ cứ ngồi nhìn nhau cười.
Tiểu đoàn trưởng ngồi im phăng phắc, còn bà cán bộ thì thuyết cho ông ta một bữa đến đầu đến đũa. Mãi một lúc sau, chờ cho chị nói xong, Hoàng Thực mới thanh minh:
-   Chúng tôi là bộ đội, làm gì cũng phải có tổ chức, có chỉ huy. Tiểu đoàn chưa có lệnh, đại đội tự động cho đi bẻ ngô như thế là sai. Vả lại. tôi chưa hiểu ruộng ngô đó là ruộng của ai.
Ruộng là ruộng của cách mạng! - Tám Trâm quát lên – Chờ được lệnh và chỉ huy của anh thì bộ đội còn đâu sức mà đi đánh nhau, anh có biết bữa nay anh em dưới đại đội nhịn đói không ?
Hoàng Thực nói:

-   Tôi biết, chính tôi cũng nhịn đói như anh em.
Về sau, cứ mỗi lần nghĩ đến cuộc cãi lộn này, Tám Trâm càng thấy thương Hoàng Thực. Một cán bộ vừa nguyên tắc vừa có tình, lại kh ông hề tự ái...
Tất nhiên hai người chỉ to tiếng với nhau một cười nói với nhau vui vẻ. Cũng chính nhờ cuộc cãi vã ấy mà hai người biết nhau hơn và quý nhau hơn.
Từ đó trở đi. Tám Trâm hầu như thuộc hết các đơn vị trong tiểu đoàn, nơi nào thiếu gạo, chị lại đến trực tiếp đi lấy.
Cuối đợt một, hầu hết nhân dân bỏ nhà chay ra gần lộ 13 để tránh bom pháo. Đêm đến, chị Tám vào những ấp bỏ không đó, trèo qua tường nhà, vào lấy nước mắm gạo thức ăn ra cho bộ đội. Anh em sợ kh ông dám lấy, Tám Trâm nói:
■ Các cậu đừng lo. Bà con cô bác khi ra đi đã giao lại hết nhà cửa tài sản này lại cho chúng ta tùy ý sử dụng , tôi là cán bộ địa phương, tôi chịu trách nhiệm...
Các anh bộ đội miền Bắc tốt thật, nhưng nhiều khi họ chấp hành kỷ luật một cách cứng nhắc quá. Tám Trâm nghĩ vậy và lại nhớ đến Hoàng Thực...
Ngày hôm nay, nghe tiếng súng ở cầu sắt, chị biết có đánh nhau to. Từ bên Bình Mỷ, kh ông kịp về nhà, ăn cơm, chị chống xuồng tới đây luôn. Vừa vứt bồng xuống, nhìn thấy nong cơm hầu như còn nguyên vẹn ấy, chị hiểu tất cả . Tám Trâm ngồi xuống bên má Hai, cầm một nắm cơm vì hỏi má một lần nữa:
-   Cái anh bộ đội ở bển về kh ông nói gì à, má?
-   Nghe nó nói thằng Thực...
*   Anh Thực thế nào?
-   Thằng Thực hy sinh...
Chị Tám im lặng, bỏ rơi nắm cơm xuống nong. Có một

Lần cậu liên lạc tiểu đoàn ngồi kể chuyện về tiểu đoàn trưởng Hoàng Thực cho Tám Trâm nghe.,.
Anh là tiểu đoàn trưởng cừ khôi nhất của trung đoàn hiện nay (theo lời cậu liên lạc); Bố anh là đảng viên cộng sản năm 30, từng tham gia phong trào Xô-viết Nghệ Tĩnh. Đáng lẽ anh được đi học đại học ở nước ngoài, nhưng anh đã tình nguỹện vào bộ đội rồi vào Nam...
Những điều đó Hoàng Thực chưa bao giờ nói với chị. Bây giờ anh ấy hy sinh...
Tám Trâm thở dài. Chị có cảm giác như mình đang là môt người đến trễ quá tối nay.
Lúc chiều con cũng có nghe chúng nó gọi loa, nhưng con không tin...
Tội nghiệp mấy đứa... Hình như anh Ba định nhờ mày việc gì đó!
Dạ, anh Ba có nhắn con về nhờ móc ráp anh em đang thất lạc ở bển...

Thằng Hùng nằm dưới rạch suốt đêm, lạnh tím người. Hắn không đi được nữa. Hắn gác cái chân bị thương lên một cành cây, đầu gối vào một gốc cây khác. Chiều hôm qua, khi Thận bị bắn chết thì nó chạy lạc. Tuấn nhảy ra khỏi hầm và nói với nó long theo bờ rạch mà về Voi Nhỏ. Nó chỉ nghe được vậy và nhảy ào xuống rạch. Quá một đoạn thì nó thấy hai bên bờ, tụi địch đứng đen nghịt, nó đành chui xuống dưới một cành cây và lấy lá lục bình phủ kín lên đầu. Khốn khổ cho nó, chỗ nó nấp lại vô tình nhìn lên bờ rạch, nơi có cái xác của Thận vẫn nằm đó. Tụi ngụy không biết vô tình hay chủ tâm, cứ thay nhau đến ngồi bên cái xác của Thận. Thằng Hùng nằm yên, không dám cựa Quậy, nó chỉ để lòi hai con mất để nhìn chừng.

Giữa lúc đó thì Nghĩa đến Nó hoàn toàn không biết. Nhưng khi nghe Nghĩa nổ súng thì nó mừng quá và bằng một sự phản xạ linh hoạt mà chính nó cũng không ngờ tới, nó cũng giương súng bóp cò. Vì nó nổ súng sau Nghĩa, nên tụi địch phát hiện ngay và nổ súng đuổi theo. Nó thấy một người chạy vể hướng Voi Nhỏ, dọc theo bờ rạch. Nó nghĩ mình cũng chạy vê' hướng đó thì sẽ lộ. Nó vội mở cái xanh tuya Mỹ thắt ở lưng lúc đó còn một nắm cơm và một cái bình toong, ném ngược về phía sau. Tụi địch chạy xô cả về hướng đó. Hùng long theo con rạch đi lên một đoạn nữa thì biết rằng mình đã bị thương. Nó không dám lên bờ vì sợ tui địch phát hiện dấu máu và đuổi theo. Nó cứ cào hai tay bơi đi nhưng đến đây thì mệt quá, nó gác chân lên cành cây nghỉ. Vừa lúc đó thì cơn mưa ập đến. Hùng định nằm nghỉ một lúc cho lại sức rồi tiếp tục bơi đi nữa, nhưng càng nằm nó càng lịm dần kh ông sao cưỡng dậy nổi. Khi tỉnh dậy trời đã hửng sáng. Nó hoảng hốt nhìn chung quanh. Thì ra khi đêm nó chưa ra khỏi cái mối đường giáp với bờ rạch đi vềVoi Nhỏ. Nó ngửi thấy mùi thuốc lá và biết tụi lính đang ờ rất Ị gần. Nổ vội vàng chuẩn bị lại chỗ ẩn nấp. kéo lá lục bình lại; để sẵn bên cạnh, động một cái là tụt ngay xuống nước.
Hùng thấy đói cồn cào. Cả ngày hôm qua nó kh ông có một hột cơm nào trong bụng. Nắm cơm bên thắt lưng nó đã vứt xuống rạch mất rồi. Kh ông biết nó còn có sức để chịu suốt một ngày hôm nay nữa kh ông. Chắc là tụi địch chưa rút. Đêm qua, trước lúc bắn loạt đạn, Hùng nghe thằng lính dù nói: “Ngày hôm nay chúng nó sẽ cất vó khu vực này
Sợ mình thiếp đi mất, cứ một lúc nó lại lấy móng tay cấu vào đùi mình một cái thật đau. Làm như vậy chán rồi, nó lại nhẩm hát thầm bài hát mà nó vừa mới học được:    “” Em hát tặng anh bài ca Đồng Tháp””... Nó cứ hát đi hát lại như thế đến hàng trăm lần.

Bỗng nó giỏng tai lên nghe. Có tiếng như tiếng ai lội dưới nước.
Nó bỏ một chân xuống nước và ngồi dậy. Đúng rồi, có người đang đi lại phía nó. Không, tiếng bơi chèo. Nó vội vàng tụt xuống nép vào dưới cành cây và lấy lá lục bình phủ lên đầu, thoạt đầu cái   mũi chiếc xuồng    hiện ra    rồi đến   hai   cái bơi chèo đập lên đập xuống. Nó giương to mắt và suýt nữa
kêu lên thành tiếng:
-   Lính dù!
Một thằng chèo xuồng, hai thằng cầm súng ngồi chĩa lên
bên bờ. Chúng vừa đi vừa gọi:
-    Thôi lên đi con ơi! Trời gió tròi mưa này, ngồi làm gì mãi dưới bờ rạch vầy cho thêm khổ. Khổ các con đã đành mà còn khổ cả qua nữa, con ơi! Nào. lên không qua bắn nào'.
Và nó giương súng như sắp bắn thật.
Đến gần chỗ Hùng nấp, thằng lính cầm súng chỉ vào gốc cây:
-   Cái gốc cây kia thê nào cũng có thăng Việt Cộng núp’.
Thằng chèo xuồng:   :
•   Đồ ngu như lợn! Nếu khi đêm nó mà chuồn ra đến đây được thì nó đã phới rồi, còn đến lượt mày phát hiện bây giò
Và nó quay xuồng. Thằng cầm súng:
-   Này xem đây này, tao bắn bể óc nó cho mà xem!
Và nó giương súng bắn lên trời một loạt rồi cưòi ba hả.
Hùng cứ ngâm mình dưối nước như vậy mài không dám rút chân lên nữa vì quá hồi hộp. Nó quên cả hát bài “Em hát tặng anh bài ca Đồng Tháp”. Vậy mà hai mắt nó vẫn giương thao láo. Phải đến nửa giờ sau, nó lại mới trở lại tình trạng bình thường.
Đên gần trưa thì nó mệt quá. thiếp đi. Có một cái xuồng đi gân đên nơi nó mới biết. Nó hoảng hốt toan nhảy xuống nước, nhưng mũi xuồng đã hiện ra trước mắt nó . Nhảy xuống nước lúc đó chỉ lộ thêm. Nó đành năm im. Chiếc xuống tiến tới, trước hết nó trông thấy hai cái bơi chèo và nghĩa: thôi hết. khẩu súng nó không còn một viên đạn nào nữa. nhưng rồi nó giương mắt to ngơ ngác. Người ngồi trên xuồng là một cô con gái, mặc áo hồng, vừa chèo thuyền vừa nhìn sang bên bờ. Thăng Hùng định vẫy tay gọi, nhưng rồi nó lại nằm im. Cô con gái hình như trông thấy nó, nhưng chẳng nói gì cả và chỉ tay lên bờ rồi tiếp tục chèo thuyền di. Xuồng đi rồi, thằng Hùng bỗng cảm thấy lo sợ và tự trách minh dại dột nằm ngủ thiếp đi như vậy. Nó dịnh đi môt chỗ khác nhưng nó không còn sức để đi nữa. Một lúc sau nó tính toán lại và tự nhủ: “Có lẽ cô gái đó là người của mình nếu không nữa thì cũng là người tốt. Nó nghĩ như vậy vì nó cho rằng nếu cô gái là người xấu hoặc người của địch thì chỉ năm phút sau đó là nó đã bị bắt. Nghĩ vậy nó cảm thấy yên tâm tiếp tục lẩm nhẩm hát bài “Em hát tặng anh bài ca Đồng
Tháp”. Một lúc sau, mệt quá, nó lại ngủ thiếp đi. Trong lúc đó cô gái chèo xuồng trỏ lại một lần thứ hai nữa mà nó vẫn
không hay biết gì cả.
Cô gái đó là Sáu Trang.

... Mãi đến gần sáng Ba Kiên, Thị và Nghĩa mới trở về. Họ đi suốt cả đêm, nhưng đến chỗ nào cũng đụng phải chúng nó. Họ tắt đường sang lại Gò Sao nhưng không gặp một ai. Cái người bắn súng hợp đồng với Nghĩa lúc chập tối không về bên đó. Như vậy là anh ta còn nằm dưới rạch hoặc một nơi nào đó. Suốt đêm đó không có một người nào; về Voi Nhỏ nữa, ngoài Nghĩa.
Đêm ấy, má Hai cũng không ngủ. Thấy Ba Kiên trở về không, má biết là tình hình rất xấu. về đến nơi. Ông làm việc vội vàng với chị Tám và Sáu Trang rồi chuẩn bị ra bưng (thưòng ngày, Ba Kiên vẫn ra bưng và tối mới lại về.

Nhà). Má nấu một nồi cơm khác nắm hơn một chục vắt, đưa cho Thị và nói:
-   Con mang thêm ra ngoài đó mấy nắm, phòng khi anh em có về
Ông Ba Kiên đi rồi, chị Tám cũng ra đi. Sáu Trang mượn cái xuồng của má Hai, chèo dọc theo con rạch, kiếm anh em thất lạc.
Chúng nó hỏi đi đâu thì cô bao là vào Gò Sao đế bứt trái.
Chúng nó hỏi bứt trái làm gì thì cô nói là bứt về tiếp tê cho viêt Cộng. Bọn lính thấy vậy cười híp cả mắt và kêu vọng theo sau xuồng của cô:
-   Cô em chiều về nhớ ghé cho qua xin trái dừa nghen?
Sáu Trang chèo xuồng dọc theo con rạch, qua cầu sắt. lên Gò Sao. Chỗ nào nghi ngờ, cô cho xuồng vào sát bờ dừng lại.
Đến Gò Sao cô lên bờ, tìm vào những hầm cũ. nhưng chẳng có dấu vết gì. Khoảng bốn giờ chiều thì bọn lính rút. Sáu Trang trở lại tìm Hùng. Cô ghé sát xuồng vào tận bờ mà cậu ta vần không biết. Mãi đến lúc Sáu Trang khẽ đặt tay lên trán thì Hùng mới rên lên một tiếng và mở mắt. Sáu Trang buộc sát xuồng vào gốc cây. rồi nhảy xuống đứng dưới nước. Một ìúc sau mới đỡ được cậu bé đặt lên xuồng. Hùng hiểu ra và nằm im lặng. Sáu Trang phủ một lớp rạ lên mình Hùng rồi nói:
-    Nằm im nghen, tui đưa về chỗ chú Ba.
-   Chị ở chỗ chú Ba à?
-   Tui ở chỗ chú Tám.
-   Họ về hết chưa?
-   Họ nào? Chú Tám về từ hôm qua lận...
Tui hỏi bộ đội mà...
■À, bộ đội thì tui không biết.
Thằng Hùng thở dài. Nó mới xuống đơn vị đánh nhau có được một trận, chưa chi đã bị thương.

- Chi mà thở dài. Nằm yên rồi tui đưa về chỗ chú Tám. Chỉ chiều nay là đến nơi thôi mà!
-Đưa tui về chỗ chú Ba, tui không vê chỗ chú Tám nữa đâu.
- Chỗ chú Ba có về thì cũng về tạm thời thôi.ở đó không có trạm phẫu.
-   Trạm phẫu là cái gì hả chị Hai?
-   Là chỗ người ta mổ vết thương, vết thương của cậu bây giờ chắc phải mổ, để lâu quá dễ nhiễm trùng.
-    Nhiễm trùng là thế nào?
-   Nhiễm trùng là để lâu quá, không mổ thì sẽ phải cưa chân đi.
Thằng Hùng đành bằng lòng vối sự giải thích như thế, nhưng nó vẫn giữ ý kiến của nó lúc đầu:
-   Như vậy thì mổ xong tui lại về chỗ chú Ba.
-   Ừa, việc đó thì còn để trên nghiên cứu sau này đã.
-   Nhưng mà tui không muốn ở chỗ chú Tám.
Hôm đó, ngoài bưng Voi Nhỏ, nơi Ba Kiên ém ban ngày, có thêm hai người về: Tuấn và cậu chiến sĩ tróc hầm chạy về gặp Thận ở tiểu đoàn bộ. Cả hai người bị thương nhẹ, nằm dưới rạch suốt đêm, được chị Tám chở xuồng về.
Cậu chiến sĩ đó tên là Lựu, bị thương nhưng mồm vẫn nói liến thoắng. Nghĩa ngồi nhìn cậu ta, mặt hằm hằm anh đã biết chuyện cậu ta bỏ hầm chạy do Tuấn kể lại. Chính vì những thằng lính như thế này mà hôm qua tiểu đoàn mình bị một vố đau như thế đấy! Anh nghĩ vậy và nhổ một bãi nước bọt.
Ồng Ba Kiên bảo Thị đưa cho mỗi ngưòi một nắm cơm và mở hộp cá trong ba lô của ông cho họ ằn. Vừa nhìn họ ăn
Ông hỏi tình hình ngoài đó, nhưng họ không biết gì hơn, ngoài những chi tiết mà Nghĩa đã kể lại. Có điều chắc chắn là họ đã trông thấy Thận chết. Cái vụ bắn súng tối hôm qua,
họ có biết nhưng lúc đó họ ở xa và không tham gia.
Khỏang năm giờ chiều thì xuồng của Sáu Trang ghé vào bờ . Cô gái ngồi dưới xuồng gọi lên một cách vui vẻ:
-   các anh giúp em một tay. có thương binh nè!
Họ khiêng chú bé đặt lên bờ, trên một tấm vải mưa. Mọi người tíu tít hỏi han, nhưng người vui nhất có lẽ là ông Ba.

Ông thở dài nhẹ nhõm. Từ hôm qua đến nay. Ông vẫn đang tính toán chưa biết tìm cách nói như thế nào đây với má Hai.
Thằng Hùng thấy mọi người chú ý đến nó như vậy thì nó bỗng cảm thấy quên đau. Người ta hỏi nó vết thương như thế nào thì nó nói là thường thôi, nhưng có lẽ cũng phải mổ vi để lâu quá sỢ bị nhiềm trùng. Khi Ba Kiên hỏi nó bị thương lúc nào và vì sao bị thương thì nó kể lại một cách thật say mê.
.. Tối qua, cháu đang nằm dưới rạch, cháu nghe nổ súng, vậy là cháu nổ luôn...
Nghĩa trợn mắt:
-   Tối qua mày nổ súng hả thằng nhóc?
Hùng nhìn Nghĩa có vẻ bất bình vì nó nghe anh gọi nó bằng “thằng nhóc”. Nó lên giọng:
-   Chứ còn ai vô đó nữa?
-    Thế mày có trông thấy tao không?
- Sao lại không ? Tôi qua tui mà chạy theo anh thì tui tiêu mạng rồi chớ bộ!
•   Vậy mày chạy đường nào?
-Tui ném cái thắt lưng...
Và thằng Hùng kể lại chuyện nó đánh lạc hướng tụi địch cho mọi người nghe.
Trong khi kể,thỉnh thoảng nó lại liếc nhìn Nghĩa xem anh phản ứng như thế nào.một lúc sau thì nó yên trí rằng bây giờ mọi người đã không coi thường nó nữa rồi,kể cái anh vừa gọi nó là “thằng nhóc” đó. Chú ba thì khỏi phải nói. Ngay từ lúc gặp nó, chú đã tỏ ra rất bình đẳng.
Ông ba kiên:

- Trời đất thánh thần ơi! Rứa mà từ tối qua đến giờ tao cứ nghĩ mãi không biết ai nổ loạt súng đó?
Thằng Hùng sung sướng quá. Nó không ngờ người ta lại chú ý đến cái sự việc đó nhiều như thế. Nó cố giữ nét mặt thật nghiêm trang để khỏi lộ cái vẻ vui mừng này ra bên ngoài vì, theo nó, chỉ có trẻ con mới vui mừng môt cách dễ dãi như thế.
Ông Đa Kiên:
- Chú sẽ viết thư cho chú Tám về việc này để chú Tám xét khen thưởng cho cháu.
- Nhưng mà cháu không về chỗ chú Tám nữa đâu. cháu đi bệnh viện xong cháu lại về trung đoàn chú mà! ở với chú Tám buồn muốn chết!
- Được rồi, mày sẽ về với tao. Nhớ nhé!
Nghĩa nhìn nó gật đầu và nói như thế.
Thằng Hùng bây giờ đã cảm thấy thinh thích cái chú bộ đội rậm râu này đôi chút. Cái chú trông vậy mà cũng hiền thôi. '
Khi Ba Kiên nói với Thị về báo tin cho má Hai ra thăm thằng Hùng một chút trước khi nó đi viện thì nó giãy nảy lên:
-   Đừng, chú Ba ơi! Chú đừng tin cho má cháu biêt,bả thêm lo...
Thực ra, nó nghĩ khác. Nó mới đi bộ đội chủ lực miền,nó đã tự hứa thầm với nó là phải để một thời gian thật lâu nữa.

Nó mới về thăm nhà. Lúc nó về thăm nhà phải là lúc nó đã hoàn toàn thay đổi, trông giống hệt như các chú bộ đội chủ lực miền vậy.
Nó cứ khẩn khoản mãi, vả lại cũng cần đưa gấp các thương binh đi cho kịp, ông Kiên cuối cùng đã đồng ý với yêu cầu của nó, nhưng lấy giấy bút ra và bắt nó viết lại mấy chữ cho má Hai yên tâm.
Thằng Hùng cầm cây viết “Bic” ngoay ngoáy. Nó viết được mấy chữ rồi lại xóa đi, rồi lại viết,lại xóa. Một lúc, nó gập đôi tờ giấy lại, xé đi một nửa. Cuối cùng, nó cũng viết thư đưa cho Ba Kiên.
Bức thư vắn tắt như sau:
‘‘Thưa má, con vẫn bình thưòng, má đừng lo chi cho con hết.Chỉ vì con bận đi công tác với chú Ba nên con chưa về được.Vậy má ở nhà cứ yên tâm. Ký tên: Hùng”.
Ba Kiên xem xong và bật cười, bắt nó sửa lại chữ chú Ba thành chú Tám, vì nếu nó đi với ông mà lại không về nhà được thì là một điều vô lý. Bất đắc dĩ, nó phải sửa lại chữ này. sửa xong, nó nói với Ba Kiên:
-   Thư thì cháu viết vậy thôi, chứ hôm nào ra viện thì nhất định cháu sẽ về ở trung đoàn với chú.

ông Ba Kiên giao cho Thị cùng đi với Sáu Trang đưa ba thương binh về Bình Mỹ và trở lại ngay trong đêm để đề phòng có thương binh khác. định viết thư cho phó chính ủy phân khu nhưng không biết nghĩ sao lại thôi. Đêm qua Tám Hàn viết cho , dặn rằng: Sau khi giải quyết xong hậu quả trận đánh, thì Ba Kiên thu góp tất cả anh em lại và rút sang bên đó, chỗ phân khu bộ, vì hiện nay tình hình bên đó đang tạm yên. chưa hiểu phó chính ủy phân khu định rút bộ phận còn lại của ông về bên đó làm gì muốn hỏi lại cho rõ ràng rồi mới đi. dặn Thị và Sáu Trang:

về bên ây, có gặp anh Tám, các đồng chí báo cáo với anh ấy là đêm nay tôi còn phái giải quyết cho xong chính sách, gom hết các đồng chí thất lạc rồi sẽ sang sau.
   Nghĩa đỡ thằng Hùng đặt nằm lên xuồng, xong véo vào một bên má nó mà nói:   - Chúc “ nhóc” lên đường may mắn. Điều trị xong nhớ về trung đoàn nhé!
-   Thằng Hùng vùng vằng:
-    Tui kh phải nhóc!
-   Thôi, không “ nhóc” thì đồng chí bộ đội vây!
Ba Kiên cưòi. Sau một trận đánh quyết liệt như đang đứt từng đoạn ruột thì tự nhiên xuất hiên cái chú bé ngộ nghĩnh. nhớ lại khi hỏi nó: “Cháu bắn vậy không sợ à?”. Nó trả lời: “Mình chủ động mà sợ chi”. Ông thấy sủng sốt. Lúc đầu vẫn nghĩ nó là một đứa trẻ, chẳng qua nó thích vào bộ đội chủ lực là vị một sự ham mới chuộng lạ như mọi đứa trẻ khác. Nhưng cho đến bây giờ thì ông thấy nó hành động với một ý thức, với một sự tính toán tuyệt diệu. Lúc đầu, định đưa nó về phía sau, rồi sẽ tạo điều kiên cho nó học hành. ở cái tuổi nó, cần phải được học. Nhưng cho đến bây giờ thì thấy rõ sự phát triển của nó: Nó sẽ phải là một người chỉ huy, là một chỉ huy giỏi mà trung đoàn , trong một tương lai không xa lắm, đang rất cần thiết.
Có thể nó đã không nghĩ ra được như ông : Cuộc tập kích bất ngờ ấy đã gây cho địch một sự bối rối, hoang mang, làm cho đốì phương ngay sau khi đã làm chủ trận địa, vẫn không nắm được lực lượng ta nhiều hay ít, yếu hay mạnh như thế nào và trở nên bị động, lúng túng. Nhưng rõ ràng nó có một ý thức tiến công. Nó biết lúc nên đánh và chỉ nghĩ đến việc sao đánh được. Nó không biết sợ, nên nó đã trở nên mưu trí. Nó biết nổ súng hợp đồng trong một hoàn cảnh khó khăn nhất.

NÓ lại biết chia hỏa lực địch để cùng với đồng đội rút lui một cách thật linh hoạt. Tất nhiên nó không biết hết cái hay cái giỏi của nó, nó chỉ nghĩ như đã trả lời với ông : “Mình chủ động mà!.
chuyện thằng Hùng làm cho Ba Kiên vui, không vì quá thích thú thằng nhỏ, mà vì liên hệ đến tình cảnh của trung đoàn.
Với những chiến sĩ như vậy, trung đoàn vẫn như một như một cái gai trước cửa ngõ Sài Gòn mà thằng địch không thể nào nhổ đi được. Nếu chỉ lo cho ta, thì chúng ta chỉ thấy sự ác liệt. Nhưng nếu chúng ta nhìn thấu tim đen chúng nó, thì ta thây thằng địch đang run. Chỉ một loạt súng của thằng Hùng mà tụi nó đã kêu toáng lên: “Việt Cộng tập kích!”.
Nghĩ vậy, Ba Kiên bỗng thấy thanh thản trong lòng. Bứt lá cây, cuốn một điếu thuốc, rồi nói với Nghĩa:
- Thằng nhỏ coi bộ mần ăn được đấy chớ?
Nghĩa đang nhìn theo chiếc cáng, nghe Ba Kiên nói, quay lại, trợn tròn hai mắt:
- Hay quá đi chớ! Nhân cơ hội này, ta giữ quách nó lại cho trung đoàn đi chớ, thủ trưỏng?
Ba Kiên không nói gì, nhìn Nghĩa và nghĩ: “Cái thằng đáo để thật!”. Thì ra chẳng phải chỉ có một mình nghĩ đến chuyện “bắt cóc” chú bé này...
Đêm hôm đó và ngày hôm sau, có thêm bốn người trở về.
Chị Tám Trâm vận động cơ sở đưa xuồng chở các tử sĩ về khâm liệm và chôn cất. Xong vẫn còn thiếu đâu mất bôn người.

Đã đến lúc phải lên đường. Không thể ngồi chờ mãi ở đây đựợc. Có thể bốn người kia đã bị bắt. Mấy hôm nay, máy bay vẫn bay và gọi loa chiêu hồi. Nó nhắc đi nhắc lại cái tin đại

uý Hoàng Thực đã tử trận, tiểu đoàn 7 đã bị tiêu diệt. Nó còn thống kê cả số vũ khí đã thu được trong trận đánh.Mỗi lần nghe chúng nó gọi loa như vậy, má Hai lại hỏi ông Ba Kiên
-   Anh em đã về hêt chưa?
Ba Kiên dành phải nói:
-   Còn vài người...
Ba Kiên không dám nói với má Hai là trung đoàn sắp đi. Lần này ra đi, nghĩ là chưa biết khi nào mới về. ông đưa cái thư thằng Hùng cho má. Má bảo ông đọc cho má nghe, xong má gấp lại bỏ trong túi ni lông và cất à cái hộp tròn để trên trang thờ.
Ba Kiên chưa rõ ý định của phó chính ủy phân khu gọi trung đoàn về Bình Mỹ làm gì, nhưng ông hiểu có một thay đổi. Bôn tháng trời, trước cửa ngõ Sài Gòn! Chưa bước chân ra đi mà mọi việc đã giống như những kỷ niệm, cả trận đánh mới ngày hôm qua đó. Mới hôm nào, chính trị viên phó Thận bưng bát nước dừa đưa cho ông ở Gò Sao. Những vườn cây ăn trái mà lúc đầu mới xuống, trung đoàn không cho anh em tơ hào động chạm, bây giờ tất cả đã trở thành hố bom. Trở thành mặt hồ. Những vườn cau bị pháo bắn gãy gục, từ màu xanh đã biến sang màu đỏ. Những đêm cáng thương binh lội qua rạch... Gian khổ vậy nhưng vẫn có một cái gì đầm ấm Đêm nào về đến nhà, tụi trinh sát cũng để dành cho ông , khi thì gói mì tôm, khi thì một hộp cá...
Ba Kiên là một con người chan hòa, cỏi mở, không ồn ào, nhưng lại thích sống trong cảnh nhộn nhịp. Đến đơn vị hay về nhà, ông ít ngồi một mình. Cũng vì quen với sự vui tính của ông , nên hễ trông thấy ông ở đâu là lập tức anh em xúm tới, vây quanh, tán chuyện. Mãi cho đến khi ông bắt làm việc, họ mới tránh đi nơi khác. Khi ở ngoài Bắc, ông còn làm tham mưu trưởng trung đoàn, hầu như chủ nhật nào

ông có mặt ở doanh trại. Những bữa liên hoan, ông không bao giờ ngồi chung mâm với các cán bộ trung đoàn mà mang bát đi tìm ngồi cùng mâm với mấy cậu chiến sĩ trinh sát . Tối đến ông cũng mang chăn màn xuống ngủ chung vớihọ. những cán bộ có tác phong sâu sát, luôn luôn gần gũi cấp dưới của mình, nhưng họ làm việc đó với cả một ý thức, còn ông Ba Kiên thì giông như tính trời sinh ra vậy. ông thương yêu chiến sĩ với một bản năng, đến với chiến sĩ với một tac phong thật thoải mái. Nhiều lúc cảm thấy hình như ông sống không thể thiếu họ được, cũng như ngày xưa, mỗi khi ra ruộng đi cày, đi bừa, phải có phường, có bạn... Hai hôm nay ông thấy buồn. ông thường hay nói chuyện với Nghĩa. Nghĩa thì chẳng có chuyện gì để bụng lâu. Buổi sáng nó mới nhìn thằng Lựu gằm gằm, buổi chiểu nó đã bẻ đôi nắm cơm chia cho thằng Lựu một nửa. Ngay cả cái chuyện tiểu đoàn tan tác như vậy mà nó củng chẳng có gì tỏ ra lo lắng cả. Đặt mình xuông một cái, nó ngáy pho pho... Ba Kiên nói với Nghĩa:
-   Nghĩa à, chắc lần này mà rút lên thì thôi không còn xuống lại đây nữa đâu.
Nghĩa:
-   Tôi thì đánh đâu cũng được. Miễn sao trung đoàn mình vẫn là trung đoàn mũi nhọn. Tôi ghét nhất cái khoản làm nhiệm vụ dự bị, chuyên môn đi hót cho người ta.
•   Nhưng mà ở đây lâu quen rồi, đi cũng nhớ chứ!
•   Đi cũng được, nếu trên báo ở lại thì tôi ở, chứ ở cái chiến trường chỉ nhừng kênh với rạch này chán lắm.
Nghĩa nói như vậy, nhưng khi thấy Lựu tỏ ra vui vẻ vì cái tin trung đoàn sắp rút khỏi nơi này thì anh quắc mắt:
•   Đi đâu mà đi? Sang bên Bình Mỹ thì rồi lại đào hầm, ngôi bờ rạch và tiếp tục chống càn chứ có gì khác? Tao nói

trước cho mà biết, ở với tao thì đừng có mà lơ mơ. Đánh nhau mà không ra trò thì tao vặn cổ.
Ba Kiên mới giao cho Nghĩa phụ trách bô lại của tiểu đoàn. Sáng ra, Nghĩa vẫn kiểm tra hầm anh em chuẩn bị chông càn.
Thị và Sáu Trang đêm ấy đi, gần sáng vừa về đếI chưa kịp nghỉ ngơi gì thì lại phải đưa tiếp hai thương binh nữa ra đi.
ông Ba Kiên vẽ một cái sơ đồ, đánh dấu những mô chí các liệt sĩ. Mọi việc chuẩn bị của Ba Kiên, má Hai đều biết. Vì vậy, trong khi Ba Kiên làm những công viêc của ông trước khi ra đi, thì má Hai cũng làm những việc cần của má. Má hỏi Ba Kiên về phần mộ của “mấy đứa” ta nói rằng để yên yên rồi phải nói bà con cô bác tu sửa lại “tụi nó”. Hôm thằng Hùng đi theo Tám, má Hai vội qúa chưa chuẩn bị gì cho nó, không ngờ bây giờ nó lại ra đi một cách đột ngột như vậy (má vẫn chưa biết nó bị thương vì nó khẩn khoản nói với Ba Kiên đừng nói điều này với má nó), má phải mua cho nó một cái võng dù, vài bộ quần áo...
Mấy hôm tình hình địa phương có vẻ yên ắng. Tụi địch có tổ chức những cuộc hành quân nhỏ nhưng kh ông gặp lực lương ta. Tiểu đội du kích của xã Tân Thới Hiệp lập nên đầu Tết Mậu Thân, nay một số bị thương đi viện, một số anh em hy sinh, còn lại thì kẻ lên phân khu, người chạy vào Sài Gòn vì đã bị lộ. Các cán bộ địa phương rút lui vào hoạt động bí mật. Tám Trâm bây giờ không mang xà cột, không đi dép cao su nữa, chị đã thay cái áo bà ba đen bằng một cái áo ni lông mỏng.
Bọn điệp đi lại công khai hơn. Không còn cái không khí nhộn nhịp đầu Tết Mậu Thân nữa. Bọn địch chuẩn bị ra vùng ven, cố giành lại cái thế chủ động đã mất trong khu vực này sau ngày nổ ra cuộc tổng c ông kích. Vùng chung

Chung Quanh Sài Gòn, mùa mưa đến, nước dâng lên đầy các kênh rạch. Con sông Sài Gòn đôi bờ rộng ra mênh mông. Có những quãng chiến sĩ ta phải bơi năm, sáu trăm mét, cắt qua những bãi sình lõng bõng hàng ba, bốn ki-lô-mét. Các đơn vị hoạt động ở chiến trường ven đô phải ém suốt ngày dưới nước, quần áo hầu như không bao giờ khô...

..
Môt Số trung đoàn độc lập như trung đoàn 16. sau hai đợt vào Sài Gòn, khi rút ra, hao hụt quân số. Lúc đó, nếu không có những tin tức về cuộc Hội nghị Pa-ri, về chiến sự tiếp diễn trên các chiến trường khác, thì người dần ven đô sẽ thực sự sống trong một tình trạng vô cùng bi đát về tinh thản Một số chiến sĩ, cán bộ giao động, chạy trôn, đầu hàng, làm cho tình hình càng trở nên khó khăn, phức tạp hơn. Có những chiến sĩ, khi nghiên cứu tình hình nhiệm vụ, nhất định không chịu công nhận những thắng lợi thu đượe trong cuộc tổng tiến c.
   Chính Lựu đã có một lần công khai cãi nhau với chính trị viên phó Thận về vấn đề này. Dạo đó, tiểu đoàn 7 mới rút về Gò Sao. liên tiếp chịu những đợt phản kích của địch. Tiểu đoàn không có điều kiện tập trung anh em để nghiên cứu học tập tình hình nhiệm vụ. Do đó, Thận phải lần lượt đi từng hầm để tổ chức học tập. Nghe Thận trình bày xong, khi    trao đổi ý kiến về thắng lợi của ta, Lựu ngồi im lặng không nói một câu nào. Thận gợi ý:
- Đồng chí Lựu phát biểu ý kiến xem như thế nào?
Lựu đáp thủng thẩng:
•   Địch bị bao vây ở đâu thì tôi không biết. Nhưng tại I Gò Sao đây thì tôi thấy ta bị bao vây bốn phía. Còn máy bay bị bắn rơi ở đâu tôi không biết, nhưng đây thì hàng ngày tôi chỉ thấy nó “rơi” xuống sân bay Tân Sơn Nhất thôi.
Suốt ngày Lựu ngồi lì dưới con rạch chạy qua sát ngay

một bên, vậy mà cả tuần lễ anh không ra tắm. Anh tuyên bô dứt khoát phải giữ lấy cái “gáo”...
Lựu là người công khai nói ra ý nghĩ của mình Còn có những người khác cũng nghĩ như vậy nhưng họ không nói ra. Ngay như Thận là chính trị viên phó tiểu đoàn đó, nhưng nhiều lúc anh vẫn cảm thấy anh không tin điều mình nói lắm. Anh nói là nói theo bài bản của cấp trên, chứ về phần thực tế trước mắt anh thì anh vẫn thấy mù tịt. Những lúc như thế, Thận được cấp trên giải đáp- Chúng ta chỉ nhìn được trong phạm vi cục bộ, còn cấp trên nhìn toàn cục. Và cái ví dụ về con voi được nhắc đi nhăc nhiều lần trong các đợt học tập.
Cái còn lại duy nhất vững chắc nhất trong con người những cán bộ vùng ven lúc bấy giờ là lòng tin ở sự lãnh đao sáng suốt của Trung ương Đảng. Mỗi lần khẳng định lại điều này cho mình thì họ lại yên tâm vượt qua mọi khó khăn.
Cũng phải nói thềm rằng, ở đây, vai trò trụ cột của ông Ba Kiên, ngưòi cán bộ chỉ huy và lãnh đạo cao nhất cùa trung đoàn đã giữ một phần quyết định quan trọng. Có người chỉ huy như vậy, mọi người cảm thấy yên tâm.
Nhiều khi tác phong sâu sát, thái độ bình tĩnh của ông có một sức mạnh còn lớn hơn cả những lời động viên, cổ vũ.
Tuy vậy, cũng có những lúc thấy cần phải làm sao biến những suy nghĩ của mình thành những suy nghĩ của cấp dưới. Những lúc đó, cố gắng dùng những lời lẽ giàu dị, những ví dụ cụ thể:
-   Các cậu đừng lo, mình lo một, thằng địch phải mười. Mình đứng trước cửa ngõ Sài Gòn kề dao vào tận cổ nó, phải quẫy chứ. Đến cắt tiết con cầy lắm lúc nó còn cựa cho văng cọc đứt dây huống chi là đánh nhau với thằng Mỹ, quan trọng là bám cho chắc, trụ cho vững.

ông Ba Kiên mỗi lúc nghĩ về chiến sĩ, cán bộ trong trung đoàn , đánh giá về họ, ông lại nghĩ về ông trước. ông đặt ông vào hoàn cảnh của họ thử nghĩ thay cho họ. Trong con người của họ , có một phần con người của mình. Mình cũng có lúc sợ hãi , cũng có lúc hoài nghi. Trong con người của họ cũng có môt phần con người giống như con ngươi cua mình. Ngay như cậu Lựu đó, vẫn tin là cậu ta đã có những lúc hăng hái sôi nổi. Sao lại không. Một con người đã vượt qua ngàn dặm núi rừng của Trường Sơn mà vào đến chiến trường này !• Một người đã tự nguyện cầm súng đi đánh Mỹ,cứu nước.
LúcLựu mới trở về, cậu ta có vẻ sợ. Nhưng thấy ông Ba không tỏ ra gay gắt lắm, cậu ta lại có vẻ ngượng, sao chiều hôm đó, trước khi đi viện, cậu ta nói với ông Ba Kiên:
-   Lúc đó em sợ quá
Ba Kiên biết cậu ta muốn gợi chuyện để được thanh minh những điều mình đã làm, sợ rằng ông đánh giá cậu ta quá xấu. nói:
. Thôi, cậu cứ yên tâm đi điều trị đi. Khuyết điểm thì có gì sau này kiểm điểm. Mà có kiểm điểm thì củng chủ yếu là để rút kinh nghiệm thôi. Đừng lo...
•   Nhưng mà em cứ nghĩ mãi đến chuyện thủ trưởng Thận hy sinh...
Biết Lựu hôi hận thật sự, Ba Kiên tìm lời an ủi cậu ta và nói với cậu ta là ngày xưa chính ông cũng đã có lần phạm những khuyết điểm tương tự.

Vẫn như những đêm khác, má Hai thắp một ngọn đèn đặt ra trước cửa hầm, xong lấy cái mũ sắt ngồi giã thóc. ông Ba Kiên đà chuẩn bị xong cả. Ngoài một số anh em hy

sinh nằm lại ở vùng ven, trung đoàn 16 trước khi rút lui còn để lại ở đây một số đạn dược và vũ khí. ông ba Kiên đã đánh dâu những nơi chôn súng đạn đó đề phòng quay lại chiến trường. ông không nói với má Hai là đơn vị rút, nhưng ông đưa cho má một mảnh giây nhỏ, phòng khi có chiến sĩ thất lạc về sau, có địa điểm mà liên lạc.Mảnh giấy chỉ viết vỏn vẹn có mấy chữ: “Đồng chí hãy tìm cách về gặp trung đoàn ở tiền phương phân khu”.
Ba Kiên dặn má Hai, khi đi rồi có ai đến hỏi thì phải thật cẩn thận. Má Hai hỏi bao giờ thì đơn vị trở lại ông nói:
- Có lẽ còn lâu đó.
Má Hai kh nói thêm nữa. Một lát má vào trong nhà lấy ra một cái gói nhỏ đưa cho Ba Kiên.
Nhờ anh đưa cho thằng Hùng và nói với nó cứ yên tâm mà công tác. Nói với nó là khi nào có anh em về thì hãy về chớ có đi một mình.
Nấu cơm xong, má Hai đơm một bát để lên trang thờ. Đã hai hôm nay, má cúng cơm cho mấy đứa. Má thắp nhang và đến trước trang thờ gọi tên những đứa má biết: thằng Thạc, thằng Thận, v.v. còn những anh em má kh biết tên thì má gọi chung. Sau đó má vắt năm nắm cơm cho năm người chuẩn bị ra đi. Bên mỗi gói cơm, má chia phần thêm một gói tép kho dừa gói trong lá chuối. Lúc còn nấu cơm, các công việc bận rộn làm má khuây khỏa, má vẫn cười nói như mọi hôm, nhưng khi tất cả mọi công việc đã đâu vào đấy rồi, má bắt đầu thấy buồn. Má không muốn mọi người lấy đi những nắm cơm mà má đã bày lên trên mẹt đó. Má biết đây là lần cuối cùng má được ngồi nhìn cái mẹt cơm và những chiến sĩ đến bên mẹt cơm đó. Nếu như trong cuộc đòi của má, có những ngày vui nhất cuộc đời là những ngày má được làm cái công việc này.

ngòai ba mươi tuôi thì chông chết, má ở vậy nuôi con. Chồng má ngày xưa cũng lên chiến khu, cũng đi Vệ quốc đoàn, mà má chưa được lần nào nám cho một nắm cho ông một nắm cơm, kho cho ông một nồi tép. Quê má suốt chín năm kháng chiến cho đến ngày ký kết Hiệp định Giơ-ne-vơ, chưa lần nào người dân được trông thấy bóng dáng một anh bộ đội. Có một lần và cũng là là lần cuối cùng, má ra vùng giải phóng rồi lên mãi đâu trên miệt Vàm cỏ Đông thăm chồng. Đêm ấy, ba thằng Hùng đưa má đi xem chiếu bóng. Từ ngày đó, má trở thành người dân kháng   chiến   trong mơ ước. Và mãi cho đến bây giờ…
Cuôc gặp gỡ các anh bộ đội Giải phóng đối với má như một giấc mộng. Nó đột ngột làm sao, xúc động làm sao. Nhũng đợt người tràn đến ào ào như những đợt sóng. Buổi sáng mai thức dậy, má đã thấy bộ đội Giải phóng đầy nhà, đầy sân. Thế rồi má không kịp nghĩ xem mình phải làm gì đây. Có hàng trăm công việc cần phải làm trong một lúc. Chỉ đường cho bộ đội
này nấu cơm cho bộ đội này, giã gạo cho bộ đội này, chống xuồng vào trong bưng lấy dừa cho bộ đội này, vào ấp mua thức ăn cho bộ đội này... Má không còn làm việc gì cho gia đình má nữa ngoài mỗi ngày nấu ba bữa cơm. Chưa bao giờ má lại bận rộn như vậy. Má đang làm nhiệm vụ của một bà mẹ kháng chiến, cái nhiệm vụ mà đã lâu nay má hằng mơ ước...
Nhưng cho đến hôm nay, sự bận rộn đó sắp mất đi. Nhà má sẽ không còn những anh bộ đội đến và gọi má bằng má nữa. Má sẽ mất đi cái hạnh phúc được ngồi nhìn những nắm cơm bốc khói, sẽ mất đi cái hạnh phúc được ngồi bón từng thìa cháo cho những thương binh đang nhìn má bằng cặp đầy âu yếm.
Mỗi người lấy một nắm cơm, bỏ vào túi ở thắt lưng. Họ

chuẩn bị lên đường. Má Hai hoáng hốt và bỗng nhiên nhớ ra điều má định hỏi ông Ba Kiên:
- Vậy là tôi vẫn để cái này trước hầm – má chỉ ngọn đèn.
Ông Ba kiên gật đầu. ông biết có lẽ chưa chắc đã có anh em trở về, nhưng để khỏi tiết lộ việc trung đoàn rút khỏi nơi đây, ông buộc lòng phải nói dối má.
ông Ba Kiên sắp ra đi thì bỗng nhớ ra một việc, ông hỏi má Hai:
-    Chị Hai à, nếu sắp tới tôi chưa về được có anh em khác về đây tìm chị thì gọi chị là chị Hai gì nhỉ?
Má Hai lơ đãng trả lời:
-    Tên tôi ấy à? Lâu nay người ta không gọi nên chắc chi bà con họ đă nhớ... Hai Chờ... Chờ đợi ây mà!
Má Hai nói rồi nhìn Ba Kiên, cười.
Thấy Ba Kiên cũng cười, má Hai tưởng là ông không tin lời mình vừa nói, má nghiêm mặt lại:
-   Tôi nói thiệt đấy mà? Tên tôi là Hai Chờ ... Cái tên ông già tôi Ổng đặt cho tôi từ lúc chưa sinh lận. Cái tên vậy mà hạp vói tôi quá xá chớ lậy! Tôi nghiệm ra suốt đời tôi chỉ có chờ với đợi hoài, anh Ba!
Nói đến đó má chỉ ngọn đèn trước hầm:
-   Anh Ba nhìn lại cho kỹ cái ngọn đèn này nghen! Các cậu nữa, nữa, nhớ nghen! Khi nào đến đây, hễ còn thấy ngọn đèn là tôi còn chờ các cậu đấy! Đến đây mà không thấy ngọn đèn thì đừng vào. Còn như thấy ngọn đèn vẫn thắp trước cửa hầm đó, vào nhà gọi ba tiếng mà kh thấy ai trả lời thì nhìn vào trong hầm đó. Tôi có chết tôi cũng nằm trong hầm đó chớ, tôi không đi đâu đâu...
Má Hai đứng dậy nắm lấy tay ông Ba Kiên rồi lần lượt

Từ giã từng chiến sĩ một. Họ đi ra khỏi nhà lâu rồi vẫn trông thấy bóng mà đứng trước sân che lấp ngọn đèn.
ông Ba Kiên lẩm bẩm nhắc lại cái tên chị Hai Chờ. Có thể một ngày nào đó, một ngày còn lâu lắm, ông sẽ trở về cái xã Tân Thới Hiệp này. Má Hai sẽ thắp ngọn đèn đó đêm nay, đêm mai và còn nhiều đêm nữa trước cửa hầm. ông đi đã xa lắm còn Quay nhìn trở lại, không còn nhận ra bóng dáng má Hai nữa, nhưng vẫn thấy một ngọn đèn. Một chấm sáng vẫn nhấp nháy phía sau ông.
Phía đó: Ven đô!

Chương Năm
Phó chính ủy Hàn rời khởi khu vực Cầu sắt với nhiều nỗi bực dọc trong lòng. Mình ở lại đây làm gì để rồi rút lui một cách hốt hoảng như vậy? Ông nghĩ rằng lúc ông lăn qua bờ rạch gần như chạy trốn, có nhiều con mắt nhìn theo ông một cách giễu cợt. Ông bỗng nhớ lại rất rõ nét một lạnh lùng của tiểu đoàn trưởng Thực khi ông nói mình quyết định ở lại. Ông nhớ đê'n câu chuyện ngắn ngủi giữa ông và Thận trước lúc rút lui. Mặt Thận đỏ lên khi ông nói: “Đồng chí nghĩ có lẽ tôi nên đi khỏi nơi này chứ gì?’.
Chao ôi. nếu như ông gặp lại những con người này!
Ông nhớ đến ông Ba Kiên đã cho cả hai cậu chiến sĩ trinh sát xuống khi thây mình quyết tâm ở lại tiểu đoàn 7 Ông tưởng đâu cái hành động độc đáo đáo của ông sẽ làm cho ông nổi lên như một anh hùng. Không ngờ... Ông sẽ ăn nói sao đây với ông Ba Kiên về thằng Hùng? Hôm ấy về vội quá, ông Ba Kiên không thấy thằng Hùng đâu, hỏi Thị:
-   Thằng Hùng không về à?
Thị trả lời:
-   Nó còn ở lại bên ấy với thằng Tuấn.
Phó chính ủy im lặng vì ông Ba Kiên tất nhiên không hỏi ông về chuyện này, nhưng cứ nhìn nét mặt của ông Ba Kiên thì biết là ông ta đang không bằng lòng.
Hôm ông Ba Kiên đề nghị với ông cho thằng Hùng vào bộ đội thể theo nguyện vọng của má Hai, tự nhiên ông nghi đến việc mình đang cần một chú liên lạc linh hoạt, am hiểu tinh hình địa phương như chú bé này, vậy là ông đồng ý ngay.
Như vậy là coi như má Hai gửi cho ông Ba Kiên thằng Hùng, ông Ba Kiên gửi thằng Hùng cho ông. ông Ba Kiên hai ba lần để nghị với ông nếu có điểu kiện thì cho nó về phía sau.
Ngay cả cậu An, công vụ cua ông, cậu ta hình như cũng không bằng lòng lắm về việc này. về đến bưng Voi Nhở, An nói với Thị:
-   Vậy là mình bỏ thằng Hùng lại.
Thị nói:
• Thì rồi nó sẽ rút sau với đơn vị.
Lúc đó ông đành giữ nét mặt trầm ngâm không tham gia vào câu chuyện giữa hai người.
Ông về qua bưng Voi Nhở một chút rồi vội vã ra đi. ông đi khởi đơn vị như vì đang bận một công việc gấp. Mọi người chắc-phải nghĩ như thế, nhưng còn ông, ông ra đi không có một chủ định nào cả. Dần dần trên đường đi, ông mới nghĩ đến việc này . Mình sẽ về đâu đây? Dọc đường, nơi nào cũng bom đạn, nơi nào địch cũng CÓ thể đổ quân, nơi nào nêu phát hiện là có bộ đội thì chỉ sạu năm phút “”trực thăng”” vũ trang, “phản lực” có thể oanh tạc và các cụm pháo đều có thể bắn tới một cách dễ dàng. Đã nhiều lần, ông nghĩ tới việc rút sang bên kia sông một thời gian cho tình hình tạm lắng rồi quay trở về. Nhưng mà bên kia sông rồi cũng vậy. Thật là khó cho một cán bộ lãnh đạo như ông trong lúc này. Lần sang bưng Voi Nhỏ rồi xuống Cầu sắt, ông đã nghĩ đến cách cuối cùng là năm lấy bộ đội mà chỉ huy và cùng sống chêt với họ. Nhưng ông đã bỏ cuộc...
Qua sông Rạch Tra rồi, An hỏi ông-
-   Bây giờ về đâu, thủ trưởng^ '
Ông trả lời lơ đãng:
-   Chỗ cũ!

Cùng đi với ông còn hai đồng chí vệ binh.Sau Trang và

hai trợ lý chính trị. Những người này vừa rồi chạy càn tản mát mỗi người một nơi, vừa mới liên lạc được với ông qua hai chiến sĩ vệ binh. Họ trở về lại căn cứ của tiền phương phân khu bộ cũ. Đó vốn là một cái bờ rạch. Ông đi qua cái hầm mà ông Năm Truyện, tư lệnh phân khu, hy sinh dạo nọ.
Cái hầm cũ vần còn đó, dưới một gốc dừa. Chiếc “trực thăng” ngoẹo đuôi đã bay chung quanh cây dừa đó, quạt tốc lá lên, và ông Năm Truyện đã nhảy ra... Hôm đó, Tám Hàn ngồi trong một cái hầm chỉ cách ông Năm Truyện có ba bốn chục mét...
Qua Bến Đá, An có ghé vào trong ấp mua được mấy cái bánh mỳ. Đến nơi, họ xem lại hầm, rồi đặt bồng xuống trên bờ rạch, cắt chia nhau mỗi người nửa ổ bánh mì, ăn xong múc nước ở bờ rạch uống. Đêm vùng ven vắng ngắt. Ngày xưa, nơi đây vốn có người ở, nhưng từ sau Tết Mậu Thân, bọn địch ném bom và bắn pháo bừa bãi nên dân đã chạy hết. Mới cách đây ít lâu khu vực này thật là ồn ào. Bộ đội, cán bộ qua lại tấp nập. Người ta chỉ nói đến chuyện vào Sài Gòn. Đêm đêm, các chiến sĩ còn vào ấp mua thuốc lá, thịt hộp, mua rau, mua bánh. Người ta ngồi trên bờ rạch để chờ xem ĐKB bắn vào trưòng huấn luyện Quang Trung, vào sân bay Tân Sơn Nhất...
Sau những cuộc họp kéo dài, ông Năm Truyện vẫn thường rủ phó chính ủy ra ngồi trước cửa hầm, dưới gốc cây dừa đó, pha hai ly cà phê sữa và nói chuyện thời sự. Mãi cho đến sau này, khi tụi địch đã bắn đại bác vào khu vực này. và sau cả một trận bom đánh dọc theo bò rạch, ông Năm Truyện vẫn không bỏ cái thói quen đó. Ông coi mọi việc thật bình thường. Nhiều hôm, phó chính ủy phải nhắc ông vào hầm vi đã đến giờ pháo bắn. Trong tình hình căng thẳng như thế, có những người như ông Năm Truyện, tự nhiên ông thấy bớt lo. Hôm nay, thiếu ông Nãm Truyện, phó chính ủy cảm thấy chung quanh ông như có một khoảng trống lớn.

Bộ Phận A2 – tiền phương của phân khu bộ - trước kia có tới vài chục người, nay lèo tèo mấy người, ở trên một khúc rạch, nay cảm thấy hở lưng hở sườn.
Trước đây, dẫu có ở giữa lòng địch thật đấy, nhưng đằng trước họ, sau lưng họ,còn có bao nhiêu đơn vị : ĐKB này, binh chủng đặc biệt này,các đơn vị hậu cần này, rồi có khi còn có cả dân công hỏa tuyến nữa. Riêng bộ binh, thì phía trước họ có trung đoàn Quyết Thắng, đen trung đoàn 16, phía sau họ là trung đoàn 88. Đêm nào không tập kích thì cũng pháo kích. Bọn địch bị động đối phó nhiều nơi, nên tình hình ở đây đỡ một phần căng thẳng. Nay trung đoàn Quyết Thắng đã rút về phía trên, trung đoàn 16 chỉ còn một tiểu đoàn chống càn ở bên kia sông. Đã lâu lắm, họ cũng không nghe tin tức gì về trung đoàn 88 cả.
Ăn xong nửa cối bánh mỳ, mọi người đi xem một lần nữa, ngụy trang và đắp thêm đất vào những cái hầm đã bị mưa làm sụt lơ dọc bơ rạch. Phó chính ủy bấm đèn pin và viết thư cho ông Ba Kiên. Nửa giờ sau, họ lại được phân công mỗi người đi một nơi. Họ gọi các cán bộ, chiến sĩ đang ở tản mát các nơi sau trận càn, tập trung về để làm việc! (Thật ra thỉ ông Tám Hàn vẫn chưa nghĩ được rồi cái tiền phương phân khu bộ này sau khi tập trung về sẽ làm những việc gì đây). Sáu Trang được phân công đưa thư sang cho ông Ba Kiên và nếu cần thì ở lại bên đó để giúp trung đoàn tìm kiếm thương binh, liệt sĩ, vì cô là người địa phương, có thể đi lại một cách hợp pháp.
Phó chính ủy viết thư cho ông Ba Kiên và quyết định rút trung đoàn về bên này sông Rạch Tra. Cái ý nghĩ này ông mới vụt nay ra sau khi về ngồi trên bờ rạch. Cấp trên sẽ không thể có ý kiến gì với ông được vì ông chưa cho đơn vị rút sang bên kia sông Sài gòn. Trong tình hình như thế này,đưa đơn vị tạm tránh sang đây ít hô, là để bảo toàn lực lượng
và cũng là để chờ tiểu đoàn bổ sung từ trên xuống. Nhưng trung đoàn về rồi sẽ ở đâu thì ông chưa quyết định. Nhất định là không thể ở quá gần phân khu bộ được. Khi nghĩ đến việc có một đơn vị về bên này sông, ông cảm thấy yên tâm hơn một chút. Ông mở tấm bản đồ, bấn đèn pin soi đi soi lại mãi, và vòng lên một vòng gần cái ấp bỏ cạnh đường số 8. Cũng chẳng còn chỗ nào khác nữa. Cái địa điểm này, trước kia tiểu đoàn 8 của trung đoàn 16 đã một lần chống càn ở đây. Lần đó họ bị tróc hầm và thiệt hại nặng. Ông tắt đèn pin và nhìn vào khoảng không trước mặt.
Đêm vùng ven tối nhờ nhờ, những rặng cây, những con đường, những bờ rạch, nhòa đi, mất hết đường nét, lẫn vào trong bầu trời xám đục như những nét mực chỗ đậm chồ nhạt, không gần không xa. Sau cái bóng tối đó, còn một chút ánh sáng. Dầu sao thì nhìn vào khoảng tối ấy, ông vẫn thấy dễ chịu. Còn lại trước mặt ông, trong khoảng tối ấy là cả một đêm dài. Ở vùng ven, trong những ngày như thế này người ta rất sợ ngày mai. Ngày mai là một cái gì chưa biết, một cái gì lo lắng. Ngồi ở bờ rạch một ngày, người ta có thể nghĩ đến bao nhiêu chuyện. Sau khi nhận nắm cơm buổi sáng do anh nuôi mang tới, bắt đầu họ nghĩ đến việc có thể chống càn. Họ lo lắng nhìn mặt trời lên, sương tan dần. Họ lắng nghe tiếng máy bay từ xa. Họ nhìn ra cánh đồng theo dõi xem có hiện tượng gì đáng chú ý: đồng bào đang gặt bỗng dưng bỏ về, lũ chim ở cánh đồng bỗng dưng bay lên, chiếc đầm già bỗng dưng nghiêng cánh. Tất cả những hiện tượng đó họ không bỏ sót một chi tiết nào. 'Họ nhìn mặt trời lên ngang tai, ngang đầu, rồi ngả xuống phía tây, và cho đến lúc thấy bóng anh nuôi, cầm cành chà lom khom chạy trên bò rạch, thì họ mới yên trí là đã hết một ngày ở vùng ven.
Phó chính ủy nhìn vào khoảng không. Ông nghĩ đến ngày mai, cái ngày mai đang đến chầm chậm sau bóng toi nhờ nhờ ấy...

TỪ những ngày còn nhỏ, có một ông thầy lấy số tử vi cho Tám Hàn và không ngớt khen lá số của cậu bé. Mệnh cung của cậu có tử vi, thiên tướng, tả phù hữu bật, khoa quyền lộc, ở cung quan lộc thì có Khôi, Việt. Hiềm có một nỗi hạn hành gặp phải nhiều tuần triệt. Số cậu bé này phai đến ngoài bôn mươi tuổi thì mới nên nổi được, ông nghiệm ra những điểu tiên đoán của thỉy số thật hay. Cuộc đời của ông quà là có gặp nhiều lận đận.
Sinh ra trong một gia đình công chức ở thành phố nhò miền Trung, cậu bé Hàn sớm có nhiều tham vọng, ông bố cậu là một giáo học, cũng luôn luôn lo vun đắp cho con một tương lai ít nhất thì cũng phải hơn mình. Sống giữa cái cảnh mà mọi người tìm đủ cách để chen lấn nhau, xu phụ nhau, thậm chí lường gạt nhau để kiếm miếng ăn, ông giáo thấy cần thiết phải dạy cho con mình một cách sông khôn ngoan để lâp thân. Ông phác ra một chương trình cho chú bé thực hiện một cách nghiêm khắc. Phải học giỏi để được học bổng, đậu bằng cao đẳng tiểu học, rồi nhất định phải thi cho được vào trường quốc học để đoạt lấy bằng thành chung, sau đó sẽ cưới một cô vợ con nhà khá giả. ông sẽ không bao giờ cho cậu bé dỉ làm cái nghê' gõ đầu trẻ như ông. Con đường tiến thân của cậu phải bắt đầu bằng những chức vụ gần với uy quyền mà ở đó cậu con sẽ tìm được những người che chở có thế lực, ngõ hầu mở ra trước mắt cậu một tương, lai đầy xán lạn.
Cậu con tỏ ra là một người thông minh, thực hiện từng bước cái ước mong đó của ông bố một cách khá mỹ mãn. Mười ba tuổi, cậu đã tốt nghiệp cao đẳng tiểu hoc vào loai ưu tú. Những năm học trung học, cậu sông kham khổ về vật chất nhưng tràn trề hy vọng về một viễn cảnh tương lai huy hoàng mà ông bố đã phác ra cho mình.
Mỗi lần nhắc đến lá sô tử vi, ông bố không khỏi bàng hoàng VÌ sung sướng. Nhiều lúc ông đã nghĩ: hay là ta có thể

bán hết gia tài để gắng cho nó học thêm mấy năm nữa đoạt nốt lấy cái bằng tú tài. Ngày xưa, bố mẹ ông cũng đã chẳng chạy chọt, bán hết ruộng nương, nhà cửa để mua cho ông một cái bằng tiểu học đó sao? Bây giờ, cậu bé đã vượt quá cái địa vị xã hội mà ngày xưa ông đổ mồ hôi, sôi nước mắt mới chiếm được, về tài nâng, thì rõ ràng nó hơn hẳn ông một cái đầu...
Mười bảy tuổi, cậu con đoạt được bằng thành chung một cách dễ dàng như ý ông bố mong muốn. Chính giữa cái lúc hai bố con đang lưỡng lự về việc có nên học nữa hay thôi thi Cách mạng tháng Tám nổ ra như một tiếng sét. Tất cả bị cuốn theo nó, ào đi. Nhờ có trình độ văn hóa, nên lập tức cậu bé được người ta đưa ngay vào làm công tác tuyên truyền, rồi, sau đó ít lâu lại được chọn đi học trường võ bị. Cậu bị cuốn đi trong cơn lốc của cách mạng trong khi ông bố thì vẫn nuối tiếc những chương trình chưa thực hiện được. Ông giở lá số tử vi ra và sực nhớ ràng ngày xưa ông thầy có nói về một cái đại hạn, tiểu hạn nào đó.
Sau những ngày lao vào cuộc sống mới đầy hăng say và thú vi đó, Tám Hàn dần dần hiểu về cách mạng. Anh đã đem hết nhiệt tình, hết tài nãng để cống hiến cho cách mạng, không một chút suy nghi đắn đo gì về tương lai, tiền đồ, và cũng hầu như quên hết những gì thuộc về dĩ vãng. Sau sáu tháng, Hàn ra trường và nghiễm nhiên trở thành một sĩ quan quân đội. Trong cái chung, người thanh niên ấy đã tìm cho mình một con đường tiến thân riêng. Con đường tiến thân đó hình như càng ngày càng rõ nét. Hàn càng ngày càng tỏ ra hăng hái tận tụy, lại có năng lực. Người ta đưa anh về làm sĩ quan tham mưu ở một trung đoàn. Một sĩ quan trẻ, đẹp trai, có văn hóa lúc bấy giờ thật là hiếm!
Đến năm 48 anh đã được đề bạt tiểu đoàn phó. Và sang năm 49 thì được đưa xuống một đơn vị chủ công cùa trung đoàn
giữa cái lúc bước tiến đang phơi phới đi lên như vậy thì một sự việc xảy đến mà đến nay, Tám Hàn vẫn COI như một vết nhơ trong lý lịch của ông.
Trong một trận đánh, ở cương vị tiểu đoàn phó, ông ngồi I im không ra lệnh cho bộ dội xuất kích vì lúc đó xe tăng địch bắn dữ quá vào chung quanh hầm. Đại đội trưởng cũng ngồi im nốt. Đơn vị bạn xuất kích một cách đơn độc nên bị thiệt hại nặng. Lần đó về, ông bị hạ tầng từ tiều đoàn phó xuống đại đội trưỏng...
Cái số của mình là vậy! ông thím nghĩ và quyết tâm làm lại từ đầu...
Cho đến nay ông đã ngoải bốn mươi tuổi, ở cương VỊ phó chính ủy một phân khu. ông sắp được trên trao quân hàm thượng tá. ông hiểu rất rõ điều này, và với một quyết tâm đầy tham vọng, ông đã tình nguyện ở lại cùng với đơn vị giữa lúc tình hình đang gay go nhất, giữa lúc mà cả bộ tư lệnh phân khu nhận được lệnh về Miển họp.
Cho đến hôm nay đợt hai tổng công kích đã mở màn từ lâu, nhưng chính ủy phân khu vẫn chưa xuống, điện đài thì mất liên lạc với Miền. Ngoài cái lệnh cuối cùng giao cho trung đoàn 16 bám trụ thì chẳng có một tin tức nào khác. Cuộc chiến đấu ngày một trở nên căng thẳng và ác liệt.
Trong đời làm cán bộ chính trị, kinh nghiệm của ông là: |Gặp những trường hợp khó khăn như thế này, trước hết, phải giữ vững lòng tin cho cán bộ, chiến sĩ, phải làm cho họ nhận thức được rằng: khó khăn là cục bộ, là tạm thời. Phải làm cho họ nắm được cái toàn cục, cái tình hình chung để họ thêm tin tưởng và giữ quyết tâm. Điều đó ông đã giải thích cho nhiều người. Nhưng bây giờ thì ông phải giải thích cho chính ông là người đương sự, và bắt đầu ông cảm thấy có những hoài nghi về chính những điều mình đã nói. Cái
chiến thắng cuối cùng thì ông không còn phải thắc mắc nữa. Cuộc chiến đấu cùa chúng ta là một cuộc chiến đấu chính nghĩa, có sức mạnh của cả một dân tộc ở sau lưng người bộ đội có thể tự hào và vững tin ở điều đó. Nhưng trong tình hình cụ thể trước mắt, ông cảm thấy có một cái gì phân vân... Cuộc tổng tiến công này có thật thu được thắng lợi như ta đã nói trên đài, trên báo chăng? Việc bị tiêu hao cả những trung đoàn như thế này quả là một tổn thất to lốn. Cái số phận thiệt thòi của những đơn vị này được ông thông cảm hơn bao giờ hết vì ông cảm thấy số phận của ông đã gắn liền với số phận của họ.
ông nghĩ đến những cán bộ trên Miền, những cán bộ hiện đương phụ trách những đơn vị đứng chân ỏ phía sau, ông nhớ đến những đợt học tập cán bộ trung cao cấp, nhố những lời phát biểu của các chính ủy sư đoàn trong các hội nghị đó. ông nhớ đến những phát biểu quyết tâm của các đơn vị. Và đôi lúc ông ngồi mỉm cười một mình. Nếu như trước đây có những lúc ông tỏ ra hãnh diện vì mình là một cán bộ đứng ở một địa bàn đầu sóng ngọn gió, thì bây giò ông lại cảm thấy ghen tức đốì với những cán bộ mà theo như người ta nói, có một chữ “thọ” rất to. Tụi nó chỉ được cái quyết tâm mồm.
Gần đây, ông thường hay so sánh mình với nhũng cán bộ cùng cấp và ông cảm thấy có một điều gì thiệt thòi đốì với mình. Ông tự xếp mình vào loại cán bộ hay được điều đi lưu động nhiều nhất. Điều đó chứng tỏ rằng ông là một cán bộ có năng lực. Nhưng khi cần thì người ta nhớ đến ông như một yêu cầu nhất thời, chứ giao hẳn nhiệm vụ quan trọng trực tiếp cho ông thì lại không, ông tự so sánh mình với chính ủy phân khu. Chính ủy phân khu thực ra chưa bao giờ làm những nhiệm vụ độc lập khó khăn như ông. Tập kết vê, ong ta xuống làm chính ủy một trung đoàn do Bộ chỉ huy trực tiếp chỉ đạo, tất nhiên trung đoàn có một số thành tích

Nhưng đó chẳng phải là công lao của riêng ông ta. Sau đó ông ta nghiễm nhiên về làm phó chủ nhiệm cục chính trị cho đến nay. Còn ông đã có mặt ngay những phút đầu tiên trên chiến hào khi thằng Mỹ đổ quân ào ạt vào miền Nam. Trong hội nghị tổng kết đánh Mỹ đầu tiên, ông là người đã đọc bản tham luận: “Vì sao chúng ta có thể đánh Mỹ được”. Bản báo
Cáo đã được Bộ tư lệnh Miền hết sức hoan nghênh, ông có
trình độ tổng kết, có trình độ phân tích. Những lần chỉnh
huấn cho cán bộ, ông biết họ rất thích nghe ông lên lớp. Có hôm tình cờ ông đã nghe một người nói: “Lần này anh Tám
đi họp, anh BA lên lớp thì chán lắm!” (Anh Ba là chính uỷ).
Ngay trong cuộc tổng tiến công này, ai là người bám theo bộ đội nơi đầu sóng ngọn gió? Ai là người đứng trụ lại vùng ven trong những ngày quyết liệt nhất? Vậy mà trong các cuộc họp cán bộ trung cao cấp, ông cảm thấy hình như người ta quên ông đi. Việc ông quyết định ở lại, một phần cũng vì cảm thấy tự ái về điều này. Ừ, cấp trên tín nhiệm chính ủy thì cứ để chính ủy về họp. ông ấy sẽ chẳng biết gì về tình hình bộ đội, cứ để ông ấy báo cáo, và cứ để cấp trên nghe. Trong khi đó ở chiến trường, ngưòi còn lại để đảm đương trách nhiệm sẽ là ông. Rồi một ngày kia người ta sẽ phải nói: Hồi đó, công chính là công của thằng Tám Hàn...
Chính chính ủy phân khu hình như cũng thấy cái điều này trong những suy nghĩ của ông, cho nên khi có điện của Miền gọi ông ta về họp thì lúc đầu ông ta lạỉ nói:
•Anh Tám đi thay tôi một lần đi!
Chẳng việc gì mà đi thay. Nhiệm vụ ai kẻ đó làm! Tám Hàn nghĩ như vây. Thật là rắc rối, cho tư tưởng con người. Khi nghe chính ủy nói vậy thì phản ứng của Tám Hàn lại càng mạnh mẽ hơn. Ý nghĩ của ông lúc đó đầy những mâu thuẫn. Khi thì ông cho là chính ủy khinh mình, cho là mình
ở lại một mình không đảm đang nổi nhiệm vụ nặng nề tình hình khó khăn này. Có khi ông lại nghĩ ràng: ừ cấp trên đã tín nhiệm ông ta thì cứ để ông ta di, việc gì mà mình phải đi thay?”.
Lúc đó, Bộ tư lệnh có họp và bàn nhau thấy rằng nên để chính ủy ở lại, vì tình hình hiện nay ở đây là nghiêm trọng còn việc đi họp và truyền đạt lại thì ai đi cũng được. Nghe nói vậy, Tám Hàn càng tự ái và ông nhất quyết không đi, lấy cớ là mình nên chấp hành cho đúng chỉ thị của trên.
Đàn muỗi từ dưới rạch bay ra như trấu. Mặc dầu An đã che cho ông một miếng vải màn trước cửa hầm nhưng ông không sao nằm được, ông lại quay trở ra trải tấm vải ngồi châm thuốc hút. Tiếng cá ăn đêm đớp mồi quẩy lọp bọp dưới rạch. Tiếng những con trê nghiến răng ken két. Một vài con ếch, con nhái nhảy lóc bóc. Ban đêm, những tiếng động đó nghe thật rõ, những tiếng động của sự bình yên đầy lo lắng. Ngày mai... ông vẫn nghĩ đến ngày mai và những ngày sắp tới...
... Theo báo cáo lại của số anh em vệ binh, thì chính cái hôm ông vượt sông Rạch Tra để về bên kia, sát bờ sông Sài Gòn bên này đã xảy ra cuộc chiến đấu ác liệt. Tiểu đoàn 9 của trung đoàn 16 vừa hành quân đến đây, thì trời sáng. ! Đơn vị phải ém lại ven bờ sông. Mờ sáng, “trực thăng” lên. Họ buộc phải đánh trả lại địch khi đã bị phát hiện. Suốt ngày cầm cự trong một tình thế tuyệt vọng, họ cứ chịu trận như thê cho đến lúc trời tốì.
Trước đó, địch càn vào phân khu bộ, và phó chính ủy phải vượt sông Rạch Tra. Đáng lẽ thì Bộ tư lệnh phân khu đã phải cho người móc tiểu đoàn 9 ở bờ sông, nhưng vì bê bối quá, ông đã không giao lại cho cán bộ tham mưu làm việc này. Nghe đâu sau trận càn, cán bộ chiến sĩ rất công phẫn. Họ nói rằng: Phân khu chỉ biết chạy trốn cho mình, còn bở
bộ đội sống chết sao, mặc! Nghe cán bộ trung đoàn đi theo tiểu đoàn này cũng không còn ai. Phó chính ủy đang cho đi móc liên lạc với họ. Như thế là một tiểu đoàn ở phía trên một tiểu đoàn ở phía dưới, khi móc liên lạc được với nhau thì đều đã mất sức chiến dâu. Họ sẽ làm gì đây với cái lực lượng mỏng manh còn lại như thế này?... Có tiếng chân người bước thình thịch. Không phải tiếng môt người mà tiếng nhiều người. Họ vừa đi vừa nói chuyện với nhau. Sao người ta lại đi lại một cách ồn ào như vậy? Ở đây cần phải giữ bí mật được chừng nào hay chừng ấy! Ông Tam chợt nghĩ như vậy và có vẻ không bằng lòng.
Hai ba cái bóng đã đến đứng ngay bên hầm. Một người hỏỉ trống không:
-    Hầm anh Tám ở đâu?
Có tiếng trả lời từ phía sau:
•   ở đó đó!
An choàng dậy:
•   Ai hỏi anh Tám? Đồng chí báo cáo với anh Tám là có các đồng chí cán bộ của trung đoàn 16 đến gặp.
Một đồng chí vệ binh tiến lên nói như vậy, còn ba bốn ngưòi đi phía sau đặt bồng ngồi xuống; Có một người nào đó quẹt lửa châm thuốc hút.
Ông Tám Hàn:
Các đồng chí cẩn thận một chút. Hút thuốc phải che ánh lửa lại. Giữa cánh đồng trống như thế này, ban đêm ánh sáng trông rất rõ.
Vừa nói ông vừa đứng dậy tiến lại phía những người đang ngồi.
-   Ai phụ trách này?

Một người nói giọng miền Trung trả lời:
-   Tôi ạ!
-   Đồng chí tên là gì?
-   Tôi, Thêm đây mà! Tôi ở tuyên huấn trung đoàn
-   À đồng chí Thêm. Đồng chí đi với tiểu đoàn 9 à?
-   Một bộ phận trung đoàn bộ và tiểu đoàn 9. Thế nhưng cán bộ trung đoàn không còn ai nữa.
-   Anh em đâu cả rồi?
-   Chúng tôi đưa họ về đây cả.
-   Về đây? Gần đường 8 không?
-   Ngay trong khu vực này.
Tám Hàn hởi lại, hoảng hốt:
-   Ngay trong khu vực này ư? Sao các đồng chí làm ăn thế? Đóng quân phải có chỗ quy định chứ, nhét nhau cả lũ ở một chỗ rồi nó càn vào thì làm sao?
-   Báo cáo, chúng tôi vừa rồi ở ngoài bờ sông, không có chỗ ở, thấy có liên lạc tìm, thì anh em về đây luôn.
-   Các đồng chí phải cử cán bộ về đây trước đã chứ? ở vùng sau lưng địch mà các đồng chí cứ đi ào ào như thế này thì chết...
Một người ngồi đằng sau Thêm, nói giọng chậm rãi, rè rè:
-   Chúng tôi chạy càn từ suốt Phú Hòa Đông xuống dây, chỗ nào cũng “trực thăng”, chỗ nào cũng giang thuyền. Mấy hôm nay nằm bờ sông, đêm nào cũng đội pháo. Nghe nói liên lạc được với phân khu thì đi luôn, chớ ai biết cơ nỗi này...
Người nói đó là Canh. Suốt mấy đêm nay, phần thì đói phần thì mất ngủ, anh đã mệt, lại nghe phó chính ủy phân khu nói như vậy thì tỏ vẻ bực tức.
Tám Hàn cảm thấy mình nói chưa thật đúng chỗ, đấu dịu:
-   Tôi nói vậy là để rút kinh nghiệm thôi, còn bây giờ anh em đã về đây thì ở tạm, rồi thu xếp đội hình sau...
ông rút bao thuốc “Cáp tăng” mời anh em hút, rồi nghe Thêm báo cáo tình hình...
Khi ông Thêm nói rằng có một anh chiến sĩ nào đó bơi qua sông đón đơn vị và đã hy sinh thì phó chính ủy lặng đi một lúc. Đó là một chiến sĩ mà ông Ba Kiên đã giao cho nhiệm vụ ở lại phân khu để móc ráp với bộ phận phía sau. Nhưng khi địch càn vào phân khu bộ, ông ra đi và vẫn nghĩ là có lẽ cậu ta đã hy sinh. Thêm không hỏi thêm về trường hợp này nên phó chính ủy cũng không hỏi thêm nữa.
... Nghe ông Thêm báo cáo hết về tình hình quân số, vũ khí, cán bộ phụ trách, phó chính ủy ngồi nhẩm tính lại lực lượng mà ông có thể nắm được trong tay sau khi ông Ba Kiền và bộ phận còn lại của tiểu đoàn 7 rút về đây. ông bỗng bật lên một tiếng thở dài, rồi cúi xuống nhìn đồng hồ:
-   Các đồng chí ở lại bên này sông thôi, tôi đã cho gọi tiểu đoàn 7 về đây rồi.
ông Thêm muốn hỏi xem nhiệm vụ của trung đoàn bây giờ như thế nào nhưng rồi lại im lặng. Hình như chính cả phó chính ủy cũng không biết điều đó. Khi Canh hỏi ông vế tình hình chung của chiến trường, ông nói rằng tình hình nhiệm vụ hiện nay thì cứ theo thông báo chiến sự trên đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam là rõ. Rõ ràng là câu chuyện có cái gi gượng gạo, không vui vẻ như nhũng lần ông Thêm lên tuyên huấn phân khu họp và được chính phó chính ủy đến nói chuyện thời sự.
Khi ông Thêm đứng dậy và báo cáo xin về thì phó chính ùy gọi lại:
-   Về địa điểm đóng quân, đêm nay các đồng chí trót về đây thì để anh em nghỉ tạm, đến đêm mai, anh cho tiểu đoàn dời về cái ấp bỏ cạnh đường 8.
-   Cái ấp mà trước đây tiêu đoàn 8 đã chông càn một lân ấy à? ở đó .
Bây giờ ở đâu cũng vậy thôi. Tất cả mọi nơi địch đều thể càn đến. ăn thua là mình ém quân cho bí mật.
-   Nhưng ở đây thì sao? Địa điểm khu vực này thuận cho việc chống càn hơn. Chúng tôi đã nghiên cứu...
- Không nên tập trung vào một chỗ, ở đây đã cố phân khu bộ.
Chúng tôi chỉ ở phía bên kia rạch.
Ông Thêm đang định nói nữa thì Canh đã nắm tay ông giật khẽ một cái..
... Đi khỏi mấy bước, Canh nói với ông Thêm thật to như muốn để phó chính ủy cùng nghe được:
-   Người ta đã không muốn mình ở gần thì thôi, nói làm gì cho mệt. Tối nay tôi sẽ cùng với Nam đi nghiên cứu địa điểm khác...
-    Canh! - ông Thêm chỉ kêu lên một tiếng như vậy rôi lại im lặng.
Ông bỗng nghĩ đến việc sao mình lại không đề nghị một địa điểm khác với phó chính uỷ. Địa điểm trên đương số 8 thì nhất định không thể nào ở được. Cái ấp bỏ nằm trên trục lộ, phía đông giáp thị xã Bình Dương, phía tây giáp câu Bà Bếp, phía tây-nam là ruộng lầy, phía bác qua cái ấp bở và một bãi sình là bãi mía giáp sông Sài Gòn, nơi tiểu đoàn 9 vừa mới bị oanh tạc.
Canh đi đằng sau ông, vẫn nói oang oang:
-    Tôi còn lạ gì nữa, ông ấy định đưa mình ra đấy để chịu trận, ngoài đó mà động là trong này chuồn!
-    Đồng chí Canh, thôi đi! Có gì thì mình đề nghị lên, sao lại phát biểu lung tung vậy?
Đêm ấy, họ đi nghiên cứu địa điểm mới và rút hẳn sang một cái vườn cây ăn quả cũng gần đường 8 chếch về phía thi xã Bình Dương. Ông Thêm động viên anh em đi ngay trong đêm và viết báo cáo về phân khu bộ. Đáng lẽ Canh phụ trách công tác tham mưu, phải làm việc này, nhưng anh từ chối. Ông Thêm phải tự minh viết báo cáo nói trên.

Máy bay lượn vòng gọi loa và rải truyền đơn. Những tờ truyền đơn bay lả tả, rơi xuống trên cánh đồng, trên bờ rạch, rơi xuống đầy những ngọn cây. Chúng nó rải vô tội vạ, bất kể nơi nào. Chúng nó rải truyền đơn xuống đó, rồi lại bắn đại bác xuống đó. Một trăm mẻ lưới, thế nào cũng cất lên được một con cá. Một nghìn tờ truyền đơn, thế nào cũng có mười tờ được người ta đọc. Một nghìn người đọc, thế nào cũng có một người tin, nếu không ít nhất cũng phải suy nghĩ về những điều mà tờ giấy đã nói. Một vạn tờ truyền đơn, một triệu tờ truyền đơn, mười triệu tờ truyền đơn nhất định sẽ gây thương vong cho ít nhất hơn một người, điều mà một quả bom hay bốn năm và có khi cả hàng chục quả nữa cũng chưa chắc đã làm được.
Chúng nó rải truyền đơn từ ngoại ô thành phố, rải dọc theo sông Sài Gòn, rải trong ấp, rải ngoài bưng, rải trên cánh đồng, rải trên mặt sông và rải cả vào trong đồn bốt của chúng nó. Những lá truyền đơn đó đã được rải xuống quanh bờ rạch, nơi phân khu bộ đóng. Phó chính ủy ngồi trong hầm lơ đãng nhìn những mảnh giấy bay lượn lờ rất lâu trong gió, rồi vặn mình như một chiếc lá, rơi xuống trước cửa hầm ông. Ông đang làm báo cáo về Miền. Sau khi về đây, ông đã họp lại anh em tiển phương phân khu, phân công lại công tác. ỏng đã cử người ra liên lạc với địa phương, đặt lại địa điểm đón thương binh trên sông Sài Gòn, móc mua lương thực và thực phẩm trong ấp. Có một việc khó khăn nhất là làm sao liên lạc được với Miền, ông tính toán mãi mà không sao giải quyết được. Ông viết báo cáo và sẽ cử người cầm đi theo với đoàn thương binh, nhưng như thế rất chậm. Trước đây hai tuần lễ, ông đã gửi một báo cáo bằng cách này, sau đó tuần, ông lại gửi một báo cáo cũng như thế nữa, nhưng chỉ có báo cáo đi mà không thấy có công văn giấy tờ gì trở lại ? Lần này, ông lại viết báo cáo, ông đang băn khoăn không biết có nên xin một tổ điện đài khác nữa không? Tổ điện đài trước đây thương vong gần hết, máy bị đánh hỏng. Không những nó đã làm lộ bí mật khu vực đóng quân của nó, nó còn làm lộ cả khu vực đóng quân của phân khu bộ nữa. Hồi đầu Tết Mậu Thân, trong không khí chung, nơi nào cũng đánh, nơi nào cũng báo cáo, nơi nào cũng xin chỉ thị, các làn sóng đan chéo nhau, giẫm đạp lên nhau, vả lại, lúc bấy giờ thằng địch phải đốì phó nhiều nơi, không có hơi sức đâu mà theo dõi một cái điện đài ở phân khu bộ của ông. Nhưng dần dần, các đơn vị rút bớt, những trận đánh thưa dần, cái tổ điện đài của ông bỗng trở thành một tên chỉ điểm nguy hiểm, không biết có phải vì nó hay không mà hễ phân khu bộ dời đến đâu là đại bác cứ câu theo đến đó. Nhưng điều oái oăm là phân khu bộ lại phải nắm tổ điện đài này thì mới liên lạc được với trên, mới chỉ huy được các đơn vị ở dưới. Có lúc ông đã điều tổ điện đài đi thật xa. Sau đó ông Năm Truyện về, lại đưa tổ điện đài về lại bên cạnh phân khụ bộ. Khi ông nói với ông Năm Truyện về việc cần phải bảo vệ cơ quan chỉ huy, thì ông Năm cười xoà:
- Biết làm thế nào được. Không lẽ mình lại bó tay mình?
Sau đó mấy ngày thì nó đánh vào phân khu bộ và ông Năm Truyện hy sinh...
Bây giờ viết báo cáo lên trên để xin một tổ điện đài khác, phó chính ủy ngập ngừng mãi. Viết rồi lại xóa, xóa rồi lại viết, ông bỗng nghĩ đến việc có lẽ không lâu nữa, toàn thể các đơn vị của phân khu sẽ rút hết lên trên đó.
Mọi việc ở đây giông như ở trong tình trạng giao thời mà chính ông cũng không biết nên làm gì bây giờ nữa. Ông bảo An
Nhặt mọt tờ truyên đơn đưa cho ông xem. Tờ truyên đơn in cả hai mặt. Môt mặt, chung nó chụp hinh môt tên sĩ quan vừa mới “hồi chánh”, về Sài Gòn, sống với gia đình ở đó.
Tấm hình chụp anh ta đang đứng với một cô vợ thật trẻ, giữa cô vợ và anh ta là một thằng bé khoảng ba bốn tuổi, trông thật bụ bẫm. Duới tấm hinh, có dòng chữ nghiêng thuyết minh: “Anh Nguyên Văn A, cán bộ Việt Cộng, sau khi trở về với chánh phủ quốc gia, đã được chánh phủ sắp xếp công ăn việc làm, sống bên cạnh người vợ trẻ bấy lâu nay vẫn ngày đêm chờ đợi...”.
Lật sang bên kia tờ truyền đơn, gặp lá cờ ba que và những khẩu hiêu chống cộng, ông Tám lai lật quay trở lại ngắm nhìn cái gia đình ba người đang đứng đờ đẫn trước mặt ông đó: “... Các bạn hãy cầm tờ giấy này và đến đầu thú bất cứ ở một đồn trú hoặc một cơ quan chánh quyền nào, các bạn lập tức sẽ được tiếp đón”...
Ông ném tờ giấy xuống bên cạnh. Nếu ở hậu phương thì ông đã ra lệnh cho cơ quan bảo vệ thu nhặt tất cả những tờ truyền đơn này và đem đốt đi, nhưng ở đây thì không thê làm như thế được. Ông lại nhìn xuống tờ giấy, nét mặt của đứa bé và người mẹ trẻ trông thật hiền. Ngay cả cái anh sĩ quan chiêu hồi ấy, ông cũng cảm thấy có một cái gì thật đáng thương hại. Đôi mắt đờ đẫn, hai tay khoanh trước ngực.
Quay sang bên cạnh, ông thấy An không biết đang nhìn mình hay nhìn vào tờ truyền đơn, phó chinh ủy lại vứt nó đi, ông nhìn cái báo cáo viết dở và bỗng thấy chán nản. Viết làm gi? Gửi đi đâu? Tổ điện đài ư? Chẳng cần thiết nữa... ông bỗng cảm thấy bực dọc, không biêt nói với ai. Cái gì chung quanh hình như cũng đang không vừa lòng ông cả.

Cái tiểu đoàn ông Thêm đêm qua kéo đến, làm ồn ã lên một tối, sau đó lại rút đi, không theo lệnh ông đóng quân ở địa điểm mà ông đã quy định, ít nhất nó đóng cái ấp bỏ đó thì nó cùng che được phần nào sườn bên phải cho phân khu bộ. Sáu Trang đi đưa thư vẫn chưa về, mặc dầu ông đã dặn cô ta là ở lại bên ấy trong ngày hôm nay, nhưng ông vẫn cảm thấy như là cô ta đã không chấp hành đúng mệnh lệnh ông trong chuyến đi này. Ông chờ đợi một cái gì đó mà chính ông cùng không rõ lắm. Ông gấp cái báo cáo viêt dở lại và cúi xuống nhặt tờ truyền đơn.
Tiếng “đầm già” bay vòng trở lại, Hình như vẫn là chiếc “đầm già” gọi loa và rải truyền đơn lúc vừa rồi. Bây giờ nó vòng di rồi lại vòng lại. Tiếng máy nổ nghe vè vè thật dễ ghét. Nó không gọi loa nữa, cũng không rải truyền đơn nữa.
- Mình ở trong vòng lượn của nó đây! - An nói như vậy và đứng dậy sửa lại những cành lá ngụy trang chung quanh hầm.
An liếc nhìn phó chính ủy và thấy nét mặt của ông phờ phạc đi. giống như cái hôm mà ông Năm Truyện chết vậy Trước đây, có đầy đủ Bộ tư lệnh, có bao giờ ông lo lắng như thế này đâu? An chẳng biết thủ trưởng làm những công việc gì, nhưng cứ sau một ngày, nếu ông vui vẻ, thì anh cũng cảm thấy vui lây. Hễ ông buồn rầu thì anh cũng cảm thấy bị lây cái vẻ rầu rĩ trên khuôn mặt của phó chính uỷ. Có những điều anh không bằng lòng về việc làm của thủ trưởng mình nhưng vì với một ý nghĩ cố hữu, anh lại tự giải thích cho mình cái lý lẽ muôn thuở: “Công việc của thủ trưởng làm sao mình biết được. Mình cứ lo làm cho tròn phận sự của mình là được”. Hôm ông rút lui khởi cầu sắt, lúc đầu An cảm thấy có một cái gì ngờ ngợ, nhưng rồi chỉ sau một lúc, ra khởi vòng súng đạn, nghĩ đến nhiệm vụ của mình, anh lại quên mất mọi chuyện. Anh lại lo gói đồ đạc, dìu thủ trưởng bơi qua sông, lại lo đến nơi xem lại hầm hố, quạt muỗi trong hầm. kiếm rơm rạ lót vào dưới chỗ nằm cho đỡ ẩm thấp. Trước đây.
Chẳng bao giờ phó chính ủy lại hởi anh một câu về công việc của ông đang làm, nhưng gần đây có những lúc ông đã làm việc đó. Sáng nay, tự nhiên ông gọi anh đến:
- Ngoài cái ấp bở trên đường 8. cậu thấy có còn địa điểm nào khác gần đây hơn cho tiểu đoàn nó đóng được nữa không?
- Theo tôi, thì chỉ còn vườn cây ăn quả chếch sang phía thị xã Bình Dương mà thủ trưởng đã có đến một lần đó!
Phó chính ủy im lặng. An không ngờ cái địa điểm ấy lại chính là cái địa điểm mà Thêm và Canh vừa đưa tiểu đoàn đến đêm qua và viết báo cáo về cho phó chính uỷ. Tiểu đoàn đã không chấp hành mệnh lệnh của ông. ông không muốn cho tiểu đoàn ở quá xa như vậy, nhưng ông cũng cảm thấy việc bố trí tiểu đoàn ở ấp bở là một điều không hợp lý. Điều này An cũng không biết và anh đã nói tiếp:
• Theo tôi, nếu không cho tiểu đoàn sang bên ấy thì đưa họ về đây, bên kia rạch cũng được.
Phó chính ủy vẫn im lặng. An không biết câu chuyện xảy ra đêm qua. Phó chính ủy đã dứt khoát không cho tiểu đoàn về đây vì như thế thì chỉ một ngày sau, địa điểm đóng quân của tiền phương phân khu sẽ bị lộ. Địch vào, bộ đội chiến đấu có thể cầm cự trong một ngày rồi tối đến rút, còn cái tiền phương phân khu bộ này thì khó mà làm được như thế. Điều này ông không nói với An.
Khoảng năm giờ chiều, một quả đại bác xé gió vút qua trên đầu họ và rơi xuống dọc bờ rạch, cách hầm phó chính ủy chừng bảy, tám trăm mét. Anh em chạy hết vào hầm. Chừng nửa phút sau, một quả thứ hai vẫn theo hướng đó nhưng rơi ở phía đầu này bờ rạch, cũng cách họ chừng năm, sáu trăm mét. Chiếc “đầm già” vẫn lượn từ xa. Hai quả pháo đó là hai quả pháo điểm. Đội hình phân khu bộ nằm lọt vào giữa hai quả pháo. Quá quen với những trường hợp như thế này, anh em vào tất cả trong hầm chờ đợi một cuộc pháo kích. Dầu sao thì gần tốì, đối phó với một cuộc pháo kích vẫn dễ chịu hơn
Phó chính ủy định đi ra bến, thây tình hình như thế thì ngồi nán lại chờ. Nhưng năm phút, mười phút, rồi ba mươi phút trôi qua di, người ta vẫn chẳng thây gì. Anh em lại ra ngoài hầm ngồi tán chuyện. Chiếc “đầm già” cũng đã biến mất. Như thế nghĩa là thế nào? Một đòn chiến tranh tâm lý chăng?
Thôi kệ nó, việc nó nó làm, việc mình mình làm! Anh em ở đây có thói quen lý luận như vậy. Thấy trời sắp tối, họ chuẩn bị lục tục ra đi. Người vào ấp mua bánh, mua thuốc. Người ra bến đón thương binh. Đi qua quãng đường nằm lọt giữa hai quả pháo, người nào cũng bước thật nhanh, ở dây, ngại nhất vẫn là những con đường. Đã lâu rồi pháo địch bắn không theo một quy luật nào cả, nhất là ban đêm. Ngồi ở nhà có hầm, dầu cho cái hầm không chắc chắn gì thì nó vẫn là một chỗ ẩn núp. Nó gây cho người ta một tâm lý yên ổn, cam phận. Còn đã bước chân ra khởi hầm thì tự nhiên người ta cảm thấy không an toàn nữa. Luôn luôn người ta phải gióng tai lên để nghe tiếng viên đạn bay ra từ một nòng pháo, người ta phải luồn luôn liếc mắt để ý nhìn một cái ụ đất nào đó có thể nấp được bên cạnh đường đi của mình.
Phó chính ủy ngồi chờ một lúc không thấy gì thì ông bảo An chuẩn bị ra đi. Ông hẹn với Sáu Trang nếu có thương binh thì đưa tới cái bến nằm sát trên con rạch thông ra sông Sài Gòn. Con rạch này chạy đến phân khu bộ, nhưng ông không muốn đưa thương binh về đây. Lẽ thứ nhất là phải tranh thủ thời gian đưa họ đi cho nhanh, lẽ thứ hai là đưa về gần phân khu bộ sẽ làm lộ địa điểm đóng quân.
Phó chính ủy ra đến bến thì trời đã tối mịt. Có một cán bộ địa phương và một chiếc xuồng đã chờ sẵn đó.

Từ đây thương binh còn phải đi suốt một đêm trên sông Sài Gòn thì mới đến trạm phẫu. Đó là chưa kể trường hợp gặp giang thuyền, hoặc trực thăng soi bến gây khó khăn cho đoàn xuồng hộ tống thương binh. Đã nhiều trường hợp thương binh bị thương lần thứ hai hoặc hy sinh ngay trên tuyến đưòng này. Việc đưa thương binh về phía sau càng ngày càng khó vì địch tăng cường hoạt động trên sông.
Bến đón thương binh là một cái bờ rạch có cành cây xòa xuống che khuất, vừa để cho xuồng ghé mũi vào. Không có đèn đuốc. Họ ngồi nói chuyện lặng lẽ vói nhau trong bóng tối và đập muỗi đôm đốp.
Đồng chí cán bộ địa phương nhận ra phó chính ủy nói:
-   Anh Tám à, cái bến này để đây không tiện đâu. Phải đưa xế vào trỏng.
-   Tôi nghĩ để đây hay hơn chứ, vào trong kia rồi phải đưa ra có mất thời giờ không?
• Nhưng mình phải dự tính có những đêm không đi được, thương binh phải ém lại mà, anh Tám?
Phó chính uỷ:
-   ừ, để rồi nghiên cứu lại xem.
-   Anh phải cho đào thêm vài cái hầm chung quanh nữa. Kinh nghiệm...
Anh cán bộ địa phương nói chưa dứt câu thì có tiếng nổ đầu nòng của một viên đạn đại bác. Tất cả im lặng. Họ nằm bẹp xuống và quả đại bác rít lên, chớp nhằng nổ trên mặt nước cạnh họ.
Tất cả chạy vào hầm. Năm người nàm xếp ngang trong một cái hầm mới đào chỉ dài chừng hơn một mét. Bên ngoài đại bác nổ mỗi lúc một dồn dập.
Người ta dự kiến các tình huống và phỏng đoán nguyên nhân của trận oanh tạc này.
-   Lúc chiều tôi đã thấy đầm già lượn mãi.
- Chắc là có điệp. Mấy hôm nay ở khu vực này có việc đâu? Hôm qua đơn vị vừa về một cái là nó theo luôn! Pháo vẫn bắn, nhưng mọi người đã nằm cả trong nên có phần bình tĩnh hơn. Chì trừ phi một quả nổ trúng nóc hầm và coi như họ trúng số độc đắc thì không nói...
Phó chính ủy nằm ngang, gác chân lên thành hầm không còn cựa quậy tay chân gì được nữa. Mọi người lèn chặt vào nhau như những con cá nằm trong hộp. Họ gối đầu lên cái thành hầm mới đắp, mặc cho sình lầy dính đầy tóc đầy má. Mùi hơi người bốc lên nóng hâm hấp, quyện lẫn với mùi bùn tanh mặn. Ai cũng nghĩ: cố ráng một chút rồi nó hết bắn, mình ra ngoài.
Phó chính ủy nhìn đồng hồ: Năm phút, bảy phút, rồi mười phút... Đại bác vẫn tiếp tục nổ dọc theo con rạch.
Bỗng có tiếng kêu trên bến.
-   Thương binh đấy!
Nhiều người nói như thế, nhưng không ai đứng dậy được vì họ mắc kẹt cả trong hầm với nhau. Một người nào đó trèo qua bụng phó chính ủy chạy ra. Tiếng pháo nổ và tiếng kêu hòa lẫn vào nhau. Rồi tiếng những bước chân. Một người, hai người, rồi ba người, họ tràn vào hầm không cần biết rộng hay hẹp. Một chiến sĩ nào đó vừa rên vừa áp sát mặt vào lưng phó chính uỷ:
-   Tôi bị mù cả hai mắt rồi! Tròi ơi, dịch vào đi, dịch vào nữa đi!
Phó chính ủy bị ép chặt đến nghẹt thở. Ông đành nằm im cho anh thương binh nào đó giụi hai mắt vào sau lưng áo của ông. Ông cảm thấy từ những vết thương của anh thương binh bốc lên một mùi tanh của máu. Phó chính ủy trỏở mình, tay ông bỗng chạm phải một cái gì giống như vết thương lầy nhầy nhậng mủ. Đồng chí thương binh rên thành tiếng.
- Lựu, cậu có im cái mồm đi không?
■ Chết mất thôi... Tôi biết thế này thì tôi ở lại dưới đó với trung đoàn...
Người chiến sĩ nằm cạnh phó chính ủy đó là Lựu. Cậu ta là người đã bỏ hầm chạy trong trận Cầu sắt. Nằm im một chút, cậu ta đưa tay sờ soạng vào lưng, vào một phó chính uỷ, y hệt như một người mù thật, và hỏi:
•   Đồng chí là ai đây? Đồng chí có về trên Miền không? Thấy phó chính ủy không nói gì, cậu ta lại nói tiếp:
-Tôi hỏi vậy để có gì tôi đi theo đồng chí. Tôi mù mất rồi!
Nhiều thương binh đã bị bỏ rơi dọc đường, tôi biết...
•   Anh Lựu, anh nói chi vậy? Người ta đã bỏ anh đâu mà anh lo nào?
-   Chị Sáu, chị chỉ đi đến đây, chị có biết đâu đường lên trên đó. Tôi mà lành lặn thì...
Mọi ngưòi thấy chán và không ai nói gì nữa, mặc cho Lựu cứ nằm nói con cà con kê sau lưng phó chính uỷ. Hầm phải chét thêm ba người, vậy mà vẫn còn một người không vào được. Đó là An. An ngồi ngoài cửa hầm, cạnh Sáu Trang. Khi mọi người vào cả, Sáu Trang định nhường cho anh vào trước, anh nắm lấy tay Sáu Trang đẩy vào, rồi ngồi xuống cạnh cô, tự nhiên nghe tim mình đập thình thịch. Chưa bao giờ anh ngồi gần một người con gái như thế. Sáu Trang ghé sát tai anh:
-   Anh An, xích vào đây nữa đi, trong này còn rộng.
Họ ngồi sát vào nhau, mặc dầu vậy, cái chân của An vẫn lòi ra ngoài hầm.
An hỏi:
•   Tháng Hùng đâu?
Sáu Trang đáp:
•   Nó nằm trong em nè!

-   Cô tìm thấy nó ở đâu?
-   Trên rạch.
-   Nó bị thương nặng không?!
-    Không nặng lắm nhưng sợ nhiễm trùng.
Hai người biết nhau từ lâu nhưng chưa ai nói chuyện với ai. Lần này là lần đầu họ bắt chuyện với nhau, nhưng chẳng biết hởi chuyện gì, họ đành hởi nhau những chuyện chẳng ăn nhập vào đâu cả.
-   Ngày mai cô lại xuống dưới đó à?
-   Giao thương binh xong em lại xuống.
An im lặng. Sáu Trang nghĩ: Cái anh gì mà ít nói vậy? Được như lúc khác thì cô cũng chọc tức cho anh ta mấy câu, nhưng bây giờ thì.. Cô kéo tay An qua lờng mình đặt lên trên trán thằng Hùng và nói:
-   Anh coi nè, trán nó nóng như lửa...
Sáu Trang kể cl uyện thằng Hùng bắn tụi nó ra sao, rồi chạy về chỗ ông Ba Kiên ra sao. An ngồi im lặng, tay vẫn đặt trên trán Hùng. Thằng Hùng nghe Sáu Trang nói về nó. Nó cũng im lặng. Nó cảm động ứa nước mắt, may mà trong đêm tối không ai trông thấy. Giá chi chị Sáu đưa nó về đến trên Miền? Nó nghĩ như vậy. Tự nhiên nó cũng có cảm tình lây anh An, mặc dầu anh An là người như thế nào nó vẫn chưa biết. Nó chỉ biết anh An có vẻ thân với chị Sáu. Nó lại thấy anh An và chị Sáu là hai người vào hầm sau cùng, nhường chỗ cho tất cả mọi người, trong đó có nó. Một lúc sau, nó hởi:
-   Anh An có về trên Miền không, chị Sáu?
Sáu Trang cười:
- Chị làm sao mà biết được, em hởi ảnh...
An cũng cười:
- Chú hởi làm gì? Thằng Hùng nũng nịu:
- Hổng có ai đi với em cả. Chị Sáu bảo chị chỉ đưa em tới đây rồi giao cho người khác. Toàn người lạ hoắc...
Nó đưa hai bàn tay mờ mẫm, một tay nắm lây tay An, một tay nắm lấy tay Sáu Trang và không biết nghĩ sao, đặt hai bàn tay ấy lên trên đôi mắt ướt nhèm của nó.
Phó chính ủy định hởi nó mấy câu, nhưng rồi lại thôi, ông im lặng. Và thằng Hùng cũng không biết là nó đã nằm cạnh phó chính uỷ, cái chú Tám đã nhận nó vào bộ đội và đưa nó từ Voi Nhở sang Cầu Sắt.
Vừa ngớt tiếng pháo thì người ta vội vàng giục thương binh xuống xuồng để vượt ra khởi khu vực nguy hiểm. Sáu Trang lại trở về Voi Nhở để đón tiếp thương binh của trung đoàn. Mọi người không ai bảo ai, sau khi đưa thương binh đi rồi, vội vàng rời khởi bến.
An nghe phó chính ủy gọi:
- An, chúng mình về thôi!
An quay lại ngơ ngốc, nhưng rồi cũng khoác súng lên vai, đi theo phó chính uỷ.
Tại sao phó chính ủy lại trở về nhanh vậy? Đáng lẽ ông và cán bộ địa phương phải ở lại hội ý với nhau về cái bến này. Cái bến như thế là đã bị lộ. Nếu ngày mai thương binh lại về đây thì sao? An nghĩ như vậy, nhưng rồi như một thói quen, anh lại quên đi. Chắc là phó chính ủy đã có quyết định về việc này. Anh đi đằng sau phó chính uỷ, im lặng. Hình như ông đang suy nghĩ về một việc gì quan trọng lắm. Về đến hầm, ông cởi cái áo ngoài đưa lên mũi ngửi rồi vứt xuống đất, không nói gì cả. An đến nhặt cái áo, định cất đi để mai giặt thì ông nói:
• Thôi vứt đi, bẩn lắm rồi!
An cắt nửa ổ bánh mỳ và mở một hộp cá đưa cho ông nhưng ông không ăn. Ông trải tấm vải mưa năm xuống
trước cửa hầm. Tự nhiên tay ông chạm phải tờ truyền đơn cưng cứng. Khuôn mặt của viên sĩ quan chiêu hồi đờ đần bỗng hiện lên với đứa con bụ bẫm và cô vợ trẻ...
... Đã lâu lắm ông không hề nói với tổ chức cái chuyện riêng tư này của ông. Ông có một người vợ trước, hiện nay cùng đang ở Sài Gờn. Người vợ ấy lấy ông hồi chín năm. Khi ông tập kết ra Bác thì cô ta vừa có thai. Vì gia đình buôn bán lớn ở Sài Gờn, nên cô ta đã ở lại để sinh đẻ ở đó. về sau này, vi nghe nói gia đình cô là tư sản, có vấn đề lôi thôi về lý lịch, nên ông đã báo cáo với tổ chức là ông không cờn quan hệ gì với người vợ cũ đó nữa. Trong khi đi làm công tác phát động quần chúng ở miền Bắc, ông đã yêu một cô. gái cốt cán, bây giờ là vợ ông. So với người vợ trước, thì người vợ sau này kém hơn cả về học thức và nhan sắc. Bù vào sự thiệt thời đó, ông thấy yên tâm hơn khi có một người vợ xuất thân từ thành phần cơ bản. Thỉnh thoảng ông vẫn nhớ đến người vợ cũ, nhưng tâm tư đó ông vẫn gói kín trong lờng. Cô vợ trước của ông cũng đã có một thời kỳ tham gia kháng chiến, làm diễn viên trong một đội vũ trang tuyên truyền. Cho đến bây giờ, ông vẫn cờn nhớ những ngón tay thon dài lần trên phím đàn khi cô ta ngồi hát cho ồng nghe lần đầu tiên trên bờ một con kinh...
Hồi đầu Tết Mậu Thân, ông đã có ý nghĩ sẽ gặp lại cô ta, nếu như ông vào Sài Gờn trong một điều kiện thuận lợi. Thê rồi ông lại quên cái ý định đó đi. Nhưng đến bây giờ, từ khi cầm tờ truyền đơn, từ khi cảm thấy ngao ngán cái cảnh chạy càn và luôn luôn cảm thấy cái chết cứ rình rập bên cạnh thì ông muốn có một chỗ nghỉ ngơi...
Gió từ dòng kinh thổi lên mát rượi. Ong lim dim đôi mắt và nghe như có tiếng chân bước khi gần khi xa. Ông nhìn lên và bỗng nhận ra cái hầm mình trống lơ trống lốc.

Sao cái thằng An lại chọn cho ông một chỗ như thế này mà đào hầm- Không có lấy một bóng cây che khuất, cả phía trước hầm cũng như phía sau hầm trơ ra những tảng đất trắng khô khốc. ở đây đã sang mùa khô rồi chăng? Mà sao lại có chiếc đầm già cứ quay mãi trên không kia, hình như nó chỉ quây tròn trên đầu ông. Thằng phi công thò cổ nhìn xuống. Sao cái cổ nó cũng đỏ như cổ gà chọi thế kia? Nó giống hệt như thằng phi công ngồi trên “trực thăng” hôm nọ cầm súng chĩa xuống hầm ông Năm Truyện. Thì ra ông nhầm. Đó không phải ỉà chiếc đầm già mà là một chiếc “trực thăng” đang ngoẹo ngoẹo cái đuôi bay về hướng ông. Tiếng cánh quạt của nó đập phè phè mỗi lúc một rõ hơn. Sau chung quanh ông lại vắng tanh váng ngắt như thế này. Ông đang nằm giữa một cánh đồng chăng? Chiếc “trực thăng” quay vòng trở lại. Hình như nó chuẩn bị nhảy chụp. Ông đang ở giữa một cánh đồng. Cánh đồng mùa khô chỉ có những tảng đất trắng. Ông không thể chạy được nữa rồi. Ông nằm im. Mình sẽ giả vờ chết! - Ông nghĩ vậy. Chiếc “trực thăng” quây tròn. Cánh quạt nó tạt giố vào mặt ông đến nghẹn thỏ. Ông định vùng dậy chạy nhưng không sao đứng dậy được. Ông thét lên một tiếng và tỉnh dậy.
An cũng ngồi dậy bên ông. Biết ông đã tỉnh, anh nói:
- Có tiếng “trực thăng” đấy!
Chiếc “trực thăng” đi soi đêm chớp chớp ngọn dèn pha bay vể phía họ.
Đèn pha soi mỗi lúc một gần. Ông Tám kêu lên, ngạc nhiên:
• Sao hôm nay nó lại bay hướng này?
- Có lẽ hôm nay nó soi cả vào trong rạch.
Chiếc “trực thăng” bay đến gần chỗ họ thì quay lại. Cái bến dà lộ. Chúng nó sẽ theo dấu vết cái bến này mà soi...
Trong khi ông Tám không ngủ được, rút thuốc châm lửa hút thì An nằm xuống. Anh cũng không ngủ được. Sáu nói với anh là cô ta sang Voi Nhỏ, rồi dến mai cô ta lại
về đây. Có phải đó là một lời hẹn? Tốỉ mai anh lại ra bến nếu như phó chính ủy cùng đi. Anh sờ lên cái bàn tay chai sạn của mình và nhớ thằng Hùng. Lúc nằm trong hầm, nó dặt bàn tay anh lên bàn tay Sáu Trang. Anh lấy bàn tay quệt những giọt nước mắt trên má cho nó. Chắc cô ta muôn nói chuyện với anh. Cô ta để bàn tay trong tay anh như vậy rất lâu. Hai người biết nhau từ lâu nhưng không ai nói chuyện với ai cả. Thường họ gặp nhau và chỉ chào nhau bằng đôi mắt. Lần nào Sáu Trang đến gặp phó chính uỷ, cũng có An ngồi bên cạnh. Khi ra về, cô mới chào một tiếng, và nhìn anh:
- Em vể anh An nghen!
An đáp lại một tiếng “vâng” lúng búng trong miệng và đỏ cả mặt.
Về sau, hai người thưòng gặp nhau trong những cuộc chạy càn, những chuyến Sáu Trang dẫn đường cho phó chính uỷ. Họ thường giúp đỡ cho nhau nhiều việc nhưng vẫn chẳng ai nói với ai câu nào. Những lúc qua rạch, qua sông, An thường gói lại đồ đạc cho cô vào trong tấm vải mưa. Có khi dìu phó chính ủy qua xong anh lại quay lại dìu Sáu Trang một lần nữa. Địch càn vào căn cứ, An rút ra rồi chưa thấy Sáu Trang, anh quay lại đợi.
An biết Sáu Trang lần đầu tiên khi cô đi họp Đại hội chiến sĩ thi đua Miền về. Cô ta lên gặp phó chính ủy và ngồi kể cho ông nghe tình hình gia đình. Cô còn một bà mẹ già ở trong vùng địch chiếm, một bà chị dâu - theo cô nói - rất thương cô, xem cô như em ruột. Chồng chị vào du kích và đánh nhau chết trong trận càn Xê-đa-phôn. Chị của cô cũng là chiến sĩ du kích hy sinh trong một trận đánh xe. Theo cô nói, thì cô được đi dự đại hội là nhờ thành tích của cả anh cô và chị cô cộng lại. Phó chính ủy ngồi hỏi chuyện, cô ta ngồi kể. Và An cũng ngồi bên cạnh phó chính ủy nghe.
Phó chính ủy bảo An lây bánh bao và pha cà phê sữa cho
cô uống. an pha cà phê và đặt cái bánh bao vào trong đĩa đưa đến trước mặt. Anh bỗng thấy cô ta đỏ mặt. Cô không uống sữa, cũng không ăn bánh bao. Sau khi nói chuyện xong, phó chính ủy bảo cô cầm cái bánh bao về.
Chiều hôm đó, sau khi ăn cơm xong, anh thấy cô ta lấy cái bánh bao cắt ra làm bốn miếng và chia cho bốn người có mặt trong hầm hôm ấy. Không biết vì miếng bánh bao nhỏ quá hay tại vì không ai dám cầm trước nên mọi người đều từ chối. Trông thây cô bé muốn khóc, An không đành lòng và cầm lấy. Cũng từ hôm ấy, hai người quen nhau.
Phân khu bô trí cho cô về công tác hợp pháp ỏ vùng sát Sài Gòn. Và trước Tết Mậu Thân, cô được gọi về làm liên lạc dẫn đường cho các đơn vị hành quân vào thành.
Nhiều lúc, An cảm thấy như Sáu Trang đôi với mình có cảm tình đặc biệt hơn những người khác, nhưng rồi anh lại gạt ý nghĩ đó đi. Anh nghĩ mình không xứng đáng với Sáu Trang, một người đẹp như thế, lại là chiến sĩ thi đua của Miền. Cô ta luôn luôn tiếp xúc với những người quan trọng. Còn anh là gì? Anh chì là một chiến sĩ công vụ, chẳng qua đối với anh, cô ta đôi lúc tỏ ra vồn vã như thế cũng chỉ vi lịch sự mà thôi.
Nhưng tối hôm nay thì anh bỗng thấy nghi ngờ những điểu mà anh đã suy nghĩ lâu nay. Sáu Trang cầm lấy tay anh và sờ lên những vết chai sạn. Điều đó nói gì? Cô ta thương anh ư? An trở mình thao thức. Chiếc “trực thăng” đã bay xa, nó đang quần đảo trên một khúc sông nào đó. Có thể cái xuồng của Sáu Trang đang bị nó đuổi theo. Trong những lúc như thế này, nếu anh được đi cùng với cô trên một chiếc xuồng. Người ta bảo rằng tình yêu sẽ giúp nhau vượt qua mọi phong ba bão tô. Anh nghĩ như vậy và tự cười mình vì làm gì đã có tình yêu giũa anh với Sáu Trang. Mọi việc chẳng qua là nhũng điều anh vừa tưởng tượng ra cả mà thôi. Sáu Trang chưa nói một điều gì với anh cả.

Những ý nghĩ về tình yêu cứ như một trờ chơi trốn tìm, khi ẩn khi hiện, An hy vọng rồi lại hết hy vọng...
Anh trăn trở, nhìn trời, nhìn những ngôi sao rất xa nhấp nháy. Hình như những ngôi sao đó cũng đang nói chuyện với nhau. Ban đêm mọi vật chung quanh anh đều yên lặng, vậy mà lạ chưa, mọi vật lại đều như đang nói. Nếu như ban ngày nó là vô tri, thì ban đêm nó lại giếng như đang sáng lại trong một thế giới đầy huyền ảo: tiếng nước đang rì rầm, tiếng gió đang xôn xao, tiếng những hạt sương rơi xuống trên những cành lá, tiếng con dế mèn giũ cánh và vuốt râu tanh tách dưới một vờm cây. Ngay cả những hàng cây yên lặng đứng đó cũng chẳng giông một chút nào những hàng cây mà anh đã trông thấy ban ngày. Tất cả những vật vô tri đó giông như đang tâm sự và thức dậy trong lờng anh một cái cảm giác muốn được tâm sự.
Hai mươi lăm tuổi rồi anh vẫn sông gần như đơn độc. Bố anh ngày xưa là cán bộ Việt Minh bị Tây giết từ năm anh mối lên tám tuổi. Sau đó anh về ở với bà ngoại. ít lâu sau có một người bạn của bố anh mạng anh đi tập kết. Anh theo học hết lớp mười trong một trường miền Nam và sau đó vào bộ đội. Phó chính ủy đã lấy anh lên từ một đơn vị chiến đấu. Anh xin vào bộ đội chính là để được trở về miền Nam chứ chẳng có một ước vọng gi cao xa cả. Hôm hành quân qua Hô' Bờ, Sáu Trang nói với mọi người đây là quê của cô. Và cô đọc câu ca dao: “Nước Hố Bờ vừa trong vừa mát. Đựờng Hố Bờ lắm cát dễ đi” thì tự nhiên anh cảm thấy thèm khát một quê hương.
Phải chăng Sáu Trang đã đọc câu ca dao đó cho chính anh nghe? Phải chăng Sáu Trang đã cố tình nói cho anh nghe chính câu chuyện quê hương đó... Đã nhiều hôm anh ngồi trong hầm nghe Sáu Trang hát bài “Mời anh đến thăm quê tôi”...
An vừa thiếp đi được một lúc thì có người lắc vai gọi dậy. Anh giụi mắt ngáp liền mấy cái và nhìn lên. Trời vẫn chưa sáng hẳn. Anh nhận ra phó chính ủy đã ăn mặc gọn gàng, đeo cái xà cột, mặc bộ quần áo ngủ màu xanh nhợt.
(Bộ quần áo này từ lúc đi xuống chiến trường chưa bao giờ ông mặc). Lúc đầu anh hơi ngạc nhiên nhưng sau đó một phút anh sực nhớ ra là hôm qua ông vừa mới vứt đi một cái áo màu xanh lá cây mà ông vẫn thường hay mặc mỗi lần đi xuống đơn vị.
Phó chính ủy đứng bên cạnh đợi An gấp lại tấm dù và nói:
-   Cậu đi với mình ra ngoài đường Tám một lúc.
-   Làm gì mà lại ra đường Tám bây giờ, thủ trưởng?
An ngừng tay, ngơ ngác trố mắt nhìn phó chính uỷ. Ra đó bây giờ thật là nguy hiểm. Việc cần phải bảo vệ thủ trưởng đôi với anh đã thành một ý thức sâu sắc, cho nên khi nghe ông nói vậy thì anh giật nảy mình. Một phản ứng tự nhiên bắt anh ngừng tay lại.
■   Nhanh đi, đồng chí chỉ cần đưa tôi một đoạn ra đến đầu mối dường. Tôi cần làm việc với một nhân mối.
•   Nhưng sao thủ trưởng lại mang xà cột như vậy?
Phó chính ủy nhìn xuống cái xà cột suy nghĩ một lúc, rồi rút mấy tờ giấy ra gâp bỏ vào túi. ông trở vào hầm bỏ xà cột lại và ra đứng chờ.
Chẳng biết làm thế nào khác hơn, An đành khoác súng đi theo. Phó chính ủy vừa đi vừa dặn:
-    Một chốc nữa cậu về, nhớ cất cái “xà cột” của mình, có thì mang nó đi theo. Ai hỏi thì bảo mình đi làm việc chiều về.
■   Nếu hôm nay mà nó càn vào cứ thì sao? Tối lại thủ trưởng biết đơn vị rút về đâu mà tìm? Hay là để tôi về thay áo cùng đi với thủ trưởng?
*   Không cần. Đằng ấy sẽ có người đưa mình về.
Họ không nói gì với nhau nữa. An nhìn phó chính uỷ Sau một đêm thức tráng, một mày ông hốc hác. Anh bỗng thấy lo lắng. Không biết có chuyện gì đây thật quan trọng mà ông không thể nói với mình được?...
Còn Tám Hàn...
Đêm qua, người phó chính ủy ấy đã từ bỏ vị trí sau một đêm trắng thao thức. Ông đã tính kỹ mọi đường. Thứ nhất, ông cho rằng ông sẽ khó mà sống sót trong trận chiến đấu này. Qua những hiện tượng mà gần đây tổng hợp lại thì ông cho là nhâ't định nó sẽ càn lớn hơn nữa. Theo các nguồn tin của địa phương thì địch đang tập trung quân rất đông chung quanh Sài Gòn. Mấy hôm nay, các loại máy bay đo đạc, chụp hình. Một số cán bộ địa phương vừa mới chiêu hồi sẽ thuộc rất rõ đường đi lối lại trong khu vực nhỏ bé này. Bấm đốt ngón tay, ông đã tính được chín mươi ngày. Chín mươi ngày sống bên cạnh cái chết! Tại sao bom đạn như vậy mà mình vẫn cờn sông đến bây giờ? Nhiều lúc ông cảm thấy như mình vừa mới qua một giấc mơ...
Lý do thứ hai mà ông quyết định quay một bước ngoặt trăm tám mươi độ là: Sau những ngày ở lại phụ trách phân khu một mình, ông cảm thấy ông đã mất tín nhiệm cả với cấp trên và cả với cấp dưới. Ông đã bỏ chạy trong vài trận càn. Ông đã bỏ phân khu bộ, bở nhiệm vụ liên lạc với đơn vị từ trên xuống, không chỉ đạo, không có ý kiến, chỉ vì ông không có gan như ông Năm Truyện đứng vững giữa vòng càn. Ông định vớt lại thanh danh của ông ở Cầu sắt, nhưng rồi ông cũng bỏ chạy nốt. Cho đến tối hôm qua đây, ông lại vừa mới bỏ cái trách nhiệm đối với thương binh trên bến. Hiện nay ông đang ở cương vị một phó chính uỷ, những người cấp dưới không dám nói gì ông, nhưng rõ ràng ông đã cảm thấy họ nhìn ông một cách khác hơn.

...
Sau này, hết đợt, dầu cho ông còn sống, khi về ngồi kiểm điểm với những người ngang cấp và trên cấp của ông, nhất định những chuyện như thế này họ sẽ không để yên cho ông. Trong khi ông hy vọng, qua một cuộc thử thách nảy lửa, ông sẽ nổi bật lên như một vị anh hùng thì cho đến hôm nay, sự thực đã dập tắt một cách tàn nhẫn mọi hy vọng của ông.
Trước đây, đã một lần bị kỷ luật, nhưng rồi ông còn có thể gượng dậy được, vì lúc đó ông còn trẻ, tham vọng còn nhiều, và lại cuộc chiến tranh lúc đó so với bây giờ chưa thấm vào đâu. Còn bây giờ đây, ngoài bốn mươi tuổi đầu, ông cảm thấy mệt nhọc.
Lý do thứ ba khiến cho ông có một quyết định như trên là: ông vẫn chưa tin vào cuộc tổng tiến công này. Mà dầu cho như ông nghĩ - cuộc tổng tiến công có thắng lợi trên toàn cục đi nữa, thì phân khu ông, bộ phận ông vẫn là nơi phải gánh chịu một sự hy sinh quá to lớn. Đến như ông, như ông Năm Truyện là những cán bộ của bộ tư lệnh phân khu mà cũng không thoát khỏi cái cảnh tróc hầm, bị săn đuổi hết nơi này đến nơi khác. Số phận của ông có thể tính từng ngày như số phận bất cứ một chiến sĩ nào trong phân khu này.
Cuối cùng, cái điều làm ông day dứt nhất vẫn là ý nghĩ: Cấp trên đã xử trí không công bằng với ông. Mãi gần đây người ta mới đưa ông làm phó chính uỷ. Phong quân hàm, ông là thiếu tá trong khi đó chính ủy phân khu mới là đại uý. Nhiều cán bộ đồng cấp hoặc trên cấp của ông lúc đó đều là cấp dưới ông. ông là cán bộ có năng lực, có thành tích.
Riêng có một điều làm ông còn suy nghĩ: Đó là thắng lợi cuối cùng. Điều này ông không thể không thấy. Điều này tất cả ngưòi Việt Nam, dầu có lạc hậu dến dâu, hầu như cũng biết nghĩ vậy. Ngay cả đến bọn tay chân của dê quốc Mỹ dang ra sức hò hét chiến tranh cũng không tin ở thắng lợi cna chúng. Vậy thì sao? Vì sao ông lại từ bỏ con đường cách mạng mà đã từ hơn hai mươi năm nay ông theo đuổi? Ông
tự hỏi mình. Nhưng rồi nghĩ đên những người mới hôm qua sống với ông đó, như tiểu đoàn trưỏng Hoàng Thực, như tu lệnh trưởng Năm Truyện... ông bỗng thở dài...
Sau giấc chiêm bao ông không sao ngủ lại dược nữa. Bàn tay ông như một cái máy, nhặt lấy tờ truyền đơn và bỏ vào túi áo. Chốc chốc ông lại nhìn đồng hồ. Cuộc đời tinh khiết và trong trắng của ông còn lại một chút trong bóng tối này đây. Ông chờ đợi buổi sáng đến nhưng cũng đồng thời lo sợ buổi sáng đến. Cho mãi đến phút cuối cùng, tất cả chung quanh ông, mọi vật vẫn giống như một bàn tay vô hình muôn níu giữ ông lại.
Nhưng rồi cái phút quyết định cuôỉ cùng cho một cuộc đời đầy bi thảm ấy chỉ xảy ra trong một tích tắc. Như một người mất trí, ông đứng dậy mặc áo quần và gọi An dậy...
Ra đến đưòng cái thì trời vừa mờ sáng. Tám Hàn đứng lại:
-   Thôi được rồi, cậu về đi, đừng ra đây lộ... Giọng nói Tám Hàn run run không bình thưòng.
An thấy có một cái gì đó không hợp lý lắm. Nhưng đâu anh có nghĩ được đến cái chuyện tầy đình sắp xảy ra. Anh dùng dằng không muốn quay trỏ lại. Bỏ phó chính ủy đi ra gần bốt địch giữa thanh thiên bạch nhật này ư? Lương tâm anh không đành vậy.
-   Thủ trưởng cứ đi đi, tôi đứng đây nhìn chừng.
-   Không. Đồng chí cứ về đi! - Tám Hàn nghiêm mặt nhìn An.
An không biết nói sao, đành phải quay đi. Đợi An quay trỏ lại thật sự rồi, Tám Hàn mới sửa lại vạt áo và bước ra đường cái. Hắn nắn nắn trong túi và chạm phải tờ giấy cưng cứng. Tờ giấy như giúp thêm sức mạnh cho Tám Hàn bước nhanh hơn. Mãi cho đến lúc đó, hắn mới cảm thấy dễ thở, cảm giác của một người được buông thả, cảm giác của một người vừa mới thoát khỏi sự nhập nhằng trong tư tưởng.
Không còn ai níu kéo hắn nữa. Chỉ còn mấy bưỏc nữa thôi, hắn sẽ bước qua hết cái khoảng cách ngăn đôi giữa hai trận tuyến, giữa hai ngả đường. Hắn không cảm thấy sung sướng, cũng không cảm thấy nhục nhã. Hắn quay nhìn trỏ lại một lần nữa. Không trông thấy An, hắn thở dài. Dầu sao người chiến sĩ ấy đối với hắn cũng dã sống hết tình hết nghĩa. Đây giờ hắn mới nhớ ra là đã quên dặn cậu ta dời địa điểm của phân khu bộ. Hắn đã mang tấm bản đồ có gạch xanh đỏ ngang dọc theo... Địch sẽ càn vào phân khu bộ. Điều đó chác chắn sẽ xảy đến chứ không thể nào khác được. Dầu sao thì trong bước đầu của sự phản bội, Tám Hàn vẫn nghĩ đến một chút nhân tình. Nhưng cũng không thể vì thế mà hắn không dám nhìn thẳng vào sự thật tàn nhẫn. Sẽ không có cách nào khác khi mình là một người đầu hàng. Không thể có thái độ nhập nhằng được nữa rồi. Một lần cuối cùng, Tám Hàn nghĩ đến má Hai, đến ông Ba Kiên, đến Sáu Trang, những người mà đối với họ, hắn không có mang một chút hận thù nào mà chỉ mang ơn họ, mang một ấn tượng tốt đẹp về họ mà mãi sau này, đến khi đã hoàn toàn thành một tên phản động khát máu, đôi lúc hắn vẫn nghĩ đến họ. Một chút lương tâm còn lại đó, như một ngọn đèn sắp tắt loé lên để rồi sau đó mấy phút chẳng còn gì nữa.
Tám Hàn nhìn trở lại không thấy ai, bước thẳng...
Trong khi Tám Hàn đi về phía cái bốt cầu Bà Bếp trước mặt thì An bỗng thấy bứt rứt không an tâm. Anh đi được một đoạn thì quay trở lại. Thủ trưởng mình gặp ai mà lại đi vế phía bốt? An không hề dám nghĩ đến chuyện Tám Hàn có thể phản bội. Một phó chính ủy phân khu bao giờ lại phản bội? Nhưng mà anh vẫn không hiểu lý do gì đã bắt ông ta phải đi ra gần bốt giặc trong lúc này. An quay trở lại và nép vào một lùm cây nhìn theo.
Tám Hàn vẫn đi thẳng, đi mãi theo con đường cái rộng thênh thang trước mắt. Hình như không có một cái gì làm ông ta lo lắng cả. Cũng chẳng thấy ai ra đón ông. Chẳng lẽ ông lại phải đi qua trước cửa bốt, đến mãi tận bên kia mới có người liên lạc? Như thế thì thật là nguy hiểm.
Nhưng kìa, Tám Hàn đã đến trước cửa bốt và một tên lính ngăn hắn lại. Hắn thò tay vào túi và rút ra một tờ gìấy gì đó.
An hoảng hốt. Anh bắt đầu nhận ra cái điều mà không bao gìờ anh dám nghĩ tới: cái hình ảnh phờ phạc của Tám Hàn hai hôm nay, sự trằn trọc của hắn ta suốt cả đêm qua, thái độ buông xuôi mọi việc của hắn trên bến lúc tối qua... Mọi việc đó một lúc rất nhanh được An tổng hợp lại. Và anh nghĩ ra cái chuyện quá ghê gớm: phó chính ủy phân khu có thể đi chiêu hồi.
An lên đạn và anh chạy bổ ra đường cái. Anh không kịp đắn đo suy nghĩ. Phải bắn chết nó đi! Anh bước thêm mấy bước nữa và bỗng nhớ ra là không thể được. Khoảng cách đã quá xa. Nhưng rồi, với một sự tức gìận đột ngột, anh nổ súng. Những viên đạn bắn tung bụi trên tường lô cốt trong khi Tám Hàn đã biến mất sau bức tường. Lập tức hàng loạt họng súng nhả đạn bắn trả. Trong khi quá nóng nảy, anh đã không nhìn kỹ con đường rút lui. Khẩu đại liên đặt đầu lô cốt quét những loạt đạn sát mặt đường. Tiếp theo sau đó, những quả cối rơi ngay xuống ngã ba đường sau lưng anh. Anh khom người chạy qua làn đạn, nằm xuống, lại đứng dậy, lại nằm xuống. Ba lần như thế, anh tưởng vượt ra khởi tầm đạn thì bỗng nghe một tiếng rít. Và không kịp nữa, cùng một lúc với tiếng nổ và ánh chớp, anh thấy người mình bị hất tung lên...

Chương Sáu
Tỉnh dậy, An không biết mình đã nằm đây bao nhiêu lâu. Thoạt đầu, anh nghe mơ mơ màng màng như có tiếng xe tăng. Sau đó, anh nhận rõ ra hơn. Đó là tiếng “trực thăng” đang quần đảo ở hướng phân khu bộ và anh nhớ lại tất cả...
Sáng nay, anh đã bị thương ở chân trong khi chạy từ trên đường cái về phía vạt mía. Sau khi xé áo băng lại vết thương, anh đã không tài nào nhấc chân lên được nữa và anh đành phải bò đi. Vừa nhìn lên mặt đường, anh vừa chống hai tay bò thụt lùi vào vườn mía để xóa hết những dấu vết đằng sau. Vào gìữa hai luống mía, An kéo lá che kín người và sau đó thiếp đi...
Thằng Tám Hàn chạy vào trong bốt!...
An nhớ lại quang cảnh buổi sáng và lấy hai tay ôm chặt lấy cái đầu nặng trĩu.
“Mình ngu quá!” - Anh tự nhủ như vậy và tự đay nghiến mình, tự tìm ra cho anh bao nhiêu là tội lỗi. Đã có đủ thì gìờ suy ngẫm lại, anh nhớ ra theo một trình tự thời gìan những việc làm của thằng Tám Hàn... Hắn đã bỏ rơi thằng Hùng rồi rút lui khỏi cầu sắt một cách hớt hải. Hắn ra đi khỏi phân khu bộ một cách vô trách nhiệm. Hắn ra đi không còn cần biết gì về tình hình phân khu sau trận càn. Hắn ta để các đơn vị từ trên đi xuống Bình Mỹ bơ vơ, không liên lạc được với ai...
Từ những hiện tượng như thế mà anh đã không phân tách ra, không tổng hợp lại. Đêm qua, chiều qua, nét mặt hắn ta ủ dột, hắn ta không ăn, không ngủ, ngồi hút thuốc liên miên suốt đêm.
Sáng nay anh lại còn mang súng bảo vệ hắn, đưa hắl vào tận bốt cho hắn chiêu hồi. An nghiên răng đau đớn. Bây Giờ anh nằm đây, còn cả phân khu thì chưa hề hay biết gì. Làm thế nào mà trở về được?
Tiếng “trực thăng” vẫn quần đảo ở phía phân khu bộ. An đau đớn cảm thấy như mình có trách nhiệm rất lớn trong việc này. Còn ai là người liên quan đến việc này nhiều như An nữa?
Mình đã ngờ nghệch, đã thiếu cái nhạy cảm của người lính cách mạng. Trước đây, ít khi An nghĩ đến công việc của người chung quanh mình. Anh cho rằng: mình lo làm nhiệm I vụ mình cho tốt, như thế là được rồi, còn mọi chuyện khác mình không cần biết. Cũng chính vì như thế mà bấy lâu nay, cũng có khi không đồng ý với Tám Hàn về một vài chuyện này hay chuyện khác, anh định nói, nhưng rồi lại im I lặng. Phần nữa, An thường cho rằng, công việc của phó chính ủy làm sao mà mình biết được? Ông ta là cấp trên, ông ta có trình độ, mọi việc tất ông phải hiểu hơn mình. Trao ôi, cái đầu óc sao lại gìông đầu óc kẻ nô lệ!
Mà tại sao mình lại không bắn chết ngay nó đi khi nghĩ ra điều này? Thật ra lúc đó anh vẫn còn thì gìờ để làm việc này. Anh quay trở lại, lúc đó Tám Hàn mối rẽ xuống con đường vào bốt. Lúc ấy anh vẫn còn nghĩ rằng: Hay là phó chính ủy vào bắt nhân mốì trong bốt, nếu mình nổ súng không có cân nhắc thì sẽ hỏng mất việc lớn...
“Mình ngu quá!” An vẫn cảm thấy đau đớn khi nghĩ đến điều này. Đã nghĩ đến chuyện nó phản bội rồi, vậy mà mình vẫn còn tìm ra một lý do để bào chữa cho nó...
Nhất định rồi sẽ có càn lớn. Đơn vị sẽ chạy về đâu? Ai sẽ chỉ huy đơn vị để vượt khỏi trận càn này? Mình sẽ nằm đây đến bao gìờ? Mà dầu cho có đi được thì đi về đâu bây giờ?
Có một lúc, An đã nghĩ: Như thế là hết, sẽ chẳng còn gì

trên đời này nữa. Anh sẽ chết trên cái vườn mía này. Sẽ chẳng bao giờ người ta tìm thấy anh, vì chắc chắn hiện nay không còn ai biết mà đi tìm anh cả, nếu anh không tìm về đến được đơn vị.
Những tên lính ngụy sẽ chạy lom khom dọc theo con đường giáp vườn mía kia mà tiến vào bò rạch, nơi đóng quân cùa phân khu bộ. Hôm nay, người ta sẽ ngơ ngác không biết phó chính ủy cùng với anh đi đâu. Có ai biết được cái tai nạn tày đình này không? Và cái tiểu đoàn đang ở trên đường 8 kia, họ chẳng hay biết gì ngay cả việc anh và Tám Hàn ra đi suốt một ngày chưa về. ít ra thì những cán bộ và chiến sĩ phân khu bộ còn lo lắng về cái sự kiện đột xuất này mà đoán già đoán non ra những tình huống có thể xảy đên với họ. Tốì nay ông Ba Kiên sẽ từ bên kia sông sang để gặp Tám Hàn. Có thể may ra, là một cán bộ từng trải, ông sẽ đoán ra sự việc và đi chuyển chỗ đóng quân đi chăng?
Vườn mía, nơi anh nằm đó, chỉ cách cái bến mà nó bắn pháo đêm qua chừng một ki-lô-mét là cùng. Đêm nay chắc chắn Sáu Trang lại đem thương binh về đó. Và những cán bộ địa phương lại ra đấy để chuyển tiếp thương binh cho trạm trên nữa. An càng nghĩ càng thấy lo lắng và hiểu rất rõ: Việc mình trở về được đơn vị sớm phút nào là quan trọng phút đó. Nhưng làm thế nào bây giờ? Lúc đầu anh đã chạy đi được đến ba bốn trăm mét sau khi bị thương mà anh không biết. Khi gần đến cái vườn mía này, anh còn bò đi, tưởng mình có thể về đến nhà được. Anh bò đi một đoạn, lại nằm nghỉ, lại tiếp tục bò, nhưng cứ sau mỗi lần nghỉ như thế, anh cảm thấy kiệt sức. Sự cố gắng càng nhiều lên bao nhiêu thì đoạn đường mà anh nhích lên được càng ngán đi bấy nhiêu. Quãng đưòng chỉ dài sáu bảy trăm mét ấy cứ kéo mãi ra và cho đến lần cố gắng cuối cùng, anh thấy thực sự mình không còn sức nữa.
Những tia nắng buổi trưa gay gắt của mặt trời dọi vào
mắt và anh thức dậy. An nằm giữa cái rãnh của hai luống mía. Những hàng mía cao vào rậm che khuất làm anh không nhìn thấy gì trên mặt đường. Anh lắng tai nghe. Tất cả chung quanh lặng ngắt. Chỉ có tiếng máy bay L.19 quần đâu hướng bên phải, anh cũng không trông thấy.
An bị thương vào cả hai chân. Chân phải bị gãy xương, còn-chân trái thì bị một viên đạn xuyên vào gần chỗ mắt cá, sưng húp. Anh lấy tay gác chân phải lên trên chân trái, bò đi bằng hai cùi tay và một cái đầu gối. Bò một lúc mệt, anh lại lật nghiêng mình sang bên trái nằm nghỉ. Lúc đầu thì vài ba phút, sau dăm bảy phút, dần dần phải nghĩ đến nửa tiếng, một tiếng đồng hồ. Rồi cho đến lúc anh thiếp đi và kiệt sức.
Chỉ có những lúc sắp thiếp đi như vậy là anh cảm thấy nhẹ nhõm, anh có cảm giác như một người đang buông xuôi hai tay bỏ lại hết trách nhiệm cho cõi đời này. Cũng có những lúc, từ những ý nghĩ đó tác động, anh bỗng cảm thấy bải hoải chân tay, không muốn nhích lên nữa, từ từ gục đầu lên trên báng súng...
Nhưng rồi lúc nào anh cũng tỉnh dậy, hoảng hết.
Đuổi trưa, An nhìn thấy mặt trời đã đứng bóng thì càng hoảng sợ hơn nữa, vì anh biết quãng đường mà anh bò đi từ sống đến bây giờ chưa được một phần ba quãng đường về đến đơn vị. Cái vườn mía mênh mông bây giờ đây đốì với anh bỗng biến thành một cái rừng. Nếu như, còn năm sáu tiếng nữa, anh không ra khỏi cái vườn mía này thì cũng cố nghĩa là anh sẽ nằm lại đây mãi mãi...
Một ý nghĩ liều lĩnh chợt nảy ra. Song song với những luống mía dài vô tận đó là một con đường mòn. Anh sẽ bò ra đó. Con đường này là con đưòng nối liền giữa bến đón thương binh và phân khu bộ. Ngày trước, khi phân khu bộ còn đầy đủ các bộ phận, khi bọn địch chưa càn ra vùng này
con đường đó vẫn cố người của ta đi lọi tấp nập. Ra đó
may ra có gặp được một người nào? Biết đâu lại không có một đồng chí liên lạc của ông Ba Kiên cải trang đi từ bên Tân Thới Hiệp sang. Biết đâu các cậu vệ binh phân khu bộ lại không đi tìm thủ trưởng và tình cờ qua dây. Nhưng mà thật là nguy hiểm nếu như chúng nó càn đến. Tất nhiên chung nó cũng phải đi trên đường này để đánh một mũi vào phân khu bộ. Chúng nó cũng có thể từ trên bốt Bà Bếp nống ra đây để phục kích những đoàn thương binh của chúng ta. Nhưng mà đằng nào thì cũng thế. Nằm đây mà đợi chết ư? Dầu như ra đó có phải đôì điện với kẻ địch một lần cuối cùng nữa thì cũng được chứ sao? An nghĩ vậy và nắm lấy gốc mía, cắn môi xoay người đi. Anh phải trườn qua hàng chục luống mía, nghỉ lấy sức ba bốn lần. Cuối cùng, An ra đến gần mặt đường. Khi không bị những tàu lá mía che khuất nữa, anh bỗng nhận ra những hố pháo dày đặc ở phía trước.
Đêm qua anh đi lại đây ba bốn lần. nhưng con đường bị bóng tối trùm lên, sau tiếng pháo nổ dứt rồi, người đi đường chẳng còn cảm giác gì nữa ngoài mùi thuốc súng trong đêm tôi. Bóng tối đã che bớt đi những sự sợ hãi. Còn bây giờ, anh trông thấy rất rõ những vết bùn bê bết bán tung trên mặt đường, những cụm mía bên đường gãy gục, thân cây tướp xơ, lá cây bị cắt vụn rắc đầy mặt đất. Con đường ban đêm trông nhỏ vậy mà ban ngày bỗng rộng ra thênh thang. Nếu cố tụi địch đi trên đường thì chúng nó chỉ cần chú ý một chút thì cũng nhận ra có người đang nằm trong vườn mía. An định bò quay lại. nhưng mệt quá, lại thôi. Chỗ anh nằm ra đến mặt đường còn cách hai luống mía nữa. Anh kéo một cành mía đắp lên mình và tự nhủ: Nhất định mình phải nằm thức để chờ...
Con đường vẫn lặng ngắt. Chỉ có tiếng đầm già. An nghĩ vơ vẩn và tự nhiên lại nhớ đến Tám Hàn. Nó, cái thằng mà anh dã mấy lần dìu qua sông, mấy lần bảo vệ nó chạy thoát ra ngoài vòng những trận càn.

Anh vẫn tưởng rằng, nó, người đã bao nhiêu lần lấy lời hơn lẽ thiệt khuyên nhủ anh và bao nhiêu người khác, thì thế tất nó phải hiểu hơn anh về mọi vấn đề. Người ta sẽ chẳng nghĩ về mình như thế nào? Mình là công vụ của thằng Tám Hàn, nếu như mình không về được, người ta sẽ cho là mình đã đưa thằng Tám Hàn vào bốt sáng hôm nay.
Ý nghĩ đó làm anh không chịu nổi nữa. Nhất định anh phải chứng minh cái điều này cho mọi người thấy. An bò thêm một đoạn nữa ra gần mặt đường. Anh sẽ gặp một người nào hoặc là chết sau một trận chiến đấu. Anh tự nhủ: “Phải canh chừng, nhất định không được ngủ quên đi”. Để - làm được việc đó, chốc chốc anh lại tự câ'u vào tay mình gần đến chảy máu.
Nhưng rồi mặt trời cứ xuống thấp mãi.
Rồi mặt trời lặn xuống phía sau rặng cây trước mặt.
vẫn không có lấy một người qua lại. Dần dần anh không còn nhìn thấy những đường nét rõ ràng trên cành lá của những hàng cây trước mặt nữa.
Sương đêm xuống, lúc đầu còn là một làn hơi nước man mát, sau đọng thành giọt rơi xuống thấm lạnh vào người. An rùng mình. Anh bỗng nghĩ đến việc phải nằm lại đây một đêm để rồi sáng mai dậy, kiệt sức, chúng nó sẽ tới và khiêng mình bỏ lên “trực thăng”. Hay là bò quay trỏ lại phân khu bộ? Anh lật người, chông hai cùi tay ướm thử, nhưng lại mệt quá, gục đầu lên báng súng.
Chính giữa lúc đó thì anh nghe có tiếng bước chân. Không thể sai được, vì tai anh đang áp vào mặt đất. Anh cảnh giác quay mũi súng về phía tiếng động và hồi hộp nằm chờ. Dần dần anh nhận ra bóng một cái đầu, rồi bóng hai cái đầu, nhấp nhô...
Khi biết đó là người của mình, anh bỗng nhắm mát lại và buông súng, tự nhiên như không còn một chút sức nào nữa, lị di, thiếp dần. Sự cố gắng tột độ dã vắt cạn sức lực của anh.
Người nhận ra An đầu tiên là Nghĩa. Nghĩa lùi lại, ngồi xuống, quát lên một tiếng:
-Ai?
Không thấy trả lòi. Anh quát hỏi một lần thứ hai nữa và tiến lên. An đã nằm bất tỉnh. Nhiều người cùng tiến lên một lúc. Trưóc hết, người ta soi đèn pin và nhận ra đó là một cái xác chết. Tiếp đó, người ta nhận ra là một chiến sĩ bị thương. Sau cùng, Nghĩa kêu toáng lên cái tin quan trọng:
-   Cậu công vụ của anh Tám!
Người ta nghĩ ngay đến một việc không tốt lành: Phó chính ủy bị thương... Phó chính ủy bị bắt... Phó chính ủy hy sinh... Không ai nói với ai nhưng mọi người nhìn người bị thương rồi lại nhìn nhau.
Việc trước hết là phải làm tỉnh lại người bị thương. Họ lấy nước dấp lên trán anh. Nhưng vô hiệu. Anh đã quá mệt sau một ngày cô' gắng hết sức.
Ông Ba Kiên cho người đi sục sạo khu vực chung quanh, nhưng người ta không tìm ra dấu vết gì chứng minh cho một trận chiến đấu. Chẳng lẽ An lại đi đâu một mình? Nhâ't định sự việc ở đây xảy ra phải có liên quan đến phó chính uỷ. Vậy thì không thể nào chậm chễ được. Ông Ba Kiên một mặt cử người khiêng ngay thương binh ra bến để kịp đưa về trên đó trong chuyến chuyển thương tối nay. Một mặt, ông cho anh em cấp tốc hành quân về phân khu bộ.
Khi ngưòi ta xốc An đặt lên cáng, thì bỗng nghe anh khẽ rên lên một tiếng. Bị chạm vào vết thương đau quá, An tỉnh lại. Cái cáng vừa mới lắc lư, chuẩn bị di chuyển thì An thét lên:
-   Đứng lại!
Người ta tưởng anh nói mê, tiếp tục đi.
An hoảng hốt kêu to hơn nữa:
-   Đứng lại. Tám Hàn đầu hàng rồi!
Người cáng thương cười phá lên, vẫn tưởng là An đang nói mê.
Phải đến lần thứ ba thì cái cáng mới dừng lại thật:
-   Thằng Tám Hàn đầu hàng rồi!
-   Đứng lại!
-   Đứng lại!
Cả hai chiến sĩ cáng thương đều quay lại, kêu ầm lên.
Một lát sau, cái cáng được đặt xuống. Người ta vây quanh lấy An, soi đèn pin xuống võng anh.
Ông Ba Kiên đến. Mọi người ra hiệu cho anh và chỉ về phía ông Ba Kiên. An ngước mắt lên, nói thong thả:
-   Lúc năm giờ sáng nay, thằng Tám Hàn vào bốt Bà Bếp...
Tất cả lặng ngắt đi một lúc có đến chừng một phút đồng hồ. Sau đó, ông Ba Kiên mới hỏi được An câu hỏi đầu tiên:
-   Vì sao đồng chí bị thương?
An đã nhắm mắt lại.
Việc trước hết của ông Ba Kiên là rút xà cột, lấy cuốn sổ tay, xé một tờ giấy, soi đèn pin và viết trên đầu gốì: “Kính gửi Bộ chỉ huy Miền.
05 giờ sáng ngày... Tám Hàn, phó chính ủy phân khu đã vào bốt Bà Bếp đầu hàng, về chi tiết, người cầm thư sẽ báo cáo với các anh cụ thể hơn. Trung đoàn hiện đang ở Bình Mỹ.
Ký tên: Ba Kiên”.
Ông gọi Thị đến:
- Cậu đi theo cáng thương xuông bến, tìm cách về Thanh An ngay tối hôm nay, vào bộ phận tiền phương của bộ chỉ huy Miền, đưa báo cáo này, kể lại tình hình cho các anh nghe cụ thể hơn. Sau đó xin các anh chỉ thị và trở về trung càng sớm càng tốt.

Cáng thương lại ra đi. Người ta vừa nhấc cái cáng lên thì nghe tiếng An rên lên, giằn vặt:
. Đứng lại! Đứng lại! Thằng Tám Hàn đầu hàng! Tháng Tám Hàn đầu hàng...
Lần này thi An nói mê thật.
Đợi cho cáng thương đi xong rồi, ông Ba Kiên cho anh em nghỉ. Ngồi trầm ngâm một lát, ông quấn một điếu thuốc trong lá, châm lửa hút, rồi gọi Nghĩa đến. Ông nhìn đồng hồ, và bỗng nói một mình: “Còn kịp chán!”...
Chung quanh ông, người ta đang xôn xao bàn tán chưa hết. Người ta cho ràng: Chậm lắm là sáng ngày mai nó sẽ càn vào khu vực này. Có người lại còn cho là có thể rồi thằng Tám Hàn sẽ đích thân dẫn tụi nó vào tận phân khu bộ. Người ta cũng bàn tán sôi nổi về những điểu tai nghe mắt thấy về tên phản bội này. Có người quả quyết rằng anh ta đã biết nhất định rồi nó sẽ đi đầu hàng sau trận đánh ở cầu Sắt. Hôm ấy trông mặt nó phờ phạc, chạy đi hốt hốt hoảng hoảng. Lại có người có vẻ cân nhắc hơn. Họ lập luận rằng: Trường hợp này chỉ có thể là một tên điệp cài vào hàng ngũ mình từ lâu mà mình không biết. Họ vẫn giữ trong đầu họ cái ấn tượng: Không thể có chuyện một phó chính ủy phân khu lại đi đầu hàng địch. Đã không phải là phó chính ủy thì Tám Hàn chỉ còn có thể là một tên điệp cài lại... ông Ba Kiên không nghĩ đến những chuyện như thế. ông không lo lắng bao nhiêu về cái việc nó sẽ càn vào khu vực này. Khu vực này chỉ bằng một cái bàn tay. Dù thằng Hàn có đầu hàng hay không đầu hàng đi nữa thì tụi địch đã biết rõ những nơi nào mình có thể trú quân, nơi nào thể là cái bến mà đêm nào mình cũng đưa thương binh Chúng nó có thể phục kích đúng những con đưòng mà ban đêm các đơn vị thường hay đi qua. Biết được như vậy là| kịp rồi. Ông chỉ cần di chuyển đơn vị đi nơi khác là được. Vả lại, từ lâu rồi, cảnh sinh hoạt và chiến đấu của anh em chúng ta ở đây vẫn thế, vẫn phải tính từng ngày một.
Cái điều mà ông Ba Kiên lo lắng hơn cả là cương vị phụ trách rộng lớn của Tám Hàn. Hắn ta được tham dự nhiều cuộc họp cán bộ cao cấp. Hắn nắm được những chủ trương lớn, biết những điều bí mật quan hệ đến vận mệnh của cả một cuộc tổng tiến công. Vừa mới cách đây ít lâu, có một tên trung tá, cũng làm tư lệnh phó ở một đơn vị, ra đầu hàng vì bất mãn, đã làm tiết lộ bao nhiêu kế hoạch quan trọng của Bộ chỉ huy Miền. Ngay sau khi nó đi đầu hàng mấy ngày thì B.52 đánh liên tục hết đợt này đến đợt khác vào căn cứ Bộ chỉ huy ở dọc biên giới. Hầu hết các hậu cứ của các sư đoàn đểu cùng bị đánh bom một lúc. Chiến dịch mùa khô đã chuẩn bị phải hoãn lại.
Tám Hàn đầu hàng sẽ gây ra một khó khăn rất lớn cho toàn Miền, chứ riêng cái khu vực bé nhỏ này thì ông lại không lấy làm lo lắm. Để tổ chức thực hiện cuộc tổng tiến công quy mô này, toàn Miền đã triển khai một kế hoạch tiếp tế, vận chuyển rất lớn và rất táo bạo. Những con đường thồ, những kho đạn dược, quân trang, vũ khí, những con đường ô tô chạy xuyên rừng, những tuyến ca nô đưa quân dụng xuấng tận vùng ven, những trạm tiếp nhận thương binh... tất cả những việc đó, so với trước kia, to lớn gấp bao nhiêu lần, khó khăn hơn gấp bao nhiêu lần. Trong cuộc tổng tiến công này, mọi công việc hậu cần đều triển khai xuống đồng bằng, ngay phía sau lưng địch.
Chúng nó nhất định sẽ triệt để khai thác ở Tám Hàn những điều bí mật này. Đó là điều mà ông Ba Kiên lo nhất từ khi nghe tin hắn ta đầu hàng. Vì vậy việc trước hết của ông là phải gọi Thị đến và giao nhiệm vụ khẩn cấp về Miền báo cáo tình hình. Khi làm xong công việc đó rồi, ông nhìn đồng hồ và cảm thấy mình đủ thì giờ để chuẩn bị một cuộc chống càn cho ngày mai nếu có.
ông gọi Nghĩa đến:
•   Cậu có biết cái ấp bỏ gần đường 8, nơi tiểu đoàn của Thêm đang ở không?
•   Chi mà không biết, thủ trưởng? Đường ở đây tôi thuộc như lòng bàn tay!
-   Cậu đến gặp ông Thêm và nói ông tổ chức ngay cho những anh em thuộc các bộ phận trung đoàn bộ, tham mưu, chính trị, hậu cần, thành một tổ, ra ngay bến sông, chờ phân khu bộ, rút về trên kia trong đêm nay. Nếu không có ai phụ trách bộ phận đó thì ông Thêm đi với họ. Xem đồng chí nào yếu quá cũng cho sang sông luôn...
•   Cho họ rút về hậu cứ trên Thanh An luôn hả, thủ trưởng?
ồng Ba Kiên suy nghĩ một lúc:
-   Nếu có điều kiện thì bảo đồng chí Thêm cho anh em về luôn Thanh An.
Nghĩa toan đi thì ông Ba Kiên gọi lại.
Khoan đã, sau khi tổ chức cho anh em đi xong thì cán bộ phụ trách bộ phận lên ngay trên này họp. Mọi việc phải làm thật khẩn trương. Đồng chí nào lên họp, yêu cầu có mặt tại phân khu bộ trước một giờ. Bây giờ là mười hai giờ mười lăm. Đi đi...
ông Ba Kiên đứng dậy và ra lệnh hành quân...
Khoảng mười phút sau, ông Đa Kiên đến phân khu bộ. Không để mất một chút thì giờ nào, ông cho tập hợp tất cả cán bộ, chiến sĩ của phân khu bộ lại, phổ biến tình hình và quyết định:...

   Tám Hàn đã đầu hàng. Tình hình khẩn trương không cho phép chúng ta bàn cãi nhau lâu được nữa. Tôi đề nghị các đồng chí chuẩn bị ngay ba lô, súng đạn, ra bến sông, sáp nhập vào bộ phận ngoài đó của trung đoàn Mười Sáu rút về phía sau.
Không ai có ý kiến gì khác. Khi họ chuẩn bị về hầm để lấy đồ đạc thì ông dặn thêm:
- Tôi có một đề nghị: trên đường về, nếu không có trách nhiệm, yêu cầu không nên bàn tán nhiều về chuyện này...
Một không khí trầm lặng nhưng lại khẩn trương diễn ra ở phân khu bộ. Những chiến sĩ mới đến thì đi xem lại hầm, còn những người sắp ra đi thì buộc bồng, chuẩn bị súng đạn, xâu lại quai dép. Họ hỏi nhau một vài câu ngắn gọn, bàn giao lại cho nhau hoặc một cái cuốc, hoặc một cái xẻng, hoặc một tấm ni lông rách để trải hầm ngủ ban đêm.
Người ta đi qua trước cửa hầm phó chính ủy cũ và chỉ cho nhau.
- Hầm thằng Tám Hàn đó!
Tất cả cán bộ, chiến sĩ phân khu bộ, sau một ngày ngơ ngác, chờ đợi, tự nhiên thấy ông Ba Kiên tới phổ biến cái tin đột ngột đó, cũng không kịp suy nghĩ gì nữa, chỉ biết nhận lệnh và ra đi vì ở đây ông Ba Kiên là người cán bộ chỉ huy có cấp bậc cao nhất.
Những ngưòi ra đi thì vội vàng, còn những người ở lại thì lặng lẽ, chậm rãi. Những người ra đi sẵn sàng để lại tất cả mọi thứ, có người nhường cả cái ruột tượng còn lại vài ba bát gạo rang:
-    Đồng chí cầm lấy mà ân, chưa chắc ngày mai đã nấu được cơm.
Nếu có anh em nào đó ỏ lại, xin một điếu thuốc lá, họ vội vàng móc cả bao thuốc hút dở, đưa cho đồng đội và nói:
- Đồng chí cầm lấy cả mà hút!
Nhưng cũng chảng có cái gì to tát để nhường lại cho những ngưòi ở lại chiến đấu, nếu như có thì chẳng có cái gì họ tiếc cả. Cái không khí tiễn đưa nhau giống như không
khí một buổi tiễn đưa những người đi ra tiền tuyến ở hậu phương xa xôi, có điều ở đây tất cả mọi thứ đều ngược lại. Người ra về hậu phương, còn người ở lại tiền tuyến. Người ở lại không giấu một chút kiêu hãnh, nói với người ra đi:
-   Các đồng chí yên trí! Già tay lắm thì chúng nó cũng đến càn một trận như bên cầu sắt là cùng chứ gì?
Người ra đi có vẻ ngượng ngùng như có điều gì không phải đối với ngưòi ở    lại, đứng im lặng một chốc rồi nói:
-   Chúc các đồng chí ở lại chiến thắng!...
Tiếng gà đã rộn lên ở một thôn xóm gần đâu đây. Sao Bắc Đẩu đã xoay ngang lên phía trên bờ sông Sài Gồn. Trời sắp sáng. Họ chào nhau và bắt tay nhau một lần cuối cùng.
Người ta chỉ cho Nghĩa hầm ông Thêm ở phía cuối đơn vị . Trên đường đi đến đó, gặp hầm nào, gặp bất cứ người nào, anh cũng nói oang oang:
- Dậy, dậy đi mà chuẩn bị chống càn! Thằng Tám Hàn chạy vào bót Bà Bếp đầu hàng địch rồi.
Anh vừa đi vừa loan tin như vậy cho nên khi đến trước hầm ông Thêm thì người cũng đã kéo đến đông nghịt. Họ đứng chung quanh nghe anh báo cáo với ông Thêm về mệnh lệnh của ông Ba Kiên. Có người đã biết Tám Hàn cũng có người mới nghe nói đến hắn ta chứ chưa hề gặp mặt. Còn anh em lính mới bổ sung thì hoàn toàn ngơ ngác. Họ cũng chưa hiểu đầu đuôi ra sao, nhưng cứ nhìn vẻ mặt của những người chung quanh, nghe tiếng nói nghiêm trang của Nghĩa, thấy ông Thêm vội vàng cho liên lạc đi gọi đơn vị tập trung ngay giữa nửa đêm thì họ biết là một chuyện rất quan trọng đang xảy ra.
Thắng là người được ông Thêm giao cho đi triệu tập đơn vị họp. Mặc dầu anh cũng vừa mới mắt nhắm mắt mở nghe được nhũng điều của Nghĩa truyền đạt lại cho ông Thêm,
nhưng tới chỗ nào, anh cũng tỏ ra mình là người biết trước cái tin quan trọng này.
-   Thắng! Hượm đã nào? Nói nghe rõ thêm một chút: Thằng Tám Hàn nào đầu hàng?
-   Thôi nhanh lên! Thăng Tám Hàn phó chính ủy phân khu chứ còn thằng Tám Hàn nào nữa? Lên ngay họp bây giờ còn chuẩn bị cho kịp!
-   Chuẩn bị gì hả mày?
-   Thôi không hỏi nữa. Chuẩn bị mà chống càn chứ còn chuẩn bị gì?
-   Thắng cũng không biết nội dung họp bàn vấn đề gì nhưng anh cũng cứ nói đại đi như thế để tỏ ra ràng ta đây biết rất nhiều chuyện quan trọng.
Trong khi những người cán bộ lâu nãm tỏ ra lo âu, thì Thắng, một tân binh vừa mới bổ sung về đơn vị, chưa biết hết cái tầm quan trọng của việc Tám Hàn đầu hàng, lại bị kích động bỏi một sự tò mò, tỏ ra hứng thú phần nào giống như một đứa trẻ thích thú khi nhìn một cơn lụt tràn đến. Đứa trẻ nhìn cánh đồng trắng mênh mông trước một sự đổi khác đột ngột. Nó không cần biết rồi ra con lũ sẽ đưa tai hại gì đến cho mùa màng sắp tối. Nó ôm những bè chuối bơi giữa tiếng la hét hoảng hốt của bô mẹ nó, và nó quay lại nhìn, cười toe toét.
Trong lúc ông Thêm, Canh và Nam đang hội ý phân công kẻ ở người đi, đang rối lên vì những kế hoạch này nọ, thì Thắng đi triệu tập đơn vị xong, về ngồi bên cạnh một nhân viên của trung đoàn bộ, nói liến thoắng:
-   Thôi, thế là mai các cậu sang sông rồi. Bọn minh ở lại chắc là choảng nhau dữ lắm đẫy!
-   Ai nói với câu là chúng tớ sang sông?
-   Thì lệnh của ông Ba Kiên mới xuống đấy còn ai nữa?

- Chỉ nói phét! Thôi đi, ông nhóc con ơi, mới lên làm liên lạc mấy bữa mà đã nói năng như ông tướng không bằng!
Cậu nhân viên trung đoàn bộ ngồi bên cạnh Thắng nói như vậy. Cậu ta vốn là chiến sĩ làm công việc in báo ở trong ban tuyên huấn trung đoàn. Những chiến dịch trước đây cậu ta vẫn mang theo hòn đá in, vì vậy người ta vẫn gọi cậu là ông Tuyên “đá”. Tuyên “đá” có nhiệm vụ in báo và nhiều khi còn viết tin cho ông Thêm nữa.
Tuyên “đá” còn một tên nữa là Tuyên “truyền thống”, vì luôn luôn, trong túi dết của cậu ta có cuốn sổ ghi chép truyền thống của trung đoàn do ông Thêm chủ biên và giao cho cậu ta giữ. Lần này đi chiến dịch, ông Thêm sợ mang theo sẽ thất lạc, nên gửi cuốn sổ lại ở hậu cứ. Việc in báo cũng không tiến hành được. Đáng lẽ thì Tuyên “đá” đã phải ở nhà rồi, nhưng không biết nghĩ sao, khi ra đi, thấy Tuyên “đá” nài nỉ mải thì ông Thêm thay đổi ý kiến và biên chế cậu ta vào bộ phận tiền phương của ban chính trị. Ông giao cho Tuyên mang theo một cuốn sổ giấy trắng và làm nhiệm vụ phóng viên, ghi chép những thành tích đơn vị, những gương chiến đấu xuất sắc của cá nhân, đợi đến khi về hậu cứ thì sẽ in một cuôn sách nói vế chiến dịch.
Thực ra khi nghe nói đến việc phải chia làm hai bộ phận, một bộ phận ỏ lại và một bộ phận rút vể hậu cứ, thì Tuyên “đá” cũng nghĩ nhất định lần này anh sẽ ở trong số những người ra đi. Nhưng vì tự ái với Thắng, anh đã cãi lại. Thắng với anh thì cùng một lứa tuổi với nhau, mà so với anh, Thắng lại là lính mới. Từ hôm vể làm liên lạc cho ông Thêm, theo anh, Thắng có vẻ làm bộ ta đây. Lần này, được ở lại trong khi những người khác phải sang sông, hắn có vẻ phấn khởi lắm. Trước đây cũng có cậu liên lạc ở tuyên huấn, cùng nhập ngũ một ngày, cùng một chồ với Tuyên “đá”. Chỉ vì được bổ sung về đơn vị chiến đấu mà cách hai tháng sau, Tuyên “đá” gặp nó, nó đã phụ trách trung đội trưỏng. Nó gặp Tuyên “đá”,
Vẫn thăm hỏi vồn vã, nhưng Tuyên “đá tránh mặt, vì anh cảm thấy cậu ta ăn nói có vẻ trịch thượng hơn trước.
Tuyên “đá” cho rằng thằng Thắng rồi củng vậy mà thôi. Nghĩ đến người, rồi anh lại nghĩ đến mình. Tuyên “đá" thấy ngán ngẩm cái công tác của anh lắm. Đã nhiều lần anh cố xin với ông Thêm cho xuống đơn vị chiến đấu, nhưng lần nào ông Thêm cũng lại kể chuyện của ông làm công tác tuyên; huấn như thế nào cho anh nghe, ông lại nói đến tầm quan trọng của công tác này: “Cậu phải biêt yêu nghề nghiệp cùa cậu. Muốn vậy, cậu phải nhìn cho thấy hết cái tầm quan trọng của nó. Không có những người công tác ở cơ quan như chúng ta thì làm sao mà dơn vị nâng cao chất lượng tác chiến được? Cậu là đảng viên...”. Ông ta còn nói bao nhiêu chuyện khác nữa mà Tuyên “đá” nghe lâu phát ngán.
Có một lần, anh nói với ông: “Tôi đồng ý với những ý kiên của thủ trưởng, nhưng tôi nghĩ cái gì cũng phải cho công bằng. Nhiệm vụ này tôi làm một thòi gian rồi thì phải có người khác thay cho tôi”. Lần đó. ông Thêm im lặng. Và hình như, theo Tuyên “đá” biết, thì trong khi đi dơn vị. ông Thêm vẫn đang cốý tìm kiếm một người có trình độ văn hóa để thay thê cậu ta. Nhưng tìm cho ra một người có văn hóa. phải có tí chút máu mê văn nghệ, lại đồng ý làm cái công tác mang hòn đá li-tô đi theo chiến dịch không phải là chuyện dễ.
Lâu lâu sau, Tuyên “đá” lại nhắc lại chuyện này một lần nữa, thì ông Thêm không thuyết lý anh như trước nữa. mà nói rất thật tình: “Mi cũng phải thông cảm với tau một chút với chứ? Mi phải để từ từ tau kiếm được người. Mi lo chuyện riêng phần mi, còn tau thì phải lo công tác chung của cả trung đoàn,7
Từ đó Tuyên “đá” không nhắc gì thêm về chuyện này nữa. Anh thấy thương ông Thêm và thấy ràng nếu mình không làm được cho đến nơi đến chốn tức là không biết tự
trọng. DẨu vậy, cối ý nghĩ được đi xuống đơn vị chiến đấu tin nung nấu trong lòng anh...
Anh em tập hợp lên đầy đủ sau vài phút thì ban chỉ huy cũng vừa hội ý xong. Nam và Canh lên trung doàn họp, còn ông Thêm ở lại điều khiển cuộc họp ở nhà.
Tất cả anh em nhóm lại chung quanh hầm ông Thêm, dưới một gốc dừa. Họ cởi dép, trải ni lông ngồi dài trên bò rạch, trong nhũng lùm cây. trên mặt dường và cả trên nhũng cành cảy xòa ra trên một nước.
ông Thêm kể lại chuyện Tám Hàn dầu hàng, ông không quèn nói rõ Tám Hàn tuy là một phó chính uý, nhưng vì không kiên định lập trường, không tự đấu tranh nổi trong một lúc. nên đã trở thành tên phản bội. Ông còn nói rằng: Chính nhũng lúc khó khăn như thế này mới là lúc thử thách quan trọng. Ai vững vàng, ai nghiêng ngả. lúc này sẽ bộc lộ rõ ràng. Và tiếp đó, ông lại nói đến truyền thống trung đoàn. đơn vị đã được tặng bốn chữ vàng: Trung Dũng Kiên Cường...
Suýt nữa thì ông sa lầy, may sao lúc đó, Nghĩa, trước khi ra vể. nhắc lại chỉ thị của ông Ba Kiên:
Thủ trưởng bảo sau đây cho anh em tập trung ngay ở ngoài bờ sông và cử một người phụ trách chung cho cả hai bộ phận.
ông Thêm nhìn đồng hồ rồi nói:
Tôi biết ở đây nhiều anh em muốn được ở lại chiến đấu, nhưng trong tình hình này, cấp trên yêu cầu chúng ta không nên ở lại nhiều, địa hình hẹp, mà số người nhiều, tổ chức cồng kểnh sẽ ảnh hưởng đến chiến đấu. Vì vậy, tôi đề nghị: Ai đã được phân công sang sông thì chuẩn bị đi ngay, còn những người ở lại thì không bắt buộc, ai thấy mình không đủ sức chịu đựng nổi những thử thách ác lìệt thì cứ việc xin đi!

Ông rút cuốn sổ, soi đèn pin nhìn một lần nữa rồi chỉ tay về hai phía phải và trái:
- Bên trái tôi là những người chuẩn bị ra đi, bên phải tôi là những người ở lại. Tôi đọc danh sách từng người và các đồng chí vào vị trí của mình.
Trong khi ông Thêm bắt đầu đọc danh sách thì Thắng bấm vào đùi Tuyên “đá”:
-   Ngồi dịch ra ngoài mà chuẩn bị sang bên đó đi! Còn gì nữa mà chờ với đợi?
Ông Thêm đọc hết cả danh sách người ở và người đi, xong tát đèn pin, hỏi:
-   Các đồng chí xem còn sót ai nữa không?
-   Hết rồi đó!
-   Còn đồng chí nào chưa về đúng vị trí?
Thắng huých vào vai Tuyên “đá”:
-   Đi đi!
Tuyên “đá” đứng dậy:
-   Báo cáo thủ trưởng...
-   Khoan đã, ai muến có ý kiến gì thì nói sau. Yêu cầu các đồng chí trước hết đứng vào hàng đã!
Tuyên “đá” đi ra. Hai người nữa từ lúc nãy đến giờ cũng ngồi tại chỗ đi theo Tuyên.
Ồng Thêm lại hỏi:
-   Có đồng chí nào thấy mình không thể ở lại được cũng cứ nói thật. Cuộc chiến đấu sắp tới sẽ ác liệt. Những người ở lại nhất định yêu cầu phải có một tinh thần xung phong và sẵn sàng hy sinh cho nhiệm vụ. Chúng tôi không bắt buộc mọi người đều phải ở lại.
Có một chiến sĩ chần chừ một lúc rồi đứng dậy. Cậu ta nói là bị đau ngực. Trong hàng có tiếng cười. Nhưng ông Thêm đã cắt ngang ý kiến trình bày con cà con kê:
- Được rồi, sang bên trái. Còn ai nữa không?
Tất cả im lặng.
Đến lượt những người ra đi trình bày. Ông Thêm chỉ cho giơ tay xin ở lại chứ không được nói dài dòng. Tuyên “đá” đứng dậy đầu tiên trong tiếng cười rộn lên ở phía bên phải:
-    Cậu không mang theo đá thì lấy gì mà chiến đấu?...
Hai người nữa, rồi đến ngưòi thứ tư.
Ông Thêm ra hiệu tất cả ngồi xuống:
- Theo chỉ thị của thủ trưởng trung đoàn thì các đồng chí phải rút về phía sau, vì các đồng chí đều là những ngưòi có công tác chuyên môn cả. Sau này trung đoàn sẽ rất cần đến các đồng chí. Chúng tôi hoan nghênh tinh thần xung phong của tất cả các đồng chí nhưng tôi đề nghị các đồng chí chấp hành mệnh lệnh của trung đoàn, vể chuẩn bị đồ đạc, mưòi phút nữa có mặt tại đây.
Ông Thêm gọi một cán bộ trung đội lên giao cho phụ trách đoàn ra đi.
ông tự quyết định cho mình ở lại, vì theo ý kiến ông Ba Kiên thì việc ông phụ trách đoàn ra đi chỉ là việc có thể mà thôi, chứ không bắt buộc. Cái lý của ông là: ông cần có mặt trong những lúc xảy ra sự kiện quan trọng nhất của trung đoàn. Ông đã từng theo dõi lịch sử trung đoàn bao nhiêu năm nay, ông đã và đang viết cuốn sử của trung đoàn. Những ngày sắp tối có thể sẽ là những ngày rất quan trọng, nó đánh dấu một bước ngoặt, một cái mốc lớn trong quá trình lớn lên của một trung đoàn, ông không thể nào vắng ,mặt được...
Trong lúc ông đang mải mê với cái ý nghĩ đó, thì bỗng có một người tiến đến bên ông:
- Đề nghị thủ trưởng cho tôi ở lại!
Ông nhận ra Tuyên và thốt lên:
-    Cái thằng!...
-   Tôi xin bảo đảm với thủ trưởng là tôi sẽ chiến đấu thật tốt, và nếu cần, tôi sẽ ghi chép những thành tích mà thủ trưởng giao cho thật đến nơi đến chôn, sắp tới, nhất định trung đoàn sẽ xuất hiện nhiều gương chiến đấu rất anh dũng không có ai làm việc này thì thiệt thòi quá... - Tuyên bắt chước cách nói của ông Thêm và anh mỉm cười trong bóng tối.
-   Cái thằng!... Ông Thêm cũng cười thành tiếng.
Tuyên “đá” biết ông sắp đồng ý, tán dữ:
-   Tôi biết sở dĩ thủ trưởng phải ở lại đấy cũng là vì muốn ghi chép thành tích cho trung đoàn. Nhất định tôi ở lại, tôi sẽ giúp ích được nhiều cho thủ trưởng...
-   Ông “nhóc” ơi, bây giờ tôi mới thấy ông nói tới việc viết thành tích quan trọng như vậy. Nhưng mà thôi được, về hầm đi, không được khoe lung tung. Nhớ đấy! Hễ có một người nữa lên xin là tôi không cho cậu ở lại nữa đâu, nghe!
-   Báo cáo rõ!
Tuyên “đá” chạy xô đến véo vào má Thắng đang ngồi trước hầm, rồi cúi xuống, ghé vào sát tai cậu ta, thì thầm chế giễu:
-   Thôi, chúc cậu ở lại mạnh khỏe nhé! Mình phải về hầm ngủ một giấc để mai còn tham gia chống càn.
Thắng đang ngồi nghĩ miên man về những sự việc có thể xảy ra trong ngày mai, thấy Tuyên “đá” nói vậy thì giật mình quay lại:
-   Này đi đâu? Ngủ thế nào, còn họp bàn triển khai công tác chiến đấu ngày mai nữa cơ mà!
Tuyên “đá” đã chạy về hầm đánh một giấc ngon lành cho đến khi người ta đến gọi dậy đi họp.

còn bốn tiếng đồng hồ nữa'để cho ông Ba Kiên suy nghĩ à quyết định bao nhiêu là việc! Vậy mà việc gì người ta cũng chạy đến hỏi ông:

- Báo cáo thủ trưởng, có phải sửa lại hầm hố để ở đây ngày mai nữa không?
• Báo cáo thủ trưởng còn một ngày mai nữa là hết gạo!
- Báo cáo thủ trưởng, bây giờ ra bờ sông thì liên lạc với ai và ở bên nào?
... Báo cáo thủ trưởng...
Nhưng còn bao nhiêu việc lớn hơn những việc như thế: phải liên lạc ngay vối cán bộ địa phương, phải đặt lại trạm hên lạc hậu cần chứ không phải chỉ là gạo cho ngày mai. Để phục vụ cho chiến địch, trước đây, hậu cần Miền đã vận chuyển xuống chiến trưồng này môt khối lượng đạn được, vũ khí, để rải rác ỏ nhiều nơi, các đầu mối này Tám Hàn đều có thể nắm được. ít nhất là phải đi chuyển kịp thời một số để cố thể đự trữ cho chiến đấu. Những cơ sở, những cán bộ địa phương, những con đường hành quân, những bến tiếp vận trên sông, tất cả sẽ không còn như ngày xưa nữa.
Ngày đầu Tết Mậu Thân, tất cả mọi việc này hầu như công khai. Đân công mang đạn được, vũ khí đi theo đưòng số một xuống chiến trường chính giữa ban ngày. Chiều đến, cáng thương và xuồng máy chở thương binh đầy nghẹt các bến. Ở nhiều đồn bốt, tụi địch bỏ chạy tan rã, hoặc nằm im. Bây giờ tất cả đã khác. Chúng nó nống ra đóng lại trên các trục đưòng, chiếm lại những vị trí đã mất. Tình thế đã khác trước.
Mặc đầu ông Ba Kiên không biết rõ chủ trương mới của trên như thế nào, nhưng ông cảm thấy cách hoạt động ở vùng ven này không thể giữ mãi như cữ nữa. Ông đă thoáng cảm thấy điều đó ngay sau trận Cầu sắt. Và ông cứ ân hận mãi về những tổn thất của tiểu đoàn 7, về cái chết của tiểu đoàn trưởng Thực và chính trị viên phó Thận. Ông tự cho là mình có một phần trách nhiệm trong sự việc này. Việc Tám Hàn đầu hàng lúc đầu có làm ông choáng váng một chút, nhưng sau đó ông lai tư bảo: chuyên đó là thường, nếu Tám
Hàn không đầu hàng thì trong tình thế này sẽ có những đứa khác đầu hàng. Và rõ ràng ở các đơn vị, các địa phương khác cũng đã có những cán bộ khá quan trọng chạy theo địch. Chuyện Tám Hàn đẩu hàng chí đặt ra thêm cho ông Ba Kiên những suy nghĩ mới của một người cán bộ láo thành.
ông Ba Kiên vốn là một người rât thích sống cởi mở, yêu ghét rõ ràng, nghĩ sao nói vậy. Mỗi khi nói điều gì, phải đẩy đủ mặt này mặt nó, cân nhắc chi li là một điều ông không thích. Ông cho đó là công việc của các cán bộ chính trị. Chính vì cái tính đó mà nhiều lần cáp trên đã phê bình ông là không thận trọng. Đó là câu chuyện ngày xưa. Hồi ây ông là cán bộ trung đội. được bình bầu đi đự đại hội chiến sĩ thi đua toàn quân. Khi kể thành tích với một phóng viên đến gặp, ông nói:
- Sau trận ấy nghĩ gì à? Còn gì nữa mà nghĩ? Sợ bỏ mẹ! Đêm về nằm nghĩ rùng mình...
Lần đó ông bị phê bình, suýt nữa thì mất chiến sĩ thi đua. Nhưng sao lại phê bình? Sợ thì phải nói là sợ chứ? Ông vẫn giữ ý kiến đó rất lâu. Sau này, càng lên cương vị cao, càng ngày ông càng thấy ra: Đúng là có những lúc, có những sự thật nói ra không có lợi. Nhưng cũng không phải vì thế mà lúc nào cũng phải giữ kẽ với cấp đưới. Chính lúc này đây. mọi người đều đứng trước cái sông và cái chết, và nhìn tháng vào nó mà hành động. Thái độ của mỗi người phải thật rõ ràng. Những lúc như thế này, ông chủ trựơng: Mọi việc đều phải nói thẳng, nói hết, không giấu, trên, không giấu đưới. Thắng thì phải nói thắng, thua thì phải nói thua. Làm nhiệm vụ có thể hy sinh thì cũng phải nội cho người nhận mệnh lệnh biết rõ. Chỉ khi nào thật tự giác tự nguyện thì mới giao.
Đã đến lúc trung đoàn phải độc lập tác chiến. Và rồi đây ông hình đung ra những trận chiến đâu, từng cá nhân cũng sệ độc lập tác chiến. Phải nhanh chóng thay đổi mọi cách
suy nghĩ. ông Ba Kiên cả quyết cho hết trung đoàn bộ về phía sau. ông cả quyết tinh lọc các chiến sĩ còn lại. Chính vì vậy mà ông đã chỉ thị cho ông Thêm: Ai không hoàn toàn tự nguyện thì cho hết về phía sau. Hình thái của cuộc chiến đấu có một cái gì rất mới. Chưa bao giờ một đơn vị chủ lực lại đứng chân lại ở một vùng ven đô như thế này. Trong thòi kỳ đánh Mỹ. việc này lại là một việc càng khó khăn hơn gấp bội. Lúc đầu, ông còn tin là đứng chân ở đây để chờ một cơ hội lại tiến vào Sài Gòn, nhưng càng về sau thì ông không nghi đến điểu đó nữa. Vậy thì tại sao trung đoàn ông vẫn còn phải đứng chân ở đây làm gì? Ông tự đặt câu hỏi và tự trả lời. Đây là một thế bố trí chiên lược trung đoàn mình đang gánh chịu một mũi kiềm chế, hay nói khác đi. là uy hiếp địch ngay sát ven đô.
Trước đây một vài tuần, anh em trung đoàn vẫn nghĩ rằng hoặc là trung đoàn mình sẽ đánh vào Sài Gòn. hoặc là sẽ rút ra. Cả hai giả thiết đó đều làm cho người ta cảm thấy thoải mái. Nhưng bây giờ có một giả thiết thứ ba. Điều này có lẽ chỉ mới có ông Ba Kiên nghĩ tới và may ra trước đây Tám Hàn cũng đã nghĩ tới. Và có thể nghĩ đến giả thiết này mà Tám Hàn đã đầu hàng chăng?
Phải nói thật với anh em bằng cách nào đây? Hồi chín năm. trung đoàn ông - tức trung đoàn 16 bây giờ • cũng đã là một trung đoàn từng luồn lách trong lòng địch, chịu đựng những cuộc càn quét liên miên, thu hút địch cho các đơn vị chủ lực khác có điều kiện tập trung mở những chiên địch lớn. làm thay đổi cán cân lực lượng trên toàn bộ chiến hường. Trung đoàn đã có lúc phải chịu đựng những tổn thất, những hy sinh khá lớn. Nhưng so với bây giờ thì chắc chần là chưa thấm vào đâu. Điều này ông cũng phái làm sao nói cho cán bộ. chiến sĩ biết trước...

Trong cuộc họp chớp nhoáng này. việc trước hết của ông Ba Kiên là nắm lại quân số’, vũ khí. Trừ những người ra đi,trung đoàn còn lại tất cả hai mươi người. Ông chia làm ba đội, giao cho Nam, Nghĩa, Canh, mỗi ngưòi phụ trách một đội. Sô' đạn dược còn lại, cộng với số anh em ra đi giao cho, có thể chiến đấu trông vài trận. Sau khi làm xông công việc đó, ông Ba Kiên mở bản đồ, soi đèn pin, khoanh ba khu vực giao cho ba đội phụ trách. Ông quy định chỗ gặp nhau hàng ngày: địa điểm chính và địa điểm dự bị.
Đang họp nửa chừng thì ông Thêm đến. Ông Ba Kiên ngừng lại, nhìn ông Thêm:
- Sao? Ông không đi với bộ đội à?
Báo cáo, tôi đã giao cho một cậu cán bộ trung đội phụ trách.
- Thôi... Nhưng mà ông đến đây càng tốt.
Ông Ba Kiên nói vậy rồi đứng đậy, kéo ông Thêm ra một chỗ. Hai người nói với nhau chuyện gì một lúc thì thấy ông Thêm có vẻ vui vẻ và ra đi vội vàng.
Ông Ba Kiên về lại chỗ cũ, cuốn một điếu thuốc, trầm ngâm. Ông Thêm tỏ ý hoàn toàn đồng tình với đề nghị của ông. Vì vậy, khi nghe ông giao nhiệm vụ, ông Thêm không có ý kiến gì và sốt sắng đi ngay.
Sau trận cầu sắt, rồi tiếp đến tin phó chính ủy Cường hy sinh, ông Ba Kiên bỗng nghĩ đến ông Dũng, chính ủy cũ của trung đoàn vừa đi khỏi đơn vị ít lâu. Ông bỗng nảy ra ý kiến xin phân khu cho ông Dũng quay trở lại. Giữa lúc tình hình đơn vị đang rối bời lên như thế này, có được ông Dũng bên cạnh, thì ông Ba Kiên thật là yên tâm. Ông Thêm phải về phân khu nói rõ tình hình của trung đoàn hiện này, mặt khác gặp riêng ông Dũng thì may ra có được...
... Từ trận càn Thanh Hương nổi tiếng của trung đoàn, ông Dũng đã cùng chiến đấu với ông Ba Kiên trông một tổ ba người. Sự trưởng thành của hai ông đã gắn liền với lịch sử của trung đoàn 16.
Và cứ như vậy, hai ông sóng đôi nhau, khi tách ra khi lại cùng về ở chung trông một đơn vị, phục vụ trông trung đoàn cho mãi đến bây giò. Ông Dũng lên chính trị viên đại đội thì gng Ba Kiên lên đại đội trưởng. Ông Dũng lên chính trị viên tiểu đoàn thì ông Ba Kiên lên tiểu đoàn trưởng. Sau đó, một ộng về tham mưu, một ông về chính trị. Rồi một ông chính uỷ, một ông trung đoàn trưông. Hai ông cứ như vậy đi với nhau suốt chặng đưòng lịch sử dài như hình với bóng.
Hai ông bổ sung cho nhau, giúp đỡ nhau. Nói đến thành tích ông Dũng, không thể không nói đến ông Ba Kiên. Mặt khác, nói đến thành tích ông Ba Kiên cũng không thể không nói đến ông Dũng. Nếu như ông Ba Kiên Dũng cảm, xông xáo, cởi mỏ, chan hòa, chí tình chí nghĩa với anh em đồng đội, thì ông Dũng kiên định, chín chắn, có một tình thương yêu chiến sĩ kín đáo, sâu lắng, có đôi lúc giống như lạnh lùng, có một sự Dũng cảm được cân nhắc thận trọng...
ông Dũng làm việc cần cù, không biết mệt mỏi, đến nỗi anh em trông ban chính trị nói: “Ông Dũng ông ấy làm việc quên cả đi đái, đến khi đi đái quên cả cài cúc quần.”...
ông Dũng rất thương cán bộ. Trường hợp ông ta giúp đỡ đìu dắt cậu Tư làm ông Ba Kiên nhớ mãi. ông Ba Kiên đã nói với ông Dũng về trường hợp này: “Tôi chỉ biết đưa cán bộ đi đánh, còn anh mới là người bồi dưỡng ra cán bộ trung đoàn..,”;.'
Trước đây, trông trung đoàn có cậu Tư, một cán bộ đại đội đã lâu, công tác rất tích cực, nhưng vẫn chưa phải là đảng viên. Sở dĩ có chuyện như thế là Tư bị bắt trông một trận càn hồi kháng chiến chống Pháp. Nhờ có một người anh họ trông vùng địch lúc bấy giờ xin cho, nên Tư được địch thả ra và trở về đơn vị. Cơ sở Đảng không xác minh được lý lịch người anh họ cùng như thái độ của Tư trông tù, do đó việc vào Đảng của Tư chưa được xét.
Tư chán nản và muốn xin ra khỏi bộ đội. Mỗi lần tổ Đảng họp. đang làm việc, anh lại gấp sổ đứng đậy ra ngoài, chắp tay sau lưng. lừng thững đi lại một mình. Ông Dũng rất thông cảm hoàn cánh của Tư. Ông gọi anh về trung đoàn bộ xếp làm công tác tuyên huấn, và cứ mỗi lần gặp làm việc, lại động viên riêng. Mặc dầu không phải là đảng viên, nhưng để giúp đỡ cho anh công tác. ông Dũng luôn luôn nhắc ban chính trị cho anh được đi dự các lớp tập huấn và các cuộc họp cần thiết cho nghiệp vụ.
Khi xác minh xong được những vấn đề nghi vấn về lý lịch. Tư được cơ sở Đàng đề nghị kết nạp. Thời gian thử thách kéo dài đến bốn năm năm nhưng Tư đã kiên trì phấn đấu và tích cực công tác. một phần lớn nhờ được ông Dũng luôn khuyến khích. Hôm làm lễ kết nạp, Tư nói:
- Không có anh Dũng thì hôm nay tôi đã không được ngồi đây với các đồng chí.
Về sau. Tư chuyển sang cán bộ quân sự theo đề nghị của ông Dũng. Và anh đã trở thành một cán bộ chỉ huy rất xuất sắc. Khi Tư bị thương, mất sức chiến đấu. phải về phía sau. ban chỉ huy trung đoàn rất tiếc. Cho đến nay. thỉnh thoảng Tư vẫn gửi thư về trung đoàn, và thư nào cũng nhắc đến ông Dũng.
Đôì với trung đoàn, ông Dũng đã có công đào tạo nên bao nhiêu lớp cán bộ. Ông Ba Kiên cảm thấy như là vì sự nghiệp chung của đơn vị, ông Dũng đã quên cả mình đi. ấy là cái hổi ông được phong anh hùng. Thực ra thành tích ông Dũng cũng không kém gì mấy, nhưng khi phát biểu để chọn lựa chiến sĩ thi đua trong một cuộc hội nghị, ông Dũng đã nói:
- Tôi đề nghị bầu đồng chí Kiên, vì thành tích của đồng chí đó gắn liền với thành tích của trung đoàn, thành tích đồng chí đó mới tiêu biểu cho những chiến công của trung đoàn.

Khi ông Ba Kiên được tuyên dương anh hùng, tình bạn giữa hai ông càng thêm thắm thiết. Ông Dũng không hề tỏra một chút gì suy bì, tị nạnh, mặc đầu thành tích của ông không phải ít. Ông Ba Kiên có cảm giác như ông Dũng đã đem thành tích của mình góp hết cho ông Ba Kiên, để rồi cả hai người cùng vui mừng khi ông Ba Kiên nhận được cái danh hiệu Anh hùng quang vinh mà nhân dân đã trao cho. Vì vậy, trông những lần báo cáo thành tích của minh, ông Ba Kiên luôn luôn nhắc đến ông Dũng.
Sau đợt một, trung đoàn rút về hậu cứ. ông Dũng xuống thăm. Biết ông Ba Kiên buồn vì cán bộ và chiến sĩ trung đoàn thương vông nhiều, ông Dũng đến mắc võng nằm cùng hầm với ông mà tâm sự suốt đêm. Hai ông cùng nhắc lại với nhau những trận càn địch hậu năm 50. 51. có lúc đại đội chì còn lại bốn, năm người, nhắc lại những ngày đói và sốt rét ỏ chiến khu Dương Hòa. mỗi buổi sáng thức dậy lại thấy khiêng đi một người chết. Rồi những ngày hai ông mang ba lô đuổi giặc không kịp đừng lại ăn cơm suốt hàng ngàn ki- lô-mét trên chiến trường Trung Lào. những chặng đường chiến đâu và tình bạn thuở cả hai người còn là chiên sĩ. Chuyện cũ như có sức mạnh làm cho ông Ba Kiên cảm thấy trẻ lại, vui lên. Ông nói với ông Dũng:
- Bây giờ anh lại về trung đoàn cùng tôi thì hay biêt bao nhiêu!
Ông Dũng:
- Tôi cũng đang nghĩ như anh.
Hôm ra đi đầu đợt hai, ông Ba Kiên đã toan đề nghị với phân khu ý kiến này, nhưng sau đó ông thấy có lẽ cái ý kiến này không hợp lý. Vì, có một phần nào đó nó xuất phát từ tinh cảm riêng tư giữa hai người. Đến hôm nay. ông bỗng nhớ lại. Tự nhiên ông thấy số phận của ông, của ông Dũng và cả trung đoàn này có cái gì gắn bó với nhau, không thể tách ra được. Vậy là ông quyết định đề nghị xin ông Dũng trở về.

Khi ông Ba Kiên quy định xong vị trí cho từng đội thì Canh, Nam, và Nghĩa đều hỏi:
-   Vậy sở chỉ huy ở đâu?
-   Không có sở chỉ huy nào cả!
-   Nhưng tôi nghĩ cũng phải làm cách nào để tổ chức chỉ huy chứ? - Canh nói.
-   Tôi sẽ ở đội đồng chí Nghĩa. Chúng ta sẽ gặp nhau hàng ngày ở địa điểm liên lạc. Bây giờ tôi cần một cậu liên lạc biên chế thêm vào đội của đồng chí Nghĩa, các đồng chí thấy có đồng chí nào làm được việc này không?
-   Thằng Thắng được đó, Nam nhỉ? - Canh nói vậy và nhìn Nam.
Ông Ba Kiên gấp tấm bản đồ bỏ vào xà cột:
-   Các đồng chí ngồi xuống đi! - Ông nói vậy, vì từ nãy đến giờ Nghĩa vẫn cúi lom khom bên cạnh ông.
Cuốn xong điếu thuốc, ông nói tiếp:
-   Tôi cũng như các đồng chí, hiện nay chưa hiểu nhiệm vụ của trung đoàn sáp tới sẽ làm gì nữa? Nhưng có điều chắc chắn là chúng ta đang đứng ở vùng ven và sẽ còn đứng ở vùng ven này cho đến khi có lệnh mới. Theo tôi, trong tình hình các đơn vị đã rút. lực lượng của chúng ta không còn bao nhiêu, muốn đảm bảo được nhiệm vụ, thì chúng ta phai phân tán và tập trung linh hoạt nhưng cơ bản là phân tán, độc lập tác chiến. Có thể có những trận đánh chỉ có một người hoặc hai người, sắp tới, chúng ta sẽ hoạt động trong điều kiện vô cùng thiếu thốn, gian khổ và ác liệt. Mỗi một người đều phải có trách nhiệm chính trị với chính mình và có trách nhiệm với danh dự của trung đoàn ta. Các đồng chí phải nói rõ sự thật đó với tất cả anh em, nhất là những anh em mới: Cứ nói với họ là ở chung quanh ta không còn đơn vị nào khác, trên đang giao cho ta một nhiệm vụ rất nặng nề. Có thể, theo tôi, đây là một sự tín nhiệm của cấp trên đôì với
trug đoàn ta. Điều này chúng ta cũng cần nói cho anh em biết để chúng ta thêm tự hào chớ không phải lo sợ. Tôi thay mặt trung đoàn. chính thức giao nhiệm vụ cho các đồng chí từ nay sẽ là ban chỉ huy của các bộ phận tiền phương này. Nếu tôi có việc gì thì đồng chí Canh thay, nếu đồng chí Canh có việc gì thì đồng chí Nghĩa thay. Nếu đồng chí Nghĩa có việc gì thì đồng chí Nam thay. Và cứ như thế. chúng ta thề quyết đứng vững trên vùng đất ven này cho đến người cuối cùng,các đồng chí có đồng ý như vậy không?
Tất cà ba người đều đứng dậy:
-Đồng ý!
Ông Ba Kiên nắm tay từng người một thật chặt, điều mà từ trước đến nay ông chưa làm bao giờ. Cái sự kiện này được coi như một buổi ăn thề.
Họ chia tay nhau ra về vội vàng. Còn bao nhiêu việc phải làm. Họ vừa đi vừa nhìn chân trời phía trước, cái chân trời đang chờ họ để sáng lên.
Tiễn đưa Nam. Canh và Nghĩa đi xong rồi. ông Ba Kiên lại nhìn đồng hồ và ngồi chờ làm việc với cán bộ địa phương. Trông khi đó, các chiến sĩ chuẩn bị bồng, súng để di chuyển về địa điểm mới. Theo lệnh của ông Ba Kiên. Nam và Canh điều về cho tổ của Nghĩa hai chiến sĩ: Thắng và Tuyên “đá”” Thắng kiêm luôn nhiệm vụ liên lạc cho ông Ba Kiên vì ông cùng ở trong tổ của Nghĩa. Còn Tuyên “đá” thì ông Thêm có ý định đưa về đây để đồng thời theo dõi viết lại thành tích trung đoàn trong cái bước ngoặt lịch sử quan trọng này.
Gần sáng, ông Ba Kiên mới làm việc xong. Thắng đi theo đoàn hành quân lên, ngồi chờ bên cạnh ông một lúc, rồi ngủ quên từ lúc nào không biết. Ông Ba Kiên đánh thức cậu ta dậy:
■ Cậu tên là gì?
• Thắng ạ!

• Đánh nhau trận nào chưa?
-   Cháu đánh một trận rồi.
-   Ở đâu?
-   Ở trên bờ sông.
-   Thắng kể lại chuyện anh đánh chiếc “trực thăng” trên bờ sông Sài Gòn cách đây mấy hôm. Ông Ba Kiên nghe xong cười. Và hai người chuẩn bị ra đi. Thắng vừa đi được mấy bước thì ông Ba Kiên lại hỏi:
-   Cậu
-    Rồi ạ.
-   Khóa chốt an toàn chưa?
-Rồi ạ.
Vậy thì trong khi đi, tay phải luôn luôn để bên chốt an! toàn, súng phải cầm như thê này để luôn luôn trong tư thế sẵn sàng chiến đấu... - Ông Ba Kiên cầm lấy khẩu súng làm động tác mẫu, rồi trả lại cho Thắng - Từ hôm nay cậu sẽ đi liên lạc cho tớ. Muốn làm được liên lạc, phải có kỹ thuật. Chúng ta bắt đầu tập làm quen với công tác liên lạc từ hôm nay. Cậu đi trước và hãy theo vết chân của các đồng chí đã đi mà tìm vể địa điểm xem có được không?
Vừa đi, ông Ba Kiên vừa chỉ cho Thắng những dấu vết: gỢn nước đục mà người đi trước vừa mới lội qua một con rạch, dấủ chân ướt của họ trên một chiếc cầu...
Thực ra ông Ba Kiên định chọn một chiến sĩ bảo vệ. Ông không gọi họ bằng cần vụ, vì theo ông, chữ đó nghe nó thế nào ấy. Không những ông không muốn gọi chiến sĩ đó là cần vụ, mà thực chất tính chất công tác mà ông giao cho họ trong khi đi với ông cũng không có nghĩa như vậy. Không bao giờ ông giao cho họ những công việc có tính chất giúp đỡ cho riêng ông: như mang vác đồ đạc, giặt giũ quần áo, v.v. Việc chủ yếu của chiến sĩ đi theo với ông là làm liên lạc, bảo
vệ cho ông và khi hành quân đến một địa điểm mới thì cùng với ông đào một cái hầm.
Trước đây, ông cũng có một chiến sĩ công vụ, nhưng vi đơn vị thiếu quân số, cho nên, kết hợp với nguyện vọng của đồng chí đó, ông đã cho cậu ta đi cách đây hơn một thắng.
Từ đó, mỗi khi đi đâu ông lại lấy liên lạc hoặc trinh sát của trung đoàn. Lần này, ông chưa nói ra, nhưng ông có ý định chọn một chiến sĩ bảo vệ. Nếu như Thắng sẽ làm vừa lòng ông, cũng như ông sẽ làm vừa lòng câu ta, thì lúc đó ông sẽ tuyên bố cái quyết định này. Ông không muốn ép buộc người khác, nên khi chọn một chiến sĩ bảo vệ rất khó. ít chiến sĩ thích làm việc này và ông cũng cho như thế là hợp lý. Chỉ có những chiến sĩ sau khi sống gần ông, mến ông, mỗi tự nguyện cùng đi với ông mà thôi. Nhưng hầu hết nhũng chiến sĩ đã cùng đi với ông trong một thời gian thì sau đó đều không muốn xa ông nữa...
Ngay từ phút đầu Thắng đã thấy cái công tác này có lẽ hấp dẫn. Cậu ta hành quân đến địa điểm, gặp Tuyên “đá”. Tuyên “đá” hỏi:
-   Sao bảo cậu lên trung đoàn bộ với thủ trưởng?
Thắng chỉ ông Ba Kiên lúc đó đang đứng nói chuyện với Nghĩa:
-   Thủ trưởng kia kìa!
Tuyên “đá” giơ ngón tay trỏ ngoác ngoắc trước mũi, rồi siật hai cánh mũi, chớp mắt lia lịa:
- Hì hì... được làm công vụ thủ trưởng, sướng nhất đời nhá
Thắng đỏ mặt và quay đi. Chỉ trước đó mấy phút, anh Kứng bao nhiêu thì bây giò anh lại nghĩ: “Có lẽ nhận làm nhiệm vụ này là sai lầm chăng?”.

Đơn vị đi về phía sau mãi gần sáng mới ra đến bờ sông. Họ bắt buộc phải bơi qua quăng sông chỉ cách bốt địch có năm trăm mét. Ông Thêm giao cho cậu trung đội trưởng phụ trách hành quân bơi qua sông trước, còn ông ở lại bên này để trông chừng. Họ bơi qua từng tếp ba người, nhìn chừng nhau, hết tốp này đến tấp khác, xuống bến.
Ông Thêm đứng trên bờ đếm từng tốp một. Cho đến hết tốp thứ bảy thì ông thở phào nhẹ nhõm và đi xuống bờ sông, đặt cái bồng, đẩy ra. Ông bơi thật bình tĩnh, nhìn vào cái chấm sáng bằng hạt gạo ở bên kia bờ. Đó là ánh sáng phát ra từ cái đèn pin của cậu Sơn trung đội trưởng, mà ông đã cho sang trước. Pha đèn pin bịt kín bằng giấy đen, chỉ trừ một lỗ nhỏ vừa đủ soi ánh sáng xuống đất cho người bơi giữa sông nhìn thấy. Ông Thêm bơi ra đến giữa sông thì ánh đèn tắt. Chờ một phút, rồi một phút nữa, vẫn không thấy Sơn bấm lại đèn pin. Tốp đi trước ông đã vào đến gần bờ.
Bỗng ông nghe có tiếng động cơ ở phía bên phải: Ca nô. Ông ước lượng cự ly. Phải đến bốn chục mét nữa. Một luồng ánh sáng tự nhiên chói rực, quét ngang mặt sông. Lúc đó ông Thêm bỗng cảm thấy mình chậm chạp lạ thường. Ông cố rướn chân đạp, nhưng nước sông cứ như bị cản lại. Càng cố gắng, ông càng cảm thấy mình bơi chậm hơn. Chiếc ca nô càng chạy gần đến nơi, tiếng động cơ càng lẫn đi trong tiếng sóng rào rào. Ánh đèn pha tắt rồi lại sáng, sáng rồi lại tắt, cứ như thế quét đi quét lại trên mặt nước, giống như đùa giỡn với người đang bơi. Có lúc ông đã tính thả trôi. Biết đâu tụi ngồi trên xuồng lại không nghĩ rằng cái vật đang trôi bập bềnh trên sông này là một cụm bèo hay là một vật gì khác. Nhưng rồi ông lại nhớ là mình đang bơi chỉ cách cái bốt nó có năm trăm mét, và nước đang chảy xuôi về phía đó...

Chiếc ca nô đến rất gần tung bọt trắng xóa mà vẫn chưa bắn. Chúng nó định bắt sống mình? ông Thêm nghĩ vậy, vàRáng bơi nhanh vào bờ. Nếu quả như thế thì thật là hay.
Còn vài ba sải tay nữa. Không cần giữ bí mật, ông Thêm đẩy cái bồng thật mạnh về phía trước và lao vào bờ.
Cũng vừa lúc đó thì chiếc ca nô vòng trở lại. Ông nắm được cành cây rì rì xòa ra trên bến và chồm vào bờ. Một bàn tay nắm lấy ông lôi lên. Lúc đó chiếc ca nô đã chạy sát vào cụm rì rì, nhưng nó vần không bắn. Sơn vừa đưa tay dìu ông vừa quay mũi súng vào chiếc xuồng nhưng ông kịp thời cản lai. Lên bờ rồi, mình chủ động hơn nó. Ông nép vào sau lùm cây đề phòng chúng nó rọi đèn pha, nhìn ra. Chiếc ca nô chạy chậm lại gần như tắt máy. Một giọng nói ngái ngủ, rè rè của một ngưòi thức đêm quá nhiều, thốt lên:
- Lần sau các anh đi cẩn thận, gặp tụi nó vầy là chết hết đó nghen! Đi mau mau ra khỏi khu vực này đi. Mai ở đây có càn lớn. Có người các anh vào đầu hàng đó...
Tiếng ca nô lại nổ máy và ánh đèn pha lại quét sáng rực trên mặt sông.
Ông Thêm mệt quá, toan nằm xuống, nhưng Sơn đã kéo ông dậy:
- Ta đi thôi anh, gần sáng rồi!
Họ băng qua bãi sình, người đằng sau nhìn chừng cái bóng mũ ngưòi trước. Lúc đầu họ còn dò dẫm tìm các mô đất ở dưới chân để bước, nhưng sau dần, họ cứ bước ào, đang trên khô bỗng hẫng một cái, bước xuống vùng sình sâu ngang bụng. Ngã xong họ lại đứng dậy chạy, chạy sao cho bịp cái bóng mũ tai bèo nhấp nhô đằng trước. Trời vẫn tối nhờ nhờ, thỉnh thoảng, từ xa, một cái pháo dù bắn vọt lên, người đằng sau lại phải vội vàng tranh thủ cái ánh sáng phút chốc ấy để bám sát sau lưng ngưòi đi trước. Mỗi chốc life lại truyền xuống:
• Truyền sau bám sát, ai không bám sát bỏ!
Ai không bám sát thì bị bỏ, mà bị bỏ lại ở giữa cái cánh

đồng sÌnh mênh mông này thì thật là đáng sợ, bốn chung quanh đều là địch. Hầu hết tân binh lần đầu tiên xuống đồng bằng, nào ai đã biết nước cái như thế nào. Cứ vậy, các chiến sĩ ngã rồi lại chạy, chạy theo bám vào cái bóng đen trước mặt. Đi suốt hai tiếng đồng hồ vẫn chưa ra khỏi bãi sình thì trời đã sáng. Đơn vị tạt vào một bờ đất có cây lúp xúp, tản ra và nghỉ lại. Các chiến sĩ ngụy trang những cái hầm cũ có lẽ là của một đơn vị nào đó đào từ hồi hành quân xuấng giữa Tết Mậu Thân. Ông Thêm đi một vòng, dặn cậu Sơn những điều cần thiết trong việc trú quân, rồi trở về hầm, cứ để nguyên bùn đất như vậy, nằm vật lên trên sình mà ngủ...
Nhưng rồi chỉ một lát sau, người ta đã làm ông phải tỉnh dậy. Mấy cậu tân binh ngồi chụm đầu bên hầm đang cãi nhau một chuyện gì đó. Ông giụi mắt và nghe tiếng máy bay. Rồi từng tràng bom giội xuống nghe rùng rùng.
-   Tớ bảo là nó đánh bên bò sông, chỗ mình vừa đi qua khi đêm.
-   Xà, theo tớ thì nó đánh vào chỗ ỏ của tụi mình hôm qua.
-   À, nó đánh cả hai nơi. Kia kìa, hai đụn khói...
Ông Thêm nhổm dậy, nhìn về phía những đụn khói bom đang đùn lên xám ngoét. Tiếng bom phải cách đến hàng chục ki-lô-mét. Ông mở bản đồ trong xà cột, trải ra trưdc mặt, rồi rút cái địa bàn ô thất lưng đặt vào đó lấy hướng. Tiếng bom nổ ở hướng bốt Bà Bếp. Ông lại gấp tấm bản đồ lại và nói một minh:
-   Đúng chỗ mình rồi...
Mấy cậu chiến sĩ trẻ trố mát nhìn ông. Một cậu thì thào:
-   Tao đã nói mà, đúng là nó đánh vào chỗ phân khu bộ...
Ngớt tiếng bom một lúc thì có tiếng “trực thăng”. Ông Thêm vẫn nhìn về hướng đó không chớp. Đúng là chúng nó
càn lớn như anh lính ngụy hồi đêm đã nói với ông.
Çó tiếng súng con nữa đó, thủ trưởng nghe không?
. ừ, có tiếng súng con...
ông Thêm nói theo cậu chiến sĩ như một cái máy, ông nghĩ đến ông Ba Kiên và những anh em ở lại trong vòng càn. Đêm qua, ông định ở lại, nhưng khi lên để dự họp bàn kế họach tốc chiến thì ông Ba Kiên đã gọi ông ra nói riêng:
• Cậu phải về đi. Đây là nhiệm vụ. Cậu cần phải về gặp anh em đang nằm ỏ bệnh viện, động viên họ an tâm điều trị để mau hồi phục trở về đơn vị. Xin tân binh bổ sung. Củng cố lại trụng đoàn. Cậu cũng lên phân khu, đề nghị xin anh Dũng về lại chính ủy trung đoàn. Tình hình này rồi đơn vị sẽ phải liên tục chiến đấu. Có người làm nhiệm vụ ở phía trước cũng phải cóngười củng cô" đơn vị ở phía sau. Số anh em có chuyên môn ở trung đoàn bộ cần phải giữ lại để làm khung, đừng để họ ỏ đây nữa, thương vong vô ích. Cậu nói với thằng Thị, khi nào có tân binh về, chú ý chọn một số anh em thật khá cho đội trinh sát. Sắp tới, nhiệm vụ trinh sát sẽ rất nặng. Thôi đi đi. Cho mình gửi lời thăm anh em đang nằm ở bệnh viện và cố gắng gặp anh Dũng, nói với anh ấy là vì tình xưa nghĩa cũ, anh cố xin trên về lại đơn vị trong lúc khó khăn này.
Ồng Ba Kiên hình như còn muốn nói nữa, nhưng vội quá, ông lại giục Thêm ra đi cho kịp.
Phải chăng ông dự kiến đến việc có thể xảy ra: Nếu như ông có thế nào thì phải có một người có đủ khả nâng và bản linh để tiếp tục chèo lái đơn vị trong giai đoạn đầy tóng gió này...
Trung đoàn trải qua bao nhiêu cuộc thăng trầm, hơn hai mươi năm nay rồi. Nó đang sắp bước vào một thời kỳ lịch sử mới. Ông Thêm tin như thế. Cứ mỗi lần thay đổi, nó lại lớn lên. Cũng có những lúc tưởng như nó không cưỡng nổi được nữa nhưng rồi chỉ ít lâu sau...

Ông Thêm nhìn các cậu tân binh và bỗng nhớ đến ngày vỡ mặt trận ở thành phô' Huế. Cái ngày ấy ông bỏ nhà ra đi bỏ lại cái thành phô sau lưng ngùn ngụt lửa khói. Cũng từ đó, đến nay hơn hai chục năm rồi, ông biền biệt không còn tin tức gì của gia đình nữa. Ông đã lấy cái trung đoàn này làm một gia đình thứ hai của ông. Nỗi vui buồn của trung đoàn cũng là nỗi vui buồn của ông. Một chiến thắng của trung, đoàn là một niềm vui của ông. Một tổn thất của trung đoàn là một nỗi đau của ông. Những thời kỳ mà trung đoàn phải phân tán đi hoạt động lẻ, ông cảm thấy như đây là một cuộc ly biệt đối với những người thân. Những lần trung đoàn họp mặt đầy đủ sau một chiến dịch, ông coi đây như cuộc đoàn tụ của một đại gia đình. Ông đã từng sống với trung đoàn trong những ngày hoạn nạn, và chứng kiến biết bao thay đổi. Hồi đánh Pháp, ở chiến khu Dương Hòa, ăn sắn ba bốn tháng ròng. Ở hậu địch Bình Trị Thiên, sau những trận càn, có lúc “anh nuôi” đại đội ông tối ngày ngồi ôm một thúng cơm mà khóc vì chẳng còn ai trở về. ở khu Sáu, ăn lá bép, nhịn đói vẫn phải mở đường đánh địch mà đi. Suốt ngày mấy lần hành quân vượt Trường Sơn. Bộ đội khênh nhau trên cáng mà về đến địa điểm tập kết đúng kỳ hạn, không thiếu một ngưòi... Những chuyện như thế được ông nhắc đi nhắc lại không biết bao nhiêu lần trong những ngày “giỗ” trung đoàn. ông Thêm gọi ngày thành lập trung đoàn la ngày giỗ. Cứ đến ngày đó, dù ai đi đâu về đâu, hễ đã công tác và chiến đấu trong trung đoàn 16 là nhất định được ông Thêm gửi đến một cái giây mời...
Bây giờ, lại một lớp người nữa qua đi. Trung đoàn lại sắp qua một kỳ thay da đổi thịt. Ông biết chắc chắn rồi đây những lớp mới này sẽ lớn lên, như bao nhiêu lớp cán bộ đã từng lớn lên trong trung đoàn này, nhưng sao cứ mỗi lần như thế, ông vẫn thấy nao nao trong lòng... Những Thực, Thận, những Cường, Thân, những lớp người mới cùng ông lớn lên đó, mới
Trải qua một thời kỳ sóng gió đó, tưởng như không thể nào chết được: tiếng cười, tiếng nói của họ vẫn văng vẳng bên tai " cái dáng dấp di đứng của họ vẫn phảng phất bên cạnh ông. Bây giờ...
Ông chợt nghĩ đến ông Ba Kiên và những người bây giờ ở bên đó đang cách ông một con sông. Có thể sau này và mỉi mãi họ sẽ ở cách ông một con sông như thế trong tưỏng tượng. Nhiệm vụ của ông bây giờ là trở về củng cố trung đoàn như ông Đa Kiên đã nói, để nếu như có thế nào...
ông ngồi nhẩm tính số người còn lại. Tiểu đoàn 8, ở lại sau đợt một, lúc rút về hậu cứ còn khoảng vài chục người. Số người hiện đang cùng đi với ông cũng ngót nghét vài chục. Số anh em nằm rải rác ở các bệnh viện của phân khu và của Miền, từ trước chiến dịch đến nay, cũng vào khoảng hơn vài trăm. It nhất, trong số đó cũng có một trăm người về được đơn vị. Chắc rồi thế nào sau đợt này, cấp trên cũng bổ sung cho trung đoàn dăm sáu trăm người. Vấn đề quân số không lo lắm, nhưng cái khung cán bộ thì thật là rắc rối. Ông đếm trên đầu ngón tay...
Những lúc gặp khó khăn như thế này, ông Thêm thường hay nghĩ đến truyền thống. Theo ông, truyền thống là một cái gi rất thiêng liêng, có khi rất khó cắt nghĩa. Ví dụ như cái đại đội 2 Anh hùng hiện nay đó, đã có một lần, trong kháng chiến chín năm, sau một trận đánh công kiên tiếp đó là trận chống càn, trở về vỏn vẹn còn có một chiến sĩ. Trung đoàn tập trung xây dựng lại, chỉ ba tháng sau, lại đánh một trận tiêu diệt xuất sắc. Cái truyền thống đó mang phong cách riêng. Đơn vị này thì có cách tiến công ào ạt, đơn vị kia thì đánh đến đâu chắc đến đó. Có điều lạ lừng là những cán bộ dược trưởng thành lên trong môt đơn vị nào thường thường hay có tác phong chiến đấu giống nhau, y như cùng một khuôn đúc. Ông tin rằng, dẫu có thế nào đi nữa, thì rồi đây, nhân cốt được giữ lại đó, sẽ làm sống lại đơn vị, sẽ đưa nó lên một thời kỳ rực rõ chưa từng thấy. Chính trong kháng
chiến chín năm, vào những ngày cuối cùng, sau những trận chống càn ác liệt ở hậu địch, trung đoàn hầu như mất sức chiến đấu, vậy mà chỉ sau một mùa huấn luyện nó đã tr ở thành một đơn vị tình nguyện sang Lào, đủ sức vượt Trường Sơn, hành quân hàng ngàn ki-lô-mét, đuổi giặc suất từ Trung Lào xuống đến Hạ Lào, tiêu diệt hàng ngàn sinh lực địch, mở ra một mặt trận quan trọng phối hợp với chiến dịch Điện Biên lịch sử.
Nghĩ như vậy và ông bỗng thấy yên tâm. Rồi tụi cán bộ mới chúng nó sẽ đảm đương cái trách nhiệm nặng nề này. Ông nghĩ đến tụi thằng Lâu, thằng Thị. Hồi năm 54, ông Ba Kiên cũng nhưchúng nó bây giờ...
Cả ngày, đơn vị lại ăn gạo rang và uống nước lã múc từ dưới mương lên. Bên kia sông tiếng súng và tiếng bom vẫn nổ rền không ngớt.
Sáu giờ rưỡi chiều, khi đơn vị chuẩn bị hành quân, ông Thêm mở đài BBC. Ông bỗng nghe một giọng nói quen quen. Ông nhận ra giọng nói thằng Tám Hàn.
- Thằng phản bội! Ông quát lên giận dữ và suýt nữa thì đánh rơi cái đài bán dẫn xuống đất. Máu trong người ông như sôi lên.
Ông bàng hoàng rồi ông căm giận. Nhưng rồi ông bình ịtĩnh lại...
Rõ ràng thằng Tám Hàn là một con ngưòi bằng xương bằng thịt. Rõ ràng nó đã từng là phó chính ủy phân khu. Nó cũng đã từng nói những điều mà ông đã nói với các chiến sĩ của ông. Mới hôm nào đó, đối với ông, nó còn là đồng chí, đồng đội. Nó cũng đã đi theo cách mạng hai mươi năm nay. ! Chắc chắn nó cũng đã có những lúc vào sinh ra tử. Chẳng lẽ bọn CIA lại cài được một tên gián điệp như thế vào Đảng ta từ hai chục năm nay? Chẳng lẽ một tên điệp đã ngoi lên được một địa vị như thế mà trong phút chốc, bọn chủ nó lại chịu bỏ mất, cho nó xuất đầu lộ diện mà không đổi lại được một hành động phá hoại cách mạng nào đáng kể?

Không. Công bằng mà nói, thằng Tám Hàn đã có một thời kỳ đi theo cách mạng, đã có những cống hiến và rõ ràng Đảng đã giao cho nó một cương vị. Vây thì tại sao, đùng một cái, nó quay ngoắt một trăm tám mươi độ? Và ngay sau khi đầu hàng, thì sự phản bội và tội ác theo ngay sát gót chân của nó?
Đó là điều mà ông Thêm cần phân tách, cần phải rút ra một bài học cho cán bộ, chiến sĩ trong trung đoàn. Ông là càn bộ tuyên huấn. Việc Tám Hàn đầu hàng không thể bỏ qua không nói cho cán bộ, chiến sĩ trong trung đoàn nghe.
Đây là một cuộc thử thách, một sự sàng lọc nghiêm khắc.
Trong lò lửa chiến đấu này, vàng thau sẽ được phân biệt.
Việc Tám Hàn không chịu đựng nổi sự ác liệt mà rời bỏ hàng ngũ như một tấm gương cho mọi người một lần nữa tự soi vào mình, chuẩn bị cho mình đầy đủ tinh thần, ý chí cách mạng vượt qua những thử thách mói. Tám Hàn mặc dầu ở cương vị một phó chính ủy phân khu, đã có nhiều năm công tác, nhưng hắn ta vẫn chưa dứt khoát dược chỗ dứng, khi cần đến sự hy sinh cao nhất cho sự nghiệp cách mạng, hắn ta đã dao động.
Người ta nói: Tám Hàn đầu hàng vì dao động về đường lối. Họ dẫn chứng là khi ông Năm Truyện còn sống, trong nhiều cuộc trao đổi ý kiến, chính ông và chính ủy phân khu đã phát hiện ra điều này. Ông Thêm cho đó cũng chỉ là một trong những nguyên nhân.
Người ta cũng nói: Tám Hàn vì bất mãn mà đầu hàng. Đó cùng chỉ là một lý do.
Cái cốt lõi của vấn dề là: Tám Hàn đã không có một lập trường cách mạng triệt để, săn sàng hy sinh cao nhất cho quyền lợi nhân dân. Hắn đã đi theo Đảng như một phần tử
cơ hội, mang theo những động cơ cá nhân. Những con người như thế, không chóng thì chầy, sẽ bị sa thải.
ở cuộc thử thách chưa đủ độ, thì vàng thau vẫn còn lẫn lộn. Vấn đề quan trọng là cuộc thử thách này đây. Ai là người thật sự cách mạng? Ai là kẻ cơ hội? Ngọn lửa của cuộc chiến đấu đang sàng lọc. Điều đó ông phải nói với bộ đội. Ổng phải vạch mặt thực chất thằng Tám Hàn.
Thằng Tám Hàn đã từ bỏ con đường cách mạng. Điều đó càng làm cho chúng ta cứng rắn thêm lên, vững vàng thêm lên, tự hào thêm lên. Chúng ta là vàng, vàng đã được thử lửa.
Còn thằng Tám Hàn, mặc dầu mới hôm nào đó, nó còn được cấp trên giao cho một cương vị, nay lộ mặt phản bội. Nó đang gây tội ác và sẽ càng ngày càng lún sâu vào vũng bùn của tội ác.
Phải nói với tất cả mọi người điều này...
Ý nghĩ đó làm cho ông Thêm nóng bừng bừng, hai tai đỏ rực.
Cuộc hành quân sắp bắt đầu thì ông Thêm ra lệnh dừng ại. Gần hai chục chiến sĩ quây chung quanh mô đất. Ông nói, giọng vẫn còn run lên vì chưa hết cơn giận:
- Tổ chức hành quân thì đồng chí Sơn đã phổ biến hết. Tôi chỉ nhắc thêm một điều: Nếu không may chứng ta sa vào ổ phục kích, thì tất cả mọi người phải chiến đấu đến viên đạn cuối cùng. Không để mình lọt vào tay giặc. Nếu không may có đồng chí nào bị thương, bị giặc bắt, thì phải giữ vững khí tiết, nhất định không khai báo một lời, giữ vững truyền thống của trung đoàn. Các đồng chí hãy nhớ rằng, trung đoàn ta, từ hồi vào Nam cho đến bây giờ, chưa hề có một cán bộ, chiến sĩ nào đi đầu thú, đầu hàng giặc, làm cái chuyện nhục nhã như thằng Tám Hàn. Những lúc khó khăn nhất, các đồng chí hãy
Nhớ đến truyền thống của trung đoàn, nhớ đến những lời hứa kẹn của chúng ta khi từ hậu phương ra đi...
Hếu như không phải hành quân thì chắc ông Thêm còn nói nhiều nữa.
Đêm ây, họ lại hành quân suốt một đêm nữa, có những chặng họ phải đi cả bốn năm tiếng đồng hổ liền, không có chỗ đặt bồng nghỉ, vì dưới chân họ chỉ có sình và nước.
Đến ngày thứ tư thì đoàn người xơ xác vì đói mệt đó, lên đường 14. Họ tạt vào rừng cao su để đi xuyên về căn cứ. Ở đây cũng vừa mới có một trận càn. Rừng cao su bị đốt cháy, tro than còn nóng hầm hập. Những thân cây khô đen, trơ cành cụt, và thỉnh thoảng từ trên ngọn bốc lên một ngọn lửa đỏ lập loè, nổ lốp bốp và để rơi xuống những mảnh vỏ đỏ rực, tung tàn bụi.
Các chiến sĩ tóc dài đến mang tai, hốc hác, quần áo dính đầy bùn ỉầy. Bây giờ họ mới nhìn nhau cười.
Họ bắt đầu nói những câu chuyện khôi hài. Người ta dừng lại bên những cây gùi, những cây lá chua, đặt bồng nằm xoài trên những trảng cỏ. Thây ông Thêm đâu, anh em tân binh lại gọi:
- Đi lên đây, thủ trưởng! Thủ trưỏng kể chuyện truyền thống trung đoàn cho chúng em nghe đi... này, thủ trưởng lây một chiếc dép của em mà đi cho đỡ đau chân...
Ông Thêm đi tập tễnh. Đôi dép của ông bị rơi mất trong hôm bơi qua sông Sài Gòn. Lên đến đường 14, ông phải lấy vải quấn chặt vào hai bàn chân để đi cho đỡ đau. Vậy là anh em chiến sĩ, mỗi người nhường cho ông một chiếc dép. Hái được quả gùi chín, họ cũng tìm đến đưa cho ông. Những tân binh vào đơn vị, vừa mới một đợt hành quân, mà sao tác phong của họ lại đã giông y như những chiến sĩ cũ vậy!
Tối ngày thứ bảy thì họ về đến căn cứ trung đoàn cũ.
Những anh em giữ cứ mừng quá, vội vàng, ngay trong đêm, mang bồng ra Thanh An mua rau.
Chuyện đầu tiên họ nói là chuyện thằng Tám Hàn đầu hàng. Họ đưa cho ông xem một tờ truyền đơn in lời kêu gọi của Tám Hàn. Tờ truyền đơn một bên chụp hình hắn ta đang đứng bên cạnh người vợ cũ ở Sài Gòn, một bên là lời kêu gọi của hắn, dưới có chữ ký.
- Nó rải trắng rừng ra đó, thủ trưởng ơi, chúng em tưởng đâu kỳ này...
Sau đó, họ hỏi chuyện những người còn lại dưới đó. Và họ ngồi im lặng, tưởng như còn nghe tiếng súng càn mà ông Thêm đã nghe thấy sáng cái hôm vượt sông Sài Gòn.

Chương Bảy
Nửa đêm, bệnh xá phân khu được lệnh di chuyển. Người ta di chuyển một cái bệnh xá bằng đủ các thứ phương tiện: xe trâu, xe thồ, hon-đa, xuồng máy và cáng. Moi người không ai hiểu lý do tại sao lại phải di chuyển vậy. Các chị, các má phàn nàn sao lại không để cho anh em ở trong nhà bà con, cô bác cho dễ bề săn sÓC. Ra nằm rừng rồi mưa, rồi gió, vết thương anh em đã lành không khéo lại đau trở lại.
Đồng chí phụ trách chỉ biết trả lời với các mẹ và các chị đây là lệnh của cấp trên nên phải thi hành. Các gia đình có thương binh ở trong ấp chiều hôm đó chuẩn bị cho anh em ra đi chẳng khác gì chuẩn bị cho những con em của chính mình trước một chuyên đi xa. Họ mua bánh mì, nước cam, đường sữa, trái cây bỏ vào những cái giỏ ni lông đưa đến đặt ế giường thương binh. Các cô con gái thì chờ đợi để khiêng cáng thương đi đến địa điểm mới. Những anh em thương binh đã tập đi lại được thì chống nạng đi một vòng khắp các nhà đồng bào quen biết chào từ biệt bà con cô bác.
Họ biết cái thời ký nhộn nhịp nhất sắp qua đi, sẽ còn lâu họ mới lại được tr ở lại một cái bệnh xá đặt ngay trong nhà dân như thế này...
Từ đầu Tết Mậu Thân, bệnh xá phân khu được dời về phía tây sông Sài Gòn, cạnh đường số 1, trong một cái ấp cách trấn Trảng Bàng không bao nhiêu. Những ngày đó, dân vệ ở một số đồn trên trục đường 1, đường 7, đường 2 ... bỏ chạy, những đồn lớn thì co lại, ban ngày chúng không dám đi ra ngoài cổng gác. Người ta đưa thương binh đến bệnh xá một cách gần như công khai. Bệnh nhân được phân về các gia đình. Hầu hết các công việc giặt giũ quần áo, bón cơm, bón sữa cho anh em đều do các mẹ, các chị làm thay hết. Các nhân viên và cán bộ của bệnh xá chỉ làm công tác chuyên môn của họ mà thôi.
Những ngày đó, tin chiến thắng cứ bay về tới tấp. Chiều chiều anh em thương binh đã đi lại được, thường ra đứng ở đầu ấp đón những đoàn thương binh từ tiền phương về để thăm hỏi tin tức và tìm xem có anh em nào thuộc đơn vị của mình không. Tuy là một cái bệnh xá phân khu, nhưng vì nó ở gần trên đường đi về của các đơn vị, nên nhiều cán bộ, chiến sĩ của các trung đoàn chủ lực cũng vào đây điều trị. Cũng có những người, đáng lẽ theo giấy giới thiệu thì phải về một bệnh xá khác, nhưng vì thích được ở trong nhà dân, nên giả vờ lạc đường và đến đây. Họ vào xin với cán bộ phụ trách và cuối cùng cũng được nhận. Thương binh gồm đủ loại binh chủng: pháo binh, bộ binh, các chiến sĩ biệt động hoạt động ở nội thành, các chiến sĩ đặc công, thanh niên xung phong, bộ đội địa phương, du kích và một vài cán bộ dân, chính, đảng của khu vực Trảng Bàng, củ Chi nữa.
Trung đoàn 16 là một trung đoàn độc lập của phân khu, nên có đến hàng trăm thương binh nằm ở bệnh xá này.
Quá nằm bệnh xá đã hơn hai tuần. Vào bệnh xá mấy ngày, nét mặt anh thay đổi hẳn. Hai gò má nhô lên, khuôn mặt gầy đi làm cho cặp mắt của anh sâu và to thêm, da anh trắng ra. Cái khuôn mặt và nước da ấy thật hợp với cái nét tư lự vừa mới xuất hiện ở anh sau khi bị thương. Mỗi lần đến làm thuốc, Bảy Hường lại nhìn anh, cười. Bảy Hường săn sóc anh đặc biệt cẩn thận. Quá cảm thấy điều đó. Cổ những hôm không phải phiên làm thuốc của cô, nhưng buổi chiều, cô cũng đến thăm anh và nói dăm ba câu chuyện. Hôm anh mới tỉnh lại, Bảy Hường là người đầu tiên kể cho đi ra Bến Đá như thế nào. anh nghe cái đêm ấy đoàn thương binh Đến chỗ nào thì cô ta trông thấy pháo hiệu xanh bay lên. Cô còn khoe với anh rằng cô biết từ trước anh là người sẽ nổ phát súng đầu tiên đêm ấy, và chính cô đã chờ đợi phát súng đó trong những giây phút hồi hộp.

..
Bảy Hường cũng kể cho anh nghe chuyện cái cô con gái nào đó đã cứu anh và đưa đến giao cho cô, chuyện cái ông Thêm nghe tin anh và đến đứng bên mạn thuyển nhìn anh như thế nào.
ít hôm sau khi Quá vể đến trạm xá, có một đồng chí phóng viên nhà báo phân khu đến hỏi lại thành tích của anh để viết báo. Đồng chí phong viên đó đi đến nhà anh ở theo sau Bảy Hường. Khi anh hỏi Bảy Hường là ai nói chuyện này với ông phóng viên thì cô ta cười ngặt nghẹo:
- Có thành tích thì người ta tìm đến người ta hỏi chó bộ tui mà lại nói thêm cho anh được!
Vì phải nằm một chỗ, nên việc gì, tin tức chiến sự như thếnào, Quá đều phải hỏi Bảy Hường và cô cũng thích được kể cho anh nghe những câu chuyện như thế. Nhưng có một chuyện mà Quá vẫn không dám hỏi. Đó là cô gái nào đã cứu anh và đưa anh đến bên cái xuồng của Bảy Hường? Bảy Hường chỉ nói với anh rất sơ sài là cô gái ây đã đưa anh đến và cô nói rằng cho gửi lời thăm anh khi nào anh tỉnh dậy. Cô ấy cũng có đòi một cái giấy biên nhận.
Mọi chuyện Quá chỉ biết có như thế, còn lại thì anh phải nghĩ ra trong tưởng tượng. Có lữ đó là một cô du kích ở chung quanh vùng Tân Thới Hiệp chăng? Đúng là lần đầu tiên mình mở mắt ra, mình có trông thấy mờ mờ bóng một người con gái, hình như mặc cái áo xanh. Cô ta nói một điều gì đó có vẻ rất dịu ngọt mà trong lúc nửa tỉnh nửa mê anh không tài nào nghe ra được. Như trong một câu chuyện thẩn thoại, cô con gái mặc áo xanh đã hiện ra, cứu anh mang đi trong một giấc chiêm bao rồi cũng biến đi mất lúc nào anh cũng không biết...
Người con gái áo xanh vẫn cứ ám ảnh anh. Lúc đầu anh nghi đến cô ta chỉ vì một sự tò mò muốn biết, nhưng rồi dần dần, trong suy nghĩ, anh tưỏng tượng và thêu dệt ra một cô gái thật đẹp và anh nghi rằng cô ta cũng đang mong được gặp lại anh...
Những tin tức về trung đoàn mà người ta đưa về càng ngày càng ít hoặc là không rõ ràng. Ngay cả nhũng thương binh cũng không nói được hết diễn biến của những trận đánh ngày hôm đó. Họ cũng không biết rõ những ai còn, ai mất. Ngay đến cái tin chủ nhiệm trinh sát Thân cũng chẳng rõ ràng gì. Người thì nói ông ta đã chết, người thì nói ông ta bị bắt, có người lại nói là ông ta bị thương và đã được đưa về bệnh viện trên Miền. Các chiến sĩ của trung đoàn nằm ỏ bệnh xá chì được nghe qua đài hai cái tin chiến thắng của đơn vị mình. Tin thứ nhất là đơn vị X đã tiêu điệt một tiểu đoàn thiếu trong trận tập kích vị trí Cây Xoài (tức là Nhà máy bột ngọt). Tin thứ hai là đơn vị X đã đánh càn và tiêu hao nặng hai đại đội thuộc đoàn Y thủy quân lục chiến ngụy ở xã Tân Thối Hiệp, trước cửa ngõ Sài Gòn. Có tin đồn là sau trận tập kích vào chốt Cây Xoài, trung đoàn 16 đã đánh nhau nhiều trận lớn khác...
Quá nghe những cái tin như thế và càng nóng ruột. Những con người anh mới gặp một lần, mới nghe tên một lần, mà anh cảm thây có nhiều cảm tình như ông Ba Kiên, như trinh sát Thị, như cái ông Thêm từng xuống đúng bên mạn xuồng thâm anh trong giấc mê, bây giờ đều đang ở dưới đó cả. Người biết anh nhất có lẽ là Thị, là ông Ba Kiên. Anh không muốn kể thành tích anh cho ông phóng viên nghe, nhưng anh lại muốn có những người biết về thành tích minh. Anh xuống đó, chắc nhiều người sẽ nhảy lên ôm lấy anh mà kêu lên: “Thằng Quá đă vể! Thằng Quá đã về!”.
Mấy hôm nay Lâu đã tập tễnh đi lại và đến khoe với Quá là chỉ dăm ba ngày nữa cậu ta sẽ tr ở về đơn vị. Điều đó càng làm cho Quá thêm nóng ruột. Bác sĩ cho anh biết: ít nhất là phải điều trị một tháng thì anh mới có thể tr ở lại trung đoàn. Như thế là đã rút ngắn thời gian nhiều lắm và cũng chì có thể thực hiện được với điều kiện là anh chấp hành thật đúng những nội quy điều trị bệnh xá đă đề ra cho các thương bệnh binh.
Việc bệnh xá có lệnh đi chuyển càng làm cho Quá nóng ruột thêm. Chiều hôm trưóc đó, ngưòi ta lại cho một số anh em, tuy chưa thật lành vết thương lắm, trở về đơn vị.
Bệnh xá được chuyển vào một khu rừng ở vùng giáp ranh giữa củ Chi và Trảng Bàng. Gọi là khu rừng nhưng thực ra đây chỉ là một vùng đất bằng có nhiều cây nhỏ chen giữa những cây cầy cao vút. Trong rừng có những con đường bò chạy ngang dọc. Khu rừng này trước đây vẫn là nơi đóng quân của các đơn vị hoạt động vùng ven trong những năm trước.
Đến địa điểm mới, cán bộ và nhân viên bệnh xá vừa đặt bồng là bắt tay vào đào hầm ngay. Ngày hôm sau, họ làm chuyên môn một buổi, còn một buổi nữa dành ra để lao động xây dựng doanh trại. Buổi chiều, Bảy Hường đến tiêm thuốc cho Quá, nói:
-Tụi em bữa nay nhận súng cả rồi đấy! Cấp trên phổ biến là tất cả nhân viên, cán bộ của bệnh xá sẽ được tổ chức thành các đội du kích sằn sàng đánh địch phản kích như hồi “Gian-xơn Xi-ty” ấy...
Một lát sau nữa thì Lâu chạy đến, kêu toáng lên:
- Quá! Thằng Hùng con má Hai vào bệnh viện. Nó bị trong trận càn ở cầu sắt... Mẹ kiếp, cái thằng Lựu đánh nhau bỏ chạy, làm ảnh hưỏng chung đến cả đơn vị. về dọc đuờng nó lại bỏ trốn đâu mất. Không khéo chạy theo địch rồi...
Ra đây gặp Hùng này, nó đang nói chuyện ở ngoài trạm trực.

..
Lâu đi hết hầm này đến hầm khác báo cho những anh em cán bộ, chiến sĩ trung đoàn cái tin quan trọng này. Một lát sau, người ta đã tập trung dông nghịt ngoài trạm trực.
Quá vớ lấy nạng, nhăn mặt đứng dậy thì lập tức Bảy Hường nắm vai anh, giữ lại:
• Anh Quá, anh làm chi kỳ vậy, bộ muốn què chân à?
- Mai tôi ra! - Quá gạt tay Bảy Hường, nói một cách giận dữ và chống nạng khập khiễng đi ra trạm trực.
Đêm ấy, anh lên một cơn sốt. Bảy Hường thì nhất quyết sở dĩ như vậy là vì anh đã cố gắng quá sức, và vết thương có thể bị đau lại. Còn anh, thì anh biết mình lên cơn sốt vi nhiều nguyên nhân khác: sau khi nghe câu chuyện thằng Hùng kể lại.
Đêm ấy, anh nằm mơ thấy mình bị thương và đang đi trên một chiếc xuồng...
Cái tin thằng Lựu chạy trốn làm xôn xao cả trạm xá. Có người nói là nó đã đầu hàng, có người nói là chính nó đã gọi pháo bắn vào anh em thương binh trên bến và họ cả quyết nó là một tên điệp cài lại. Họ dẫn chứng những câu nói hồi nó học chính trị ở dưới Gò Sao. Ai cũng nói là chính mình đã nghĩ đến chuyện nó có thể phản bội. Từ sự việc này suy điễn ra, họ cho là bệnh xá sở dĩ phải di chuyển là vì thằng Lựu. Nó đã đầu hàng và khai báo ra tất cả.
Khắp nơi người ta chửi thằng Lựu. Ngưòi ta thề nếu ra trận gặp lại nó thì sẽ xé xác nó ra. Họ tán ra trăm thứ chuyện chung quanh thằng Lựu: nào là cái mồm nó ngọt xớt, lúc đầu ông Thận cứ biểu dương nó mãi, nào là cái thằng tổ sư đùn việc... Thằng Lựu... thằng Lựu... thôi thì đủ chuyện về nó...
Riêng có Lâu thì chửi đổng lên một lúc rồi sau đó im lặng
không tham gia gì vào câu chuyện này nữa. Anh có biết ít nhiều về thằng Lựu, anh rất ghét nó, nhưng không biết tại sao anh vần nghĩ là thằng Lựu nhất định không phải đi đầu thú.
... Lựu vừa bổ sung về đơn vị được mấy hôm thì đi xuống đồng bằng. Cậu ta được bổ sung vào tiểu đội Lâu. Ngay khi Lựu mới về tiểu đội, Lâu đã biết, nhờ mấy anh em tân binh cùng hành quân với cậu ta từ ngoài Bắc vào, Lựu là một chiến sĩ rất sợ bom pháo. Điều này câu ta cũng thú nhận ngay với Lâu trước khi ra trận:
•   Em sợ lắm, nhờ thủ trưởng báo cáo cho em làm cấp dưỡng hay công việc gì cũng được. Em sẽ cố gắng làm hết sức em. Em không sợ mệt đâu. Còn như ra trận thì em cứ nghe tiếng bom đạn là tim nó đập thình thịch...
•   Rồi sẽ quen đi...
Lâu nói với cậu ta như vậy. Và cũng nghĩ rằng cậu ta không đến nỗi nào. Nhiều anh tân binh cũng thế, sau vài trận dạn tiếng súng thì đánh được.
Trận tập kích căn cứ dã ngoại của địch ỏ Cây Xoài, Lựu kêu đau bụng, nhưng Lâu bảo:
•   Đau bụng cũng đi. Đi rồi nó khắc thôi đau.
Hôm ấy, Lâu luôn luôn cập kè Lựu đi theo bên mình. Khi
anh phát hiện địch và ném trái lựu đạn đầu tiên xong, quay lại đã thấy Lựu chúi đầu úp mặt bên gò mối: Anh nắm lấy cổ ào cậu ta, quát lên:
- Nằm đây mà chết à? Chạy lên đi, theo tôi...
Lựu chạy theo anh mấy bước thì lại mất hút đi đâu. Lâu vừa đánh giặc vừa điên tiết lên khi nghĩ đến cái cậu tân binh quá quắt này. Anh định bụng khi về đơn vị nhất định sẽ cho cậu ta một trận nên thân. Tính Lâu vốn lỗ mãng. Nếu không phải là lúc đang đánh nhau với địch thì anh đã nắm ót Lựu từ gò mối lôi lên mà phang ngay mấy cái bạt tai tại chỗ. Thế
nhưng rồi sau đó anh bị thương và không biết thằng Lựu lại chúi mũi trốn vào góc nào...
Giận thì giận thật, nhưng anh vẫn có ý định sau trận đó về anh sẽ nói với ban chỉ huy tiểu đoàn xin cho thằng Lựu xuống làm anh nuôi theo như nguyện vọng của nó. Dù sao thì nó cũng nói rất thật với anh cái ý nghĩ của nó. Nói cho cùng, cái khuyết điểm của thằng Lựu thật đáng thương hại. Và cũng cho công bằng mà nói, thì hồi ở hậu cứ nhũng việc như đi thồ gạo, vác đạn, thằng Lựu được ông Thận biểu dương là chính đáng, những việc lao động như thế nó làml rất tích cực.
Nghĩ đến thằng Lựu rồi Lâu lại nghĩ đến ông Thận và ông Thực. Vì là một chiến sĩ từng trải qua nhiều cuộc chiến đấu ác liệt, tuy không tham dự, nhưng anh cũng hình dung ra phần nào cái hoàn cảnh vô cùng khó khăn của những người chì huy trong trưòng hợp như thế. Ông Thận và ông Thực thật ra thừa biết Lựu là một thằng nhát gan, nhưng rồi vẫn phải bố trí nó cầm súng trong một trận ác liệt như thế. Tiểu đoàn không còn người nữa! Khác với Quá, Lâu không nôn nóng lắm về việc ra viện, vì anh là lính cũ, anh biết rằng cuộc đời chiến đấu vào sinh ra tử còn dài, không đi đâu mà vội. Nhưng sau khi nghe tin thằng Lựu đào ngũ thì tự nhiên anh thấy nao nao trong lòng và nhớ đồng đội. Anh thây mình cần có mặt lúc này ở đơn vị để san sẻ cái gian khổ, cái lo âu... Anh hình dung ra những gương mặt phờ phạc, những đêm hành quân mà ngoảnh đi ngoảnh lại, đơn vị thưa thớt chỉ có dăm bảy người.
Lâu đến hầm Quá định nói cái ý nghĩ đó của mình để trút bốt nỗi băn khoăn. Anh cũng định nói với Quá rằng nhất định ngày mai anh sẽ xin ra viện...

..
Nhưng anh vừa đi đến trước cửa hầm thì thấy người ta đang khiêng đến đó một cái cáng. Anh em thương binh của viện và anh em nhân viên phục vụ đi theo rất đông sau cái cáng và nói chuyện gì đó với một cô con gái.
•   Chuyện gì vậy? - Lâu hỏi một người đi cạnh anh.
•   Thằng Tám Hàn đầu hàng rối!
. Ai nói? Tin đâu vậy?
- Đấy, cậu công vụ của Tám Hàn bị thương nằm trên cáng kia kìa!
•   Sao lại bị thương?
•   Thì nó bắn chứ còn sao? Tiên sư nó, bắn cả người phục vụ mình thì còn trời đất nào nữa...
Đoàn người cứ bâu lây cái cáng và cô con gái như một đám người đi đưa tang. Bác sĩ phụ trách bệnh xá phải đề nghị hộ giải tán sau khi đã đưa thương binh vào trong hầm. Họ bố trí An nằm chung một hầm với Quá vì ở đây có cái giường, Quá đã đi lại được, chuyển sang nằm võng.
Cô con gái vào hầm trước, trải tấm vải mưa lên giường và đỡ một đầu đòn cáng cho người ta đặt thương binh nằm xuống giường.
Y sinh trực phải vào đây làm thủ tục vì bệnh xá chưa có phòng khám. Anh ta hỏi cô gái:
-   Cô cùng ở một đơn vị với đồng chí...
•   Tôi không ở đơn vị nhưng tôi biết...
-   Họ tên đồng chí ây là gì?
Trong khi cô gái ngồi nói chuyện với y sinh trực, thì Quá ngồi trên võng lắng nghe. Càng nghe, anh càng chú ý đến câu chuyện của cô gái.
Cô ta nói đến trung đoàn 16, đến trận cầu sát.
Lúc đó Lâu đã tìm cách len vào hầm, đến đứng bên Quá tóc nào; anh ta đập vào lưng Quá, ghé tai nói nhỏ:
*   Cậu có nhớ thằng An không?
Quá giật mình quay lại:
-   Thằng An nào?
-   Đấy, nó còn nằm trước mặt cậu đó, trước nó làm công Vụ cho Tám Hàn. Cái đêm mà cậu khiêng tớ đi rồi gặp hai ngưòi
-   A, em nhớ ra rồi!
-   Nghe nói cậu ta bắn trật thằng Tám Hàn nên bị nó bắn bị thương...
Cô gái vẫn trả lời những câu hỏi của y sinh:
-   Em cũng không biết nữa, vì từ tối hôm đó trở đi, ảnh toàn nói mê.
-   Cô có biết người ta đã tiêm những thuốc gì cho anh ấy không?
Cô gái ngơ ngác:
-   Em không làm y tá nên đâu có biết!
Lâu lại nói nhỏ với Quá:
-   Mình trông cô này quen quá!
-   ừ, sao em trông cũng quen quá!
-   Cậu chỉ nói leo, cậu mới vào trung đoàn được mấy bữa, còn người ta ỏ đâu trên phân khu, cậu làm sao mà quen được?
Cô gái vừa lắng nghe hai người nói chuyện vừa trả lời y sinh:
- Em cứ đổ đại sữa vào miệng cho ảnh, chẳng biết ảnh có nuốt được ngụm nào không thì không rõ...
Lâu:
- Đấy, cái cậu công vụ mà tớ nói chuyện hồi gặp nhau ở phân khu bộ, tớ trêu cậu ta phát khùng lên vì hai cái bắp ngô đấy...
Giọng nói y sinh mỗi lức một gay gắt:
-   Nhưng tại sao thương binh vào viện mà lại không có người hộ tống?
Thì còn ai nữa mà hộ tống? Ông Ba Kiên. trung đoàn trưởng trung đoàn 16 tìm thấy ảnh ở giữa đường và cho người khiêng ra bến giao cho em đưa đi luôn.
. Vậy thì cô là ngưòi hộ tống chứ còn ai nữa?
-   Dạ, vậy là em... Nhưng em có được bàn giao gì đâu? Mà em cũng chỉ biết ảnh ở phân khu bộ, làm cận vệ cho thủ trưởng.
Đồng chí y sinh bật cười và đứng dậy đi đến bên giường An, Bảy Hường cũng đã đến đó từ lúc nào. Theo lệnh của y sinh, cô chuẩn bị thuốc, ống tiêm, lấy mạch, nhiệt, huyết áp. Căn hầm quá chật, y sinh quay lại nhìn Lâu, nhìn Quá, rồi lại nhìn cô gái:
- Bây giờ cô có thể về được, và nói vói đơn vị làm các giấy tờ gửi đến đầy đủ cho đồng chí ấy.
Cô gái:
- Liệu anh ấy có việc gì không, đồng chí?
Y sinh quay nhìn cô gái lần nữa, rồi cười:
-    Bây giò thì chưa biết được.
-   Khi cô gái bước chân lên đến bậc đất trên miệng hầm thì
-    Bảy Hường gọi theo: - Thôi, chị Sáu về nghen!
Cô gái quay lại, nhìn một lúc rồi kêu lên:
- A, chị Bảy! Vậy mà vội quá em không nhìn ra chị!
Cô định quay xuống nhưng thấy Bảy Hường đã cặm cụi làm việc, đành chào một câu rồi đi.
Ngoài cửa hầm, một số' anh em thương binh vẫn lảng vảng qua lại thăm dò tin tức, đón lấy cô gái mà hỏi chuyện
tíu tít...
Đồng chí y sinh hỏi Bảy Hường:
-   Cô quen cô ấy à? ;
-   Vâng, có quen sơ sơ hồi ở dưới trung đoàn 16

..
Quá bỗng đứng phát dậy, bước lên cửa hầm. Lúc đó Lâu đã đi lẫn vào trong đám thương binh đang hỏi chuyện cô gái Bảy Hường liếc nhìn theo anh, cười. Một lúc sau, không biết nghĩ sao, Quá lại quay trở về hầm, nằm vật xuống võng...
Sau những ngày liên tiếp xảy ra những sự kiện đột xuất bệnh viện, không khí ở đây như được đổi khác. Đi đâu, cũng thấy người ta chuẩn bị nhộn nhịp. Cán bộ, nhân viên thì chuẩn bị đào hầm, chuẩn bị gạo chống càn, lĩnh thêm súng đạn. Tổ cấp dưỡng của bệnh xá cũng được trang bị B.40. Bảy Hường được cử phụ trách tiểu đội trưởng nữ của bệnh xá. Anh em thương binh, một số tương đối khá, xin ra viện, vì người ta nghe tin đâu bệnh xá sẽ đưa bớt một số anh em về bệnh viện Miền gần phía biên giới. Điều này thi nhiều người không thích. Một sô' đơn vị cử cán bộ đến đón anh em ra viện. Cũng có tin đồn: sắp có càn lớn ở vùng này.
Lâu thì từ sau cái tin Tám Hàn đầu hàng càng dứt khoát hơn. Cho hay không cho, anh cũng sẽ xin ra viện. Anh đã quyết như vậy. Cũng sau hôm đó, các ban trong bệnh xá họp anh em thương bệnh binh và phổ biến danh sách người đi, người ở. Những người xét có thể được thì cho ra viện. Một số chuyển lên bệnh viện Miền. Còn lại một sô' ít nữa thì điều trị trong một thòi gian ngắn và sẽ cho ra. Bệnh xá phân khu từ đây coi như một trạm chuyển tiếp. Nó phải tổ chức sao cho thích ứng với tình hình mới, luôn sẵn sàng chiến đấu. Lâu ở trong danh sách những người ở lại một thời gian rồi sẽ ra viện. Quá thì ở trong danh sách những ngưòi được chuyển lên bệnh viện Miền. Ngay sau khi vào viện, An được đưa lên phòng mổ, và người ta cũng chuẩn bị chuyển viện cho anh sau khi đã mổ xong sơ bộ.
Họp xong trở về, Lâu chuẩn bị gói ghém đồ đạc và sang gặp Quá:
Cậu có viết thư gì cho cá c anh ở trung đoàn thì viết, đi. rJiiều nay tở về hậu cứ và có người xuống dưới đó thì tớ sẽ
theo xuống-   4
. Anh không xin bác si mà đi người ta phê bình chết
-   Xin cũng không được. Cậu không biết đó thôi, chứ trước đến giờ bao nhiên người ra viện có cần gì giấy tờ đâu.
Quá nghĩ một lức:
-   Em cũng sẽ xin ở lại đây mấy ngày rồi. em ra như anh chứ em không chuyển viên đâu -
-   Điều đó thì không được, vì mình về là do mình, còn ở lại đây hay không là lại do họ. Bệnh xá người ta cát quân sô' cậu đi thì cậu ở lại đây với ai?
-   Nêu vậy thì em cũng ra viện với anh.
-   Cậu nói đùa! Chân cậu như thế làm sao mà đi được?
■ Đây sang bên Thanh An gì mà không đi được? về bên đó nghỉ mấy hôm
Nghe bác sĩ nói cậu còn phải mổ lấy viên đạn ở đâu nữa
mà?
* Viên đạn nằm trong chân, bây giờ nó còn chay lung tung, chưa mổ đươc
Quá xán quần, giơ vết thương còn dỏ loét, nán nắn vào đầu gối và thử co duỗi chân. Chân phải của anh chưa duỗi thẳng ra được. Anh vẫn còn phải đi bằng nạng.
Lâu nhìn vết thương, lắc đầu.
“Lâu sẽ không chấp nhận cho minh theo về. Không có Lâu thì làm sao mà về đến hậu cứ của trung đoàn được?” - Quá ngồi ôm cái chân, rầu rĩ. Bác sĩ nói với anh là vết thương ở gần chỗ phải co duỗi nhiều, phải để thật lành da, sau đó phải có mot thời gian, tập đi trỏ lại thì mới bình thường. Có người nằm lâu quá bị teo cơ, bắp chân dần dân nhỏ lai như cái xe điếu. Rồi lại còn phải mổ để lấy viên đạn trong chân nữa - N ghĩ mà ngao ngán -
Lâu còn nói là tình hình bây giờ đã khác, có về hậu cứ cũng không yên đâu. Nghe đâu tụi địch đang chuẩn bị đánh ra Thanh An, đánh ra Rạch Đáp, kiểm soát đường 14. Lại có tin sư đoàn “anh cả đỏ” Mỹ sắp về mở cuộc càn quét lớn chung quanh khu vực củ Chi và Trảng Bàng. Chiến sự ở đây rồi cũng sẽ ác liệt. Anh cũng khuyên Quá giông như bác sĩ, nói:
-   Chịu khó về trên Miền điều trị một thòi gian rồi lại trỏ về đơn vị. Cuộc chiên đấu còn dài...
Còn một phương sách cuối cùng là xin ở lại. Quá nghĩ đến Bảy Hường. Hai hôm nay, cô ta bận tíu tít vì ca thương binh mới. Suốt đêm qua, thức trực ở phòng mổ. Sáng nay, cô tạt qua hầm một chút và hỏi Quá:
-   Anh đã lấy giây chuyển viện chưa?
Quá trả lời không nhìn Bảy Hưòng:
-   Tôi không đi đâu cả. Vài hôm nữa tôi sẽ xin ra!
Bảy Hường nói không biết thật hay đùa:
-   Ra viện thì không được đâu, nhưng ở lại thì em ủng hộ.
Như vậy là vẫn có khả năng xin ở lại viện được chăng? Anh sẽ hỏi lại Bảy Hường vấn để này.
Lâu dặn Quá viết thư đi và đừng có nói với ai chuyện mình chuẩn bị ra viện. Câu ta còn nhiểu người phải gặp lắm. Gặp những anh em trong trung đoàn để nói với họ viết thư về đơn vị và xem tinh trạng thương tật của họ thế nào còn về báo cáo lại. Trông Lâu thật là vui vẻ...
Quá đang thèm khát một sự hoạt động. Hai tuần lễ nằm trong viện anh cảm thấy tù túng quá. Bây giờ mà về đơn vị thì anh đã có thể tán như khướu.
...

..
Anh đã thành cựu binh qua một trận đánh. Anh đang thèm khát được đi, được gặp. Cái gì cũng mới lướt qua trước mắt anh như một cuộn phim: Một trận đánh, một đêm cáng thương, nét mặt một ông Trung đoàn trưởng, cuộc nói chuyện ngắn ngủi với đồng chí chủ nhiệm trinh sát, một phó chính ủy phân khu mới hôm nào đó, nay bỗng trở thành một tên phản bội. Và sự mơn man được là thương binh nằm trên một chiếc xuồng, được một người con gái chăm sóc rồi lại trao cho một người con khác. Tất cả đối với anh vẫn có một cái gì thật đẹp, thật mộng. Anh đã viết mấy lá thư cho bạn bè ở hậu phương, kể lại những chuyện này. Nhưng rồi những chuyện đó anh kể đã hết. Nằm ở bệnh xá mãi như thế này thì chán lắm. Trong thư viết cho một người bạn thân, anh nói đến chuyện cái cô gái cứu sống anh y như chuyện thẩn thoại. Theo như trong thư anh viết, thì cho đến bây giờ anh vẫn chưa biết tông tích cỏ gái đó ở đâu, và lại có một cô gái khác đang hết sức săn sóc Anh, làm anh vô cùng cảm dộng. Lá thư anh viết trong lúc thật hào hứng. Lá thư gửi đi rồi, anh đã đem chuyện riêng của minh tâm sự với một ngươi bạn ở hậu phương xa, còn ở đây, thì sự việc anh lại giữ kín mọi người.
Quá đang sống trong một tình trạng tâm lý thật phức tạp: say sưa, mơ mộng, nhưng lại bực tức, CÁU gềt. Yêu hết mọi người một cách vụng trộm, nhưng lại không dám thổ lộ tấm tình cua minh. Những ngày nằm ở bệnh xá. Người mà Quá nghĩ đến nhiều nhất là bà nội. có những lúc anh nhớ nhà ngơ ngẩn, nhưng sau mỗi lần nhớ nhà như vậy thì anh lại thấy xôn xao muốn trở về đơn vị. Rõ ràng cuộc chiến đấu, sinh hoạt trong trung đoàn đang có một cái gì gắn bó với Anh, thay cho tình cảm gia đình mà đang thiều thốn. Tuy Anh không thích ở bệnh xá, nhưng Bảy Hường đối với anh thật tốt. Nếu như rồi đây, đi khỏi cái bệnh xá này thì nhất định anh sẽ không thể nào quên được người con gái ấ.y
Cái tâm trạng của Quá là tâm trạng của một thanh niên
đang yêu nhìn cáì gi chung quanh cũng đẹp. cái tâm trang ấy của một thanh niên đang mộng mơ, nhưng bất cứ một việc gì không vừa lòng trong thực tại thì lại sinh ra cáu gắt. Vui đó, giận đó, như một đứa trẻ...
Có hôm Bảy Hường đã nói với anh:
-   Bệnh xá mà thương binh cứ như anh cả thì hộ lý và y tá bọn em đến chết mất!
-   Sao vậy? - Quá bắt chước giọng Bảy Hường.
-   Khó chiều hết chỗ nói chứ còn sao nữa?...
Sau những lúc như thế, Quá lại tỏ ra ngoan ngoãn, chấp hành rất tốt những nội quy mà bệnh xá đã đề ra. Bảy Hường bảo anh uống thuốc là anh uông thuốc, bảo anh nằm ngủ là anh lên võng.
Bảy Hường vẫn có ý muốn trở vể trung đoàn 16. Lúc đưa đoàn thương binh về phía sau, cô đã có ý định quay trở xuống, nhưng vì đội phẫu tiền phương phân khu rút hết về đây, cô chẳng có lý do gì để đi một chuyến nữa. Bây giờ, cô có ý định xin ở lại, nếu như bệnh xá có một bộ phận để lại cho trung đoàn...
Bảy Hường vẫn nghĩ mình làm cái nghề y tá là một điều bâ't đắc dĩ.
Là một cô bé tinh nghịch, gan lý, từ lúc lên mười một, mười hai tuổi, bà má đã giao cho cô mang cơm ra rừng cho các chú cán bộ hoạt động bí mật. Có hôm, cô đi từ trong rừng ra, gặp tụi nó, cô thản nhiên tạt xuống cái ruộng dưa không biết của ai, bứt đại mấy trái, chúng nó đi qua rồi, cô định trở vể, nhưng lại nghĩ đưa dưa về cũng chẳng làm gi, cô lại vào rừng để lại cho các chú. Các chú nghe Bảy Hưòng kể chuyện, ai cũng cười lăn ra. Chú Hai, ngưòi phụ trách, ôm cô bé vào lòng mà nói:
-   Vậy là cháu có thể đi hoạt động cách mạng được rồi đó!
Từ hôm đó. Bảy Hường cứ vể nhà đòi với ông già và bà già cho đi thoát ly. Tất nhiên là việc đó không thể được, vì các chú nói là nói cho vui vậy, chứ trong hoàn cảnh hoạt động bí mật gian khổ như thế, đời nào các chú lại nhận một cô bé như Bảy Hường.
Một buổi chiều, Bảy Hường mang cơm ra rừng thì không gặp các chú nữa. Ngày hôm sau, có người tin vể cho gia đình biết là vì có động nên các chú đã chuyển cơ quan đến một địa điểm khác. Một thời gian, Bảy Hường mất liên lạc với các chú.
Nhưng rồi dần dần cô cũng dò la được tin tức. Cô nghe người lớn nói chuyện là các chú Giải phóng ra ở ngoài bưng. Vậy là cô bỏ nhà trốn đi tìm. Và khi gặp các chú thì nhất định cô đòi ở lại. Tất nhiên là chỉ một hôm sau, ông già tìm đến cơ quan và bắt cô bé về Cho đến hai năm sau, mãi đến lúc Bảy Hường mười lãm tuổi, nhờ các chú xin giúp cho, ông già mới đồng ý cho con gái mình thoát ly. Lúc đầu, cô bé làm liên lạc. Lúc đó thương binh nhiều mà không có người phục vụ, các chú bảo Bảy Hường phải đi học y tá để vế giúp đỡ các chú. Cô không ngờ từ sau khi đi học về, thì người ta giao cho cô một cái túi thuốc có chữ thập đỏ mà không giao cho cầm súng. Các lực lượng địa phương càng ngày càng lớn lên cho đến khi thành lập ra phân khu, ra bệnh xá phân khu, và cô được biên chê về đây. Nhiều lần, cô gái để đạt nguyên vọng xin cho ra đơn vị, nhưng các chú cứ bảo là y tá hiện nay đang thiếu.
Đầu Tết Mậu Thân, cô xin nài mãi, người ta mới sáp xếp cho được vào trong đội phẫu tiền phương. Cho đến sau cái lần gặp ông Ba Kiên, thì ý định xin được vể đơn vị chiến đấu càng thôi thúc cô...

Chung quanh cô gái nghịch ngợm ấy, người ta đồn đại lắm chuyện. Ví như: trong một bữa liên hoan, có chiến sĩ quả quyết là anh ta đã trông thấy bảy hưởng cầm một bát “B.52”rượu giơ lên nốc cạn trong một hơi rồi quẹt mồm đứng dậy.Cô sang đến trung đội khác,cũng trong buổi liên hoan đó, người ta lại mời rượu, một lần nữa cô lại uống cạn một bát “B.52” như không. Có người cũng quả quyết rằng mình đã trông thấy Bảy Hường một tay đút túi quần, một tay cầm điếu thuốc lá hút phì phèo giống hệt như một nam thanh niên vậy. Còn về chuyện đánh nhau thì thôi khỏi nói. Người ta bảo có lần ra trận, cô đã giật súng của một chiến sĩ và quát lên: Không bắn được thì đưa đây, cầm lấy cái túi thuốc này cho tui! Suốt trận đánh, chiến sĩ đó cú cầm túi thuốc chạy theo Bảy Hường... Rồi nào là chuyện Bảy Hường cầm B.40 trèo lên cây bắn, nào là chuyện Bảy Hường bắn “trực thảng” ngoài trảng trống. Đại loại trông những câu chuyện như thế, người ta nói lại để khen cũng có, mà để vui đùa với nhau cũng có. Cô gái cũng biết người ta đồn đại về mình như vậy, nhưng cô không hề quan tâm đến chuyện đó. Có đôi lúc trước những câu chuyện đùa nghịch như thế, cô còn tỏ thái độ thách thức nữa là khác.
Tuy bề ngoài Bảy Hường có vẻ là một cô gái nghịch ngợm, bất chấp dư luận, cãi lộn với cả con trai, nhưng bên trông cô lại có một tâm hồn rất dễ rung cảm. Chính những nét dịu dàng ấy, Quá đã tìm thấy ở cô gái trông những ngày cô săn sóc thương binh. Trước đây, có một chiến sĩ nào đó quả quyết rằng Bảy Hường không biết khóc.
Buổi chiều, khi người ta đã làm xông thủ tục và chuyển An đi lên bệnh viện Miền, Bảy Hường đến gặp Quá:
- Anh Quá, hôm nay em sẽ nói với anh một chuyện.
-   Chuyện gì vậy, có quan trọng lắm không?
-   Quan trọng lắm chớ, bộ không quan trọng mà em lại để mãi đến bây giờ mới nói.
-   Thì nói đi!
-   Anh có đồng ý không đã nào?
-   Tôi biết thế nào mà đồng ý? A, nếu như việc ở lại viện thì tôi đồng ý ngay.
Ở lại viện thì không được dâu. Chân cẳng anh vậy, rồi nó càn vô, ai mà khiêng anh chạy được?
. Chị nói giùm tôi vậy. Chị cứ nói là vết thương nó gần lành da rồi, chỉ vài hôm nữa là đi dược.
Bảy Hường nói lửng lơ:
-   Giá mọi hôm mà anh cũng nói như vậy với em thì...
-   Bây giờ mới nói là vì bây giờ mơi có chuyện tôi phải chuyển viện mà!
Bảy Hường im lặng một lúc rồi nối sang chuyện khác:
-   Thôi, chuyện ấy để đó đã, anh hãy trả lời cho em chuyện này...
Quá nóng ruôt:
-   Thì nói đi!
-   Nhưng anh có đồng ý không đã?
-   Đồng ý!
Bay Hương rút ra một oái ví từ trông túi xách.
Quá kêu lên một tiéng “A!” và chồm lên định cướp lai.
Bảy Hường tránh ra:
' Anh ngoi yên đã nào! Em không giữ cho anh thi còn đâu cái bót này mà anh đòì?
Cô mở ví, lấy ra một tấm anh và đưa tra cai cái ví cho Quá:
-    Anh vừa nói đồng ý rồi đó chi! Em xin anh làm kỉ niệm...
Quá nhìn Bảy Hưòng môt lúc rất lâu, không biêt nói gi, rồi cười, cầm lấy cái ví.
Lâu gửi tất cả đồ đạc cho môt chiến sĩ ra viện mang về hậu cứ trước cho anh, và sáng dậy thay quẩn áo, giả vờ như đi chơi, về đơn vị sau. Khi anh ra đến cửa thì gặp một cán bộ già, trông ngờ ngợ.
ông ta hỏi Lâu :
* Đây có phải đường vào bệnh xá phân khu không, đồngchí?
Lâu đang chỉ đường thì một người đi phía sau ông ta, kêu lên:
-   Thằng Lâu!
Lâu nhận ra người đó là ông Thêm.
-   Đi đâu đấy? Sắp ra viện được chưa? Cậu đưa anh Dũng vào gặp ban chỉ huy bệnh xá đi!
Lâu cúi xuống nhìn bộ quần áo của mình, ngập ngừng:
-   Tôi ra viện.
-   Ra viện thì quay lại một chút rồi cùng về!
Lâu liếc nhìn ông cán bộ già, rồi nhìn ông Thêm nói nhỏ:
-   Tôi trốn về...
- Trôn về cũng được. Cứ vào đây đã! Đây là thủ trưởng Dũng, chính ủy trung đoàn chúng ta ngày xưa. Bây giờ thủ trưởng lại sắp về lại với anh em. Thủ trưởng đến thăm anh em cán bộ, chiến sĩ trung đoàn đang nằm viện. Ai ra được, thủ trưởng sẽ đề nghị cho ra.
Ông cán bộ già cười:
-   Ai chưa ra được thì cũng đề nghị với bệnh viện kiên quyết để lại.
-   Báo cáo thủ trưởng, tôi ở trông danh sách ra viện rồi, nhưng vì phải chờ mây hôm nữa lâu quá nên tôi ra trước thôi.
Gặp ông Thêm, Lâu thây nhẹ cả người. Có cán bộ của trung đoàn vào nhận cho thì nhâ't định người ta sẽ cho ra, sớm đi mấy hôm chẳng sao. Anh biết hiện nay đơn vị đang rất cần nhũng chiến sĩ cũ như anh trở về.
Lâu vừa đi vừa liếc nhìn ông Dũng. Ông Dũng cao hơn ông Thêm đến gần nửa cái đầu, gầy đen, trông có vẻ nhanh nhẹn.
Lâu đã nghe nói về ông từ hồi ở ngoài Bắc, nhưng chưa lần nào gặp. Vào miền Đông Nam Bộ, ông được rút về Miền, sau Được bổ sung xuống làm phó chủ nhiệm chính trị phân khu.

Theo như người ta kể lại, thì ông Dũng là một người khá khô khan. Anh em đồn rằng: Hồi ở ngoài Bắc, vợ ông đến thăm trong giờ làm việc, ông cho người ra chiêu đãi sở bảo bà đợi đến hết buổi mới ra tiếp. Ban chỉ huy trung đoàn bảo ông nghỉ việc ít hôm, nhưng ông không nghỉ, và chỉ đến hết giờ làm việc, mới ra gặp. Dạo thằng con trai ông lên chơi, ông cũng bỏ nó lang thang suốt ngày. Nó đến gặp các chú, nói:
• ở với bố chán lắm...
ít lâu nó đòi về...
Đang nói chuyện với ông Thêm, bỗng ông Dũng quay lại hỏi Lâu:
ở bệnh xá các cậu đã chuẩn bị gì chưa?
- Chuẩn bị gì cơ a?
ông Dũng nháy mắt với ông Thêm.
Lâu:
-   Hai ba hôm nay có tin thằng Lựu đào ngũ. sau đó thìthằng Tám Hàn đầu hàng.
Lâu chợt nhìn thấy cô gái đi sau ông Dũng và ông Thêm thì biết mình nói điều này thừa. Đó chính là cô gái đã nói với anh cái tin này khi đưa An đến bệnh xá. Anh vội vàng chỉ Sáu Trang:
- Những chuyện đó thì đồng chí này đã biết cả rồi...
Tôi không hỏi tin đó, mà tôi hỏi xem các cậu chuẩn bị chống càn chưa? Bệnh xá đang làm những gì? Các cậu có biết là chúng nó đang tập trung quân ở Dầu Tiếng. Tây Ninh, chuẩn bị càn ra đường 14 chưa?
Báo cáo thủ trưởng, chỉ thấy bệnh viện cho về bớt, một số cho chuyển viện, số ở lại còn rất ít.
-   Anh An còn đó không, anh?
Cô gái hỏi.
-   Chuyển viện sáng nay rồi.
Ông Dũng đã quay sang ông Thêm:
-   Có lẽ bệnh xá trung đoàn phải đưa sgng bên kia sông. Theo tôi, cứ nên gom hết anh em thương binh đơn vị về bên ấy.
Lâu xen vào câu chuyện:
-   Anh em ở đây một số đang chuẩn bị chuyển viện, nhưng họ chưa muốn đi. Chắc là các thủ trưởng đến thế nào họ cũng tìm gặp đề bạt nguyện vọng xin ở lại.
Ông Thêm vừa mới gặp ông Dũng hôm qua, sau khi hành quân về đến hậu cứ một ngày. Đến nơi, ông Dũng chưa kịp hỏi han gì, ông Thêm đã ngồi kể hết tình hình trung đoàn, từ việc phó chính ủy Cường bị bom ở Phú Hòa Đông, đến chuyện Thận và Thực hy sinh ở cầu sắt, chuyện thằng Tám Hàn đầu hàng, chuyện ông Ba Kiên đang gặp khó khăn ở Bĩnh Mỹ, số chiến sĩ còn lại dưới đó, và trước khi đi, thì tình hình khu vực này căng thẳng như thê nào. Cuối cùng, ông Thêm nói đến đề nghị của ông Ba Kiên là xin ông Dũng trở vê làm chính ủy trung đoàn trong tình hình khó khăn này.
-   Anh Ba nói với tôi là cố gắng gặp cho được anh. Hình như anh ấy lo rồi đây...
• Rồi đây thế nào?
-   Sợ không biết tình hình như thế rồi bộ phận dưới đó có về được nữa không? Hôm tôi ra về, anh Ba giao cho tôi đưa hết anh em cán bộ chiến sĩ thuộc trung đoàn bộ về. Anh nói để dưới đó hy sinh vô ích. Anh nói với tôi về mau chóng củng cố trung đoàn để nhận nhiệm vụ mới, dừng chờ đợi anh ấy về. Sau đó anh mới dặn tìm gặp anh.
Nghe ông Thêm nói, ông Dũng cứ ngồi cầm cái bật lửa gõ gõ mãi trên bàn, thỉnh thoảng nháy nháy con mắt bên phải.
ông nghĩ một điều gì đó thật khó khăn. Ông Thêm nói xong một lúc lâu, ông mới thở dài:
-Từ ngày tôi về công tác cùng một đơn vị với anh Ba Kiên đến bây giờ, cứ bao giờ gặp khó khăn là anh ấy lại phải đứng mũi chịu sào một mình. Tôi cứ như thằng trốn nợ. Nghĩ mà xấu hổ. Nếu lần này anh Ba Kiên có thế nào thì có lẽ tôi sẽ phải ân hận suốt đời. Hồi ấy, tôi đã nhất định xin ở lại trung đoàn, nhưng các ông cứ bắt phải về Miền. Chẳng lẽ mình là người làm công tác chính trị mà lại không chấp hành mệnh lệnh
-   Bây giờ liện anh cố xin về trung đoàn được không?
• Điều đó thì chưa biết. Nhưng hôm trước, sau khi anh Ba nhắn với thăng Thị về cũng đã nói chuyện này vơi tôi. Tôi có đề nghị lên trên. Hôm ấy họp có cả anh Chín trong Bô tư lệnh Miền. Các anh đồng ý biệt phái tôi vế một thời gian để củng cố đơn vị.
-   Mọt thời gian rồi ở luôn, anh chuẩn hi về đơn vị sơm sớm, anh Ba đang giao cho tôi thu nhặt anh em thương binh ở các bệnh viện về, xin cán bộ và tân binh hổ sung. Không biết nhiệm vụ tới của trung đoàn như thế nào, thủ trưởng?
-   Phân khu đã điện cho trung đoàn rút về trên này nhận nhiệm vụ mới, nhưng vì mất liên lạc nên dưới đó không nhận được. Tôi đã cho Thị trở xuống lại tìm anh Ba.
-   Chắc kỳ này chúng ta lại trở về làm chủ lực Miền thôi chớ, thủ trưởng?
-   Không đâu. Nhiệm vụ còn khó khăn lắm. Vẫn là đơn vị độc lập ở cái vùng ven này thôi.
-   Lại trung đoàn đôc lập! - Ông Thêm thở dài buông thõng một câu.

..
Từ sau ngày thành lập. trung đoàn 16 luôn luôn là một trung đoàn chủ công của một sư đòan chủ lực miền bắc. Vào chiến trường miền nam nó luôn là một trung đoàn mạnh, từng đánh những trận công kiên nổi tiếng ở Tây Nguyên như: Đắc Tô, Đắc Sút, Tu-mơ-rông. Trong chiến dịch chống cuộc càn “Gian-xơn Xi-ty” ở biên giới, nằm trong đội hình chiến đấu với một sư đoàn mạnh của miền Đông Nam Bộ, trung đoàn đã đánh những trận tiêu điệt nổi tiếng như trận Đồng Rùm, Chà Dơ, và đặc biệt là trận đánh lữ đoàn 196 Mỹ. Vậy mà bây giờ người ta lại đưa một trung đoàn có truyền thống như vậy đi hoạt động du kích ở một vùng sau lưng địch thì thật là bất công.
Õng Thêm nghĩ vậy và nói với ông Dũng:
- Không phải bọn tôi ngại gian khổ ác liệt đâu, nhưng anh tính xem, hiện nay ở chiến trường miền Đông này, thử hỏi có lấy được mấy trung đoàn mạnh như trung đoàn ta? Cứ mãi như thê này thì nó đến mòn mỏi đi làm sao mà xây dựng được truyền thống cho đơn vị?
Ong Dũng:
- Chính trên cũng đã cân nhắc mãi mới giao nhiệm vụ này cho chúng ta đấy!
Ông Dũng chưa vội nói hết tình hình với ông Thêm, nhưng theo ông biết, thì sắp tới cấp trên giao cho trung đoàn 16 một nhiệm vụ rất nặng nề. Cứ bề ngoài mà nhìn, thì đúng như ông Thêm nói, nó giống như không quan trọng lắm. Trung đoàn sẽ đứng chân ngay trên khu vực Trảng Bàng, Củ Chi, giữ vững địa bàn vùng ven, chống phá những cuộc hành quân bình định gom dân, hỗ trợ cho phong trào du kích và đấu tranh chính trị của nhân dân và lực lượng vũ trang tại chỗ, phối hợp với các đơn vị lớn hoạt động ở vòng ngoài.
Lâu nay, các báo chí và đài phát thanh địch không ngớt rêu rao là thằng Mỹ đang xuống thang để tỏ thiện chí cùa mình trong cuộc đàm phán ở Pa-ri. Nhưng trong thực tế, thì những nơi mà thằng Mỹ đang xuống thang đó lại diễn ra
Cảnh trái ngược. Nếu như ở miền Bác, cuộc chiến tranh phá hoai lùi xuống dưói vĩ tuyến 19 để gọi là “hạn chế'*, thì ở mien Nam, các đơn vị Mỹ đang rút đi một cách nhỏ giọt để “phi Mỹ hóa cuôc chiến”. Nhưng thực tế thì, ở nơi những cái chân thang mà bọn Mỹ đang tụt xuống đó, mức độ của sự ác liệt được nhân lên gấp bội. Số bom đạn, trước đến nay vẫn rải đến trên khắp miền Bắc, nay tập trung cả vào một khu vực từ vĩ tuyến l9 trở vào. ở miền Nam, những sư đoàn Mỹ, trước kia là lực lượng cơ đông càn quét, cướp phá nhiều nơi, nay tập trung về, dốc sức bình định đồng hàng và vùng ven đô bằng những thử đoạn dã man nhất, bằng những vũ khí, phương tiện chiến tranh hiện đại nhất: đốt nhà, ủi đất, rải chất độc hóa học và dùng “trực thăng” đi soát giấy, ném cốì và bắn đại liên xuống đầu từng người một.
Trảng Bàng và Củ Chi là vùng trọng điểm của cuộc bình định. Sư đoàn “anh cả đỏ” Mỹ tâp trưng về đây trên danh nghĩa là xuống thang, rút vào vòng trong, nhưng thực tế là để tô chức một cuộc ủi đất, gom dân càn quét đánh bật chủ lực của chúng ta khỏi hai hên bờ sông Sài Gòn, tạo ra một vùng đất trắng, ngăn cách vùng giải phóng với vùng sau lưng địch, để từng bước đẩy lùi chủ lực ta về biên giới .
Trước khi ông Dũng về lại trung đoàn, Bộ tư lệnh phân khu đã nói cho ông biết về tình hình khó khăn đó. Mấy hôm nay, tin tức tình báo cũng cho biết chúng nó đang tập trung quân số, vũ khí, phương tiện chiến tranh rất lớn chung quanh khư vực này. Sư 25 ngụy đươc điều về trong tiểu khu Trung Hòa, củ Chi. Sư đoàn “anh ca đỏ” Mỹ tập trung ở Tây Ninh. Lực lương cơ động cua các đơn vị bảo an dân vệ cũng đươc điều về thêm trên các trục đường 1. đường 2. đường 7- Chúng nó tổ chức những cuộc hành quân nhỏ đánh rã thăm dò ở Bến Súc, Rạch Bắp, Bến Tranh. Trôn hai bờ sông Sài Gòn, suốt ngày người ta nghe tiêng xe tăng rị.
Trên trời Trảng Bàng, củ Chi, “trực thăng” vũ trang nối đuôi nhau bay từng đoàn. Chúng nó bốc quân chỗ này đổ xuống chỗ kia. Những chiếc cần cẩu oằn lưng, mang những cỗ đại bác hoặc những chiếc xe tăng đen xì, lúc la lúc lắc dưới bụng, bay từ phía nam lên phía bắc. C.130 lượn suốt ngày. Đêm đến những chiếc phản lực cắt ngang cắt dọc bầu trời, chụp ảnh, để lại những bụm khói trắng xóa sau những tia chớp lóa mắt trên hai bờ sông.
Tụi giang thuyền cùng trở lại hoạt động. Chúng nó tuần tra trên sông, từ Phú Hòa Đông cho về đến Rạch Bắp. Nhân dân Thanh An và Bến Súc đêm nằm nghe tiếng ca nô nô máy giật mình lo sợ. Có nhà chạy vào ấp chiến lược. Tin đồn nay mai nó sẽ đổ quân xuống các ấp trên đường 14...
Trong khi đó. một số đơn vị chủ lực của ta cũng đã áp sát xuống vùng ven. Phía sau trung đoàn 16, bộ đội đóng chật trong các làng 13, làng 10, các rừng cao su trong khu vực Dầu Tiếng.
Ông Dũng được lệnh cấp tốc củng cố trung đoàn và chuẩn bị sang sông Sài Gòn nhận nhiệm vụ.
Ngay sau khi gặp ông Thêm, ông tổ chức một đoàn cán bộ gồm có cán bộ chính trị, quân sự, có nhiệm vụ đến bệnh xá quân khu nắm lại số cán bộ, chiến sĩ trung đoàn có thể trở về chiến đấu. nghiên cứu sắp xếp lực lượng bổ sung cấp tốc cho trung đoàn. Sau đó, họ sẽ đến làm việc với hai địa phương Trảng Bàng và Củ Chi để bàn kế hoạch phối hợp tác chiến trong thời gian tới.
Vừa ở trong hầm ban chỉ huy bệnh xá ra, ông Dũng đã bi anh em thương binh đứng vây chặt vòng trong vòng ngoài. Đồng chí phụ trách bệnh xá phải mời anh em lên hội trường. Các nguyện vọng được lần lượt trình bày.
..

Có người thiếu giấy tờ trưóc khi chuyển viện. Có người đã từ lâu không có giấy tờ cung cấp sinh hoạt phí. Có người chưa được giai quyết việc khen thưởng đề bạt qua những đợt chiến đấu. Những việc tồn tại sau một đợt chiến đấu dài ứ lại. Ông Dưng giao cho cán bộ chính sách ghi lại và giải quyết trước Hết cho những người được chuyển viện.
Giữa lúc đó thì một chú bế đến đứng đằng sau ông, mấy lần muốn nói, nhưng đành rụt rè đứng đợi. ông Thêm trông thấy, quay lại:
-   Cháu cần Hỏi ai?
-   Cháu muốn gặp chính uỷ.
-   Gặp làm gì?
Cháu là chiên sĩ của trung đoàn, nhưng chưa có danh sách nên bây giờ người ta định chuyển cháu lên Miền.
ông Thêm ngơ ngác:
■ Cháu ỏ tieu đoàn mấy?
Cháu chưa ở tiêu đoàn nào cả.
Vây thì cháu ở ban nào, Hay đơn vị trực thuộc?
-   Cũng chưa.
ông Dũng quay lại, nghe câu chuyện giữa ông Thêm vá chú bé, thì bật cười:
-   Vậy cháu muôn gì nào?
-   Cháu đề nghị cho cháu về trung đoàn!
-   Nhưng cháu vào trung đoàn hao giờ? Đánh nhau ở đâu mà bị thương?
-   Cháu đánh nhau trong trận cầu sát, bị thương và chú Ba bảo cháu về trên này...
Chứ bé ấp úng, không nói được nữa. May sao lúc đó nó bỗng trông thấy Sáu Trang. Nó kêu lên một cách mừng rỡ:
-   Chị Sáu!... Báo cáo thủ trưởng, chị Sáu chị ây biết cháu
bị thương trong trận cầu sát. và chính chú Ba giao cho chị ây đưa cháu về trên này...   ^
Sau khi nghe Sáu Trang trình bày lại trường hợp của chú bé, ông Dũng nói:
-   Vậy cháu là người của phân khu chứ không phải của trung đoàn.
Chú bé cãi:
-   Hồi cháu vào bộ đội, má cháu giao cháu cho chú Ba chứ không phải cho lão Tám Hàn mà! Nhưng vì chú Ba bận quá chú nói cháu hãy tạm đi với lão ta về trên Miền. Má cháu cũng không thích cho cháu đi với lão ta đâu. Vì thế mà hôm đánh nhau ở cầu sắt, Tám Hàn gọi cháu, cháu hổng có theo lão nữa...
Mọi người nghe thằng Hùng nói, cười ồ lên. ông Thêm nghe chuyện có vẻ thích thằng Hùng lắm. ông nói nhỏ với chính uỷ:
- Cho nó về trung đoàn cùng được. Nguyện vọng nó đã vậy...
Ông Dũng không nói gì. ông nghĩ đến những ngày chiến đấu ác liệt sắp tới và nhìn chú bé rất lâu. Chú bé nghe ông Thêm nói vậy thì như được khích lệ, tiến tới sát ông Dũng:
- Chú Ba chú nói với cháu là cứ về trên này rồi chú sẽ xin cho vào trung đoàn. Chú cứ cho cháu về trung đoàn, hôm nào chú Ba về, nhất định chú ấy sẽ đồng ý mà!
ông Dùng quay lại đồng chí cán bộ đi bên cạnh:
- Thôi được, hãy cứ nhận cháu về tạm ban chính trị rồi giải quyết sau.
Ông quay sang thằng Hùng:
-   Cháu nhớ là chú tạm thời nhận cháu về trung đoàn rồi giải quyết sau, vì cháu là người của phân khu, các chú không có thẩm quyển giải quyết.
Hùng định nói thêm nữa. nhưng sau đó nó lại nghĩ ràng nhất định về đó, nó sẽ gặp ông Ba Kiên. Vậy là nó yên tâm.
Vừa giải quyết xong chuyên thằng Hùng, thì một cô gái, chưa nói đã đỏ mặt, tiến đến gần bên ông Dùng. Ông Dùng hỏi ngay:
-   Đến lượt cô cũng là người của trung đoàn chúng tôi nữa sao?
Cô gái liếc nhanh ông Dũng rồi nhìn xuông chân, nói:
-   Cháu là y tá. Cháu xin ở lại bộ phận bệnh xá chia cho trung đoàn, nhưng các đồng chí phụ trách bảo là trung đoàn không nhận nữ.
-   Điều đó thì đúng như vậy.
-   Nhưng cháu cũng đã đi với trung đoàn trong gần suốt hai đợt dưới đó và chú Ba cũng đã hứa với cháu là sê nhận cháu về trung đoàn.
ông Dũng nghĩ đến việc trung đoàn có thêm được một người, ngần ngại:
-   Tôi sẽ coi đồng chí như chiến sĩ trung đoàn 16 VỚI hai điểu kiện, đồng chí đồng ý vậy không?
-   Chú cứ nói !
-   Điếu kiện thứ nhất là ban phụ trách ở đây đồng ý.
Bảy Hưòng cười.
-   Điều kiện thứ hai là nếu như đồng chí nói thật đúng lý do vì sao đồng chí muốn về đơn vị chúng tôi.
-   Cháu muốn ra đơn vị chiến đấu hơn là ở cơ quan.
Nói xong Bảy Hường đỏ mặt. Ông Dũng gật đâu:
-   Tôi phải hỏi trước như vậy, để nói cho đồng chí rõ, trung đoàn chỉ nhận nữ y tá chứ không nhận chiến sĩ nữ.
Có một người nào đó nói trong hàng:
-   Đồng chí ấy chưa nói thật đâu. Đồng chí ấy xin về trung đoàn còn có lý do khác nữa đó?
Giữa lúc đó thì vô tình ông Thêm lại hỏi:
-   Này cô Bảy, cậu Quá nằm ở hầm nào?

Bảy Hường đang lúng ba lúng búng thì Quá từ phía sau kêu lên:
-   Báo cáo thủ trưởng, tôi đây!
Từ lâu Quá vẫn đứng đằng sau không len lên được, bây giờ nhờ có ông Thêm gọi đến, người ta tránh đường cho cậu chống nạng khập khễnh bước tới.
-    Báo cáo chính uỷ, đây là cậu trinh sát mà tôi nói.
Ông Dũng:
-   Tôi có nghe nói về đồng chí. Đồng chí bị thương ở đâu?
-   Ớ chân và đầu gối nhưng sắp đi được rồi.
-   Cậu yên trí, không cần phải man khai gì cả. Chúng mình sẽ xin cho cậu về nằm bênh xá trung đoàn cho gần đơn vị. Cậu đồng ý chứ?
-   Đồng ý ạ!
Chung quanh, nhiều người khác cũng nói:
-   Đồng ý ạ!
Quá đỏ mặt lùi ra thì có tiếng gọi bên cạnh:
-   Anh Quá!
Quá quay lại không biết nói gì. vì anh nhận ra cô gái đã đưa An vào viện hôm trước.
-   Anh không biết em đâu...
-   Tôi biết... Anh nói lắp bắp.
Quá chưa biết nói gì thêm thì thằng Hùng cũng tiến lại phía hai người:
- Chị Sáu, chị có về trung đoàn không?
-   Không. Chị không phải người trung đoàn.
-   Nhưng chị cứ xin về như em. Chị coi, người nào xin về cũng được cả mà! Anh An đi bao lâu về, chị?
-   Chị không biết.
Quá:
- Tôi cứ tưởng đồng chí là du kích đâu dưới Tân Thới Hiệp.
Thằng Hùng quay lại nhìn Quá:
-   Chị Sáu chị đi hoài với trung đoàn mà anh không biêt?
Sáu Trang:
-   Hôm ấy em tưởng đâu...
-   Tưởng là tôi chết...
Hùng:
-   Hôm ấy chị Sáu cũng tưởng là em chết, phải vậy không?
Giữa lúc đó, một đồng chí liên lạc đến tìm gặp ồng Dũng.
Cậu ta vừa thở vừa nói cái gì đó có vẻ quan trọng lắm.
ông Dũng thì thầm với ông Thêm một lúc, rồi quay lại nói với tất cả anh em thương binh:
-   Trừ một so các đồng chí phải vể bệnh viện Miền điều trị, chúng tôi sẽ để cán bộ giải quyết giấy tờ xong hôm nay.
Còn nhưng anh em khác thì chiều nay theo bệnh xá về bên kia sông, mọi việc vể sau trung đoàn sẽ giải quyết, săp tới, nhiệm vụ trung đoàn chúng ta sẽ rất nặng nề. Chúc các đồng chí chóng bình phục, trở về dơn vị. Bây giờ không có thì giờ nhiều nưa, các đồng chí phai giải tán về ngay. Bệnh xá đang chuẩn bị di chuyển. Địch triển khai càn rồi đó. Tụi Mỹ vừa đổ một tiểu đoàn xuống Đồng Lớn, Sa Nhỏ và cầu Ván. Các đồng chí ở trong vòng càn rồi đấy
Quá nhìn Sáu Trang:
-   Bây giờ đồng chí về đâu?
-   Em đi xuống phía đồng Lớn, nơi địch đang đổ quân đây.
Có người gọi, Sáu Trang vội nói:
-   Chào anh Quá nghen! CHỊ đi,Hùng nghen!
Thằng Hùng nhanh nhảu:
-   Chị Sáu đi nghen! Rồi, chị còn về trung đoàn thăm em. Em còn có nhiều chuyện muốn nói với chị lắm.
Quá cũng muốn nói với Sáu Trang như thằng Hùng nói nhưng anh không dám. Sáu Trang đi rồi, anh mới nhớ là mình quên hỏi xem cô ta là người ở đơn vị nào, công tác ở bộ phận nào.
(Trong khi anh em thương binh được gọi về họp cấp tốc thì đoàn cán bộ cũng vội vã ra đi.
Ra đến đường cái, đoàn chia làm ba: ông Dũng và hai trợ lý tác chiến đi về hướng bắc, họ sẽ tạt qua chỗ tiểu đoàn 8, lấy thêm chiến sĩ, đi về phía đường 19, nghiên cứu cụm địch nống ra gần ấp Mồ Côi. Tiểu đoàn 8 đã ở lại vùng Bình Mỷ và Tân Thới Hiệp suốt từ đầu đợt một cho đến khi hai tiểu đoàn kia xuống lại vùng này trong đợt hai thì rút về trên củng cố). Trung đoàn nhận được lệnh là bằng mọi cách, tập trung lực lượng cho tiểu đoàn 8 tập kích vào cụm Mỹ đóng dã ngoại này để đánh một đòn phủ đầu vào kế hoạch ủi đất gom dân của chúng nó. ông Thêm cùng với mấy cán bộ chính trị quay tr ở về bên kia sông chuẩn bị súng đạn và điều tân binh, cán bộ bổ sung cho tiểu đoàn. Sáu Trang thì vẫn đi theo một kế hoạch của phân khu. Cô rẽ xuống phía nam, đi về Đồng Lớn. Bà mẹ và chị Hai của cô đang 0 đó.
... Sáu Trang ra đến đường số 6, con đường chia ranh giới giữa hai quận Trảng Bàng và Củ Chi, thì gặp những đoàn người đi ngược chiều, người xe bò, người quang gánh, có người chỉ cầm một cái túi xách trong tay. Họ trả lời những câu hỏi của Sáu Trang một cách vội vàng về tình hình địch:
*   Nó ra gần đến Sa Nhỏ rồi!
- Nó còn đốt nhà, khói lên đen nghịt không thấy còn hỏi chi...
•   Lính ra nằm đầy Suối Cạn, mấy ổng du kích chạy biệt tăm biệt tích hết trọi rồi, còn đâu mà đánh với đấm...

..
Những lần trước, buổi sáng họ chạy như thế, đến chiều Êm họ lại trở về. Nhưng lần này nghe nói thằng My cụm lại luôn ở Đồng lớn   không rút.
Sáu 'Trang vẫn cặm cụi đi về phía có tiếng đại bác. Vốn sống quen ở vùng ven. cô biết số đân đó là số đân chạy trước. Có khi Họ chưa trông thây bóng thăng Mỹ, nhưng Họ đã nói là trông thấy. Có khi chúng nó đã rút thì Họ lại nói là chúng nó đang cụm lại. Họ chạy ra ngoài cánh đồng ngồi và nhìn chừng. Cứ như thế, người này Hỏi thăm người khác, người khác lại Hỏi thăm người khác nừa...
ĐỊcH đang càn ở Đồng Lớn. Điều đó thì đã rõ- Nhưng càn ở khu vực nào? Nó có đến cuối làng, nơi giáp với ấp cỏ Ống không? Nhà Sáu Trang ở đó, nơi có những tàn tranh đang bay lả tá đó, nơi đại bác đang bôc lên những ngọn khói đen kịt đó. Má và chị Mai không biêt có chạy không? Những lần trước chỉ có chị Mai chạy thôi, còn má thì ngồi trong hầm cho đên khi đại bác Hết bắn.
Lần này nghe nói chúng nó làm dữ lắm. Thằng đại uý phụ trách tiểu khu Trung Hòa nói là chúng nó sẽ đốt sach mấy cái ấp cỏ ống, Sa Nhỏ, Đồng Lớn, gom hết dân vào trong tiểu khu. Chắc là Hôm nay nó đang bắt đầu từ cái âp trong cùng 1à âp Đồng Lớn. Có những chiếc “trực thăng’’ Hạ cánh rồi lại cât cánh bay lên ở phía đó.
Sáu Trang về đến đầu ấp cỏ ống thì nghe tiêng một người gọi:
- Này, sang chi bển, người ta đang chạy ffi cả, mày lại chạy về. bộ định ffi chiêu Hồi chắc?
Sán Trang quay lại và nhận ra ông Hai Trụ. Nhà ông cũng ở bên ấp Đồng Lớn.

- Vô đây đã! Chút nữa êm rồi qua về với...
ông già mặc quần XÀ lỏn. tay cầm cái nón rách. Đang ngồi giữa sân một cái nhà sát ngay cạnh đường cái.
nhìn về phía những cụm khói bốc lên từ phía ấp Đồng Lớn hai chòm ria điểm bạc hai bên mép giật giật:
-   Mày về chi, con Sáu?
-   Đạ, cháu nhân đi công tác qua, định tạt về thăm nhà một chút.
-   Thăm với nom? Quân chủ lực đâu mà không về đánh? Lần này thì tụi nó bốc quang cả cái ấp Đồng Lớn.
Sáu Trang không biết nói thế nào, đành ngồi im lặng. Cô nhận nhiệm vụ của phân khu về hai quận Trảng Bàng và Củ Chi này, bắt liên lạc với các cơ sở vũ trang, bí mật phôi hợp hoạt động trong các đợt tới. Vậy mà tình hình rốì ren như thế này thì rồi chưa biết ra sao. Các ấp Đồng Lớn, Cỏ Ông, Sa Nhỏ là những ấp giáp ranh giữa ta và địch. Từ những căn cứ ây, ban đêm du kích đột ấp làm công tác vũ trang tuyên truyền. Cũng từ những nơi đó, các cơ sở bên trong của chúng ta, khi ra khi vào, liên lạc với trên, nhận sự chỉ đạo về mọi mặt công tác và cung cấp những tin tức quan trọng. Bây giờ chúng nó đang chuẩn bị ủi trắng, đốt sạch. Những cái ấp đó mất đi thì những căn cứ du kích chung quanh tiểu khu Trung Hòa sẽ trơ ra trong vòng những cuộc càn quét.
-   Chú Hai có biết má cháu chạy đi đâu không?
-   Chạy vào ấp chiến lược chứ còn chạy đi đâu nữa? Ngày hôm kìa nó bắn đại bác vào ấp, ngày hôm kia nó gọi loa, ngày hôm qua nó đốt, ngày hôm nay nó lại đốt. Ai mà gan lỳ bám trụ với bom đạn mãi được?
Sáu Trang biết chú Hai nói vậy thôi, chứ chú không vào ấp chiến lược. Không phải bây giờ nó mới gom dân ấp Đồng Lớn, mà từ năm 66 nó đã đốt nhà và đưa “trực thăng” đến bốc đân đưa vào Trung Hòa, đưa sang Dầu Tiếng. Chú Hai đã trốn đi trong những ngày càn. rồi sau đó lại trỏ về, chặt tầm vông dựng lại cái nhà ngay trên nền CÜ. Hầu hết các gia đình ở Đồng Lớn sau một thời gian, cũng quay trở về ấp cũ như vậy.
-   Chắc nó càn vậy vài hôm rồi cũng êm thôi, chú Hai?
_ Lần này nó làm dữ dằn lắm chớ chẳng như những lần trước đâu!
-   Chú. sang đây từ lúc nào vậy?
-   Buổi sáng tao đi trồng mấy cỏ báng ngoài bìa rừng, nghe nổ súng, tao chạy về đây.
Một lúc êm, Sáu Trang theo ông Hai Trụ về Đồng Lớn. Không có người nào dọc đường cho ông hỏi thăm nữa. Đến đầu ấp, ông quay lại nhìn Sáu Trang:
-   Mày có thứ gì của Giải phóng mang trong người nữa không?
■ Dạ không.
Được rồi. Cứ đi với tao, có gi để tao liệu. Coi chừng chúng nó vẫn ở trong ấp chưa ra.
Qua một cái nhà cháy. Qua hai cái nhà cháy. Mỗi lúc ông Hai bước một nhanh hơn. Chẳng có ai dập ngon lửa cho
những ngôi như. Nhưng mái tranh bốc lên cháy rần rật rồì sụp xuống, trơ ra nhưng cái cột cũng đang bốc lửa cháy ngùn ngụt như nhưng cây nến khổng lồ. Trời mỗi lúc một tối thì ngọn lửa cũng mỗi lúc một đỏ hồng lên.
Bây giờ thì ông Hai chạy. Ông chạy hớt hải vế phía trước ông nhận ra một đưa bé đang bước thất thêu quanh một hố bom. Nó vừa đi vừa kêu:
- Má ơi!— - Giọng nó bị ngọn khói tạt vào làm cho nghẹn lại, khản đặc.
Khi trông thây ông Hai thi tháng bé ngồi thụp xuống và khóc to tiếng.
- Má mày đâu rồi? - Ông Hai bế thằng nhỏ lên,vừa phủi đất trên tóc, trên lưng nó, vừa hỏi.

Thằng nhỎ nín khóc, trả lời ngọng đét:
- “Chực thăng” bốc má, chui xeo, hắn ạp chui... Hi hi.
Ông Hai không hởi gì nữa, bế thằng bé đi thẳng đến ngôi nhà cháy đã gần tàn. Rồi như mệt quá, ông ngồi thụp xuống trước cái sân đang nóng hầm hập hơi lửa. Nhà ông Hai cũng chỉ còn trơ lại mấy cái cột cháy.
Bên kia là nhà Sáu Trang, cũng đang cháy đở như thế. Không có một người nào. Họ là những người đầu tiên trở về. ông Hai hầu như quên mất Sáu Trang bên cạnh, ngồi một lúc lâu, ông mới quay lại:
- Đợi một chút, người ta đi về rồi mới hởi thăm được.
Mãi dến chừng bảy, tám giờ tối, lác đác có năm ba người trở về. Không còn nhà nữa, họ vơ vội một vài thứ gì đó, rồi lại ra đi. Người thì nói là má Sáu Trang bị “trực thăng” bốc, người thì nói là bà đã cùng chị Hai vào Trung Hòa từ sáng. Bà Hai Trụ bị bốc đi cùng với đứa con gái. Thằng Đức, con út ông Hai, lúc đầu chạy trốn, sau thấy má nó bị lôi lên “trực thăng”, chạy theo khóc thì bị một thằng Mỹ hất té nhào xuống bên cạnh hố bom. Nó sợ quá không dám theo nữa, nằm đó cho đến lúc trông thấy chiếc máy bay chở má và chị nó xoay tít cánh quạt, quạt cát bụi mù cả mắt nó, từ từ bay lên...
Thằng bé chì tay lên trời, về hướng Trung Hòa, nói với ông Hai:
-.Chực xăng i dìa trởng! (Trực thăng đi về trởng)
Ông Hai hỏi Sáu Trang:
-   Mày định đi đâu giò?
-   Có lẽ con lại về cơ quan...
-   Hãy chờ đây khuya coi sao. ở đó tao nấu cơm cho ăn. Đại bác có bắn thì vô trong hầm kia nấp!
Ồng chỉ cái hầm sau nhà. Cái hầm trước nhà nó đã đặt thuốc nổ phá banh. Khói thuốc còn bám đen xịt trưởc cửa hầm.
ông Hai ra ngoài vườn, đào đất, lấy lên một cái thùng đại liên đựng gạo và bảo Sáu Trang xuống múc nước hố bom lên. Cái giếng sau nhà nó cũng đã đánh thuốc nổ sập xuống.
Sáu Trang vo gạo. Ông Hai chặt mấy khúc tầm vông đóng xuống đất làm cái kiềng nấu. Họ nhóm lửa lên ngay trước cái nhà sập.
-   Bây giò chú tính sao, chú Hai.
- Thì dựng lại nhà mà ở chứ còn tính sao nữa?
-   Chú nói liệu người ta còn về ở đây nữa không, chú?
- Đận này nó làm ráo riết, chưa chắc đã ai dám về! Thanh niên, đàn bà, con gái thì phải chạy hết rồi, may chỉ còn lại mấy ông già như tụi tao...
Ba người ngồi ăn giữa sân. Họ ăn cơm với khô cá nướng, không biết từ đâu, ông Hai lấy ra một xị rượu, ông rót vào chén cho Sáu Trang rồi mới rót vào chén ông:
- Uống với ta một ngụm, tao đang buồn...
-   Chắc thím Hai bị “trực thăng” bốc vào trong ấp. Trên trực thăng” còn nhiều người mình, chú khỏi lo.
-   Tao buồn là buồn người ta bỏ cái ấp đồng Lớn này thôi. Du kích cũng chạy rồi! Cán bộ cũng chạy rồi! Chủ lực thì không thấy về. Nói dân bám trụ, chúng tao bám trụ. Nhưng bám trụ mãi mà không oánh thì bám trụ cái gì chớ? Chúng nó bắt dân vào ấp chiến lược như bát cóc bỏ đĩa. Bắt vào họ lại ra. Ra rồi nó lại bắt vào. Chẳng có ai ngăn cản chúng nó cả thì làm sao? Đấy, chúng nó đã đưa xe ủi đất về ủi bên Gò Nổi rồi! Nay mai nó sẽ ủi Đồng Lớn, ủi cỏ ống. ủi hết ra đến bờ sông Sài Gòn rồi chúng mày lấy đất đâu mà ở? Tao có nằm trong cái hầm này thì rồi cũng chỉ nàm một mình mà nhìn trời nhìn đất chứ mày bảo bám trụ với ai nào?
_ Chú Hai định vẫn ở lại đây thiệt hở. chú Hai?
Tao không ở đây thì đi đâu? Tao già rồi, tao cần chi. Bất quá một trái đạn nổ trên hầm thì coi như lấp luôn. Mai tao gửi thằng nhỏ này vào ấp chiến lược.
- Chui ông i... (Tôi không đi).
Nghe thằng nhở nói. Sáu Trang muốn bật cười, nhưng :iếng cười nghẹn lại.
Tự nhiên Sáu Trang nghĩ đến một cái trạm liên lạc các đầu môì của cô ở bên cái nền nhà cháy này. Cô nhìn ông Hai. Ông ngồi xếp bằng tròn trên tâ'm vải mưa, lưng thẳng, một tay đặt trên chòm râu, một tay đặt trên chén rượu, một nửa khuôn mặt lâ'p đi trong bóng tôi, chí còn trông thấy đường viền của một vầng trán nhô cao, bướng bỉnh.

Chương Tám
So với lớp Thị, Lâu, Tuấn, Nam, Canh... thì Nghĩa là lính cũ. Anh vào bộ đội từ năm 58. Vậy nhưng cho đến nay anh vẫn chưa phải là đảng viên. Thực ra, anh cũng chẳng có khuyết điểm gì lớn. Chỉ có cái tội là hay nói lung tung, việc gì thích thì làm, việc gì không thích thì đầu có phải thế nào đi nữa anh cũng từ chối. Chính vì vậy mà mấy lần ban chỉ huy tiểu, đoàn 7 cân nhắc mãi không muốn đưa anh xuống làm cán bộ đơn vị.
Ban cáu bộ trung đoàn đã chú ý đến anh, có lần hỏi tiểu đoàn về sự tiến bộ của anh ra sao, và được biết anh vẫn là đối tượng kết nạp Đảng. Hồi còn ông Đũng làm chính uỷ, ông cũng đã nhắc Thận chuyện này, nhưng vì bận nhiều việc nên sau đó ông lại quên mất. Còn Thận vốn là môt cán bộ chính tri làm đúng nguyên tắc và thủ tục, không châm chước, không chiếu cố, nhất định yêu cầu Nghĩa phải sửa chữa cho hết những khuyết điểm thì mới có thể vào Đảng được. Nghĩa vẫn nghĩ là Thận có thành kiến với anh. Anh nói với mọi người chung quanh :
- Trước sau rồi tao cũng xuống đơn vị. Xuống đó đánh nhau vài trận thì biết tay nhau, ở tiểu đoàn bộ với cái ông Thâu này chán lắm!
Trước đợt hai, Nghĩa còn là trợ lý quân khí tiểu đoàn. Thực thấy anh có khả năng quân sự, liền đưa anh sang làm trợ lý tác chiến, giúp việc cho tham mưu trưỏng Mạn. khi thiếu quản trị trưởng, Thận đắn đo mãi, bàn với Thực. Thực nói:
_ Nó làm được thì cứ giao việc cho nó. Bây giờ đang thiếu cán bộ. Vả lại, nó có khuyết điểm gì lớn đâu. Theo tôi. vấn đề vào Đảng của cậu ta, chúng mình xét cũng quá chặt chẽ đó.
Tổ đảng và chi bộ đang làm việc xét đơn xin vào Đảng của Nghĩa thì những cuộc chiến đấu liên tiêp xảy ra. Sau trận Cầu Sắt, các đảng viên trong chi bộ chẳng còn ai nữa. Khi Thực gọi Nghĩa giao cho xuống phụ trách đại đội 3, Thận đã có ý nghĩ là sau trận đánh về, sẽ xét kết nạp anh một cách thật xứng đáng. Nhưng rồi Thận, Thực đều hy sinh.
Bây giờ Nghĩa phụ trách một đội. Trong đội có một đảng viên thì lại là Tuyên “đá”. Tuyên “đá” vừa mới được kết nạp Đảng trước đợt một, là đảng viên dự bị của chi bộ trung đoàn bộ trước đây. Đó là điều mà Nghĩa băn khoăn nhất sau khi ở lại. Rồi ai sẽ theo dõi mình? Suốt bảy tám năm trời chiến đấu, công tác...
Nghĩ đến Thận, anh vừa thương lại vừa trách thầm. Giá như ông ấy đừng cố chấp, giá như ông ấỹ xét cho mình trước đây ít lâu thì bây giờ đỡ phiền phức. Sau trận cầu sắt, nhiều lúc anh trở nên đăm chiêu. Xét cho cùng thì mọi việc đều tại anh cả. Những người biết anh đã đi rồi, anh gióng như bị bỏ quên trong một chuyến đi xa. Càng nghĩ đến mình, anh càng thấy nhớ đa diết những người đã mất. Dầu sao, thì họ vẫn là những người hiểu mình, vẫn là những người lo lắng cho mình hơn cả. Thận hơi hẹp hòi một chút, nhưng chẳng phải đã nhiều lần ông ta nằm tâm sự suốt đêm với mình đó sao? Ông Thực tuy không làm công tác chính trị, không phụ trách bộ phận quản trị, tính ông hay nói thẳng, ít tâm sự, nhưng đã có hôm ông nói với Nghĩa rất chân tình:
- Nghĩa ạ, cậu phải tập suy nghi và hành động cho thận trọng một chút. Cậu nhớ rằng cậu là cán bộ, vào bộ đội bảy tám năm rồi, cậu phải tự nhận lấy trách nhiệm trước khi người ta giao nhiệm vụ cho cậu. Đáng lẽ cậu chín chắn hơn, phát ngôn có trách nhiệm hơn, thì tiểu đoàn sẽ giao cho cậu
Phụ trách một đơn vị. Cận có biết hây giờ tiểu đoàn đang thiếu cán bộ không? Vậy mà chúng mình vẫn chưa thể giao nhiệm vu cho cậu được- Cậu thấy điều đó có đáng buồn không?
Bây giờ cả ông Thận và ông Thực đều đã chết. Ai sẽ nói với anh những điều như thế...
Đêm, trung đoàn về phân khu bộ, thì sáng mai địch càn ở cả hai khu vực: nơi đóng quân của phân khu bộ cũ và nơi tiểu đoàn vẫn ở gần đường 13. Theo kế hoach, các tổ đều thoát ra khỏi vòng càn nhờ phân tán thành hai ba người môt, nhưng ngày hôm đó họ phải nhịn đói suốt ngày. Đêm nằm trên bờ rạch, Nghĩa đem chuyện riêng tư của mình tâm sự với ông Ba Kiên. ông nghe rất chăm chú, không nói xen vào câu nào. Khi anh đã nói hết, môt lúc lâu ông mới nói:
Cậu yên tam. Việc của câu không phải chỉ có tiểu đoàn biết, mà chúng mình cũng đã biết. Vừa qua cậu chiến đấu như thế là tốt. Đó là điều quan trọng nhất đốì với môt chiến sĩ trong quân đội. Hiện nay tuy câu chưa là đảng viên, nhưng chúng mình đã giao cho cậu môt nhiệm vụ mà phải la nhưng đảng viên thật vững vàng mới đảm đương nổi. Cậu biết diều đó chứ?

Tuy ông Ba Kiên không hứa hẹn gì nhưng Nghĩa cảm thấy yên tâm.

Như một đứa trẻ, sau khi trò chuyện với ông Ba Kiên xong, Nghĩa thao thức một lúc, rồi lại đã quên hết mọi viêc, phanh ngực áo, nằm lăn ra trước hầm, đánh một giác cho đến sáng.
Ông Ba Kiên định tránh địch trong mấy ngày càn quét lớn. rồi sau đó sẽ tùy tình hình mà hoạt động. ông cùng ở một tổ cùng với Nghĩa, gồm có Nghĩa, Tuyên “đá” và một chiến sĩ mới.họ ở trong cái vườn của một ngôi nhà bỏ không. Có động, từng người phân tán dọc theo bờ rạch . Hai ngày đầu, tất cả những người ở lại đều an toàn và tối lại liên lạc được với nhau.

..
Đêm thứ hai, Nghĩa vào ấp. bị phục kích. May sao   1
trái mìn nổ ngay gần bên cạnh mà không việc gì. Từ chỗ càn   J
ban ngày, tụi địch nống ra, đóng lại trông ấp cả ban đêm.   I
Có đêm chúng còn đi tuần và nằm phục trên bờ rạch.
Sau trận càn, đơn vị mất liên lạc với địa phương vì những chỗ hẹn đều bị địch chốt lại cả đêm ngày. Chúng nó chặn hết các con đường vào ấp. phá các hầm ở những căn cứ mà chúng nó đã càn vào. Có nguy cơ hết gạo ăn. ông Ba
Kiên họp cán bộ và bàn:
• Trước kia, chúng ta ở bên Tân Thới Hiệp. Sau trận cầu Sắt, thằng Tám Hàn gọi chúng ta về đây. Nếu cần, chúng ta lại trở lại bên kia sông. Nhưng vì mấy hôm nay không nắm được tình hình bên đó. cho nên ta cần có người qua thăm đò trước.
Nghe ông Ba Kiên nói vậy mà vẫn chưa chỉ định người đi. Nghĩa đứng đậy:
-   Thôi, thủ trưởng phân công đi để tôi còn vể chuẩn bị,
chứ tôi không đi thì còn ai vào đấy nữa?
Ông Ba Kiên vuốt lên mái tóc, rồi chậm rãi nói:
•   Mình còn phải nghĩ xem người nào sẽ đi với cậu?
Nghĩa tiếp luôn:
•    Thủ trưởng muốn có một đảng viên đi để lãnh đạo tôi chứ
gì? Thôi, đã thế thì thủ trưởng cứ cho cả tổ tôi cùng đi, có đảng viên có quần chúng, như thế là tiện nhất.   \
■ Thôi được. Cậu và Tuyên đi là đủ.
Tôi biết mà! Phải có đảng viên đi lãnh đạo. Nhưng thủ trưởng yên tâm, tôi không có thắc mắc gì về điều này cả.
-   Nghĩa! Lần sau cậu không được đùa như thế nữa. nghe không? Tính cậu bộp chộp, hay hỏng việc. Hai người đi. có gì phải bàn bạc với nhau đọc đường. Cả hai sẽ chịu trách nhiệm về chuyến đi này. Rõ chưa?
•   Rõ! - Nghĩa đáp lại nghiêm chỉnh và đửng đậy chạy đi   1tìm Tuyên “đá".
Môt lúc sau, Hai người đến gặp ông Ba Kiên nhận kế hoach- Ông dặn Họ những địa điểm liên lạc bên đó, ngoài nhà má Hai. Ông cũng Hẹn thêm mấy địa điểm liên lạc dự bị khi Họ trở về Bình Mỹ. Ông dặn những chuyện cần thiết nói với má Hai về thằng Hùng, về việc giữ bí mật hoạt động của trung đoàn. Khi Nghĩa toan đi, thid ông lại gọi lần nữa:
-   Báo cho má biết vừa qua có những đứa đầu hàng. Má cần đề phòng, và từ nay về sau, nếu có ai Hỏi trung đoàn mà má không biết thì đừng có nhận.
Nghĩa nói:
-   Thủ trưởng khéo giấu đầu hở đuôi. Theo tôi thì cứ nói phứt cho má biết thằng Tám Hàn chay theo địch rồi, để má lo liệu, không sau này mình lại hối hận.
ông Ba Kiên trả lời lơ đãng:
-   Vậy cũng được.
ông bông nghĩ ràng thằng Tám Hàn sẽ không khai gì cho má Hai, vì nó còn nhiều việc lớn để khai báo, và dầu sao
nữa, chắc nó cũng còn nghĩ đến bà má đã cho nó ăn, đã chính tự tay múc nước cho nó tắm cái đêm nó vừa từ Gò Sao về. Lẽ nào... Nhưng thôi, cảnh giác vậy càng tốt. Ông cũng nhớ có một hôm má nói với ông: Tôi không đi đâu cả. Tụi nó biết tôi ở lại với Việt Cộng đó, nhưng tụi nó làm gì? Tôi già rồi, có chết cũng chẳng sợ. Hình như sau khi gửi được thằng Hùng đi rồi, má chẳng còn có việc gì lo sợ trên đời này nữa. Nghĩ vậy, và ông nói thêm với Nghĩa:
-   Đừng nói với má Hai là thằng Hùng bị thương. Cũng đừng nói với má Hai là thằng Hùng trước đây đi với Tám Hàn mà má buồn. Cứ nói là nó đi với tôi và tôi gửi nó lên trên Miền rồi.
Chờ ông Ba Kiên căn dặn xong. Nghĩa xốc bồng vào vai, nói với Tuyên “đá”:
- Chúng mình phới thôi!... Báo cáo thủ trưởng, chúng tôi đi!
Anh giơ tay lên vành mũ tai bèo chào mọi người một cách thật vui vẻ, cái cúc áo phanh ra lòi cả ngực.
ông Ba Kiên nhìn theo, nghĩ: “Cậu ta xứng đáng được vào Đảng rồi. Một đảng viên vững vàng nữa là khác!”.
Lựu đi lang thang. Cậu ta đã cởi vứt hết quần áo bộ đội, mặc cái sơ mi thường mà cậu ta nhặt được trong nhà dân bỏ đi hồi dưới Tân Thới Hiệp. Trận đánh ở Cầu sắt, Lựu chỉ bị thương nhẹ ở tay. Vì muốn được đi viện, cậu ta đã lấy băng cuốn thật nhiều vòng, giả làm bộ đau đớn. Vì tình hình lộn xộn, không có y tá, cứu thương, cậu ta được đưa qua Bình Mỹ. Và đêm đó bị pháo kích, khi chạy vào hầm, cậu ta vờ rên rỉ, kêu là bị thương mù mắt để người ta nhường chỗ cho, rồi lăn vào giữa hầm. Pháo ngừng bắn. Mọi người ra bến. Lựu cũng theo ra, nhưng đến trên bờ thì cậu ta lại đúng sững sờ.
Có tiếng gọi:
-   Còn ai nữa, xuống đi!
Lựu vẫn đứng im.
Có người đi đằng sau tới:
-   Cậu nào đây? Đi lên hay đi xuống?
-   Tôi xuống xuồng sau : Lựu trả lời như một cái máy, tai vẫn lắng nghe tiếng nổ đầu nòng của một khẩu pháo địch.
- Còn ai nữa không?
Người ta gọi hai lần. Lựu không trả lời.
Một lúc sau thì cậu ta quay trở lại. Cậu ta sỢ. Chỗ nào cũng sợ. Sợ một trận đánh như trận cầu sắt. Sợ một trận pháo kích như trận pháo kích trên bến.

Người ta nói rằng đi trên sông Sài Gòn ban đêm bay bị “trực thăng”” và ca nô đuổi. lựu cũng sợ. Quay trở về đơn vị? Cậu ta biết trung đoàn sắp sang bên này. Nhưng rồi sẽ nói thế nào? Và rồi ở đó vẫn sẽ cố những trận càn. Cậu ta cứ đi như vậy trong đêm. Đi như một cái máy. Đi mãi. Một lúc sau thì Lựu nhận ta là mình đang đi quay trở lại hướng Tân Thới Hiệp. Vậy là tự nhiên cậu ta nghĩ đến ngôi nhà của má Hai. ở đó. có lẽ là nơi yên ổn nhất chăng? ở đó, có lẽ sẽ là nơi, ít ra trong một thời gian đài, mình sẽ có chỗ nương tựa chăng? Trung đòan sẽ ra đi. ở đó, sẽ không còn xảy ra chiến sự nữa. Mình sẽ về gặp má Hai và nói với má là mình lạc đơn vị. Rồi sao ? Làm gì nữa thì Lựu cùng chưa hình đung ra, nhưng ít nhất là tránh sự nguy hiểm trước mắt.
Đêm đi và ngày trốn chui trốn lủi bên những bờ rạch. . cứ vậy lần đường theo sông Sài Gồn, về sông Rạch Tra. Sau ba đêm thì mới về đến nhà má Hai.

Lúc đó gần ba giờ sáng. Anh đứng chần chừ mãi trước sân nhìn cái đèn hoa kỳ vẫn thắp sáng trước của hầm. Bỗng có tiếng hỏi:
■ Ai vậy?
Lựu trả lời không suy nghĩ: Con đây!
Con nà?o
CÁi đèn hoa kỳ được vặn to thêm và bóng má Hai nhô ra trước cửa hầm. Cái đèn hoa kỳ đi tới trước mặt Lựu và đừng lại.
Anh là ai? đến đây làm gì?
Sau một phút lúng túng, Lựu đã nghĩ ra cách trả lời:
Con ở đơn vị ông Ba Kiên. Con lạc từ hôm đánh nhau ở Cầu Sắt.
Bà mẹ soi đèn vào mặt. lại soi đèn vào bộ quần áo lạ lùng của Lựu.
-   Tôi không biết ông Ba Kiên, nhưng nêu anh lạc. muốn vào đây nghỉ nhờ thì vào trỏng.
Bà mẹ chỉ vào trong nhà.
Lựu không biết làm sao cho bà mẹ tin mình, bỗng nhìn ngọn đèn hoa kỳ, anh nói như reo lên:
-   Má vẫn thắp đèn suốt đêm trước hầm vậy à?
Má Hai:
-   Tính tôi quen như vậy từ lâu rồi.
Anh kêu đói. Má lấy cơm và mắm tép cho ăn. Đến sáng, má thức anh đậy và nói:
-   Anh đây không được đâu. Sáng ra các ông quốc gia ống đến, ổng lại bảo tôi là chứa Việt Cộng.
-   Nhưng má bảo con đi đâu bây giờ?
-   Tôi biết sao được? Có lẽ anh nên đi tìm đơn vị mà về...
Má Hai ngờ ngợ. không biết xử trí làm sao. Nếu là chiênsĩ của trung đoàn thật thì để cậu ta đi lang thang nhát định sẽ bị bắt. Nếu như chỉ cho cậu ta chỗ tạm tránh thì ngộ nhỡ đúng phải tên điệp thì sao?
Giữa lúc đó thì Lựu buột miệng:
-   Trung đoàn đi rồi hả má?
Má Hai im lặng. Khi Lựu sắp ra đi thì má gọi lại:
- Nếu ông biết chỗ các ông Việt Cộng ở mọi lần thì ông cứ ra đó mà chờ họ.
Nếu quả là người của trung đoàn và là người biết mật hiệu của ngọn đèn hoa kỳ, thì cũng sẽ biết cái chỗ ông Ba Kiên vẫn ở trong những ngày trước đây.
Lựu buồn xỉu toan đi, thì bà mẹ gọi lại lần nữa:
- Ông cầm nốt ố bánh mì đi mà ăn. Tôi mua cho ông đấy. Tôi không ăn được bánh mì đâu.
Lựu cầm bánh mì. đi ra bưng. Suốt ngày anh ngồi trên bờ rạch, nơi ông Ba Kiên ngồi mọi lần. Anh bỗng cảm thấy bơ
vơ. Anh nhớ đến những ngày sống ở đơn vị. Những tiếng cữời những khuôn mặt. Họ sống vô tư làm sao. Bây giò ở một nơi nào đó, họ đang ngồi nói chuyện với nhau, nói đủ các thứ chuyện trên đời. Chuyện quê hương, chuyện tình yêu, chuyện chiến đấu. Rồi họ vật nhau, trêu nhau. Nếu có anh ở đó. thì họ sẽ gọi anh là ông chăn vịt. anh cảm thấy mọi người đều rất đáng yêu. Ngay như tiểu đội trương Lâu mà anh em vẫn gọi là ông Trương Phi đó, đối với anh cũng rất tốt, mặc đầu đã có lần Lâu nắm lấy cổ áo anh mà kéo đi...
Rời khỏi đơn vị, anh thấy rất buồn. Đôi mắt của má Hai nhìn anh đầy nghi ngờ làm cho anh đau khổ. Anh không phản bội. Nhưng má Hai vẫn gọi anh bằng ông như “lính quốc gia” vậy. Anh chỉ muốn tìm một nơi nào đó để sống yên thân. Có một nơi nào như vậy không? Trước đây. anh nghe nói có những ngưòi lính không đầu hàng giặc, nhưng cũng không trở về quê hương. Vì sĩ điện, họ bỏ trốn đơn vị và đến một nơi nào đó làm ăn. Có thể như thế được không? Khi anh trở vê Tân Thới Hiệp, anh đã nghĩ là trung đoàn đi rồi. anh làm như mình là một người lính lạc ngũ. Và anh sẽ nhờ má Hai tìm cho một công việc gì đó để làm ăn, chờ bắt liên lạc với trung đoàn. Nhưng từ khi gặp má Hai, nhìn đôi mắt của má anh bỗng thấy kinh sợ. Má không nhìn anh với con mắt bình thường nữa. Hình như anh đã trở thành một người xa lạ.
Đêm thứ hai, anh lại trở về nhà má Hai. Má nhìn anh một lúc rồi hỏi:
Ủa! ông vần còn ỏ đây sao?
Lựu khóc.
Má Hai:
*   Thôi, vào trỏng đi!
Thực ra. má đã nấu một nồi cơm và kho cho anh một Nồi tép dừa thật ngon, đợi từ buổi chiều ở nhà. Má biết anh đã ra ngoài bưng, nơi ông Ba Kiên vẫn ra đó mọi lần.

..
Chỉ có điều má không hiểu tại sao anh đã biết chỗ này mà lại không về đây từ mấy hôm trước.
Hôm qua, má đã nấu nước muối rửa vết thương cho anh. Vết thương chẳng đáng gì với những đứa khác. Vậy thỉ không có chuyện vì vết thương mà về trễ được. Có một cái gì không rõ ràng. Nhưng xem ra thì nó cũng chẳng phải là thằng điệp. Tuy nghĩ vậy, nhưng má vẫn chưa đám hỏi thật anh điều thắc mắc của má.
Lựu ăn cơm xong thì má giục đi nằm. Từ lúc Lựu đến, má tắt ngọn đèn trước cửa hầm. Điều đó càng làm cho anh buồn thêm.
Có tiếng súng nổ. Lựu bật đậy trước, rồi má Hai cùng ngồi đậy. Tiếng súng nổ không gần, nhưng cũng không xa lắm. Có lẽ tụi nó về, đụng độ với tụi đi kích đâu ngoài bờ rạch. Mấy hôm nay tụi nó vẫn ra kích đêm trên các ngả đường đi sang cầu sắt về Vườn Cau Đỏ và ra bến sông.
Nghe tiếng súng nổ, má vừa lo nhưng cũng vừa vui. Chúng nó vừa mới đi khỏi hai ba ngày mà má nhớ quá! Má sờ hộp quẹt, quẹt lửa. châm vào ngọn đèn và để lên trước cửa hầm. Khi quay lại. trông thấy Lựu ngồi cạnh, má nói:
-Vào trỏng đi! Các ổng đụng độ nhau...
Và má đi ra ngoài sân. Ra đến sân, má lại đi thẳng ra đường. Má đứng đó, trước lôì vào nhà má. Ngọn đèn sẽ hát đủ ánh sáng cho người đi xa đến trông thấy má trước cửa.
Súng chỉ nô vài loạt rồi im. Hình như có tiếng lựu đạn.
Má không rành lắm tiếng súng đạn, nhưng hướng â'y thì chí có đụng độ chứ không có đồn bốt nào cả.
Má đứng một lúc mỏi chân thì ngồi xuống. Cứ như vậy. má nhìn vào bóng tối, hai mắt nhòa đi.
Môt lúc má nghe có tiếng động. Quay lại thì thấy Lựu đang ra ngồi bên cạnh, Má không đuổi cậu ta nữa, má nói:
_ Ngồi khuất vào trỏng, san bóng cây, ở đó người ta trông thấy.
Lựu lùi lại.
Từ khi nghe tiếng súng, anh cũng nghĩ là thế nào cũng có anh em mình trở về. Vì anh nghe rõ sau loạt súng cực nhanh có một loạt AK và tiếng lựu đạn nổ.
Mới mấy ngày trước đây, anh bỏ trốn đơn vị, thì tư nhiên bây giờ anh lai muốn được gặp những anh em trong đơn vi trở về. Mới mấy ngày nằm ngoài hờ rạch một mình, nhịn đói, trốn địch, và nhất là sau khi gàp bà má, anh nhận ra rằng chăng có cách nào khác là về lại đơn vị của mình. Nhưng sẽ nói sao với những anh em đó, nói sao với bà má? Lúc nghĩ vậy anh lại định trốn. Nhưng rồi nhìn ra bóng tốì anh lại không đủ can đảm. Thôi, cư kệ vây. Rồi ra sao thì ra. Anh đi ra ngồi bên canh bà má.
Có tiếng chân đì tới, rồi có tiếng nói:
-   May quá! Vẫn có ánh đèn trước hầm...
Một chiến sĩ cao to chạy đến, nắm lấy hai vai má Hai lắc. rồi hét lên:
-   Má!
Người thứ hai đi san, nói nhỏ và có vẻ rụt rè hơn:
-   Má ạ!
Má Hai:
-   Chúng mày vừa đụng tụi nó à? Có đứa nào việc gì không?
_ Sầy da một chút. Chúng con táng nó trước đấy chứ?
Chúng con đến đây, không thấy đèn trước hầm. đi vòng sang Cầu sắt, gặp tụi nó. Con điên tiết cho một băng rồi chạy. Qua đây, con lại định vòng sang Voi Lớn, nhưng thấy ma đã tháp đèn nên mới vào. Hồi đêm chúng nó phục ở đây
hả má?
Má Hai sực nhớ ra Lựu, quay lại:
-   Có thằng tụi bay lạc vào đây. Tao nghi nên tao tắt đèn.
-   Ai vậy, má?
Lựu nhận ra Nghĩa trước và trán bỗng vã mồ hôi. Anh đứng trơ ra như phỗng.
Nghĩa thì vẫn chưa hay chuyện Lựu bỏ trốn, nhưng vốn ghét Lựu từ cái hôm bỏ chạy ở cầu sắt. vừa trông thấy mặt cậu ta, anh đã nói như thét lên:
-   Sao cậu lại ở đây?
- Chốc nữa em nói với anh.
- Nói gì? Trốn à?
Tuyên “đá” thấy có má Hai bên cạnh, bấm vào tay Nghĩa:
-   Anh Nghĩa, để nói chuyện sau.
Má Hai:
-   Thôi, vào trỏng đi. Có gì rồi anh em nói chuyện với nhau. Đừng làm nó sợ.
Họ vào nhà. Má Hai đi nấu cơm. Nghĩa kéo Lựu ra ngoài sân:
-   Sao cậu lại ở đây?
Lựu đã đủ thì giờ để sắp xếp xong những câu trả lời:
-   Hôm xuống bến. đại bác bắn rát quá, em chui xuông hầm, đến khi lên thì xuồng họ đi mất, nên em quay trở về.
-    Trở về sao không về bên kia mà lại về bên này?
-    Hôm ấy, em không biết đơn vị về bên kia, đến đây em không thấy ai qua lại nữa, em mới đoán là trung đoàn đã về bên ấy.
-    Sao biết trung đoàn về bên ấy mà lại không theo về?
Thấy Nghĩa đã bị lừa, Lựu trả lời có vẻ sợ sệt nhưng thật thoải mái:
- Hôm về đây, em đi một mình, suốt ngày nhịn đói, chỗ nào cũng gặp tụi nó, nên em đâm sợ, không dám đi lại một lần nữa.
- may mà gặp tụi tao tới đây, nếu không cậu định ở đây mãi làm phó thường dân chắc! ăn mặc gì lạ vậy?
- đi một mình nên em phải tìm bộ đồ này mặc cho chúng nó đỡ nghi. Nếu trường hợp chúng nó bắt được thì em khai là thường dân.
Nghĩa tuy tức giận nhưng cũng phải bật cười vì câu nói ngây thơ của Lựu.
-   Nó đã bắt được thì đợi đó làm thường dân? Nó lại không cho cậu rục tù, đánh cho đến khai hết rồi đưa đi làm lính dù, ra trận rồi mà làm thường dân.
Nghĩa mới nổi giận đùng đùng lên đó, nhưng một lúc đã quên hết và trở nên vui vẻ. anh ra giếng múc nước dội ài ào, xong chạy vào bếp, ngồi một bên bà má.
-   Có phải thằng cha Tám gì đó không?
-   Thằng đó đó.
Nghĩa tưởng đâu bà má phải tỏ một thái độ ngạc nhiên hoặc lo sợ như thế nào, nhưng má nói một cách thật bình thản:
-   Cái lão ấy trông mặt tao đã không ưa từ hôm mới đến lận. thằng Hùng nó còn ở chỗ chú Ba không?
-   Ông ba gửi ó lên Miền rồi
-   Hôm tao chỉ sợ ổng cho nó đi với cái lão đó.
-   Hai người ngồi ăn cơm, má nhìn Tuyên
-   Chú này nhìn trông bộ mới, chắc vừa ngoài vào?
Không nó cũng vào lâu rồi, nhưng không hay đến đây
Không biết thằng Hai nhà tao đận này có về không?
Đêm nằm tao toàn chiêm bao thấy nó. Hồi trước nó ở tiểu đoàn “”ba lẻ bẩy”” đó!
Má ngồi nhìn hahi người hỏi Tueyen,
Chú em này bao nhiêu tuổi rồi
Dạ vừa đúng hai mươi
Bộ đội miền bắc thằng nào cũng trẻ và đẹp. cậu học lớp mấy
Dạ lớp mười ạ
Lớp mười là ngang bằng tú tài toàn phần trong này đó, má
Giỏi thiệt thằng hùng nhà tao mười lăm mười sáu tuổi đầu rồi mà chữ viết cứ như con gà mạ, không đi giải phóng thì rồi chỉ đến suối ngày vác thùng cạy đi mò cá ngoài bờ rạch chớ bộ biết mần chi ở cái đất chết tiệt này. Tuoj bay coi đánh lẹ lẹ cho xong thằng mỹ để tao còn sống, còn ra bắc coi đây, coi đó một chút
Lự ngồi im lặng nghe ba người nói chuyện. khi nghe nói thằng Tám hàn đầu hàng, anh trở nên sửng sốt ròi đỏ bừng cả hai tai. Chỉ một chút nữa! có thể cái đêm ở ngã ba bến thương binh, thằng Tám hàn cũng ra đó mà mình không biết.
Một lúc trán anh lấm tấm mồ hôi. Có một sự may mắn nào đá cứu thoát anh? Lựu tự hỏi mình: nếu như đêm hôm đoánh gặp thằng Tám hàn thì sao? Biết đâu ma quỷ lại không xúi giục mình đi vào con đường tội lỗi?
Cũng trên ngã ba ấy, thằng tám hàn rẽ sang trái và vào bốt, còn anh thì rẽ sang phải và thụt lùi lại phía sau. Anh rùng mình: chỉ trong gang tấc nữa thì mình đã sang xuống vực thẳm của sự phản bội.
-   Thằng này bệnh hay sao mà trông mặt nó khác vậy? tụi bay coi coi! Má hai quay lại nhìn lựu nói vậy
-    Dạ không can chi. Chắc là con muốn lên cơn sốt!
-   Vậy thì đi nằm đi
-   Tuyên mắc võng. Còn má hai thì đi tìm tấm đắp cho lựu.
-   Lự lên võng nằm rồi, má hai hỏi Nghĩa
-   Vậy là thằng này làm sao lạc?
-   Tuyên đá giành lấy phần trả lời:
-   Anh ấy đánh nhau rồi lạc,
-   Vậy mà nó lại không về luôn đây, nó cứ quanh quẩn mãi, thế tao mới sinh nghi, tao thương quá mà không dám nói thiệt. biết nó là ai mà lại nói những chuyện ông thận với ông thực.. cả cái vùng này, tụi lính dù đứa nào không biết đại úy hoàng thực chỉ huy tiểu đoàn đánh nhau mãi ở Gò Sao? Tội nghiệp cái thằng!..
-   Má hai đnưgs dậy, quẹt lửa châm lên cây nhang trên bàn thờ, rồi hỏi Nghĩa:
-   Mày có biết con tám trân không
-   Dạ con đang định tìm gặp chị ấy
-   Nó bị thương đi viện rồi
-   ?
-   Đêm anh ba đi một lúc, nó đến đây với hai thằng nữa, dặn tao từ nay, nếu có tụi lính đén thì nói là các ông việt cộng về ở, rồi bây giờ các ông id đâ tui không biết. nó còn bảo tao là tình hình khó khăn, có lẽ nó không về đây được luôn đâu. Ăn vội bát cơm nó đi. Một lúc nghe súng nổ rồi hai đứa khiêng nó về, máu me đầm đìa…
-   Má hai nói vậy và nhớ lại cái hôm má đứng bên cáng Tám Trânbị thương gãy tay, vậy mà nó vẫn còn nói rành rõ chỉ có giọng hơi run một chút:
-   Có xuồng đưa chị đi rồi, các em khỏi theo, về nhà chuyển chỗ ở cho kịp.còn gì để ở nhà hai mang đi luôn.
-   Nhớ như chị dặn.
...

..
Nó nói như vậy với hai cậu cán bộ rồi gật đầu chào má. Trong khi má nước mắt lưng tròng thì nó lại cười. Từ hôm đó đến nay, má vẫn thắp ngọn đèn trước hầm mà chảng ai đấn.
Có một lần má nghe súng nổ ngoài đường rồi mấy thằng ngụy chạy vào sục sạo khắp nhà. Chắc mấy đứa đi đụng tụi nó...
Lựu nằm trên võng, anh vẫn lắng nghe câu chuyện giữa ba người. Cái tình thương yêu đùm bọc của đồng đội. của hậu phương mà mấy hôm nay anh tưởng như vĩnh viễn mất đi rồi nay lại đến vây quanh. Mới cách đây hơn một tiếng đồng hồ. anh vần nằm thao thức vì nó.
Không có cái hạnh phúc nào mà không phải trả giá. Không biết ngày xưa có một thằng bạn học nào đó đã nói với Lựu như thế. Bây giờ ngồi đây, anh chợt nghĩ đến câu nói này và tự nhủ: “Những người như Nghĩa, như Tuyên đã trả giá cho nhừng phút giây hạnh phúc này của họ”. Còn anh. anh đã không đủ can đảm.
Má Hai bây giờ có vẻ tình cảm với anh chẳng qua vì anh là đồng đội của Nghĩa, của Tuyên, của những người như ông Thực, ông Thận. Anh bỗng nhìn xuống cái áo lót dân sự của mình và cảm thấy bối rối.
Nghĩạ đi liên lạc với mấy nơi đều không gặp một ai cả.
-   Không biết có phải từ cái hôm có đụng độ mà nó lại bắt đầu chú ý không? Ban đêm tụi nó đi lại tuần tra, đi kích ở các khu vực trưóc đây mình vẫn lui tới. Nghĩa và Tuyên đi nghiên cứu lại mấy địa điểm đóng quân cũ, chỗ nào cùng đụng tụi nó. Anh bàn với Tuyên:
-   Cho nó một trận rồi về thôi. Bên này cùng như bên kia. chẳng khác gì nhau.
Tuyên:
-   Nhiệm vụ của chúng mình sang đây không phải là đi
đánh nhau. Làm như thế là ra có việc gì thì chỉ gây thêm khó khăn cho trên.
Nghĩa:
- Cậu nói cứ như chính trị viên không bằng!
Nói vậv nhưng rồi Nghĩa thôi, không bàn lai chuyện tổ chức tập kích địch nữa.
Từ sau khi gặp Lựu, họ thấy phiền phức thêm lên một ít. Đi đâu. cùng phải đưa cậu ta đi theo, vì sợ câu ta lai trốn mất. Nghĩa thì cho rằng cứ nên để câu ta ở lai chỗ má Hai như mọi ngày, nhưng Tuyên không chịu. Anh cho rằng thằng Lựu đã dao động như thế thì phải kèm chặt cậu ta, không được buông lỏng. Cuối cùng Nghĩa cũng đồng ý, nhưng đi đâu. anh cũng cần nhằn:
- Cậu chỉ được làm khổ người ta. Lính với tráng.
Đêm, họ để Lựu nằm lại ở nhà má Hai, còn Nghĩa và Tuyên thì đi nghiên cứu lại các căn cứ cũ. ban ngày, họ ra rạch nằm, đưa Lưu đi theo vì moi viêc đều có thể xảy ra ban ngày.
Ngày thứ ba, trời mưa to, cả ba người chạy vào tránh mưa trong ngôi nhà bỏ. Cái nhà bỏ từ lâu, trông huơ trống huếch. Ngoài bức vách chia đôi ngôi nhà ra làm hai nửa cân nhau, một vài tàu lá dừa nước rơi xuống từ mái tranh bị tốc lên vì nhũng trái pháo, thì lòng nhà chẳng còn chút gì trong đó nữa. Cơn mưa mỗi lúc một to. Trông ra ngoài trời chỉ thấy một màu tráng xoá. Lúc đầu họ còn trải những tấm lá dừa nước để ngồi nghỉ, nhưng dần dần, nước mưa hắt qua khung cửa trống, qua những lỗ trông trên mái tràn vào nhà. lõng bõng. Những cơn mưa vào khoảng tháng sáu, tháng bày ở đây thường kéo rất dài, có khi suốt cả ngày không ngớt.
Nghĩa nói:
Trời này chúng nó không đi đâu đâu. Chúng mình về nhà má Hai nghỉ. tội gì ở đây cho khổ.
Lựu đồng ý:
-   Anh Nghĩa nói phải đó!
Tuyên nhìn ra ngoài trời...
Bỗng anh đứng bật đậy, khoát tay cho hai người lùi vào Cùng lúc đó, có tiếng người chạy:
-   Mau mày, trong này có cái nhà bỏ!
Ba người lùi vào gian nhà trong, thì ào một cái, có hai người khác chạy vào gian nhà ngoài. Hai tên lính nguỵ! Chúng nó giũ áo mưa, chống súng lên vách. Một thằng nhìn quanh:
-   Đù mẹ, cái nhà này cách đây mấy ngày là căn cứ của Việt Cộng đây!
Một thằng vẫn nhìn ra ngoài trời:
-   Tiên sư nó! Trời đất này mà cứ đi tuần tra vậy hoài thì khổ bằng con chó...
Một thằng rút thuốc lá ra hút. Một thằng kéo tấm lá dựa lưng vào vách, ngáp một cái rồi nhắm mắt lại. cả hai thằng đều mặc quần áo rằn ri của lính dù.
Nghĩa nhìn qua lỗ thủng của bức vách, không bỏ sót một cử chỉ của chúng. Anh lắc lắc khẩu súng ra hiệu cho Tuyên và quay lại trợn mắt lườm Lựu một cái. Lúc bấy giờ sắc mặt Lựu đã tái mét. Tim Tuyên đập mạnh, vì đây là lần đầu tiên anh tham gia một cuộc đụng độ có tính chất mạo hiểm như thế này.
-   Giơ tay lên!
Hai mũi súng chĩa thẳng vào hai tên lính nguỵ.
Chúng nó há hốc mồm không kêu lên được một tiếng và cùng giơ tay lên một lúc như đồng diễn thể đục.
-   Đồng chí Lựu, ra thu vũ khí!
Lựu hơi lóng ngóng, nhưng rồi anh cũng hoàn thành nhiệm vụ, nhặt hai khẩu súng để vào tận trong góc thật xa.\
Nghĩa cởi cái
dây thép phơi quần áo trong nhà, trói giật cánh khỉ hai đứa lại, làm chúng nó đau quá, rên lên.
-Kêu một tiếng là tao bắn chết tươi!
Nghĩa cau đôi long may râm đen, nhìn thẳng vào mặt chúng nó làm hai tên lính dù sỢ quá, phải quay mặt đi.
Bây giờ Lựu đứng bên ngoài mới trông thây hết cái vẻ dữ tợn của Nghĩa. Hai hàng râu quai nón lâu ngày chưa cạo kéo lên che tận mang tai làm cho câu ta trông giống như một ông tướng Tàu mà Lựu đã trông thây trong một cuốn sách nào đó. Cái áo phanh cúc trước ngực để lộ những bắp thịt nổi lên cuồn cuộn.
Hai thằng ngụy run.
Bỗng có tiếng gọi từ ngoài vào:
Thang Đực và thăng Sáu Râu ở trỏng không?
- Im! - Nghĩa chỉ vào trong nhà.
Hai đứa theo tay chỉ, đi vào sau tấm vách. Nghĩa vẫn gí mùi súng vào sau lưng chúng nó, đi theo từng bước.
Đực à! Sáu Râu à! Tiên sư chúng mày! Chui vào cái xó nào mà bắt ông kêu mãi? về rồi ông thiếu uý ông cho vào nhà đá !
Nghĩa chỉ tấm giẻ rách ở góc nhà ra hiệu cho Tuyên. Họ nhét cái giẻ bẩn vào đầy mồm hai thằng ngụy.
Ngoài đường, tụi ngụy vẫn chạy đi chạy lại.
-   Tao bảo là chúng nó vào trong đó mà!
-   Thì mày vào xem đi! Tao đã chạy vào tận nơi gọi chẳng thấy. Tiên sư chúng nó! Chắc lại nghĩ trời mưa, thiếu uý không gọi nên lần mò đi tìm mèo rồi!
-   Thôi tội chó gì mà chạy giữa mưa thế này? Vào đây ngồi trú chút đã, mày!
-   Nghĩa chỉ vào khẩu súng, ra hiệu cho Lựu canh chừng hai thằng ngụy và anh bước ra mép.
Anh không quên liếc Lựu một cái thật dữ tợn. Tuyên cũng lăm lăm súng trong tư thế xung phong.
Nhưng rồi hai thằng ngụy ở ngoài đó bỏ đi.
Cuộc chiến đấu bất đắc dĩ và bắt tù binh cũng bất đắc dĩ làm cho họ lâm vào một tình trạng thật khó xử. Hai thằng ngụy đi rồi nhưng nhất định nó sẽ trở lại. Mất hai thằng lính một lúc không phải là chuyện chơi.
Nghĩa nói với Lựu:
• Cậu cầm súng đứng bên cạnh chúng nó và hễ thấy chúng nó rục rịch thì bắn ngay, hiểu không? Để chúng tớ bàn công việc một chút.
Anh ra hiệu cho Tuyên ra nhà ngoài.
Tuyên lấy tay gạt mồ hôi trán, cười.
Nghĩa cũng nhìn anh, cưòi. Mặt Tuyên hơi tái đi, còn Nghĩa thì trông vẫn không có gì đổi khác, chỉ có vẻ dữ tướng hơn một chút. Nghĩa đưa bàn tay lên ngang cổ, nói rất khẽ:
- “Phăng teo” thôi chứ?
• Đành phải thế.
Tuyên nghĩ đến má Hai. Thả nó ra đây thì má Hai sẽ bị liên lụy vì nhà má Hai cách cái nhà bỏ này không xa lắm. Một cuộc đụng độ xảy ra ở đây có nghĩa là má Hai có liên quan với Việt Cộng hay ít nhất thì cũng biết chỗ Việt Cộng ở mà không khai báo.
Nghĩa toan rút dao găm thì Tuyên ngăn lại:
• Đưa nó đi!
Nghĩa gật đầu.
Họ đưa hai tên tù binh đi ra phía nhà sau. Trời vần mưa. Họ tạt vào vườn mía rồi đi dọc theo luống mía đến chỗ giáp mí bờ rạch.
Đến đây thì hình như hai thằng ngụy hiểu ra. Và thằng Sáu Râu (họ biết tên nó vì nhiều râu) bỗng ngồi thụp xuống. Hai tay hắn bị trói giật cánh khỉ, miệng bị nhét giẻ vào,
không biết làm sao, hắn cứ gật lên gật xuống, cái đầu trông như một con thú.
Nghĩa đứng lặng đi một lúc rồi rút dao găm ra:
-   Đáng lẽ thì chúng tao không giết chúng mày làm gì, nhưng bây giờ tình thế bắt buộc phải thế. Thôi chúng mày chết cho lợi ích cách mang vậy!
Thằng Sáu Râu nghẹ nói vậy thì mặt trắng bệch ra và đổ gục xuống như một cái cây bị bão. Thăng Đực vẫn đứng yên, hắn quay lại nhìn Nghĩa, hai mắt đục ngần và hai gò má bạnh ra, nổi lên những thớ thịt. Hắn đang đẩy cái giẻ trong miệng ra.
Tuyên không muốh kéo dài tình trang đó nữa, nói với Nghĩa:
-   Thôi, tiến hành đi anh!
Nghĩa rút dao găm bước tới…
Anh buông dao thì bỗng thấy mệt nhoài. Anh ngồi bệt xuống giữa luống mía, nhìn hai cái xác chết trước mặt:
-   Nếu tao đánh chính quy với mày, thì mày không đến nỗi như thế này. Chúng mày thông cảm cho, tình cảnh cuộc chiên đấu của chúng tao bây giờ nó khác rồi.
Nhưng chỉ một phút san. Nghĩa đứng dậy, cầm con dao xuống đất, dũi di dũi lại, rồi lau lên lá mía và tra vào vỏ. Anh quay lại hỏi Lựu:
-   Cậu sợ lắm à?
-   Em sợ lắm
-   Đừng sỢ. Tâp cho nó quen đi- Đánh nhau thì phai thế.
Hoặc là mình chết, hoặc là nó chết.
Suốt đêm ấy. họ về nhà má Hai, ăn cơm, lấy gạo và ra đi.

-Suốt đêm dó, Tuyên không nói một câu nào. Anh bỗng cảm thây như sau cái sự việc đó mình già đi hàng chục tuổi. Anh nghĩ đến những điều mà xưa nay anh chưa từng nghĩ. Rồi đây, trong cuộc chiến đấu này, anh sẽ còn gặp bao nhiêu trường hợp khó xử như thế. Và bỗng nhiên anh nghĩ rằng, từ hôm qua trở về trước, anh vẫn còn là một đứa trẻ.
Sau khi Nghĩa đi, ông Ba Kiên về ở với tổ Nam. Tổ Nam có bốn người, cộng thêm với nhóm ba người của ông Ba Kiên nữa là bảy. Họ ở hầu như tuyệt đối bí mật. Đã mấy hôm nay trung đoàn mất liên lạc với cán bộ địa phương, vì vậy họ lại càng tịt mù tin tức. Bánh mỳ và gạo rang họ đã chia ra, ăn dè dặt lắm, nhưng đến nay thì hầu như hết nhẵn. Ngày hôm đó, cả bảy người chỉ có một ổ rưỡi bánh mì. Họ phải lấy mía, chặt cây chuối ăn thêm cho đỡ đói. Bằng mọi giá, họ phải vào được ấp.
Đêm ấy, ông Ba Kiên quyết định chia bộ phận còn lại làm hai: tổ Nam cộng thêm Thắng và cậu chiến sĩ của tổ Nghĩa để lại, sẽ tập kích vào tụi địch nống ra trên đường 8, còn tổ Canh thì cùng thời gian, đột nhập vào ấp và mua gạo.
Đêm đi nghiên cứu về mệt, ông Ba Kiên trải vải mưa trong đám mía nằm ngủ. Thắng không ngủ được. Cậu ta ngồi thơ thẩn chẳng biết làm gì. Thật là buồn. Lúc Thắng chưa xuống vùng ven, anh nghe số anh em đi xuống trong đợt một về kể chuyện vào ấp. chuyện gặp đồng bào ven đô. chuyện vào gần Sài Gòn trông thấy ánh đèn điện sáng rực. rồi chuyện các má. các chị vào trong căn cứ cho quà. chuyện ngồi trong những vườn chanh vườn quýt, đánh nhau xong lại bứt trái cây mà ăn... Bảy giờ xuống đây, suốt ngày anh ngồi một mình trong bãi mía...
Buồn quá. anh ra bờ rạch. Anh nghĩ đến chuyện câu cá. Hồi lên đường đi B, người ra phổ biến kinh nghiêm là nên mang theo một vài cái lưõi câu để câu cá ở những con suối trên đường hành quân mà cải thiện. Cái lưỡi câu ấy bây giờ anh vằn giữ.
Thắng bẻ một cành cáy làm cần câu, lấy dao găm đào
tìm mồi giun hai hên bờ rạch, gói vào một cái lá và ra một gốc vắng ngồi câu.
Buổi trưa, nước trong vắt cá không ăn mồi. Chi có vài ba con cá mương lượn đi lượn lại, rồi đột nhiên xông vào rứt một miếng mồi và bơi biến đi mất. Một lúc, kéo cần câu lên thì mồi giun đẫ lại hết. Đang lúc mải mê. Thắng bỗng nghe có người nói bên cạnh:
■ Chú câu vậy, chừng nào mới được?
Anh người nhìn lên. Đó là một người đàn ông khoảng ngoài ba mươi tuổi, đội nón lá, mặc quần xà lỏn. tay xách một giỏ đựng cá, tay kia xách một cái cần câu cong vút. Anh ta ngồi xuống bên cạnh Thắng. quấn một điếu thuốc lá rê hút, thuốc khói bay lên khét òm.
-   Phải câu chìm mới ăn. Dây câu chú có chì không?
• Tôi câu chơi vậy.
Người đàn ông ngồi nghỉ chơi nhìn chung quanh, một lát lấy
một con cá chuối to tướng còn giãy đành đạch.
- Chú cầm lấy con cá này mà nấu canh chua thì ngon hết biết.
Lúc đầu Thắng còn chần chừ. nhưng người đàn ông nói thật thoải mái:
- Chú cứ cầm lấy đi. tôi còn cà giỏ. ăn chi hết!
Mình cứ lấy, về mổ ra, nướng lên giầm muối tiêu cho chú Ba ăn. Mấy bữa nay chú đi nghiên cứu suốt đêm, về chẳng có cái gì vào bụng. Thắng nghĩ vậy và cầm lấy con cá.
Người đàn ông giục:
-   Đưa về nhanh, làm cho nó tươi.
Thắng cầm con cá chạy đi luôn, quên cả cảm ơn. Còn người lạ nhìn theo một lúc rồi cũng xách giò cá đứng dậy.
Con cá lóc đến gần bảy tám lạng, Thắng cạo vẩy, bỏ ruột, rồi lấy những lá mía khô nhóm lửa. Con cá khỏe thật, chặt đầu rồi mà nó còn giãy lên đành đạch.. Thắng cầm cái que định xiên qua con cá,lại tuột tay rơi xuống.
Cá đâu vậy, Thắng?
Nghe ông Ba Kiên hỏi, Thắng quay lại, giơ cao con cá:
-   Chú xem, cháu câu được con cá to thế này! Đến một cân không, chú Ba?
Trong lúc Thắng chờ đợi một lời khen của trung đoàn trưởng thì ông Ba Kiên nghiêm nét mặt, hỏi:
-   Cậu đi câu ở đâu vậy? Có ai trông thấy cậu ngồi câu ngoài đó không?
Thắng lặng thinh, bỏ rơi con cá xuống đất:
-   Có một người cho cháu con cá này.
Ông Ba Kiên định hỏi Thắng xem người như thế nào, từ đâu tới, thì một chiến sĩ từ tiểu đội Nam chạy hớt hơ hớt hải đến:
• Báo cáo thủ trưởng, ở hướng đường bờ đằng sau vườn mía và đường bờ bên phải vườn mía đểu có tụi lính. Anh Nam đề nghị thủ trưởng cho vượt đường!
ỏng Ba Kiên vừa mới ngủ dậy, ông vội vàng quơ cái xà cột bên cạnh và quấn tròn tấm vải mưa lại:
-   Về nói với đồng chí Nam cho bộ đội rút dọc theo vườn mía, ra sát đường bờ bên phải. Nếu gặp địch thì nổ súng vượt sang vườn mía bên kia đường. Tối về gặp tôi ở ngà ba bến thương binh báo cáo tình hình. Tôi sẽ đi theo tiểu đội Canh.
ông vừa nói vừa buộc tấm vải mưa vào thắt lưng. Trong lúc đó, Thắng củng đã vứt con cá, chuẩn bị xong bồng súng.
- Đi! - Ông Ba Kiên nói vậy và đi về phía tiểu đội Canh.
Tiểu đội Nam rút dọc theo luống mía. Còn tiểu đội Canh theo lệnh của ông Ba Kiên, rút ngang qua nhứng luống mía để phân tán mục tiêu của địch.
Canh dẫn tiểu đội ra gần đến mí đường thì đã nghe tiếng tụi lính la hét. Các chiến sĩ nằm dán mình xuống đất sau luống mía. Họ nhìn ra đường và đưa mắt nhìn Canh nhận lệnh.
Canh sẽ ném lựu đạn trước, sau đó tất cả cùng ném lựu đạn và nhảy qua đường. Canh sẽ rút sau để xử trí tình huống bất trắc và để đảm bảo cho tất cả rút an toàn . Bên kia con đường vẫn là một vườn mía. Họ sẽ rút dọc theo vườn mía khoảng bảy tám trăm mét, rồi lại tạt xuống rạch, qua bên kia bờ mà rút về ngã ba bến thương binh. Con đường rút lui và địa hình ở đây đã được ông Ba Kiên nghiên cứu trước từ hôm mới đến đây.
Từ lúc vứt con cá, vội vã xách bồng chay theo sau ông Ba Kiên, Thắng rât lo. Anh chưa biêt rồi chuyện gì sẽ xảy ra sau cái vụ câu cá này. ông Ba Kiên chưa hề nói với anh một câu nào về chuyện này nhưng anh biết là ông đang rất bực:
-   Chạy đi! Anh đang nằm thì nghe tiếng lựu đạn nổ và có người nắm lấy vạt áo kéo dậy
Thắng đã quên mất không ném lựu đạn. Qua khỏi đường, Thắng nhớ 1ại và định quay tìm ông Ba Kiên thì lại đã có một bàn tay nào nắm chân anh giật ngã xuống. Liền đó, một quả đạn kêu sè sè và nổ ngay bên cạnh. Địch bắn cao đạn chiu chiu ngang qua đầu.
-   Rút nhanh lên, nằm chi đó nữa?
Bây giơ Thắng mới nhận ra người nằm bên cạnh anh là ông Ba Kiên.
Một người, hai người, rồi ba người chạy trước anh. Thắng cũng nhổm dậy và anh không biết là mình đang chạy - Một lúc, anh quay lai thì đã không còn thây ai đằng sau anh. Đạn bay cắt ngang những ngọn mía – Tiếng địch la hét nghe rõ mồn một. Bỗng hai tiếng lưu đạn nổ rền, tiếp theo những loạt AK chen lẫn những loạt đạn M16.
-   Bắt lấy nó
-   Bắt lấy thàng tóc bạc!
Chúng nó đang đuổi bắt ông Đa Kiên. Thắng chợt hiểu ra điều đó- Và như một cái máy, anh ù chạy quay trở lại

-   Bục! Bục! Bục!...
Khói dựng lên trước mặt Thắng. Anh nằm xuống, hướng mũi súng về phía mặt đường, nhưng không thấy gì cả.
-   Nó chạy về hướng này đây! Rõ ràng tao trông thấy hai cái chân mốc cời của nó!
-   Tao đã nhắm đúng giữa ngực. Nó không thể chạy quá khỏi nơi này mười mét. Vào đi! Đù mẹ... sợ à?
ở lại tìm ông lúc này không được, mà đánh nhau đây thì càng không được. Nếu quả thật ông Ba Kiên đang bị thương nằm cách đây mười mét như thằng lính nào đó vừa nói. Thắng còn lúng túng chưa biết xử trí thế nào thì những cành mía trước mặt xao động.
-   Đấy, mày thấy chưa? Dấu chân của nó...
-   Không thấy có dấu máu. Vào nữa đi!...
Thắng vẫn nằm im. Anh tự nhủ: “Nếu nó vào đến đầy...”. Và anh quay mũi súng về phía tiếng nói, nằm xoay người lại, lấy luống mía làm bệ bắn, má áp vào báng súng, giống hệt như động tác nằm bắn mà anh đã học tập trước ngày lên đường vào chiến trường.
Một cái mũ sắt! Thắng bình tĩnh thu nó vào trong thước ngắm và anh nghĩ: “Nó vẫn chưa tìm thấy ông Ba Kiên”.
Thằng lính đứng lại một lúc rồi đưa tay thật nhẹ rẽ nhừng lá mía che trưóc mặt nó, tiến lên vài bưóc. Không biết nghĩ sao, nó lại ngồi xuống.
Thắng nổ súng. Anh chỉ bắn một viên và sau đó sải chân nhảy qua luôn ba bốn luống mía và bò đi. Khắp cả vườn mía lại rộn lên tiếng súng.
Lần thứ hai, Tháng lại gác súng lên luông mía, áp má vào báng súng. Bỗng có tiếng gọi:
- Thắng! Rút đi...
Ahh quay lại, nhân ra Canh liền kêu lên:
Chú Ba còn bị thương, không biết bây giờ nàm đâu?
Ông ấy về bờ rạch rồi. Chạy đi, mau lên!
Thắng bám theo Canh mà chạy, nghe bốn phía ran lên tiếng súng.
Khi đến khi về tới ngã ba bến thương binh, Thắng mới hiểu ra là chính ông Ba Kiên đã chắn địch cho anh chạy.
Khi Canh nổ súng cho moi người vượt đường thì sau đó ông Ba Kiên lại dừng lại ném lựu đạn cho Canh vượt. Cũng lúc đó, ông đã nắm vạt áo Thắng, kéo lên bảo chạy, rồi lại giật anh ngã xuống để tránh lựu đạn. Ông vừa đứng dậy thì tụi nó đã nhắm ông nổ súng. Ông làm như bị thương ngã xuống, lăn đi một vòng rồi luồn trong đám mía mà rút. Lúc đó Thắng nghe chúng nó la: “Bắt lấy thằng tóc bạc” và anh đã quay lại.
Ra đến bờ rạch, không thấy Thắng đâu, ông Ba Kiên cho Canh quay lại tìm.
*Vậy là trong một ngày, mình đã làm phiền chú Ba bao nhiâu lần - Thắng nghĩ vậy và đến bên cạnh ông, nói nhỏ:
-   Cháu xin lỗi chú
Mới qua một cơn nguy hiểm, vậy mà bây giờ trông ông Ba Kiên ngồi hút thuốc thật ung dung - Ông cười nói vói Thắng :
-   Vậy là Hôm nay chú cháu mình mất một. con cá to. Tiếc quá...

Tập 2

Chương một

Bác Hai!
- Ủa, Tư Quang mày?
Hai người chào nhau rồi im lặng ngồi nhìn nhau. Từ lúc Tư Quang vào, ông Hai Trụ ngồi xếp bằng không nhúc nhích trên tấm phản kê chính giữa nhà, thong thả nhấp từng hụm trà một.
Họ tìm gặp nhau, nhưng khi đã ngồi trước mặt nhau rối thì lại không biết nói gì cả.
Họ đều từ ngoài Đồng Lớn vào, tình hình ngoài đó đang sôi động, nhưng ở đây lại im khe. Mấy thằng lính không ra “kích” đêm, thậm chí không thèm bắn pháo sáng canh chừng như mọi hôm nữa.
Dãy nhà tôn trong ấp nằm dài xếp hàng ken nhau trong tranh tối tranh sáng. Le lói có những ngọn đèn dầu hỏa rọi ánh sáng qua kẽ vách. Tiếng pháo, tiếng bom từ ngoài Đồng Lớn dội về làm cho mọi người không ngủ được. Ngọn lửa từ phía đó chảy sáng rực một góc trời.
Sau những cánh cửa khép kín, phát ra tiếng nhạc xập xình, tiếng ca vọng cổ rền rĩ lẫn trong tiếng khóc của trẻ COn và tiếng chó sủa hờ cầm canh một cách mệt mỏi.
ông Hai Trụ khịt mùi hoài. Cái gì cũng ngột ngạt Những con trâu bị cột sát sau hè nhà ngay giữa lối đi, mùa mưa, nước phân, nước, giải trôi lênh láng.
Dãy nhà lụp xụp này nằm lọt giữa vòng rào kẽm gai, cạnh chiếc lô cốt chuồng cu cao lừng lững, trông chẳng khác gì một trại chăn nuôi khổng lồ.
- Vào ấp chiến lược!
Chuyện xưa nay ông Hai Trụ chưa bao giờ nghĩ tới.
mà hôm nay...
Ông giận mình rồi lại giận lây sang cả cái ấp Đồng Lớn vốn xưa nay ông rất yêu mến. ông đã đi từng nhà nói chuyện với với bà con cô bác. Lúc đầu người ta còn nghe lời ông, ban ngày tản ra ngoài bìa rừng, đến đêm lại trở về... Cũng có gia đình và chia đôi, vào trong ấp chiến lược một nửa, ở lại bên ngoài một nửa. Nhưng rồi dần dần, tụi nó bắn pháo dữ quá, và cho đên hôm qua, sau một trận càn ủi ác liệt kéo dài, chỉ còn ông là người ở lại cuối cùng để rồi đến bây giờ cũng phải tìm vào đây.
Mấy đứa du kích thì không nói làm gì, chúng nó chẳng lấy sức đâu mà chống chọi với thằng Mỹ được mãi... Nhưng các đơn vị chủ lực tại sao không đem quân về mà đánh, mà giữ lấy cái ấp Đồng Lớn xưa nay vẫn là căn cứ du kích nổi tiếng một vùng này? Đất đã bỏ đi làm sao quay lại được nữa?
Hôm con Sáu Trang về, ông đã nói với nó:
- Ngày một ngày hai rồi thằng Mỹ sẽ ủi trắng, ủi sạch bách, ủi teng beng hai quận Củ Chi, Trảng Bàng này cho chúng mày xem. Đến lúc đó rồi một búi cây cũng không còn mà núp. Du kích bấy giờ ém vào đâu? Chủ lực ém vào đâu? Mày về nói với mấy anh trển tỉnh liệu xem sao chứ cứ cung cách này thì rồi bọn tao cùng đến phải bỏ đất mà đi thôi.
Nói vậy chứ làm sao bỏ đất mà đi được?
Biết bao nhiêu lần rồi, từ trong những đám lửa đó, ông Hai bốc vác, thu vén tro than, nhặt nhạt từng mảnh gỗ.
thanh tre còn lại, dựng lên ngôi nhà trên cái nền sạm đen màu khói ấy. Những thanh gỗ tướp xơ, những tấm ván cong vênh, những cây cột cháy xém còn mang đầy thương tích đó. Dấu vết mùi gỗ cháy trên một cái ghế ngồi, dấu đạn xuyên ở một cánh cửa, cái kiềng cụt chân mà bà Hai kê bằng viên gạch đều được ông Hai giữ lại. Cứ sau mỗi trận cản ủi ngôi nhà lại thay đôi đi một ít. Nền rộng thêm ra, nhà thu hẹp lại, mái thấp xuống. Mặc dầu thu nhỏ hạ thấp, thay đi những cây cột mới, những cánh cửa mớí, ông Hai vẫn giữ nguyên cho ngôi nhà những cái gì có thể giữ được. Nhà ông vẫn trở mặt về hướng tây, vẫn nhìn ra cái cứ du kích của Tư Quang. Phía sau nhà, bên trái vẫn là mấy bụi chuối, nơi dể lu nước, và viên đá kê rửa chân. Chì có hàng tầm vông bị bom đào lên không thể một lúc mà trồng lại được..
- Tư Quang!
-Dạ!
-   Sao mày bảo chúng tao bám trụ mà mày lại “dông” vô đây trước?
Tư Quang:
-   Chậc...
Tự nhiên bác Hai cười khẩy một cái:
-   Ái già, hồi này tụi tao không nghe hát cái bài chi mà An Nhơn, An Phú, mày nhớ bài đó nữa không Tư Quang?
Biết ông Hai nói chọc tức mình, Tư Quang nuốt nước bọt đánh ực một cái. Bài hát ấy nói về du kích Củ Chi hồi còn đánh Mỹ dưới địa đạo. Trong trận đánh Mỹ đầu tiên ấy, anh và Hai Cà, con bác Hai Trụ, mỗi người một cây “bá đỏ”, chốt hai đầu địa đạo, cự nhau với giặc suốt bảy ngày đêm. Chao ôi, cái đận ấy là gian nan! Quân Mỹ do xuống lèn trời lèn đất. Nghe nói nó đưa nước ngọt từ bên Phi Luật Tân về, “bay máy bay” phun xuống làm mưa nhân tạo cho lính tắm, cô bác đã phát ớn. Động vào chúng nó là y như động vào tổ kiến bù nhọt. Đánh đằng trước, chúng nó đổ “trực thăng” đằng sau. Đánh đằng sau, chúng nó lại đổ đằng sau nữa , một cái, máy bay. Đại bác mù trời.

Ông Hai đi coi bọn Mỹ đổ quân về, lác đầu nói với bọn Tư Quang

- Tụi bay liệu sao thì liệu, chứ tao xem cung cách này cứ lấy sức ra đôi chọi với chúng nó
Lắm tiền nhiều của. quân lính hằng hà sa số, không biết bao nhiêu mà kế. Không biết rồi các ông trển tính sao đây?

Bữa đó, họ cũng ngồi im lặng như vậy đây. Tư Quang nghe ông Hai nói cũng nuốt nước bọt ừng ực như thế này. Riêng Hai Cà thì nhất định phải đi coi cho được thằng Mỹ tận mắt.
Lúc trở về, hắn nói với Tư Quang:   V
- Con mắt thằng Mỹ xanh mà lấc la lấc láo, tui coi bộ hắn chậm lắm anh Tư ạ, ta cứ thử đánh một trận xem sao rồi rut kinh nghiệm.
Vậy rồi trận đánh đầu tiên xảy ra, một trận đánh cho đến bây giờ mỗi lần nghĩ đến anh vẫn còn cảm giác ngơ ngác, bàng hoàng. Lúc đó, Tư Quang nào có biết hình dáng mặt mũi thằng Mỹ ra sao. Chỉ nghe nó bắn pháo rồi trực thăng bay ầm trời ầm đốt. Vừa xách súng ra đến chiên hào, đã thấy quân Mỹ tràn vô như kiến, lính đâu mà đông dữ! Đạn nhọn bắn từng viên một, chết thằng này thằng khác lại tiếp lên. Nghe nói chúng nó đánh theo kiểu điều lệnh chánh quy mà. Tư Quang liệng năm trái Mã Lai, giật một trái nổ, bắn hết cả "bao xe” đạn, quần nhau suốt một tiếng đồng hồ ròng rã với chúng nó, xong xuống địa đạo ngồi nghỉ lấy thêm đạn, lại lên đánh nữa.
Sau ngày thứ nhất, cán bộ dẫn bà con theo “đường ống” đại đạo sang bên kia sông,chỉ để một tổ du kích trụ lại,lúc đánh,lúc nghỉ.
Đến ngày thứ ba, bọn Mỹ dò theo “đường ống” đánh mìn thủng từng lỗ lớn rồi dòng dây thả lính xuống. Hầm chật, Tư Quang phải vừa đi thụt lùi vừa lựa thế bắn, thằng này chết, chúng nó kéo lên, thay thằng khác xuống. Bảy ngày như thế dưới địa đạo, đói bết. Đêm đến, chui lên chỗ nào cũng gặp Mỹ. Mãi đến đêm thứ bảy, họ lần theo “đường ống” về An Phú. Bò lên không thấy giặc, Tư Quang cho anh em nhằm hướng nhiều pháo bắn đi tới. Làng xóm vắng tanh, nhà cửa bị đốt sạch, trâu bò nằm chết ngổn ngang. Một số dân chạy sang bên kia sông, còn một số nữa, bị chứng nó xúc lên “trực thăng” đưa hết vào ấp chiến lược. Mãi cho đến gần Tết, dân mới lác đác trốn về, dựng thum lên ở. Chúng nó lại bắn đại bác, bỏ bom. Lần đó dân Đồng Lớn chết không biết bao nhiêu mà kể.
Con trai ông Hai cũng chết trong đận ấy, giữa lúc đang cùng ông dựng lại nhà ở.
Bây giờ nhắc đến chuyện đó, người ta lại nhắc đến những chiến sĩ du kích đã hy sinh như Hai Cà. Dân Củ Chi thường giải thích cái lý do kém sút của phong trào như sau: Bây giờ mấy đứa đánh nhau giỏi như thằng A, thằng B chết ráo trọi rồi. Điều đó làm cho những người còn lại như Tư Quang tủi thân. Đối với anh, hình như những chiến công ấy đã thuộc về một quá khứ hào hùng không bao giờ có thể trở lại được nữa.
Có lính đi tuần đêm đấy...
Bác gái từ ngoài đi vào khép cửa lại.
Tư Quang đứng dậy ra phía sau. ông Hai vẫn ngồi nguyên trên phản:
• Có gạo nước chi bới cho tụi nó một ít, tình hình này chưa chắc anh em du kích đã vô đây được. Hừm, mãi đến hôm nay lại thấy đi tuần đêm.
Vừa mới đó, ông Hai làm như có vẻ giận mấy thằng du kích thì bây giờ ông lại thấy thương chúng nó. Thằng Tu Quang vào ấp một lúc rồi đi lại ra ngoài, ông chưa hỏi xem mấy hôm nay tình hình làm ăn của anh em ra sao?
Bà Hai ngồi đong gạo vào cái bồng may bằng vải nhựa Mỹ của Tư Quang. (Mỗi lần vào ấp chiến lược, anh tạt vào nhà bác Hai trước, vứt cái bồng lại đó).
-   Bỏ thêm vào đó cho tụi nó ít khô cá.
Ông Hai vừa nói vừa đứng dậy, mở chạn thức ăn, lấy ra một xị rượu.
-   Đưa tụi nó mang ra ngoài chia nhau mỗi đứa một tợp cho ấm bụng... - Xong mọi công việc, bà Hai lại ra đứng gác ở cửa trước, còn ông Hai xách cái bồng xuống bêp ngồi cạnh Tư Quang. Hai người nhìn ra ngoài trời tốĩ đen...
Một lúc sau, ông Hai hỏi trước:
- Bây giờ tróc cứ vậy rồi tụi bay định về đâu ở?
Tôi cũng chưa biết tính sao đây. đang cho anh em ém tạm ở gần Suối Cạn, bữa nay máy ủi ủi gần tới suối, tôi sang gặp chú Hai bình toong, bí thơ Đảng ủy thì bên ấy cũng tróc cứ, chưa biết ổng chạy đâu.
-   Bọn bay có nghe tình hình bên Trảng Bàng thế nào không?
-   Từ đây ra đến bờ sông trắng như tờ giấy trắng, bên đó cũng chẳng khác chi bên ta.
-   Vậy tụi bay có biết cung cách làm ăn của du kích các xứ khác ra sao không?
-   Đường liên lạc khó lắm, chỗ nào cũng biệt kích, cũng thám báo. Bên kia sông chúng nó cũng nống ra dọc đường Mười bốn, chiếm lại Suối Dứa, Rạch Bắp. Bọn Dầu Tiếng tung tin là sẽ chiếm lại Thanh An rồi càn sang mấy cái cứ bộ đội ở Công Bông Giấy, Đắc Un.
Thằng đại úy Trung trong Tiểu khu Trung Hòa tuyên bố lần này sẽ đuổi Việt cộng lên tít tận biên giói xong thì ký hiệp định, chấm dứt chiến sự.

..
ông Hai nhổ một bải nước bọt:
•   Được mấy hồi... Mà dạo này bộ đội chủ lực đi đâu ráo trọi vậy hả Tư Quang?
*   Sau trận càn cái nêm “Át - lát”, không biết các ông lính “mũ sắt” đi đâu hết, chỉ còn trung đoàn Mười sáu nghe đâu vẫn ở bên kia sông.
- Nếu chủ lực ta không về thì tụi bay tính liệu sao?
Tư Quang đang rốì ruột roí gan lên bởi trâăm thứ chuyện. Cả cái ấp Đồng Lớn bỏ đi. Đến như ông Hai mà cũng còn phải chạy vào đây nữa thì còn biết nương tựa vào ai. Anh cũng chưa nói với ông về tình hình đội du kích vừa rồi. Nói I mà làm gì? Chỉ làm cho người ta thêm lo lắng. Anh định vào ! đây tìm ông Hai Trụ, bà Tám Kim và một số cô bác, hẹn họ nơi móc ráp, vì căn cứ du kích rồi sẽ phải dời di. Mà dời đi đâu thì cho đến bây giờ Tư Quang vẫn chưa nghĩ ra được!
Mọi chuyện Tư Quang cũng đã có sơ bộ dự kiến cả đấy, nhưng anh đâu có nghĩ đến nông nỗi này. Vừa đầu tháng, sư Hai mươi lăm ngụy về trong Trung Hòa. Tiếp đó, chúng nó đổ lính xuống Rừng Làng, Ba Cụm. Máy bay “đầu đỏ” cứ lần theo đường mòn, hễ trông thấy bóng người là bắn. Chúng nó cho “đầm già” bay gọi loa kêu đồng bào vô ấp chiến lược, để cho quân đội đồng minh hủy diệt các căn cứ Việt cộng.
Không ngờ lần này nó lại làm quyết liệt như vậy: Đổ ba tiểu đoàn Mỹ, một tiểu đoàn ngụy bao vây nguyên một cái ấp Đồng Lớn bé tí tẹo mà càn quét. Chúng nó giã pháo một ngày từ sáng đến tối, sang ngày sau gọi loa. Gọi loa rồi bắn, bắn rồi lại gọi loa, làm đi làm lại hết ngày này qua ngày khác.
Đêm đầu tiên, dân đã chạy hết phân nửa. Đêm thứ hai,
dội du kích vào côn gặp lác đác dăm bảy gia đình. Đến ngày thứ ba, tụi Mỹ vào làng, gặp bâft cứ đàn ông, đàn bà, ngưò già, trẻ con, bất kể ngoài đồng hay trong nhà, đều lôi tuột lên “trực thăng” hót đi hốt. Còn cái nhà nào chưa cháy chúng nó đốt cho cháy nốt. Còn cái hầm nào chưa sập chúng nó phá cho sập luôn. Trong ấp thì gom dân, còn ngoài địa hình, chúng nó đưa hai chục chiếc xe ủi đến, dàn hàng ngang ủi phá. Ngày thứ nhất du kích đánh trái, nổ B.40 làm cháy hai xe. Ngày thứ hai, đã thấy chúng nó cẩu đến hai chiếc khác.
Tư Quang họp anh em lại để bàn cách đánh. Bảy Rỹ nói
-   Anh Tư à, mình đánh nhau với thằng Mỹ mà cứ nhi Phàn Lê Huê đánh nhau với cái thằng gì ba đầu sáu tay ấy chặt đầu này nó lại mọc lên đầu khác, ngán quá.
Tư Quang phải nói cho anh em yên tâm:
-   Nói vậy chớ, mình đánh riết rồi chúng nó cũng phải chờn.
Miệng nói mạnh, nhưng trong bụng Tư Quang cũng thấy nao núng. Những đội viên trẻ tuổi như thằng Đực, thằng Re, đêm ra Đồng Lớn, không gặp cô bác, trỏ về, ngồi ỉu xìu Tư Quang bảo tiếp tục làm trái, anh em ai cũng ngạc nhiên. Họ hỏi còn làm trái làm gì?
- Để đánh chớ còn làm gì.
Nói vậy nhưng rồi Tư Quang lại thấy câu trả lời của mình có phần vô lý. Nó ủi sắp hết trơn “địa hình” rồi CÒn đánh đấm cái nỗi gì? Phải lo chỗ đứng chân đã chứ. Việc gì chứ việc ủi trắng hai bên bờ sông thì nhất định chúng nó làm được. Sau buổi họp đó, Tư Quang sang Dân Hàng tìí bí thư Đảng ủy.
Ra đi, Bảy Rỹ dặn:
Anh Tư đi mau mau về, chứ ở nhà anh em lo lắm, có gì rồi chăng biết chống chèo làm sao.
Trước đến nay Bày Rỹ, có dặn như thế bao giờ đâu. Anh vốn gan lì. Gặp khó mấy anh cũng nói với Tư Quang: Anh cứ yên tâm, Tư Quang có đi đâu xa dặn dò công việc thi Bảy Rỹ cười hề hề:
- Đến đâu ta hay đó, lo chí anh Tư...
Bảy Rỹ đã phải lo là chuyện không vừa. Bảy Rỹ mà đã lo thì bọn thằng Đực, thằng Re làm sao mà yên tâm dược. Nhìn qua nhìn lại các cơ quan bật hết. Chỉ toàn nghe nói đến nhũng trận đánh điểm, những vụ chiêu hồi, những đoàn cán bộ bị kích, bị phục.
Thằng Bảy Rỹ lo là phải. Tư Quang vừa mới ra đi thì ngay lập tức, chúng nó đem xe và lính đến bao vây đốt sạch, hót sạch cả ấp Đồng Lớn. Không tìm được bí thư chi bộ, đêm sau Tư Quang trở về, đã thấy anh em buộc bồng sẵn sàng ngồi đó. Họ còn chờ Tư Quang về, chưa biết đi đâu, tính sao? Căn cứ Đảng ủy cũng bị đánh tanh bành rồi. Tư Quang lạị bảo anh em chờ rồi tìm về ấp chiến lược, và gặp ông Hai cũng đang trong tình trạng bê bối chăng khác gì anh.
Bây giờ đi đâu nữa? Chẳng lẽ bỏ đất sao?
Hai người ngồi bên cạnh nhau im lặng. Họ im lặng đến mức có thể nghe rõ tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ đeo taý.
Thàng Tư Quang không nói trận đánh nhau vừa rồi như thế nào nhưng cứ nhìn cái bộ đăm chiêu cua nó thì cung đoán biết được tâm trạng. Hôm qua, ngồi trên nền nhà cũ của ông ngoài Đồng Lớn nhìn sang cứ du kích nghe tiếng súng nổ, ông cũng đủ rõ, chẳng cần gì hỏi thêm nữa. Ông Hai Trụ nghĩ vậy và cũng muôn góp được một ý kiến gì hay ho với Tư Quang, nhưng sao bây giờ đầu óc ông lú lẫn quá.
Tự nhiên ông Hai nhớ đến thằng con trai đã mất. Đận ấy chúng nó cùng càn dữ vậy đây. Xong trận càn, bọn Mỹ vừa rút, ông trở về làng thì thấy thàng Hai Cà, con ông đã trở về trước đó ròi. Nó đói bết, đánh nhau bảy ngày dưới địa đạo mà. Trông thấy nó nằm xoài trước sân, thoạt đầu ông kêu lên vì tưởng là người nào bị pháo. Mặt mũi nó đen nhẻm đến nỗi ông không nhận ra nữa. Tốì rồi mà vẫn chẳng có ai về trừ mấy thằng du kích.
-   Tía về đây mà ở, tui đào cho tía một cái hầm khác, chứ đánh Mỹ vậy, tôi lên mà không gặp ai thì đói bết chịu không thấu.

..
Thằng Hai Cà chết đã ba năm nay rồi, vậy mà ông không sao quên được lời nó dặn. Mỗi lần đi khỏi Đồng Lớn, ruột ; ông Hai lại nóng cồn cào, tưởng như thằng con trai trở về, chờ ông ở đó, đang đào cho ông cái hầm mới. Nó đào hầm để ông có thể trụ lại đó. Nó đã nói vậy thì làm sao ông có thể bỏ đất này mà đi.
Tên thật của ông đâu có phải là Trụ. Chỉ từ sau khi cái ý nghĩ đó, sau cái sự việc khó quên đó, ông liền tự đặt tên mới cho mình để giới thiệu với các nhà báo. Cái tên vừa để tự nhắc nhở mình, vừa để giữ bí mật. Vậy rồi gọi riết thành quen. Bây giờ hầu như mọi người đã quên mất tên cúng cơm của ông rồi.
-   Bây giờ tụi bay tính sao?
-   Tui lại ra ngoài đó.
-   Mai mốt tạo có ra ngoài đó thì gặp tụi bay ở đâu?
-   Tui vô đây cũng chỉ định để hẹn với chú điều đó. Thỉnh thoảng chú nhớ đánh xe trâu ra bìa rừng.
-   ừa, nhưng tạm vậy mấy hôm rồi cũng phải có chỗ mà ở.
-   Rồi tính sau thôi chú ạ, đến nước cùng không khéo rồi cũng lại phải sang sông thôi.
Tư Quang xốc bồng đứng dậy. Khi anh đã đi khuất vào bóng tối, ông Hai mới sực nhớ là quên nhắc nó phải cẩn thận.

Cứ du kích xây dựng dưới lùm tre. trèo lên bụi tre đó. anh em có thể nhìn thấy chòi cu bên bốt Trung Hòa. quan sát được bọn địch khi chúng nó chuẩn bị một cuộc đi “bố”, ở đó cũng cố thể nhìn ra Đồng Lớn, Sa Nhỏ để dò xem động tĩnh cứ thấy nhân dân nháo nhác là biết địch sắp ra từ hướng nào rồi. Đó là một khu rừng làng nhỏ, trước đây Tư Quang cho gài mìn chung quanh và treo đầy những bảng “tử địa". Địch vào, trước hết cho nổ mìn, bắn súng rồi rút vô tuyến trong, ở đó, lạỉ nổ mìn, lại bắn súng lần nữa. Cứ tùy theo tình hình mà đánh trái, chọi lựu đạn, bắn súng hoặc là rút xuống hầm bí mật. Có khi túng quá, phải luồn ra phía Suối Cạn mà ‘Vù”.
Lẩn này, tụi nó làm kiểu bóc vỏ từ ngoài vào. Suốt một tuần nay chúng nó ủi trắng bốn phía. Nằm đây mãi thì chăng khác gi lũ rắn lũ chuột nằm chờ đoàn người đi “đạp cù" dồn vào giữa đám cỏ.
ủi hết chung quanh rồi, cứ du kích nằm trơ ra như một hòn đào. Trước đây, chung quanh còn có ấp, có dân, không nơi này thì nơi khác. Bầy giờ, cùng một lúc, chúng nó hốt sạch. Muốn trà trộn vào đâu cũng không được.
Vậy là họ phải ra đi.
Mọi người chỉ đợi Tư Quang về là đi, họ không biết đi đâu. Tư Quang sẽ nghĩ giùm họ. Xưa nay, những lúc khó khăn, Tư Quang vẫn bình tĩnh. Anh thường im lặng không vội vàng, tập trung để suy nghĩ, đắn đo, cân nhắc và cho đến phút cuốĩ cùng thì đưa ra một quyết định thật chắc chắn.
Lần này, thực tình Tư Quang cũng chưa biết rõ mình sẽ đi đâu, làm gì bây giờ. Anh nhìn quanh cái hầm như muốn tìm ở đó một lối thoát. Đào sát dưới lùm tre, trước đây hầm có ngách chui ra địa đạo. Nhưng địa đạo từ lâu đã bị đánh sập, cắt thành từng đoạn, bây giờ chi còn một khúc để làm chỉ nấp tạm thời như một số hầm trú ẩn khác. Nửa hầm lộ thiên ở ngoài là nơi họp hành, làm việc. Ở đây, có một cái bàn dài ghép bàng hai miếng ván. Họ ăn cơm, uống trà và sau bữa ăn, đánh tú lơ khơ, nói chuyện ở đó. ở góc, dựng một khẩu đại liên “Mã Lai” mà đội du kích lấy dược từ chiếc “cá rô” bị bắn rơi ngoài Rừng Làng. Quận đội không thu khẩu súng này vì nó chẳng được tích sự gì. Đó là cái nòng không chân được vặn vít trực tiếp vào máy bay. Mây ông du kích khi nào hứng chí, đem lau lại, xong rủ nhau vác ra Rừng Làng, bắn chơi vài loạt cho đở buồn. Cạnh lu muối để ở góc hầm, có một cái mũ sắt dùng làm chậu rửa chén, mấy cái bẫy chuột, cái chét làm cỏ lúa và đủ các loại dụng cụ lặt vặt chảng khác gì đồ đạc trong một gia đình nông dân. Tư Quang đưa tay sờ lên cây đà ngang trên miệng hầm: một cây cột bào nhẵn, câỵ cột nhà ông Hai Trụ. Dạo đó, nhà ông cháy hết, chỉ sót nguyên có cây cột này. Nghĩ chẳng để lam gì, ông cho tổ du kích mượn về gác hầm đỡ. Cho mượn cây cột nhà! Nghĩ mà buồn cười, mượn rồi bao giờ trả? ông Hai bao: Cứ chúng mày còn thì cây cột tao còn đó, cột này gỗ tốt lắm, chẳng mối mọt gì được. Còn nếu bay để mất cứ thì bay phải đền cột cho tao. Ông Hai đùa vậy mà bây giờ lại hóa ra thật. Cứ này bây giờ làm sao mà giữ được nữa.
-   Anh Tư cười chi vậy?
Bảy Rỹ hỏi. Mọi người tự nhiên cũng cười theo.
Tư Quang bỗng nhớ, cởi bồng lấy ra xị rượu:
-   Mỗi người làm một tợp cho ấm bụng rồi ta đi. Rượu chú Hai cho đó.
Tư Quang đưa lên miệng tu một ngụm rồi chuyển cho Bảy Rỹ. Được lúc khác thì họ đã cho bọn nhỏ chạy ra đồng thăm bẩy chuột...
Có tợp rượu vào, Tư Quang thấy nóng người, muốn nói:
-   Coi như khắp quận chỗ nào cũng có địch, bây giờ chỉ có
Nước chui xuống đất!
Bảy Rỹ đưa tay quẹt ngang miệng:
- Vậy là bọn mình trụ lại đây à anh Tư?
   - Trụ lại đây thì không được, nhưng đi thì cũng không'.
   - Giỡn hoài, sáng rồi đó.
- Bây giờ vầy, cho tất cả tạm giải tán, để lại súng đó, cả
   mấy đứa. Tụi bay sang bên kia sông, móc trung đoàn Mười sáu rồi ở lại đó ít lâu, chừng nào làm xong cứ mói, tụi tao kêu về. Riêng Bảy Rỹ ở lại.
Hai cậu du kích trẻ kêu lên:
- Sao bọn tui lại không đi làm cứ mới?
Tư Quang khoát tay:
- Gạo đâu mà ăn, đất đâu mà ở, phân công rồi, hai đứa tụi tao bám trụ, tụi bay tạm về hậu cứ một thời gian, đến khi gọi thì phải có mặt.
-   Nhưng về hậu cứ đến bao giờ mới được chứ? Ở bên sông mãi buồn chết!
-Không lâu đâu. bao giờ nghiên cứu xong thì gọi. về còn đánh nhau chớ.
Bảy Rỹ bỗng ngẩng đầu lên như một con nai lắng nghe tiếng động:
-   Đụng đâu rồi?
Chắc ai đó đi vướng mìn. Có thể đó là một trinh sát? Hay là cán bộ bên quận ủy? Mà không khéo chính là đồng chí bí thư Đảng ủy cũng nên. Trong cái lo lắng, mọi người lại cảm thấy có một chút vui mừng: Người mình vẫn còn đó cho nên mới có cuộc đụng độ này. Tiếng súng nổ trong đêm làm cho mọi người cảm thấy đỡ cô độc.
Nhưng không thấy có tiêng súng đằng mình bắn trả. Hay đó chỉ là một con chuột chạy vướng dây, nổ trái?
-Lối Sa Nhỏ có pháo sáng!
Pháo bán ầm lên một lúc rồi lại lặng trang. Im tiếng súng, mọi người lại thấy buồn. Bảy Rỹ thở dài: mấy đứa cũng thở dài theo.

Tư Quang:
-   Thôi chuẩn bị đi, hai đứa nhỏ thay quần áo, cầm cái bẫy chuột ra đồng, chờ sáng rồi đi sang bên đó. Nếu qua được sông bây giờ thì qua luôn.
Hai cậu du kích trẻ ra đi, còn lại Tư Quang và Bảy Rỹ.
-   Bỏ mấy khẩu súng lại.
-   Khẩu đại liên không chân này làm sao đây anh Tư? Im lặng một lúc.
-   Thôi của chúng nó trả lại chúng nó.
Ra khỏi bụi tre sau địa hình, họ chạm phải cánh đồng trắng mông mênh.
Bảy Rỹ.
-   Đi hướng nào bây giờ anh Tư?
-   Cứ men theo hàng tầm vông.
Bảy Rỹ đi trước, được một đoạn thấy không yên tâm quay lại hỏi nữa:
-   Sao lại đi hướng này?
-   Cứ thẳng phía trưổc mà đi, không hỏi gì cả.
Phía trước là bốt Trung Hòa. Đã trông thấy cái chòi cu cao lừng lững. Bảy Rỹ tưởng mình nghe không rõ:
-   Đường vô bốt mà anh Tư?
ừ thì vô bốt chứ sao.
Lại im lặng đi, nhưng trong bụng Bảy Rỹ đầy thắc mắc. Được một đoạn Bảy Rỹ lại dừng lại:
-   Anh Tư đi đâu nói tui rõ, tui không chịu nổi nữa rồi. Tư Quang lặng lẽ vượt lên trước, bước từng bước nặng nề, giọng như không nghe Bảy Rỹ hỏi. Anh cũng đang ở trong tỉnh trạng căng thẳng thần kinh chẳng khác gì Bảy
Rỹ. Đáng lẽ những lúc như thế này Bảy Rỹ phải để cho anh yên. Tư Quang bực lắm rồi. lúc này không phải là lúc giải thích.
-   Anh Tư!
-   Có câm cái miệng đi không!
Tư Quang quay lại trừng mắt vào trong bóng tối nhìn Bảy Rỹ rồi đặt bồng xuống. Một rẻo đất nhỏ còn sót lại ít cây lưa thưa nằm sát ngay dưới chân đồn. Đứng nhìn quanh một lúc, Tư Quang chỉ cái bụi tre thấp còn sót lại gần đó:
-   Tạm bỏ đồ đạc vũ khí xuống ngồi nghiên cứu sau.
Bảy Rỹ không hỏi han gì nữa. Anh đã hiểu ra: Trong khi
khắp cả quân bị ủi trắng, thì Tư Quang kéo anh tới đây, vào sát chân đồn, tránh hết mọi sự càn bố, làm y như cái trò chơi hú tìm; chạy ngay đến sau lưng người đi tìm mà núp. Cái trò chơi này thật mạo hiểm nhưng cũng thật là an toàn, điều mà Bảy Rỹ không nghĩ đến. Thằng cha láu cá thật. Nhưng phải coi chừng. Ở đây mà lộ thì chảng khác gì đút đầu vào dây thòng lọng của chúng nó. Anh chỉ còn làm theo những điều Tư Quang bảo: Đào tạm một cái hầm nhỏ, tất cả các thứ gói vào ni lông và lấp đất lại, ngụy trang lên xóa sạch dấu vết. Làm xong công việc thì trời đã gần sáng. Tư Quang ra hiệu cho Bảy Rỹ ngồi xuống bên cạnh:
-   Ở đây giỏi lắm cách đồn bảy tám trăm mét, Ồn là không được chúng ta phải sinh hoạt theo kiểu khác, thử xem có ổn định không rồi hãy kéo tụi nó về. Ngày hôm nay tạm tìm chỗ ém. Đêm mai phải-đào hầm bí mật mà ở, dần dà rồi ra móc dân mua gạo. Từ nay phải chờ thật khuya, che ni lông lại nấu ăn. Thôi, lấy gạo rang ăn tạm rồi tìm chỗ nghỉ.
Vây là cuộc sống mới sẽ cứ mãi mãi thế này sao? Đằng sau lưng là đồn địch, trước mặt là những khoảng đất ủi trắng. Sẽ không còn cái cảnh bẫy chuột ngoài đồng cỏ mang về với rượu làm bữa liên hoan. Sẽ không còn cái cảnh
Thắp đèn dưới hầm, lấy vải che bớt ánh sáng và nói chuyện gẫu quanh bàn trà. Sẽ không còn mấy cô nữ thanh niên cốt cán trong ấp chiến lược, lâu lâu ra thăm địa hình, mang cho anh em du kích khi thì một bao thuốc lá thơm, khi thi trái dưa đỏ, chuyện trò ríu rít suốt đêm. Còn việc đánh nhau thì sao? Không đánh nhau thì còn gì là du kích nữa, đíều này Bảy Rỹ phải hỏi rồi đây.
-    Anh Tư?
-   Cái gì vậy?
-   Tụi mình ém kín ở đây thì được, nhưng đánh địch thì khó ạ.
Tư Quang đang im lặng, anh cũng đang nghĩ vế điều đó, Chung quanh việc đánh nhau còn bao nhiêu chuyện khió nghĩ. Đánh một trận, hai trận thì làm sao mà chẳng được chỉ cần đào một cái hầm bí mật cho thật kín, đêm mang B.40 ra tìm một cụm xe, bắn rồi rút. “Bán bỏ” rồi chạy nào có khó gì. Nhưng rồi vũ khí đâu? Gạo đâu? Lỡ có bị thương thì trạm xá đâu? Thế nào gọi là bám đất? Nếu thật bám đất chỉ có nghĩa là trốn núp như thế này thì còn bám đất làm gì. Mấy đứa nhỏ mà anh quyết định tạm cho về không phải không có cân nhắc. Hãy để xem sao đã. Liệu rồi chúng nó có chịu đựng nổi qua cái trận ác liệt này không? Mình phải tìm ra phương hướng rồi mới tiếp tục dẫn dắt chúng nó đi được Bây giờ mọi việc đối với anh vẫn còn rối như mớ bòng bong..
Trong khi Tư Quang mệt quá, nằm xuống thiếp đi thi Bảy Rỹ đá tìm cách trèo lên được trên ngọn tre. Trời bắt đầu sáng dần, Bảy Rỹ phóng tầm mắt nhìn ra phía xa. Một dải sương mù bạc trắng. Anh giụi mắt nhìn lần nữa. Trời đất thánh thần ơi? Dòng sông Sài Gòn! Đến cơ nỗi này rồi hay sao? Từ đây, kế cận bot Trung Hòa, anh nhìn thấy được con sông Sài Gòn cách bốn năm ki-lô-mét. Những lùm cây những mái nhà, những khu rừng bỗng như có ma quỷ hóa phép, một sáng biến đâu hết. Đất,chỉ còn đất trắng trơ trọi
Bảy Rỹ bỗng cảm thấy bàng hoàng như vừa tỉnh sau một mơ. Anh nhìn chung quanh rồi lại nhìn sang cái cứ xã
đội mà anh và Tư Quang vừa mới ra đi Một khóm cây xanh còn lại. Nếu hôm nay mình còn ở trong đó thì rồi sẽ ra sao.

..
Cũng đến bây giờ anh mới thấy hết tầm cao cuả cái “lồng cu” đứng sừng sững trước mặt. Khẩu đại liên đặt trên đó coi như kiểu soát suốt một vùng từ Đồng Lớn,qua Sa Nhỏ, sang bên kia lộ Bảy. Thế này thì con chó chạy giữa cánh đồng cũng khó lòng thoát khỏi con mắt của tụi lính gác.
Bảy Rỹ tụt xuống, đến cạnh Tư Quang;
•   Anh Tư. Anh Tư nè...
Tư Quang ngáp dài:
•   Gì vậy?
-    Anh dậy trèo lẻn cây mà xem..
-   Xem cái gì?
Bảy Rỹ ngồi xuống:
■ Tôi trèo lên trển, cám cảnh quá, thấy nó trắng bóc một vùng, mình giống như mấy thằng lạc giữa đảo hoang, buồn quá muốn khóc lên được anh Tư ơi!
Tư Quang ngồi bật dậy như phải điện giật. Không phải ngạc nhiên về cái điều Bảy Rỹ nói với anh, mà với sự nhạy cảm của một cán bộ lãnh đạo. anh thấy lo thay cho nỗi buồn của Bảy Rỹ. Cái tình cảm mà anh đang cố ghìm xuống, bây giò Bảy Rỷ lại đang khơi lên:
-   Bảy Rỹ cậu là cán bộ mà cũng nói vậy à?
-   Không, đó là tui nói với anh thôi, tui nghĩ tình hình này thì cho tụi nhỏ về tạm bên kia sông là phải.
Bỗng Tư Quang đổi giọng:
-   Bảy Rỹ à. mấy hôm nay nhiều lúc mình cũng nghĩ như cậu. nhất là cái hôm sang bên Dân Hàng tìm đổng chí bí thơ
không gặp, trông thấy cái cứ tanh banh, trở về rã rời không muốn bước nữa. Nhưng cậu có biết vì sao mình về đến đây được không? Lúc đó chỉ nhờ nghĩ đến cậu ở nhà, nghĩ đến những người bám trụ ngoài ấp Đồng Lớn, như ông Hai Trụ bà Tám Kim, vậy là mình lại thấy vui lên. Những lúc như thê chúng ta phải động viên nhau, phải dựa vào nhau tìm đến nhau. Phải nghĩ rằng trong lúc này không phải chỉ Có một mình mình đánh giặc.
• Anh Tư à, tui chắc hồi hôm có đoàn cán bộ nào về đó. Súng nhỏ bắn một lúc thì chúng nó câu pháo về phía lộ Sáu anh có nghe thấy không? Nghe nói trung đoàn Mười sáu vẫn nằm bên kia sông đó.
- Họ có sang đây bây giờ thì cùng chẳng có đất mà ém.
Tư Quang đi rồi, ông Hai Trụ không sao nhắm mắt được. Một lúc sau có tiếng súng nổ, rồi pháo căn ở hướng Sa Nhỏ. ông Hai ngồi nhổm dậy. Nếu còn ở ngoài Đồng Lớn. thì thế nào sáng ra ông cùng đi một vòng. Vác cây cuốc trên vai. giống như một người đi thăm ruộng, ông sục vào những nơi mà ông nghi là có cán bộ bị thương nằm ém lại. Đã nhiều lần như thế, ông chuyển những anh em du kích và bộ đội lạc đường hoặc bị thương về cái thum của ông và báo tin cho xã đội hoặc quận đội ở trong các địa hình gần đó. Bây giờ ông nằm trong ấp chiến lược. Ai sẽ làm thay ông cái công việc đó? Tụi nó rủi ro bị thương thì rồi biết tìm vào chỗ nào. Càng nghĩ, ông Hai càng không yên tâm. Hay là chính tụi thằng Tư Quang bị đó. Nó nói với ông là nó sẽ đi đến địa hình mới mà. ông tính giờ nó ra đi thấy khớp với tiếng pháo. Nghỉ thấy dễ sợ. Mà còn ai vào đó nữa!
Vậy là ông ngồi chờ đến sáng và đóng xe trâu ra di.
Tên lính gác trước cửa ấp chiến lược nhìn ông già đăm đăm.
•   Bác Hai đi đâu sớm vậy?
Thằng con tui theo Việt cộng, nằm ngoài “địa hình" đói meo, bữa nay xin phép quốc gia cho đi tiếp tế chút đỉnh.
ông Hai nói rồi cười vang, sau đó dừng xe trâu lại. cúi xuống, mượn hộp quẹt của thằng lính gác châm thuốc hút:
•   Nói vậy chớ ra đồng làm chút đỉnh không lấy chi ăn chú em! Chiến tranh hoài vậy rồi chết đói ráo trọi.
•   Ra ngoài đó coi pháo nó ăn họng đấy bố già ơi !
Ra khỏi ấp chiến lược, ông Hai nhẹ cả người.
- R Ri... R... Ri,..
Ông Hai quất roi, con trâu nghển cổ phi nước kiệu, cái xe lắc lư. Ông vừa đi vừa liếc mắt nhìn sang hai bên. Đã có lần như thế mà ông tìm ra một anh bộ đội nằm dưới ruộng lúa. Lần ấy ông chở về nhà một xe đầy rạ. Xe đi qua trước mặt tụi lính, ông còn dừng lại nói:
•   Đánh nhau vừa rồi bên mình có việc gì không mấy chú?
Về đến nhà. anh bộ đội bị thương đau vậy cũng phải phì
cười:
■ Con chịu tía. tía làm con hết hồn.
... Con trâu quen đường cũ nhằm ấp Đồng Lớn thẳng tới.
Đến trước miệng hố bom, lối rẽ vào nhà cũ. ông Hai hò trâu lại. Tụi lính Mỹ nằm lèn trong ấp. Một thằng cao lênh khênh, mặc xi líp. khoác súng đến trước xe. Con trâu nghiêng sừng thở phì phì. Tên lính Mỹ sợ, đứng né sang một bên. Nó nói một tràng tiếng Mỹ. ông Hai lắc đầu:
-    Mày nói cái tiêng Ngô tiếng Lào gì mà tao không biết.
Nó nói lại. ông Hai cũng nói. Nó ra hiệu, chỉ tay bảo ông Hai quay lui. ông Hai cùng ra hiệu, chỉ tay về phía trước. Thăng Mỹ lùi lại, nó để tay lên cò súng.
ông Hai rút từ bao tải ra một xị rượu, môt nén nhang, lại chỉ tay về phía nhà cũ:
-   Hôm nay là ngày kỵ của thằng con trai tui. Tui về nhà cúng cơm cho nó.

..
Thằng Mỹ lắc đầu. Ông Hai nói. Thằng Mỹ lại nói. ông Hai lại ra hiệu, thằng Mỹ lại lắc đầu. Cuối cùng một thằng thông dịch, mặc quần áo lính chạy đến. Hắn dịch câu nói của tên lính Mỹ: - Ông già ở đâu. sao lại ra đây cúng cơm?
Sau đó. nó thêm một câu hỏi của riêng nó:
-   Sao ông không cúng cơm trong ấp chiến lược?
Ông Hai không trả lời câu hỏi tên Mỹ mà nói luôn với tên lính ngụy.
-   Con trai tui không ở trong ấp chiến lược, làm sao biết đường mà về trỏng?
Khi thằng Mỹ hiểu ra đầu đuôi câu chuyện, nó cười hô hố, tránh sang một bên đường cho ông Hai đi lên. Nó cầm súng lững thững theo sau chiếc xe trâu, vừa đi vừa ngắm ông già. Ông vẫn ngồi thẳng lưng trên xe, quật roi vun vút:
- Ri... ri... R... ri...
Thằng Mỹ lại cười hô hố. Nó đến xem ông già Việt cộng cúng cơm. Nó nghĩ: Ở Việt Nam thật nhiều chuyện lạ. Đốỉ với nó, ông Hai không phải là kẻ thù, cũng không phải là người thân. Nó ngắm nhìn ông Hai như ngắm nhìn một sinh vật mới lạ từ trên một tinh cầu nào đó vừa mới rơi xuông trái đất này. Đã không có tình thương yêu máu mủ gì thì ví đụ nếu hôm qua, thằng chỉ huy có bảo nó cầm súng bắn chết ông Hai, nó cũng bắn, không một chút đo đự. Nhưng vì cũng chẳng thù hằn gì, cho nên hôm nay, không có lệnh tên chỉ huy nào cả, nó có thể đi bên cạnh ông Hai mà cười hô hố, ngắm nhìn ông giơ roi trâu lên, và kêu “Ri... Ri... Ri...” trong miệng.
ông Hai xuống xe, cột trâu vào một gốc tầm vông còn sót lại phía trước nhà. rồi ra sau vườn tìm cái bàn đã cháy nham nhở, múc nước giếng giội sạch.
Thằng Mỹ vẫn đi theo ông Hai từng bước một. Hắn tò mò muốn xem ông Hai làm cái việc cúng cơm như thế nào.
Thực ếê ông Hai ra đây không phải để cúng cơm mà để nghe ngóng tình hình. Vì vậy, tụi Mỹ muốn đến xem ông cúng cơm, muốn làm quen với ông thì ông cùng sẵn sàng.
Ông đặt cái bàn cháy ra giữa sân, cắt một khúc chuối, thắp nhang cắm vào, đật lên bàn. Thằng Mỹ đến cạnh, sờ vào khúc chuối. Bây giờ không phải một thằng Mỹ nữa mà là ba bốn thằng xúm đến. Tên thông địch ngụy chông nẹ tay, đứng lùi ra phía ngoài, ông Hai bày mâm cỗ lên bàn thờ, rồi lấy trong túi ra một cái ly con, rót đầy ly rượu. Thằng Mỹ cúi xuống thò mũi vào tận miệng ly hít hít. ông Hai trừng mắt. Nó lùi lại cười hô hố, ông chắp tay vái trước bàn thờ mấy vái, rồi khấn lầm rầm trong miệng, tiêng khấn vừa một mình ông nghe;
. Nói với mấy thằng đu kích, mấy thằng cán bộ biết, qua có chết, qua cũng không đi đâu khỏi cái nhà này. Bay có linh thiêng thì về uống với qua một chén rượu nhạt.
Tên Mỹ lùi ra nói gì với thằng thông địch rồi chạy đi. Một lúc hắn mang đến hai hộp thịt, giơ lên gật đầu với ông Hai, chỉ tay lên bàn thờ. ông Hai khoát tay;
-   Con tui nó không ăn thịt hộp Mỹ.
Thằng Mỹ quay sang tên thông đdch, tên này dịch lại:
-   ở Việt Nam người ta không cúng bằng thịt hộp.
Việc cúng cơm như thế là xong, ông Hai thu dọn mọi thứ lên xe. Thằng Mỹ vẫn chưa hết tò mò, sấn đến bên cạnh ông Hai. lặp lại cái tiếng lạ kỳ mà nó mới học được.
- Công-câm... Vi-xi công câm (Việt cộng cúng cơm)- Nó vừa nói vừa chắp hai tay trước ngực, ổng Hai gật đầu: Cúng cơm Việt cộng.
Thằng Mỹ gật đầu. lắp lại câu nói của ông Hai mot cách ngọng nghịu. Ông Hai hỏi nó:
-   Mày quề đâu, vợ con cha mẹ chi không?
Thằng My nhìn thằng thông dịch và sau khi đã hiểu câu hỏi. hắn trả lời thao thao bất tuyệt. làm thằng thông địch phải lác đầu rỏi chỉ địch gọn lỏn một câu:
-   Hắn ở bang Ten-ni-xi. nhà hắn giàu lắm.
Thằng Mỹ hết nhìn ông Hai lại nhìn tên phiên dịch, xong nói nữa...
ở cái bang Ten-ni-xi xa xôi của hắn có bao nhiều là điều thú vị: Có dòng sông Mi-xi-xi-pi, có thành phô Men- phít. Thành phố nằm phía đông bờ sông. Con sông này bắt nguồn từ bang Mi-nê-xô-ta. lớn dần mãi ra, chảy qua những khu rừng dày đầy những cây liễu và cây sồi. Hắn đã từng đi trên những chiếc tàu chở du khách trên sông. Hai bờ sông, thấp thoáng sau triền núi. cổ những con hươu sao đuôi trắng nghển cổ nhìn xuống đoàn tàu. Nước sông xanh biếc. Gần đến thành phố Men-phít. quê hương hắn. bãi cát phía đông trải rộng ra. mịn màng và trắng ngần. Phía sau bãi cát. dưới những hàng cây. là khách sạn của những đoàn du lịch từ xa tới. Gần cầu Men phít, có giống hoa rất đẹp. bốn cánh trắng, giữa có nhị vàng mà người ta vẫn quen gọi là hoa Ái-nhĩ-lan. Dọc theo bãi cát giữa bờ sông và triền núi là những bụi hồng dại nở đỏ. Mùa thu, lá cây ở đây đỏ úa, rồi dần dần trở sang màu nâu.
Rừng Mỹ đủ loại chim: chim cu màu xanh nhạt, chim ngói màu xám. có con lông xanh điểm trắng, có con lại mang màu đỏ rực như lửa. Rồi con chim trĩ màu nâu đuôi đài điểm những vòng râu nhạt và xanh biếc... Hắn nhớ con ngựa “Rếch” của hắn. con ngựa màu trắng đuôi dài. có những đốm đen. Hắn vẫn thường thích cưỡi ngựa không yên đi dạo chơi trong rừng một mình...
Trong khi thằng Điloong (tên của thằng lính Mỹ) nói, ông Hai Trụ vẫn nhìn vào miệng và láng nghe cái giọng líuríu của nó. Thằng thông dịch thì ra vẻ chắn chường, chống nẹ tay, hết nhìn thằng Điloong lại nhìn sang ông Hai, thỉnh thoảng mới dịch một CÂU chiếu lệ:
• Hắn nói hắn có một con ngựa.
Nghe vậy ông Hai chỉ vào con bò.
Thằng Mỳ gật đầu và ông Hai cùng gật đầu.
Thằng Mỹ nghĩ rằng ông Hai đã hiểu hết những lời nói của nó, còn ông Hai thì lại nghĩ: Dầu sao cứ vờ như đang nghe nó nói vẫn có lợi cho mình. Bỗng thằng Đi-loong giơ lên ba ngón tay. hai con mắt hắn tự nhiên sáng lên lấp lánh. Thằng thông dịch bĩu môi:
- Hắn bảo ba thắng nữa là hắn hết hạn ở Việt Nam, sẽ được trở về nước Mỷ. Thôi đi ông nội. chuyện với trò.
Nó nói rồi bỏ đi. mặc cho thằng Mỹ cứ việc đứng đó giơ ba ngón tay lên ra hiệu với ông Hai Trụ.
Đúng vậy. thằng Điloong sắp được về nước. Mà không riêng gì thằng Điloong. rồi đây tất cả lính viên chinh Mỹ sẽ trở về nưóc sau khi Hoa Kỳ Việt Nam hóa xong cuộc chiên. Lúc đó quân đội ông Thiệu sẽ có đủ sức mạnh đê đánh tan quân đội của Mặt trận hoặc là ký một cái hiệp định cân thiết để đưa lại hòa bình.
Mãi đến khi đã trở về bên cái nhà bạt. thằng Điloong vẫn còn giơ lên ba ngón tay gật đầu cười với ông Hai.

Sau khi nghiên cứu xong khu vực Rừng Làng, Lâu nói với Nghĩa:
- Cậu về trước, mình sang bên Đồng Lớn một lúc, ông Thêm có hỏi thì bảo mình vào ấp 3 mua thuốc lá.
- Để thằng Quá nó đi theo với.
■ Không cần, nhiều người thêm vướng.
Lâu nảy ra ý định này từ sau khi qua sông Sài Gòn. Tính
Lâu vốn thích “vi vu” đôi chút (nói theo cách của
lính cũ). Nhưng lần này. thực tính anh không nghĩ đến
chuyện vi vu
Trung đoàn quyết định giao cho đại đội Hai sang phía tây sông Sài Gòn nghiên cứu khu vực Rừng Làng để đánh bọn ủi phá địa hình. Đã từ lâu, nghe nói ở đây địch đốt nhà gom dân. làm rất dữ. Trước tết Mậu Thân, tiểu đoàn anh đóng quân vùng này để chuẩn bị đánh vào chi khu Trảng Bàng. Sau đó. Những ngày nằm viện ở An Tịnh, anh cùng đã lại ở đây như cơm bữa. Đường ngang lối dọc ở hai quận Trảng Bàng và Củ Chi, Lâu thuộc như trong lòng bàn tay Anh có rất nhiều người quen ở đó. Các Mẹ, các chị, mỗi khi trông thấy anh từ xa đã kêu lên:
-   Vào đây đã mày, tao mua thuốc lá phần mày, chờ mãi không thấy. Hoặc là:
-   Trời đất ơi! Năm Lâu đây ư? Lâu quá nhớ mày muốn chết, đi đánh nhau trong Sài Gòn về hả mày?
Thế mà bây giờ. qua khỏi sông Sài Gòn. tất cả lạnh tanh, chỉ còn những đống tro, những hố bom. Đường đi chỉ còn là một bóng cát trắng mờ mò đưới bàn chân. Đâu đâu cũng ngửi thấy mùi khét của thuốc súng. ở Đồng Lớn, Lâu có rất nhiều người quen, về đó, anh không thể không đến nhà ông Hai Trụ. không thể không đến nhà bà Tám Kim. Hôm bà Tám sửa nhà, Lâu và Thị ở đó một ngày, lợp cho bà cả một mái tranh phía trước. Nhà bà Tám cũng như nhà ông Hai. cột ván cái nào cũng cháy nham nhỏ. Cứ dựng xong lại bị đốt, bị đốt xong lại dựng nhà. Nhà bà Tám ở bìa ấp. Ông Tám ngày xưa là xã đội trưởng, bị mìn hy sinh năm 66 giữa cái đêm cán bộ và lính Mỹ đều đang ở trong nhà. Bà Tám phải kéo con trâu đến cột bên miệng hầm bí mật. rồi đưa tay vào mũi trâu giật giật ra hiệu với thàng Mỹ. Thằng Mỹ hiểu ý, tránh xa nơi cột trâu.
Khi đã yên trí đồng chí nằm cán bộ nằm dưới hầm không việc gì bà mới cắp rổ ra đi, đến nơi ông bị mìn, nhặt từng mảnh thịt, mảnh xương của chồng còn bê bết máu, đất, lẳng lặng ra về. nhà bà vẫn là nơi cán bộ lui tới. Từ trong địa hình ra muốn hỏi một điều gì về tinh hinh trong ấp, người ta lại đến bà Tám. Lính trẻ như Thị, như Lâu đều được bà gọi chung là thằng. Thấy Lâu đến bà bảo con gái.
•   Con Tư đi nấu cơm cho anh mày ăn đi!
Có điều gì không bằng lòng, bà sẵn sàng mắng anh như mắng chính thằng con trai bà vậy.
•   Năm Lâu à, tao nghe cán bộ nói độ này mày cùng “vi vu" dữ lắm phải không? Nè, ưng đứa nào đó thì nói tao làm mai cho, đừng có mà chập chờn nghe Lâu.
Cô Tư Tầm ngồi nghe bà Tám máng Lâu, cười rung rúc.
Mấy lần trước, địch càn đi ủi lại, bà Tám chẳng chạy đi đâu cả. Quá lắm thì vào trong Trung Hòa vài ngày rồi lại ra lại.
Lần này nghe nói nó đốt sạch cả ấp Đồng Lớn, phá hết hầm xong, bọn Mỹ chốt luôn lại trong ấp.
Chính vì vậy mà phải có trận đánh này. Chác mấy hôm nay. cô bác mong bộ đội về lắm. Lâu cảm thấy mình như người có tội khi nghĩ đến những người như bà Tám, như ông Hai. Khi vui vẻ thì ra ra vào vào, đến khi có giặc, chẳng thấy bóng một thằng Giải phóng nào ráo trọi. Nhất định là người ta phải nghĩ như thế. Mà đã có lần chính tai anh nghe người ta nói như thế rồi còn gì.
Vừa thấy ông Dũng xuông tiểu đoàn, Lâu hỏi ngay:
- Bên Trảng Bàng và Củ Chi, thằng Mỹ nó làm quá xá, vậy mà trung đoàn mình cứ nằm im như thế này ư thủ trường?
• Mình phải đánh chứ, im thế nào được!
ông Dũng nói vậy là để động viên cán bộ thôi, chứ đánh
một trận đâu phải là chuyện dễ dàng. Thằng Mỹ đã xuống thang. Nhưng trước khi xuống thang chúng nó Phải dồn sức đẩy chủ lực ta lên biên giới, và nơi xuống thang chính là vùng ven đô. Phải đánh là điều chắc chắn rồi. Nhưng đánh một trận rồi còn phải đánh hai trận, ba trận và sau đó phải trụ được cho vững ở dưới cái “chân thang» đầy ắp lính Mỹ này. vẫn cái chương trình bình định đó thôi nhưng lần này chúng nó bình định râ't ráo riết. Mình rút kinh nghiệm, chúng nó cũng rút kinh nghiệm. Đơn vị đứng chân ở vùng ven là đơn vị phải chịu mũi nặng nề nhất. Chẳng vậy mà Bộ tư lệnh Miền chọn toàn những trung đoàn độc lập có kinh nghiệm chiến đấu ở địch hậu lâu năm. Phía phân khu năm thì trung đoàn A, phía phân khu hai thi trung đoàn B, và đây vẫn là trung đoàn Mười sáu.
Rốt CUỘC vẫn phải đi đến kết luận: Cứ đánh một trận rồi rút kinh nghiệm. Vậy là ông Dũng quyết định giao nhiệm vụ này cho đại đội Hai. tiểu đoàn Bảy.
Sau đợt hai tổng công kích, theo đề nghị của ông Thêm, bây giờ là chủ nhiệm chính trị trung đoàn, để củng cố đại đội anh hùng, người ta điều về đây ba cán bộ tre có năng lực. và đã được thử thách: Lâu đại đội trưởng, Nghĩa đại đội phó. Tuyên chính trị viên...
Tất nhiên đã đánh nhau thì trận nào mà không ác liệt, điều đó chẳng cần nói thì cán bộ cũng biêt, nhưng trận đánh lần này có đặc điểm riêng của nó. Đối với Lâu và Nghĩa, trận đánh này cũng giống như trăm trận đánh khác thôi, chảng có gì mà phải bàn. Nhưng đối với ông Dũng, thì đây là cuộc thử sức đầu tiên giữa hai nhiệm vụ chiến lược mới. Nó cùng giống như trận đánh Mỹ đầu tiên khi chúng nó đổ quân ào ạt vào Việt Nam.
Có tin sư đoàn “Anh cả đỏ” của Mỹ và sư đoàn Hai mươi lăm ngụy vừa mới được điều về vùng này. Phần đông sông
Sài Gòn, ở sau lưng trung đoàn. một rẻo đất dọc đườig Mười bốn, qua Long Nguyên. Văn Tám. Mỹ đổ biệt kích đầy rừng. Chỗ nào cùng đẩy những dấu giây cát ngang cát dọc.
Cho đến sang nay, ông Dũng tính toán xong, xuống tiểu đoàn. Bảy gọi cán bộ đại đội Hai lên, quyết định trận đánh, ông mở bản đề, lấy bút chỉ đỏ khoanh lại những khu vực chúng nó đang cần ủi đỏ, và vạch một ch ử thập bén cạnh A'p Đẳng Lớn phía Rừng Làng;
- Đêm nay nghiên cứu, đêm mai chiếm lĩnh, sáng ngày kia đánh được không?
Việc gì mà phải nghiên cứu, khu vực này Lâu nhắm mắt đi không lạc. Anh đề nghị đánh một trận tập kích vào ban đêm.
Ông Dũng không đồng ý:
. Yêu cầu của trên là đánh bọn ủi phá. chứ không phải đánh vào bất cứ mục tiêu nào. Và lại tìm tụi địch cụm ỉại ban đêm có khi chưa chắc đã gập. còn đánh bọn địch đi ủi địa hình thì chắc chắn là trúng như đự kiến của mình. Chọn khu nào. đánh lúc nào là tùy mình quyêt định. Trận đánh sẻ ác liệt. Chính vì vậy mà phải nghiên cứu cân thận, phải có phương án tác chiên tỉ mĩ. Bộ đội sẽ hành quân đên địa điểm tặp kết, đào công sự trước, chờ địch vào thì đánh. Có thể những trận đánh như thế cùng vẫn không ngăn cản được, nhưng ít nhất cũng làm hạn chế tốc độ ủi phá của chúng nó.
Nghe ông Dũng phổ biến, Lâu còn nói qua nói lại câu này câu khác. Nghĩa chỉ ngồi im lặng. Anh nghĩ đơn giản; Có ác liệt lắm thì cũng bằng trận Cầu sát đưới Tân Thới Hiệp là cùng!
Trận đánh được quyết định rất chóng. Sau cuộc họp khoảng ba mươi phút. Nghĩa và Lâu dẫn trinh sát ra đi.

...
Lâu chỉ định đến đầu ấp xem chúng nó đốt phá nhà đến mức nào. Nhưng khi đến đầu ấp rồi anh lại nghĩ: Biết đâu những người như ông Hai Trụ, như bà Tám Kim nay lại không trở về. Gặp nhau những lúc như thế này mới quý. Chính bây giờ ta mới cần động viên lẫn nhau, cần trông thấy nhau. Con đường vốn hết sức quen thuộc đối với anh hôm nay bỗng hoàn toàn đổi khác. Những bụi tầm vông mà anh vẫn lấy làm vật chuẩn trong đêm , hôm nay không còn nữa. những ngôi nhà vốn rất quen thuộc, đi từ xa đã trông thây, nay phải đến thật gần. nhìn thấy đống tro cháy âm ỉ. tìm bên cạnh ra một dấu vết gì. rồi mới nhận ra được. Cả đến những con đường hình như cũng bị uốn khác đi vì những cây cói trên mình nó đều đã biến mất.

Cho đến lúc súyt nữa bước chân vào cái miệng giếng, thì anh mới biết đây là nhà bà Tám Kim. Lâu đi quanh ngôi nhà một lúc. Chẳng còn gì nữa! Chỉ còn vài ba cây chuối tướp xơ và héo quắt!
Anh đến ngồi bên bụi chuối và chẳng biết làm gì. Vậy là mọi người đã đi hết. Những dâ'u vết của họ còn đó! Những chiếc bao bì. những cái làn xách tay bằng ni lông rách, một vài cái chai lọ vứt rải rác đâu đó, ít tờ giấy trắng và cả những cuốn vở học trò. Tất cả những thứ đó vẫn như còn mang theo chút ít hơi ấm của người ra đi... Bỗng đôi tai rất thính của anh nghe có tiếng động. Một tiếng động rât nhẹ. Lâu ngồi thấp xuống, áp mình vào bụi chuối. Chung quanh vẫn vắng tanh. Anh đưa tay sờ lên thắt lưng tìm lựu đạn. bỗng chạm phái một vật gì ươn ướt. Có tiếng rên. Anh quay lại. cúi xuống và nhận ra một con chó đang đến giụi giụi cái mõm nhỏ xíu vào bàn tay mình. Nó vừa ngoắt đuôi vừa rên khừ khừ. hình như biết lúc này không thể kêu to lên được. Lâu ôm lấy con chó vào lòng. Hơi ấm của con chó làm cho Lâu thấy dễ chịu. Anh cúi xuống hỏi nó:
- Mày vấn bám trụ đấy ư?
Để trả lời câu hỏi của anh, nó thè cái lưỡi ướt liếm lên bàn tay đang ôm nó. Có lẽ con chó đang đóí. Con chó không biết nói, nhưng nó hiểu: người đang bế nó trong lòng chính là người đằng mình. Đó là con chó con nhà bà Tám Kim bị lạc. Những ngày lớn lến trong ấp Đồng Lớn, trong nhà bà Tám, nó cũng đã từng được tiếp xúc không ít với các chú Giải phóng. Vì vậy. nó có thể bằng cái mũi nhỏ xíu. phân biệt được ai là người quen, ai là người lạ.
Thằng lính Mỹ Điloong vào đặt thuốc nổ để đánh hầm nhà bà Tám. phát hiện ra con chó đang nằm rên hừ hừ trong hầm. Một tốp lính Mỳ khác đã lôi mẹ con bà Tám lên “trực thăng" làm cho bà không kịp mang theo con chó. Thằng Điloong hí hửng bắt con chó bỏ vào túi áo. Hắn đặt cho con chó cái tên trùng với tên con ngựa trắng của hắn: Rếch! Con chó này cũng màu trắng, đốm đen, chân cao. bụng thon, ức nở. Hắn có ý định đưa con “Rếch" về Mỹ coi như một kỷ niệm về Việt Nam. Bắt được con chó. Thằng Điloong vừa húyt sáo. vừa búng tay tróc tróc rồi rút trong túi ra một thỏi SÔ-cÔ-la gọi: Rếch. Rếch.
Con chó con vẫn nằm im. nó ngửi phải mùi lạ. Nó biết không phải người đằng mình. Nó không ăn. Thằng Điloong
tự an ủi:
• Con chó con chưa làm quen được với thức ăn Hoa Kỳ!
Đêm, thằng Điloongôm con chó nằm ngủ. Con chó không chịu được mùi khét của Mỹ, cứ nhoài ra chực chạy. Lúc đầu thằng Mỹ còn kéo nó vào lòng, nhưng sau vì quá buồn ngủ, đành để con chó chui ra khỏi tấm đắp. Con chó đứng giũ lông, nghếch mũi ngửi vào khoảng bóng tối trước mắt rồi thẳng đường đi tuột về nhà bà Tám. Đến bụi chuối, nó nhận ra ngay cái mùi quen thuộc và chạy đến giụi mõm vào lưng Lâu.
Thằng Điloong choàng thức đậy. không thấy con
“Rếch” đâu nừa. Hán húyt sáo, gọi “Rếch! Rếch!” rồi xách súng đi tìm. Một lúc sau, hắn đừng lại. Chung quanh hắn tốì mịt. Hắn bỗng cám thấy như có bóng người đi lại đâu đó Hình như có cả tiếng rên của con chó nữa. Nhưng hắn không đám đi tới nơi hắn nghi là có tiếng động. Vậy là hắn bắn vào khoảng không một loạt. Đạn bay đỏ rực. Pháo sáng bắn lên tiếp theo: Báo động!
Súng nổ rền bốn phía và pháo căn dọc theo lộ Sáu rồi trải ra một dọc suối rẻo Rừng Làng. Lâu không đám đi theo con đường bò nửa mà phải cắt ngang cánh đồng trở về. Con chó nằm trong vòng tay của anh run lên cầm cập. Nó cũng đã từng nghe tiếng pháo nổ, đã từng tận mắt trông thấy những trái pháo nháng lửa sau vườn nhà bà Tám, và đã từng bao nhiêu lần ngửi thấy mùi thuốc súng rất khó chịu tỏa ra từ những trái pháo ấy... Nó chỉ đám rên khừ khừ, không đám kêu to.
Tiếng súng nhỏ và tiếng đạn nổ tiêp theo đánh thức cả một vùng. Chính cái đêm đó, ông Hai Trụ đang thao thức trong ấp chiến lược. Cũng chính trong đêm đó, đội du kích Đồng Lớn mang bồng bỏ cứ ra đi.
ông Dũng ngồi trầm ngâm trước bản đồ quân sự. Tấm bản đồ trải ra trên một tấm ni lông, đặt chính giữa hầm. Bên cạnh ông là tiểu đoàn trưởng Canh và ông Thêm.
Liên lạc đun nước sôi đưa lên, Canh bẻ đôi bao trà bỏ vào cà mèn, rồi với một động tác rất thành thạo, lật úp cái bình toong nước nóng xuống. Tiếng nước từ trong bình toong lọc ọc đổ xuống cà mèn. Một lúc sau, anh rót nước trà đặc sánh vào cái bát B.52 đưa cho ông Dũng uống trước.
- Thằng Nghĩa về rồi mà vẫn chưa thây thằng Lâu vê- - Sao vậy?
- Nó bảo Lâu còn vào ấp 3 mua thuốc lá.
cái thằng, lại “vi vu” rồi, khi đêm súng nổ bên đó nhiều lắm, mình cứ lo tụi chúng nó đi nghiên cứu có đụng độ gì không. Đã cho gọi Nghĩa lên chưa?

- Nó sắp lên, chắc còn đủng đỉnh chờ thằng Lâu.

...
Canh trả lời như vậy nhưng vẫn lo trong bụng. Anh cũng
quên hỏi Nghĩa xem: Hay là thằng Lâu đêm qua không vào ấp 3? Nghĩ vậy mà Canh không nói ra, anh đẩy bát nước chè còn bốc khói nghi ngút về phía ông Dũng:
-   Anh uống trước đi.
-   Ông Dũng bưng bát trà uống một ngụm, rồi đặt xuống,
khà một cái khoái trá:
Hôm nay chúng nó ủi các khu vực này rồi đây. Hôm qua tin trinh sát cho biết chúng nó đánh điểm ở khu vực Đồng Lớn. Hôm trước, bên Trảng Bàng, nói chung mấy hôm nay, rất nhiều cơ quan bị. Vừa rồi, mới sáng nay, có hai cậu du kích bên Đồng Lớn bơi sông sang xin “cư trú chính trị’ ở trung đoàn mình đó.
Ông lấy bút chì đỏ khoanh tròn mấy khu vực vừa nói bên kia sông rồi bỏ kính xuống nhìn Canh:
Rõ ràng là bây giờ mà mình không đánh thì chúng nó cứ cho máy ủi ủi tới, ủi cho đến bao giờ hết đâ't thì thôi.
Canh cười hề hề:
-   Mà có đánh thì chúng nó cũng cứ ủi tới.
-   ít ra thì cũng làm chậm bước tiến của chúng nó được chừng nào hay chừng ấy chớ.
Canh lại cười, ông Dũng cũng cười. Họ không cãi nhau, cũng không nêu ra ý kiến khác nhau. Hai người đều hiểu ngầm với nhau rằng: Đánh thì đánh thôi, nhưng hình như đây vẫn chưa phải là phương sách tốt nhất.
Nghe nói trung đoàn Hai linh chín rút rồi phải không anh? Bến Tranh nó chiếm lại rổ., kiểu này thì hở sườn, hở
lưng, đánh nó thì được, nhưng đên lúc chúng nó càn mình thì chưa biết tính đường nào mà chạy đó.
   - Trung đoàn Hai linh chín rút lâu rồi, chủ lực còn có
nhiệm vụ khác, ở đây mãi đâu được. Bây giờ thì mình cứ bàn công việc của mình. Xem tình hình như vậy có nên đánh hay không thôi?
“Sao lại không đánh? Ông Dũng hỏi lại. Nói là nói vậy cho vui chứ đã lệnh là lệnh, còn phải bàn bạc gì nữa”- Canh nghĩ vậy và im lặng.
Ông Thêm:
-   Không đánh thì dân họ chửi chết.
-   Bây giò ta cứ tính xem có nên đánh hay không, còn chuyện dân chửi thì bỏ ra. Nếu không nên đánh thì ta thôi vậy, chịu chửi cùng được, không sao cả.
Ông Dũng là cán bộ chính trị, cho nên mặc dầu ý đã quyết, ông vẫn cứ mang ra bàn bạc lại với anh em, nhất là những lúc thấy cán bộ xem ra chưa thật thông lắm. Ông Ba Kiên khác, khi nào bàn thì bàn, còn khi nào thấy chắc chắn là phải làm như vậy thì ông chỉ có ra lệnh.
Canh gãi tai:
-   Thôi thủ trương đã quyết rồi thì ta bàn cách đánh.
Nghĩa đến dập gót báo cáo, rồi ngồi xuống bên cạnh bản
đồ, cầm bát nước lên hỏi:
-   Uống chưa?
- Uống đi, uống chung, không còn bát.
Anh nốc ừng ực một hơi sạch bát nước:
-   Đánh chứ thủ trưởng?
-Đang bàn đây.
-   Bàn với bạc, tui không biết cấp trên nghĩ thế nào ? vậy. Nó ủi sạch bách cả hai quận rồi mà còn rút chủ lực về Miền chỉnh huấn.
•   Ai bảo với cậu chủ lực về Miền chỉnh huấn
•   Ừ thì không chỉnh huấn, tập huấn thi cũng vậy. Đánh cái bốt Bến Tranh làm gì đến những ba lần mà để cho chúng nó bây giờ lại chiếm lại? Có phải chỉ hao quân tổn tướng không? Để dành quân ấy để dành gạo ấy, cắm thêm một trung đoàn xuống đây giữ sườn cho chúng ta. có phải bây giờ ta đánh bọn này một cách ung dung không?
-    Cậu toàn nói xằng. đánh giặc phải có lúc thế này, lúc thế khác, tùy theo tình hình mà xử trí cho linh hoạt chứ!
- Cậu biết một mà không biết hai, trên Miến người ta phải nhìn toàn cục, phải dành chủ lực cho những trận quyết định chứ.
Thấy cả ông Thêm, cả ông Dũng đều có ý kiến với mình, Nghĩa đánh trống làng.
-    ừ thì tôi cứ nói bỗ bã vậy. tôi mà là bộ chỉ huy Miền thi tôi cứ cho đánh mạnh vùng ven này là chúng nó co lại. không dám đem quân lên biên giới nữa, như thế có phải mình vừa chủ động, vừa xây dựng được lực lượng cho địa phương không. Tôi nghi từ tết Mậu Thân đến giờ cái gì chứ rõ ràng là phong trào du kích của các địa phương có yếu đi, mà thằng địch thì đang ra sức bình định. Làm không khéo là thất sách với nó.
-    Thì trên đang giao nhiệm vụ cho trung đoàn ta chống phá “bình định” và hỗ trợ cho phong trào địa phương đó.
•   Giao cho một mình ta thì làm sao được anh? Trên trời, dưới đất, đông, tây, nam. Bắc đâu cũng chúng nó cả, ở giữa có một trung đoàn Mười sáu. Trung đoàn lúc nào cũng được vinh dự đứng mũi chịu sào. Ha ha...
•   Chính vì vậy mà thằng giặc mới thua ta. Ta có thể lấy một bộ phận nhỏ để kìm chế một lực lượng lớn của thằng địch.
-   Cái lý thì bao Giờ tôi cũng thua thủ trưởng, có vậy thủtrưởng mới là chính ủy trung đoàn. Tôi thì chì biết đánh.Nói vậy chứ thủ trưởng đừng lo. thằng Nghĩa không đánh thì thôi, đánh thì đánh đến nơi đến chốn, “chịu chơi" lắm thủ trưởng ạ!

..
Ông Dũng cười:
-   Vậy thỉ đi nghiên cứu về thấy địa hình thế nào?
-   Hai ngày thì khó chứ một ngày thì trụ được.
-   Nhưng mà đánh tụi máy ủi trước chứ?
-   Thì đúng như nhiệm vụ trên giao, chúng tôi sẽ xuất kích đánh tụi máy ủi trước, sau đó lùi về công sự, bám trụ đánh xe tăng.
Nghĩa rút trên túi áo trước ngực ra một mảnh giấy, lấy bút bíc phác địa hình rẻo Rừng Làng.
-   Đây là hai rẻo đất nhô ra. Đây là con suối cạn. Tụi máy ủi đang ủi ở đây. Mình sẽ vận động theo con suối này xuất kích, đánh xong rút về...
-   Còn việc trụ lại?
-   ăn thua là hai cái công sự này. ở rẻo cây nhô ra đây. Anh trụ cho tôi nửa ngày, tôi cho anh rút. Còn nửa ngày nữa. xe tăng vào được đến đây còn mệt.
Canh vừa hỏi lại địa hình, vừa bổ sung thêm phương án tác chiến. Ông Dũng ngồi nhấm nháp chén nước trà. về cái mục này thì ông kém xa ông Ba Kiên. Đã nửa tháng nay. ông nóng ruột đếm từng ngày chờ ông Ba Kiên về. Hôm ông Ba Kiên ra đi, đưới này đang giữa đợt chiến dịch. Sư bảy hoạt động trên đường Mười ba. trung đoàn Hai linh chín đánh Bến Tranh. Sư Một đánh Lộc Ninh, Vũ Tùng. Ông Ba Kiên trước khi đi còn chỉ huy trung đoàn đánh tập trung một trận diệt một tiểu đoàn Mỹ. Vậy mà từ đó đến nay tình hình đã khác hẳn.
Các trung đoàn chủ lực rút hết lên biên giới. Mười sáu được giao nhiệm vụ ở lại. Tân binh bổ sung không đủ bù cho
Số thương vong. Đạn tiết kiệm từng viên một. Gạo thì càng ngày càng rút tiêu chuẩn xuống.
Trước khi lên Miền họp. ông Ba Kiên bàn với ông Dũng giãn đội hình đóng quân ra. ông còn nói với ông Dũng:
• Về mặt chính trị thì có thằng Thêm nó giúp anh, về mặt quân sự. tui muốn tạm đưa thằng Canh về ban tham mưu ít lâu. Anh nghĩ sao?
ông Dũng ngẫm nghĩ một lúc rồi nói:
• Trước mắt thì cũng được, nhưng về láu vê' đài sè rôì cho tổ chức, thôi cứ để chờ thằng Thị về rồi hãy tính sau.
Đêm ấy hai người nằm nói chuyện với nhau rất lâu. ông Kiên hút thuốc vật, còn ông Dũng dậy pha hết bình trà này Đến bình trà khác.
Không biết như thế nào. tự nhiên ông Kiên lại nói:
•   Anh Dũng ạ tôi với anh vậy là coi như bạn nối khố, đi với nhau từ hồi đánh Pháp đến giờ. hai thằng không đứa nào sứt đầu mẻ trán, kể cũng lạ đấy chứ anh Dũng nhỉ?
Ông Dũng:
- Chắc rồi lần này thế nào cũng có đứa bị thôi, mà có bị thì cũng phái, đi đêm lâu ngày thế nào rồi cùng gặp ma.
•   Tôi cũng nghĩ thế, và tôi xác định trước là thế, vậy có tiêu cực không anh?
Ông Kiên nói rồi cưòi hề hề.
Ông Dũng không trả lời. nhưng càng thương ông Ba Kiên hơn. Sao ông Ba Kiên lại nhắc đến chuyện này trong một đêm như thế. Từ ngày ông Kiên đi, ông Dũng không yên tâm, cứ mỗi khi nhớ đến bạn, ông lại nhớ đến cậu chuyện trước cái đêm ra đi ấy...
Ông Ba Kiên nằm một lúc lại nói:
Tôi xem tình hình từ đợt một. đợt hai. cho đến bây giờ càng ngày càng có nhiều khó khăn hơn. Anh có nhớ trước tết
Mậu Thân, chúng ta còn kéo nhau cả đoàn ra Thanh An ăn hủ tiếu không? Tôi chỉ sợ chúng mình không thích ứng kịp được với tình hình...
Đang nói chuyện như vậy thì ông Ba Kiên dừng lại hỏi ông Dũng:
-   Anh Dũng này. anh bảo “đổi đời” là thế nào?
-   ….
-   Có phải thế này không nhá: Trước kia anh làm hương sư. tôi làm tá điền, nay anh là chính ủy, tôi là trung đoàn trưởng. như vậy là đổi đời phải không?
Ông Dũng chưa kịp nói thì ông Ba Kiên đã trả lời luôn câu hỏi của mình.
-   Trong cải cách ruộng đất thì tôi hiểu như thê. nhưng bây giờ tôi nghĩ khác. Cách mạng làm thay đổi con người đi. Trước kia tôi là tá điền, chủ nó báo sao, tôi làm vậy. Còn bây giờ là trung đoàn trưởng, tôi phải có cái đầu của tôi. Chính vì vây mà tôi cùng như anh. như các cán bộ. chiến sĩ chúng ta hiện nay. ở cương vị nào, chúng ta phải chịu lấy trách nhiệm của mình làm. không thê đổ thừa cho ai được, cùng không thể chỉ chờ đợi ý kiến trên một cách thụ động. Càng những lúc khó khăn như bây giờ. thì ý nghĩ của từng con người, trong từng sự việc càng nổi lên rất rõ, phải không anh Dũng.
Lạ, con người lạ thật, trông ông Ba Kiên bề ngoài như vậy mà lại có lúc nói lên những suy nghĩ như vậy. Hay là ý ông Ba Kiên trước khi đi muốn căn dặn mình một điều gì đây mà không tiện nói trắng ra. Có lẽ đôi lúc mình quá công thức chăng? Đúng như ông Ba Kiên nói. tình hình càng ngày càng khó khăn. đòi hỏi cán bộ phải độc lập suy nghĩ, phái đảm chịu trách nhiệm trước cấp trên. Ông Dũng nhiều khi cũng tự so sanh mình VỚI ông Ba Kiên, thấy mình cùng giống ông Ba Kiên nhiều điêm. Nhưng ông Ba Kiên có một cái gì đó Thật hồn nhiên,giống nhưng con người vốn sinh ra đã thế mà ông Dũng không bắt chước được. Hễ cứ bắt chước là y như lố bịch. Chẳng hạn như trong quan hệ với chiến sĩ , ông Ba Kiên đến với họ cứ như không, chẳng cần vỗ vai vỗ vế mà vẫn tự nhiên, gọi cậu cũng được, gọi ông cũng xong, người nghe vẫn cảm thấy thoải mái. Chẳng bù cho một số cán bộ tỏ ra ta đây sâu sát, cố tìm cách chơi bời suồng xã với chiến sĩ, thì bị chiến sĩ lảng tránh. Cái gì đó thật khó nói. Ông Dũng không thể nào giả dối được như vậy, nhưng chính vì có lẽ quá giữ ý, nên lại trở thành khô khan. Tình cảm của ông giấu ở bên trong, ít bộc lộ… ông cũng biết nhược điểm trên đây của mình và tự an ủi: vì vậy mình mới là mình mà ông Ba Kiên mới là ông b Ba Kiên. Anh em hay đùa ông họp nhiều quá, đi đái không kịp cài cúc quần. họ còn đặt ca dao nói về ông: “Ông Dũng có tính hay lo. Đêm nằm nghĩ việc ra cho lính làm”. Điều đó ông cũng biết. Nhiều khi ông tự hỏi : “Như vậy là họ yêu ông hay ghét ông?”. Xong đó ông lại tự trả lời: “Ghét thì họ không ghét. Họ thương ông, nhưng hình như họ không yêu ông bằng ông Ba Kiên”. Điều này không làm cho ông ghen tỵ nhưng ông cảm thấy đau khổ.
   Rõ ràng là cái trung đoàn này, thiếu ông Ba Kiên không được. chính ông đã nói với nhiều cán bộ trong trung đoàn như vậy. có lẽ ít có một cái trung đoàn nào mà trên dưới lại đoàn kết như trung đoàn Mười Sau. Nghĩ vậy, ông Dũng lại cảm thấy được an ủi. không gì ông cũng là người đóng góp đáng kể trong sự thành công này.

   ..
Nghĩa trình bày phương án tác chiến. Canh tham gia ý kiến, ông Dũng chuẩn y xong phương án thì Lâu mới về. anh ở bên kia sông sang và tạt luôn vào tiểu đoàn. Lâu vừa đặt con chó xuống, nó đã nhảy cỡn lên vẫy đuôi mù ít, quay sang người này, rồi lại quay sang người khác sủa ăng ẳng. Ông thêm mở nắm cơm đeo sau thắt lưng bẻ một miếng, đang cầm ở tay, lập tức nó xông vào ngoạm nuốt trôi. Mọi người cười ầm lên. Con chó đang đói.
-    Mày bắt ở đâu đấy lâu?
-   Chó của bà Tám Kim đấy, nó chạy càn lạc trong ấp.
-   Cậu vào Đồng Lớn à?
Ông thêm trợn mắt, còn lâu vẫn gật đầu một cách thoải mái. Anh kể lại tình hình trong ấp rồi nói:
-   Trung đoàn bỏ dân, mỹ nó gom sạch rồi.
-   Thôi chuyện ấy bàn xong rồi, về đưa bộ đội sang mà đánh thôi.
-   Con chó vẫn chạy vòng quanh trong hầm, bị nghĩa tóm lấy cổ:
-   Ba tháng nữa thì một lít vững!
Cậu liên lạc nằm trong hầm ngó cổ ra!
Thủ trưởng để tiểu đoàn nuôi cho.hôm nào làm tiết canh sẽ mời ban chỉ huy đại đội hai lên. Riềng ! Riềng!
Cậu ta vừa gọi vừa vẫy tay, nhưng con chó không hiểu ý,cứ đứng như vậy ngoắt đuôi không chịu đi.
-   Ních! Ních!
-   Thiệu ! Thiệu!
Mọi người tranh nhau gọi.
Ông thêm ngắm con chó. Đẹp thật: mình thon,lông trắng, đốm đen, ức nở.
-   Thôi tụi bay đnừg có làm rối lên. Không đứa nào ở đây đáng mặt nuôi con chó này đâu.mỗi cái tên mà không đặt được. ví nó với thằng Ních- xơn là không đúng.thằng Ních– xơn mà là chó thì mình đã chẳng điêu đứng như thế này.chó mà đã giống thằng Ních- xơn thì mình cũng chẳng nuôi làm gì.
Ông lại bẻ một miếng cơm giơ lên:
-   Nào,lại đây, Đớp!
Con chó chạy đến đớp gọn miếng cơm.cả nhà lại cười ầm lên.
Xong rồi nhá, từ nay tên nó gọi là Đớp.nó nhận cái tên tao đặt,vậy con chó này là của tao.
Ông ôm con chó vào lòng.
-   Lâu:
-   Tôi vào mãi đồng lớn mới bắt được nó, lại còn cõng nó bơi qua sông Sài Gòn…
-   Được rồi, bữa sau tao trả công cho bao thuốc lá.
-   Thủ trưởng ơi,con chó ấy cô Tư Tầm kỷ niệm cho thủ trưởng Lâu đấy, cho đi rồi sau này ăn nói làm sao?
-   Cả tiểu đoàn tụi bay toàn là đồ nhậu nhẹt,để nó ở đấy thì chỉ dăm bữa nửa tháng lafthanfh bát tiết canh.
-   Thôi được,đơn vị sắp đi đánh nhau,tạm gửi cho thủ trưởng mấy hôm rồi nói chuyện sau, về đi nghĩa.
Dọc đường về đại đội, nghĩa vẫn tiếc:
-   Con chó ấy mà nuôi săn thì nhất.
-   Lâu:
-   Mình cũng có ý định mang về nuôi, nhưng thấy ông thêm xin lại thôi. Ông ấy xin con chó chứ xin cái gì nữa thì mình cũng chả tiếc.
-   ừ thôi,cũng được.
cả cái trung đoàn này,chẳng ai tiếc với ông thêm một thứ gì, huống chi con chó đối với ông lại có kỷ niệm…
… hồi vỡ mặt trận Huế,ông mới mười ba tuổi,làm liên lạc đại đội.khi trung đoàn được lệnh rút lên chiến khu, ông thêm tranh thủ về thăm nhà thì cả gia đình đã tản cư hết,cửa nhà tanh bành. Ông đứng nhìn muốn khóc.giữa lúc đó thì con chó bị lạc đang chạy sủa ăng ăng quanh nhà.Thấy ông về nó mừng quá, nhảy chồm cả hai chân trước lên ngực ông, nguẩy đuôi rối rít. Hai thầy trò đưa nhau lên chiến khu. Từ đó, nó không rời ông một bước. Những buổi chiều mặt trời sắp lặn, nó nhớ nhà, ra bờ suối ngồi tru lên thảm thiết làm cho ông Thêm cũng phải chảy nước mắt.
Các chú Vệ quốc đòi làm thịt, ông nhất định không cho. Các chú dọa là đêm lừa ông ngủ sẽ bắt, vì vậy mỗi khi đi ngủ, ông lại gọi con chó đến nằm dưới chân. Có đêm nhớ nhà nằm khóc, con chó đến bên cạnh, qùy xuống liếm vào tay vào mặt ổng, y như muốn an ủi vậy.
Rồi một hôm tự nhiên nó lăn đùng ra chết. Người ta bảo là nó cũng bị bệnh sốt rét như người. Ở chiến khu Quảng Trị nước độc lắm. Con chó chết mà ông Thêm bỏ ăn mất mấy ngày...
Từ đó về sau, hễ thấy ai nói đến chuyện làm thịt chó là ông rất ghét. Cả trung đoàn đều biết chuyện này. Hễ cứ trông thấy ông, là họ bày ra chuyện tiết canh thịt chó để trêu ông. Trêu xong rồi họ lại thấy thương ông. Mọi người đốì với ông có những sự chiếu cố đặc biệt.

Chương Hai
Địch chuẩn bị càn lên biên giới
Hội nghị tổng kết chiến dịch đo Bộ chỉ huy Miền triệu tập bế mạc sớm hơn dự định. Các cơ quan Bộ lục tục chuyển cứ. Anh em cán bộ chiên sĩ trung đoàn Mười sáu được ông Ba Kiên nhắn về ở K.90 nằm chờ đợi đã một tuần nay. Biết về dưới đó sẽ thiếu thốn đủ mọi thứ, cho nên ba lô, bao gạo, người nào người nấy căng phồng. Đã quen sống ở vùng ven, gần địch, gần bom đạn, nên tình hình chộn rộn chung quanh chẳng ảnh hưỏng gì đến họ. Đêm đêm, mặc dầu B.52 ném bom quanh khu vực đóng quân, họ vẫn mắc võng toởng teng dưới các gốc cây, cạnh miệng hầm. Đánh tu lơ khơ chán, họ lại rủ nhau đi trèo gùi, hoặc bắt cua dưới suối. Cán bộ trạm nói khản cả cổ, họ vẫn chủ quan. Sau đâm chán, cư thấy lính “dép rọ” và đèn “cổ ngoéo” là thôi, không ai buồn la nữa.
Hùng con hop Hội nghị Chiến sĩ thi đua xong, được đưa về tạm trú cán bộ, chuẩn bị đi học. Đang nằm chờ thì nghe tin có đoàn cán bộ Mười sáu về vùng sâu, vậy là lợi dụng lúc các cơ quan chộn rộn chuyển cứ, cu cậu dở ta tin tức và cuốn bồng chuồn về K.90. ở đây, cậu ta gặp An và các chiến sĩ đang đợi ông Ba Kiên. Vừa trông thấy An, Hùng con đã ôm lấy anh la hét ầm lên. Đồng chí trạm trưởng quát:
• Này cậu bé, vừa vừa cái miệng chứ, chiều nay trực thăng quần sau trảng tranh. Biệt kích nó đi ngay sau hồi nhà đấy!
Chẳng để ý gì đến lời nhắc nhỏ, thằng Hùng vẫn bô bô:
-   Trời đất ơi, ở tạm trú buồn muốn chết, mãi vừa rồi chị Ba ghé thăm mừng ơi là mừng. Có thư chị Sáu gửi lên
-   Chị Sáu có kể chuyện chi dưới đó không?
-   Hỏi thăm anh đó.
-    Dóc...
-   Được rồi, vậy là anh không xem thư nghen?
Hùng vừa nói vừa mở bồng, liếc An cười.
-   Chú Ba gặp mày hôm nào?
-   Thôi, không nói chuyện chú Ba, có thích xem thư của chị Sáu thì nói?
Hừng cầm lá thư giơ lên, rõ ràng là nét chữ Sáu Trang.
-   Anh là anh tệ lắm, chị Sáu đang trách anh đó.
-   Thật hả?
-   Lại còn không thật. Hồi anh bị thương, chị viết thư lên hỏi thám tình hình sức khỏe anh hoài à.
An im lặng cầm lấy lá thư. Chú bé tinh ranh nhận thấy những đẩu ngón tay của An run run. Chú cố nhịn cười, quay mặt đi.
... Lá thư Sáu Trang kể chuyện trung đoàn rút về cứ. chuyện chúng nó bốc dân vào khu tập trung, chuyện trung đoàn phải đi đào củ về thay cơm, thôi thì đủ thứ chuyện cuốì cùng có một câu: “Em cho chị gửi lời kính thăm anh An, chúc anh chóng mạnh để trở về đơn vị. Bây giờ trung đoàn ta trở về địa phương cũ hoạt động, vui lắm...**.
Chẳng biết câu này Sáu Trang viết cho thằng Hùng hay viết cho mình?
An mân mê lá thư. Vậy là bây giờ mình lại về Mười sáu. lại trở về Hố Bở. “Nước Hố Bò vừa trong vừa mát. Đường Hố Bò lắm cát dễ đi**. Tự nhiên An nhớ câu hát của Sáu Trang Anh cười một mình.
-    Đúng không nào? Chị Sáu chỉ hỏi thăm một mình anh
Sao mày lên đây?
Thằng Hùng chỉ chờ có thế và quên luôn câu chuyện về Sáu Trang.
-   Em về dự Hội nghị mừng công phân khu...
- Ghê nhỉ?
. Em cũng là đại biểu chớ bộ, coi nè.
Hùng rút cây bút bíc có khắc chữ: "Đại hội mừng công phân khu Một" ra khoe với An
-    Nhưng sao mày lại về đây, tao nghe nói đại hội xong lâu rồi mà.
. Trên định giữ lại bắt đi học.
. Rồi mầy không đi?
. Học làm quái gì, ngồỉ nghe lên lớp chán chết.
Chỉ một lúc sau, anh em Mười sáu kéo đến đầy hầm. Họ treo ống cóng, đun nước pha trà. Rồi thì trám thứ chuyện. Trong cái vui trở lại vùng ven gặp cô bác, rồi vào ấp, lội xuống sông Sài Gòn bắt tôm, người ta nghĩ đến những người đi mất. Rồi đến chuyện những thằng bể bạc, những tên phản bội. Người ta lại nhắc đến Tám Hàn! An lặng thinh ngồi nhấm nháp mảnh lương khô. Trước mặt họ, một phong lương khô được bẻ ra từng mảnh nhỏ bày trên một tờ báo Quân Giải phóng cũ để thay cho đồ “cầm tay”.

..
Bảy giờ tối, đoàn ông Ba Kiên cùng với Thắng, Thị, bứt khỏi cuộc khai thác tranh thủ dai như đỉa của mấy ông phóng viên báo Quân Giải phóng ở H.20, về tới trạm K.90.
Thấy thằng Hùng mang bồng ngồi đó, ông Ba Kiên quát hỏi ầm ầm một lúc rồi cũng đành thôi, coi như sự việc đã rồi. Đoàn đi học đã đi. Còn ai mà dẫn nó đuổi theo nữa. Tạm trú bộ cũng đã dời đi chỗ khác từ chiều hôm qua. Biết đâu mà móc ráp, mà liên lạc. Vậy là ông đành phải chịu thua thằng Hùng,cho nó trở về đơn vị. Thằng Hùng đã đoán biết trước mọi việc nên cứ mặc cho ông Ba Kiên quát, giả vờ ngồi im lặng chịu tội.
Xong việc thằng Hùng, ông Ba Kiên phải vội vàng thu xếp đồ đạc và lệnh cho đoàn chuẩn bị cơm nước, lấy thêm súng đạn để ra đi ngay trong đêm. TỔ chức cho được một chuyến lấy gạo không dễ, anh em biết vậy và mỗi người đều phải gắng thêm một chút.
Gạo về, ông Ba Kiên cũng chia cho mình một bồng đầy như mọi người. Mười hai giờ đêm, mọi việc thu xếp xong. Năm giò sáng, đoàn xuất phát. Càng sớm càng tốt, đoàn phải bứt ra ngoài vòng càn của bọn lính thủy quân lục chiến ngụy và “Tia chớp nhiệt đới” Mỹ.
Ba tiêng đồng hồ sau khi đoàn ra đi, máy bay đến ném bom trúng K. 90, trạm giao liên K.9, K. 10. Tiếp đó trực thăng quần rồi đổ chụp biệt kích xuống một số cứ của cục hậu cần Miền. Đoàn tăng thêm tốc độ hành quân, đi bốn giờ liền không nghỉ. Ra đến đường giao liên, họ gặp một đoàn tân binh mới từ ngoài Bắc vào.
Hai đoàn đều dừng lại để thăm hỏi tình hình:
-   Các đồng chí có biết chúng nó đổ quân ở đâu không?
Hai bên đều hỏi nhau, rồi cả hai bên đều cùng nhau
phỏng đoán tình hình.
Đồng chí giao liên cho anh em dừng lại ngụy trang.
Ông Ba Kiên cũng cho anh em tản ra nghỉ. Anh em lính cũ lập tức xông vào đoàn tân binh:
-   Có ai Nghệ Tĩnh không?
- Ai Nam Hà không?
-   Đồng chí nào ở Quảng Bình đấy? Đi tháng mấy? Môt cậu tân binh tên là Xưa, đến bắt quen Thị:
-    Thủ trưởng quê đâu?
-   Hà Tĩnh.
•Emcũng Hà Tĩnh đây, em ở cầu Nghèn đó thủ trưởng đi xuống đồng bằng à?
•   ừ xuống gần Sài Gòn.
•   ôi, thế thì thích quá!
Thị nháy mát:
•   Thích không?
•   Em chi ước xuống đó?
. Thật chứ? Muốn đi không?
. Anh xin cho em đi với!
Thị ghé tai:
. Muốn theo thì có gì khó, chỉ cần chốc nữa, chờ cho đoàn đi rồi cậu “tụt tạt” lại...
•   Nhưng mà còn thủ tục.
Thị hất hàm vể phía ông Ba Kiên dang ngồi nói chuyện với đồng chí giao liên:
. cần gì thủ tục, thủ trưởng đi đây, ông gật một cái là xong tất.
•   Anh nói thật đấy chứ!
Thị trợn mát:
•   Thật chớ đùa à?
- Vậy anh chờ em một chút.
Cậu tân binh luýnh quýnh, mở túi ba lô, rút cuốn sổ xé một tờ giấy viết:
“Báo cáo trung đội trưởng, tôi là Nguyễn Văn Xưa, xin đi theo đơn vị xuống vùng ven. Tôi không đào ngũ đâu”. Viết xong, cậu ta gấp lại cắm cổ chạy lên phía trước.
Đoàn tân binh có lệnh tiếp tục hành quân, ông Ba Kiên cũng làm việc xong với đồng chí giao liên, khoác ba lô đứng dậy:
•   Chuẩn bị đi thôi!
Thị chờ cậu tân binh chạy trở lại lấy ba lô, hỏi nhỏ:
. Đưa giấy cho trung đội trưởng à?
-   Không, em đưa thằng bạn, dặn nó chặng nghỉ sau hãy báo cáo - Cậu ta cười, cũng nháy mắt với Thị.
-   Được rồi, bây giờ cậu phải đi sau một quãng, khi nào xa đoàn giao liên một chút, mình báo cáo thủ trưởng. Thôi khoác ba lô vào “phới” đi. Gớm mang gì mà lỉnh kình thế này. À cậu biết bơi không?
-   Bơi được nhưng không giỏi.
-   Qua được sông Nghèn không?
-   Được một nửa sông!
-   Thôi được, có ni lông đó chứ?
-   Hai cái.
-   Vậy thì tốt. À, mà vừa rồi đơn vị không điểm quân số à?
-   Em dặn thằng bạn nếu trung đội có biết, báo cáo là en gặp đồng hương đi sau một chút.
-   Xem bộ cậu cũng láu đó, lính vùng ven phải linh hoạt mới được. Bao nhiêu tuổi rồi?
-   Em mười tám. Anh hút thuốc không?
Xưa chìa ra một gói Điện Biên bao bạc.
-   Cất đi, về dưới đó quý lắm. Dọc đường nhiều biệt kích đừng hút.
Đi được khoảng 40 phút, Thị ra hiệu cho Xưa:
-   Lên đi, ta nói chuyện với thủ trưởng, yên trí, thủ trường là người vui tính lắm.
Ông Ba Kiên lúc đó đang vừa đi vừa kể chuyện vui. Mấy cậu chiến sĩ đều tranh nhau đi đến gần ông nghe cho rõ.
Đi đánh giặc mãi về mình cũng chẳng biết mô tê chi, trên kêu lên nói đi Hà Nội họp, cho một ít tiền và cho về phép. Đi bộ đội 8, 9 năm, nỏ có chi đưa về, mình đem đổi hết tiền chẵn ra tiền lẻ, bỏ vào trong cái mũ cối, giũ tanh banhra, đưa cho ông bố. Ông cụ tính người đời xưa nhìn thấy tiền nhiều quá đâm nghi, hởi: “Mi mần chi mà lắm tiền rứa. hay ăn cắp ăn trộm của con nhà ai? • Mình nói: Tiền Chính phủ cho. ông cũng không tin. Mãi đến lúc mình đi học, ở nhà họ đến nghiên cứu lý lịch...
•   Nghiên cứu làm gì hở thủ trưởng?
•   Tuyên đương Anh hùng chú làm gì, cái thằng, hởi vớ vẩn.
• Xì, im đi nghe nào..
Xưa bấm Thị:
. Thủ trưởng là anh hùng à?
. ừ! Anh hùng quân đội đấy!
Giọng ông Ba Kiên vẫn đều đều:
-   Vậy là cán bộ về hỏi ủy ban, gặp Đảng ủy, ông bố mình thấy vậy buồn lắm, sang phàn nàn với hàng xóm: “Không biết con tui hắn ăn cắp ăn trộm chi của nhà ai mà bây giờ người ta về người ta hởi hàng xóm. Người ta lại không tin tui... Đến bữa ông cụ được Bộ Tổng mời ra Hà Nội.
-   Sướng thật, làm anh hùng bố cũng được ra Hà Nội.
-   Xì, im đi nghe nào.
Xưa quên hẳn mình là lính chưa trình diện, cũng chen lên trước nghe cho rõ câu chuyện, ông Ba Kiên vẫn kể, giọng đều đều. ông đi trước, Xưa chưa nhìn rõ mặt mũi, nhưng cứ nghe giọng nói thì anh đoán ông hóm lắm, hình như ông đang vừa nói vừa cười tủm tỉm:
... Người ta đặn: Ra đến Hà Nội, bố xuống bến xe Kim Liên thì thuê xe xích lô nói về trạm 66, bố đừng tiếc tiền, tiền Chính phủ trả. ông cụ đi xe từ Hà Tĩnh ra đến Kim Liên, ăn có một bữa cơm hợp tác 6 hào ở đọc đường, về kêu đắt mãi... Đến Kim Liên, ông cụ thuê một cái xích lô về trạm 66, ngồi lên xe, ông cụ cứ quay lại hởi: “ông đạp có mởi chân không. Thằng xích lô đểu, nó biết ông cụ ở nhà quê ra, từ
bến Kim Liên về trạm 66 nó thiến ông cụ 6 đồng bạc, 6 bạc hồi đó còn giá trị lắm. Các cậu nhớ cho là lúc đó một đồng bốn bát phở tùm hum.
Về Hà Nội, thủ trưởng Tổng cục Chính trị ra hởi thăm chuyện gia đình làm ăn, ông cụ chẳng nói gì, chỉ phàn nàn ra đây cái gì cũng đắt đở, người thì đông quá, rồi ông lại phàn nàn tiền đi xe từ trong Hà Tĩnh ra lại ít hơn tiền đi xích lô từ bến Kim Liên đến trạm 66.
-   Năm ấy là năm nào thủ trưởng?
Ông Ba Kiên quay lại. Ông trông thấy Xưa, câu chuyện liền bị cắt ngang:
-   Cậu nào đây?
Thị:
-   Báo cáo thủ trưởng, lính mới của trung đoàn đấy.
Vừa rồi cậu ta đi trong đoàn tân binh, hởi thăm nghe nói thủ trưởng người Hà Tĩnh, lại ở vùng ven, nên xin đi theo đơn vị, tôi chưa kịp báo cáo...
-   Bậy, tân binh mình đã nhận phần minh rồi.
-   Cậu đào ngũ hả?
-   Cái thằng, người ta theo xuống đơn vị lại bảo đào ngũ. Xưa bước lên cạnh ông Ba Kiên:
• Xin thủ trưởng cho em về đơn vị.
- Hà Tĩnh à, ở huyện nào đó?
-   Thạch Hà ạ, em cũng gần quê thủ trưởng.
Ông Ba Kiên biết ngay đây là âm mưu của thằng Thị. Vậy là hắn đặt ông trước một việc đã rồi. Bây giờ thì còn nói chi nữa. Người đâu mà dẫn thằng Xưa đưa trả đơn vị cũ. Trung đoàn thì nay đang thiếu người thật. Thêm được chiến sĩ nào hay chiến sĩ ấy. Cậu chiến sĩ này coi bộ hăng hái. nhưng sự hăng hái ban đầu ấy thì đã chắc chắn gì đâu. Biết đâu được!
ông bỗng nhớ đến cậu Sáu Hùng, tham mưu trưởng trung đoàn: Đánh nhau đợt 1, cậu ta bị thương đi viện. Vừa rồi lên đi họp, ông ghé thăm. Cậu ta bây già béo như con cun cút, nhưng cứ kêu đau hết bệnh này đến bệnh khác. Biết là cậu chàng ớn vùng ven, ông Ba Kiên hởi thật:
- Nếu như cậu không muốn về trung đoàn nữa thì cậu cũng cứ nói, mình đề nghị cán bộ thu xếp cho ở lại trên này.
Cậu ta đở mặt:
. Em bây giờ yếu quá, sợ không theo được bộ đội...
Hôm sau, ông đề nghị với Miền cho cậu ta ở lại luôn bệnh viện, làm trợ lý chính trị ở đó.
Thằng Hùng trước đây đâu phải là cán bộ yếu. Chẳng phải ông không tin Xưa, nhưng dẫu sao thì nó cũng chỉ là tân binh, hăng hái lúc đầu. ông Ba Kiên vừa nhìn Xưa vừa nghĩ đến mình thuở trẻ - Hình như hồi mới vào bộ đội, ông đã dày đạn hơn cậu ta, ông đã từng đi làm thuê, từng chống chọi với cuộc đời, còn cậu tân binh này, rõ ràng chỉ mới là một cậu học sinh ra trường, rồi đi Trường Sơn....
Trong khi ông Ba Kiên trầm ngâm suy nghĩ thì Thị mủm mỉm cười, húych vào vai Xưa, nói nhỏ:
- Cứ yên tâm, thủ trưởng tốt lắm, thế là xong rồi đó.
Bây giờ tất cả mọi người đổ xô sự chú ý vào Xưa làm cậu ta càng thêm lúng túng. Cậu ta nhìn mình, lại nhìn anh em chung quanh. Cái gì cũng khác, họ mang bồng thì mình mang ba lô cóc, họ đi dép rọ thì mình mang dép cao su. Họ đội mũ tai bèo còn mình đội mũ cốĩ. Họ có cái đèn ngoéo đeo lủng lẳng ở thắt lưng. Thắt lưng họ toàn là thắt lưng Mỹ. Cách họ buộc ni lông ở thắt lưng cũng khác.
May mắn cho Xưa, giữa lúc cậu ta đang hết sức lúng túng thì Hùng con xông vào bát chuyện.
■ Đằng ấy yên trí, mình cũng trốn đơn vị theo trung đoàn

đấy. Vậy mà rồi xin riết chú Ba cũng nhận. ăn thua là có chịu chơi không?
-   Chịu chơi là thế nào?
-   Là oánh cho mạnh vào, đằng ấy “oánh” nhau trận chưa?
- Chưa.
-   ừ , không lo, rồi quen cả, đánh nhau đễ ợt mà ăn nhau là có chịu chơi không?
-   Thôi đi ông nội, dóc vừa vừa chứ.
-   Em nói thiệt, đóc cái gì, em rút kinh nghiệm cho nó mà.
-   Quê CẬU gần đây à?
-   Cũng ở đưới đó.
Hùng chỉ tay về phía trước.
Mới một chặng đường, mới nghe một câu chuyện của trung đoàn trưởng, mới trao đổi vài câu với một chiến sĩ, vậy mà trong cái đoàn người đầy mới lạ, đầy những khuôn mặt, dáng người chưa quen biết này, Xưa cảm thấy có một cái gì thật gần gũi, thật cởi mở. Hình như số phận của anh đã định sẵn, đã được quyết định là sẽ gắn bó với cái trung đoàn mà anh chưa quen biết này.

..
Ông Ba Kiên vẫn im lặng, ông không nói được cũng không nói không. Ông giận thằng Thị thực sự. Hắn đặt ông trước một việc đã rồi. Ông thích sòng phảng, nói cho người sắp đi vào chỗ gian khổ biết hết cái gian khổ đến mức nào, nhất là đến một đơn vị như đơn vị ông. Ông đã từng nói chuyện với một số tân binh ra đi từ miền Bắc vào hồi tết Mậu Thân. Phần lớn không được chuẩn bị chu đáo về mặt tư tưởng, nào là mau mau kéo vào để còn nhặt ống bơ, nào là vào đến nơi thì đã thông nhâít xong. Một số cán bộ từ trong nam ra, chẳng biết có xuống chiến trường không, nói như sắp thắng đến nơi, làm cho bọn thanh niên háo hức tranh nhau đi. Cái thứ tuyên truyển rẻ tiền ấy đã gây tác hại không ít cho đơn vị sau này.
Ông nghĩ: Dầu sao đến chỗ nghỉ, cũng phải xem lại cái cậu tân binh này và chuẩn bị thêm tư tưởng cho nó.
Trong một cụm rừng nhỏ có bóng cây che khuất, mùi cỏ cháy thơm phức, ngọt lịm. Mùa khô Nam Bộ. trời trong vắt. Những vì sao mát rượi. Họ ngả lưng nằm xuống thảm cỏ cho sương đêm thấm địu vào tận làn đa. Mọi người đang chờ đợi một trận đánh. Đốì với họ, mọi chuyện vừa qua xảy đến đều đẹp đẽ có pha chút ít màu sắc ly kỳ: Trận đánh chẳng có gì đáng ngại. Họ nghĩ ra nhiều tình huống éo le, mà giữa những mớ sự việc hỗn độn đó, họ là nhân vật trung tâm, họ nghĩ đến những hành động anh hùng mà họ sáp sửa đóng vai quan trọng. Đại đội vừa vượt qua một trận pháo. Khi qua sông chừng 500 mét, tự nhiên các cụm pháo từ Trung Hòa, Chà Rầy, Dầu Tiếng tới tấp căn xuống bến, rồi rải một dọc dài qua ấp 2, ấp 3, lên đường Mười bốn. Chớp lửa dăng hàng trên hai bờ sông. Đại đội trưởng Lâu truyền lệnh cho anh em đi gấp, vì anh nghĩ đến khả năng đại đội qua sông bị lộ. Chiến sĩ cũ hiểu ngay ý đồ của câp trên. Còn chiến sĩ mới cứ nhìn vào chiến sĩ cũ mà làm: chạy cũng chạy, đứng cũng đứng.
Khi đã chắc chắn vượt ra ngoài tầm pháo rồi, chiên sĩ cũ bát dầu nói chuyện. Vậy là anh em lính mới thấy an tâm.
Mười một giờ đêm, đơn vị hành quân đến khu tập kết. Trong khi cậu tân binh ngồi bên cạnh đang xốn xang với bao ý nghĩ về cái đất Củ Chi mới lạ này thì tiểu đội phó Lựu nằm ngửa, duỗi chân, gối đầu lên bồng nhìn trời; một vòm trời đầy những ngôi sao xanh nhấp nháy. Cậu tân binh muốn hỏi anh nhiều điểu, muốn được biết vùng đất Củ Chi này có những gì lạ, thì Lựu lại nghĩ về xã Tân Thới Hiệp xa xôi. nơi có ánh đèn trước hầm của má Hai.
Lựu đang nghĩ về Thận, về Thực, về ông Ba Kiên. Cái ý nghĩ đẹp đẽ về những con người đó như có một sức mạnh thần kỳ vực anh dậy, đưa anh đi qua một chặng đường, bây giờ ngoảnh lại anh cảm thấy còn rờn rợn sau xương sống. Cái đêm pháo bắn ấy anh nằm giụi mặt vào lưng thằng Tám Hàn. Nó không đẩy anh ra, nhưng nó không nói với anh một câu nào. Nếu như lúc đó anh ra đi, dọc đường gặp lại nó, thì sự thể sẽ ra sao? Không, dù thế nào đi nữa mình cũng không bao giờ là một thằng phản bội. Hôm đi xa đồng đội rồi anh bỗng cảm thấy bứt rứt. Anh đã nghĩ rằng không biết rồi có bao giờ mình trở lại quê hương nữa không?
Hồi anh đi bộ đội, ông chủ nhiệm hợp tác xã cứ chần chừ mãi. Muốn giữ anh ở lại:
- Mình biết cậu đi rồi thì khó mà kiếm được một tay kế toán thay cậu, nhưng thôi, biết làm sao. Đấy cậu thấy không? Thằng Mỹ đánh cả vào cái hợp tác xã này của chúng ta nữa đó.
Công việc đồng áng vẫn có một cái gì đó quyến rũ Lựu. Nhưng thế nào nhỉ? Anh nghĩ nhiều đêm trước khi ra đi. Nếu lúc đó anh chỉ cần tỏ một thái độ thì ông chủ nhiệm sẽ lập tức giữ anh lại. Nhưng chiến tranh là một việc gian khổ, là một việc của cả nước. Vậy thì với tư cách nào mà anh lại lẩn trốn? Anh đã thắng trong trận đấu tranh tư tưởng lần thứ nhất. Nhưng sự ác liệt của chiến tranh mà anh vẫn tưởng ràng mình sẽ cắn rặng chịu đựng được đã diễn ra quá mức tưởng tượng. Mặc dầu bây giờ không ai còn nhắc lại sự việc ở ngã ba bến thương binh nữa, nhưng cứ nhìn mọi người, anh lại nhớ đến nó.
Vượt qua được sự sợ hãi quả tình là một khó khăn đối với anh. Nhưng phải vượt lên. Cái lớn nhất của khó khăn đó là cái chết. Lựu im lặng nghĩ đến nó.
Trận ây nếu mấy cái hầm phía trước đại đội bộ trụ vững được thêm một ít nữa thì không đến nỗi.
Người ta hỏi về trận đánh Cầu sát như vậy. Cái chết!
Nếu hôm ấy anh không sợ nó!
Bỗng Lựu ngồi phắt dậy và cùng lúc đó, mấy cậu chiến sĩ kêu lên:
-   B.52!
Đúng là tiếng động cơ rền đều của B.52. Sự bình tĩnh đã làm cho Lựu trở nên tỉnh táo:
-   Nó đấy, nhưng nó không ném bom ở đây đâu.
-   Sao vậy hả anh Lựu?
-   ở đây sát ngay bên cạnh tụi Mỹ.
Đối với các tân binh thì cử chỉ, lời nói của người lính cũ tác động đến họ rất nhiều. Thấy Lựu lại ngả lưng nằm xuống, họ không chộn rộn nữa.
Cả một vùng trời sáng rực. Tiếng bom hú. Mặt đất rung rinh. Tiếng một người nào đó nói bên cạnh Lựu:
-   Không khéo nó đánh cứ tiểu đoàn mình.
-Chính đông.
- Hơi chếch sang bắc một chút.
- Thôi, cho anh em chuẩn bị đào hầm đi.
Từ đó đến sáng, B.52 đánh tiếp hai đợt nữa, cũng hướng đó nhưng hơi xa hơn một chút. Đúng là khu vực tiểu đoàn trở lên rồi. không chệch vào đâu được nữa. Người nào cũng nghĩ như vậy và một mối lo mơ hồ hiện lên trước trận đánh của họ. Trong khi họ ra đi thì hình như tiểu đoàn và trung đoàn cùng đang chuẩn bị một việc gì đó rất khẩn trương. Mấy hôm nay có tin đồn địch có thể đánh ra Thành An kiểm soát đường Mười bốn. Tụi giang thuyền từ Phú Hòa Đông đã ngược theo sông Sài Gòn lên đến Rạch Bắp

Sau khi xuất kích, đánh bọn xe ủi xong trở về, Nghĩa chạy đến hầm Lựu, vẻ mặt rạng rỡ:
- Chuẩn bị đi. xe tăng vào đây. Cậu bắn tốt lắm.
Lựu im lặng. Thực tình, anh đã phải hết sức tự kiềm chế để vượt lên sự lo sỢ. Anh cứ bò lên mãi. lên thật gần mục tiêu, và cho đến lúc đứng dậy bắn, anh cũng phải tự bảo mình bình tĩnh, có bình tĩnh mới bắn trúng được. Nói cho công bằng, sở dĩ anh làm được vậy là có một phần vì cậu tân binh bò theo phía sau anh. Anh phải làm gương. Những phút đầu tiên trong một trận đánh rất quan trọng. Lần ra trận này, anh đã bình tĩnh và nghĩ được như thế. Đây là ! những điều hết sức mới mẻ đối với Lựu.
Pháo!
Lựu quay lại. thấy cậu tân binh đang rụt đầu xuống, mặc dầu cái đầu của nó đã thấp hơn miệng hầm. Nó nhe răng ra cười. Cái cười ngụ ý nói: “Em cũng không sợ”.
“Bây giờ để nó ngồi một mình thì nó sẽ hoảng”. - Nghĩ vậy, Lựu nói:
- Chừng nào tiếng pháo nghe viu víu thì không sợ, chừng nào nghe tiếng xẹt thì phải cẩn thân.
Pháo bắn xa dần về phía sau... Xe tăng vẫn chưa vào. Pháo rồi đầm già, rồi lại pháo. Những chiếc máy ủi bốc cháy, cuộn lên những cột khói đen ngùn ngụt trước trận địa.
- Xe vào đấy, chuẩn bị.
Nghĩa chạy qua các hầm ra lệnh rồi quay lại ngồi bên cạnh Lựu. Trước trận đánh, Tuyên, Lâu và Nghĩa thống nhất một nhận định: Lựu là cựu binh, tuy có những khuyết điểm trước đây, nhưng sau chuyến đi từ dưới Tân Thới Hiệp về, đã có nhiều thay đổi. Anh đã hứa sẽ sửa chữa khuyết điểm bằng những trận đánh cụ thể. Vì vậy, họ quyết đinh mạnh dạn giao cho anh làm tiểu đội phó phụ trách một tổ Hỏa lực. Gọi là tổ. nhưng thực thì cũng chỉ có hai người. Tự nhiên để thật chắc chắn như lời ông thêm dặn, ban chỉ huy đại đội giao cho nghĩa, trong khi đi với trung đội ba, phải chú ý kèm cặp lựu. Dẫu sao thì trước đây cậu ta cũng đã có một lần phạm khuyết điểm nghiêm trọng.

...
Đạn xe tăng bắn cày đất. Tiếng súng của nó thật khó chịu, nổ không to nhưng chát chúa, đai đẳng. Những thân cây cao ngang đâu bị phạt cụt. Biết mình có hởa lực chống tăng nhất định nó không chịu vào, cứ đứng ngoài bắn. Hầm Lựu bố trí chếch về bên trái đội hình đại đội và hơi lùi về phía sau, nên từ đó họ chỉ nghe tiếng súng và tiếng hụ máy của xe. Nhưng sao hầm phía trước không bắn? Trước mặt Lựu, chếch bên phải, Nghĩa đã cho bố trí một khâu B.41 để có thể bắn tầm xa hơn. ở đó có thằng Quá là trinh sát trung đoàn mới được bổ sung cho đại đội trong trận đánh. Nghĩa đứng lên. lại ngồi xuống. Đạn xe tăng vẫn cày đất trước mặt. Tiếng xe hụ rất gần. Chẳng lẽ hầm phía trước lại bị tróc?
-    Đưa tao trái thủ pháo.
Nghĩa vừa nói vừa giật lấy trái thủ pháo trong tay cậu tân binh. Lăn đi mấy vòng rồi nhảy xuống con suối cạn bên trái, bò lên. Con suối này là con đường vận động đã được nghiên cứu trước. dọc bờ suối còn một ít cây xanh, Nghĩa đang bò thì bỗng nghe có tiếng đạn chíu qua đầu. Anh nằm bẹp xuống dán mình vào bờ suối. Chỉ một thoáng sau, anh hiểu ra. Một chiếc tăng từ bên kia suối đang bắn sang hầm tiền tiêu. Một chiếc nữa ở bên này suối, nhưng đứng chéo về bên trái để tránh tầm đạn của ta, đang từ xa bắn trực diện vào cái hầm trước mặt Nghĩa để yểm hộ cho một chiếc M.41 tiến vào. Thật là nguy hiểm. Những chiến sĩ ở đây không thể ngóc đầu đậy bắn được. Nó đã phát hiện cái hầm nhô ra phía trưóc này. Trước mặt Nghĩa là một khoảng đất trống. Qủa thủ pháo thành ra vô tác dụng. Phải điều ngay khẩu
B.40 của thằng Lựu lên. Lần này trở về. Nghĩa không bò nữa mà anh khom lưng chạy dưới lòng suối.
Đến trước cửa hầm Lựu, Nghĩa chỉ kịp giật lấy khẩu B.40 và chạy đi.
-   Mang thêm đạn theo tao.
Lựu chạy theo Nghĩa, cậu tân binh chạy theo Lựu. Sụ việc diễn ra nhanh đến nỗi Lựu chưa trông thấy chiếc Xe tăng thì đã thấy bốc lên một bựng khói. Nhưng cũng ngay lúc đó, anh lại thấy lửa nhằng lên trước mặt và nghe Nghĩa kêu lên:
-   Xe tăng bên trái.
Nghĩa bỏ rơi khẩu súng và cả con người khổng lồ bỗng đổ sập xuống. Lựu luống cuống. Anh chưa biết làm gì đã thấy Nghĩa ngồi nhỏm dậy. Anh với khẩu súng nhưng không được:
-   Bắn chiếc bên trái, rồi chiếm lại cái hầm của thằng Quá.
Lựu nhặt súng, lắp đạn, toan đứng dậy thì lại nghe Nghĩa thét lên:
-   Nép vào bờ suối.
Đạn xe tăng vút qua đầu, nổ sau lưng, Lựu mở to mắt nhìn vào chiếc xe nghĩ: có thể nó sắp bắn chết mình đây, và anh bóp cò. Trong lúc yên trí là mình sẽ ngã xuống, Lựu lại thấy chiếc xe bốc cháy. Khẩu súng trên vai anh vẫn còn nguyên. Anh quay lại, lúc đó Nghĩa đã gục xuống, không nói được nữa, chỉ khoát tay về phía hầm Quá.
Nghĩa không còn trông thấy gì, trước mặt anh mơ hồ hiện lên một cái bóng, anh còn biết đó là Lựu. Lựu có nghe rõ lời anh không? Nó có hiểu ý anh không, nó có chiếm lại được cái công sự tiền tiêu mà chiếc M.41 đang chọc thẳng mũi súng vào đó không?...
Giữa lúc Lựu đang bắn chiếc xe bên kia suối, thì một chiếc xe đã vào đến trước hầm Quá. Tầm B.41 không còn tác dụng nữa. Nó đang chồm lên trước một ụ mốì, dựng ngược những cái mắt xích dính đầy đất đỏ đè lên những cành khô kêu răng rác.
Ngay phút đâu tiên, khi Quá vừa mới lắp quả đạn B.41 định bắn chiếc xe tăng chính diện này, thì súng hỏng, anh bị thương ở tay khi một mảnh đạn chém vào nòng súng. Viên đạn mắc vào đầu nòng không kéo ra được. Chiến sỉ ngồi cùng hầm với Quá hy sinh ngay trong loạt đạn đầu này. Sự thế trở nên gay go. Chạy đi kiếm một khẩu súng khác ư? Như thế có nghĩa là bỏ luôn cái hầm tiền tiêu này. Mà muốn chạy khỏi cái hầm không phải dễ. Chiếc xe bên kia suối bắn chéo sườn. Đạn nổ trước cửa hầm. Khi dẫn Quá đên đây giao vị trí, Lâu
nói:
• Trung đội một và trung đội ba có hai rẻo đất nhô ra phía trước, ở đó đại đội bố trí hai hầm chiến đấu. Hai cái hầm này sẽ bắn chéo cánh hỗ trợ cho nhau. Các cậu phải cho một tổ thật vững lên trụ ở đây, bám công sự đến cùng. Không có lệnh không rút.
Quá hiểu ý định của Lâu và quyết định lên trực tiếp nằm tổ chiến đấu này.
Chiếc xe tăng nhằm chính diện công sự mà lao thẳng tới như một mũi tên. Quá rút thủ pháo nhảy lên. Một chùm đạn chụp xuống nóc hầm. Quả thủ pháo ném chệch, nổ cách chiếc xe ba mét. Quá ngả xuống, nằm vắt ngang miệng hầm trong khi chiếc xe đứng dừng lại vì quả thủ pháo nổ phía trứớc mặt nó...
Vào cái lúc vô cùng hiểm nghèo đó thi Lựu nổ súng. Chiếc tăng đang chồm lên trước ụ mối thì bị một phát đạn xuyên ngang hông, đổ nghiêng sang một bên.
Rẻo đất nhô ra trước trận địa nhỏ tí tẹo vậy mà pháo và bom đổ xuống bao nhiêu rồi vẫn trơ ra. Máy bay cố tình quẳng bom xuống đó nhưng bom lại rơi chỗ khác. Cho đến lúc một quả rơi cách hầm Lựu chừng hai mươi mét, phạt trắng tất cả rẻo cây xanh thì lại hóa hay. Từ trên trời nhìn xuống, chúng nó chẳng còn phân biệt gì nữa. Cái nóc hầm mới đắp cũng giống như những hố bom vừa mới bị đào lên. Những cành cây, lá cây bị phạt nhỏ tung lên thả xuống, rải đều trên mặt đất. Hai đợt tiến công của xe tăng tiắp theo lại bị đánh bật ra.
Cậu y tá đại đội, cái đít to như cái giành, bò lạch bạch từ dưới suối cạn lên để truyền lệnh rút lui cho Lựu. Lựu vừa kịp nhận ra cái đầu nhô lên khỏi bờ SUốI thì một loạt pháo dập xuống đó. Tan khói, anh giụi mắt nhìn lại chẳng còn thấy gì nữa. Vậy là lệnh rút lui không đến nơi. Lựu vẫn cứ yên trí bám công sự.
Cũng lúc đó, cậu tân binh kêu lên:
- Xe tăng vào.
Đạn nổ tróc tróc trên hầm.
Bên phải cũng có xe. Thật là nguy hiểm, Lựu vừa định ngẩng lên lại phải thụt đầu xuống. Chờ một lúc, khẩu B.41 hầm tiền tiêu bên phải không bắn. Thế là thế nào? Chiếc tăng bên phải tiến thẳng vào hầm tiền tiêu b một. Đến lúc đó thì Lựu hiểu ra. Hầm bên kia có lẽ đã rút hoặc bị tróc.
Tự nhiên anh nhớ đến trận Cầu sát. Hôm ấy cái hầm của anh cũng bị hở sườn, bị đánh cả trước mặt, cả bên phải. Và sau đó, anh chạy khỏi hầm. Anh cũng không biết vì sao đã chạy băng qua dưới làn đạn mà không việc gì. Chính trị viên phó Thận nắm lấy hai vai anh mà lắc. Cái băng trắng quấn quanh đầu Thận còn rỉ máu. Rồi chỉ mấy phút sau Thận ngã xuống...
Chiếc xe trước mặt vẫn cứ tiến, và chiếc xe bên phải vẫn bắn cày đất bên miệng hầm. tình thế của lựu bây giờ chẳng khác gì tình thế của Quá buổi sáng. Trước khi lựu bắn cháy chiếc xe tăng,thằng Quá ngã xuống nằm vắt ngang trên miệng hầm này đây.

•   Có chết cũng phải cầm lấy súng ngắm vào đầu giặc mà chết, trở lại đi...- Hôm ấy chính trị phó Thận nói với anh như vậy.
Đạn tăng vẫn nổ trên miệng hầm. Lựu đứng bật dậy, đập vào vai cậu tân binh.
•   Cậu chuẩn bị bắn chiếc xe trước mặt, đừng để nó vào gần, mình sẽ lên đánh chiếc xe bên phải.
Lựu rút thủ pháo nhảy ra khỏi hầm. Anh ngã xuống, chạy lên, lại ngã xuống. Nghe một tiếng nổ rất lớn ở phía sau lưng anh biết là tổ viên của mình đã tranh thủ nổ súng. Anh lấy hết sức tung quả thủ pháo vể phía trước và anh nằm xuống đúng như tư thế của người chiến sĩ trong một buổi huân luyện.

...
Chiếc xe nhà binh rồ máy chạy thẳng vào ấp chiến lược, vòng sang phải một quãng rồi dừng lại trước ngôi nhà gạch, nơi vẫn dành làm trụ sở canh gác cho bọn lính dân vệ trong ấp. Hai tên lính biệt động nhảy từ trên xe xuống, kéo tấm vải bạt che kín phía sau, và xốc nách một anh bộ đội vứt xuống đất. Anh bộ đội bị ném xuống như một cái bao tải, nằm úp mặt bất tỉnh. Một tên lính thứ ba từ trong buồng lái bước ra, cầm một khẩu B.40 bẹp dúm, đi đến bên anh chiên sĩ, lấy giày đá vào hông:
- Dậy đi con, nằm ăn vạ đây à?
Anh chiến sĩ vẫn bất động.
* Thôi lại cho ông đi bình bịch vậy, một tay vào mày . Hai tên lính vừa xốc nách anh vứt xuốíng, mỗi thằng môt bên, nắm lấy hai cánh tay của anh kéo sền sệt trên mặt đất
Chúng nó đặt anh nằm sấp, dang hai tay hai chân như một cái xác chết giữa sân gạch.
Cái tin bắt được một “ông Việt cộng” chẳng mấy chốc lan đi khắp cả ấp chiến lược. Trước trụ sở dân vệ đông nghẹt người, người ra xem vì tò mò có, người ra xem vì lo lắng có. Biết đâu lại là một thằng nào đó mà họ từng gặp, từng gọi họ bằng má. bằng tía, từng đào hầm lợp nhà cho họ, và từng được họ để dành cho từng điếu thuốc, từng trái sầu riêng? Từ những người đàng mình như ông Hai Trụ, bà Tám Kim cho đến những tên lính dân vệ mặt non choẹt, chưa một lần nào chạm súng với Việt cộng và những mụ vợ lính xưa nay vẫn nơm nớp sợ đạn B.40 đều gọi nhau, kéo nhau đi xem.
Thằng đại úy Trung trong đồn Trung Hòa khi nhận được tin quân đội đồng minh phối hợp với lực lượng biệt động đã chọc thủng phòng tuyến phòng ngự của Việt cộng ở khu vực Rừng Làng và đã bắt được một tù binh, có cả vũ khí, lập tức ra lệnh đưa người này về ấp chiến lược Trung Hòa và đợi hắn ở đó.
Ngồi khoanh tay trên chiếc xe “Jeep” mui trần, miệng ngậm xì gà. thằng Trung đưa một con mắt đâm đắm nhìn về phía trước. Cuộc gặp gỡ sắp tới rất quan trọng vì tên Việt cộng bắt được là một sĩ quan. Trong cuộc gặp gỡ, này hắn phải làm hai việc: một là hạ uy thế Việt cộng trước mặt bàn dân thiên hạ và cũng để tỏ cái uy lực của chính hắn. Hai là hắn sẽ làm đúng lời thè của hán. Trong trận càn cách đây hai năm vào địa hình của du kích, thằng Trung bị thương hỏng một mắt. Đáng lẽ trong trận đó, hắn phải tóm được xã đội trưởng du kích Tư Quang. Vậy mà Việt cộng rút an toàn, còn hắn bị thương! Sau khi ở bệnh viện ra, hắn thề sẽ phải khoét cho đầy một trăm con mắt Việt cộng để trả hờn cho trận thất bại đó.
Thằng Tư Quang, tên du kích bắn hụt hắn bây giờ vẫn nằm quanh quẩn đâu đây. Hắn sẽ tát cạn bắt lấy . cứ sau mỗi ngày, hắn lại mở tấm bảnđồ khu vực Trảng Bàng. Củ Chi , xóa bớt đi một vùng xanh, những vùng theo như báo cáo thì đã hoàn thành việc ủi phá địa hình. Hắn nóng nảy vì thấy công việc tiến hành quá chậm chạp. Hắn chửi quân đội đồng minh là đồ ăn hại. Đánh một cái cứ du kích mà mất cả hàng tuần lễ! Bom ở đâu? Đạn ở đâu? Sao khổng đổ xuống mà san bằng hết.
Trận đánh diễn ra suốt ngày hôm nay ở Rừng Làng cũng làm hắn tức đến hộc máu, gần hai chục cái xe ủi bị phá hủy, hơn nửa ngày trời mới chọc thủng được một góc phòng tuyến Việt cộng. Vì hắn mà có trong tay bao nhiêu xe tăng, bao nhiêu phản lực như thằng Mỹ, thì hắn đã cho pháo đài bay B.52 bừa cả cái đất củ Chi này. Sao lại không làm như thế được...
Cơn tức giận càng bốc lên khi hắn bước xuống xe:
- Đồ con khỉ, lật nó dậy, dựng nó vào góc tường, sao để nó nằm sóng soài như thế?
Trong khi chờ đợi bọn đàn em thi hành mệnh lệnh, thằng Trung chắp tay sau lưng đi đi lại lại, thỉnh thoảng liếc nhìn anh bộ đội rồi lại nhìn ra phía ngoài đường, nơi có những cái đầu đang lố nhố nhìn vào.
Anh bộ đội được đỡ dậy, kéo lê đến bên cạnh bức tường. Anh từ từ mở mắt, khẽ rên lên một tiếng, rồi bỗng như nhận biết mình đang ở đâu, anh cắn răng nuốt tiếng rên vào trong ngực, chống tay áp sát lưng vào tường, ngồi thẳng người lên. Anh nhìn những tên lính chung quanh rồi nhìn ra phía ngoài hàng rào, đến đó, đôi mắt anh dừng lại. Anh khẽ nhếch lên một nửa miệng, mỉm cười.
Hàng cúc trước ngực anh bộ đội bị đứt gần hết, để lộ ra những làn xước rớm máu. Hai chân quân băng lên đến bắp vế. Hai ống quần bị xé rách. Mặt mũi sây sát. Máu và đất đọng lại trên trán, trên môi, làm cho người ta không nhận ra anh là ai nữa.
• Tốt lắm!
Thằng Trung thấy anh bộ đội mở mát liền quay lại đi thẳng đến trước mặt anh, hai tay vẫn chắp sau lưng. Hắn đưa một con mắt vằn những tia đỏ nhìn chằm chặp vào anh bộ đội. Anh bộ đội hơi cau mày lại một chút như có vẻ nghĩ ngợi rồi hất hàm có vẻ sẵn sàng chịu đựng mọi thử thách Không nhịn được nữa, thằng Trung gầm lên:
- Tao là Trung đây, đại úy một mắt đây, mày nhìn cho kỹ đi, ngắm cho kỹ thằng Trung đi rồi mà khai cung cho tử tế vào. Tính tao ưa hỏi một lần thôi, không đợi đến câu thứ hai, thứ ba.
Hắn đưa mắt ra hiệu cho tên thư ký bên cạnh. Tên này rút trong túi ra một cuốn sổ nhỏ và một cây viết bíc, đứng đợi.
Anh bộ đội sau một phút nhìn thẳng vào mặt thằng Trung lại quay mặt ra ngoài đường. Anh nhìn trong đám đông và cố nhận ra một nét mặt quen thuộc. Anh đã trông thấy ông Hai Trụ. Và kia nữa, bà Tám Kim. Phía sau bà Tám Kim là cô Tư Tầm, con gái bà. Thấy anh bộ đội nhìn về phía mình, cô gái ghé sát tai bà mẹ nói một câu gì đó. Anh bộ đội hiểu ra, không phải là cô gái nối với mẹ, mà cô đang làm một động tác để nói với anh:
* Anh là ai, em biết rồi!
Nhưng rồi anh bộ đội lại lướt nhìn đi chỗ khác, anh biết thằng Trung đang theo dõi phản ứng của anh
-Tên gì!
Thằng Trung đột nhiên hởi.
Anh bộ đội im lặng, quay mặt đi phía khác. Thằng Trung tức giận tiến lên một bước, rút bàn tay chắp sau lưng ra, để

xuống dưới cằm anh và xoay mặt của anh về phía hắn. Anh anh và bộ đội đẩy bàn tay hắn ra. Thằng Trung giật minh lùi lại.
- Cút đi!
Thằng Trung giận tím mặt, cười gằn.
• Được lắm, rồi mày sẽ biết.
Anh bộ đội biết cô Tư Tầm đang cười sau vai mẹ, cô cười về sự tức giận của thằng đại úy. Phía đó là bà con cô bác, những người đang nói thầm với mình qua ánh mắt. Anh bộ đội nghĩ thế và không hề để ý đến những lời quát tháo la hét bên tai nữa. Anh coi như không có thằng đại úy Trung đứng trước mặt.

..
Sau khi bị thương ở suối cạn, Nghĩa tỉnh lại và anh thấy ràng, cẩn phải có một mũi yểm trợ cho tổ tiền tiêu ở phía suối cạn này, anh quyết định nằm lại đó để chỉ huy chiến đấu. khi đồng chí y tá đại đội bò lên lần thứ hai thì cũng vừa lúc anh bị thương vào cả hai chân, hầm tiền tiêu bị, tróc xe tăng cắt chéo đội hình đại đội và tụi bộ binh bên suối cạn tràn qua. Chúng nó bắt được anh trong tình trạng bất tỉnh với khẩu B.40 bẹp gí. Nó lôi anh qua bên kia suối và lập tức mang lên “trực thăng” đưa về Trung Hòa.
Đáng lẽ hỏi cung anh trong đồn, nhưng thằng Trung bổng thay đổi ý định và cho mang anh ra đây...
Vậy là trước khi chết, mình lại được gặp mặt bà con, mình sẽ phải làm một hành động nào đây, nói một câu nào đây? Có một cách nào để nói với mọi người một vài lời trước khi vĩnh biệt? Dầu không nói ra nhưng người ta sẽ hiểu, vậy là được'. Rồi thế nào mai đây cô bác cũng sẽ gặp anh em mình, kể lại cho thằng Lâu, cho thằng Thị, cho ông Ba Kiên, cho Ông Thêm nghe, cho tất cả những anh em trong trung đoàn này cùng nghe về cái chết của minh.
Thằng Lựu thế mà khá, nếu như anh còn sống trở về nhất định anh sẽ phải đề nghị khen thưởng nó. Nó không phải là người hèn. Lúc ở bên SUốI cạn, nó hơi lúng túng một chút, chỉ vì chưa quen. Vậy là thôi, chắc mnhf chẳng còn bao giờ được gặp lại má Hai ở Tân Thới Hiệp nữa. Vừa rồi anh đã cùng với Lâu lợp cái mái nhà trước cho Bà Tám Kim, chắc mái nhà đó bây giờ chẳng còn nữa.
Cô Tư Tầm nhìn anh. Bây giờ cô không cười nữa. Cô đang cắn một món tóc trong miệng. Nghĩa mỉm cười. Anh muốn cô cũng cười lên. Nhưng không. Cô không cười mà cũng chẳng ai cười cả. Mà tại sao từ trước đến giờ, Nghĩa chưa từng được một cô gái nào tỏ tình? Tại sao chưa có một cô gái nào nói với anh một lời âu yếm? Hay tại mình vụng về quá! Người ta hiểu lầm mình? Mình đâu phải chỉ biết quát tháo, chỉ biết đánh nhau? Người ta bảo anh là thằng Nghĩa tồ. Anh nghĩ: ừ thì Nghĩa tồ cũng được, có làm sao?; Rồi các cô gái cũng gọi anh như vậy: anh Nghĩa tồ. Anh nghĩ: kệ các cô.
Ở cái tuổi của anh, già chưa già nhưng trẻ thì không trẻ nữa, mười năm ở bộ đội, cuộc chiến đấu luôn luôn cuốn hút, cuộc sống quân ngũ luôn luôn căng thẳng, nhiều khi anh quên đi tất cả. Anh chỉ nghĩ có một điều: có lẽ không bao giờ anh có thể rời bỏ đơn vị được.
Nhưng có phải vì thế mà anh chưa một lần nào nghĩ đến chuyện yêu đương đâu? Tại sao bây giờ anh lại như vậy? Bây giờ anh cũng cảm thấy mình hơi khó hiểu về mình!
Mà kìa, sao có việc gì mà mọi người xôn xao như vậy? cô Tư Tầm áp mặt vào sau vai mẹ, bà Tám Kim quay mặt đi và có người nào đó kêu lên.
Vì mải nhìn ra ngoài đường, anh không để ý thấy thằng Trung rút con dao găm trên thắt lưng.
Trong khi Nghĩa vẫn chưa hay biết gì thì mọi người bỗng lo thay cho anh. Họ biết thằng Trung vốn chỉ sử dụng con dao găm của hắn vào một việc duy nhất. Trông thấy quan thầy hắn rút dao, hai tên lính đứng bên cạnh không cần Chờ lệnh, lập tức đè ngửa Nghĩa xuống và trói chật hai tay của anh lại.
Thằng Trung ngồi xuống bên cạnh Nghĩa:
- Mày hiểu tao sắp làm gì mày chưa?
Im lặng.
- Tao cần một con mắt của mày thay cho những lời cung của mày không khai.
• Khoét đi!
Nghĩa vừa nói như vậy thì mũi dao găm của thằng Trung đã gí sẵn trên mi mắt bỗng ấn sật một cái và anh thét lên, ngất lịm.
Thằng Trung nhặt cái tròng mắt của Nghĩa, gói vào trong một miếng giấy, bỏ vào cái túi và lên xe đi.
ông Hai Trụ mặc cái áo trắng đứng giữa cánh đồng. Chiếc máy bay đầu đỏ lượn vòng trên đầu, ông cất nón. Nó ngoăn ngoắt cái đuôi, chúc chúc đầu như muốn lao xuống bắn. Một lúc sau nó bay đi. Đại bác câu dọc bờ sông, rồi bắn vào trong ấp Đồng Lớn. Giữa cánh đồng chỉ có một mình ông Hai. Ông ngẩng lên rồi lại cúi xuống cuốc đất. Vạt đất này ông định trồng đậu phộng, để lấy cái cớ mà đi lại.
Gặp lính nống ra, ông không ngại, chỉ ngại giữa đồng không mông quạnh này, bọn “trực thăng'’ bay qua bắn bậy và đại bác từ xa câu đến. Ông muốn đi về phía Rừng Làng, nơi xảy ra trận đánh hôm qua, nhưng ở đó bây giờ chỉ có bom và đạn. Xe ủi đã rút hết, còn lại một rẻo cây xanh bằng vài sào đất, chúng nó cũng phải tạm dừng việc ủi phá lại để dùng bom đạn phát quang địa hình thêm nữa.
Từ hôm gặp Tư Quang lần cuối cùng cho đến hôm nay, ông Hai không còn gặp một anh cán bộ, bộ đội nào nữa. Hôm qua, đánh nhau ỏ Rừng Làng, chúng nó bắt một anh bộ đội đưa về ấp móc một con mắt rồi đưa đi mất tích. Làm sao mà gặp ban chỉ huy trung đoàn Mưòi sáu để nói lại chuyện này. Tình hình trong ấp thay đổi ngày một. Hôm nay chúng đã đóng cọc chăng dây kẽm gai bao kín bốn phía, chỉ trừ một lối ra, có lính gác. Người đi làm bị xét hỏi. Tụi dân vệ lục soát vào cả những chỗ kín của mấy đứa con gái. Tụi cán bộ bình định đi sơn lại các bảng số trước cửa gia đình và viết lên tường nhà ông một khẩu hiệu to tướng: “Hợp tác với Việt cộng là tự sát”.

..
Ông Hai đi tìm cán bộ, nhưng không biết nơi nào mà tìm, ; Ông đi vòng quanh những con đường xưa nay tụi nó hay qua lại, đi lại trong ấp Đồng Lớn, nhìn trên mặt đất và để ý xem có vết dép lốp cao su không? Tìm mãi không thấy, ông sực nhớ ra rằng, nêu tụi nó có về thì cũng không đời nào để những dấu vết này lai cho tụi địch theo dõi. ông muốn đi ra phía Rừng Làng, nơi vừa xảy ra chiến sự nhưng cả một cánh đồng trắng mông mênh như thế làm thế nào mà lọt khỏi con mắt kiểm soát của chúng.
Cuốc đất chán, ông Hai lên bờ ngồi quấn thuốc hút. vẫn không có một bóng người nào.. Lúc đầu, ông còn hơi ngại chiếc máy bay “đầu đỏ’, nhưng sau khi cất nón cho nó liệng trên đầu mấy vòng, ông thây yên tâm. Như thế là ngày mai, ngày mốt, ông vẫn có lý do để ra đây. Rồi mình sẽ thử xem. Mình cũng sẽ nống dần ra phía miếng đất ở mí rừng, trỉa xong đậu rồi sẽ phải trông chim. Đậu mọc, mình sẽ mượn cớ đi làm cỏ. Rồi sẽ dựng lên một cái chòi. Nhưng dầu sao thì cái chòi vẫn chỉ có tác dụng ban ngày, mà ban ngày thì có thằng cán bộ nào dám mò ra đây giữa cánh đồng trắng mênh mông này.
Ông Hai lại nghĩ đến ngôi nhà của ông trong ấp Đồng Lớn, ông đứng dậy vác cuốc đi về hướng đó. Ông vẫn giữ cái thế hợp pháp chân trong chân ngoài. Nhưng hồi trước khác.
Những lần càn gom trước đây, chúng nó bắt dân cứ như bắt cóc bỏ đĩa, được người này thì người khác lại chạy,vì vậy khi ít lắm thì ngoài này cũng còn dăm bảy gia đình. Lần này nó làm sạch bách. Không biết thế này mãi thì sẽ đi đến đâu? Một số gia đình bị càn đi ủi lại nhiều lần ngán quá, vào trong ấp chiến lược nằm im. Họ nói với cán bộ: Thôi, tụi bay làm sao làm chúng tao bết lắm, phải nghĩ sức ít lâu đã.
Nghĩ cho cùng thì nhân dân vừng này cùng cực thật. Nhưng ông Hai vẫn trách họ nghĩ không đến nơi. Họ nói là trước
sau họ vẫn đi theo cảch mạng, nhưng kỳ này thì họ mắc
mưu tụi nó rồi. Mình lùi một bước thì tụỉ nó lấn một bước. Trước đây, mình còn bám lấy đất, thì còn chỗ đứng chân hợp pháp. Bây giờ mình vào ấp chiến lược rồi thì mảnh đất ở đây tự nhiên hóa ra bất hợp pháp đôì với mình.

Đến gần khu vực nhà cũ. ông Hai thấy rờn rỢn. Mùi thuốc pháo hãy còn khét lẹt. Những bụi tầm vông bị đại bác phạt cụt đến tận gốc. Nếu như mình không về thì liệu phỏng còn ai về ở giữa cái đất khói đạn này? Hôm về cúng cơm cho tụi nó, ông trông thấy cái hầm sau nhà vẫn còn có thể nấp tạm được. Phải có một cái chiếu để che sương, ông sẽ ra ngủ thử ở đây một đêm. Chúng nó có hỏi, mình bảo là ra đây để trông vườn đậu phộng.
Ấp bỏ hoang buổi chiều vắng tanh vắng ngắt, ông Hai giỏng tai theo dõi tiếng nổ đầu nòng đại bác rồi đưa mắt nhìn quanh. Trước mặt ông, chỉ có cái “lồng cu” từ trên bốt Trung Hòa đen trùi trũi nhìn xuống. Thằng lính gác ngồi trên đó nhất định trông thấy ông. Kệ nó. Cái im lặng lúc này còn làm cho người ta lo sợ hơn cả tiếng nổ của một viên đạn pháo.
Đi đến đầu nhà bà Tám Kim, ông Hai Trụ bỗng đứng dừng lại. Con đường đất cát dưới chân ông hiện lên một lốt dép cao su. ông lần theo dấu dép và đến trước bụi chuối. Vậy là có một thằng cán bộ về đây. Nhưng nó về đây làm gì
nó liên lạc với ai? Chẳng lẽ nó đến tìm bà Tám? Mà mình không nên đứng lâu nơi này, biết đâu trên “lồng cu" kia lại đang có thằng theo dõi. Ông Hai nghĩ vậy và tiếp tục đi, mắt vẫn liếc theo lốì dép. Ông Hai bỗng nhớ ra nắm cơm mình mang đi từ trưa nhưng không ăn. ông xé một mảnh lá chuối khô, gói nắm cơm lại và lấy dây chuối cột treo lên trên bẹ chuối. Làm xong công việc này, ông nhìn cái “lồng cu” rối rảo bước đi về phía nhà cũ. Ông tạt qua xem cái hầm, sửa lại chút ít vẫn tránh đại bác được. Ông nghĩ: đêm mai mình phải mang theo cơm nắm ra nằm lại trong ấp này một đêm
Mặt trời sắp lặn. Bắt đầu đến giờ hoạt động của pháo. Cái “lồng cu” trên bốt Trung Hòa đã mờ đi.
Khi biết chắc chắn là mình đã ở ngoài tầm pháo, ông quay đầu nhìn lại: cả một khu dân cư trước đây, vào tầm này, khói cơm chiểu bay lên trên những mái nhà, tiếng cười tiếng nói, sau một ngày đi làm về râm ran. Các anh bộ đội bắt đầu mang bồng vào ấp, mua rau, mua thuốc. Vậy mà bây giờ vắng tanh vắng ngắt, biết đến bao giờ cho có người về đó mà đốt lên một ngọn đèn, thắp lên một ngọn lửa? Vậy là từ hôm nó gom sạch cái ấp này đi, ông Hai đã ra lại hai lần. Hai lần ông chẳng gặp lấy một ai. Chỉ có một lốt dép. Mai mốt rồi khu vực này cũng sẽ mọc đầy cỏ Mỹ, và chuột đồng sẽ về chạy từng đàn mà không ai bắt...
Trong lúc ông Hai Trụ nghĩ như vậy thì từ trên búi tre gần sát bót Trung Hòa, Bảy Rỹ cũng đang ngồi vắt vẻo trông ra bốn phía. Anh cũng chẳng thấy gì ngoài một cánh đồng trắng mênh mông. Anh đã cùng với Tư Quang đào xong hai cái hầm bí mật gần dưới bụi tre đó. Đã mấy ngày hôm nay, hai người sống trong một thế giới gần như biệt lập. Họ không hay biết gì tin tức bên ngoài. Họ chỉ nghe tiếng bom đạn mà phỏng đoán ra tình huống. Cho đến hôm qua, họ biết có một trận đánh nhau lớn ở Rừng Làng, nhưng Đến đêm,tìm ra đó, thì gặp toàn lính mỹ, và trên đường về, hai lần họ suýt sa vào tổ phục kích.

LỆnh từ trên hàng quân truyền xuống;
•   Tất cả dừng lạỉ.
Lệnh từ dưới hàng quân truyền lên, hỏi:
•   Lệnh của ai?

Bộ đội đứng lại giữa bãi sình. Những người cáng thương để nguyên đòn cáng trên vai, tay cầm một cành lá đập lia lịa vào hai bắp chân để xua muỗi. Những người bị thương còn đi được thì bỏ nạng, ngồi bệt xuống giữa con đường bờ ruộng nhớp nháp sình lầy. Mặc dầu đã có lệnh là tuyệt đối im lặng, mọi người vẫn cứ thì thào to nhỏ: Số anh em bên kia sông sang hỏi chuyện đánh nhau ra sao. Còn số anh em bên này lại hỏi chuyện B.52 ném bom ở dâu? Trước mặt họ là bến đò Thanh An. Những lần trước đi đánh nhau về đến đây. nhìn thấy ngọn đèn bên kia sông, anh em coi như về đến nhà. ở bên sông, thế nào cũng có các cô gái, các bà má đợi mang quà mang sữa cho thương binh. Đến đó là câu chuyện chiến đấu nổ giòn như ngô rang. Những anh lính bị thương cảm thấy mình khỏe lại, những anh lính có tí chút máu ba hoa trong người thì thôi, khỏi nói.
Hôm nay, khi liên lạc trung đoàn vừa báo tin địch chiếm Thanh An thì tất cả bỗng như quả bóng xì hơi, không ai muốn nói năng chuyện trò gì nữa. Cùng trong một ngày, khi ta đang đánh ủi ở phía tây sông, thì bên kia, địch đổ quân suốt dọc đường Mười bốn. Ba tiểu đoàn Mỹ có xe tăng yểm bộ càn vào tiểu đoàn Bảy. Mũi chủ yếu của địch đánh thẳng vào tiểu đoàn bộ. Cho đến lúc này, trung đoàn cũng chưa biết tin tức ra sao. Nghe nói tiểu đoàn trưởng Canh hy sinh.
Trung đoàn lệnh trực tiếp cho “xê” Hai:
Rút về cứ trung đoàn bộ ngay trong đêm!
Khi gần đến bên sông, trinh sát phát hiện ra những chiếc xuồng tắt máy nằm phục gần bến đò.
Lâu bước qua những thương binh, lách dưới những chiếc cáng, có khi bò nghiêng một bên mép đưòng, lần từ dưới hàng quân đi lên. Đang đi, anh gặp một người cũng len lỏi như anh đi ngược lại. Lâu nám lấy hai vai người đang đi xuống đó, ẩy vào giữa hàng quân quát lên:
-   Đồng chí nào đây, đi đâu?
Đó là một người con gái. Nhận ra người mình đang tìm, cô gái nắm lấy tay Lâu lôi đi:
-   Anh Lâu đi lên trên nhanh, ông Sáu ổng đang chờ.
Lâu đi theo cô gái:
-   Bên ấy thế nào?
-   Dân chạy ra đồng, tưởng nổócàn xong lại rút như mọi lần, bây giờ mắc kẹt không về được. Mấy đứa du kích đánh xong xuống hầm bí mật, bị đánh điểm, đứa chạy, đứa hy sinh, bây giờ cũng chưa biết thiệt hại ra sao, mà lần này lính Mỹ đâu về đông quá thể, còn đông hơn cả hồi trận càn “Xê-đa-phôn”.
-   Chúng nó “xuống thang” ở đây mà lại.
Cô gái đó là Út Lích - Cô đưa Lâu đến bên một mô đất, ở đó đứng lố nhố ba bốn người. Lâu nhận ra Tuyên, chính trị viên, vì cái đầu quấn băng trắng và tiếng nói của ông Sáu:
• Ngồi thấp xuống, đầu cậu quân băng trắng toát như thế, dưới sông nó trông thây bây giò, thiếu một chút nữa thì qua đã đâm đầu vào cái xuồng của tụi nó.
-   Lâu đâu rồi, ngồi xuống.
Họ ngồi áp vai vào nhau vì mô đất quá hẹp. Lâu ngó sát mặt từng người một:
-   Ai đây nữa, Bảy Hường hả? Cứ y như rằng khi nào có mặt cô là đại dội chúng tôi bê bết, có miếng chi ăn không đói quá.
-   Tao chịu tệ tụi, bay làn này, tụi tao cũng nhịn suốt ngày. Bữa qua ông Thêm dặn tao chuẩn bị thuyền cho tụi bay về. Sáng dậy con út Lích đang định sang sông đi mua sữa thì “trực thăng” nó chụp liền trở không kịp. Nhưng mà thôi, bây giờ tính liệu chuyện sang sông đi. Bay có mấy cáng?
. Năm.
. Mấy thằng bị thương nhẹ?
.Ba
. Rứa cồn tử sĩ?
. Chôn hết bên dđó.
. Rồi phải đưa về, để bên đó nó ủi trắng...
ông Sáu Dần nói vậy nhưng ông biết rằng chuyện đưa tử sĩ vể bên này sẽ không dễ dàng gì. ông thở dài rút bao thuốc rê đã ướt nhẹp trong túi ra và nhớ rằng nếu thuốc có kho nữa thì cũng không hút được, ông đành đút nó vào túi. Bắt đầu bằng cách nào nhỉ? ông Sáu nghĩ đến một cuộc họp mà ông là chủ tọa. Coi như ở đây nói về cấp bộ thì ông là cao nhất, ông là bí thư Đảng ủy, đại diện cho Đảng bộ và chính quyền địa phương, còn Lâu là thủ trưởng đại đội, đơn vị quản đội đến địa phương ông hoạt động. Họ sẽ bàn cách đưa thương binh qua sông. Đốỉ với ông Ba Kiên, ông Dũng, ông Thêm, thì ông Sáu coi như băng vai phải lứa, còn tụi thằng Lâu dù là cán bộ gì đi nữa củng vẫn là bậc đàn em, hàng con hàng cháu ông. út Lích ngồi cạnh, ông coi như quần chúng cảm tình Đảng, vậy là cuộc họp này có tính chất nội bộ- ông lên tiếng trước:
-   Bây giờ tụi mình kiểm lại xem tất cả có bao nhiêu người bơi giỏi?
Đoàn vận tải mới bên kia sông sang: ba Hai: người. Đại độị hai năm người.
-   Em cũng bơi được - út Lích nói.
-   Tui nữa chứ - Bảy Hường nói.
-   Vậy chi là mười, hai tía con tau nữa là mười hai. Thừa sức.
-   Tôi buộc bồng tự bơi sang được, vết thương chẳng ảnh hưởng gì lắm.
-   Tui cũng vậy.
Một chiến sĩ đứng đầu hàng quân nghe Tuyên nói vậy cũng tiến lên tham gia vào cuộc họp.
-   Có bao nhiêu cái ni lông?
Cuộc họp kéo dài khoảng mười phút, sau đó có lệnh quay trở lại.
Ông Sáu Dần đứng dậy, cao lêu đêu, vượt hẳn lên tất cả mọi người một cái đầu, in bóng lên nền trời trong đêm tối. Ông đi một bên Lâu, lúc đó đang cáng một đầu võng. Một tay nám lấy đòn cáng, một tay ây Lâu ra, ông nói:
-   Thôi, tất cả mây thằng chiến đấu suốt ngày hôm nay cho đi không, còn thằng Lâu đi lên trước lo việc chỉ huy.
Út Lích, cũng từ phía sau chen lên giữa hàng quân đẩy mấy chiến sĩ cáng thương ra, giành lấy đòn cáng.
Họ ra khỏi bãi sinh, vòng lên đưòng Mười lăm, đi xuống phía Bến Súc. Tuyên dẫn một chiến sĩ trinh sát lên trưóc bám địch. Tiếp sau đó là những chiến sĩ bị thương còn có thể cầm súng. Đoàn cáng đi sau cùng. Phía sau đoàn hành quân là đoạn vui vẻ nhất.

..
Trong câu chuyện thì thầm, thỉnh thoảng người ta lại nghe tiếng cười rúc rích của hai cô con gái. Ông Sáu Dần đang nói:
-Tụi bay không biết, chứ dân Thanh An tui tao ngày xưa
Cũng “”tinh thần”” lắm chứ. Hồi chúng nó bắt mấy đứa con gái lên đồn, bà Sáu cởi quần, úp một cái đĩa vào chỗ kín, tay cứ ấp cái dĩa như vậy mà đi vào đồn, gọi tên thằng đồn trưởng từ ngoài cửa đồn gọi vào. làm vậy mà riết sau đó chúng nó phải thả con bả ra.
- Í, tía nói dóc.
- Dóc cái gì, hồi đó tụi bay nằm trong bốt, biết chi. Vậy đấy, ngày xưa tinh thần vậy mà bây giờ đội quân tóc dài tụi bay coi như liệt nhược. Chẳng là chúng nó biết hết kế hoạch mình rồi mà. Người nào già tay thì chúng nó bắt giữ, người nào non non một chút thì chúng nó dang nắng và cho nhịn đói vài ngày là bỏ cuộc. Bữa qua, tao chạy ra ngoài này, bà Sáu nhà tao bà còn nói cứng, ổng cứ đưa con trai ông ra ngoài đặt văn phòng đâu đó mà hoạt động. Mẹ con tui phen này quyết ở lại sống chết với nó. Bà nói tụi bay nghe có ghê không? Nhưng để rồi coi được mấy ngày. Tao nói với bả: Được rồi, gia đình mình cũng hai chân ba mũi, tui với bà thi đua nhau coi... Nhưng nói cho cùng thì với thằng Mỹ vẫn phải có súng mới được.
Ông Sáu Dần cố kiếm chuyện để nói cho vui. ông nghĩ trong tình hình này trước hết phải giữ vững tinh thần cho nhau. Nhưng trong khi ông nghĩ đến chuyện giữ vững tinh thẩn cho những người khác thì chính ruột gan ông cũng đang như mớ bồng bong. Chuyến này rõ ràng là chúng nó có ý định ở lại Thanh An lâu dài rồi. Lần trước chúng nó đổ quân cùng lắm một ngày rồi rút lui. Nhưng lần này quân đổ xuống buổi sáng là buổi chiều máy bay vứt dây kẽm gai xuống theo, ở Suối Dứa, nghe nói chỉ sau một ngày dây kẽm gai đã bao kín quanh ấp. Hai ngày nó xây xong bốt dân vệ. Bây giờ ở dó, thanh niên nam nữ bị tập trung ráo trọi, “sắp” thì phát súng, “sắp” thì bắt đi gác có lính kèm. Hôm qua, khi chúng nó càn , đổ quân vào làng, ông chạy ra cánh đồng, đến chập choạng tối, ông trà trộn trong đám nhân dân trở
về thăm nhà. Bà Sáu trông thây ông về hết hồn hết vía, gói cho ông vài bộ quần áo và vội vàng đuổi ông đi. Hai tía Con ra đến cửa thì bà kêu lại:
-   Vậy chớ con Tạng thì ông tính sao?
-   Cứ để cho nó ở nhà, tui bây giờ cũng đã biết ở đâu?
-   Mấy bữa thì chưa lo, nhưng lâu dài thì ông phải tính chứ mấy thằng lính ngụy không để yên cho con gái ông đâu.
Bà Sáu cũng muốn cho con Tạng thoát ly với ông Sáu luôn. Một mình bà trụ lại trong ấp chiến lược. Dầu sao thì bà cũng già rồi. Cùng lắm thì chúng nó bắt lên đồn mấy ngày rồi lại thả. Ông Sáu Dần là bí thư Đảng ủy xã, điều đó ai mà chẳng biết. Thế nào rồi phen này chúng nó cũng kiếm chuyện với gia đình...
-   Út à? Hay là nhân tiện dịp này, mày thoát ly luôn, xin vô trung đoàn Mười sáu, ông Ba Kiên nuôi một thể.
-   Vậy chớ con Tạng nhà bác?
-   Con Tạng thì phải ở lại bám trụ rồi.
-   Tui cũng vậy.
-   Con Tạng mới lớn chưa việc gì, chớ mi về chúng nó bắt tù. Chúng nó biết mi đã có hoạt động ít nhiều.
-   Dễ dầu gì bác. Tui có cách nói. Tui nói là hồi trước ông Sáu Dần bắt tui đi vận tải gạo cho Việt cộng...
Có tiếng cười trên võng. Ông Sáu Dần nói với đồng chí chiến thương đang nằm trên vai mình:
-   Em cũng đang nghe chuyện của qua đấy à? Qua tưởng em nằm bất tỉnh, nãy giờ im khe. Bị thương ở đâu?
-   Nhiều chỗ lắm.
- Trời đất, bữa qua ngồi ngoài cánh đồng bên ấp Ba nhìn sang qua thấy bom pháo ngút tròi. Qua nói với con út: Bọn đó chắc tiêu hết. Thật chưa lần nào...
Ông Sáu nói đến đó chợt ngừng lại. Ông định nói là chưa Lần nào nó làm dữ dằn vậy. Hôm qua ngồi ở cánh đồng, ông trông thấy phía nào cùng ngút trời khói đạn. ông cứ nghĩ không biết rồi ông Ba Kiên. ổng chống chèo như thế nào. Rồi đồng bào mình chống chèo như thế nào? Đến như ông, một cán bộ hoạt động từ thời kháng Pháp, trải qua bao đận gian nan, vậy mà ngày hôm qua, nó làm cho thất điên bát đảo. có lúc muốn dao động. Ngồi bên con út Lích ngoài cánh đồng chốc chốc nó lại hỏi ông: thế nầy rồi làm sao chú Sáu? Bây giờ gặp lại những người lính chiến đấu của trung đoàn, ông bỗng cảm thấy yên tâm. Những người lính, cuốn băng trắng đầy chân đầy đầu, nằm liệt trên cáng, sau một trận đánh, rút qua sông, lại về một cái cứ vừa mới bị đánh phá, vậy mà họ cứ bình tĩnh như không.

..
Thằng Lâu hình như người nó bằng thép. Không có cái gì làm nó nao núng cả. Nhận được lệnh, nghe được tin bên kia sông, nó cứ như không. Nó ngồi im lặng một lúc rồi lại phác ra kế hoạch hành quân. Đúng là mấy thằng bộ đội đạn dày chiến trận có khác
-    Chớ chú em bị thương buổi sáng hay buổi chiều? Khi xe tằng tràn vô chú còn hay biết gì không?
Đạ cháu bị thương buổi trưa, lúc đó xe tăng bắt đầu tràn ri.
■ Nó tràn qua hầm chú à?
Cháu cũng không biết nữa, lúc cháu nhảy ra khỏi hầm dùng thủ pháo ném xe thì bị thương.
•   Chiếc xe có cháy không?
- Cháu cũng không biết nữa...
Lựu định nói là trước đó anh đã bắn cháy hai cái xe táng và nhiều xe ủi khác nhưng lại im lặng.
•   Tao khen cho tụi bay gan đầy người, có vậy hôm qua Mới trụ được đến tối ngày.
Anh đang nằm trển bị thương cả ở chân, cả ở ngực.

•   Đứa nào?
-   Anh đang nói chuyện với chú đó.
-   Đó, qua đã nói bao nhiêu lần, với mấy thằng bộ đội thì có cái gì qúỵ đến mấy đi nữa, qua cũng cho nó, qua cũng không tiếc. Út Lích này, tao mà như con gái tụi bay, thì tao lấy hết mấy thằng Giải phóng lâu rồi.
*   Tạng có nghe tía mày nói không, Tạng?
Lựu nằm trên cáng không cười. Anh hình dung ra một câu chuyện thật là nghiêm trang mà ông già cáng anh đang nói với người con gái đi bên cạnh. Anh đưa tay sờ lên mí mắt mình. Nước mắt của anh ứa ra. Anh nhớ đến cái lần anh nằm trên võng ở nhà má Hai Tân Thới Hiệp. Anh bỗng nghĩ đến Nghĩa. Nghe nói Nghĩa có thể bị bắt, vì lúc xe tăng tràn vào anh đang nằm dưới suôi cạn. Đáng lẽ vào lúc này, người đáng được hưởng nhiều sự săn sóc, đùm bọc hơn anh phải lả Nghĩa.
-   Chú Sáu có biết thủ trưởng Nghĩa không?
-   Phải mày nói cái thằng cao to có râu quai nón ấy không?
-   Anh ấy đó?
-   Mà sao?
-   Có lẽ thủ trưởng chết mất.
Trong khi ông Sáu Dần hỏi chuyện về Nghĩa, thì Ut Lích lại nghĩ: bộ đội ai cũng vậy cả. Một người bị thương cùng người như thế mà lại nói chuyện về một người khác. Vừa rồi ông Sáu Dần nói đùa là út Lích nên vào trung đoàn Mười sáu. Cô không nói gì, nhưng cô lại nghĩ đến điều đó một cách nghiêm chỉnh. Tại sao ta lại không thể vào bộ đội. Một cuộc sống đẹp như thế. Những con người đẹp như thế. Cũng là nữ mà Bảy Hường nó lại đội nón Giải phóng, mang súng đi đánh giặc cùng với trung đoàn, còn mình...
Má Út Lích chết trong tù. Bố út Lích ở bộ đội nhưng ông
Đi tập kết từ lúc Út Lích còn bé tí tẹo- Năm 64 ông vê trên Mĩền, nhăn mẹ con cô lên thăm, sau đó ở đâu, cô cũng không biết nữa. Bâỵ giờ cô chỉ còn một đứa em. Đứa em gái mà má đặt tên là Miền, vì hồi đó má lên thăm bô về thì sanh nó. Con Miền nằm nay năm tuổi. Đêm nó còn nằm trong lòng cô. Nó gọi cô là má út. ở nhà nó không rời cô một bước. Vì nó cho nên cô không thể thoát ly để đi hoạt động được. Con gái hai lăm hai sáu tuổi đầu rồi, ở vậy một mình sao đặng. Bà con cô bác ai cũng khuyên cô nên lấy chồng.
•   Tui mà lấy chồng được thì tui đi bộ đội lâu rồi.
Sau cái ngày biến động đữ dội này, út cảm thấy có một cài gì nao nao trong lòng. Hôm qua sợ đưa con Miền ra ngoài rừng bom đạn, cô gửi nó cho bà Sáu. Miền cứ nằng nặc đòi theo, hắn bảo cô:
. Má Út ở nhà với Miền, má đừng đi hoạt động, Mỹ bắn chết má.
Ngày xưa, má cô út cũng đã từng cõng cô đi hoạt động, nghe nói hồi ấy bà đưa cô lên phía Long Nguyên, Ván Tám, nơi có các đơn vị bí mật hoạt động.
. Tui tính tui sẽ gửi con Miền rồi thoát ly đó chú Sáu ạ.
Ông Sáu hừm một tiếng trong cổ:
- Lúc nãy tao nói chơi vậy thôi, chứ mày mà đi, thì ai ở lại làm Cơ Sở ở Thanh An? Mấy đứa lớn tuổi và tụi tao thì lộ cả rồi, còn mày, mày cũng đi nốt thì làm sao?
Tuyên đi một bên Lâu, chống cây gậy bước tập tễnh. Hôm qua, cậu ta hứa với ông Thêm là sau trận đánh sẽ làm ngay báo cáo gửi lên trung đoàn, ông Thêm đang nóng lòng chờ kết quả trận đánh quan trọng này của đại đội Hai.
•   Cậu nhớ lại đó, hồi cậu đi làm phóng viên cho trung đoàn xuong đại đội, cậu cứ kêu người ta, bây giờ cậu là chính trị viên đại đội, cậu mà không viết báo cáo lên, không viết thành tích lên trên thì trên không còn ai đi mà viết đâu.
Bây giờ rõ ràng bao nhiêu thứ việc, bao nhiêu mối lo. Cán bộ trần sì lại còn một Lâu.
Sau trận chiến đâu cấp ủy chỉ còn có hai người. Tuyên bàn với Lâu công tác sau trận đánh, Lâu nói:
Mọi việc xếp lại đã, bây giờ việc trước mắt là làm Sao đưa bộ đội về đến nơi.
Nhờ có số anh em vận tải sang, việc chôn cất tử sĩ làm xong. SỐ súng đạn còn lại phải chia nhau mang về cho hết. Lúc đầu vì quá khó khăn, họ định chôn súng lại. Nhưng chôn là mất, vì địa hình rồi sẽ bị ủi tráng. Vậy là thương binh còn đi được phải mang súng. Các chiên sĩ khỏe thì thay nhau cáng thương, bỏ đòn cáng ra, trên vai họ lại được thay vào một bó súng.

..
Dẫu sao những việc trên đây chỉ là việc nặng nhọc, chỉ cần động viên sức lực là sự cố gắng sẽ giải quyết xong hết. Công việc khó khăn là công việc tổ chức. Trước trận đánh, công việc tổ chức tuy có khó khăn, nhưng đã có cấp trên giúp đỡ. Cũng còn có thì giờ dềnh dàng cho mình chuẩn bị. Còn sau trận đánh thì trăm thứ đổ dồn đến một lúc. Chỉ qua sông là anh em thương binh sẽ phải đi viện. Vậy làm thế nào tổng kết được trận đánh. Làm thế nào bình bầu khen thưởng. Rồi trong tình hình chiến đấu khẩn trương như thế này, làm sao sắp xếp lại cán bộ. Lâu thì cứ như không, chiến đấu quen rồi. Nó lại là cán bộ quân sự. Đến đâu hay đến đó. Nó chủ trương như vậy. Tuyên thì khác. Anh nghĩ rằng, mọi việc trong đơn vị, người chính trị viên phải để tai để mắt tới.
Hồi còn ở trên trung đoàn, Tuyên thường nghe anh em Iđọc câu ca dao mà họ đặt cho chính ủy:
Ông Dũng có tính hay lo
Đêm nằm nghĩ việc ra cho lính làm
Câu ca dao ấy anh nghĩ có hai mặt. một mặt người ta muốn nói đến tinh thần tận tụy phục vụ của chính ủy, nhưng một mặt khác, phải chăng họ cũng muốn nhắc ông về khía cạnh hay ôm đồm công việc. Bây giờ thi rõ ràng Tuyên thấy mình cũng đang làm giống hệt như trong câu ca dao mà anh em đã đặt cho ông Dũng. Biết vậy đó, nhưng anh không biết cách khắc phục. Hôm xuống đơn vị nhận nhiệm vụ chính trị viên, Tuyên được ông Dũng dặn dò: - ớ đó trăm công nghìn việc, cậu phải biết nắm lấy công việc chính mà làm. Công việc chính của anh theo ông Dũng nói là công tác chi bộ. Nhưng nội công tác chi bộ cùng đã trăm thứ. ông Dũng là người biết như vậy đó, là người tài giỏi như vậy đó, mà cũng còn búi lên, huống chi anh, một chiến sĩ mới toanh ở trên cơ quan xuống. Có lần anh đã phàn nàn với ông Dũng về những khó khăn này, nhưng ông Dũng chỉ cười:
Nắm lấy khâu chính cứ làm tới đi, vừa làm vừa học kinh nghiệm, chứ biết lấy ai thay cho cậu bây giờ!
Tuyên cảm thấy hình như công việc này quá sức của mình Nhưng theo như ông Dũng nói thì ở đây ai cũng làm việc quá sức cả. Rồi các cậu phải chuẩn bị lên phụ trách tiểu đoàn trung đoàn. Trong tình hình này không còn cách nào khác phải lấy quỵết tâm thắng Mỹ ra mà nhận công tác. Rồi vừa làm vừa học, vừa rút kinh nghiệm để tự nâng cao trình độ năng lực cho mình. Chính đó là lập trường của người đảng viên cộng sản. Chính chỗ đó cũng là bản lĩnh của người đảng viên cộng sản. Chà, ông nói thì hay thật. Nói xong, mình cảm thấy dễ như không. Nhưng rồi về làm, thì bết. Mà cứ mỗi lần lên báo cáo công tác với trên, mặc dầu mình đã cố gắng rất nhiều, lần nào cũng như lần nào, anh đều bị phê bình về những khuyết điểm. Sau khi phê bình xong lại thấy trên biểu dương. Sự biểu dương và sự phê bình nhiều khi cứ như mâu thuẫn nhau vậy.
Là một chính trị viên mới, lần đầu tiên tham gia công tác
Chỉ huy lãnh đạo một trận đánh ác liệt, hầu như anh hoàn toàn không lo về tinh thần chịu đựng và những thử thác bom đạn, mà anh lo mình sẽ không biết làm gì đây trong một trận đánh. Ngoài công việc đi từng hầm động viên chiến sĩ ra, anh cũng không biết chính trị viên còn phải làm những cái gì nữa. Có lúc anh cầm súng bắn. Nhưng rồi anh nghĩ có lẽ như thế không phải, cầm súng bắn cháy một cái xe, đó là công việc của một chiến sĩ. Còn như chỉ huy chiến đấu, thì có Lâu, có Nghĩa, có các cán bộ trung đội, tiểu đội .
Cho đến khoảng bốn giờ chiều hôm qua, khi xe tăng địch tràn vào cắt chéo một góc trận địa bên phải, thì hầu như anh quên mất việc làm công tác chính trị. Lúc đó anh chỉ có một ý nghĩ duy nhất là làm sao giữ vững được trận địa. Thấy một đồng chí cầm B.40 chạy trở lại phía sau, anh hét lên:
-   Sao lại chạy, quay lại!
-   Em hết đạn.
-   Hết đạn thì lấy thủ pháo.
Bình thường, Tuyên vốn trầm tĩnh, vậy mà lúc đó anh cũng quát tháo y như nhiều ông cán bộ quân sự khác. Anh rút thủ pháo nhảy lên miệng hầm. Sau đó anh bị thương. Chính giữa lúc đó, người chiến sĩ chạy lùi kia quay lại ném trái thủ pháo thứ hai vào xích xe tăng.
Bây giờ nghĩ lại sự việc đó, anh thấy hình như nó cũng là một phần của công tác chính trị, nhưng lại không phaỉ hoàn toàn như thế. Hôm anh rời cơ quan để xuống đơn vị nhận công tác, anh em nói đùa:
-    Khi nào ra trận, ông cứ chạy đằng sau mà hô thật to “Anh em đảng viên, đoàn viên, tiến lên”! Vậy là họ biết ông là chính trị viên rồi, chẳng cần phải giới thiệu.
Câu nói đùa đo làm cho anh suy nghĩ rất nhiều về cương vị công tác của mình. Trước đây anh ở tuyên huấn, thường Được nghe các chính trị viên báo cáo công tác cổ động chiến trường. Họ nêu ra nhiều hình thức phong phú, như viết khẩu hiệu lên mũ, hô khẩu hiệu lúc xung phong kết nạp đảng viên tại trận địa v.v... Anh mang những kinh nghiệm ấy xuống định áp dụng, nhưng cho đến bấy giờ anh thấy những việc làm ấy thật khó, thậm chí không thiết thực nữa. Trong chiến đấu, thường thì mỗi đảng viên, mỗi đoàn viên, mỗi chiến sĩ hoàn thành một nhiệm vụ cụ thể của minh. Vì vậy, phải làm sao chuẩn bị cho từng người ở từng vị trí có thể hoàn thành được nhiệm vụ của họ...

Trưòng hợp của Lựu, do một sự ngẫu nhiên xảy ra ngay ở công sự tiển tiêu làm anh chú ý. Hình như ở đó có một cái gi có thể khai thác về mặt công tác chính trị.
Từ sau trận đánh, mãi cho đến lúc bắt đầu hành quân, anh mới có thời giờ rảnh rang để nghĩ đến công việc cần phải làm, những điều mà anh cho là có thể từ đó rút ra những kinh nghiệm. Anh đi đến bên Lâu:
Mình định về đơn vị vài ngày, giải quyết xong các công việc rồi đi viện sau.
Thôi đi ông. Đơn vị chiến đấu không phải như cơ quan đâu, cứ ở nhà thì không bao giờ hết việc.
- Nhưng mà bây giờ ở nhà không còn ai?
Cậu bảo tớ không làm công tác chính trị được à? Làm mạnh đi chớ. Thế ngộ nhỡ ông Ba Kiên mà có thế nào thì có lẽ cả trung đoàn này không còn ai chỉ huy nữa chắc. Cậu nhất định không quan trọng bằng ông Ba Kiên rồi.
Trong khi Tuyên đang nghĩ về những công việc của đại đội mình, Lâu lại nghĩ: sao ông Ba Kiên đi họp lâu về vậy? Là một người lính cũ, cho nên Lâu có vẻ bắt nhạy tình hình hơn Tuyên. Công việc sáp tới của đại đội anh coi nhẹ như không, mặc dầu anh biết, để củng cố đơn vị, bắt đầu ngày anh phải triển khai một lúc bao nhiêu là công việc.
Nhưng, những điều đó anh không bận tâm lắm. Cùng lúc, tụi chúng nó đổ quân chiếm lại Thanh An, càn vào khu vực tiểu đoàn Bảy, đưa giang thuyền về trên sông Sài GÒN. Sự việc này diễn ra sau những ngày càn ủi ác liệt ở bên này sông. Tất cả những diễn biến đó chứng tỏ tình thế sẽ có những thay đổi lớn. Chưa chắc gì đã có thời giờ ngồi tổng kết như Tuyên dự định. Chưa chắc ông Thêm đã có thì giò xuống đơn vị để lấy thành tích chiến đấu như đã hẹn. Chưa chắc đêm hôm nay mình có hành quân về cứ trung đoàn bộ nữa hay không? Hay là lại có lệnh hành quân tới địa điểm khác. Việc đến đâu lo đến đó. Trong khi Tuyên chuẩn bị những công việc cụ thể của một chính trị viên, thi Lâu, nhờ có kinh nghiệm chiến đấu, đang chuẩn bị trước cho mình một tinh thần chịu đựng những thử thách mới.
-   Dầu sao thì mình cũng phải về đơn vị đã.
-   Tùy cậu.
Nhờ có ông Sáu, đến Bến Súc, đại đội Hai lấy được cái xuồng của xã đội đánh chìm dưới bến. Chiếc xuồng dành cho thương binh, vũ khí, còn anh em khỏe thì bơi sông sang.
Đến cứ trung đoàn đoàn bộ đã 3 giờ sáng, họ lại được lệnh tiếp tục hành quân về suối Tre, dọc đường chỉ gặp những đám lửa và ngửi thấy mùi khét của thuốc đạn.

Chương Ba

Trước mặt là con suối nhỏ. Thị và Hùng đến ẩn trên bờ cảnh giới. Đoàn đi phía sau đặt bồng xuống nghĩ, chuẩn bị bình toong và “hăng gô” lấy nước.
Thằng Hùng toan lội xuống suối, Thị nắm vai kéo lại, chỉ xuống dòng nước nói nhỏ:
-Cậu có thấy gì không?
- Đúng rồi, có người lội trên ngọn suối, dòng nước đục trôi về. Hùng chưa kịp nhận ra điều đó đã nghe một loạt súng, rồi các loạt súng nổ ran bên kia suối.
Một cuộc đụng độ rất gần!
Thị bấm vào vai Hùng:
-Cậu lùi lại nói với chú Ba cho anh em tản đội hình ra, sẵn sàng.
Một lúc sau, hầu như chỉ còn một bên nổ súng. Lặng đi chừng dăm phút thì phía bên kia suối nhô ra một chiếc mũ sắt, rồi hai chiếc, ba chiếc. Rất nhiều Mỹ! Một thằng chỉ xuống dòng suối. Thị rút lựu đạn, mở chốt an toàn, nép vào bên gò môi. Một thằng Mỹ ngồi xuống bờ và thõng chân xuống nước. Nó lội ra giữa dòng đi ngược lên. Thị nhổm dậy, rẽ lá và nhận ra: Một người bị bắn nằm vắt mình trên tảng đá lớn, mặt úp xuống nước, khẩu AK rơi bên cạnh. Còn cái bình toong kia chứng tỏ là cậu ta mò ra suối múc nước! Tụi Mỹ lội ra kéo cái xác lệt bệt lên bờ bên kia rồi chỉ trở, nó cười hô hố.
- Cậu có nhận ra ai không?
Thị quay lại, ông Ba Kiên đã đứng cạnh anh lúc nào.

- Có lẽ du kích, mà còn sống anh ạ.
-Có tiếng trực thăng.
ỏng Ba Kiên bấm Thị.
Đoàn lặng im lùi lại một đoạn rồi cắt doc theo bò ngược lên. Chỉ lát sau, một chiếc “cán gáo” đã ào tới kêu e e, rà sát trên đầu họ. Nó bay dọc bờ suối. Tiếng lựu đạn nổ bùng bùng.
Đoàn người rải thưa ra, vừa trông chừng máy bay, vừa chạy. Phải vượt qua khỏi khu vực nguy hiểm!
Khoảng mười phút sau, một chiếc HU.1A hạ xuống phía sau lưng họ rồi lại bay lên. Nó mang cậu du kích bị bắt đi. Cậu du kích ấy ở đâu? Sao lại đi một mình.
* Suỵt! ■ Thị giơ tay ra hiệu. Thằng Hùng đi trước ngồi xuống. Cả đoàn dừng lại, chuẩn bị chiến đấu. Thằng Hùng bò đi rất lâu, vẫn không thấy, trở lại.
Nóng ruột quá, ông Ba Kiên đi lên. Vừa lúc đó thì gặp Hùng trở về. Nó đi không một tiếng động.
-Chú Ba ạ, có một người đang ngồi ngả lưng trên gò mốỉ.
-Người thế nào?
-Người già như chú.
-Có súng không?
-Có súng, có bồng!
ông Ba Kiên đi theo thằng Hùng. Được vài chục bước ông sững lại. Người đang ngồi nghỉ trước mặt ông sao mà giống lão Hai bình toong vậy?
Ông Ba Kiên nhìn kỹ một lần nữa rồi lên tiếng:
-Anh Hai:
Ông Hai bình toong vừa chạy máy bay một trận mệt lả, đang ngả lưng trên gò mối định nghỉ một chút bồng giật mình quay nhìn bốn phía.
-Aiđó?
-Anh chủ quan vậy biệt kích nó láy họng có bữa.
-A, anh Ba, trời ơi, tôi mới chạy hút chết, tưởng ra đây khỏi vòng nằm đỡ lưng chút xíu.
Phía sau, Thị cho anh em ngồi thưa ra.
Ông Hai bí thư Đảng ủy xã Đồng Lớn, quần ống thấp ống cao, mặt còn thất sắc, cười gượng đứng dậy bốt tay ông Ba Kiên:
-Tui đi với một thằng nhỏ nữa, biệt kích bắn bị thương, hót lên “trực thăng” rồi. Bọn tui đụng địch, anh có nghe không?
-Tui cũng vừa ở dưới đó chạy lên đây. Còn trông thấy tụi Mỹ lôi cậu du kích lên trực thăng.
-Vậy à, đây, tui đi sau có mấy bước.
-Anh Hai đi đâu bây giò?
Hai bình toong im lặng một lúc rồi thở dài, chép miệng:
-Ngày mồng 3 mấy đứa du kích bảo tui có thằng thanh niên trong Trung Hòa ra bắt cóc, bất ếch gì quanh cứ, tui đã bảo tụi nó cảnh giác. Đúng ra bọn tôi phải chuyển cứ, riết một nỗi khắp nơi bị ủi trắng chưa biết chạy đâu. Đang rề rà thì nó đánh điểm. Vây là cha con chui hầm bí mật, nó cứ từng hầm một nó tỉa. Tui bung hầm lên. Hai thằng nhỏ chạy theo, lên đến Bà Nhã, trúng trái mất một, đến đây còn một mất nốt, vậy là bây giờ còn trơ trọi một thân một mình.
-Ngoài Đồng Lớn bây giờ còn ai không?
-Sạch bách rồi, tui tróc cứ ngày mồng 4, thầy trò ra đó đã chẳng còn ai, chạy sang cứ xã đội, Tư Quang cũng tróc luôn, tìm không thấy. Vậy là xầy quàng mãi, mới lên đây.
-Trên đường Mười bốn bây giò thế nào?
-Một dọc Thanh An, Bến Súc, Suối Dứa, Rạch Bắp, suốt... suốt chúng nó chiếm lại hết. Từ Trung Hòa ra đến lộ Sáu thành bình địa. Chó chạy cũng còn lòi lưng chớ đừng nói chi người!
-   Anh có biết trung đoàn Mười sáu bây giờ đóng ở đâu
không?
-   Tui đã định sang sông tìm các anh, nhưng qua không nổi. Giang thuyền hôm nào cũng ém ở các bến. Qua sông các anh phải cẩn thận. Từ đây xuống, đi chỗ nào cũng biệt kích. Thằng máy bay “đầu đỏ” hễ thấy dấu chân người là bắn. Nó bắn dai như trâu đái.
-   Bây giờ anh định đi đâu?
-   Tôi phải vòng qua sông lên gặp quận ủy báo cáo tình hình và ,xin chỉ thị mấy ảnh xem bây giờ làm sao đây.
-   Quận ủy cũng sang bên này sông ư?
-   Thì còn chỗ nào nữa mà không sang. Đã bảo Củ Chi coi như trắng bong mà. Anh về dưới đó có gặp thằng Tư Quang xã đội trưởng thì nhắn giùm tui đi ít hôm tui về. Nói nó ráng bám trụ đợi tui ít bữa nữa. Chà, tình hình gay go qua anh Ba! Anh có làm sao giúp tụi tui không thì sạch cơ sơ.
-   Anh đi một mình lỡ có bề gì... Hay là quay về với bọn tôi rồi tính sau?
-   Không được, tình hình khẩn cấp lắm, mà đây sang đó
cũng chả mấy!
-   Thì anh cứ về với bọn tôi rồi ta cùng qua sông, đi đường kia cũng được.
-   Thôi, anh Ba khỏi lo. Chỉ nhờ anh về dưới động viên thêm tụi thằng Tư Quang giùm.
-   Anh Hai còn gạo ăn đường không?
-   Nếu có, anh cho tui một ít.
Ông Ba Kiên bảo anh em san cho ông Hai bình toong! năm lon gạo. Y ông muôn khuyên ông Hai quay trở lại nhưng thấy ông quyết đi thì thôi không giữ nữa.

Đồng chí bí thư Đảng ủy xã Đồng Lớn đi khỏi rồi ông Ba Kiên ngồi im lặng một lúc, sau mới quay sang nói nhỏ với Thị:
- Tụi bay ạ, sao tao nghi cái lão này quá.
- Tui cũng vầy, tạỉ sao đi lên quận ủy mà lại phải vòng đường này, chẳng lẽ lại không qua được sông Sài Gòn? Vậy rồỉ quận ủy làm sao sang sông mà chỉ đạo các ông ấy. - Sao đi tìm thằng Tư Quang không được lại đi lên quận ủy luôn? Tình hình ở nhà bê bết vậy mà bí thư Đảng ủy bỏ đi thì ai chèo chống cho.
Chắc ông này chịu không xiết, tính bài chuồn lên biên giới đây, Dọc sông Vàm cỏ, xen với đồng bào vùng giải phóng, ông Ba Kiên đã gặp nhiều cán bộ “tụt tạt”. Họ lên đó kiếm nghề sinh sống. Gặp bạn cũ, họ xoa tay cười xòa và mời bạn một bữa nhậu.
- Ác liệt quá chịu không thấu anh Hai ạ, để êm êm ít nữa rồi tôi xuống lại.
Họ nói một cách thẳng thừng như vậy nếu có ai khuyên họ quay trở lại vùng ven.
Có người mở quán hủ tiếu hoặc đi cất hàng từ trên Miên về bán. Gặp các anh chiến sĩ cán bộ ngoài bắc mới vào, họ ngồi kể lại chiến công những thời oanh liệt của năm đồng khởi, những ngày địch đổ quân trong trận càn “Xê-đa-phôn”, “Át-ten-bo-rơ”. Họ đã từng là chiến sĩ Đồng Xoài, Bình Giã, từng tham gia chiến đấu ở Tua Hai, cùng chiến đấu sát cánh bên anh hùng Nguyễn Văn Cội.
Ông Ba Kiên chưa làm việc với đồng chí bí thư Đảng ủy Đồng Lớn nhiều, nhưng trước đây nghe đồn ông ta cũng là một tay gan lì. Suốt mấy năm trời, ông ta vẫn nằm ở cái cứ sát lộ Bảy bên cạnh bốt Trung Hòa. Nếu như có một khuyết điểm mà ông ta thành thật công nhận thì đó là tật ghiền rựợu:
-Biết là khuyết điểm nhưng tui trót đa mang. “Nhơn vô thập toàn”, mình cũng biết mình chớ.
Trong các bữa nhậu, ông Hai thường tự kiểm điểm như

vậy. Chảng ai biết tên thật ông là gì. Chỉ nghe người ta kêu ông là anh Hai bình toong.
Bên gò mối, cách ông Ba Kiên không xa, thằng Xưa thằng Hùng cũng đang cãi nhau:
- Máy bay vậy mà ông ấy cắt đường sang đây được thì giỏi nhỉ:
-   Xì, đánh nhau mới khó chứ, chạy trốn thì dễ ợt.
-   Mày bảo ông chạy trốn đây à?
-   Tớ trông là tớ thấy ngay, lúc ông ta sang đây mặt hớt hơ hớt hải. Tớ đi với lão Tám Hàn rồi, tớ biết!
Thằng Xưa ngồi ngây như phỗng nghe Hùng kể chuyện Tám Hàn. Từ chuyện Hai bình toong sang chuyện Tám Hàn, rồi lại từ chuyện Tám Hàn sang chuyện tết Mậu Thân. Hai đứa nhỏ thật vô tư, nghĩ sao nói vậy và cũng nói đó quên đó!
... Giữa lúc đoàn ông Ba Kiên đi xuống thì một mình một bồng, Hai bình toong ngắm hướng núi Bà Đen phía trước mặt cắt tới.
Đại đội Hai hành quân về đến cứ trung đoàn bộ cũ vừa đúng 3 giờ. Mới đặt bồng xuống nghỉ ngơi một lúc, chưa kịp làm gì đã nghe tiếng ông Thêm oang oang:
-   Sao lại ngồi tùm hum với nhau thế này? B.52 sáp đánh đấy, cho anh em tản hết ra. Lâu đâu? Tuyên đâu? Ai ngồi đây vậy? Tải thương à? Ai? Quá à? Ai đây nữa? À anh Sáu. May quá, tôi đang định gặp anh.
Bên miệng một cái hầm cũ, ông Sáu Dần, mấy cô con gái đang kê một đầu đòn cáng thương lên nạng, một đầu lên chạc ba cây, đứng nghỉ nói chuyện.
-   Tiểu đoàn thế nào anh?
-   Mình chưa nắm được tình hình. Anh Dũng xuống đó rồi. Hôm qua chúng nó để quân quân suốt một ngày. Đánh vào đại độỉ Ba không được. Chúng vòng sang đại đội Một. Trung Một của “xê Một” tróc, vậy là nó chọc vào tiểu đoàn bộ. B.40 hết đạn, xe tăng tràn vô.
- Bây giờ tiểu đoàn về đâu?
- Rút về Cống Bông Giấy.
- Thôi giải tán đi, B.52 có thể ném bom đó.
Ông Thêm rút bao thuốc chia cho mọi người. Ông không hút. Sau những trận đơn vị đánh nhau về bao giờ ông cũng dành một món quà gì đưa xuống. Bữa nay hết sạch. Trà không, kẹo không, chỉ còn có bao Ru-bi, may mà hôm trước vào Thanh An mua được mấy bao, không hôm nay chúng nó tràn hết vào các ấp.
Hai bữa nay trung đoàn bộ như nhà có đám. Các phái viên lục tục đi xuống các đơn vị. Người đi d Chín, người đi d Tám, nhưng đặc biệt d Bảy là nơi trọng điểm, cán bộ tập trung xuống đông nhất. Đại đội Hai vừa mới đánh nhau về. Tiểu đoàn bộ hôm qua bị một trận tanh banh. Xe tăng càn vào căn cứ. Ban chỉ huy tiểu đoàn mới lên lại một lần nữa coi như xóa sổ. Cùng lúc đó trung đoàn bộ chuyển đến cứ. Ông Thêm và ông Dũng chia nhau mỗi người xuống một nơi. Ông Dũng xuống tiểu đoàn bộ, xốc lại đơn vị, củng cố lại xê Một, xê Ba chuẩn bị đi đánh một trận vào Thanh An, còn ông Thêm xuống đây để giải quyết hâu quả trân đánh, nắm tình hình bên kia sông đe sắp tới có the đưa lại đại đội Hai qua bên đó.
Nghe liên lạc báo cáo tiểu đoàn Bảy đã vượt qua sông đang nửa đêm, ông Thêm dây, gọi đồng chí công vụ đi như chạy xuống đây. Suốt ngày hôm qua, sau trận đánh của d Bảy, F. 111 cắt ngang cắt dọc, đo tọa độ. Máy bay “U-ti-ti” lượn không ngớt. Chập tối đến giờ đại bác im re. Thê nào rồi B.52 nó cũng đánh. Chúng nó ủi bên kia sông thì bên này sông nhất định phải ném bom khu vực trung đoàn đóng. Trung đoàn đã thông báo tinh hình cho các d. Suốt đêm qua,

ông Thêm cứ xem đồng hồ liên tục và hỏi tin tứcXê Hai. Ông cho liên lạc đón ở cứ trung đoàn bộ để đưa họ về đây.

Sau khi hỏi thăm Quá, ông Thêm đến bên võng Lựu
- Ai đây?
Lựu nghe tiếng nhưng anh nằm im.
Chỉ có Út Lích trả lời:
-   Anh Lựu đó anh Hai!
-   Lựu à, mi bị thương vào đâu?
Lựu vờ nằm im như đang ngủ. Anh không thích ông Thêm dầu biết ông là một người rất tốt, rất hăng hái trong mọi việc, lại rất thương người nữa là khác. Nhưng có một cái gì đó mà anh không gần được. Ông Thêm không như ông Ba Kiên, không thông cảm hết với mọi người, thường hay định kiến, yêu ai hay yêu quá, nhưng đã ghét ai thì khó mà thay đổi nhận xét. Lần ở dưới Tân Thới Hiệp, Lựu đã cảm thấy điều đó. Ngay như Nghĩa là người tính nóng như lửa, nhưng cái tính bỏ qua sự việc rất dễ dàng của anh cũng làm cho Lựu dề mên. Lựu nghe nói không biết có đúng không, hôm ở Tân Thới Hiệp về, Tuyên đề nghị trong danh sách khen thưởng có tên Lựu, nhưng ông Thêm bác đi.
- Đánh giặc mà bỏ chạy, không kỷ luật là may còn khen thưỏng cái gì?
Từ hôm đó Lựu càng không thích ông Thêm. Rồi ông sẽ biết, chẳng cần phải thanh minh. Lựu nằm im không nói, mặc cho ông Thêm nói chuyện với cô út:
-   Thằng Lựu bị thương nặng không?
-   Anh ấy bị ở bụng cả ở chân.
-   Cô Út nờ, cô có thương lính tụi tui không? Đánh nhau vậy mà các cô không yêu thì còn yêu ai?
Út Lích nhìn ông Thêm, anh em vẫn đồn ông hơn bốn mươi tuổi rồi vẫn chưa lấy vợ. Có người đùa cô:
-   Cô út lấy thủ trưởng tôi, tôi làm mai cho.
Cô cũng bạo miệng:
-   Anh cứ về mời thử trưởng đến đây, nói được là xong luôn à.
Câu chuyện đó đã đồn đến tai ông Thêm, ông quát ầm lên:
-   Tầm bậy, tụi bay hốt khôn dồn dại, đem gán con nít cho ông già là sao?
-   Con nít đâu thủ trưởng, cô ấy năm nay hai lăm, hai sáu tuổi rồi đó.
Nghĩ đến chuyên mình với ông Thêm, cô út cười khúc khích. Ông Sáu Dần góp chuyên:
-   Đấy, tui cũng vừa nói với tụi nó đây, tui mà là con gái tui lấy hết mấy anh Giải phóng.
í, chú Sáu, chú làm như vậy bọn cháu chết, lấy thì lấy một người thôi chớ.
-   Đó, anh Hai nghe không anh Hai, chị Ut nói chị lấy một người thôi. Anh Hai tính sao thì tính.
Ông Thêm nghe con Tạng nói vậy, nóng mặt, ông biết mình đụng phải tổ kiến, vội lảng sang chuyện khác:
-   Thôi, sơ tán đi. Lâu tạm đưa thương binh xuống hầm, nấu cháo cho anh em ăn, rồi về xem lại hầm hô' đi.
Anh em đi rồi, ông Thêm theo về hầm Lựu. Ông đã nghe Lâu và Tuyên nói về trận đánh. Cán bộ vậy là không kịp đề bạt và bổ sung. Lại phải điều cho thằng xê Hai một đại đội phó. Lấy ai bây giờ? Nhắm thằng Quá, thằng Quá lại bị thương nốt. Vừa qua, ban chỉ huy tiểu đoàn coi như gần xóa sổ.
Nhắc đến Lựu trong cuộc họp, Tuyên nối với ông:
- Lần này Lựu không bị thương thì đưa lên trung đội trưởng được.
Ông Thêm im lặng. Không phải ông phản đôi nhưng nghĩ đến ý kiến của ông trước đây… và bây giờ ông muốn nói chuyện với Lựu và tìm hiểu thêm về cậu ta.
ông Sáu phân công cho út Lích và con gái - Tụi bay phải về lại trong ấp. Mấy bữa nay nhân chạy tứ tán, địch đang cho máy bay kêu loa. Về bây giờ còn được. ít nữa là thôi à. Bữa nay về cứ khai bậy khai bạ là các ông đánh nhau, sợ quá chạy ra rừng mấy ngày...
- Tía xin cho con vào bộ đội.
- Không được, đánh thằng Mỹ phải hai chân ba mũi. Tụi bay đi hết rồi, trong ấp còn ai? Gạo đâu nuôi bộ đội, cán bộ? Khi tụi tao đột ấp, còn biết gặp ai mà năm tình hình?
- Con không về!
- Tao không cho đi. Không có cãi.
Tính ông Sáu Dần vẫn thế, đối với con cái nói một là một, hai là hai, thằng con trai ông cho đi thoát ly, nhưng đứa con gái thì theo ông không nên ở cơ quan. Mấy đứa con gái ở quận đội, xã đội chỉ để chúng nó sai vặt. Mà tình hình này con gái đi bộ đội thì ăn ở làm sao được. Con trai người ta còn ém bờ sông bờ rạch, chui bụi rúc bờ.
- Chú Hai nè, hay là chú cho con Tạng vào trung đoàn Mười sáu đi, ở với chủ lực đỡ hơn.
- Không, vào bộ đội rồi làm phiền người ta. út Lích quay lại phía ông Thêm:
- Chú có lấy con gái vào bộ đội không?
Ông Thêm lủng bủng:
- Để yên yên rồi mới lấy được, chứ cồn bây giờ thì khó khăn lắm.
- Khó chi mà khó, tụi cháu cõng gạo được nhá, bắn súng được nhá, bơi sông được
-   Biết rứa nhưng xưa nay trung đoàn chưa bao giờ tuyển nữ vào lính chiến đấu cả.
Nghe ông Thêm nói vậy, ông Sáu Dần nhìn bọn con gái, chế giễu:
-   Tao đã bảo mà, lính chiến đấu ai lấy con gái. Tụi bay có vào bộ đội để lấy chồng thì được. Nhưng chuyện đó thì để tính sau. Cũng phải yên yên rồi mấy ảnh mới nhốn.
Út Lích lại tủm tỉm cười, tự nhiên cô cảm thấy thích đùa nghịch với ông cán bộ đứng tuổi này, ông ta có một cái gì rất trẻ con:
-   Chú Hai a, không đưa vào lính chiến đấu thì chú cho tụi em vào làm liên lạc ở cơ quan cũng được. Tụi em xin đảm bảo nhắm mắt đưa thủ trưởng đi khắp hai quận Trảng Bàng. Củ Chi không bao giờ lạc. Tụi em thuộc từng cái gò mối một ở đây mà!
-   Thôi cô đừng gọi tui là chú Hai, tui không có thứ, tui là thằng Thêm.
-   ừ thì chú Thêm.
-   Cháo được rồi đó, mày bón cho anh Lựu ăn đi. Tao đi sang hầm bên bón cho anh Quá.
Tạng nói vậy rồi cùng với ông Sáu đi sang hầm Quá.
út Lích vén màn. Lựu mở mắt:
-   Chào thủ trưởng.
Ông Thêm nâng đầu, kê lại cái gối trên võng cho Lựu.
Tự nhiên Lựu nói với ông Thêm một câu mà anh không định nói:
-   Thủ trưởng Nghĩa có lẽ chết mất.
-   Tau biết rồi.
-   Này thôi, để anh ấy ân thìa cháo.
út Lích đứng bên kia võng, liếc ông Thêm một cái, xong cúi xuống, tay cầm thìa, tay cầm bát cháo, bón cho Lựu.
- Ổng Thêm cứ thấy bứt rứt trong người. Mọi lần đi xuống đơn vị sau những trận chiến đấu như thế này,bao giờ ông cũng mang theo hộp sữa, lần này cả bạn chính trị sạch không.
    Lựu nheo mắt nuốt một thìa cháo,nhìn sang cô út,nhìn sang ông Thêm.bộ mặt ông thêm khổ não trông thấy.
Cố gắng ăn thìa nữa đi anh, thủ trướng đứng đó trông chừng cho anh ăn đó, anh Lựu à.
Lựu lại nhắm mắt nuốt thêm một thìa cháo nữa. Anh ăn như một cái máy, ăn là vì phải ăn, vì có những người đang săn sóc và an ủi anh đứng ở bên cạnh. Vừa nuốt cháo, nước mắt Lựu lại ứa ra, chảy giọt xuống gò má.
Giữa lúc Út Lích rút khăn lau nước mắt cho Lựu thì cô cũng thấy ông Thêm quay đi, rút mùi soa trong túi lau nước mắt, sau đó ông giả vờ xì mũi ầm ĩ.
Lựu bỗng thấy hết giận ông Thêm. Thì ra cái ông này cũng vô tâm vô tính. May mà mình cũng chưa có phản ứng gi.
- B.52.
- B.52
" Tiếng truyền từ hầm này vòng sang hầm khác.
Vội vàng đặt bát cháo xuống, út Lích nâng một đầu võng, ông Thêm một đầu, chuyển Lựu từ hầm lộ thiên vào hầm có nắp.
Họ vừa kịp đặt cáng xuống thì tiếng bom đã rơi hun hút, rồi cả trời đất rung rinh, cái hầm như chao võng đất trên nóc hầm rơi lả tả, ngọn đèn trong hầm tắt phụt.

Từng làn bụi đỏ như khói bay trong ánh lửa chớp lóe. Tiếp đó là một trận mưa cát bụi rào rào để xuống. Mùi khói bom bay vào khét lẹt.
Tiếng Lựu rất bình thản.
-    Chị út bước qua người tôi mà vào trong đi, đừng đứng trước cửa hầm.
ỏng Thêm soi đèn pin quanh hầm, nói với út Lích'
. Cô đưa cho tôi cái xẻng.
Cô út bỗng kêu lên:
-   Thôi rồi, bát cháo em để ngoài kia...
-Đừng ra nữa.
Chiếc thứ hai cắt bom, nghe tiếng bom ông Thêm kêu lên
-   Rồi?
Vừa lúc thì cái hầm hực lên một tiếng như người nấc cụt, rồi xoay nghiêng đi. Mọi người cảm thấy trời đất đảo lộn. Tiếp đến một tiếng rắc. út Lích ngã lên người ông Thêm, còn ông Thêm choàng hai tay qua người Lựu.
Đất rào rào đô’ xuống, có lẽ từ miệng hầm, như thác nước. Bụi vào đầy mũi, đầy miệng mọi người. Một thanh đà sập xuống, ép vào lưng ông Thêm, ông quài tay sang một bên Út Lích cũng đang bị ép xuống như vậy.
Tiếng thở dồn dập.
• Anh thử mọi phía trên xem.
Ông Thêm lách lưỡi xẻng qua cây đà dọc, đất càng đổ xuống mạnh hơn. ông bỗng nhớ ra rằng bên cạnh cái hầm âm là hầm lộ thiên, mà đất thì từ cửa hầm ào ào, như vậy phải là một quả bom rất lớn đã bốc đất lấp cả hai hầm rồi.
Út Lích dịch lại bên ông Thêm:
•anh Hai, tính sao bây giờ?
-Đàng nói nữa ngồi im!
- em khó chịu quá!
Đã từng nhiều lần bị sập hầm, ông Thêm có kinh nghiệm. Nếu đã moi được thì moi, nếu không, chỉ có ngồiyên không nói, càng hoạt động, càng khó chịu.

Ông bấm vào vai út Lích:
• Chịu khó ngồi im, đừng cựa quậy. Chờ anh em cứu
—   Có thể họ đến kịp... có thể họ không đến kịp...
đừng vùng vảy, trời ơi nghẹt thở quá... út Lích gục đầu lên vai ông Thêm quằn quại. Họ vẫn nghe thấy tiếng Lựu thở dốc.
Rồi tất cả xỉu dần.
quả bom mồ côi vừa nổ dứt, đất cát hãy còn đổ rào rào xuống như một trận mưa, các chiến sĩ đã nhảy lên miệng hầm gọi nhau.
Hầm nào không có tiếng đáp, họ chạy đến.
-   Thủ trưởng Thêm đâu?
-   Cô út ? Út Lích đâu?
Ông Sáu Dần chạy ra khỏi hầm:
-   Con Út nó ở hầm bên.
Tất cả chạy xô đến miệng một hô bom sâu hoắm và một đống đất.
-   Đưa xẻng cuốc đến đây, nhanh lên!
-   Miệng hầm phía nào?
Lâu rẽ mọi người ra:
-   Lấy xẻng moi đất từ cái hầm âm này ra, mau lên, lấy cây bằng lăng làm chuẩn, còn các cậu kia, cuốc đất trên trốc hầm.
-   Những ai ở dưới này?
-   Thủ trưởng Thêm, cô út, và anh Lựu.
-   Ai không làm thì tản ra, Tuyên xuống đơn vị xem tình hình ra sao, cẩn thận nó cồn đánh nữa đẩy.
-   Thủ trưởng Thêm đang ở trên hầm dại đội. Không biết ai xui khiến thủ trưởng đến đây?...
- Nhanh lên, đừng nổi dóc nữa

Lâu giẠt lây cái xẻng trong tay dổng chí liên lạc, hất đất rào rào sang hai bên.
Một lúc anh lại liếc đồng hổ, 10 phút, 15 phút, sắp rổi
—    Rồ iđây.
Lâu liếc sang hô' bom bên cạnh:
-   Cậu nào không có việc về hầm đi. Ai đào cứ đào, nó cắt bom thì lăn xuống hố.
Ánh trâng nhờ nhờ. Bầu trừi trong vắt không một gỢn mây. Vệt khói B.52 kéo dài và tiến dần đến phía họ. Tiếp đó là những tia chớp lửa nháng lên trời. Lâu ngẩng nhìn lên và thấy rõ đường rẽ ngoặt của chiếc máy bay.
Tiếng bom lại hút hút rơi xuống. Lâu ngừng tay một lát.
-   Ngoài vòng rồi.
Như vậy là nó cắt dọc theo đường Mười bôn. Cứ trung đoàn lại bị đánh lần nữa. Không biết trên dó đã kịp chuyển đi chưa?
-   Chạm gỗ rồi thủ trưởng ơi!
- Khẽ tay, dùng xẻng mà đào, lần theo cây gỗ mà moi, nhanh lên.
Lâu lại nhìn đổng hồ: gần 20 phút!
Bom vẫn rơi ầm ầm, ở hướng nam, một cột khói den và bụi đất dựng lên rồi tỏa xuống như hình cái nấm. Phía đó, trời tối sầm lại.
Đồng chí liên lạc nhấc cây dà dọc lên họ chạm phải lưỡi xẻng của ông Thêm.
* Nhẹ tay thôi, đến nơi rồi đấy.
Những người dưới hầm được moi lên đã ngất xỉu.
Đưa lên mặt đất, ông Thêm là người đầu tiên cựa quậy tay chân, há miệng ra ngáp ngáp như một con cá mắc cạn.
- Khéo chểt.

Lâu bấm đèn pin, lật vành tai và nhìn vào hốc    mũi từng người.      Không việc gì đâu, cậu nào biết làm hô hấp nhân tạo thì cấp cứu đi.
-   Đồng chí y tá ngồi xuống bên Lựu. Cậu liên lạc cởi áo ông Thêm. Đến lượt út Lích, mọi người còn chần chừ thì Lâu ngồi xuống. Chỉ một lúc CẬU liên lạc đã bô bô;
-   May mà có cây đà dọc. Tim cụ Thêm còn đập dữ lắm . Số cụ là chưa chết được, cụ còn phải ở lại xây dựng truyền thông cho trung đoàn mà.
-   Kỳ này cụ sống lại, phải đề nghị cụ cưới vợ.
-   Dóc. Im đi!
... Ông Thêm cảm thấy như có một làn gió mát rượi tràn tới và từ trong cơn mê, ông trở mình, một khối nặng vẫn đè lên ngực ông, ông lấy hết sức quay sang phải, không được, lại quay sang trái. Nếu không gượng được thì sẽ chết. ông cố hết sức kêu lền một tiếng. Tiếng kêu phát ra... u... ơ cửa miệng, không ai hiểu, nhưng tất cả mọi người đều thốt lên:
-   Cụ tỉnh rồi.
Ông từ từ mở mắt. Cái gì thế này? Trước mặt ông là một khuôn mặt. Phải rồi, cậu liên lạc! Ông liếc sang bên cạnh: một cô con gái. Họ đang cấp cứu. ông bắt đầu nhớ lại trận B.52, rồi đến lúc sập hầm. Vậy là ông định vùng dậy, nhưng cái đầu nặng trình trịch đè ông xuống. Họng khô đắng. Miệng ông bị cái gì chặn lại. ông khạc một cái và nhè ra: đất.
Ông thây trong người nhẹ hơn. Vậy là lại một lẩn nữa mình súyt chết. Ông ngước nhìn lên trời, dần dần thấy rõ những vì sao. Trời không gợn mây. Da trời trong vắt. Bên tai còn tiếng kêu o... o... Nhưng tâ't cả im lặng.
ước chi có những đêm thế này, ông được sống thật yên 1
tĩnh, nằm ngửa mặt lên nhìn trời. Cái chết có lúc xa vời, mà có lúc gần gũi thế. Vậy là ông mới ở cõi chết trỏ vể.
Ông liếc nhìn sang bên cạnh.
-   Cô Út đâu?
-   Cô út cũng sống rồi.
Ông nói theo như một cối máy:
-   Sống rồi à?
Ông lại mệt quá, nhắm mắt lại.
Trước lúc cái hầm tiếp tục sập, ông còn nghe một tiếng ục.
... Giữa cô Út và ông có một khoảng trống. Đất áp vào đầu ông, người ông, tay chân ông.
Ông vẫn nhớ: ở dưới ông là thằng Lựu. Ông và cô út chụm vào nhau để dành cho Lựu một khoảng trống. Lúc đó cô Út nói gì mà ông không nghe. Vậy rồi ông không thở nổi nữa, dần dần xỉu đi.
... Người tỉnh dậy sau cùng không phải là Lựu mà là cô Út. Khi thấy môi cô mấp máy thì Lâu đặt tay lên vai cô lắc

-   Cô út, cô Út!
Út Lích từ từ mở mắt. Cô gái nhìn ngây đi một lúc, rồi hơi đảo mắt sang hai bên, hắt hơi liên tiếp mấy cái. Sau đó lại nhắm mắt lại và trên môi khẽ nở một nụ cười.
• Sống rồi đó.
Lâu nói như vậy rồi đứng lên. Anh còn cả một đơn vị phải lo.
Nhảy lên miệng hầm, anh mới thấy lạnh buốt. Sương mai đã thấm xuống, đầm trên vạt áo. Anh về hầm mình lấy áo ngoài mặc, tìm hộp dầu “Song thập” trong bồng và trở lại vứt cho cậu liên lạc.
- Xoa vào ngực và hai bên thái dương từng người rồi nhờ
cô Tạng nấu giùm xoong cháo.
Lâu chạy một vòng quanh đơn vị. Đâu cũng chỉ những hố bom sâu hoắm và đỏ như miệng quả núi lửa. Sập ba cái hầm!
Bị thương thêm một. Lâu đi từng trung đội, lệnh cho anh em lấy chà che miệng hầm và rắc lá trên nóc để đề Phòng sáng dậy “cá rô” đi soi rồi gọi Tuyên và cán bộ lên hội ý.
Vừa sắp xếp chuyển thương binh đi, bàn kế hoạch tác chiến, công việc ngày hôm sau xong thì trời vừa sáng.
    Khi mọi người đi vợi rồi, ông Sáu Dần lại gọi Con gái đến.
-   Tạng à, như tối qua tao nói bây giờ mày phải về trỏng nói với má mày là bây giờ tao đặt văn phòng ngoài này. Thỉnh thoảng tao về. Tụi nó có rầy rà chi thì cứ nói là ông Sáu ông chạy đâu từ ngày ấy, mẹ con tui không biêt.
-   Rồi đến hồi nào tía cho con đi?
-   Không có hồi nào trọi, ở trỏng rồi mẹ con đấu tranh chính trị với tụi nó. Ngoài này tao lo cái mũi võ trang.
-   Đấu tranh! Tía nói vậy chứ lên quận nó dang nắng cho muốn chết! Con về rồi đi tù cho tía coi.
-    Tù thì tù, không đi đâu ráo trọi.
Tạng muốn khóc, cô quay lại nhìn út Lích lúc đó đang nằm trong võng. Chị út tự do quá. Chị ấy ở lại trung đoàn Mười sáu cũng được. Bố chẳng có quyền gì với chị Ut. Chỉ tại Tạng là con của tía!
- Chị út ở lại à?
Út Lích quay sang nhìn ông Thêm, ông cũng đang nằm trên võng. Ồng nghĩ: giá mà trung đoàn có tụi nhỏ như con Tạng, con út Lích ở ban quân y nuôi thương binh thì hay biết bao nhiêu? Có lẽ út Lích định ở lại chăng? Thấy ông Thêm im lặng, út Lích nói nhỏ:
• Anh Hai xin cho con Tạng ở lại đi.
-   Còn cô thì sao?
út Lích nhám mắt thở dài:
-   Em về trỏng.
Tạng trố mắt.
-   Chị cũng về à?
-   Chị còn con Miền.
-   Thì chị gửi nó cho má em.
Không, cơm gạo mô nuôi mãi được!
-   ừ, hay là chị em cùng vể cho vui.
-   Vui, nói vậy mà nói được à Tạng. ôi thôi tao mệt quá.

Út Lích nói rồi nhắm mắt nằm im. ông Thêm đang nhìn
cô. Ông đang muốn nói với cô một điều gì đó. Nhưng cái số cô là vậy. Người ta đã bảo: cô chẳng bao giờ được ở chỗ vui vẻ. Tự nó phải như vậy, cô chẳng bị ông già cản trở như con Tạng, cô cũng chẳng bị đoàn thể nào ràng buộc. Ông Sáu là bí thư Đảng ủy xã, nhưng cô thì chưa phải là đảng viên, chưa phải là cán bộ. Những năm vừa qua, ông Sáu nhiều lần bảo cô ra làm việc, nhưng rồi cô chẳng đi công tác được vì cô bận nuôi em. Có lần cô phải vào Dầu Tiếng rồi sang Trảng Bàng đi cất hàng về bán lấy tiền lãi lo cái ăn, cái mặc cho con Miền. Nếu mình thoát ly, nay mai về, tía hỏi sao bỏ em cầu bơ cầu bất vậy rồi làm sao? Nhiều lúc nằm một mình nghĩ muốn khóc. Chị em người ta đi hoạt động cả. Các anh bộ đội có đi qua thì cô giúp cái này cái khác. Cũng có lần cô đi theo đoàn nhân dân địa phương đưa quà đến các bệnh viện thăm anh em thương binh. Vậy rồi cô quen biết các anh. Thấy nhà cửa neo đơn, các anh cũng đến giúp làm nhà làm cửa cho cô. Nhiều anh biết hoàn cảnh gia đình, đã ngỏ lời với cô. Trên quận đội cùng có, quận ủy cung có, nhưng nơi nào cô cũng từ chối.
Đêm nằm chẳng biết ai bày cho con Miền mà nó thỏ thẻ trong lòng cô:
-   Má út (nó gọi cô là má) đừng đi lấy chồng nghe má má đi lấy chồng rồi má bỏ con một mình, con buồn lắm ạ.
Lúc đó Út Lích lại ghì chặt em vào lòng:
-   Không, má ở vậy, má cưới con làm chồng, con nghe không?
-   í, ai lại vậy, má con gái mà con cũng con gái mà...
ừ, số phận cô là vậy. Đáng lẽ ngày xưa, cô là con út.
Ngày tía cô đi tập kết, cô chưa được mười tuổi. Má tưởng vậy rồi thôi, má không sanh nữa. Vì vậy bây giờ người ta vẫn gọi cô là Út Lích.
út Lích mà lại phải nuôi em.
-   Cô Út à.
-   Dạ.
-   Ông cụ công tác ở đâu cô biết không?
-   Em không biết, bây giờ em coi như mồ côi. Vậy gia đình anh Hai?
-   Đừng gọi tui là anh Hai. Tui là thằng Thêm. Trong ta là út đó, ông cụ bà cụ tôi rốn thêm một đứa nữa, cho nên mới có tôi.
-   Ông cụ bà cụ còn mạnh cả hả anh?
-   Bây giờ thì cũng chẳng biết mạnh hay ,yếu.
…
-   Tui đi hơn hai mươi năm nay rồi, khi ra đi, cả nhà chạy giặc mỗi ngưòi một nơi. Nhà tui ở Huế.
- Anh Hai có gia đình chưa?
-   Gia đình tui là trung đoàn Mười sáu đó, gia đình đi đâu tui theo đó...
Ồng Thêm nói đùa, nhưng út Lích không cười
-   Vậy là anh Hai còn có trung đoàn, còn em thì chẳng có ai cả!
Tạng đã đi chào anh em để về, ông Sáu Dần thì nói là lên gặp Lâu để hội ý tinh hình. Lựu VÀ các thương binh sáng ra được lệnh chuyển đi viện. Người ta để ông Thêm VÀ Út Lích nằm nghỉ cho lại sức.
Buổi sáng đó cô Út kể cho ông Thêm nghe về cuộc đời của mình. Đáng ra năm năm tư cô đã được đi tập kết. Rồi cũng đáng ra năm sáu tư, khi má lên thăm ba, cô đã được ở lại trên Miền. Chỉ vì thương má, cô trở về Thanh An.
Bây giờ cô còn đứa em gái.
ông Thêm bảo cô: Hay là gửi em mà dđ thoát ly. Cô nói: Em thương nó quá, bây giờ em chỉ còn có mình nó!
Gần trưa, ông Thêm ngồi dậy, mặc dầu trong đầu vẫn CÒn tiếng vo vo, ông gọi liên lạc bảo đi tìm cho ông một cái gậy. Ông phải đi làm việc, phải trốn khỏi cái hầm này. Câu chyện với cô Út có một cái gì đó làm ông buồn xỉu. Những lúc như thế này, chỉ có tìm đến tập thể mới khuây khỏa bớt đi được nỗi buồn.
Ông phải gặp lại những chiến sĩ, cán bộ luôn luôn Ồn ào, nghiịch gỢm. Gia đình ông là trung đoàn Mười sáu mà. Nói vậy nhưng rồi những lúc nằm một mình, ông lại nghĩ đến Huế, đến cái ngày ông bỏ nhà ra đi, rồi khói, rồi lửa, rồi bà mẹ ông bây giờ đầu chắc đã bạc phơ, đang sơ tán về một cái làng nào xa xôi trên miền tây tỉnh Thừa Thiên hay Quảng Trị. Hơn hai mươi năm nay rồi, ông chẳng có một lá thư. Vậy mà cuộc chiến tranh này thế nào cũng phải kết thúc. Lúc đầu ông nghĩ là hai năm, ba năm, rồi cho đến ngày tập kết.
-EM cũng xin phép anh Hai em về thôi.
Cô út ngồi dậy lấy tay bới mớ tóc dài xõa xuống trên võng. Câu nói đó có một cái ý ngoài cái nghĩa đen của nó. Ông thêm hiểu: từ khi đi bộ đội, ông Thêm chưa nghĩ đến một con gái nào. Chẳng lẽ bây giờ ông lại
nghĩ về nghĩ về một cô gái kém ông gần 20 tuổi này? Mà sao từ sáng cô lại xưng em với ông.
-   Thôi cô không ở thì về, chắc rồi ta còn gặp lại nhau thế nào tôi cũng phải vào trong ấp.
-   Anh Hai à, em tuy không làm cán bộ, nhưng em ở trỏng chắc cũng nắm được tình hình giúp các anh.
-   Tôi hiểu (đáng lẽ ông còn nói: tôi hiểu nỗi khổ tâm cô, nhưng ông chỉ nói vậy).
-   Hôm nào bộ đội có đột ấp, anh vô thăm em cho biết,nhà ở gần lốì bến đò.
-   Trước sau chi rồi cô cũng phải đi hoạt động, cô út à.
- Dạ...
Thấy út Lích muốn khóc, ông Thêm nhảy lên hầm đi như chạy vế phía đại đội.

..
Từ bên này bờ sông, ông Ba Kiên trông rất rõ những cụm cụm lửa, và những nấm khói bụi bốc lên sau trận bom của B.52. Ông cũng nhìn thấy rõ từng chiếc máy bay cắt bom ra vòng trở lại. Ông biết nó vẫn còn đánh tiếp. Nhìn hướng bom rơi, nghe tiếng bom nổ, ông biết là nó đánh khu vực đóng quân của trung đoàn.
Trong chặng đường cuối cùng này có nhiều dấu hiệu không bình thường, đường không có dấu biệt kích, đại bác không bắn, máy bay không bay. Đi có thể vừa nguy hiểm nhưng lại vừa an toàn. Ông Ba Kiên quyết định tranh thủ thời gian vượt sông.
Cho đến lúc đợt bom nổ ở phía cứ trung đoàn bộ, thì ông càng giục đoàn đi nhanh hơn. Có thể là trung đoàn còn ở chỗ cũ.
Để thật cẩn thận, khi vượt sông ông cho đoàn tránh xa các bến ấp 3, ấp 4, lội qua bãi sình, ngược lên trên dòng sông chừng 300 mét, lấy cây đa mồ côi làm chuẩn, và từng người

một thả trôi xuôi theo dòng sông. Toàn lính vùng ven cả, họ •'thao tác” rất nhanh. Đến bờ sông, vừa ngồi xuống thì động tác đầu tiên của họ là mở tấm ni lông ở thắt lưng, trải ra, cho tất cả đồ đạc vào và thắt nút cổ bồng lại.
Sau đó, từng ngưòi một từ từ đẩy bồng ra, thay cho cái phao. Thằng Hùng được giao nhiệm vụ giúp Xưa. Nó vừa làm vừa nói. Xưa nhìn theo và bắt chước từng động tác.
-   Để cái dây võng ra ngoài.
Buộc xong bồng, thằng Hùng lấy dây võng buộc vào cổ bồng của Xưa.
-   Vậy nhé, câu cứ ôm bồng mà đạp, đừng đạp tung tóe nước lên, mệt thì nằm im, mình kéo đi.
-   Mình bơi được.
-   ừ chú ý nhé, bên này, chỗ đen đen và có ngọn đèn là địch đấy, bên kia, chỗ B.52 đánh đàng sau đó, cũng là địch đấy, bữa mình đi còn là vùng tự do.
-   Nó mới chiếm à?
-   Thì hôm nọ chú Hai bình toong chẳng nói với chú Ba Kiên chi? Ra giữa sông mà gặp “trực thăng” soi thì đừng nhìn lên, úp mặt thả nổi, mắt mình “bắt đèn” trực thăng à.
Xưa làm đúng như lời Hùng bảo. Từ bữa gặp nhau, hai đứa bát thân ngay. Dưới mắt Xưa, thằng Hùng cái gì cũng giỏi. Pháo nổ trên ngọn cây thì nó biết là pháo chỉ điểm. Dấu bẻ cỏ trong rừng nó nhìn một cái biết ngay là dâ'u biệt kích. Ra đường cái, gặp lưói mạng nhện chống ngang, nó bảo cứ yên trí đi vi biết như vây là chưa có ai qua. Gặp cái gì nó củng để ý, cũng nhận xét: dấu chân mới hay cũ, tại sao lại có nước lên bờ suối, v.v...
Còn thằng Hùng mỗi lần nghe thằng Xưa nói chuyện ỏ miền Bắc thì lại thở dài. Nó nghĩ nêu nó được đi học thì chắc cùng chẳng khó.
Thị bơi qua trước không thấy gì, ông Ba Kiên cho ba người bơi tiếp. Tốp một ra đến nửa sông thì tốp sau bến. Ông giao cho một cán bộ tác chiến cùng đi ở dưới cùng để xử lý bất trắc và kiểm tra, xóa dấu vết trên bờ
Bên kia bờ, Thị bấm một ánh đèn pin, đã được che kín chỉ trừ một lỗ nhỏ như con đom đốm xuống đất làm chuẩn.
Hùng và Xưa đến giữa sông thì có B.52. Thằng Hùng trông thấy vệt khói trắng:
-   Cứ bình tĩnh mà bơi, nó không đánh đây đâu.
Xưa vừa gật đầu thì tiếng bom đã kêu hun hút rơi xuống. Mặt nước, dội lên phản chiếu ánh lửa nhấp nhánh. Đất cát đổ rào rào xuống đầu họ. Xưa nhìn chừng Hùng. Nó vẫn đạp chân nhưng nước bị những làn sóng chắn lại.
Thằng Hùng khoát tay. Xưa hiểu là cứ đạp. Một lúc sau yên tĩnh trở lại, thằng Hùng nói trong tiếng thở:
-   Nó đánh gần đó.
Hai đứa dìu nhau vào bờ.
-   Mình cứ tưỏng bom rơi xuống sông.
-   Còn xa! ít nhất phải ngót cây số. Nó không dám đánh đâu mà, đánh đây bom rơi vào bốt.
Ông Ba Kiên đã mặc xong quần áo, giục:
-   Nhanh lên, tranh thủ lúc này mà đi, sắp về đến nơi rồi đó.
Đoàn sang sông an toàn. Ông Ba Kiên bảo Thị:
-   Đợt trước nó đánh trung đoàn bộ. Bây giờ tranh thủ vượt đường Mười bốn rồi tạt vào d Bảy nghỉ, cậu tính sao?
Tuy là hoạt động vùng ven đã nhiều, địa hình rất thuộc, nhưng vì lâu ngày xa đơn vị nên Thị không khỏi bỡ ngỡ.
-   Trước khi anh đi, d Bảy vẫn ở khu vực này à9
-   Vần ở đó.
-   Trung đoàn bộ vẫn ở Đắc Un?
-   Vẫn ở đó.
Mình ở một chỗ lâu quá!
• Nhưng mi nghĩ còn nơi nào, chẳng lẽ rút lên Long Nguyên, Ván Tám -
-   Rút trung đoàn bộ lên, rải đội hình d Bảy ra.
Đúng là thằng Thị có đầu óc tham mưu. Hôm đi ông Ba Kiên cũng đã nói với ông Dũng giãn đội hình ra. Chẳng biết ở nhà thế nào.
-   Tao cũng không biết chắc bây giờ trung đoàn bộ ở đâu, d Bảy ở đâu? Cứ theo như lão Hai bình toong nói hôm trước thì trung đoàn phải rút rồi, không ở bên này sông nữa.
-   Lão ta nói phét.
-   Tao cũng nghĩ như vây.
-   Ông Dũng không đời nào rút lên Long Nguyên. Ván Tám đâu. Tôi thì tôi chỉ sợ cụ Thêm và cụ Dũng ở nhà cứ cụm nhau lại. Các cụ ấy thích ở gần tiểu đoàn để đi lại cho dễ dàng mà.
Thằng Thị đoán đúng. Ông Dũng hay bám đơn vị những lúc không cần thiết. Người ta bảo ông Dũng từ khi vào chiến trường đến giờ tính nết thay đổi hẳn đi.
Hồi còn ở ngoài bác, ông là chủ nhiệm chính trị trung đoàn. Vợ ông từ quê lên, ở lại trạm đón tiếp. Có một lần ông Ba Kiên đến thăm, thấy bà ta đang ngồi một mình buồn xỉu.
-   Chị còn ở chơi được mấy bữa?
-   Chán lắm anh ạ, lên đây ở mấy ngày chỉ nhìn ra đường cái chứ làm gì. ông ấy thì khi nào cũng bận công việc.
Ông Ba Kiên nói đỡ cho bạn:
-   Dạo này công việc nhiều quá, anh ấy cũng bận đó chị ạ.
-   Bận thì bận cả năm cả đời, ông ấy đánh giặc suốt đời tui có giữ mô, anh tính tui lên đây mấy ngày, tui cũng muốn nấu cho chồng tui bữa cơm...
Thế rồi chị òa lên khóc.
Hôm sau chị ấy xin về.
Ổng Ba Kiên gặp ông Dũng phê bình một trận kịch liệt ông Dũng cứ ngồi lặng thinh.
- Người ta sống phải có tình cảm chớ, ông cứ khô như ngói vậy thì ai chịu được. ông cứ nghĩ mỗi tháng ông gửi về cho bà ây ít tiền là làm tròn bổn phận với vợ à? Bà ấy thèm vào tiền của ông. Mấy năm đi chiến đấu có tiền ông gửi về đâu mà bà ấy vẫn nuôi con.
Lần ấy, theo lời khuyên của ông Ba Kiên, ông Dũng nghỉ phép về thăm nhà. Cũng vừa đến lúc trả phép, thì đơn vị cấm trại và sau đó có lệnh đi B. Hồi ấy, các đơn vị đi B còn tuyệt đối giữ bí mật, cấm viết thư về nhà. Ra đi, xe bưng bạt kín mít chở bộ đội đến bờ sông Bến Hải.
May mà ông Dũng về thăm nhà được một lần. ông cảm ơn Ba Kiên mãi. Đêm đi Trường Sơn, mắc vong bên cạnh nhau, ông Dũng nói:
-   Đi rồi mới thấy thương vợ, nhưng khỉ một cái, tính mình nó như vậy, hôm mình về nhà, mình cũng muốn động viên an ủi vợ, nhưng chả biết làm gì, đêm nằm nói chuyện, vợ chồng lại cãi nhau.
- Cãi nhau cái gì?
-   Thì đại loại bà ta phàn nàn nhà cửa, mình nói là tình hình chung như vậy, rồi mình động viên, bà ta ngoảnh mặt vào vách: “Anh thì khi nào cũng nhiệm vụ, nhiệm vụ...”.
Ông Ba Kiên cười:
-   Khỉ ơi là khỉ, vậy mà ông cũng đòi làm chính ủy. Đàn bà người ta cần tình cảm, ông phải hiểu cho người ta, ông phải biết công lao của người ta, ông không cần động viên, thì người ta cũng khắc làm. Như thế mới gọi là vợ chồng. Đến như đối với chiến sĩ, ông cũng vậy nữa là..
Vậy mà từ khi vào Nam đến nay, tính tình ông Dũng
Khác hẳn. Thậm chí nhiều lúc ông Ba Kiên dâm lo. Ông nghe những người đột ngột thay đổi tính nết như vậy là sắp chết. Nghĩ vậy, rồi ông Ba Kiên lai tự cười mình.

ấy, con người bề ngoài có vẻ khô như ngói, lạnh như tiền vậy mà đi đâu ông cũng nhớ. Khi thấy B.52 đánh vào cứ là trước hết ông nhớ đến ông Dũng. Con người chịu đựng như thế chẳng giữ cho mình một cái gì riêng tư mà lại nói là thiếu tình cảm thì vô lý. Có chăng là ông quá tự kìm chế mình? Điều đó thì ông Ba Kiên chưa bắt chước được.
Vượt qua lộ Mười bốn, Thị quay lại:
-Vào d Bảy chứ thủ trưởng?
Ông Ba Kiên nhìn đồng hồ.
- Chờ mấy phút nữa, xem B.52 đánh ở đâu.
Đợt B.52 thứ hai đánh vào cứ trung đoàn bộ cũ.
Bom vừa cắt xuống thì ông Ba Kiên ra lệnh cho anh em tiếp tục đi.
-   Chạy nhanh lên, vào trong đó còn bám công sự. Cứ d Bảy vắng tanh vắng ngắt, chỉ thấy những hốbom sâu hoắm, những cành cây, lá cây rải đầy trên mặt đất. Họ trèo qua miệng những hố bom này rồi qua miệng hố bom khác. Chẳng còn con đường mòn nào nữa cả.
-Xe tăng
Tất cả dừng lại do một phản ứng tự nhiên.
ông Ba Kiên quát:
• Xe tăng nào mà xe tăng, đi lên đi!
Những ông vừa bước mấy bước, thì trông thây chiếc xe
ông chợt nghĩ ra ngay:
-   Trước đây là một trận càn. Vậy là nó vừa mới đánh vào tiểu đoàn bộ.
ông đứng lặng đi trên miệng hố bom một lát, rồi định thần lại, nhìn bao quát địa hình để định hướng. Kia phía cây cầu là xê Ba. Phía kia là xê một đường này là hướng từ xê Một vào.
Bóng trăng nhờ nhờ... Bây giờ thì họ nhận ra đường nhận ra căn hầm của ban chỉ huy tiểu đoàn kia rồi. Trước miệng hầm, còn những cuộn băng tráng.
Cái hầm của thông tin không biết là một quả bom mới hay cũ đã đánh sập.
Dấu bom, vết đạn, mùi khét của thuốc súng: tất cả chứng tỏ là cuộc chiến đấu mới xảy ra ở đây chưa lâu. Bộ đội hành quân đi chưa lâu.
Cái xe tăng đứt xích nằm đó cũng chứng tỏ là trận đánh đã diễn ra ác liệt. Cuối cùng chúng nó vẫn chưa cẩu được chiếc xe này đi... Chắc chắn đây là một mũi đánh vào tiểu đoàn bộ. Một quả thủ pháo đã ném trúng xích xe tăng. Ai đánh quả thủ pháo này? Có phải những cuộn băng thấm máu đó là cuộn băng của người chiến sĩ đánh xe táng?
Anh em không ai bảo ai, đặt bồng ngồi xuông. Tất cả chung quanh họ lặng ngắt. Một trân địa vừa mới sôi sục bom pháo, bây giờ chỉ còn lại tàn hoang. Tự nhiên những khuôn mặt quen thuộc của tiểu đoàn hiện lên. Mới hôm nào đó, còn là tiếng cười, tiếng nói, là những con ngươi băng xương bằng thịt. Bây giờ biết còn ai sống ai chết? Họ về đâu bây giờ?
Thằng Canh, thằng Lâu, thằng Nghĩa, thằng Quá, thế nào cũng có thằng ngã xuống ở đây.
Thị nói nhỏ chỉ vừa ông Ba Kiên nghe:
- Nó chọc được vào tiểu đoàn bộ chắc phải thiệt hại nặng!
Trước mặt họ, chiếc xe tăng đứt xích vẫn đè lên một nửa cái miệng hầm. Chính cái hầm đó là hầm ban chỉ huy tiểu đoàn. Trước khi lên Miền họp. Ông Ba Kiên ngồi nói chuyện
Với thằng Canh trong đó. Ông biết điều này. Thằng Thị cũng biết điều này nhưng không ai muốn nhắc đến.
Họ không nghĩ hoặc không nỡ nghĩ là Canh đã chết.
... Khi chiếc xe tăng vào đến đây thì đạn chống tăng hết. Canh đã bị thương. Khó mà hình dung ra tình cảnh của anh lúc này: một cán bộ tiểu đoàn khi bị chiếc xe tăng đè lên hầm! Có thể anh nghĩ: Dầu sao thì cũng phải đánh chiếc xe. Cùng có thể anh nghĩ: đánh cháy chiếc xe này có thể bẻ gãy một mũi tiến công của địch.
Canh ném xong quả thủ pháo thì cũng hy sinh luôn bên xích xe tăng...
... Ông Ba Kiên mơ hồ cảm thấy có một cái gì thật nghiêm trọng, nhưng ông cùng chẳng nghĩ rằng cách chỗ ông ngồi chỉ dăm mét, chiều hôm qua tiểu đoàn trưỏng Canh đã ngã xuống...
Mọi người đều có cảm giác của một người đi xa trở về giữa quê hương tàn phá, họ ngồi lặng thinh, cơ hồ như sau khi đến đây rồi, họ mất tăm dấu tích của trung đoàn...
Ông Ba Kiên bảo Thị đi bố trí chỗ nghỉ rồi đặt bồng ngồi xuống, ông mang đi mười cân gạo, vậy mà hôm nay chỉ có mấy lon dưới đáy bồng. Họp ở trên Miền, ông nghe nói ở dưới này có nơi đã phải đi đào củ để thay cơm. Các đoàn hậu cần không móc được gạo, ông đã tính phòng xa mang về thật nhiều. Vậy rồi gặp biệt kích phải đi vòng vèo, cho đến hôm nay ông tính ra đã hết hơn nửa tháng. May mà mấy lần gặp biệt kích, đoàn đều tạt tránh được.
Bây giờ trung đoàn ở đâu? Chẳng lẽ lại rút lên suối Tre, lên làng 13, 12 sau Dầu Tiếng. Mấy cái cứ chung quanh đây vậy là bị đánh bom đồng loạt. Hôm qua nó đánh vào tiểu đoàn bộ. Dứt khoát là có chuyện rồi! Ông lấy giấy cuộn một điếu thuốc... Dầu sao thì vẫn phải ở đây một tối, mai sẽ tính.
Bên cạnh ông, thằng Xưa nói chuyện rì rầm với thằng Hùng:
-   Sao cái xe tăng cháy mà không thây đầu đận
-   Các Ổng chọi thủ pháo. Nó vào gần vậy B 40 bắn gì xiết ,không thấy xích xe đứt đây à?
-   Kia kìa, xích xe nó chèn lên miệng hầm rồi còn đâu. Chắc hôm qua xe vào phải nhiều lắm. Trung đoàn mình toàn gặp những trận ác.
-   Đơn vị ở xa đây không?
-   Làm sao mà biết được, còn phải tìm chán mới ra chớ bộ.
-   Đây là Củ Chi à?
-   Củ Chi bên kia sông. Hôm qua mình từ bên Củ Chi sang. Vì phải tránh biệt kích cho nên chú Ba dẫn ta đi một đường vòng thúng.
Điều bất ngờ đầu tiên đến với một cậu tân binh.
Cậu ta nghe nói về củ Chi từ lâu. Qua những câu chuyện của cựu binh có, của những cán bộ trên đường ra Bắc có, trên báo, trên thơ, trên bài hát, thì Xưa hình dung ra một mảnh đất Củ Chi đầy những bom pháo, nhưng vẫn có những vườn sầu riêng, măng cụt. Những thứ gì mà ở miền nam có thì Xưa gán hết cho đất Củ Chi. Ví dụ khi hát bài hát “Mùa hoa lê-ki-ma nở” thì Xưa nghĩ ở Củ Chi cũng có hoa lê-ki-ma như trong bài hát vậy. Trong một bài văn, cô giáo cho đầu đề: “Em nghĩ gì về dáng đứng Việt Nam trong hình ảnh anh Giải phóng quân?” thì Xưa đã viết thật sôi nổi. Anh nói về cái dáng đứng của anh Giải phóng quân ở Trường Sơn, ở Ấp Bắc, ở núi Thành, ở địa đạo Củ Chi... Cái hình dáng của những anh bộ đội, AK cắp trước ngực, mũ tai bèo hất sau lưng, gió lộng bay mái tóc, mặt đen khói đạn.
Còn bây giò trước mặt anh là ông Ba Kiên đó. Một ông già tóc đã có sợi bạc, đang ngồi hút thuốc lào, nhả khói bạc trắng... Và cũng bây giò trước mặt anh đó là một bãi bom. Rồi bên tay phai, tay trái anh, bốt địch bắn lên những chùm lên những chùm pháo sáng... Thằng Hùng chỉ hướng đó là Dầu Tiếng. Hướng đó là Trung Hòa...
Cũng cho đến bây giờ, Xưa mới biết là bộ đội không ở trong nhà dân. Địa đạo Củ Chi cũng là chuyện thời xưa, bây giờ thì chẳng còn địa đạo nữa!
Cái ấn tượng mạnh mẽ nhất đối với anh bây giờ về đất Củ Chi là con sông Sài Gòn trần trụi, với những bờ sình dài, với những ánh nước, lấp lóe phản chiếu lửa bom B.52, là con lộ Mười bốn bạc trắng nhờ nhờ trong ánh trăng mà anh phải hổn hển mang bồng vượt qua, và bây giờ đây anh đang ngồi trên miệng một hố bom, trước mặt là một chiếc xe tăng cháy.
Đưới chân Xưa, còn đó những cuốn băng, những tấm giẻ rách, những cành lá tả tơi sau những trận bom pháo. Anh bỗng thấy có cái gì hơi khôi hài về những câu thơ, những bài giảng văn, những bài tạp làm văn mà anh được nghe, được giảng và đã làm ở nhà. trường...
Có một ông nhà báo đi B ra, được nhà trường mời đến nói chuyện, bọn Xưa cũng ngoi há hốc mồm ra mà nghe.
Khi lên đường ra trận, bạn bè tiễn đưa, ai cũng có vẻ ghen tị với số phận may mắn của Xưa. Một phần, họ nhìn thấy trách nhiệm vinh quang của lớp tuổi trẻ đánh Mỹ, nhưng một phần nữa họ cũng bị kích thích bởi cái “vẻ đẹp thơ mộng” của những cuộc ra đi trong trí tưởng tượng của họ.
Ngắm trời ngắm đất, nhìn chung quanh chán, Xưa quay lại phía ông Ba Kiên và bất giác anh bỗng cười thầm về cái bài văn “Dáng đứng Viẹt Nam” của anh.
Ông Ba Kiên vàn ngồi xổm, lưng khom như lưng tôm đang soi cái đèn pin cổ ngoéo đã được bịt kín, trừ một lỗ ánh sáng bằng hạt đậu lên trên tấm bản đồ. Ông đặt một cái địa bàn trên bản đồ xoay xoay rồi nhìn quanh về các hướng có
pháo sáng. Lúc đó Thị đến bên cạnh, ông bỏ bản đồ đứng đậy, chỉ bốn phía:
- Đấy là Thị Tính, đây là Rạch Bắp. Kia là Cây Son kia là Trảng Tròn, còn kia có phải là ngã ba cây Điệp không hả Thị?
-   Có lẽ chếch về phía Dầu Tiếng một chút, bọn ấy là bọn Minh Hòa nống ra.
Những cụm pháo sáng vây tròn chung quanh họ từ Xa đến gần. Ông Ba Kiên đứng đó, mặc cái quần lót, chốc chốc lại co cẳng lên đập muỗi đen đét:
-   Thị ạ, tao chắc tình hình này thì trung đoàn chỉ quanh quẩn đâu đây. Bây giờ tạm để anh em nghỉ. Cậu và thằng Hùng đi về cứ Đắc Un xem, nếu e bộ ở đó thì ta về luôn đêm nay, nếu không có thì ngày mai ta cứ tạm trú đây một ngày.
Xưa đứng dậy:
-   Anh Thị cho em đi với.
Thị nhìn ông Ba Kiên cười.
Ông gật đầu:
-   Cũng được, tập cho nó quen dần.

Chương bốn
Quang chia gạo trong ruột tượng ra làm hai nửa bằng nhau, một nửa bỏ vào bồng mình, một nửa giao lại cho Bảy Rỹ.
Anh mang theo một khẩu AK, ba băng đạn, giắt thêm ba trái lựu đạn vào thắt lưng. Thấy Tư Quang chuẩn bị ra đi, Bảy Rỹ buồn xỉu:
-   Gạo trong ruột tượng còn năm lon, để đành mà ăn, nếu có ra chỗ chú Hai thì phải cẩn thận, bọn Mỹ nó phục ở ngoài đường bò. Chú dặn hôm nào không có cái lu nước ở bụi tầm vông thì đừng vào.
- Anh Tư đi bao giờ về?
-   Nếu không móc được quân ủy thì tìm Mười sáu. Nhanh chậm gì thì cũng dăm ngày. Ở nhà ăn ở phải hết sức cẩn thận. Cái cứ này lộ thì không còn nơi nào mà ở nữa đâu.
Từ hôm dời cứ đến gần sát bốt Trung Hòa, đêm đến Tư Quang và Bảy Rỹ chui từ hầm bí mật lền, lần ra hố bom múc nước rồi lấy hai tấm ni lông quây lại nấu ăn. Nấu xong, chôn hết tro, rải lá khô lên chỗ đất vừa nấu, xóa hết dấu vết. Họ nấu mỗi ngày một bữa, ăn xong, nắm một nắm cơm bằng quả trứng gà, buộc vào miếng vải dù, giắt ở thát lưng, đề phồng chạy càn.
Mỗi lần đi ngoài, họ phải lây xẻng đào hố lấp phân, phủ cỏ và lá khô. Gần tối, hai người đội hầm lên, trèo cây nhìn xem có lính ở đâu không, rồi chia nhau đi tìm móc cơ sở. Theo tin ông Hai Trụ cho biết thì hầm Đảng ủy xã hôm ấy có 8 người, bị nó đánh điểm, hy sinh gần hết, còn đồng chí bí thư và một du kích nữa không biết đi đâu.
Tư Quang chỉ có một địa điểm liên lạc là nhà ông HAi Trụ. Có bữa ông ra, có bữa ông ở trong ấp. Ra Đồng Lớn LẦN nào cũng đụng địch. Còn vào trong Trung Hòa thì Tư Quang chưa nắm được tình hình. Nghe nói thằng Trung cấm bà con tối không được ra khỏi nhà và cho lính gài trái chung quanh hàng rào kẽm gai, bọn dân vệ thì đi gài trái trong ấp, trước cửa từng nhà một. Bọn bình định áo đen đóng đầy ấp. Ban ngày về “ba cùng” với đồng bào. Ban đêm rút ra trụ sở.
Nó quy định vùng “tím” và vùng “đỏ”. Từ Rừng Làng trở ra là “vùng đỏ”. Bom pháo tự do. Từ Đồng Lớn trở vào là “vùng tím”. Từ 7 giờ sáng đến 4 giờ chiều, bà con muốn ra đó sản xuất phải mặc áo trắng, từ 4 giờ trở đi nếu ra đó vướng mìn, trúng pháo nó không chịu trách nhiệm.
Ông Hai Trụ bảo Tư Quang:
-   Tinh thần cách mạng mấy mà nó làm riết rồi cũng chùn. Dân Củ Chi nổi tiếng từ hồi chín năm, vậy mà bây giờ nó ép quá, cơ sở “sắp” chết “sắp” bỏ đi, trắng tay còn gì nữa đâu. Tụi bây đừng lấy “lòng dân không” ra mà đánh giặc, phải có súng, có đạn, có chủ lực, có địa phương thì tụi tao mới trụ được chớ.
Vậy là Tư Quang quyết định đi sang bên kia sông. Nếu không móc được quận đội thì móc Mười sáu.
Anh Tư à!
-   Cái gì vây?
-   Nếu như năm ngày nữa anh Tư không về thì làm sao?
-   Thì bảy tám ngày.
-   Giả dụ như bảy tám ngày anh Tư cũng không vể...
Trước đến nay Tư Quang chỉ biết làm việc của anh, còn
anh không nghĩ ràng nếu anh có sao thì mọi việc ai lo. Như ông Hai bình toong đó, bây giờ Đảng ủy xã tanh banh, ông chẳng để lại cho anh một lời khuyên bảo. Nhưng nghĩ cho cùng rồi anh sẽ tìm cách mà làm. Tất nhiên ở xã này. nếu
đồngchí bí thư chết đi thì anh phải thay chứ còn ai nữa. Và nếu anh có chết thì thằng Bảy Rỹ phải gánh vác lấy công việc
Làm thì tự khác phải nghĩ. Nghĩ rồi mới ra. Chứ anh có hơn chi Bảy Rỹ?
Ba anh là du kích hồi chín năm, hy sinh trong trận đánh tàu trên sông Sài Gòn từ những năm 50. Anh lớn lên, đi chăn trâu ở Rừng Làng. Khi bộ đội tập kết ra bắc, anh đã biết gì đâu? Vậy mà cán bộ về móc cơ sở, đưa anh đi hoạt đông, vào du kích, rồi đồng khởi, cho đến bây giờ... Nhưng dầu sao thì Bảy Rỹ vẫn non trẻ quá mà anh cũng quên chưa dặn nó những điều cần thiết.
Nếu như tám, chín ngày chi đó mình không về, thì cậu phải tính liệu lấy công việc. Cậu lại phải sang móc “Mười sáu", bàn bạc với họ xem sao? Thằng Đực, thằng Re ở bên đó, có điều kiện đưa nó về. Rồi dần dần, móc chú Hai vô ấp lấy gạo, cách chi rồi quận ủy, quận đội cũng phải bắt liên lạc với mình.
•   Nếu mất liên lạc với cả quận đội, quận ủy mãi thì tính sao?
Câu hỏi của Bảy Rỹ khó trả lời thật. Thì chính bây giờ anh cũng phải suy nghĩ đó.
•   Mày hỏi tao nhiều quá vậy làm sao tao trả lời được, mày không thây tao cùng đang búi xùi lên đấy à? Đến đó rồi nghĩ ra mà làm chớ. Xưa nay ai đã đánh Mỹ bao giờ mà biết? Đã thấy bao giờ giặc đem máy ủi ủi đất như bây giờ chưa? Phải nghĩ mà làm, chớ ai nghĩ thay cho mày được? Có điều thà chết thì thôi, còn sống còn phải tìm cách đánh nó, chuyện gì ở nhà cứ bàn với chú Hai.
- Thôi, nói vậy chứ anh đi đi, anh đi rồi chóng mà về.
A. tao quên dặn mày điều này, nếu ở nhà có động, phải bỏ cứ đi, thì nhớ ra móc chỗ chú Hai, cho chú biết, để có gì tao còn liên lạc.
Tư Quang đi rồi, Bảy Rỹ ngồi bải hoải. Khả năng Tư Quang trở về chỉ có 50 phần trăm. Vậy thì anh phải tính sao đây. Anh Tư ảnh nói đúng, phải nghĩ cách ra mà làm. Có làm rồi đây cũng phải đánh một trận, ví dụ đánh bọn đi phục. Hay là thử một chuyến vô ấp. Nhưng vô rồi làm gì nữa. Bảy Rỹ nhìn ruột tượng gạo và anh nhớ ràng dẫu có tiết kiệm thì anh cũng chỉ còn năm ngày để ăn nữa thôi.
Ngồi một mình, Bảy Rỹ lấy súng ra lau, mở từng băng đạn ra đếm. Mấy quả da láng vẫn trơn bóng. Kể ra với nấy súng nấy đạn, đánh dè đánh xẻn thì cũng còn được lâu. Bây giờ bên cạnh anh, chỉ có khẩu súng là bầu bạn.
Tư Quang không theo một con đường mòn nào cả mà cứ cắt hướng ra lộ Mười lăm, đi tắt ngang giữa những cánh đồng bỏ hoang đã mọc đầy cỏ. Hai đêm nay bên kia bờ sông, chúng nó đánh B.52 liên tục. Hôm bộ đội đánh ủi ở làng. Tư Quang có ra tìm nhưng chỉ gặp toàn Mỹ. Đến khi vòng qua được cụm xe chốt giữa cánh đồng thì trận địa đã vắng ngắt. Đơn vị rút và mang hết thương binh tử sĩ đi từ bao giờ. Tư Quang định đuổi theo, nhưng sợ ở nhà Bảy Rỹ trông, nên đành trở về.
Anh đoán nhất định qua sông rồi họ phải ém lại gần lộ Mười bốn. Bên đó, mây hôm nay máy bay trinh sát lượn hoài, “Ép” cắt ngang, cắt dọc, B.52 đánh bom suốt đêm. Thế nào cũng còn có đơn vị bám trụ ở đó.
- Tìm Mười sáu rồi tính sau.
Nghĩ vậy, khi đến bờ sông, Tư Quang nhằm lúc B.52 vừa ném bom bên kia xong, bơi một mạch sang sông, vượt qua lộ Mười bốn.
Qua lộ, anh nhắm theo hướng bom pháo nhiều nhất cắt tới. Trước mặt anh là bãi B.52 còn bốc mùi khói bom. cắt dọc theo hướng bom đánh, khu rừng vẫn im phăng phác. Tư Quang biết trước kia ở gần đây có một cái cứ. Đã đến đây, anh cũng phải vào xem sao. Nếu đi rồi, bộ đội cũng phải để lại dấu vết.

... Bộ đội vừa mới dời đi chưa lâu. Những căn hầm còn sạch lắm. Anh đi quanh một vòng chẳng gặp ai, tất cả im lặng trang.
Đêm nay là đêm thuận lợi nhất cho việc đi lại. Có Đ.52 ném bom thì dứt khoát không có biệt kích. Nếu móc được quận đội hay Mười sáu trong đêm thì chỉ tối ngày mai, hoặc tối ngày kia anh có thể trở về được.
Có thể gọi cả thằng Đực và thằng Re về, dầu sao bây giờ Tư Quang cũng đã có cái cứ tạm yên trong ít lâu. Chỉ có chuyện khó khăn là gạo và đạn, lần này phải xin trung đoàn một ít.
Anh nhìn đồng hồ, đã ba giờ sáng. Phải ráng thêm một đoạn nữa. Trước mắt, cách không đầy một tiếng, còn một cái cứ nữa mà trung đoàn hay đóng. Nếu đến đó không gặp nữa thì đi tìm quận đội.
Tư Quang vừa xốc bồng đứng lên thì lại nghe tiếng ì ì từ xa. Anh nhìn lên trời. Ba chiếc B.52 xếp hàng chéo cánh xẻ đang tiến dần về phía anh, nhả ra ba hàng khói trắng thẳng tắp.
Chả nhẽ nó lại đánh đây một lần nữa.
Anh vừa kịp nghĩ vậy thì bỗng chiếc máy bay đi đầu rẽ sang ngang một bên. Tiếp đó những ánh chớp lóe lên đỏ rực trên không. Bom rú ào ào, rơi xuống những giọt lửa khổng lồ, chạm đất bắn tung lên, và chỉ trong chốc lát, Tư Quang bị cuốn đi trong cơn lốc cát bụi. Chỉ còn cách cái hầm mươi mét mà không làm sao tới được.
Một làn gió mạnh bốc anh lên và ném cả người lẫn súng xuống dưới lòng một hố bom...
... Khi Tư Quang tỉnh dậy thì bầu trời đã trong vắt. Anh cựa mình, đất từ trên thành hố bom rào rào đổ xuống TƯ Quang nhớ ra những gì vừa mới xảy ra, định chống tay ngồi dậy, bỗng thấy đau nhói.
- Bị thương rồi!
Anh đưa hai tay ôm đầu gối nhấc nhẹ chân phải lên. Cái ống quần tướp xơ và bê bết máu.
Một làn gió lạnh chạy suốt xương sống Tư Quang. Anh run rẩy mãi mới rút được cuộn băng ra. Tự băng xong vết thương thì Tư Quang mệt lả. Cái bồng và khẩu súng rơi ngay bên cạnh, vậy mà quờ quạng mãi, anh mới lấy lại được
Tư Quang cắn răng bò lên miệng hố, tựa lưng vào gò mối ngồi nghỉ. Đưa tay lên xem giờ, đồng hồ đã chết. Kim phút và kim giờ đã chập nhau ở số 3. Vậy là bom đánh lúc 3 giờ 15. Có thể bây giờ sắp sáng.
Đi đâu bây giờ?
Làm gì bây giờ?
Bãi bom B.52 mênh mông mà anh không còn chân để đi nữa. Nếu không bị thương thì anh có thể kịp về đến cứ Đắc Un trước lúc sáng. Nhất định máy bay “cán gáo” sẽ lên ghé mũi kiểm tra từng căn hầm một, cũng có thể chúng đổ quân ờ đây.
Thằng Bảy Rỹ bây giờ ở nhà đang làm gì nhỉ, chắc là nó phải lo lắm. Nó đang tính ngày, chờ mình trở về. Còn mình bây giờ tất cả chỉ chờ ở sự may rủi.
Những ngày sống ở cạnh bốt Trung Hòa dầu vậy vẫn còn anh, còn em, còn người để than thở trò chuyên với nhau. Đêm đến, chui lên khỏi hầm, Tư Quang còn được nghe Bảy Rỹ nói thầm thì bên tai, nó trèo lên bụi tre, nhìn ra bốn phía, rồi tụt xuống tâm sự với Tư Quang. Nó nằm nhai gạo rang rốp rốp. Tư Quang mắng: “Gạo rang dể dành, nhai bậy bạ hoài hết lấy chi chống đói”. Hắn cười nhăn hàm răng thưa như răng chuột:
- Lo chi anh Tư, hết gạo em đi đào củ, em biết có nơi nhiều củ lắm
Giá như có thằng Bảy Rỹ bên cạnh bây giờ, nó sẽ cõng
Xốc anhh lên chạy qua bãi B.52 trong một loáng. Nó sẽ cười sẽ nói Nghe tiếng nó đã ấm lòng, thấy vững trong bụng dầu cho có đứng cạnh cái chết thì có hai người, anh cũng thấy đỡ lo hơn. Mình đã vậy, còn thương bằng Bảy Rỹ ở nhà. Nếu như không có mình về, nó buồn biết bao nhiêu. Nó sẽ tính liệu sao đây?
Dầu sao thì cũng phải tìm cách đến cho được đơn vị bộ đội. Ít ra cũng phải nói cho mọi người biết là ở cạnh bốt Trung Hòa đang có một thằng du kích của Đồng Lớn trụ lại đó.
Tư Quang nhìn phía trước, ướm con đường sắp phải vượt qua. Chao ôi! Vượt lên sự ác liệt hình như không gian khổ bằng vượt lên sự cô độc. Cái bãi B.52 đối với Tư Quang bây giờ rộng mênh mông.
Trong cuộc chiến đấu này, lại chỉ có một mình anh. Một mình anh vượt qua sự chết chóc. Một mình anh tìm cho ra đơn vị. Một mình anh chịu trách nhiệm với anh những việc phải làm, phải làm cho bằng được. Một mình anh đang tiến hành một góc cuộc chiến tranh, im lặng, nhẫn nại, không cần biết một cái gì ngoài sự chiến thắng.
Tư Quang nằm sấp, quàng bồng phía sau lưng, gác chân bị thương lên trên chân lành, hai tay cầm khẩu súng ngang trước mặt, bò đi. Cứ bò qua được một hố bom, trước mặt anh lại hiện lên một hố bom khác. Bò rất lâu rồi, khi quay lại nhìn phía sau vẫn thấy cái gò mối, nơi anh tựa lưng ngồi nghỉ còn đó, quãng đường mà anh vượt qua chẳng đáng là bao nhiêu.
Thòi gian thật ngắn đó, không gian thật ngắn đó đối với anh bây giờ như được kéo ra vô tận. Có lúc, gục đầu trên cánh tay, anh đã toan mặc hết sự đời, nhưng rồi nhớ đến cái cứ du kích, nhớ đến Bảy Rỹ, nhớ đến chú Hai Trụ, nghĩ đến buổi sáng mặt trời lên, nằm phơi mình giữa bãi đất trong mênh mông này, anh lại cố gắng bò đi.
Nếu khống may “cán gáo” hạ xuống, trong đó lại Có thằng đại úy Trung thì sẽ sung sướng biết bao nhiêu. Trước hết nó sẽ khoét một con mắt của anh để trả thù, rồi theo như nó nói: “Nếu bắt được thằng Tư Quang, nó sẽ khoét mắt rồi mổ ra xem cái gan nó lớn chừng nào?”
Nằm lại đây là chết, là bị bắt. Chỉ cần ngất đi trên cánh tay một lúc.
Những chuyến máy bay B.52 cứ mười lăm, hai mươi phút lại bay qua, lại ném bom. Nó ném xa dần lên phía trên. Bên này sông nó cũng đang dọn bãi, rồi cũng sẽ càn, sẽ ủi như bên kia sông. Giữa lúc thế này mà cứ bò lết giữa bãi bom B.52 thì thật vô nghĩa.
Sức vóc của Tư Quang là vậy mà bây giờ mệt lả, khát đến khố cổ họng. Cứ qua hết hố bom này, trước mát anh lại hiện lên hố bom khác... Lúc bom đánh là 3 giờ 15. Vậy ít nhất bây giờ phải là 4 giờ sáng. Bốn giờ thì khống sao vượt được bãi bom, khống sao vượt được con đường bò trước lúc trời sáng.
Tư Quang muốn xuống một cái hầm nào đó, nhưng lại sợ chúng nó đổ quân rồi sục vào những căn hầm còn sót lại.
-Hay là phải lăn xuống một hố bom rồi tự vùi mình xuống dưới đất?
-Sức đâu, sức đâu mà bò lên, sức đâu mà bò xuống? Sức đâu mà bươi đất phủ kín mình?
Trước cái chết và cái sống lại vẫn chỉ có một cách giải quyết: vẫn phải tiếp tục bò đi thối.
Qua khỏi một hố bom. Rổi một hố bom nữa. Anh bỗng
nhìnn thấy mờ mờ dưới lớp bụi đỏ, những lùm cỏ thấp. Đến gần thêm, anh nhận ra lùm gai măc cỡ bị B.52 đánh đang xếp lá ủ rũ. Tự nhiên như được tiếp thêm sức mạnh, Tư Quang nhàm hướng đó lết tới.
Tư Quang chọn một bụi rậm nhất, quay báng súng gạt ra một lối vừa đủ chui lọt. Anh cởi bồng, và đẩy tuột vào trong rồi xoay người bò thụt lùi vào. Xong xuôi mọi việc, Tư Quang thò đầu ra nhìn lại một lần cuối địa hình chung ;anh, đưa tay xóa hết dấu vết rồi kéo dây gai mắc cỡ phủ lên như cũ.
Nằm lọt dưới lùm gai mắc cỡ rồi, tạm thời coi như yên tâm, ít ra thì cũng trong một ngày. Sẽ chẳng còn thằng địch nào trông thấy, sẽ chẳng còn cái cán gáo nào quạt tung bụi gai lên được. Nhưng khi cái chết trước mắt giống như tạm thời lùi xa, thì lại có một sự lo sợ vô hình trải ra, bao quanh. Một cái chết mơ hồ, lởn vởn tràn đến trong giấc mơ. vẫn chỉ có một cách là phải vượt qua bãi bom này.
Vừa mệt, vừa đói, vừa khát, buông súng ra, anh khống cưỡng nổi, nằm úp mặt xuống đất, lịm đi.

Tư Quang nghe mơ mơ màng màng có tiếng súng, rồi tiếng máy bay. Có thể chúng nó càn ở đâu đây, gần lắm. Tối nay mình sẽ phải bò về hướng đó, nhưng thôi kệ, cứ nằm cho qua một ngày. Nóng rát ở sau bắp chân, sau gáy, xoay ghiêng người lại được một lúc, thì xoay ngửa, nằm phía nào cũng ê ẩm, vậy rồi lại lịm đi.
Mãi cho đến chiều tối, gió động nổi lên ầm ầm, bốc cát bụi ném vào đầy mặt đầy mũi, Tư Quang mới thực sự tỉnh dậy. Mây đen kéo kín trời, sấm chớp ầm ẩm. Trận mưa giúp anh đi sỚm hơn.
Tư Quang lấy tấm ni lông nhỏ bọc lại vết thương và mở tấm ni lông lớn ra lấy nước, xong đâu đấy nằm ngửa mặt lên
nhìn trời. Chỉ một lát sau, trời tối sầm, gió từ phía sông Gòn thổi lên ù ù tạt ngang những giọt nước quất vào mặt vào tay, lúc đầu còn mát, nhưng sau dẩn ngấm vào da thịt Lạnh! Tư Quang rùng mình một cái rồi run lên bần bật. Biết rằng nằm lại là chết, anh cắn răng khoác bồng gác chân đau lên chân lành và mặc cho mưa XỐI xả, cứ nhằm hướng con đường bò trước mặt lê tới. Có tiếng đại bác nổ lẫn trong tiếng sét. Đạn rơi chỗ này một quả, chỗ kia một quả chẳng theo phương hướng nào cả. Những quả đạn đó là đạn của bọn gái điếm trong đồn bắn. Người ta bảo tụi gái điếm đùa chán chê với bọn lính rồi cũng xin bắn đại bác. Chúng nó bắn chẳng có mục tiêu nào. Khi quả đạn bay đi rồi, các anh, ả lại ôm nhau cưòi ngặt nghẽo. Anh em du kích gọi những quả pháo nổ lung tung như thế là “pháo đĩ”.
vẫn mưa ào ào, lết đi được vài mét lại phải ngừng lại vuốt mặt. Cứ đi hoài tới phía trước: chẳng còn cách nào khác. Đơn vị đêm nay nhất định phải hành quân, cả ngày bom pháo ở hướng đó. Mà dầu cho đơn vị không đi nữa, và cứ cho mỗi giờ bò được nửa cây số thì chưa chắc gì sáng ra đến nơi. Rồi đêm mai họ lại đi. Cuộc đuổi theo này liệu đến bao giờ thì kết thúc? Hay rồi khoảng cách lại càng ngày càng xa ra cho đến lúc anh kiệt sức gục xuống bên một lề đường?
Ngày xưa, ba má anh nuôi con rất khó, vì vậy đặt tên anh là Quang. Sau má đem anh đi bán cho nhà chùa. Lớn lên, hễ nói gì phỉ báng thần phật là bị má rầy. Má bảo bản mệnh anh có thần phật phù hộ. Bây giờ anh cũng chỉ ước có thế.
Đêm nay mưa lớn vây rồi Bảy Rỹ có biết xem lại cái nắp hầm không? Mưa là dễ làm lộ các dấu vết trong cứ lắm. Cứ phải tiếp tục bò đi, dừng lại một lúc là sẽ lịm đi mất...
Con đường bò trắng nhờ nhờ hiện ra trước mắt. Sự phấn chấn làm cho anh khỏe ra thêm một chút.
Đến mí đưòng, Tư Quang ngừng lại tính toán. Qua con đường rồi, lại phải tiếp tục bò trên một bãi bom B.52 có thể còn dài hơn bãi bom vừa rồi. Bãi bom đó lúc bình thường chẳng đáng là gì. Vậy mà bây giờ anh đâm do dự: sức thì kiệt rồi mà trời thì sắp sáng. Ở dọc đường có một lùm gaimắc cỡ nào để núp nữa không? Hay là cứ liều. Trước cái chết thì chỉ cóliều...
Có một hòn đá hay hòn đất rơi bên cạnh. Anh nằm im. Cái gì vậy thế này? Có một con vật nào ở đây? Lại một hòn đất nữa bây giờ ném trúng người anh. Hay một người nào đó làm dấu hiệu riêng cho mình là có biệt kích?
Anh đang định bò thụt lại thì có một tiếng quát rất nhỏ ở phía sau: Nằm im! Anh biết ngay là tiếng người mình và buông súng nằm nhoài xuống, gần như ngất xỉu.
Xác chết à?
Không, bị thương, có bồng, có súng.
Có lẽ là du kích.
Cậu nào mang giùm cái bồng.
Bị xốc lên vai, Tư Quang khẽ rên lên một tiếng.
Đồng chí ở đơn vị nào?
Ôi đau quá, cái chân...
- Chịu đau một chút, chốc nữa vể đơn vị thay băng, đồng chí ở đâu?
- Tôi ở Đồng Lớn.
- Du kích à?
-đi đâu mà sang đây?
Tôi sang tìm quận ủy. Bên ấy các cơ quan tróc hết rồi.
-   Biết ông Hai bình toong không?
Nghe nói đến Hai bình toong, Tư Quang tỉnh hẳn:
-   Tôi đi tìm ổng...
Hai người đi cạnh Tư Quang nói gì với nhau, rồi không thấy hỏi nữa.
-   Đồng chí nào có nước...
-   Ráng chịu một lúc.
Một cậu bộ đội nói tiếng miền Nam, chắc còn nhỏ tuổi đến phía sau Tư Quang:
-   Chú tìm ông Hai bình toong chi vậy?
-Không phải việc của mày, đừng có bép xép.
Tư Quang bây giờ đã tỉnh hẳn, vậy là những người này chắc có biết đồng chí bí thư Đảng ủy, chắc đồng chí ấy lên quận ủy rồi gặp cả trung đoàn Mười sáu ở đây. Thôi, vậy là yên tâm.
Tư Quang nói với người đang cõng mình:
-   Các đồng chí có gặp chú Hai, nhờ nhắn cho tôi báo cáo tình hình.
-   Đồng chí cứ yên tâm, chúng tôi là bộ đội Mười sáu đây.

Ối chú Ba!
-   Thủ trưởng!
-   A! Thằng nhóc!
Mọi người chào nhau rối rít:
-   Suỵt, khẽ chứ! Trời ơi, tao vòng một vòng quanh trái đất, đi hết bản đồ phân khu một mới tìm về được đến đây. Anh Dũng đâu? Thôi, bây giờ tụi bay lo cấp cứu cho các đồng chí thương binh này đã rồi bố trí hầm hố cho anh em. Sáu Trang về đây lúc nào đó. ôi, con nhỏ, tao nhớ mày muốn chết.
-   Cháu cũng nhớ chú muốn chết.
Cô con gái nói rồi cười khúc khích.
An đứng trong bóng tối, muốn kêu lên một tiếng hoặc bước ra chào hỏi một câu, nhưng lại thấy đông người nên - Anh đành buồn bã đặt bồng ngồi xuống, nhìn mọi
Chỉ một lúc sau tất cả đã vây quanh Tư Quang, vết thươngcủa anh được mở ra rửa nước sạch băng lại. vẫn cái Sáu Trang trong đám đông:
- Hết cả sữa rồi, để em đi nấu cho ảnh bát cháo.
. Còn đường không?
. Hết nhẵn, ba hôm nay ở nhà ăn củ.
- Còn gạo trong bồng ấy, Thị lấy gạo cho nó nấu cháo.
-Xưa nghe vậy đập vào cái ba lô cóc:
. Em còn sữa đây.
-À, thôi, đúng rồi, thằng nào đi đun nước đi. Thằng Xưa còn Điện Biên bao bạc, chè Sông Hương chính cống Bắc Kỳ nhá. Đấy thủ trưỏng thấy không, tôi đưa nó về trung đoàn có phải đúng lúc không nào.
• Thôi phân tán về các hầm đi, đừng tập trung ở đây, hết mưa rồi pháo nó chần cho cả lũ đấy.
Tôi phân công: đồng chí An sang hầm quân lực, Xưa và Hồng hầm tác chiến, còn nữa thì sang hầm thông tin. Đây, chia mỗi cậu một điếu thuốc, thiếu hút chung, về hầm chuẩn bị chỗ ngủ rồi sang đây lĩnh trà.
-ông Thị khôn thật, thằng Xưa ông phân ngay vào hầm ông
-THì công tao “đạo diễn” nó về đây, tao phải được ưu tiên điếu thuốc chớ.
- Mọi người lực tục phân tán. An muốn ở lại nhưng không tiện, đành mang bồng đứng dậy.
Đi được mấy bước, anh nghe tiếng bước chân phía sau. Sáu Trang vừa đi vừa nói với mọi người
■ máy bước, anh nghe tiếng bước chân phía sau.
Các anh trông chừng anh ấy một lúc, em đi nấu cháo.
- An bước chậm lại cho Sáu Trang đuổi kịp:
-   Anh An, anh về mà không chào ai một tiếng.
Đã đến lối rẽ, lại có người, An lúng búng:
-   Thì mọi người đang nói, tui xen vô chi.
Sáu Trang đứng sững, rồi bỗng phá lên cười:
-   Vậy thì em cũng đang bận, phải đi nấu cháo, em khỏi chào anh.
Phía trước có người đi lại càng làm cho An lúng túng thêm:
-   Không chào thì thôi!
-   Được nghen.
Nói xong Sáu Trang chạy biến, còn An kêu lên. thảng thốt:
- Cô Sáu:
Sáu Trang cắm cổ chạy. “Cô Sáu”. Cô cần gì cái tiếng kêu “Cô Sáu” ấy. Vậy là suốt mấy tháng trời xa cách, họ gặp rôi để bực bội với nhau.

Cái đèn “lò xo” để trong lon sữa bò soi một quầng sáng lên bàn trà. Tư Quang bây giờ đã được lau người, băng bó vết thương, nằm trên võng. Dưới đất, trên tấm ni lông, là bàn trà dã chiến.
Ông Ba Kiên hỏi Tư Quang:
-   Anh Tư đi dưới ấy lên từ hôm nào?
-   Báo cáo thủ trưởng, tôi đi hôm qua.
-   Vậy là cùng sang sông với tụi mình.
-   Sang sông lúc có B.52.
-   Thế anh Hai bình toong đi không dặn gì lại với ông à?
-   Tôi sang Dân Hàng tìm không được, lại vô Trung Hòa sau mới về sang đây.
Tư Quang kể chuyện, thỉnh thoảng ông Ba Kiên mới hỏi một câu. Vậy là ông hiểu, thằng cha Hai bình toong nhất định chạy trốn lên biên giới rồi. Ông đã dặn anh em đừng nói chuyện Hai bình toong vói Tư Quang và ông cũng không đả động gì đến chuyện đó. Thà cho đồng chí bí thư chết quách đi trong tưởng tượng của Tư Quang còn hơn, nói làm cái gì?
-Vậy chắc anh Hai ảnh bị cái hôm địch càn vào cứ, hoặc lúc qua sông.
Sáu Trang bưng bát sữa đến. Ông Ba Kiên xoay ngọn đèn về phía Tư Quang.
-Mày về đây làm gì thế Sáu Trang, hay lại theo bọn tao vào Sài Gòn lần nữa.
Sáu Trang bón cho Tư Quang một thìa sữa, rồi mới trả lời.
Nhiều chuyện lắm chú Ba ơi, phân khu giao cho cháu về lại vùng sâu. Xuống gặp quận đội, quận đội cũng đang bê bối, cháu sang đây định bám đơn vị về bên đó.
Quận đội sang bên này sông à?
Tróc sang đây, đang định quay lại thì hôm trước nó càn vào…
Tư Quang xen vào:
Bây giờ cô biết quận đội ở đâu không?
Không biết, em mới chạy sang đây. Anh Hai ở trong Trung Hòa à?
Tôi thứ tư, tôi người Đồng Lớn.
Tư Quang nghĩ mãi, hình như anh đã gặp cô gái này ở đâu
Anh biết chị Ba em ở trỏng không? Ba Hồng ấy mà.
I Quang à một tiếng, quen chị Ba em à?
-   Lần nào vô mà tôi không vô nhà? Chị Ba nhác cô hoài…
Chị Ba Hồng ỏ trong ấp chiến lược Trung Hòa ngày trước vẫn hay ra cứ du kích Tư Quang chơi. Chị thường đánh xe bò đi lấy củi trong Rừng Làng. Nhiều bữa chị ăn trưa luôn trong cứ. Thì ra cái cô em gái mà chị Ba vẫn thường khoe với mình đây. Con em gái mà chị bảo là bà má sinh dưới rạch hồi đi chạy càn, khi đưa lên mình mẩy bầm tím, vì vậy cho nên bây giờ nó gan cùng mình...
-   Cô Sáu lâu không về trỏng?
-   Lâu rồi, chả biết má với chị Ba em bây giờ ra sao?
-   Dạo này cô có gửi đạn về cho chị Ba nữa không?
Sáu Trang ngừng bón, rồi quay đi, không nhịn được cười:
-   Chị Ba chỉ nói ba láp. Chi có chuyện lựu đạn.
Vậy là đúng rồi. Cô Sáu Trang mà Tư Quang chưa biết mặt đây. Chị Ba kể rằng: Có hôm nó gửi về cho chị một cái hăng gô. Chị mang thấy nặng, về nhà mở ra thì thấy hai trái “da láng”. Chị hết hồn, hết vía. Chị bảo nó:
-   Mày có còn để tao sống tao nuôi má, nuôi con không hở Sáu?
Nó nhăn răng cười.
-   Em biết nó không đời nào khám chị, chị nhát, nói chị biết chị mất bình tĩnh, em để vậy cho chị yên tâm mang về.
Tư Quang ngắm Sáu Trang. Cô chẳng giống chị Ba Hồng của cô chút nào, mắt chị Ba màu nâu, mắt Sáu Trang màu hạt nhãn.
-   ăn đi anh Tư, anh nhìn chi kỹ vậy.
Có tiếng bưóc rất nhanh rồi một bóng người cao lớn bước ào xuống. Ông Ba Kiên nhận ngay ra bước chân ông Dũng và quay phát lại. Hai người ôm chầm lấy nhau:
-   Trời ơi, tôi tưởng biệt kích nó lấy họng ông rồi.

Tôi cũng biết kỳ này ở nhà ông chạy vãi đái ra nên phải cố gắng đi về thật sớm, để cùng vác bồng chạy với nhau cho vui.
Thằng Canh chết rồi!
Tui biết.
. Thằng Nghĩa có lẽ cũng chết.
. Tui biết chuyện nó bị bắt vào Trung Hòa...
Ông Ba Kiên kéo ông Dũng ngồi xuống:
- Còn chè Thanh Hương miền Bắc pha một ấm thật đặc vào cho chính ủy uống đi Xưa.
. Chè của Miền à?
. Miền làm gì có. Họp chưa xong thì chuẩn bị chạy càn, mẹ cha cái thằng Tám Hàn. B.52 đánh trúng phóc căn cứ. Bộ chỉ huy cũng chạy muốn chết.
- Vậy thì chè đâu ra?
Ông Ba Kiên quay lại kéo tay thằng Xưa: ông coi có được không? Con trai tui ở miền Bắc mới vào gặp giữa đường đưa về.
Bố con gặp nhau, thôi mai phải nấu một bữa củ mài rõ nhiều mà ăn mừng mới được. Sao? Cháu có biết bố cháu ở đâu không mà tìm về. Không phải à?... A, a, trung đoàn trưởng nói dóc,; trung đoàn trưởng ăn cắp lính của Miền nhé! Tội này thì đáng tù rồi.
Trong khi ông Ba Kiên nói chuyện vối ông Dũng thì Sáu Trang vừa bón sữa vừa giới thiệu với Tư Quang:
• Cái chú mới vô sau là chính ủy, còn chú nói chuyện với anh là thủ trưởng trung đoàn đó.
Tôi có quen Mười sáu, nhưng chỉ quen các anh đưới đại đội. Chú Hai Trụ nói có gặp trung đoàn thì đề nghị họ về dưới.
-   Họ muốn về lắm, riết một nỗi không có chỗ ở. Lần trước em có gặp chú Hai.
-   Cô cũng định về bển?
-   Em sang đây móc trung đoàn tìm cách về không biết được không?
-   Vế bển nhiều chưa được đâu.
-   Vậy các anh ở đâu?
-   Tụi tôi có hai đứa, vô sát trong bốt nằm...
Từ khi được Hùng cho hay Tư Quang là du kích Củ Chi thì thằng Xưa bám riết anh, ngồi kề sát bên võng, giỏng tai nghe anh nói chuyện. Chờ cơ hội thuận tiện, cậu ta đưa cho Tư Quang một điếu Điện Biên:
-   Thuốc lá miền Bắc đây!
Tư Quang định hút lại thôi.
-   Tôi để đành cho thằng Bảy Rỹ.
-   Anh cứ hút đi, đây vẫn còn mà.
Xưa lại rút một điếu thuốc nữa, bật lửa châm cho Tư Quang.
-   Em có muốn xuống dưới Đồng Lớn với chị không? Anh Tư ở dưới đó.
Thằng Hùng:
- Chị Sáu cứ rủ rê người lung tung, thằng Xưa xuống đó lờ quờ “đầu đỏ” nó “cảo” cho mà chết.
- Coi bộ ông tướng làm phách không?
Ông Ba Kiên quay lại:
-   Này đừng có mà rủ rê con người ta, tau đã có chỗ sắp xếp cho nó rồi đó.
Thị:
-   Tôi phải bày mưu tính kế mới đưa được nó về đây đó cô Sáu ạ. Cậu cứ thu xếp ở đây với tớ. Tớ với cậu xem ra hợp tính nhau đó.
Thằng Hùng ghé tai Xưa nói nhỏ:
-   Đừng ở với chú Thị, chú ấy ở tác chiến, nằm cơ quan chán chết.
Thàng Xưa hết nhìn Sáu Trang rồi lại trố mắt nhìn Tư Quang. ở đưới Đồng Lớn chắc lắm chuyện lý thú lắm. Có cái cứ du kích mà chị Ba nào đó đi lấy củi lại còn tạt vô ăn cơm thì vui thật.
Bên ấm trà, ông Dũng vẫn rì rầm với ông Ba Kiên.
. Tôi cũng định cho rải đội hình ra, nhưng sợ như thế thì không nắm được tình hình. Điện thoại không mắc được. CÓ việc gì xảy ra anh em họ không kịp xử lý.
. Tình hình như thế thì mình phải chịu chớ. Bây giờ các tiểu đoàn, đại đội phải độc lập tác chiến. Mình lo cũng có viêc. còn làm sao mà ôm hết được, sắp tới ta phải chia nhau ra Anh đưa thằng d Chín lên, cố gắng xây dựng củng cố cho nó một thời gian, cho nó đứng chân từ Ván Tám trở lên giữ hậu phương cho mình.
ông Dũng im lặng.
Tình tình này chưa sang sông được đâu, cứ để thằng d Bày bám khu vực Thành An, Bến Súc trở về, thằng d Tám đứng ở phía Suối Dứa, Dầu Tiếng, nếu được thì đưa một tổ sang sông chuẩn bị bàn đạp.
Vừa rồi tổ chức một đoàn qua sông Nha Thức đi cõng gạo chưa thấy về.
Đến lượt ông Ba Kiên im lặng.
Lại còn vấn đề thương binh nữa. Bây giờ bệnh viện phân khu chỉ nhận những “ca” đặc biệt, ở đó không ai đào củ, không ai chuyển thương, không ai bảo vệ thương bệnh
Sáu Trang vừa lắng nghe ông Ba Kiên nói, vừa hỏi Tư Quang:
Hay anh xin nằm trạm xá trung đoàn, đừng đi bệnh viện khu nữa. Nghe nói bệnh viện phân khu rút lên Ván Tám lận.
- Quang giãy nảy . Ở ít hôm lành vết thương tôi về, đi bệnh viện chi. Thằng Bảy Rỹ nó chờ tôi từng ngày ở nhà.
Bộ đội người ta cơ động, anh theo chi xiết!
Ông Ba Kiên quay lại:
-   Anh yên tâm anh Tư ạ. Anh cứ lên bệnh viện phân khu điều trị. Công việc ở nhà còn nhiểu người lo chớ riêng chỉ một mình anh.
Tư Quang nghĩ: cuối cùng thì cũng mình lo thôi. Phân khu, quận đội rốt cuộc cũng phải xuống dưới đó mới nghĩ ra việc mà làm. Trên này, cơ quan cũng đang chạy xà quành với nhau cả. Mình đi chuyến này chẳng được cái tích sự gì. Càng nghĩ càng bực cho cái chân. Không có cái chân thế này, hôm nay nắm được tình hình như vây là anh quay trở lại ngay lập tức.
-   Cô Sáu à, bao giò cô về dưới đó?
-   Em còn chờ ý kiến của anh Ba, nhưng có lẽ không lâu nữa.
-   Nếu tôi về kịp thì hay.
Thằng Hùng:
- Chị Sáu này, chị xin chú Ba cho em xuống với nghen chị?
- Để chú Ba lại bảo tao rủ rê mày à? Mày là cục cưng của chú Ba mà, sao mày không xin đi?
-   Xì, bây giờ có thằng Xưa đó, nó còn nhanh gấp vạn em. Mấy hôm đi đường, việc gì chú Ba cũng kêu nó.
Cho đến lúc về mắc võng nằm, chỉ còn hai người trong hầm, ông Dũng mới nói với ông Ba Kiên:
-   Anh Ba này, tôi vẫn lo...
-   Theo đúng nhiệm vụ Miền giao, thì chứng ta đánh nhỏ
nhưng lại phải có trận then chốt. Trong phương án tác chiến thì ta phải đánh những trân ở quy mô cấp đại đội, cấp tiểu đoàn.
…
- Đối với bọn càn ủi mình cũng phải đánh những trận cho nó sợ
ông Ba Kiên im lặng, đến lúc này mới nói:
- Việc đó tui cũng đang nghĩ, không biết ta có nên đánh những trận theo phương án đó được không? Và có thể đánh được như vậy không?
Tôi cũng đang nghĩ ta có thể đánh một trận bên kia sông,-,nhưng rồi nếu chỉ đánh có một trận thì nó có sợ không? Hay điều đó chính lại là điều nó đang mong muốn?
Còn một việc nữa: gạo đâu, đạn đâu, quân đâu bổ sung? Đó là chưa kể thương binh không biết đưa về đâu? Bệnh viện phân khu bây giờ chỉ nhận những ca đặc biệt.
Dầu sao thì ngoài nhiệm vụ riêng, còn nhiệm vụ phối hợp với toàn Miền. Có vậy mình mới là chủ lực phân khu,Nếu không, mình sẽ thành du kích.
Bây giờ đến lượt cả hai người im lặng. ông Ba Kiên và ông Dũng khi nào bất đồng ý kiến lắm thì cũng chỉ nói đến như thế. Không bao giờ họ cãi nhau to tiếng. Ông Dũng cũng muốn chia nhỏ bộ đội ra. Có một cái gì đó hình như không đúng với phương châm tác chiến lắm. Phải tập trung và phân tán thật linh hoạt. Bây giờ đưa ba tiểu đoàn đứng ba khu vực xa nhau, rồi làm sao mà điều quân, mà cơ động. Đó là chưa nói việc tiểu đoàn lại phân ra đại đội. Tình hình làm sao mà cản phá được sự càn ủi, bình định của nó? ông Dũng không bao giờ nghĩ rằng ông Kiên làm sai vì là vì do dao động, hữu khuynh nhưng ông chỉ sợ ông Kiên không
Nắm vững phương châm tác chiến; ông Ba Kiên thì lại nghĩ. Phương châm là đánh nhỏ lẻ, và điều còn quan trọng hơn cả phương châm nữa là: Làm sao bám được ở đây đã. Có làm được chuyện ấy rồi thì mới lo những chuyện khác được. Ngay cả đến đường lối, chính sách, mình cũng phải nắm cái gì cơ bản nhất. Cấp trên làm sao thay được cho mình sự suy nghĩ cụ thể ở từng hoàn cảnh, từng địa phương. Hai hôm nay chân ướt chân ráo về đến nhà, đã gặp bao nhiêu chuyện; Địch càn vào tiểu đoàn Bảy, B.52 đánh vào đội hình của trung đoàn, hầu như trúng hết, đơn vị nào cũng bị.
-   Anh Dũng ạ, tôi chắc là nó chuẩn bị ủi địa hình bên này...
-   Tôi cũng thấy vậy, hay là gọi d Tám về.
-   Tôi nghĩ là ta phải sang đứng chân bên kia sông.
-   Còn bên này?
-   Phân tán, đánh nhỏ.
-   Nhưng anh tính sang bên kia bằng cách nào. Vừa rồi đưa đại đội Hai sang, chỉ trụ nổi một ngày.
Cách chi rồi mình cũng sang được. Thằng Tư Quang nó bảo nó vào sát đồn ở mà.
-   Nếu mình đứng được bên kia, thì mới giữ được địa bàn, không sẽ lùi mãi.
Hai người lại im lặng, không biết ông Dũng đã ngủ chưa mà không nói gì nữa. Chuột chạy cắn nhau lích rích, làm đất rơi từ trên trốc hầm xuống. Trong hầm, sau trận bom B.52, muỗi bay ra kêu vo vo. Thằng Hùng nằm ngoài hầm âm đã ngủ từ lúc nào, thỉnh thoảng lại trở mình nghiến răng ken két, nó nằm mê, có lúc tự nhiên cười lên thành tiếng và nói một câu gì đó không ai nghe rõ.
Ông Ba Kiên đập muỗi, rồi dậy lấy giây cuốn lại vê một điếu thuốc lào hút..

Từ lúc về trung đoàn, ông thấy không yên tâm. Trung đoàn bộ vẫn đóng cụm lại một cục: tham mưu, chính trị, hậu cồn, vận tải, thông tin... Thế này thì không ổn. Vừa rồi nó càn vào tiểu đoàn Bảy, anh em đánh rất tốt, nhưng tiểu đoàn bộ vẫn bị, bị cả ban chỉ huy. vẫn cái kiểu bố trí tiểu đoàn bộ ở giữa xung quanh là các đại đội. Mười sáu xưa nay là một đơn vị chủ lực, quen đánh tập kích, đánh công kiên, đánh vận động với quy mô lốn, tập trung, địch đến thì trụ lại đánh phản kích. Trung đoàn có tiếng là kiên cường bám trụ “một tấc không đi, một ly không rời”, có những trận đánh cho đến người cuối cùng. Như trận nó đánh vào d Bảy
vừa rồi đó, xe tăng càn vào tiểu đoàn bộ, từ ban chỉ huy liên lạc, cho đến anh nuôi đều đánh. Xe tăng đè lên hầm tiểu đoàn trưởng Canh... Nếu ở một tình thế khác, thì sự kiên quyết bám trụ kiên quyết tiến công đó thật cần thiết. trong trường hợp này, cách đánh như vậy không hợp. Thật ra, phân tán bây giờ không phải là vì sợ hãi chạy trốn, mà là yêu cầu cao hơn về tinh thần dũng cảm, độc lập chiến đấu. Cái tâm lý chỉ muốn đánh trong tập thể có cái gì đó hơi tiêu cực. Sống Sống cả, chết chết cả. Cái tâm lý đó, ông Ba Kiên cũng đã từng trải qua. Cuộc chiến tranh này, ở đây, là cuộc chiến tranh với từng người, vậy thì, có những lúc một người phải là một đơn vị tác chiến, ông Ba Kiên nghi đến Tư Quang, đến Bảy Rỹ. Một trung đoàn sang đó đánh nhau một trận rồi rút, chưa chắc đã gây khó khăn cho địch bằng cách dăm bảy người du kích cứ bám lấy đất hoạt động như thế
Sẽ điều một bộ phận nhỏ sang bên kia sông. Cái ý nghĩ cứ lớn lên mãi và quấn quýt trong đầu ông Ba Kiên. Cho đến bây giờ thì gần như ông đã có quyết định dứt khoát. Điểu này ông chưa nói vội với ông Dũng.
Tiếng nói rì rầm ở ngoài làm ông Ba Kiên nhổm dậy.
-   Đúng là địch, không tin thủ trưởng đi với tôi
-   Nhưng địch ở đâu tới mới được chứ?
-   Chiều qua bộ phận thông tin báo cáo có tiếng “trực thăng” ở phía tây Trảng Tranh, có thể chúng nó cắt từ hướng đó tới.
-   Thôi, cậu đi báo động cho b Hai, sẵn sàng chuẩn bị. Đồng chí trỢ lý tác chiến đứng trước cửa hầm, báo cáo
tình hình. Ông Ba Kiên dậy thì ông Dũng cũng dậy. Một lúc sau tiếng chân chạy rầm rập, ở các hầm, bắt đầu có tiêng rì rầm, tiếng chuẩn bị súng đạn lách cách. Trinh sát ở hướng Trảng Tranh về báo cáo.
-   Địch để quân xuống Trảng Tranh, và cắt vòng đường bò, đang cụm lại giữa khu vực b Hai và b Ba. Đội hình của trung đoàn bộ bị cắt làm hai.
Trên đưòng Mười bốn, các bộ phận đi công tác lẻ tối qua đều đụng định quay trở lại. Cũng theo báo cáo của tiểu đoàn Bảy, thì bọn giang thuyền dàn ra trên sông Sài Gòn. Chúng nó đổ quân thêm xuống các chốt dọc đường Mười bốn.
Hiện tượng của một cuộc càn lớn rất rõ ràng.
Ông Ba Kiên lay thằng Hùng lúc đó đang nằm ngáy pho pho trên võng:
-   Cháu xuống gọi anh Thị lên đây, chạy quành lên. Thằng Hùng định cuốn võng, nhưng ông Ba Kiên gạt đi:
-   Để đó.
Có tiếng xe tăng hụ ở đường Mười bốn...
Ông Ba Kiên cuốn võng, nhét vào bồng, rồi cuốn võng cho thằng Hùng.
Ông Dũng cũng cuốn võng.
Liên lạc, trinh sát chạy qua chạy lại trước cửa hầm.
Vệ binh được tác chiến đánh thức dậy, ra bố trí ồ hẩm tiền tiêu.
Ông Ba Kiên nói với ông Dũng:
-   Anh đưa cơ quan vượt sang bên kia đường bò trong đêm nay, tôi xuống d Bảy.
-….
-   Sắp tới như ta bàn, cơ quan bộ phân tán ra, cùng đi với d Chín, d Chín sẽ ở trên đó, sát bờ sông Nha Thức, giữ mặt sau cho trung đoàn và làm nhiệm vụ liên lạo với phân khu và Miền.
-   D Bảy có thể đứng đây ít lâu rồi sang lại sông, còn khu vực quanh đường Mười bốn giao cho d Tám.
-   Hay là điều d Bảy về tập kích tụi xe tăng trên đường Mười bốn?
-   Tôi xuống d Bảy rồi tùy tình hình - Đêm nay, có thể dùng lực lượng cơ quan bám đánh tiên hao rồi rút. Anh cho chuẩn bị đi.
Thị, An và một số cán bộ quân lực, tác chiến, thông tin đến đầy hầm. Người nào cũng mang bồng, súng sẵn sàng.
Ông Ba Kiên phân công:
- Cơ quan tham mưu đi với anh Dũng đêm nay, đưa bộ đội vượt qua đường- Anh Thị lấy một số trinh sát và bộ binh ra bám địch, dùng B.40 tập kích bắn bỏ rồi rút: Thị chỉ huy bộ phận này, đánh xong, lấy thêm một trinh sát đi xuống d Bảy. Nếu có thương vong, An ở lại phải giải quyết xong rồi theo đoàn bộ sang bên kia đường bộ. Trung đoàn qua bên kia đường rồi tổ chức lại, phân tán bớt b hai, b Ba xuống các đại đội trực thuộc...
Thằng Hùng:
Cháu vẫn đi với chú chứ, chú Ba?
- Cháu sang quân lực nói với chị Sáu Trang cùng đi với chú. Nói với các anh cho đưa Tư Quang sang trạm xá, động viên cậu ta ở lại điều trị mấy hôm rồi bọn tôi sẽ cho người về móc.
Ban tham mưu được chia làm ba bộ phân. Một bô phận lớn đi theo ông Dũng, còn nhiệm vụ vòng qua đường móc với các cơ quan trực thuộc, vượt ra ngoài vòng càn, đi lên phía d Tám. Ban chính trị cũng đi theo cuộc hành quân.
Một bộ phận gồm hai tiểu đội trinh sát và vệ binh do Thị và An chỉ huy, có nhiệm vụ bám địch cho cơ quan rút. Sau đó dùng hỏa lực tập kích vào một cụm địch trên đường bò và phân tán rút theo đường ông Dũng. Riêng Thị thì sau đó, xuống tiểu đoàn Bảy, để gặp ông Ba Kiên. ông Ba Kiên xuống tiểu đoàn Bảy, mang theo hai vệ binh: Hùng và Thắng. Theo sự bàn bạc giữa ông Ba Kiên, trung đoàn sẽ đưa Thắng về bổ sung cho ban chỉ huy đại đội Hai, đưa Lâu lên bổ sung cho ban chỉ huy tiểu đoàn.
Công việc bàn bạc dập dạp ra như vạy và được ông Kiên phổ biến một cách vội vàng.
Hùng buộc xong bồng, chạy đến gặp Xưa:
- Thôi, cậu sang bên đó, mình đi công tác với chú Ba xuống tiểu đoàn ít hôm rồi về. Các chú chưa cho cậu đi xuống vùng sâu đâu, phải quen đã.
Xưa giúi cho Hùng ba điếu thuốc lá còn lại. Còn bao nhiêu chuyện thằng Hùng hứa mà chưa làm được. Nó hứa kiếm cho Xưa một cái bồng vải Mỹ để thay cái ba lô con cóc. Nó cũng hứa kiếm cho thằng Xưa một cái thắt lưng Mỹ, và còn bảo là nếu theo nó sang sông, nó sẽ đưa vào trong ấp chiến lược. Vào đó không phải dễ, nhưng vào được rồi thì cô bác cho đủ thứ...
Lần này thằng Xưa không dám gặp ông Ba Kiên xin đi

vì thây ông bận quá, hết nói chuyện với người này, lại dặn dò người khac. Thị cũng đang bận hội ý với bộ phận vệ binh và trinh sát, không để ý gì đến nó nữa.
Chỉ còn thằng Hùng để nó hỏi mọi việc:
-   Trung đoàn đi lên phía-trên như vậy rồi bao giờ quay trở xuống?
• Còn tùy tình hình, chú Dũng là chính trị, chú ở nhà lo chung công việc, còn chú Ba là quân sự, chú phải ra phí trước, Làm xong việc chú Ba lại vể, có khi chú Dũng lại xuống.
Vậy bây giờ mình ở trung đoàn bộ à?
-   Thì tớ cũng là lính trung đoàn bộ, nhưng lính trung đoàn bộ mà ở trung đoàn Mười sáu thì cũng như lính chiến đấu. Rồi mai mốt, cậu cũng phải đánh càn “tá hỏa tam tinh” chớ bộ...
Thằng Hùng đang nói bỗng bấm thằng Xưa một cái. Đằng kia ông Dũng đang trao đổi với ông Ba Kiên.
- Nếu anh định sang bên đó thì phải đưa người sang trước. Hay là chờ mấy ngày chõ thằng Tư Quang khỏi vết thương đã.\
…
- ở dưới tiểu đoàn có hai cậu du kích Đồng Lớn nằm đó, lại có con Sáu Trang là người địa phương. Vả lại, vùng đó tôi cũng quen.
* Hay anh cứ để thằng Thị nó sang trước, về nó móc. Lúc đó anh đưa bộ đội sang sau.
-   Tôi chắc là bộ đội chưa sang được, vì sang đó phải lây được gạo trong ấp, không lấy chi ăn? Làm gì thì cũng phải chờ ít bữa, cây cỏ nó mọc lên lại.
-   ở bên này. anh cứ cho d Tám và d Chín thay nhau đi lấy gạo trên miền. Làm sao cứ giữ cho có tiếng súng. Phải trị mấy thằng biệt kích. Thôi anh chuẩn bị đi, tôi gặp thằng Tư Quang một lúc.- Ồng Ba Kiên đi về phía hầm Tư Quang. Người ta đã cột võng, chuẩn bị đưa anh sang trạm xá.
Ở đó cũng đang có một cuộc chia tay. Tư Quang đang dặn Sáu Trang về địa điểm liên lạc. Còn anh em đang chuẩn bị bồng, súng mang theo đi cho Tư Quang.
Thấy ông Ba Kiên đến, Tư Quang nằm trên võng, định tụt xuống, ông Ba Kiên giữ lại:
-   Chỗ Bảy Rỹ ém được mấy người?
-   Nhiều thì 3, 4 người cũng được, tôi đi mấy hôm không nắm được tình hình, nếu chú về bên đó thì nên gặp chú Hai Trụ.
-   Đêm nào ông Hai cũng ra Đồng Lớn à?
-   Đêm ra, đếm không, đêm nào chú ra, mà êm, chú đốt bếp lửa, để than đỏ, động thì chú che đi. Nếu chú Hai bình toong còn sống thì thế nào chú cũng sang đó.
-   Mình có vào ấp được không?
-   Tôi có vô một bữa, nhưng đi hú hoạ, bữa nay chú Hai bảo đừng vô trỏng, nó gài mìn khắp lượt.
-   Không có cách chi nắm được tình hình à?
-   Tôi chưa nghĩ ra cách.
-   Bảy Rỹ ở nhà lấy chi ăn?
-   Chú Hai đưa cho bữa nắm cơm, bữa lon gạo ướt. Thằng Trung bắt dân tập trung gạo, đến bữa đong cho từng lon rồi đổ nước vào.
Anh em chuẩn bị khiêng Tư Quang đi.
Ông Ba Kiên mang ba lô đứng trước miệng hẩm nhìn đoàn người lục tục đi qua, cách nhau dăm bước một lặng lỗ trong đêm tôi. Đến lượt tiểu đội trinh sát. Trông thấy Sáu Trang đứng cạnh ông Ba Kiên, An muốn dừng lại nhưng không kịp, chỉ nó:
- Tôi đi Sáu Trang nghen.   I

Sáu Trang im lặng không trả lời. Cô chẳng đợi chờ một cuộc chia tay chỉ có thế. Người chi mà đáng ghét hết chỗ nói. Chẳng lẽ cô còn phải nói với anh nhiều điều hơn những lời cô đã nói. Lần này cô xuống dưới đó, chưa biết khi nào về. Phân khu đã giao nhiệm vụ cho cô bắt liên lạc với cơ sở trong đó, và nếu có thể sẽ đi sâu thêm nữa. Có thể hoạt động của cô từ nay rồi sẽ khác đi, sẽ trở về lại trong đó. Chẳng lẽ điều này cô cũng nói với An nữa hay sao. Một cuộc chia tay sau mấy tháng trời mà rồi chỉ có một tiếng chào vậy thôi ư? Sáu Trang đứng lặng ngắt nhìn theo.
Tội nghiệp cho An, một thằng con trai lần đầu tiên được yêu và biết yêu, lúng ta lúng túng chẳng biết xử sự làm sao. Mấy hôm nay, vừa về đến nơi là bù đầu bù tai vào công việc, hết đi nắm địch, rồi lại chuẩn bị địa hình. Có khi thì ông Ba Kiên bảo: chuẩn bị sang sông với tao, có khi ông lại nói: có lẽ cậu phải về bổ sung cho d Bảy. Anh lại hay ngượng, nhiều lần định vào hầm Sáu Trang thấy có người, lại giả vờ rẽ sang lối khác. Và cho đến bây giờ, đi trong đoàn quân, anh càng không dám đứng lại tâm sự vài câu.
Mối tình của hai người cứ vậy như chơi trò hú tìm với nhau, chẳng biết đến bao giờ anh cầm được tay cô một lần nữa như hồi ở dưới hầm Tân Thới Hiệp. Một người thì giận, một người thì buồn. Khoảng cách của tình yêu giữa họ chỉ có một tí một tí, vậy mà như hai con quay, nó quay tưởng như chạm vào nhau đến nơi thì vù một cái lại xa ra.
Đợi mọi người đi hết rồi, đoàn ông Ba Kiên mới mang bồng đứng dây. Sáu Trang vẫn còn ngồi một lúc, cắn môi nhìn theo các chiến sĩ vệ binh. Trong bóng tối, An cắm đầu đi không quay lại.
Lọat súng nổ bất ngờ nhắm trúng vào đoạn cuối của đoàn quân. Đồng chí tiểu đội trưởng vệ binh đi trước chưa
biết binh tình thế nào, nằm xuống xả súng bắn trả về hướng có tiếng nổ.
Địch cũng như ta, cả hai bên đều không biết lực lượng của nhau, không hiểu cách bố trí đội hình của nhau, cứ nhằm theo tiếng nổ mà bắn. Một trận đánh xảy ra ở đ0ạn cuối đội hình.
Chỉ mấy phút sau khi nổ súng, ở các chốt Mỹ đèn dù được bắn lên sáng rực. Có tiếng bọn Mỹ la, phán đoán tình huống. An dẫn một tiểu đội trinh sát vòng sang trái và nổ súng. Cùng lúc đó ở bên phải họ, có tiếng B.40, tiếng lựu đạn, rồi tiếng súng nổ rộ lên như một trận tập kích trên suốt một chặng đường dài. Vậy là Thị đã đoán được cái gì đang xảy ra, và cùng nổ súng phối hợp với tiêng súng nổ. Một trận đánh xảy ra ngoài dự kiến.
Đáng lẽ là hai trinh sát có nhiệm vụ bám địch cho đoàn đi qua, sau khi vượt qua con đường bò rồi An phải quay lại nổ súng phía sau lưng địch. Thị nổ súng phía trước. Khi An không bắn nữa, Thị rút về phía d Bảy, An rút theo đoàn bộ. Nếu thuận lợi, An có thể quay lại, vì ông Ba Kiên cũng cần có anh xuống đó...
Bây giờ tình hình đã thay đổi. NỔ súng được một lúc, An bấm chiến sĩ bên cạnh.
- Đồng chí lùi lại, cho anh em vòng sang bên phải một quãng và vượt đường nhanh lên, pháo nó bắn đến bây giờ đó.
-   Còn anh?
-   Tôi ở lại yểm trợ cho đoàn, xong rút về bên này. Đồng chí vệ binh chần chừ.
-   Nhanh lên. về báo cáo tình hình với chính ủy như vậy.
-   Có một đồng chí bị thương.
-   Cõng đồng chí ây theo đoàn.
Đồng chí vệ binh chạy di rôi, An vòng sang bên trái bò
Lên. An di chuyển đến sau một ụ mối và áp sát người xuống lùm cây, tránh ánh sáng. Pháo dù vừa tắt, anh rút lựu đạn tung hai quả về phía có tiếng động. Súng lại nổ giòn lên một lúc rồi im lặng. Có lẽ đoàn đã qua.
An vừa toan đứng dậy thì nghe tiếng đại bác đầu nòng.
Đạn nổ trước mặt, rồi sau lưng.
Anh vẫn chưa hiểu tại sao nó lại bắn vào đây thì những quả đạn chụp đã ào ào rơi xuống. Trước mặt anh là con suối cạn, anh kịp nhao tới đó thì loạt pháo thứ hai nổ. Một ánh chớp hắt cả bụi đất, và hất tung người lên. BỊ rồi! Anh chỉ kịp nghĩ như vậy và ngã xuống.
Thằng Điloong tỉnh dậy và dần dần nhớ ra mọi việc... Còn có hơn hai tháng nữa thì nó được trở về Mỹ... Hôm qua trực thăng đổ đại đội nó xuống gần một con suối và được lệnh cắt góc phương vị về điểm X. Thằng Niu-lơ, bạn của nó đi trước, cầm một con dao dài, phát đường, nó cầm cái địa bàn đi sau. Chúng nó làm rất đúng theo điều đã học. Gặp gò đất, hắn cứ theo hướng địa bàn, phạt cây mà bước qua.
Trung đội của nó đi trước đại đội, tiểu đội nó đi trước trung đội.
Đến đây, thằng Pirâycơn đi sau bỗng ngồi xuôhg và nổ một loạt súng. Vậy rồi Việt cộng bắn trả. Chẳng thấy mặt mũi Việt cộng ở đâu, cho đến khi quả B.40 nổ vào giữa tiểu đội thì nó bị thương lần thứ nhất. Rồi lần thứ hai, khi pháo nổ thì chẳng còn thấy ai bên cạnh nó nữa. Nó bị bắn tung xuống bên bờ một con suối cạn...
Thằng Điloong cựa mình, định ngồi dây thì thấy đau nhóỉ ở ngực. Nó nhìn xuống vạt áo đẫm máu, vết thương dính vào vải không gỡ ra được. Nó đưa tay lên, tay đau nhói. Tìm một cuộn băng: không còn nữa. Nó rên lên một tiếng và ứa nước mắt. Khó thở quá. Nó thấy mằn mặn, sờ lên miệng:
cũng máu. Nó chẳng còn hiểu ra thế nào nữa. Vây là ở đây, chết ở Việt Nam! Mà sao pháo binh Hoa Kỳ lại bắn vào lính nó. Phải rồi, đang hành quân thì bị tập kích, Nó phải nằm chờ đây rồi sáng ra “trực thăng” sẽ đến đưa đi. Nhưng biết làm cách nào mà báo tin.
Nó nhớ mẹ. Mẹ nó đã ly dị bố nó và chắc mùa thu này đang về nghỉ ở đồn điền...
Nó đã gửi thư cho mẹ báo tin là ba tháng nữa sẽ về, mẹ đang chuẩn bị mua cho nó một cái xe du lịch.
Khó thở quá, hơi thở cứ như thoát ra ngoài lồng ngực. Nó lại hé khuy áo ra nhìn. Những giọt máu đang sủi bong bóng trên ngực.
Nó quay nhìn xung quanh và bỗng trợn tròn măt vì sợ hãi. Cách nó không đầy năm mét, một chiến sĩ Việt cộng cũng nằm đó. Hình như anh ta cũng mới tỉnh dậy. Anh chiến sĩ Việt cộng nhìn thằng Điloong một cách rất chăm chú.
Anh quay mặt ngược chiều với ánh trăng, nên thằng Điloong chỉ trông thấy hai hố mắt sâu hoắm.
Một lúc sau anh ta chống tay ngồi dậy, và như không đế ý đến thầng Điloong nữa, anh rút cuốn băng trên thắt lưng, dùng một tay và khó khăn lắm mới xé toạc được ống áo bên kia, tự băng vết thương cho mình. Băng xong, anh ta treo cánh tay đau lên trước ngực.
Anh chiến sĩ Việt cộng nhìn quanh một lúc và đứng dậy đi khập khiễng đến bên cạnh. Điloong mới nhận ra gần đấy có khẩu súng. Nhưng chậm mất rồi, anh chiến sĩ Việt cộng đã cầm lấy. Anh đứng nhìn thằng Điloong một lúc có vẻ suy nghĩ. Dáng trầm ngâm của anh chiến sĩ càng làm thằng Điloong lo sợ. “Mẹ ơi!”- Thằng Điloong thầm kêu lên.
Anh chiến sĩ Việt Nam mệt quá lại ngồi xuống, tựa lưng vào vách bờ suối. Chân anh ta cũng bị thương, ống quần rách tướp.
Hai người nhìn nhau trong tranh tối tranh sáng của bóng trăng mờ mờ.
Điỉoong hởi:
- Anh định bán tôi phải không?
Anh tính Việt cộng không hiểu, lắc đẩu. Anh quay nhìn bốn phía rồi bỗng chỉ tay xuống đất. Một lúc sau thằng Điloong mới hiểu. Anh chỉ một cái hố pháo. Có lẽ anh ta nói là pháo Hoa Kỳ bắn.
Thằng Điloong cũng không nhận ra được nét mặt của anh vui vẻ hay là giận dữ. Nhưng nó bắt đầu thấy yên tâm.
Tự nhiên nó thèm nói chuyện quá. Anh ta nói với nó là chính pháo Hoa Kỳ bắn vào đây.
Chắc anh ta con muốn nói cái gì nữa, nhưng không nói được.
Bỗng-thằng Điloong rên lên một tiếng. Anh chiến sĩ Việt Nam đi lại bên nó, mở áo nhìn vết thương, rồi đưa tay lần quanh người. Thằng Điloong nằm yên. Anh bộ đội ngồi suy tính một lúc rồi đặt cái túi mang sau lưng xuống. (Anh khoác cả súng cả túi vải vào một bên vai). Anh lấy trong túi vải ra một tấm vải dày mà thằng Điloong không biết là cái gì nhưng trông rất bẩn, buộc quàng ngang ngực hắn, xong lại khoác túi và súng vào người. Thằng Đi loong muốn bảo anh ngồi xích lại nói chuyện, Nó giơ tay ra hiệu, nhưng anh lắc đầu. Nó nói: Anh bạn, hãy ở lại đây, tôi và anh đều bị thương cả, sáng mai trực thăng Hoa Kỳ sẽ đến, đưa chúng ta vể bệnh viện, tôi cam đoan với anh, tôi sẽ bảo lãnh cho anh. Quân đội Hoa Kỳ sang đây chỉ muốn làm những điều tốt lành.
Tiếng nói nó đứt đoạn, chắp nốỉ. Anh chiến sĩ Việt Nam khôn hiểu, chỉ lắc đầu. Một lúc sau, anh giơ tay quay tròn rồi chỉ vào Điloong và chỉ về phía Sài Gòn.
Thằng Đi loong hiểu: - Anh ấy bảo nằm đó rồi “trực thăng sẽ đưa về Sài Gòn.
Thằng Điloong vội vã đưa tay khoát anh chiến nó rồi lại chỉ vào anh ta và cũng quay tròn cánh tay ra hiệu. Hai người sẽ cùng đi “trực thăng” với nhau. Bây giờ thì anh chiến sĩ hiểu, anh bật lên một tiếng cười khô khốc rồi đứng dậy, khập khiễng bước đi.
Vậy là còn lại một mình thằng Đi loong nằm bên suối cạn. Bóng anh chiến sĩ Việt Nam nhấp nhô rồi nhòa đi trong đêm. Trời đầy mây che mờ ánh trăng. Đêm trở lại lạnh ngắt trong mùi khói đạn đang tan loãng ra. Tiếng muỗi bay vo Vo quanh mình. Thằng Điloong cũng cảm thấy nỗi buồn của nó tan ra, lớn lên mãi tưởng như bao trùm cả cái vũ trụ vô tận này. Mới đó nó bắn nhau với một người mà nó không biết. Người đó băng vết thương cho nó rồi người đó bỏ đi, để lại một mình nó nằm giữa rừng. Thế là thê nào? Nó chẳng cẩn biết nó phải làm gì. Nó chỉ cần bây giờ anh chiến sĩ ngồi lại trong một lúc. - Nó sờ lên cái băng vải dày cộm mà anh chiến sĩ buộc vòng quanh ngực nó (mãi về sau này nó mới biết đổ là cái bao đựng gạo của Việt cộng”.
Khi còn ở bên nước Mỹ. nó hình dung ra đốì thủ của nó là những người du kích đội mũ tai bèo, lúc ẩn lúc hiện trong những cánh rừng nhiệt đới. Họ chỉ có biết chém và giết. Họ chỉ biết có kẻ thù, họ không yêu người Mỹ, họ chống đối VỚI một chế độ mà người Mỹ đang che chở. Họ đánh nhau để làm gì thằng Điloong chưa hiểu. Bây giờ nó cũng lại chưa hiếu nốt! Nhưng cái hình ảnh hoang dã ly kỳ của anh Việt cộng trong Điloong dần dần biến dạng đi. vẫn là anh chiến sĩ đội mũ tai bèo trong rừng nhiệt đới, lúc ẩn lúc hiện đó bây giờ thêm một nét gì thật nhân hậu, thật con người. Trước kia Việt cộng không thể là bạn của Điloong được, nhưng bây giờ thì Điloong lại thấy mến anh chiến sĩ này. Nó nhìn lên trơi. Trời không tối nhưng không sáng. Mây bàng bạc che kín vầng trăng. Ý nghĩ của thằng Điloong cũng mông lung, không tốỉ không sáng.
Hình ảnh cuối cùng mà thằng Điloong mang về nước Mỹ là hình ảnh một chiến sĩ Việt cộng quấn băng tráng trên tay. khoác súng đi khập khiễng vào trong bóng đêm mờ mịt của khu rừng nhiệt đới.
Còn hai tháng nữa thì nó về Mỹ. Người ta sẽ Việt Nam hóa cuộc chiến tranh này! Để làm gì? Để những người Việt Nam đó sẽ đánh nhau với những người Việt Nam mà hàng ngày nó vẫn tiếp xúc. Khó hiểu quá.

..
Đáng lẽ trong trường hợp bị thương như vậy, An phải vượt qua đưòng và đi theo đoàn của ông Dũng. Anh biết rất rõ trạm xá trung đoàn, bệnh viện phân khu đều ở hướng đó cả, nhưng anh lại quay về phía tiểu đoàn Bảy. Anh chẳng làm thế nào khác được. Sáu Trang giận anh. Biết vậy mà lúc đó anh phải cắm đầu đi gấp. Có thể ngày mai Sáu Trang sẽ về bên kia sông, cô ta sẽ vào trong ấp chiến lược. Sáu Trang là người của phân khu. Đi rồi, Sáu Trang sẽ không về I lại trung đoàn.
Dầu sao thì đêm nay anh cũng phải về được tiểu đoàn Bảy. Anh sẽ nói những điều anh cần nói.
Đường đi cắt ngang qua bãi B.52 đầy những cành cây, hố bom. Phải đến tiểu đoàn Bảy trong đêm! Biết đâu, ngay trong đêm nay Sáu Trang lại không đi tiếp.
Còn có sức thì An sẽ chạy. Anh chỉ cần chạy đến kịp trước khi Sáu Trang ra đi và nói được một câu xin lỗi. Nếu anh không bị thương, rất có thể anh sẽ đi theo ông Ba Kiên sang bên kia sông. Nhưng bây giờ với cánh tay đau và vết dưới chân, anh sẽ không bơi qua sông Sài Gòn được nữa!
Trong cuộc chiến tranh này, mọi chuyện có thể xảy ra ngay trong đêm nay, hay trong ngày mai. Cho nên, cái điều chưa nói phải được nói.
Ngay đêm nay đó, bao nhiêu chuyện xảy ra đối với An giống như một giấc mơ...
Chuyện bị đại bác, chuyện băng bó cho một thằng lính Mỹ.chuyện thằng lính mỹ mời An ở lại, lên “trực thăng”, rồi chuyện An bỗng ra đi một cách vội vã.. Bây giờ chắc hắn vẫn nằm một mình bên suối cạn.. khi An nhặt khẩu súng lên, anh biết thằng mỹ rất sợ. nếu anh giết chết thằng mỹ, thì rồi sự thể sẽ ra sao.
.. và rồi anh nghĩ đến Sáu Trang, nếu quả pháo đó nổ gần anh một chút nữa?
Một mình một súng, An bước đi khập khiễng, với những ý nghĩ chập chờn đứt đoạn trong đầu.
Đáng ra An phải nói với Sáu Trang từ lâu những điều anh nghĩ. Bao nhiêu lần như vậy rồi lại thôi. Cái đêm cuối cùng bị thương ở Tân Thói Hiệp, cũng lại Sáu Trang đưa anh lên bệnh viện, thằng Hùng nó bảo vậy. Bao nhiêu lần xa nhau mới gặp mà An chẳng nói được lấy một câu. Sáu Trang nói chuyện huyên thuyên với mọi người, anh cũng giận chứ. Sáu Trang đâu có biết? Sáu Trang trách anh không chào Sáu Trang một tiếng, nhưng cô có biết đâu, đêm ấy, trong góc tối, anh cũng đứng lên ngồi xuống không yên.
Trời sinh ra anh như thế, mọi tình cảm được giữ kín trong lòng đến độ dồn nén không bộc lộ, không vội vã, để đến hôm nay, anh chỉ còn nghĩ có một điểu: Bằng bất cứ giá nào, anh cũng phải gặp cho được cô gái.
Tiểu đoàn bộ đóng ở cống Bông Giây, qua khỏi lô cao su thì gặp một cây cầy, cắt ngang bên trái, qua bãi B.52 đồng chí trinh sát dặn An như vây. Nhưng đến đây thì vắng tanh vắng ngắt.
Bãi bom B.52 dài vô tận, cắt sang trái nữa hay là đi vể hướng bờ sông. Đặt bồng xuống, bây giờ An mới thấm mệt. Anh biết rằng nếu chỉ ngồi thêm chừng 30 phút nữa thì sẽ không còn sức mà đi. Trời lại sắp sáng rồi.
Anh nhìn quanh, tiểu đoàn chỉ ở đây thôi, không thể còn chỗ nào khác.
Đi Mấy tháng trở vể, mà tất cả đều bỡ ngỡ. Sao lại có thể ém quân ở một vùng trống lốc như thế này.
Nếu không tìm ra đơn vị, anh sẽ phải ém lạỉ đây, chờ qua một ngày... Nghĩ vậy, An lại mang bồng đứng dậy, tập tễnh bước.
Đồng chỉ nào đấy? Sao đi nghênh ngang vậy?
An quay lại nhìn phía phát ra tiếng hỏi. Chỉ có một cái hố bom. Anh bước thêm hai bước nữa thì một cái đầu nhố lên từ dưới đám cỏ bị bom đánh giạt xuống.
Đổng chí ở đại đội nào đấy?
Tôi tìm tiểu đoàn bộ.
Đi xuống đây đã, biệt kích nó nằm sát sau lưng, đi lênh nghênh, muốn chết à?
Anh chiến sĩ rẽ đám cỏ, lòi ra một cái miệng hầm. Có lẽ đó là tiểu đội hỏa lực. An trông thấy ba khẩu B.40 dựng ở vách. Mệt quá, anh vứt bồng ngồi phịch xuống.
Thủ trưởng Ba Kiên ở hầm nào?
Đồng chí ở trên trung đoàn xuống à?
ừ!
Sao đi một mình, tay làm sao vậy? Đụng biệt kích à? Pháo, cho mình hụm nước, khát quá!
.Anh chiến sĩ đưa bình toong cho An:
Tụi mình ba ngày nay cũng ăn rau với củ. Không có một hạt gạo!
An lại hỏi:
-   Thủ trưởng Ba Kiên ở hầm nào?
-   Thủ trưởng dẫn một đoàn xuống đây, vừa nghe nói có chú Sáu Dần, bí thư Đảng ủy xã ở dưới đại đội Hai, lại
Xuống dưới đó rồi.
-   Tất cả đoàn đi hết à?
-   Đi hết!
-   Đây xuống đại đội Hai còn xa không?
Hai chiến sĩ nhìn nhau cười:
-   Cứ như cái điệu bộ ông mà đi thì cũng mất một buổi
-   Cán bộ tiểu đoàn có ai ở nhà không?
-   Còn ai nữa? Thủ trưởng Canh hy sinh, thủ trưởng Nam bị thương đi viện. Nghe nói thủ trưởng Lâu sắp về...
-   Điện thoại ở hầm nào?
Nghe nói vậy, cả hai chiến sĩ phá lên cười.
-   Cái ông này chui dưới lỗ lên hay sao mà hỏi vớ vẩn vậy. Thời này mà mắc dây điện thoại cho biệt kích nó lấy họng đi ấy à...
Anh bỗng nhớ ra. Mấy tháng xa đơn vị, mình đã quá lạc hậu với tình hình... Vậy là Sáu Trang lại đi xuống đại đội Hai rồi. Tối nay, mình không xuống đó kịp thìcó thể chú ba sẽ sang sống có thể chú Ba sẽ sang sông.

Chương Năm

Qua coi đồng tiền bằng cái rác. Sống với nhau, lấy cái nghĩa cái tình làm qúy. Đã xông pha hòn tên mũi đạn thì sống chết phải có nhau, thằng nào ra trận chạy, bắn bỏ... Còn về đến đây rồi, thì xả láng. Nào cụng ly... Năm Sứt... Đòi chiến binh da ngựa bọc thây mà. Ngày mai, cốc em có rót chén rượu lên mồ qua, thì các em nhớ cho vầy đó: thằng Hai Rớt sông hết, chết bỏ. Nào.. Năm Sứt... ngoặc không? Tao chết trước thì tao giao vợ lại cho mày. Mày chết trước, mày giao vợ lại cho tao...
- Ha ha...
-   Hố hố...
-   Ông Năm Sứt chết buổi sáng, buổi chiều bà vợ ổng đi làm sở Mỹ, xơ múi chi anh Hai.
- Giao ước rồi thì phải thực hiện chớ. Nào đồng ý không? Ngoặc tay... được, vậy là xong, nào cụng ly nữa..., Khà...
Bọn lính biệt động nhậu trong nhà út Lích. Tụi nó đi phục ở dưới sông sáng nay mới về. Đêm qua, dưới đó đụng độ. Súng nổ đỏ rực cả một góc trời. Không biết tình hình thế nào, mới bừng mắt, một đoàn ướt như chuột, nhem nhuốc, kéo về nhà Út Lích lăn ra nằm ngủ rồi đến bây giờ, thức dậy, chúng nó rủ nhạu nhậu nhẹt. Thằng Hai Rớt đại đội trưởng, được bọn đàn em trong tiểu đội Năm Sứt bao...
-   Nghe nói lại có đoàn bình định sắp về hả anh Hai?
-   Nó về thì mặc mẹ nó. Mấy cái thằng chiêu hồi ấy rặt một bọn ăn hại, chỉ được việc rửa đít cho trẻ con và o mèo. Mẹ kiếp. Thằng phía sau lại có quyền hơn thằng đứng chịu hòn tên mũi đạn phía trước là cái lý gì? Tụi bay cứ biết oánh nhau là oánh nhau. Sinh ra làm thằng lính mà. Đời lính oánh nhau chết bỏ. Ra trận thì các em phải nghe lệnh qua. Còn về nhà thì...
•   Thì nhậu chết bỏ chớ anh Hai?
•   Nhậu chết bỏ...
Năm Sứt nói rồi bấm vào Hai Rớt, nháy mắt về Út Lích, lúc đó đang ngồi sàng gạo dưới bếp...
Thằng Hai Rớt tợp một ngụm rượu, cười tít mắt:
-   Cái món ấy thì qua không cấm, trừ ấp chiến lược ra, thì những vùng “tím” vùng “đỏ”, xả láng tuốt, tha hồ 2 em tung hoành.
-   Ấp chiến lược này là đất của anh Hai mà...
•   Còn có đoàn bình định sắp về...
-   Tao cấm, tao cấm tụi bay không được xun xoe với tụi bình định. Bình định cái gì, tụi tâm lý chiến chỉ được cái miệng, bọn nói láo, bọn bốc phét. Ai đuổi Việt cộng ra khỏi cái ấp 3 này cho chúng nó đến bình định? Việt cộng vào đây nó có cầm súng mà oánh nhau không? Rồi ai sẽ là ngưòibảo vệ cho bà con ở đây. Tụi ta đánh nhau cho tụi nó tán gái đâu được... Bây giờ quốc gia lại coi trọng tụi chiêu hồi,các em thấy có nhục không? Sống ở đời này, mạnh được yếu thua. Các em đừng có xun xoe vối chúng nó. Qua đã trải qua hai thời chiến tranh, qua hiểu chứ. Khẩu súng là mạnh nhất... Ha... Ha...
-- Nghe nói anh Hai trước kia cũng là du kích hả anh Hai?
-Hai Rớt đấm vào cái ngực phanh trần có chạm con rồng xanh và đầy lông lá:
-* Du kích kháng Pháp chánh hiệu. Hồi chín năm, đánh tàu “Hô-bo” trên sông Sài Gòn là Hai Rớt này chớ ai. Thằng cha Sáu Dần hồi đó cũng ở du kích với qua. Vậy mà rồi bây giờ mỗi người một chí hướng. Nó gặp qua nó cho qua một viên đạn. Còn qua mà bắt được nó, qua vằm thịt cho vịt qua ăn. CÁc em có biết qua đi theo ông Diệm để làm cái gì không? Cái hận đời phải trả các em ạ! ở đời này, thằng nào có quyền, thằng nào có chức, thằng ấy mạnh, thằng nào có súng.. thằng ấy không sợ. Qua có súng… ha … ha
Bọn đàn em cứ rót, Hai Rớt cứ uống. Hắn say mềm, cầm
Hai cái ly đứng đậy đi về phía Út Lích:
- Nào cô út, cô cụng ly với anh đi... Cô không cụng ly à... ờ thì anh cụng ly với anh vậy - Nó cụng hai cái ly vào nhau rồi đổ tất cả rượu vào họng - Được rồi, các anh xông pha hòn mũi đạn cũng vì các em đó thôi. Em quay lưng lại thì rồi đừng trách các anh là bạc tình bạc ngãi. Mai mốt bọn bình nó có gọi em lên đồn thì... ha ha...
Con Miền quàng tay lên cổ và đeo vào lưng chị nó, ghé tai Út lich thầm thì:
-Con chán lắm má Út ơi, má con ta sang thím Sáu đi.
-Má còn phải làm gạo.
-. Con đi một mình vậy.
-Út Lích giữ lấy tay em:
-• ở nhà với má, cưng. Cưng mà đi các ông quốc gia bắt má lên đồn ạ...
-Con Miền quay lại nhìn thằng Hai Rớt chằm chằm. Hôm rồi, nó nghe thím Sáu Dần nói:
-■ Con gái đứa nào vô phước mà bị gọi lên đồn là không thoát khỏi tay thằng Hai Rớt. Thằng ấy nó giết nhiều người ta. Nó dọa bắt chú Sáu Dần băm thịt cho vịt nhà nó ăn. Nó nhắn lời với thím Sáu như vậy. Cái ngón tay to như quả chuối hột ấy mà cầm dao băm thịt chú Sáu Dần thì ghê quá. Lạy trời, chú Sáu đừng để nó bắt. Gặp nó, cho một phát Chú Sáu có súng mà... Con Miền càng nhìn Hai Rớt càng thấy sợ, nó uống rươu vào mặt tái mét, mồ hôi rịn ra hai bên thái dương
-   Này cưng, cưng nhìn chi bố dượng cưng dữ vậy? Hay là cưng không ưa bố dượng này. Thôi mà, trước lạ sau quen, đến đây con, nào... nào...
Con Miền ôm riết lấy cổ chị nó, út Lích đành phải bỏ sàng gạo đứng dậy đi ra.
-    Ha ha...
- HỐ hố...
-   Trông bộ ngon đó anh Hai.
•   Gái một con trông mòn con mắt mà...
Hai Rớt cất giọng rè rè:
“Em ơi, cũng “gì" tổ quốc gian nan mà anh phải bầm lá gan tạm biệt con bạn chung... hơ... ờ tình.
Kiếp nam nhi dầu góc biển đầu gành
Chinh chiến dọc ngang nhọc nhằn đâu sá
Chỉ thương em ở lại nhà chịu cảnh liễu úa tàn phai, hơ... ơ...
-   Anh Hai ca mùi quá.
Tiếng vỗ tay rốp rốp. Đứa gõ bát, đứa đánh đàn mồm ầm!
Sang đến nhà thím Sáu, ủt Lích thấy con Tạng đangngíiỊ khóc rấm rứt. Thím Sáu cằn nhằn:
- Tao đã bảo mà, đã đi thì đi cho luôn, đi rồi lại về.
- Thì con đã nói với tía...
- Lại còn con út này nữa. Tụi lính nó nhậu nhẹt bên nhà mày hả út?
- Dạ!
Con Miền trợn mắt, dẩu môi:
- Thằng Hai Rớt bển.
- Rồi khốn khổ cho tụi bay thôi út à. Bữa qua thằng ấp trưởng đến đây...
. Chi vậy?
. Nó bảo con Tạng phải lên quận đi học tập. Tao nói: Đi đâu hai mẹ con tui cùng đi. Hắn nói: trên người ta gọi có mình nó... Cung cách này thì khó thoát lắm. Thôi tụi bay à. không chi kiếm thằng lính quốc gia nào hiền hiền mà lấy quách đi cho rồi.
-   Thím thì...
-   Thì cái gi. Tao đã bảo ông Sáu cho con Tạng nó đi, ông không nghe, ông cứ bảo là tù thì tù, ở nhà mà “hai chân ba mũi"... Còn cái thân mày nữa, mày cùng phải lo sao chớ út. Tao nghe nói tụi bình định về rồi đó.
-   Hay là con làm lẽ quách thằng Hai Rớt?
- Chẳng phải đùa, rồi có khi thật ạ.
- má Út nói bậy.
Con Miền lấy tay đánh chị nó túi bụi. út Lích vừa giơ bàn tay ra đõ vừa cười khích khích. Con út tuồng như chả lo gì cả. Bà Sáu nghĩ vậy, mình thì đứt ruột đứt gan. Mới về có mấy ngày vậy mà nay tụi nó đánh tiếng, mai tụi nó đánh tiếng hỏi con Tạng. Đêm đi qua trước nhà, nó gõ cửa cạch cạch, giả giọng thằng Bảo, con trai thím đã thoát ly:
-   Mở cửa cho anh vào với Tạng, anh là Bảo đây.
Bà quát ầm lên.
Vậy là chúng nó đấm nhau cười rồi kéo cả đàn chạy rật rật. Lại còn cái món nhận súng, đi tập trung dân vệ nữa.
Bà thì bà sẵn sàng ở lại đây. ít ra thì bà cũng còn làm được cái việc cung cấp tin tức cho tụi nó. Đêm đến tụi nó có vào, bà còn đong cho lon gạo. Còn bọn con gái thì như trứng treo đầu đẳng: Hỏng cả một đời như thể trở bàn tay. Vây mà con Út vẫn cứ ngồi cười khích khích được... Tính nó như vậy mà cũng hay, khỏi lo. Xem ra nó chẳng sợ đứa nào. Nó hay nói liều, có khi lại được việc. Hôm mấy thằng lính đứng cớt nhả, nó nói:
-   Tôi nói cho mấy anh biết, cái lão Hai Rớt thằng sếp của mấy anh còn chẳng nuôi nổi tôi, huống hồ cái thứ hạ sĩ mấy anh. Có chi thì tôi cũng vô sở Mỹ làm nuôi con tôi chả chới...   -
-Vậy là mấy thằng lính cười hô hố rồi bỏ đi.
-   út à, mày có biết tụi lính nó bảo mày thế nào không?
-   Nó bảo sao hả thím?
-   Sao nữa. Nó bảo mày là cái con l... sành ghe đá...
Cả nhà bật cười. Con Tạng cũng vừa lau nước mắt vừa
cười. Con Miền thì xông vào đánh thím Sáu:
-   Thím Sáu nói bậy, thím Sáu nói bậy... Con không chơi với thím Sáu nữa. Đi về đi má Ut.
Nó kéo tay chị nó đòi về.
Cười xong rồi út Lích ngồi lạng thinh. Cô có muốn đùa giỡn làm gì. Mỗi khi nói đùa là mỗi khi buồn đứt từng đoạn ruột. Không có con Miền, thì đêm bị B.52, út Lích đã ở lại trung đoàn Mười sáu. Ba cô bây giờ ở đâu? Tại sao ba chẳng tin cho con một câu một chữ, rồi khuyên con nên làm thế nào? Ba ơi, ba có biết má con mất rồi không? Ba có biết bây giờ con đang ở trong ấp chiến lược. Chẳng lẽ nay mai, ba trở về, ba lại gặp đứa con gái ba đã lấy một thằng lính ngụy. Hay rồi con gái ba đi tù... Anh bộ đội ở trung đoàn Mưòi sáu khuyên con gửi em mà đi thoát ly. Nhưng con làm sao bỏ em Miền đi được. Rồi nó sẽ hận con suốt đời...

... Ờ... Cái anh bộ đội (mà đáng ra cô phải gọi bằng chú ấy) có một cái gì thật ngộ. Cô chỉ muốn đùa cho anh ta phát khùng lên. Tướng ấy thì chỉ hai câu là nổi cáu. Nhưng cái đêm ấy chẳng bụng dạ đâu mà nghĩ đến những chuyện nghịch ngợm.
ông Thêm, chú Thêm, hay anh Thêm thì đối với cô cũng vậy. Vậy là cô xưng em anh với ông. Hôm ấy rõ ràng ông Thêm chạy trốn cô. Cái ông buồn cười thật. Thì nếu như ông thương cô thât, ông tỏ thái độ cho rõ ràng đã có sao? út Lích cười một mình: Giá mà mình còn ở Mười sáu lâu, thì nhất định mình phải làm rõ trắng đen, cho đến lúc ông Thêm phải nói đúng những điều ông đang nghĩ... Ờ mà, sao mình lại vơ vẩn vậy. Sao mình lại cứ nghĩ hoài về ông Thêm...
-   Mi cười chi vậy út?
-   Hôm rồi có thầng thiếu úy viết cho con lá thư.
-Thằng thiếu úy đồn phó ấy à?
-Dạ!
-   Vậy rồi mày nói sao với nó?
-   Con không trả lời, nhưng coi bộ câu chàng mê con lắm. Con làm bà đồn phó thì thím coi có oách không?
-   Con ranh...
Tự nhiên câu hỏi của bà Sáu Dần lại vô tình làm út Lích nhớ sang chuyện thằng thiếu úy đồn phó.
Hắn nói là hắn đâu tú tài, sau đó vào học trường sĩ quan Đà Lạt. Coi bộ thằng đẹp trai và ăn nói có văn hóa chứ không cục cằn như thằng Hai Rớt. Hắn khinh thằng Hai Rớt ra mặt. Mà cũng có vẻ mê út Lích thực. Hắn mê cô vì lý do gì thì Út Lích cũng không rõ, nhưng trong thư có đoạn viết: “Tôi biết rằng cô không ưa gì bọn tôi, nhưng rồi thời gian sẽ trả lời. Rồi cô sẽ hiểu ra rằng sĩ quan không phải ai cũng như thằng Hai Rớt. Tôi đến với cô bằng một sự chơn thành.. ”... Hắn nói nghe cũng được, chỉ có điều là hắn đi lính cho ngụy. Có hôm, cô nói với hắn:
-   Ông thiếu úy ạ, ông đừng dây vào tôi mà mang vạ đó, bố tôi là Việt cộng, chồng tôi cũng là Việt cộng.
Hắn nói:
-   Điều đáng buồn cho người dân nước Việt Nam là vậy đó CÔ Út ạ... nhưng rồi tôi cũng nghĩ là chúng ta có thể hiểu nhau hơn.
Thực tình thì thối độ và lời nói của hắn cũng làm cho út Lích suy nghĩ, hắn không bao giờ cợt nhả với con gái, hắn không cục tính như bọn lính, hắn không nhậu nhẹt, thái độ của hắn đối với mọi người nhã nhặn, lịch thiệp. Nếu không là sĩ quan ngụy, thì hắn có thê là tiêu chuẩn lý tưởng cho những cô gái kén chồng...
- út Lích này, những chuyện vậy mày đừng có đùa dai đùa dai rồi có ngày hối không kịp... Hay là...
- Dạ?
- Hay là mày bắt mối với nó đi...
út Lích giật nảy mình, cô cảm thấy lạnh toát xương sống.
-   Con chịu thôi... Rồi nó yêu con thật thì con làm sao?
-   Tuyên truyền giác ngộ cho nó, hồi chín năm thiếu chi người yêu lính ngụy, sau vận động họ mang súng về theo ta đó.
-   Thôi thím ơi, chẳng biết con giác ngộ hắn hay hắn giác ngộ con...
-   Thì mày cứ thử xem.
- Con chịu.
-   Má út ơi, về thôi, con không nghe chuyện nữa má, con chán lắm rồi...
Con Miền nắm tay út Lích kéo đi.
út Lích vế đến nhà, tụi lính đã đi hết, chén đũa tụi nó tha ra nhậu nhẹt vứt đầy một nhà.
Gần giữa mùa mưa, những trận mưa liên tiếp đổ xuống.
nước sông Sài Gòn dâng lên, hai bờ tráng mênh mông Có nơi lòng sông rộng ra đến bảy tám trăm mét. Những bờ tre, bờ cây rù rì ngập gần tới ngọn, nổi lên như những hòn đảo xanh giữa dòng nước bạc. Các chân ruộng ở hai bên bờ cũng ngập trắng, trên mặt nước mênh mông chỉ còn sót lại những ngọn cỏ lơ thơ, đôi ba tàu chuối nước. Từ bên kia sông muốn lội qua, các chiến sĩ phải cởi quần áo đi bộ hàng trăm mét, nước ngập ngang bụng.
Đêm đêm, đứng từ xa cũng thấy xuồng máy của lính tuần chạy trên sông, kéo theo những làn sóng dài bạc trắng. Máy bay “trực thăng” từng chập, từng chập bay dọc dòng sông, soi đèn nhấp nhoáng, gặp một cụm bèo tây lềnh bểnh liền quay lại, lượn vòng, bắn vài loạt đại liên. Để nắm được tình hình hàng ngày trên sông, trong bốt đại đội Hai tiểu đoàn Bảy đặt đài quan sát trên cây cầy, dọc lộ Mười bốn. Mờ sáng và chập tối, họ trèo lên đó để xem động tĩnh từng ngày, từng đêm của địch. Buổi sáng thì xem chừng tụi trong đồn có nống ra đi càn không, buổi chiều theo dõi tụi lính đi phục, nơi chúng nó gài trái, gài mìn.
Chạng vạng chiều, Tuyên đã ra gần lộ, đích thân trèo lên đài quan sát, ngồi thu lu trên chạc ba cây cầy để theo dõi tình hình. Ông Đa Kiên đã quyết định dứt khoát sang sông, ông cũng mang bồng ra đứng đợi ở đó. Ông Thêm, Thắng (bây giờ là đại đội trưởng) cũng theo ông ra.
Ý ông Ba Kiên đã quyết. Ông đã cân nhắc kỹ, và đã giải thích cho ông Thêm nghe sự cần thiết phải sang sông.
Chỉ có ông đi thì mới trực tiếp nghiên cứu được địa hình, từ đó có thể nghi ra cách bố trí lực lượng. Việc móc nối với địa phương phải có đầu mối, phải quen thuộc địa hình, quen người, quen cơ sở. Trong lúc có một số cơ quan bị tróc, dân chay vào ấp, tình hình có muôn vàn khó khăn, người cán bộ lãnh đạo muốn được nhìn tận mắt, nghe tận tai mọi việc để rồi giải quyết. Từ trên Miền về, ông Ba Kiên đã đi vòng theo con đường bên kia sông. Qua đó, ông có thể nắm vững đường đi. Trong trường hợp có nhũng tình huống phức tạp phải xử lý (vì đây không chỉ có bộ đội với nhau, mà còn phải quan hệ với địa phương, chịu trách nhiệm với địa phương), giao cho cán bộ khác, ông cũng không yên tâm. Thằng Lâu phải để lại vì ông đang cần có cán bộ quân sự ở nhà. Nó cũng cần phải về củng cố tiểu đoàn Bảy sau khi Canh hy sinh, đưa Thị đi theo dự trù trường hợp bất trắc. Sang đó, Thị sẽ là người giúp việc cần thiết.
Đoàn ông Ba Kiên đi gồm có: Sáu Trang, Thị, Hùng Và ông Ba Kiên. Ngoài ra, có ông Sáu Dần và hai cậu du kích Đồng Lớn mà Tư Quang gửi đi theo về chỗ Bảy Rỹ.
Ông Thêm không muốn cho ông Ba Kiên đi, nhưng không có lý do để cãi lại, đành bàn bạc với Tuyên và Thắng lấy hai tiểu đội ra ém sát bờ sông cạnh ấp 3, cần thì nổ súng yểm trợ.
Chiểu tối, một cơn dông kéo đến ào ào. Mây vẩn lên đen kịt, trời tốì ập xuống. Nhìn ra phía trước, chỉ còn thấy có một con sông Sài Gòn bạc trắng. Những hạt mưa quất ngang, rơi lốp bốp, lúc đầu còn thưa, rồi mỗi lúc một mau. Gió hú trên mặt sông, xô sóng đập vào bờ, dựng lên nhũng đám bọt trắng xóa.
-   Đi đi, ra đến bờ sông lặng gió thì vừa!
Thằng Hùng kêu đói, hắn vừa đi vừa run lập cập. Vậy mà chiều nay hắn là người được ưu tiên nhất trong số những người được ưu tiên. Bữa ăn riêng cho những người ra đi là một rá củ có lẫn những hạt cơm. Ông Ba Kiên ăn hai lưng bát rồi thôi, Sáu Trang cũng bỏ đũa nhường cho thằng Hùng, nó ngồi sau vét sạch mà còn thòm thèm.

Trời tối đến nỗi người đi sau không nhìn thấy người đi trước. Thằng Hùng đưa tay ra:
-   Chị Sáu nắm tay em nè. Bữa nay chị lội sông giỏi rồi chớ. Đáng lẽ anh An cũng đi qua đó, mà chắc anh về không kịp.
-   Suỵt, im đi, mày cứ làm như đi chợ không bằng. Thằng Hùng xuống giọng:

-Anh An về anh ấy...
ông Ba Kiên bấm ông Sáu Dần. Tất cả ngồi thụp xuống, dù từ phía Thanh An bắn lên sống rực. Ra đến bến Ông Hai Hiệu gió đứng rồi, nhưng mưa vẫn đổ như trút nước. Đi lúc này không sợ “trực thăng”. Ông Ba Kiên giục:
- Sang sông đi Thị. Mày và thằng Hùng xem chừng con Sáu Trang. Tụi bay đi trước đi.
Họ buộc bồng sẵn rồi, chỉ việc ào xuống nước, thả trôi, mỗi người cầm một cành lá. Pháo sáng lấp lánh một vùng , sông. Thị vừa bơi ra vừa quay lại nhìn. Ông Ba Kiên vẫn chưa xuống.ôÕng vẫn đứng nói chuyện với ông Sáu Dần:
- Sang bên kia, anh khỏi tìm bọn tôi, đi về phía rạch cầu Ngang thì chú ý, có chi ở phía trên đó tụi tui có cái cứ cũ của tiểu đoàn Tám.
Hai ông già vừa run lập cập vừa thả bồng trôi xuống nước.
Thị bơi trước một đoạn, đến Sáu Trang, đến Hùng. Họ thả nổi, bơi xuôi theo dòng nước, trông như những cụm bèo tây trôi lềnh bềnh.
Khi còn đứng bên này bờ sông trông sang, Sáu Trang nghĩ đến Đồng Lớn, nghĩ đến chị Ba, nhưng bây giờ đến giữa sông rồi, Sáu Trang mới nhớ là sẽ còn rất lâu cô mới trở lại bên này. Phân khu giao cho cô về Đồng Lớn rồi vào Trung Hòa. Từ nay trở đi, chưa biết bao giờ cô mới trở về Mười sáu.
Mới hôm qua đó, bây giờ hai người mỗi người một phía. Vừa rồi thằng Hùng nó định nói gì về An. Hồi nó nằm trên viện, Sáu Trang gửi thư cho nó. Cô không gửi thư cho An vì anh chẳng có một lời nào với cô. Chỉ một câu thôi mà không nói, không viết thư chi hết. Người chi mà lạ. Cái đêm trong hầm ngã ba bến thương binh, An hỏi Sáu Trang được một câu-1 Ngày mai cô lại xuống đó à? Lân này thì cô lại đi. Cô sẽ
đi không tăm không tích gì nừa, cô sê không viết một dòng thư, không một lời hỏi thăm..
-tấp vào bờ đi, ca nô đấy
- Thằng Hùng vội đưa tay đẩy bồng Sáu Trang
Lúc đó Thị đãlên đến bờ.ánh đèn pha sáng rực quét vòng ở phía sau.
Thằng Hùng cố sức đẩy bồng Sáu Trang đi. Giữa sông là ông Ba Kiên và ông Sáu Dần. Hai ông già vẫn nổi lềnh bềnh như hai cụm bèo tây giữa dòng sông. Hai câu du kích lúc đó mới đẩy bồng xuống nước tít mãi bên kia bờ.
Cả Thắng và Tuyên đều ra bờ sông, ông Ba Kiên bảo về bớt một người, đề phòng nếu có xảy ra chuyện gì thì còn người chỉ huy ở nhà. Nói vậy rồi mà cả hai vẫn ở lại.
Các chiến sĩ ngồi trong sình, cạnh những búi cây lúp xúp ven bờ sông. Người nào người nấy ướt sũng. Nước ngấm vào người, quần áo dính chặt vào da, càng lạnh thêm. Những anh lính mới, căng mắt ra lo lắng, quên cả mệt. Còn những anh lính cũ đã quen với những cuộc bám địch, trinh sát, thì vừa đói, vừa rét, lại thèm thuốc, ngồi run lập cập. Mưa vẫn đổ ào ào.
Tuyên nói với Thắng:
-   Có lẽ đêm nay chú Ba Kiên đi đẹp đó.
Vừa nói vậy, thì đồng chí tiêu đội trưởng ngồi cạnh anh dứng bật dậy:
*   Xuồng máy.
Đúng rồi, trong tiếng mưa đổ rào rào, có tiếng động cơ. ở đây, tai các chiến sĩ đã quen với tiếng động, nên họ nghe rất thính. Từ xa, họ vẫn phân biệt được tiếng xuồng máy, tiếng ôtô, tiếng “trực thăng”, tiếng “đầm già”, tiếng máy ủi
Đã tưởng mưa to thì đoàn đi thuận lợi, vậy mà bây giờ không biết có động gì hay không, một chiếc ca nô từ phía
Dầu Tiếng chạy về, đến ngang rạch Hố Bà Tùng thì bật đèn pha sáng rực. ánh đèn pha xuyên ngang càng làm cho trận mưa trên sông trở nên dữ dội.
• Hay là ca nô chạy mưa trốn vào ấp 3.
Tất cả mọi người được lệnh sẵn sàng. Kế hoạch trao đổi ở nhà là: khi thật cần thiết mới nổ súng, ví dụ khi bị phục ngay trên bến, ra giữa sông gặp xuồng máy hoặc bị máy bay phát hiện quây bắn trên sông. Trong những trường hợp đó, bằng bất cứ giá nào, cũng phải đánh để làm lạc hướng sự chú ý của dịch. Còn bây giờ? Chiếc xuồng máy vẫn đang lừ lừ tiến đến. Hai cậu du kích mới bơi ra một đoạn, ướm chừng không vượt qua nổi vội vàng quay vào bờ. Ông Ba Kiên và ông Sáu Dần bơi giữa, vẫn còn lểnh bềnh trên một nước. Đã ra hơn nửa sông rồi thì chĩ còn cách bơi tới. Sát gần bên kia bờ là Thị, Hùng và Sáu Trang. Qua ánh đèn pha. Tuyên và Thắng trông thấy từng cụm lá bồng bềnh và họ biết đó là ai.
Mưa vẫn đổ ào ào. Chiếc xuồng máy vẫn chạy tới, mặt sông mỗi lúc một sáng rực. Hai cậu du kích đã vào gần tới bờ bên này. Người ngồi trên bờ đã trông thấy cái lưng trần nhấp nhô của họ.
Tuyên hỏi:
-   Bắn không.
Thắng:
-   Xem đã.
Anh tính toán: Hai cậu du kích vào gần bờ, ông Ba Kiên cũng bơi sang được hai phần ểông rồi. Nếu chiếc ca nô cứ vậy xé đôi đội hình của họ rồi chạy qua thì hay biết bao nhiêu. Trời mưa mà! Như vậy thì chẳng việc gì mà nổ súng. Nhưng làm thế nào mà biết được sự thế rồi sẽ ra thế’ nào. Có thể nó phát hiện ra nhưng cũng có thể không.
Thắng đang đán đo thì Tuyên đã cởi áo:
-   Để mình bơi ra, chỉ cần cho tụi nó trông thấy quay vào, các cậu chuẩn bị nổ súng.
Tuyên chưa kịp xuống nước thì ánh đèn pha bỗng lia vòng từ bên kia bờ sang bên này rồi soi thẳng vào chỗ mấy người đang đứng. Chiếc xuồng quay ngang lại xé nước thẳng vào bờ. Hai cậu du kích có lẽ vì quá hốt hoảng đạp chân té nước, bị phát hiện.
Một loạt đại liên quét vào bờ đỏ rực, đạn bay vung vãi. Hai câu du kích không còn giữ gìn gì nữa, phóng thẳng Vào bờ, loáng một cái, họ đã biến mất.
Thắng nâng AK, ra lệnh:
-   Bán!
Hai tia lửa xanh lè vụt đi. Rồi những tràng đạn nhọt đan chéo nhau đỏ rực lòng sông. Biết là bắn quá vội, nhưng đành vậy. Bọn địch không kịp phản ứng, hoảng hốt quay mũi xuồng chạy lùi trở lại. Dòng sông tối đen. Cũng vừa lút đó hai cậu du kích không biết từ đâu xuất hiện, chưa kịp mặc quần áo, ôm hai cái bồng chạy ào tới.
-   Bắn nữa không?
- Rút thôi.
Chỉ một phút sau, đèn dù từ trong ấp 3 lại bắn lên sáng rực. Tuyên nhổm lên nhìn sang bờ bên kia: Hai cụm lá vẫn lềnh bềnh trôi trên sông. ít ra cũng còn chừng dăm chục mét nữa ông Ba Kiên và ông Sáu Dần mới vào đến bến.
Thắng nắm tay Tuyên:
-   Chuồn đi, pháo căn đến bây giờ.
- Nhưng đoàn chưa qua hết.
-   Nó đang tập trung chú ý bên này... không lo.
Ông Ba Kiên vẫn đang bơi nhích gần vào ờò.
Chiếc xuồng chạy lùi một đoạn, tắt máy, quay nòng đại
liên. Cối trong đồn bắn ra, đại liên trên xuồng bắn đến, rồi

từ các nơi cắn tới, lửa chớp sáng rực, quả nổ trên mặt quả nổ mặt bãi sình.
Đoàn trinh sát vừa núp, vừa chạy, vượt ra ngoài tầm pháo qua lộ Mười bốn. Đến dưới gốc cây cầy vẫn dừng làm đài quan sát, mọi người dừng lại. Thắng cho anh em về trước, nhưng không ai bảo ai, mọi người vẫn ngồi im, chờ anh trèo lên cây quan sát xem tình hình ra sao đã. Hai cậu du kích vốn ôm cái bồng run lập cập:
. Tụi em bây giờ thế nào thủ trưỏng?
Tuyên không trả lời, chăm chú nhìn Thắng trên ngọn cây. Mưa ngớt, mặt sông lặng trang, vẫn còn đèn dù và máy bay nhưng chẳng thấy ông Ba Kiên đâu nữa. Chiếc “trực thăng” chúi xuống bắn vào bờ sông bên kia một lúc thì bay đi. Pháo sáng tắt dần, dòng sông trở lại tối đen. Thắng tụt trên cây xuống, Tuyên hỏi liền:
-Thấy gì không?
-   Chỉ thấy máy bay bắn trúng vào chỗ chú Ba Kiên bơi lên.
-   Chắc là nó bắn vu vơ chứ chưa phát hiện?
- Chắc vậy!
Làm sao mà biết được số phân ông Ba Kiên ra sao? May mắn thì thoát. Mọi người đều nghĩ như vậy rồi nhưng vẫn quay sang hỏi nhau:
-   Mình nghĩ là chúng nó chỉ nghi ngờ.
-   Chẳng dễ gì trúng đâu, cụ Ba Kiên ranh lắm.
Trong khi đó hai cậu du kích vẫn đi bên cạnh Tuyên:
-   Bọn em bây giờ sao đây? Bao giờ có thể sang được?

Con Miền nằm co trong lòng chị nó. Trong đêm tối nó đưa tay sờ lên miệng, lên má út Lích, nói chuyện nọ xọ sang chuyện kia:
   Má út nè, cái lão trưởng đoàn bình định hỏi gia đình ta là Việt cộng phải không? Con gật đầu đây, má có sợ không
…Nó hỏi con ông đồn phó với ông đồn trưởng hay ra đây nhậu nhẹt phải không, con cũng gật đầu.
-   Hôm sau, nó có ra hỏi nữa, con nói ông đồn trưởng định hỏi má làm vợ hai ổng đây.
-   í, con không nói. Con không nói.
Tụi bình định mới về, mấy hôm nay đi thăm các gia đinh Thằng trưởng đoàn nghe đâu là huyện ủy viên, đi “hồi chánh”. Hắn nói là hắn đã học qua trường Nguyễn Ái Quốc của Bắc Việt. Trước khi hắn về vùng này, hắn cũng có gặp ông Tám Hàn bây giờ làm cái cấp gì to lắm.
Hắn nói:
- Làm việc với Việt cộng, họ vắt hết nước rồi bỏ. Có công không khen, có tội không phạt. Quốc gia người ta trọng người, không câu chấp. Tôi là cán bộ Việt cộng trỏ về hồi chánh, lập tức được sử dụng đúng chỗ. Biết tôi là huyện ủy viên, làm chánh trị giỏi, họ đưa tôi xuống nông thôn, làm công tác bình định, giúp cho dân chúng hiểu ra chánh nghĩa của phía quốc gia... Mọi việc quân sự có ông đồn trưởng, đồn phó, mọi việc về hình sự thì có ông ấp trưỏng, xã trưởng, tôi chì làm phần việc của tôi, là làm sao nói đặng cô bác hiểu...
Thằng Hai Rớt khi nào mặt cũng lầm lầm lì lì, mở miệng là chửi thề như tụi lính của nó. Còn thằng trưởng đoàn bình định đi đâu cũng chào hỏi, mặt mày rạng rỡ, luôn luôn tươi cười. Vừa đến nhà út Lích, hắn đã góp ý: để cho nhà cùa sáng sủa hơn, nên để cái bàn chỗ này, kéo lui cái giường lại chỗ kia. Nó bảo: ở đây, có quốc gia bảo vệ, còn phải để hầm trong nhà làm chi? Nó khuyên mọi người phá hầm đi cho rộng nhà rộng cửa.
Ban ngày, tụi bình định chia nhau đi nắm tình hình, ban

nó lại kéo nhau vào trong đồn ngủ, có lúc chúng về trên quận
Từ hôm chúng nó đánh tiếng sẽ về ở nhà Ut Lích, cô kéo
Cái chuồng gà vào sát trước nhà, sang bà Sáu mượn cái chân phản mọt thay vào cái lành đặt ngoài nhà. Lấy dây căng
phới quần áo rách và bẩn ra khắp lượt.
Thằng trưởng đoàn đến, giảng giải:
-   Nhà cửa phải ngăn nắp trật tự, ăn ở hợp vệ sinh.
Nó gạt quần áo lại một góc, hứa sẽ đưa người về thu dọn
sắp xếp thêm.
Thằng thiếu úy đồn phó đến chơi, út Lích nói:
-   Mai mốt mấy ông bình định lại đến đây ở, hết lính lại
bình định, chỉ tốn nước rác nhà...
Thăng thiếu úy hỏi:
-   Nó bảo với cô vậy à?
-   Tôi nghe nói ông trưởng đoàn định cho người đến đây dọn dẹp nhà cửa đồ đạc cho Ổng ở.
-   Không tin được miệng lưỡi chúng nó đâu, bọn ấy đi đâu chỉ tìm nhà đàn bà con gái. Cô phải cẩn thân. Có chuyện gì phải báo ngay cho bọn tui.
Út Lích lại đánh tiếng với tụi lính trong đồn, tụi lính vế nói với Hai Rớt. Hai Rớt uống rượu vào chửi đổng một trận.
Hai ba hôm liền hắn ta kéo lính đến nhà út Lích nhậu nhẹt. Hắn tuyên bố:
-   Thằng bình định nào đến đây qua bẻ giò. Từ đây xuống bến sông, qua không bảo đảm an ninh cho tụi nó đâu.
Bọn bình định vẫn qua lại, nhưng không thấy thằng trưởng đoàn dọn đến ở nữa. Nghe nói thằng trưởng đoàn bây giờ lại định đến ở nhà bà Sáu Dần vì nhà bà là nhà Việt cộng số một ở ấp Thanh An này.
Út Lích sang nhà bà Sáu chơi, kể chuyện thằng đồn phó,
thằng đồn trưỏng và thằng trưởng đoàn bình định cho bà nghe, bà ỉắc đầu:
-   út ạ, mày coi chừng chơi dao có ngày đứt tay đó con
-   Thì thím bảo con biết tính làm sao bây giò, cực lắm thím ơi, cái số kiếp của con không láy ngụy thì rồi cũng đến vào sở Mỹ thôi thím à.
-   Thì mày lấy quách thầng đồn phó đi, rồi bắt mối với nó...
-   Ta là ta mà nó là nó... con nghĩ chán ra rồi... Đến như anh em, cha con một nhà, bây giờ còn chẳng nói nhau được, huống hồ chúng nó. Nó lại là người có học, có lý luận. Nó đã từng đi Mỹ, đi Đài Loan. Nó còn nói những gì gì đến chế độ với con người. Nó bảo nó không ưa ông Thiệu, không ưa mây thằng tướng ngụy, nhưng nó thích thế giới tự do. Hôm ấy con bạo miệng nói liều: tui chẳng biết lý luận chi, chỉ có điểu tui thấy cả nước Việt Nam ai cũng nghe Cụ Hồ. Vậy Cụ Hổ nói sao thì ta làm vậy. Nó im lặng.
Nói chuyện một lúc, cả út Lích, cả thím Sáu như đi vào ngõ cụt, ngồi im lặng nhìn nhau. Tội nghiệp con Tạng, bữa nay nó búi một cục tóc bù xù sau gáy, chọn cái quần ngắn cũn, cái áo cháo lòng ra mặc. Nhưng quần áo làm sao có thể che được cái thân hình hơ hớ tuổi 20 của nó. Môi nó đỏ chon chót, mắt thì ướt rườn rượt. Tóc nó đen mượt, xõa xuống dài có dễ gần đến khoeo chân.
Nó khóc dỏ cả mắt. Cứ gặp út Lích đâu là ngồi than thở đó. Nhưng than thở với út Lích thì được cái gì. Cô cũng có hơn gì con Tạng...
Con Miển nói bi bô một lúc rồi áp má vào ngực chị ngủ ngon lành. Mồ hôi rịn ra trên tóc nó ấm ấm mằn mặn. Mai mốt lôn lên, nó sẽ đi học, nó học cái gì đây? Thà như cô, có chịu, dốt một đời đã cam đi một lẽ.
...

Có tiếng gõ cửa rất nhẹ.

Út Lích nằm im. Mấy hôm nay tụi lính vẫn hay làm vậy, ở đầu ấp , nó còn giả đò làm Việt cộng, gõ của các nhà cơ sở.
-   Cô út, cô Út...
Út Lích nghe tiếng lạ, nằm im. Biết đâu vẫn là tụi nó.
Các ông có đi không tui kêu đó, đêm hôm đàn bà con gái.
Bon tui đây mà! Mười sáu đây mà.
-   Tui không biết Mười sáu, mười bảy chi hết, lựu đạn các
ông cài bên cửa đó, các ông làm nổ là chết má con tui.
.- Lựu đạn bọn tui gỡ rồi, tui đây mà, Thêm đây mà...
Út Lích thở phào, đúng tiếng ông Thêm rồi, cô mỉm cười đứng dậy:
• Tui có biết thêm bớt là ai, các ông không đi thì tui la lên bây giò ạ.
Cô vừa nói vừa mở cửa. Một anh bộ đội vào trước rồi đến
ông Thêm. Luồng gió tạt vào kéo theo mùi bùn đất. Cô út
chạm tay vào người ông Thêm. Áo ông ướt rượt.
-    Các anh đi đưòng nào vào đó, nó gài lựu đạn khắp lượt mà.
•   Dưới bờ sông lên. Có bọn đang phục dưới đó.
Con Miền thức dậy, không thấy chị, nó kêu lên:
•   Má Út, má út đâu rồi?
út Lích dỗ em:
■   Ngủ đi cưng...
Nhưng nó đã tinh như sáo:
■   Ai vậy má út?
•   Im đi, đừng nói to.
Nó cùng bắt chước chị nó, hạ giọng
-Ai đó?
-   Các chú Giải phóng, con nằm im để má đong gạ0 các chú, đừng nói to, tụi lính nó rình ngoài bụi chuối.
Con Miền không ngủ nữa, nó ngồi dậy, nhưng nhà tối đen, nó chẳng trông thấy gì cả.
-   Chú bộ đội đâu hả má út?
Một bàn tay đặt lên đầu nó, nó đưa hai tay nhỏ xíu sờ cái bàn tay sần sùi rồi kéo vào lòng, nói thầm thì:
-   Chú bộ đội ơi, chú ngồi xuống đây đi. Chú ngồi đây chơi với cháu để má út đi đong gạo. Má út không thắp đèn đâu thắp đèn tụi nó biết. Mà chú nói khẽ thôi, chú nói như con vậy nè...
Chú bộ đội ngồi xuống cạnh nó.
-   Ôi, chú ướt hết, chú ở dưới sông lên à?
-   Chú ở dưới sông lên, ngoài trời mưa mà...
-   Hôm rồi má út bảo chúng nó phục các chú dưới sông, con nằm nghe súng nổ ầm trời ầm đất... Má bảo không khéo bộ đội Mười sáu rồi... Vậy mà các chú vẫn còn sống... Con biết mà.
Ông Thêm ngồi trên giường, mùi trẻ con ấm sực. Một tay ông đặt trên đầu, một tay ông xoa lên má nó. Cái làn da mịn mát của trẻ con thấm vào da thịt ông. ông muôn ôm hôn nó quá mà người ông ướt hết.
-   Cháu ngồi lui ra, chú ướt hết mà...
-   Chú cứ ngồi xuống giường đi, con không sợ ướt đâu. Có phải đêm các chú ngủ ngoài rừng không?
-   Sao cháu biết?
-   Má út bảo vậy: đêm mưa thế này mà các chú nằm ngoài rừng! Hôm má út ra ngoài, con biết. Má bảo chờ ít nữa con lớn lên, hai má con ra rừng ở với các chú bộ đội. Khi nào con cao bằng cái dây phơi áo ấy.
út Lích đong gạo vào bồng, xong bỏ thêm một cây thuốc.
mấy gói mì tôm cô mua cất dành từ mấy bữa, nói với CẬU chiến sĩ:
-   Cậu mang về ngoài cho anh em hút, mì tôm thì làm thức ăn. Dạo này nó khám ngặt quá.
Cậu chiến sĩ mang bồng dứng dậy:
-   Thủ trưởng chờ đây một chốc, tôi quay sang nhà bà Sáu. Thủ trưởng Thắng bảo thủ trưởng đừng đi, mìn nhiều lắm.
-   Mình phải đi chớ.
Ông Thêm đứng dậy, cậu chiến sĩ quay lại:
-   Thủ trưởng Thắng giao cho em bảo đảm an toàn cho thủ trưỏng.
Cô út khẽ nắm lấy tay ông Thêm:
-   Đừng đi nhiều người anh Hai... Tụi nó gài mìn lèn đường. Này, cậu em, chú ý các nhà, nhà nào nó cũng gài trái, có khi gài cửa trước, có khi gài cửa sau, có khi gài ở bậc lên xuống...
ông Thêm còn đang lúng túng thì út Lích kéo tay giữ lại:
-   Anh Hai ngồi xuống đi cho đỡ mỏi. Miền, con vào nằm đi cưng. Không nhóm lửa được nên không châm trà anh Hai uống. Anh uống tạm nước nguội vậy.
ông Thêm đỡ chén nước lóng ngóng làm đổ cả ra nhà. út Lích cười thầm trong bóng tối.
Mãi một lúc sau, ông mới nghĩ ra câu cần hỏi:
-   Vừa rồi, cô có nghe tin gì về trận đánh ca nô dưới bến không?
-   Sáng dâậy nó kéo chiếc xuồng máy bị thương đi. Nghe nói tụi nó mang về một cái bồng.
út Lích kể chuyện trong ấp cho ông Thêm nghe. Tói đoạn bọn bình định ba cùng với dân trong ấp, con Miền nói leo vào cuộc đôi thoại giữa hai ngươi:
-    Lão Hai Rớt bảo tụi bình định đến đây ở nó bẻ giò
-    Im đi cưng, để má nói chuyện.
•   Thiệt mà, tụi nó đến dọn dẹp nhà cửa, nó còn bảo út dẹp cái hầm đi, chú Hai ạ.
•   Miền, con có im đi không?
ỏng Thêm nắm lấy tay con Miền:
•   Để cho nó nói cô út, bộ đội ở trong rừng có khi nào được nghe tiếng trẻ con đâu...
-   Thằng Hai Rớt ra đây, nó nhậu, nó nói bậy, má út bỏ đi...
Út Lích bỗng bật lên khóc.
Con Miền thấy chị khóc, im bặt không nói nữa. ông Thêm dặt bàn tay phải lên vai út Lích:
•   Thôi, nín đi cô út. Đã từ lâu tui biết...
Út Lích càng khóc nức lên và cô gục xuống, những giọt nước mắt nóng hôi hổi nhỏ xuống bàn tay ông:
-   Anh Hai ơi, anh bảo em làm sao bây giờ. Thằng đồn trưởng đến, thằng đồn phó đến, bây giờ lại thằng bình định đến...
ông Thêm đưa bàn tay vén nhẹ mái tóc cũng ướt dầm nước mắt của út Lích. Chẳng ngôn ngữ nào có thể an ủi nỗi nỗi đau khổ của cô gái lúc đó...
Ngoài trời mưa đổ ào ào. Một lúc sau, út Lích ngồi dậy, bớii lại tóc:
-chết mất, trời này các anh đi ướt hết.
Có tiếng gõ cửa
Ông thêm đứng dậy nhưng út lích nắm tay giữ lại, nói rất nhỏ:
-xem đã
-lại tiếng gõ cửa nữa.
Thắng đây mà
Ông Thêm mở cửa. Thắng và hai chiến sĩ nữa đi vào ướt lướt thướt.
gay quá, con Tạng nó đòi đi...
Rồi tụi bay mần răng?
Thì biết làm sao thủ trưởng, cô ấy khóc như mưa như gió, bọn tôi phải phá vòng vây chạy...
- Vậy bà Sáu nói sao?
- Bả nói tùy ông Sáu, tụi bay ra ngoài nói sao cho ổng nghe thì nói.
■   Ông Sáu bảo thủ lắm, nói không được đâu, cô út nợ, bữa sau cô bảo với nó: Có gan thì tự mình quyết định lấy chuyện đi cùa mình. Ra đó rồi tụi tôi bố trí công tác. Còn rủ rê thì tụi tôi không làm, rồi có sao ông Sáu giận tụi tôi đến chết...
út Lích thỏ dài. Vậy là cô cũng phải tự quyết định lấy số phận cô thôi. Biết làm sao bây giờ. Có lẽ anh Thêm cũng khuyên mình như vậy, nhưng anh không nói ra. Mình thổ lộ tâm sự của mình với anh ấy. Nhưng để làm cái gì? Anh ấy biết khuyên mình như thế nào?
Con Miển ngồi trên giường gọi:
■   Má Út, má cho con xuống.
ông Thêm chạy lại, ôm con Miền hôn vào ná:
•   Chú đi cháu nhá. Cháu ở nhà ăn cơm cho chóng hôm nào cao bằng cái dây phơi thì chú đưa đi bộ độỉ-
•   Chú lại ra ngoài rừng hả má út?
-ừa.
•   Bao giờ chú lại vô?
•   Thôi im đi cưng, đừng nói nhiều, tụi nó ngồi ngoài bụi chuối,
• Họ đi ra khép cửa, gài lại trái lựu đạn như cũ, xóa những dấu vết trước thềm. Trong bóng tối, ông Thêm chảng biết cô út khóc hay cười. Lần đầu tiên trong đời, một cô gái khóc trước mặt ông- Lần đầu tiên, môt người đến cầu cứu sự giúp đỡ mà ông thì bất lực, kể cả một lời khuyên. Những câu an ủi thì phỏng có ích gì?
Mình yêu rồi ư? Cũng lần đầu tiên trong đời ông tự hỏi ông như vậy? Yêu một cô con gái kém mình đến gần hai chục tuổi? Rồi cả trung đoàn này người ta cười cho, người ta bảo ông gỉà còn chơi trống bỏi. Mà sao mình lại sợ nhỉ? Thì đã sao? Mình yêu chính đáng mà.
Sao cô Út lại ngả đầu vào tay mình? Đó là dấu hiệu của một sự yếu đuốì chăng? Không, ít nhất thì cô cũng phải rắt tin ông. ít nhất thì ông cũng được cô út quý mến và xem như một người anh. Thôi đừng nghĩ đến chuyện đó nữa.

Lâu đón ở gần cửa ấp chiến lược. Đến ông Thêm là tốp cuối cùng.
-   Thắng lợi chứ?
-   Được dăm chục lon, đó là mới có vài nhà... Cái con Tạng nó cứ bám riết, khóc như mưa làm mình không nỡ dứt.
-   Thủ trưởng Lâu ạ, coi chừng cô ả mê thủ trưởng rồi. Ngon đó, bố vợ làm bí thư đảng ủy thì nhất...
-   Chỉ sợ cụ Thêm không đồng ỷ. Cư bảo đang làm nhiệm vu, chưa yêu đương vội mà...
-   Yêu thì cứ yêu, mà đánh thì cứ đánh, càng yêu càng Ị đánh hăng chớ thủ trưởng Thêm nhỉ.
Ông Thêm cười gượng, không nói gì.
... Lần đầu tiên họ đột ấp. May mà êm. Bà Sáu Dần dặn sau này đừng vào nhà. nữa. Bà sẽ chôn gạo trong thùng đại liên ở gốc chuối, cứ vào đó lấy.
Cả một đời chiến đấu, người chỉ huy dẫu có giỏi giang đến đâu, cũng khó mà tránh được không sai sót. Và sự sai sót
đó có thể dẫn đến hậu quả không lường được.
Qua sông rồi, ông Ba Kiên quyết định đi luôn Thị can:
-Bên kia nổ súng, nhất định bên này nó chú ý. Ta ém lại đây đã.
Ông Ba Kiên không nghe:
-   Ém lại chỉ ăn đại bác.
Vậy là họ vượt nhanh ra khỏi bãi sình, và đại bác căn đến thật. Một lần nữa, Thị lại chần chừ:
-   Hay là chờ một chút anh Ba.
•Thôi đi đi, không sáng mất, cứ vào ấp Đồng Lớn trước. Lên đến lộ Mưòi lăm, ông Sáu Dần và ông Ba Kiên chia tay nhau, ông Ba Kiên bảo anh em cứ di trước. Thị không yên tâm, ngồi lại chờ.
Ông Ba Kiên chia tay ông Sáu Dần, mang Bồng đứng dậy, Thị nói:
-   Anh Ba ạ.
I-   Cái gì vậy?
-   Sao tôi thấy nóng ruôt, tôi so
Ông Ba Kiên phì cưòi:
- CÁi thằng, mi giờ cũng mê tín à Thị?
Thị đi trước.
Một loạt súng nổ, đạn bay nóng rực bên Lai, trước mặt họ là khoảng đất trống. Theo một phản ứng tư nhiên, tất cả lăn xuống. Thằng Hùng quay súng rỉa môt điểm xạ dài về phía phát ra ánh lửa. Tiếp đó, hai trái lựu đạn cùng tung lên một lúc. Vừa nháng lửa, Thị đã thây ông Ba Kiên khoát tay nhỏm dậy. Anh chạy theo - Một loạt đạn bắn đuổi. Hai người đã vào đến bờ cỏ Mỹ cao ngang đầu người.
ông Ba Kiên quay nhìn ra: Thằng Hùng và Sáu Trang vẫn bò mẹp dưới làn đạn.
- Bắn di!

Vừa nói, ông vừa tung lựu đạn, bắn một loạt AK và di chuyển vị trí. Lựu đạn không đến được mục tiêu, khói trùm lên phía sau Hùng và Sáu Trang. Thị vừa bắn từng điểm xạ ngắn vừa gọi:
- Nhanh lên!
Biết đã có yểm trợ, Hùng và Sáu Trang nhổm dậy chạy ào tới.
Từ trong đám cỏ Mỹ, hai người vừa ném lựu đạn, vừa bắn trả. Họ di chuyển vị trí nên tiếng nổ rải dài như có cả một trân địa phòng ngự bên này đường Mười lăm. Đạn địch bắn vọt qua đầu.
Chạy vào đến bờ cỏ, thằng Hùng nằm lăn ra, vừa thở, vừa cười:
-   Chú Ba nhanh thiệt!
Không nghe ông nói gì, nó nhìn sang. ông đang ngồi bệt dưới đất, lúng túng tháo gỡ thát lưng.
-   Chứ Ba làm sao vậy?
-   Tao bị thương rồi?
Cả ba người hoảng hốt xô tới. Thị rút băng ra băng. Không thấy ta nổ súng nữa, từ bên kia đường, đạn địch lại bán sang cày đất. Ông Ba nói khò khè:
-   Thôi, hai đứa ra cảnh giới, không cần thiết thì đừng nổ súng. Chúng nó không dám đuổi theo vào đám cỏ Mỹ này đâu.
Ánh đèn dù bật lên sáng trưng. Vừa băng cho ông Ba, mồ hôi Thị vừa vã ra trên trán từng giọt lấp lánh. Nhìn thấy bàn tay Thị run run, ông Ba cố gượng cười:
-   Bình tĩnh thôi Thị ạ, không việc gì đâu.
-... Trong lúc ném lựu đạn và di chuyển vị trí, nổ súng yểm trợ cho hai đứa, ông Ba Kiên bị thương. Nghe thằng Thị gọi to, ông toan bảo nó im đi, thi bỗng thấy đau nhói ở ngực. Biết mình bị thương, nhưng trong tình trạng quá khẩn cấp ông rán bấn thêm một điểm xạ nữa.
Trông thấy tụi nó đã vào đến nơi, ông mới buông súng ngồi xuống định cởi thát lưng lấy cuốn bắng ra. Đến lúc đó, ông mới biết mình không còn sức nữa.
ông bị một viên đạn xuyên từ trước ngực ra sau lưng, một viên nữa vào bụng.
... Súng vẫn nhầm vào đám cỏ cao ngang đầu người mà quét. Một lúc sau tất cả im lặng.
Thị:
-   Hay là bây giờ quay về anh Ba?
-   Cậu cứ cõng tớ về Đồng Lớn. Tớ phải làm xong việc trong đêm nay.
Sao lại làm xong việc trong đêm nay? Ông Ba Kiên nói chi lạ? Thị lại trù trừ. Ông Ba Kiên giục:
■ Thôi, nhanh chóng rời khỏi nơi này đi.
Thị cõng ông Ba Kiên lên lưng. Sáu Trang đi sau khóc thút thít.
Đi một đoạn, ông Ba Kiên lại thều thao:
-   Gần đến chưa Thị?...
- Gần rồi thủ trưỏng...
Ông nghiến răng thở hổn hển.
-   Tôi để thủ trưởng nghỉ một lát nhá?
- Cứ đi đi...
Thị lại cặm cụi bước. Ông Ba Kiên nhẹ tênh, có dễ được hơn 40 ki-lô-gam chớ mấy. Có lẽ ông chết mất. Mà sao hôm nay mình nóng ruột hoài... Đáng lẽ mình phải kiên quyết giữ ông lại. Bây giờ cơ sự ra sao đây? Không đơn vị, không có dân không có quân y, không có thuốc, không có tất cả...
Ông Ba Kiên thì thào:

Nếu đến Đồng Lớn, không thây bếp lửa ông Hai Trụ đến cứ Tư Quang...
Một lúc sau, ông lại nói:

-   Nếu không tìm được cả hai nơi, thì tạm ém chỗ
tối mai ra liên lạc.
-   Anh cứ nằm yên, mọi việc tôi sẽ xử trí.
Ông Ba Kiên lại nghiến răng ken két.

Bếp lửa nhà ông Hai Trụ vẫn đỏ.

Thị đứng lại bảo Sáu Trang:
-   Cô vào trước xem sao?
Sáu Trang vừa vào giữa sân thì có tiếng ho, rồi một giọng nói khàn khàn vọng ra:
-   Các chú đi tuần à?
Sáu Trang nhận ra tiếng ông Hai, bước tới:
-   Cháu đây mà!
Một bóng người chui từ trong lều ra:
-   Ai đó? A... con Sáu.
Một bóng người thứ hai nữa bước ra tiếp:
-   Làm tôi hú vía, soạn chui xuống hầm bí mật.
Mọi người chưa kịp vui mừng thì Thị cõng ông Ba Kiên đi vào.
-   Ai đó nữa, bị thương à?
-   Thủ trưởng Ba Kiên.
Thị bảo Hùng trải ni lông, đặt ông Ba Kiên nằm xuống cạnh bếp lửa. Không còn ai kịp hỏi han ai nữa, mọi người xoay vào việc cấp cứu thương binh.
-   Con Sáu bắc siêu nước lên bếp để rửa vết thương cho anh Ba, đặt ảnh vào nhà đi, nào Bảy Rỹ, đỡ với tao một tay- Bây giờ vậy nè: Bảy Rỹ về cứ đi, mày đưa giùm hai chú này đi theo.

Con Sáu ở lại đây, để anh Ba đó tui lo. Đừng tập trung nhiều, đông ngưòi chạy không kịp.
Ba Kiên nói với ông Hai Trụ:
-Anh cho thằng Thị ở lại.
- Chi vậy?
. Tôi làm việc đêm nay.
• Thôi mà, anh Ba còn mệt, anh cứ nghỉ đã. ông Ba Kiên kéo tay ông Hai, thở hổn hển:
. Việc gấp lắm.
ông Hai Trụ nhìn ông Kiên, lại nhìn Thị. ông Ba Kiên ra hiệu cho Thị ngồi xuống:
-Không còn thì giờ nữa đâu... tôi nghe trong người tôi, tôi biết.
Thị nhìn ông Hai Trụ, ông Hai Trụ quay lại Sáu Trang:
•   Vậy thì con Sáu đi, hầm bí mật ở đây không còn chỗ
nữa.
Sáu Trang và Hùng con vẫn dùng dằng chưa muốn đi. Ồng Ba Kiên gật đầu bảo ngồi xuống, chỉ chỗ cho Hùng ngồi sang bên trái, Sáu Trang ngồi sang bên phải, rồi đưa hai tay nấm tay hai đứa. Ông nói với thằng Hùng:
•   Chú không sống được đâu... đáng lẽ chú phải cho cháu đi học, vậy rồi không được... Hết đợt này, Thị nói với ông Dũng, cho nó đi học... Bao giờ cháu về dưới Tân Thới Hiệp, cho chú gửi lời thăm má cháu.
Thằng Hùng khóc òa lên:
Ông Ba Kiên quay sang Sáu Trang:
•   Hết đợt công tác, cháu về bên đó, cháu gặp thằng An... đáng lẽ nó xuống đây... chú đã định cho nó cùng đi... Nó thương cháu đấy..
Sáu Trang úp mặt lên bàn tay ông Ba Kiên, nước mắt giàn giụa...

-   Chú cho cháu ở lại với chú một lúc
Thằng Hùng cũng nói:
-   Chú cho cháu ở lại với chú một lúc...
Ông Ha Kiên lắc đầu:
-   Chú muốn ở lại với các cháu suốt đời, nhưng không được, còn bây giờ... Các cháu đi đi, chú Hai bảo ở đây không được... Chú còn làm việc.
Sáu Trang nâng bàn tay ông Ba Kiên lên, cô úp mặt vào đó khóc một lúc, hôn bàn tay ông rồi vừa đi vừa khóc.
Ba người đi rồi, ông Ba Kiên gọi Thị mòi ông Hai Trụ đốn:
-   Thôi, khỏi... đun nước, tui không sống đâu, anh Hai ngồi nói cho tui nghe tình hình đi.
Ông Hai Trụ đành phải nói tóm tắt cho ông Ba Kiên nghe. Thằng Bảy Rỹ vẫn ở trong cứ gần Trung Hòa, hôm rồi nó vào gài mìn trong bốt, nổ chết hai thằng lính. Đơn vị Bạch Đằng có người tìm ra đây, nhưng lúc về bị nó phục bắn chết, mang xác về trong Trung Hòa... Chắc là vẫn có tổ bám trụ dọc hai bên bờ sông này, nhưng tình hình căng quá, bọn chiêu hồi như rươi, thành ra ai cũng ngại, không dám để lộ căn cứ. Hầm ai nấy biết. Gạo thì rồi cũng có cách đưa ra được. Bữa một vài lon bỏ trong bao vải. Khu vực Đồng Lớn là khu vực “tím”. Khu vực “tím” nó chỉ cho dân ra làm đồng từ 7 giờ sáng đến 4 giờ chiểu. Sau những giờ đó nó không chịu trách nhiệm về chuyện bom pháo. Tụi nó càn dữ trong một vài tháng, bây giờ ủi xong, càn xong, đốt nhà, phá hầm xong, thì ở bên này sông coi như mọi việc cũng đã tạm ổn. Thằng Trung đại úy tuyên bố bây giờ sẽ đến lượt bên kia sông. Chính giữa lúc nó tưởng là. nios làm ráo riết, đánh bật được mình ra thì mình vẫn tìm được kẽ hở để bám lại.
Ông Ba Kiên hỏi:
-   Bộ đội về ở được chớ anh Hai?
ông Hai Trụ nghĩ một lúc:
-   ở hầm bí mật thì được.
ông Ba Kiên gật đầu.
Vậy là ông tính toán không sai lắm. Ông vẫn cho là có thể đưa bộ đội sang được. Cố điều vừa qua nó làm dữ quá, hết cơ quan này tróc đến cơ quan kia tróc. Cách ăn ở trong tình hình mới chưa kịp thay đổi nên người ta nghĩ là không ở được đó thôi. Thời thằng Mỹ mới vào cũng vậy. “Trực thăng” đổ quân lèn trời lèn đất, tưởng như không có cách gì đánh lại được. Ban đầu bao giờ cũng vậy. Những lúc khó I khăn, phải tỉnh táo mà nhìn mới được.
ông Ba Kiên cười, những giọt nước mắt lăn xuống gò má. Vậy mà chỉ vì chủ quan. Mấy hôm nay, có lẽ tại ông mừng quá, vì vậy mà thành ra sơ suất. Sao lại đi qua lộ Mười lăm như đi chơi. Lúc đó, nếu nghe lời thằng Thị. mình dừng lại một chút... Nhưng thôi, nghĩ chi, đời bộ đội là như vậy, không lúc này thì lúc khác... Hơn hai mươi năm cầm súng, cho đến bây giờ cũng đã là dài...
ông quay sang Thị:
-    Sắp tới, cậu cho đào thêm hầm bí mật, ba người bám trụ lại đây, rồi dần dần, về bên kia sông, nói anh Thêm đưa bộ đội sang, từng tổ một, ở phân tán, làm hai nhiệm vụ: Đánh bọn lính đi kích và móc gạo trong ấp ra chi viện cho bên kia sông. Cố gắng tìm đoàn 82. Họ mua gạo để bên này.
ông nghĩ một lúc rồi lại nói:
-   Cậu về nói với anh Dũng điện cho Miền và phân khu xin chi viện gạo và súng, chỉ cần đưa về bên kia sông Nha Thức, Mười sáu sẽ đưa người sang nhận...
Dần dần, câu nói của ông Ba Kiên đứt từng đoạn một.
-   Thủ trưởng nghỉ cho lại sức đã.
Ngừng một lát, ông lại tiếp tục nói những điều ông vừa nghĩ ra Bây giò từ đường Mười bốn trở lên lại khó đứng
chân hơn bên này. Bên này, coi như nó càn ủi xong rồi, mình đã tìm ra cách hoạt động, còn bên đó, không phải chỉ có đơn vị chiến đấu, còn cơ quan, còn hậu phương. Phải nhanh chóng thích nghi với tình hình. Ông Ba Kiên định sang bên này, tổ chức cho d Bảy sang sông xong thì quay trở về... Bây giờ còn một mình ông Dũng chắc rồi sẽ khó khăn.
- Cậu về nói với anh Thêm và anh Dũng, ráng trụ qua mùa mưa, cây cỏ lại mọc lên...
Thị định đứng đậy đi lấy nước nóng, rửa lại vết thương, nhưng ông Ba Kiên lắc đầu, cầm tay anh giữ lại. ông không cho thay băng.
Ngoài bếp, ngọn lửa đã tàn. Ông Ba Kiên vẫn nằm vậy, một tay nắm tay ông Hai Trụ, một tay nắm tay Thị. ông nhìn ra bên ngoài. Cơn mưa vừa rửa sạch bầu trời. Nhũng ngôi sao như được sáng ra lóng lánh. Ngày xưa mẹ ông bảo ông rằng mỗi người là một vì sao, ai chết thì vì sao đó sẽ tắt. Bây giờ ngôi sao nào đang tắt?... Ông Dũng rồi một mình sẽ chèo chống công việc ra sao? Thằng Thêm hơn bốn mươi tuổi đầu rồi chưa chịu lấy vợ. Tội nghiệp cái thằng... Nó là người cùng sống một trung đoàn với ông hơn hai mươi năm nay. Chẳng ai yêu trung đoàn bằng nó. Cái tội giáo điều của nó cũng đáng thương thôi... Bọn thằng Lâu, thằng Tuyên rồi sẽ đứng lên đảm đương lấy nhiệm vụ... Chẳng có trung đoàn nào như trung đoàn này... Cuộc chiến đấu lọc lại nguyên chất...
-Thị à.
-Dạ.
• Cho mình gửi lời thăm hết anh em... Còn cậu bao giờ về quê...
- Anh cứ nghỉ đi cho khỏe...
-.. Cậu ghé lại nhà mình...
-Dạ.
Thị ở gần nhà ông. Những ngày đi đường vói Thị, hai em hay nhắc đến chuyện quê hương.
Đất Đồng Môn dệt vải
Đất Phổ Hạ làm nồi
Đất Phổ Xá bầy tui
Bắt vài nạm mắm hôi
Về đâm đâm phơi phơi
Tay múc miệng tui mời
Mắm tui ngon lắm bà ơi...
Đất Phổ Xá của ông vừa đẹp vừa buồn, không biết bây giờ bà vợ ông đang làm gì? Một đời người đàn bà lam lũ nuôi con cho chồng đi đánh giặc.

Sáu Trang và Hùng theo Bảy Rỹ về đến cứ. Vừa đặt bồng xuống cô đã hỏi:
- Hầm bí mật ở đâu?
Bảy Rỷ chỉ hầm. Sáu Trang nói:
* Vậy là em biết rồi, nhờ anh Bảy cất cho em cái bồng, em phải ra lại ngoài đó.
- Chú Hai đã bảo phải phân tán bớt mà.
- Có gì em chạy, em thuộc đường rồi. Em phải ra, đêm nay chú Ba chết mất...
Thằng Hùng:
- Em cũng đi.
- Tùy mày.
Sáu Trang nói vậy rồi lấy cái thắt lưng có hai quả da láng đeo vào người. Thăng Hùng cũng bát chước.
Bảy Rỹ đành đứng nhìn theo.
Sáu Trang đi như chạy, vừa đi vừa khóc. Thằng Hùng lầm lì bước phía sau. Nó không khóc nữa. Nó chạy theo nắm lấy áo Sáu Trang:
-      Chị đi sau, vừa đi vừa khóc vậy rồi đạp trái, đụng biệt kích không biết.
Sáu Trang nghe lời đi tụt lại. Bây giờ Sáu Trang không còn là chị nó nữa. Nó là người dẫn đường, là người chịu trách nhiệm nếu có việc gì xảy ra. Từ tối đến giờ, nó cứ ân hận mãi về việc qua lộ hồi hôm. Giá mà nó ở lại với chú Ba thì chưa chắc chú Ba đã bị. Chú Ba không ngăn lại thì nó phải cho tụi biệt kích một trận. Nó thừa sức “oánh”. Chú Ba chủ quan quá. Ai lại đứng nói chuyện ở gần lộ Mười lăm, mà tại cả cái bác Sáu Dần ấy nữa. Thằng Hùng tức mọi người, tức mọi việc. Cả cái ông Thị ấy nữa. Đi sau mà để vậy.
... Sáu Trang và Hùng ra đến nơi thì ông Ba Kiên đã tắt thở. Ông Hai đang vuốt mắt cho người chết. Thị ngồi một bên, đầu gục xuống.
Ông Hai gỡ băng ra, lau người cho ông Ba Kiên, rồi liệm ông vào trong tấm ni lông.
Họ khiêng ông ra miệng hố bom, ở đó có cái hầm cũ. Chôn cất xong, ông Hai lấy cỏ rác phủ lên trên mặt ngôi mộ. Ông nói với người chết:
-      Anh Ba nằm đây ít lâu, rồi em đưa anh vào nghĩa trang liệt sĩ. Anh ở ngoài Bắc vào đây đi đánh giặc, chết ở đây, thì cô bác cũng coi anh như người ở đây. Rồi cô bác sẽ lo đèn nhang cho anh...
Không ai khóc nữa. Họ im lặng trở vể cái lều của ông Hai. Ông Hai thu dọn, xóa sạch các dấu vết quanh nhà, rồi đặt một siêu nước lên bếp. Ông chỉ hai cái hầm bí mật cho Thị và Sáu Trang để có gì xuống núp; một cái cho riêng Thị biết, một cái cho riêng Sáu Trang biết.
Sôi nước, ông Hai tắt lửa, pha trà. Chỉ có Thị uống.
-      Các em vậy là vất vả. Không may cho anh Ba ảnh hy sinh.

Phần việc nặng nề ảnh để lại, các em phải lo. Trong nhà cha chết thì đứa lớn phải đứng ra gánh vác công việc. Thằng Thị là đứa lớn trong nhà. Anh Ba đã dặn mọi việc với mày cả rồi đó. Tội nghiệp cho ảnh, đến chết rồi cũng chưa hết điều lo...
Bây giờ ông Hai Trụ mới khóc, ông khóc thành tiếng:
-    Qua là phận chú phận-em, qua đâu có được thông thái minh mẫn như anh Ba. Thôi thì cần cái gì...
ông Hai khóc không nói được nữa, một lúc sau mới tiếp
tục:
*      Các em cần gì, các em nói với qua. Cứ nhìn cái gương anh Ba thì qua nghĩ mình có hy sinh đến bao nhiêu đi nữa cùng chưa xứng đáng với anh...
Bốn người ngồi im lặng một lúc, ông Hai mới nhớ là tụi nó đang đói bụng. Nhà chỉ còn mấy củ báng. Đói vậy mà không ai ăn cả.
•      Thôi không ăn thì mỗi đứa nhặt lấy mấy củ. Suốt ngày nhịn đói rồi. Để sáng ra, qua vào trong ấp...
Mỗi người nhặt mấy củ báng bỏ vào bồng.
Mấy lần Thị định bàn việc mà anh không làm sao nói được. ĐỜI lính, Thị đã từng chứng kiến bao nhiêu cuộc chia ly, vậy mà chưa lần nào anh thấy đau xót như lần này. Đúng như ông Hai nói: nhà cha chết thì anh cả phải lo. Bọn Thị bây giờ chẳng khác gì con mất cha. Ngồi nhìn Sáu Trang và thằng Hùng ủ rù, Thị thấy mình có trách nhiệm, không thể cứ ủ rũ như vậy được mãi.
Nghĩ đến đấy, Thị nhón một củ báng, bảo Sáu Trang và Hừng;
- Thôi, ăn đi một miếng mà lấy sức. Để rồi ta lo liệu công việc. Chú Hai, chú ngồi xuống đây với các cháu.
Hùng và Sáu Trang như những đứa em ngoan ngoãn nghe lời Thị, vừa sụt sịt khóc, vừa cầm củ báng lên ăn.

-      Chú Hai này, bây giờ việc trước hết là chú chỉ cho bo cháu một số chỗ để có the đào hầm bí mật được, nơi mà tụi nó ít đi lại, ít nghi ngờ. Đêm mai bọn cháu sẽ đào hầm
-      Hầm bí mật thì đứa nào đứa ấy biết, không phải ta0 không tin tụi bay đâu, nhưng ở đây tao có kinh nghiện, nhiều người chịu không xiết rồi khai bậy.
-      Chú Ba cũng dự phòng cho một địa điểm liên lạc khác lỡ ra...
-      ở khu vực này, ban ngày cô bác ra làm, các em phải chú ý bọn chiêu hồi, bọn thám báo đi lẫn vào trong dân, các em không tinh là nó phát hiện...
-      Chú Hai ở đây cũng phải cẩn thận. Hầm của chú...
-      Tao thì tao không ở hầm bí mật bao giờ. Hầm bí mật đó chỉ có thằng Bảy Rỹ biết.
-      Vây là tối mai, tui cháu đào hầm bí mật. Sau đó thì cháu đã nghĩ, nó gài trái mình, mình cũng phải gài trái nó, nó phục mình, mình cũng phải phục nó.
-      Ngày xưa, qua vẫn đánh xe trâu đi nhặt trái lép về cho bọn Tư Quang đấy.
-      Chú Hai à, nếu bộ đội sang đây được, lấy chi ăn?
-      Một mình tao không làm sao giấu nhiều gạo đưa ra được, nhưng để rồi tao liệu. Chuyện ấy thì các cơ sở phải lo mỗi người một ít. Đoàn 82 thế nào cũng còn người bên này.
-      Liệu cháu có về trong Trung Hòa được không chú?
-      Chưa về được đâu, bữa nay lính ở lèn trỏng. Nay nó nằm chỗ này, mai nó nằm chỗ khác. Để rồi dần dà phải có cơ sở thì mới vào được. Cháu có về kêu cũng không ai dám mở cửa.
-      Vậy chú thì sao?
-      Nhà chú nó kiểm soát ngặt hơn nhà tù.
-      Nhờ chú nhắn với chị Ba cháu...
Mày định về trỏng...
-Dạ.
-   Mày định đào hầm bí mật bay ở hợp pháp?
-   Hợp pháp chi được chú.
-   ừa, để tao tính xem đã... Bây giò trong ấp, bụng dạ con người chẳng biết ra sao đâu Sáu Trang ạ. Cứ tối bữa là lên đồn khai báo.
-   Tất cả mọi người à chú?
-   Tất cả moi người, ai nó cũng bắt lên khai, tụi điệp cũng lên khai, dân thường cũng lên khai nhà cơ sở cũng lên khai, vậy là chẳng còn biết ai tốt ai xấu... Bây giờ trong đó dân Dầu Tiếng có, dân Thanh An có, dân củ Chi có, dân Trảng Bàng có. Mày bảo biết ai là ai.. Nó làm cái kiểu bốc trộn lung tung. Thằng Mỹ nó thâm lắm... dừng có nói nó dại...
Gà trong ấp chiến lược đã gáy ròn. Gần sáng rồi.
- Ông Hai Trụ giục:
- Thôi, thằng Hùng và con Sáu đi vô trỏng đi, tối mai ra đây đào hầm. Trỏng còn hầm tháng Tư Quang. Thằng Bảy Rỹ lạị đào thêm một cái nữa. Thằng Tư Quang đi mãi không về. Bảy Rỹ nó bắt đầu làm ăn được rồi đó.
- Tư Quang lên trển...
Đến lúc này Thị mới kể chuyện Tư Quang cho ông Hai nghe.

Đã cả nửa tháng nay, Bảy Rỹ ngủ một mình, ăn một mình, nghỉ một mình, đi lại một mình. Trừ những đêm ra ông Hai Trụ, còn thì cứ lầm lũi trong cứ. Râu mọc ra không có dao cao, tóc tốt không ai cắt. Quần áo đêm ra giặt hố bom rồi đưa hong gió se se lại mặc, được hôm nào ra Đồng Lớn thì mang ra bếp lửa nhà ông Hai hơ, mặc lên toàn mùi khói là khói. Đó là mới nửa tháng. Cứ nghe nói người ta sống lâu một mình rồi trở thành người rừng thì Bảy Rỹ phát hoảng. Chiếu nào, Bảy Rỹ cũng trèo lên bụi cây tầm vông nhìn ra bốn phía, xem có chỗ nào xanh lên được một tí. Tư Quang đi biệt tăm biệt tích không về. Từ hôm ông Hai Trụ ra lại ấp Đồng Lớn, còn đỡ. Nhưng ông Hai cũng đêm ò đêm không. Đó là chưa kể những đêm ra đó gặp lính đi kích, lại phải quay vể. Anh muốn móc mấy đứa trong ấp, nhưng tụi nó sợ, ban đêm không dám ra Đồng Lớn. Còn ban ngày thì họ ra trắng đổng, nhưng làm sao gặp được. Bọn chiêu hồi như rươi. Cứ 8 giờ họ ra, 3 giờ chiều họ đã về muốn móc cũng không được.
Mùa mưa đến, nấu nướng càng khó,, ông Hai Trụ cho được lon gạo nào, Bay Rỹ lại nhờ ông rang lên. Rồi bữa ra đó kiếm nắm cơm, kiếm củ báng, củ mỡ ăn bậy bạ cho qua. Muốn gài trái nhưng không dám gài gần cứ, vì sợ nó phát hiện. Gài ở cánh đồng thi sợ đụng dân. Mãi gần đến hôm rồi, thấy mây thằng lính đêm đi kích về hay ngồi nghỉ ở cái nhà bỏ đầu ấp, gần suốỉ cạn, Bảy Rỹ ra gài một trái lựu đạn. Sớm mai lựu đạn nổ, chết một thằng, bị thương một thằng. Vừa qua đó dân ra đổng đi làm, họ xúm lại xem.
Bọn nó nghi dân trong ấp ra gài, xét người ra vào rất ngặt. Ông Hai Trụ gặp Bảy Rỹ nói:
- Tụi lính trong đồn bảo du kích Tư Quang gài. Thằng Trung điên lên, mấy hôm liền đi lục xét lung tung trong ấp. Tụi lính trong đồn ra kích đầy các ngã ba. Chi tiếc không có lực lượng mà đánh.
Hồi hôm, thấy “lực lượng” về, Bảy Rỹ mừng rơn, nhưng anh chưa kịp vui thì đã buồn. Khi nghe nói cái ông hy sinh đó là ông trung đoàn trưởng. Trung đoàn trưởng chắc là sang đây nghiên cứu địa hình để đưa trung đoàn sang.
Chú bé và cô gái về vứt bồng đó rồi lại đi. Bảy Rỹ nằm chờ họ. Vui thì cũng chẳng phải, mà buồn thì cũng chẳng phải.
.. Có người nhiều hơn thì sao lại là buồn, nhưng người chết thì làm sao mà vui. Cô gái và chú em cứ như nhà có tang làm sao mà nói chuyện được.
Mãi gần sáng, hai người mới vềcứ.
Bảy Rỹ vẫn ngồi chờ trên miệng hầm.
-Chú Ba ra sao rồi?
- Bọn tui ra chú đã tắt thở.. Không còn được nói với chú một câu.
Ngồi im lặng mất đến dăm phút, Bảy Rỹ mới lại Hỏi:
-   Bây giờ các anh, các chị tính sao?
-Chú hai bảo vào trong đó chưa được, anh có thể nhắn chị Ba cho em gặp được không?
Bảy Rỹ cười :
Ông Hai ổng cẩn thận lắm, bây giờ trong ấp ai biết ngươi ấy, không phải không tin nhau, nhưng mà một người khai ra là lộ hết. Đến như anh em Hoat đông ngoài này, hầm ai nấy biết.
-   Thì em cũng phải tin chị em chớ?
Thà chị Ba biết cô thì được, chớ chị Ba biết ông Hai ở ngoài này, có móc với cán hộ là ổng không chịu.
-   Vậy nhờ ai nhắn bây giờ?
-   Để tui tính xem.
Sáu Trang nghe nói vậy thì giật mình. Hay là chị Ba lại có chuyện chi đó. ông Hai Trụ cũng nói: để tính xem rồi đến bây giờ Bảy Rỹ cũng nói: để tinh xem. Vậy là thế nào?
-   Anh Bảy, em hỏi thiệt anh điều này...
-   Cô cứ hỏi.
-   Hay là chị Ba em có chuyện chi?
-   Chuyện chi thì cũng chẳng có, nhưng dạo này trong đó nó làm ngặt lắm. Bây giò nó lại bảo Trung Hòa không phải ấp loại A nữa. Đưa bình định về. Nhà nào có cán bộ thoát ly
là nó chú ý. Chị Ba bây giờ đi ra ngoài này làm ruộng, nó có bố trí người kèm.
-   Tụi bình định có đến nhà em không?
-   Tui không rõ lắm.
Bảy Rỹ không nói nữa. Hình như ông Hai Trụ nói với anh là Ba Hồng sắp lấy thằng cán bộ bình định. Nhưng tin chẳng xác thực, nói ra Sáu Trang thêm lo. Với lại bây giờ tin thất thiệt cũng nhiều. Cứ như Bảy Rỹ nghĩ thì chị Ba Hổng là người tốt, chỉ tội chị non gan nên không đi hoạt động.
Sáu Trang và Hùng xuống hầm rồi Bảy Rỹ đi xóa hết dấu vết. Trời cũng vừa sáng.
Sáu Trang nằm trong hầm mơ mơ màng màng như tỉnh như mê. Có một đêm mà bao nhiêu là chuyện. Chú Ba Kiên mới hôm qua còn nói nói cười cười đó, vậy mà hôm nay đà không còn nữa. Rồi chị Ba của cô, chị Ba mà cô không đời nào có thể tin là thay lòng đổi dạ được, bây giờ cả ông Hai Trụ, cả Bảy Rỹ cũng đểu nói với cô những câu nói úp mở không rõ ràng. An bây giờ không biêt ở đâu? Chú Ba Kiên bảo là anh ấy thương mình. Chú Ba Kiên đã định đưa ảnh xuống đây. Sao mà lắm chuyện chẳng may mắn cho mình một chút nào cả. Tối mai mình sẽ hỏi lại anh Thị, mình sẽ làm cách nào để móc với chị Ba? Sáu Trang nằm thiếp đi, chăng biết ngày hay đêm, sáng hay tối, mãi cho đến lúc Bầy Rỹ gọi trên miệng hầm.
cái lều ông Hai Trụ bây giờ chỉ rộng bằng phân nửa cái nhà bếp cũ của ông. Vậy mà ông vẫn xếp dọn đàng hoàng, trải ni lông giữa nền nhà, bày ra bốn cái ly, một chai rượu đế. Thức nhậu là bánh cuốn, rau sống và thịt hộp.
Ông phân công Bảy Rỹ ra gốc ở bụi tầm vông, động thì ném một hòn đất. Có chi xảy ra cứ theo đường cũ mà chuồn. Còn để đó mặc ông.
Bảy Rỹ là ngưòi ở đây, nhậu khi nào cũng được, còn tụi chi tiếc bữa nay không có anh Ba.
- Họ ngồi trong bóng tối. Mỗi người mỗi cái ly trước mặt. Chiều nay ông Hai mới nghĩ ra cuộc vui này, vì vậy chẳng chuẩn bị được đồ nhậu. Đã lâu. lắm, ông Hai đi vào đi ra một mình, rượu không buồn uống. Ông Hai không ghiền rượu, nhưng uống vui những lúc bạn bè. Cũng có hôm buồn thì ngồi uống một mình, uống rồi đắp chăn ngủ.
“Tửu phừng tri kỷ ẩm”.
Uống rượu mà không có người tiếp chuyện thì bằng uống nước lã. Uống rượu vào mới nói được mọi suy nghĩ trên đời này. Uống với bọn trẻ tuy chưa phải là tri kỷ, nhưng dẫu sao, tụi nó cũng hiểu được lòng mình.
ông buồn lăm, ngồi ở cái lều này đã chứng kiến bao nhiêu chuyện biến thiên của làng ấp. Ngày xưa từ đây đổ ra, nhà cưa san sát, vườn cây ăn trái san sát. Ngày xưa dân Đồng Lớn là dân “”nhất hô bá ứng”. Đảng bảo đi dân công là đi dân công, Đảng kêu đóng quân lương là đóng quân lương. Thằng Mỹ vào hung hãn như vậy mà tụi thanh niên quần riết, đánh riết, chẳng làm gì nổi...
Lúc đó được vậy là vì lòng dân trăm người như một, còn bây giò vào trong ấp chiến lược, nhìn đi nhìn lai, chẳng biết tin vào ai. Nay cho nó ăn, ngày mai nó chiêu hồi, chỉ điểm, nó dẫn lính về khui hầm bí mật trong nhà. Tụi thanh niên đi dân vệ, cầm súng, cũng rượu chè cờ bạc... Mấy thằng cán bộ hễ đụng ác liệt là bỏ dân, dông tuốt, nghe yên yên lại xách bồng về tuyên truyền: Bung ra, bung ra... - Các chú lấy gì các chú. bảo đảm cho tui bung ra. Tụi tui bung ra rồi súng rồi đạn rồi gạo nước lấy đâu ăn. Sao các chú không bảo vợ con các chú bung ra đi... Các chú còn biết dông tuốt sang bèn kia sông các chú ở các chú lại bảo bọn tui bung ra chịu bom đạn cho các chú à...
Có hôm nổi nóng, ông Hai Trụ đã mắng một cậu cán bộ như vậy. Ông biết nói vậy là quá lời. Nhưng là cán bộ thì phải khổ trước sướng sau, chứ lại cứ núp sau lưng nhân dân mà làm cách mạng thì ai chẳng làm được.

- Thị à, tao cứ nhìn thấy lính Mười sáu là tao qúy. Lính mà chí cốt được như vậy là nhờ có những cán bộ như anh Ba.Tao qúy tụi bay ở chỗ tụi bay biết sướng khổ với dân, sống chết với dân. Tụi bay từ ngoài đó vào, để được cái gì? Vậy mà tụi bay coi tụi tao như ba má... Tụi tao biêt chứ. Những con người như anh Ba thiệt là lính Cụ Hồ, anh học được cái đức độ của Ông Cụ. Vậy mà..
Ông Hai khóc hu hu...
Một lát sau, ông Hai lại nói:
Có những người như vậy rồi dân mới tin, mà dân tin thì dân mới làm. Mà dân làm thì mọi việc đều xong. Chứ mầy tưỏng thằng Bảy Rỹ đó thì tài ba chi. Tụi tao thương nó, tụi tao giúp nó bây giò nó bám trụ được. Chì thương cái thằng Tư Quang, dạo nó vào ấp, nó hỏi ý kiến tao, tao cũng chưa biết tính sao, giò nó nằm trên đó.
- Chú Hai à, phân khu giao nhiệm vụ cho con vào lại trong đó...
- Tao biết rồi, hôm qua mày đã nói, nhưng để tao tính đá.
-   Có gì chú nói thiệt con nghe, hay là chị Ba con có chuyện chi...
-   Mày bảo tao nói thiệt thì tao cũng nói thiệt. Nói là tao không tin chị Ba mày thì không phải. Chị Ba mày xưa nay vẫn là người một lòng một dạ với cách mạng... Lâu nay tao không biết nó ra sao? Bảo tao tin thì cũng không được- Chưa bảo lãnh đươc cho mày , đưa mày vào trỏng, có chuyện gì thì sao? Lâu rồi, cán bộ bình định ở trong nhà. Dăm ba bữa, nó gọi vào đồn rồi lại tha. Rồi nay người ta đồn tin này mai người ta đồn tin nọ. Đầu tao có không nghe thì tao cũng Phải nhìn chừng. Thời buổi này ai dám phơi gan phơi ruột ra cho kể khác thấy hả Sáu. Đó, tao nói thiệt là vậy.
- Chú bảo tin đồn gì hả chú?
-À thì là nói vậy, rồi mày vào đó mà nghe. Tao chưa tin cho nên tao chưa nói. Nói là phải có suy xét:
- Vậy bây giờ con có nên vô trỏng không?
-Bây giờ vầy, mày phải nghe tao, mày khoan về nhà. Về trỏng, mày ở với bà Tám, rồi dần dần bà Tám bắt mối cho mày. Người nào tao bảo lãnh, tao nói người nào không thì thôi.
ông Hai không nói, để con Sáu tự tìm hiển, vì ông bây giờ cũng đang phải tìm hiển. Con Ba Hồng xưa nay có tiếng tăm gì. Nhưng gần đây bị bắt lên đồn, bị giam một chặp rồi thả về. ít bữa nó lại gọi lên, lại thả. Ngày xưa Tư Qnang tuyên truyền nó đi cách mạng, nó bảo: tính tui nhát lắm, tui không như con Sáu. Thôi để tui ở ngoài Đảng, tui giúp chi được cách mạng tui giúp. Hắn đi buôn bán khắp nơi. Vậy rồi gần đây có tin hắn dẫm bọn lính ra đánh điểm ở mấy cái cứ du kích. Người trong ấp trông thấy tận mắt con Ba Hồng đi trước, tụi lính đi sau... Vậy là thế nào? Ông Hai không hiểu nữa.
Sáu Trang đứng dậy đi ra ngoài. Cô đi thẳng ra phía bụi tầm vông. Bên đó là nền nhà cũ của cô.
Đứng trên nền nhà. cũ, Sáu Trang cô nhận ra chỗ này là cái bếp, chỗ này là cái hầm. Đây là nơi kê giường của má, đây là nơi kê giường chị Ba.
Bờ chuối hay để lu nước vẫn còn đó.
Mấy lần trước, chạy vô ấp rồi, má vẫn dựng cái thum đây, bây giờ chẳng còn gì nữa. cả dãy này cũng chăng còn dấu vết nào nữa, chỉ có những bụi chuối, bui tầm vông lưa thưa sót lai.
Ngày xưa, hồi còn nhỏ, cô chạy chơi ở bờ tầm vông
Sang kia nữa là nhà anh Thăng mù mắt. Anh hay đặt bài hát kháng chiên. Hồi ta đánh tàu Pháp trên sông Sài Gto anh cũng đặt một bài hát, đến bây giờ Sáu Trang còn nhớ:
Cà xinh cà xinh
Kìa một lồng cu
U u năm chiếc ghe chài
Chở đầy bơ sữa
Kéo đi Dầu tiếng…
Nghe nói bây giờ anh Thăng chạy ra ngoài ấp chiến lược đâu mãi bên Bình Dương, làm thầy bói kiếm được rất nhiều tiền
Đó là thời đánh Tây, rồi sang thời đánh Mỹ. Làng xóm bao nhiêu là đổi thay, con người cũng bao nhiêu thay dổi Chẳng lẽ chị Ba mình lạí đi làm chỉ điểm, lại đi chiêu hồi. Thế nào mình cũng phải gặp chị Ba   Mình sẽ đào một cái hầm bí mật ngay ở cáí bụi chuối kia.
Sáu Trang đứng đó, một mình trên nền đất trơ trọi. ông Hai ngồi trong thum nhìn sang, lầm bầm một mình:

- Tội nghiệp con nhỏ.

Chương Sáu
Đồng chí y sinh trực bệnh viện phân khu nói đã hết lý lẽ nhưng anh em thương binh vẫn không chịu nghe.
-    Chúng tôi không đi đâu hết, không nhận thì nằm đây chết bỏ.
• Không còn chỗ thì chúng tôi nằm ngoài trời. Mỹ đến thì đánh.
-   Dưới đẩy lên, trên lại đẩy xuống, chống nạng chạy càn hai ba ngày nay rồi, các đồng chí còn muốn chúng tôi đi đâu nữa?
-Thôi mà, các câu nói làm gì cho phí lời với các loại lính cậu ấy. Họ còn phải nhẹ nhàng để cơ động. Mỹ đến thì chạy cho mau.
Đồng chí y sĩ trực không chịu nổi nữa:
-   Yêu cầu đồng chí ăn nói cho tử tế.
-   Tử tế với người tử tế, ba gai với người ba gai...
Vậy là một cuộc cãi lộn nổ ra, không còn phân biệt ai đóng ai sai nữa.
Trạm xá trung đoàn đầy thương binh. Ông Dũng đã phải viết thư kêu gọi các tiểu đoàn góp củ, góp gạo cho thương binh ăn. Đánh nhau bị thương thì ít mà đi công tác vướng mìn, bị kích, đi tải gạo bị pháo, thì nhiều. Ngày nào các đơn vị cũng báo cáo tử vong. Gạo, củ, để nuôi thương binh đã khó, nhưng bảo vệ thương binh còn khó khăn gấp mười. Thuốc không có, băng thì phải lấy băng cũ, giặt nấu nước nóng, phơi khô, dùng lại. Thuốc tím, thuốc đỏ hạn chế. Hầu như các vết thương chỉ được chữa bằng cách thay bằng rửa nước muối. Một ít thuổc khống sinh phải để dành trường hợp thật nguy kịch. Đến lúc muối không có, anh chị em hộ lý phải hái lá đắng, lá chốt về nấủ, rửa vết thương cho anh em.
Thuốc men, gạo củ, tuy có khó khăn, vẫn không phải lý do chính để bệnh xá, bệnh viện hạn chế nhận người.
Ở trung đoàn, ông Dũng cũng chỉ thi cho các đơn vị cố gắng nuôi thương binh tại chỗ. Nhiều anh em bị thương không chịu đi viện chỉ vì họ biết là đến đó công tác bẳo vệ thương binh rất khó khăn. Mỗi lần địch càn, hộ lý, y sinh, bác sĩ, từ cán bộ đến chiến sĩ phải thay nhau khiêng, cõng thương binh xuống hẩm bí mật. Nếu hầm bị khui, thì thương binh chỉ có nằm chờ chết!
Chính vì vậy mà đồng chí y sinh trực nhất định không dám nhận thêm thương binh nữa. Nhận rồi không bảo vệ được anh em là vô trách nhiệm.
Nhưng lý gì thì lý, đến lúc bế tắc thì sinh khùng, mà đã khùng lên thì chẳng còn lý lẽ gì giải thích được nữa.
Suốt ba ngày bốn đếm, Bảy Hường dẫn đoàn thương binh từ bệnh xá trung đoàn cắt đường lên đây. Anh em thương binh trừ những ca thật nặng, còn thì khập khà khập khiễng, kéo nhau đi. Mỗi lần qua sình, Bảy Hường phải ghé lưng cõng hết người này đến người khác. Các cậu lính trẻ mắc cỡ không muốn cho cõng, cô quát ầm lên: - Anh muốn sống hay muốn chết?
Chỉ một lần như vậy, lần sau họ nghe răm rắp.
Bốn đêm đi đường, đêm nào cũng gặp địch. Những lúc mệt quá, anh em đòi nằm lại. Đến lúc đó, Bảy Hường lại phải dỗ từng người như dỗ trẻ:
- Gắng lên, không để tui cõng anh đi một đoạn.
Vậy rồi họ lại tiếp tục đi...
Và cho đến hôm nay, khi tới đích, họ tưởng đâu sẽ được nghỉ ngơi lại được nghe đồng chí y sinh trực giải thích như họ không còn chịu đựng được nữa và nói lung tung.
Quay trở vể ư? Lại ba bốn ngày đường nữa! Rồi dọc đường làm sao chữa chạy cho anh em, rồi gạo đâu, củ đâu, cho anh em ăn? xảy nhà ra thất nghiệp. Dầu sao thì ở trung đoàn cũng còn cố anh có em. Các đơn vị đói không có gì ăn, vẫn cử người đi lên trạm xá, mang hết những gì qúy nhất, ngon nhất nhường cho thương binh. Có đồng chí mang gạo lên cho bệnh viện, gặp biệt kích hy sinh dọc đường. Những ngày ở bệnh xá trung đoàn, dầu phải khiêng cõng thương binh chạy hết chỗ này qua chỗ khác, nhưng Bảy Hường chưa bao giờ phải lo. chuyện ăn uống. ở đó, anh em bị thương nhẹ hàng ngày thay nhau đi đào củ, kiếm rau rừng. Sống dậy, họ buộc bồng nhìn chừng. Khoảng 9, 10 giờ, yên tâm, họ tản đi. Và hàng ngày, dầu ít dầu nhiều, cũng còn có cái ăn...
Cô đã năn nỉ và nói hết lời với bệnh viện phân khu. Nhưng nói gì thì nói, bế tắc vẫn hoàn bế tắc. Cô nói về khổ khăn của mình thì họ cũng nói khó khăn của họ.
• Chưa nói đến thuốc men, gạo củ, chỉ mỗi chuyện di chuyển thương binh đã không đảm bảo. Tháng trước, nó càn vào, thương binh không chạy kịp. Ba đồng chí hy sinh...
-   Nhưng các đồng chí bảo bây giờ quay về bệnh xá trung đoàn thì anh em cũng đến chết mất.
-   Các đồng chí nghĩ lại một đêm, thay băng cho anh em... rồi đi, chúng tôi không có cách nào khác... Chúng tôi đang
định tổ chức chuyển bớt thương binh lên Miền, nhưng địch đang càn trên biên giói. Các bệnh viện ở trên người ta cũng ' cồn chuyển cứ. ở đây, anh em cứ nghe nói chuyển viện là ngán. Dọc đường đi mười lần, chín lần gặp địch.
Từ lúc đến nơi. Quá đặt bồng, dựa lưng lên gò mối định ngủ một giấc. Tình cảnh ở bệnh viện vùng ven anh đã trải

qua. Những cuộc cãi lộn, chửi bới anh cũng đã trải qua có lần giặc càn vào đến gần hầm thương binh, anh nằm trong võng rút lựu đạn và nghĩ rằng: Nó vào đây thì đổi mạng Vì vậy mà lần này cũng như những lần khác, anh ngồi im, không tham gia gì vào câu chuyện. Những lúc thế này Quá hay nhớ bà nội.

Bà anh chỉ có một ước muốn là anh chống lớn, rổi cưới vợ. Vợ anh phải sinh một đứa con trai đầu lòng... Bố anh là con trai một, anh cũng là con trai một. Bố anh hy sinh để lại cho bà anh một thằng cháu.
Thằng cháu lớn lên, lại gióng nó như đúc. Không biết có thật anh giông bố không, chỉ nghe bà nội bảo thế. Bà nội nuôi bố anh từ lúc còn ẵm ngửa trên tay, cho đến lúc trốn nhà đi Vệ quốc. Vợ cưới cho rồi thì để đó, đêm sang nhà hàng xóm ngủ. Vậy mà rồi may sao, hồi đơn vị hành quân qua làng, về tranh thủ một đêm, có được thằng cháu trai mà bà đặt tên cho là Quá. Đến lượt Quá, cũng lại bà nội bếbồng trên tay, rồi nuôi anh lớn lên cho đến bây giờ. Bà thuộc từng cái nốt ruồi trong người anh, nhớ dấu vết trên từng ngón tay ngón chân của anh. Bà thường phàn nàn: Thằng Quá lớn lên rồi cũng vây, cứ nói đến chuyện vợ con là kiếm đường tếch. Nghĩ buồn cười cho bà. Cháu mới mười bảy, mười tám, đi bộ đội bà còn lo ốm đau, còn bỏ cả gói hành tăm vào trong ba lô, vây mà đã đòi bất nó lấy vợ. Hồi đó anh thấy chuyện ấy thật buồn cười, nhưng bây giờ ngồi nghĩ lại, anh mới thấy thương bà. Mình đi đánh giặc, bà mình đâu có cấm. Nhưng ước nguyện của một người mẹ, bây giờ là một người bà, có một đứa con, rổi có một đứa cháu... Mình không phải là mẹ, không phải là bà, nên mình không hiểu điều đó. Bây giờ đi đánh giặc, ra sống vào chết, biết rằng việc sống chết là không thể lường được, thì tự nhiên anh thây thương bà- Không, không bao giờ anh quá lo sợ về cái chết. Nhưng nếu mình chết đi, tuy khó mà vẫn dễ, nếu như chỉ nghĩ đến một mình mình...
Trong trận đánh đầu tiên, anh chẳng tính toán cân nhác nhưng sang những trận đánh sau, anh thường nghĩ đến bà nội... ừ, giá như mình có thể viết về một lá thư thưa với bà mình đã có người yêu, thì chắc dẫu xa xôi, bà mình cũng vui vẻ lên được ít nhiều...
…Mãi đến lúc nghe Bảy Hường khóc, Quá mới quay lại, Bảy Hường đã phải khóc là chuyện không vừa. Xưa nay có ai thấy cô khóc bao giờ?...
Thương binh và quân y sĩ trực vẫn cãi nhau, gần như chửi nhau, công việc thì chẳng giải quyết đến đâu cả. Bảy Hường nói sao cũng mặc, chẳng bên nào nghe bên nào.
Quá chống nạng đứng dậy, đi đến. Anh em thương binh tránh sang một bên, nghĩ rằng anh sẽ nói những câu đáng nói với đồng chí quân y sĩ:
•   Chúng nó ngoan cố lắm, gân cổ lên mà cãi.
•   Chết thì cũng chết cả. Biệt kích đến đây, mấy mạng này bỏ, cả cái bệnh viện cũng bỏ.
•Lúc đó thì chúng nó bỏ bệnh nhân chuồn. Chỉ bọn mình chết trước...
Đồng chí quân y sĩ cũng gần muốn khóc.
Quá nói với các đồng chí thương binh:
-   Anh em tản ra nghỉ đi. Khó khăn thì ta bàn bạc với nhau giải quyết. Cãi nhau chỉ mất thì giờ.
Người bỏ đi chửi lẩm bẩm. Người vẫn đứng lại.
Đồng chí quân y sĩ toan quay vào. Quá nắm lấy áo.
-   Vừa rồi đồng chí nói vầy là không được. Sao đồng chí lại bảo: Bọn tôi không biết? Không phải trách nhiệm bọn tôi?
Đồng chí quân y sĩ định giật áo ra, Quá trừng mắt:
- Đồng chí đứng đó cho tôi nói đã, tôi một chân đứng được, đồng chí hai chân cũng đứng được. Khó khăn này là khó khăn chung, các đồng chí cũng khổ, chúng tôi cũng khó. Đi đánh Mỹ thi ai cũng khổ như ai. Đồng chí cứ để yên tôi nói: Tôi nằm viện chai cả da lưng rồi, tôi biết. Tôi biết bệnh viện các đổng chí không có người, biệt kích thì vào như cơm bữa. Tôi biết các đồng chí sợ không đảm bảo được thương binh nên các đổng chí không chịu nhận. Nhưng các đồng chí cũng phải biết cho bọn tôi, đi ba bốn ngày đường đến đây, có đồng chí về thì nhất định chết dọc đường. Ớ lại cũng chết, về cũng chết, thì anh em người ta không chịu về. Đồng chí xem đồng chí nằm kia (Quá chỉ cáng Lựu). Từ bên kia sông, anh em chúng tôi đưa về trung đoàn. Trung đoàn không có thuốc, không đủ phương tiện điểu trị, mới đưa lên đây. Có gì chúng ta phai bàn bạc với nhau. Sao đồng chí lại bảo đồng chí không có trách nhiệm? Khoan đã, để tỏôi nói hết. Cô Bảy, lại đây, ta cùng bàn. Tôi đế nghị: Nếu như chúng tôi để lại thương binh, để lại người phục vụ, tự túc đi đào củ ăn, các đổng chí tính sao?
Đồng chí quân y sĩ không phản ứng nữa, nhưng ngập ngừng không dám trả lời.
-   Việc này tôi phải báo cáo thủ trưỏng.
-   Tôi đề nghị đồng chí mời viện trưởng ra đây, khỏi phải báo cáo đi lại dài dòng.
Đồng chí quân y sĩ đi rồi, Bảy Hường nói:
-   Em sợ họ không nhận nổi.
-   Tôi sẽ theo anh em hộ tống về và vận động một số anh em về bớt rồi nói đơn vị đào củ đưa lên.
-   Anh ở lại đi anh Quá.
-   Anh ở lại có gì khó khốn anh giúp đỡ em với, em lo quá. Đồng chí viện phó ra, trước hết xin lỗi về thái độ không hòa nhã của quân y sĩ, sau đó trình bày lại những khó khán của bệnh viện. Hôm nay tất cả nhân viên, y bác sĩ của bệnh
Viện chỉ có mười lăm người mà thương binh bốn năm chục.

Bảy hường cũng nói những khó khăn của bệnh xá trung đoàn, khó khăn của anh em thương binh. Bàn nhau một lúc, hai bên đồng ý để anh em thương binh ở lại với điều kiện có thêm người phục vụ. số anh em bị thương nhẹ phải đào củ,kiếm rau để tự túc. Như vậy, Bảy hường phải ở lại. còn ngoài các đồng chí hộ tống ra, anh em nào tự nguyện, thì có thể trở về trung đoàn.
Người ta khiêng các ca thương binh nặng xuống hầm điều trị. Anh em ở lại được phân chia vào một khu vực cho bảy hường tiện phục vụ. số anh em hộ tống tìm chỗ nghỉ để sáng hôm sau lại về đơn vị.
Mắc võng xong, Quá chống tó đến gặp Bảy hường. Cô vừa thay băng cho Lựu. Lần đầu tiên Quá tìm đến từ biệt cô.
-tôi về thôi cô Bảy.
-anh về đơn vị rồi làm sao theo kịp anh em.ở lại đi anh Quá.
-….
- Anh ở lại ít hôm cho đỡ, rồi có về hãy về.
-em cũng ở lại mấy hôm, bao giờ các anh thương binh nhẹ đilại được, em gửi mấy ca nặng lại rồi chúng ta cùng về.
-ở lại nhiều người chừng nào càng vất vả cho cô chừng ấy.
- em chỉ mong được vất vả.
-thật không
-thật mà.

- Bảy Hường à...
- Dạ...
-Tôi...
- Anh cứ nói đi, em nghe mà...
Bảy Hưòng như đoán biết câu nói đã từ lâu cô mong đợi, cô đưa tay nắm mớ tóc kéo xuống trước ngực, che nửa khuôn mặt, chỉ còn để lộ con mắt tinh nghịch nhìn Quá.
- Cô có còn giữ tấm ảnh của tôi không?
- Còn, mà sao?
- Cho tôi xin lại...
Bảy Hường lặng đi.
Quá định nói một câu mở đầu cho vui, không ngờ giọng anh nghiêm trang quá, làm cho Bảy Hường buồn xỉu. Trong khi hoảng hốt, anh vội vã nắm lấy tay cô.
• Bảy Hưòng à.
-Dạ!
- Cô giữ tấm ảnh cũng được, nhưng...
-Dạ!
Bảy Hường vẫn cầm mớ tóc kéo xuống mân mê, nước
mắt lưng tròng.
- Cô lấy tấm ảnh của tôi, cô cũng phải cho tôi một tấm
ảnh.
Bảy Hưòng vẫn ngồi im như vậy, gật đầu một cái.
- Và cô phải ký một chữ ở đằng sau bức ảnh...
- Chi vậy?
- Để nhớ!
Bỗng Bảy Hưòng hất mớ tóc về phía sau, rồi trở lại cái nết nghịch ngợm của những ngày thường, cô giương to hai con mắt đen ghé sát tận mặt Quá.
-Hình em nè anh Quá, anh cất đi mà nhớ.
-Qúa kéo Bảy Hường vào ngực mình, đặt lên đôi mắt đó một cái hôn. Trên mi cô gái còn đọng đầy nước mắt.
- EM chờ mãi không thấy anh nói một câu.
. Anh nghĩ đời bộ đội...
. Bộ em là thường dân chắc?
.Thì anh đã nhận khuyết điểm đó còn chi.
- Bắt đền anh.
. Khi nào hòa bình thống nhất đất nước anh sẽ đưa em về Hà Nội. Vậy được không?
Bảy Hường gật đầu.
• Các anh ngoải không ưa con gái Nam Bộ hen anh Quá.
- Ai bảo?
- Người ta nói vậy, người ta bảo con gái Nam Bộ không dịu dàng bằng các chị ngoải. Các chị ngoải vừa đẹp, vừa có văn hóa cao, như em thì... - Bảy Hường bật cười. - Người ta đồn uống rượu bầng bát B.52.
• Nói bậy...

Họ có thể ngồi nói chuyện suốt ngày suốt đêm với nhau như vậy nếu đó không phải là một đêm chiến tranh. Trên trời C.130 vẫn bay ì ì. Mấy hôm nay, “trực thăng” cần cẩu, cái lưng cong oằn, treo những khẩu đại bác, những chiếc xe tăng lúc la lúc lắc dưới bụng bay về hướng Dầu Tiếng. Từng đoàn “trực thăng” vũ trang cũng nối đuôi nhau bay qua trên đầu họ. Chúng nó đang điều quân cho một cuộc càn. Kinh nghiệm của người vùng ven cho họ biết, việc xuất hiện chiếc “trực thăng” cần cẩu ấy là triệu chứng của những trận càn trung bình trở lên, ít nhất cũng phải hàng chục ngày.
- Anh đi đường cẩn thận nghe anh Quá, em ở đây ít bữa chuyển được thương binh đi, em về.
Bảy Hường lấy ra ba tấm hình: một tấm đội mũ tai bèo đang cõng gạo lội qua suối, một tấm nai nịt gọn gàng, lưng

Thắt “xanh tua” khoác khẩu M. 79 chuẩn bị lên đường chiến, đâu. Một tấm đội nón lá, hất ra phía sau, quàng khăn rằn dang ngồi bơi xuồng trên sông Sài Gòn. Quá chọn tấm Cuối cùng.
Bày Hường tủm tỉm cười:
- Vậy là biết rồi đó.
Và cô lật phía sau tấm hình, lấy bút bi ghi một dòng- “Qúy anh nhất đời đó anh Quá à".
... Bay Hường lại vào với anh em thương binh, còn Quá thì đến bên võng Lựu. cúi xuống ôm hôn bạn. Lần đầu tiên Quá từ biệt bạn mình bàng cái hôn nồng thắm như vậy.
Địch ủi xong phía tây sông rồi chuyển sang phía đông.Lúc đầu, chúng nó càn chung quanh lộ Mười bốn, ủi các khu rừng sau ấp 3, ấp 2, sau đó ủi lên Suối Tre. lên Ván Tám, để quân xuống lộ Căm Xe, cắt đôi khu vực Long Nguyên, Ván Tám. Từng đại đội biệt kích cắt ngang cắt dọc trong rừng, hễ đụng ta, ít thì đánh, nhiều thì gọi pháo, gọi máy bay. Xe tăng cũng nống ra, ủi một cụm rừng nằm phục.
Đánh địch một trận không khó, nhưng đánh xong không làm sao giải quyết được thương binh tử sĩ. Trung đoàn phải tổ chức các bộ phân thay nhau đi lấy đạn từ bên kia sông Nha Thức về.
Gạo càng khó hơn nữa. Nếu sang bên kia sông Nha Thức gùi về thì phải đi hết hàng nửa tháng, một đoàn mười người đi, trở về may lắm còn năm, sáu. Có anh em qua đó rồi đi tuột luôn lên biên giới, có anh em hy sinh.
Phía tây sông, từ hôm địch làm dữ, các đồng chí cán bộ hậu cần 82 chưa biết sống chết thế nào? Chạy về đâu? Gạo chôn cất ở đâu? Qua sông thì suốt một dọc 4 5 cái bến, bến nào cũng có tàu mặt dựng, xuồng máy vũ trang nằm phục, động một cái là pháo sáng bắn lên đỏ rực. ĐK trên tàu bắn Xuống, cối trong đồn bắn ra. Nhiều anh em ra giữa sông, đã thả bồng cho trôi để chạy lấy người cũng không được. Sau những trận như vậy, nước sông Sài Gòn rút xuống, bao gạo, ni lông mũ nón của anh em chiến sĩ mắc vào ngọn tre, treo lủng lẳng trên bờ.
Hễ phục bắn chết một người, chúng nó lại gài trái lên xác chết rồi nằm phục tiếp. Nó biết thế nào mình cũng ra lấy tử sĩ.
Anh em chiến sĩ không ngại đi đánh nhau mà lại ngại đi công tác lẻ như lấy gạo, cáng thương, liên lạc. Sơ suất một chút là đụng biệt kích, là trúng mìn. Đi trong rừng không ai dám làm ồn, chúng nó thả máy ghi âm xuống các ngả đường, bến sông. Có tiếng động là pháo ầm ầm dập tới.
Trên bờ sông Nha Thức, nơi nó biết ta phải đi qua để chuyển thương binh, cõng gạo, cứ 10 phút lại có một đại đội biệt kích cắt qua. Nếu đại đội bên kia đi lên thì đại đội bên này đi xuống.

Số chiến sĩ thương vong vì đi lấy gạo, chuyển thương,
đào củ, ngày một cao. Bệnh xá trung đoàn không thể bảo đảm được, đành trả lại cho tiểu đoàn. Tiểu đoàn lại phải cử ra một bộ phận bảo vệ thương binh.
Trung đoàn bộ sau khi vượt ra ngoài vòng càn ở khu vực Đắc Un, Suối Tre, ông Dũng phân tán bớt các đại đội trực thuộc xuống đơn vị.
Đến Ván Tám, vừa mới đặt bồng hôm trước, hôm sau xe địch tràn vào cứ. Chính trị, tham mưu, hậu cần đêm lại móc nhau kéo qua lộ Căm Xe cắt về Long Nguyên..
Những ngày đó, từ cán bộ đến chiến sĩ ai cũng có nhiệm vụ đào củ, hái rau. Gần trưa, nhìn trời, nhìn đất nghe ngóng ! không có tiếng động thì chia nhau đi. Họ đi từng tốp 3 người. Cứ hai người đào thì một người tìm dây. Đào hai ba mươi phút mới được một củ khoai to bằng ngón chân cái, dài4, 5 mươi phân. Gặp củ đào củ, gặp rau hái rau. Họ hái đủ thứ rau: rau bướm, rau bìm bìm, rau tàu bay, rau dớn rau môn thục, rau lạc tiên, có đến cây hoa lan, lính ta cũng hái về muối dưa ăn.
Thỉnh thoảng chiến sĩ ta gặp được một cái nương bỏ lâu ngày, cỏ đã mọc kín mít. Rẽ đám cỏ lên, anh em tìm ra những đám củ dong đã sượng, đào về ăn kêu sần sật. Cũng có khi gặp những đám dây lang bò trong cỏ tranh, hoặc những dây mưóp, quả đã thành xơ.
Được cái B.52 càng đánh thì củ rừng càng mọc nhiểu, lại dễ đào. Thôi thì đủ thứ củ: củ nho, củ đậu, củ mỡ, củ báng...
... Năm ngày sau khi từ biệt ông Ba Kiên, ông Dũng đưa trung đoàn bộ đi qua ba cái cứ, cứ nào cũng đụng biệt kích đi từng đại dội một, cắt từ trong Minh Thạnh,Dầu Tiêng ra. Hễ gặp ta là nó gọi pháo, gọi trực thăng. Xe tăng nằm ém sẵn trong rừng, động là rồ máy ào tới.
Đến cứ Long Nguyên, ông Dũng cho trung đoàn bộ dừng lại. Cái cứ này là cứ đầu tiên của trung đoàn xây dựng từ khi xuống hoạt động ở vùng ven. Năm 1967, ở đây có nhà lợp lá trung quân, có hầm âm thông vào hầm có nắp, có bếp Hoàng Cầm, có đường đi lại. Khu rừng hãy còn xanh um. Long Nguyên lúc đó coi như hậu cứ an toàn của trung đoàn. Vậy mà bây giờ đường tăng cắt ngang dọc không còn nhận ra lối nữa.
Đêm vừa mới hành quân tới thì sáng dây đã nghe tiếng súng nổ ran ở phía tiểu đội trinh sát. Xe tăng không biết từ lúc nào đã nằm lọt vào giữa đội hình của trung đoàn bộ, hụ máy, bắn 12,7 ly thùng thùng vào phía hậu cần. Đội hình trung đoàn bộ bị cắt làm hai nửa: một bên là tham mưu, chính trị, một bên là hậu cần, tiểu đội trinh sát và trạm xá. Địch từ hướng đưòng bò song song với sông Thị Tính cắt vào ba mũi.
Ông Dũng dẫn một nửa trung đoàn bộ rút ra ngoài vòng và cho liên lạc sang móc hậu cần, nhưng cắt lốỉ vào cũng
gặp địch.
Ông cho anh em dừng lại ở một cái cứ bỏ rồi gọi trợ lý tác chiến đến:
-   Cậu dẫn liên lạc qua sông Thị Tính, xuống dưới lộ Căm Xe rồi vòng lên móc hậu cần và tiểu đội trinh sát về giao cho d Tám. Bọn mình chờ ở đây, nếu địch càn vào thì sẽ sang suối Ông Thành. Nếu cậu về suối Ông Thành không gặp nữa thì theo đường bẻ cò mà đi. Trường hợp nó làm dữ quá, không qua lộ Căm Xe được, cậu cứ bám d Tám. ít bữa anh Kiên ở bên kia sông về, cậu liên lạc với anh ấy tổ chức tiếp cho bộ phận sang sông. Trên này, d Chín qua Nha Thức, xin Miền chi viện gạo và đạn. Nếu anh Ba đi về thành công, thì ta sẽ áp sát d Bảy xuống.
Đồng chí trợ lý tác chiến vừa đi một lúc thì Tuấn, lúc đó là trưởng ban trinh sát vào báo cáo:
- Có địch.
ồng Dũng tự nhiên nổi cáu:
-   Địch đâu mà lắm thế. Cậu ra xem lại xem địch rút ra hay là địch cắt vào?
Vừa nói vậy thì một vệ binh chạy ào tới trước hầm.
-   Đề nghị thủ trưỏng rút ra phía hầm quân lực đi, xe tăng cắt theo đường ủi vào đến a vệ binh rồi...
Đèn tăng bật sáng. Súng nổ ran..
Ông Dũng càng cáu. Xe đâu mà vào nhanh vậy. Tuấn nắm tay ông Dũng lôi đi. Họ chạy qua hầm quân lực thì lại gặp các đồng chí quân lực chạy ngược lại. Phía đó cũng có địch.
Ông Dũng đứng lại, bảo Tuấn:
-   Cậu sang gọi bên chính trị, mình vòng qua phía thông tin, đợi ở ngoài bìa trảng. Báo cho các bộ phận tập trung đó.Nếu ra đó gặp địch thì cắt về cứ suối Ông Thành.
Ông Dũng gọi thông tin, cùng với bộ phận quân lực rút ra đến bìa trảng, đợi một lúc thì các bộ phận lần lượt tập trung. Người mất bồng, ngưòi mất dép. Được người nào ông Dũng chỉ hướng cắt đi. Phía trinh sát, hậu cần vẫn đánh nhau. C.130 quần, ném pháo sáng đỏ rực một góc rừng.
Nửa tiếng sau, Tuấn dẫn bộ phận chính trị ra:
- Đi đi thủ trưởng, bên kia bìa trảng có địch đây.
Lần đầu tiên, xe tăng càn vào cứ giữa ban đêm... Thực chưa bao giờ đánh giặc lại cực như lúc này.
Đáng lẽ những lúc khác, có lực lượng trong tay, chỉ cẩn một đại đội là có thể ăn ngon dăm bảy chiếc tăng diệt 100 tên Mỹ như trở bàn tay. Ông Ba Kiên khuyên tạm phân tán đánh nhỏ một thời gian, ông Dũng tuy đã thống nhất nhưng I vẫn cứ băn khoăn nghĩ đến một đòn trừng trị cần thiết.
Về đến cứ suối Ông Thành, ông Dũng gọi Tuán đến mở bản đồ ra bàn bạc. Xưa (lúc đó đi theo ông Dũng) mở bồng, lấy túi ni lông đựng mấy củ mài đưa ra đặt trên bản đồ. Ông Dũng nhặt một củ đưa cho Tuấn, cầm một củ ăn, rồi gạt bao ni lông sang một bên.
- Phía bắc ta là sông Thị Tính, phía nam là đường bò, kéo dài sang phía tây-nam là cứ Bãi Cưa đây. Theo mình, khu vực này rồi nó cũng sẽ càn vào.
- ủi xong dưới Ván Tám rồi, nó sẽ ủi lên. Bãi Cưa lên đây. Nó cứ cuốn chiếu như thế mãi, thì hết đất mất.
- Tuấn ạ, mấy hôm nay đi đường mình cứ nghĩ đến anh Ba Kiên. Anh ấy nhận định nhanh thật. Nó vừa ủi xong bên kia sông, anh ấy đã nghĩ đến việc vòng sang bên đó luôn.
- Thủ trưởng cùng định vòng trở lại à? .,
ông Düng gạt tay trên tấm bản đồ:
đây là sông Nha Thức. Mình chỉ được phép ở từ đây xuống
-    ừ nhỉ. Vậy là ta đi hết bản đồ rồi.
Bên kia sông Nha Thức!
Anh em trung đoàn Mười sáu gọi đó là Đất Thánh. Mặc dầu từ đó lên Miền còn phải qua bao nhiêu cửa ải: lộ Trắng, lộ Đỏ.
Bao nhiêu cán bộ, đơn vị tróc cơ sở chạy lên biên giới cũng chỉ ao ước qua được sông Nha Thức, về đến ngã ba Công Kiên là họ đặt bồng thở phào nhẹ nhõm. Chỉ cần qua đó rồi, biệt kích cũng được, B.52 cũng được. Sang bên kia sông ít ra thì cũng còn tìm vào được những cái cứ của đoàn C.50 của các đoàn hậu cần 82, 83, gặp dịp ra thì có thể xin được bồng mì, bồng gạo. Sang bên kia là một cánh rừng mênh mông, mặc dầu địch có cho máy bay bắn phá, rải chất độc hóa học đến mức rụng hết lá, cây chỉ còn thân cành trơ trụi, thì vẫn là một khu rừng kín đáo gấp mười lần bên này.
Đã có lần ông Dũng nghĩ: Hay xin rút trung đoàn về bên đó củng cố một thời gian rồi trỏ lại. Tất nhiên sang đó cũng còn phải đói, nhưng dầu sao cũng có gạo. Lên đến Công Kiên có thể xin được đạn, thương binh cũng có thể gửi vể Miển được.
Chỉ cách có một con sông thôi!
Con sông đổ không biết bao nhiêu là máu. chịu không biết bao nhiêu là bom đạn. Nhưng qua bên kia sông, cũng có nghĩa là bỏ trắng một vành đai.

Dưới kia ông Ba Kiên đang qua lại sông Sài Gòn. Cũng lại là một con sông. Có những ngày đứng bên kia sông Sài Gòn nhìn sang bên này, người ta cũng bảo phía Ván Tám, Long Nguyên là Đất Thánh, và có lẽ bây giờ bên đó cũng đang có người nghĩ như vây.
Và nếu cứ nhìn sang bên kia bờ sông tìm về “Đất Thánh »”thì chẳng bao giờ đến được. Rồi chúng ta sẽ qua sông Sài Gòn, sẽ qua sông Nha Thức, sẽ qua lộ Trắng, qua lộ Đỏ về đâu nữa... Bên kia bờ sông...
Hai người ngổi im lặng một lúc trước tấm bản đồ ông Dũng nói:
- Chẳng lẽ lại hết đất.
Tuấn :
-    Đất thì rộng nhưng nó ủi trắng hết roi.
Ồng Dũng cười. Một lúc, ông cúi xuống lấy móng tay vạch một đường dài dọc theo sông Thị Tính qua lộ Căm Xe sang bên kia cứ Ván Tám.
- Bây giờ cậu ở nhà, nếu yên thì tạm ở đây một thời gian chờ nó càn xong, vòng trở lại Long Nguyên, qua lộ Căm Xe xuống gần d Tám. Nếu trường hợp nó càn qua đây, thì cắt dọc theo con suối này, về luôn dưới đó. về lại được Suổì Tre càng tôt.
-   Xuổng mãi Suối Tre?
-   Xuống đó, phân tán ra, đào hầm bí mật mà ở, ngoài chỗ ở chính chuẩn bị thêm cứ dự bị.
-   Nhưng thủ trưỏng đi đâu bây giờ?
ông Dũng gập bản đồ lại:
-   Mình xuống d Chín.
-   Thủ trưởng lại qua bên kia đường bò à? Bây giờ nó còn rải quân trên đó, đi dễ bị phục.
Ông Dũng im lặng. Ông vẫn thấy cay cú: cần có một đòn trừng phạt. Dọc đường, ông đã nghĩ đến một trận đánh, ông sẽ điểu d Chín cho đánh một trận xong, tổ chức khiêng thương, mở đường qua sông Nha Thức. Qua bên đó, một số sẽ đi lấy vù khí và gạo, một số đưa thương binh lên cho bệnh viện tiền phương của Miền.
Nếu có ông Ba Kiên ở nhà, chác ông ấy cũng đồng ý Mình. Đã gần hai tháng nay, trung đoàn không có một trận đánh nào then chốt. Càng nghĩ, ông càng thấy phương án tác chiến đó thật hấp dẫn. Một lúc giải quyết được ba nhiệm vụ. Một là đánh một đòn trừng phạt, có tiếng vang, phối hợp với các chiến trường khác. Trên kia địch đang tập trung càn biên giới. Hai là giải quyết nốt những thương binh và làm môt chuyến vận tải thật cơ bản. Ba là: đánh mạnh ở trên này, thì phía dưới kia ông Ba Kiên có thể rảnh tay, tổ chức cho d Bảy ổn định được đội hình và đưa bộ đội sang sông.
Suốt dọc đường, ông Dũng nóng ruột đến căn cứ để triển khai công việc. Không ngờ về Long Nguyên, địch lại càn nữa. Chưa bao giờ nó làm trắng trợn như bây giờ, dám cả gan xộc xe tăng càn vào cứ giữa ban đêm. Cứ chạy càn như thế mãi thì chẳng biết đến bao giờ!
ông Dũng thức đến ba giờ sáng, giao lại công việc thật tỉ mỉ cho Tuấn như chuẩn bị một chuyến đi xa, xong đánh thức Xưa dậy.
-   Cậu gọi một đồng chí vệ binh sang ngay bây giờ chuẩn bị đi công tác.
-   Em cùng đi chứ thủ trưởng?
Vừa hỏi Xưa vừa rút dây võng.
- Để đó đã, nhanh lên không sáng bây giò.
Xưa vừa chạy đi, vừa cuốn nốt dây võng.
Tuấn hỏi:
-   Ngày mai nếu nó càn vào đây thì đón thủ trưỏng ở đâu?
-- Mình sẽ về d Tám.
-   Bên d Tám hôm nay cũng còn đánh nhau!
- Thì mọi việc ở nhà các cậu cứ bàn nhau mà làm, mình sẽ về cứ Suối Tre. Có khi xuống đỏ rồi gập cả anh Kiên.
Tuấn đưa một tổ vệ binh ra bám địch. Ông Dũng vòng ra phía sau cụm xe tắng và cắt quan bên kia lộ thì cũng vừa sáng.

Xưa lúc đầu nghe thằng Hùng xúi, một hai xin xuống đơn vị. Ông Dũng bảo:
-   Thôi tùy cậu, nhưng câu có muốn xuống đơn vị chiến đấu thì cũng phải tạm ở trên này ít lâu cho quen đã. Liên lạc hay vệ sĩ thì cũng vậy.
Ông Dũng còn hứa thêm:
-   Đã vậy thì mình chẳng giữ cậu đâu. Thật tình thì mình cũng chẳng cần ngưòi phục vụ, bồng mình mình mang, quần áo mình mình giặt, tắm thì xuống suối, chỉ có một điều ở chiến trường này đi một mình không được, mà mình thì lại phải đi công tác luôn. Lấy anh em vệ binh thì lúc có lúc không.
Sau khi Xưa nhận nhiệm vụ, Tuấn lại gọi đến dặn thêm một lần nữa: Làm vệ sĩ có hai nhiệm vụ, một là bảo vệ thủ trưởng, hai là giúp việc cho thủ trưởng.
Xưa nghe một lúc rồi nói:
-   Tính em ngang lắm, em sợ rồi không vừa lòng chính ủy. Hôm em trốn về đây là vì em muốn đi chiến đấu.
-   Cậu khỏi lo, trước sau gì rồi cũng sẽ được chiến đấu. mà đi với thủ trưởng có khi còn chiến đấu nhiều hơn...

Xưa không biết trả lời thế nào nữa nên đành im lặng. Chẳng lẽ đi B về ngưòi ta hỏi vào trong đó làm gì. lại bảo làm công vụ cho thủ trưởng.
... Hồi còn ở ngoài bắc, có lần anh mang hai quả lựu đạn về nhà (đi tranh thủ mà). Bọn bạn bè thấy vậy liền hỏi:
-   Mày đã biết ném lựu đạn chưa?
-   Sao lại không biết.
-   Nó chỉ đeo làm bộ, mới đi được mấy bữa, giỏi lắm thì chỉ ném đạn gỗ là cùng.
Xưa đỏ mặt:
- Tao ném nổ tụi bay mất gì?
-Bao thuốc lá.
Xì ném quả lựu đạn mà một bao thuốc lá!
Chúng nó tưởng Xưa không biết ném thật, càng làm già.
. Rõ ràng là không biết tỏng tòng tong ra rồi. thôi ông làm oai một chút cho bọn mình sợ, chứ bây giờ tụi mình có các cả tút thuốc cu cậu cũng không dám ném.
Vậy là Xưa rút lựu đạn. Cả bọn chạy giạt ra. Anh mở nắp giật dây và ném luôn xuống ao. Không may cái ao đó lại là ao thả cá của hợp tác. Cá chết nổi lềnh bềnh.
Hôm sau, mẹ anh phải gánh lúa đến đền cho đội. còn anh về đơn vị ngồi viết bản kiểm điểm. Đó là chuyện hồi anh mới đi lính. Còn bây giờ Xưa không dại dột nữa, làm gì cũng có tính toán. Anh nghĩ: Mình đã trốn đơn vị về đây thì phải từ từ... Nhận nhiệm vụ nhưng trong lòng Xưa không thoải mái lắm.
Làm công vụ cho ông Dũng thì bở quá. bồng ông ông mang, súng ông ông đeo. Đến nỗi đào hầm. Xưa đào thì ông xúc, bảo mấy cũng không được, mà ông làm có bõ bèn gì chẳng bằng Xưa làm rốn.
Đào hầm xong, ông bảo Xưa đi ngủ, mai còn lấy sức mai đi, còn ông vẫn tiếp tục làm việc. Có người kích Xưa xin thôi việc, nhưng có người lại muôn về làm vệ sĩ cho thủ trưởng. Họ nói:
- Tao chỉ ước được như mày, hành quân về là lăn ra ngủ. ông Dũng với ông Kiên chỉ kiếm bạn đi đường cho vui chứ vệ sĩ vệ siếc gì.
Nếu như vậy thì Xưa lại càng không thích. Đi chiến trường mà tìm chỗ cho nhàn thì bết quá ở nhà. Vậy là Xưa lại nghĩ việc ra để làm. Kể thì ông Dũng cũng tốt thật. Hồi đi trên Trường Sơn, Xưa gặp một ông cán bộ có công vụ đi theo Cậu ta cõng phần gạo của mình, còn phải cõng thêm gạo cho cả thủ trưởng. Đến trạm nghỉ, có hôm mắc võng xong, Xưa thấy cậu ta còn đi đun nước cho thủ trưởng tắm.
Hồi đó Xưa nghĩ: đi bộ đội vậy thì chẳng đi làm gì Nhưng đến mấy hôm nay, thấy ông Dũng vất vả quá, anh lại thấy thương. Xuống anh nuôi nhận phần củ, Xưa chọn cho ông Dũng những củ ngon nhất. Biết tính ông Dũng nghiện trà đặc, hành quân đến nơi, Xưa nấu cho ông một hăng gô nước thật nóng. Hành quân đến nơi mà có ấm trà là ông khoái nhất. Mấy hôm nay trà hết, ông hái lá rừng nấu uống, mùi đăng đắng lơ lớ, Xưa chẳng biết là lá gì, vậy mà ông uống vào cũng xít, cũng khà và khen ngon, ông Dũng sống tình cảm, hết mình lo việc chung, thương yêu mọi người. Nhưng có một cái gì đó Xưa không thích lắm mà anh nghĩ chưa ra. Ví dụ ông Dũng cũng hay làm thơ. Nghe nói Xưa cũng thích văn đã học gần hết lớp 10, lại hay đọc thơ, hôm ngồi uống nước lá rừng, xúyt xoa khen ngon, ông liền ứng khẩu làm bốn câu đọc cho Xưa nghe và bảo anh nhận xét:
Chiến trường lắm chuyện vui ghê
lá rừng nấu nước thay chè lại thơm
Củ rừng đem luộc thay cơm
Chàng Siêu tóc dẫu điểm sương chưa về.

Xưa cười hề hề:
-   Thơ chính ủy nghe giống như tên em ấy...
Ông Dũng nghĩ một lát, rồi cũng bật lên cười:
- Cái thằng... láo thật...
Được cái ông Dũng cũng vui, chuyện vặt ấy cười trừ với nhau là xong.
...Hôm nay là lần đầu tiên đi công tác lẻ với thủ trưởng Xưa sang gặp Tuấn nàn nỉ xin thêm một quả lựu đạn.
Tuấn nói:
-   Chúng tao chảng có mà dùng, lấy đâu cho mày?. Các anh giao cho tôi nhiệm vụ bảo vệ chính ủy, giữa đường. CÓ sao thì tôi không chiụ trách nhiệm đâu!
-Cần đạn thêm thì tao cho, lựu đạn không có nữa!
-Lựu đạn mới uy hiếp được địch, súng con thì chỉ tô gãi ngứa chúng nó, càng bắn nó càng đuổi.
- Ai bảo mày vậy?
-Đi đánh nhau thì phải hỏi kinh nghiệm.
Thằng Hùng mách cho Xưa là đi lẻ nên mang nhiều lựu đạn, nhưng cận ta không nói điều đó. Cuối cùng ,Tuấn cũng phải chia thêm quả lựu đạn cho Xưa.
Xưa mới về trung đoàn mấy hôm, vậy mà về mặt ma lanh, nó chẳng thua kém gì lính cũ.
Nam và Tiến đang ngồi bàn công việc thì ông Dũng đến
- Đặt bồng xuống, ông hỏi ngay:
- Sẵn sàng chiến đấu dược chưa?
- Đánh lớn hay đánh nhỏ thủ trưởng?
Đánh cấp tiểu đoàn!
■ Định làm ăn lớn à thủ trưởng? Cấp tiểu đoàn hay trung đoàn thì anh em cũng săn sàng, chỉ có việc giải quyết hậu quả “cuộc chiến” thì khó lắm!
Chỉ có Tiến trả lời, Nam vẫn ngồi im.
Tiến từ trinh sất xuống làm cán bộ đại đội, bây giờ là tiểu đoàn phó. Còn Nam ở tiểu đoàn Bảy, sau khi bị thương lên viện gắp đạn rồi quay về trung đoàn điều sang tiểu đoàn Chín vì bên tiểu đoàn Bảy đâ có Lâu.
Ông Dũng đến đã gần 7 giờ sáng. Nam gọi liên lạc nói nhỏ:
-Lấy cái bao gạo...
Ông Dũng thấy cậu liên lạc cởi cái bao gạo còn chừng ba lon treo ở đầu cọc võng, vội nám giư lại'-
   Thôi để dành cho thương binh và trận đánh tối nay. Nghe nói tụi bay vừa phát hiện được vườn dong riềng làng Mười phải không? Có thì cho tao mấy củ.
• Hì, hi! Cái gì chứ dong riềng thì vô khối, có điều muốn ăn thì phải đẽo vỏ thật lực.
Tiến gọi liên lạc mang ra một đĩa củ, chọn mãi anh mới lấy được một củ gọt cho ông Dũng rồi đẩy cái đĩa lại phía Xưa và cậu vệ binh.
Vừa ăn khoai ông Dũng vừa mở bản đồ ra.
Tiến vẫn ngồi tán:
-   Thủ trưỏng dạo này cũng “quân sự” ra phết.
Ông Dũng nói:
-   Trước hết các cậu cho mình biết: quân số đi chiên đấu được bao nhiêu. Hiện nay tiểu đoàn có bao nhiêu thương binh nuôi tại trại. Vũ khí đạn dược còn bao nhiêu. Đánh nhau xong, ngoài việc giải quyết chính sách ra, còn có khó khăn gì nữa không?
Nam mở cuốn sổ tay to bằng cuốn lịch bỏ túi ra báo cáo tình hình. Nghe xong, ông Dũng hỏi lại một lần nữa:
-   Vậy là không có khó khăn gì chứ?
Nam:
- Không!
Tiến:
-   Cũng có khó đấy thủ trưởng ạ.

Tôi nói việc giải quyết hạu quả tính sau mà.
-   Nhưng vì chưa được nghe phương án cho nên anh em chưa yên tâm ạ.
-   Vậy thì tôi nói luôn nhé: Đánh xong thì cả tiểu đoàn mang luôn thương binh qua bên kia sông Nha Thức.
-   Ở luôn bên đó hả thủ trưởng!
- Cái thằng. Sang đó đưa thương binh về bệnh viện tiền phương của Miền, liên hệ với C.50 xin một ít gạo nếu không thì vay rồi lấy súng, lấy đạn mang về. Mình sẽ viết điện, cậu sang bên ấy, nhờ C.50 chuyển lên Miền xin thêm gạo…
-Vậy là chúng tôi phải đánh đến những hai trận đấy thủ trưởng ạ.
-   Sao lại hai?
•   Đánh trận tập kích xong thì đánh một trận mở đường đưa thương binh qua sông Nha Thức nữa chứ thủ trưởng. Mà trận này thì còn ác liệt hơn trận tập kích nhiều.
Nam gọi liên lạc:
-   Cậu xuống nói các đơn vị cho anh em chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu rồi gọi cán bộ đại đội lên đây họp ngay, mang theo bồng, súng đi chuẩn bị chiến trường luôn.
Liên lạc đi rồi, Nam quay lại Tiến (lúc đó vẫn còn ngồi cà khịa với ông Dũng).
•   Nêu vậy thì anh Tiến phải ở nhà, xuống các xê cho tập hợp anh em thương binh về cứ xê Bôn. Đánh xong, bộ đội sẽ rút về đó cùng vượt sông luôn.
-   Anh đi với xê Ba và xê Một à?
Nam cúi xuống bản đồ, lấy móng tay vạch ra các hướng đi
-   Báo cáo anh, chập choạng tối đánh luôn rồi rút. Chúng tôi sẽ cắt cái cụm này ra mà dứt cho gọn.
Tiến:
-   Vậy là qua bên kia sông thì hợp đồng với nhau ở đâu?
Nam:
- Cho anh em đi luôn, cắt về cứ C.50. Nếu ở cứ C.50 gặp địch thì sang cứ 82 cũ.

- Thôi được, bên ây trời đất của ta cả mà, lo chi! Nge nhắc đến c. 50, ông Dũng vội vàng rút cuốn sổ viết:
“Điện Kính gửi Bộ tư lệnh Miền.
“E Mười sáu gặp khó khăn. Địch đã ủi xong tây sông đang càn ủi ở khu vực Ván Tăm, đánh lên Long Nguyên Và hai bờ sông Nha Thức. Trung đoàn hết gạo, không móc đươc với đoàn 82. Đề nghị Miền chi viện cho ba tấn. Gạo và đạn xin lấy bên kia bờ sông Nha Thức. Trung đoàn vẫn đứng vững. Anh Kiên đã qua sông Sài Gòn, chuẩn bị đưa dê Bảy sang đó”.
Ký tên: Dũng
Viết xong, ông Dũng xé đưa cho Nam:
-   Cậu sang bên đó, vào C.50, nhờ họ điện lên R cho mình. Còn gạo thì cứ vay rồi tính sau. Mang về được nhiều chừng nào hay chừng ấy. Ớ nhà bọn mình chờ kết quả của.các cậu đấy.
-   Vậy là tụi tôi phải đánh đến ba trận đây thủ trưởng ạ, không phải sai đâu?
-   Sao lại ba?
-   Một trận tập kích, một trận dùi qua sông bên đó. rồi lại một trận dùi về bên này, sang thì khiêng thương, về thì cõng gạo.
-   Cậu tính thế thì suốt đời lính có đến ngàn trận. Thôi cố gắng qua bên ấy, cõng thêm súng đạn cho nhiều vào. Ta ở giữa hai con sông, d Bảy sang sông Sài Gòn, còn các cậu thì sang sông Nha Thức, bên đi lên, bên đi xuống, xem bên nào hoàn thành nhiệm vụ tốt hơn.
Biết ông Dũng chỉnh nhẹ mình, Tiên cười hề hể:
- Đi xuống thì nhất định ác liệt hơn đi lên rồi, nhưng dưới ấy vào được ấp thì lại tươi, thú trưởng cho đi, chúng tôi cũng tình nguyện cả hai tay.
Ông Dũng xuống đại đội Hai làm việc về đến tiểu đoàn đã gần chiều. Ông nghe lại tình hình chung một lần nữa để
chuẩn bị ra đi. Nam gọi cậu liên lạc đến.
- Cậu mang cái bao gạo kia xuống nấu đi kẻo để đó mãi
chuột phá.
Anh chiến sĩ trẻ không hiểu ý, nhìn Nam ngơ ngác:
-   Thì cũng chỉ còn nấy gạo!
Ông Dũng biết từ sáng đến giờ vẫn cái bao gạo ấy. Vừa muốn cười, vừa muốn khóc, ông giữ tay cậu liên lạc lại.
-Thôi, mình đã bảo dành đó cho thương binh, các cậu có cho mình ăn, mình nuốt cũng không vào đâu mà, thà khi
khác, cơm gà cá gỏi mình không từ chối.
-   Qua bên kia sông là có gạo thôi mà...
-   Thì các cậu cứ để dành cho đến lúc lấy được gạo...
ông Dũng mang bồng đứng dậy. Biết không giữ được,Nam đưa chính ủy ra một đoạn. Tự nhiên anh thấy thương ông quá, thà trẻ trung như anh thì đi một việc. Nhiều tuổi vậy mà vẫn phải lặn lội, cũng ăn rau, ăn củ, cũng nằm hầm, nằm đất, người ta cũng cán bộ, ông cũng cán bộ. Giá bây giờ ông ở ngoài đó thì vợ con cũ ng đàng hoàng. Không gì thì đến bữa cơm cũng có người nấu cho ông bát canh vừa miệng...
Ồng Dũng quay lại:
-   Thôi cậu về chuẩn bị cho anh em đi...
Nam tần ngần:
-   Anh xuống đơn vị toàn gặp những lúc khó khăn.
Ông Dũng:
-   Có vậy sau này mới nhớ nhau lâu.
• Tối nay, đánh xong, chúng tôi sẽ cho người lên báo cáo, bao giờ ở bên đó về, anh xuống ở với anh em lâu lâu một chút.
-   Mình sẽ xuống, chúc các cậu đêm nay đánh một trậntốt.

- Xin đảm bảo với anh. Thôi, nếu anh đã không ở thì qua đường sớm đi. Lát nữa nổ súng, bom đạn giội xuống khó đi.
Ông Dũng gật đầu. Hai người chia tay nhau. Ra khởi d bộ ông cắt hướng về xê Bốn. Anh em thương binh của tiểu đoàn đang tập trung ở đó chuẩn bị qua sông.
Xê Bôn ở cách tiểu đoàn khoảng 40 phút, gần bờ sông, ở đó, ông có thể ngồi nghe trận đánh, chờ xem đơn vị về kết quả thế nào rồi chia tay, cắt qua phía bắc con đường bò về suối ông Thành.
Đi được khoảng 30 phút, Xưa đứng lại:
-   Báo cáo Chính ủy, có tiếng B.52.
-   Cứ đi đi, nó đánh cái gì đây mà đánh.
Vừa nói xong thì Xưa hét lên:
-   Nó cắt bom.
Tiếng bom hun hút rơi xuống. Tự nhiên Xưa thấy mình bị hẫng đi. Anh cảm thấy người mình nhẹ bỗng như được nâng lên khỏi mặt đất. Một tiếng nổ dữ dội, lóe chớp trước mát. phía ông Dũng, trùm lên những tiếng nổ khác. Cả bầu trời tôì đen cát bụi. Xưa bị hất ngã lúc nào cũng không hay. Khi mở mắt anh trông thấy một vũng máu mà anh không biết từ đâu ra. Liếm môi, thây mặn, anh đưa tay lên sờ, miệng và mũi đầy máu. Khắp người anh chẳng có chỗ nào xây sát. Vậy là mình bị sức ép.
Xưa ngồi dậy, cách anh chừng mươi bước, ông Dũng nằm bất động. Thấy Xưa đến, ông chỉ vào cái chân.
-   Cậu băng cho mình một chút.
Băng xong, ông lại hỏi:
-   Cậu đứng lên xem đây là giữa bãi bom hay một bên.
Bãi bom mênh mông, chỗ nào cũng bom cả, Xưa báo cáo:
- Đây là chính giữa.
- Tìm một hố bom...
Xưa cõng ông Dũng đến một hố bom, tụt xuống, lấy tay bươi đất thành hố, đặt ông nằm xuống.
. Cậu tìm xem đồng chí vệ binh ở đâu?
Xưa trèo lên hố bom đi vòng quanh một lúc,xác định vị trí đứng, rồi quay lại cái hố bom mà ông Dũng đang nằm. Đúng rồi, chính cậu vệ binh chạy về phía đó, nơi có một mô đất, và anh đã lĩnh trọn một quả bom, chẳng còn dấu vết gì nữa.
Xưa lạị cúi xuống bên ông Dũng.
-   Không thấy à?
-   Đồng chí ấy bị ở hố bom này.
Tiếng B.52 lại ì ì bay tới. Bây giờ nghe nó chậm chạp nặng nể làm sao. Hai người nằm ngửa mặt lên nhìn trời. Bom lại ào ào rơi xuống. Xưa vừa kịp nhận ra nó cắt một đường chéo góc với vệt bom bỏ cũ, thì bỗng một khối đen tròn xoe nhằm thăng trước mặt anh lao tới. Chưa bao giờ Xưa nhìn thấy một quả bom kinh khủng như vậy. Anh vội vàng quay lưng áp mặt lại thì nghe “ục” một tiếng và đất cát trùm lên, tối đen trời đất.
Bị vùi rồi. Anh lấy hết sức giẫy mạnh một cái, thấy đất quanh người rung rinh. Anh chống tay hất người lên và nhô ra khỏi mặt đất. Không thấy ông Dũng đâu nữa. Xưa bò tới thảnh hố bom lấy tay cào đất, một lúc sau bới được ông Dũng lên, nhợt nhạt gần như một cái xác chết.
-   Thủ trưởng!
-   Thủ trưởng!
Gợi đến lẩn thứ hai, ông mới mở mắt:
-   Lấy cho mình viên “bi” trong xà cột.
Uống thuốc xong, ông Dũng nghiêng lưng sang một bên:
-Cậu cởi súng và lấy cái xắc cốt của mình ra rồi đi về chỗ xê Bốn- Cứ cắt thảng tới phía trước khoảng 500 mét, gọi người ra đây.
Xưa quàng xà cột và đeo súng vào người. Đi được chục mét thì nghe tiếng “cá rô” e e. Nhớ đến ông Dũng phơi mình dưới hố bom, anh nhặt một bó chà chạy quay trở lại. Thấy Xưa đáp chà lên người mình, ông Dũng mở mắt nhìn một chốc, rồi lại nhắm lại.
“Cá rô” quay vòng rồi dừng lại xoáy tít ở một lùm cây phía trước mạt.
ông Dũng vẫn nhắm mắt nói khẽ:
- Bình tĩnh, cầm sẵn cành chà, khi nào nó bay qua thi vượt. Để mặc mình đây.
“Cá rô” bay vòng lại một vòng nữa rồi lượn sang phía d bộ. Xưa cầm cành chà vừa chạy vừa khóc...
... Anh em c Bốn ra khiêng ông Dũng về đến cứ thì ông đã mê mệt. Y sĩ tiêm thuốc trợ lực, thay băng lại. Một lúc sau ông tỉnh dậy, nhìn mọi người rồi hỏi:
-   Nổ súng chưa?
Người ta chưa kịp trả lời thì ông đã nhắm mắt, không nói năng gì nữa.
Quân y sĩ lắc đầu:
-   Trừ phi đưa đi bệnh viện cấp cứu ngay thì họa may còn hy vọng.
Tiến đang bàn tổ chức một đoàn đi trước đưa ông Dũng qua sông thì Xưa kêu lên:
-Thủ trưởng làm sao ấy!
Mọi người chạy đến vây quanh võng: ông Dũng đang hấp hốì.
Trời sập tối.
Một cơn mưa kéo đến ào ào.
Cũng vừa lúc đó tiếng súng nổ vang, rồi tiếp đến tiếng đại bác. Anh chớp lẫn vào trong ánh lửa. Tiếng sét lẫn vào trong tiếng súng.

Tuấn dẫn trung đoàn bộ cắt đường vởng trở lại. Từ suối Ông Thành lấy núi Bà Đen làm chuẩn ở phía sau lựng, cắt dọc theo sông Thị Tính, qua lộ Căm Xe. Trở về Ván Tám, và xuống lại cứ Suối Tre. Mới mấy ngày, họ từ đây ra đi.Cũng trong lúc đó đồng chí trợ lý tác chiến được ông Dũng phái đi, “móc” được hậu cần, lại vởng lên suối Ông Thành và hai bộ phận cứ như vậy đuổi theo nhau. Bộ phận đi trước để một người ở lại, và dặn với bộ phận di sau hai ba cái cử mà khả năng họ có thể đến.
Chi sau hai ngày, khi họ quay trở lại, thì cánh rừng từ Ván Tám, Bãi Cưa đã bị ủi tráng. Chúng nó tiếp tục ủi dồn lên phía bắc lộ Căm Xe.
Cùng sau khi d Chín tập kích tiêu diệt hơn một chục chiếc xe tăng và hàng trăm tên Mỹ trước đêm tiểu đoàn vượt sông Nha Thức, địch tập trung phi pháo oanh tạc suốt ngày đêm vào các cứ ở Long Nguyên, suối Ông Thành, Bãi Cưa... Trên lộ Căm Xe, biệt kích và xe tăng ken dày. Hai bộ phận cùa trung đoàn bộ cứ đuổi nhau hành quân, gặp địch lại vòng sang cứ khác, gặp biệt kích lùi lại, cắt đường đi sang trái sang phải. Trúng mìn, gặp pháo, thì chôn cất tử sĩ rồi khiêng thương binh trên vai hành quân. Còn dăm lon gạo, Tuấn ra lệnh gom lại để cán bộ chịu trách nhiệm quản lý, không ăn nữa. Chỉ kiếm củ rừng, và lá cây thay cơm, riêng thương binh, được ăn cháo nấu lần với củ...
Đến ngày thứ năm thì bộ phận đi sau đuổi kịp bộ phận đi trước. Tuấn dừng lại ở Ván Tám, rồi cho liên lạc xuống d Bảy báo cáo tình hình với ông Thêm.
Khoảng nửa đêm, đoàn thương binh do Quá dần từ bệnh viện phân khu cắt vào bệnh xá trung đoàn. Đêm lặng ngắt không nghe một tiếng động. Quá cho anh em dừng lại, rồi nói với chiến sĩ hộ tống.
- Cậu vào xem xem còn ai ở đó nữa không?
Mộc lúc sau, chiên sĩ đó trở ra:
• Chứng nó phá hết hầm rổi, chỉ thấy toàn dấu xích xe tăng, và vở đổ hộp. tụi Mỹ mới ở đây đi.
Cậu chiến sĩ đật cái túi dết lốn nhổn những đổ hộp nhặt được xuống đất. Các chiến sĩ được chia mỗi người một hộp. Người thì hộp cá, người hộp trái cây, có người vớ được hộp bánh ngọt. Từ trong vòng càn ra. họ đi đêm nay nữa là hai đêm hai ngày. Đoàn có hai chiến sĩ hộ tống và hai thương binh nhẹ cũng theo Quá trở vể. "Trực thăng” đổ chụp xuống bệnh viện khi họ mới dời khởi đó được chừng một tiêng đồng hổ. Không biết số phận của các anh em thương binh sẽ ra sao? Bệnh viện phân khu cũng ở gần Long Nguyên, nằm trong khu vực càn lớn. Đã hai hôm nay, không biêt có đơn vị nào đánh nhau không mà phía sau họ bom pháo nổ suốt ngày.
Đoàn di, cắt qua hết khu rừng này đến khu rừng khác. Sáng, họ tìm vào những bụi cây, những hố bom còn có đám cở tốt, chui vào, xóa hết dấu vết, ngụy trang lại. Tốì lại đi. Quanh họ, chỉ nghe tiếng tăng hụ, tiếng súng nổ.
-   Chắc trung đoàn không còn đây nữa anh Quá à?
. Hay là đơn vị qua bên kia sông Nha Thức?
-   Qua sông Nha Thức thì không biết nhưng chắc chắn không ở trong khu vực Long Nguyên này nữa?
-   Vậy thì chỉ có qua lại lộ Căm Xe thôi.
Trong khi anh em bàn bạc với nhau, Quá cũng ngồi tính toán mọi khả năng có thể xảy ra, và xử trí như thế nào bây giờ? Đi đâu? Lên hay xuống? Làm sao đưa anh em thương binh về đến nơi an toàn? Rồi còn phải báo cáo với đơn vị tìm cách chi viện cho số anh em thương binh hiện đang ở bệnh xá phân khu. Nếu như có việc gì, Bảy Hường làm sao đưa anh em thương binh chạy? Cô có một mình!
Nó càn cái gì mà càn hoài ở phía đó? Có lẽ nó phát hiện trung đoàn bộ chăng.
Quá đang ở trong tâm trạng của một ngươi mới được yêu, và người yêu của anh lại ở phía đó, trong trung tâm của cuộc càn. Anh dự đoán những điều có thể xảy ra. Bệnh viện sẽ đưa một số thương binh nhẹ đi lên, còn số thương binh nặng sẽ ở lại hầm bí mật. Tất nhiên là Bảy Hường sẽ ở lại đó. Cùng có thể cả bệnh viện phân khu, cả trung đoàn bộ sẽ chạy sang phía d Chín rồi ở đó lại cũng có một cuộc càn nữa...
-Bọn mình bây giờ thành lính lạc ngũ, muốn đi đâu thi đi, “tùy nghi di tản”.
- Có một ông nhà văn nào đi theo bọn mình, thì viết được cuốn truyện hay bằng mấy “Rô-bin-xơn” ấy chứ!
- Thôi đừng nói dóc nữa, kìa, chụp lấy chú dế mà nướng ăn... A, chú dế trụi. Này, thứ này mà rút ruột, rán bột ăn ngon hơn thịt gà đấy.
•   Này, bọn mình đi đâu cũng không thoát khỏi cái núi Bà Đen. Mà sao lại gọi là Bà Đen nhỉ? Nghe nói trên đó có cái trạm viễn thông có thể quan sát khắp cả miền đông đấy!
Quá nghe chiến sĩ nói, ngẩng lên nhìn núi Bà Đen. Bây giờ anh chỉ còn ngọn núi đó làm chuẩn. Không địa bàn, không bản đồ. Cái núi Bà Đen đó là con mắt của địch, nhưng lại là người chỉ đường cho bao nhiêu chiến sĩ trở về đơn vị. Núi Bà Đen nằm ở hướng tây-bắc, cứ lấy nó làm chuẩn thì cắt đường không lạc được. Nhiều chiến sĩ của trung đoàn Mưởi sáu thường nói đùa với nhau: “Khi nào tao chết, chúng mày cứ chôn tao quay đầu về hướng núi Bà Đen để tao còn tìm đường tao về!”. Bây giờ anh cũng đang lấy núi Bà Đen làm chuẩn. Có thể đêm nay có bao nhiêu ngưởi cũng đang nhìn lên cái núi Bà Đen đó để làm chuẩn, để đi về một Một hướng. Biết đâu đêm nay Bảy Hường cũng đang nhì núi Bà Đen...
   Thôi mình đi đi!
-   Đi đâu bây giờ?
-   Cứ đi về hướng Ván Tám, nếu ở đó không gặp trung đoàn thì tìm vể d Tám, nếu không gặp d Tám, mình tìm đến d Bảy. Các cậu sao chứ mình về đơn vị thôi.
-   Bọn em cũng về đơn vị thôi.
Điều khó khăn nhất của họ là phải qua sông Thị Tính. Họ quyết định vòng lên phía trên, chọn chỗ dòng sông cạn nhất để có thể cõng nhau đi qua.
Vậy là họ cứ việc nhắm thẳng hướng núi Bà Đen mà cắt tới. Phía sau Quá, hai chiến sĩ vẫn thì thầm:
-   Cứ hướng này đi mãi về đâu?
- Lên R
-   Thích nhỉ, vậy là mình chỉ cần một cái võng, một cái màn, một cái hăng gô, một cái chét đào củ mài là có thể “a- lê-hấp”, dông một mạch lên Đất Thánh.
-   Thì đã chả có khối thằng “”lấy núi Bà Đen làm chuẩn phía trước, tiến” là gì.
-   Nghe đâu bên địa phương cũng nhiều cán bộ “tụt tạt" lắm.
- Thì trung đoàn mình cũng khốĩ, cứ gì địa phương, bọn mình toàn là những thằng lọt sổ.
- Đánh thằng Mỹ cực thật. Tao mà làm chính phủ thì cứ thằng nào ở lại vùng ven này một tháng, tao cho một cái huân chương.
-   Vậy thì có mà tặng huân chương cả nước.
-   Suỵt!
-   Cái gì vậy!
Quá vừa kịp hỏi câu đó thì một tràng đại liên lia ngang-
Anh trông thấy ba chiến sĩ đi trước loạng choạng ngã xuống.
Họ đi gần nhau quá! Một quả lựu đạn nổ ngay trưóc mặt. Ai ném vậy? Quá nâng súng bắn một điểm xạ rồi lăn đi mấy vòng. Đất ở đây trống trơ, không có chỗ núp. Súng nổ ran bốn phía. Lọt tổ phục kích rồi. Chẳng có đứa nào bắn trà. Chúng nó hy sinh hết cả rồi sao? Không có lý! Quá nhìn lên ngọn núi Bà Đen để định hướng rồi sờ vào thắt lưng: còn một quả lựu đạn. Anh bò lên.
Cũng chính giữa lúc ấy thì một thương binh, không chịu nổi sự đau đớn đã kêu rống lên. Quá chưa kịp xốc nách anh ta dậy thì một quả đạn M.79 rơi xẹt nổ trước mặt. Anh gục xuống ôm lấy chiến sĩ vẫn còn la hét để rồi chìm đi trong những chùm lửa đạn...
… Đoàn thương binh năm người đêm ấy chỉ còn Quá trở về.

-Địch càn vào bệnh xá.
Bay Hường đang đi đào củ, hầm chỉ còn Lựu và Tư Quang. Lựu nằm liệt trên võng. Mấy thương binh còn lê đi được đã bám theo đoàn cáng thương. Có cậu vừa chống nạng vừa tập tễnh, cắn răng mà bước. Không đi thì chết. Người cõng, ngưòi khiêng cáng, dìu nhau chạy qua các cụm cây thưa, trên thì máy bay, dưới thì đạn. Lệnh của bệnh viện: Ai bám theo được đoàn thì đi. Chỉ khiêng thương binh nặng. Nhưng thương binh nặng cũng không đù người cõng, chưa nói đến khiêng. Thứ nào thuốc, thứ nào dụng cụ y tế, thứ nào gạo, củ, cho thương binh, cán bộ công nhân viên lấy đâu cho đủ. Bác sĩ viện trưởng cũng cõng thương binh chạy, cả đến thương binh nhẹ cũng phải cõng thương binh nặng.

Tiếng máy hay ầm ào trên đầu, lớp khói trái mù, lớp khói hòa tiễn bịt bùng n phía. Anh em đi hết rồi, chì còn Lựu và Tư Quang trong hầm. Tư Quang ra đi thi thật nhẹ. Anh chỉ cần bám theo đoàn tải thương, chống nạng mà đi. NẾu gặp địch thì còn súng, còn đạn...
-   Nhưng Lựu nằm đó! Anh đến bên võng:
-   Lựu à, bây giờ tính sao?
Lựu mở mắt, nhìn quanh rồi nhìn Tư Quang lúc đó đã tay bồng tay súng:   *
-   Anh cứ đi đi, nếu còn, để lại cho tôi trái lựu đan
Nói vậy rồi nhìn ra ngoài hỏi tiếp:
-   Đây ra chỗ vệ binh xa không?
Tư Quang:
-   Khoảng 300 mét.
-   Sao súng nổ gần vậy?
Tư Quang đứng im. Đã nghe súng nhỏ nổ ở bìa trảng Tiểu đội vệ binh bắt đầu đụng địch.
Lựu lại giục:
-   Anh Tư, đi đi.
Trông thằng Lựu thật tội, hắn cứ nằm yên trên võng, tay cầm trái lựu đạn. Anh nhắm mắt một lúc rồi lại mở mắt ra nhìn Tư Quang:
-   Anh chưa đi à? Đi đi kẻo muộn. Ra ngoài đó có gặp cô Bảy cho tôi gửi lời thăm. Tội nghiệp, một thân một mình đi đào củ. Kẹt ngoài đó rồi không biết làm sao! Mấy hôm nay không có cô ấy đi đào củ thì anh em mình chết rồi. Sống đến bữa nay cũng là quá lắm!...
Lựu nói tỉnh bơ. Anh nằm đó sẵn sàng chờ cái chết. Trông anh lúc này thật bình thản.
Ai mà đi được cho đành! Còn súng, còn lựu đạn, thôi ,mình ráng chờ thêm chút nữa. Nghĩ vậy Tư Quang nói với Lựu:
-   Chờ lát nữa có người vể, tôi đi với anh một thể.
Tụi nó sắp vào rồi, anh đừng chờ, chết thêm một ngứời vô ích.
- Tư Quang đã quyết ở lại, nhưng vẫn nói để Lựu yên tâm
- Tụi nó đánh cho thủng được tiểu đội vệ binh còn lâu.
Anh cứ yên trí.
Lựu biết Tư Quang nôi để động viên mình, nhưng mệt quá, nhắm mắt, không cãi nữa.
Các đoàn thương binh lần lượt đi qua hầm. Bây giờ thỉ không thấy người cáng thương quay về nữa, không biết vì đã hết thương binh hay kẹt đường vào. Ngoài kia, chỉ còn tiếng súng điểm xạ của tiểu đội vệ binh. Còn đây, chung quanh cái hầm trơ trọi đôc có hai người, chỉ thấy mờ mịt khói đạn. Sự cô độc ở trong một trận địa thật là đáng sợ. Một lúc, tiếng súng ngoài tiểu đội vệ binh lặng câm.
Lựu mở mắt ra:
-   Chuẩn bị đi anh Tư! Anh đỡ tôi xuống đất một chút. Nó sắp vào rồi đó.
Tư Quang đõ Lựu xuống đất.
-   Được rồi, anh đi đi, để thêm cho tôi quả lựu đạn, vậy là đủ.
Chính giữa lúc Tư Quang đang vô cùng bối rốì đó, thi Bảy Hường bươn bả chạy về, vứt bồng củ xuống giữa hầm, mặt tái mét, nói không ra hơi:
-   Trời ơi, may quá, anh mà có làm sao em chết, các anh đi hết rồi hả?
Anh Tư cuộn giùm em cái võng. Nhanh lên.
Vừa nói, cô vừa qùy xuống, đỡ Lựu lên lưng:
-   Nó vào a vệ binh rồi, vòng sang phía a 3 mà đi. Anh đi được không anh Tư... Thôi vứt bồng củ đi, anh cầm hộ em cái chét. Vậy được rồi.
Lựu bỏ hai trái lựu đạn lăn long lóc giữa hầm. Hắn ta khóc như một đứa trẻ. Bảy Hường cười:
- Nín đi chớ anh Lựu, em không khóc thỉ thôi chớ sao anh, lại khóc...
Ra khỏi hầm 300 mét thì tụi Mỹ tràn vô. Gần thằng địch sợ thật, nhưng lại dễ luồn, không có bom pháo. Ba người dìu nhau vừa trông chừng vừa lẩn ra phía bìa trảng.
Cõng Lựu trên lưng, tay vẫn xách súng, Bảy Hường thở muốn đứt hơi, mặt cắt không ra hột máu. Biết vậy mà Tư Quang đành chịu. Anh cũng một khẩu súng, một cái bổng chân đi khập khà khập khiễng.
Mãi cho đến lúc Lựu kêu mệt, và phát hiện ra anh bị choáng, Bảy Hường hoảng hốt đặt anh xuống và nói với Tư Quang:
- Ra đây, anh có thể đi một mình được rồi, cứ vòng theo bìa trảng, sang gặp con đường mòn thì rẽ vào A.69, các anh đang tập trung sang đó.
Tư Quang đi lên trước. Ai ngờ chỉ khoảng dăm bảy phút sau đó phía sau có tiếng súng nổ. Bọn địch nào phục ở bìa trảng cắt vào chắc vô tình đã phát hiện ra hai người giữa lúc Lựu đang bị choáng. Chẳng cần phải phán đoán lâu, anh cũng biết Bảy Hường đang bắn trả từng phát một. Đạn của cô giỏi lắm thì còn được mười lăm viên trong băng. Đến lúc nghe tiếng lựu đạn nổ, Tư Quang biết vậy là hết.
Đi không dứt, nhưng trở lại thì chẳng có ích gì, chỉ nộp thêm cho chúng nó một mạng người, mà không chừng lại làm phiền cho Bảy Hường nếu cô đang tìm đường rút lui.
Mãi đến lúc không nghe tiếng súng nữa, anh mới đứng dậy tập tễnh trở về nơi sơ tán của bệnh xá. Chờ đến chiểu, rồi ngày hôm sau, rồi ngày hôm sau nữa, chăng có ai trở về. Bệnh xá còn trăm công nghìn việc, còn bao nhiêu thương binh chưa đưa đi, bao nhiêu người kẹt trong đó không biêt sống hay chết, đến rau, củ, thương binh cũng phải tự nấu lấy mà ăn. Nơi nào tụi Mỹ cũng đổ quân, nơi nào cũng nghe tiếng súng. Đêm pháo sáng đầy trời, ngày trực thăng rà sát ngọn cây. Mới hai hôm, bò ra khỏi cứ đã thấy cả một khu rừng trắng bóc. Tụi nó lại chuẩn bị càn vào khu còn có cây xanh. Xe tăng, máy ủi đã xếp hàng chờ sẵn.
Bệnh xá lại tiếp tục di chuyển, anh em nào lê lết đi được chi mong gặp người đơn vị để trở về.
Tư Quang vẫn mang theo cái chét đào củ của Bảy Hường và cái võng của Lựu. Cứ mỗi lần cầm cái chét anh lại nhớ cô gái, nhớ từ miệng cười, đôi mằt, ừ thì một chiến sĩ chiến đấu hy sinh chẳng sao, đằng này một cô con gái.
Về bệnh xá, anh em đói, Bảy Hường đi hái lá rừng, đào củ bằng hai bàn tay. Lúc đầu, cô lấy tay bới đất không được, sau bẻ cây, rồi mượn dao găm thương binh, đào xong lại bới, cả buổi về được vài ba củ mài bé xíu, phồng rộp cả da tay. Hôm ra giếng múc nước, có thương binh trông thấy cô gái vừa cầm dây gàu kéo vừa khóc, hỏi ra mới biết hai lòng bàn tay cua cô trầy da đỏ lựng. Họ kéo nhau lên viện, xin cho cô một cái chét cùn mòn đến gần cán. Ở đây một cái chét rất quý. Phải chia cho cô gái cái chét cũ đó là một sự hy sinh lớn của bệnh viện.
Được cái chét, Bảy Hường vui như người được của. Cứ buổi sáng, làm thuốc xong, cô ngồi chờ cho đứng buổi, đoán chừng tụi nó không đi nữa, lại xách bồng ra rừng.
Bảy Hường đi có hôm tôi mịt mới về, đổ một bồng cù lăn lóc dưới hầm, lại đi rửa rau, luộc củ. Thấy cô về, anh nào cũng gọi, anh thì kêu đau, anh thì kêu đói. Mỗi ngày, anh nào cũng phải làm nũng Bảy Hường được một lần, chờ cô chia cho một nụ cười, một lời trách, một lời an ủi động viên. Không có vậy họ cảm thấy như mình mất phần trong ngày hôm đó. Ở cái bệnh viện giữa vùng ven, dưới bom pháo, luôn luôn phấp phỏng chạy càn, luôn luôn nghĩ đến miếng ăn, chẳng có một ai động viên thăm hởi. Không có quà cáp, thì
Đến một trái cây xanh trong rừng về cũng trở thành miếng ngon vật lạ. Những món quà đó Bảy Hường chỉ đành cho những anh em bệnh nặng. Những người bệnh nặng muốn được Bảy Hường săn sóc đã đành, những người tương đối khỏe cũng muốn được Bảy Hường nhờ vả.
-   Anh Tư nhặt hộ em mớ rau.
-   Em đi đào củ, chốc nhờ anh Tư bón hộ em thìa cháo cho anh Lựu.
Thấy Bảy Hường vứt bồng củ xuống, anh em thương binh đi được đẫ tập tễnh vây quanh.
Vậy mà bây giờ, hầu hết số anh em được Bảy Hường săn sóc, động viên, hoặc nhờ vả còn ngồi đó cả. chỉ riêng Bày Hường và Lựu không về. Họ hỏi Tư Quang đến hàng trăm lần:
-   Anh có biết tụi nó cắt từ hướng nào vào không?
Rồi họ lại hy vọng:
-   Bảy Hường sao chưa về nhỉ?
Nhưng về làm sao? Đã nổ súng, đã ném lựu đạn. Thàng Lựu nằm đó. Đời nào Bảy Hường bỏ thương binh mà đi. Họ vẫn cứ ước mong điều họ muốn mà không muốn nhìn vào điều họ đã thấy: Bảy Hường không về nữa. Bảy Hường đã hy sinh!

Cuối tháng tám trời đổ mưa ào ào. Nước sông Sài Gòn dâng lên mênh mông. Ngồi trong cứ d Bảy nhìn ra, chỉ thấy trời đất mù mịt. Những mái nhà tôn trong ấp 3 cũng lẫn vào trong màn mưa. Xa xa chỉ cồn trông thấy vệt xanh mờ của hàng cây tiếp với bờ sông tráng xóa.
Mấy hôm nay yên tĩnh, chỉ có những viên đạn đại bác nổ trong mưa lóe trắng, và tiếng phản lực bay trong mưa.
Con chó Đớp của ông Thêm không chạy đi đâu được, đành trèo lên võng nằm. Nó không đám rên ư ử vì nó biết, không được rên, không được sủa. Tư hôm đưa con chó về, ôngThêm lấy miếng vải Mỹ xé từ cái bao đựng cát ra, làm chonó một cái võng. Tối ngủ nó cũng leo lên võng nằm. Nó Thích ăn thịt nướng, vì hễ bắt được con gì, từ con rắn cho đên con cào cào, ông Thêm cũng nướng cho nó ăn.
. Anh em bảo: Để nó lộ bí mật, thịt đi.
NÓ mới lớn hơn cái cổ chân một chút. Thế mà bao nhiêu đúa nhìn ngó. Đói mà!
- Lộ bí mật cái gì, nó bàng con cheo cheo chứ mấy? ăn uông thì toàn rắn rết, cóc nhái, nó ăn gì phần tụi bay. Nghe pháo thì nó chạy xuống hầm. Qua sông thì nó bơi. Mất gì tụi bay mà nay dọa làm thịt, mai dọa làm thịt.
Mà cũng lạ, con chó không hề sủa, không hề kêu, nó chỉ vẫy đuôi và nhảy chồm hai chân trước, hoặc chỉ khẽ ư ử để biểu hiện sự vui mừng. Pháo bắn, nó chạy vào một góc hầm nằm bẹp xuống, cụp đuôi, cụp tai, run lên bần bật. Ông Thêm chỉ chê nó cố một điểm hơi kém dũng cảm ấy. Nghe tiếng máy bay, nó chui ngay vào chỗ kín. Nhìn thấy người đi ra, nó mới theo ra.
Còn bơi thì nó chưa bơi được xa. Hôm qua SUốI, ông Thêm thả xuống nước, bơi được chừng 50 mét, cu cậu hốt hoảng quay trở lại, trèo lên bồng ông Thêm ngồi.
Thắng ngủ dậy, vươn vai ngáp dài một cái. Anh quay sang nghịch với con Đớp. Con Đớp nằm trên võng, đưa hai chân trước khều khều bàn tay Thắng. Thắng lấy một cái que ném vào góc hầm. Con Đớp liền nhảy xuống, chạy đến ngậm mang về:
-   Giỏi, để tao huấn luyện cho vào ấp, được đây... ôi, giá chi mình bằng con chó thì đi đâu cũng lọt.
Ông Thêm:
-   Sao, đêm qua thế nào?
-   Cả một đêm được năm lít gạo đó thủ trưởng ạ.

-   Lại vào nhà cô Tạng à.
Ông Thêm ngồi lặng đi. Còn Thắng cũng không nói thêm.
Đêm qua, Thắng dẫn một tổ 3 người vào ấp, về đến đây thì vứt bồng lăn ra ngủ, ông Thêm cũng chưa kịp hỏi han tình hình. Mới có mấy hôm mà chúng nó làm ráo riết quá. Tập trung hết dân ấp 4 lên chung quanh đồn và bây giờ đang tập trung ấp 3. Vào nhà dân, không ai đám mở cửa. Nó gài trái đến nỗi chó mèo đi cũng đạp... Riêng chuyện đột ấp, chỉ trong mười ngày cả tiểu đoàn hy sinh một, bị thương hai mà chẳng được hạt gạo nào...
... Đêm qua. Thắng phải bò mãi chung quanh bờ tre ấp 3, cuối cùng vào được nhà bà Sáu. Đến trước sân rồi Thắng vẫn còn ngờ ngợ vì nhà lớn của bà đã dỡ hết, chỉ còn cái nhà con trông như cái bếp. Thắng đi một vòng quanh nhà, thấy trong nhà có đèn và rõ ràng còn nghe tiếng nói, vậy mà khi gõ cửa thì đèn tắt phụt, trong nhà im re. Thắng không dám gọi vì sợ chung quanh có lính, anh đưa tay mò xem có mìn không rồi cạy cửa. Đến nước này thì chỉ còn liều! Trong nhà tối om, Thắng bò đến bên giường, nắm chân bà Sáu lắc lắc và nói thầm:
-   Con đây mà, bộ đội Mười sáu đây mà.
Bà già vẫn nằm im. Nếu đó là con Tạng thì nó đã nhận ra tiếng Thằng rồi. Túng quá, anh đành rút cái dép cao su buộc ở lưng ra, rồi cầm tay bà Sáu đặt vào quai dép: con là lính ông Ba Kiên đây mà, đơn vị hết gạo ăn từ mấy hôm nay, thím còn gạo để lại cho chúng con một ít.
Đến lúc đó, bà già mới ngồi đậy, hỏi thầm:
-   Tụi bay ăn cơm chưa?
- Có hột nào đâu thím.
-   Lính nó ở cách đây có ba nhà thôi, đáng lẽ như mọi hôm, tao phải nấu cơm cho bụi bay ăn, nhưng nay thì nấu
không được mà cũng chẳng còn gạo để nấu. Hồi chiều còn ít cơm nguội đây, tụi bay ăn tạm.
Nói rồi bà Sáu đứng dậy, mò mâm sờ tìm trong chạn thức ăn, bưng ra một cái niêu to hơn quả bưởi một chút. Ba người cạy cơm ra, được mỗi người lưng bát. ngồi ăn với muối tiêu. Vậy mà nuốt vào đến đâu, thấy mát bụng đến đó.
ăn xong, Thắng lại hỏi mua gạo. Ba Sáu thở dài:
-   Gạo tao chẳng còn hạt nào. Đến bữa, mỗi nhà mang một cái nồi đến, nó đong gạo rồi đổ nước vào. Về ăn bữa nào hết bữa ấy.
Thắng buồn quá đã định ra về. nhưng lại gặng hỏi thêm một lần nữa:
-   Vậy nhà thím có còn cái gì ăn được không? Chẳng lẽ chúng con vào đến đây mà lại phải về không thì buồn quá.
Bà Sáu quay lại nói thầm phía sau lưng và Thắng mới biết còn một bà già nữa nằm trên giường. Hai bà thì thầm với nhau một lúc, bà Sáu quay lai:
-   Tụi bay ra ngoài cái nhà bỏ trước mặt ngồi đó chờ. Chị Năm về lấy gạo cho. Giờ về sau các con đừng vào đây nữa. Lính nó nằm phục đầy ấp. Nó gài trái chó mèo đi cũng đụng. Má thương các con lắm, nhưng các con cứ đi vầy rồi có hôm đạp mìn, đụng lính chết mất. Ráng mà chịu ít nữa rồi mấy cây củ báng ngoài rẫy tốt lên, tụi bay nhổ về mà ăn.
Chẳng thấy Tạng đâu, Thắng đành phải hỏi:
-   Cô Tạng đi đâu hả thím?
Nghe nói đến con Tạng, bà Sáu sụt sịt:
-   Khổ thân con nhỏ, nó cứ đòi đi bộ đội hoài mà ông Sáu không cho đi. Để đến bây giờ tụi nó gọi lên quận, lên đó rồi một thân một mình con gái -..
Thắng chẳng biết nói sao, nghe bà Sáu khóc một lúc rồi ra nhà bỏ ngồi chờ. Bà Năm ra sau bờ tre bới lên một cái
thùng sắt. Tất cả được năm lít gạo. Thắng trả tiền, bà không lấy...

.. Ông Thêm đang ngồi nói chuyện với Thắng thì Lâu chạy xồng xộc vào hầm:
-   ông Dũng hy sinh rồi.
-   Tin đâu vậy.
-   Liên lạc trung đoàn về dưới xê Ba sáng nay. Thằng Tuấn viết thư báo cáo tình hình cho anh đây.
Thêm mở tờ giấy gấp tư ướt nhòe nhoẹt. Chữ viết bằng bút bi dày đặc cả hai mặt. Vừa đọc, tay ông Thêm vừa run run. Lâu và Thắng thì ngồi lặng ngắt.
Con Đớp thấy mọi ngưòi không chú ý đến nó nữa, trèo lên võng nằm. Ông Thêm đọc xong một lần, lại lật lại đọc một lần nữa, trao lá thư cho Thắng rồi quay sang nói với Lâu.
-   Cậu cho gọi đồng chí liên lạc sang ta nghe tình hình trên ấy một chút rồi gọi cậu An sang hội ý.
Giữa lúc mọi người đang ngồi im lặng, nghĩ về ông Dũng thì liên lạc dẫn ông Sáu Dần và một cán bộ địa phương đến.
-   Giới thiệu với các đồng chí, anh Tư bên quận đội sang bắt liên lạc với trung đoàn.
Ông Thêm mời hai người ngồi. Thắng và Lâu dịch vào trong góc và kéo dài tấm ni lông ra.
Ông Sáu Dần nhìn ông Thêm rồi lại nhìn Lâu. Rõ ràng họ đang có chuyện gì không vui. Bắt liên lạc được với địa phương là chuyện rất mừng. Ông Thêm lại là ngưòi xởi lởi vui vẻ, vậy mà hôm nay ông cứ trả lời câu một... Hay là ông Thêm đã biết chuyện ông Ba Kiên hy sinh. Sang sông, ông Sáu đi về phía Trảng Bàng tìm liên lạc được với 82, rồi trở về chỗ ông Hai Trụ tìm ông Ba Kiên thì ông đã hy sinh.
Anh Tư, cán bộ bên quận đội Trảng Bàng sang bắt liên lạc với Củ Chi, đang muốn gặp ông Ba Kiên, nghe tin vậy.
Rủ ông Sáu bơi sông sang đây. Biết rằng tin ông Ba Kiên hy sinh sẽ làm cán bộ trung đoàn lo buồn, nên ông định từ từ rồi hãy nói. Vậy mà sao bây giờ họ lại biết trước ông. Ai về bên này? Thằng Thị còn nhắn với ông về báo cáo tình hình cho ông Thêm và chuẩn bị cho bộ đội sang sông lấy gạo mà...
. Chắc là các chú hay tin...
. Vâng, chúng tôi có tin buồn, đồng chí chính ủy chúng tôi vừa mới hy sinh, chúng nó đang càn lên trên khu vực Ván Tám, Long Nguyên.
Thì ra vậy, cái tin thật bất ngờ đối với ông Sáu.
Bây giờ lại nói thêm cái tin ông Ba Kiên hy sinh nữa thì quả là một điều đau đớn cho trung đoàn, nhưng rồi cũng phai cho họ hay:
-   Ai đưa tin về đây vậy?
-   Liên lạc trung đoàn mới xuống... Trên Long Nguyên d Chín mới đánh một trận tiêu diệt được chục xe tăng...
ông Thêm ngừng lại nửa chừng, chợt nhớ ra việc Thắng nối: Tụi nó bắt con Tạng, con ông Sáu Dần lên quận. Biết việc này chắc ông Sáu phải buồn lắm. Mình đã khuyên ông nên cho con Tạng thoát ly, ông không nghe. Bây giờ mình nói ra, chắc ông sẽ buồn nhưng biết sao rồi cũng phải cho ông ấy hay...
Đồng chí cán bộ quận đội Trảng Bàng định sang đây bàn với trung đoàn nhiều việc. Từ hôm bị đánh, chạy đứt liên lạc mỗi người một ngả, hôm nay, ông lại mới đến được đây. Từ trung đoàn bắt mốì với các đơn vị khác, rồi bàn về việc trung đoàn sang sông hoạt động bên đó như thế nào. Nhưng bây giò cái tin chính ủy trung đoàn và trung đoàn trưởng hy sinh một lúc đến với họ, họ còn lòng dạ nào nói chuyện nữa. Hãy chờ một lúc. Nghĩ vậy, đồng chí cán bộ quận đội cùng ngồi im không nói năng gì.
Thấy mọi người lặng lẽ, ông Thêm quay lại phía Thắng gợi chuyện:   1
- Giới thiệu với các anh đây là đông chí Thắng, đại đội trưởng xê Hai. Tối qua đồng chí vừa đột vào trong ấp 3 được một số tình hình trong đó.
Ong Sáu Dần nghe vậy, hỏi luôn:
-   Vậy em có ghé vô nhà qua không, có gặp bà Sáu không? Biết có bộ đội vào mà theo về thì hay quá.
-   Cháu có vào nhà thím, nhà lớn chúng nó đã bắt dỡ vào trong đổn, nay còn cái nhÀ nhỏ.
-   Rồi sao nữa?
-   Còn con Tạng...
-   Con Tạng sao?
• Tụi nó gọi lên quận, không biết để làm gì, nghe đâu nó bảo đưa đi cải tạo... học tập chi đó.
Thắng biết không giấu được, đành kể lại chuyện trong ấp. ông Sáu chẳng hỏi lại một câu nào. Vậy là ông về đây chậm quá. Hôm ra đi, ông đã nghĩ lại. Gia đình ông là gia đình cách mạng, con Tạng bị nó theo dõi, không cách chi hoạt động được. Ở lại trong đó chỉ để nó làm tình làm tội. Ông chưa kịp nói lại với nó thì đã xảy ra cơ sự này.
Thắng nói về tình hình trong ấp, nhưng ông nghe loáng thoáng CÂU được câu mất. Mãi một lúc sau, ông mới thở dài:
- Tao định về đây sửa chữa thiếu sót của tao, vậy là không kịp rồi, khổ thân con nhỏ. Nó cứ đòi đi bộ đội Mười Sáu hoài. Trời đất ơi... Đến bây giờ tao mới nghĩ ra tao là thằng ngu. Chỉ tại tao phong kiến quá. Tạng ơi! Tía có lỗi với con rồi, Tạng à. Anh Thêm, biết chi hôm rồi tôi nghe lời anh...
Ông Sáu nhắm mát lại, ngả đầu vào vách hầm, rên rỉ:
• Khổ thân con gái tía... khổ thân con gái tía...
Ông Thêm an ủi:
. Thôi anh Sáu đừng quá lo buồn, có khi nó gọi lên dăm bảy ngày rồi lại thả.
-Tôi biết tôi biết âm mưu tụi nó, nó làm nhục con tôi. nó làm nhục con tôi.
Ông Thêm bỗng nghĩ đến Ut Lích, lúc sáng ông đã định hỏi Thắng xem có biết gì về cô út không, nhưng thấy không tiện, lại thôi. Bây giờ thấy ông Sáu tự dằn vặt về việc con Tạng, ông Thêm lại thấy bồn chồn trong bụng.
-   Tụi nó thâm độc lắm anh Thêm ạ. Hết tụi dân vệ, bảo an, đến tụi bình định, tui biết, suốt ngày lui tới nhà tôi. Chúng nó treo giải thưỏng cho đứa nào lấy được vợ con cán bộ... Con Tạng nó còn nhỏ qua, khò quá...
út Lích cũng vậy thôi, suốt ngày tụi nó đến nhà. Con Tạng còn có bà Sáu, có gì bà che chở, chứ còn út Lích thì một thân một mình, giá chi hôm đó, ông Thêm cứ mạnh dạn nói thêm chút nữa, cô út sẽ nghe ông. Phải rồi, ông giữ ý quá...
Trong khi ông Sáu đang rên rỉ về số phân cô con gái và ông Thêm đang lựa lời an ủi ông, thì đồng chí cán bộ quận đội quay sang hỏi nhỏ Lâu:
-   Các đồng chí biết tin về anh Ba rồi chứ?
-    Tin gì?
• Tôi tưỏng các anh biết rồi, anh Ba hôm sang sông bị pháo, đưa về chỗ chú Hai Trụ...
Cả Thắng và ông Thêm đều nhổm dậy và mặc đầu đã nghe rất rõ ràng mấy chữ “sau đó hy sinh”, họ vẫn không tin vào lỗ tai mình:
-   Anh Tư nói chú Ba hy sinh rồi à?
-   Dạ, ảnh hy sinh rồi, chú Sáu đây cũng biết.
Ông Thêm đứng đây:
-   Lâu thu xếp chỗ nghĩ cho hai anh. Chút nữa ta bàn công việc.
Ông Thêm vào trong hầm ngã vật xuống trên võng.

Chương Bảy

Mới sáng sớm, xóm nhà dưới bờ sông đã nghe một tiếng nổ. dân vệ rồi lính trong đồn rầm rập chạy đến. Bà con chung quanh nghe đó mà không ai dám mở cửa. Chúng nó đuổi Việt cộng! Lại có anh bộ đội nào đụng trái rồi!
Một lúc sau nghe tiếng ồn ào, rồi út Lích gào lên:
-   Trời đất ơi, lính quốc gia gài trái giết chết con tôi rồi. Tôi không đi đâu cả. Đền con cho tôi. Đền con cho tôi, các người tập trung dân rồi giết dân.
Tiếng một tên lính nào đó:
-   Cô út, cô phải bình tĩnh, để các ông giải quyết.
-   Tôi không bình tĩnh với các ngưòi. Tôi bình tĩnh mãi rồi. Các người bắn tôi đi, các người giết tôi đi. Miền ơi, Miền à... mới sáng dậy má đã bảo con đừng đi ra... Con mà chết thì má cũng chết thôi. Miền ơi, Miền à... làng nước ôi, ôi con tôi...
Con Miền như một cục bông trắng toát nằm trên băng- ca.
Bọn bình định điện thoại gọi xe công vụ tới. Một cái xe nhà binh sơn trắng, đến đậu ngay trước sân nhà út Lích.
Bà con trong ấp chạy đến thì bọn lính đã chặn ở các ngả đường.
-   Đề nghị cô bác bình tĩnh để chính quyền giải quyết. Con bé trúng phải trái gài vì nó mở cửa ra ngoài sớm quá.
-   Thì cũng phải để chúng tôi xem xét má con nó bị thương ra sao?
-   Việc đó không liên quan gì tới các người.
Vậy ông coi dân như con giun con dế, sống nay chết mai. Thế này thì chúng tôi sống làm sao đặng. Ra với Việt cộng cũng chết. Ở đây cũng chết, thà ra ngoài đó chết còn hơn!
Thấy để lâu sinh chuyện, chúng nó vội vàng đưa con Miền lên xe.
Giật cái băng đang băng dở trên tay thằng y tá, út Lích chạy lao theo. Cánh cửa đóng sập lại và xe rồ máy.
Sau khi cố tiếng nổ một phút, thằng Hai Rớt đã có mặt ở đây. Hắn ra lệnh ngay cho lính đón ở các ngả đường, cấm không cho ai đến.
Một vài người đã đứng đó, hắn quát:
- Các người về hết đi. Chạy tùm lum rồi đạp trái lại đổ cho tụi tui. Người ta đã bảo dọn nhà lên đồn ở thì không nghe. ở đây chúng tôi không chịu trách nhiệm an ninh cho các người.
Chiếc xe đi xa rồi, vẫn nghe tiếng út Lích kêu gào:
• Miền ơi, Miền à... Má chết mất thôi Miền ơi... Làng nước ơi, quốc gia họ gài trái giết chết con tôi rồi...
Bà Sáu ra tới đường thì bị lính giữ lại, xe đi rồi nó mói tha ra. đến nơi chỉ thấy còn một vũng máu và cái băng mà y tá băng cho cô út bị giật quăng xuống giữa sân.
Thằng Hai Rớt nhìn bà gằm gằm:
- Bà già đến đây làm gì, chắc bộ bà muôn đấu tranh hẳn?
Bà Sáu giận run lên:
-    Đến đấu tranh thì các người làm gì?
-   Thì tù mọt gông... thì có cái này nó nói chuyện...
Hắn vỗ vỗ vào khẩu súng.
-   Các người độc ác hết chỗ nói, các người giết trẻ con lên 4 lên 5 tuổi. Các người phải nhớ lấy: làm đĩ chín phương còn để một phương lấy chồng. Các người làm tay sai cho thằng Mỹ, nhưng các người còn phải nhìn mặt bà con lối xóm chớ...
-   Bà già câm cái miệng đi không tôi bán bể óc. Muốn đấu tranh thì lên trên quận mà đấu tranh.
-   Trả con tao đây, không trả thì bắt giam tao luôn một thể, lên quận thì lên, tao sợ gì.
Một thằng dân vệ đến nắm tay bà Sáu kéo đi:
-   Thôi thím Sáu, thím về di, ổng Hai Rớt ổng nóng tính lắm.
Bà Sáu chẳng sợ thằng Hai Rớt, nó chống nẹ tay. bà cũng chống nẹ tay. Nó nhìn bà gằm gằm, bà cũng nhìn nó gằm gằm. Cùng lắm thì nó cho bà một phát súng. Đấy nó cứ thử bắn đi xem...
Nó quay đi, bà cũng quay về. vừa đi vừa chửi.
Một mình, tay không, chẳng làm gì được thì bà về chứ bà đâu có sợ.
Ngày xưa, hồi tụi lính trong Bến Cát ra đốt nhà, dân ấp 3 còn kéo rần rần lên quận đấu tranh. Lên đến cầu Đở. lính đóng cửa bến đò, ra đứng chĩa súng một hàng, các ông già đi trước bắt súng quăng đi. TỔ đi đấu tranh tổ ở nhà đón rước. Ngày đầu lên không được, ngày sau lại đi, nó đành phải mở cửa bến đò cho lên quận, sang quận nó phải nhận đơn. Sau đó nó đóng cửa nhà đò lại không cho về nữa. Nó bắt đứng phơi nắng ở ngã ba Tân Dù từ 10 giò sáng đến 3,4 giờ chiều, vậy mà bà con vẫn không ai nao núng. Nó chia lính đứng lẫn vào trong hàng, một kèm một. Ngưòi có con mọn xi cho trẻ đái ỉa lung tung, nó phải cho về. Còn lại ba bốn chục người, nó lùa vào bốt Cây Dền phát dao bắt di phạt cây. Đồng bào bảo nhau không đi, vậy mà nó cũng chịu.
Hồi đó, bà Sáu chỉ huy một “ô”, cùng đi với út Lích. Ra đi bà dặn bà con: nó mà đánh người đằng trước gục, thì ngưòi đằng sau xông lên. Làm cái gi, nói cái gì phải nhìn nhau mà làm, mà nói.
Con út đi với bà. Vào quận bà đưa giấy đầu tiên, chúng cầm giấy hởi: “Thẻ gia đình của bà đâu, đưa coi?
Bà trả lời “Các ông đốt nhà, giấy cháy rồi còn đâu mà đưa”, nó lấy ba toong đánh, bà té qua một bên thì con út xông lên đưa giấy rồi mọi người cũng rần rần đưa giấy. Vậy là thằng gác phải vào báo quận...
Lần ấy dân ấp 3 đấu tranh thắng lợi, chúng nó buộc phải bồi thường nhưng sau đó lại ra điều kiện là chỉ bồi thường cho ai chịu dời nhà vào trong các khu chiến lược.
Đó là chuyện cũ, còn từ giữa năm 1969 đến giờ, nó làm ráo riết quá. Cốt cán nó bắt đi. Nó gài mật vụ khắp nơi, nhà nào cũng bình định, cũng lính ở. Người này đi lại với người khác cũng không được, hụống chi là bà Sáu. Bà thì bà chẳng sợ. Nhưng mọi người lại sợ bà. Nói chuyện với bà Sáu là liên quan với Việt cộng.
Đáng lẽ ra những vụ gài trái chết người như thế này, phải đấu tranh lên đến tận quận. Vậy mà bây giờ, bà con người ra đứng nhìn, người nói vài câu rồi bở về.
Bà Sáu về nhà nằm xoài. Bà muốn viết một cái đơn, một mình bà sẽ lên quân, bà bảo với chúng nó nếu không trả con Tạng về, bà sẽ xin đi ở nơi khác, không ở ấp 3 nữa. Nhưng chẳng ai viết đơn cho bà. Con Tạng nó bắt đi rồi, con út thì lên bệnh viện.

Út Lích mở mất tỉnh dây đã thấy bà Sáu đang ngồi quạt bên cạnh. Cô nhìn ngơ ngác một lúc rồi hỏi:
- Con nằm đâu đây thím?
Con đang nằm điều trị trong bệnh viện quận.
Cô nhớ ra rồi, nó đưa con Miền vào đến bệnh viện thì em tắt thở. Mọi hôm nó nói như khướu vậy mà lúc đó nó chỉ trơn mắt trừng trừng chảng nói được câu nào. Vậy là ba cô không

Về được, không nhìn và chẳng bao giờ nhìn thấy mặt em cô.Con Miền chết không nói được một tiếng. Không kêu được một tiếng “má Út” cho cô được nghe lần cuối cùng. Rồi biết nói thế nào với ba cô. Cô gục lên trên đống bông băng đầy máu mà khóc. Cho đến khi người ta gỡ tay cô ra thì cô ngất xỉu..

-   Người ta chôn mất em con rồi à thím?
-   ừa, con nằm im đi, đừng nói nữa.
-   Ô, Miền ơi, má út chết mất, Miền ơi, không có con, má sông làm sao đặng, Miền ơi.
Nghe con út kêu giống hệt như bà mẹ mất con, bà Sáu cám cảnh quá đứng dậy bỏ ra ngoài khóc. Một lúc vào, út Lích gọi bà lại ngồi cạnh:
-   Thôi thím ngồi đây, con không khóc nữa đâu, con buồn lắm, thím nói chuyện cho con nghe đi.
Bà Sáu nhìn quanh, không thấy ai, ghé sát tai út Lích:
-   Tối qua, mấy thằng Giải phóng nó vào ấp.
-   Thím có quen ai không?
-   Có một thằng hôm trước vào đó, tao nghe tiếng quen mà ban đêm không trông thấy mặt.
-   Già hay trẻ?
- Trẻ...
út Lích thở dài:
-   Vậy chắc là cậu Thắng.
-   Đận này tụi nó trúng mìn, trúng ca nông đầy đường. Có đứa bị “trực thăng” bốc lên đồn. Hôm qua, mấy thằng nói với tao cả trung đoàn hết gạo, nhịn đói cả tuần nay...
-   ừ, chết vây mà sướng, đói vậy mà sướng, mai mốt rồi con cũng đi Giải phóng...
-    Có mồm thì cắp, có nắp thì đậy, mà liệu hồn đấy út ạ

-   Con chẳng sợ, cho nó bắn con một phát chết luôn...

-   Em Miền chết rồi, con còn sống chi thím? Thím có nghe tin chi con Tạng không?
-Thấy tụi nó bảo vẫn giam trên quận, tao lên thăm, tụi nó không cho gặp...
• Thôi đừng đi nữa thím, rồi tiền đóng mộc, rồi tiền xe đò, mà nào có xin xỏ được gì cái tụi chó đểu ấy...
Con Út khuyên vậy mà đúng. Trước đến giờ bà Sáu có lên quận xin xỏ làm gì, mọi việc có con Tạng. Một lần đi, một lần khổ. Nhà quận và nhà xã làm việc chung một nơi, vào cửa có lính gác. Lên xin giấy trước hết phải vào dãy nhà xã.
Cái nhà dài rộng mông mênh, bàn kê cứ liên tiếp, bà Sáu không biết chữ, lại phải hỏi. Thì ra sau cái bàn, nó có bảng treo ở trên tường ghi tên: “Hội đồng hương chánh xã...”. Đưa giấy đến xin mộc phải trả tiền. Nó bảo trả tiền con niêm trên giấy. Xã đã một lần tiền rồi, sang phòng quận lại một lần nữa. Đến phòng quạn thì chỉ được đưa giấy qua song sắt. Rồi nào là mộc xanh, nào là mộc đỏ, bà Sáu chẳng biết đường nào mà lần. Thà như hồi đấu tranh trực diện thì lại đi một chuyện...
Đến gặp thằng đại diện xã, bà Sáu thấy trên bàn hắn để một cái cặp da, hai cái hộp dấu. Bà ngồi chờ đến hàng tiếng đồng hồ mới đến lượt. Thằng phó đóng mộc thì thằng phó thu tiền, thằng trưởng đóng thằng trưởng thu. Bà ngồi tính nội một buổi sáng đó, nó lấy của dân không biết bao nhiêu mà kể: Nào là đơn xin đám cưới, đơn xin làm giỗ, đơn kiện, đơn xin đi làm xa, đơn xin chứng nhận gia đình, đơn xin thăm con thăm mẹ. Mà khốn khổ mới nạp được tiền cho chúng nó, nói rã cả bọt mép chứ có phải là có tiền là xong đâu. Thật cơ khổ cho người dân mất nước, nhục nhã đến trăm bề.
Còn bà con thì từ tờ mờ sáng đã chen chúc ngồi đợi ở nhà mát. Gọi là nhà mát nhưng lại lồng lộng mưa nắng, bốn chung quanh không có vách, mái lợp tôn, đến lúc nắng ngồi trong đó nóng như thiêu như đốt. Trên dãy ghế của mấy bà có con mọn, đợi lâu quá, trẻ con khóc nhao nhác. Bà nọ kéo vú cho con bú. bà kia xi cho con đái. Trẻ con đái bậy Và làm bẩn ra cà chung quanh nhà ngồi mát của hội dồng. Có người lên ngổi cả buổi rồi về không, đến hôm sau lại tiển đò tiền xe lụm cụm trở lên...
Thằng đại diện mặt đầy mụn trứng cá, mãi đến 8 giờ sáng mới đi cái hon-đa đèn. Hắn vào phòng làm việc còn sửa soạn cái gì đến nửa giờ sau mới xem giấy. Đống mộc cho bà Sáu rổi xong, hắn nói:
- Bà khỏi lo, nay mai rồi con bà làm bà đại úy quận phó tụi tui chỉ việc mà thưa mà dạ cô ấy. Tôi như bà thì tôi cứ vô nhà nằm ngủ, chẳng cẩn thưa kiện chi.
Được giấy rồi bà cũng chẳng thiết gì cãi lộn với cái thằng mặt sắt ấy làm gì...
Bà Sáu chỉ mong được gặp con gái một chút xem nó mạnh yếu thế nào. được kêu tên, nhìn mặt nó một chút rồi về, vậy mà tụi nó không cho. Nó bảo bà cứ yên trí về đi. ít hôm nữa nó sẽ thả cô Tạng về lành mạnh, có khi còn béo tốt hơn hồi ở nhà. Nghe vậy bà bắt rùng mình. Trước cửa công đường, một thân một mình thì đấu tranh với ai, vậy là bà dành lụi hụi ra về...
.. Bà Sáu xắng về mấy lần rồi vẫn ngồi lại. Bà cũng buồn như út Lích, về nhà cũng quanh đi quẩn lại một thân một mình.
-   Thím ở với con thêm một lúc, có chuyện chi thím nói con nghe đi!
-   À, tao quên nói với mày: tụi nó vu cho con Tạng tiếp tế cho Việt cộng.
Chứng cớ chi?

-    Nó mang một gói đồ vút ra bờ sông sau nhà rồi nói có chữ con Tạng viết trỏng...
-    Quyền thế trong tay, nó muốn vu cho ai thế nào chẳng được. Hôm ây, anh Thêm bảo con mang cả con Miền đi. Biết vậy con nghe ảnh.
-    Con Tạng cũng bảo cái chú Thêm nào đó chú khuyên ông già cho nó đi, mà ông già không nghe.
-    Chú Thêm ấy đấy.
-   út à, hôm mày đi rồi, thằng đồn phó đến, nó bảo tao có vào thăm mày thì bảo mày làm đơn kiện, bắt chúng nó bồi thường.
- Nó gài trái rồi nó lại xúi con đi kiện.
-   Nó bảo lính trong đồn chỉ gài trái quanh ấp, còn ở các nhà là bọn dân vệ gài.
-Thì dân vệ, bình định, bảo an chi cũng một lò chúng nó cả.
-   Đành vậy, nhưng mình lấy cái cớ mình đấu tranh... bắt nó bồi thường...
út Lích cười:
-   Thím coi bắt chúng nó bồi thường bao nhiêu thì vừa...
-   Không phải tao tính mạng người ra mà đòi tiền dâu, tao nói nhân cái cớ này mà dêíu tranh cho nó ra lẽ...
Người bệnh nằm bên cạnh trở mình rên lên một tiếng. Hai người đàn bà im lặng.
Một lúc, Út Lích nắm tay bà Sáu nói nhỏ:
-   Con sẽ đi thôi, con sẽ theo Giải phóng, rồi ở nhà bà con lấy cớ mà đấu tranh. Con là người dân của quốc gia, con không có tội tình gì, vậy mà rồi quốc gia o ép, riết quá, con chịu không nổi, con phải bỏ đi, thím cứ nói vậy. Chớ con ở lại đâu tranh, nó trả cho con ít tiền để con làm gì? Em Miền của con cũng chẳng sống lại được. Thím cũng biết đó, trước đến rày. con ở được trong ấp là nhờ có con Miền. Nay tụi nó đến, mai tụi nó đến. một thân một mình, rồi con chết mất
• Thôi thì mầy nghĩ vậy cùng phải, tùy mày...
Mãi đến chiều, bá Sáu mới ra về. út Lích muốn theo bà về bà không cho. út Lích nằm một mình trằn trọc.
... Cái nhà thương quận rộng mênh mông, chia thành nhiều trại. Có lính gác, có lính đi tuần. Người trong viện nhìn Út Lích khinh khỉnh, cái nhòn làm cô không sao chịu được. Riêng trại út Lích nằm có đến vài chục cái giường sắt kê nốì tiếp nhau, trừ giữa một lối đi cho nhân viên phục vụ, bác sĩ. y tả. Mọi thứ từ chuối, bánh, bát đĩa vứt cả lên cái khung sắt giống như cái chạn thức ăn ở đầu giường. Mùi thuốc tây lúc nào cũng xông lên hăng xì, không quen, ngửi vào, buồn nôn không ăn cơm được.
Khoảng 7 giờ sáng, một cô y tá đeo kính mát, đi giày cao gót. Quần phăng, môi tô đỏ choét. xách cái ví đầm, õng ẹo đi vào. Nó đến chỗ phòng làm việc ở đầu trại, thay quần áo mất hết cả tiếng đồng hồ, mới đi cho thuốc.
9 giờ. một lão bác sĩ, nghe nói là người Phi Luật Tân, tóc xoăn tít, béo ục ịch, cái cổ cụt ngủn và có ngấn như cổ heo, đến khám bệnh. Cô y tá vội vàng mang một cặp hồ sơ chạy theo. Đến đâu, lão ta khắm, tên trại trưởng dịch lại, cô y tá lại chép. Đến giường mấy cô gái tóc quăn, mấy bà vợ lính ỏng ẹo, lão ta đứng lại rất lâu, còn các giường mấy cô, mấy bác trông có vẻ nhà quê, lão ta khám rất nhanh, có khi chỉ liếc qua, quay lại hỏi và nói với y tá mấy câu rồi bỏ đi.
... Nhưng đáng ghét hơn cả lão bác sĩ và con y tá õng ẹo là bà mụ mà mọi người gọi là bà phước. Bà ta chỉ cao khoảng mét ba, mét tư, mới sàng ra đã thấy xách một cái làn đựng bánh mì, chạy lạch bạch từ đầu này trại đến đầu kia trại. Đâu cùng nghe tiếng mụ oang oang (người nhỏ mà tiếng lại to vậy).
-   ăn ở như mọi, ăn đâu ỉa đó quen.
Thấy ba ta đến vứt cái bánh mỳ vào đầu giường từng người. út Lích sợ rơi bẩn, liền ngồi dậy đưa tay ra đỡ. Bà phước nhìn út Lích rồi lại nhìn bàn tay cô. Như sợ đụng phải bàn tay quá bẩn, bà thò tay vào làn, nhón một đầu bánh đưa cho cô. Hai bàn tay còn cách nhau cả gang mà bà đã vội vàng rụt lại làm súyt nữa cái bánh rơi xuống đất.
Bánh mì với một tấm đường! Uú Lích cầm lên mà có cảm giác như mình là môt kẻ ăn xin. Tại sao mình không vứt cái bánh vào mặt nó? Tại sao mình lại quá hiến từ, lễ phép đốì với con mụ ấy. Phía đằng kia, mụ phước đã lại quát tháo om sòm:
-   ăn ở như mọi. Không sợ người ngoại quốc người ta cười cho.
út Lích nằm nghĩ vơ vẩn rồi lai nhớ đến ông Thêm. Có lẽ ông ấy còn cô đơn hơn mình... Ông ấy thương mình mà ông không dám nói. ông sợ cái gì kia? Hay là ông sợ mình trẻ mà ông già? Hay là ông không thích con gái Nam Bô? Được rồi. lần này mình sẽ hỏi ông vì sao không lấy vợ xem ông nói thế nào...
Giữa lúc Ưt Lích đang nằm nghĩ hết chuyện này sang chuyện khác thì cô y tá đeo kính mát đến đứng giữa phòng hỏi to:
-   Đây có ai tên là út Lích không?
út Lích ngồi dậy.
-   Cô ra ngoài có người gặp.
ai vây? Chắc không phải là bà Sáu rồi, bà Sáu mới vào, còn bà con thân thích thì chẳng có ai- Ra đến cửa phòng, bà phước tránh sang một bên:
-   Nhanh lên, người ta đợi cô muốn chết ở ngoải.
Đã bao giờ bà phước nói với cô một câu ngọt ngào như vây? Ra đến phòng đợi, cô còn ngơ ngác thì có tiếng gọi:
Cô út.
Bây giờ cô mới nhận ra Huy, thiếu úy đồn phó. Anh ta mặc thường phục, tóc chải gọn, đeo cái kính mát. Thọat trông út Lích tưỏng là một thanh niên nào đó.

-   Chết, sao ông lại đến đây?
-   Thì cô hãy ngồi xuống đã.
Một vài người đến thăm người nhà hoặc chờ khám bệnh liếc nhìn sang, tò mò như muốn tìm hiểu quan hệ giữa hai người càng làm cho út Lích thêm lúng túng. Cuối cùng cô cũng ngồi xuống cái ghế tựa đối diện với ghế mà Huy đang ngồi.
- ở đây không tiện lắm, cô có thể đi ra ngoài kia một lúc không?
Thì đi chớ mình sợ chi. út Lích nghĩ vậy và gật đầu. Khi họ đã ngồi trên cái ghế đá ở gần bờ rào bệnh viện, Huy mới hỏi:
-   Cô có nghĩ tôi vào đây thăm cô không?
-   Tôi chẳng nghĩ bao giò.
Câu trả lời của út Lích làm cho Huy mất hứng, lúng túng một chút, còn út Lích thì sau khi lấy lại được bình tĩnh đang thử đoán xem cái lão này đến đây định nói gì...
-   Tôi đến đây có hai việc. Trước hết là đến chia buồn với cô, tôi biết là cô vô cùng đau đớn...
-   Cám ơn ông...
-   Sau nữa là đến thăm viếng cô...
út Lích liếc thấy trong cái làn bao nhiêu là thứ: sữa, bánh ngọt, trái cây...
-   Có vậy thôi à?
-   Còn một điều nữa, dầu sao thì chúng tôi cùng phải xin lỗi cô...
-    ông giết người rồi ông đến xin lỗi người ta...
-   Cô út
Nhớ đến con Miền, út Lích giận trào lên, không nén lại
. Ông đến chia buồn, ông nói nghe hay vậy. Con tôi chết tôi chịu chứ buồn chi ông mà ông chia. Các người giết người, rồi các người lại làm bộ đạo đức giả. Thăm với viếng.
Út Lích toan đứng dậy nhưng trông thấy vẻ mặt khổ nào cùa thằng Huy cô lại ngồi xuống:
• Cô Út. Cô để tôi nói. Việc gài trái trong nhà là do tụi bình định...
- Bình định với các ông thì cùng một giuộc, đều là đầy tớ của thằng Mỹ cả, bộ ông tưỏng ông oai hờn thằng bình định chắc?
• Cô đừng nói vậy, tôi cũng là người biết tự trọng... Tôi đến đây không phải để nghe cô sỉ nhục. Tôi không nói chuyện chính trị với cô nhưng cô cũng đừng động đến đời tư của tôi...
-Vậy thì ông cũng đừng động đến đời tư của tôi, tôi chẳng cần ông thăm viếng.
-Huy lặng thinh một lúc, nửa muốn đứng dậy ra về, nửa muốn ngồi lại. Nhưng điều anh suy nghĩ để nói với út Lích, anh chưa nói được. Anh không thiếu gì người đẹp ở Sài Gòn, vậy mà anh lại yêu một cô gái mà anh tưởng là có con thật.
- Anh chán ngấy những cuộc tình duyên mà anh cho chỉ là xác thịt. Anh muốn tìm đến một tình yêu **lý tưởng”. Điều ị đó anh cảm thấy một cách mờ hồ, không giải thích được. Và sự đời, khi đã yêu mà không được yêu thì tình yêu lại càng đi sâu vào cõi huyền bí. Anh không phải là thằng con trai lang chạ, cũng không phải là thằng lính chỉ biết sống cho ngày hôm nay, anh mang cái mộng xây dựng một cuộc đời. Những thứ chính trị, triết học, các thứ chủ nghĩa, các loại văn chương nhồi vào đầu anh như một thứ hổ lốn. Anh vẫn nghĩ anh là một thanh niên có lý tưỏng, có đạo đức, và yêu nước theo cách nghĩ của anh. Cái đạo đức mà anh được tiếp thu cũng là môt thứ đạo đức nửa đông, nửa tây, nửa kirn nửa cổ, nhưng anh râ't tin ở nó. Đã yêu là chung thủy. Đà yêu là bất kể lý tưỏng. Đã yêu thì không cần biết cô gái đó đã có chồng hay chưa. Nhưng cái đạo đức ây cũng buộc anh phải biết tự trọng. Thà anh cắt đút cuộc tình một cách đau khổ. Anh không chịu để bị sỉ nhục.
-   Cô chưa hiểu tôi đâu cô út ạ, thôi thì đành vậy, tôi định hôm nay đến đây để nói chuyện với cô, nhưng cô đã không muôn nghe...
-   Thì ông cứ nói đi.
-   Nói mà cô không bình tĩnh thì không nói được...
- Vâng, vậy thì ông về.
Huy không thể không về được. Và út Lích cũng không thể không nói câu đó được. Tuy vây theo phép lịch sự. Huy vẫn nói:
-   Chào cô!
út Lích:
-   Chào ông!
Út Lích vào một lúc thì bà phước mang đến một cái làn đủ các thứ: sữa, bánh, trái cây, đặt lên cái chạn thức ăn đầu giường.
-Thôi, có chi chín bỏ làm mười, giận nhau vậy hoài rồi ăn ở với nhau làm sao. Có cưng người ta mới đến thăm viếng. Chớ gặp đức ông chồng khác thì đừng hòng.
Út Lích chăng buồn nói lại, cũng chẳng buồn nhìn cái làn trái cây. Cô nghĩ đến ông Thêm, giá chi lúc này ông đến thăm cô.
Một lúc bà phước bảo lao công vào thay cho cô tấm ga mới.
Út Lích nằm buồn ngó vô cái làn, bỗng cô thấy có một cái phong bì xanh. Thằng cha lại viết thư rồi. Thì cứ đọc coi sao.Cô Lấy bì thư mở xem: một tờ giấy gấp tư viết bằng bút bi rất vội:
"Cô Út quý mến,

Vậy tó tôi định đến nói chuyện với cô mà rồi lại khống nói được. Hẹn cô hôm khác. Tôi biết rằng cô vẫn nhìn tôi bằng một đôi mắt hận thù. Mà tôi thì có tội tình gì. Còn bao nhiêu điều tôi muốn nói với cô mà chưa nói được, chỉ vì cứ mỗi lần gặp nhau, cô lại đem những chuyện chẳng đâu vào đâu ra mà nguyền rủa tôi. Rồi tôi sẽ nói với cô những suy nghĩ của tôi về cuộc đời. Tôi biết cô là một cô gái thông minh, chắc cô sẽ hiểu. Tôi chẳng cần phải thanh minh gì cho tôi. Sự việc dần dà sẽ tự trả lời giùm tôi những điều uẩn khúc. Tôi mong được gặp lại cô ở bệnh viện và được trò chuyện với nhau một cách bình tĩnh hơn (vì tôi cũng không muốn nói nhưng chuyện như thê này ở trong ấp”.
Mong cô chóng hồi phục
Người rất quý yêu cô
   Huy*.
út Lích gấp lá thư bỏ vào túi áo, vắt tay lên trán nhìn trần nhà. Cô mắng oan thằng Huy, như nó đã nói nó đến với cô một cách chân thành. Nó không tính toán, không phải là loại trai lơ, tình tứ. Nhưng nó yêu cô vì cái gì thì cô cũng không biết. Nó cứ bám riết cô hoài và làm cho cô đôi lúc phải nghĩ đến nó. Nó rất lo cho thân phận cô. Con gái một mình. Tụi lính, tụi bình định ra vào chớt nhả. Cố hôm Huy nói với cô phải coi chừng thằng Hai Rớt, thằng đểu lắm đó.
Út Lích càng tránh mặt thằng Huy thì nó càng xáp tới. Hình như chính sự đứng đắn của cô lại là một sức hút làm cho thằng Huy say mê. Hắn nói: tôi đốt đuốc đi tìm mãi khắp cả ven đô, bây giờ mới gặp được cô đó cô út ạ.
Chết mát, sao mình lại nghĩ nhiều quá về thằng Huy thế này, cứ thế này mãi có khi hỏng mất. Mai mốt mình sẽ thành bà thiếu úy và đến lúc nào đó ba mình về.., nghĩ đến đó Út Lích thấy lạnh toát cả xương sống…

Đi thôi, phải đi theo cách mạng thôi, chẳng còn cách nào nữa. em Miền của cô chết rồi. Vậy là công lao của cô bao nhiêu năm trời để chờ một ngày ba về.
Vết thương chưa lành Út Lích đã ra viện. Bà phước không hiểu nổi cái tính khí lạ lừng của cô gái “thôn dã” này. Từ hôm có ông thiếu úy đồn phó đến thâm, cô gái đã được hưởng mọi sự chăm sóc đạc biệt của bà. Phần cơm chia nhiều thức ăn hơn, tấm ga nằm bao giờ cũng thay giặt tráng toát... Cả đến ông cố vấn bác sĩ người Phi Luật Tân đến đứng khám cũng lâu hơn. Cô y tá đưa thuốc đến phục vụ cũng chu đáo hơn: ngày nào cũng hỏi xem cô ngủ có ngon không, cô ăn được cơm không? Vậy mà cô gái lại đùng đùng ra về…
-   Thì cô cũng phải chờ người ta đến đón rồi hãy về...
-   Cám ơn bà phước, tui chẳng có ai thân thiết mà đón với đưa...
Bà phước bỏ đi không nói nữa. Cái cô gái xấu tính mà tốt số ấy, thôi bà chả chấp... có lẽ hai ngưòi lại giận dỗi gì nhau, cái trò thanh niền. Bà lại lạch bạch xách cái làn bánh mì chạy đi cùng trại, mắng mỏ hết ngưòi này đến người khác:
-   Ăn ở như lũ mọi, các người có dọn dẹp vào cho ngăn nắp không, ông bác sĩ cố vấn sắp đến bây giờ...
Cái làn trái cây và sữa, bánh trên bàn của út Lích vẫn nguyên.
Bà phước vội vàng xách chạy theo, nhưng chỉ ra đến cửa, không thấy cô gái đâu nữa thì quay trỏ vào. Bà đặt cái Làn xuống mở xem có những thứ gì trong đó, rồi vừa đi vừa lẩm bẩm:
-   Người chi mà tính khí kỳ cục.
Bà mang về phòng riêng, bỏ vào tủ khóa, lại, xong, tiếp tục xách cối làn còn một ít bánh mỳ lạch bạch chạy đi các phòng phát cho bệnh nhân.
Út Lích về nhà gửi mua 5 mét vải dù, tự tay khâu lấy một cái võng, may một cái bồng như bồng các anh Giải phóng hay mang. Không có dép cao su, cô mua một đôi dép Thái Lan, và ngồi nghĩ mãi xem nên sắm sửa cái gì nữa. Cuối cùng, cô nhớ ra, mua 5 mét vải.
Cô lại xin phép lên quận, viếng mộ con Miền, đặt làm cho nó một cái mộ chí- Đến thăm mộ, út Lích nói với nắm đất: - Em nằm đây rồi mai mốt chị đưa em về. Bây giờ chị không còn em nữa, chị chẳng ở nhà đâu. Em có thăm chị thi đừng về trong ấp. Chị đi đây.
Cái mả mới vẫn nằm im bất động, đám nhang cháy khói bốc nghi ngút... Mới hôm nào con nhỏ còn chạy theo kên má út... út Lích ngồi bên mồ khóc một lúc và thấy rằng: con Miền chết thiệt rồi, nó chẳng còn đâu nữa mà nói với nó… cô vừa khóc vừa đứng dậy đi ra khỏi nghĩa địa
... San khi đi thăm em về, Út Lích coi như chẳng còn công việc gì để làm nữa. Bà con cô bác, rồi cả tụi dân vệ, bảo an, ai cũng bảo cô làm đơn kiện đòi bồi thường, nhưng út Lích cứ nằm dài cả ngày, chẳng thưa kiện gì cả.
-   Con tôi chết rồi, tôi lấy tiền về nuôi ai.
Tụi nó đến giục dọn nhà vào trong đồn ở, út Lích gào lên:
- Làng nước ơi, con tôi quốc gia mới vừa giết chết, tôi còn ốm lơ Ốm lắt chưa dậy đi làm được mà họ đã đến bắt dời nhà. Các người có giết thì giết nốt tôi đi.
Tụi bình định thấy vậy bỏ đi. Hai Rớt thì làm ra vẻ độ lượng, nói với tụi đàn em:
-   Thì cũng để từ từ, con người ta mới chết đó, mồ chưa xanh cở, còn để cho nó biết nhà biết ngõ mà về... Người của quốc gia thì rồi họ về với quốc gia. Cứ để rồi đâu khắc vào đó, mất đi đâu mà lo.
Nó nháy mắt với tụi lính. Tụi lính hiểu ý cười ầm:
-   Anh Hai thật cao kiến, tụi em phục sát đất...
Từ hôm lựu đạn nổ chết con Miển, cô bác cứ chỉ mặt tui dân vệ mà chửi. Tụi nó sợ, không dám cài linh tinh nữa. Bà Sáu thấy Út Lích không dọn lên đồn, cũng nấn ná ở lại, mặc dầu bà chỉ còn cái nhà nhở chỉ đủ chui ra chui vào.
Tối đến, út Lích sang nhà bà Sáu ngủ. Hai người cứ chờ hết đêm này đến đêm khác, hễ có tiếng động, lại lắng tai nghe. Có thứ gì ăn được, họ mua góp, đong góp cất dành trong cái thùng sắt chôn ngoài bụi chuối chờ nghe tiếng gõ cửa của các anh Giải phóng.
Từ ấp 3 trở xuống, phía tây bờ sông Sài Gòn tiếp giáp với một bãi sình rộng, lỗ chỗ những gò đất, những bờ tre, có nơi thỉnh thoảng còn sót lại một cái nền nhà cũ, có một vài bụi chuối, một hàng tầm vông, hay một vài cây sầu riêng, vú sữa héo hắt không ai chăm bón. Sau nhiều lần bom pháo, càn phá, gom đốt, dân vùng bưng đã bở chạy vào trong làng, rồi lại từ trong làng chạy vào ấp chiến lược.
Đầu năm 69, có một đơn vị bộ đội đóng ở đây. Khi tụi Mỹ đưa xe ủi ủi từ trong Rừng Làng ra đến bờ sông, thì chúng nó cũng đổ lính, càn từ dưới sông càn lên. Vùng bưng không ủi được thì nó đốt. Những đơn vị bám trụ ở đây tổ chức những trận địa đánh tụi giang thuyền suốt một dọc từ Bưng Còng, Rạch Kiến xuống đến Trung An. Trận địa của họ thường đào trên những gờ đất mỏng, phía trước là sông,
phía sau là sình đánh một trận rồi tùy cơ mà rút đi hay trụ lại.
Từ khi tụi Mỹ “xuống thang” mà cái “chân thang” là vùng đất ven đô, hầu hết những công sự trên bờ sông đó bị đánh tróc. Hễ một chiếc tàu trên sông bị đánh, hoặc “đầm già" phát hiện ra dấu vết của ta trên bờ, lập tức đại bác căn đến, rồi “cá rô” quần, “trực thăng” vũ trang đổ lính Mỹ sau lưng. Dưới sông thì tàu phía trên ào đến, tàu phía dưới ào lên. Nó đánh đến lúc những gò đất bên sông trọc lốc, chì còn trơ ra những hố bom hố pháo. Các phân đội trụ lại ít ai còn sống sót.

Thị và Hùng lội qua một quãng sình ngắn, đến một cái nền nhà cũ... Hai người ngồi xuống nghỉ. Rõ ràng đây là một khu vực bọn địch bỏ sót, ta thì chưa trở lại... Mấy hôm nay, sau khi ông Ba Kiên chết, hai anh em dẫn nhau đi cùng xứ.
Đi đâu về lại nói với ông Hai Trụ, lại hỏi, lại đi. Hóa ra bên này sông, sau khi nó làm dữ dằn vậy, vẫn có đơn vị bật đi mấy ngày rồi lại lục tục trở về. Nhờ có ông Hai làm trụ sở. Thị móc được một cán bộ đoàn 82 vẫn nằm kẹt trong rừng Bời Lời. Cậu ta vẫn giấu gạo khắp nơi. Có chỗ tụi nó càn, khui lên được, nhưng có chỗ vân còn. Cũng nhờ ông Hai Trụ, Thị biết được những trận địa của đơn vị Đạch Đằng, một đơn vị của phân khu nay vẫn đang bám trụ dọc con sông Sài Gòn. Và theo lời dặn của ông Ba Kiên, anh đi nghiên cứu một số trận địa đánh tàu...
Cách đây dăm tháng, cái nền nhà cũ Thị đang ngồi đó là khu vực tập kết của các đơn vị đánh tàu, từ khu vực tập kết đó, họ ra chiếm lĩnh trận địa. Ngay sát sau cái nển cũ là một hàng tầm vông. Dưới hàng tầm vông bị đốt phá, nay đã xanh lai còn dấu vết cái bếp Hoàng cầm đã bị mưa xói mòn, cở mọc lấp gần kín. Trước cái sân hẹp chỉ bàng một lối di là bụi chuối lau ngày đã thành chuối dại, cây nhờ thân và cao vút, những hoa chuối không ai cắt, cứ trổ mãi cho hết trái CUố1 cùng, quả chỉ bang ngón tay cái.
Thằng Hùng định bẻ cái hoa chuối về ăn, Thị quát-
-   Muốn chết à!
Nó đành tiếc rẻ buông tay xuống.
-   Hôm nào đánh xong, em ra lấy vậy.
Từ khu vực tập kết ra đến bờ sông là một bờ tre bị đại bác phá tan nát, thân cây gãy gập, xơ tướp, ngọn úa vàng. Nhưng bên cạnh những ngọn tre héo vàng, chết khô đó, những cành non và những búp măng, sang mùa mưa lại đâm chồi. Dưới chân bờ tre, nhìn xuống cánh đồng sình là những cái hầm ếch tránh pháo của các đơn vị trước đào đã lâu ngày, vỡ lở gần hết. Qua một bãi sình ngắn nữa lại đến một bờ tre. Thằng Hùng kêu lên:
-   Măng nhiều quá anh Thị ơi! Đây, anh thấy không? Sờ chỗ nào cũng có.
-   Cẩn thân không trái nổ bây giờ.
Bờ tre này hầu như bị đạn phát gần hết ngọn, chạy dài dọc theo triền sông. Ngày xưa, các phân đội đánh tàu đặt trận địa B.41 ở đây. Từ đây ra sông lại là sình. Mí bờ sông, giáp với nước có một bờ cây lúp xúp, bờ đất có chỗ chìm xuống nước, có chỗ nhô cao lên. Anh em chiến sĩ ta lấy bao cát đắp quanh những mô đất đó làm thành ụ súng đứng bắn cho các xạ thủ. Những anh em này phải đào hầm trong gò đất đó, đứng ngâm mình trong nước, có khi ngang bụng, có khi ngang ngực, đón tàu mà bắn. Bắn xong lội qua sình rút vào bờ tre phía trong, một bộ phận khác bắn trả lại “trực thăng” hỗ trợ cho nhau rút lui. ụ súng B.40 sát mí nước. Mùa hè, nắng bắt hơi sình lên nóng rát, người đứng trong hầm chẳng khác gì đứng trong một nồi nước nóng mà trên đầu lại có lửa đốt.
Quanh trân địa là những hố bom đìa, rộng toang hoác Nhễu nước phèn, một thứ nước đầy bọt vàng lấm tấm. Đường từ bờ tre ra trận địa là bờ cỏ hẹp, sồi sụt, đang đi, có lúc hụt chân, bước xuống hố sình sâu ngang bụng. Từ xa, những ngày đẹp trời, nước sông Sài Gòn trông xanh biếc, vậy mà đến đây bỗng hóa bạc trắng. Lòng sông ở đây nhìn cũng như rộng ra, dữ dội hơn. Sóng từng đợt, từng đợt dội vào dưới chân lỗ châu mai của ụ súng, vỗ oàm oạp. Những lúc tàu địch chạy sát vào bờ, sóng cày tung tóe nước hắt cả vào mặt các chiến sĩ trong hầm. Thị đưa tay mò lên ụ súng, những bao cát ngày nào đắp chung quanh vẫn còn, có bao rã ra, có bao còn mang nguyên vết đạn. Ban đêm, mặt sông đen ngòm. Nếu tàu nó tắt đèn chạy thì chẳng có cách gì đánh? Phải cố một vật sáng ỏ bờ bên kia làm chuẩn. Và chắc chắn nhất là phải đánh ban ngày.
Bên cạnh Thị, thằng Hùng cứ ngồi đập muỗi đôm đốp. Muỗi từ trong bãi sình, từ trong những đám cỏ thối bay ra như trấu. Mỗi lúc rút chân lên, họ lại cấu ra một con đỉa, sau chán, cứ để cho nó cắn no...
... Đã mấy hôm nay rồi, Thị kéo thằng Hùng đi khắp quãng bờ sông bên này từ trên An Phú đổ xuống, nghiên cứu các khu vực có thể đánh tàu; cấc đường rút, và quy luật của tàu đi...
“Bám trụ được phía tây sông, đánh được tàu trên sông Sài Gòn rồi ta sẽ nói chuyện với chúng nó”. Hôm ông Ba Kiên qua sông, vừa đi ông vừa nói với Thị như vậy. Hôm qua sông, đứng trên đường Mười lăm, ông còn quay lại ướm xem địa hình. Hôm đó ông chưa biết quãng dưới này... Ông sang sông chưa kịp làm gì thì đã hy sinh. Nhưng cũng từ sau khi ông mất, thì công việc tự nhiên bày ra trước mắt anh. Anh cho rằng: nếu ông Ba Kiên còn sống, chắc ông cùng phải thích thú khi có được những trận địa như vậy. Trước khi sang sông có ông Ba Kiên, Thị cảm thấy muôn vàn khó khăn, Thị nghĩ rằng sang đây sẽ sống trơ trọi như sống trên
một hòn đảo. Vậy mà lạ lùng chưa, sau khi ông Ba Kiên hy sinh, đáng lẽ trong tình thế như vậy, anh phải cảm thấy cô độc hơn, lo lắng hơn. Nhưng không, anh chỉ buổn, còn công việc bây giờ không đáng lo nữa. Chỗ ở có hầm bí mật, cái ăn thì liên lạc với hậu cần. Với dân, dần dần qua ông Hai Trụ sẽ bắt mối được. Thằng Bảy Rỹ mấy hôm nay lại làm trái, cứ mỗi buổi chiều, ông Hai Trụ đánh xe trâu đi một vòng nhặt trái lép về bỏ xuống hố bom, nó lại ra đó lấy. Hỏi nó gài ở đâu, nó bảo: rồi mình lập lại căn cứ chớ. Nay mai ông Tư Quang ổng về, thằng Đực, thằng Re về, các anh kéo sang...
Tụi nó có phần quá trớn, nhưng thôi cứ để vậy cho vui. Đến như thằng Hùng cũng còn nói với Thị:
-   Sang bên này sông khoái ạ, có gạo ăn, lại có dân, mai mốt vô ấp anh Thị hè.
-   Sang rồi phải đánh, chớ sang nằm im thì được chi.
- Thì đánh...
Thì ra mọi việc khởi đầu đều khó, bị đánh tanh bành, nhưng đã đứng lại được rồi thì chẳng sợ nữa. Có lẽ công lao của ông Ba Kiên là ở chỗ đó. Có kinh nghiệm thì rồi dần dà, bình tĩnh là tìm ra cách đánh...
Thằng Hùng vẫn ngồi đập muỗi, nó nhìn sao rồi nói:
-   Sáng rồi đó anh Thị, nghiên cứu xong chưa ta về. Em nghĩ cứ đào hầm bí mật trong bụi tre, đánh xong vô nằm chịu trận đó một ngày, đêm sau chuồn.
- Hay là mày về trước đi.
-   Chi vậy?
-   Tao ở lại đây một ngày, ban ngày ban mặt tao xem xem quy luật tàu bè nó đi lại thế nào...
-   Vậy thì em cũng ở lại.
-    Đói chết.
Thằng Hùng móc trong túi ngực ra một gói mì tôm:
Phần anh đây, em còn một gói.
-   Đâu đó?
-   Chị Sáu cho.
-   Ai cho chị Sáu?...
-   Chị gặp chị Ba.
-   Chết!
Thị im lặng, thằng Hùng gặng hỏi:
-    Em ở lại nghen? Được rồi, không nói là đồng ý.
-   Này cậu bố láo vừa vừa. Hồi trước cậu đi với chú Ba, chú Ba nói gì câu phải nghe, bây giờ tao thay chú Ba...
-Anh còn lâu mới thay được chú Ba...
Thị bật cười:
-   Mày bảo cấp trên hy sinh thì cấp dưới phải thay thế chớ?
-   Ờ vậy thì em cũng thay thế anh vì anh thay chú Ba...
-   Cái thằng, thôi, vậy thì tìm một bụi cây mà ngồi, “cá rô” hay xuồng máy có đi qua thì ém cho kín, muỗi cắn không được đập, không được kêu. Động thì ngâm mình xuống nước, lấy bèo tây phủ kín như hồi ở cầu sắt ấy.
- Anh khỏi lo.
Thằng Hùng kêu đỉa quá trèo lên bờ công sự ngồi, vừa đập muỗi vừa nói hết chuyên này sang chuyện khác. Nó phân tích tình hình thật giỏi. Nó nói: thằng địch cứ ủi dưới ủi lên thì ta ở trên đi xuống, hết mùa mưa nó ủi lên Ván Tám thì cây dưới này lại mọc. ừ, nó hiểu biết vậy mà anh cứ vẫn nghĩ nó là trẻ con. Lạ thật, cái quan hệ giữa Thị và thằng Hùng cũng chẳng ra cấp trên cấp dưới, nó giống như quan hệ anh em vậy. Có lẽ ở bộ đội như vậy không được. Mai mốt về bên kia phải đề nghị ông Dũng cho nó xuống đơn vị. Nó làm tiểu đội trưởng được quá đi chớ.

Trời sáng dần, Thị đuổi thằng Hùng về ém dưới một bụi cách xa chỗ anh khoảng vài chục mét. Đã lâu lắm Thị không ra bờ sông Sài Gòn giữa ban ngày. Mặt trời lên anh mới thấy sợ: trống trải quá. Đúng là chúng nó mà quây thì không còn lối chạy. Chắc hôm nay ở nhà ông Hai Trụ và Sáu Trang lo lắm,
Vừa mờ sáng, từ phía xa, Thị trông thấy cái xuồng máy trắng đút đuôi vào trong bụi cây rù rì lúc nào, bỗng nổ máy, rẽ sóng chạy ngược về phía Dầu Tiếng. Thằng Hùng ở đằng kia, sỢ Thị không biết, ném một hòn đất. Thị nhìn sang, nó ló đầu, nhe răng cười, chỉ về phía cái xuồng máy. Thị trợn mắt, nó lại hụp đầu xuống. Con sông Sài Gòn giống như một sinh vật sống, ồn ã tỉnh dậy sau một đêm. Thoạt tiên, chiếc “đầm già” từ phía Đồng Dù bay lên, lượn mấy vòng rồi “cảo đùng” một phát. Phản lực từ đâu trong những đám mây bổ nhào xuôhg cắt bom ầm ầm. Lúc đầu, Thị có cảm giác như nó phát hiện ra chính mình, sau đó một lúc, anh mới biết nó đánh khúc bờ sông ở quãng xóm Thuốc. Chắc lại có ông nào mò tôm dưới rạch. Ở đây chỉ cần thấy một người, nó cũng giội bom...
Khoảng một tiếng sau, một cái tàu mặt dựng và hai xuồng máy chạy bắn nước tung tóe, ào ào xuống phía Rạch Kiến. Tiếp đó, chiếc “cá rô” rà sát mặt sông bay quẹo vể phía đó quay riết, ném lựu đạn pình pình. Tàu địch bắn ĐK oành oành vào bờ sông...
Chỉ từ 7 giờ đến 11 giờ, chung quanh một khúc sông ngắn, Thị đếm được 4 lần máy bay, đại bác, và tàu quân sự của địch nổ súng vào hai bên bờ. Vậy là cũng không phải ít người của chúng ta đang hoạt động. Nghĩ vậy, tự nhiên Thị cảm thấy như mình đang làm một động tác hợp đồng nào đó cùng với các đơn vị bạn trên một dải trận địa.
Thỉnh thoảng nhìn sang, lại thấy cái đầu thằng Hùng ngọ nguậy. Cái thằng, nó không ngồi yên được một lúc.
Về trưa vừa nóng, vừa mệt, Thị nằm dài lên gò đát, chân bỏ xuống sình, kéo lá che kín người, ngủ một giấc.
Trong lúc Thị đã mệt mỏi thì thằng Hùng vẫn tỉnh như sáo. Nó ngắm con sông Sài Gòn không chán. Đã lâu lắm, bây gịờ nó mới ngồi sát mép nước, trông thấy cái tàu mặt dựng cao lêu đêu, nhìn rõ chữ trên thân tàu và những thằng Mỹ cởi trần đứng chỉ trỏ trên boong. Nước sông Sài Gòn mỗi lúc một lóa lên bạc trấng làm nó mờ cả mắt. Nắng trên đầu như thiêu như đốt. Vậy mà nó vẫn cứ trố mắt nhìn sang bên kia bờ. Nó vẫn nghe người ta nói bộ đội bị đánh trên sông, bồng, bao gạo, ni lông trôi đi, mắc vào búi cây, bây giờ nó tận mắt trông thấy thật.
Ngay cạnh chỗ ngồi, thò tay xuống nước, nó cũng nhặt được một chiếc dép rọ. Bỗng nhiên, từ xa, nó phát hiện ra một vật gì tròn tròn, nổi bồng bềnh, chao đi chao lại rối giạt dần vào bờ. Vật tròn đó có lúc bị lấp đi sau con sóng, có lúc lại nổi lên giống hệt như cái đầu người. Lóa mắt quá. thằng Hùng phải nhắm lại từng lúc. Cái vật tròn giạt dần vào bờ.
Thằng Hùng nhìn trời, rồi nhìn dọc con sông. Yên trí là không có gì đáng ngại, nó bò đến, đập vào vai Thị:
• Anh Thị, anh dậy nhìn xem thử có phải người chết không?
Thị giụi mắt:
-Đâu?
-   Cái đầu tròn tròn đấy!
-   Xì, cái thằng, người chết gì mà chỉ có cái đầu nổi.
-    Em lên xem nghen.
Thị chưa kịp nói gi thì thằng Hùng đã men bờ cây lội đi.
Đến nơi nó trưòn qua bờ đất, luồn ra mí nước. Một chốc nó trở vể cười toe toét, giơ lên một cái mũ cốì:
-   Mới “cảo” nhá. Xin mãi không ai cho, giờ chẳng cầu xin ai trọi. Anh Thị, anh ưng không?
-   Đưa xem nào.
Thị cầm lấy cái mũ. Đúng là của một anh bộ đội nà ngoài đó vừa mới vượt Trường Sơn vào. Màu vải ka-ki bọc ngoài hãy còn xanh nguyên. Cái khuy nhôm còn sáng trắng. Dây da ở trong ngâm nước đen lại, nhưng còn thẳng băng chưa có dấu mồ hôi, góc chưa quăn. Tay nào giữ cái mũ chắc kỹ lắm, nên mới mang vào được đến đây. Phía sau quai mũ có dấu mực. Thị lật ra xem.
Một hàng chữ viết bằng bút chì bi nắn nót, đã bị nhòe đi nhưng vẫn còn đọc được:
Ra đi ngày... tháng...
Không có tên, không có địa chỉ. Chắc anh chiến sĩ này nghĩ rằng: sau khi đi chiến trưòng về, cái mũ đối với anh sẽ là vật kỷ niệm suô't một đời!
Thị cũng đã từng nghĩ là mình sẽ giữ những kỷ niệm như thế... nhưng rồi lâu ngày sống trong gian khổ, anh quên đi... Cũng có lúc chặc lưỡi: biết có sống mà về...
Thàng Hùng giằng lấy cái mũ:
-   Chữ gì đó anh Thị?
-   Người ta muốn tặng lại cho mày làm kỷ niệm, nhận thì phải giữ, đừng làm mất.
Hùng lật quai mũ ra xem, rồi hỏi:
-   Vậy là vào liền chết liền à?
-   Chắc vậy!
Bỗng nhiên nó thở dài:
-   Em thương mấy ảnh quá. Vô chiến trường không quen mà, nếu ảnh mà ghi tên họ, địa chỉ lên dây thì bao giở ra Bắc, em mang đến trả cho gia đình...
Dầu có địa chỉ đi chăng nữa thì làm sao mà đi cùng miền
Bắc tìm cho được gia đình người ta? THỊ đã ghi đầy một cuốn sổ tay địa chỉ để rồi lại quên. Nội một con sông Sài Gòn này cứ hai bên bờ mà tính , thì có bao nhiêu địa chỉ phải ghi, bao nhiêu gia đình phải đến. Hay là anh chiến sĩ nào đó cũng biết điều ấy nên không ghi tên mình lên quai mũ? Mà thôi, thằng Hùng nghĩ thế thì cứ để cho nó nghĩ thế. Tấm lòng trong trắng cùa nó đáng yêu bao nhiên...
Thị nhìn ra ngoài sông, một mảnh áo mắc trên cành cây rù rì bên kìa bò bị sóng đánh cứ dập dà dập dềnh trên mặt nước.
Buổi chiền, một chiếc “trực thăng” bay đến, quần ba vòng, rồi chúc xuống bắn một loạt dại liên xuống tấm áo trên cành cây và bỏ đi.
Trời mưa tầm tã. ở nhiều hầm, nước tràn vào, chiến sĩ phải thay nhau tát. Anh em lấy ni lông che miệng, hết mưa lại cất, ngụy trang lại. Anh nuôi luôn luôn để dành củi khô để đốt. Các hố bom cũng bắt đầu đầy nước. Bắt cá dưới hố bom cũng là một nguồn sinh sống của các chiến sĩ vùng ven. Bọn địch biết điều đó và gài trái ở các miệng hố, nơi có đường mòn đi xuống.
Mùa mưa đến có cái cực, nhưng lại cũng có cái may. Những vùng bị ủi trước, nhất là khu vực phía tây sông, xe vừa đi hết thì cỏ lại mọc. Những nơi ủi dối, cây để rạp xuống, chưa tróc gốc, mưa xuống lại nẩy mầm và vượt lên rất nhanh. Các đường tăng chạy ngang dọc trong cứ chẳng mấy chốc dây leo, lá trung quân, rau bìm bìm tràn ngập, cỏ dại mọc lên, có nơi kín cả đầu người- Rau rừng các loại cũng mọc đầy rừng đầy suối. Măng tầm vông, măng tre, măng le, đủ thứ măng đội đất mọc lên.

Cũng giữa những ngày mưa tầm tã ấy, ông Sáu Dần đến cứ d Bảy báo tin ông Ba Kiên chết, ông Thêm bỏ vào hầm
Mở đài nghe. Đài phát thanh Giải phóng đưa tin đơn vị X vừa diệt một cụm tăng 10 chiếc và hai đại đội Mỹ, được Bộ chỉ huy Miền tặng Huân chương Chiến công hạng nhì. Nghe một cái tin quan trọng đối với trung đoàn như vậy mà ông Thêm vẫn cứ nằm im, không nói năng gì. Những lần khác thì ông đã đi khắp đơn vị phổ biến tin tức chiến thắng
Hơn hai mươi năm đi theo trung đoàn bao nhiêu lẩn vào sông ra chết, buồn vui biết bao nhiêu là chuyện. Vậy mà chưa lán nào như lẩn này.
Xưa nay, ông Thêm chưa bao giờ làm cán bộ chủ trì. Làm liên lạc, rồi lên trợ lý, rồi trưởng ban tuyên huấn, rồi bây giờ là chủ nhiệm chính trị. Làm chủ nhiệm thì trên đã có ông Dũng. Ông Thêm hăng hái, sôi nổi, nhưng không sâu sắc (anh em vẫn góp ý với ông vậy). Bây giờ, hoàn cảnh đặt ông vào một vị trí mà ông thấy quá nặng nề. Chủ trì công việc của cả một trung đoàn, mà trung đoàn lại là trung đoàn độc lập. hoạt động trong một hoàn cảnh thật khó khăn. Lần đầu tiên ông Thêm phải thực sự nghiêm chỉnh tự nhìn lại mình, đắn đo cái nhiệm vụ mình sắp phải cáng đáng, cân nhắc thực sự cái năng lực có hạn của mình. Hoặc là ông sẽ làm hỏng việc, hoặc là ông trốn tránh trách nhiệm. Trước đây, mấy lần các anh bàn đưa ông lên làm chủ nhiệm chính trị, ông từ chối: tôi liệu sức tôi làm tuyên huấn là vừa, cứ để tôi động viên truyền thống trung đoàn, cổ vũ anh em chiến đấu, tổ chức hội nghị mừng công, phát động phong trào đi thua ở các đơn vị, đến khi về hưu thì tui viết cho trung đoàn một quyển sử.
Ông Ba Kiên nói: - Nhưng ông cứ “ngáng trộ” mãi thì anh em dưới làm sao lên được.
- Thì cứ đề bạt vượt cấp các ông ấy lên trên tui, tui không thắc mắc mà. Cả trung đoàn không ai lấy vợ rồi cũng đổ tại cho ông Thêm không lấy vợ à? Tui có cấm ai lấy vợ đâu?
Mãi cho đến vừa rồi, thiếu cán bộ quá, ông mới lên nhận chức chủ nhiệm chính trị. Vạy mà bây giờ cả chính ủy,trung đoàn trưởng hy sinh một lúc, ông Thêm thấy vô cùng bối rối. Nghe nói trên sẽ đưa Anh hùng quân đội Lê Xuân trước kia cũng ở trung đoàn, về làm trung đoàn phó, mãi cho đến nay cũng chưa thấy. Lê Xuân sau đợt một Mậu Thân về Miền họp, rồi đi học, đi thăm miền Bắc. Trong khi chờ cử người qua bên kia sông Nha Thức, điện báo cáo lên Miền và phân khu biết tình hình, thì ở đây ông là người chịu trách nhiệm toàn bộ trước trung đoàn. Một lúc, ông Thêm ngồi dậy, bảo liên lạc đi gọi Lâu đến làm việc. Dầu sao thì ông cũng ở cương vị chủ chốt. Lúc này là lúc cần xốc bộ đội lại.
Lâu vào:
-    Đồng chí quận đội trưởng đang chờ làm việc với chúng ta. Cậu Quá mới ở bệnh viện về tối qua, cậu ấy báo cáo tình hình bên kia lộ Căm Xe căng lắm.
Ông Thêm cho gọi Quá lên.
Họ ngồi nghe Quá báo cáo: tình hình bệnh viện, tình hình bệnh xá, mấy hôm nay nó tiếp tục ủi lên phía trên, trên ấy vẫn rải rác có tiếng súng. D Tám phải bảo vệ thương binh rất cực. Anh em phải khiêng thương chạy hết cứ này đến cứ khác. Bảy Hường phải ở luôn trên bệnh viện phân khu, hôm ra đi Quá thấy “trực thăng” đổ chụp xuống đó, không biết tình hình ra sao?
Nghe báo cáo xong, ông Thêm cho Quá về nghỉ. Còn lại hai người:
-   Lâu à, bây giờ tụi mình phải thay'nhau lo liệu công việc...
-   …
-   Công việc ông Kiên và ông Dũng để lại, mình phải tiếp tục.
- Theo điều lệnh quân đội thì người chỉ huy hy sinh người kế tiếp phải thay thế.
Lâu im lặng, còn ông Thêm ngồi phác ra một kế hoạch chung cho trung đoàn. Trước hết là người phụ trách. Bây giò về phần quân sự Lâu sẽ phải giao việc của d Bảy lại cho An và Quá, nếu cần thì gọi thêm thằng Tuyên lên, còn anh phải về trung đoàn bộ để cùng làm việc với ông. Tương lai rồi Lâu sẽ phải lo chung cả mọi việc.
ông Thêm vừa nói vừa nhìn Lâu:
-   Bây giờ về mặt quân sự thì không ai bằng cậu, mình bây lâu nay chỉ làm công tác chính trị của trung đoàn.
-   Anh cứ phụ trách chung đi. Có gì các tiểu đoàn trưởng giúp tay vào.
-   Không được, đã là quân sự phải chỉ huy thống nhất.
-   ừ, thì anh cứ phụ trách chung đi, tôi có thể về tham mưu cho anh là được chớ gì.
-   Thì vẽ chuyện ra làm chi. Ông có khả năng đảm đương công việc, ông cứ chịu trách nhiệm chung về phần quân sự cho tôi. Tôi đã bảo tôi xưa nay không làm chủ trì bao giờ.
-   Anh cứ chủ trì đi, anh là người có khả năng đoàn kết cả trung đoàn lại. Tôi sẽ giúp anh mà. Sự việc đã như thế rồi thì cứ thế mà làm, bàn là bàn việc cụ thể..Theo tôi bây giờ mình phải lo việc sang sông, ông Sáu Dần nói thằng Thị đã bắt liên lạc được với đoàn 82. Các đồng chí đó vẫn còn giấu được gạo. Nên nghiên cứu đưa bộ đội sang bên đó thì vừa. Rồi phải tổ chức đánh tàu trên sông để cho chúng nó dãn bớt ra, và cho anh em sang đó lấy gạo. Bên này cố gắng qua sông Nha Thức, móc gạo và đạn trên đó xuống, đánh tụi biệt kích. Sang mùa mưa cây cở mọc lại. Tha hồ chỗ ăn ở. Anh cứ vậy anh nắm trung đoàn mà làm. Để tôi ở đây tổ chức cho d Bảy sang sông.
Thằng Lâu tính công việc thẳng băng, cứ thế mà làm-
càng làm cho ông Thêm quyết tâm hơn trong việc gọi cậu ta lên trung đoàn.
Thôi được rồi, cậu muốn tổ chức bộ đội sang sông thì cũng cứ lên trung đoàn đã, giao việc đây cho thằng An và thằng Quá. Lên trên đó bàn xong rồi thì cùng chia nhau đi...
-    Hay là anh gọi thằng Nam về.
- Nam nó còn ở bên kia sông Nha Thức. Bây giờ tôi là thưòng vụ Đảng ủy, tôi cứ quyết định cậu về trung đoàn đã.
■ Tùy anh, nhưng tôi vẫn thấy việc sang sông là rất cấp thiết. Mình phải bám lấy đất phía tây sông, đừng để bật đi nữa.
Lâu không ngại lên trung đoàn, nhưng anh nghĩ: lên đó thì cũng vậy, rồi cũng phải xuống. Điều tâm đắc nhất của anh là việc ông Ba Kiên sang sông. Có lần ông ngồi phàn nàn: Đề bạt ra rồi mà xáp vô lại là mệt dữ... Bây giờ ông đã xáp vô lại, đã đứng được chân bên ấy. Nếu lơ là, để bật cái tổ của Thị đi nữa thì hỏng bét. Lâu nói với ông Thêm ý nghĩ đó.
-   Thôi thì cậu ở đây cũng được, nhưng giao tiểu đoàn lại cho thằng An đi.
• Giao chớ tôi giữ làm gì.
- Cái thằng.

ông Thêm và Lâu đang bàn công việc thì liên lạc vào:
-    Có cô Út đến.
Út Lích nhảy ào vào hầm, ướt lướt thướt từ đầu đến chân, chưa kịp hỏi han gì thì đã kêu:
- Anh Thị bi thương nằm trong ấp, chú Ba chết rồi.
Nói xong cô khóc òa lên. Không phải cô chi khóc vì anh Thị bị thương, vì chú Ba chết, cô còn khóc bao nhiêu điều mà bấy lâu nay cô không gặp được các anh để nói: con Miền em cô bị trái gài chết, rồi cô vào bệnh viện quận nằm, rồi chúng nó vu con Tạng tiếp tế cho Việt cộng và bắt lên quận, rồi chúng gom dân đã ở trong hàng rào kẽm gai vào gần kề đồn hơn nữa...
Các anh không biết nỗi cực nhọc của người dân trong ấp, các anh không biết đã bao nhiêu đêm nay tôi nằm chờ nghe các anh gõ cửa. Các anh không biết đã bao nhiêu lâu nay, tôi may bồng, may võng, tôi chờ các anh vào để đi... Tất cả nhũng ý nghĩ vừa buồn vừa đau, vừa mừng vừa tủi trào lên nghẹn tắc, và cô chỉ ngồi vậy khóc cho đã, khóc như trẻ con khóc nư, nước mắt chan lẫn với nước mưa, chẳng cần giữ gìn gì nữa.
Ông Thêm lúng túng, không biết làm thế nào nói lúng búng trong miệng:
-   Thôi, nín đi cô út.
Út Lích lại càng khóc dữ. Anh chẳng biết cái gì hết. Bao nhiêu nỗi đau khổ của tôi, anh cứ dửng dưng. Anh không hỏi tôi được một câu hay sao? Vì sao tôi ra đây, anh cũng chẳng cần biết. Chẳng lẽ tôi lại trở về trong ấp ngay bây giờ, để rồi nó bắt tôi lên quân, rồi tôi sẽ là cái gì... Tôi đi làm cách mạng, tôi đến với anh, sao anh không dang hai tay ra mà đón tôi, cho tôi ngả đầu vào trong trái tim ấm áp của các anh. Trời ơi, tôi đau khổ.
Ngoài trời mưa vẫn đổ ào ào.
Cô út vẫn khóc. Lâu và ông Thêm cứ ngồi ngây ra, cho mãi đến một lúc sau, khóc chán, út Lích mới nói cộc lốc:
-   Con Miền đạp trái chết rồi!
-   Con Miền...
-    Con Miển, em tôi...
Trong tiếng nói của út Lích vẫn còn tiếng nấc như tiếng
khóc của trẻ con. Ông Thêm dỗ:
-Thôi cô Út, cô bình tĩnh lại đi, vào trong hầm thay quần áo rồi ra đây nói cho chúng tôi nghe cho có đầu có đuôi. Chúng tôi đã nghe rõ ràng được chuyện nào ra chuyện nào đâu.
Út Lích không khóc nữa, lặng lẽ xách cái túi vào trong hầm.
Đến khi trở ra, cô gái đã chải tóc gọn gàng... Con chó Đớp chạy đên nguẩy đuôi, nó đưa hai chân trước cào cào vào tay út Lích rồi khẽ rên hư hử làm như quen biết nhau đã lâu lắm...
Tối qua, út Lích và bà Sáu vừa đi nằm một lúc bỗng nghe có tiếng súng nổ ở ngoài bờ sông. Ngoài đó đêm nào mà không CÓ tiếng súng. Bà Sáu thở dài, nói với út:
- Lại có chú nào đi đụng tàu rồi, trời mưa vậy rồi khổ lắm.
út Lích nghe tiếng súng lại nghĩ đến anh em nào đột ấp.
sao mãi không thấy các anh vô, con sốt ruột muốn chết, mọi thứ con chuẩn bị xong cả rồi.
út Lích cũng viết một lá thư gửi thằng Huy, nhờ bà Sáu chuyển.
Trong thư út nói rằng cô rất cảm động biết Huy yêu cô một cách thành thật, nhưng hai người không bao giờ có thể lấy nhau được vì anh ta là sĩ quan ngụy. Còn cô thì có người cha đi theo Việt cộng, và lần này cô cũng đi ra vùng giải phóng vì ở đây không chịu nổi nữa. Cô xin lỗi anh ta về sự nóng nảy hôm ở bệnh viện. Thư viết xong, cô lại thêm một đoạn: nếu anh muốn tìm tôi thì ra vùng giải phóng mà gặp.
Út Lích xem đi xem lạì rồi đọc cho bà Sáu nghe bà nói:
Vậy cũng được, vậy là mày cũng góp phần làm công tác
binh vận rồi... Tao nghĩ, giá mà tích cực tuyên truyền thì khi nó giác ngộ được...
út Lích nói:
-   Con cũng nghĩ vậy, nhưng không dám làm. Con mà binh vận nó lâu riết rồi sợ thương nó mất...
Đang nói chuyện thì nghe có tiếng động, bà Sáu bấm út Lích, hai người nằm lặng khe. Đã lâu, từ hôm con Miền đạp trái, tụi dân vệ không dám tới đùa nghịch gì nữa.
Có tiếng gõ cửa nữa và lần này cố tiếng nói rất nhỏ:
-   Con đây, Thị đây mà, thím cho con vô với.
Đúng là tiếng thằng Thị rồi, bà Sáu ra mở cửa.
Thị bị thương, ngồi đó. Hai người đàn bà đỡ anh vào, rồi đóng cửa lại. May mà lúc đó ngoài trời vẫn mưa to. Không dám thắp đèn dầu, bà Sáu bụm tay che cái đèn bấm soi cho Út Lích rửa vết thương. Không nấu được nước nóng, hai người phải lấy nước uống đã đun sôi để nguội hòa muối để rửa. Băng xong vết thương, bà Sáu lục chạn lấy cơm nguội nhưng Thị không ăn.
Anh kể rằng anh ở bên kia sông về, có việc cần. Sang sông bị nó rượt đánh, anh thả trôi cái bồng gạo. Tụi nó đuổi bắn bồng gạo, còn anh lội đại vào lùm gai mắc cỡ, tấp được vào bờ tre. Nó bắn vào bờ tre, anh bị thương nhưng cứ nằm im, một chập, nó bỏ đi. Lên được đến bờ sông thì kiệt sức, anh bò vào đây. Rồi anh kể chuyện bên kia sông, chuyện ông Ba Kiên hy sinh...

Anh bảo anh có một việc rất cần, phải về d Bảy, nhưng không đi được nữa. Vì nằm trong bờ tre, chịu trận, nên anh bị thương cùng người, ở các vết thương, lúc út Lích rửa thay băng, còn bắt được những con đỉa tròn căng. Máu ra nhiều quá. Thị nằm lả đi.
Một lúc, anh hỏi trong bóng tối;
Cô út còn đấy không? Tôi muốn nhờ cô một việc cần lim không biết cô cô làm được không?
- Anh cứ nói, em nghe mà.
Thị bảo anh không về được, nhưng rất cần gặp các anh bên ấy ngay, và hỏi cô cố thể gọi các anh vào đây được không?
-   Nhất định em phải đi gọi các anh chớ.
-   Vậy cô nhớ cho thế này, nếu như đêm nay tôi có sao, cô bảo anh Lâu và anh Thêm sang ngay Lên kia sông gặp thằng Hùng.
Út Lích và bà Sáu bàn bạc với nhau, san đố út Lích hỏi Thị đường vô cứ. Thị chỉ những khu vưc đơn vi đang ở. Anh nói:
-   Cô cứ đi đại vô, có gặp tụi nó cô bảo đi kiếm măng.
Bà Sáu bảo út Lích cùng Là khiêng Thị sang nhà út Lích. Xong bà bảo cô:
-    Thôi, mày đi đi, mọi việc để ở nhà tao lo liệu. Nói các anh ngoài mau mau vào đưa nó đi. Cô vào đây thì gõ cửa năm tiếng một, gõ xong lại nghỉ. Ba lần tao mở, không phải kêu gọi gì cả.
Út Lích mang cái bồng, cái võng, mấy mét vải gửi bà Sáu và dặn:
- Bao giờ các anh vào, thím gửi hộ các anh ra cho con!
Cô đi chỉ mang theo môt bộ quần áo, một tấm ni lông, một cái tay xách và môt cái chét đào măng. Ra đến lộ Mười bốn trời mưa mờ mịt. Nhìn trước nhìn san, út Lích rẽ tạt vào rừng, và cừ vậy cắm cổ đi.
Thị dặn cô đừng đi theo đường mòn, cô cứ cắt đại qua những hố bom, bươn qua những bãi cỏ. Mới có mấy ngày mà đất rừng đã thay đổi không nhận ra đường lôi nào nữa. Lần dần tiên trong đời, cô làm một công tác cho cách mạng thực sự. Trời vẫn mưa mờ mịt. Nhờ trận
mưa mà cô tránh được bao nhiêu thứ: máy bay, biệt kích và sự theo dõi của bọn địch trong đồn. Chỉ còn một thứ đáng ngại là mìn, và trái gài... nhưng bây giò đên gần khu vực các anh rồi, nếu mìn nổ, trái nổ thì các ảnh sẽ ra cứu...
Cái ý nghĩ sắp đến chỗ bộ đội, sắp đến chỗ ông Thêm làm út Lích quên hết mọi chuyện lo sợ.
út Lích cứ cắm cổ đi, cho đến khi các chiến sĩ bảo vệ của ta từ trên đài quan sát phát hiện được, báo tin về và đón bắt ngay trước cứ d Bảy.
cả ngày mưa và cũng cả ngày bận rộn ở d bộ d Bảy.
Chuyện ông Thêm bàn với Lâu phải tạm để lại. Đồng chí cán bộ quận, ông Sáu Dần, rồi Tư Quang, lúc đó vừa mới ở bệnh xá về, mỗi người đến gặp út Lích một chút để hỏi tình hình trong ấp.
Gần chiều, ông Thêm bảo họ về cho út Lích nghỉ. Mãi đến lúc đó, ông Thêm mới hỏi:
- Cô út bây giờ thế nào?
- Anh bảo thế nào là sao, em chẳng hiểu.
- Là ở đây hay về trong ấy?
Út Lích cúi xuống, vuốt ve con Đớp.
: Tùy anh, anh bảo sao em làm vầy.
- Nhưng mà phải do cô tự quyết định, chứ tôi quyết định sao được...
- Em đã bảo là anh bảo sao em làm vầy.
Im lặng một lúc. Cô út vào trong hầm, lấy ra một lá thư, đưa cho ông Thêm:
- Anh đọc đi, người ta đang hỏi ý kiến em đó...
Ông Thêm cầm lá thư đọc, út Lích ngồi nhìn... Thư thằng Huy viết:
-Tôi biết rằng cô vẫn nhìn tôi bằng đôi mắt hận thù. Mà tôi thì có tội tình gì... Còn bao nhiêu điều tôi muốn nói với cô mà chưa nói được... Rồi tôi sẽ nói với cô những suy nghĩ của tôi về cuộc đời. Tôi biết cô là một cô gái thông minh... Sự viêc dần dà sẽ tự trả lời giùm tôi những điều uẩn khúc...””.
ông Thêm đọc đi đọc lại lá thư của thằng Huy. Xưa nay, ông chưa đọc một lá thư như thế bao giờ, ông cũng chưa nói chuyện với một thằng sĩ quan ngụy thật sâu về đời tư của nó. Nhưng càng đọc, ông càng thấy hoảng hốt, khéo không út Lích yêu thằng này thật... Ờ mà cô ta yêu thật thì sao... Minh giữ cô ta lại thì có phải vì mình không? Sao mình lại liên quan vào chuyện này nhỉ? Ông Thêm càng nghĩ càng lúng túng...
Trong khi đó, út Lích ngồi nhìn ông đọc, xong lại cúi xuống vuốt ve con Đớp, cười tủm tỉm một mình. Một lúc sau, ông Thêm đưa trả lá thư, không nói gì cả. út Lích hỏi:
-   Thư thằng Huy đồn phó đó, thằng mà em nói với anh.
-    Tôi hiểu.
Chẳng lẽ còn phải nói gì hơn nữa. Hay là nói quách ràng mình yêu thằng Huy, mình sẽ vào ấp, mình sẽ lấy nó, cho cái ông này ông biết...
-   Tôi thấy cô không nên...
-   Sao mà không nên à anh Hai? (cô lại gọi ông Thêm bằng anh Hai).
-   Nó là sĩ quan ngụy.
-   Em biết vậy nhưng mà nó tốt, với lại có ai thương em bằng nó đâu...
-    Cô út, cô đừng nói vậy...
-   Thiệt mà...
-   Cô Út!
-   Dạ
-   Chẳng lẽ bây giờ tôi lại nói là... có nhiều người thương cô.
-    Ai vậy?
Cô út hỏi xong lại tủm tỉm cười không nhìn lên.
Đã đến lúc phải nói thật lòng mình, ông Thêm lấy hết sức bình tĩnh:
-   Nếu tôi nói ra có sao, cô đừng trách, chính tôi, tôi cũng yêu cô, tôi biết rằng yêu như thế không phải...
Út Lích cắt ngang:
-   Sao lại không phải à anh Hai?
-   Vì tuổi tác không hợp nhau...
-   Nhưng em thấy hợp thì sao...
-   Với lại bây giờ ở cương vị tôi...
-   Cương vị anh Hai không lấy vợ được à anh Hai...
-   Không phải vậy...
Ông Thêm càng nói càng lúng túng, út Lích bỗng phá lên cười, sau đó gục xuống khóc tấm tức...
Ông Thêm đặt tay lên đôi vai rung rung của cô:
-   Thôi nín đi, cô út.
-   Em biết, anh nói dối, anh chẳng thương em đâu.
-   Tôi yêu cô.
-   Anh nói lại đi.
-   Anh yêu em...
Út Lích ngước lên nhìn ông Thêm cười, mắt đầy nước mắt:
-   Sao anh cứ phải giữ gìn quá vầy cho khổ anh Hai, yêu em thì có chi mà sợ. Em đang đi theo Đảng nè, em đang đi theo cách mạng nè. Anh định bỏ rơi quần chúng của anh à.

Thằng Hai Rớt lại dần một lũ đàn em đi kiếm chỗ nhậu, hắn đến trước nhà út Lích, thấy cửa nhà khóa trái.
Mỹ nhơn lại đi vắng mất rồi chúng mày ơi!
-   Cứ bẻ khóa mà vào anh Hai.
Thằng lính đang cầm đôi vịt kêu quang quác nói vậy.
Bà Sáu giả bộ trồng muổng ở mảnh vườn phía trước để trông chừng, kêu lên:
-   Các ông coi sao một vừa hai phải, mới cài lựu đạn giết
con người ta, bây giờ lại vào phá nhà người ta thì rồi dân không còn biết ở vào đâu nữa à…
Thằng lính cầm vịt:
-   Bà nôi ai cài lựu đạn giết người?
-   Thì các ông chớ ai. Con út nó chửi cả lũ các ông đó- Nó bảo các ông trên đồn chỉ được cái bộ đạo đức giả.
-   Tôi ấy à, bà bảo tôi, Hai Rớt đao đức giả ấy à
-   Thì người ta căm quá người ta nói vậy
… ha ha, người đẹp chưa hiển lòng ta, công ta che chở cho nàng vậy ma làm ơn nên oán.. Tôi nói thiệt bà hay, không có tụi tôi., không có Hai Rớt, thì bọn bình định nó lại không hót cô út lên quận từ lâu rồi ấy à!
Sao ông để nó hót con Tạng nhà tôi lên quận
-   vì bà là Việt cong, bà ngoan cố, chứ giả sử như con
Tạng biết điều thì tương lai hạnh phúc của cô em nhà bà còn hứa hẹn biết bao nhiêu. Người đâu mà sắc đẹp chim sa cá lặn.. ha ha … Bây giờ tìm đâu chỗ nhậu tụi mày
- Cứ bẻ khóa mà vào
- Không đươc, cô nàng đang giậm, mình không nên đổ
dầu vào lửa -
_ Không đổ thì nó cũng cháy rồi anh Hai   Cô út cũng đã
chửi anh Hai hết lời mà...
ờ chửi cũng có ba bảy thứ chửi: chửi yên, chửi giận,
chửi ghét, chửi hờn...
Bà Sáu sợ chúng nó làm liều, nhà còn thằng Thị nằm trong đó.
-   Ông Hai, vừa rồi ông nói chuyện con Tạng, ông nói chưa hết lời, cho tôi nói nốt.
-   Ha, ha, nhưng nhà bà có chỗ nhậu không đã.
-   Ờ thì ngồi chần chật với nhau cũng được, nhưng mà không có con Tạng ờ nhà, làm gà làm vịt thì các ông làm lấy...
-   Đấy, có phải trước kia bà cũng biết điều vậy thì bây giờ cô em đã được ở nhà làm gà làm vịt... Thôi, đi chúng mày. Tao cấm tụi bay từ rầy trỏ đi không được đụng đến cô út nghen.
Bà Sáu vác cuốc chạy đi trước nhìn chừng... Kéo được thằng Hai Rớt đi, bà Sáu mừng vã cả mồ hôi.
Thằng Hai Rớt đi phía sau:
-   Mấy lâu ông Sáu có về không hở bà...
-   Ổng đi công việc Ổng, làm sao tôi biết.
-   Hề, hề, bà cứ hay giấu, vợ chồng mà lại không gặp nhau sao được, ổng có về cho thằng Hai Rớt gửi lời thăm, thế nào rồi cũng mời ông ra đồn chơi một hôm cho vui...
Mọi hôm thì bà Sáu cũng nói lại đôi ba điều, nhưng hôm nay bà ráng nín nhịn. Bà xăng xái mở cửa, chỉ cho tụi lính nồi niêu bát chạn rồi giả vờ bắt chuyện:
-   Đấy, ông xem, má con tôi đã ở trong ấp, đã là người của quốc gia, vậy mà các ông còn không để cho yên thì có khác chi các ông xúi người ta đi theo Việt cộng...
-   Bây giờ con Tạng bị bắt đi rồi bà mới làm lành với tụi tôi. Bà thì cũng Việt cộng nòi chứ bà bảo ai theo Việt cộng.
-   Ông nhớ nghen, ông bảo tôi Việt cộng, vậy là gia đình tôi ở đây quốc gia không đảm bảo nữa phải không?
-   Tôi không nói vây... hà hà... Bà Sáu hồi giờ đấu tranh chính trị quen, bà nói nghe rành rọt lắm mà.
Tôi nói thiệt mấy ông Hay, mấy ông không cho con Tạng về tôi dâm đơn xin đi nơi khác ở ạ...
-    Đừng chị Sáu ơi, mấy người được như em Tạng nhà ta, mà chị để nó đi mất? Chị cứ để rồi thằng Hai Rớt coi coi đã...
. Thì chỉ có ông và ông dại diện chớ còn ai vô đó nữa mà coi với kiếc.
Bà Sáu chịu nín nhịn, nghĩ may chi xin được con Tạng vể nhà rồi lại tính. Thằng Hai Rớt biết thừa bà Sáu chỉ muốn xin cho con Tạng về chứ chẳng ưng gì mình. Nhưng được, dể rồi nó sẽ ra điều kiện chớ. Nó có phải thằng khờ đâu.
- Bà không biết bọn bình định à, bọn ấy quyền to nhất xã này bà chi ạ.
phần, nhưng anh vẫn nghĩ ràng: không biết mình có sống nổi không, và biết tìm cách gì mà tin cho d Bảy đưa bộ đội sang sông? Rồi công lao mấy hôm nay mình đi chuẩn bị trận địa đánh tàu sẽ ra sao? Trong lúc còn đang lúng túng, không ngờ út Lích lại hăng hái nhận cái việc ra đi một cách dễ dàng như vậy. Thị mừng quá và chỉ nói được với út Lích một cách khách sáo:- Cám ơn cô út!
Ở cái dây phơi trên vách hầm, vẫn còn treo nguyên bộ quần áo trẻ con của con Miền. Hình như cô út cố tình để vậy từ khi em cô chết đi. Khắp nơi trên vách phía chân, phía đầu, hai bên, nơi nào cũng có nét chữ bằng than còn đó của con nhở. Nó chỉ viết được có hai chữ “má út”. Chắc là cô út tập cho nó viết. Nó viết dày đặc khắp vách y như họa sĩ vẽ mẫu trang trí trên tấm vải trắng vậy.
Vậy mà con Miền chẳng còn nữa. Cô út sẽ nghĩ gì khi nằm một mình trong căn hầm này để suốt ngày đêm đau khổ.
Thị nằm nhìn mãi những chữ “má út” con Miền viết ngang, viết dọc, viết ngả, viết nghiêng trên vách. Những giọt nước mắt nóng lăn qua gò má rồi rơi xuống cánh tay anh. Một thằng lính chỉ biết suốt đời đùa nghịch, thậm chí có khi đùa cả với cái chết, vậy mà bây giờ lại khóc, khóc như một đứa trẻ.
Bên nhà thím Sáu, tụi lính đã tan cuộc nhậu và kéo nhau ra về. Qua trước nhà út Lích, chúng nó gào lên:
-   Bà trung úy ơi bà trung úy, ông trung úy say rượu đã về nè. Có thằng lấy đá ném vào mái tôn nghe rổn. Có những thằng nói những câu tục tĩu rồi cười hô hô".
Thằng Hai Rớt đi chân nam đá chân chiêu ca lè nhè:
-   Em Lan ơi, em có tội tình chi mà em võ đeo đầy cho khổ sở kiếp hồng nhan... hơ... Ờ...
Bà Sáu ra cửa đứng trông chừng mãi cho đến lúc chúng nó di qua khởi hết nhà út Lích mới vào dọn dẹp.

Chương Tám
Phải chọn một vị trí mà ở đó, mở nắp hầm chui lên, hé cửa hầm có thể quan sát thuận lợi: Nơi phải được che khuất, nơi phải gần con đường chị Ba hay đi lại hoặc ngồi nghỉ. Thấy đất vườn ớt còn ướt. Sáu Trang biết chắc là chị Ba vẫn ra đây tưới rau ban chiều. Đã tưới thì phải ra giếng. Tưới ớt xong, nếu muốn ngồi nghỉ một lúc thì nhất định phải đến gần bụi chuối, cạnh cái nền nhà bếp cũ đó. Đất ở đây vừa sạch vừa mát.
Vậy là cái hầm được khoét xuống dưới bờ tầm vông, cửa mở ra phía vưòn ớt, bên cạnh có bờ chuối che khuất.
Đào xong hầm, gần sáng, Sáu Trang ở lại đó luôn. Trời sáng dần làm cô nhận ra cảnh vật và bỗng trở lên ngơ ngác. Ban đêm, bóng tối trùm lên che bớt đi sự cô độc, trống trải, còn ban ngày, nhìn ra mút mắt phía trước, cô mới hiểu là cô đang ngồi giữa một cánh đồng chứ không phải trong một khu vườn, trong ấp cũ nữa. Mặt trời càng lên cao càng nóng. Tất cả lặng trang. Chỉ có gió với nắng. Những con bướm vàng từ đâu bay đến từng đàn đậu chung quanh bờ giếng, đập cánh nhẹ nhàng như những trang sách mỏng bị làn gió nhẹ lật lên. Một con chim sâu nhỏ xíu nhảy nhót trong vườn ớt đỏ mọng những quả chín. Con chim cũng ngơ ngác một mình giữa cái vườn ớt trơ trọi. ớt chín nhiều vậy, thế nào rồi chị Ba cũng phải ra hái... Sự đợi chờ của Sáu Trang cũng nóng rực như trái ớt chín!
Chị Ba hiền như cục đất, chị chắng bao giờ ác với ai. Ngày xưa, Sáu Trang kém chị Ba đến những 6 tuổi, vậy mà vẫn bắt nạt được chị. Những lần hai chị em đi chơi về, Sáu
Trang chuyên môn méc má. Má đánh chị hoài, vậy mà chị cùng chẳng giận Sáu. Càng lớn lên, Sáu càng thương chị nhất là từ ngày anh ấy mất đi. Hồi má nuôi cán bộ, ma bới cơm bảo hai chị em đưa ra rừng, chị Ba chưa bao giờ dám đi. nhưng cứ mỗi lần Sáu Trang ở ngoài rừng về, chị Ba lai hỏi: các chú ngủ trong rừng có giường nằm không? Vậy rồi các chú ăn cơm bằng cái gì... Đủ thứ chuyện.
Chị Ba lấy chồng, chồng chị là cán bộ, nhưng cả đời, chị chẳng biết chồng làm gì? Đi đâu? Mãi cho đến lúc chúng nó kéo xác anh về trước cửa, gần bờ giếng cạnh vườn ớt đó thỉ chị Ba ngất xỉu. Chị chôn cất chồng không một lời kêu ca, chửi rủa, tuồng như chị vốn sinh ra để sẵn sàng cam chịu mọi đau khổ mà số phận đã dành cho chị. Từ đó, chị dồn tất cả tình thương còn lại cho Sáu Trang. Nhiều hôm, thấy Sáu Trang đi đêm về hôm vất vả, chị nói:
-   Tao muốn làm việc chi đó đỡ cho mày chút đỉnh, mà tao nhát quá, tao đành chịu tệ với mày thôi Sáu Trang ạ.
-   Thì chị đi ra rừng với em ít hôm rồi quen đi.
Vậy rồi chị Ba đi lấy củi, có một lần chị đi cõng gạo nữa. Đó là hồi trước Tết Mậu Thân... Sáu Trang đã tưởng từ đó, cô sẽ đưa chị vào con đường hoạt động cho chị vui lên, nhưng cô lên quận, rồi về phân khu, tình hình quê hương mỗi ngày một khác...
Sáu Trang nằm thiếp đi một lúc bỗng nghe có tiếng gàu vục nước trong giếng, cô hé cửa hầm nhìn ra: một người đàn bà mặc áo trắng quay lưng vể phía cô đang múc nước. Chị uống một hụm trong gầu rồi lấy hai bàn tay vốc nước vã vào mặt. Mãi cho đến khi chị quay lại, Sáu Trang mới nhận ra chị Ba. Trời, mới có không đầy một năm mà sao trông chị già đi quá vậy. Sáu Trang muốn chạy đến, nhưng cô tự kìm lại được.
Chị Ba rửa tay, rửa chân xong, không đi vào vưòn ớt mà Lại đi ra phía cái hố bom cũ trước sân nhà đứng đó rất lâu, cầm nón quạt phe phẩy. CHỊ nhìn quanh một lúc rồi nhặt một cành chà quét chung quanh hố bom. Sau đó lưng thững đi lại bờ giếng và lúc bấy giờ mới rẽ vào con đường như Sáu Trang dự tính.
Đến bờ chuối, chị Ba đưa tay rút mấy tàu lá khô, rải xuống đất ngồi nhìn ra vườn ớt. Chị Ba ngồi nghiêng, Sáu Trang nhìn thấy những nét nhăn trên đuôi mắt của chị một vài sợi tóc trắng rơi xuống bên tai. Chị ngồi đó im lặng nhìn ra vườn ớt lóa nắng, nheo mắt lại. Chị đang nghĩ gì mà buồn vậy! Chị Ba có điều chi trong bụng? Chị Ba thở dài. Không ai nói chuyện với chị cả. Vậy rồi chi Ba khóc, chị khóc rấm rứt một mình, xong lại lau nước mắt nhìn quanh.
Sáu Trang quên hết, không còn nhớ đến sự cảnh giác cần I có. Trước mắt cô là chị Ba và chỉ còn chị Ba. Cô mở nắp hầm và chạy ào đến ôm chầm lấy chị...
Sau một phút ngơ ngác, chị Ba kêu lên:
- Sáu Trang, sao em lại ở đây?
- Chị khóc chi vậy?
-   Người ta nhìn thấy kìa, ngồi xuống đi.
Những câu hỏi và câu trả lời chẳng ăn nhập gì vào nhau cả vì cả hai người đều muốn hỏi. Sáu Trang nhìn chị Ba:
- Chị khóc chi vây?
-   Mày đổ đất xuống dưới hố hom à Sáu?
-   ừ, em đổ đấy.
-    Chết!
Bây giờ Sáu Trang mới nhớ ra, hồi đêm vì nóng lòng đào cho xong cái hầm, có những giành đất cô đổ xuống hố hom không gọn. Vừa rồi chị Ba cầm nhành chà quét trên miệng hố bom là vì vậy.
- Em đào hầm bí mật, không biết đổ đất vào đâu phải hắt xuống hố hom.
- Mày về từ lúc nào không cho chị hay... Con Sáu, tao nhớ mày mà tao giận mày quá, mày đi biền biệt, mày bỏ tao, tao chỉ còn một mình mày nữa, tao chờ mày hoài đêm này qua đêm khác...
Chị Ba nói vậy rồi lại ngồi khóc. Sáu Trang cầm bàn tay rám nắng của chị Ba ấp lên má mình ve vuốt, chờ cho chị Ba nín:
-   Em thương chị nhứt đời chị Ba ạ, ai nói chi thì nói em cũng cứ thương chị nhứt đời. Em ở trên đó, nằm ngủ mơ thấy tụi nó bắt chị Ba đi tù... Em khóc.
-   Có ai nói chi về chị à Sáu...
-   Không, đó là em nói vậy...
-   Không, em đừng giấu chị.
Sáu Trang không biết trả lời thế nào, chỉ ôm lấy chị thơm như thơm một đứa nhỏ.
-   Không mà, không ai nói chi trọi...
Chị Ba gỡ tay Sáu Trang ra, nhìn thẳng vào mặt em, đôi mắt còn đầy nước mắt bỗng mở to, không chớp, làm cho Sáu Trang sợ hãi.
-   Chị đừng nhìn em vầy chị Ba...
-   Không, em nói thiệt đi, em biết gì về chị?
-   Không mà, em không biết gì trơn ạ...
-   Không, em nói dối, em nói dối, em cũng như mọi người, em ghét chị rồi.
Chị Ba giận dỗi, chị Ba vùng vằng, chị Ba đòi bỏ đi, rồi chị Ba lại khóc. Đó là sự phản ứng duy nhất của chị Ba xưa nay. Từ hồi còn nhỏ, chẳng bao giò chị đánh Sáu, cũng chẳng bao giờ chửi Sáu. Chị chỉ giận, có khi giận Sáu chị bỏ cả ăn làm cho Sáu hoảng hốt. Nhưng sự tự dằn vặt ấy của chị Ba chẳng dọa được ai, chỉ dọa được ngưòi thương chị. Và bây giờ Sáu Trang bỗng cảm thấy mình lúng túng, cảm thấy như minh là người có tội thật.
- Thôi chị nín di rồi em nói.
CHỊ Ba vẫn khóc.
Sáu Trang ngồi kể lể. Cô nhớ chị như thế nào. Cô gặp Tư Quang làm sao? Cô mong về rồi vào trong đó từng ngày một. Rồi cô gặp ông Hai Trụ, cô nói chuyện với Bảy Rỹ. Cô nghĩ như thế nào về chị mà cô quyết định vào đây.
-   Người ta còn nôi gì về chị nữa không?
-   Không, em chỉ nghe có vậy.
-    Sáu, em có tin chị nữa không?
-   Sao chị hỏi vậy?
• không, chị hỏi thiệt em lần nữa để rồi chị nói.
-   Em tin chị một ngàn lần,một vạn lần…
- Vậy là chị thỏa lòng rồi, bây giờ chị nói thiệt em nghe. Em nghe xong rồi thì ngồi yên cho chị dập đầu xin em xá tội. Chị chờ em về từng ngày để làm có nấy việc, Sáu à.

Ba Hồng đi rồi mà Sáu Trang vẫn như người sống trong chiêm bao. Cô vẫn ước rằng những điều chị cô nói ra không phải là sự thật. Rồi cô nghĩ là cũng có thể cô vừa mới sống qua một giấc mơ- Chao ôi! Nếu sự thật tàn ác vậy thì còn làm sao sống nổi.. Chị Ba cô làm sao mà sống nổi?
Chị Ba nói xong rồi chỉ biết ngồi khóc. Chị nói những gì nữa Sáu Trang không nghe ra. Hình như lúc đó chị Ba đập đầu xuống hai. lòng bàn tay của Sáu Trang đang để mở trên đầu gối. Rồi chị đứng dậy ra đi. Sao lúc đó mình không nói với chị Ba mình một lời- Sao lúc đó mình cứ ngồi trơ ra như tượng đá, rồi chị Ba sẽ hĩểu như thế nào? Chị sẽ cho là con Sáu không tha thứ cho chị nữa. Lúc đó mình như người mất hồn không còn biết nói năng, không còn biết suy nghĩ. Chị Ba khóc thì mình cùng khóc. -   -
Trong cuộc chiến tranh này, Sáu Trang đã mất đi bao nhiêu đồng chí, bao nhiêu ngưòi thân, nhưng có nỗi đau nào như nỗi đau này: chị Ba của cô!
- Sáu Trang, em nhổ vào mặt chị đi, em mắng, em chửi chị đi, em hãy nói là từ nay em từ chị đi, để cho chị đứng dậy, chị ra về, em đừng nhìn chị như vậy... Không, chị thề với em không bao giờ chị dẫn lính đi đánh điểm ở cứ xã ủy. Điều đó thì chị chẳng bao giờ làm, nhưng đáng lẽ chị phải ra đó báo tin cho các anh biết. Vậy mà chị sợ, chị là đứa bỏ đi, chị biết... Sáu ơi, nếu em còn thương chị...
Phải rồi, lông mày chị Ba dựng lên rồi. Lần chị Ba có nghén, má nhìn lông mày, rồi má bảo chị Ba đưa má xem đầu vú. Vậy là chị Ba bị với tụi nó rồi. Chú Hai chẳng đặt điều cho ai. Bảy Rỹ cũng nói sự thật. Nhưng điều chưa tin thì họ chưa nói.
Suốt buổi nói chuyện, Sáu Trang không hỏi chị một câu nào. Cô biết im lặng ở những đoạn mà chị Ba khó nổi ra. Vì chị đã nói hết với cô và cô cũng đã hiểu hết thì còn phải hỏi thêm làm gì?
-   Chị như người sa chân, chì một lần rồi không còn cưõng được. Chúng nó bắt chị lên đồn, chúng nó lừa chị uống phải thuốc... Những ngày em đi, em không biết, có đêm nào là đêm tụi nó không đến... Lúc đầu thì chị chống lại, nhưng sau đó...
-   Thôi, đừng nói nữa chị Ba...
-   Không, em trong trắng lắm, vì em trong trắng cho nên em không hiểu được...
-   Em hiểu.
-   Từ chuyện đó mà người ta bảo chị là phản bội, người ta vu cho chị đủ điều...
-   Người ta chưa kết luận gì về chị...
-   Nhưng người ta không còn tin chị nừa. Bây giờ chị đã hiểu ra: Đáng lẽ chị phải như em, phải đi theo cách mạng cho đến đầu ngành cuối ngọn...
-   Thôi chị nín đi... Cho đến bây giờ chị vẫn là người của cách mạng.
Chị Ba lắc đần:
- Không, chỉ có với em, chị mới nói những điều này, còn chị thì chị sẽ sống để bụng, chết mang đi...
Nào chị Ba có tội tình gì? Chị bị tụi nó làm ô nhục, đó là điều chị không muốn. Còn như việc nó phao tin ra thì chị làm sao thanh minh. Rồi nó dẫn chị đi trước, ra cứ xã ủy để đánh điểm thì đâu phải lỗi của chị.
Đáng lẽ ra chị Ba đừng để nó làm nhục. Đáng lẽ ra chị Ba đừng đi trước đoàn lính... Đúng như chị Ba đã nói: dă theo cách mạng thì theo cho trót, lôi của chị là đi nửa đường nửa đoạn.
Sáu Trang trước đây đã định nói điều này với chị, mà rồi không kịp. Cuộc chiến tranh này ác liệt lắm, rạch ròi lắm, chẳng có chô đứng nào cho người muốn sống một đời sống bình thường như chị Ba. Sáu Trang muốn nói thêm điều đó, nhưng chị Ba đã hiểu thì cô còn phải nói làm gì. Cô chỉ nghĩ: hình như mình là người có tội trong việc này? Tại sao mình lại để cho chị Ba đến nông nỗi như vậy? Sao ngày trước mình không khuyên chị ra ngoài vùng tự do? Rồi bây giờ nữa. Hầu như suốt cuộc nói chuyện, Sáu Trang không góp cho chị được một ý kiến nào. Đã trót vậy rồi thì bây giờ làm sao đây? Đành rằng chị Ba phải chịu trách nhiệm lấy cuộc đời của chị nhưng còn Sáu thì sao? Coi như chị Ba là một quần chúng nữa thì cách mạng phải tranh chấp từng quần chúng với chúng nó.
Nghĩ vậy Sáu Trang bỗng hoảng hốt. Sao cô không hẹn lai một cuộc gặp mặt? Sao cô không nói được một vài diều trước khi chị Ba ra đi? Rồi đêm nay, rồi ngày mai, chị Ba vẫn tiếp tục sống trong một hoàn cảnh hoàn toàn đơn độc. Biết đâu chị ấy lại không nghĩ liều.
Sáu Trang rùng mình. Cô nhìn mặt trời và trông sao mau tôì. Nội đêm nay cô phải có một quyết định.

Cứ đến 4 giờ chiều, bọn trẻ con về hết, cái thum ông Hai lại vắng trơ, vắng trọi. Chúng nó ra thả trâu quanh khu vườn nhà, đứa tưới rau, đứa hái ớt, xong vào nhà ông Hai uống, vì cái giếng ông Hai sạch hơn cả. Nhiều đứa muốn ra ngủ đêm lại đó, nhưng sợ pháo băn. Những hôm không vể, ông Hai nhờ tụi nó mang ra cho nắm cơm, lon gạo, hoặc xị rượu...
Đã hai đêm con Sáu Trang không về làm ông Hai lo. Buổi sáng, ông đánh xe trâu đi một vòng, buổi chiều ông lại đánh xe đi một vòng nữa. Mấy bữa nay, tình hình bên này sông êm. Tụi lính trong Trung Hòa khoe là quân đồng minh đã đuổi Việt cộng lên đến biên giới và đánh nhau to ở trên đó. Thằng Thị đã sang sông vẫn chưa thấy về.
Ông Hai ngồi buồn lấy xị rượu ra rót uống một mình. Tình hình đã chảng vui vẻ gì mà thời tiết lại chảng thuận. Có dễ mùa này rồi mất. Ông nghiệm ra cứ năm Dậu là chẳng mấy năm được mùa. Mưa xì xụp. Ông đã trồng quanh bìa làng được cả nghìn cây củ báng, củ ngọt. Gặp đâu trồng đó. Tụi trẻ nhỏ bắt chước ông, cũng làm theo. Có cái ăn rồi người ta trở về cũng đỡ đói. Nếu như bà con không ra ỏ nữa thì để cho tụi nó trong cứ ra lấy. Chắc qua mùa mưa này tình hình sẽ khá lên. Bọn Mỹ coi bộ làm mãi cũng ngán. Nó bảo nó sắp bàn giao lại cho thằng ngụy, nhưng thằng ngụy nói khi nào hết Việt cộng mới nhân. Bên kia sông vẫn đánh nhau ì xèo. Bên này sông tuy không đánh được trận nào lớn nhưng lác đác vẫn có đụng độ. Chỉ mong sao tụi Mười sáu
sang được nữa là coi như thằng Mỹ vô phương. Cuộc chiến tranh giống như hai người vật nhau đã đến lúc kiệt sức, thằng nào ráng lên thì thằng ấy được... Mình hết hơi thì nhất định chúng nó cũng phải kiệt sức. Cái lý luận ông Hai là vậy mà rồi bà. con vẫn chưa tin. Người ta bảo thằng Mỹ còn nhiều tiền nhiều của lắm...

Chỉ cần vài ba ngưòi ra ở nữa, là ông sẽ bốc cả gia đinh ra đây. Ông đã tính đến nước phải kêu vài người buôn bán vặt vãnh ra đây ở trước, tụi nó không để ý, rồi sau đó mới dần dần đưa các gia đình ra. Phải làm cho tụi nó ngán đã, làm cho nó thấy dẫu ủi tráng, bốc hết dân, Việt cộng vẫn ở được. Mấy hôm nay Bảy Rỹ đi gài trái, đi đánh mìn lung tung. Đâu như các đơn vị Bạch Đằng, 82 mấy hôm nay cũng bắt đầu hoạt động lại.
ông Hai ngồi uống hết gần xị rượu, trời cũng vừa chạng vạng tối. ông đang mong con Sáu thì thấy nó về, tóc tai bơ phờ, chắc nó đã gặp chị nó rồi.
Sáu Trang ngồi bệt xuống đất.
ông Hai chỉ niêu cơm trong bếp rồi nhìn con nhỏ. Nói chi với nó bây giờ. Nó thương chị nó quá rồi, mình có khuyên cũng bằng thừa. Sáu Trang nhìn ông già, lại nghĩ: có nên nói cho ông nghe hết những điều chị Ba nói với mình không. Không nói thì làm sao ông tin được, mà nói thì buồn quá.
-    Con định vào trỏng...
Ông Hai trố mắt nhìn Sấu Trang.
- Chị Ba con không phản bội đâu. Người ta không hiểu
chị.
- ừa.
- Chú không tin thôi, chị em con, chuyện thật làm sao,con nói làm vậy.
- Làm sao tao không tin mày, có điều mày phải nói cho tao nghe hết đã chớ.
Sáu Trang kể lại chuyện chị mình một cách miễn cưỡng, ông Hai lắng nghe rất chăm chú.
Sáu Trang kể xong, ông Hai nói:
-   Tao lo tụi nó biết vậy rồi cứ làm tới. Chị Ba mày yếu vía. Chúng nó được thể càng dọa già. Trước đây chưa có gì thì thôi, bây giờ lùi với nó một bước rồi. Đã buông tay cho nó một lần...
-   Chị Ba có nghén rồi...
Sáu Trang nói điều ấy rồi gục mặt xuống vì xấu hổ, khóc nức nở như chính mình là người phạm lỗi.
Ông già ngồi lặng, thấy thương con nhỏ quá chừng. Ông cảm thấy như mình cũng có lỗi trong việc này.
- Thôi, đã vậy thì mày liệu mà vô trỏng với nó, để rồi tao tính xem.
Ngoài trời, mưa vẫn tầm tã. Chưa bao giơ mưa kéo dài như thế này. Mưa suốt ba ngày chưa ngớt. Tưởng như trời đất cũng muốn báo điềm dữ. Ông Hai không nói ra, Bảy Rỹ và Sáu Trang cũng không nói ra, nhưng cả ba người đều nghĩ như vậy.
Gần đây, có bao nhiêu là chuyện buồn. Năm ngoái Ông Cụ mất. Tụi nó bắt đầu cuộc càn ủi. Từ đó đến nay cơ quan chạy tứ tán... Rồi đến chuyện ông Ba Kiên hy sinh. ông Cụ mất đi là một điều mà ông Hai không thể tưởng tượng được. Giữa lúc đất nước đang đầy khó khăn. Ông Cụ ra đi là một điềm không lành. Điều này ông Hai chỉ nghĩ riêng rồi để bụng, chứ ông không nói ra. Nói sợ làm nao núng lòng tin của bọn nhỏ. Trên đầu hai thứ tóc, ông Hai đã chứng kiến bao nhiêu biến cố trong đời. Nào cảnh đói năm Dậu, cảnh lụt năm Ngọ, rồi mất mùa rồi giặc giã, cứ mỗi lần đất nước có tai biến, hình như ông trời lại báo trước... Những cánh sao chổi, nhật thực, rồi năm lạnh chết cá, năm nóng cháy
Cây, ông đều để mắt.   -
Mấy Hôm nay, điều làm cho ông lo là mưa tầm tã, trời đây mây và lúc nào cũng tối sầm sập, mặt trời cũng ủ dột rầu rĩ như mặt người đưa đám.
Ông Hai tắt đài, đặt xuống bên cạnh. Nhưng ông lại cầm lên, bật công tắc. Đài đang đọc những bài thơ viết về Hồ Chủ tịch... Hai ba lần như vậy, mãi sau ông cố nén những tình cảm xao động trong lòng, kiên quyết gạt cái đài sang một bên, Hắng giọng:
-   Tụi bay sẵn sàng chưa?
-   Có chi mà không sẵn sàng chú hai.
-   Vậy thì chuẩn bị đi đi, tao nói với bà Tám rồi, con Sáu cứ vào trỏng rồi có gì con Tư Tầm nó giúp.
- Lo chi chú Hai.
-   Bảy Rỹ với thằng Hùng đưa con Sáu vào trỏng, rồi lo liệu sớm mà về, tụi nó ở bên kia sông có thể sang bất chợt, không ai đón rước. Rồi còn việc móc với 82 để lấy gạo nũa
ông Hai nói như tuồng bộ đội sắp sang sông thật, vừa để tự động viên mình, công vừa để tụi nó vững bụng.
Sáu Trang thì rối bời trăm mối, chuyện chị Ba đã vậy, còn nhiệm vụ phân khu giao cho một vùng cơ sở. Mãi đến lúc ra di, cô mới nói với thằng Hùng:
-   Anh An có sang, nói với anh ấy chị vào Trung Hòa. Cho chị gửi lời thăm anh mạnh giỏi.
-   Hùng chỉ gật, trước đây nó náo nức bao nhiêu về chuyện vào ấp chiến lược, vậy mà bây giờ nó bỗng thấy dửng dưng: đi là vì nhiệm vụ. Nó nhớ má nó quá chừng. ở trên này tình hình còn vậy thì mãi dưới Tân Thới Hiệp, bây giờ má nó sống ra sao?
-   Ba người ra đi im lặng. Từ đó cái thum ông Hai cũng vắng ngắt. Ngoài trời vẫn mưa. ông Hai ôm cái đài trong
-   bụng, mở nhỏ âm lượng, để vậy nằm đung đưa trên võng, nhìn ra ngoài trời tối đen.
Ông nghĩ vơ vẩn một mình. Rồi ra cuộc đời còn lắm nỗi thăng trầm. Biết đâu đấy! Năm 40, ông đã theo đoàn biểu tình lên tận quận. Giữa lúc tưởng như chính quyền sắp nằm trong tay, cả một vùng 18 thôn vườn trầu, bà con cô bác đóng cửa cài then rầm rầm rộ rộ tầm vông, giáo mác kéo nhau lên quận biểu tình thị uy thì đùng một cái cuộc cách mạng bị dập tắt. Rồi đàn áp, rồi khủng bố. Ông Hai từ dưới Hóc Môn phải chạy về đây. Phong trào coi như một lần tan nát.
Đến thời Cách mạng tháng 8, chưa mấy ngày thì quân Pháp trở lại, rồi đánh nhau trầy vi, tróc vẩy suốt chín năm. Sang 54, một lần nữa tưởng đâu độc lập đến nơi thì hiệp định Giơ-ne-vơ ký kết, hòa bình lập lại, ta cũng chỉ giành được nửa nưóc. Cán bộ, bộ đội đi tập kết, giơ hai ngón tay hẹn với các cô bác ngày về. Nhưng rồi thằng Mỹ hất cẳng thằng Pháp, truất Bảo Đại, lập Ngô Đình Diệm, lại sang một thời lao đao lận đận nữa. Cho nên ông nghiệm ra rằng, trong cuộc đời, đừng nên lúc nào quá vui, cũng chớ có lúc nào quá buồn. Việc đời ai mà đoán trước được. Bĩ cực thì thái lai. Hồi Mậu Thân, mấy đứa cứ bảo kỳ này bỏ rừng về đồng bàng ở, làm như thống nhất đến nơi. Ví nếu hồi đó mình đừng nói một chiều, đừng có bốc đồng, biết chuẩn bị tư tưởng cho nhau trước, thì đến lúc thằng Mỹ có quật lại mình củng đâu đến nỗi nào...
Chính những lúc như thế này đây, mình phải thật bình tĩnh, phải nhìn cho thấu cái khó khăn, cho thấu cái sự thực để mà chuẩn bị tinh thần cho tụi nó. Những đứa hay lạc quan tếu thì đến lúc khó khăn cũng hay bể trước.
Ông Hai tự suy nghĩ, rồi lại ngồi tự tranh luận với mình trong đêm tối. Dần dần ông thấy thư thả trong lòng. Nếu trước đây, ông lo lắng đến sự mất mát; đến sự ác liệt thì bây giờ ông lại thấy ra điều đáng mừng; So VỚI trước đây vài tháng cái đêm thằng Tư Quang bị dồn chạy khắp nơi, vào trong ấp chiến lược gặp ông đó, thì bây giờ tình hình đã sáng sủa hơn nhiều. Bộ đội Mười sáu đã sang bắt được liên lạc, chuẩn bị được địa hình, ngày một ngày hai chi rồi sẽ đứng chân ở đây. Tụi nó cũng đã móc được đoàn 82 bấy lâu chạy xất bất xang bang. Rồi thằng Bảy Rỹ dầu có một mình cũng trụ lại được, cũng đánh đấm vài ba trận. Bọn nhỏ trong ấp dần dà lân la ra thả trâu, làm cỏ- Cô bác có người đã dắng tiếng dựng nhà dựng thum để ở.

Ngoài trời vẫn mưa tầm tã. Ông Hai vừa chợp mắt đi một lúc bỗng nghe như cỗ tiếng chân người bước. ông ngổi nhổm dây, lại lặng ngắt.
Sực nhớ ra cái bếp lửa đã gần tát, ông Hai đến cời tro, thổi những hòn than cho cháy đỏ lên. Trong lúc ông đang cúi lom khom bên bếp, môt anh bộ đội từ trong bóng tối bước ra, đạt tay lên vai ông già lắc lác:

-   Chú Hai!
ông Hai quay lai:
- Năm Lâu hả, trời đất, sao lâu quá mầy.
Hai ba người bộ đội nữa bước vào, cái thum của ông Hai chật nêm. Họ vo áo mưa giúi vào một góc, vừa xoa tay vừa kêu:- ấm quá!
ông Hai nhìn một lượt rồi hỏi:
-   Có nấy người thôi à?
-   Chúng con có năm người sang trước, mai mốt chỗ ở yên ấm rồi sang tiếp.
_ Chà, xui rồi, sang gặp bữa tụi nó vào ấp ráo trọi...
-   Thằng Hùng cũng đi.
-    Thằng Hùng, Bảy Rỹ, Sáu Trang, thì cũng có chừng nấy người chứ có đông đảo gì.
Ông Hai nói rồi cưòi, Năm Lâu cũng cười theo. Anh chợt nhận ra câu hỏi của mình là thừa.
-   Vậy mà chúng con định tối nay sang nghiên cứu, mai đánh.
-   Gấp vậy? Có việc chi không? Bộ đội chưa sang mà.
-   Mấy người thừa đánh rồi chú.
Sáu Trang đến nhà bà Tám sau khi Ba Hồng đã ra đi.
Không phải dò hỏi dài dòng, vừa mới đặt bồng xuống, cô đã nghe bà Tám bô bô:
- Sáng nay, ông Hai vừa nói với tao xong, tao đang định sang bên nhà mày, thì đã nghe tin con Ba đi Sài Gòn.
- Chị cháu đi làm gì?
- Không biết, tao nghe bà Năm nói nó lên trển làm ăn. Câu trả lời của bà Tám quá đột ngột làm cho mặt Sáu Trang tái mét. Cô lặng đi một lúc rồi bỗng như người kiệt sức, gục lên trên cái bồng vừa vứt xuống trước mặt mà khóc, mà rên rỉ:
- Làm ăn! Trời đất ơi, sao không có ai giữ hộ chị lại cho cháu nửa ngày nữa! Chị Ba ơi, sao chị bỏ em chị đi, em đã kịp nói gì với chị đâu? Khổ thân chị Ba tôi...
Mây hôm nay, hầu như cô không ăn, không ngủ chỉ vì chuyện chị Ba. Vậy rồi sau một đêm bươn bả trong mưa trong gió, gõ trái chui rào vào đến đây thì nghe cái tin như sét đánh: Chị Ba đi Sài Gòn! Vậy là tất cả sức lực còn lại của ngưòi con gái tự nhiên như tan biến đâu hết. Cô rũ rượi ấp mặt lên cái bồng ướt mà khóc. Mặc cho quần áo tóc tai còn đầy bùn đất, mặc cho thầng Hùng và Bảy Rỹ đứng đó ngẩn ngơ, mặc cho mẹ con bà Tám Kim hỏi han an ủi. Sáu Trang chỉ khóc. Vây là mình đến chậm mất rồi, mà tại sao mình lại không dặn lại chị Ba một câu. Có thể chị ấy giận mình nên chị ấy đi. Chị ấy không tin những lời mình nói với chị.
Mà sao các người, các người độc ác làm vậy, chị tôi phỏng có tội tình gì? Sao các người không nói với chị tôi một câu cho có tình CÓ nghĩa. Chị tôi sống cả một đời thế nào thì các người cũng biết. Quân độc ác, quân dã man, chúng nó không để cho người ta sống yên ổn, kể cả đến con người hiền lành như chị Ba, đến giết một con kiến cũng còn sợ phạm tội sát sinh.
Bà Tám hình như cũng đọc được cái ý nghĩ đầy căm giận của người con gái, ngồi lặng trang. Bảy Rỹ và Hừng càng bối rối, không biết làm gì, đứng ngồi lóng ngóng. Chỉ có Tư Tầm đến ngồi xuống bên cạnh Sáu Trang:
■ Chị Sáu, thôi chị thay quần áo kẻo lạnh.
- Em cho chị hụm nước.
- Thì chị lấy khăn lau qua đi đã nào. Các anh ngồi xuống đi, sao lại đứng vậy, kìa má, má lấy chi cho mấy anh ăn, các thứ chuẩn bị con để trong buồng.
Bà Tám như sực tỉnh cơn mơ, chạy xuống bếp.
Ngọn đèn được vặn nhỏ lại, các dấu vết được xóa đi. Trong nhà. lại lặng ngát, chỉ còn nghe tiếng Sáu Trang khóc tấm tức và tiếng Tư Tầm nói rì rầm. Ngoài trời mưa vẫn rơi tầm tã.
Thằng Hùng quên cả mọi việc nó định làm khi vào ấp. Bảy Rỹ bồn chồn như người có lỗi. Đúng rồi, mấy hôm nay Sáu Trang không ngày nào không hỏi về chị cô. Vậy mà anh chẳng có một ý kiến gì cho chính xác, cũng chẳng có một lời khuyên cô nên thế nào? Để rồi cô phải tự đi tìm gặp chị, để rồi cô nằng nặc đòi xin vào đây, và bây giờ, sự thể ra thế này. Chưa biết Ba Hồng đi Sài Gòn làm gì, nhưng để một quần chúng của mình đến nước đường cùng, phải chạy vào trong đó. Mà trong đó thì là vùng của tụi nó. Chưa nói gì, chỉ tính việc nó được thêm một người dân mà ta dể mất một người dồn cũng là thua thiệt rồi.
Bà Tám bưng ra một nồi cơm nguội. Vì biết tối nay tụi nó vào, nên chỉ có hai mẹ con, bà cũng nấu một nòi cơm đầy. Cơm bày ra mà mọi người vẫn ngồi yên. Mãi đến lúc Tư Tầm nhắc: “Chị Sáu ăn cơm cho các anh còn về kẻo muộn”. Sáu Trang mới ngồi dậy. Cô nhớ ra còn bao nhiêu công việc phải làm. Bảy Rỹ và thằng Hùng còn phải về ngay như ông Hai đã dặn. Có thể đêm nay, đêm mai chi đó bộ đội sang sông. Rồi còn bao nhiêu chuyện phải bàn với bà Tám, với Tư Tầm. Cô bé thật đến dễ thương. Rồi mình phải làm chi bây giò đây. Chẳng lẽ cứ nằm khóc hoài. Mình vào đây đâu phải chỉ vì một chị Ba của mình. Nghĩ vậy, Sáu Trang nuốt cái đau vào trong bụng, lau khô nước mắt, sửa sang lại tóc tai, quần áo rồi làm như không có việc gì xảy ra, giục:
- Anh Bẩy ăn đi cho thằng Hùng nó ăn một miếng rồi còn về ngoải.
Thấy hai người vẫn còn chần chừ Sáu Trang ngồi xuống cạnh nồi cơm, tự tay xới ra ba bát. Đến lúc đó thằng Hùng và Bảy Rỹ mới ngồi xuống.
Sáu Trang vừa ăn vừa dặn thằng Hùng:
-   Em về nói chú Hai khi nào có người vào thì cho chị hay, vài bữa tình hình ra sao chị tin ra...
-   Chị còn ở đây? Chị Ba đi Sài Gòn rồi mà!
Thấy thằng Hùng hỏi một cách ngây thơ như vậy, Sáu Trang đang buồn nẫu cả ruột cũng phải bật cười. Có nó thật là vui. Giá lúc nào hai chị em cũng được sông bên nhau. Cười rồi cô lại thấy buồn thêm:
-   Chị còn phải ở trong này làm công việc.
Thằng Hùng đặt đũa:
-   Vậy chị có ra ngoài nữa không?
-   Để coi tình hình ra sao đã. Nay mai chắc bộ đội về, đồng bào ra ngoài ỏ. Có khi chị cũng phải đi ra đi vào như chú Hai đó.
-   . Vậy là anh An sang lại không gặp chị.
-   Sáu Trang không trả lời. Cô muốn nhắc đến An thì thằng Hùng đã nhắc đến trước cho cô. Rồi thế nào về nó cùng nói với An những điều nó biết về cô- Nếu bây giờ cô được trở ra ngoài đó cùng với thằng Hùng thì VUI biết mấy. Cô nhớ lại và hình dung ra một khu vực giáp ranh đang được hồi phục. Cô bác lại về đó dựng nhà. làm vườn. Đêm đến, một vùng từ cỏ ống, Sa NHỎ, Đông lớn, Xóm Trại đèn đuốc lại thắp sáng choang. Rồi bộ đội, rồi cán bộ cơ quan, du kích, cứ 5, 6 giờ chiều, từ trong cứ lại lục tục kéo ra. mang bồng, mang bị đi lấy gạo, đi mua rau. Họ mắc võng tòng teng trước cửa hầm. ông già ngồi nói chuyện thời sự. trẻ con hát, các cô gái đi lấy gạo, lấy rau cho các anh Bộ đội... Nghĩ vậy, Sáu Trang lại nhớ đến công việc của mình: biết đâu. mai mốt tình hình ở ngoài kia như vậy thì trẽn phản khu lại giao cho mình nhiệm vụ đi mãi vào trong kia. đi sáu hơn nữa... Rồi mình sẽ về Nam Chi, về Hóc Môn. Gò Vấp Hay cũng có thể về mãi trong Sài Gòn. Cứ đi thui thủi một mình như vậy buồn lắm— Sáu Trang lại nhớ đến chị Ba Biết đâu rồi cô lại không vào trong đó, không gặp lại chị Ba ở đó. Chị Ba ơi, bây giờ chị ở đâu, sao chị không nói với em một tiếng.
“ Kìa chị Sáu ăn đi chớ, chị ăn như mèo vậy làm sao mà đi công tác.
Tư Tầm vừa nói vừa gắp thức ăn vào chén cho Sáu Trang Thấy Sán Trang bắt đầu nói chuyện, tự nhiên cô cũng vui lên. Mới gặp nhau mà cô đã có cảm tinh ngay với chị cán Bộ chưa quen biết này. Hồi Sáu Trang ở nhà, Tư Tầm Hãy CÒn nhỏ. Sau này, qua câu chuyện của nhiều người, cô biết Sáu Trang ở Bộ đội phân khu, nhiều đêm cô bác trong ấp bảo là trong đoàn Bộ đội đột ấp, có con Sáu Trang cùng về. Bây giờ nó lạ hẳn đi. cùng mang bồng, đeo súng, thoắt về, thoắt đi như các anh Bộ đội, có hôm về ấp mà chẳng ghé qua nhà. Nghe vậy mà chưa lần nào Tư Tầm gặp Sáu Trang vào ấp, mãi cho đến đêm nay...
Hồi chị Ba Hồng còn hay ra ngoài Đồng Lớn, ngày nào chị cũng nhắc đến con Sáu nhà chị. Chị nói riết đâm Tư Tầm cũng có cảm tình với Sáu Trang, mặc dầu chị em chưa một lần nào gặp nhau. Trước kia, hình ảnh của Sáu Trang đối với Tư Tầm là hình ảnh của một cô bộ đội Giải phóng, còn bây giờ Sáu Trang ngồi trước mặt Tư Tầm đó, thì Tư Tầm lại cảm thây chị Sáu giống như một cô bạn gái chăn trâu cắt cở ngày nào, có cái gì thân quen và dễ mến biết bao nhiêu.

Bảy Rỹ và Hùng vể đến Đồng Lớn thì thấy toàn bộ đội Mười sáu do Năm Lâu dẫn đầu, qua sông, đã chờ sẵn ở nhà ông Hai.
Mọi người vừa mới gặp nhau, chưa kịp thăm hỏi chuyện trò gì, Lâu đã chộp tay cổ áo thằng Hùng, kéo ra một góc:
-   Này, có phải hôm trước mày cùng đi nghiên cứu với anh Thị ngoài bờ sông không? Hôm ấy mày đi theo anh Thị, anh ấy có trao đổi gì với mày không?
-   Quá đi chớ.
-   Vậy thì tốt, bây giờ mày có thể dẫn bọn tao đi xem lại một lần nữa được không?
-   Được. Anh Thị bị thương không sang được, hôm nào đánh phải để em đi mới ăn chắc.
-   Cậu có biết kế hoạch đánh của anh Thị sao không?
-   Biết chớ, hai người cùng bàn với nhau, em còn góp ý kiến cho ảnh.
-   Vậy câu đưa bọn mình đi xem lại trân địa ngay bây giờ...
-   Ngay bây giờ, rứa đi luôn, để em cất cái bồng.
Ông Hai đang định hởi thầng Hùng tình hình trong ấy, thấy vậy quay sang:
-   Chi gấp .vậy Năm Lâu.
Phải đánh vài trân rồi mới đưa bộ đội sang được. Bữa nay thời tiết đang thuận lợi, còn trăng.
- Thôi vậy thì xắng mà đi. Tao nghĩ cũng phải nên đánh một ¡trận anh Ba và anh Dũng lại cũng vừa mới hy sinh. Trong tình hình này không đánh thì bộ đội cũng dễ sinh tư tưởng. Tao không làm quân sự, nhưng tao đoán ra cái ý đồ chúng mày là vậy, có trúng không Lân.
- Dạ, đúng đấy ạ.
Lâu trả lời cho qua chuyện, anh chẳng nghĩ như ông Hai, anh cũng chẳng nghĩ nhưng ông Thêm: Phải đánh một trận để kỷ niệm, để tưởng nhớ công ơn này khác, hoặc để khích lệ tinh thần bộ đội. Nếu chưa nên đánh thì dù có cần làm việc đó cũng không đánh, còn đă đến lúc đánh, mà không đanh thì thời cơ se qua đi. Bộ đội thì rất dễ, hô đánh là họ đánh, bao tập là họ tập. Họ hiểu rõ những việc làm đó, dầu ở hậu phương hay tiền tuyến dầu đánh giặc hay luyện tập cũng là vì mục đích chiến thắng cuối cùng, chỉ cần cán bộ gương mẫu, nói sao làm vậy. Cụ Hồ giỏi vì Ông Cụ nói cái gì, làm cái gì cũng thiết thực, không lý luận nhiều, không rập theo một công thức nào cả. Để tưởng nhớ công ơn Ông Cụ, không gì hơn là thay nhau gánh vác công việc, đánh Mỹ đến cùng. Không học được cái tài ba của Ông Cụ thì cũng cố gắng học tập cho được cái đức độ của Ông Cụ. Việc mình, mình phải lo làm cho tròn. Không nên để mất nhiều thì giờ vào những nghi thức lễ tiết.
Cũng chẳng cần thay quần áo, đoàn cán bộ, chiến sĩ cứ vậy tiếp tục ra đi. Đoàn gồm 4 người: Lâu, An, Hùng và Xưa.
Từ lúc thằng Hùng về, Xưa vẫn nhấp nha nhấp nhỏm, nhưng không sao bắt chuyện được. Nó được Tuấn giao cho nhiệm vụ xuống tiểu đoàn báo cáo tình hình với ông Thêm, Lâu chỉ liếc mắt một cái, chộp ngay cậu tân binh này: • Thôi, cậu ở lại đây với mình, mình đang cần một chiến sĩ cùng đi sang sông.
Nghe nói sang sông, Xưa chẳng cần đắn do gì nữa hỏi luôn:
-   Có phải về báo cáo lại không thủ trưởng?
-   Thôi khỏi, việc đó bọn mình lo.
Đồ đạc vốn liếng của chiến sĩ thì có cái gì, một khẩu súng, một cái bồng, ông Thêm cũng ngắm nghía cậu Xưa một cách tiếc rẻ và thầm nghĩ: Cái thằng Lâu ranh ma thật, nhưng thôi, hắn đã lấy thì mình cũng chẳng tranh với hắn làm gì, đúng là sang bên đó, cần có cậu chiến sĩ đi theo linh hoạt một chút...
Cho đến lúc đoàn chuẩn bị ra đi, thằng Hùng mới kêu lên:
-   Mày đó à Xưa?
-   Mình biết cậu ở đây định hỏi cậu từ lúc mới về.
-   Thôi vậy hay rồi.
Vừa ra khởi cửa, An đã đến nắm tay thằng Hùng định kéo ra:
-   Cậu cho tớ hởi một chút!
Thằng Hùng đang mải nói chuyện với Xưa, quay lại:
-   Em biết anh định hỏi gì rồi, thôi, chuyện dài dòng lắm, mai về mới nói hết với anh được.
Ra đến khu Rừng Làng. Mọi người im lặng. Tràng tắt rồi nên người đi sau chỉ thấy bóng người mờ mờ phía trước. Tròi vẫn mưa tầm tã. Chân họ đã bước xuống sình và mắt họ đã trông thấy con sông Sài Gòn mờ mò trước mắt. Chỉ sau một lsc bàng hoàng, An lại như người chợt tỉnh, anh đã nghĩ đến trận đánh ngày mai.
chuẩn bị một trận đánh nhỏ vậy mà lần này mọi người đều thấy hết sức quan trọng.
Chỉ có ba cán bộ và chiến sĩ trung đoàn Mười sáu sang sông vậy mà ông hai Trụ bảo là “bộ đội đã về”. Vào trong ấp, ra ngoài đồng, gặp người nào, ông Hai cũng thì thầm, vẻ thật quan trọng: “Tụi Mười sáu về rồi đó, lo mà chuẩn bị gạo nước cho chúng nó đi”. Tin phao đồn từ ông già lan ra có tác động khá lớn. Tự nhiên tụi nhỏ trong ấp mang gạo ra nhiều hơn. Một số người lớn tìm gặp ông Hai hởi xem tình hình này liệu có bung ra được không?
Bên Cỏ ống, bên Sa Nhỏ, lác đác có nhà. vế dựng thum giữa cánh đồng trống. Cán bộ đoàn hậu cần đêm đến, xem nơi nào có người, tìm móc mua gạo, mua vải.
Sau khi Mỹ càn ủi xong một lượt, tụi ngụy lại nống ra đóng thêm các chốt ở Ba Cụm, Bố Heo, dân làng vây kín hết cả một vùng đất trắng vừa mới bình định xong. Phát hiện đấu vết quan ta ở đâu, chúng nó lập tức đổ chụp, đánh điểm, máy bay, đại bác ầm ĩ.
Các đại đội địa phương quân được đôn lên, tổ chức thành liên đoàn biệt động. Thằng đại úy Trung ở Trung Hòa lên làm liên đoàn trưởng, đưa bọn lính mới này đi càn quét khắp nơi, có khi sang cả bên tây sông để truy kích Việt cộng. Đi đâu thằng Trung cũng huênh hoang là chiến cuộc sắp kết thức. Lần này, quân đồng minh bình định xong vùng ven, dẹp hết bọn du kích tép riu, thì sẽ đánh một cú quyết định cuối cùng vào đầu não Việt cộng ở Campuchia. Mỹ đang chuẩn bị bàn giao lại cho ngụy. Chưa hao giờ quân lực Việt Nam cộng hòa mạnh như lúc này.
Máy hay cần cẩu và “trực thăng” vũ trang ầm ầm ào ào chở quân, chở súng, chở đạn hay trên bầu trời ven đô. Chúng nó đã triển khai mặt trận biên giới. Nghe đâu trên đó đánh
nhau to rồi, vậy mà không biết vì sao ở đây chúng nó vẫn tiếp tục càn quét.

Ông Hai Trụ đang nghi nghi hoặc hoặc thì Tư Quang dẫn hai chú du kích vượt sông trở về. Vừa đặt bồng xuống, nó đã gọi Bảy Rỹ hỏi han bàn bạc bao nhiêu công việc: ở nhà chuẩn bị được bao nhiêu trái. Địa hình cũ bây giờ thế nào, liệu có thể về lại đó được không? Tổ chức đột ấp được không? Kế hoạch phối hợp với bộ đội đánh tàu ra sao?
Ông Hai hòi:
-   Mày xem tình hình bên kia sông ra sao?
-   Bộ đội người ta dồn hết xuống rồi, tụi nó đi lên thì mình đi xuống.
-   Có thiệt là nó đi lên không?
-   Nghe nói nó càn lên biên giới. Vừa qua nó càn xong Ván Tám, Long Nguyên, đường Mười bốn thì càn qua bên kia sông Nha Thức. Trên ấy bộ đội Mười sáu đánh to lắm.
-   Sao ở đây nó cũng có làm dữ vậy?
-   Thì nó phải làm cho dữ đưới này xong rồi mới đưa quân lên trên đó được chứ, dưới này chưa yên thì đánh lên trên kia cũng chẳng dễ dàng gì.
Bảy Rỹ:
-   Nếu nó chuẩn bị càn lên biên giới, mình để ít nữa hoạt động chắc ngon hơn ạ.
Tư Quang lườm một cái:
-   Mày nói cái gì vậy Bảy Rỹ?
Biết mình lỡ lời, Bảy Rỹ ngồi im. Tư Quang chưa chịu thôi:
-   Mình với nó bây giờ như hai thằng quại nhau, mình có quại trước thì nó mới không kịp trở tay, chứ chờ nó quại minh thì chỉ ăn cám.
- Nhưng mà...
Không có nhưng mà nhưng miếc gì hết, đánh nhau thì
Một sống một chết. Đã chết thì ai chết cũng như ai. Vừa qua, mấy ông cán bộ tróc lên trển đều bị phân khu đuổi về
Tao sang đó, đi tìm mấy Ổng mà cũng sinh xấu mặt. người ta cứ tưởng mình tróc cứ chạy qua. Hôm rồi, vô viện, gặp mấy ông cán bộ phân khu. Địch đánh vô họ cùng bám cứ đánh đến cùng. Không chạy được mà. Nhưng hắn giết của mình một thương binh, thì hắn cũng phải tiêu cả tiểu đội. Có vậy nó mới ớn. Mình sợ nó thì nó cũng phải sợ mình chứ. Trên giao đứng chân đâu thì phải đứng đó cho vững. Chẳng nói chi cả nước, chỉ nói trong một trân địa: cũng hầm trước, hầm sau, hầm bên phải, hầm bên trái. Thằng nào cũng tranh nhau phần ở giữa thì thằng nào ngồi hầm phía trước. Tao lên trển tao biết: ở đây thì bảo ở bên kia sông là an toàn, ở bên kia thì lại muốn lên vùng Ván Tám, Long Nguyên, vùng Ván Tám, Long Nguyên thì lại muốn sang bên kia sông Nha Thức. Còn so với ta bây giờ, thì mấy ông nằm sông nằm rạch dưới Nam Chi chắc lại thấy họ cực hơn. Cuộc chiến tranh này cùng trời cùng đất, gánh nặng chia đều ra cả nước, mỗi người môt chút. Một thằng bỏ chỗ là thằng khác phải è cổ ra mà gánh...
-   Nhưng mà mình gánh nặng quá.
- Thì cũng phải có nơi năng nơi nhẹ, trên người ta đã cân nhắc cả. Bốn thằng khiêng một cái cây mà một thăng bỏ thì ba thằng kia không gãy chân cũng vẹo sườn.
Bảy Rỹ nói lảng sang chuyện khác:
-   Trên đó cơ quan làm sao trụ được, nó cũng càn cũng ủi...
-   Chẳng kém gì ta, cũng đổ quân, cũng ủi, cũng xe tăng biệt kích lèn, nó càn vào bệnh xá. phân khu, thằng nào không chạy kịp nằm chịu trận...
Từ sau hôm Bảy Hường hy sinh, cuộc càn ở khu vực Long Nguyên, Ván Tám tiếp tục càng ngày càng khốc liệt. Bệnh viện đã di chuyển. Thương binh lại dìu dắt nhau đi. Tư Quang được chứng kiến bao nhiêu cuộc cãi lộn giữa chiến sĩ ta với nhân viên bệnh viện. Chỗ nào cũng có địch, đơn vị nào thương binh cũng ùn lại, không đủ thuốc. Không có người phục vụ, không có ngưòi bảo vệ. Mà đưa qua sông Nha Thức không được, họ chỉ đưa về bệnh viện phân khu. Bệnh viện phân khu đang nuôi thương binh trên vai, nay đây mai đó. ở trong cuộc, Tư Quang mới thương anh chị em phục vụ...
Tất nhiên là sau khi Bảy Hường hy sinh, những anh em thương binh do Bảy Hường nuôi được nhập vào bệnh viện. Nhưng những người đi lại túc tắc được như Tư Quang đều muốn về. Vậy là trong dịp móc được bộ phận tiền trạm của trung đoàn Mười sáu đi xuống, Tư Quang cố xin họ theo về tiểu đoàn Bảy. ở đó, anh gặp thằng Dực và thằng Re.

Chương Chín

Tiểu đoàn Chín vượt sông Nha Thức trở về mang theo súng đạn gạo và điện của Bộ chỉ huy Miền do C.50 chuyển giao nội dung có mấy điểm như sau:
1.   Đồng ý cho e Mười sáu nhận súng đạn, gạo ở bên kia sông Nha Thức. Trước mắt, để cứu đói cho trung đoàn, hậu cần Miền sẽ cung cấp thêm ba tấn gạo.
2.   Đồng ý với đề nghị của trung đoàn, từng thời gian cho phép một trong ba tiểu đoàn qua sông (từ khu vực Công Kiên trở xuống, huấn luyện và củng cố xây dựng đơn vị.
3.   Trong khi chờ có quyết định chính thức, đồng chí Lâu được ủy nhiệm phụ trách tham mưu trưởng kiêm trung đoàn phó, cùng với đồng chí Thêm là phó chính ủy điều hành mọi công tác của trung đoàn.
4.   Bổ sung cho trung đoàn 50 tân binh, nhận ở đoàn X. tại K9.
Cuối cùng, Bộ biểu dương trung đoàn thời gian qua đã đứng vững trên địa bàn hoạt động của mình, đã linh hoạt kết hợp đánh lớn, đánh nhỏ, phân tán với tập trung, phối hợp đắc lực với địa phương làm tốt công tác chống phá bình định của địch ở vùng ven đô...
Nam mang điện về tiểu đoàn Bảy gặp ông Thêm. Xem xong ông hỏi:
- Vậy là trên không truy tặng gì cho ông Ba Kiên và ông Dũng à? Ông Ba Kiên phải được phong anh hùng lần thứ hai mới đúng.
Nam cười:
-   Việc đó là việc của cấp trên, sao thủ trưởng lại hỏi tôi.
-   Đó, việc vậy rồi phân khu không làm, Miền không làm chẳng lẽ mình là cấp dưới, mình lại đề nghị lên, coi sao được. Mình đã viết bản thành tích rồi đó. Trên không làm thì mình họp Đảng ủy đề nghị lên vậy.
Từ khi chuẩn bị cho tiểu đoàn Bảy sang sông, ông Thêm nghĩ ngay đến một quy mô công việc rộng lớn phải triển khai trong toàn trung đoàn. Tình hình bây giờ đã có khác. Ở Campuchia, nhân lúc Xi-ha-núc đi ra nước ngoài, bọn Lon Non, Xi-rích Ma-tắc đã làm đảo chính. Chúng nó định đẩy ta đi, thì nhanh hơn, ta đã phối hợp với Bạn giải phóng Mi- mốt, Cra-chi-ê, Xtung-treng, mở một hành lang tiếp tế từ ngã ba biên giới chạy dọc theo sông Mê Công xuống.
Cũng trong lúc đó, bọn Mỹ phôi hợp với ngụy mở cuộc càn lên biên giới và chiến sự đang có cơ lan rộng sang đất Cam-pu-chia.
Nhờ vậy mà tình hình dưới này êm hơn. Kinh nghiệm mấy chục năm nay là cứ hễ địch đánh vào hậu phương ta, thì cả phía sau lẫn phía trước phải có những đòn phối hợp giáng trả thật ăn ý, thật đồng loạt, làm chúng nó trở tay không kịp. Lúc này không phải là lúc nghỉ ngơi. Trong tình hình khẩn trương như vậy, Bộ chỉ huy Miển vẫn gửi điện biểu dương, giải quyết các yêu cầu của trung đoàn một cách cụ thể, như thế chứng tỏ trên vẫn nhìn chung toàn cục, rất chú ý đến các đơn vị vùng ven.
Ông Thêm muốn có một việc làm gì đó để động viên toàn thể cán bộ chiến sĩ trung đoàn: Lại phải nhớ lại truyền thống. Phải nêu gương ông Ba Kiên cho toàn đơn vị học tập. Ông rất muốn gọi Tuyên về làm trưởng ban tuyên huấn. Sắp tới có bao nhiêu việc phải làm. Rồi sẽ phải có một cuộc đại hội mừng công, sẽ có một lớp tập huân rút kinh nghiệm, và công việc bấy lâu nay ông vẫn áy náy là viết lại truyền Thống trung đoàn vẫn chưa làm được,cứ làm nửa chừng lại bỏ dở.       ^
Bọn lính cũ như thằng Thị, thằng Lâu, thằng Tuấn hễ nghe ông nói đến chuyện đó lại cười khì khì, y như chúng nó chẳng có trách nhiệm gì với trung đoàn cả: Tụi tôi làm lính, trên chỉ đâu đánh đó, bảo đi lấy gạo thì lấy gạo, đánh nhau thì đánh nhau, làm xong việc về nằm chỏng gọng, chẳng lo chi cho mệt. Việc viết truyền thống để các cụ chính trị làm. Với lại ai ở được già đời với trung đoàn như cụ mà viết truyền thống.
ông Thêm càng lý luận, chúng nó càng giả vờ nghễnh ngãng trêu cho ông phát khùng lên. Nhưng rồi về ngẫm lại, chúng nó nói có điều cũng có lý: thứ nào lo đánh, thứ nào lo ăn, thứ nào chuyển cứ chạy giặc, thứ nào giúp dân, quần áo chẳng có thì giờ giặt, tóc chẳng có kéo cắt, sống nay chết mai, còn thì giờ đâu mà viết truyền thông. Mấy ông tuyên huấn ở trên chẳng bao giờ thấy đảo mặt xuống cho ông nhờ vả chút ít. Hồi Tết có một phóng viên báo Quân Giải phóng về thì lo viết cái gì đâu, ông cũng ghi ghi chép chép đầy một cuốn sổ nói rồi sẽ viết bài về trung đoàn, vậy mà đến nay đã bảy tám tháng, ông Thêm nghe trên Đài Giải phóng chưa thấy có bài nào nói về đơn vị...
Nguyên cái trách nhiệm ông vừa mới nhận đây, lo làm cho hết đã không còn thì giờ rồi. Công việc trước mắt về lâu dài trong một trung đoàn cứ lộn tùng phèo, giẫm đạp lên nhau, nói chi chuyện viết sử sách.
Trước mắt, trung đoàn phải sang sông, phải đánh một trận bên đó. Bên này vẫn tiếp tục chạy càn. Rồi tổ chức cho tiểu đoàn Chín lên đứng chân ở hai bên bờ sông Nha Thức. Muốn làm được những công việc đó, sau một thời gian chiến đấu lớp thương, lớp tử vong, tình hình tư tưởng bộ đội không phải không có vấn đề. Phải xốc lại đơn vị, đề bạt cán bộ, rút kinh nghiệm, mở lớp tập huấn cho cán bộ, lo cái ăn cho chiến sĩ. Đến việc mấy cậu tân binh về buổi chiều, sáng hôm sau đã hy sinh, cán bộ quân lực không biết đường nào mà mò, cũng chạy lên báo cáo với ông. Cái gì cũng ông Thêm!
Từ hôm làm công việc của một chính ủy, ông thấy không thể ôm đồm được. Việc gì chính phải nắm lấy mà làm trước đã. Suốt cả cuộc chiến tranh này phải vừa làm vừa chạy, gặp việc nhỏ, việc không quan trọng phải bỏ lại đó. Có những công việc bỏ đó rồi không bao giờ làm nữa, thậm chí có những cán bộ, những bạn bè, đồng chí thân thiết là vậy, rồi cũng có lúc bẵng quên đi, như thế là mình tệ bạc với họ! Mà cả vợ con đó chi! Đã bao nhiêu cán bộ như thế?
Rõ ràng hiện nay cần có một người chịu trách nhiệm về việc viết truyền thông trung đoàn. Cái gì có thể qua đi, mất đi, chứ điều đó thì không bỏ qua được. Cũng như hàng ngàn đời sau, người ta còn nói về cuộc chiến tranh này, về thế hệ những người cầm súng hôm nay.

Hôm xuống đại đội Hai, sau khi làm việc xong với ban chỉ huy đại đội, ông Thêm ướm hỏi Tuyên:
-   Có lẽ cậu lại phải trở về tuyên huấn công tác thôi. Trung đoàn khuyết chân trưởng ban tuyên huấn mà không đào đâu ra.
Thằng Tuyên nghe nói đến tuyên huấn, nghĩ đến cái nghề mang đá li tô và lăn ru lô đã giãy lên như đỉa phải vôi:
-   Thôi, thủ trưỏng kiếm người khác. Trung đoàn thiếu chi, tôi ở với anh em chiến đấu quen rồi, bây giờ viết lách không được nữa.
-   Vây thì việc đó giao cho ai?
Thủ trưỏng tha cho, tôi làm tuyên huấn ba bốn năm trời rồi, với lại công tác đó phải có khiếu, thủ trưởng phải chọn đứa nào mồm mép nhanh nhẹn một chút.
Thằng Tuyên nhất định không về, còn ông Thêm cũng nói ra rồi bỏ đó, bận công việc khác chưa nhắc lại, bảo Xuyên cứ suy nghĩ thêm.
Thắng bảo Tuyên:
-Ông ấy nói lần nữa, cậu cứ ỳ ra cho mình, rồi cũng thôi, chẳng sao dâu. Dưới đơn vị còn thiếu cán bộ. Dứt khoát là phải ưu tiên chiến đấu cái đã. Chỉ lo cậu đánh đấm chẳng ra sao, chứ đang chiến đấu, công tác tốt ở đơn vị, chảng bao giờ người ta nỡ điều về cơ quan. Mai mốt đánh vài ba trận nữa thì cán bộ đề bạt không kịp, tội gì chúi đầu vào ban tuyên huấn cho mệt. Trên đó, tớ thấy có cái cậu gì làm trợ lý thi đua hay mang xà cột kè kè xuống đơn vị đó, thằng ấy mê làm trưỏng ban tuyên huấn muốn chết. Xuống đây, câu cứ XÚI nó viết vài bản tổng kết thật sắc vào là ông Thêm gật ngay thôi mà.
Tuyên đang phấp phỏng lo phải về e bộ, hôm sau đã thấy ông Thêm lò mò xuống:
Cậu thu xếp bàn giao công việc cho Thắng rồi lên tiểu đoàn.
-   ở đây còn một mình thằng Thắng rồi làm sao? Tuyên hỏi:
-   Rồi trên sẽ sắp xếp.
Thắng:
-   Thằng Hùng à?
Ông Thêm:
-   ừ, thằng Hùng đó, sao mày cười, đồng ý không?
-   Sao lại không, tôi chỉ nghĩ nếu như trước đây, thì chẳng ai xếp thằng Hùng là đại đội phó.
-   Sao vậy?
-   Người ta vẫn cho nó là trẻ con, mặc dầu nó đánh đấm chẳng kém ai. Cho nó chỉ huy, nó cũng chỉ huy được. Ở đơn vị chiến đấu là như vậy. Ai đánh được, ai không, rành rành
ra đấy. Không muốn xếp việc rồi cũng phải xếp, chẳng ai kèn cựa nổi với ai. Cũng chẳng cần phải xin việc này việc khác. Đến lúc cần thì việc đến tay thôi.
Thắng nói rồi liếc Tuyên cười:
-   Tao đã nói mà, đúng không?
Tuyên cũng cười. Ông Thêm không hiểu ý:
-   Tụi mày biết chuyện thằng Hùng về rồi à? Ai nói vậy?
Thắng:
-   Làm thằng lính thì phải tinh ý chớ. Thôi nào thủ trưởng Tuyên, thủ trưởng với tôi đi bàn giao công việc đi.
Ông Thêm lầm bầm:
-   Cái thằng...
Thắng vẫn cười một mình. Ban chỉ huy đại đội có hai thằng trẻ con với nhau, vậy mà lại hay. Thắng cũng tự nhận mình là trẻ con mặc dầu năm nay anh đã hai mươi tuổi.
Ông Thêm giục:
-   Thôi đi đi, còn phải chuẩn bị cho đơn vị sang sông.
-   Vậy ai về làm chính trị viên xê Hai thủ trưởng?
Cậu kiêm luôn cả công tác Đảng, công tác chính trị, thằng Hùng làm đại đội phó, giúp cậu về mặt quân sự, rồi dần dà phải bồi dưỡng cho nó...
Vừa qua bên d Tám lại hy sinh một cán bộ tiểu đoàn phải điều Quá sang. Vậy là buộc lòng phải đưa Tuyên lên thay. Cán bộ cứ xáo trộn lung tung. Cái ý định đưa Tuyên trở về lại tuyên huấn đành tạm bỏ... Cứ nhìn vẻ mặt của ông Thêm là thấy rõ sự bối rối trong bụng.
Thắng cười khì khì, nắm tay Tuyên kéo ra khỏi hầm.
Đi được một đoạn, cậu ta mới bấm Tuyên:
- Đấy, đã bảo mà, chiến đấu bao giờ cũng thiếu cán bộ và cần cán bộ hơn cơ quan. Không đánh nhau cho ra trò thì lấy đâu truyền thống mà viết.
Tuyên vẫn thấy áy náy về sự Không chín chắn của Thắng anh nói:
-    Này, mai thằng Hùng về, cậu phải đưa đi các trung đội,
Lấy danh nghĩa thăm đơn vị, nắm tình hình, tập hợp anh em lại giới thiệu cho đàng hoàng. Phải bắt đầu cho nghiêm túc không sau quen nết, anh em người ta lờn, Khó chỉ huy.
Thắng chẳng coi việc đó là quan trọng, nói tỉnh bơ:
- Khỏi lo. Ra trận một lần là biết tay nhau. NỔ súng rồi tự khắc trên ra trên, dưới ra dưới. Chỉ cần đánh cho ngon
....

...
Phương án đánh tàu trên sông do Thị để ra lúc đầu rất linh hoạt, đánh xong tùy tình hình mà xử trí. Ở đây cỗ địa hình một là bờ tre giáp mí sông, “địa hình hai” là Khu bưng có mấy căn nhà bỏ. Đánh xong, nếu bí quá thì ém luôn ở địa hình một”. Ở đó, đã có hầm bí mật do Hùng và Thị đào dưới bờ tre. Thế rất bất ngờ, nhưng cũng rất mạo hiểm. ém vào đây chẳng qua là tạm thời, cùng bất đắc dĩ, vì theo quy luật chung, mỗi lần đụng độ với bọn Mỹ, nếu là ban ngày, thì Ít nhất cũng phải gồng lưng lên chịu dăm bảy phi tuần, nếu là ban đêm thì cũng phải chuẩn bị tinh thần hàng chục đợt pháo bầy từ bốn phía dập tới. Máy bay vũ trang từ các căn cứ quân sự sát nách luôn luôn sẵn sàng cất cánh bất cứ đêm ngày, ào một cái đã bay rợp trời như chuồn chuồn động mưa. Các nòng pháo đủ các cỡ ở những căn cứ quân sự chung quanh đều đã chỉnh tầm, chỉnh hướng, căn cứ trên bản đồ từng ô vuông một. Chì cần gọi điểm A, điểm B là dạn đổ ào ào. Chúng nó bắn trúng phóc chẳng sai phát nào.
Lũ “cá rô” và “đầu đỏ” Khi nào cũng săn, luôn luôn đi làm cái trò ném cối và bỏ lựu đạn.
Đánh một trận chẳng có gì khó. Chỉ có việc “chịu trận” sau đó mới ớn. Điều mà các chiến sĩ hay lo Không phải là súng đạn, là lúc đốì mặt với quân thừ, cừng nhau sống chết. Điều đáng ngại của họ là phải chịu đựng bom pháo trông hoàn cảnh đơn độc, đánh nhau phía trước mà không có ai giữ sườn ở phía sau...
Ngồi trước con sông Sài Gòn mênh mông những nước, không gian hình như rộng thêm ra. Mình càng có cảm giác trơ trọi hở lưng, hở sườn, hở cả bôn phía. Nổ súng xong, trên trời, dưới sông, sau lưng, nơi nào cũng địch, nơi nào quân cũng có thể đổ xuống, có thể đánh tới. Chẳng có một trận phối hợp chia lửa nào ngoài ba chiến sĩ trên sông.
Đi nghiên cứu về, Lâu quyết định cho Hùng và Xưa đánh, An đi theo để kiểm tra trận đầu cho thật chắc chắn. Chỉ yêu cầu hai súng tập trung bắn cháy một tàu. ít ra thì cũng làm cho nó phải dè chừng trong việc đi lại.
Lâu hỏi Hùng và Xưa:
- Đánh được không?
Cả hai đứa đều trả lời:- Đánh được.
An không nói gì. Lâu biết anh đang bôì rối trông lòng nhưng đối với bộ đội, thì chuyện vậy cũng thường. Buồn một chút, giận một chút, cái buồn cái vui phút chốc cũng qua đi, nhất là đốỉ với những chiến sĩ đã từng trải hàng chục trận chiến đấu như An.
Lâu chờ bộ đội sang sông, chuẩn bị tiếp trận đánh thứ hai và coi như chuyện đánh tàu không còn điều gì phải bận tâm đến nữa.
Trận đánh chẳng có gì đáng phàn nàn. Chỉ có lúc tàu đến, Xưa lúng túng không lắp kịp đạn B.40 (Mặc dầu đã được Hùng làm mẫu cho xem mấy lần). Vậy là An sợ mất thời cơ, phải cướp lấy súng bắn, Thằng địch quá bất ngờ nên phản ứng không kịp, lặng trang đi đến mấy phút không nổ súng. Để chắc ăn trong trận đầu, cả hai mũi súng cùng tập trung bắn vào một tàu. Đêm trắng mờ mờ, tàu chạy không
pha đèn, họ cứ ngắm vào cái cột nước sủi bọt phía trước mà bắn.
Khi làn khói trùm lên mặt sông loãng ra, thấy rõ chiếc tàu trúng đạn bềnh bồng, Hùng nói với An:
- Rút thôi anh An!
- Hai đứa về trước, tao ở lại quan sát thêm một tí. Nếu thuận lợi thì tụi bay rút luôn về nhà đi.
Hùng kéo tay Xưa cắm cổ chạy miết. Ra đến khu “nhà bò” vẫn chưa thấy gi.
Hai người chạy được bảy tám trăm mét nữa, vượt hẳn ra “ngoài vòng”, pháo mới dập đến. Thực ra chỉ có pháo dập thì chưa có gì nguy hiểm, Hùng nghĩ vậy... Nhưng khi về đến nhà ông Hai, máy bay đến và pháo sáng đỏ rực bờ sông. Họ bắt đầu thấy lo. Chờ mãi vẫn không thấy An về.
Lúc đầu, Hùng nói:
-   Chắc anh An ém lại ngoài bờ tre.
Sau đó lại đoán:
-   Chăc tình hình này anh ấy phải rút vào khu vực nhà bỏ ở trong Bưng.
Nhưng đã hai giờ sáng, ba giờ sáng, máy bay bắn chán, pháo cũng bắn chán, im ắng từ lúc nào, vẫn chẳng thấy tăm hơi An đâu cả. Mọi người vẫn ngồi chờ.
Lâu nói:
- Chắc thằng An bị rồi, đi kiếm luôn may còn gặp nó bị thương nằm đâu đó.
Anh bảo Hùng mang súng đạn và hai người lại ra đi.
An muốn làm một cuộc thí nghiệm: Đánh một trận như Vậy rồi có thể tìm cách đánh tiếp thêm một trận thứ hai nữa không? Anh cũng muốn xem sự phản ứng của địch sau trận đánh đến mức nào?
Chịu đựng bom pháo sau một đợt chiến đấu lồ chuyện thường ở đây, ban đêm địch không thể đổ quân được, chung quanh là sình. Thị đã cẩn thận chuẩn bị mấy cái hầm bí mật dọc bờ tre. Bam đêm thả sức chúng nó bắn phá, chán tay rồi cũng phải rút. Việc bom pháo trúng hầm là ngoại lệ. Nếu đánh xong, ở lại được thì không những có khả năng khống chế cả một khúc sông trong đêm mà còn có triển vọng đánh cả ban ngày nữa.
Sao mình cứ phải đơn phương chịu đựng bom đạn, chịu chết chìm trên sông mà không bắt chúng nó phải trả giá? ít ra, ta hy sinh một thì thằng địch cũng phải chết hai ba, cái giá ấy đâu phải quá đắt.
Ở vùng tranh chấp, một con sông cũng phải là nơi xảy ra sự tranh chấp, có khi còn quyết liệt hơn những nơi khác. Chúng nó lợi dụng những con sông, những con lộ để phân ranh giới, đẩy ta ra phía ngoài, thay cho một phòng tuyến đáng lẽ chúng nó phải bố trí đồn bốt dày đặc. Chỉ riêng trên đoạn sông này, đã bao nhiêu máu đổ. Ta càng tránh nó, nó càng lấn tới, càng tuần tra ngặt hơn. Lần nào qua sông cũng đụng độ, mà đã đụng độ thì chẳng thoát khỏi thương vong. Những mảnh ni lông, những chiếc mũ tai bèo vẫn còn treo phất phơ trên ngọn cây, trên cành tre như một sự đầu hàng. Bao nhiêu gạo, bao nhiêu súng vứt xuống dưới đáy sông đó, nghĩ mà xót ruột. Tránh địch nhưng nào có tránh được sự chết chóc. Sao lại không là một sự đổi mạng?
An quyết định ở lại, một cuộc đánh cá với số phận mà người lính luôn luôn phải tính đến. Anh không loại trừ một khả năng: có thể trúng một quả bom, hay một quả pháo.
Thoạt đầu, chiếc tàu chạy sau, không trúng đạn, giạt hẳn sang bên kia bờ sông, không hề có một sự phản ứng nào. Mãi đến năm phút sau, quả pháo đầu tiên mới nổ ở phía trái cách anh đến bảy tám trăm mét. Rồi tiếp đó là những ánh
chớp dăng ra suốt một dọc dài từ trên phía lộ Mười lăm đổ xuống Dòng sông sáng rực. Pháo nổ trên cành tre, dưới bãi sình, trên mặt nước...

Sau đợt pháo là “trực thăng” đến soi đèn. An vẫn không rôi bờ tre. Anh ngồi dưới hầm bí mật, hé nắp nhìn lên, mặc cho chúng nó ném cối, bắn đại liên suốt một dãy dài, cành tre gãy đổ ngang người. Bắn chán ngoài bờ sông, nó lại vào bắn ở trong bưng, nơi có mấy cái nhà đổ.
An vẫn ngồi đó, không về. Nếu anh mang theo vài quả đạn nữa, giữ lại khẩu súng thì đêm nay đánh thêm một trận cũng được chứ sao? vẫn dòng sông trở lại lặng lẽ như vây. Có gì đâu? Có phải lúc nào cũng địch, chỗ nào cũng địch như người ta nói? Hay là địa hình này, khúc sông này là của mình? Trước kia là công vụ, An chỉ biết làm những việc mà mình phải làm, còn từ sau khi ra chiến đấu, nhất là từ khi làm cán bộ chỉ huy, An bắt đầu suy nghĩ, cái gì cũng phải tự mình thử nghiệm, tự minh xem xét, và khi đã tìm ra “đúng là như vậy’ thì cứ thế mình làm, nhiều khi chẳng cần tranh cãi gì nhiều. Vẫn là cái tính lầm lỳ ngày xưa, những bây giờ là một cái lầm lỳ có cân nhắc, có suy nghĩ. Ngay như cái quyết định ở lại này, anh cùng không nói với Lâu.
Ngồi chán chê trên bờ tre, An vẫn chưa muốn về. Lúc đó tự nhiên anh nghĩ đến Sáu Trang. Cái đêm ở dưới Tân Thới Hiệp cùng một cái bờ tre như thế này, cũng một cái hầm như thế này, cũng con sông Sài Gòn này đây. Sao lúc đó có bao nhiêu chuyện bê bối mà hai người lại thanh thản làm vậy... Còn bây giờ, Sáu Trang chắc chẳng còn bụng dạ nào. Cũng có thể cô ấy đang cần một sự an ủi. Đáng lẽ ra mình phải viết ngay cho cô ta một lá thư. Nhưng mà viết như thế nào? Biết rồi lá thư có đến tay cô ta không? Từ hôm đó đến nay Sáu Trang chỉ dặn với ông Hai là ngoài ông ra, coi như từ nay cô không có liên hệ với ai nữa... Vậy rồi đây, vào ấp, anh có tìm đến gặp cô nữa không?
Lại có tiếng động cơ xuồng máy trên sông. Đoàn tàu đi qua, lần này chạy giạt sang phía bên kia bờ, cứ từng quãng lại bắn ĐK và đại liên sang bên này. ít nhất thì cũng là như thế, chúng nó cũng phải chờn mình...
An nghĩ vậy và lững thững cắp AK đi về. Đến khu nhà bỏ, anh dừng lại xem xét dấu bom pháo: Chúng nó vẫn bắn mò thôi. Chúng nó đổ đạn xuống cả một vùng bưng sình mênh mông... Có thể ngày mai, ngày kia, chúng nó sẽ nghĩ ra cách đốì phó, còn đêm nay thì chưa... An bỗng tiếc cho công phu chuẩn bị, rồi tiếc cho một đêm qua đi. Anh ngồi trên khu nhà bỏ, tần ngần, không muốn về... Anh muốn ngồi đây một mình vì thấy cái đêm lạ kỳ này đối với anh gợi lên nhiều suy nghĩ quá. Từ cuộc chiến tranh này, đến mối tình này, rồi cho đến con sông này... Cái con sông tựa như mang đầy nghiệp chướng, đầy oan khúc, cũng đầy duyên nợ đốĩ với con người.
Bao nhiêu lần anh đưa thằng Tám Hàn qua con sông đó. Bao nhiêu lần anh sống chết với nó trên dòng sông đó. Rồi nó ra đi, chúng nó bắn lại anh trên chính bờ sông đó. Rồi mốì tình của anh cũng bắt đầu trên bờ sông này, và biết đâu, trong một trận đánh nay mai, anh lại không ngã xuống ở đây?
Lần đầu tiên, An bỗng cảm thấy thanh thản khi ngồi trên bờ sông đầy chết chóc, bom đạn. Gió đêm từ mặt sông thổi lên mát rượi nghe như có mùi tôm cá. Có gì đáng sợ đâu? Anh mới vừa ung dung đi ra khỏi một cái chết, rồi anh lại đang đi trong một cuộc tình, đẹp cũng chẳng phải là đẹp, mà buồn thì cũng chẳng đáng là buồn. Mọi việc, trong cuộc đòi người chiến sĩ đểu chưa định trước được. Chỉ có điều đã định: mình là người cầm súng.
An vẫn ngồi đó, những cây chuối bị đạn bắn xơ tướp lá, nhựa mủ chay xuống trên vai anh mát lạnh. Nhìn ra mặt
Sông Sài Gòn, anh thấy một bầu trời sáng trong, sau cơn mưa, ở đó có những ngôi sao còn ướt đẫm nước mắt.
Mai cho đến khi Lâu và Hùng đến, An mới như sực tỉnh Cơn mê.
- Làm chi đó bị thương à?
Nghe tiếng hỏi gắt gỏng của Lâu, An vẫn cứ trả lời tỉnh
bơ.
• Không!
- Không thì sao bây giờ còn ngồi đây, làm người ta đi tìm muốn chết.
- Vi vu một chút.
Cậu An chẳng bao giờ trả lời như thế, đó chẳng qua là thấy anh có vẻ tức bực thì nó nói vậy. Lâu phá lên cười.
AN vẫn im lặng, anh đứng dậy lặng lẽ đi theo hai người.
Chả là có lần một cậu trinh sát đi nghiên cứu về, đường kín không đi, đi ra ngoài trảng, Lâu chộp được nắm lấy cổ áo hét lên:
-   Vi vu à, muốn vi vu à, tao gọi pháo cho mà vi vu luôn - Nói rồi Lâu bấm đèn pin chiếu lên trời. Cậu trinh sát hú vía ba chân bốn chẳng chạy một mạch về nhà.
Lâu nóng vậy. nhưng với An bây giờ. anh lại tỏ ra nín nhịn. Anh hỏi lại lần nữa, nhẹ nhàng hơn.
-   Làm gì mà ngồi LẠI lâu thế?
-   Mình nghiên cứu thêm xem phản ứng thằng địch ra sao?
-   Liệu đánh được không?
Chắc được.
Lâu cũng chỉ hỏi để hỏi. thật ra anh biết thừa bụng dạ cậu An bây giờ còn để tâm đâu đâu. Hùng đã nói cho Lâu biết chuyện Sáu Trang mấy hôm nay. Thôi may mà tối nay nó lại chẳng việc gìlà được, làm cán bộ chỉ huy phải biết thể tình cho cấp dưới về những chuyện riêng tư, chứ khi nào cũng thúc kế hoạch với chiến đấu thì có khi người ta ngán.
An:
-   Mới đây lại có đoàn tàu đi xuống.
Điều đó Lâu đã biết, Lâu hiểu An đang nói để mà nói, chứ chưa hẳn đã suy nghĩ về điều đó. Anh phá lên cười.
-   Anh cười chi vậy?
-   Mình biết tỏng ra rồi, cậu đang nghĩ về Sáu Trang chớ gì-
An im lặng không cãi. Cái tay Lâu nay láu tôm láu cá thật. Ngay từ cái lần gặp nhau ở dưới Tân Thới Hiệp, lúc cậu ta lấy của Tám Hàn và ông Năm Truyện mấy cái bắp ngô rồi đến cà khịa với An, An đã nhận ra điều đó. Hồi bấy giờ An đã có một nhận xét: thằng cha này có cái gì đáng yêu vừa đáng ghét. Đáng yêu vì nó thật, nhưng đáng ghét là vì cái gì nó cũng như xoi mói vào tận ruột gan mình mà trêu chọc.

Thấy An im lặng, biết là anh không phản ứng với mình nữa, Lâu nói thẳng:
-   Thôi, bây giờ chăng nên nghĩ làm gì về chuyện đó cho mệt xác,cậu là lính mà mãi vẫn không quen với cuộc sống của lính. Cứ về ngủ một giấc rồi mai lại đi đánh nhau, về phương diện tình yêu thì câu khờ khạo quá! Bọn mình đâu phải là sinh viên, là cái thời thanh niên vi vu ở hậu phương nữa. Tình yêu của tụi nó khác, tình yêu của bọn mình khác. Cứ rụt rụt rè rè như cậu thì suốt đời buồn khổ. Sinh viên người ta cùng học với nhau bốn năm năm trời, thanh niên người ta sinh hoạt với nhau suốt mấy mùa công tác, người ta làm nũng nhau, người ta giận dỗi nhau, hàng ngày người ta gặp nhau rồi mà vẫn cứ phải viết thư dài hàng chục trang để nói chuyên. Chưa gặp lúc này, thì người ta gặp nhau lúc khác, còn khối thì giờ để người ta làm lành với nhau rồi lại
Giận dỗi nhau như trẻ con. Còn đời thằng lính mình nay đây mai đó đánh một trận, sáng dậy đã có thể “ngoẻo củ từ » không còn trối trăng được một lời với bạn bè thân thiết. Tình yêu của lính vì vậy cũng phải khác. Đã yêu là yêu, đã không yêu được là “a lê hấp phăng teo”. Tình yêu cùng có thời cơ, bỏ mất thời cơ là hỏng. Vì vậy mà khối anh ôm ấp hết mối tình này đến mối tình khác, tay trắng vẫn hoàn tay trắng. Trong chiến đấu mà lại còn giận giận hờn hờn, chờ chờ đợi đợi, làm tình làm tội nhau rồi có khi hối hận không kịp...
An bât cười:
-    Anh nói vậy chứ làm gì có thời cơ mà mất. Tôi về tiểu đoàn thì cô ấy xuống đại đội- Tôi xuống đại đội thì cô ấy sang sông. Tôi sang sông thì cô ấy vô trong ấp, hai đứa cứ đuổi nhau như trò chơi hú tim ấy không bằng.
-    Thôi được, cứ về bàn chuyện đánh nhau môt trận nữa rồi se hay, tớ sẽ làm cố vấn cho cậu.

Thằng cha trạng khiếp, nhưng càng sống với nó càng thấy dễ chịu. Tự nhiên An thấy lòng mình nhẹ đi.
BÀ Tám Kim vừa dựng một cái thum ở trên nền nhà cũ đã thấy tụi lính của trung đoàn 46 mò đến. Thằng trung sĩ dẫn lính nhâng nhâng nháo nháo đi một vòng quanh vườn rồi vào ngồi gìữa sân:
-   Bà này lại định “bung ra” chắc?
Bà Tám vốn chẳng sợ ai bao giờ:
-   Vậy làm cái chòi canh chim, các người cũng cấm à?
-   Hắn cười xòa. Tụi này chẳng có nhiệm vụ đi càn ủi.
Chuyện đó là chuyện của thằng Trung ở trong Trung Hòa, sẵn miệng thì nói vậy. Hơn nữa, trông thấy Tư Tầm, hắn cũng phải ra vẻ hiền từ:
-   Là vậy thôi, chứ nay mai tụi tôi lên biên giới, ở đây mặc các người muốn làm sao thì làm. Có điều là khi tụi tôi đi rồi thì phải cẩn thận. Tụi địa phương quân ác ôn lắm, chúng nó bắt được cô em ở đây thì chúng nó không từ đâu...
Bà Tám:
-   Các ông còn ở đây, họ cũng chẳng sợ. Đó, bữa qua bên Cỏ Ống, họ phá cả một vườn dưa của người ta rồi bảo đấy là khu “tím” khu “đỏ”, đại úy Trung lệnh cho họ cứ triệt hạ thẳng tay.
Thằng trung sĩ:
-   Bên Cỏ Ông tụi tôi không biết, nhưng ở đây, tụi tôi còn ngày nào, gia đình cứ yêu tâm, không sợ gì ráo trọi. Cô em ra đây ở, cuộc đời còn đảm bảo hơn cả trong ấp chiến lược, an toàn chẳng kém chi Sài Gòn.
Mấy hôm nay, Tư Quang và Bảy Rỹ vào trong ấp vận động bà con bung ra, kêu gọi thanh niên vào du kích. Bà Tám nói: tao chẳng sợ bom, sợ pháo, nhưng tao ngán lắm rồi, cứ cựng lại đốt, đốt lại cựng. Bay bảo bây giờ một cây tầm vông làm cột chúng nó cũng ủi sạch, một ôm cỏ làm tranh nó cũng đốt sạch, thứ bom pháo, thứ chuột bọ, ra ngoài đó mẹ con tao lấy chi ăn.
Tư Quang bảo anh em du kích sang mãi bên xóm Chùa, xóm Thuốc xin tầm vông về. Cây tầm vông mới mọc một mùa, to bằng cổ tay. cỏ tranh thì đêm ra bờ sông cắt. Bà Tám chưa ra mà họ đã dựng cho bà một cái thum, ừ, chúng nó đã dựng thum thì bà ra đó, bà nhận cái thum của bà để giữ chim. Cuốc đất xong có chỗ chui ra chui vào cùng đỡ mưa đỡ nắng. Ban đầu đưa cái siêu ra nấu nước, hôm sau đưa cái gàu ra múc nước rồi để đó luôn. Bữa nay bên Sa Nhỏ, bên cỏ ống cũng lác đác có nơi dựng thum, dựng lán, đốt khói thắp đồn. Ở Đồng Lớn cũng đến bốn năm nhà ra ở. Tụi nó lờ đi. Nó cũng như mình, mệt quá đi rồi. Mà dạo này lại nghe nói đang đánh nhau to trên Miền. Lính của sư 25, sư 18 thứ bị thương thứ chạy trốn về lèn trong Trung Hòa. Cũng có đứa mang vàng mang đồ cổ từ bên Campuchia về cho vợ con đưa đi Sài Gòn bán lấy tiền xài. Nghe đâu mấy thằng chỉ huy dịp này giàu to. Bọn ngụy cũng đang thiếu lính. Vừa rồi nó đôn một đợt dân vệ lên bảo an, lấy lính đóng ở các đồn chung quanh tiểu khu Trung Hòa, chi khu Trảng Bàng, gom thành ba đại đội, gọi là liên đoàn biệt động do thằng Trung chỉ huy tụi này còn hung hăng lắm.
-    Thằng Trung tuyêu bố sẽ quyết ra tay. Mà tụi lính thằng Trung dữ thật. Tụi này còn dữ hơn cả lính dù và thủy quân lục chiến. Quân chủ lực càn xong lướt qua chứ cái bọn địa phương này, càn đến đâu, khui hầm đến đó đốt sạch phá sạch.
-    Mấy thằng lính loắt choắt như trẻ con bắt hãm những bà già bốn năm mươi tuổi. Nó bảo: Đã là Việt cộng thì không má con, tuổi tác chi ráo trọi, các bà muốn kêu, lên kêu với ông Trung trên tiểu khu. Chúng tôi là lính, lính thì phải thi hành mệnh lệnh của cấp trên.
Bà Tám dựng cái thum lên rồi, nghe vậy cũng ớn. Thực ra bà cũng chưa lần nào đôi mặt với thằng ác ôn này. Nhưng tiếng ác của thằng Trung cứ một đồn mười, mười đồn trăm, ai cũng sợ.

Tư Quang vào ấp, nói với bà Tám:
- Thím ra ngoài đó ở lại ban đêm mà xem, dạo này có lực lượng về, vui lắm...
Bà Tám còn lưõng lự thì Tư Tầm giục đi. Ngoài đó du kích đã đào cho bà cái hầm. Ra thì ra vậy, nhưng gan như bà Tám mà cũng run. May dạo này có lính chủ lực ở, nên tụi địa phương cũng đỡ phá.
Tư Tầm nóng lòng chờ đến buổi tối. Cô đã nghe nói Phong phanh là bộ đội về, chuẩn bị đánh lớn. Cái cảnh phá ấp dời nhà đã bao nhiêu lần cô được chứng kiến nay lại được cô tưởng tượng ra hết sức hùng hồn: súng nổ râm ran bốn phía, những đoàn xe bò từ trong ấp chiến lược chở đầy xoong nồi bát đĩa cho đến chổi cùn giẻ rách, ùn ùn kéo ra giữa cánh đồng mênh mông đầy nắng gió. Những đoàn người như đoàn du mục, trẻ có già có, trải vải mưa, áo bạt nằm ngổn ngang trên đồng cở, trên nền nhà, cột trâu, cột bò đầy trên miệng những hô' bom, những góc vườn cũ, cho chúng nó thả sức ăn cở xanh um. Trên trời vẫn đầy pháo sáng và máy bay. Trong ấp chiến lược, súng nổ ran như pháo. Các anh bộ đội tất tả ngược xuôi, anh nào cùng có một cái võng, một cái đèn ngoéo đeo ở lưng, vai tòng teng khẩu súng. Các ông già trải chiếu ngồi uống trà hoặc nhậu nhẹt với mấy ông cán bộ dưới ánh pháo sáng. Họ nói chuyện thời sự, vẫn là cái chuyện thằng Mỹ, thằng ngụy, đời thằng Giôn-xơn qua đời thằng Ních-Xơn. Đài bán dẫn mở tự do buổi ca nhạc ban đêm của đài Tiếng nói Việt Nam. Càng bận rộn càng vui. Con gái, đàn bà trung niên đi vào áp tải lương, tải đạn.

Chao ôi! Chỉ nghĩ đến chừng đó thôi mà Tư Tầm đã muốn múa hát. Cô còn biết hát chèo nữa cơ đấy. Ngày xưa các anh bộ đội Mười sáu về tập cho cô, tập đúng điệu hát rồi các anh còn tập cả múa nữa. Đối với những cô gái mười tám, đôi mươi như cô mà không được múa hát thì chẳng khác gì đem nhốt họ vào trong xà lim không cho đi lại...
Tà tà chiều thì tụi lính rút về trong Trung Hòa. Bà Tám bảo Tư Tầm về trong ấp nhưng nhất định cô không chịu. Bộ đội về, làm sao có thể thiếu mặt cô trong cái đêm náo nức này được. Cô gái xăng xái đi ra, đi vào, cô chạy sang nhà ông Hai Trụ rồi chạy đi khắp nơi. Chẳng phải chỉ có một mình nhà cô ở lại. Bà Tám la con hết giờ an toàn rồi, về không có pháo. Cô hầu như không để ý đến điều đó, vẫn tung tâng hết vườn ớt lại sang vườn dưa. Chảng có gì cũng phải bứt mấy trái dưa đỏ. Dưa chưa được chín lắm nhưng cùng đành vậy.
Dưa củ Chi ngày xưa về mùa này lên đồng, cứ lăn lông lốc, tròn xoay và đen trũi. Vậy mà bâỵ giờ ra được trái nào, huột khoét trơn trái đó. Chuột đói mà! Tư Tầm bứt mấy trái mang về. Chẳng có lý do gì để giận hờn, cô cũng làm mình làm mẩy với thím Tám:
- Con đã bảo để con bứt mấy trái trong ấy, má lại cứ gàm là đưa ra ngoài nó bắt. Đấy, người ta cũng mang ra ăn trưa đầy ra đấy, có ai bắt đâu.
Rồi lại nưa, cô chợt nhớ ra tôi nay chẳng có gì cho mấy anh ăn khuya. Mà không biết bộ đội cô về thực như anh Tư Quang bảo không? Về nhiều hay ít? Đến cây dao con bổ dưa cùng chẳng có! Má chỉ mang cây dao bầu đi, cây dao ấy thì chỉ có mà làm thịt heo.
TƯ Tâm muốn hỏi xem “có phải bộ đội về không?” nhưng lại không dám mở miệng. Ai nói chuyện đó bao giờ? Mày muốn mất đầu hả Tư? Đã bao lần cô bị má la về chuyện tò mò công việc người lớn :
^- Trời càng tối, khu vực Đồng Lớn càng vắng tanh vắng ngắt. Tất cả chìm đi trong bóng đêm. Vái Ồn ào của ban ngày không còn nữa. Hai má con thím Tám bỗng như bị bỏ lại giữa hoang vắng. Chỉ nghe tiếng dế kêu và tiếng chuột chạy rào rào trong đám cỏ, những con chuột đồng đen trũi, to bằng bắp chân, kéo thành đàn đi kiếm ăn. Tư Tầm bỗng thấy lo lắng. Buổi chiều, bao nhiêu lần bà Tám giục cô về, cô cứ nhủng nhẳng: - Má ở lại, con cũng ở. Bà Tám phát cáu: - Mày khác tao khác. Lúc đó Tư Tầm vội dùng chiến thuật làm nũng, lăn vào ôm lấy má, õng ẹo: - Má với con là một, má con ta là môt mà má. Bà Tám phải bật cười vì Tư Tầm cù vào nách bà buồn nôn quá, quên cả chuyện đuổi cô trở về.
Quá chiều rồi không về được nữa, bà Tám đành bảo Tư Tầm ăn cơm, rồi hai má con dọn nền nhà, trải chiếu ra đất ôm lưng nhau mà nằm. Trong lúc Tư Tầm giỏng tai nghe tiếng động, chờ “các anh” ấy đến thì bà Tám tính toán những câu trả lời, nếu như trường hợp có tụi biệt kích, lính tuần nống ra ban đêm: “ - Má con tui ra đây trồng dưa, có mấy trái dưa mà chuột bọ nó phá gần hết”. “ - Sao cái cô bé này cũng ra đây làm gì?” Thì nhà tôi có hai má con, đàn bà con gái làm sao dám ra đây một thân một mình như đàn ông được”. Ở đây, các bà cũng đào hầm à?” “Đêm đến pháo bắn tùm lum tòa loa, người phải tránh nó chứ nó làm sao tránh người, không có hầm rồi chết đi quốc gia có bồi mạng cho má con tui không?”.
Bà cứ đặt hết câu hỏi này đến câu hỏi khác rồi lại tìm ra câu trả lời hợp lý nhất. Còn nếu như đến nước cuối cùng thì cũng liều sống chết với nó một phen: Bà đã mang theo cây dao bầu, tiếng là để phát nương, nhưng thực ra để đề phòng có bất trắc. Càng nghĩ bà càng ân hận về việc mình không dứt khoát đuổi con Tư Tầm trở về lúc chiều.
Mãi tám giờ tối, Tư Quang mới đến. Anh vào lúc nào mà lẹ như con mèo, ngồi trước cửa, bà Tám không hay. Đến lúc nghe tiếng cười khì khì, bà Tám mới giật mình ngồi chồm dậy.
-   Thím ra đây thiệt đó hả, đêm vậy không sợ biệt kích nó vào lấy họng sao? ủa, con Tư nữa mày?
Ngồi ngẩn ra một lúc, bà Tám mới nói:
-   Mày bảo bộ đội đâu mà tao chẳng mấy, chỉ nằm nghe dế kêu chuột chạy phát ớn xương sống.
Thằng Tư Quang lại cười, đến lúc đó nó mới nói: - Bộ đội về nè, tôi đưa đến cho thím mấy chú bộ đội một lúc, coi thím có nhận ra chú nào không?
Bà Tám vừa chực chui ra khỏi thum thì một bóng đen chồm lên, kêu ư ử, làm bà hoảng hốt. Một con chó. Có tiếng gọi ở ngoài:
-    Đớp, Đớp
Con chó vẫn nhảy lên liếm vào tay bà Tám rồi giụi đầu vào ngực Tư Tầm. nó rên lên thật thảm thiết.
-    Đớp, Đớp, không được Ồn.
Con chó không kêu nữa, chỉ vảy đuôi mù tít, chạy ra chạy vào, vờn nhảy trước mặt ngưòi chủ cũ rối Lại trước mặt người chủ mới. Tiếng ông Thêm:
-   Nó giới thiệu với chúng ta đây là chủ cũ của nò đấy. Được rồi, nào nằm xuống.
Con chó ngoan ngoãn nằm xuống, quỳ dưới hai chần trước mặt bà Tám.
-   ôi má ơì! Con chó nhà ta.
-   Dóc, con Cúc nào mà lớn vậy.
-   ĐẤy mà, cái móng chân đeo của nó, con biết mà. ôi chú bộ đội, con Cúc của cháu_
Tư Tầm nâng hai chân trước con chó lên. con vật vẩn còn rên khe khẽ.
Con Đớp trong một lúc, bỗng hoá thành trung tâm câu chuyện. Trời ơi, thật con Cúc hả mày? Sao nó lại về đây? Cúc, tạo tưởng bom đạn thằng Mỹ giết tiêu mày rồi. Con chó thật hạnh phúc.

Như người từ cõi chết trở về, nó chạy đến người này rồi lại chạy sang người khác. Giá chi bây giò nó có thể nói được để tả lại cuộc phiêu lưu trong bom đạn suốt mấy tháng trời. Nó cũng thoát ly, cũng đi Giải phóng trở về đâ.y Có gì cho nó ăn không? Tư Tầm, con lấy cho nó miếng cơm nguội. Bây giờ thì gọi Cúc nó cũng gật, gọi Đớp nó cũng gật. ôi, hôm nay bơi qua con sông Sài Gòn vất vã làm sao. nó cũng được buộc một cánh lá trên lưng, bơi một đoạn rồi lại dừng lại* bám vào bồng ông Thêm, rồi lại bơi. Chỉ cần ông Thêm suỵt khẽ một cái, chỉ tay về phía trước là nó lại bơi tiếp.
Bà Tám đây có biết những thay đổi con Đớp. Bây giờ nó giỏi giang lắm rồi, nó cũng biết nằm võng, võng có dây đoàng hoàng. Cái võng cũng mắc ở một góc hầm. Tối đến, đi chơi chán, nó về nhảy lên nằm tòng teng trên võng.
Bà Tám cũng đâu có biết, bây giờ nghe tiếng máy bay, tiếng pháo là con Đớp nhảy ngay xuống hầm, ở đó nó gặp các anh bộ đội và vẫy đuôi tíu tít.
Bà Tám cũng không ngờ con chó lại khôn đến mức như thế. Đi với ông Thêm, đến đoạn đường không an toàn, ông chỉ cần gọi:
- Đớp, lui lại sau.
Vậy là nó cum cúp chạy theo đúng sát gót ông, không dám đi chệch đường mòn một bước. Những lần Mỹ càn vào cứ, nó hết chạy quanh lại ngồi chồm hỗm nhìn ông Thêm đợi lệnh. Thấy ông Thêm buộc cái võng lên lưng, chỉ tay, vậy là nó theo đoàn bộ đội hành quân.
Ông Thêm kể lại chuyện Năm Lâu vào ấp... Trời ơi! Năm Lâu đến ngồi ở bụi chuối hả mày. Tội nghiệp. May mà hôm đó không việc gì. Buổi chiều tụi Mỹ ngồi đầy ở đó. Chao ơi, thì ra tụi nó cũng nhớ mình đứt ruột, chớ phải chỉ chỉ mình nhớ tụi nó. Con Tư, mày cắt dưa cho mấy anh mày ăn đi. cả buổi chiều nay nó cứ cằn nhằn tao không mang dưa trong ấp ra, rồi lại cằn nhằn tao không đưa cây dao con ra, thì tao đâu có biết tụi bay về. Thằng Tư Quang có nói cái gì cho chắc chắn đâu. Nó cứ nói nước đôi vậy ai mà biết được, thôi bây giờ thế nào, tụi mày có cho tao xin lại con Cúc không? Kể nó đi với tụi mày lâu rồi mà xin lại thì tụi mày cũng nhớ, nhưng tao thương nó quá. Đớp à? ừ thì con Đớp. Nhưng có chi thỉnh thoảng mày đưa nó tới đây cho tao đõ nhớ. Trong lúc mọi người đang nói về con Đớp thì Tư Tầm ghé sát tai Lâu:
• Anh Năm, sao anh liều vậy?
-    Nhớ quá mà.
-   Nhớ ai vạy?
-    Không biết.
-    Hứ.
-   Vậy rồi Cô lủi ra ngoài ngồi cười khúc khích một mình. Cái không khí “bộ đội về” thật chẳng như cô tưởng tượng, nhưng đã đầ ấm làm sao? Mà lại toàn những người qưen biết cả. Bà Tám hỏi: Thằng Thị đâu? Thằng Canh đâu? Rồi lại nói sang chuyện ông Ba Kiên. Vậy là bây giờ Năm Lâu làm to rồi đó hả mày? To gì thì to, về đây tao vẫn coi mày như anh con Tư nhà tao. Nó đang xin đi lực lượng đó mà tao phân vân quá. Tao đang định đợi hỏi y kiến tụi mày. Cho nó ai lên trên thì xa quá, lại nhớ, mà để nó cho thằng Tư Quang thì tình hình này tao cĩung ngại. Tụi nó đàn ông đàn ang còn biết đường, biết lối chứ con gái, nằm ngoài địa hình lớ quớ nó đánh điểm thì chẳng biết đường nào mà lần.
Vẫn hầu như chỉ có một mình bà Tám nói. Mấy quả dưa Tư Tâm sợ ít nhưng ông Thêm bảo đừng nhổ nữa, dành dưa về cho tụi ở nhà.
-    Thì tụi bay cứ ăn đi, vườn dưa cạnh nhà đó, em nó chay ù ra bứt về liền mà, có chi.
I – MẤy hôm nay tụi lính chủ lực ra đây, tụi ấy nó không sục sạo như tụi Mỹ với tụi địa phương quân đâu.
Bà Tám nói chuyện thao thao bất tuyêt, chưa hết ý này đã sang ý khác. Nghĩ sao nói vậy. Bà làm cho Năm Lâu từng phất ngượng: - Cho chắc chắn thì thằng Năm Lâu đi với em mày ra ngoài cảnh giới cho nó một chút, rồi anh em có chuyện chi nó với nhau. Năm Lâu cũng vào loại lỳ: - Vâng, để con đi bảo vệ cho cô ấy hái dưa không biệt kích nó lại lấy họng mất. Ra khỏi cửa, họ đã ngúng nguẩy với nhau: Không khiến. - Không khiến thì có ai nữa không? - Muốn đi thì đi, muốn về thì về. - Vậy muốn đi thì sao? - Thì đi! Thôi đừng đùa nữa, anh sang đây lâu không? - Bí mật Quân sự - Vậy mai em vào trong ấp. - Anh sẽ theo vào. Vào chi? - vào đánh giặc. Thôi đã nói đừng đùa, anh cứ đùa hoài - Thì hãy biết tối nay, tối mai còn ở đây. - Tối mai anh ra không? Em về lấy dưa trong ấp ra, dưa trỏng ngon hơn. - Có khi tối mai còn phải đi nghiên cứu, mà nói thật chứ không đùa đâu, chuyện quân sự không biết trước được. Này, Tư Tầm... Cô gái ngẩng lên.
Nói đùa với nhau thì thật dễ, vậy mà đến khi nói thật với nhau một câu thật khó. Lâu bỗng thấy luống cuống. Những câu nói đã chuẩn bị sẵn tan biến đi đâu mất. Đây thật là một cơ hội ngàn năm có một, không nói còn để đến lúc nào.
Chờ mãi không thấy Năm Lâu nói, Tư Tầm hỏi:
-   Cái gì vậy anh Năm?
-   Anh muốn hỏi em một việc... ơ sao mình lại ăn nói lúng ta lúng túng vậy. Năm Lâu hắng giọng. Tư Tầm cười thầm. Việc này định nói đã lâu, mà chưa có dịp... Tư Tầm không nhịn được, cười rúc rích.
Năm Lâu cáu:
-   Cười thì thôi, chẳng nói nữa.
Tư Tầm quay lại, ghé sát tai Lâu, nói rất khẽ:
-   Em biết từ hồi nảo hồi nào, thôi đừng nói nữa.
-   Vậy đồng ý không?
-   về hỏi má í.
Đến lúc này Năm Lâu lại liến thoắng:
-    Má bảo ra đây hỏi ý kiến em mà.
-   Má nói hồi nào?
-   Thì vừa mới rồi đó chớ còn hồi nào. Má nói: ra ngoài đó anh em nói chuyện gì với nhau thì nói.
-    Vậy thôi hỏi chi nữa, nào, cầm đỡ cho em vài trái.
Một tay đỡ trái dưa, một tay Năm Lâu kéo Tư Tầm vào lòng và đặt lên môi cô một cái hôn.
...

MẤy đứa bộ đội đến làm ầm ào lên một lúc rồi lại ra đi, vắng tanh vắng ngắt, cả con chó Đớp cũng đi mất, y là đứa nhỏ về thăm nhà, nhớ ơi là nhớ. vỏ dưa tụi nó ăn bỏ đầy ra đó, má con thu dọn xong rồi bỗng thấy buồn tênh. Cái thum chật vậy mà bây giờ bỗng dưng trống huơ trống huếch. Con Tư ngồi ôm lưng bà Tám thì lại cứ cựa quậy hoài làm bà cũng không ngủ được. Một lúc, lại nghe hắn cười. Khi không nghe tiếng cười thì bà thấy vai nó rung rung. Hỏi cười chi thì nó bảo: “Cái ông nào mà lại ngang ngộ, đặt tên cho con Cúc là con Đớp”.
Rõ chuyện con nít. Vậy mà cũng cười chảy cả nước mắt. Đúng là bộ đội về làm cho nó vui lên. Mà cũng tội nghiệp con nhỏ, ở cái tuổi đang ăn đang chơi, bị nhốt trong ấp chiến lược mãi chồn cả chân cả cẳng. Mà sao từ đó đến nay nó cũng chẳng hỏi chi chuyện đi “lực lượng” nữa.
Năm Lâu và ông Thêm thì cũng như thằng Tư Quang, cứ bảo bà nay mai chuẩn bị dời hết cả cơ nghiệp ra ngoài này mà ở. Vậy là nó chuẩn bị đánh. Nhưng bà có kinh nghiệm bà bảo việc đánh giặc phải hai chân ba mũi thì việc nhà tao, tao cũng phải hai chân, tao chẳng dời sạch cơ nghiệp trong đó đâu. Rồi nó càn, nó hót cho một lần nữa thì lai quay ra tay trắng. Tư Quang bảo bà “phải đứng ra đấu tranh, làm gương cho chị em trong ấp”. Bà lắc đầu: “Cái gì chứ đấu tranh thì tao ngán lắm rồi, chẳng được cái gì, chỉ có đi dang nắng rồi phát cây cho tụi nó”. Nó lại bảo: “Bây giờ mình phải tìm cách khác linh hoạt hơn mà đấu tranh, ví như nó bắt vào trong thì hỏi nó có dám đảm bảo an ninh cho mình không, nó không cho ra ngoài này thì hỏi có nuôi nổi hai miệng ăn của má con nhà bà không?”. Nghe vậy bà phá lên cười. Tưởng nó dạy khôn cho bà cái gì chứ đấu tranh như vậy bà đấu tranh như cơm bữa với tụi nó chứ bà sợ gì. Có đấu tranh vậy bà mới trồng được vạt dưa đó, trồng được vạt
ốt đó, đấu tranh vậy thỉì suốt suốt, ngày nào mà không có? Đã sống với thằng địch thì phải đấu tranh, không làm sao mà sống đặng. Nhưng tụi nó nói vậy là bà hiểu. Chúng nó lại định đưa bộ đội vào sát trong Trung Hoà như cái hồi phá ấp dạo trước. Nhiều khi nghĩ thân phận người dân cũng khổ. Ở gần thằng địch, ta đánh, ở gần ta thì thằng địch đánh. Đã đánh nhau thì tên rơi đạn lạc là chuyện thường; chỉ có thằng Mỹ độc ác mới nghĩ ra chuyện gom dân làm bia đỡ đạn cho nó. Tụi thằng Tư Quang vận động mình ra ngoài nghĩ cho cùng cũng phải. Nó còn bảo cho con nhỏ sung vào “lực lượng”, con Tư lúc đó cũng giỏng tai nghe, vậy mà từ bây đến nay nó cứ im re, chẳng nói năng giục giã chuyện đó như mây bữa nữa.
-   Mày có đi du kích xã đội không? Tư Quang đang hỏi ý kiến tao đó.
-   Để con nghĩ coi đã, cứ ra ngoài này ít bữa nữa rồi sẽ hay.
-   Hay là mày muốn đi chủ lực Miền.
-   Ý má sao?
-   Thì cũng để tao nghĩ xem đã.
Má bảo để nghĩ xem đã là má ưng rồi. Tư Tầm ôm choàng lấy lưng bà làm nũng tới;
- Ra ngoài địa hình, nhận khẩu bá đỏ, rồi suốt ngày lại về nhà, chui vô bếp lục cơm nguội, con nghĩ chán chết.
- Nhưng đi chủ lực rồi mù mịt tận đâu, tao nhớ lắm. - Thì con cũng nhớ chứ bộ mình má? Mà xá chi, các anh về suốt suốt à, con lại không về lấy hết gạo của má mang đi ấy.
Tư Tầm đã hình dung ra cái cảnh cô Giải phóng vào ấp, rồi cô Giải phóng về Đồng Lớn, cũng có khẩu AK, cũng có cái bồng sau lưng như chị Sáu Trang đó. Lần đầu tiên về‘chắc mà phải ngạc nhiên trước sự thay đổi của cô. Cái anh bộ đội Tên Xưa ấy cũng bằng tuổi Tư Tầm chớ mấy, có dễ muốn ít nữa. Tên chi tên Xưa, cái tên đặt lạ. Vậy là hiến khô. Hỏi ở tiểu đoàn mấy thì bảo đi với thủ trưởng Lâu. Nghe Xưa nói thủ trưởng Lâu, Tư Tầm buồn cười, cô đã ngồi cười một mình làm Xưa ngớ ra. Nghĩ cũng hay. Vậy Xưa gọi là thủ trưởng Lâu, má gọi là thằng Năm, còn mình thì khi gọi anh, khi nói lửng lơ chẳng kêu tên, kêu thứ. Thủ trường chi mà như trẻ nhỏ. Trong khi Tư Tầm đang mở lòng như ngày hội, chờ đón bao nhiêu sự đổi mới kỳ diệu của cuộc đời thì bà Tám Kim lại ngổn ngang trăm nỗi. Rồi sắp sửa phải cho đứa con gái ra đi. Nhưng nó đi đâu? Chẳng lẽ cả cuộc đời người bà cứ phải chịu sống cô đơn mãi thế này ư? Chồng chết, con trai chết, nuôi một mụn con gái lớn lên chừng nấy tuổi đầu, dồn tất cả tình yêu còn lại cho nó để rồi hôm nay nó lại ra đi. Bấy nhiêu tuổi đầu, ra đi nó vui bầy vui bạn rồi có nhớ chi đến bà, có khi nó nghĩ đến bà thì chắc gì ngày trở về bà có còn trên đời này nữa.
Người ta không hiểu cho nỗi lòng người mẹ, cứ đặt điều cho bà: Nào là. bà Tám trước kia bám trụ kiên cường, vậy mà bây giờ thằng Trung về doạ cho một trận đã co vòi lại. Nào là bà Tám Kim bây giờ cũng ngán bom ngán pháo lắm rồi. Biết vậy mà bà để bụng đó thôi. Con người mình trước sao sau vẫn vậy. Bà vào trong ấp ở chỉ vì cả lo cho con Tư Tầm đó thôi. Cái lần đốt nhà cuối cùng đó, nếu bà không giằng lại thì tụi Mỹ đã lôi con gái bà lên một “trực thăng”, bà lên một “trực thăng” khác. Bà thì bà chẳng sợ, nhưng con nhỏ rời bà ra, có việc gì thì bà biết ăn nói làm sao với hương hồn tía nó.
Lâu nay, sở dĩ Tư Tầm không việc gì cũng vì nó ở trong Trung Hoài, nơi mà. Dầu sao thàng dịch cũng phải giữ tiếng, không dám bừa bãi. Đất này là của nó mà. Một nữa, tui lính cũng nể mặt bà, chúng nó bảo nhau: Đừng đụng đến con Tư Tầm, con bà Tám Kim, lôi thôi bà cầm dao bà băm mặt. Chẳng là cái tiếng bà Tám đốt nhà lan ra khắp cả tiểu khu nên tụi nó cũng sợ. Nhưng mà tránh tạm ít lâu trong đó thì được chứ tránh mãi cái kiểu này thì cũng chẳng xong. Con Tư Tầm năm nay đã mười chín tuổi. Mấy lâu bà vẫn bảo nó mới mười sáu. Bay giờ đã đến lúc phải dứt khoát. Hoặc ở lại trong đó với bà, lấy chồng, làm một người dân, hoặc ra vùng giải phóng, vào lực lượng vũ trang hay đi du kích. Ở trong đó thì rồi thằng địch cũng chẳng để cho yên đâu, mà đã ra ngoài này thì nói như nó cũng phải: Đã đi thì đi cho trót, ở xây quanh cái đất Đồng Lớn này rồi cũng chỉ chạy chui chạy nhủi, đói thì vể chui vào bếp kiếm bát cơm nguội rồi lại lén lút ra đi, đạp phải mìn phải trái lúc nào chẳng biết.
Khéo không thì thương con rồi lại làm hại suốt một đời của nó. Hôm rồi con Sáu Trang hỏi ý kiến bà: có cho Tư Tầm ở lại hoạt động hợp pháp trong đó không? Nó cũng bảo là hợp pháp thì phải thật bí mật, phải thật kiên cường, nó có bắt thì tù đầy tra tấn không được khai báo một lời. Công tác thì rất quan trọng nhưng rất nguy hiểm. Bà cũng nói thật với Sáu Trang sợ nó là con gái rồi không yên được với bọn ngụy, giả chi nó đã có chồng có con! Sáu Trang bảo: - Thì cưới chồng đi cho nó. Nhưng ở trong đó thì trừ thằng ngụy ra, còn mặt mũi nào mà chồng với con. Cuối cùng Sáu Trang cũng chẳng bàn thêm, nó bảo: - Tuỳ thím, nhưng bây giò nó đến tuổi rồi, hoặc là ở lại hoạt động, hoặc là ra du kích, không nữa thì đi bộ đội. Thời buổi này, phải đi một đường cho dứt khoát, chứ thím coi chị Ba con, hiền như cục đất vậy mà rồi cũng có sống yên được đâu.
Con Sáu Trang mới nấy tuổi đầu mà đã suy nghĩ như người lớn. Nó nói làm bà Tám thêm phân vân: Đúng là gương con Ba Hồng còn sờ sờ ra đó. Con Sáu có đau nó mới nghĩ được ra chuyện đó. Nghe nó lại sắp sửa chuyển công tác IB
vào tận đâu, đã nhờ người chạy cho căn cước giả để đi. con gái vậy mà cứ biền biệt một thân một mình, nghi thật cám cảnh! Con Sáu Trang bây giờ đã thế, con Tư Tầm sau này rời bà ra rồi sẽ ra sao? Rồi cũng một thân một mình lùi lụi, vui thì ít mà buồn thì nhiều.
Bà Tám xoay người lại phía con gái. Tư Tầm đã ngủ say ! lúc nào. Bà sờ nắn suốt người con. Nó đã thực sự là một cô con gái. ôi, cô con gái độc nhất của bà. Nó chẳng lo nghĩ trong khi chính bà lại đang nghĩ nát ruột về nó. Bà đâu biết, nếu như có một ngọn đèn soi tỏ lúc này, thi bà sẽ nhận ra một cụ cười trên môi cô gái. Tư Tầm đang bồng bềnh trong một giấc mơ yêu đương dưới cái thum mà chung quanh chỉ nghe tiếng chuột chạy và dế kêu.

Chương Mười
Những đám mây đen dày đặc ở phía chân trời cứ ùn lên, lan ra mãi, gió từ phía đông thổi về phía tây, làm cho những đám mây bay đi, hạt mưa không kịp rơi xuống. Người đi dưới bầu trời xám xịt đã tưởng mình thoát nạn.
Nhưng rồi đám mây đang từ phía tây bỗng tràn về phía bắc, toả rộng khắp bầu trời, gió đổi chiều và cơn mưa ập đến.
Trông chừng đám mây, đón chừng chiều gió, người đi đường ước đoán cơn mưa. Nhưng cơn mưa đi đâu, cơn mưa về đâu, cơn mưa còn kéo dài bao lâu nữa, ai mà biết dược.
Cuộc chiến tranh cũng đã một lúc như đám mây đen kia che kín ven đô, mù trời mù đất, người trong cuộc chỉ nghe sấm chớp, vừa vuốt mặt vừa đi. Không còn nhìn thấy chân trời nữa. Nhưng rồi bỗng nhiên đám mây trên đầu loãng ra một mảng trời xanh có ánh nắng mặt trời lọt xuống. Trời lạnh. Đám mây dông tố lại mang theo sấm chớp đi về một phía chân trời.
Đất ven đô một thời sôi sục bom pháo, bỗng nay lắng xuống. Từng dàn “trực thăng”, cần cẩu, C.130, phàn lực lại ầm ầm kéo nhau bay về phía biên giới Cam-pu-chia.
Đây là cơn dông cuối cùng của một mùa mưa ở đất Củ Chi chăng? Đây là trận chiến đấu cuối cùng trong cuộc giành giật vùng ven chăng? Ai mà biết được rổi sự thể còn diễn ra thế nào nữa?
Sau trận đánh tàu trên sông tiểu đoàn Bảy đánh thêm một trận nữa. Bộ đội sang sông coi chừng cũng êm ả hơn. Các cuộc tuần tra trên sông thưa hơn. Sự phàn ứng sau các trận đánh cũng bớt dữ dội hơn. cả một tiểu đoàn sang sông (thực ra.. thì cũng chỉ có bốn chục tay súng) vậy mà cũng chỉ có một trung đội bị đại bác bắn vào đội hình, hai người bị thương được anh em đặt lên võng, kê bồng độn lá dưới hai đòn cáng, đưa trở về bên kia sông.
Đoàn 82 tuy chưa móc được gạo trong ấp, nhưng đã bới các hầm gạo ở Bời Lời, ở Dù Bà. Rồi lính phân khu cũng sang lấy gạo, lính Mười sáu cũng sang lấy gạo. Các xã đội lại trở về cứ cũ.
Dân “bồ chao” từ đâu tít tận trên biên giới, như đám chim di cư theo mùa, lại tay bồng tay bị lếch thếch kéo về.
Chúng nó còn bận cuộc càn “tìm diệt” trên biên giới chăng? Hay bỏi tại tụi Mỹ cho rằng chương trình bình định ven đô như thế đã hoàn tất? Nhưng nghe đâu các ông tỉnh trưởng Bình Định, Hậu Nghĩa chưa chịu nhận bàn giao, vì tụi Mỹ ủi hết cây xanh và diệt chưa hết Việt cộng.
Lính địa phương được dồn lên chủ lực, dân vệ dồn lên địa phương. Quân nguỵ có vẻ đông và mạnh hơn bao giờ hết. Thằng Trung mang cả cái liên đoàn biệt động mới thành lập sục sạo khắp nơi. Để nó tập dượt cho cái gọi là “Việt Nam hoá” chăng? Hay là để lấp lỗ hổng cho những đám mây chiến tranh nặng trĩu trên bầu trời Củ Chi kia vừa mới ầm ào kéo lên biên giới?
Nghe tin Trung đoàn Mười sáu lại sang sông, thằng Trung lồng lên. Suốt ngày nghe tiếng hắn quát tháo trong bộ đàm. Đài kỹ thuật của ta quen tiếng hắn đến nỗi khi nghe hai chữ “Đ. mẹ” là biết thằng Trung rồi. Hắn chửi tục Mỹ ỉa vung ra rồi không dọn. Hắn chửi bọn chủ lực chỉ đánh giặc mồm. Đi đâu thua be bét ra đấy. Nếu được cầm quân thì hắn cho “trực thảng” đổ tắp lự xuống bắt sống Bộ chỉ huỵ Miền lâu rồi
341
Trước đây, vùng đất bên này sông đã được càn ủi rất công phu. Một vùng trắng bóc và loang lổ hố bom, hố Pháo. Con chó chạy cũng lòi đuôi. Vậy mà mới sau chưa đầy một mùa mưa, tụi lính đi càn đã thấy mọc lên những chòm cây xanh tốt. Biết đâu không có những mũi súng Việt cộng thập thò trong đó? Những vùng tử địa ngày xưa cũng chỉ thế thôi. Chỉ khác chăng có cắm lên đó một cái bảng đen vẽ hình đầu lâu trắng và hai khúc xương người. Phía sau đó là bom mìn, là cạm bẫy, là hầm gạo, là con đường thông ra địa đạo. Đã có những tốp lính trúng mìn... Công lao thằng Mỹ bao nhiêu lâu thế là đi đứt. Việt cộng như nước, chắn phía này nó chảy sang phía kia, vừa tưởng tát cạn thì nó đã tràn vô.
Cái xuồng đồng minh thủng mất rồi, rò mất rồi...
Lần đầu tiên, từ sau trận,đánh địch càn ra Rừng Làng, trung đoàn Mười sáu lại chuẩn bị một trận đánh cấp tiểu đoàn, có sở chỉ huy đi theo, có K62 liên lạc. Trinh sát rượt theo thằng địch đã mấy đêm, cứ đầu hôm lần ra dấu vết thì nửa đêm chúng nó đã biến đâu mất. Bộ đội chuẩn bị hành quân lại dừng lại. Ở địa hình tản mạn, mỗi đại đội một khu vực thì sự hợp đồng cho một trận tập kích đâu có dễ dàng gì. Đã vậy, mấy hôm nay phân khu điện giục trung đoàn phải đánh phối hợp với mặt trận biên giới. Rồi có cáiđdài kỹ thuật chết tiệt nào thông báo là địch đã cướp được một kho gạo của đoàn 83 ở toạ độ X. Đang đêm, Bộ chỉ huy Miền điện hỏi: Tại sao trung đoàn Mười sáu đứng chân dưới đó lại để cho địch cướp gạo? Gạo bây giờ là hàng chiến lược. Quý hơn vàng! Nhưng gạo nào? Thóc nào? Hỏi đoàn 83, cán bộ cùng lúng túng chưa trả lời được. Đài kỷ thuật vẫn báo địch đang
hành quân ở toạ độ Y, trung đoàn phải xuất kích ngay. Thế là đang đêm, tiểu đoàn Tám phải bỏ kế hoạch đang chuẩn bị, cho một mũi qua sông thọc sâu xuống ém sát tận đồn dịch, đón lõng bọn đi càn. hành . Hành quân suốt đêm, lội nước ngang
Bụng chẳng được tích sự gì. Anh em mệt phờ râu. Nhưng đài kỹ Thuật vẫn báo tin về. Trung đoàn thúc tiểu đoàn. Tiểu đoàn phát cáu: - Muốn đánh trung đoàn xuống đó mà đánh. Đài kỹ thuật vẫn báo tin về chính xác địa điểm, ngày giờ cuộc hành quân! Thì ra bọn địch chỉ ngồi trong bốt bắn báo cáo với cấp trên rằng chúng nó đang thừa hành nhiệm vụ một cách hữu hiệu! Ta chiến thắng thì nó cũng chiến thắng! Đánh giặc mồm mà, sợ gì! Trong chỉến tranh thiếu gì những trận đánh tưởng tượng như vậy, những chiến thắng tưởng tượng như vậy! Nếu những chiến thắng ấy có thật thì chắc quân của đối phương chết hết từ lâu, súng của đối phương bị tịch thu hết từ lâu, can chi mà cuộc chiến đấu còn kéo dài đến hai mươi năm, ba mươi năm như cuộc chiến tranh không tiền khoáng hậu này.
Ông Thêm nổi khùng lên quát ẩm ầm: “ Vứt mẹ cái đài kỹ thuật của các anh đi, người ta đã mệt chết cha, chưa nắm được thằng địch trước mắt, còn theo đánh thằng địch trong đài...” Lệnh cho tiểu đoàn Tám rút về bắt mấy thằng thanh niên “bồ chao” đang ăn trộm dưa của dân.
Lại chuyện lính Mười sáu ăn trộm dưa nữa. Thế mới cực. Hồi lính Mười sáu ăn trộm gạo của đoàn hậu cần. Chưa hết, còn lính Mười sáu bắt chó nữa: Lính miền Bắc mà, gì chứ cái món “mộc tồn” thì lính miền Bắc làm nhanh như chớp. Người ta đồn chỉ cần một cái lưỡi dao bào là lính Bắc Việt có thể làm thịt xong một con chó. Thôi thỉ đủ tiếng tăm. Tiếng thực thì ít mà tiếng oan thì nhiều. Thì chỉ có lính Mười sáu chứ còn ai vô đó! Khốn khổ cho cái tụi thanh niên “bồ chao".
Cái bọn ở phíạ sau, không làm mà chỉ phá!
Tụi nó lâu nay chạy bạt đi đâu, nay thấy yên ắng lại tràn về, Thói đời sợ chết thì lại hay tham. Đã đi thì đi cho biệt tích, đằng này lại thích tí chút vùng ven. Dẫu sao thì về đây móc các thứ hàng cũng rẻ hơn mà. Hầu như ven đô nòa cũng có loại “bồ chao” ấy (có lẽ cả nước ở đâu cũng có thì phải. không theo ta cũng không theo địch.mục tiêu trốn tránh là hàng đầu. nhưng bề ngoài thì họ cũng đủ lệ bộ như ai. Đi ra biết ai là “bồ chao”? Ai kháng chiến? cũng dép râu, cũng mũ tai bèo,cũng võng, cũng đèn ngoéo, rồi cũng có đứa có súng nữa, ngày thì chạy ra rừng, đêm mò về đồng lớn Lớn, Sa Nhỏ, cỏ ồng nằm đầy.
Nhiều anh chàng còn được bà vợ “đảm đang” bao che ngày ngày tiếp tế từ trong ấp ra nào thuốc lá “Cáp tăng" nào mì “năm con tôm”, nào pin chạy đài bán dẫn, đồng hồ thì phải xài loại “lông-đin” hoặc ít ra cũng “O-ri-ăng” ba chữ A loại mặt đá màu xanh. Cuộc chiến tranh nào cũng có kẽ hở cho những người vốn ưa sống trên mồ hôi nưóc mắt của ngươi khác. Tưởng rằng nếu không là bên này, thì phải là bên kia. Đằng này không, không bên nào cả, nhưng bên nào thăng thì họ vẫn là người được. Tôi trốn lính mà. Trốn lính thì bên nào chẳng là trốn…
Nói cho công bằng thì lính Mười sáu cũng có người bứt dưa, cững có anh em đùa chơi tóm cổ con chó thật. Nhưng một đồn hai, hai đồn bốn. Tụi “bồ chao” đã có lính Mười sáu chịu tiếng, tha hồ mà tung hoành.

Nhưng cuối cùng mọi chuyện phải gác lại hết, để tính sau, cắn răng mà đánh cho xong thằng Mỹ đã. Đơn vị bắt được chiến sĩ vi phạm kỷ luật dân vận phải kỷ luật thích đáng. Trung đoàn phát hiện ra đơn vị nào vi phạm kỷ luật thì cứ mấy cái đầu anh cán bộ mà gõ. Có lần thi hành kỷ luật anh em mà chảy nước mắt. ông Thêm nói:
- Thì hắn ăn có một quả dưa để đi đánh Mỹ chứ tội tình gi!
Ông Thêm vừa mới hô hào anh em sang sông, mới hô hào anh em đánh thắng trận đầu, phát huy truyền thống Của trung đoàn đó bây giờ đã nổi khùng lên vì những buổi giao ban của ban chính trị vể công tác dân vận. Nghe lại giận giận rồi lại thương. Nhưng mà làm sao cho công bằng trong một cuộc chiến tranh được. Trước mắt là thằng Mỹ. Thống nhất đất nước là trên hết, trên hết tất cả, trên cả tình yêu, trên cả sự hy sinh, trên cả cái chết. Còn gì nữa, mình là người cầm súng. Hãy biết đánh cho thắng. Nói cho cùng, sao lại đi so sánh một người lính với thằng thanh niên “bồ chao”! Người lính có quyền lợi sau chiến tranh, thằng thanh niên “bồ chao” cũng có quyển lợi sau chiến tranh. Nhưng làm sao nó bình đẳng với người lính được. Chẳng biết mình có AQ không, nhưng ông Thêm vẫn nghĩ như thế.
Còn Lâu thì chẳng nói chẳng rằng, mấy đêm nay thức đỏ cả mắt, chỉ có một việc trước mắt là bám tiểu đoàn Bảy đánh cho được một trận. Cái chuyện chính trị, dân vận Lâu đã nói rồi: xin là cứ phó cho ông Thêm lo, anh chỉ biết lo đánh nhau. Cán bộ thiếu quá, cho nên mặc đầu vết thương vừa mới kín miệng, Thị đã được ông Thêm gọi về phụ trách bộ phận tham mưu, bây giờ sang đây lo cho cái sở chỉ huy tiền phương. Thằng Quá cũng bị ông Thêm lôi về, trước hết là để giữ bớt cán bộ lại, sau nữa cũng tạm đưa lên e để giúp việc ban chỉ huy.
Đã lâu lắm, lại có một trận đánh thế này, chẳng khác gì không khí chiến dịch. Tiểu đoàn Bảy báo về đã bám được địch, vậy mà chờ mãi vẫn chưa nghe nổ súng. Ai chứ Lâu thì ông Thêm tin lắm rồi, cái món đánh tập kích hắn ta ranh khôn lắm.
Nhưng dẫu sao cũng nóng ruột. Đánh nhau thì người đi theo đơn vị không nóng ruột bằng người ngồi ở sở chỉ huy. ông Thêm cứ đứng dậy đi đi lại lại chung quanh cái đài kỹ thuật, đi chán lại ngồi xuống trước cửa hầm nhìn về hưông lộ Hai. Đêm nay đánh thì đẹp quá. Tối trời mà lại không
mưa. Không biết tối nay ở ngoài Đồng Ớt có ai ở lại? ở đó cũng mấy cái nhà để vậy, hễ lính ra bắt dỡ nhà thì họ dỡ thật vì tranh chỉ tấp lên mà không lợp, lính đi rồi họ lại đắp vào. Riết mãi thành quen. Mấy hôm nay cũng đã có nhà gặt lúa cho vào bao để ở ngoài đó. Đoàn 82 đã ngấp nghé vào thu mua. Đi sâu thêm một chút là Suốt Sụp, trước mặt là BỐ Heo rồi Trung Hưng, bên ngoài là Chà Rầy. Trung Đoàn Mười sáu đã đánh nhau bao nhiêu lần trên lộ Hai đó. Bên kia là cánh đồng mênh mông. Mới cách đây không lâu, trung đoàn còn xuất kích đuổi địch hàng cây số trên cánh đồng đó, đuổi đến lúc ta cũng không chạy được, địch cũng không chạy được nữa vì muốn đứt hơi. Vậy mà sau Tết Mậu Thân nó quật lại một cú làm mình lao đao.
Có thể trận đánh hôm nay sẽ lọt thỏm vào giữa những vị trí địch, trước mặt là Chà Rầy sau lưng là Cây Dương, bên trái là Bố Heo, dưới những bờ tre thấp ấy, bên những con đường bò lờ mờ cát trắng ấy, con đường mới hôm nào xe trâu chở gạo lóc cóc đi về trắng đêm…
Ban ngày, đứng ở đây cũng trông thấy những đụn khói đen đùn lên trước mặt. Bọn địch hành quân cướp lúa. Trận đánh coi như mở màn cho đơn vị tr ở lại vùng sâu. Thật hồi hộp. Vậy mà thằng Lâu vẫn cứ nói nói cưòi cười như không. Nó ra đi còn đút một bao Ru-bi và hai gói mì tôm vào trong bồng và tuyên bố công khai: - Tao cất đây, ở nhà không được đứa nào đụng tới, đánh nhau xong về sẽ cho mỗi thằng một điếu”. Đánh nhau mà cứ như đi chơi một lúc rồi về. Đồng chí trợ lý tác chiến đang bò trên tấm bản đồ trải giữa đất để theo dõi dường hành quân của địch. Con chó Đớp chả biết làm gì cũng ngồi xổm, chống hai chân trước nhìn vào tấm bàn đồ. Dạo này ông Thêm đi đâu, nó đi đó, không rời một bước.
Sở chi huy bố trí dọc một cái bờ tre đã bị pháo bàn cháy
trụi, phía trước cỏ lúp xúp rồi đến một vườn ớt. Một cây dừa tróc gốc nằm sóng soài trên mặt đất, thân bị mảnh bom chém nát. Cạnh hầm chì huy có một cây cụt ngọn. Nhìn kỹ lắm mới biết đó là cây lê-ki-ma.
Các chiến sì mỗi lần muốn quan sát xa hơn thì trèo lên đó đứng, vì vậy anh em quen gọi nó là đài quan sát. Gọi là trèo cho có vẻ cao thêm một chút chứ thực ra chỉ cần bước hai bước là có thể đứng trên chạc ba cây cụt ngọn rồi. Đứng đó có thể nhìn được cái cần ăng-ten ở bốt Chà Rầy.
Các chiến sĩ vệ binh ngồi vòng quanh những hầm dọc theo bờ tre đó. Mới đến, họ đã tìm ra thứ “cầm tay”. Đó là những con châu chấu bắt được trong cánh đồng. Họ ngắt đầu, rút ruột và rang trong một cái “ăng*gô” ở trong hầm ếch.
Mặc dầu Thị đã hét hết hơi về chuyện che lửa, các chiến sĩ vẫn không chú ý đến vì so với trước đây, thì bây giờ chẳng ăn nhằm gì. Máy bay có đến ném bom nữa cũng chẳng bằng mấy hôm trước đây đi một bước là đụng mìn, đụng biệt kích... Mãi cho đến khi rang xong châu chấu, đun xong nước sôi pha trà, tắt lửa rồi. Thị mới yên tâm.
- Lo chi thủ trưởng, giỏi lắm thì mấy chập pháo là cùng, pháo thì coi khinh.
Bây giờ chỉ còn chờ nổ súng. Các chiến sĩ vệ binh pha trà, bỏ châu châu rang vào một bát sắt và mời Thị đến; có người biết chuyện Thị bị thương, vào trong ấp 3, được bà Sáu và Út Lích đưa giấu trong buồng, gạ Thị kể chuyện. ở đây, chỉ có thủ trưỏng Thị là hạnh phúc nhất, đi đâu cũng có người yêu. Được cô út bế vào buồng bón cháo cho ân thi sưổng nhất đời. Đau vậy chứ đau nữa anh em cũng xung phong làm thương binh.
Suỵt, cụ Thêm mà nghe cụ vặn cổ.
Thị vừa nói vừa chỉ về phía ông Thêm đang đi đi lại lại trước hầm thông tin.

Kể đi thủ trưởng.
•   Chắc thủ trưởng lại mới sống tác một bài thơ nữa...
•“Xăng bốc hơi rồi, xăng lại đổ vào chai”
•   Tao vặn cổ...
Cốc chiến sĩ cưòi khoái trá.
Câu thơ đó chính là câu thơ của Thị: “Xăng bốc hơi rồi, còn lại cái chai không' .
Bây giờ anh em sửa lại thế. CÂU thơ Thị làm để đùa vui nhưng lại thật buồn. Có ông nhà báo Quân Giải phóng nghe câu chuyện.tình của Thị, đã chép bài thơ đó vào sổ. Không biết ông ta chép làm cái gì. Tuyên truyền gì cái câu thơ nhăng cuội ấy, viết gì cái câu chuyện tình chẳng đâu vào đâu ấy?
Xăng là tên người yêu ngày xưa của Thị.
Sau khi Thị đi B và nghe tin Xăng vào thanh niên xung phong, cũng vào chiến trường, Thi viết thư về nói với hai gia đinh nếu có liên lạc được với Xăng thì nên khuyên cô ấy lấy chồng. Viết thư gửi đi rồi, Thị làm một bài thơ, đọc lên nghe vui mà ngẫm cho kỹ thì lại buồm:
“Xăng bốc hơi rồi, còn lại cái chai không'
Tình yêu là cái gì lạ lùng, viết thư về nói như vậy nhưng anh vẫn ước ao nhận được một lắ thư của Xăng nhắc lại lời hứa ngày xưa: “Trước sao sau vậy”, ở chiến trưòng, cũng không phải không có những cô gái đến với Thị. Nhưng lần bị thương ở viện, những đêm đi lấy gạo trong ấp, rồi cô giao liên đưa anh đi suốt một quãng đường dài bom pháo, có khi họ cứu anh, có khi anh cứu họ, cũng tin nhau đến mức gửi gắm tính mệnh cho nhau vậy mà anh không yêu và không thể nào yêu được người con gái nào khác Xăng. Các cô gái Mến anh và thấy chẳng có anh con trai nào lạ lùng như Thị, người chi mà lúc naò cũng đùa, chẳng bao giờ nói được một câu cho tình cảm...
... Ổng Thêm chờ mãi không có tin gì, thấy anh em vệ binh đang tán chuyện cũng tấp vào.
. Đây, có thủ trưởng Thêm đây, chúng tôi vừa bảo thủ trưởng Thị là người chi mà lạ, cô út cứu sống thủ trương, đưa về nuôi trong buồng, bón cho từng thìa cháo, vậy mà cứ dửng dưng với người ta.
. Mày bảo không dửng dưng thì yêu à?
-   Không yêu thì cũng phải thế nào chứ.
Thị:
. Tao thì tao chủ trương không yêu iếc gì hết, đã đi đánh nhau thì cứ đánh nhau, hết giặc về mới hỏi vợ.
-   Vậy là bộ đội không được yêu à thủ trưởng Thêm?
Ông Thêm:
-   Ai cấm, tao chẳng thấy cái chỉ thị mô cấm yêu, nhưng lấy vợ bây giờ thì rõ ràng chưa Ổn, mà làm người ta to bụng ra thì dứt khoát kỷ luật rồi. Yêu iếc chi mặc, nhưng phải đánh giặc cái đã. Xong thằng giặc thì tha hồ. Lúc đó tao cũng phải về hỏi vợ chớ tao ngồi giữ bay mãi à.
-   Ôi vậy thì đi bộ đội thiệt quá. Một cậu khác cãi lại.
-   Việc chi mà thiệt, yêu rồi để đó chớ mất đi đâu.
-   Để như thủ trưởng Thị thì bốc hơi mất.
Hỉnh như chiến tranh có những yêu cầu khác. Cái gì cũng cao hơn. Tình yêu cũng cao hơn, nghệ thuật cũng phải cao hơn: nói cho hay cho trúng mà lại cho thật! Lãnh đạo tư tưởng càng khó vì không phải hô hào suông. Nhưng đó là nói mọi thứ đúng nghla của nó: Tình yêu là tình yêu, nghệ thuật là nghệ thuật. Chính trị là phải làm cho quần chúng thật giác ngộ. Từ trong tình yêu, hình như ông đã nhận ra
điều này. Lâu nay mình làm có điểu gì không phải. Thơ
đường luật gò ép thật, nhưng làm cho hay mới khó, chứ cứ vần ghép lại, lấy chữ đối nhau thì ai mà không làm được.
Mọi việc trong chiến tranh cùng như thế. Khó thì thật khó mà dễ thì cũng thật dễ. ông Ba Kiên mới giỏi làm sao, mọi thứ ông giải quyết ngon ơ, y như không phải suy nghĩ gì cả. ông Thêm nghi vậy nhưng im lặng chẳng nói gì.

... Mãi đến gần bốn giờ sáng, khi mọi người đã ngán ngẩm với cái đài kỹ thuật, đã hết hy vọng về trận đánh rồi bỗng nghe súng nổ ran, nổ rất giòn ở hướng Đồng ớt trước mặt, cả bầu trời sáng rực. :
Các chiến sĩ bỏ bàn trà chạy đến hầm thông tin. Con chó Đớp thấy người đi lại chộn rộn, đang nằm gác mõm lên hai chân trước, cũng nhảy lên vẫy đuôi rối rít y như biết là ta đã nổ súng. Chiến sĩ báo vụ không rời cáp, miệng gọi liên tục:
• A lô Sông Hương, a lô Sông Hương, Ngự Bình gọi Sông Hương, Ngự Bình gọi Sông Hương, nghe rõ không trả lời.
Trong khi đó đã nghe tụi nó gọi toẹt tên nhau ra.
-   Đại uý Trung đâu, đại uý Trung đâu, Việt cộng đột vào sưòn phải của xê Bốn.
-   Xê Bốn đâu...
Tụi nó vừa mới xin pháo thì đài tắt, chỉ còn nghe tiếng thằng Trung gọi cuống quýt.
-   Xê Bốn đâu, xê Bốn đâu, a lô xê Hai...
Ta vẫn cứ Sông Hương,,,Ngự Bình... rồi mẹ hỏi con chợ có đông người không? “Vứt mẹ cái Sông Hương, Ngự Bình đi?”. Vừa nói ông Thêm vừa giành lấy máy nói, đeo cáp vào.
-   Lâu đâu? Thêm đây... Sao? Vào sở chỉ huy rồi à, sao thằng Trung vẫn còn gọi trong máy... Không biết à?... Có một cái đài của đại đội nào xin pháo. Coi lầm đấy... Đừng để cho thằng Trung chạy thoát...
Tiếng Lâu bên kia khản độc:
- Chẳng biết mặt mũi thằng Trung ra sao, tối om.
-   Nó vẫn chỉ huy trong đài, xem lại đánh đúng sở chỉ huy chưa?
Lâu gắt om:
-   Thôi, đây chẳng có thằng Trung nào cả. Không nghe Lâu trả lời nữa, lại nghe cái giọng báo vụ bên kia gọi:
-   A lô Sông Hương gọi Ngự Bình, Sông Hương gọi Ngự Bình. Chị cả bận vào chợ mua hàng, có gì mẹ gửi thư cho chị.
Ông Thêm trả máy. Tiếng thằng Trung vẫn gọi:
-Trung uý Huy, trung uý Huy đâu, xê Hai đâu?
Không có tiếng trả lời. Thằng Trung văng tục:
-   Đ. mẹ...
Từ đó không nghe chúng gọi nhau nữa.
Hai mươi phút sau, hết tiếng súng, chỉ nghe cậu báo vụ bên kia báo cáo:
-   Sông Hương gọi Ngự Bình, Sông Hương gọi Ngự Bình. Chiều rồi, chị cả đi chợ đã về, mua được con heo bự. Chị đóng cửa hàng không tiếp khách nữa.
Cậu báo vụ bỏ máy xuống nói với ông Thêm:
-   Thủ trưởng Lâu rút rồi, bắt được tù binh đó, hình như thằng chỉ huy.
Mọi người reo lên.
Máy tắt. Vậy là cậu Lâu chủ trương đánh nhanh, rút nhanh, chắc không có chuyện gì cần bảo cáo nữa. Biết vậy cùng chẳng cần đặt cái sở chỉ huy làm gì. Ông Thêm cũng ra lệnh rút.
Lệnh nghiêm ngặt như những ngày mới sang sông. Vệ binh binh để lại hai người nguỵ trang hầm, vuốt lá cỏ, che lại cửa hầm, hót đống tro rang châu chấu. Đoàn đi bỏ hết đép, Cử một tổ đi sau xoá đấu vết những người đi trước.
Nghe nói có tù binh, ai cũng nghĩ đến thằng Trung. Pháo bắn trên lộ Hai rồi chuyển sang lộ Sáu, bắn lung tung chẳng còn phương hướng nào nữa.
Bọn tù binh vừa mới đưa về, chưa biết nhốt vào đâu, phải để chúng nằm tạm trong một cái hầm thùng có dây thép gai quấn chằng chịt bên trên trông chẳng khác gì một bầy heo. Chúng nó được nằm trong cái hầm thùng, có lót rạ (ở đây chiến sĩ ta cũng vậy cả, chẳng có tấm đắp, cũng chẳng có ni lông, duy có khác hơn tụi nó là không bị trói, nên có thể dùng tay để đập muỗi được). Đồng chí vệ binh ngồi gác ở ngoài hầm, trên một cái thùng đại liên vừa nhặt ở gốc cây, bị bom xăng đốt cháy xém.   I
Phòng hỏi cung là một cái hầm thùng khác, cách đó không xa lắm. Tên tù binh được hỏi cung ngồi bệt xuống đất, dựa lưng vào vách hầm còn người hỏi cung là ông Thêm, cũng ngồi trên một cái thùng đại liên như thùng của đồng chí vệ binh đang gác. Ngoài trời, “đầm già” và AD.6 vẫn bay lượn. Cái cứ cũ này chịu đựng một cuộc càn cách đây chưa lâu, còn những vết xe tăng cắt ngang cắt dọc, cây đổ ngổn ngang. Những mầm cây non và mới mọc lên giữa đám cháy xanh rờn. ở đây bất cứ lúc nào, hễ sơ suất một chút là chúng nó có thể chạy thoát và cắt thẳng về Trung Hoà, Bố Heo, Cây dương hay bất cứ một đồn bốt nào kế cận.
Thằng tù binh được hỏi cung bị thương ở má, băng trắng quấn quanh đầu và che kín một con mắt, trên con mắt còn lại, lòi ra nửa cái lông mày rậm. Má trái sưng vù, những vệt máu đã đen khô còn đọng lại trên hốc mũi. Khuồn mặt dài và hơi gầy, tóc đen và rậm, người dong dỏng cao. Nếu như
không mặc đồ lính ấy vào, trông hắn giống Hệt một thanh niên thành phố, đẹp trai ra dáng.
Hắn khai quê ở Quảng Điến. Bố chết từ Hồi đầu cuộc kháng chiến. Mẹ hắn hiện nay buôn bán cùng với Hai người chị, vì vậy gia đình Hắn không đến nỗi túng thiếu lắm. Hắn học xong tú tài toàn phần. Đến khi thi vào đại Học thì bị đánh hỏng, cả lớp hắn những Hai trăm đứa mà kỳ tHi ấy chỉ đậu có bốn. Trong bốn đứa thì đã có ba đứa là con ông cháu cha. Những năm 62, 63, Hắn tham gia phong trào sinh viên Phật tử. Sau. đó, Diệm bị lật, rồi các chính quyền tiếp theo cũng bị lật, Sài Gòn lung tung lên một thời gian dài. Hắn bắt buộc phải thi vào trường sĩ quan, vì nếu không vào đó thì chỉ có thể làm binh nhì khi bị gọi lính. Theo hắn, vào trường sĩ quan, đi theo con đường binh nghiệp tức 1à đi tìm “một sự an nghỉ cho cuộc đờí”.
Năm 67, Hắn ra trường với cái lon chuẩn uý, rồi thiếu uý, làm sĩ quan tham mưu cho tiểu đoàn. ít lâu sau làm trung đội trưởng rồi lên đại đội phó. Bây giờ là trung uý đại đội trưởng vừa mới nhận cấp trước trận đánh. Hắn chưa lấy vợ vì hai lý do: một là Hắn không thích con gái thành phố, Hai là lương thiếu uý ít quá. Lên trung uý lương Hắn được 2.000 đồng phụ cấp quân hàm 1.200 đồng nữa, đến khi có thể hỏi vợ được thì bị bắt. Ông Thêm hỏi hắn “an nghỉ cho cuộc đời” là thế nào? Hắn trả lòi : - Là phó thác thân mình cho số phận, đến đâu thì đến. Ông lại Hỏi:
- Vậy thì vào lính có vì đồng lương không?
Hắn nói: - Cũng có vì đồng lương.
Khi hỏi: - Có vì lý tưởng không?
thì hắn cười: - chuyện ấy thật khó nói, lỷ tường là cái gì? Là một cái rất mơ hồ mà chỉ có người lãnh đạo mới nắm bắt được, còn hắn, Hắn là người lính chỉ biết đánh nHau.
Ông Thêm đưa cho hắn một cái bút và một mảnh giấy, hắn phác lại sơ đồ trận đánh, bố trí của địch, mũi tiến công của ta .Những dự kiến vế hướng tiến công, đường hành quân của ta khá chính xác. Hắn cho rằng trong trận đánh vừa qua hắn xử trí các tình huống như thế là đúng. Khi ông Thêm mỉm cười hỏi hắn: - Sao anh dự kiến tương đốì chính xác vậy mà lại để bị đánh.
Hắn cùng cười, không giấu một nét tự phụ trên nửa cái miệng khẽ nhếch lên:
- Thưa ông. Thứ nhất vì tôi không phải là đại uý Trung, thứ hai là dầu sao các ông vẫn là ngườỉ chủ động trong trận đánh này. Các ông chủ động về thời gian, về không gian, về tâm lý mà trong đánh nhau thì tâm lý của binh sĩ rất quan trọng.

Tên tù binh đó là Huy, vừa mới được thăng trung uý, rút về liên đoàn biệt động đo đại uý Trung chỉ huy. ông Thêm đã đọc lá thư cùa hắn ta viết cho út Lích, ông tự hỏi: Về điểm nào, út Lích đã có vể thích hắn ta. Có lẽ trước hết là cái vè sòng phẳng chăng? Đúng là hắn không nói dối, có một nét gì đó vừa kiêu căng, vừa tự phụ mặc dầu đã là người thua trận. Khác với thằng đại đội phó, vừa mới gọi đến đã có vể xun xoe, khai luôn mình chỉ là chuẩn uý, đại đội phó, phụ trách an ninh, không hề chỉ huy cuộc hành quân. Dầu sao thằng Huy vẫn tỏ ra là một tên sĩ quan có tư cách. Cố nén sự tức giận, ông Thêm rút một điếu thuốc đưa cho hắn ta, hắn lắc đầu xin lỗi:
-   Cám ơn ông, tôi không hút được thuốc lá.
Về điểm ấy, hắn cũng khác thằng đại đội phó. Thằng kia khi trông thấy bao thuốc, không đợi người ta cho, đã hấp háy đôi mắt:
-   Anh Hai cho em xin điếu thuốc. Thèm quá xá chịu không thấu.
Bỏ điếu thuốc vào bao, ông Thêm nhìn thằng Huy có vẻ nghi ngờ:
-   Sao anh bảo là anh đã “tìm một sự an nghỉ cho cuộc đời". Tôi tưởng vậy thì anh còn gìn giữ gì một điếu thuốc?
•   Vâng, thưa ông, quả có như vậy, rồi cũng đến một lúc nào đó, tôi sẽ hút thuốc, sẽ uống rượu, sẽ có thể làm cả những việc khác mà chiến hữu tôi đang làm...
•   Ví dụ:
Thằng Huy cúi đầu xuống:
•   ông thông cảm cho, khi đã đánh nhau, thì cả hai bên sẽ không từ một thủ đoạn nào!
-   Như cướp của, hiếp dâm chẳng hạn?
Thằng Huy ngẩng đầu lên, nhếch một nửa miệng:
-   Tôi xin lấy danh dự cam đoan với ông tôi chưa làm những điểu đó bao giờ, nhưng nếu ông cho phép, tôi sẽ có lý lẽ để biện minh cho những hành động đó.
-   Anh cứ nói:
-   Thưa ông, vậy thì làm người chiến sĩ là chỉ biết mệnh lệnh chỉ biết chiến thắng. Mọi thủ đoạn chẳng qua, suy cho cùng, cũng để đạt đến mục đích đó: bằng sự uy hiếp, bằng sự khủng bố, bằng mọi cách làm cho đối phương suy sụp ý chí, và cuối cùng phải bỏ súng đầu hàng. Đó là chưa kể đến tâm lý của người cầm súng, ông hiểu cho, khi người ta đang nghĩ quá nhiều đến sự chiến thắng, thì người ta sinh ra tự ái, sinh ra căm giận, sinh ra mọi hành động quá khích, chính bên các ông cũng đã có nhũng người hành động khá thô bạo.
- Câm mồm, đừng có vu khống...
Biết mình đi quá xa, thằng Huy im lặng. Còn ông Thêm tuy lúc nổi nóng thì quát lên như vậy, nhưng nghĩ lại thấy mình vô lý, đáng lẽ cứ phải để nó nói. Thằng Huy nghĩ thật và nói thật. Cái điều nó chưa hiểu chính là cái điều cơ bản nhất mà Ông chưa nói tới: anh chiến đấu cho cái gì?
Ông Thêm định nói nữa, nhưng lại thôi, làm sao một cuộc hỏi cung ngắn ngủi làm cho nó sáng tỏ được những vấn đề mà suốt bao nhiêu năm nay nó đã lẫn lộn? Nó sinh ra trong một chế độ, được chế độ đó dạy dỗ, nuôi lớn thành một sĩ quan.
- Thôi được, chúng ta sẽ còn nói chuyện với nhau nhiều, dầu sao thì anh đã nói thật những ý nghĩ của mình, như vậy là tốt. Anh có thể về nghỉ.
Thằng Huy đứng dậy, theo chiến sĩ vệ binh về hầm, không chào không thưa.
Thằng Huy nói bố nó chết trong Kháng chiến. Chết vì gì, ông Thêm chưa hỏi. Biết đâu bố nó ngày xưa là cán bộ, là du kích mà nó không tiện nói ra. Rất có thể như vậy, cái tính anh hùng tiểu tư sản ấy, không cần cầu xin một chút ân huệ! Ông Thêm thở dài. Đau khổ thay cho những người bố, người anh là cán bộ, là liệt sĩ hay là cán bộ tập kết trở về có những đứa con như vậy.

Đoạn kết

Giữa mùa khô năm 1970, sau khi càn lên biên giới, đảo chính ỏ Cam-pu-chia, bọn Mỹ không những không Việt Nam hoá được cuộc chiến mà còn mở rộng chiến tranh ra phạm vi toàn cõi Đông Dương.
Trong khi cả hai phía, ta và địch, kéo nhau sang đất Chùa Tháp, thì một lần nữa tụi Mỹ lại chuẩn bị xuống thang. Đất ven đô, cây chưa kịp xanh trở lại đã bị càn ủi lần thứ hai. Bọn nguỵ không chịu nhận bàn giao một vùng giáp ranh chưa được bình định. Tiểu đoàn Bảy sang sông và đánh nhau được vài trận thì bọn Mỹ lại tràn về. Mật độ phi pháo không kém trước, hoạt động của biệt kích không kém trước, các đoàn bình định được tăng cường. Vùng ven đô là nơi tập kết cuối cùng của tụi Mỹ. Lần này chúng nó phải rút, nhưng rút ở đâu thì rút, ở vùng ven đô vẫn đông đặc. Sư này đi, thì có lữ khác thế chân.
ở các vùng Đồng Lớn, Sa Nhỏ, cỏ ống, giáp ranh giữa ta và địch không còn dân, nhưng còn cái thum nhỏ thì không mất. Cái gì rồi cũng quen, cũng có sự thích nghi. Lần này dân không chạy, lính ta không chạy, các cơ quan cũng không chạy nữa. Nhưng địch ủi đến đâu cũng chỉ có đất trắng, ủi qua rồi, phía sau lại nghe súng nổ. Từ phía biên giới Cam-pu-chia, những đoàn vận tải lại vượt qua lộ Trắng, lộ Đỏ, qua sông Nha Thức đưa gạo đưa đạn xuống. Mỹ và nguỵ có chừng ấy người, chừng ấy súng, chừng ấy máy bay, đưa dùng chỗ này thì thiếu mất ở chỗ khác...
Cuộc chiến đấu chưa kết thúc nhưng xu thế thì đã rõ. Riêng về số phận những con người thì chẳng làm sao mà biết trước được. Ông Thêm, sau khi lên chính uỷ trung đoàn, vẫn đơn vị mãi cho đến ngày 29 tháng 4 năm 1975 thi hy sinh trước cửa ngõ Sài Gòn. ông Hai bình toong, đến ngày hoà bình lập lại, đành ở luôn trên đất Tây Ninh với cửa hàng hủ tiếu của ông. Rồi cô út Lích yêu ai nữa? Có một lần thằng Huy gặp cô trong bệnh viện, hai người đều nhận ra nhau nhưng chẳng ai hỏi ai một câu nào. Nghĩa bị đưa đi Hố Nai, rồi nghe nói ra Phú Quốc. Nhưng trong những đoàn tù binh được trao trả, người ta chẳng tìm thấy anh.
ông Hai Trụ, bà Tám Kim biết còn sống đến hôm nay nữa không? Cô Tạng bị chúng nó bắt đi, đến khi đường Mười bốn giải phóng thì tự nhiên được thả về không có giấy tờ gì cả. ông Sáu Dần đóng cửa bắt con gái ngồi làm bản tự kiểm điểm, không cho tiếp xúc với ai, cũng không cho ai tiếp xúc. Nghe nói ông bắt cô gái kể lại công việc làm từng ngày một trong gần suốt cả năm trời.
Còn Ba Hồng thì đi đâu, làm gì? Có thể cô sẽ trở thành một cơ sỞ trong nội thành, nhưng biết đâu đến nước cùng đường, cô ta lại không đi làm ở sở Mỹ? Có điều chắc chắn sau ngày 30 tháng 4, cô ta không thể đi đâu khỏi đất Sài Gòn. Sáu Trang có tìm ra chị cô không? Có còn gặp lại An nữa không? Hai người này không dễ gì một lúc có thể quên nhau. Nhưng trong chiến tranh có bao nhiêu chuyện như thế rồi người ta vẫn phải quên đi.
Chỉ có Năm Lâu là rõ ràng. Sau này lên trung đoàn phó, rồi trung đoàn trưởng. Hoà bình lập lại, cưới Tư Tầm, có một căn nhà ở khu kinh tế mới vùng Trảng Bàng Củ Chi, nơi anh đã sống chết bao nhiêu năm với đồng bào ven đô. Năm 79, anh lại dẫn trung đoàn đi sang đất bạn. Lại một cuộc chiến tranh mới. Lúc đó, không biết Tư Tầm có như ngày xưa nữa không. Chắc tình yêu giữa hai người lúc đó có khác hơn. Họ đã có nhà cửa, có con cái. Dầu sao thì Năm Lâu cũng là con ngưòì thực tế, có tính toán. Anh biết mình còn ở bộ đội, còn gắn với mảnh đất miền Nam, thì cuộc sống mọi mặt của anh cũng phải thích nghi với hoàn cảnh. Con
r
người như Năm Lâu chắc chả bao giờ buồn và Tư Tầm có lẽ là một người vợ có hạnh phúc.
Còn Hùng thì chì có một nguyện vọng là đánh giặc xong về lại với má Hải ở Hóc Môn:
Ngày nay đánh giặc đến cùng
Ngày mai thống nhất vác thùng đi chơi!
Nó hay hát câu hát đó và câu hát cũng là ý muốn của nó. Nhưng ý muốn là một việc, mà cuộc đời lại là việc khác. Bây giờ Hùng không ở trung đoàn Mười sáu nữa. Hoà bình lặp lại, người ta cho nó đi học một lớp sĩ quan rồi điều về làm cán bộ (coi như cán bộ nguồn) tại một quân đoàn ở Sài Gòn.
Dầu sao thì như vậy cũng gần hợp với nguyện vọng của nó. Hàng ngày, sau giờ làm việc, nó có thể về nhà với má. Hoặc nếu má Hai đồng ý, thì nó mời má về sống ở thành phố.
Chỉ có mối tình giữa Thị và Xăng là thật nan giải. An và Sáu Trang còn có thể có điều kiện gặp nhau chứ Thị và Xăng thì thật khó, Thị lại tiếp tục đi theo trung đoàn sang Cam-pu-chia để đánh tụi Pôn Pốt. Đến nay, có dễ anh đã trên dưới 40 tuổi rồi. Thị dẫu chưa lấy vợ, vẫn đùa bỡn trước những chuyện tình. Đối với Xăng mặc dầu vẫn yêu, anh có thái độ rõ ràng hơn: Viết thư về để cô tự do đi lấy chồng và bản thân anh từ nay cũng không chịu sự ràng buộc nào. Ngày hoà bình lập lại, nghe nói hai người có gặp nhau một lần. Chắc là trong cuộc gặp mặt ấy, câu chuyện giũa hai người phải thú vị và hấp dẫn lắm!.
Con chó Đớp, trong một cuộc hành quân, giữa chặng đường nghỉ, xông vào rừng theo một con rắn độc và bị rắn cắn chết! ông Thêm cứ phàn nàn mãi về sự sai sót của mình: nướng rắn cho Đớp ăn để nó quen mùi rạn. Ông đã tự tay đào một cái hố chôn con Đớp quay đầu về hướng núi Bà Đen: Ngọn núi vẫn chỉ đường cho mọi chiến sĩ, là niềm hy vọng, là nỗi an ủi của họ, là mốì dây liên lạc giữa những sự cô đơn và niềm tin tất thắng của người lính trên vùng Đất trắng.
Đoàn quân ra đi, bò lại con Đớp nằm giữa rừng. Từ đó, khi nói về ông Thêm, bao giờ ngưòi ta cũng nhắc đến con Đớp Câu chuyện xảy ra đến nay đẫ gần mười lăm năm. Mười lăm năm: thời gian đủ cho một thế hệ già đi, một thế hệ lớn lên. Bây giò con trai tiểu đoàn trưỏng Thực đã là kỹ sư, con gái của tư lệnh phó Năm Truyện đã là một nhà báo. Em trai tiểu đoàn trưởng Canh nay là một trung đoàn trưởng pháo binh. Bạn gái học cùng trường với Xưa nay đã là giáo viên ở một trường đại học. Những người con, người em, ngưòi yêu của những người ra đi vẫn để tại trong lòng họ hình ảnh đẹp nhất về người đã mất. Họ không biết khi ngã xuống, trước lúc nhắm mắt, người thân cùa họ nghĩ gì? Có phần suy nghĩ nào dành cho riêng họ không? Làm sao đây cho xứng đáng với người đã mất? Nếu bây giờ, người cha ấy, người anh ấy, người yêu ấy lại trở về trên cõi đời này thì chắc họ sẽ có bao nhiêu lời khuyên bảo. Chỉ có những người mất đi là có một cuộc đời hoàn chỉnh nhất, đẹp đẽ nhất. Nếu họ sống đến bây giờ! Nhưng biết đâu? Họ sống đến bây giờ thì lại không còn sống như con người đã từng sống những năm gian khổ ấy? Cả cuộc đời của những người anh hùng đó đã đóng đinh vào một thời kỳ lịch sử và được thời kỳ lịch sử đó đóng khung lại. Xin đừng gõ một tấm tranh trong nhà thờ ra treo ở nhà tiếp khách. Nếu như cho đến ngày hôm nay, cuộc đời của những con người ấy có điều đó đáng nói với ta nhất thì đó là trong thời gian ấy, trong không gian ấy, họ đã dám nhìn thẳng vào sự thật lịch sử mà chọn lựa một hành động...

...
Đáng lẽ ra câu chuyện kết thúc ở đây, nhưng có một số bạn thắc mắc rồi không biết Tám Hàn sẽ ra sao? Sau khi bỏ đơn vị ra đi, hắn có bị đẩy sâu thêm vào những hành động tội lỗi hơn thế nữa không? Rồi kết thúc cuộc đời phàn bội của hắn ta ra sao? Vì muốn giải đáp được phần nào sự mắc mớ đó, tác giả xin được ghi thêm đoạn cuôì cùng những điều hiểu biết được về hắn khi chạy thoát về Sài Gòn.
Cơn mưa buổi chiều kéo dài mãi không ngớt. Trung tướng Lê Nguyên Khang ngồi không yên, đứng dậy đi đi lại lại trong phòng làm việc. Hắn ta khoanh hai tay trước ngực, đầu hơi cúi xuống. Thỉnh thoảng lại quay nhìn qua cửa kính, rồi lại nhìn đồng hồ. Tấm bản đồ Sài Gòn treo trước mặt hắn đã từ lâu không đụng tới. Tấm bản đồ vùng chiến thuật ba treo phía sau lưng hắn cũng từ lâu không đụng tới. Đã lâu rồi, hắn không tiếp các tướng lĩnh. Hắn đã thôi giữ chức tư lệnh vùng ba chiến thuật, cũng thôi luôn không còn dính líu gì đến biệt khu Thủ đô nữa.
Sau Tết Mậu Thân, để triệt hạ chân tay Nguyền Cao Kỳ, Nguyễn Văn Thiệu đã đòi Mỹ cách chức tên tướng cảnh sát Nguyễn Ngọc Loan và đưa Đỗ Cao Trí về Sài Gòn giữ chức tư lệnh biệt khu Thủ đô, kiêm tư lệnh quân đoàn 3 và vùng ba chiến thuật. Các viên tướng trẻ đầu bò mà thủ lãnh là Nguyễn Cao Kỳ đang thất thế. Bây giờ trong tay Lê Nguyên Khang chỉ có vẻn vẹn một sư đoàn thuỷ quân lục chiến. Nhưng cả cái sư đoàn thuỷ quân lục chiến ấy, bây giờ cũng đâu còn trong tay của hắn ta? Phần đông các tiểu đoàn bị xé lẻ, tăng viện cho các tư lệnh vùng chiến thuật để đối phó với cuộc tổng tiến công dồn dập của đối phương ở khắp các chiến trường.
Đằng sau chuyện thay đổi nhân sự phía trên thì phía dưới, đường dây “ốp - phe” bạch phiến của Lê Nguyên Khang và Nguyễn Cao Kỳ, hàng năm kiếm lãi cả chục triệu, đô-la ấy cũng đang bị đe doạ. Một tay của Nguyễn Văn Thiệu đang thọc sâu vào túi Nguyễn Cao Kỳ và một tay nữa của hắn sắp bóp vào hầu của Lê Nguyên Khang.
Hoạ vô đơn chí! Đã mấy tuần nay, vợ của hắn ta lại lăn đùng ra ốm. Khang vốn là thuộc hạ và là tôi trung của Nguyễn Cao Kỳ, nhưng đến nước này thì có dễ lại phải trở cờ quay sang Nguyễn Văn Thiệu. Cái nước cờ đầu tiên đó phải dùng đến bà vợ. Vợ Khang phải làm thân với vợ Thiệu từ con đưòng buôn bán và “áp-phe”... Bây giờ bà ta đang nằm rên rỉ trong bệnh viện Xanh Pôn. Chờ ngớt cơn mưa, tự tay trung tướng sẽ lái xe du lịch vào bệnh viện thăm vợ...
Trong khi Khang đang đi đi lại lại trong phòng thi sĩ quan cận vệ vào báo cáo là viên đại tá Việt cộng vừa mới hồi chánh xin được yết trình ngài trung tướng.
-   Yết trình? Sao lại vào lúc này?
-   Nhưng... Vì thưa ngài trung tướng, ngài đã hẹn...
-   Tao hẹn bao giờ? Hử? Tao hẹn bao giờ...
-   Dạ... Thưa...
-   Tao bảo đưa hắn tới, tao nhìn mặt, chớ tao làm việc gì với hắn, hử? Đồ ngu? Lại vào lúc này...
Lê Nguyên Khang vẫn vừa đi lại, vừa quát tháo ầm ĩ. Viên sĩ quan đứng im. Ngoài trời vẫn mưa. Hắn vẫn chưa thể vào bệnh viện Xanh Pôn thăm vợ được. Lê Nguyên Khang lại nhìn đồng hồ. Viên sĩ quan cận vệ vẫn đứng trơ như phỗng đá. Ông Khang nóng lắm, đừng có cãi lộn với ông dầu ông có sai mười mươi đi nữa. Chỉ có cách cứ để vậy cho cơn giận của ông nguôi ngoai dần.
Và cơn giận của trung tướng có nguôi ngoai thật, ngài vừa đi vừa nói:
-   Thôi, cho nó vào, mau lên.
Viên sĩ quan cao cấp Việt cộng hồi chánh bước vào phòng làm việc trong lức Lê Nguyên Khang văn khoanh tay đi lại, rồi đến trước cửa sổ đứng nhìn ra ngoài trời mưa.
-   Báo cáo trung tướng tư lệnh Lê Nguyên Khang, tôi...
-   Anh ngồi xuống.
Lê Nguyên Khang vẫn nhìn ra ngoài trời. Còn Tám Hàn, sau khi giận gót giơ tay chào phía sau viên trung tướng nguỵ, đến ngồi chờ trên cái ghê đốì diện với cái ghế không người mà tư lệnh Lê Nguyên Khang vẫn hay ngồi đó. Tám Hàn vận bộ quân phục thuỷ quân lục chiến mới, đầu cũng húi cao như Lê Nguyên Khang, tay áo cũng xẵn quá cùi chỏ như Lê Nguyên Khang, nếu hắn ta có khác Lê Nguyên Khang là chi khá cối mặt. Tóc Tám Hàn đâ điểm bạc, tóc Lê Nguyên Khang hãy còn xanh. Khuôn mặt Lê Nguyên Khang là khuôn mặt vuông chữ điền, cái cằm bạnh ra gần như một góc vuông. Còn khuôn mặt Tám Hàn là một khuôn một dài như mặt ngựa. Đến khi cùng ngồi vào ghế, thì hình dáng của hai người càng khác nhau rõ rệt. Cái lưng Tám Hàn hơi gù, mắt không dám nhìn thẳng, còn Lê Nguyên Khang thì có vẻ chán chường, ngả lưng vào thành ghế, hắn nghiêng đẩu nhìn Tám Hàn như nhìn một con vật kỳ lạ mới được gặp lần đầu.
-   Anh cần gặp tôi...
-   Thưa trung tướng, ngài cho gọi tôi...
• ừ thì cứ cho là như thế...
- Anh có gì cần nói, tôi còn mười phút nữa.
Lê Nguyên Khang lại nhìn đồng hồ.
Mười phút, làm sao chì trong mười phút mà lại có thế nói được bao nhiêu là chuyện. Tám Hàn đi đầu thú vào đúng một đơn vị thuỷ quân lục chiến. Hạ cấp báo lên thượng cấp, thượng cấp báo lên tư lệnh. Một phần do sự tò mò của Lê Nguyên Khang trước đây, một phần do sự háo hức muốn được ra mắt sớm của Tám Hàn, hắn quyết định xin gặp Lê Nguyên Khang. Biết Lê Nguyên Khang là một tên tướng có mang ít nhiều tính chất cao bồi giống Nguyễn Cao Kỷ, thích mặc quân phục, tay áo bao giờ cũng xắn quá cùi chỏ, đầu bao giờ cũng húi cao, Tám Hàn đã chạy vạy xin được một bộ quân phục thuỷ quân lục chiến mới, tóc vốn đã cắt cao, còn vào tiệm hớt cho cao thêm hơn nữa.
Hắn đã chuẩn bị trong túi một cuốn sổ con, gạch đầu dòng những điều cần nói, về tình hình chung của các đơn vị thuộc miền đông Nam Bộ, về tình hình tê liệt sức chiến đấu cùa các đơn vị chủ lực và địa phương của phôâ khu Một do hắn chỉ huy, về những con đường vận tải và những kho hậu
cần của phân khu và của Miền suốt từ biên giới về, những nơi hắn đã đi qua và đã biết. Hắn cũng không quên nhớ lại đôi nét, những lời nói, những chỉ thị, những chủ trương, rối tính nết, thói quen của các vị tướng lĩnh bên ta. Những điều đó rất có ích cho hắn sau này trong việc đưa chuyện, trong việc gặp các nhà báo. Thế nào cũng sẽ có một cuộc họp báo và đại tá Tám Hàn sẽ ra mắt giới thượng lưu của chính quyền Nguyễn Văn Thiệu.
Nhưng khi bước vào phòng, trước thái độ thờ ơ của Lê Nguyên Khang, hắn đâm ra hoảng hốt: Thế nghĩa là thế nào? Sao với một nhân vật quan trọng như hắn mà Lê Nguyên Khang lại chỉ dành cho có mười phút, như vậy có quá ít không?
Nhưng dầu sao thì hắn cũng phải nói, nói để tên tướng ngụy ngửi thấy cái mùi thơm của những tài liệu mà hắn đưa đến...
-   Thưa ngài trung tướng tôi xin được phép báo cáo... Tám Hàn cứ nói, và Lê Nguyên Khang thì ngồi ngắm Tám Hàn. Hắn không thèm ghi chép. Thậm chí có khi như không cần nghe những điều Tám Hàn đang nói...
Lê Nguyên Khang hết nhìn đồng hồ, lại nhìn qua cửa sổ. Năm phút, bảy phút. Sự trình bày của Tám Hàn bỗng trở nên lúng túng. Hay là hắn không tin minh... Bỗng Lê Nguyên Khang đứng dậy, cắt ngang câu chuyện:
-   Thôi được rồi, những điểu đó anh sẽ được trình bày sau, bây giò tôi chỉ hỏi anh một điều: Tại sao anh hồi chánh?
Im lặng một lát, Tám Hàn ngẩng đầu lên.
-   Thưa ngài trung tướng, trước hết, tôi thấy cuộc chiến đấu của chúng tôi là vô vọng...
-   Còn gì nữa?
.... Thứ hai, tôi nghĩ rằng đã đến lúc phải chấm dứt cuộc chiến tranh huynh đệ tương tàn.
-   Còn gì nữa?
... Thứ ba, cho đến bây giờ, tôi thấy thực chất chế độ Cộng sản là một chế độ hà khắc, không có dân chủ...
•   Cho nên đã đến lúc thay thầy đổi chủ...
Lúng túng một lúc:
•   Thưa trung tướng, không, đây là một sự giác ngộ, một sự thay đổi về chính kiến...
Lê Nguyên Khang bổng phá lên cười ha hả, cười hết mình, cười đến nỗi Tám Hàn không hiểu ra nguyên cớ vì sao, há hốc mồm nhìn ngài trung tướng vừa cười vừa rút mùi soa lau nước mắt, nước mũi giàn giụa.
Một lúc sau, Lê Nguyên Khang ngồi lại thẳng thắn, chống hai cùi tay lên một bàn, nhìn thẳng vào mắt Tám Hàn, nói bằng một giọng mai mỉa:
- Ông Tám Hàn ạ, bây giờ ông mới thay đổi chính kiến thì e muộn quá. Trong khi ông thay đối chính kiến của ông, thì tôi, trung tướng Lê Nguyên Khang này, đang nghĩ một điều rất thực tế: Đã làm thằng đầy tớ thì chẳng làm gì có chính kiến! Tôi nói thiệt đó Tám Hàn ạ, những thằng đầy tớ như anh, anh đừng tự ái, và cả như tôi đây nữa, thì phải biết khôn, biết lựa chọn thằng chủ. Thằng chủ chết thì thằng đầy tớ cũng chẳng còn... Bây giờ ông nói ông đã lựa chọn sai con đường... Ha... ha... chữ nghĩa ông dừng mới đẹp đẽ làm sao! Nghe ông nói tôi cứ tưỏng đâu là người ưu thời mẫn thế, sống chết với sự nghiệp, với quốc gia... Ha... Ha... Nếu quả thật như vậy, đệ xin chắp tay cúi đầu lạy đại ca một ngàn lạy... Chính kiến... chính kiến cái cốc khô! Chính kiến cái con tiểu! Anh có muốn về với quốc gia, vớt vát một đôi ngày sống gấp trong cái thế giới tự do đầy hấp dẫn này thì về, đừng nói chữ chính kiến với tôi, với thằng Lê Nguyên Khang này, nghe chưa? Thằng ngốc! Chúng ta, cả tôi, cả anh, chẳng qua chỉ là những con rối trên sân khâu, người ta giật dây đằng nào thì chúng ta quay đầu đi đằng ấy...
Nhưng này ông Tám Hàn ạ, tôi cũng xin báo cho ông biết ràng, ông muốn thay đổi chính kiến bây giờ thì muộn quá mất rồi. Đêm vui của chúng tôi sắp kết thúc và vở kịch cũng sắp hạ màn rồi. Cho đến bây giờ ông mới lại hóa trang, bôi râu vẽ mặt định sắm vai mới thì e muộn quá mất rồi... Tôi nói vậy để ông suy nghĩ, tuỳ ông muốn hiểu thế nào thì ông hiểu. Bây giờ ông có thể về được... Những tài liệu của ông, những điều hiểu biết của ông về phía Việt cộng rồi sẽ có người ghi lại, bây giờ tôi còn vội... Quá của tôi mất hai phút rồi... Vậy thế thôi ông Tám Hàn nhé. '
Lê Nguyên Khang nổi rồi đứng dậy bắt tay Tám Hàn. Tám Hàn đi ra ngơ ngác, hắn không làm sao hiểu nổi ý nghĩa đằng sau câu chuyện! Hay là mấy hôm nay ở hội nghị Ba-lê vừa có điều gì quan trọng? Hay là tình hình trên chiến trường đang rất bất lợi cho phía đồng minh? Hay là thằng cáo già Lê Nguyên Khang thử xem-có thật mình vể hồi chánh không? Hay là...
Trong lúc Tám Hàn ra về với trăm mốì tơ vò như vậy thì tướng Lê Nguyên Khang đã phóc lên chiếc xe du lịch, phóng như bay trên xa lộ Biên Hoà. Hắn rẽ vào bệnh viện Xanh Pôn để thăm bà trung tướng chừng hai mươi phứt, rồi cắp cô tình nhân lên xe về khách sạn.
Tình nhân mới của Lê Nguyên Khang là một dì phước. Tình cờ trung tướng bắt gặp cô ta trong lúc đang di làm thuốc. Ngài trung tướng, giữa những ngày chán chưòng sự thế, vào bệnh viện trông tin hồi phục của phu nhân, đã tìm được món tiêu sầu này. Sự sốt ruột cùa Lê Nguyên Khang mà Tám Hàn không hề biết, có nhiều nguyên nhân, trong đó có một nguyên nhân là sự hẹn hò một đêm khoái lạc với cô trinh nữ của tu viện sắp buông mình sa xuống cõi trần tục!

Lịch sử Quân sự Việt Nam

Thư viện Lịch sử Quân sự Việt Nam => Văn học chiến tranh => Tác giả chủ đề:: danhthanh trong 30 Tháng Bảy, 2015, 08:06:16 pm