Trang để in - Thượng Đức

CHƯƠNG MỘT
I
Hoàng Thủy vật mình trên đất. Từ daọ được bầu là bí thư huyện ủy Đại Lộc đến nay chưa bao giờ anh thấy bải hoài như thế này. Cách mạng có khi trồi khi trụt, nhưng sao nó lại trụt vào lúc cán bộ nhân dân đang háo hức chờ đón chiến thắng chớ. ông Sáu Nam, phó bí thư đặc khu ủy Quảng Đà bảo anh: "Thì tìm cách giải thích với mọi người chớ biết làm răng bây chừ?". "Anh xuống gặp dân mà giải thích" - Thủy đã nói với cấp trên mình như thế. Anh đọc được nỗi giận trên gương một phúc hậu của đồng chí chủ tịch tỉnh, tuổi sàn sàn cha anh. Vậy mà rồi anh cũng không ân hận. Giải thích làm sao với dân. Hổm rồi, anh mạnh bạo về nhà mẹ Sáu - một cơ sở cách mạng của ta ở Đại Lộc. Anh chưa kịp đầu đuôi câu chuyện, mẹ đã mắng xơi xơi: "Thôi đi. Các ông cứ hô hào mãi, nào thắng lợi. Nào thằng Mỹ chịu bó tay. Nào thằng ngụy cũng đã phải ngồi vào bàn đàm phán. Ngu. Các ông ngu. Bị nó lừa. Đánh nhau sứt đầu mẻ trán. Cực khổ có kể được à. Có ai kêu ca phàn nàn chi mô. Nhưng lúc các ông kêu khó, huyện Đại Lộc còn có một nửa huyện là vùng giải phóng. Chừ các ông tưng tửng mừng cách mạng thành công đến nơi, mất phăng cả một huyện với thằng ngụy. Dân thôi là khổ. Người dính dáng đến việc nuôi giấu các anh, lấy gạo lấy hàng cho các anh bị thằng địch đánh đập. Mà ở cái vùng B Đại Lộc này ai không dính với các anh chớ? Khổ, dân ngơ ngác tức tối. Người không chịu được chạy tuốt luốt lên rừng. Người không thể chạy đành để nó dồn vào ấp. Tức chi là tức".
Đấy là một bà mẹ cách mạng trong từng giọt máu. Nói với người khác sao được chớ. Cách mạng là lâu dài. Nói vậy ai cũng nói được. Nhưng dài tới cái độ bây giờ lại mang gùi lên rừng ở thì chịu làm sao được hở trời! Lòng Thủy đang nức nở những lời như thế.
Khốn khổ cho Thủy, vợ con, họ hàng của anh đều đang kẹt trong ấp Hà Tân, ấp này nằm sát Thượng Đức. Nơi đây, mấy mươi năm nay, anh không thể bén mảng. Dân trong ấp răm rắp nghe theo lời của quận trưởng Ngụyễn Quốc Hùng. Có ai lén lút làm việc khả nghi, lập tức có người lên báo quận trưởng. Dưới trướng của Hùng là Tiểu đoàn Biệt động 79 do thiếu tá Hà Văn Lầu chỉ huy. Lầu cũng là tay trung thành bậc nhất với Hùng và với chế độ của Ngụyễn Văn Thiệu. Ai ho he nói xấu quốc gia, dính dáng tới Cộng sản thi coi chừng sớm biến khỏi vùng A Đại Lộc. Những năm trước đây, Thủy không đề cao quá mức chi khu quận lỵ Thượng Đức. Anh chỉ bắt đầu ngán, khi mấy lần bộ đội tỉnh rồi bộ đội của quân khu đánh vào Thượng Đức bất thành. Quái quỷ, không biết nó xây dựng hầm hào kiểu gì, người ngợm, súng ống ra sao mà lần nào ta đánh cũng không được. Bộ đội, dân quân du kích, mới mon men vòng ngoài đã ôm đầu máu chạy làng. Mà mỗi lần đánh không được, hình như nó lại hoàn thiện hơn về bố phòng. Mọi con đường lấy gạo, lấy hàng của ta từ trên núi xuống bị pháo chặn từ xa. Ai may mắn lọt được cửa tử của pháo, còn phải qua những toán phục kích, rất gan lì rất dã man của lính thằng Lầu. Biết bao nhiêu người của ta đã bị pháo bắn, bị phục kích, bị bắt khi phải đi qua khu vực gần Thượng Đức. Nhiều lần, Thủy đã phải thầm lặng lau nước mắt khi nghĩ đến hoàn cảnh éo le của quê hương mình, gia đình mình. Không biết ở đâu, đám ngụy quân ngụy quyền quấy nhiễu, mất lòng dân chứ ở chi khu quận lỵ Thượng Đức, thằng Hùng, thằng Lầu rất được lòng dân. Dưới quyền của Hùng, của Lầu, đám người trong các hội đồng, các binh lính trong đơn vị Bảo an dân vệ bị phạt nặng nếu để dân kêu ca gì đó. Từ đời nảo đời nào, chúng đã xây được quanh ấp Hà Tân một bức tường bảo vệ kiên cố là lòng dân. Ta đánh Thượng Đức không được, có lý do đó. Cứ nghĩ đến Thượng Đức, anh vừa tủi hận, vừa giận sôi lên vì thế.
Anh có nhiều bức xúc về gia đinh. Anh ở với vợ chưa đầy năm thì bị lộ. Anh vội vã nhảy núi. Vợ anh sinh được đứa con gái. Anh mừng rơn. Càng mừng bao nhiêu càng mong muốn được về thăm con bấy nhiêu. Nhưng là bí thư huyện ủy, anh không thể liều lĩnh. Thất thiệt lúc này không chỉ riêng anh, gia đình anh mà cho cả phong trào. anh cắn răng ráng chịu. Khi nghe tin thằng Mỹ rút, thằng ngụy đã chịu ngồi vào bàn thương lượng, anh mừng không gì mừng hơn. ông Sáu Nam rỉ tai anh: "Sắp tới chắc được về thăm mẹ đĩ và con gái rồi. Tụi chúng đã chịu ngừng bắn. Mấy ngày tới lo mà giành đất, giành dân. Khi ngưng tiếng 8Úng, ai thắng ai thua là ở chỗ giành được nhiều đất, nhiều dân đó nghe". "Ôi dào! Đánh nhau, chúng nó nhiều bom đạn súng ống đến thế mà cũng còn chịu, huống chi ba cái trò cắm cờ giữ đất. Thủ trưởng cứ yên tâm đi". Anh đã rỉ rả với ông Sáu Nam những lời như thế. Chao! Cái giờ chờ lệnh ngừng bắn sao mà hồi hộp. Có lẽ trong đời chưa bao giờ anh hồi hộp như vậy. Khao khát quá lớn, nguyện vọng quá cao, bộ đội huyện, dân quân, du kích các xã đã luồn sâu, ẩn kín canh các đồn địch. Anh cũng đã chuẩn bị cò, nằm gần Xóm Mới, sát bờ sông Vu Gia. Chỉ còn chờ đúng cái giờ ngừng bắn là nhảy lên khỏi hầm cùng mọi người cắm cờ la liệt quanh Thượng Đúc. Và anh sẽ chạy tạt vào ấp Hà Tân ôm chầm lấy vợ, ôm chầm lấy con. Anh sẽ bồng đứa con gái bé bỏng của anh suốt cả ngày cho bõ nhớ bõ thương. Chà. Không biết mắt mũi nó ra sao? Năm tuổi rồi chứ ít à! Khi anh bỏ nhà ra đi nó chưa ra đời. Anh thương vợ, thương con biết nhường nào!

...
Nhưng quái, súng vẫn cứ nổ. Thì chưa thật đến giờ mà - Anh trấn an mình. Cái kim phút rồi cái kim giây trên chiếc đồng hồ đeo tay của anh, nhích dần, nhích dần... Súng khắp nơi vẫn nổ loạn. Quái. Và lạ, răng mở đài là nghe ngay tiếng thằng Thiệu: "Hòa bình không phải là để Việt cộng xuống đồng bằng ăn hủ tiếu”... Sao hắn lại hô hoán tràn ngập lãnh thổ? Tự hỏi, Thủy lại tự trả lời. Thì hắn cũng như mình thôi. Đánh nhau anh nào chả muốn giành phần thắng. Khi cuộc chiến chưa ngã ngũ, anh nào chả muốn chiếm phần lợi thế hơn. Vấn đề là hiệp định thi hành ngừng bắn có hiệu lực, anh nào nhanh hơn, chuẩn bị lực lượng tốt hơn, anh ấy thắng. Trời ơi! Đã quá một phút, hai phút, ba phút, mười phút, hai mươi phút vẫn cứ súng lớn, súng nhỏ nổ rền rỉ. Thế này là thế nào? Thôi rồi. Thằng địch nó coi hiệp định là cái giẻ rách. Nó có ngưng bắn đâu. Và có ai làm gì được nó đâu? Lúc đó, anh đã nhảy lên miệng hầm. "Rèn rẹt.„" đạn ở đâu cắt véo véo quanh người. Anh vội chúi xuống hầm. Lại ngoi lên nhìn mông lung tứ phía. Kìa. Dại dột. Dại dột làm sao! Nó bắn thế mà một số bộ đội huyện vẫn lao đi cắm cờ. “Ôi!” anh kêu lên. Một vài người trúng đạn ngã ngay trên đồng, ngã ngay gần đồn thằng địch. Và ở Thượng Đức, đạn vãi ra tóa loá khắp xung quanh. Nó bắn cả sang bên này sông Vu Gia. Rồi đâu đó dậy lên tiếng la hò. Trời đất ơi, chúng xuất quân. Chúng tràn qua vùng B Đại Lộc, nơi bộ đội du kích và cán bộ nhân dân từ hàng chục năm nay vẫn làm căn cứ để xuất phát mọi trận đánh, mọi chuyến đi lấy gạo, lấy hàng. Một vùng đất từ trước tới nay chúng không làm gi nổi... Thủy ức muốn hộc máu mà chết.
Lẽ ra, ngay trong đêm hôm ấy, anh phải khoác gùi lên núi ngay nhưng anh lại ngẩn ngơ như người mất hồn. Không, trong ý định của anh hôm nay sẽ về thăm vợ, thăm con. về một cách đàng hòang. về một cách ung dung. Anh và đồng đội chẳng đang là người chiến thắng đó sao? Bây giờ, dẫu không có chút nhuệ khí ấy nữa, ý định về nhà vẫn cứ cồn cào trong anh. Mình phải tìm cách   đột vào khu ấp thôi. Đây là cơ hội cuối
cùng. Không về được đêm nay thì không biết bao giờ. Vả lại, anh cần nói với vợ,với con trường hợp nào cũng ráng đợi anh, trường hợp nào cũng đừng ngả nghiêng theo thằng địch.
Xa nhà đã năm năm nhưng mỗi lối đi về nhà vẫn còn hiện rõ trong tâm trí. Anh có một bộ đồ hợp pháp (bộ đồ dân của chế độ Việt Nam cộng hòa vẫn mặc) – trong gùi (Trong Nam Bộ gọi là bồng – túi lớn đeo sau lưng chứa đồ”. Anh định đi một mình, nhưng cậu liên lạc cứ nằng nặc xin đi theo. Kể cũng phải.nhỡ gặp tình huống trắc trở, còn có người giúp. Nếu việc không may xảy ra còn có người về báo lại với tổ chức. nhưng dù sao anh cũng không muốn thế. Việc anh về nhà có hơi mạo hiểm, lại là việc riêng. Anh không muốn vì anh mà liên lụy đén người khác. Nhưng sau chót anh đã phải đồng ý. Cậu ta nói : “năm năm nay bao thay đổi ở quê, làm sao anh biết được. cổng vào ấp Hà Tân chúng đóng cửa và canh từ chập tối. Phải đi bằng lối khác. Chỉ có em biết, nhưng nếu vào được mà không có người gác bên ngoài thì cùng coi như tự mình nộp mạng cho thằng địch”. Thủy đã bị cậu liên lạc thuyết phục. Và quả thật, có cậu liên lạc cùng đi, anh thấy tự tin hơn.
Khi anh thấp thỏm vào được gần sân nhà mình, thì tiếng mõ, tiếng trống rộ lên inh ỏi. Anh chột dạ, chưa biết phải làm gì bỗng cậu liên lạc cất tiếng “tắc kè, tắc kè, tắc kè.” Nghe tín hiệu, anh biết phải thoát ra theo đường cũ. Anh cắm đầu chạy thục mạng. Nhưng trước mắt anh loang loáng mấy thằng địch lăm lăm súng chạy tới cản đường. Đoàng. Một tiếng AR15 nổ gọn. Bóng đèn nê ông trên đầu anh tắt phụt. Lợi dụng bóng đêm, anh phóng đi. Ôi trời là may. Phúc đức. Sau này, anh mới biết dây là sự khôn ngoan tuyệt vời của cậu liên lạc. Cậu đã nhắm vào bóng đèn, giăng màn đêm cho anh tẩu thoát...
-   Anh Thủy, anh làm sao thế hả?
Thủy choàng tỉnh, ngồi dậy.
-   Cẩm Linh à! Răng biết anh ở đây?
-   Tìm miết từ chiều tối giờ à! Đã có cái gì vào bụng chưa? Mà sao ngó bộ hốc hác dữ vậy.
Cẩm Linh sà lại gần Thủy, phủi áo cho anh, vuốt vuốt những sợi cỏ dính trên tóc anh.
-   Lấy gì mà ăn? Anh thì chẳng sao. Nhưng anh em cơ quan không biết sẽ sống bằng cách nào...
Cẩm Linh không dám đưa mắt nhìn Thủy. Đó là câu hỏi không phải của riêng Thủy mà của toàn bộ những người đang sống ở vùng rừng này. Phải chi những lần trước, được Thủy hỏi thế, Cẩm Linh đã đấm thùm thụp vào lưng anh mắng yêu: "Lo chi dữ vậy anh, việc đó là việc của tụi em". Phải, việc đó là việc của ban lương thực tỉnh đóng gần kể huyện ủy Đại Lộc. Cơ quan của Cẩm Linh cơ quan của Thủy, một số đơn VỊ vũ trang đóng trong khu vực từ trước tới nay khó khăn đến đâu, ban lương thực cũng xoay xở được. Còn bây giờ, chưa biết phải làm thế nào. Kể không có cái tin hiệp định Pa-ri ký kết không có cái tin ngừng bắn, cơ quan của Cam Linh đã móc thêm gạo ở đồng bằng lên. Chủ quan. Mà ai ngờ được chớ! Chuyển làm gì cho mệt. Cứ để nguyên dưới đó. Đằng nào, hậu cứ cũng sẽ về đồng bằng. Bây giờ, trên rừng không có một hạt gạo. Đường đi gùi, địch bịt chặt không còn lấy một khe hở. Cái Thanh, bạn của Cẩm Linh chiều qua bị địch phục, hy sinh trên đường. Dân cơ sở đã báo có địch. Tất cả mọi người dừng lại. Khoảng 6 giờ chiều cái Thanh bảo: "Ôi, nó có phục cũng cuốn gói rồi. Giờ làm gì còn. Mà tụi nó cũng phải tôn trọng lệnh ngừng bắn như mình chớ? Ai không sợ đi theo tôi, còn nhát thì quay lại. Chờ đến thế là đủ lắm rồi. Gần tới nông Ông Tình, tốp lấy gạo nghi trong đó có địch. Cái Thanh bảo "Để tôi đi trước, có chi tôi chịu”. Y rằng, vừa bước chân vào nống, địch bắn ngay một loạt. Thanh chết không kịp nói một lời trăng trối. Tiên sư cái thằng địch dã man. Hắn ký kết chó má vậy đó. Hắn bảo người ta ngừng bắn vậy đó!

Cẩm Linh lưỡng lự mãi mới kể chuyện cái Thanh cho Thủy nghe. Trước sau rồi anh cũng biết. Anh sẽ buồn nhưng rồi thông cảm với mình hơn. Bao nhiêu năm làm công tác lương thực ở tỉnh Quảng Đà, chưa đận nào Cẩm Linh chịu bó tay. Nhưng lần này, tuyệt nhiên cô chưa tìm ra cách gì dẫu chỉ để an ủi Thủy. Đắn đo mãi, Cẩm Linh mới dè dặt nói:
-   Hay anh chạy qua chỗ quân đội coi thử. Họ có lương
thực chuyển theo đường dây từ miền Bắc vào, ngó chừng không đến nỗi nào đâu. Lúc họ khó, mình giúp. Bây giờ mình khó, chắc họ chả bỏ. Thủy lắc đầu, chán ngán:
-   Bỏ thì không nhưng họ cũng đang gặp khó. Vừa rồi chủ lực quân khu, bộ đôi tỉnh, tổn thất nặng lắm. Tất cả kéo nhau xuống đồng bằng giành đất giành dân. Bên mình thì quán triệt cho bộ đội chấp hành nghiêm chỉnh hiệp định Pa-ri. Bên thằng địch thì lợi dụng thời cơ cướp thêm đất, thêm dân, tiêu hao lực lượng của ta. Chúng tha hồ nổ súng. Bộ đội thương vong có kể à. Anh nào sống sót cũng tan nát hồn vía. Đường rừng thì thạo, đánh đấm không đến nỗi, nhưng xuống đồng bằng làm sao thuộc địa hình bằng thằng địch. Lại bị chúng lừa như thế chịu sao thấu. Lạc đường, đói rét vất vưởng, đến nay chưa thu hết quân...
-   Cho chết! - Cẩm Linh dằn dỗi - Ai bảo tin thằng địch lắm vào? Đang ngon lành bỗng dưng để nó dồn vào thế bí. ức không sao chịu được.
-   ức thì ức, đừng nói vậy. Họ cũng như mình thôi. Làm sao biết trước được mọi việc.
-   Mình không biết nhưng họ phải biết chớ? Đánh nhau với tụi nó mãi mà không biết bụng dạ của chúng. Mình khổ quen rồi, còn được. Nhìn các anh ở miền Bắc vào bị đói bị lạc mới thương chớ. Cha cái thằng Thiệu. - Vừa nói nước mắt Cẩm Linh vừa chảy thành dòng trên hai gò má. Bỗng dưng, Cẩm Linh đứng dậy tấm tức:
-   Thôi em về. Anh bảo đứa nào qua chỗ em lấy tạm ang gạo ản đỡ. Mai tính dần.
Thủy không giữ Cẩm Linh như mọi khi. Anh đang hoang mang, buồn chán. Anh không thể có lời lẽ gì động viên được Cẩm Linh, vả lại, anh biết Cẩm Linh không phải là ngưòi dễ dao động. Nói là vậy nhưng cô sẽ tìm mọi cách nuôi sống cán bộ chiến sĩ ở đây...
Đi được vài bước, chợt Cẩm Linh quay lại:
-   Anh Thủy, em giận quá mất khôn. Có gì không phải anh bỏ quá cho hỉ. Mà kìa, áo anh rách một mảng ở lưng. Nhìn đến tức cười. Đưa đây em vá. Chốc nữa bảo đứa nào qua cầm về luôn thể.
Không hiểu sao, Thủy ngoan ngoãn như một đứa bé, không nói không rằng làm theo lệnh của Cẩm Linh. Anh vo tròn chiếc áo bà ba màu xanh, nhơm nhớp mồ hôi, đưa lên mũi ngửi:
-   Hôi quá. Em vá răng được?
-   Gớm, em lại chẳng biết là hôi. Thôi đưa đây, vá xong em giặt luôn. Được chưa?
-   Hi hi. • Thủy cười. Mấy ngày nay rồi, lần đầu tiên anh cười. Anh thấy lòng vơi được phàn nào sự nặng nề. Có lẽ vì anh đã đoán đúng tâm trạng của Cẩm Linh. Đau xót thật nhưng anh hiểu mọi người sẽ không ai bở cuộc.
-   Còn khâu lương thực làm răng hé?
-   Đã bảo rồi, anh cứ liên hệ bên quân đội ý. Nghe nói gạo miền Bắc vào nhiều lắm à. Quần áo, thuốc men, hàng hóa ùn ùn chở về quân khu đó. Anh xin họ lấy một ít. Không xin được thì vay. Sau tụi em lo trả. Lúc này có khổ là khổ cánh địa phương ta thôi, chớ trên nớ khổ chi...

2
Từ hồi làm việc với nhau tới giờ, chưa khi nào tướng Hai Mạnh và Bí thư khu ủy Năm Công ngồi nói chuyện với nhau nhiều đến vậy.
- Ông bên quân đội, chắc ít nghe rầy la hơn bên tôi. Họ kêu thôi là kêu. Nào biết thế hồi trước chả nuôi dưỡng che giấu mây ông mần chi. Ai dè đến độ ác liệt gian khó nhất các ông lại bở đất bở dân chạy một lèo. Biết thế theo thằng Mỹ thằng ngụy từ đầu đỡ khổ. Trước sau rồi cùng bị nó lừa vào ấp, vào khu dồn... ở thì vẫn biết họ giận mà nói vậy thôi, nhưng lòng dạ nào mình có thể yên khi dưới nớ bà con bị tụi địch tra khảo dồn ép đánh dập hàng ngày. Cán bộ địa phương của huyện, của tỉnh mới tội nữa chớ. Không lấy gạo lấy hàng từ đồng bằng được, lấy chi xài đây. Này anh Hai, té ra thằng ngụy nó mạnh thế hở anh? Xưa nay cứ nghĩ rời thằng Mỹ ra là hắn chết mất ngáp.
-   Cũng không hẳn là mạnh. Nhưng từ khi hiệp định Pa-ri có hiệu lực, đã rõ là chúng muốn lợi dụng cơ hội này lấy lại các vùng đất đã mất. Anh thấy đấy, việc cướp đất cướp dân của tụi nó vừa rồi rất quyết liệt.
-   Nhưng chả lẽ chúng như vậy, còn ta...
-   So sánh như vậy thì khó. Nhưng có một sự thực là, đánh dưới đồng bằng, đánh ban ngày rất bất lợi cho chủ lực ta. Bộ đội không rành đường đi lối lại. Và đồng chí bí thư nên hiểu cho, lực lượng của ta hiện tại mởng lắm. Một đại đội chủ lực chỉ còn chừng mười hai đến mười lăm tay súng. Đạn cũng thiếu. Hiện ta thiếu đến năm loại đạn. Đánh nữa là hết. Phải ngừng để nuôi dưỡng số còn lại. Mặt khác xin bổ sung quân, súng đạn...
-   Nhưng thằng địch có dừng đâu ạ ! Nó tung hết lực lượng, chiếm đất chiếm dân. Ta phải nghiêm túc nhìn lại vấn đề chỉ đạo của ta. Tại sao Nam Bộ không lâm vào thế trận như ta?
Tư lệnh Hai Mạnh mỉm cười cay đắng:
-   Phía Nam Bộ có hoàn cảnh riêng của họ. Còn ta, thực châts không phải là không làm gì như một số người đồn đại. Về dân quân du kích ta đã huy động toàn bộ. Lực lượng huyện ta sử dụng hai phần ba. Còn chủ lực quân khu ta huy động một phần ba.
-- vẫn biết thế rồi. Bí thư khu ủy nhíu mày ra ý sốt ruột - Vấn đề là hiện ta có thể huy động thêm nữa được không? Anh tính thử?
Không vội trả lời, tư lệnh Hai Mạnh tay bóp trán. Câu hởi ấy, không chỉ của bí thư khu ủy mà là của toàn quân, toàn dân trên đất Khu 5. Ông thấy tâm can mình bị cắn rứt từng mảng khi nghĩ đến những vùng đất bao nhiêu năm nay vật lộn, hy sinh biết bao xương máu mới giành được, nay rơi vào tay địch. Ông biết rất rõ tình hình ở dưới đồng bằng. Dân bị đẩy vào hoàn cảnh lao đao. Buồn đau, mất tin, oán trách cấp trên. Các đơn vị, các cơ quan ban ngành trên rừng thiếu thốn đủ bề, và không ít người chán nản... Trong hoàn cảnh bức xúc như vậy, ông có thể đưa ra những quyết định sai lầm. Quyết định sai lầm ấy, trớ trêu thay, có khi lại được rất nhiều người trong quân khu đồng tình. Quyết định ấy là: Vét cho đến người lính cuối cùng, viên đạn cuối cùng chiến đấu một mất một còn với thằng địch, giành lại dân, giành lại đất. Ôi chao! Ông khao khát được trừng phạt bọn lật lọng, tráo trở kia biết bao. Thì ra, thực chất của ký hiệp định Pa-ri lại là: thằng địch tranh thủ đánh phá các vừng đất tranh chấp, các vùng đất ta từng làm chủ. Đương nhiên, ông không bao giờ tin vào thiện chí của chúng. Nhưng ông cũng không lường đến tình huống xấu đến vậy. Phải tổ chức đánh địch, phải bảo vệ dân, bảo vệ vùng đất đã giải phóng. Bộ đội địa phương, dân quân tự vệ được tung ra quyết chiến nhưng hiệu quả thấp, thương vong lớn.
Chủ lực của quân khu xuống đồng bằng tác chiến gặp vô vàn trác trở. Có trận hy sinh cả ba trăm người mà không giải quyết được gì. Để bảo toàn lực lượng, ông quyết định thay đổi phương án. Ông vô cùng đau lòng nhận ra rằng ở đất Khu 5, sau hiệp định Pa-ri, quân dân ta lâm vào một tình trạng nghẹt thở. Không ít người cay cú muốn trừng trị thích đáng sự tráo trở ngang ngược của thằng địch băng mọi giá. Không! Ông không thể làm như thế. Ông biết rất nhiều người oán giận ông, cho ông là nản lòng, là ngại ác liệt hy sinh, là không còn tin tưởng ở khả nâng của quân và dân Khu 5, là chỉ còn lo bảo mạng, ngồi chờ...
Bí thư khu ủy như đọc được tâm trạng của tư lệnh quân khu, giọng dịu lại:
-   Không vét hết lực lượng ra tuyên chiến với thằng địch, nhưng ta cũng phải làm gì chứ? Bộ Chính trị đã cho chủ trương rồi: Ký hiệp định Pa-ri đâu phải là để mất đất, mất dân.
-   Tôi biết. Thậm chí người ta còn nói ký xong hiệp định, cách mạng dân tộc dân chủ ở miền Nam cơ bản đã hoàn thành. Và có cán bộ cấp cao vào đây còn chê bai chúng ta sao không rời về gần đồng bằng mà ở. Nếu ta làm như họ khuyên cũng tức là nạp lại toàn bộ thành quả cách mạng ở Khu 5 cho địch. Bí thư có đọc một bài thơ in ở báo Nhân dân vừa rồi không: "Đã tắt hôm nay lửa chiến trường...". Nghe nói Cục Chính trị quân khu có viết thư ra... sợ ngoài đó không hiểu gì về tình hình trong ta-
-   Cũng phải rất bình tĩnh đấy. - Bí thư khu ủy nói chậm rãi - Ở ta đây có thể không đúng, nhưng đôi khi lại đúng ở những nơi khác. Tôi vừa nghe báo cáo, ở Nam Bộ tình hình rất khả quan. Bọn địch chẳng làm gì được ta. Ấy thế mới hay chớ.
-   Nam Bộ - Tư lệnh đứng dậy. Ồng chắp tay sau lưng, đầu cúi xuống trầm ngâm - Tất nhiên, ta phải học họ. Nhưng chiến trường ấy khác chiến trường Khu 5 nhiều lắm. Ở đó không có chủ lực của địch. Từ trước đến nay địa hình của họ là đồng bằng, sông nước. Ta và địch đan cài với nhau. Địch cũng rành ta. Ta cũng rành địch. Giữ nguyên hiện tình khi có hiệp định dẫu sao cũng dễ dàng hơn. Ở Khu 5, bí thư biết đấy, chủ lực quân khu chủ yếu đóng ở rừng núi. Bây giờ, trụ lại ở đồng bằng khi thằng địch không chịu thi hành lệnh ngừng bắn là điều rất bất lợi.
-   vẫn biết là vậy - Bí thư trút một hơi thở dài nhưng liệu bộ đội địa phương có thể làm được gì không?
-   Có chứ! - Tư lệnh trả lời tự tin, gương mặt đã rạng rỡ hơn - Tôi đã nói với chỉ huy các cấp, tuyệt đối không để địch lấn thêm đất, chiếm thêm dân. Chắc chắn họ sẽ làm được.
-   Còn cái vùng B Đại Lộc, ta chịu thua sao?
Câu hỏi của bí thư khu ủy như một mũi dùi chích thẳng vào tim tư lệnh. Ông trở lại chỗ ngồi, ủ rũ, đôi mắt tốì sầm. Đúng là để mất vùng B Đại Lộc là cái lỗi của quân dân Khu 5 mà ở cương vị tư lệnh quân khu,ông thấy mình có tội lớn. Giá như tỉnh táo, sáng suốt có thể tập trung giữ vùng B Đại Lộc. Lúc đó, ông không nghĩ thằng địch liều đến thế, hung hăng đến thế. Do vậy, không có phương án đánh trả. Ông chỉ tính việc mở thêm đất, kéo thêm dân ở khu giáp ranh trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực. Mất vùng B Đại Lộc là mất một vùng đất vô cùng quý giá, là một tổn thất nặng. Đó là vùng đồng bằng duy nhất của tỉnh Quảng Đà, giấu được hàng sư đoàn. Vùng B Đại Lộc là nơi tập kết của lực lượng vũ trang địa phương, là nơi cất giữ lương thực, vũ khí, là căn cứ hậu cần. Vùng B Đại Lộc là thành quả rõ ràng cụ thể của cách mạng mười mấy năm qua. Mất vùng B Đại Lộc là mất uy tín với trên, với dưới. Đau đớn hơn nữa là mất niềm tin với người dân Quảng Đà, những người dân bám trụ bao nhiêu năm nay với niềm tin tuyệt đối vào thắng lợi của cách mạng.
- Để mất vùng B Đại Lộc, tôi thấy trách nhiệm của mình rất lớn. Có dịp tôi xin được trình bày và nhận khuyết điểm trước thường vụ khu ủy.
- Đừng nghĩ về chuyện ấy vội. Bí thư khu ủy khẽ lắc đầu - Vấn đề là ta nên xử trí như thế nào để giành lại nó.
Tư lệnh gật đầu hiểu cái ý ngầm mà bí thư vừa gợi ra. Tất nhiên, có thể tổ chức cho quân ta đánh chiếm lại vùng B Đại Lộc, nhưng phải trả một giá quá đắt. Đó là một vùng kề cận thằng Thượng Đức. Hỏa lực bên này sông có thể tới tấp dội vào đó. Vùng B Đại Lộc địa hình bằng phẳng, dễ bị địch bao vây. Pháo ở các trận địa khác dễ bắn tới. Ấy là chưa kể chúng thừa sức huy động máy bay bỏ bom suốt ngày đêm. Trước hiệp định Pa-ri, mật độ bắn phá càn quét của địch có mức độ, vì chúng còn lo đối phó với nhiều vùng đất khác. Khi đã chiếm giữ, chúng sẽ một sống một còn với ta. Chúng hiểu rõ vị trí quan trọng của vùng B Đại Lộc.
Đối với du kích và bộ đội Quảng Đà, mất vùng B Đại Lộc, sự hoạt động từ nay sẽ khó khăn gấp bội. Và với chủ lực quân khu, việc đánh đồn, đánh điểm từ nay sẽ không dễ dàng. Nhưng trên hết mọi khó khăn vẫn là làm sao lấy lại niềm tin đối với dân. .Làm sao để họ tiếp tục đi theo cách mạng, chịu đựng, vượt qua mọi sóng gió? Liệu huy động toàn bộ lực lượng lấy lại vùng B Đại Lộc có làm tình hình sáng lên không? Có đấy, từ trên xuống dưới sẽ khối người bớt cay cú. Thường vụ khu ủy, quân khu ủy được mát mặt. Nhưng là một vị tướng chỉ huy trận mạc, không thể chỉ vì cái đó. Hàng trăm, hàng nghìn người sẽ hy sinh chỉ vì một tính toán cá nhân, một sự bốc đồng vô lối. Tư lệnh đã lường được những tổn thốt nặng nề. Và tư lệnh cũng đã lường được sau khi chiếm vùng B Đại Lộc sự thể sẽ diễn ra thế nào. Vùng B Đại Lộc sẽ là cái túi đựng các loại đạn pháo của Thượng Đức. Ngày đêm từ Thượng Đức quân địch sẽ nống ra đánh phá quấy nhiễu, tìm cách bao vây tiêu diệt ta. Bộ đội nằm trong cái thế bị cô lập, thiếu lương thực, súng đạn, thiếu người, khó khăn đủ bề, nơm nớp lo sợ. Lực lượng quân khu cũng chẳng làm gí được trong cái tình thế tiến thoái lưỡng nan ấy.
Không! Trăm ngàn lần không. Thà để mọi người chê bai hiểu lầm, thà bị mất cấp, mất chức chứ không thể liều lĩnh, ngông cuổng.
-   Trước sau cũng phải lấy lại cái vùng B Đại Lộc nhưng không phải lúc này và cũng không phải đánh theo cái lối một số người đang nghĩ.
-   Anh cứ nói rõ hơn xem nào? - Bí thư khu ủy đăm đắm nhìn ông Hai Mạnh.
Tư lệnh ngước mắt nhìn xung quanh, giọng se nhỏ:
-   Cơ bản muốn giải quyết thằng B, phải giải quyết thằng A. - Vừa nói tư lệnh vừa chỉ vào hai cái ly uống trà trên bàn.
-   ủa! Làm sao giải quyết thằng A được? Đao nhiêu lần ta ném quân vào đó rồi, đều thất bại.
-   Thì tôi đang muốn nói với bí thư như vậy đó. Khi thằng Thượng Đức chưa giải quyết được thì chưa nên tính lấy lại vùng B làm gì. Không cần đánh vùng B, chi cần nhổ được cái Thượng Đức coi như xong. Gay go nhất là hiện nay ta chưa đủ thế, đủ lực giải quyết thằng Thượng Đức.
-   Vậy theo anh phải làm sao?
-   Đành chờ thôi, cắn răng mà chờ. Cố xây dựng lực lượng. Huấn luyện, bổ sung quân, làm đưòng, chuẩn bị để thời cơ đến có thể hành động được ngay.
-   Tôi hiểu. Nhưng liệu người ta có để yên cho mình chờ đợi không chớ? - Bí thư bỗng bật cười. Tiếng cười nghe khan, và trên miệng ông có cái gì méo mó, cay đắng.
-Tư lệnh bỗng ôm ngực ho khan. Người ta là ai? Có thể cấp trên, Bộ Chính trị, Trung ương, Bộ Quốc phòng. Người ta ở đây cũng có thể là dân. Chiến tranh, có bao nhiêu điều không thể nói ra. Làm sao để trên hiểu, dưới hiểu. Đôi khi cũng không có cách nồo khác hơn là chờ thời gian trả lời. ơ đời, anh nào sai, anh nào đúng, đôi khi phải đợi cả năm cả tháng. Nhưng chả lẻ cấp trên cũng trách ông? Không đồng tinh với ông? Bất giác ông ngủng lên nói với đồng chí bí thư - lúc đó cũng đang ôm đầu suy nghĩ.
-   Hồi đầu năm, lần tôi và anh cùng ra Hà Nội đó. Khi anh về rồi, tôi có ở lại thêm một ngày rưỡi làm việc với Bộ Tổng Tham mưu. Xong việc, anh Ba gọi đến ăn cơm, nói chuyện. Tôi báo cáo tình hình với anh Ba. Anh và tôi ngồi phân tích, đánh giá mọi khả năng ta và địch. Anh bảo: "Cố gắng giải phóng miền Năm trong hai năm tới. Nhanh thì tốt. Chậm thì phức tạp”.
-   Chắc anh Ba sẽ buồn lắm, khi thấy tình hình như thế này? - Giọng bí thư khu ủy se nhỏ.
-   Đồng chí ấy có điều kiện nhìn toàn cục hơn tôi và anh. Đồng chí ấy sẽ buồn hơn, nếu như trong hai năm tói thời cơ đến mà Khu 5 ta không còn lực lượng.
- Nhưng cũng có một vấn đề khác: Nếu cứ để tình trạng hiện nay, sẽ không hy vọng gì tạo ra thuận lợi cho hai năm tới.
Tư lệnh gật đầu như đồng tình với ý kiến của đồng chi bí thư. Đồng chí bí thư ngước mắt nhìn tư lệnh trưởng vẻ như thông cảm và chờ đợi điều gì đó.
• Để cải thiện tình hình, ta có thể huy động toàn lực đánh địch, giành lại phần đất vừa mất. Anh thấy thế nào?
Ông Năm Công thừa hiểu đấy chỉ là một câu thăm dò.
- Huy động toàn lực thì đừng. Nhưng có thể phải tính cách nào đó. Không vậy, sẽ mất niềm tin ở quần chúng. Và tôi e rằng ngoài kia chẳng thông cảm với chúng ta.
Tư lệnh lại khẽ gặt đầu. Phải, có nghĩa là tiếp tục bớt xén cái lực lượng quá mỏng manh hiện có, giành giật đất đai với thằng địch. Để làm gì? Để được một niềm tin ở dân, ở cấp trên. Nhưng chắc gì đã làm được. Chắc gì có được niềm tin ấy. Mà dù có làm được điều đó để cấp trên, để quần chúng có chút lòng tin thì ông cũng không ra lệnh xuất quân, đó là một việc làm ẩu, liều lĩnh, tổn thất sẽ rất lớn. Ai là người chịu trách nhiệm về sự sống còn của người lính? ông! Và ông nữa, khi cách mạng toàn miền Nam đến, vận nước đến, chiến trường cần lực lượng, vũ khí, ai là người gánh chịu?
- Anh Năm à! Tôi sẽ cùng bộ đội. cố giữ không để thằng địch lấn thêm. Không để mất đất, mất dân thêm. Chứ không thể vì cay cú mà mạo hiểm. Để bộ đội, dân quân du kích tiếp tục hy sinh một cách không cần thiết là một tội lớn. Còn cấp trên có tha thứ cho mình không? Quần chúng có tha thứ cho mình không, lại là một chuyện khác.

3
Gần như ngày nào ông Hai Mạnh cũng nhận được những lời kêu ca phàn nàn. khi thì từ bên khu ủy, khi thì từ các vùng giáp ranh, vùng sâu. Ngay ở Bộ Tổng Tham mưu đôi khi cũng trách cứ. Kệ. Ông ráo riết cho bộ đội củng cố. Thằng địch thì không thể làm gì vùng căn cứ của ta. Ông đề nghị ngoài Bộ cho quân khu một số máy phát điện. Các vùng tăm tối trước đây bỗng chói lòa ánh sáng. Doanh trại trên quân khu, doanh trại sư đoàn, trung đoàn có sân bóng chuyền, sân cầu lông. Ông phát động trồng rau, trồng sắn, đào ao nuôi cá, làm đẹp doanh trại. ông cho tích lũy lương thực và làm đường. Từ quân khu, từ nơi đóng quân của các sư đoàn, trung đoàn, một mạng lưới đường sá hướng đến những căn cứ lớn của địch. Bộ đội tỉnh, bộ đội huyên, dân quân du kích được học chính trị quân sự sẵn sàng cho các cuộc chiến đấu mới. Riêng ông, tập trung suy nghĩ các phương án tác chiến cho các vùng miền trên đất Khu 5. Thời cơ đến, ngòi nổ đầu tiên sẽ bắt đầu từ đâu? Nhiệm vụ của các tỉnh? Nhiệm vụ của các sư đoàn? Của bộ đội địa phương? Từ nay đến đó phải tãng thêm bao nhiêu quân. Bổ sung thêm bao nhiêu súng, bao nhiêu đạn. Ông ầm thầm chuẩn bị ráo riết.
Sự sốt ruột, nôn nóng ở cán bộ chiến sĩ không làm ông nao núng. Cuộc họp nào cũng vậy, nói chuyện với ai cùng vậy, ông kiên trì thuyết phục. Họ tin ông thì tốt, không tin cùng không sao. Ông tâm đắc lời Bác dặn Đại tướng Võ Nguvên Gíap trước khi đánh Điện Điên Phủ: "Tướng quân tại ngoại. Trận đánh này rất quan trọng, Bác giao quyền cho chú. Chắc thắng thì đánh, không chắc thắng thì không đánh...". Ông là một vị tướng chịu trách nhiệm chính ở chiến trường Khu 5. Bài học về cuộc tổng tiến công Mậu Thân 1968 còn lưu giữ mãi trong lòng ông. ông không muốn lặp lại một lần nữa những đau đớn đó. Sự mất mát ở chiến trường Khu 5 vừa rồi không nhỏ, nhưng sẽ lớn hơn nhiều nếu cay cú, liều lĩnh, bất chấp. Với những cán bộ cao cấp, ông nói thêm: “Vấn đề của chúng ta không phải là một số vùng đất đang tạm bị thằng địch chiếm đóng. - Ông nắm tay thành quả đấm dấm dứ về phía trước - Phải xây dựng lực lượng chuẩn bị chiến dịch. Phải tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch trong công sự vững chắc. Tất nhiên, phải tính đến việc đi cơ động, mở rộng địa bàn chiến lược chuẩn bị cho tổng tấn công”.
Đường 59 đã khá thông thoáng. Xe ô tô chạy vào đến đầu mối quân khu. Đời sống bộ đội khá hơn. Bụng đã có cơm lưng lửng. Quần áo đã có thay, không còn cảnh vá víu chằng đụp. Và người đi ra, người đi vào trên con đường ấy cũng tấp nập hơn. Hiển nhiên, đó là điều đáng mừng, là những thuận lợi cơ bản để cuộc chiến phát triển. Nhưng việc đó cũng gây cho ông Hai Mạnh nhiều khó khăn. Dưới vùng sâu không ít lời đồn đại: "Mấy ông lính miền Bắc giờ chỉ lo hưởng thụ, bảo mạng, có nghĩ đến đánh chác gì nữa đâu". Còn tận hậu phương miền Bắc đã có tin đồn: "Cánh chủ lực Khu 5 ớn lắm rồi. Giờ chỉ lo đào ao nuôi cá, tăng gia sản xuất, chờ đợi, được đâu hay đấy".
Cuối năm 1973, ông còn nhận được thư vợ gửi từ Bắc Giang. Không biết ai đã nói với vợ ông những thông tin sai lệch làm cho vợ ông lo lắng và hiểu sai về ông. Họ nói rằng ông ớn chiến tranh. Bây giờ chỉ còn ngồi ngáp. ông không hành động, nhưng lại cứ khư khư giữ cái chức tư lệnh trưởng, cản đường người khác. Chao ôi! Biết bao nhiêu mong đợi về sự ngừng bắn, về sự thông thương Nam Bắc. Nhưng việc đó mới diễn ra gần đây thôi mà tình hình đã phức tạp là vậy. Có thể có gì đó chưa thật ổn trong khâu chỉ huy chỉ đạo của ông ở chiến trường. Nhưng điều ông buồn héo ruột héo gan là người ta đã bịa đặt những điều không bao giờ có trong tư tưởng tình cảm của ông. Ông càng buồn hơn khi vợ con ông phải lãnh đủ nỗi lo buồn đó. Thư vợ ông viết: "Nếu thấy mệt mỏi, anh nói với các anh cấp trên rồi về với vợ con. Đóng góp của anh vậy cũng được rồi. Để người tài giỏi hơn, sức lực dồi dào hơn làm".
ô hay, có bao giờ ông ham chức vụ quyền lực đâu cơ chứ?

4
Đang là mùa mưa. Nước ồ ào réo suốt ngày đêm. Vùng núi Khu 5 bất kể sáng, trưa hay chiều đều phủ một màu xám xịt. Mọi năm, mừa mưa là mùa ta tranh thủ củng cố lực lượng, học tập chính trị và chuẩn bị cho chiến dịch ra quân rầm rộ. Mùa mưa năm nay không như thế. Lòng người cũng âm u như trời đất. Cũng chỉnh cán chỉnh quân từ quân khu xuống sư đoàn, trung đoàn, tiểu đoàn, đại dội, các ban ngành, dân quân, du kích địa phương, nhưng sao không khí cứ ỉu xìu. vẫn nghe đấy mà lòng không được tin lắm về một cuộc tấn công lớn. Thì sự đời vẫn thế. Thuyết phục nhất đối với lòng ngưòi đâu phải là những lý lẽ, những lời cổ vũ động viên. Cái để mọi người có thể tin là ở thực tiễn đang diễn ra. Nó hàm chứa một điều gì đó khiến người ta tin yêu hy vọng.
Tướng Lê Trọng Tấn vào Khu 5 không mấy vui vẻ. Đây là vùng đất ông không thật sành. Hay nói một cách đúng hơn: phó tổng tham mưu trưởng chỉ thuộc nó trên bản đồ. ông sẽ đi, sẽ quen và thuộc, cái đó không khó. Cái khó là ông sẽ gặp một người bạn ông hết mực tin yêu: tướng Hai Mạnh, trong một hoàn cảnh eo xèo. ông Hai Mạnh dù sao cũng có công ở đất Khu 5. ông vào đây từ thời quân khu chưa có quân chủ lực, sống tít mít ở vùng núi cao, khó khăn đủ bề. ông đã cùng Đảng ủy Bộ tư lệnh rời căn cứ xuống gần dân, mở rộng phạm vi hoạt động của bộ đội địa phương, dân quân tự vệ, đặc biệt, ông đã xây dựng được những sư đoàn chủ lực, đối chọi với quân ngụy, thắng chúng giữa ban ngày. Mỹ hùng hổ đổ quân vào Đà Nẳng, ông và quân dân Khu 5 đã bám thắt lưng chúng mà đánh. Khi chúng ngạo mạn kéo lên Tây Nguyên định làm chủ khu vực Plây Me, ông đã được Bộ Tổng Tham mưu điều lên đó. ở đấy, ông đã lãnh đạo chỉ huy quân dân Tây Nguyên đánh thắng trận Ia Đrăng. Nghĩ về cuộc đụng độ kinh hoàng ấy, đến nay nhiều tướng tá Mỹ còn thất đảm kinh hồn. Trước khi ký hiệp định Pa-ri, Bộ Tổng Tham mưu vẫn đánh giá cao ý chí nghị lực và tài chỉ huy của ông. Vậy mà không hiểu sao, bước qua năm 73, ông như quả bóng xì hơi. Hiệp định Pa-ri bỗng chốc thành bùa hộ mệnh của thằng địch. Quân dân Khu 5 đang vùn vụt đi lên, chốc như gặp sông núi cản đường. Đành rằng lúc đầu ta chưa lường hết được âm mưu thằng địch. Nhưng để tình trạng mất đất mất dân xảy ra như vừa qua là điểu thật khó hiểu. Khó hiểu cho quân dân Khu 5 và cho tướng Hai Mạnh.
Sau mấy ngày đi khảo sát ở chiến trường, tướng Lê Trọng Tấn nhận ra một điều, ở quân khu, tình hình xây dựng có khá hơn. Đời sống bộ đội được cải thiện. Chỉ có dân là xa vời vợi.
- Anh nghĩ thế nào khi nhìn xuống đồng bằng, hầu như ta không còn chỗ nào đứng chân? Bất chợt, ông hỏi tướng Hai Mạnh khi vừa ăn sáng xong, đang ngồi bên bàn trà.
Tư lệnh quân khu lặng đi. Phải, đấy là một vết thương, một nỗi đau của riêng ông và của cách mạng Khu 5. Quân dân Khu 5 từng nổi tiếng với câu nói: “Một tấc không đi, một ly không rời”. Biết mấy xương máu của nhân dân, của cán bộ chiến sĩ đã đổ ra giành giật từng tấc đất với kẻ thù với một niềm tin vùng giải phóng ngày càng nới rộng. Nào ngờ.
-   Vâng! Đau xót lắm. Đây cũng là bài học xương máu. Để mất đất mất dân tôi thấy mình thật đáng trách.
-   Tất nhiên, không phải Khu 5 hay cá nhân anh bất ngờ đâu. Vào đây tôi mới sáng ra nhiều điều. Hóa ra ở ngoài kia cũng có những suy tính không sát với thực tế. Thôi, cái gì đã qua cho qua luôn. Ngoài Bộ đang băn khoăn liệu sẽ xử trí như thế nào trước tình hình ở đây.
- Chúng tôi cố gắng giữ không để địch nống lấn thêm. Mặt khác, lo củng cố chuẩn bị lực lượng sẵn sàng nhập cuộc khi thời cơ tới...
Không hiểu nghĩ sao, phó tổng tham mưu trưởng nhoẻn cười.
- Ngoài đó, có người bảo Quân khụ 5 đang án binh bất động.
Một nỗi hờn tủi trào dâng trong lòng tướng Hái Mạnh. Mặt ông đỏ phừng. ông hướng cái nhìn về bạn, giọng dằn dỗi:
- Nói vậy là quá đáng, là bất công với quân dân Khu 5. Chúng tôi không án binh bâ't động nhưng dù có phải thế nào nhất định tôi cũng không đưa hết lực lượng xuống đổng bằng dàn mặt với thằng ngụy. Làm vậy là cá nhân ích kỷ, là không thương tiếc xương máu của bộ đội, là không có đầu óc mưu lược, không có chuẩn bị cho tổng tấn còng.
•   Thế các anh đã chuẩn bị như thế nào rồi? - Mặt phó tổng tham mưu trưởng vẫn tỉnh bơ, giọng điềm đạm.
•   Thì hôm nay tôi cũng đang có ý định trình bày với anh đây.
Tướng Hai Mạnh cầm gậy chỉ huy, ngước mắt nhìn tấm bản đổ rộng như chiếc chiếu treo trên vách, sát bàn làm việc. Địa bàn các tỉnh, các huyện trong quân khu được đánh dấu bằng các loại chì màu trên bản đồ. Cùng với chiếc gậy chỉ huy rê trên các vùng đất, ông vanh vách kể ra những sông ngòi, đồi núi, những khó khăn, thuận lợi của ta và địch. Lực lượng chống lấn chiếm của ta. Phương án một, phương án hai. Và cả phương án huy động tổng lực khi thời cơ đến.
Hướng về chiếc bản đồ, mày hơi nheo lại, tướng Lê Trọng Tấn lúc thì ngỡ ngàng, lúc vui sướng hể hả. ông hiểu rằng chỉ có người gắn bó máu thịt với miền đất Khu 5, tâm huyết với sự nghiệp giải phóng đất nước, dân tộc mới có được sự nhập tâm, sự chuẩn bị kỹ lưỡng đến vậy.
Tướng Hai Mạnh đã đặt gậy chỉ huy xuống bàn. Bỗng dưng khóe mắt ông nhưa nhứa nước:
- Bức xúc nhất của chúng tôi hiện nay là những vùng đất vừa bị địch lấn chiếm- ông lại cầm lấy gậy chỉ huy đưa đầu gậy lên chiếc bản đồ - Đây, đau nhất là vùng này. - Ông khoanh một vòng quanh huyện Đại Lộc – Dân ở đây đang chịu nhiều cơ cực. Hẳn là họ oán thán chúng tôi lắm. Muốn lấy lại vùng B phải giải quyết thằng Thượng Đức. Ước chi tôi có đủ quân, đủ lực chơi với nó một trận. Nó như một thách thức với quân dân Khu 5.
-   Thằng Thượng Đức mạnh thế sao?
-   Cũng chưa điều tra thật kỹ. Nhưng mấy lần đánh không được. Tâm lý của bộ đội là ngán. Đấy, về đây anh nghiên cứu thử xem sao? Đương nhiên, chưa thể tính chuyện nhổ nó đi ngay được? Nhưng khi thời cơ đến anh nên xin cấp trên một lực lượng nào đó phối hợp vối quân khu cắt béng thằng này đi.
Tướng Lê Trọng Tấn mở to mắt nhìn ông Hai Mạnh.
Ô hay thì ra anh ta đã biết hết ý định của Bộ muốn đưa mình vào thay anh ta chăng? Vậy mà từ hôm mình vào đến nay, cùng ăn, cùng ở, cùng đi thực địa mấy lần với nhau vẫn không nhận ra một dấu hiệu gì của sự bất mãn, hay phản ứng. Ông nói:
-   Đúng là ngoài Bộ vừa rồi nghe được khá nhiều chuyện không hay về Khu 5. Bộ cử tôi dẫn đoàn cán bộ vào đây xem xét tình hình và có đề nghị tôi ở lại thay anh. Anh nghe thông tin ở đâu mà nhanh vậy?
-   Cũng chỉ là linh cảm thôi. Nhưng tôi biết việc đó sẽ phải xảy ra. Đến vợ tôi ở Bắc Giang còn nghe được những chuyện tào phào ở đâu đó và cũng khuyên tôi nên thôi chức tư lệnh trưởng. Mà cũng chẳng riêng ngoài Bộ, trong đây cũng đồn thổi nhiều chuyện. Tôi đã suy nghĩ, thấy không thể nào làm khác được. Anh cứ xem xét tình hình, xong tính xem nên thế nào. Có thể, tìm ra một giải pháp khả dĩ hơn chăng? Tôi cũng sẽ tiếp tục suy nghĩ. Có gì tôi sẽ bàn bạc cùng anh. Anh không phải băn khoăn gì cho tôi. Tôi sẽ xin Bộ về chỉ huy một đơn vị nào đó của quân khu. Tôi sẽ giúp được nhiều cho anh đấy.
Lê Trọng Tấn không tìm thấy điều gì tự ái hay hờn dỗi trên nét mặt tướng Hai Mạnh. Những lời tâm sự ây là rất thật, có sự chuẩn bị chu đáo cho bản thân mình. Việc ông thay vị trí của tướng Hai Mạnh cũng không gây gì xáo trộn hụt hẫng trong tâm hồn anh ta. Ngược lại nêu có sự xáo trộn hụt hẫng thì lại chính là ở ông đây.
Hôm sau, tướng Lê Trọng Tấn nói với công vụ:
-   Đoàn còn ở lại mấy ngày? Hôm nay tớ với cậu đi xuống Quảng Đà. Tớ muôn xem cái thằng Thượng Đức thế nào?
-   Thủ trưởng đã cho người liên hệ với dưới đó chưa ạ?
Tướng Lê Trọng Tấn cười hồn hậu:
-   Liên hệ thì còn hỏi làm gì? Phải tận dụng yếu tố bất ngờ cậu ạ. Cậu tưởng cứ báo trước, có người dẫn đi mà an toàn sao?
Hai thầy trò lên đường. Lặng lẽ, bí mật. Gần tới giáp ranh, họ bắt gặp một tốp người, ý chừng là cán bộ của huyện đang nghỉ ngơi ở đầu dốc. Họ đang bàn chuyện rôm rả. Thấy thầy trò Lê Trọng Tấn liền im bặt.
-   Tôi hỏi thăm đường về Thượng Đức? - Tướng Lê Trọng Tấn nói với một trung niên.
-   Sao ổng lại hỏi đường về đó ta? - Người này nhìn ông nông dân mặc áo bà ba với vẻ cảnh giác.
-   Là tôi nghe nói thằng địch ở Thượng Đức ác và mạnh lắm. Muôn ngó thử.
Sợ người cán bộ nọ có lời nói, hành động gì đó vô tình xúc phạm thủ trưởng mình, cậu liên lạc nháy mắt với người trung niên và phác một cử chỉ đây là một cấp lớn của
bộ.
Giọng điệu người trung niên chợt thay đổi:
-   Báo cáo thủ trưởng, thủ trưởng muốn đi tới đâu tôi dẫn.
Người trung niên hình như đã nhận ra ông già là một cán bộ quân đội tầm cỡ, nên ghé tai khẽ khàng:
-   Tôi là Hoàng Thủy, bí thư huyện Đại Lộc. Tôi sẽ dẫn thủ trưởng đến chỗ mà thủ trưởng muốn.
-   Đi thôi.
Bây giờ thì không phải chỉ có tướng Lê Trọng Tấn, cậu liên lạc mà còn có thêm bí thư huyện ủy huyện Đại Lộc. Nhìn vóc dáng, gương mặt tướng Lê Trọng Tấn, Thủy biết con người này cũng gan lì tướng quân lắm đây. Gần tối những vị trí nguy hiểm, địch có thể vung đạn từ Thượng Đức ra, Thủy hỏi:
-   Đi nữa không thủ trưởng?
-   Đi chớ. Anh là bí thư, anh biết rõ chỗ nào có thể tới, còn hỏi chi?
-• Nên dừng thôi thủ trưởng ạ. Đoạn sắp tới địch hay phục kích. Và ở đồn có thể dòm thấy, dọng pháo ra.
- Anh có dọa tôi không đây? Đi thêm đoạn nữa nào! Thủy nheo mắt nhìn con đường phía trước. Con đường chạy giữa làn đạn của Thượng Đức. Mặt lộ rỗ sự ái ngại, anh cho rằng ông cán bộ cỡ bự từ miền Bắc mới vào giỏi lắm đến dốc Nỗng Đụn là đòi quay lại, ai ngờ càng đi càng hăng. Những cán bộ du kích thông thuộc ở đây tới đoạn đường này cũng phải dừng lại nghe ngóng tình hình và có khi phải đợi màn đêm ập xuống mới dám đi tiếp. Bây giờ, nỗi lo lại ở phía anh. Anh không sao, nhưng nhỡ có chuyện gì với ông ta, ai chịu trách nhiệm chớ?
-   Hay thế này thủ trưởng. Thủ trưởng cứ ở đây. Để tôi đi trước. Đi lọt, thủ trưởng đi tiếp, còn có chuyện gì thủ trưởng quay lại ngay.
-   ô hay! anh nói gì lạ vậy? Nhỡ anh có chuyện gì thì chúng tôi phải cứu chứ. Chả lẽ để một mình anh nằm ở đây sao?
-   Thủ trưởng yên tâm đi. Bọn tôi rành chuyện đó lắm. Nhỡ địch phục, hay pháo bắn, chúng tôi có cách cả. Không sao đâu.
Ngay lúc đó, có tiếng đề pa rồi đạn pháo nổ ầm ầm vào chân ranh. Mảnh pháo lạt xạt quanh quất ngay cạnh chỗ ba ngưòi.
■ Đấy, thủ trưởng thấy không?
- Chiến trường. Không thế, còn gì mà nói. Nhưng mà này, các anh sợ thằng Thượng Đức đến thế sao?
Thủy lúng túng, không biết nên trả lời câu hỏi của ông già đáng kính thế nào. Không sợ sao được khi phải đi qua con đường luôn có pháo từ Thượng Đức bắn tới. Không sợ sao được khi bất cứ chỗ nào lính Thượng Đức cũng rình rập, mai phục. Không sợ sao được khi cứ vài năm một lần, chủ lực, địa phương tiến đánh Thượng Đức đều ôm đầu máu chạy ra.
Tất nhiên, nói không sợ thì cũng không có gì là quá đáng. Như anh đây, sẵn sàng đi, sẵn sàng hy sinh nếu góp được một phần nào đó tiêu diệt Thượng Đức. Qua câu chuyện nửa kín nửa hở với người công vụ, Thủy hiểu được phần nào ý nghĩa chuyến đi. Anh vừa muốn cho người cán bộ cấp cao ngoài Bắc mới vào nhìn Thượng Đức một cách tường tận để có phương án chính xác nhất vừa ngại nhỡ có chuyện gì không may. Nhưng đã rõ, ông ta cũng là người từng trải. Pháo địch bắn thế mà không mảy may run sỢ.
-   Có thể tiếp cận Thượng Đức gần hơn bằng con đường khác được không? - Tưống Lê Trọng Tấn nói với Thủy khi vừa dứt đợt pháo.
-   Có, chúng tôi vẫn đi. Nhưng phải đi ban đêm.
-   Anh cũng thuộc địa hình đấy nhỉ?
-   Tôi ở đây mà thủ trưởng.
Câu khen của tướng Lê Trọng Tấn như đụng đến nỗi đau của Thủy. Anh rỉ rả kể hết những điều anh biết về Thượng Đức, về hoàn cảnh nhà anh hiện nay, về nỗi âm ức và tâm trạng muốn giải phóng Thượng Đức của cán bộ nhân dân Quảng Đà. Tướng Lê Trọng Tấn nở một nụ cười mãn nguyện, vỗ vỗ vào vai đồng chí công vụ:
• Thôi! Thế là được. Ta quay lại thôi.

CHƯƠNG HAI
1
Cái vùng Cửa trên đất Quảng Trị nóng nắng có lẽ không thua một xứ nào trên đất Việt Nam ta nhưng mùa đông cái lạnh như được tích tụ từ đâu đó ngỡ có thể bốc được trên tay. Tư lệnh Lê Công Phê và chính ủy Trần Bình đang hít hà co ro trong chiếc hầm thùng nửa chìm nửa nổi thì một sĩ quan trực chỉ huy đĩnh đạc bước vào giơ tay báo cáo. Thanh niên có khác, cái rét hình như không đậu được trên người những chàng trai trẻ. Tư lệnh nghĩ và mỉm cười:
   Để tay xuống cho đỡ rét, vào trong đây. Ngoài kia gió lắm phải không?
-   Có điện báo phó tổng tham mưu trưởng sắp tới đây ạ.
-   Lại cụ Tấn. Cụ này rõ là hay đi, mà sao không báo trước nhỉ? - Mặt Trần Bình sửng sốt.
-   Cánh chính trị nhà ông lúc nào cũng đòi báo trước. Lộ toẹt hết cả vì thế. Cụ Tấn ấy à? Còn xơi. Năm ngoái cụ ghé vào sư đoàn. Lính không biết, cà khịa. Cụ cũng cãi lại rất hăng. Đi khởi, lính ta mới biết là tướng Lê Trọng Tấn, cứ co rúm lại mà lo...
Họ mới nói tới đó thì phó tổng tham mưu trưởng ào vào. Đúng là ông đã mang theo một luồng gió ấm. Trong ngoài căn hầm rộn cả lên. Quân lính tíu tít qua lại, dòm ngó. Đi với ông có cả một tốp người. Lính ta muốn biết trong tốp người đó ai là tướng, là phó tổng tham mưu trưởng.
Ấy, cứ nhìn vào tốp cán bộ cùng đi để đoán người chỉ huy thì khó thật. Ông Lê Trọng Tấn là người trông dáng vẻ ít tướng nhất.
-   Các ông có một tay hoạ sĩ khá thật đấy. - Ông nói với sư trưởng - Mình gặp anh ta đang loay hoay vẽ trận đánh ở cảng Cửa Việt. Nhìn bức tranh thích quá, ngở lòi xin làm kỷ niệm. Thế là anh ta nổi đsóa. “Ông già lẩm cẩm rồi. Cả mấy tháng trời mới vẽ được bức tranh*. Đành làm thinh chứ biết làm sao?
-   Chết cha! Lê Duy Ứng đó mà. Chắc không biết thủ trưởng. - Chính ủy Trần Bình xuýt xoa.
-   Có gì mà chết. Anh ta mắng là phải. Bức tranh vẽ trong hoà bình đã quỳ. Lại vẽ trong bom đạn. Thử vậy thôi chứ xin làm sao được.
-   Thủ trưởng yên tâm. Sẽ bảo anh ta biếu tặng thủ trưởng.
-   Chớ! Của quỳ đấy. Sư đoàn cố giữ những bức'tranh như thế. Thích thì thích thật nhưng những thứ đó nên để mọi người cùng hường. Có điều kiện là chuyển ra Bắc triển lãm. Để trong này nhỡ mất, uổng.
Câu nói của phó tổng tham mưu trưởng làm cho vẻ quan trọng của mọi chuyện tan biến đâu cả. Những câu hởi, những câu nói vui rộn hẳn lên. Khi chủ nhà ngỡ ông chỉ tạt qua thầm hởi chốc lát thì ông lại bảo mọi người giải tán chỉ mời sư trưởng và chính ủy ở lại:
- Tôi đến đây giao nhiệm vụ cho sư đoàn đây. Sau thời kỳ ký hiệp định Pa-ri, địch ta thế nào, các đồng chí là người trong cuộc biết rất rõ. Thằng Mỹ rút ra rồi, nêu ta đánh mạnh, thằng nguy khốn đốn, thằng Mỹ có quay lại không? Bộ Chính trị đã họp bàn việc này. Thủ tướng Phạm Văn Đồng nói: “Mỹ đã vui mừng được ra khởi Việt Nam thì dừ có cho kẹo nó cũng không quay lại đâu.” Như vậy chỉ còn thằng nguy và vũ khí Mỹ nữa thôi. Ta đánh mạnh tình thế sẽ ra sao đây? Bộ giao cho 304 phối hợp với quân Khu 5 đánh Thượng Đức : Thượng Đức là một chi khu quận lỵ cửa ngõ của Đà Năng. Nắn gân thằng địch xem sao? Đánh xong, giữ không cho nó trở lại. Để xem nó làm gì. Trận này quan trọng là thế. Ta phải giành thắng lợi bằng được...
Phó tổng tham mưu trưởng rút từ trong túi áo một tờ giấy pu-lia. Cả ba mái đầu chụm lại trên tấm bản đồ vẽ bằng nét chì nhở.
- Đây. Nó đây. - ông miết ngón tay trên bản đồ - Nó nằm phía tây Quảng Đà, cách Đà Nẵng 40km. Đây là hai con sông Côn và sông Vu Giai Còn đây là các dãy núi bao quanh Thượng Đửc... Địa hình khá hiểm trở. Lực lượng cũng khá mạnh... Ta đã đánh nhiều lần không được. Bây giờ giao cho các ông đấy. Chuẩn bị lực lượng và các thứ chu đáo nhá. Thế nào ông Phê, có xơi được không?
-   Thủ trường đã giao thì phải quyết tâm hoàn thành chứ ạ.
Nói vậy nhưng trong lòng sư trưởng Lê Công Phê tưng bừng lắm. Một người chỉ huy của một sư đoàn mạnh bao giờ cũng mong muốn được nhân những nhiệm vụ khó khăn mà người khác, đơn vị khác khó đảm nhiệm. 304 là sư đoàn từng lừng lẫy trong kháng chiến chống Pháp lại đã thắng rất oanh liệt trên chiến trường Trị Thiên máu lửa và ác liệt, không lý gì không làm tốt nhiệm vụ phó tổng tham mưu trưởng giao.
-   Còn chính ủy Trần Bình, tư tưởng tíến bộ chiến sĩ có gì vướng mắc không?
-   Tất thôi thủ trưởng ạ. Mà có khó khăn gì, chúng tôi sẽ ráng khắc phục.
Cũng là nói vậy cho khiêm tốn chứ từ khi được làm chính ủy Sư đoàn 304, Trần Bình thấỵ hạnh phúc vô cùng. Đó là những người lính cực tất, dày dặn kinh nghiệm, được hưởng thụ một truyền thống huấn luyện chiến đấu rất quỳ báu của sư đoàn.
Hiện nay bộ đội đang phấn khích. Mới rồi cả sư đoàn đã được chủ tịch Phi-đen Cát-tơ-rô đến thăm, trao cờ để sau này cắm ở Sài Gòn. Các đồng chí Phạm Văn Đồng, Trường Chinh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp... và nhiều đồng chí lãnh đạo cao cấp khác nữa cũng vừa đến thăm, biểu dương, động viên, cả sư đoàn đang hừng hực khí thế. Ra quân lúc này còn thuận lợi chi bằng.
Tướng Lê Trọng Tấn đi khởi, Lê Công Phê bàn với Trần Bình về công việc sắp tới. Nhiệm vụ của sư đoàn là khá nặng nề: Vừa phải giữ cho được vùng giải phóng rộng lớn ở vùng Trị Thiên không cho địch lấn chiếm phân tuyến, vừa phải huấn luyện sẵn sàng cơ động. Phó tổng tham mưu trưởng đã nói vậy, nghĩa là cuộc hành quân lớn của sư đoàn về phía trong có thể đến bất cứ lục nào. Lê Công Phê nói với Trần Bình:
-   Ngoài kia, Bộ đã cho thành lập Quân đoàn 1 rồi đấy. Chúng ta chắc cũng sẽ thành lập quân đoàn thôi. Không biết sẽ vào thowfi điểm nào?
-   Cái đó thì rõ rồi. Nghị quyết 21 của Ban Chấp hành Trung ương chẳng đã nói thẳng tuột ra đó sao? “Con đường cách mạng của miền Nam là con đường bạo lực cách mạng. Bất kể trong tình hình nào ta cũng phải nắm vững thời cơ, giữ vững đường, lối chiến lược tiến công”. - Trần Bình tủm tỉm cười đắc ý. Vừa qua chưa có tinh thần của nghị quyết nhiều nơi lúng túng. Có chỗ ngõ hoà bình đến nơi chỉ cần thương lượng ở bàn tròn là xong. Lại có nơi tuân thủ hiệp định Pa-ri tối mức chả dám ho he gì trong khi thằng địch xả súng vào tận nhà. Anh không nghĩ như họ nhưng đứng trước cán bộ chiến sĩ cũng không dám “Cầm đèn chạy trước ô tô”. Bây giờ, thì tha hồ mà nói với bộ đội. Chẳng những thế còn chuẩn bị ra quân đánh lớn nữa.
-Lê Công Phê thì hình như đang nghĩ về một điều gì đó thiết thực với mình hơn.
-   Anh Bình ơi! Bữa trước Đại tướng Vỗ Nguyên Giáp nói chuyện với cán bộ sư đoàn ở suôi La La tôi bận không nghe được. Đại tướng Tổng tư lệnh nói gì vậy?
-   Ổ, thế hả? tiếc nhĩ. - Trần Bình có vẻ ngạc nhiên. - Đại tướng nhắc anh và ông Hoàng Đan phải tổng kết kinh nghiệm chiến đấu của sư đoàn trong thời gian qua đấy. Ông ấy khen 304 là một trong những sư đoàn thép của quân đội nhân dân Việt Nam, phải huấn luyện và rèn luyện thật mạnh.
-   Tốt thôi! - Lê Công Phê bỗng trở nên tư lự.
Là người từng học ở Phun De, lại trải qua nhiều trận đánh, thành bại đều có cả, việc tổng kết kinh nghiệm đối với ông không khó. Huấn luyện rèn luyện bộ đội là công tác thường xuyên mà người chỉ huy phải chăm lo. Yêu cầu bây giờ là huấn luyện rèn luyện thế nào cho thật thiết thực để tiêu diệt chi khu quận lỵ Thượng Đức. Phải tạo ra một địa hình thế nào đó phù hợp mà không bị lộ. Thứ nữa, phải nghi binh đánh lừa thằng địch, không cho nó biết mình di chuyển khởi vùng đất vừa giải phóng. Đại tướng Tổng tư lệnh khen thì cũng sướng bụng thật đấy - nhưng nhận lời khen đó cũng là một trách nhiệm nặng nề. Hai người thì thào với nhau một chặp nữa về việc huấn luyện sắp tới, về việc chọn trung đoàn chủ công đánh Thượng Đức, về việc trinh sát điều tra tình hình. Họ thống nhất một số điểm sẽ đưa ra bàn bạc trong hội nghị thường vụ Đảng ủy sư đoàn sắp tới.
Bên ngoài, nắng hừng lên. Trời lặng gió. Tiếng kẻng báo hiệu giờ ăn trưa lảnh lói vang lên. Cậu liên lạc thấp thởm ngoài cửa hầm, nhắc thủ trưởng nghỉ việc để đưa cơm vào. Mặt chính ủy và tư lệnh ngời ngợi niềm vui. Không ai nghĩ chặng đường phía trước là đơn giản nhưng cũng không ai hình dung sự phức tạp khó khăn lại có thể ngáng trở bước chân hùng mạnh của sư đoàn.

2
Trung đoàn trưởng Trung đoàn 6 Nguyễn Quỳ, tự coi mình là người bom đạn tránh mặt. Cũng kỳ lạ lắm. Dạo 1972, tiểu đoàn của Quỳ đánh vào thành Quảng Trị, chẳng hiểu sao mới lọt vô cửa thành, hàng bầy đàn máy bay từ trên trời đã bổ nhào xuống bở bom, bắn rốc két. Hầm hố chưa có, địa hình chưa biết mô tê gì, thế là chết, chết cả loạt. Nguyễn Quỳ cũng trong vô số những người ấy, không chạy đi đâu, không hầm không hào che chắn, vậy mà tỉnh ra, chân tay mình mẩy không có lấy vết xước. Lại về đơn vị. Cấp trên nhấc lên làm tiểu đoàn trưởng. Tiểu đoàn do Nguyễn Quỳ chỉ huy được mệnh danh là tiểu đoàn át chủ bài của trung đoàn. Không sợ chết, coi bom đạn tự tránh mình, chỗ nào gian khó có Nguyễn Quỳ. Nơi nào hiểm nguy ư? “Để tao”. Vài trận sau đó nữa, rất éo le, rất tình huống, Nguyễn Quỳ vẫn cứ sống nhăn răng. Dũng cảm như thế, việc Nguyễn Quỳ lên làm trung đoàn phó rồi trung đoàn trưởng không mấy chốc. Nguyễn Quỳ là trung đoàn trưởng trẻ nhất của các trung đoàn trong Sư đoàn 304. Chẳng phải suy luận nhiều, Nguyễn Quỳ nhận ra ngay sư đoàn đang chuẩn bị một chiến dịch lớn. Thì nhé, cứ vài ngày xe chở bộ đội rầm rầm đi Hướng Hoá. Đợi mặt trời khuất bóng lại ào ào chạy về Cùa. Tập luyện thì không thể thế. Khéo là nghi binh với thằng địch mà thôi. Đã nghi binh là để làm một cái gì đó. Thằng ngu cũng phải hiểu ra. Còn thế này nữa, chọn địa hình, đắp địa hình tập luyện: lạ hoéc. Vùng Trị Thiên muốn đánh nữa chỉ có Huế. Huế là phải theo mô hình thành phố, đằng này địa thế toàn núi non, sông nước. Trung đoàn anh đảm nhiệm một cân cứ địch ở trên cao, dưối có sông. Như vậy, chẳng phải Huế rồi. Đã không phải Huế tức là sẽ đi xa. Vậy nó là chỗ nào? Quảng Nam - Đà Nẵng chăng? Tây Nguyên chăng? Hay xa hơn nữa: Tây Ninh, Nam Bộ. Nghĩ lung tung như thế, Nguyễn Quỳ tự mắng mình, ơ hay! Suy nghĩ cái đó làm gì? Sợ à? Không! Sau lần tử thần bở chạy ở Quảng Trị, Nguyễn Quỳ coi như đã một lần chết rồi. Anh cảm như không bao giờ chết nữa. Anh vào bộ đội cũng hết sức vô tư, thoải mái. BỐ mẹ anh đẻ một đàn con: Sáu đứa con trai, sáu đứa con gái. Trong sáu đứa con trai, anh là thứ ba. Hai anh đi bộ đội bị thương, về nhà, rồi,lấy vợ đẻ con cả mó. Trai gái gì có cả. Các em gái cơ bản đã có chồng. Cũng chẳng kém gì các anh trai, đẻ đến là sung sức. Đông con, nhà nghèo, đứa nào đi đâu được cứ đi.Bố mẹ chẳng ngán. Anh em không ai giữ. Nguyễn Quỳ đi bộ đội cũng chưa có lấy một mối tình rách. Là vậy nên có phải ngã xuống như
muôn vàn những đồng đội bạn bẻ đối với Nguyễn Quỳ không đến nỗi nặng nề. Có những lần đang hành quân, pháo bắn thôi là bắn, Nguyễn Quỳ nhường cho mọi người chui hầm trước. Nhiều anh nhát, bĩnh cả ra quần, mặt xám ngoét. Nguyễn Quỳ cười rinh rích. “Chết thì thôi chứ có gì mà cuống lên thế không biết?”.
Vậy thì vì lẽ gì, cái việc chuẩn bị đi đánh đấm đâu đó cứ làm anh trán trở. Không. Từ nay cuộc sống của anh không còn bình thản, thoải mái như trước. Không phải vì sự hy sinh của anh liên quan đến bố mẹ, anh em. Cái đó cũng giống như muôn vàn gia đình khác thôi. Rồi mọi người sẽ khóc, sẽ nhớ, và mọi sự sẽ qua. Cái liên quan nhất đến đời anh, trách nhiệm của anh hiện nay lại là ở chỗ khác. Thắm và cái thai trong bụng Thắm. Thắm là vợ anh ư? Không phải. Thắm cũng không phải là người yêu của anh. Yêu thương gì đâu.. Tất cả là tại thằng Hoà. Thằng Hoà là thế hệ đàn em cùng làng với anh. Bữa đó, nó lên phàn nàn với anh là đang bị đau bụng xin nghỉ gác nhưng trung đội trưởng không cho. “Thì để tao gác thay. Đêm nay, tao nốc cà phê vào đang khó ngủ đây”. Mà cũng chảng phải tại thằng Hoà, tại cái đêm trăng. ôi cái đêm trăng sao mà rõ ràng, sao mà yên tĩnh, sao mà xáo động lòng anh đến thế. Tiểu đoàn anh đóng quân ở một vùng dân thưa thớt. Gác xách cho phải phép chứ vùng này địch đạc không có, dân tình quỳ bộ đội như con. Nhưng chăng thể vi thế mà không gác. Có gác mớỉ thương anh em. Buồn kinh khủng. Anh đi vẩn vơ, khát nước. Tạt vô một
nhà dân. Đây là nơi ở của bố con ông Thới. Bà vợ mất sớm, ông Thới lui cui nuôi đứa con gái. Cái Thắm lớn lên đẹp như tranh. Mọi khi, ông Thới nằm gian ngoài, Thắm nằm trong buồng. Bữa nay, không biêt ông già đi đâu Thắm nằm gian ngoài. Có lẽ Thắm cũng không định ngủ trên giường của ông già. Cô còn mặc nguyên bộ bà ba đen. Trăng sáng quá. Gió hiu hiu, cô chợp mắt đấy thôi. “Cô Thắm ơi, nhà có nước cho xin miếng?”. Không có tiếng trả lời. Nguyễn Quỳ tối gần. Trời ơi! Cô ngủ. Một giấc ngủ của nàng tiên. Ngực cô nhô lên hạ xuống theo nhịp thở đều đều. Ánh trăng nhập vào làn áo mởng ôm lấy một khuôn người mềm mại, thắt đáy lưng ong. Gương mặt vô tư tráng trẻo hiền lành của cô nghiêng về ánh trâng, mơ màng. Môi cô tươi rói như mỉm cười. Nguyễn Quỳ đứng nhìn. Ngạt thở. Người anh nóng ran, nôn nao. Anh ngồi xuống cạnh Thắm, đặt một ngón tay lên má Thắm. Giá lúc ấy, Thắm mở mắt tỉnh dậy thì mọi việc đã không sao. Nhưng giấc ngủ con gái. Giấc ngủ của người lao động sau một ngày mệt nhọc: say, nồng làm sao. Thắm vẫn không hay biết gì. Một chiếc cúc trên áo bật ra từ lúc nào. Thay vì gài lại cho cô, Quỳ mở nốt chiếc cúc thứ hai, thứ ba rồi thứ bốn. Cô gái chỉ hơi cựa mình xoay lưng lại phía ánh trăng. Một vạt áo bị kéo chếch sang bên, để lộ một góc eo lưng. Ôi cái lưng con gái, sao mà thon gọn, mịn màng. Da Thắm trắng nõn nà. Người Nguyễn Quỳ lâng lâng, ngực phập phồng, anh nhận rõ có một thế lực gì đó đang làm chủ mình. Anh nằm xuống cạnh Thắm, ôm lấy cái eo lưng ấy; Một cái giật mình. Cô gái xoay người lại, bàng hoàng, mắt mở tròn xoe nhìn Nguyễn Quỳ. Thôi rồi. Cô sẽ cho anh một cái tát. Cô sẽ hẩy anh ra. Cô sẽ la ré lên. Tất cả những cái đó còn gì là đời anh nữa đây. Người anh run lên. Đôi mắt run lên, nhìn cô một cách cầu khẩn. Giọng anh lẩy bẩy. Anh không còn nhận được là giọng của mình. “Thương anh với”. Cô gái như chợt hiểu ra tất cả. Sự độ lượng vị tha bổng hiện lung linh trong khóe mắt to đen của cô. Cô không nói gì. Đôi mắt khẽ khép lại. Cô quay về tư thế cũ, tay gài lại các cúc áo. Cô đã bở quá cho anh. Anh có thể đi. Nhưng làm sao anh đi được cơ chứ. Anh xoay người Thắm lại và úp mặt mình lên bộ ngực săn chắc vun đầy của cô. Sẽ sàng, ngần ngại nhưng bàn tay Thắm đã vòng qua cổ Quỳ, kéo đầu Quỳ vào sát ngực mình hơn...
Không ai ngoài Nguyễn Quỳ và Thắm biết cái gì đã xảy ra đêm hôm ấy. Thắm không nói với ai kể cả khi cô mang thai. Phải đến bốn tháng sau, Nguyễn Quỳ mới lần mò trở lại nhà ông già. Thắm dè dặt tiếp nước mời anh. Thấy người Thắm khang khác. Anh hởi. Thắm thú nhận. Ngay cả đến lúc ấy, Thắm cũng không ra điều kiện gì với anh. “Em sẽ là vợ anh. Đứa con ấy là của anh. Anh sẽ cưu mang. Một lúc nào đó anh sẽ công khai với mọi người”. Nguyễn Quỳ ôm lấy Thắm, cái cơ thể đã không còn thon thả. Anh hôn lấy hôn để lên má cô. Thắm nói thầm thì: “Có việc gì không anh? Người ta có kỷ luật anh không?”. Giọng Nguyễn Quỳ hổn hển. “Chắc là có nhưng anh dám làm, dám chịu”. “Vậy thì đừng. Cử để em gánh một mình không sao đâu”. Thắm của anh là vậy. Anh không yêu sao được. Anh bở đi sao được. Hai bố con Thắm nghèo lắm. Đến lúc Thắm sinh nở, không có anh, ai mà biết được việc gì sẽ xảy ra. Lần đầu tiên, anh không muốn đi xa khởi vùng Cùa là vậy đây thôi.
Đương nhiên, việc gì chứ việc đánh giặc thì không thể từ chối. Nguyễn Quỳ chỉ còn biết mong chiến dịch nổ ra nhanh nhanh. Tập luyện thì cũng quan trọng đấy nhưng không nhất thiết phải áp dụng triệt để với đội quân đã dày dạn trận mạc như Trung'đoàn 6 của Sư 304. Cứ có lệnh là đi, là thắng mà thôi.
Ngay lúc đó, Nguyễn Quỹ nhận được lệnh của sư trưởng:
- Sư sẽ tổ chức đi địa hình. Trung đoàn anh cử một trinh sát giởi tham gia nhé.
- Có ngay, thưa thủ trưởng! - Quỳ trả lời, lòng ngân lên như tiếng đàn. Điều anh mong muốn cháy bởng đang đến thật rồi.
Bỏ ống nghe, Nguyễn Quỳ nghĩ ngay đến Toản.

3
Hồi Nguyễn Quỳ là tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 9, một lần anh cùng cán bộ đại đội đi qua một cánh đồng. Quãng đường này địch hay bất thần dội đạn pháo. Máy bay địch cũng thưòng xuyên dòm ngó bở bom. Nhũng nơi như thế muốn vượt qua phải chạy nhanh, chia thành từng tốp nhở lẻ. Nguyễn Quỳ đang cùng nhóm cán bộ của mình bên này cánh đồng chờ vượt đường bỗng nhìn thấy mấy anh lính trẻ không biết của đơn vị nào đang dung dăng dung dẻ giữa đồng. Rõ ràng, họ không biết đây là đoạn đường rất nguy hiểm. Nguyễn Quỳ vừa giận, vừa lo. Anh chưa biết phải làm thế nào bỗng Toản xăm xăm chạy tới: “Em có cách để mấy ông tướng ba chân bôn cẳng chạy khởi cánh đồng”. “Cách sao?”. “Rất hiệu quả nhưng thủ trưởng không được la rầy em”. “Đã hiệu quả ai còn la rầy làm quái gì”. Anh vừa dứt lời, đã nghe ba phát đạn đanh gọn từ khẩu M79 của Toản bay vút lên trời. Mấy anh chiến sĩ nghe tiếng nổ ù té chạy bán sống bán chết.
Qua khởi đoạn đường nguy hiểm, Nguyền Quỳ hởi Toản: “Ai cho phép cậu ngang ngược vậy?”. “Thì em xin phép thù trưởng rồi mà”. “Nhỡ địch nghe được nó choảng cho một trận thì sao?”. “Lính trinh sát mà thủ trưởng, chỗ nào có địch bọn em biết chứ”. Bực thì bực đấy nhưng Nguyễn Quỳ nhận ra một điều: Tay này liều nhưng được việc.
Một lần khác, anh cử Toản dẫn hai trinh sát nữa, đi nắm tình hình địch ở đồn Gò Má. Đương nhiên, đó là một chuyến đi rất tốt, nhưng trên đường về Toản đã gây ra một chuyện động trời. Một trinh sát kể lại rằng: Sau khi đã nắm kỹ tình hình địch bên trong bên ngoài, họ ra về.
Quá nửa đêm. Đường đi tối thui tối ỉùi. Đã thế, anh nào cũng buồn ngủ rũ rượi. Một anh trong nhóm đề nghị mắc võng ngủ lại. “Thế mấy ông tưởng chỗ này thằng địch không đến?”. Toản hởi. “Đến là cầm chắc nhưng đêm thì bố bảo chúng cũng chẳng dám”. “Đồng ý, nhưng lăn ra ngủ các bố có bảo đảm cuốn được võng trước khi trời sáng không?” Toản lại hởi. Anh kia trả lời: “Ngủ cùng lắm hai tiếng là chuồn, làm sao mà sáng được chứ?”. “Nếu vậy còn nguy hiểm hơn là cách này” Toản vừa nói vừa giơ khẩu M79, cạch ba viên đạn về phía đồn địch. Từ trong đồn bao nhiêu là súng xả đạn ra ngoài. Và trên đầu họ một rừng pháo sáng. Đường đi lúc đó nhìn rõ cả một con kiến đang bò. Hết buồn ngủ, nhóm trinh sát chạy bán sống bán chết. Kể không có gì xảy ra chắc cả tổ trinh sát đã giấu nhẹm. Nhưng rồi, chính Toản chứ không phải ai khác bị thương khá nặng vì vấp phải một tảng đá. Mấy hôm sau, Nguyễn Quỳ mới biết chuyện. “Phải cho tay Toản một trận” Quỳ nghĩ vậy và gọi Toản lên gặp. “Thi hành kỷ luật cậu mới chừa”. Toản nói: “Thủ trưởng tha cho em đi. Lần trước khác gì lần này đâu nhưng thủ trưởng không kỷ luật”. “Lần trước cậu xin phép đàng hoàng. Còn lần này!...”. “Lần này em là người có quyển nhất trong ba người mà thủ trưởng. Em mà không tính cách ấy thế nào chúng cũng đòi ngủ lại giữa đường”. Không nói ra nhưng Nguyễn Quỳ thấy thằng này có lý.
Toản là một người như thế. Nhiều lần Nguyễn Quỳ nhận thấy không có gì có thể làm cậu ta hốt hoảng. Hình
như đã vào trận là phải tạo một cảm hứng gì đó khác thường, mạo hiểm nhưng đầy tính toán. Người non gan không thể nghĩ ra những trò như thế. Lần hội diễn đánh bộc phá của tiểu đoàn. Toản là người mẫu điển hình được tham dự diễn tập của sư đoàn. Thủ pháo trên tay Toản được buông ra bao giờ cùng đúng lúc. Không phải ai cũng giữ được thủ pháo trên tay lâu tới mức ấy nếu không có lòng dũng cảm. Phải! Tay ấy có thể nhiều khuyết tật nhưng chọn đi trinh sát một chiến dịch không thể thiếu. Quỳ tự trách mình “Khổ quá! Lẽ ra phải chú ý đến nó nhiều hơn. Không biết bây giờ nó ở đâu, lâu nay thế nào?".

4
Có một lần, Toản đọc được ở trên tờ Tạp chí Vãn nghệ quân đội bài thơ của một tác giả nào đó. Bài thơ anh rất thích. Không thuộc được tất cả nhưng mấy câu sau đây thì anh không bao giờ quên.
…
Dỗ ta ngủ đói câu Kiều mẹ ru
Ngựa xe từ những ngày xưa
Đêm đêm năng giấc ta mơ dập dìu
Xa nhà thủa chửa biết yêu
Ta đi như chạy đói nghèo mà đi”
Toản được bố mẹ kể lại rằng: Ngày xưa gia đình anh giàu có lắm. ông nội là người làm thuốc nam thuốc bắc uy tín đến độ nhà vua mời vào cung chữa bệnh. Người thầy thuốc tài giởi ấy lại mất sớm vì một bệnh hiểm nghẻo. Ông cụ mất đi, gia tài khánh kiệt dần. Bố anh ốm đau liên miên. Mẹ phải gánh vác việc nhà quá nặng, sức khoẻ sa sút. Từ lúc sinh ra cho đến khi đi khởi làng, Toản chưa có lấy một ngày sung sướng. Nếu không vì ham học, lại là học sinh giởi nối tiếng ở trường làng, chắc Toản đã phải nghỉ học từ lâu giúp mẹ. Nhiều lần, mẹ rơm rớm nước mắt bảo anh:
-   Con phải thôi ngay ý định bở học. Mẹ có khổ đến mấy cũng chịu được. Nhưng sẽ không thiết gì nữa nếu con bở học.
-   Con thấy mẹ cực quá. Người cứ sạc sài ra. Con sẽ cô' học năm nữa. Nhưng từ mai mẹ phải cho con giúp thêm. Lúc nào bí quá con nghỉ học một hai hôm cũng chẳng sao. Con đi củi, đi bán rau với me kiếm thêm tiền.
-   ừ, đợi lúc đó hẵng hay. - Bà Toản nói vậy.
Ngoài Toản ra, vợ chồng bà còn có cô con gái út đang theo học cấp một. Đói khổ thì cả làng cả xã chứ riêng gì nhà bà. Ngặt là chồng bà ốm yếu liên miên. Con gái thì còn nhở. Toản đi học nhưng vẫn giúp được bà nhiều việc, có đến nỗi tốn kém gì lắm đâu. Bà không biết chữ. cả đời bà mong mởi những đứa con của bà học hành chăm chỉ hiểu biết như người ta. Bà cũng hiểu rằng, hai đứa con chĩ có thể thoát khởi cơ cực bằng con đường học hành chun đáo. Thật ra, nếu chúng dốt nát thì có vàng cả thúng, cũng chẳng làm gì được. Nhưng đi đâu bà cũng nghe người ta bàn về sức học giởi giang của Toản và không ít người ngó bà với sự thèm ưóc. Có lẽ vì cái đó mà sức lực cùa bà được tăng lên. Ngoài việc đồng áng như mọi xã viên khác, bà tranh thủ đi bán rau, hái củi. Chiều chập choạng, mọi gia đình ngồi lại với nhau trò chuyện sum vầy bên mâm cơm. Bà thì khác: bà lo bữa ăn chiều cho cả nhà, còn mình tất tưởi đi chợ mua rau muống. Nửa đêm, mọi người say sưa trong giấc ngủ bà xếp rau lút hai đầu quang, một mình lặn lội vượt dốc Ông Phê vào rừng. Trong rừng có một nông trường chăn nuôi. Người ta cần rau, quý rau còn hơn cả thịt cá. Bà mang rau cho họ rồi phăm phăm vào rừng, hái một gánh củi nặng chạy ù về nhà. Đặt gánh củi xuống, bà vội vã cầm lấy cuốc, khau, gàu hoặc liềm hái đi ra đồng ngay. Đi làm hợp tác. vắng. Kiểm điểm. Chậm. Phê bình và trừ điểm. Bà rộc rạc cả người vì công việc quá sức ấy. Nhưng bà rộc rạc cả người còn một lý do khác nữa. Ông Đợi, công an của làng vồng đang dòm ngó công việc của bà. Đốn củi mang về làng. Được thôi. Nhưng mang rau muống ra khởi làng đi bán thì phải bắt. Tịch thu. Phạt. Bà cứ phải lén lút, cứ phải đi vào lức nửa đêm để tránh công an. Nửa đêm, ông Đợi đã ngủ yên là lúc bà thoăn thoắt gánh rau vào rừng.
Chuyện bà gánh rau vào rừng là thế này: Hôm ấy, đi đốn củi ở rừng, bỗng dưng bà gặp một anh cán bộ nông trường. Anh này hởi bà một gánh củi được bao nhiêu tiền... Anh bảo bà: “Thôi đừng hái củi làm gì. Mỗi ngày mang một gánh rau cho bếp nông trường, anh sẽ trả tiền bà gấp đôi gánh củi”. Bà mừng rú. Đằng nào cũng phải vào rừng, gánh thêm rau thì tốt quá. Bà thành người đi bán rau cho nông trường từ đó. Hàng xóm có người biết món hàng béo bở nọ, nhưng không dám đi. Ai mà chịu được khổ cực như bà. Đêm hôm, một mình giữa đồng, giữa rừng. Bà khoẻ ra, lâng lâng. Cứ thấy bao nhiêu người ở bếp ăn nồng trường, sáng tinh mơ đã ra cửa rừng, đón bà, hớn hở thế kia, bà không vui sao được. Cũng là phúc đức ông bà để lại ấy chứ. Bà nghĩ thế. Ngặt nỗi, dạo này công an đứng đón đường khiếp quá. Họ đã phát hiện giờ xuất phát của bà. Có hôm, bà vừa gánh rau ra khởi làng đã bị họ ách lại, tịch thu. Van xin thế nào cũng chẳng được. Khóc lóc, tủi hận nhưng bà không thể bở. Lại thay đổi giờ đi. Lại phải vầy vò tìm con đưòng tắt, đường ngang, trốn lối đón của họ. Bà âm thầm chịu đựng không để cho chồng con hay. Nhiều hôm, không những mất rau còn bị họ mắng mở đủ điều. Biết làm sao được. Cái đòn gánh rồi khỏi vai bà cũng có nghĩa là gia đình bà không còn lối thoát.

5
Dù không được mẹ chấp thuận, Toản cũng cứ lẽo đẽo theo mẹ vào rừng. Gánh rau của mẹ sẽ đỡ nặng hơn. Tiền trong túi mẹ sẽ khá hơn. Ngoài gánh củi của mẹ còn có gánh củi của Toản. Ngoài giờ đến lớp, Toản còn xuống đồng tát nước, bắt cá, đi nơm, đi câu. Bạn bè gọi anh là “củ lỗ” ăn trở xuống. Người anh càng ngày càng đen cháy, co cứng lại. Anh ham làm. Gánh nặng hơn cả trọng lượng cơ thể mình. Kệ. Anh cần phải học hết cấp hai. Anh cần có quần áo, giày dép như những thanh niên khác. Mẹ chỉ lo ăn cho gia đình là đã đủ đuối sức. vả lại, anh cũng đã bắt đầu chớm yêu, chóm có lòng tự trọng của một đấng nam nhi...
Thao là người mà Toản để ý đến. Nhà nghèo, Thao học hành lõm bõm. Nhưng cô được mọi người nhòm ngó hơn các cô gái khác nhờ nhan sắc. Các chàng trai, kể cả những gia đình khá giả trong xã không ngớt lời bàn tán về cô. Cô làm nghiêng lệch mọi lề thói ở cái vùng quê còn ngằn ngặt chất phong kiến này. Có lẽ bắt đầu từ cô, các chàng trai đã phá rào, không cần chọn thông gia môn đăng hộ đối. Những nhà danh giá dòng dõi, có con học tới đại học cũng lấy làm tiếc nếu Thao không về làm dâu nhà mình. Bằng cách này, cách nọ, họ lấy cớ đi qua căn nhà tranh rách nát của nhà Thao. Bạo dạn hơn thì đi thẳng vào nhà để xem cái nhà ấy túng bấn đến mức nào? Nhà có con gái đẹp sướng đấy, tự hào đấy nhưng cũng là nỗi khổ của bố mẹ. ông Tự, bà Tự xấu hổ khi thấy nhiều gia đình bề thế đến nhà. Hai vợ chồng không có bàn ghế để họ ngồi, không có nước chè, hoặc điếu thuốc mời khách. Thao thì không vậy. Họ đến chứ mình có rước đâu mà sợ. Các chàng trai lịch lãm, quần áo tinh tươm, tóc chải láng mượt được Thao lấy giấy báo cũ đưa cho làm giấy lót đít.
Chiếu không có. Cũng có đấy nhưng còn để trải giường. Ấy thế mà người cứ đến nườm nượp.
Toản được coi là hạng thanh niên bình thường trong làng. Anh đến với Thao bởi nhiều lẽ nhưng trước hết là vì Thao xinh. Xinh tệ. Anh thấy mình lép vế hơn các đám khác nhưng cũng không nghĩa lý gì. Anh tự tin. Biết mình có thế mạnh mà các đám khác chịu. Những chàng trai kia đến nhà Thao vào những đêm trăng sáng, gió mát. Hởng. Cứ tưởng thế là hay lắm, lành mạnh lắm. Sách vở ráo. Trăng sáng ư? Chỉ làm chủ nhà lúng túng vì sự nghèo khó. Toản chẳng vậy. Anh đến khi nhớ Thao không chịu được. Chỉ vậy thôi. Khi mưa gió đùng đùng, anh đến. Nóng nắng như nung, anh đến. Những lúc ấy, Thao mắng anh sa sả. Anh thừa biết cáỉ mắng, cái trách của Thao nên chỉ cười khì khì. Sau này Thao thú nhận: “Hồi đó, đông người đến với em lắm nhưng chỉ có anh thật lòng. Nhận lời anh vì thế chứ không phải vì đẹp trai, tài cán gì hơn người ta đâu hí”. “Chả biết, nhưng cái ngữ ngông nghênh suốt ngày ở đường ấy, anh coi khinh. Quần áo lượt là, tóc tai chải chuốt, khó quần gì. Vài gánh rau, gánh củi của anh là có tất. Bọn ấy chỉ móc của bô' mẹ. Còn huênh hoang ba cái chữ đâu phảỉ đã ghê gớm? Anh với em do nhà nghèo chứ chẳng kém”. Ấy, cái cách nói bỗ bã ấy lắm khi đi thẳng vào trái tim Thao. Cô cảm thấy được nâng niu, an ủi: ừ thì nghèo, nồi nào úp vung ấy. về làm vợ anh có khi lại dễ chịu hơn so với chán vạn người khác. Mà nói như anh cũng phải: “Giàu hay nghèo là do hai bàn tay mình đây”. Nay mình nghèo, mai mình giàu. Biết đâu. Các em cô rồi sẽ lớn dần lên. Mình cũng giống anh, lên rừng, xuống nước đều được cả. Tiền có trong rừng. Tiền có dưới nước. Anh và cô đều là người khoẻ mạnh, siêng năng. Các em cô cũng rất chịu khó. Kỳ vậy.
Từ lúc quan hệ với Toản, cô thấy mình cũng phơi phới như anh. Cô tin anh. Mà đâu chỉ mình cô. Gánh vác thứ này thứ kia chạy trên đường, dân bảo Toản là máy bay phản lực. Xuống nước xúc tôm, mò ốc, bắt cá... họ gọi anh là cái tàu thủy. Trời cho anh sức khoẻ và khả nâng lao động. Với anh, đó là vàng ròng, là thế mạnh đánh bật các chàng trai khác. Nếu anh không giàu là do cái số không giàu. Anh ham học và rõ là sẽ đi được với mọi thanh niên khác ở làng Vòng để đến trường cấp ba, đến trường đại học. Nếu có phải đứt gánh giữa đường là do bô" mẹ anh nghèo khó, em còn nhở. Một mình anh chông chọi cho gia đình khởi đổ ụp xuống trong đói khát. Phụ nữ ở đâu chứ ở đây lấy chồng là muôn có một chỗ dựa. Thao đã tìm thấy chỗ dựa nơi anh. Và anh tin chắc bàn tay anh, khối óc anh sẽ đem lại êm ấm, hạnh phúc cho Thao... Tình yêu đang là ngọn lửa hừng hực cháy trong anh, giúp anh vượt qua mọi chướng ngại tưởng chừng không ai vượt qua được. Anh vẫn cùng mẹ gánh rau đi nông trường, mang củi từ rừng về; xuống đồng chiêm mò ốc, bắt cá. Và anh vẫn đi học. vẫn làm đầy đủ nghĩa vụ trách nhiệm của một trưởng lớp, một bí thư đoàn trường. Hơn thế, anh vẫn có thời gian, ít là một tuần hai lần đến với Thao.
Nhiều chàng trai đang ấp iu hy vọng chiếm đoạt Thao ngỡ ngàng. Họ cay cú. Họ nuối tiếc. Và cũng có kẻ đang rắp tâm tìm cách bịa đặt, xuyên tạc những chuyện không đâu để chia cắt họ. Ấy là một lần anh đi bán rau với mẹ bị công an đón bắt giữa đường. Không van xin như mẹ. Anh nói thẳng thừng:
-   Không ăn cắp ăn trộm, cán bộ công nhân nông trường cũng là người. Họ cần có rau ăn. Họ không làm gì xấu xa cả. Mẹ con tôi mang rau bán cho họ thì có gì là sai pháp luật mà các anh tịch thu?
-   A, thằng này dám hạch sách công an trong làng trong xã. Mày phải tự hỏi đi đêm đi hôm lén lút không buôn bán, không có tư tưởng giàu có hơn người khác thì là cái gì hả?
Cái thời, cứ nghe đến công an là khối người bạt vía. Cò Đợi, công an làng Vòng trở thành nỗi ám ảnh của nhiều người. Các bà mẹ ông bố doạ nạt con bằng cái tên Cò Đợi. “Mày có nín đi không hả? Cò Đợi đang đến kia kìa. Ông mang gậy và thừng để trói đứa nào khóc đấy. Sợ không?”.
Toản đã nghe nói nhiều về sự oai vệ, hung hăng của Cò Đợi, nhưng bây giờ mới đối mặt với anh ta. Cò Đợi cũng chỉ nhích hơn Toản vài ba tuổi. Nhưng mặt Cò Đợi trông quắt và già câng. Một tay chống hông, một tay xỉa vào mặt Toản, y hệt ngày xưa nông dân đấu địa chủ. Cò Đợi đang bù lu bù loa những gì, Toản không nghe được hết. Điều mà anh đang tính, liệu lão ta sẽ làm gì mình? Cạnh Cò Đợi còn có hai thanh niên choai đang lăm lăm gậy, dây trói, hướng về phía Toản. Bà Toản lập cập, run rẩy:
-   Tôi cắn rơm cắn cỏ lậy các ông. Chỉ là mấy mớ rau chứ buôn bán gì đâu ạ. Đi lúc này là để kịp mai sớm nông trường có rau ăn.
-   Kìa! Mẹ, có gì mà phải van lạy. Mẹ đi bán rau chớ có làm việc gì thất đức đâu mà sợ. Người ta rình rập bắt bố mẹ là không đúng. Mẹ cứ nói thẳng ra như thế xem nào?
-   Á, to gan. Đã lén lút đi buôn bán còn già mồm, thằng phản loạn này, mày tưởng chúng tao không dám làm gì mẹ con mày chắc?
-   Làm gì thì làm. Tôi đố c¿c anh đấy. Mẹ con tôi có làm gì nên tội mà các anh doạ.
-   À, dọa hả? - Cò Đợi đưa mắt cho hai thanh niên bên cạnh.
Hai đứa này hùng hổ xông vào Toản.
-   Chớ dại, đụng vào tôi là phải vạ đấy!
Nói vậy, nhưng hình như Toản để im cho hai thanh niên trói mình. Bất thần, lúc chúng không ngờ nhất, anh dang tay gạt cả hai đứa ngã lăn lóc ra đường. Không thể đứng ngoài cuộc, Cò Đợi xông vào túm lấy hai tay Toản bẻ quặt ra sau. Toản bình tĩnh nói với Cò Đợi.
-   Anh gây sự với tôi trước đấy nhé.
-   Thách hả? - Cò Đợi giật dây trói trong tay hai gã thanh niên, đang lóp ngóp bò dậy.
-   Trói này.
Toản vung tay, hất mạnh. “Tỏm” Cò Đợi văng ra, bay xuống ruộng chiêm. Hai thanh niên vung cao gậy phang vào đầu Toản, Toản né được, túm lấy gậy, xô cả hai đứa xuống nước theo ông chủ.
Ba thầy trò Cò Đợi ướt như chuột lội đang níu đất, níu cỏ nhoai lên mặt đường lại bị Toản dúi xuống. Anh nói với mẹ:
-   Đi thôi mẹ.
Bà Toản mặt cắt không ra máu. Bà cảm thấy tai hoạ đang đổ lên đầu bà, lên đứa con trai dại dột của bà. Nhưng bà cũng chẳng biết làm gi khác hơn là giơ đòn gánh đuổi đánh Toản. Bà khóc, bà đưa tay kéo Cò Đợi lên bờ, bị Cò Đợi gạt phắt đi.
-   Mẹ! Sao mẹ phải như thế. Họ đánh con. Con tự vệ. Con không có lỗi gì hết. Mẹ đừng sợ.
Toản cất gánh lên vai thoăn thoắt chạý đi. Hai thanh niên đã lên được bờ. Họ định đuổi theo Toản nhưng Cò Đợi phẩy tay ra hiệu không cần. Bà Toản vẫn còn ngong ngóng chờ Cò Đợi.
-   Em nó còn ngu dại lắm. Anh tha cho nó. Tôi lạy anh đấy.
-   Bà nữa. Phải cho mẹ con bà‘biết thế nào là phép tắc. Liệu mẹ con bà còn về cái làng Vòng này nữa không?
Cò Đợi cười khẩy mà mồm méo xẹo trông như muốn khóc.

6
Sáng hôm sau, còn nhọ nhem mặt người đã có hai thanh niên trong ban công an xã đến nhà, gọi Toản lên trụ sở ủy ban. Bà Toản bị một phen hồn xiêu phách lạc. Thấy mẹ run như người rét cóng, Toản nói:
-   Mẹ khỏi lo. Để xem họ làm gì được con?
Quay qua hai thanh niên, anh bảo:
-   Tôi còn bận chút việc, Các anh cứ về, tý nữa tôi đi.
-   Không được. Đây là lệnh của ủy ban.
-   Lệnh của ủy ban à? Các anh cho tôi xem?
Một thanh niên nhanh nhảu rút giấy trong túi đưa cho Toản. Toản đọc, cười khúc khắc.
-   Không phải lệnh của ủy ban. Tôi không đi đâu. ủy ban phải có chữ ký, có dấu đàng hoàng. Đây là giấy Cò Đợi. Cò Đợi đang thù tôi, còn lâu tôi đi nhá.
Tức lộn ruột mà hai thanh niên không làm gì được. Họ bất ngờ. Họ lúng túng. Họ không thể ngờ Toản cả gan đến thế. Họ cảu nhảu gì đó rồi bực bõ ra về.
Phải một tuần sau, Toản mới nhận được giấy của ủy ban thực sự. Đúng ngày đúng giờ, anh lên trụ sở. Không gỢn chút lo ngại, anh thấy vững tâm về việc mình làm. Một chế độ tốt đẹp không thể để cho mình bị bắt chẹt, bị oan uống. Nhân chuyện, đấu cho Cò Đợi một trận trước mặt lãnh đạo xã.
    Ở một phòng khách của trụ sở ủy ban, Cò Đợi lăng xăng dọn dẹp, xách phích, bê cốc chén gì đó. Thấy Toản đến, mặt vênh vênh đắc ý. Hắn lầm nhầm đọc thơ: “Đánh được người mặt đỏ như vang - Không đánh được người mặt vàng như nghệ.”
-   Thôi, thơ phú gì. Nhanh tay, nhanh chân lên, chậm việc, mấy ông lại mắng cho. - Toản chọc tức
Anh vừa bước lên hè, Cò Đợi đốp luôn: ‘
-   Bữa ni hết vẻ anh hùng rồi hả?
Không thèm chấp, ngó trước dòm sau chẳng thấy ai, Toản định quay ra bị Cò Đợi ách lại:
-   Đi đâu?
-   Về .
-   Không nhận được giấy gọi hả?
-   Giấy mời hẳn hoi chứ không phải giấy gọi nhưng nói trước, không làm việc với anh đâu.
-   Yên trí, trưởng công an xã. Bí thư, chủ tịch nữa sẽ thưa chuyện với anh. Ở đây không phải như ở đường sá đâu.
-   Tất nhiên, không có đồng chiêm nhưng có ao hồ kia
kìa.
Toản chỉ ra phía trước. Hết sân nhà ủy ban là con đường cái. Mé đường cái là một cái hồ lớn, mênh mông, nước ăm áp.
-   Nhớ đấy nhá. Anh doạ ủy ban.
-   Đừng có vu cáo bậy bạ. Tôi đang nói chuyện với anh.
-   Được lắm. - Cò Đợi cười gằn và bước qua mặt Toản đi đến phòng bên. Một lát, chủ tịch, bí thư bước vào phòng. Sau cùng mới là trưởng công an xã.
-   Anh Toản đến lâu chưa? Mời anh uống nước, ơ anh Cò Đợi, pha ấm nước trà chớ?
Toản hơi ngớ ra trước sự thân mật của ông bí thư.
-   Nghe nói anh vừa đi thi trung cấp chi đó phải không? Bài vở làm tốt chớ?
Đến câu hỏi của ông chủ tịch thì Toản không hiểu gì nữa. Hay là cái mốt bây giờ trước khi tra hỏi người ta dùng cái khẩu khí chân tình như thế.
-   Thưa hai anh, tôi cũng vừa mới đến xong. Kể ra cũng còn muốn đi học cấp ba. Nhưng nhà nghèo quá vừa qua tôi xin thi vào trung cấp.
Bí thư cười vui vẻ:
-   Anh thi gì mà chả trúng. Tiếc là do chiến tranh mọi chuyện đểu phải gác lại. Đánh giặc cái đã. - Vừa nói bí thư vừa nháy mắt cho đồng chí chủ tịch.
-   Cũng xin nói trước để anh thông cảm. Chúng tôi biết anh là người ham học. Có sức học tốt. Nghèo thì cố vượt qua cũng được thôi. Nhưng như anh biết đấy, cuộc kháng chiến chống Mỹ của ta đang ở giai đoạn khẩn cấp. Cần người, cần của cho chiến trường. Đài, báo đưa tin ta đang thắng lớn. Đà này không mấy chốc giải phóng miền Nam.
Cò Đợi đứng ở một góc nhà, miệng há ra, mắt chăm chắm nhìn đồng chí chủ tịch, bí thư như nhìn người động kinh. Đã rõ, y không thể hiểu sự thể là thế nào. Toản cùng đang cố suy đoán. Không hiểu họ định “xử” kiêu gì với mình. Không lẽ họ gọi mình đến đây để phổ biến tình hình thời sự chính trị. Dừng lại một chút, ra ý thăm dò, đồng chí chủ tịch tiếp:
-   Bữa qua, tôi được goi lên ủy ban huyện. Chỉ tiêu nghĩa vụ quân sự huyện giao cho xã ta tương đối lớn.
Nhắm mãi cũng không còn ai ngoài các anh. May mà các anh cũng đã học hành xong. Cũng chưa thưa chuyện với bác trai, bác gái ở nhà. Muốn biết ý nguyện của anh xem thế nào đã?
Ô hay quá nhỉ. Sao họ lại tử tế với mình đến vậy? Hoá ra nhắng nhít lại chỉ là mây ông cấp dưới của họ.
-   Vậy ra ủy ban gọi em đến không phảí vì chuyện bữa trước cãi cọ với Cò Đợi?
-   Không! Không! - Đồng chí bí thư xua tay - Việc đó với việc đi nghĩa vụ của anh không liên quan gì với nhau. Bữa trước, tôi và đồng chí chủ tịch đây có nghe anh Cò Đợi nói lại. Theo tôi, cái việc công an rình rập, bắt thu rau muống của bà Toản không đúng đâu. Buôn bán gì mấy bó rau muống. Đã đi bán rau muống thì không thành địa chủ, thành người bóc lột được đâu. Với lại hoàn cảnh của nhà ta làng xã ai chẳng biết, nên thông cảm. Tất nhiên, ai cũng đi bán rau thì ảnh hưởng đến sản xuất, nhưng bà Toản vẫn đảm bảo ngày công với hợp tác xã kia mà. Mình có hơi máy móc đấy anh Cò Đợi ạ. Còn việc cãi vã xô đẩy nhau, ai lại thế. Thôi, dàn hoà với nhau đi. Cùng rút kinh nghiệm. Đồng ý không nào?
-   Tôi không đồng ý. Tôi...
Cò Đợi đang định nói nhưng bị Toản cắt ngang:
-   Không đồng ý thì thế này. Anh đi nghĩa vụ thay tôi đi. Để cái việc của anh tôi làm cho. Chắc chắn tôi sẽ làm tốt hơn anh nhiều.
Mọi người trong phòng; cười rũ rượi. Toản nói tiếp:
-   Thưa các anh, em về được chưa ạ?
-   Anh chưa nói ý kiến của mình về việc tham gia nghĩa vụ quân sự?
-   Đã là nghĩa vụ quân sự còn ý kiến gì nữa ạ.
“Điều đáng bàn là các anh coi việc nghĩa vu quân sự là một trách nhiệm vinh dự hay chỉ là một hình thức kỷ luật đốì với tôi”. Toản định nói thế nhưng lại nghĩ, dù họ quan niệm thế nào mình.cũng không nên nói vậy. Nói vậy sẽ giảm giá và mất thiêng ý nghĩa của những ngưòi tham gia quân ngũ.

Chương Ba

1
Ngoãn bị thương khi Đồng Dù quân ta hoàn toàn làm chủ. Anh vừa cập rập đào được cái hố chui lọt người thì không trung rít lên khủng khiếp. Không biết bao nhiêu là máy bay của địch ào ào trút bom, bắn rốc két. Anh bị vò đến nhàu nát trước khi mê man bất tỉnh. Nhưng té ra con người ta cũng không dễ gì chết. Anh hồi tỉnh. Thấy ngưòi bị đè cứng. Ngột thở. Anh cố cử động. Đúng là anh chưa chết. Chết cũng chẳng sao. Nhưng không chừng địch chiếm lại Đồng Dù - anh sẽ bị bắt sống. Anh lắc. Đất đá đè anh xuống. Chả lẽ không có người nào ở đây? “Có ai cứu tôi với”. Không có tiếng trả lời. Vậỷ là chỉ còn mình thôi. Mình bị vùi lấp trong đất nên không ai biết. Quân mình rút hết rồi. Đất quanh Ngoãn đang dãn ra. Lưng anh đau nhói. Nặng ghê gớm. Cố sức, Ngoãn ưỡn người hất mạnh. Thì ra là một tảng đá. Tảng đá trật ra bên cạnh, mông của Ngoãn nhú lên. Lắc đầu, vuốt mặt, phía trước anh lố nhố những bóng người. Thằng địch. Đúng là thằng địch đang tổ chức tấn công lấy lại trận địa đã mất.
Ngoãn lóp ngóp ngồi dậy. Không chạy được nhưng có thể bò. Anh lết lê về phía những lùm cây sau lưng. Chợt có hai ba chiến sĩ của ta cũng từ nhũng bụi cây đó chạy ra.
Họ nói gì đó. Miệng hấp háy. Anh không nghe được. Ngoãn chỉ vào tai mình ra hiệu. Ngoãn thấy ba người lính nhìn nhau. Họ nói, họ cười. Răng trắng loá. Một người trong số đó ngồi xuống chìa lưng cho Ngoãn bấu vào. Hai người kia xốc Ngoãn lên. Mũi, tai, răng, mắt của Ngoãn đều tứa máu. Máu nhỏ giọt. Máu chảy thành dòng tưới trên lưng người lính. Hai người kia tháo ba lô lấy khăn quấn vào đầu Ngoãn. Chiếc khăn đẫm máu. Mấy ngày ồ viện, Ngoãn mới biết ba đồng chí đã cứu anh là lính thông tin. Họ đi rải dây chuẩn bị tiếp cho trận đánh địch phản kích. Người anh ê ẩm nhưng sờ nắn không có mảnh bom đạn nào. Anh bị sức ép. Có chín mươi người y như anh vào viện. Một tuần sau, hai tai anh vẫn còn chảy máu. Anh đã nghe được dù chưa thật rõ tiếng nói tiếng cười. Cô y sĩ thỉnh thoảng còn hát và hỏi anh có biết cô đang làm gì không?
Nằm được một tháng, Ngoãn nghe tin sư đoàn đang huấn luyện nước rút và rục rịch chuẩn bị đi đánh đâu đó. Anh cũng nhận được tin tiểu đoàn trưởng của ánh lên giữ chức trung đoàn trưởng.' Chính trị viên hy sinh rồi, không biết ai lên thay. Đại đội trưởng bị thương nặng. Anh thì đang nằm đây. Hiện giờ, may lắm cả đại đội còn mười lăm tay súng. Tất nhiên, đâu sẽ vào đấy. Trước một chiến dịch, quân sẽ được bổ sung. Cán bộ sẽ được sấp xếp

ổn định. Vậy mà vào bệnh viện bỗng dưng anh cảm thấy buồn nản. Và tệ hại nhất là đã có lúc nghĩ đến chuyện chuồn về hậu phương. Thương binh, thôi thì đủ các thứ chuyện. Tếu táo. Bi quan. Tầm bậy. Chỉ trích cán bộ. Nghe mà ớn, mà nẫu cả ruột. Có lẽ anh không trốn về hậu phương là do danh dự mà thôi. Hôm nay, kiểm tra lại sức khoẻ, Ngoãn thấy có thể xin ra viện.
-   Chán bọn em rồi phải không? - Cô y sĩ chữa các vềt thương cho anh nói thế.
-   Em không thấy cả nước đang rầm rầm rộ rộ ra quân đấy sao? Đằng nào chả phải về đơn vị. Đằng nào lại chả đi đánh nhau. Đã vậy thì về sớm ngày nào hay ngày ấy. Về còn lo việc đại đôi.
-   Đùa anh chút vậy thôi. Thủ trưởng em đồng ý rồi. Sáng mai em sẽ tiễn anh.

2
Đi được một đoạn, Ngoãn mới biết đường từ đây về đại đội còn xa lắc. Và anh cũng nhận ra việc anh thoát ra khỏi viện là đúng. Dọc các lối về sư đoàn, bộ đội mới, cũ ùn ùn. Ai chứ những người đã tham gia chiến đấu, nhìn cảnh tượng, biết ngay những ngày, sắp tới chuyện gì sẽ xảy ra.
- Này! Anh bạn đi về đâu thế?
Một người lính sàn sàn tuổi Ngoãn lưng trĩu chiếc ba lô, vác súng AK đi trong một tốp bộ đội, hỏi Ngoãn.
-   Về c10 - d9 đây!
-   Quân bổ sung à?
-   Phải, quân bổ sung.
-   Hay lắm. Tất cả anh em ở đây đều về c1o - d9. Bỉnh đâu? - Anh ta gọi và vẫy tay một chiến sĩ trong đoàn - Đồng chí mang hộ cho chiến sĩ Bỉnh khẩu súng này nhé. Khổ, vừa mới ở miền Bắc vào, chưa quen gian khổ. Đi đứng ậm ạch quá.
-   Được thôi. - Ngoãn nhận khẩu AK từ chiến sĩ nọ thầm nghĩ. Tướng mạo tay này khéo về làm chỉ huy đại đội. Không biết chuyển từ đơn vị nào đến mà hách thế.
-   Anh tên là gì?
-   Mình là Sáng.
-   Ở đơn vị nào về?
-   Cũng sư đoàn này thôi. Này mấy bố trẻ. Bước rảo lên về đại đội còn kịp cơm trưa chứ.
Anh ta phăm phăm bước lên, ý chừng không muốn nói chuyện với Ngoãn. Đúng là cán bộ đại đội rồi. Không biết về làm đại đội trưởng hay chính trị viên?
Từ đó, anh lặng lẽ đi lặng lẽ quan sát. Trưa. Họ về đến doanh trại. Ngoãn mang súng tìm Sáng để trả. Quả nhiên, trên bộ bàn ghế tự tạo bằng tre nứa của lính ta ở nhà chỉ huy, Sáng đang ngồi hý hoáy viết gì đó.
-   Em đem súng cho thủ trưởng đây.
-   Đước, chú mày khá lắm. Này, thích xuống trung đội choảng nhau, hay ở luôn trên này làm liên lạc. Chú mày vừa siêng vừa đẹp trai. Cho chú quyền chọn đây.
-   Em không thích xuống trung đội. Em thích ở đây nhưng là làm thủ trưởng chứ không ưng làm liên lạc.
-   Kìa. Thằng này láo. Lính tráng mà ăn nói thế hả? Chưa làm lính đã tính làm quan.
-   Tại sao thủ trưởng bảo em chưa làm lính. Sáu năm có dư rồi đấy.
Tận lúc ấy, Sáng mới săm soi Ngoãn một cách kỹ càng. Thôi chết. Có khi mình nhầm. Nhìn kỹ, hắn cũng cúng tuổi chứ không phải oắt con như mình tưởng.
-   Này xin lỗi. Rất xin lỗi. ông là cán bộ của đại đội cũ ở đây phải không?
-   Có gì mà xin lỗi. Được ông coi là những người lính trơn, tôi mừng suốt cả buổi sáng nay. Vác thêm khẩu súng ông giao cứ nhẹ bâng. Chứng tỏ trông tôi còn trẻ và khéo trai hơn ông nữa phải không? Thôi thế này, ông bao nhiêu tuổi, nói đi để ta còn xưng hô với nhau.
-   Hai lăm. Chắc ông ít hơn tôi.
-   Hai tám rồi đấy. Ông phải gọi tôi bằng anh nhé. Trước khi đi viện, tôi đã là đại đội phó. Còn bây giờ có thể lên hoặc xuống. Còn ông? Trên bổ ông về đây làm cái gì đấy.
Chính trị viên.
-   Hỏng. Ông phải làm anh quân sự mới hợp. Như thế chắc tôi vẫn là đại đội phó. Mà có khi là trưởng. Vừa rồi có mắc khuyết điểm gì đâu. Định nổi nóng lúc ông giao vác AK, nhưng kìm lại được. Nói thật với ông, từ ngày vào bộ đội đến giờ “rèn” mãi mới được thế. Hồi ở nhà tính tôi nóng như lửa.
-   ôi, thế không khéo cấp trên còn nhấc ông lên tiểu đoàn hoặc trung đoàn ấy chớ. Chắc gì đã ở đây với bọn mình.
-   Chuyện đó thì không đâu. Lý lịch nhà tôi lôi thôi lắm. Trên đếch cất nhắc những người có lý lịch phức tạp.
Thật ra, cả ba anh em Ngoãn đều không biết ông nội của mình. Ông mất từ hồi mới ba mươi chín tuổi. Hình ảnh của ông chỉ được lưu lại trong lời kể của bố mẹ. Nhưng cái tội “con cháu lý trưởng” thì ba anh em lĩnh đủ. Lĩnh từ khi khai cái lý lịch đầu tiên để bước vào đời. Anh là con cả trong nhà nên sớm nhận ra sự bất công vô lý ấy. Nhiều lúc anh tức uất lên. Cháu lý trưởng ư? Nhà cửa tiền tài đâu chẳng thấy. Được ngôi nhà cũng bán thốc bán tháo đi rồi. Năm con người chui lủi vào ngôi nhà toen hoẻn. Cơm bữa có, bữa không. Hai đứa em mỗi lần khóc đòi ăn, mẹ lại dỗ: “Nằm xuống ngủ đi. Nào, mẹ ru. Ngủ là quên được đói...”. Trời ơi, ngủ làm sao khi bụng dạ cứ rổng roảng kêu eo ẻo. Quần áo ư? ôi thôi là quần áo. Anh còn có được một bộ quần dài, cất đấy, để phòng có lúc đám cưới, vui chơi đâu đó. Chứ hai đứa em chỉ độc cái quần đùi và cái áo nhằng nhịt những mảnh vá. Cũng chẳng còn ai hơi sức đâu chú ý đến ăn mặc của chúng. Rách áo, rách quần, về nhà chẳng những không ai vá mà có thể bị bố đánh. Cũng có khi anh cho chúng vài bạt tai vì anh nghĩ chúng chơi đùa giằng xé với đám trẻ lối xóm. Chúng buộc túm, buộc tụm chỗ rách bằng các thứ dây nhợ trông vừa buồn cười, vừa ứa nước mắt. Chúng cũng đã bát đầu thấy tủi, thấy ngượng rồi đấy. Mưa ướt, hoặc phải giặt cái quần cái áo rách rưới ấy, chúng phải chui vào buồng chờ khô. Nếu anh hoặc bố sai đi đâu chúng phải mượn quần của mẹ. Trông thật não lòng, chẳng còn thể thống gì. Biết làm sao được. Chúng còn bé quát. Bố nghiện thuốc phiện phá gia chi tử. Gánh nặng gia đình đè lên vai anh và mẹ. Không được đi học, làm việc quá. sức, ăn mặc không ra gì, lại bị mắng chửi luôn, anh tức điên, trút giận lên hai đứa. Hai thằng em có thể còn bé không nhớ chứ anh - quên sao được. Cái hôm chuyển nhà mới cám cảnh. Kéo nhau ra khỏi chỗ ở của ông bà, để chui vào nơi như cái chuột ở một làng khác. Gọi là chuyển nhà nhưng thực ra không có gì để chuyển. Cái nồi, cái niêu, thậm chí cái bát trước đó cũng đã rủ nhau đi tìm hơi thuốc phiện rồi. Buồn não nề là buổi sáng hôm ấy. Cả nhà nhịn đói. Gạo không có, mà có, lấy gì để nấu. Lại chờ mẹ thôi. Chiều đó, mẹ mới đi về. Mẹ đi cấy hộ nhà người ta. Họ mời cơm. Mẹ mang suất cơm về cho cả nhà. Thê thảm là thế.
Vậy đấy! Thế mà khi xếp loại thành phần, chính quyền lại chiếu cố cho gia đình anh ở mức trung nông. Chia quả thực, cả nhà được một cái cối đá. Không biết nhà anh sẽ làm gì với nó nhưng mà cứ phải vui vẻ lên, nhanh chân đến nhận ngay. Chê hả? Không tư tưởng địa chủ cũng phản động. Coi chừng. Năm ấy, Ngoãn đang tuổi mười bảy mười tám gì đó. Không ai trong nhà nhớ được tháng sinh năm đẻ của ba anh em. Bố thì còn nhớ gì ngoài thuốc phiện. Mẹ loay hoay đủ thứ, cốt sao một ngày có bữa ăn cho cả nhà. Vì bữa ăn đó, mẹ làm ngày làm đêm. Lúc ở ruộng. Lúc lên rừng. Lúc ra chợ. Lúc xuống đồng chiêm mò cua bắt ốc. Anh lẽo đẽo theo mẹ, giúp mẹ. Đi làm vất vả nhưng còn có niềm vui. Ở nhà luôn bị bố đánh mắng. Trong anh, bắt đầu nhen nhóm một cái gì đó của lòng tự trọng. Thanh niên trong xóm dạo này phớn phỏ đi học bổ túc, họp hành, ca hát. Mình cũng là người sao thua thiệt quá. Anh sớm ý thức ràng, trước sau anh cũng phải là cái trụ chính của ngôi nhà. Hai thằng em chưa thể xoay xỏ được đồng tiền bát gạo. Cho chúng đi học. Không đi học cũng chẳng làm gì. Để chúng lêu lổng ban bè sẽ cho là mình kém cỏi. ,Cái nghèo khó của nhà anh so với các nhà khác là ở chỗ bố phá quá. Bố không đi làm cũng đươc nhưng không được hút thuốc phiện. Rượu bố cũng từ dần đi. Có thì uống, không thì thôi. Không vì rượu mà đập phá tan nát nhà cửa. ăn uống cũng vậy. Phải đồng hoà với gia đình. Không có chuyện ăn cơm riêng, thức ăn riêng. Mẹ nữa, mẹ không được chiều bố quá, làm hư bố... Đây thực sự là những điều anh đã giác ngộ ra, hoặc bạn bè xã hội đã tác động đến anh. Nhưng anh chỉ nghĩ thê' chứ đâu dám nói. Nói ư? Bố cho ra bã.

4
Buổi chiều hôm đó, Ngoãn và Sáng được gọi lên trung đoàn bộ. Trung đoàn trưởng Nguyễn Quỳ bảo họ nhanh •
chóng bản giao công việc đại đội, lên trung đoàn nhận nhiệm vụ mới.
Hôm sau, Ngoãn được bổ nhiệm làm tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 9, chưa có tiểu đoàn trưởng. Đây là một trong những tiểu đoàn có nhiểu- khó khăn về lực lượng. Nơi đứng chân của tiểu đoàn cũng nguy hiểm hơn những tiểu đoàn khác.
Sáng cũng được phán vể Tiểu đoàn 9, giữ chức chính trị viên. Ngoãn bàn với Sáng:
•   Tôi nghe các trinh sát bảo ở phía tây con đường lên rừng Lim, rẽ về doanh trại ta, thỉnh thoảng có bọn thám báo lai vãng. Ông ở nhà. Tôi dẫn tổ trinh sát rinh ngoài đó. Chí ít chộp lấy một đứa xem nó định làm gì mình.
- Phải báo trung đoàn ông ạ! Việc êm không sao, có chuyện gì trục trặc ông Quỳ cạo trọc đầu đấy.
- Cái thú nhà chính trị các ông là hay cẩn thận quá. Đã làm là phải được chớ, trục trặc quái nào được. Sợ là SỢ chính ủy Lê nhà ông. Chứ ông Quỳ, khỏi lo.
Hôm sau, Ngoãn và Toản đi. Hai “thầy trò" hợp với nhau lắm. Anh nào cũng thích mạo hiểm. Họ bàn nhau nếu bọn địch đông thì chỉ theo dõi. Nếu chúng một hai thằng thì túm một đứa. Ngoãn mang súng ngắn. Toản giắt thủ pháo và lựu đạn đầy thắt lưng. Họ hợp đồng với nhau là không để xảy ra tiếng động. Lộ, cả khu vực đóng quân sẽ gay go. Sư đoàn, trung đoàn trị bằng chết chứ chẳng tha. Hôm đầu tiên, họ có mặt từ tò mờ sáng cho đến chiều chập choạng, chả thấy địch động cựa gì. Hôm sau. Ngoãn và Toản đi nữa. Lần này, cả hai suýt thành tù binh của bọn thám báo. Chúng nó dẫm cây dầm cỏ rầm rầm ngay nơi Ngoãn và Toản nấp. Cả chục đứa chứ không ít. Đửa nào cũng súng ống nai nịt. Thằng đi đầu hít hà gì đó rồi dừng lại bảo: “Sao có mùi thuốc rê của Việt cộng?”. Cả bọn dãn ra thành thế bao vây. Mẹ chúng nó, có ai hút thuốc đâu cơ chớ. Nếu nó lùng sục tìm kiếm thì Ngoãn và Toản toi đời rồi. Nhưng một thằng trong tốp bảo: “Mũi mày thế nào. Lấy đâu ra mùi thuốc rê. Mùi cỏ thì có”. Chúng cười hô hố với nhau rồi bỏ đi. Chính là cái thằng nói không có mùi thuốc rê ấy nấn ná ở lại. Lức đau, Ngoãn không hiểu vì sao. Hay nói vậy nhưng hắn nghi có bộ đội. Bốn con mắt từ nơi ẩn nấp không bỏ sót một hành động nào của nó. Nó đi xích vào mé trong con đường mòn. Hắn tụt quần ngồi xuống. À, té ra hắn là thủ phạm của cái mùi vớ vẩn kia. “Hắn ị” Toản nói nhỏ vào tai Ngoãn. “Biết rồi. Để bọn kia đi xa thêm. Phải bắt sống bằng được thằng này nghe chưa?”. Ngoãn bàn thêm với Toản một số việc cần làm. Thằng thám báo đứng dậy mặc quần. Ngoãn và Toản cũng đã tiếp cận gần nó lắm rồi. Bất thần, Ngoãn vụt tới ôm chăt nó quật ngửa ra. Hắn vừa ớ lên chưa hết một âm đã bị Toản tống cả nắm đấm vào miệng. Thằng thám báo mắt trợn ngược, trắng dã. Cả nắm đấm của Toản lọt vào miệng hắn, không rút ra được. Thằng thám báo có lẽ đau đớn lắm. Nước mắt túa ra giàn giụa. Toản cũng rên rỉ vì đau. Cả hai cứ phải dính nhau như thế. Về trạm phẫu sư đoàn, các bác sĩ phải cắt mở hai bên má thằng thám báo và tháo thêm hai cái răng của nó, Toản mới rút tay ra được. Thằng thám báo mấy ngày sau vẫn ú ớ không nói thành lời.
Việc họ bắt thám báo không được khen mà có nguy cơ trung đoàn sẽ kỷ luật. Trưởng ban tuyên huấn trung đoàn bảo, tình hình hiện nay phải hết sức giữ bí mật. Làm thế là “Lạy ông tôi ỏ bụi này”, không chỉ tiểu đoàn mà cả trung đoàn cũng đang tính phải di chuyển.
-   Mẹ, trung đoàn cách cả ngày đường mà các bố sợ. - Ngoãn phàn nàn với Sáng.
-   Không chỉ chuyện ấy đâu. Họ còn nói phải trị ông và thằng Toản tội đối xử không đúng chính sách tù binh.
-   Đúng là các bố chỉ ngồi phán, chẳng biết gì. Có ai muốn thế đâu. Thằng Toản sợ nó kêu, phải bịt miệng nó lại. Nhưng tình huống cấp bách, trót mạnh tay. Tay nó cũng đầy sẹo, đầy máu chớ sung sướng nỗi gì. Mẹ, mình thì không thương, đi thương cái thằng thám báo.
Chuông điện thoại đổ giồn. Sáng cầm ống nghe ‘Vâng vâng dạ dạ” một chặp. Bỏ máy xuống, anh quay qua Ngoãn:
-   Căng thẳng. Ông Lê bảo tiểu đoàn phải di chuyển đến vị trí mới.
-   Mẹ, các ông ấy cứ hay làm khổ lính. Bắt một thằng |thám báo xa doanh trại cả buổi đường, mắc gì mà các ông sợ thế. Không khéo ở đây thì không việc gì, chuyển đến chỗ mới lại ăn bom. Nào để tôi nói vối ông Lê. Sáng chồm lên ngăn Ngoăn lại, nhưng Ngoãn đã sùng sục nói một thôi một hồi với Lê.
-   Xong rồi. - Bỏ máy xuồng mặt Ngoãn đỏ bừng * Trên không chịu nổi tôi nữa. Giao lại mọi việc cho ông. Muốn chuyển muốn ở gì đó tuỳ. Tôi lên trung đoàn.
-   Lên làm gì vậy? Kỷ luật à? - Sáng nói giọng chua xót - Tính ông ốc quá đi. Đang yên đang lành tự nhiên chuốc vạ vào người.
-   Kệ bố nó chứ. Mà mắc gì mặt mày ông cứ như người đưa đám vậy. Ông tưỏng tôi buồn sao? Buồn cối con khỉ. Mệt lắm rồi. Các ông kỷ luật càng tốt chứ sao? Lên trung đoàn phọt phẹt làm cái chân trợ lý, lại chả sướng bằng giòi. Thương là thương các ông ấy.
-   Ai thay ông? - Sáng hỏi.
-   Anh Mẫn. Anh Mẫn được đấy, tính điềm đạm chịu nghe cấp trên. Ông yên tâm đi.
Mẫn là đại đội trưởng Đại đội 10. Ấy, đời lính lại có lúc may là thế. Bữa đó, Ngoãn đã đi chào khắp lượt cán bộ chiến sĩ Tiểu đoàn 9 để về trung đoàn thì lại nhận được điện của trung đoàn trựởng Nguyễn Quỳ:
-   Anh Ngoãn, trên này cũng chưa bố trí được việc gì cho anh đâu. Anh có thể tranh thủ về phép ít ngày. Sau hẵng hay.
Trời ạ! Thế thì sướng còn gì bằng. Thay vì tốc thẳng một mạch lên trung đoàn, anh vác ba lô về nhà. Đời lính thật hiếm khỉ có những niềm vui như thế. Lần trước, anh cưới vợ được ít ngày rồi đi ngay. Từ dạo đó đến giờ, Hân của anh vẫn viết thư đều đều. Hai thằng em thỉnh thoảng cũng có thư. Nhưng hình như ở nhà có chuyện gì đó chẳng lành mà không ai nói thẳng ra. Thời kỳ mới vào bộ đội, anh chăm viết thư lắm nhưng nghĩ lại: làm thằng lính đừng nên viết thư nhiều. Đi đánh nhau, di chuyển, nằm viện... liên miên. Có phải lúc nào cũng viết được thư đâu. Mà không viết, ở nhà sẽ suy ra bao nhiêu chuyện đau lòng, ấy là chưa kể các trường hợp rủi ro... cho nên tốt nhất là tạo một thói quen: Không viết thư.

5
Cả Ngoãn về nhà. Mọi sự nghe chừng, êm đẹp. Ngày đầu thoả thuê hú hí với vợ. Ngày thứ hai, thứ ba, vẫn thế. Cho đến gần hôm anh trả phép bố anh mới gọi hai vợ chồng tới.
-   Anh cả nghe đây. Gần một năm quá, anh cưới vợ. Anh đi biệt tăm. Để vợ anh ở nhà. Chắc. anh cũng cần biết vợ anh là thế nào chớ?
-   Chuyện gì vậy bố?
-   Có chuyện đấy anh a! Tính bố, anh biết rồi, cái gì cũng phải ngang bằng sổ thẳng. Về cái việc làm lụng không ai dám chê vợ anh. Nhưng cái quan hệ trai gái, bố nói thật, làng xóm người ta đang xì xèo với nhau đấy. Người ta bảo vợ anh không được chung tình với anh đâu. Gái đã có chồng mắc chi đến ăn uống ở nhà đàn ông. Gái có chồng hà có gì để khăn áo ở nhà giai. Lại còn tốỉ tối đến nhà người ta chơi bài, xô đẩy, đụng chạm nhau. Cái thứ đàn bà có chồng mà như thế là bỏ đi. Lại còn nói dốỉ bố mẹ chồng là đi học bổ túc văn hoá, kỳ thực là kiếm cớ để hú hí với nhau ở nhà Nhiêu Trường.
Hân nghe mà giật mình thon thót. Mặt cô cứ tái dần cho đến khi tràn nước mắt.
-   Thế sao bố không nói với nhà con những lúc như thế?
-   Tôi không nói mà đã mang tiếng với thiên hạ là người xấu tính, xấu nết anh ạ. Lẽ ra tôi không phải để ý những chuyện đó. Nhưng anh là con của tôi, lại đi bộ đội. Nếu có chuyện gì thì người ta bôi tro trát trấu vào mặt tôi; bôi tro trát trấu vào mặt anh. Bây giờ, anh về rồi. Có cả vỢ anh đây. Tôi giao cho anh. Từ nay, anh lo liệu. Tôi không còn trách nhiệm nữa. Có việc chi là anh chịu. Anh nghe rõ chưa?
-   Vâng để con xem cụ thể thế nào?
Cả Ngoãn nhăn mặt nhăn mũi. Anh bị bất ngờ, anh hoang mang. Anh chưa biết sự thể ra sao? Bố anh nói vậy mà Hân chỉ khóc thút thít là nghĩa làm sao? Nếu oan uổng cô phải giãy lên chứ? Mà nữa, mối quan hẹ giũa vợ anh với Nhiêu Trường là như thế nào? Đến mức nào?
Tối hôm đó, hai vợ chồng lên giường sớm. Buồng trong cách nhà ngoài một cái vách gỗ, chỗ các miếng ván ghép với nhau, ánh sáng lọt qua dễ dàng. Nói chuyện rì rầm trong nhà, ngoài nhà có thể nghe được. Và ông
Ngoãn đang nghe. Mọi khi, vào giờ này, ông đã ngủ. Nhưng hôm nay thì không. Thoạt đầu, ông nghe cả Ngoãn tra xét vợ. Ông chỉ nghe con dâu khóc sụt sịt. Sau đó, cô thì thầm lí nhí, ông nghe câu được câu chăng. Chắp vá lại, ông cũng hiểu rằng cô đang kể khổ cái thân cô từ khi về làm dâu nhà Ngoãn. Cô sống cô đơn, gia đình lạnh lùng với cô. Việc cô đi làm, sinh hoạt với Nhiêu Trường bình thường như bất kỳ người nào khác trong đội, có gì đâu mà nghi ngò, mà riếc móc. Hình như vợ Ngoãn than vãn gì đó nữa, ông Ngoãn nghe không được nhưng tiếng Ngoãn thì ông nghe rõ lắm: “Em cũng thông cảm, bố là người còn có đầu óc phong kiến”. Nghe đến đây, dưới lưng ông Ngoãn như có lửa đốt phừng phực. Nhưng ông chưa kịp làm gì thì tiếng Hân rành rọt: “Rõ thật là bề ngoài thơn thớt nói cười, mà trong nham hiểm giết người không dao”. Cô cố ý đọc to, có linh cảm ngoài kia ông Ngoãn chưa ngủ.
Làm sao ông Ngoãn ngủ được chớ? Nghe những lời thủ thỉ của con dâu mà không thấy cả Ngoãn nói gì, cơn giận trào lên tận ngực ông. Thằng cả chỉ được cái ngang tàng láo lếu với mẹ, với em, chứ thực ra là thằng hèn... Chỉ giỏi rúc váy vợ. Nó không cho vợ nó một trận thì cũng phải vạch ra những việc làm không phải với người đi xa chớ. Nó đi bộ đội mấy năm nay, ông ngỡ đã giỏi giang lên, ai dè đần đến thế. Nó nói với vợ, ông có tư tưởng phong kiến, ông đã muốn vả vào cái mồm bậy bạ ấy. Nghe con dâu đọc câu Kiều, ông biết nó ám chỉ ông. Thủy Hử, Tam
Quốc, Truyện Kiểu... ông thuộc lắm. Láo đến thế thì thôi.
Nó lại ví ông với Hoạn Thư. Hừ. Nhẽ ra thằng Ngoãn phải đập nát mặt nó ra, vậy mà vẫn nằm im. Hỗn hào quá lắm, nhục quá lắm rồi. Ông chưa từng bị ai xúc phạm đến thế.
-   Cả Ngoãn! - Ông thét lên - Mày để vợ mày chửi tao thế à? Ra đây. cả hai đứa ra đây.
Trong phòng im thin thít. Ông Ngoãn đã ngồi dậy trên giường. Cả Ngoãn biết lôi thôi to rồi. Anh nói vọng ra:
-   Thôi, con xin bố, có gì mai hẵng hay. Giờ khuya, để hàng xóm còn ngủ.
-   Ngủ này. - Ông Ngoãn nhổ ngay chiếc cọc màn trên giường, xông thẳng vào buồng của Ngoãn. Tối. ông không nhìn thấy gì nên cứ dùng cọc màn nện ra trò vào chiếc giường có Ngoãn và Hân. Cũng là may lắm, chiếc gậy phang xuống vướng phải chiếc màn đôi. Tiêng vải màn rách loạt soạt. Ngoãn nằm phía ngoài. Chiếc gậy đụng được đến da thịt Ngoãn thì đã yếu hẳn. Ông Ngoãn vẫn bặm môi cố sức giơ gậy lên, dập gậy xuống nhưng vải màn quấn lấy đầu gậy. Ông càng tức điên, tưởng Ngoãn túm lấy chiếc gậy.
-   A! Mày chống tao. Mày đánh lại tao hả?
-   Chạy đi. Chạy đi. - Ngoãn giục vợ - Không. Không. Con có dám đâu ạ! Đấy là cái màn... cái màn...
-   Mày đánh tao. Mày còn cãi. - Lúc này thì quả thực Ngoãn đã túm lấy đầu gậy của ông. Anh không nhanh tay thì chiếc gậy đã vụt vào đầu Hân. Mất đà, ông ngã uỵch trên sàn gạch. ông tru tréo.
-   ôi làng xóm ơi. Thằng cả Ngoãn nó đánh tôi. Thằng con mất dạy đang định giết tôi đây.
Bà Ngoãn cuống cuồng chạy vào đỡ lấy ông Ngoãn. Bà chưa hiểu đầu cua tai nheo ra sao.
-   ôi tròi đất ơi! Sự thể thê nào mà ra nông nỗi. Khổ thân tôi. Ới ông ơi là ông ơi! Ới con ơi là con ơi! Tôi cắn rơm cắn cỏ lạy ông. Mẹ cắn rơm cắn cỏ lạy các con...
Vốn là người sợ sệt những chuyên xô xát, vạy mà bỗng dưng bà hăng lên. Bà lăn xả vào. Bà nắm chắc lấy chiếc gậy trong tay chồng. Ngoãn nhảy ra khỏi giường phóng ra ngoài. Ông Ngoãn hất bà ngã, nằm chỏng trơ trên sàn gạch. Máu ông đang bốc rần rật. Không thể tha cho chúng được. Tại bà rồ dại nên chúng nó mới chạy thoát. Ông chạy theo Ngoãn, vớ được hòn gạch vấp dưới chân. Nhăm nhăm hòn gạch trong tay, ông cố đuổi cho vừa tầm ném. Nhưng làm sao ông chạy kịp một thanh niên trai tráng thế kia.
-   Bố về đi thôi. Đừng theo con vô ích. - Ngoãn quay lại nói.
Chỉ một lúc sau, Ngoãn đã tan biến trong màn đêm. Ông Ngoãn đành cay đắng trở về.

6
Hân mất mấy ngày vẫn thần hồn nát thần tính, không dám về nhà. Ngoãn thì chỉ một ngày sau đã đối mặt với ông Ngoãn. Anh đoán bố đã dịu lại. Mà có vác gậy hoặc cầm đá, cầm gạch lùa thì anh chạy. Điều đáng sỢ là làm sao hàn gắn hạnh phúc gia đình đã tan nát như mảnh gương vỡ. Trong những cuộc ẩu đả, vị thuốc hữu hiệu dẫn đến sự hoà giải, sự bình yên là thời gian. Nhưng những ngày trả phép của anh đã cận kề. Anh đi. Vợ sẽ ở với ai, ở đâu. Tạm vài ngày bên ngoại còn được, chứ làm sao lâu dài?
-   Thôi thì trăm sự con xin bố. Con có lỗi. Nhà con có lỗi. Cũng là do con ở xa không nắm được tình hình. Có gì bố tha cho.
-   Tôi không bố con gì với anh nữa. Anh rõ chưa? Tôi không có thứ con như anh. Vợ anh rỉa rói tôi như thế mà anh nằm im. Anh còn bênh nó, đánh lại tôi, thách thức tôi. Hỗn láo với tôi. Anh cậy anh là bộ đội, anh khoẻ. Tiên sư bố anh chớ. Sinh ra anh, nuôi nấng anh để bây giờ anh bất hiếu bất nghĩa như thế...
-   Bố cứ nói quá! Con đâu dám đánh lại. Con đâu dám bênh che vợ con?
Ông Ngoãn đang ngó quanh quất xem có hòn đá, chiếc gậy gì không.
Ngoãn biết cơn giận của bố chưa qua. Anh biết chưa thể nói gì với bố. Bây giờ, anh có nói gì bố cũng chẳng nghe. bố có thể lại đánh, lại đuổi anh ra khỏi nhà. Anh lẳng lặng cúi đầu lui dần.
- Tiên sư nhà anh chớ. Tôi giữ gìn danh dự cho anh. Tôi giữ gìn cho vợ anh khỏi hư hỏng điều tiếng. Anh không biết ơn tôi thì thôi. Anh lại để cho vợ anh hất đất hất tro vào mặt tôi. Anh là thằng đểu...
Cái cách tốt nhất mà Ngoãn đã nhận ra ở bố là đừng đôi co gì cả. Nín nhịn. Anh đã trách mẹ biết bao về sự bạc nhược. Mẹ quá nhẫn nhục. Mẹ quá sợ đòn. Bây giờ, anh hiểu, đó là cả một bài học của đời mẹ. Anh bây giờ không còn phụ thuộc. Đánh đuổi ư? Anh về đơn vị. Vợ anh cùng lắm về nhà bố mẹ đẻ. Vậy mà anh cũng không dám ho he. Ban đêm, bố anh đã xông vào đánh cả hai vợ chổng đang ở trên giưòng. Vậy thì còn điều gì ông không dám làm. Nhưng vì sao bố giận đến thế. Việc quan hệ của Hân nếu chỉ như bố nói cũng chưa có gì quá lắm. Cái thời nam nữ thụ thụ bất thân của bố qua rồi. Sao bố bắt cô ấy cứ phải cọc cõi một mình, không được thân với ai, không được chơi với ai. Hay còn có chuyện gì nữa, bố không tiện nói ra? Một thoáng nghi ngờ lướt qua đầu anh. Cũng rất có thể xa chồng lâu quá, Hân không chịu được cảnh giường đơn gối chiếc. Đi làm với nhau, ăn cơm chung là chuyện thường tình, nhưng mang khăn mặt, quần áo đến nhà người ta phơi là quá đáng. Anh đã ra ngoài, hiểu biết nhiều hơn. nhưng những điểu ấy vẫn lẩn cẩn trong đẩu anh như nước quẩn trong một vụng xoáy.
Anh hỏi mẹ:
-   Bố nói vậy, mẹ nghĩ thế nào? Mẹ nói đi chớ?
-   Trời ơi, tao tôi mặt tối mũi ngoài đồng, ngoài chợ, lúc trên rừng, lúc dưới nước còn biết mô tê chi hả con? Nhưng con phải nghe bố chớ. Chẵng lẽ bố đơm dặt cho vợ con. Mà đơm đặt làm cái chi chớ?
-   Thì mẹ cũng biết đấy. Không đơm đặt là gì! Con mói túm lấy đầu gậy để bố khỏi phang vào đầu vợ con, thế mà bố đã la lên là con đánh
-   Thì đêm hôm tối tàm, bố mày tưởng vậy chớ sao. Mà con ạ! Có chuyện đơn sai của bố thì cũng đừng để bụng. Người ta bảo “muốn nói ngoa làm cha mà nói”.
Anh hỏi thằng em rốt:
-   Bố nói vậy, mẹ nói vậy, còn em thấy thế nào, nghĩ thế nào, nói đi?
Khốn khổ cho Tấn, biết trả lời anh sao đây. Tấn quý chị dâu. Sao không quý chớ. Có chỉ dâu, nhà thêm lao động. Từ ngày chị dâu về, Tấn thấy nhà cửa sạch sẽ, gọn gàng. Học tận trường huyện, thỉnh thoảng Tấn mới về nhà vào chủ nhật hay ngày nghỉ. Tấn thấy chị dịu dàng thương quý mình. Đôi khi chị hỏi Tấn một vài lỗi chính tả, một vài phép tính. Đôi khi chỉ nhờ Tấn đọc một bài viết trên báo. Chị đọc được nhưng đọc chậm và nhiều chữ không đoán ra. Những lúc ấy, Tấn thấy oai ghê lắm.
Công bằng mà nói, Tấn chỉ chê chị keo kiệt, về đây cả năm rồi mà chị chưa cho Tấn lấy một hào bạc. Nhưng rồi Tấn lại nghĩ: có khi chị chẳng có. Chị không đi buôn đi bán, chỉ cặm cụi đi làm với hợp tác xã thế kia lấy tiền đâu ra. Gần đây, Tấn thấy chị ít ở nhà hơn. Tấn để ý thấy chị thường có mặt ở nhà Nhiêu Trường. Ở đó, có lúc chỉ có chị và Nhiêu Trường, nhưng đa phần là có thêm những người khác nữa. Tấn không nghĩ xấu về chị. Nhưng chị vắng nhà, lại vui vẻ với mọi người trong đội thì Tấn buồn. Vậy thôi. Vì sao buồn thì Tấn không hiểu được.
-   Bố nói đúng đấy anh ạ. Nhưng em nghĩ chuyện ấy có gì là nghiêm trọng. Cũng phải thông cảm với chị thôi. Anh thì đi vắng. Ngoài việc làm quần quật ở, đồng với mọi người, có gì vui nữa đâu?
-   Thế sao mày có học mà hèn vậy? Hử? - Một cái cốc trên đầu Tấn.
Thì ra anh vẫn chưa bỏ được cái tật bướu vào đầu Tấn khi cáu giận. Nhưng cũng có khác hơn trước đây đây. Cái bướu nhẹ, không đau lắm. Và nhìn mặt cũng biết anh ân hận, anh trót lỡ tay. - Tấn nghĩ thế.
-   Lần nào đi học về, thấy bố trách móc, em cũng bênh cho chị.
-   Mày bênh thế nào?
-   Em lặng im, sầu muộn, thở dài...
Ngoãn bật cười:
-   Tao tưỏng thế nào. Như vậy mà cũng gọi là bênh. Đúng là đồ trẻ con.
Tấn thầm nhủ “Anh thì cũng có hơn em đâu. Anh thử cãi lại bố xem sao? Lớn tuổi như anh lại là bộ đội, còn không dám, còn bị bố lùa cho chạy khắp xóm, nói gì em”.
Tấn nghĩ như thế là có lý lắm. Tấn không thể nghiêng hẳn về phía bố, cũng không thể nghiêng hẳn về phía chị dâu. Nói với anh, Tấn đứng về phía chị dâu đã là dũng cảm lắm rồi, nếu bố nghe được thì liệu hồn, liệu xác ấy chớ. Tấn bảo anh:
- Những điều em nói, anh đừng để bố biết. Bố mà biết chỉ có nước xuống lỗ.
Như một thói quen, Ngoãn lại cốc vào đầu em cái nữa. Nhưng lần này là cái cốc yêu. Và sau đó anh cười: “Đúng là thằng lo xa. Hoá ra mày cũng đã lớn rồi đấy”.

7
Tình cảnh của Ngoãn khá éo le. Ngoãn đành phải chịu trễ phép vài ngày. Tất nhiên, không thể trễ nhiều hơn. Anh qua bên nhà ngoại nói với vỢ:
-   Em cứ về nhà, xin lỗi bố. Ngoan ngoãn. Làm việc bình thường để xem thế nào.
-   Vâng! Sợ cho anh chứ em sợ gì.
Và Hân về. Chọn đúng buổi sáng ông Ngoãn đang đi vắng. Cô quét dọn, nấu cơm. Nồi nước còn trên bếp. Gạo đang vo... Ông Ngoãn về. Ông giật rá gạo trên tay Hân. Tung toé.
-   Hân tròn mắt.
-Ông Ngoãn vào bếp xách nồi quăng luôn ra thành giếng:
-   Cút. Mày cút khởi cái nhà này, đừng có để tao gây án mạng.
-   Bố! Sao bố cô' chấp vậy?
Ngoãn chạy từ trong nhà ra ngăn bố
-   Mày lại sắp chửi tao phải không? - Ông Ngoãn vớ luôn chiếc chày giã cua để trong nhà bếp.
Với Hân, ông còn nương tay, chứ với Ngoãn không chạy nhanh chắc là không tránh khỏi một đòn trời giáng.
Như vậy là không còn cách gì sum họp được nữa rồi. Tối hôm đó, anh nói với ông Ngoãn:
-   Bố không thương chúng con, chúng con đành xin bố mẹ ra ở riêng vậy.
Đây là điều khó nói nhất, cũng là điều Ngoãn dồn bố vào chỗ bí bách nhất. Anh cho rằng, những chuyện vừa qua chỉ là cơn bực tức đột xuất, không sớm thì muộn bố sẽ nguôi ngoai. Đây mới là con bài của vợ chồng anh. Ra ở riêng là ước mong của bao nhiêu cặp vợ chồng trẻ. Tự do. Kinh tế sẽ khấm khá.
Vợ anh có nai lưng ra làm cũng không lại với việc ăn việc uống của bố. Anh có tiết kiệm được đồng nào chẳng lẽ cứ bo bo giữ lấy trong khi hai thằng em cần tiền ăn học. BỐ dám cho ở riêng ư? Một mình mẹ đi làm nuôi một ông chồng nghiện không chịu làm lụng nhưng thích ăn ngon mặc đẹp. Hai thằng con còn đì học, chưa làm ra tiền gạo. Không hiểu nếu vợ chồng anh ra ở riêng, sự thể sẽ ra sao? Không lẽ bố không tính đến. Vậy thì bố cứ việc hung hăng đi. Bố sẽ gầm lên, sẽ gây ra cảnh om sòm tan nát một lần nữa, để rồi sau đó chính bố hoậc mẹ phải nỉ non với vợ chồng anh, dỗ dành vợ chồng anh.
- Cái đó vợ chồng anh khỏi phải xin xỏ gì, - ông Ngoãn trả lòi đủng đỉnh, mặt nhẹ tâng - càng đi nhanh càng tốt.
Ngoãn nghe mà như không tin ở lỗ tai minh. Cha lẽ mọi việc lại đơn giản thế. Và bây giờ chính là anh hoảng hốt chứ không phải ai khác. “Ra khỏi nhà càng nhanh càng tốt”, vậy vợ chồng anh ở đâu? ở bên ngoại nhất thiết là không được rồi. Bên ấy, có một đống người. Bỏ tiền ra đi mua nhà mua đất chăng? Tiền đâu?
-   Nhưng bố ạ! Cũng không thể nhanh được. Con còn trong quân ngũ, vợ con hai bàn tay trắng. Muốn ra ở riêng phải có nhà cửa.
-   Đó là việc của vợ chồng anh, sao lại hởi tôi hử?
Tóc gáy Ngoãn hình hhư đang dựng đứng. Chiến trường có những khó khăn, nhưng đâu có thứ khó khăn như thế này. Không có chỗ ở, không có tiền... mà lại chỉ là việc riêng của vợ chồng anh ư? Chí ít bố mẹ cũng phải cho vợ chồng anh một thứ gì chứ? Một túp lều, một chút đất chảng hạn... Đây cũng là một ý nghĩ táo tợn Ngoãn chưa bao giờ dám nghĩ đến. ông Ngoãn là người chỉ nhân chứ chưa cho ai bao giờ. Huống hồ, ngỏ lời xin ông dù là một căn bếp, chút đất cũng vậy thôi, trong hoàn cảnh khó khăn hiện nay, đất phần trăm cũng là một kế sinh nhai của gia đình xã viên. Mất cả người lao động, mất cả đất phần trăm, liệu rồi bố có thét lên không? Có tìm gậy, tìm gạch đá choảng cho thằng con khốn khổ này không? Bất ngờ vì sự cho ở riêng quá dễ dàng của bố, lại quá lo lắng vì chưa chuẩn bị gì, Ngoãn vô cùng đắn đo, không biết phải xử trí thế nào. Không, anh không dám nói với bố, chỉ dám thỏ thẻ với mẹ. Bà Ngoãn bỗng hoảng hốt khi nghe con thổ lộ nỗi lòng. Một chuyện động trời như vậy mà sao con bà dám nghĩ đến. Bà không khỏi nơm nớp lo âu nhưng chiều con, thương con bà đành tìm dịp tốt nhất để thưa với chồng.
-   Được. Cho nó đất phần trăm, bếp, ngày mai bảo nó dỡ ngay đi.
Nghe ông Ngoãn nói vậy, bà Ngoãn rụng rời tay chân. Lần đầu tiên bà bạo mồm bạo miệng:
-   Ông say hay sao hử? Nó đi ở riêng, một mình tôi lo sao được ba miệng ăn.
Lạ lùng, ông Ngoãn không giận, không nao núng. Ông cười nói với bà:
-   Bà khỏi lo. Trời sinh voi, trời sinh cỏ.; Với lại bây giờ có hợp tác xã không ai để mẹ con nhà bà, chết đâu. Còn tôi, tôi đã có cách.
Được anh em bà con xúm lại giúp, chỉ hai ngày, trên miếng đất phần trăm của nhà ông Ngoãn mọc lên một túp lều tranh. Ngoãn sống với vợ được đúng hai ngày ở ngôi nhà tạm bợ đó rồi vội vã lên đường về đơn vị.

2
Tướng Hai Mạnh đang sống trong tâm trạng đầy hưng phấn, cả một thời gian dài, ông đã phải lặng lẽ chịu đựng những lòi lẽ dè bỉu dèm pha. ông đau đớn đen quặn thắt khi nghe tin ở khu vực địch vừa lấn chiếm, đồng bào ta bị chúng đánh đập dã man. Ông rầu lòng khi ai đó ở khu ủy, ở ngoài Bộ có những nhận định, đánh giá không khách quan, thiếu công bằng. Nhưng hơn bao giờ hết, ông bình tĩnh cương quyết thực hiện ý đồ chiến lược của mình: Xây dựng lực lượng, làm đường, tích trữ lương thực, đạn dược súng ống cho cuộc quyết chiến mới. Và điều đó hôm nay đã tới rồi. Cái ngày này ông đã biết, ông đã chờ, vậy mà vẫn có cái gì đó náo nức, hồi hộp.
Giữa cánh rừng lim sừng sững ngút ngàn, ông đi bắt tay từng cán bộ của Sư đoàn 304. ôi! Còn có gì sung sướng hơn đây. Ở cái vùng Khu 5 khôn khó và gian khổ này, từ những đơn vị dân' quân du kích, bô đôi tỉnh, ông đã cùng cán bộ quân khu gây dựng thành những sư chủ lực hùng mạnh. Nhưng cũng không thể ngờ, ngay tại vùng đất Khu 5, ông được đón và chỉ huy những sư đoàn chủ lực của Bộ. Cách mạng có lúc lên, lúc xuống. Có những năm ngỡ như không thể cứu vãn được tình thế như năm 68, lại có những năm đánh quyết liệt, thắng rộn ràng như năm 72 để rồi chùng xuống, căng thẳng nặng nề như năm 73. Đối với ông, một người sinh ra từ đồng quê nghèo khổ, đi theo cách mạng để tự cứu lấy mình, cứu gia đình mình là con đường tất yếu chẳng thể nào khác. Ông sớm chọn con đường ấy từ khi mới bước vào đời. Ông thể với mình: dù sống, dù chết, dù bị tù tội, không bao giờ đi chệch con đường đã lựa chọn. Trên mảnh đất Nghệ An - Xô viết của mình, ông đã có những ngày hoạt động cách mạng sôi nổi. Ông đã từng bị bắt, bị tù đày ở chính nơi ông sinh ra và lớn lên. Nhưng không chỉ thế, các nhà tù khét tiếng dã man như Đắc Lắc ông cũng đã nếm trải. Rồi cứ thế, ông vượt ngục, ông đi tìm đồng chí, đi tìm cơ sở cách mạng. Ông vào bộ đội, giữ các chức vụ khác nhau để tới hôm nay, giao nhiệm vụ cho một sư đoàn chủ lực danh tiếng, phối hợp với các đội quân của Quân khu 5 mở một chiến dịch mang tính chất trinh sát chiến lược để xem quân Mỹ đã rút hết, nay có dám quay lại không.
- Thưa các đồng chí... - Từng nói chuyến, từng giao nhiệm vụ chiến đấu không biết bao nhiêu lần cho các đơn vị thuộc quyền vậy mà sao hôm nay giọng ông run run - Chiến dịch này cực kỳ quan trọng. Ta phải thắng cả quân sự và chính trị. Quân sự là tiêu diệt gọn quân địch, chính trị là giải phóng bảo vệ và đảm bảo đời sống cho hơn một vạn dân. Thực tiễn ở Khu 5 đã chứng minh rằng: có thắng về chính trị, giải phóng được dân, đập tan chính quyền cơ sở và bọn tề điệp ác ôn của địch thì thắng lợi mới vững và khi chủ lực địch phản kích cũng không líp lại được...
Giọng ông trầm tĩnh hơn khi nói về chủ trương đợt hoạt động của Quân khu, ông không giấu được sự tự tin
hào sảng. Đây là kết quả của sự âm thầm chuẩn bị gần hai năm trời quyết liệt và bền bỉ của ông, của Quân khu ủy và Bộ tư lệnh Quân khu.
- Mùa thu năm 1974, cùng với sự tiến công tiêu diệt chi khu quận lỵ Thượng Đức của các đồng chí, Quân khu còn đồng loạt mở rộng tiêu diệt một số cứ điểm chi khu quận ly khác của địch ở vùng giáp ranh, đồng bằng, hoàn chỉnh vùng căn cứ rừng núi phía bắc của Quân khu, hỗ trỢ cho lực lượng vũ trang địa phương và quần chúng tiến công và nổi dậy. Khu chiến một, Sư đoàn 2 bộ binh, một trung đoàn pháo, một trung đoàn cao xạ sẽ tiêu diệt làm tan rã, xoá sổ quận lỵ Nông Sơn - Trung Phước. Khu chiến hai là Thượng Đức, tin tưởng các đồng chí và quân dân Quảng Đà sẽ san bằng, mở đường cho quân ta tiến vào Đà Nẵng khi thời cơ đến. Khu chiến ba là Tây Quế Sơn. Lực lượng có Trung đoàn bộ binh 38. Tại đây, quân địch sẽ đối mặt với chủ lực tại chỗ. Khu chiến bốn là Minh Long, Giá Vụt. Lữ đoàn 52 và một trung đoàn pháo sẽ làm cho bọn địch bị tiêu diệt mà không thể cầu cứu chi viện ở các khu vực khác. Khụ chiến năm là Đèo Nhông, Phù Mỹ, Sư 3 sẽ đảm nhận.
Mở màn đợt hoạt động của chúng ta, khu chiến một nổ súng trước. Sau đó là khu chiến hai.
Lực lượng tham gia tác chiến chủ yếu ở Thượng Đức là Sư đoàn 304 (thiếu Trung đoàn 9) được tăng cường các đơn vị: Tiểu đoàn 1 Lữ 219 công binh, Đại đội tên lửa B72 của quân đoàn, hai tiểu đoàn của tỉnh đội, bộ đội dân quân du kích huyện. Sau đó sư đoàn được tăng cuờng Trung đoàn 3A Sư đoàn 324 vừa mới tham gia đánh trận Đắc Pét thắng lợi trở về. Trận Thượng Đức do cán bộ Sự đoàn chỉ huy, một bộ phận tiền phương của quân khu quân đoàn, sẽ phối hợp chỉ huy sư đoàn...
Tướng Hai Mạnh đưa mắt nhìn những gương mặt đang chăm chú theo dõi từng lời nói của mình. Có tiếng rì rầm, bàn tán. Nhiều gương mặt khoái trá hoan hỉ, nhưng cũng không ít người tỏ ra đăm chiêu.
Trung đoàn trưởng Nguyễn Quỳ ghé tai sư trưởng Lê Công Phê hỏi:
-   Cán cứ vào đâu để xếp Nông Sơn - Trung Phước là khu chiến thứ nhất. Còn Thượng Đức là khu chiến thứ hai.
-   Người ta tính thành năm khu chính, có ý nghĩa cả
Đấy, còn khu một, khu hai... chỉ là tính thời gian nổ súng thôi. - Lê Công Phê đủng đỉnh trả lời.
-   Không đơn giản thế đâu thủ trưởng ơi! - Giọng Nguyễn Quỳ kéo dài như ngầm ý gì đó.
Thế, tham mưu phó sư đoàn ngồi bên cạnh góp vào:
- Cũng có thể họ xếp theo tính chất quan trọng từng trận đánh và khả năng hoàn thành nhiệm vụ của từng đơn vị.
Nguyễn Quỳ quặc lại:
- Đằng nào cũng không ổn. Tính chất quan trọng, thằng Thượng Đức phải xếp số một chứ. Nó là khó gặm nhất, cứng nhất. Không thế, điều quân của Bộ vào làm gì?. Tất nhiên là vậy rồi. Sư đoàn phải chọn Trung đoàn 6 làm chủ công đánh Thượng Đức cùng là vì thê. Thế khích lệ Nguyễn Quỳ.

3
Thượng Đức là tiền đồn bảo vệ căn cứ liên hiệp quân sự Đà Nẵng - một trong những căn cứ lớn nhất của địch ở miền Trung. Thời Pháp, huyện Đại Lộc chưa có tiền đồn này. Năm 1955 Mỹ xúi ngụy bỏ công của xây dựng chi khu quận lỵ Thượng Đức. Thầy trò Mỹ - ngụy rõ là đã có con mắt quân sự tinh tường. Thượng Đức nằm lọt giữa ba bề là núi cao hiểm trở. Dốc núi dựng đứng tựa như những bức tường thành kiên cố. Phía đông thoải dần xuống để gặp hai con sông: Sông Côn và sông Vu Gia. Dòng sông cũng là bức tường thành hữu hiệu che chắn cho Thượng Đức.
Sông Vu Gia và sông Côn có những chỗ rất sâu. Nhiều đoạn nước xiết cuồn cuộn. Một con đường duy nhất qua Ái Nghĩa về Đà Năng là đường số 4. Một con đường khác từ Thượng Đức lên bến Hiên địch đã bỏ từ lâu. Phía tây và tây bắc Thượng Đức có ba tiền đồn A, B, c. Các tiền đồn này có độ cao so với mặt biển 60 đến 70 mét. Dù lợi dụng được địa thế hiểm nghèo nhưng địch vẫn xây dựng một hệ thông giao thông hào nhằng nhịt phía trong. Rất nhiều lô cốt nửa chìm nửa nổi. Các lô cốt to nhỏ khác nhau nhưng đều được làm bằng xi măng cốt thép có nhiều tầng bao cát xếp phía trên và xung quanh. Ta chưa biết bên trong Thượng Đức có bao nhiêu nhà hầm, bao nhiêu hầm ngầm. Dùng ống nhòm quan sát thấy trong đồn vắng hoe. Rõ ràng tất cả mọi sinh hoạt của địch đều dưới lòng đất. Lực lượng địch ở Thượng Đức có Tiểu đoàn 79 Biệt động quân biên phòng, hai đại đội bảo an, một đại đội cảnh sát dã chiến, mười sáu trung đội vũ trang. Chính quyền quận ở đây khá quy mô. Trong quận có nhiều tổ chức đãng phái hết lòng phục vụ chế độ Việt Nam cộng hòa.
Hơn ai hết, cán bộ chiến sĩ và nhân dân Quảng Đà là những người thấy rõ sự hung tợn của địch ở Thượng Đức. Những con đường mòn cán bộ chiến sĩ ta buộc phải hành quân qua đây bao giờ cũng thương vong lớn. Đi lấy gạo, lấy hàng men qua Thượng Đức còn nguy hiểm hơn đi đánh một đồn nào đó. Có ít nhất bốn khẩu pháo 105 ly, hai khẩu cối 106,7 ly, năm khẩu ĐKZ, mười lăm khẩu đại liên được bố trí ở các điểm cao. M79, M15 vô thiên lủng đặt la liệt ở các hầm hào. Có báo động, binh lính chạy ra là bắn được ngay. Mìn chống tăng, mìn Clây mo gài dày đặc, lựu đạn chất hàng đống ở các nhà kho. Quây quanh Thượng Đức có bảy lớp rào các loại, rộng từ 60 mét đến 200 mét.
Yểm trợ cho Thượng Đức có các trận địa pháo ở Núi Đất, Ái Nghĩa, ở đông Hà Sống. Máy bay từ Đà Nẵng sẵn sàng cất cánh bốn đến năm mươi lần chiếc trong ngày tới Thượng Đức. Sư đoàn 3 và sư đoàn dù ngụy cũng có thể tăng cường cho Thượng Đức khi cần. Trung đoàn 2, Trung đoàn 56, 57 sẵn sàng chi viện cho Thượng Đức bất kể lúc nào. Các cố vấn Mỹ, các tướng nguy đều đã đến Thượng Đức. Nguyễn Văn Thiệu từng đặt tên cho Thượng Đức là “Mắt ngọc đầu rồng”. Tỉnh trưởng Quảng Nam - Đà Nẵng gọi Thượng Đức là “cánh cửa thép”.
Quận trưởng, thiếu tá Nguyễn Quốc Hùng chẳng những rất được bề trên trọng vọng mà binh lính dưới quyền cũng rất kiêng nể. Dân ở thung lũng Thượng Đức nhìn về quận ly với sự ngưỡng mộ và tin ở cái biệt tài chỉ huy của Hùng. Chưa bao giờ Hùng nghĩ rằng chế độ Việt Nam cộng hoà đến lúc nào đó được thay thế bằng chế độ Cộng sản. Cũng chưa bao giờ Hùng nghĩ tới việc lính Bắc Việt tấn công chiếm được Thượng Đức. Sinh ra ở Sơn Tây, một vùng quê nào đó, Hùng cũng không còn nhớ rõ. Hùng theo bố mẹ di cư vào Nam thủa còn bé tý. Y không có một chút kỷ niệm gì về quê hương, về miền Bắc. Tuy thế, trong đầu y chứa đầy sự độc ác tàn bạo, sự khốn khó đến thê lương của chế độ Cộng sản. Việc binh lính từ ngoài kia lén lút tràn vào phía Nam, y cho là một lũ kẻ cướp và y thề không đội trời chung. Thứ mà Việt cộng nói là quân giải phóng và dân chúng cách mạng ở miền Nam với y chỉ là sự lừa bịp. Họ là một đám đông ngu dốt, cả tin nhẹ dạ. Họ cũng thiếu ăn thiếu mặc, được hứa hão nên ùa theo đám giặc cướp Bắc Việt mà thôi. Dân chúng dưới quyền cai quản của y mấy ai ưng Cộng sản. Ai cũng thích yên ổn. Thích ăn no ngủ yên. Y hiểu rằng dân khu vực Thượng Đức nếu bị nhũng nhiễu đói ăn, thiếu mặc lập tức chẳng để chính quyền yên ổn. Và khi dân đã không che chở bảo vệ thì Thượng Đức dù có quân hùng tướng mạnh đến đâu, vũ khí, trang bị dồi dào hiện đại đến đâu cũng chẳng mấy chốc mà tan thành mây khói. Y không sợ cái gọi là quân giải phóng và Cộng sản Bắc Việt. Y chỉ sỢ lòng dân không yên.
Da trắng. Tầm thước. Gương mặt bảnh bao, có bộ ria được cắt tỉa chu đáo, trông Hùng giống một kỹ sư, bác sĩ hơn là một sĩ quan chỉ huy. Giờ hành chính, không bao giờ y mặc thường phục. Y không khoái lắm với những bồ đồ lính làm cho người ta cứng queo và già trước tuổi. Nhưng đã là một nhà binh phải rất nghiêm. Y không nghiêm, binh lính dưới quyền sẽ nhộn nhạo. Từ việc tuỳ tiện trong ăn mặc dẫn đến sự tuỳ tiện trong những việc khác. Tuy nhiên, rỗi rãi hoặc ngày nghỉ, y thường mặc thường phục xuống với dân. Y chỉ thích mặc đẹp. Quần áo cắt may vừa vặn hợp thời. Đã mặc com-plê là có cà-vạt đàng hoàng. Không tuần nào y không xuống với dân. ở đó, y nghe ngóng. Các ông bà già nói gì? Thanh nam, nữ tú nguyện vọng ra sao? Các cháu học hành thế nào? Đây cũng là dịp y kiểm tra xem sĩ quan, binh lính trong quận có làm mất lòng dân không? Có như tình hình mà y vẫn nghe báo cáo hàng ngày không? Y có vợ và hai đứa con gái ngoài Đà Nẵng. Y yêu vợ, quý con. Chiều thứ bảy, chủ nhật nhìn về phía Đà Nẵng y thẫn thờ, nuối tiếc một chiều vụi, một đêm vụi ở căn nhà hai tầng trên đường Thanh Bình. Đó là một căn nhà có vườn rộng, trong nhà đầy đủ tiện nghi, thơm sực mùi nước hoa, mùi da thịt phụ nữ. Ở cái tuổi ba mươi căng tràn sức lực, xa vợ cũng là một thử thách nghiệt ngã đối với y. Y có thể về với vợ lúc nào y muốn. Ôm ấp vợ. Vụi đùa với con. Ăn một bữa cơm gia đình ai mà không khao khát. Nhưng y biết, đâu phải chỉ có y, tất cả mọi người lính đều có niềm mơ ước đó. Nếu y không kìm nén những đòi hỏi nhiều khi tê tái ấy, thuộc hạ sẽ coi thường. Và rồi sẽ lén lút bỏ nhiệm sở, bỏ vị trí chiến đấu đi tìm những thú vụi riêng cho đời mình. “Phải chờ đợi thôi. Khi nào Cộng sản không còn dòm ngó, đất nước thanh bình tha hồ thực hiện những dục vọng cá nhân.” Y động viên mình như thế và thuộc hạ dưới quyền như thế. Phòng làm việc của y hiếm khi có bóng dáng đàn bà. Sự ấy khiến đám công chức, sĩ quan, binh lính trong quận giữ nghiêm đạo đức theo yêu cầu của y. “Phải giữ quận lỵ Thượng Đức sạch sẽ” y vẫn thường nhắc nhở mọi người như thế. Nắm ngoải, có một sĩ quan của Tiểu đoàn Biệt động 79 tằng tịu với một phụ nữ ở ấp Hà Tân. Cô này có thai. Viên sĩ quan chạy làng, cô lên quận kêu Hùng giúp. Hùng đã ra lệnh cho thiếu tá Lầu đuổi cổ sĩ quan kia ra khỏi quân ngũ và buộc anh ta phải lấy cô gái làm vỢ.
Dân Hà Tân coi Hùng như một thần tượng. Các cô gái nhìn Hùng đắm đuối nhưng không cô nào dám bờm xơm.

4
Sáng nay, một buổi sáng yên ả, Hùng đang nhấm nháp ly cà phê, bỗng một người lính cảnh vệ vào báo có người dân ở ấp Hà Tân muốn tiếp kiến y. Trạm gác ngoài ấp đang giữ ông già.
-   Người dân đó như thế nào? - Hùng hỏi người lính cảnh vệ.
-   Dạ thưa thiếu tá quận trưởng. Ông ta chùng năm nhăm tuổi, nói là người dân làm ruộng, có quen biết quận trưởng ạ. Tên ông là già Nôm.
-   Có mang theo gì không?
-   Chỉ có giỏ trái cây. Chúng tôi đã kiểm tra. Đó là trái loòng boong, muốn biếu thiếu tá quận trưởng.
-   Được! Mời ông già vào. Phải đối xử với ông già thật lịch lãm đó nghe.
Nói với người lính như vậy nhưng Hùng vẫn chưa thật yên tâm. Người lính đi khỏi, y sửa sang lại quân phục trên người, soi gương, chải tóc rồi đi ra trạm gác đón già Nôm...
Già Nôm. Cái tên đó gắn liền với một kỷ niệm khó quên trong đời Hùng. Ông già có một lý lịch khá phức tạp. Bà vợ nghe đâu là một phụ. nữ rất đẹp, nết na. Một lần lên núi hái củi chi đó dẫm phải mìn Cộng sản, bỏ mạng tại chỗ. Già Nôm côi cút nuôi hai đứa trẻ một mình. Thân phận chúng cũng éo le như hoàn cảnh của già. Thằng con trai lớn lên đi lính quốc gia, hy sinh mãi đâu tận Plây Me trong một trận đánh đẫm máu của Cộng sản. Trong nhà già, có giấy chứng nhận và bằng ghi công hẳn hoi. Con bé út, năm 68 trong một lần Cộng quân tấn công vào thành phố bị lạc, không rõ còn sống hay đã chết. Từ đó đến nay bặt vô âm tín. Cùng có người nghi ngờ con bé còn sống và ở phía bén kia. Cho là như thế càng tát chớ sao? Già Nôm sẽ là con dao hai lưỡi. Bên nào sử dụng được, già sẽ là vũ khí lợi hại. Bên nào không biết sử dụng, già sẽ là quả bom nổ chậm trong nhà.
Cần phải chiếm lấy tình cảm của già Nôm, biến ông thành người phụng sự đắc lực cho chính quyền quận. Nhưng trước lúc sử dụng, cần phải có một kết luận chắc chắn. Hùng đã bỏ ra khá nhiều công sức để thể nghiệm. Trước hết, mỗi lần ra ấp, bao giờ Hùng cũng đão qua nhà già Nôm, thăm hỏi tặng quà. Việc quận trưởng săn sóc một người cô đơn, thiệt thòi vì sự nghiệp quốc gia như thế, làm tăng uy tín cho Hùng và càng được dân trong ấp quý trọng. Đương nhiên, Hùng theo dõi sít sao hành động, cử chỉ và những biểu hiện tình cảm của già Nôm. Thi thoảng, Hùng còn cùng già Nôm đi ra ngoài ấp dò hỏi một đôi công việc.
Sự thân thiện của già với quận trưởng đã tới độ nhiều người tưởng họ có quan hệ ruột rà với nhau. Nhưng đó chưa phải là thử thách nghiệt ngã nhất của già Nôm. Một buổi chiều, y rủ già Nôm đi thăm mộ bà vợ của già ven núi. Dọc lối đi ra đó, đôi khi dân quân du kích vẫn mai phục. Già Nôm can ngăn nhưng Hùng một mực không nghe. Hai người vừa ra khỏi ấp một đỗi đường thì gặp tai họa. Lúc đó, già Nôm đang đi phía trước Hùng. Táp du kích nổ súng và ném lựu đạn loạn ngầu. Hùng rút súng ngắn bắn trả. Bất ngờ, y bị thương nằm vật ra cạnh đường. Già Nôm hốt hoảng chạy lại. Được đà, táp du kích hô nhau bắt sống quận trưởng. Bất chấp súng nổ, bất chấp tiếng doạ dẫm của phía bên kia, già Nôm ào đến, xốc Hùng lên lưng cắm cúi chạy về ấp.
Sau lần ấy, họ thân tình như hai cha con. Khi có những việc khẩn, già Nôm được phép vào quận gặp Hùng. Việc Hùng ra ấp tới nhà già Nôm vẫn diễn ra như cơm bữa.
- Mấy hôm liền, không thấy thiếu tá quận trưởng ra nhà, già mong miết, chắc là tình hình giặc giã có làm quận trưởng vướng bận?
Già Nôm vừa nhấp ly nước trà bốc khói nghi ngút do chính tay quận trưởng rót vừa thỉ thỏ thân mặt:
-   Già Nôm, yên tâm đi. Không có chuyện chi. Con không ra thăm già, thì già tới thăm con cũng được chớ ,sao?
-   Đã đành vậy, nhưng mấy bữa ni già lo quá. Ban đêm như có những người lạ mặt lạ tiếng. Già đoán không chừng Cộng quân sai phái người vào ấp điều tra thăm dò...
-   Già đã nói chuyện đó với ai chưa?
Hùng hỏi, gương mặt vẫn điềm nhiên.
-   Đâu dám. Những chuyện cơ mật ngoài quận trưởng ra, già sống để bụng, chết mang theo.
-   Vậy là tát. Không phải mình sợ chi mà là giữ kín, để Cộng quân ngỡ mình không hay biết gì, liều lĩnh húc đầu vào Thượng Đức. Biết mình đề phòng, chúng sẽ không dám. Lâu rồi không được đụng độ với Cộng quân, binh lính trong quận đang mong. Già có hiểu như vậy không?
Già Nôm cười, đôi mắt đã thu nhỏ bởi các nếp nhăn vẫn lấp lánh những tia ánh ỏi. Hàm răng già còn khít khịt, rắn đanh.
• Già làm chi biết chuyện quân cơ. Thấy trong ấp rậm rịch khiến già lo, đến báo để quận trưởng biết mà đề phòng. Mà già chỉ biết báo quận trưởng chớ còn biết báo với ai?
-   Rất cảm ơn già. Già cảnh giác vậy là rất tát. Con sẽ cho người điều tra và chuẩn bị chu đáo.
Hùng biếu lại già Nôm gói kẹo và hộp trà mua từ Đà Nẵng. Y tiễn ông ra tận cổng gác.
Hùng cảm thấy nghèn nghẹn ứa nước mắt về sự cảnh giác của dân với Cộng sản, sự tin cậy của dân với chi khu quận lỵ Thượng Đức. Hùng hiểu rằng, đối phương khó lòng đánh chiếm được Thượng Đức là ở đó. Đúng là Cộng quân chỉ có thể bước vào Thượng Đức khi dòng Vụ Gia chảy ngược. Mặc dầu vậy, Hùng vẫn báo cho thiếu tá tiểu đoàn trưởng Lầu lên gặp.
-   Mời thiếu tá tiểu đoàn trưởng ngồi.
Đấy là lời chào thành nếp mỗi khi Hùng làm việc với Lầu. Hùng coi Lầu như bạn bè. Lẩu hơn Hùng ba tuổi. Đi chơi, nhậu nhẹt với nhau vẫn mày tao chí tớ, nhưng làm việc lại khác; có trên có dưới
-    Thiếu tá quận trưởng cho gọi chắc có việc trọng?

Hùng nói lại chuyện gặp già Nôm buổi sáng Tin tức do ông cung cấp.
-   Việc muôn thủa. Lại đám dân quân du kích bị lũ Cộng quân ở tỉnh, huyện xui đi trinh sát ấy mà, Hùng nói với Lầu - Nhưng chớ coi thường, từ tái nay anh bố trí lực lượng sẵn sàng “tiếp” đối phương thật chu đáo nếu họ muốn vào ấp.
-   Thiếu tá quận trưởng yên trí. Lực lượng phòng vệ dưới đó lúc nào cũng đủ sức đánh bại quân đối phương. Tôi đã cho một đại đội ém sẵn, có tình huống là cơ động được ngay. Nói ra sợ thiếu tá quận trưởng cho là chủ quan. Đánh ở đâu không biết, chớ Cộng sản coi chừng kiềng cái Thượng Đức lắm. Năm ngoái còn. cái vùng B Đại Lộc mà chúng cũng chẳng dám đụng đến Thượng Đức, huống chi...
-   Đừng chủ quan! Nghề đánh nhau lúc không ngờ nhất chính là lúc đói -phương hành động đấy. Bà vợ viết thư gọi về Đà Nẵng có công chuyện vậy mà tôi có dám đi đâu. Nhìn anh Đức Dục bữa trước mà ngại quá.
-   Đức Dục năm nào chả bị Việt cộng đụng tới. Anh chàng xoàng thật đấy, lần nào cùng bị, không thiệt hại nhiều cũng thiệt hại ít. Cứ rờ vào Thượng Đức xem? Hai năm nay, chả thấy chúng rục rịch chi. Nói thật, tôi cũng đang mong chúng tới. Yên tâm đi quận trưởng à. Chị gọi về thì cứ về. Tụi tui hứa với thiếu tá quận trưởng sẽ hoàn thành chức trách của mình một cách ngon lành.
-   Cám ơn thiếu tá tiểu đoàn trưởng. Tôi sẽ suy tính thêm, có đi chắc cũng chờ ít ngày nữa. Việc riêng có chi cũng không đáng ngại bằng việc ở đồn trú. Tôi đề nghị thiếu tá tiểu đoàn trưởng làm gấp mấy việc sau. Thứ nhất, điều ngay đại đội cơ động ra bên ngoài quận. Đứng ở đâu đó để có động ở Hà Tân là tiếp ứng được ngay. Đánh từ ngoài vào. Từ sau lưng. Phải diệt thật gọn. Quân địa phương hoặc chủ lực cũng vậy. Thứ hai, mấy khẩu pháo vừa nhận, thiếu tá cho lắp ráp bắn thử. Sau đó đưa vào vị trí sẵn sàng. Thứ ba, bắt đầu từ ngày mai thiếu tá tiểu đoàn trưởng liên tục báo động khẩn cấp cho mọi người vào nề nếp, thông thục các động tác chiến đấu. Dứt khoát không bị động, bất ngờ với Cộng quân. Thứ tư, nghe nói lính của thiếu tá. tiểu đoàn trưởng độ này hay vào dân nhậu nhẹt tán gái làm mất uy tín quân lực Việt Nam cộng hoà. Thiếu tá tiểu đoàn trưởng thẳng tay trừng trị cho tôi. Hết.
-   Xin tuân lệnh thiếu tá qúận trưởng.
Có lần Lầu nói với Hùng kiếm cho Lầu một cô vợ, Hùng gạt phắt. Hùng bảo đây không phải là nơi đến của vợ con những người lính. “Nhưng cứ một thân một mình tôi sẽ bị kỷ luật mãi thôi*, “Cấm tiệt. Dẫu là bạn be thân thiết tôi cũng không tha cho anh đâu. Khi nào bí bách quá tôi sẽ có cách giải quyết.” Hùng nói vậy.
Lầu sinh ở Sa Pa- Lào Cai. Ấn tượng về một vùng đất rất đẹp trên cao chỉ là những lời kể của bố mẹ Lầu. Tại sao lại phải rời bỏ một vừng đất tuyệt vời đến thế? Lầu chưa kịp hỏi thì bố mẹ đã qua đời. “Một chế độ hà khắc, nghèo khó khiến cho gia đình Lầu không thể sống được phải di cư”. Đó là điều Lầu ghi trong lý lịch. Và lạ lùng, dẫu chưa sống với chế độ đó ngày nào, Lầu vẫn tin như thế. Lầu sớm có cuộc sống tự lập từ nhỏ. Tính y ngang ngược, hay gây gổ. Con đường học hành của y không được sáng sủa. Y thích nghịch ngợm, chọc ghẹo bạn gái nên bị kỷ luật liên miên. Y bỏ học khi chưa tốt nghiệp cấp ba. Năm 1960 y vào quân ngũ. Cái sự gan lỳ dám sống dám chết ít ai trong tiểu đoàn được như Lầu. Cùng một kiếp người, không chết trước thì chết sau, sống ngày nào sống thật đích đáng rồi đi. Đã sao? Lầu quan niệm thế. Quan niệm đó đưa Lầu tới vinh quang khá nhanh. Chỉ vài trận đánh, cấp trên đã mê tơi. Tinh thần gan dạ, dũng cảm của Lầu đã ngự trị trong suy nghĩ của cấp chỉ huy.
-Không mây chốc, quân hàm đại uý đã đính trên ve áo quân ngũ của Lầu. Vinh quang sớm đến, cay đắng cũng nhiều. Cái khiến cấp trên ái ngại là lối sống buông tuồng, nói năng tùy tiện của Lầu. Lầu không nghĩ như thế, đời thằng lính sinh ra là để đánh nhau. Đánh nhau thì nay sống mai chết là lẽ thường tình. Nhậu nhẹt, làm tình thì có gì mà gọi là hư hỏng. Khe khắt để lầm gì? Điều cot yếu là vào trận không có gì phải ân hận nuối tiếc. Tại sao những thanh niên trai tráng kia lại phải vĩnh viễn mất cuộc đời mà miếng ăn ngon chưa được hưởng, làn môi mềm. bộ ngực căng của con gái chưa được biết. Thế có uổng không? Nếu chưa được biết những chuyện đó, hẳn là còn xơi mà Lầu chấp nhận đón nhận mũi tên, hòn đạn của kẻ thù ngoài trận mạc.
Lầu về quận Thượng Đức dưới sự chỉ huy của Hùng trong một trường hợp khả đặc biệt. Hôm đó là ngày chủ nhật Lầu cùng một cô bồ nhí đi dạo trong thành phố Đà Nẵng. Đến một cửa hàng bên đường Độc Lập, Lầu bốc đồng bảo cô bỏ nhí vào chọn lấy một bộ đồ ưng ý. Cô bồ tưởng chàng sĩ quan của mình rủng riểng tiền túi nên không đắn đo chọn bộ cao giá. Nghe chủ đòi tiền, Lầu hốt hoảng. Thú thật với bồ không đủ tiền trả thì chẳng ra sao mà nợ lại cô chủ hàng càng không tiện. Ngó trước dòm sau bỗng Lầu nhận ra Hùng. Lúc đó Hùng cũng đang cùng vợ chọn mua quần áo. Lầu tiến lại bên Hùng nở một nụ cười rất tươi, giọng chân tình:
-   Chào vợ chồng thiếu tá quận trưởng.
Hùng bắt tay thân mật nhưng cái nhìn đã rõ là ngơ ngác. Hùng chưa nhận ra người chào hỏi mình là ai.
-   Xin lỗi, trông anh quen quá mà... - Hùng nóỉ xã giao.
-   Tôi là Hà Văn Lầu. Đại uý tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 5 đóng ở Hoà cầm. Có thể anh chưa biết tôi. Không quan trọng. Cái chính là anh cho phép tôi được chúc mừng anh và phu nhân.
-   Chuyện gi vậy?
-   về việc anh vừa được tổng tham mưu trưởng quân lực Việt Nam cộng hoà đại tướng Cao Văn Viên tuyên dương công trạng và trao anh dũng bội tinh về lòng dũng cảm.
-   Rất cảm ơn, anh là Hà Văn Lầu, đại úy tiểu đoàn trưởng. Tôi biết chớ. Anh cũng là người nổi tiếng đấy. Ta ghé đâu đó hàn huyên chút được không?
-   Rất vụi mừng, xin được cám ơn anh chị. Nhưng thú thật tôi muốn có ít tiền trả nhà hàng về bộ đồ vừa mua. Chắc thiếu tá quận trưởng giúp được.
Cô gái đi theo Lầu, đỏ mặt.
-   Xin lỗi, ngài thiếu tá quận trưởng có thể xem giấy tờ của tôi. - Lầu nói tự nhiên và rút trong túi chiếc chứng minh thư.
Hùng cầm lây, xem qua rồi nhét vào túi Lầu:
-   Anh cất đi, rất vụi lòng, rất hân hạnh trả giùm anh.
-   Cảm phiền thiếu tá quân trưởng, lúc nào đó xin được trả ơn.
-   Quên đi đại úy tiểu đoàn trưởng. Không có chi.
Cả bốn người kéo nhau vào một cửa hàng giải khát bên bờ sông Hàn. Một chai sâm panh. Lại một chai Na-pô- lê-ông. Ngà ngà say, Lầu nói với Hùng:
- Anh được tuyên dương công trạng về lòng dũng cảm. Anh hài lòng không?
- Hài lòng chớ! Là người lính trước hết phải dám xả thân^vì quốc gia. Không sợ địch.
Vậy anh xỉn tôi về đó đi, chắc chân tôi sẽ không phụ lòng anh.
• Đại úy tiểu đoán trưởng nói thật hay giỡn.
- Ô hay! Anh không tin sao?
Lầu móc trong túi một con dao nhỏ. Y cứa vào một ngón tay. Những giọt máu đỏ ứa ra. Y nặn từng giọt vào các rượu. Máu và rượu hoà với nhau. Hai người phụ nữ hoảng hốt chưa biết chuyện gì xảy ra. Hùng nhổm dậy giơ tay ngăn các rượu Lầu đang nâng lên môi. Lầu gạt tay Hùng ra nói:
- Không. Anh để mặc tôi. Chuyện nhỏ, không mới nhưng xin anh coi đây là một lời hứa của Lầu. Kẻ nhút nhát thường hay nuốt lời hứa của mình. Người dũng cảm thà nuốt máu của mình chớ không bao giờ phản bội. - Các rượu trôi ừng ực vào họng Lầu. Hai người đàn bà mắt mở tròn xoe, mặt tái xanh.
Mấy ngày sau, mọi thủ tục thuyên chuyển đơn vị của Lầu được triển khai rất lẹ. Lầu về làm tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 79 Biệt động biên phòng ở chi khu quận lỵ Thượng Đức và được thăng quân hàm thiếu tá.

5 -
-   ơ, ba về!
Tố Uyên và Tố Nga nhí nhảnh chạy ra bấu vào hai bên vai Hùng. Mùi thơm non tươi, tinh khiết chợt làm dịu đi nỗi vất vả dọc đường của Hùng.
-   Nhà vụi không? Học hành ra sao rồi? Má đâu?
-   Ủa. răng về nhà mà không báo để má con em đi đón?
-    Vợ Hùng tíu tít. Nàng cất mũ, treo áo khoác cho
Chồng. Nàng vào nhà tắm bật công tắc nước nóng. Nàng giục con pha nước. Nàng định chạy ào ra chợ mua thức ăn.
-   Khỏi mua bắn chi. Anh về chút rồi đi ngay. Bữa ni trên quận bận việc. Túi loòng boong dân cho. Em và hai con ăn thử xem sao?
-   Chưa có sim hả ba? – Tố Uyên hỏi.
-   Tháng nữa mới có. Ba sẽ đón má và hai con lên trển hái sim. Mùa sim năm nay nhiều quả lắm lậng.
-   Ứ! Con muốn cùng lên đó với ba bây chừ à.
Tố Nga sà vào lòng Hùng nũng nịu.
-   Chừ thì không ổn.
-   Răng vậy ba?
Cả hai đứa con gái ngước mắt nhìn Hùng. Lần đầu tiên, chúng thấy ba chúng có vẻ căng thẳng.
-   Thôi đừng hỏi nhiều nữa để ba nghỉ chút mà.
Nàng nói và kéo Tố Uyên, Tố Nga ra khỏi lòng chồng.
Nàng nghĩ, chúng còn bé lắm, chưa biết gì trơn. Việc nhà binh hỏi lung tung đâu tiện. Thấy chồng về ít vụi ít nói, nàng lấy làm ái ngại. Quả thật, Hùng rất dùng dằng trong chuyến đi này. Hùng biết chắc Việt cộng chưa có thể tấn công Thượng Đức. Nhưng Hùng cũng có cảm giác cần phải đề phòng hơn nữa, chuẩn bị ráo riết hơn nữa. Hùng không chỉ nghĩ tới việc làm thất bại thật nhục nhã, thật đau đớn cho kẻ dám cả gan đụng đến Thượng Đức mà còn tính đến việc mở rộng vùng kiểm soát của Thượng Đức lên tận Giằng, Hiên vào mùa mưa tới. Thắng lợi của việc lấn chiếm vừng B Đại Lộc là một nhãn tiền chứng tỏ Cộng sản không mạnh gì. Nhưng để làm được việc đó trước mắt phải lo phòng thủ. Có nhiều dấu hiệu Cộng Sản đang nung nấu một cuộc liều mạng trên đất Quảng Đà. Người của Hùng cho hay đã nhặt được nhiều giấy bọc lương khô quanh khu vực Thượng Đức. Dọc bờ lau phía mí sông Vụ Gia có dấu giầy dép khác thường. Rồi những con đường đỏ chót đột nhiên trải dài ở phía bến Hiên. Những tiếng bộc phá xa xôi ì ùng vọng lại mỗi ngày. Tiếng rì rầm của xe vận tải đâu đó. Và phải chăng tiếng lựu đạn, thủ pháo ầm ầm nổ ở Đức Dục báo hiệu mở màn cho một cuộc chiến mới của Việt cộng. Như vậy, lời của ông già Nôm về sự xuất hiện những người lạ mặt ở ấp Hà Tân là không thể coi thường.
Hùng tự trách mình đã không khai thác thêm tin tức ở già Nôm. Hùng trách mình đã không bày mưu tính kế thêm với ông già, để nhử Cộng quân. Dân xung quanh Thượng Đức một lòng một dạ với y, tất nhiên cũng có những thành phần phức tạp mà Hùng chưa loại trừ hết. Không giữ kín chuyện, Việt cộng sẽ thay đổi hoặc ngừng tiến công. Phải tìm cách dụ Cộng sản vào Thượng Đức. Một Thượng Đức chúng đã từng ăn đòn nhiều lần, rất có thể chúng sẽ chờn chợn không dám đụng. Trong tâm trí của Hùng, Việt cộng tấn công Thượng Đức sẽ thất bại là hiển nhiên. Và vinh quang đến với Thượng Đức, vinh quang đến với quận trưởng Hùng cũng là hiển nhiên. Trong đầu Hùng đôi khi bừng sáng niềm mơ ước. Hùng sẽ trở thành người hùng ở chính Thượng Đức. Tại Thượng Đức, Hùng sẽ được gắn thêm một bông mai bạc. Đồng ruộng kia, đồi núi kia, sẽ được mở ra bao la. Trên những vừng đồi đầy sim mua kia, Hùng sẽ không cần hái quả về cho vợ con, những người dân quý mến Hùng cũng không phải gửi Hùng mang về Đà Nẵng. Hùng sẽ đưa cả nhà lên đây chơi đùa thoả thích. Tố Uyên, Tố Nga sẽ tung tăng đi hái sim, hái hoa rừng.
-   Ngoài đó, Cộng sản đe nẹt dữ lắm hở anh? - Đột nhiên, nàng hỏi và ôm riết lấy Hùng như thể có người đang cướp mất chồng.
-   Ai nói với em đó?
-   Nhìn anh thì biết chứ bộ.
-   Không phải lo, bé bỏng của anh ạ! - Hùng nâng đầu nàng lên, đặt vào trán, vào má những chiếc hôn - Cộng sản có thể đánh đâu đó, thắng đâu đó nhưng Thượng Đức không phải là nơi để chúng liều lĩnh. Bọn anh đang mong
chúng đánh đây. Chỉ hiềm là nó sợ. Đã mấy lần bể đầu u trán vì húc vào Thượng Đức rồi. Mà những năm trước Thượng Đức đâu như bây giờ.
- Vậy à. Thôi mừng cho các anh. Thượng Đức trước đây không có anh, còn bây giờ có anh Hùng rồi phải không?
Nàng trườn lên người Hùng. Mọi khi nói như vậy, làm như vậy nàng sẽ được đôi bàn tay ấm áp của chồng

ôm gọn. Quái, hôm nay người anh không chút nóng, tay chân không nhúc nhích. Nàng ngẩng đầu lên soi vào mặt chồng:
-   Anh và anh Lầu có chuyện chi không?
. Sao em hỏi vậy? vẫn như xưa. Lầu dạo này ít quậy rồi. Chi mong đi đánh nhau. Không đánh nhau hắn phát cuồng.
•   Đơn vị cũng không có chuyện trục trặc chi chớ? * Nàng trìu mến nhìn vào mắt chồng như muốn tìm câu giải đáp cho chính mình.
-   Chẳng có chuyện chi hết trơn hết trọi.
*   ủa! Vậy sao anh kỳ vậy? Cả tháng nay, vợ chồng mới gặp nhau!
-À,ờ... anh...
Hùng chợt hiểu việc, cần làm với vợ. Hùng vụốt tóc nàng. Hùng xoa lưng nàng. Hùng cà bộ ria mép vào má nàng. Quỷ quái là thế, người Hùng vẫn trơ ra. Không khát khao, không chút hứng thú.
Bằng đôi tay mũm mĩm trắng hổng, nàng riết chồng mạnh hơn, dướn lên hôn thắm thiết vào má chồng, môi chồng rồi vùi đầu vào ngực chồng nũng nịu.
•   Vậy thì có chi anh phải đi ngay? ở lại đây với em đêm nay, đêm mai. Không ưng sao? Hay anh lại có bồ nhí. Chán em rồi phải không?
*   Em mà cũng nghĩ về anh thế sao? Giọng Hùng bực dọc.
-   Em đùa. ủa! Hôm nạy anh làm sao vậy chớ? Đến đùa anh cũng chẳng cho.
Hùng vẫn biết vợ đùa. Câu nói âys mọi khi chỉ làm Hùng yêu vợ hơn. Hùng sẽ nồng nàn với vợ hơn. Hôm nay, có gì lạ lùng thế. Hùng cảm thấy khó chịu trước sự vụốt ve của vợ, đòi hỏi của vợ. Nằm cạnh vợ mà đầu óc Hùng vẫn để đâu đâu.
-   Bữa ni thấy anh Hùng kỳ hung à! - Nàng nói vì thấy chồng như muốn chối từ khao khát của nàng - Không muốn ở nhà sao? Tuỳ anh thôi. Anh đi luôn cũng được đó!
Nàng nói thật. Nhưng Hùng thì cho rằng nàng dằn dỗi. Hùng tự trách mình kém cỏi, bất lực. Không, Hùng không thể là thằng đàn ông kém cỏi, bất lực. Hùng còn mạnh mẽ, sinh lực còn dồi dào. Có lẽ vì Hùng quá mải mê nghĩ về Thượng Đức. Những lo toan. Vinh quang và sứ mệnh. Có lẽ Hùng ít nghĩ về nàng mặc dầu nằm cạnh nàng. Thôi nào, hãy dẹp mọi chuyện. Hãy chú ý đến nàng thôi. Những bộ phận nhạy cảm trên người nàng đang tìm kiếm tay Hùng, môi Hùng. Và bàn tay Hùng cũng đang dần mò đến chỗ cần đến. Đây cũng là cuộc chiến không được bại. Hùng động viên mình thế. Hùng cố gồng mình lên. Và Hùng đã thắng.
Có tiếng chuông réo inh ỉnh ngoài cửa. Khốn nạn, giờ này còn ai đến nhà. Hùng nhìn đồng hồ. Mười giờ hơn.
Kệ thồi, • Nàng giữ chặt Hùng trên người. Cuộc tình VỚI chồng đang nồng nàn. Thật là trớ trêu cho kẻ nào bấm chuông.
■   Không được đâu em, Còn mấy đứa trẻ, nó sẽ dậy.
■   Thôi, để em, • Nàng tất tưởi ngồi dậy. Thế là mọi sự dở đang.
Hôm nay là một ngày xui xẻo. Hùng vừa nghĩ vừa mặc quán áo.
■   A! Chào trung tướng. Thật rõ là rồng đến nhà tôm. Chắc có chuyện chi quan trọng trung tướng mới đến vào giờ này?
Tiếng nàng vang lên mừng rỡ. Rồi giọng người đàn ông cười nói, xin lỗi. Hùng nhận ra người khách không mời là tư lệnh Quân đoàn 1, trung tướng Ngô Quang Trưởng. Trời đất ạ! Sao ông ta lại biết mình về. Bao nhiêu lo âu hổồ hộp bỗng chốc choán hết đầu Hùng.
-   Tôi vừa mới hay anh về nhà. Đêm khuya biết là làm phiền anh chị nhưng việc không thể đừng.
-   Không có gì phiền thưa trung tướng tư lệnh! Được trung tướng tư lệnh đến nhà, mừng quá xá. Vinh hạnh cho tụi em quá đi chớ. ■
Nàng pha nước và đõ lời chồng. Hùng đang lúng túng không biết đôi đáp ra sao. Sự lanh lẹ, khôn khéo của vợ giúp Hùng bình tĩnh lạỉ. Cái việc Hùng là thiếu tá quận trưởng có một phần công lao của nàng. Nàng quảng giao rộng biết chiều chuộng thượng cấp của chồng. Bạn bè Hũng cũng được nàng đối xử rất đẹp,ai cũng khen.
    Chị cứ nói quá lời. Chúng tôi không đến thăm anh chị được là khuyết điểm lắm đó.
   Mời hai anh dùng trà. Em xin phép để hai anh nói chuyện. • Nàng nói và đi vào phòng trong, nhẹ nhàng khép cửa lại, Nàng cố ý khép hờ để may ra nghe được cuộc nói chuyện của chồng với thượng cấp.
• Anh đã nghe tình hình gì chưa? Trưởng hỏi, giọng gay gắt.
- Chưa, thưa trung tướng tư lệnh.
• Thằng Đức Dục tối qua bị tấn công nữa. Tôi vừa nghe ngoài đó báo vô, vội vàng gọi điện cho anh. May là Thượng Đức chưa có chuyện gì. Họ bảo anh về nhà. Sao anh lại về lúc này hỉ? Thiếu tá tiểu đoàn trưởng Lầu nói với tôi có hiện tượng Cộng quân chuyển vũ khí, lương thực trên sông Vụ Gia. Rất may là Cộng quân không đồng loạt nổ súng cùng một lúc.
* Chết mẹ chưa? Thể nào tôi cứ có linh cảm không hay về chuyến đi của mình... Giọng Hùng run run - Thưa trung tướng tư lệnh, dấu hiệu Cộng quân chuẩn bị đánh Thượng Đức chúng tôi không lạ gì. Nhưng việc bỏ đơn vị của tôi là một sai sót không thề tha thứ.
- Không sao. Cộng quân đã không chớp được thời cơ vắng anh để tấn công Thượng Đức • Trưởng vừa nói vừa cười cợt • Phút hiểm nghèo của anh qua rồi đó. Tôi ngỡ chúng chẳng bỏ qua cái Thượng Đức của anh.

Nhận ra giọng mỉa mai của Trưởng, Hùng giải thích:
• Cũng không là dịp tốt của Cộng quân thưa trung tướng tư lệnh. Không biết Đức Dục thế nào chớ Thượng Đức xin bảo đảm địch không thể đụng dễ dàng vậy được. Trước khi đi, tôi đã giao quyền chỉ huy cho quận phó thiếu tá Nguyễn Trung Tín và dặn dò thiếu tá tiểu đoàn trưởng Lầu. Chúng tôi cũng đã sẵn sàng “tiếp” chúng từ lâu. Việc Cộng quân chuẩn bị đánh Thượng Đức, tôi đã lệnh án binh bất động. Chỉ có thể tiêu diệt lực lượng Cộng quân tốt nhất khi chúng liều lĩnh vào Thượng Đức.
-   Tôi biết nhưng giao quyền chỉ huy cho ai chớ đừng giao cho Cộng sản đó nghe! Nói gì thì nói, anh bỏ nhiệm sở đêm nay là khuyết điểm nặng. Bây giờ tôi giao nhiệm vụ đây. Anh về ngay Thượng Đức.
-   Đi liền?
-   Đúng thế. Anh đốc thúc binh sĩ túc trực hai tư giờ trên hai tư giờ. Anh cho cối pháo đánh vào một số nơi Cộng quân có thể ẩn náu. Phải biết chia lửa với đồng đội chớ... - Dừng lại như nghĩ suy thêm điều gì, Trưởng tiếp - Tạm thời thế đã. Vùng chiến thuật sẽ giao nhiệm vụ tiếp qua điện đàm.
-   Xin tuân lệnh.

6

Hùng về đến Thượng Đức cũng là lúc Cộng quân đã rút êm khỏi Đức Dục. vẫn là đám lính bôi lọ nghẹ lén lút
vào ban đêm, đánh thủ pháo, bắn B40, AK phá hoại, tiêu hao lực lượng ta rồi chuồn. Tưởng bộ binh Cộng quân tấn công chiếm giữ luôn mới ngại. Tuy nhiên, Hùng vẫn cho triệu cán bộ chỉ huy chi khu quận lỵ đến phòng giao ban rút kinh nghiệm, xem xét lại tình hình, hoàn thiện thêm phương án chiến đâu. Dù đã được nhắc nhở nhiều lần, Lầu vẫn chưa bỏ được thói quen ăn nói tục tĩu.
-   Đ... mẹ. Cái thằng Đức Dục như c... Trang bị thế. Lực lượng thế mà để mấy thằng oắt con lọt vô tận giường đút lựu đạn vào đít. Nhục...
Nghe nói sĩ quan chỉ huy đi vắng cả. Đi nhậu đêm tận Đà Nẵng. Cái đám lính đặc công Cộng sản rất tinh quái. Lợi dụng ngay lúc ấy tấn công. - Quận phó Nguyễn Trung Tín cắt ngang lời Lầu. Y đã nhìn thấy nét mặt nghiêm ngắn khó chịu của Hùng khi Lầu phát biểu.
-   Thế là may phúc bảy mươi đời cho ban chỉ huy đó. Ở nhà khéo vừa rồi bị xơi tái hết lượt.
Lầu đập tay vào đùi dướn người lên, khoái trá vì câu nói của mình.
- Cũng là cách các ông chỉ huy ở Đức Dục muốn đổ lỗi cho người khác thôi. Làm sao Cộng sản biết mấy ổng đi nhậu mà tranh thủ tấn công. - Một người cạnh Lầu chêm vào.
- Đúng vậy đó. Để có được một trận đánh, người ta phải chuẩn bị hàng năm, hàng tháng. Ngày giờ cũng được ấn định trước chớ đâu chờ các ông ra khỏi đồn.
Không khéo Cộng quân đang xuýt xoa tiếc rẻ vì không có các ổng ở nhà.
-   Hay là mấy bố biết Việt cộng tấn công nên trốn đi. - Một người nữa pha trò.
Tất cả cười rộ lên.
-   Thôi! - Hùng đập tay lên bàn nghiêm sắc mặt.- Các anh rõ là “cháy nhà hàng xóm bình chân như vại”. Nói xấu người khác khi không có mặt họ là điều chẳng hay ho gì. “ở đời chớ vội cười nhau”. Đáng lẽ các anh phải thương xót người ta, căm phẫn bọn Cộng sản. Chia sẽ mất mát với đồng đội của mình. Các anh giễu cợt mỉa mai làm gì, kỳ vậy?...
-   Đùa chút cho đỡ căng thẳng. Đang đau hết cả người đây thiếu tá quận trưởng ạ.
Lầu đế vào. Ở đây chỉ có Lầu mới dám nói vậy. Đã là họp không được ai nói ngang khi quận trưởng chưa cho phép.
Hùng như không chấp, tiếp tục mạch diễn thuyết:
-   Điều mà ta cần rút kinh nghiệm ở Đức Dục là thiếu cảnh giác. Vậy thôi. Phần ta có thiếu cảnh giác không? Có đấy. Tôi xin hỏi thiếu tá, tiểu đoàn trưởng: Bữa qua anh nói chuyện với trung tướng tư lệnh trưởng quân đoàn Ngô Quang Trưởng phải không?
-   Thưa thiêu tá quận trưởng, đúng thế.
-   Anh đứng dậy chớ. - Hùng nhắc - Thiếu tá tiểu đoàn trưởng có đề cập đến việc nghi ngờ Cộng quân chở đạn pháo, lương thực trên sông Vụ Gia phải không?
-   Đúng thế, thưa thiếu tá quận trưởng.
-   Như vậy chính thiếu tá tiểu đoàn trưởng cũng là người mất cảnh giác. Có thể nói với trung tướng tư lệnh vùng nhưng việc đó là của tôi. Anh hiểu chưa? Trong khi đó tôi là thủ trưởng trực tiếp anh không báo chi trơn.
Tôi nghĩ đây là chuyện vặt. Động thái chuẩn bị đánh Thượng Đức của Cộng quân ta biết cả rồi. Chúng đã rục rịch mở đường trên núi, thì việc vận chuyển đường sông cũng là chuyện thường. Thiếu tá quận trưởng không mấy khi về nhà. Báo với thiếu tá quận trưởng làm gì để ngày thứ bảy, chủ nhật gia đình mất vụi.
Tôi cám ơn thịnh tình của thiếu tá tiểu đoàn trưởng. Nhưng tôi xin nói để thiếu tá tiểu đoàn trưởng và các chiến hữu biết. Đối với tôi, việc nhà binh là trên hết. Ta có thể hy sinh bản thân ta, hy sinh hạnh phúc gia đình của chúng ta chứ không thể hy sinh lý tưởng, hy sinh quốc gia... Việc tôi đi khỏi Thượng Đức thời điểm Cộng quân rục rịch tấn công là việc không thể chấp nhận được. Hú hồn hú vía cho tôi lắm. Tối qua, đụng độ xảy ra tôi thành người bị loại khỏi vòng chiến. Không có tôi, thiếu tá quận phó, thiếu tá tiểu đoàn trưởng vẫn chỉ huy chiến đấu được. Thượng Đức chắc chắn Cộng sản không làm gì được. Nhưng tôi là quận trưởng. Tôi phải chịu 'trách nhiệm chính về mọi hậu quả ở Thượng Đức. Không nhất thiết là quận trưởng thì lúc nào cũng phải trong quận nhưng trong khi biết Cộng sản có thể mở khu chiến ở đất Quảng Đà mà bỏ về nhà với vợ con là một khuyết điểm.
Tôi tự nhận thấy rất có lỗi. Tôi sẽ làm kiểm điểm gửi lên cấp trên nhận kỷ luật.
Phía dưới bỗng ồn lên. “Có ai nói gì đâu mà thiếu tá quận trưởng căng thẳng quá thế*', “Về thăm nhà một buổi có chi mà khuyết điểm”, “Địch đánh Đức Dục chớ có phải Thượng Đức đâu"...
-   Yên lặng. Tôi đề nghị yên lặng. Đúng! Ai đó nói đúng. Việc tôi bỏ nhiệm sở ngày hôm qua chưa ảnh hưởng gì. Nhưng chúng ta phải đặt vào trường hợp nhỡ Cộng sản lọt vô Thượng Đức đêm qua thì sao? Do vậy, tôi ra lệnh: Bắt đầu từ hôm nay, toàn bộ chi khu quận lỵ Thượng Đức nâng cấp báo động chiến đấu mức cao nhất. Tất cả sĩ quan chỉ huy, binh sĩ trong quận không ai được rời bỏ nhiệm sở dù bất cứ lý do gì. Các phương án tác chiến của từng cấp cụ thể đã bàn, tội ra lệnh triển khai ngay. Đặc biệt tôi lưu ý. Tất cả mọi việc phải tuyệt đối giữ bí mật. Không để kẻ thù biết trước, chúng có thể thay đổi phương án, thay đổi kế hoạch.
Tiếng chuông điện thoai réo gay gắt ở phòng trực ban. Một người lính quân phục chỉnh tề bước ,vào đứng nghiêm báo cáo:
-   Thưa thiếu tá quận trưởng. Có điện thoại.
-   Được. - Hùng hất hàm nói với người lính rồi quay qua nói với các sĩ quan Có ai ý kiến gì không? Vậy nhé. Giải tán.
Hùng đi lại bàn đặt máy điện thoại. Bên kia đầu dây, trung tướng Ngô Quang Trưởng rền rĩ:
-   Anh Hùng phải không? Tôi buồn quá anh ạ! Tôi vừa nghe báo cáo về những thiệt hại ở Đức Dục. Lớn quá! Cái Đức Dục lực lượng là vậy mà chốc lát để Cộng sản đâm thủng. Chúng làm mưa làm gió cả tiếng đồng hổ rồi mới bỏ đi. Trời ơi! Các anh chỉ huy đánh đấm thế nào lạ vậy. Các anh định bàn giao sớm cái đất Quảng Đà này cho Bắc Việt à? Tối qua, tôi không tiện nói nhiều, Sợ vợ con anh buồn, nhưng các anh thiếu cảnh giác đến vậy là nghĩa làm sao?
Bỗng dưng bị mắng quá thể nhưng Hùng không giận. ông ấy đang trong tâm trạng bực bõ. Cứ để ông trút cho hả. Hùng bình tĩnh nói với Trưởng:
-   Đức Dục bị tấn công là vì đốì phương chớp thời cơ, cán bộ chỉ huy không có mặt trong doanh trại.
-   Mẹ kiếp! Anh nói cái gì vậy hả? Địch đánh đến đít mà các anh bỏ doanh trại còn nói gì nữa. Các anh mù hả? Các anh điếc à? Các anh vô trách nhiệm. Phải bỏ tù các anh tuốt ráo các anh mới sáng mắt ra.
Ô hay, bao nhiêu tội vạ ở Đức Dục ông ấy lại trút hết lên đầu mình? Đúng là ổng vẫn không tha cho mình cái tội về thăm nhà hôm thứ bảy. Hùng vẫn từ tốn:
-   Thưa trung tướng tư lệnh, vừa rồi chúng tôi có chủ quan. Việc tôi rời nhiệm sở là rất không ổn. Nhưng xin trung tướng tư lệnh yên tâm. Ở đâu không biết chứ ở Thượng Đức thách bọn Cộng sản đó.
-   Tôi biết, tôi biết. Tôi nói cái Đức Dục là để các anh không được chủ quan. Tôi phải gọi điện cho anh ngay vì tôi lo quá. Các anh để mất Thượng Đức thì sớm muộn cũng nạp Đà Nẵng cho Bắc Việt mất thôi. Thế này hỉ...
Trưởng dặn đi dặn lại Hùng phải cảnh giác, phải bí mật và phải bằng mọi cách làm cho lực lượng chính quy của Cộng sản bị sập bẫy tại Thượng Đức...
-   Thưa trung tướng tư lệnh, về cụ thể trung tướng tư lệnh có dặn gì nữa không ạ? Hùng sốt ruột vì còn có quá nhiều việc phải làm mà Trưởng lại dài dòng quá. Xưa nay, Trưởng nói ngắn và rất ít khi dền dứ như vậy.
• Sao lại không? Anh lấy giấy bút ghi vào nghe chưa. Tôi sẽ tăng cường thêm cho anh hai đại đội. Hai đại đội này anh đổ ra vòng ngoài. Đợi Cộng sản ập vô anh quây lại phía sau. Hai khẩu pháo mới ở Thượng Đức anh khẩn trương cho lui về Hà Sống. Đụng độ xảy ra anh gọi bắn vào Thượng Đức. Được chưa? Yên tâm chưa hử? Tôi sẽ dùng Trung đoàn 54 Sư đoàn 3, Lũ đoàn dừ số 3 dự bị tăng cường về hướng của anh. Bằng mọi giá. Ánh nhớ chưa? Không để mất Thượng Đức. Mất Thượng Đức là mất Đà Nẵng. Mất Đà Nẵng thì chỉ còn cách bàn giao Sài Gòn cho Cộng sản thôi. Anh Hùng đâu, anh còn nghe tôi nói không đấy!
-   Dạ! Đang nghe đây ạ. Xin triệt để chấp hành mệnh lệnh của trung tướng tư lệnh.
-   Nhưng anh Hùng ạ! - Trưởng vẫn chưa buông tha - Là tôi nói vậy chớ làm sao mất được Thượng Đức. Không đặt vấn đề mất hay không mất mà là kéo cho bằng được quân Bắc Việt vào đó, anh rõ chưa? Đó là tiền đồn vững mạnh nhất ở miền Trung. Địch quân đang hung hăng vì đánh chiếm được những vùng đất rộng lớn ở Trị Thiên nghe chửa? Chúng sẽ coi Thượng Đức của anh như mắt muỗi. Nhân cơ hội chung đang dương dương tự đắc, anh cho chúng biết thế nào là “cánh cửa thép” của anh. Anh phải có cách mở rộng cửa cho chúng tưởng bỏ mà nhảy vào. Khi nó vào rồi anh khóa cửa lại, nghiền chúng nó thành tro bụi. Thượng Đức phải là nấm mồ khổng lồ của Cộng quân miền Bắc, anh nghe rõ chưa? Cấp trên sẽ ban thưởng đến nơi đến chốn cho các anh, nhưng không phải là thành tích giữ được Thượng Đức. Điều đó là hiển nhiên. Thành tích mà các anh được ban thưởng là thành tích dành cho những trận đánh mà Cộng quân bị tiêu diệt lớn chưa từng có. Làm cho chúng có bài học nhớ đời. Làm cho muôn đời sau, con cháu chúng vẫn còn hãi hùng khỉ nhớ về Thượng Đức. Anh hiểu chưa?
-    - Dạ thưa trung tướng tư lệnh, tôi hiểu ạ.
Hùng trả lời. Thật ra, y chưa hiểu tới mức như Trưởng vừa nói. Mục đích, ý nghĩa của trận đánh quá với những gì y nghĩ. Và khi hiểu ra rồi, y thấy Thượng Đức là vinh quang không chỉ cho một chi khu quận-lỵ mà còn là vinh quang cho quân khu, cho cả quân lực Việt Nam cộng fhòa. Hùng bỗng thấy trách nhiệm đè lên đôi vai của mình quá lớn. Đặt máy xuống, y mỉm cười sung sướng. Y chấp phận gánh nặng mà Tổ quốc, quân đội, và nhân dân giao cho. Y tự hào về điều đó. Y hứa thầm sẽ không để cấp trên và dân chúng thất vọng. Y bắt đầu chờ đợi tiếng súng khai hỏa của Cộng quân. Đây là thử thách của cấp trên với y. Đây là thử thách của chính y. Hùng đã tự nguyện suốt đời phụng sự lý tưởng quốc gia và hôm nay Hùng tự nguyện xả thân cho lý tưởng đó.

Chương Năm
1
Ngay từ ngày đầu tiên phối hợp với quân dân tỉnh Quảng Đà đi trinh sát Thượng Đức, Lê Công Phê đã rất mến mộ những con người ở vùng đất này. Là sư trưởng sư đoàn, nhận nhiệm vụ đánh chiếm Thượng Đức, ông vừa mừng vừa lo. Mừng vì cấp trên đă chọn Sư đoàn 304 đến một chiến trường ác liệt đang vô cùng bức xúc về việc địch lấn chiếm vùng giải phóng. Ông rất tự hào về 304 của mình. Sư đoàn có một truyền thông rất vẻ vang trong đánh Pháp. Từ ngày Mỹ vào miền Nam, sư đoàn lại trực tiếp đụng độ với Mỹ ở một chiến trưởng máu lửa: Chiến trưởng Quảng Trị. Ở đây, sư đoàn đã chạm trán với nhiều sắc lính kể cả lính dù và đã cùng quân dân Quảng Trị giải phóng tĩnh Quảng Trị, tạo một thế tiến công to lớn cho cách mạng miền Nam. Đất Quảng Trị mãi mãi ghi dấu ấn những năm tháng gian khó khốc liệt mà sư đoàn đã chịu đựng. Đất Quảng Trị mãi mãi ghi nhận những chiến công hiển hách của sư đoàn. Ông hy vọng Quảng Đà tiếp tục là nơi sư đoàn gặt hái được những chiến công mới.

Tuy vậy, ông cũng hồi hộp và lo âu lắm. Đây là một chiến trường mới, lại đang trong mùa mưa. Từ một người lính trưởng thành lên, ông biết rằng sư đoàn chỉ có thể hoàn thành được nhiệm vụ khi được dân đùm bọc, giúp sức. “Tôi không rành các ngón quân sự đâu. Nhưng cần gì tới dân đất Quảng, anh cứ nói với tôi. Người ta bảo: “Quảng Nam hay cãi” là đúng đấy. Tính hơi ngang nhưng trong công việc không chê được à”.' Sáu Nam nói với ông như vậy.
Cách đi đứng nói năng của chủ tịch Sáu Nam đủ để người nghe tin cậy. ổng có nụ cười mỉm dễ ưa. ở một nơi đạn bom ác liệt, sự điềm tĩnh tự tin của ông làm ấm lòng người mới đến.
-   Việc đầu tiên, chúng tôi cẩn đi trinh sát Thượng Đức. Chủ tịch chọn ai đó thật chắc chán, thật gan dạ, được không? - Lê Công Phê nói với ông Sáu Nam.
• Kìa, ông Lê Công Phê đang chê anh chị nhát gan. - Sáu Nam vừa nói vừa quay tìm Hoàng Thủy và Cẩm Linh - những người ông chọn cùng đi trinh sát Thượng Đức.
-   Chỉ sợ các thủ trưởng không dám đi đến cùng thôi. - Thủy nói với ông Sáu Nam và Lê Công Phê.
Đứng cạnh Thủy là Cẩm Linh. Cô gái có cái giọng thật trong:
-   Các thù trưởng cứ giao việc dẫn đường cho con. Con là dân thổ cư. Muốn vào tận trong lòng Thượng Đức cũng được chớ đừng nói...
-   Hay quá nhỉ, bắt tay cái nào. - Toản xăm xăm bước về phía Cẩm Linh. Sau chiến công bắt được thám báo nơi đóng quân của Tiểu đoàn 9, Toản được điều lên ban trinh sát sư đoàn. Cũng không rõ sự điều động là biểu dương thành tích hay cấp trên kỷ luật. Nhưng anh có cảm giác ở Ban không thích hợp với anh. Tất nhiên, nghiên cứu, làm kế hoạch, viết văn bản, chỉ thị không có gì quá sức anh. Hồi đi học, anh thuộc loại xuất sắc về các môn tự nhiên. Văn chương chữ nghĩa cũng chẳng đến nỗi nào. Khổ nỗi, cái sự ngồi bàn làm việc khiến người anh cứ oải ra. Một ngày không chạy nhảy, không làm việc bằng cơ bắp, anh thấy như bị tù tội. Anh tự mắng mỏ mình: Hèn. Tại sao không gặp trưởng ban hỏi cho ra lẽ tại sao điều mình lên đây. Nghĩ thế, Toản sùng sục chạy vào phòng làm việc của Đỗ Quế. Nghe những lời lẽ tức tưởi của Toản, Quế mỉm cười.
-   Mình có biết trường hợp bắt thám báo của cậu dưới Tiểu đoàn 9. Nghe đâu tiểu đoàn phó sau vụ ấy cũng được điều lên trung đoàn, còn cậu về Ban. Vậy thôi. Còn kỷ luật hay không mình không biết.
-   Sao không biết? Hay anh không muốn nói ra. Quái lạ, không thưởng huân chương cho tôi thì thôi, sao lại kỷ luật. Bắt được một cái lưỡi để sư đoàn tha hồ khai thác mà lại là một cái tội. Không còn hiểu trời đất này là thế nào nữa.
-   Nhưng có ai nói gì về tội nợ với cậu đâu?
-   Cái khó chịu nhất là ở sự ỡm ờ ấy. Công không nói là công, tội không nói là tội. Cứ im im, chẳng biết đâu mà lần. Nếu thấy dưới tiểu đoàn tôi vẫn làm tốt nhiệm vụ mắc mớ chi điều lên đây chớ?
Trưởng ban mỉm cười, đưa tay vỗ vào vai Toản:
-   Cậu thật là... Về Ban khối người mơ ước đó. Cậu tưởng đây là cái nơi chứa những người có khuyết điểm sao? Đây là nơi để phát triển, là nơi đào tạo cán bộ nguồn đấy, cậu hiểu không?
-   Vậy thì anh tìm ngay người thích về Ban mà gọi. Anh cho tôi xuống đơn vị. Ở đó tôi sẽ có ích hơn nhiều.
-   Cậu nói thật đấy chứ?
-   Chả lẽ tôi giả bộ hay sao?
-   Đây là một lời khuyên chân tình. Cậu nên ở lại. Dưới đơn vị vậy là đủ lắm rồi. Cậu thừa biết những gì thường xảy ra mỗi lần đi trinh sát. Nguy hiểm lắm.
Cám ơn anh. Anh muôn nói đến sự thương vong phải không? Tôi đâu thích chết. Thậm chí nói thật, không thể nào khác tôi mới phải vào nơi bom đạn ác liệt. Ở hậu phương biết mấy công việc còn phải làm cho làng, cho xã, cho gia đình, cho bản thân mình. Nhưng đã vào đây thì nên chọn việc nào hữu ích nhất. Góp phần tích cực nhất sớm kết thúc cuộc chiến tranh...
Tiếng chuông điện thoại trên bàn làm việc của Đỗ Quế kêu ro ro, cắt đứt câu chuyện của hai người. Đỗ Quế ầm ừ một thôi một hồi gì đó rồi bỏ máy, trở lại nói chuyện với Toản.
-   Cậu biết trung đoàn trưởng Nguyễn Quỳ chứ?
-   Biết. Hỏi anh ấy là tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 9, tôi là tiểu đội trưởng tiểu đội trinh sát.
-   Anh ấy đang hỏi thăm cậu rối rít cả lên. sắp tới có những trận đánh lớn, Trung đoàn 6 sẽ đảm nhận chủ công, cần có trinh sát giỏi. Nguyễn Quỳ tha thiết xin cậu về đó.
-   Anh cho tôi đi. Tôi xin anh đấy. Đi trinh sát mới đúng là công việc của tôi.
Ấy vậy là Toản được điều về trinh sát trung đoàn. Cũng không phải về hẳn mà như trưởng ban nói, chỉ là tăng cường hay biệt phái gì đấy cho chiến dịch. Chẳng sao, miễn là lại về với Nguyễn Quỳ, người rất hợp với Toản. Vụi nhất là lại được tung tẩy với cánh du kích địa phương. Chà, đi trinh sát với các cô thì còn gì bằng. Ở chiến trường phải cố tìm lấy niềm vụi. Bom đạn mù trời, cuộc đời đo bằng gang tấc. Tại sao không sống cho đúng với bản chất của mình chớ?
Toản liếc xéo về phía Cẩm Linh, mỉm cười ý nhị. Cẩm Linh cũng mỉm cười, nhìn Toản như thách thức. Hai người rẽ cây lá ào ào vượt lên phía trước.
Đến chân sườn núi phía nam, Lê Công Phê đề nghị mọi người dừng lại. Ông đã nghe tiếng súng đì đạch từ Thượng Đức. Vả lại, phải lên tới đỉnh núi đá kia chắc bở hơi tai. ông nói với ông Sáu Nam.
•   Anh Sáu, anh quay lại thỏô. Đi với chúng tôi đến được dây là quý lắm rồi. Chiến dịch còn dài dài.
•   Ủa sao lại vậy? Anh không biết Sáu Nam đó thôi. Chưa mùi mẽ gì. Các anh đi tới đâu tôi theo đó chớ bộ.
•   Không chỉ là sức khoẻ anh ạ. cẩn thận mọi chuyện vẫn hơn.
-   Ý anh muốn nói tới sự nguy hiểm phải không? Dân đất Quảng chúng tôi đánh giá người tát người xấu ở chỗ trước bom đạn, thái độ của anh như thế nào. Bữa ni, tôi không theo được các anh đến nơi đến chốn tôi sẽ không ở sở chỉ huy với các anh làm chi. Chỉ vướng bận các anh.
Hôm đó, đoàn trinh sát đã nhìn được cả từng khẩu pháo trong chi khu quận lỵ Thượng Đức. Họ cũng đã nhìn thấy những tên lính đi lại trong đồn. Từ khi làm chỉ huy sư đoàn, hiếm khi Lê Công Phê có những chuyến đi sát đồn thù đến thế. Vậy mà Cẩm Linh còn khoe với ông:
-   Tụi con đi lấy hàng còn men dưới chân đồn chúng nó à, mỗi khi chúng nó bắn, chạy thôi là chạy.
Ngay buổi trinh sát hôm ấy, tướng Nguyễn Chánh - phó tư lệnh Quân khu 5, Lê Công Phê và những người trong đoàn đã quyết định được hướng tiến công chủ yếu là: Hướng tây bắc. Hướng nam bị vách núi đá án ngữ. Hướng đông là nơi hai dòng sông: sông Vụ Gia và sông Côn gặp nhau. Có thể dùng một hướng phụ nữa là hướng tây nam. Hướng này gần với trận địa pháo, đồi núi nhấp nhô, nhiều lau lách cho phép một lực lượng nhỏ gọn luồn lách đánh vào cạnh sườn tây nam. Lê Công Phê chỉ còn băn khoăn chưa nắm thật chắc địa hình bên trong Thượng Đức nhưng Cẩm Linh đã thì thầm vào tai ông:
-   Việc đó con chịu trách nhiệm. Mấy bữa nữa con tìm cách lấy bản đồ về.
Lê Công Phê đang nhìn cô bé nửa tin nửa ngờ thì Hoàng Thủy đã chạy đến nói nhỏ vào tai ông:
-   Cẩm Linh quê ở Hà Tân. Bố ở trong ấp, là cơ sở của ta. Cổ làm được đó... nhưng ai lại... Việc này nên giao cho tôi. Địa hình tôi thuộc. Anh cứ yên tâm. Vợ con tôi cũng đang kẹt trong đó... Tôi sinh ra ở đó, thuộc đường đi lối lại.
-   Chuyện lấy bản đồ là rất hệ trọng, ta sẽ tính sau. - Sư trưởng cắt ngang lời Hoàng Thủy - Việc cần bàn hiện nay là chuyến đi thực địa, làm sao đạt kết quả tát nhất.
Sau cuộc đi trinh sát lần đầu, Lê Công Phê rất hài lòng về cán bộ, du kích Quảng Đà, những người đã và sẽ cùng đơn vị ông đảm nhiệm công việc san bằng chỉ khu quận lỵ Thượng Đức. Không chỉ vì sự nhiệt tình, sự gan góc của họ mà còn vì một khao khát cháy,bỏng: giải phóng Thượng Đức là giải phóng những người ruột thịt của họ đang phải sống trong vòng kiềm toả củạ kẻ thù.
Khó khăn nhất trong chiến dịch là đường đi- Một trận đánh quy mô lớn phải có đường cho xe pháo vào, cho lương thực, đạn được vào. Huy động công binh và toàn bộ cán bộ chiến sĩ đi làm đường không khó nhưng sẽ bị lộ. Ngoài ra, thời gian cũng không cho phép kéo dài. Thám báo biệt kích đang trà trộn vào dân đi củi, đi đốt than, hóng hớt hoạt động của ta.
• Làm sao đây? - Lê Công Phê hỏi Sáu Nam.
-   Thì anh cứ cho người quan sát trước đi. cần làm những con đường nào trước, anh chỉ ra, ta cùng tính với nhau. - Sáu Nam lẩm nhẩm đọc - “Dễ trăm lần không dân cũng chịu - Khó vạn lần dân liệu cũng xong.” Tôi sẽ huy động toàn bộ đồng bào dân tộc đi làm đường cho anh được không? Đồng bào dân tộc thì khoẻ lắm mà không sợ lộ bí mật. Họ nói tiếng dân tộc, địch không nghe được, ta cũng không nghe được. Ngon chưa?
-   Hay lắm. - Lê Công Phê gật đầu - Đấy, khó khăn thuận lợi thế nào đồng chí Phan nói đi.
Phan là trưởng ban công binh, học xong đại học giao thông vận tải, anh nhập ngũ. Vào Sư 304 anh đã chỉ huy bộ đội mở không biết bao nhiêu đường đất, làm không biết bao nhiêu cầu phà. Dù vậy, chiến trường Quảng Đà đã rõ là không giống những chiến trường anh đã đi qua. Ta địch xen kẽ kiểu da báo như ở đây rất phức tạp. May là lực lượng của tỉnh mạnh, chu đáo nên bước đầu công binh đã sơ bộ nắm được những vấn đề cơ bản.
Theo báo cáo của trinh sát, có thể mở đường vào Thượng Đức theo hai hướng. Hướng thứ nhất: đường từ Thành Mỹ đi cầu Hội Khánh sau đó vượt sông vào áp sát Thượng Đức. ở đây có thể lợi dụng một con đường cũ. Con đường này địch đã bỏ từ hàng chục năm nay. Cây cối mọc lên giữa mặt đường. Bên địch cũng đề phòng ta đi,
bên ta cũng sợ địch dùng lại. Cả hai bên chôn vào đó không biết bao nhiêu các loại mìn. Mìn chồng chất lên nhau. Ngày đầu tiên, tổ trinh sát và công binh đã vấp mìn. Một đại đội trưởng cùng năm chiến sĩ hy sinh không kịp một lời trăng trối. Hướng thứ hai: Từ Trao mở một con đường mới vào bến Hiên. Đường phải làm dài 45 km. Có thể sử dụng 21 km đường địch làm dở, chỉ cần sửa sang lại có thể xe pháo đi được. Đoạn từ Hiên vào Thượng Đức dài 17 km, thám báo ra phục kích thường xuyên.
Phan nói xong, Trần Bình để nghị bỏ hướng thứ nhất. Chưa chi đã làm cán bộ chiến sĩ hy sinh xương máu thế kia. Ở hướng thứ hai, Trần Đình muốn Phan cho biết chỗ nào làm khó nhất. Phan lúng túng chưa biết trả lời ra sao, đưa mắt nhìn Sáu Nam.
- Vâng, tôi xin nói hộ anh Phan. Chúng tôi ở trong này lâu nên rành hơn. Ở hướng thứ hai, đoạn khó nhất là dốc Ngột. Đoạn này phải làm thật gấp, làm ngày làm đêm. Máy bay trinh sát của địch cũng hoạt động thường xuyên. Đá ở đây rất nhiều. Dùng sức người biết mấy cho xuể. Phải dùng mìn thôi, mà dùng mìn là lộ rồi. Đấy, các anh nghiên cứu thử có cách gì không? Một nhánh đường khác cũng rất khó là nhánh đường vượt sông Côn xuống dốc Kiền. Làm được con đường này có thể kéo pháo 130 ly ra làng Vân. Đặt pháo 130 ly ở tây dãy núi Bà Nà nã xuống sân bay Đà Nẵng thì thích lắm. Để có được đoạn đường phải bỏ ra nhiều công sức. Tỉnh sẽ huy động dân, bộ đội địa phương cùng làm với các đồng chí.
Mặt Phan bỗng bừng sáng. Không đợi một lời mời, anh đứng dậy hoan nghênh ý kiến của tỉnh. Anh đồng ý với Bộ tư lệnh bỏ hướng thứ nhất. Anh nói:
- Cái khó nhất là lực lượng làm đường, coi như đã được giải quyết. Còn việc chờ đợi, không đáng ngại. Khi chưa nổ súng, công binh, bộ binh, dân công sẽ vận chuyển mọi thứ bằng đường sông. Khi nổ súng rồi, ai đánh cứ đánh, ai làm đường cứ làm đường. Độ tư lệnh cứ quy định ngày tháng cụ thể, chúng tôi sẽ vận chuyển đủ các thứ cần thiết tới vị trí tập kết.
Một chiến dịch làm đường được triển khai. Hàng nghìn, hàng vạn con người nô nức đổ ra rừng. Người kín đen trên dọc lối đi mới phát. Áo xanh bộ đội nhoà trong nắng đổ lửa. Gió khô khốc rột rột trên da thịt. Đường mở tói đâu, đạn, gạo, pháo chuyển tới đó... Có lẽ chưa lúc nào trên vùng Trưởng Sơn ở khu vực Quảng Đà lại nhộn nhịp và vụi đến thế. Bộ đội chủ lực nườm nượp hành quân về phía Thượng Đức. Súng lớn, súng nhỏ, gạo, lương khô chất ngập xe tải, nối nhau dọc đường. Cán bộ chiến sĩ, nhân dân Quảng Đà vốn nghèo đói, thiếu thốn đủ bề, thấy vậy ngỡ như đang mơ. Sự tấp nập, phồn thịnh trên cung đường đang mở khiến họ thềm tin. Tối đến, bên bờ sông Bung, pháo binh và công binh phối hợp luyện tập. Những chiếc thuyền gấp chế tạo bằng thép được đưa xuống sông ghép hai ba thuyền lại với nhau thành phà nhỏ để chở pháo. Các chiến sĩ công binh cho pháo đi một đoạn sông rồi cập bờ để chiến sĩ pháo binh kéo pháo lên. Mỗi đêm, chuyển pháo đi dưới phà, kéo pháo lên bờ, lặp đi lặp lại năm lần, bảy lượt.
Đường từ Trao đến Hiên vừa làm xong, pháo và thuyền cũng đã có một ở bờ sông Côn chờ xuôi Thượng Đức. Cùng với việc chở pháo, bộ đội còn đóng nhiều bè cây chuối, bề nứa chuyển gạo đạn.
Những ngày tháng 7, nóng nắng muốn ngộp thở nhưng bộ ba: Sáu Nam, Hoàng Thủy và Cẩm Linh luôn túc trực bên sở chỉ huy bộ đội công binh. Người họ rộc rạc. Họ đã bàn với nhau không để bộ đội phải kêu ca gì về lực lượng vũ trang và cán bộ nhân dân tỉnh, số lượng đi làm đường với bộ đội dư tới mức Phan phải đề nghị ông Sáu Nam cho nghỉ bớt. Trong số người bám mặt đường, Hoàng Thủy và Cẩm Linh cũng đã phát hiện ra những người dân lạ mặt. Trên rừng lao nhao người đi đốt củi lấy than. Rất có thể họ là dân ở Thượng Đức được phái ra ngoài để nắm tình hình.
-   Làm răng giờ chủ tịch? - Cẩm Linh hoảng hốt hỏi Sáu Nam.
-   Con điện cho anh Hoàng Văn Lai coi thử. Ánh ấy là trưởng ban an ninh, sẽ bày cách giải quyết.
Nhận được tin, Hoàng Văn Lai đến chỗ Sáu Nam bàn bạc. Họ biết chiến dịch sắp bùng nổ. Bộc phá đánh ầm ào thế kia làm sao giữ được bí mật. Trong số người đang trà trộn với dân và bộ đội ta, không phải ai cũng xấu nhưng nếu để họ về thì không biết việc gì xảy ra.
Thôi cứ giũ họ lại anh ạ! - Hoàng Vàn Lai nói với Sáu Nam.
-   Đông lắm! Hàng trăm người lấy gì cho họ ăn?- Sáu Nam nói.
-   Chậc! Còn nhiều cái khó hơn vẫn làm được.
Thế là hơn hai ngàn người đã được giữ lại ở rừng. Cẩm Linh tất tưởi lo nơi ăn chốn ở cho họ, giải thích chính sách và động viên họ.
Chiều hôm đó, sau khi đã vơi công việc, Cẩm Linh chạy đến với Hoàng Thủy.
-   Thương quá anh à. Nhiều người kêu quá trời. Họ là người tốt chứ không xấu.
-   Biết làm răng được. Vì sự thành công của trận đánh, đành mắc lỗi với họ thôi.
Sau một tháng vật lộn với con đường, đêm 17 tháng 7, các xe pháo đã bí mật kéo. vào thôn Hiên, chờ lệnh nhả đạn.

2
Ông Sáu Nam nói với Cẩm Linh:
-   Còn một việc quan trọng nữa ta phải giúp bộ đội trước khi nổ súng.
-   Thì chú cứ nói. Con có từ chối công việc bao giờ. - Cẩm Linh ngúng nguẩy đuôi tóc làm nũng.
-   Chú vẫn biết thế. Nhưng việc nguy hiểm, con lại là
gái.
-   Chớ chú thấy từ mô đến chừ con thua con trai?
Sáu Nam kéo Cẩm Linh vào lòng. Thốt nhiên, ông nhớ đến con gái của mình. Thuý cũng tuổi như Cẩm Linh. Khổ, nó là y sĩ, theo ông lên rừng. Thôi thì chạy khắp nẻo. Khi thì bệnh viện, lúc đi với đoàn này đoàn kia. Mà rất thích đi với bộ đội. Giá còn sống, đánh Thượng Đức chắc Thuý cũng không vắng mặt. Bữa đó, ông đi Duy Xuyên. Thúy đòi đi theo. Đoàn của ông tới nống Ông Tình thì lính Nam Triều Tiên càn tới. Cái thằng Nam Triều Tiên lỳ lợm lắm, dai như đỉa. cả đoàn phải nằm lại, chui xuống hầm. Buổi chiều đó, rồi gần một ngày sau nữa, ông không cho ai lên khỏi mặt đất. Lúc ấy, bọn giặc đã hò nhau rút, nhưng ông biết thằng Nam Triều Tiên rất thâm. Nó sẽ gài người ở lại phục. Cái Thúy cứ đòi lên. Nó còn chê ông nhát nữa. Nó vọt lên khỏi hầm. Súng nổ ngay. Ông nhảy lên theo. Lộ rồi, chỉ còn cách rút thôi. Ông ôm gọn con vào lòng, chạy giữa bao nhiêu là đạn. Đạn mờ mịt, sức cũng cạn rồi, người ông bỗng hụt hẫng. Ông ngã sấp, nằm gọn trong cái giếng cạn. Hết ngõ. Không thể chạy nữa. Đằng nào thằng địch cũng đến. Ông rút lựu đạn chờ đợi. Quái! chờ mãi không thấy đứa nào bén mảng. Tiếng súng của chúng cũng thưa dần rồi im bặt. Thế là rõ. Nó ngõ ông trúng đạn chết rồi. Bọn chúng ma quái lắm. Ngại đụng mìn nên không dám đến giếng cạn. Bây giờ, ông mới có thời gian xem vết thương cho con. Trời cao đất dày ơi! Đạn xuyên vào ngực nó. Máu ngập người loang hết quần áo ông. Nó yếu qua rồi. Mắt mờ nhìn ông đẫm nước. Hình như nó biêt mình có lỗi- Tội thế. Nó lo đi cứu bao nhiêu người vậy mà bây giờ lặng lẽ nhắm mắt trên tay ông!
-   Chú không muốn con đi chút nào nhưng để anh Thủy đi thì dễ lộ... - Sáu Nam nói với Cẩm Linh.
-   Thôi con hiểu rồi- Vào Hà Tân chớ gì? Con nhận lời từ bữa trước lận. Con đi một mình hay đi với ai? - Cẩm Linh mở cặp mắt đen láy nhìn Sáu Nam chằm chặp.
-   Bên 304 có cử một trinh sát cùng đi. Anh ta có nhiều kinh nghiệm, Điều quan trọng là làm sao gặp được, nhận được bản đồ mang ra, trước khi các anh lên phương án tác chiến.
-   Yên tâm đi chú Sáu.
3
Toản được giao một nhiệm vụ khá nặng. “Nếu không hoàn thành nhiệm vụ sẽ ảnh hưởng đến sự thành bại của trận đánh”. Đó là lời cuối của trung đoàn trưởng Nguyễn Quỳ. Dù sao đi trinh sát vẫn thích hợp với Toản hơn. Những lời xì xào gì đó với Toản không quan trọng. Được đi, được “động” là tốt rồi. Nếu mình lếu láo vô kỷ luật cấp trên đã không dùng. Trung đoàn không nói thật rõ nhiệm vụ lúc đầu, mà phải chờ đợi gì đó. Cũng tốt. Vào ấp vào đồn mới thật là cái thú của anh trinh sát. Công việc nửa kín nửa hở càng hấp dẫn. Chỉ chán là chuyến đi bị động quá. Không biết đường. Không được liên hệ cơ sở. Không nổ súng trừ trường hợp không thể nào khác. Cấp trên chỉ giao mỗi việc bảo vệ cô gái, bảo vệ tài liệu. Toản nhấp nhổm chờ cô gái ở cửa ranh. Hừ! Không biết mặt mũi thế nào đây? Phụ nữ dám vào đồn địch chắc tuổi cũng kha khá, từng trải và nhan sắc hẳn cũng bình thường thôi. Gái đẹp thường nhát. Với lại chăng nõ để cái đẹp phải bươn qua rào kẽm gai. Là nghĩ thế nên khi Cẩm Linh đến, Toản cứ đuỗn mặt ra:
-   Tưởng ai. Hoá ra lại vẫn là anh? - Cẩm Linh nhận ra Toản trước.
-   Anh đi với em thật sao? - Hỏi xong Toản biết là mình ngớ ngẩn.
Hỏi gì mà vô duyên thế! Cẩm Linh nghĩ nhưng không nói ra.
-   Nể thật đây!
-   Cái gì nể.
-   Em ấy mà, trông cứ như sinh viên, vậy mà...
-   Vậy mà sao? Có đi không thì bảo, còn không để báo cáo cấp trên xin người khác.
Vừa xinh vừa đáo để đây. Nghĩ thế nhưng lòng Toản đầy hân hoan. Đi với nàng thì chết cũng bằng lòng. Đời mình hay thế. Muôn năm cái nghề trinh sát.
-   Này.
-   Nói gì thì nói đi. Bắt đầu xuống chân ranh là Cẩm khẩu và phải cách quãng đúng cự ly.
-   Rõ rồi! Nói gì nhỉ? E hèm, em có rành đường không đấy? Chuyến đi có nguy hiểm không?
-   Hỏi vớ vẩn. Không rành ai cử đi. Không nguy hiểm cần gì anh lẽo đẽo theo sau để bảo vệ.
Đanh đá nhỉ? Nhưng mà hay. Con gái thế mới thích. Vui. Dễ thân. Dễ quen. Mà nhỡ có nhỡ tay chân mồm miệng cũng không đến nỗi bị phạt.
-   Anh nói câu này em đừng cho là nịnh nhé.
-   Nói đi.
-   Anh rất mê những cô gái như em. Từ bữa cùng lên sườn H748 ngó về Thượng Đức ấy, cứ thấy lòng rạo rực thế nào.
-   Thì sao?
-   Thì... thì cho ôm hôn chẳng hạn.
-   Còn lâu nhé. Quên đi... có vợ, có con còn tham.
-   Chết rồi!
-   Sao chết? - Cẩm Linh giật mình ngoái lại nhìn Toản.
-   Anh thế nào mà em lại bảo anh đã có vợ, có con nhỉ? Già lắm sao? Vợ con là nghĩa thế nào? Vừa học xong, nhập ngũ liền. Thú thật nhé. Mới có người yêu thôi.
Nhưng chắc gì đã gặp lại cô nàng. Đang đi với em đây, ngày mai có khi đã là người thiên cổ.
-   Dại mồm. Đi với anh dễ xúi quấy, không đi nữa.
Cẩm Linh dừng lại thật. Cô nép mình bên một lùm
cây. Đoạn đường trước mặt trong hoang. Giận Toản nói bậy, nhưng cũng đúng lúc phải dừng lại. Trời còn sáng quá, đi tiếp, lính Thượng Đức có thể nhìn thấy. Toản không biết lý do. Anh xin lỗi. Đừng có mê tín vớ vẩn em ạ! Số sống, đạn bắn vào người không chết. Số chết, nằm ở nhà vẫn bị. Định nói thế nhưng sợ Cẩm Linh giận thêm, đành thôi. Anh xích lại gần hơn, vuốt tóc ,cô, làm lành. Cẩm Linh hất tóc đứng lui ra:
-   Làm cái gì vậy?
-   Khó tính ghê... – Thở dài – Đời lính như bọn anh khổ thật. Cứ đánh nhau là đi đầu, vào đồn vào bốt đi đầu. Đến chết cũng chết đầu tiên, vậy mà đụng đến các em là bị loại ra ngay.
Toản nở từng khúc ruột khi thấy Cẩm Linh quay đi tủm tỉm cười. ôi! nụ cười sao đẹp thế! Nụ cười ơi, sao độ lượng bao dung. Nụ cười làm Toản tự tin và dũng cảm hẳn lên. Anh thấy xốn xang. Trời se se. Sương mù giăng trên núi cao níu kéo nhau tràn xuống chân ranh. Nhìn về phía Thượng Đức chỉ còn lảng bảng một khôi sâm sẩm.
- Đi thôi. - Cẩm Linh giục.
- Không đi nữa.
ủa? Sao vậy?
Nhỡ hy sinh không được biết mùi phụ nữ uống lắm.
•   Lại nói năng tầm bậy tầm bạ nữa. - Cẩm Linh bước ra khỏi lùm cây, ngoái lại vẫn thấy Toản đứng đó mặt đờ đẫn.
•   Kỳ cục quá! Đi một mình vậy.
Bước thêm vài bước vẫn thấy Toản không nhúc nhích. Cẩm Lỉnh bèn xuống nước động viên:
•   Thôi hỉ. Xong nhiệm vụ đã về, nếu còn muốn em dành, tha hồ.
-   Không là không. Nhỡ xảy chuyện rủi ro không về nữa thì sao?
ủa! ông tướng ni khéo sinh chuyện. Đi giữa chừng giữa buồi bỗng dưng dở chứng. Không chừng hỏng hết cả chuyến đi. Đất không chịu trời, trời chịu đất vậy. Cẩm Linh quay lại dỗ dành:
-   Em xin! Không đi nhanh lỡ thời cơ đó. Anh cũng chết mà em cũng chết. - Cẩm Linh cầm lấy tay Toản kéo đi.
Ý chí quyết hôn Cẩm Linh đã không còn dùng dằng trong Toản, mặc dù lời lẽ ngọt ngào và bàn tay dịu êm của Cẩm Linh đã làm anh chao chạnh hơn. Nhưng anh không đi không phải vì lý do tình cảm, do yêu thương hay cái gì đó đang dâng lên trong lòng anh. Anh chần chừ vì một lý do khác. Đi, ngượng lắm thôi, Cẩm Linh sẽ cười đến chết. Khổ quá thể. Sao cái “của nợ” của anh lại hư thế không biết. Chướng quá.
Bố Cẩm Linh là một trong ba đảng viên Cộng sản của ta nằm lại ở Thượng Đức để hoạt động. Nghe tín hiệu, ông biết con gái về. Ông cất chiếc đèn dầu trên bàn thờ. Tim đập thình thịch. Mấy ngày nay, địch lùng soát rất rát. Mạo hiểm quá đi mất. Nhiều hoạt động của địch cũng đã thay đồi. Ông chưa có cách gì báo ra được thì con gái đã vào. Nhìn thấy cha, nước mắt Cẩm Linh rân rấn, ông ôm lấy con và cũng không ngăn được nước mắt. Lẽ ra, hai bố con ông không nên thế. Phải tranh thủ trao đồi công việc ngay. Ông có nhiều điều muốn nói về Thượng Đức nhưng khi tan cơn xúc động, ông không còn thời gian, ổng chỉ kịp đưa cho Cẩm Lỉnh chiếc bản đồ và dặn con: “Nói với mấy anh tấm bản đồ mới chưa vẽ được. Ba có vào đồn, có gặp quận trưởng Hùng nhưng không có thời gian quan sát để vẽ. Đại loại bên trong có thay đồi nhưng không nhiều lắm. Nếu gấp quá rồi thì tạm dùng chiếc bản đồ này cũng được. Thôi con đi hỉ.” Ông đẩy Cẩm Linh ra mà lòng thì dằng dứng đau xót. Ông ân hận đã không thật trọn vẹn với các đông chí của mình, với con gái của mình. Ông đã nắm được thóp của quận trưởng Hùng. Ông đã được Hùng và lính trong đồn tin cậy. Giá dấn lên một chút ông đã có thể hiểu kỹ càng hơn về hầm hào, lô cốt, bố phòng của Hùng và Lầu. ông biết rằng, các đông chí ngoài đó tin cậy ông rất nhiều. Nếu ông đáp ứng tốt yêu cầu của tổ chức chắc chắn trận đánh sẽ thuận hơn. Xương máu bộ đội sẽ đỡ mất mát hơn. Thật ra, ông đã làm hết sức mình. Không thể khác, không thể hơn. Không biết tổ chức có thấu hiểu cho ông không? Ông cũng chỉ nghĩ được chừng ấy! Nỗi hồi hộp lo âu đang choán hết tâm trí. ổng nghe ngóng. Một tiếng động nào đó dù nhỏ cũng làm ông giật mình. Thi thoảng, Cẩm Linh vẫn về đây. Cẩm Linh là cầu nối giữa trong và ngoài. Mọi lần ông cũng lo, cũng hồi hộp nhưng chưa lúc nào ông lo và hồi hộp như bây giờ. cầu mong cho con ông thoát ra ngoài nguyên vẹn. cầu mong cho trận đánh sắp tới nhổ được đồn Thượng Đức, quét sạch lũ giặc, ông muốn đoàn tụ gia đình lắm rồi. Ông muốn gặp gỡ đông đội đông chí của ông lắm rồi. Phải đóng vai già Nôm, thân tín với quận trưởng, nhiều khi ông buồn và đau buốt đến tận tim gan. Ông chỉ có thể thanh thản khi nghĩ rằng đây là việc cần thiết, quan trọng mà tổ chức giao. Lần cõng Hùng về ấp quả là ông không biết gì, ông hoang mang. Ông hành động vậy là do suy xét của lý trí. về sau, biết chắc đó là màn kịch do Hùng tạo ra, ông mới thở phào nhẹ nhõm. Việc ông làm đến lúc nào đó rồi cũng lộ. Nếu lộ, ông cũng đã hình dung ra mọi thảm khốc, ông không sợ cho ông, chỉ thương Cẩm Linh. Chính vì vậy ông mong ngóng giải phóng Thượng Đức từng ngày.
Bỗng có tiếng súng loác toác đâu đó. Tim ông muốn ngừng đập. Ông nhẩm tính. Giờ này Cẩm Linh đang ra khỏi ấp. Ông dướn người về phía tiếng súng nghe ngóng.
Vậy là vẫn tiếng súng như mọi khi. Tiếng súng của lính gác cảnh tỉnh người bên ngoài.
5
Lúc tiếng súng nổ là lúc Toản và Cẩm Linh đã ra khỏi ấp Hà Tân một đỗi đường. Đóng kịch giỏi lắm, lính gác mới cho Cẩm Linh đi qua cửa. Toản không có cách nào lọt được vào ấp như ý định. Lính Thượng Đức tăng cường gắt gao cả vòng trong vòng ngoài. Cũng may là mọi việc trót lọt. Đi gần suốt đêm, bây giờ họ mới tối chân ranh.
-   Nghĩ chút đã, mệt muốn đứt hơi. - Cẩm Linh ngồi xuống và nhận ra trời đang tưng mửng sáng.
Toản cũng sà xuống ngồi cạnh Cẩm Linh. Anh ít mệt hơn. Tình huống đến với anh không nhiều. Tính anh không thích những chuyến đi trinh sát êm ả quá. Mà có đi trinh sát quái đâu. Mình đi bảo vệ Cẩm Linh đấy chứ! Dù sao cũng đã hoàn thành nhiệm vụ. Mệt; thì mệt cũng phải tào lao chi khươn một chút cho vui vẻ.
-   Cẩm Linh ơi! Có nhận ra chỗ ta đang nghĩ là thế nào không?
-   Làm sao?
-   Chỗ lúc đi, ta dừng lại và em hứa xong việc sẽ cho anh cái hôn.
- Không biết dơ. Có người yêu rồi còn tầm bậy. Biết anh lăng nhăng như vậy cô ấy chán lắm đó.
Có gì mà lăng nhăng? Anh kể em nghe. Hồi anh ở Quảng Trị, con gái Huế hay đáo để, rất chiều bộ đội miền Bắc,
• Chiều thế nào?
-   Nghĩa là bức bách quá. Muốn ôm hôn, sờ soạng gì đó các cô không chấp.
-   Thế có mà rồi đẻ cả đống con không có ba?
-   Em buồn cười. Đẻ quái nào được.
Cẩm Linh lích khích cười rồi đứng dậy:
-   Đi thôi, nói chuyện với anh lằng nhằng lắm.
-   Đi là thế nào. Hôm qua em bảo xong việc anh muốn làm gì thì làm.
• Nhăng cuội nào. Hôm qua là quá lắm đó. Bữa ni anh không muốn đi thì ở lại. Em về...
“Xuỵt” ngay lúc ấy Toản thấy phía trước có mấy bóng người mặc áo rằn ri, tay lăm lăm súng AR15 từ phía trên núi đi xuống.
- Thám báo! - Anh khẽ kêu lên và kéo Cẩm Linh chạy.
Lập tức, hàng tràng đạn véo véo đuổi theo. Tiếng bọn thám báo hò hét gì đó. Cả Toàn, cả Cẩm Linh ngã lăn lông lốc. Không thể để Cẩm Linh lọt vào tay địch. Cô còn cầm chiếc bản đồ rất quan trọng. Anh đẩy Cẩm Linh về trước rồi chạy dạt lên mé đồi, dùng súng ngắn bắn trả. Thật ra, anh chỉ nổ súng để kéo bọn địch về phía mình. Súng lại nổ choang choác.Hình như tất cả đang châu nòng về phía anh. Chạy đi Chạy nhanh Cẩm Linh à.
Anh thầm kêu lên như thế. Trong lúc chưa nhìn rõ mặt người, bọn thám báo không thể tinh hơn anh. Chạy ở đồi núi mấp mô chúng không thạo bằng anh. Vội vàng có thể trúng đạn. Anh cúi gập người tìm những chỗ trũng lao tới. Bỗng dưng, ạnh thấy người như tụt từ trên không xuống! Thì ra anh đang rơi vào một chiếc hầm không biết của du kích hay của tụi địch. Chiếc hầm khoét vào chân một khối đá lớn. Yên trí. Bây giờ thì chúng mày có bắn cả kho đạn cũng chẳng đụng được đến tao. Im bặt. Chỉ còn mùi khói súng khét lẹt. Bọn thám báo không dám đuổi theo. Chúng sợ. Toản nhấp nhổm nhìn ra xung quanh. Nỗi lo chợt như cả một vùng gió xoáy buốt lanh xoắn vào người Toản. Không khéo chúng nó bám Cẩm Linh, Cẩm Linh không có súng. Anh leo lên khỏi hầm, trườn bò về phía Cẩm Linh. Lặng ngắt. Sao thế được. Bọn thám báo đâu rồi? Cẩm Lỉnh đâu rồi? Chả lẽ Cẩm Linh không còn. Chả lẽ đám thám báo đã bắt được Cẩm Linh. Toản ngồi hẳn dậy quan sát. Kìa, mấy thằng thám báo đang đi về phía Thượng Đức. Ánh ngày đang xua chúng. Chúng đang chạy. Anh đứng dậy, căng mắt nhìn. Không có Cẩm Linh.
-   Cẩm Linh. - Anh gọi. Giọng se nhở.
-   Cẩm Linh ơí. - Anh gọi to hơn.
Không có ai đáp lại, chỉ có tiếng rì rào của gió mơn man trên cành lá.
Anh cuống cuông chạy quanh quất các bụi cây tìm kiếm. Vừa chạy, anh vừa gọi thê thiết. Anh soi mắt vào từng hô đất, từng bụi cây. Không có máu. Nếu Cẩm Linh bị thương phai có máu dây bám đầu đó. Lòng anh quặn thắt. Anh còn biết làm gì nữa đây. Vùng rừng mênh mông quá. Chỗ nào anh cũng hình dung ra Cẩm Linh đang nằm đó rên rỉ. Chỗ nào cũng hoang vắng giễu cợt anh. Thời gian cứ thế vùn vụt trôi. Quá trưa, hình như anh đang gục đầu cầu khấn gì đó bỗng nghe tiếng Cẩm Linh lanh lảnh: “Anh Toản ơi...”. Anh nhìn ngó. Tiếng em thật hay hồn vía của em? “Anh Toản ơi...”. Tiếng gọi to hơn, gần hơn. Anh đứng dậy.
• Đây rồi. • Tiếng Cẩm Linh như tiếng reo của đồi núi.
Trời ơi! Cẩm Linh thật rồi. Đi với cô còn có Bình, Hạnh trong đại đội trinh sát của sư đoàn. Họ nhào tới ôm lấy anh. Ríu ran. Mừng ơi là mừng. Còn sống. Tốt quá rồi. Bị thương gì không? Bọn thám báo cút rồi chứ?
Thì ra, sau khi bị mấy viên đạn súng ngắn của Toản hù doạ, bọn thám báo quay hết nòng súng về phía Toản.
Khi anh nhào xuống chiếc hầm, chúng tưởng anh trúng đạn. Chúng đùn đẩy nhau đi lên phía anh... Chớp thời cơ, Cẩm Linh thoát vào rừng rồi mải miết chạy về đơn vị. Cẩm Linh biết phía sau cô là Toản. Không biết Toản sẽ ra sao khi bọn thám báo đang châu hết vào anh. Anh có thể bị bắt, bị bắn. Anh có thể hy sinh, bị thương. Không bỏ anh đâu nhưng cũng không ở lại với anh được. Phải về đưa bản đồ cho các anh ngay. Việc này liên quan đến trận đánh Thượng Đức, việc này liên quan đến sinh mệnh hàng nghìn con người. Anh với em có thể hy sinh, có thể bị địch bắt nhưng tấm bản đồ thì không thể không đến tay tổ chức của ta. Em sẽ báo cho mọi người hay trường hợp của anh và dẫn bộ đội đi cứu anh ngay. Thông cảm cho em. Ráng đợi nghe anh. cầu mong anh thoát khỏi tay địch.
-   Không việc gì chứ? - Toản nhìn Cẩm Linh mỉm cười - Lo cho Cẩm Linh quá.
-   Em cũng vậy, lo cho anh quá.
-   Còn nợ anh đây nhé.
-   Biết rồi. Đánh xong Thượng Đức, em sẽ tìm cho anh một cô hết ý.

6

Ở cương vị chủ tịch tỉnh, Sáu Nam bộn bề công việc. Vậy mà được thường vụ tỉnh ủy cử vào bộ chỉ huy đánh Thương Đức, ông mừng không còn cỡ nào mừng hơn. Ông chưa bao giờ là người lính chính thống nhưng bây giờ được ngồi với bộ chỉ huy, được tham gia bàn bạc, quyết định những việc nhà binh, ông thấy vinh dự lắm. Cố nhiên, ông không khỏi lo âu, hồi hộp. Ông biết Thượng Đức không thể chống cự được một lực lượng hùng hậu về người, về vũ khí của Bộ. Nếu chỉ là chủ lực của quân khu và bộ đội tỉnh hẳn là ông chưa tin lắm. Chỗ nào chứ chi khu quận lỵ Thượng Đức, ông không lạ. Ông không nhầm thì quá tam ba bận đánh Thượng Đức rồi. Cứ nhìn nó khống chế bộ đội, nhân dân mà tức ứa máu. Nhưng lần nàv thì mày không thoát được đâu. Thượng Đức ơi! Quân của Bộ vào. Sư 304 thì nổi tiếng quá trời. Ông thầm biết ơn Bộ Quốc phòng. Biết ơn Bộ chỉ huy Quân khu 5, biết ơn Sư 304. Ổng lấy làm vui vì bên tỉnh đội cũng được tham gia hai tiểu đoàn. Còn lại, bộ đội huyện, dân quân du kích các xã phen này tha hồ trổ tài... Xin các anh cứ tin tưởng ở chúng tôi. Các anh sẽ được chứng kiến sự quyết tâm chiên đấu của quân dân Quảng Đà như thế nào. Vì còn phải giữ bí mật nên họp bàn về ý nghĩa mục đích và phương án tác chiến, Sáu Nam chỉ triệu tập thành phần cơ bản nhất: Bí thư huyện ủy Hoàng Thủy, huyện đội trưởng Công Chiến. Cán bộ chủ chốt tiểu đoàn, các xã đội trưởng, xã đội phó. Tất nhiên, không thể thiếu Cẩm Linh, người ông quý như con gái - người giữ rất nhiều chức vụ: Cán bộ Đoàn, cán bộ phụ nữ, cán bộ lương thực, giao liên dẫn đường. Chỗ nào cần thì điều Cẩm Linh đến.
Với sự sung sướng, tin tưởng đến tuyệt đối vào chiến dịch, ông hăm hở nói với những cán bộ của mình tất cả những gì ông biết về trận đánh sắp tới. Ông vắn tắt giao nhiệm vụ cho các đầu mối. Sau chót, ông liếc nhìn về phía Cẩm Linh:
- Còn việc ni nhờ Cẩm Linh, con giao cho ai đó chuẩn bị một lá cờ thật to, thật đẹp, thêu dòng chữ: “Nhân dân Quảng Nam - Đà Nẵng tặng đơn vị chiến thắng...”. Còn vài dòng nữa cứ để trống đó. Việc thứ hai... Thôi được chú sẽ nói với Cẩm Linh sau;
- Tôi xin ý kiến! - Một thanh niên trạc hai mươi nhăm tuổi, người tầm thước, gương mặt thông minh hăng hái đứng lên. Đó là Công Chiến. Ai cũng biết Chiến quê ở Thượng Đức. Anh có một mối tình rất lãng mạn với cô y sĩ ở quê. Sắp đến ngày cưới thì địch nhận ra Chiến là cán bộ cơ sở của ta. Anh vội vàng nhảy núi và chao ôi, thế là cô người yêu xinh đẹp của anh nay đã là phu nhân mệnh phụ của một viên trung uý ngụy đóng ở Thượng Đức. Anh lao vào làm việc để quên nỗi đau, quên mối tình cợt nhả của mình. Sáu Nam vẫn đánh giá Công Chiến là một trong những cán bộ huyện đội tốt nhất của tỉnh. Nhiều lần, ông khuyên Chiến lấy vợ nhưng không hiếu vì sao anh vẫn lắc đầu quầy quậy. Việc Chiến nhanh nhẩu muốn nói ngay khi ông vừa dứt lời là dễ hiểu. Sáu Nam nghĩ thế và chờ đợi:
- Tôi không được tin như đông chí chủ tịch. Tôi không nghĩ ta đánh được Thượng Đức. Điều tôi nói, anh Sáu và các anh chị ở đây có thể không bằng lòng, nhưng đấy là sự thực.
Phòng họp chợt lặng đi. Mọi người nhìn Chiến rồi nhìn nhau ngơ ngác. Sáu Nam có lẽ là người bất ngờ nhất, tròn xoe mắt, miệng há rộng. Người bối rối lộ ra mặt là Hoàng Thủy. Hoàng Thủy như thấy mình có lỗi. Là bí thư huyện ủy, anh chịu trách nhiệm về tư tưởng của cán bộ trong huyện. Anh đứng dậy, trán xếp đầy nếp nhăn, miệng mấp máy trong đến khổ sở.
- Anh Chiến! Sao lại nói vậy. Anh dựa vào đâu chớ?
-   Tôi dựa vào chính tôi đây. Ba lần tôi được dự đánh Thượng Đức. Ba lần ta đều thất bại và may mắn đạn còn chê tôi.
Thì ra thế! Sáu Nam đã hiểu phần nào sự dao động trong lòng Chiến. Công tác tư tưởng khó là vậy. Những điều Chiến dẫn ra không sai. Ông cũng đã chứng kiến những lần đánh Thượng Đức. Bộ đội không lọt vô được trong hàng rào. Tổn thất người của đã đành, tổn thất về lòng tin đến nay vẫn còn đóng băng.
-   Tôi thông cảm với anh Chiến. - Ông từ tốn nói - Nhưng những lần trước chỉ có quân khu và tỉnh. Lần này quân của Bộ vào, vũ khí của Bộ vào. Khác trước nhiều đấy anh Chiến ạ!
-   Bộ, tôi càng nghi ngờ. - Giọng Chiến to hơn, gương mặt anh cau lại như người chực cãi nhau - Họ mới vào nên chưa biết Thượng Đức là thế nào đâu. Cứ để rồi xem.
Phòng họp ồn ào. Người ủng hộ Chiến. Người phản đối Chiến. Sáu Nam rơi vào tình trạng khó xử. Huyện đội trưởng mà nói vậy thì còn bàn soạn chi được chớ? Thật hết ngõ rồi. Người phát biểu đầu tiên rất quan trọng. Sự chán nản ở Chiến không khỏi gieo vào lòng người khác. Nhìn vẻ mặt buồn rười rượi của chủ tịch tỉnh, Hoàng Thủy càng ân hận. Chiến là đảng viên, là huyện đội trưởng mà ăn nói không tính. Tư tưởng sớm dao động. Mới bàn đã thế, lúc vào trận, còn ra thể thống gì? May ở đây toàn thành phần cốt cán. Quần chúng nghe được họ cười vào mũi. Người Hoàng Thủy nóng bừng. Càng nghĩ càng ức. Anh nói to, quay mặt về phía Chiến:
- Tôi nói anh Chiến đừng giận. Là cán bộ đảng viên, lại ở cương vị huyện đội trưởng, anh nghĩ vậy, nói vậy không đúng đâu. Cái trò đánh nhau có trận thua trận thắng. Thua thắng đều phải động viên nhau. Anh có thể nghĩ vậy nhưng không được nói vậy. Vai trò của anh với quần chứng ở chỗ nào chớ? Tôi nghe anh Sáu Nam định giao một việc rất quan trọng cho anh. Nhưng ý chí của anh như vậy, làm sao hoàn thành được nhiệm vụ... Tôi đề nghị ta chỉ bàn việc tiến công không ai được bàn lùi. Ai bàn lùi thì đừng phát biểu. Ở đây chỉ bàn cách xáp vào làm. Một chiến dịch lớn, ngoài Bộ tính toán kỹ lám rồi, cân nhắc chán ra rồi, đâu phải chuyện giỡn…
Không đợi Hoàng Thủy nói hết, Chiến đứng dậy, mặt đỏ au, giọng rèn rẹt như tiểu liên:
-   Anh nói chi lạ? Nghe không được. Trước hết tôi hỏi anh có tin không đã.
-   Tin chớ sao không?
-   Anh tin là việc của anh, cũng cho người khác cái quyền không tin chớ? Tôi không phải là cán bộ chính trị. Anh Sáu kêu gọi phát biểu thì tôi phát biểu. Tôi nói thẳng nói thật chớ không dối lòng mình. Không nghĩ một đằng nói một nẻo. Còn việc tổ chức phân công lại khác. Tôi sẽ cố gắng hết sức mình.
-    Cố thế quái nào được khi đã không tin. - Hoàng Thủy lầu bầu trong miệng - Không biết đông chí chủ tịch có dám giao nhiệm vụ cho anh không chứ tôi thì xin chịu.
- ủa sao lại thế được chớ? - Chiến dướn người về phía trước, tay vung lên - Anh Thủy liệt tôi vào loại phản động sao? Ba lần đánh Thượng Đức dù không thắng nhưng trên bảo làm gì tôi vẫn làm và làm tốt. Không tin khác với không muốn đấy anh Thủy ạ! Tôi muốn giải phóng Thượng Đức kém gì anh đâu. Gia đình tôi cũng đang kẹt trong đó. Bao nhiêu bạn bè đông chí của tôi chết, cụt tay, cụt chân vì thằng Thượng Đức. Tôi tin là không thắng nhưng ngay bây giờ anh Sáu Nam bảo tôi phải vào Thượng Đức, dù có phải hy sinh tôi vẫn đi ngay. Không nấn ná, không thắc mắc gì. Công tác tư tưởng của ta từ lâu hay thành kiến với những phát biểu không hợp với mình. Tôi thấy trong hội nghị đa phần nói một chiểu theo lãnh đạo. Người nào gan lắm thì ngồi im. Như vậy thì sao còn gọi là bàn bạc, phát huy sáng kiến, tự do tư tưởng? Các anh bảo làm công tác tư tưởng là lòng có nghĩ vậy cũng không dám nói vậy? Thế thì muôn đời tôi không dám dây vào việc của các anh. Xin anh Sáu Nam, anh Thủy có sai bảo tôi việc gì thì cứ quân sự chạy thôi hỉ?
Thấy Thủy nhấp nhổm đứng lên, Sáu Nam khoát tay ra hiệu cho anh ngồi xuống. Sáu Nam hiểu giữa Thủy và Chiến chưa ai chịu ai. Bao nhiêu con mắt đang nhìn ông. Hình như họ muốn nghe ông phân giải sự đôi co giữa hai người, ông là người không thích những kẻ dĩ hoà vi quý.
Đòi ông chỉ đứng về một phía. Phải trái chi không biết nhưng là phía của ông. Vậy thôi. Thế nhưng trường hợp của Thủy và Chiến ông lại thấy cả hai đều có lý. Cương vị của Thủy không thể khác. Anh làm công tác chính trị tư tưởng mà nói không tin vào trận đánh sắp tới thì mọi người còn coi anh ra gì. Mặc nhiên, cũng như ông, Thủy tin ở trận đánh lắm chớ. Nhưng không vì thế mà bắt Chiến cũng phải như Thủy. Anh ta làm quân sự là chính. Anh ta có quyền nói những điều anh ta nghĩ. Anh ta không tin mà bắt anh ta tin phỏng có ích gì. Giả dụ, anh không tin và anh thoái thác nhiệm vụ? Đằng này không tin đấy nhưng anh ta vẫn tuân thủ sự phân công của tổ chức. Người như thế quý lắm chớ. Tính Đảng cao lắm chứ. Từ trong ruột gan, ông tin là Chiến sẽ làm như đã nói. Con người đó ông từng tiếp xúc nhiều, ông biết.
-   Thôi thế này hỉ? Cái việc tranh cãi của anh Thủy và anh Chiến tính sau. Tôi cũng không thể kết luận. Hoặc cả hai anh cùng đúng hoặc cả hai anh cùng sai chăng? - Ông dừng lại nhìn mọi người, cười hì hì. Hàm răng ông đều, trắng bóng. Cái cười của ông bỗng làm dịu nhẹ những gương mặt đăm chiêu căng thẳng.
-   Chừ tôi muốn hỏi một người ít tuổi nhất trong chúng ta. Cẩm Linh đã nghe rõ cả rồi đó. Anh Thủy bảo tin vào thắng lợi của trận đánh, anh Chiến bảo không tin. Cẩm Linh ủng hộ ai, chọn ai, nói đi.
Không đắn đo, Cẩm Linh đứng dậy nhoẻn cười.
• Chú Sáu. Sao chú lại bắt con phải chọn ý của hai ảnh. Chú đã cho con ngồi dự họp nghĩa là con cũng được bình đẳng như mọi người chớ? Con sẽ chọn đúng ý của con thôi. Nói như anh Thủy con cũng không đông ý. Chưa chi đã tin là thắng dễ chủ quan, ỷ lại. Anh Chiến, lý lẽ của anh đưa ra thiếu thuyết phục quá. Anh bảo Thượng Đức ba lần đánh đều thua nên trận này anh tin là không thắng phải không? Nếu không thua mà thắng thì sao? Ba lần thua, lần thứ tư vẫn có thể thắng chớ. Mà theo con đã không tin là thắng thì không nên tham gia làm gì. Rủi lắm.
Cả phòng họp rộ lên tiếng cười. Nhiều gương mặt bừng sáng. Nhiều tiếng xì xào khen ngơi: “Con nhỏ nói năng hay quá hè”. “Nó học lúc nào giỏi rứa không biết”...
-   Con xin nói tiếp được không ạ?
-   Nói nữa đi. Nói nhiều vào, Cẩm Linh nói hay lắm à! - Một ai đó khuyến khích.
-   Theo con, thắng hay thua còn phụ thuộc vào mình. Nếu chuẩn bị chu đáo, ai cũng quyết tâm thì thắng lợi là cầm chắc.
-   Chú hỏi nhé. Cẩm Linh tin là thắng hay không thắng? Trả lời dứt khoát vào, nói vầy còn chung chung quá.
Cẩm Linh lại mỉm cười. Cô tự tin và hồn nhiên tới mức không ai giận mặc dù thời gian eo hẹp và công việc đang bàn là rất nghiêm túc.
-    Dạ, chú Sáu có hỏi, con ủng hộ ai? Chọn ai phải không hí? Để con trả lời: Con ủng hộ đông chí bí thư ạ.
Còn nếu được chọn, con chọn anh Thủy. - Cẩm Linh dừng lại, cười thành tiếng, cô ngó nghiêng mọi người rồi nói tiếp - Từ bữa được chú Sáu phân công đi với chủ lực miền Bắc bỗng dưng con nghĩ: Nếu trận đánh không thắng thì còn mặt mũi đâu nhìn nhau nữa chớ.
Tất cả lại cười rộ lên. Sáu Nam cười nhiều hơn cả.
- Hội nghị của chúng ta được kết luận rồi đó. Đúng là thắng thua là do ta quyết định. Phải dựa vào thực tiễn. Anh Thủy và anh Chiến có lẽ vẫn còn thiếu cơ sở để tin hay không tin. sắp tới, bên chủ lực có cuộc hội nghị bàn về quyết tâm chiến đấu, tôi sẽ nói với mấy anh mời luôn anh Thủy và anh Chiến cùng dự. Chừ, tôi sơ bộ phân công. Anh Chiến phối hợp với Tiểu đoàn 10 của tỉnh đội giải quyết địch ở các thôn 12, 13, 14, 15; xóa sổ bọn nguy quyền ở đây. Được không? Anh không tin là không tin có thể đánh được cái thằng to, thằng chính, chớ mấy cái nhỏ nhỏ phía ngoài anh tin chớ?
-   Mấy cái đó thì được. Ngon lành. - Chiến có vẻ đắc ý.
-   Còn anh Thủy, việc nặng đấy. Huy động dân đi làm đường kéo pháo. Lo cho mấy nghìn người ở các ấp khi giải phóng xong. Nào nhà cửa, cơm ăn nước uống, chăn mùng, thuốc chữa bệnh... Tôi cũng sẽ phụ giúp với anh.
Thấy gương mặt Thủy lặng đi, buồn rượi. Ông quay qua Cẩm Linh. Cô gái sẽ là người tạo ra không khí sôi động.
- Cẩm Linh thì có vô vàn việc đó. Nhưng bữa ni chưa cụ thể được, Cẩm Linh giữ chân liên lạc giữa tỉnh với phía bộ đội hỉ. Cả chủ lực của Bộ và chủ lực của tỉnh. Rồi làm giao liên dẫn các đoàn của trên của dưới từ phía sau lên phía trước, từ phía trước về sau. Thứ nữa, khi cần chú gọi, anh Thủy gọi, anh Chiến gọi, Cẩm Linh phải có mặt ngay để giúp các việc khác...
-   Dạ được ạ! Con chỉ sợ bây giờ các chú còn nhớ, đến lúc đánh nhau lại quên tiệt. Ấy, nhưng các chú nhớ cho, lịch sử nước Nam ta, đánh nhau nữ cũng nhiều tướng lắm, nhiều anh hùng lắm. Con kể sơ hỉ? Bà Trưng, Bà Triệu, Nguyễn Thị Định... nhiều lắm.
-   Nhiều lắm sao chỉ kể được mấy người. - Một ai đó đế vào.
Cẩm Linh cười, mặt ngẩn ngơ:
-   Lúc ni con chỉ nhớ được vậy.
Tất cả mọi người trong cuộc họp cười ầm.
Ông Sáu Nam cười, nói thêm:
-   Ai dám quên Cẩm Linh. Bây giờ tôi đọc bức thư của tỉnh ủy gửi Sư đoàn 304 ta nghe chung hỉ? Thư này cùng với lá cờ quyết thắng chốc nữa ta sẽ đem đến trao cho sư đoàn.
Ông Sáu Nam e hèm vài tiếng rồi bắt đầu đọc. Giọng ông sang sảng: “Các đông chí sắp ra quân! Thay mặt Đảng bộ và nhân dân tỉnh nhà xin trao tặng các đông chí lá cờ tượng trưng cho ý chí quyết tâm và lòng tin của Đảng bộ và nhân dân trong tỉnh. Mong rằng một ngày không xa, lá cờ này sẽ được phấp phới tung bay trên cứ điểm Thượng Đức giải phóng”.
-   Trao cờ, trao thư ngon lành rứa mà rồi đánh không thắng thì sao hè? - Chiến lên tiếng. Hình như anh vẫn không tin khả năng đánh thắng Thượng Đức của quân ta.
Căn phòng lại ồn ã tiếng nói cười. Khó trả lời câu hỏi của Chiến quá. Một chiến dịch lớn không tin vào chiến thắng cũng kỳ mà khẳng định nhất định thắng, dứt khoát thắng cũng chẳng ai dám. Mọi cặp mắt lại đổ về phía Sáu Nam.
-   Vâng, tôi xin kể mẩu chuyện sau. Nghe xong chắc mỗi người sẽ tìm được câu trả lời cho riêng mình. Bữa đó, tôi đang dự hop với chỉ huy Sư đoàn 304. Bỗng có một ông già râu tóc bạc phơ xin vào gặp lãnh đạo, chỉ huy sư đoàn. Râu tóc vậy nhưng ông quắc thước lắm. Ổng tự giới thiệu ông là già làng của một bản người dân tộc. ổng đi bộ từ Hiên tới đây. Một tay ông vuốt mồ hôi đang túa ra đầm đìa trên mặt, một tay giơ cao chai mật ong đầy ự, vàng ươm, nói to: ‘Tao sẽ tặng phần thưởng này cho thằng nào chỉ huy đánh thắng Thượng Đức”. Ông Lê Công Phê, sư trưởng Sư đoàn 304 cười rạng rỡ đưa hai tay lên đỡ chai mật ong dõng dạc tuyên bô: “Con xin nhận, nhưng mà sẽ sử dụng vào lúc cờ giải phóng cắm trên đỉnh chi khu quận lỵ Thượng Đức. Lúc đó con sẽ hoà mật ong với rượu để mọi người cùng uống mừng chiến thắng". Các đông chí có biết ông già dân tộc nói gì với ông LÊ Công Phê không? "À được, mày khá lắm Thượng Đức chết đến nơi rồi. Chừ mày lấy rượu pha mật ong khao trước mọi người đi. Tao uống với mày một chén. Bữa sau, tao cùng bà con sẽ biếu thêm mấy chai để mày khao quân chiến thắng”. Thế là rượu được mang ra, được pha mật ong. Mọi người đã uống. Một ai nấy đỏ say sở. Đỏ như màu cờ chiến thắng. Có chiến thắng thật không? Mọi người tự trả lời lấy thôi...
Cuộc họp giải tán, để lại trong lòng mỗi người những nỗi niềm khác nhau.
• Tài, ông ấy tài thế. Làm công tác tư tưởng thế mới ngon. - Không biết nghiĩ gì, trên đường về, Chiến cứ khen Sáu Nam rối rít.

Chương Sáu
1 -
Bộ tư lệnh Quân đoàn 2 quyết định cử đại tá Hoàng Đan, phó tư lệnh quân đoàn vào Quân khu 5, tăng cường chỉ huy cho Sư 304. Cái tên Hoàng Đan nghe rất quen với nhiều người. Có rất nhiều giai thoại về ông. Đánh giặc hết mình, “nói tục” hết cỡ. Và đối với đàn bà con gái thì... tình cảm dạt dào lắm. Người ta bảo ông là người lắm tài nhiều tật. Giá như không có những cái tật ấy, ông đã phải lên tướng từ lâu.
Những lời đồn đại ấy đều đến tai Hoàng Đan. Ông không mấy quan tâm. Ông không thể bỏ được những ý thích cá nhân của mình, một khi ý thích đó là vô hại. Đã là thằng lính, đừng sợ chết. Ông thường nói với anh em: “Chết có số. Nếu số anh chết thì chui xuống đất sâu, bom đạn cũng theo xuống”. Là nói vui thế để ra trận, anh em đừng bạc nhược, đừng hèn hạ. Không ai muốn chết nhưng nghĩ về nó nhiều quá sẽ chẳng dám làm gì. Cứ như ông, từ thời đánh Pháp đến giờ, bao nhiêu nguy hiểm ác liệt đi qua mà vẫn cứ sống nhăn răng. Phải lạc quan yêu đời, tin là mình không thể chết có khi lại không bao giờ chết. Còn cái sự “nói tục” cũng cần đấy. Một mỏi, căng thẳng, tiếu lâm, làm vơi đi nhọc nhằn vất vả. Tất nhiên, nói tục nói phét cũng phải đúng lúc đúng chỗ. Hội nghị thì không thể văng lung tung. Người ta bảo ông có cả kho tiếu lâm. Họ quý mà nói vậy. Những chuyện để người nghe bò lăn ra, trong bụng ông cũng có lưng lửng. Cái quan trọng hơn là phải biết kể, phải có giọng điệu... Còn cái sự đàn bà con gái, quan trọng là đừng ép buộc người ta, đừng gây ra hậu quả xấu. Chứ việc tự nguyện đến với nhau đem lạỉ lợi ích cho nhau có gì ngại chứ. Đừng phong kiến, đừng bắt mình phải khổ sở một cách không cần thiết. Ông cũrg nghe nhiều người bảo ông “ngang”. Hiểu từ “ngang” thế nào tuỳ từng người. Ông sống theo cách của ông. Ngang là không chịu được sự ngang trái. Mình đúng mà họ bảo sai là không được, phải cãi. Cấp trên sai, không nghe, không làm theo. Không làm quan thì làm lính chứ đừng làm người “gió chiều nào theo chiều ấy”. Hôm được điều lên quân đoàn, ông đã nói hẳn một số quan niệm của ông với tư lệnh trưởng. Làm anh cấp phó thực ra là “hầu hạ” anh cấp trưởng chứ gì đâu. Nhưng ngay từ đầu cũng phải xem ông ta có đáng để mình hầu không chứ. Tư lệnh trưởng không nói gì nhưng đầu gật gật. Thế là được rồi. Đừng bắt ông ấy phải nói ra bằng lời. Ông có đông ý hay không cũng mặc, miễn là ông chấp nhận một cấp phó “ngang” như mình.
Trước khi kết thúc cuộc họp bàn về công tác chiến đấu, tư lệnh trưởng hỏi Hoàng Đan:
- Anh có cần đi ngay với 304 không?
Đi ngay lấy ai huấn luyện quân sự cho bộ đội? Đang giai đoạn tập huấn chiến thuật nước rút đây.
- Cần đi anh cứ đi. Tôi cử người khác thay.
‘Thay cùng được thôi nhưng rồi chẳng ra gì đâu”.
Không nói ra nhưng Hoàng Đan ý thức được vai trò
của mình trong quân đoàn. Trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Pháp, đôi bàn chân ông in dấu khắp các chiến trường, nhưng ông không chỉ là người dày dạn trận mạc, đã chỉ huy chiến đấu từ cấp trung đội đến sư đoàn, ông còn được học hành chu đáo ở trong nước và nước ngoài. Công tác giảng dạy ở học viện, nhà trường ông cũng đã trải qua. Ông thích bài bản, thích công việc rành rẽ rõ ràng. Làm anh cán bộ cấp trên, đừng lúc nào cũng ốp áp cấp dưới. Việc gì không cần đến mình thì đừng dính vào. Đừng để cấp dưới ỷ lại. Phải tạo cho họ thói quen chủ động tự tin, phát huy mọi tinh lực. Bộ tư lệnh cử ông vào tăng cưòng chỉ huy 304 là đúng nhưng cũng chỉ cần vào khi làm công tác tổ chức tác chiến: Ông nói với tư lệnh:
- Yên trí anh ạ. Tôi ở 304 từ ngày mới thành lập. Làm sư trưởng ở đó đến tám năm. Tôi hiểu nó lắm. Tư lệnh cứ để tôi chủ động về thời gian. Ốn cả thôi mà.

3
Ngược với vẻ coi mọi chuyện như không của Hoàng Đan, Lê Công Phê lúc nào cũng đau đáu bên mình nhiệm vụ trước mắt. Gương mặt lo âu, bước đi của ông cũng lo âu. Ông đi đến sa bàn với vẻ dè dặt, thận trọng. Ông e hèm lấy giọng rồi mới thư thả trình bày quyết tâm chiến đấu của sư đoàn. Tiếng của ông nông ấm:
• Về tư tưởng chỉ đạo của chúng tôi là, đánh mạnh, đánh chắc, đánh nhanh, diệt gọn. Tích cực tạo thời cơ, bao vây chặt, liên tục tiến công tiêu hao tiêu diệt từng bộ phận, đánh bại phản kích, phá tề giải phóng dân, làm tan rã toàn bộ quân địch, giành thắng lợi cả về quân sự và chính trị.
Về cách đánh: Tiêu diệt các tiền đồn vòng ngoài, sau đó nhanh chóng tiêu diệt các mục tiêu chủ yếu. Đông thời kết hợp với tiến công quân sự dưói sự chỉ huy theo kế hoạch thống nhất của lãnh đạo, chính quyền địa phương các ấp, xã, phối hợp chặt chẽ cùng quân dân du kích và nhân dồn nồi dậy diệt tề, phá thế kìm kẹp của địch, đưa nhân dân ra khu an toàn.
Khi đánh điểm: Chiến đấu tạo thế, diệt tiền đồn A, B, Ba Khe. Tập trung ưu thế, lực lượng nhanh chóng bao vây công kích mục tiêu chủ yếu, thực hiện triệt phá tiến tới tiêu diệt toàn bộ quân địch trong căn cú Thượng Đức.
Khi đánh địch ứng cứu giải toả, vận dụng linh hoạt các thủ đoạn, hình thức chiến thuật đưa địch vào khu vực dự kiến, liên tục bao vây tiến công, tiêu hao tiêu diệt từng bộ phận quân đich.
Khi địch phản kích thất bại, bị động đối phó, nhanh chóng tổ chức lực lượng chuyển sang tiếp tục tấn công theo hướng đã định...
Lê Công Phê dừng lại, ngước mắt nhìn mọi người. Ông muốn kiểm tra hiệu quả những lời của ông đối với cấp trên, cấp dưới trước khi trình bày tiếp.
Căn lán im phác. Nhiều ánh mắt nhìn ông với vẻ hài lòng khích lệ. Ông thấy; tự tin hơn, giọng hào sảng hơn:
- Mục tiêu tấn công chủ yếu là Tiểu đoàn Biệt động biên phòng và khu cảnh sát trong căn cứ trung tâm Thượng Đức.
Hướng tấn công chủ yếu: Từ hướng tây tây bắc đánh vào căn cứ. Bây giờ tôi xin trình bày phần thứ 3 - Nhiệm vụ của các đơn vị...
Căn lán bỗng ồn ào. Tiếng xì xào, tiếng chân bàn chân ghế xê xích. Nhiều đơn vị đã tự động nhích đội hình lên gần với chiếc sa bàn. Nhiều cặp mắt hau háu muốn nhìn thật rõ, nhận thật rõ vị trí và công việc mà mình sẽ đảm nhiệm.
- E bộ binh 6 f304 được tăng cường một cB72, một cA72. Một c súng máy cao xạ 12,7 ly có nhiệm vụ tấn công mục tiêu chủ yếu, tiêu diệt chi khu quận lỵ Thượng Đức. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ để một c ở lại chốt giữ khu vực đã chiếm, đông thời cùng địa phương truy quét tàn quân địch. Đưa một d bộ binh và một bộ phận hoả lực sang mom sông Vu Gia bố trí ở khu vực điểm cao 265 sẵn sàng đánh địch ứng cứu giải toả. Bộ phận còn lại chuyển về An Điền sẵn sàng đợi lệnh.
E bộ binh 3A, f324 được tăng cường một bB72, một bA72 có nhiệm vụ tiêu diệt địch ở Ba Khe, bao vây Hà Sông, chốt giữ điểm cao 12B, phông toả sông Vu Gia đoạn từ Ba Khe... diệt địch rút chạy từ Thượng Đức ra, đánh địch phản kích từ hướng Đà Nẵng lên.
D bộ binh 10 của tỉnh: Bao vây diệt địch ở Gò Cẩm, thôn 12, 13, 14, 15... sẵn sàng đánh địch ứng cứu giải toả.
D bộ binh 1 của tỉnh: Bao vây tiêu diệt địch ở đồi Mồ Côi, Lục Nam, Đông Phước, phối hợp với du kích lùng bắt diệt ác ôn, tàn binh địch từ đông cầu Hà Tân đến hết thôn 15, phong toả ngã ba sông, bức địch ở Mỹ Hoà, không cho chúng thoát chạy, đưa dân về tuyến sau.
E pháo binh 8: Tổ chức thành cụm pháo binh, chiếm lĩnh trận địa theo dọc đường 4 từ cầu Hội Khách đến Khe Cao. Đại đội pháo binh 85 ly bố trí ở Hoàng Phước Bắc, có nhiệm vụ chi viện cho e bộ binh 6 tiến công tiêu diệt địch ở Thượng Đức. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ di chuyển lên Đức Đông, Ngọc Kinh, chi viện cho các lực lượng đánh địch phản kích tái lấn chiếm. Tổ chức kiêm chế pháo binh địch ở khu vực Núi Đất và các đơn vị phát triển chiến đấu.
D pháo cao xạ 37 bố trí bảo vệ cụm pháo C, A72 và súng máy 12,7 ly bố trí ở khu vực Trảng Choi, có nhiệm vụ đánh máy bay, bảo vệ tiểu đoàn pháo, sở chỉ huy săn sàng đánh địch đồ bộ đường không.
Nhiệm vụ của lực lượng chính trị và dân quân du kích: Dưới sự lãnh đạo và chỉ huy của Đảng, chính quyền địa phương theo kế hoạch thống nhất, khi bắt đầu nổ súng tấn công thì các đội công tác cùng với dân quân du kích các xã, các ấp phát động quần chúng nhân dân nồi dậy vây bắt diệt tề trừ gian, truy quét tàn quân, sau đó cử một bộ phận đưa dân sơ tán ra khu an toàn...
Lê Công Phê đẵ trình bày xong, nhường chỗ cho tham mưu trưởng làm công tác hiệp đông. Ngồi ở hàng ghế giữa là bí thư khu ủy Năm Công và tướng Hai Mạnh. Cả hai người cười rang rỡ.
- Anh Lê Công Phê là người thế nào? Sao thấy hiền khô vậy? - Bí thư Năm Công hỏi tướng Hai Mạnh.
- Hiền gì? Gan dạ lắm, cũng là cán bộ quân sự trưởng thành từ trung đội trưởng lên. Trình độ lý luận không kém gì Hoàng Đan, từng học trong nước, ngoài nước và giảng dạy lý luận ở các học viện, nhà trường.
-   Anh thấy phương án tác chiến của anh ta thế nào. Chắc không?
-Chắc chắn, chu đáo, thận trọng. Nhưng từ phương án đến thực tế còn là một khoảng xa lám...
Tướng Hai Mạnh liếc nhìn đông hồ rồi giục:
-   Xin mời phó tư lệnh quân đoàn góp ý bổ sung.
Hoàng Đan từ từ đứng dậy. Ông chậm rãi cầm lay
chiếc gậy chỉ huy. Ông nhìn chiếc sa bàn được đắp rất công phu. Bên này là cụm cứ điểm Nông Sơn - Trung Phước và bên này là cụm cứ điểm chi ‘khu quận lỵ Thượng Đức. Người ông thấp nhỏ nhưng rắn đanh. Gương mặt hoạt. Sự rề rà ông vừa tạo ra như là sự cố ý, buộc mọi người phải chú ý. ông vốn là người nhanh nhẹn dứt khoát nhưng không phải ở đâu, lúc nào ông cũng có tác phong ấy. Ở đây, có gì phải vội? Người tự tin từng trải lúc nào cũng ung dung. Trong tất cả những người ngồi đây, ông biết nhất, hiểu nhất và cũng phục nhất chính là sư trưởng Lê Công Phê. Hồi chống Pháp, khi ông là tiểu đoàn trưởng một tiểu đoàn của Sư 304, Lê Công Phê mới là trung đội trưởng. Một lần, ông và mấy cán bộ đại đội đi địa hình. Trời xế chiều, cả tốp hạ trại bên bờ một con suối. Không có gạo còn cô' được chứ không có nước thì rắc rồi trăm bề. Lính của ông đang chuẩn bị nhóm lửa thì có mấy chàng trai trẻ đi tới. Tuổi cán bộ tiểu đoàn với tuổi cán bộ trung đội hồi đó sàn sàn như nhau. Không giới thiệu dễ cá mồ một lứa. Trong số mới đến có một anh cứng tuổi hơn chạy đến chỗ mấy anh lính của Hoàng Đan: “Muốn ăn pháo sao nhóm bếp ở đây hả?”. “Thôi ông tướng, sợ chết thì chuồn đi, nhanh lên. Nói cho mà biết, phía trước không còn suối nữa đâu”. “Ai bảo các anh thế hả?”. Anh ta lấy ra trong túi áo một chiếc bản đồ rồi giăng trước mặt mọi người. “Đây. Đi cố chừng tiếng nữa, không suối là gì? Còn các anh đang đứng ở chỗ này này. Thằng địch đứng ở đây ngó xuống nhìn thấy hết. Khói mà bốc lên, pháo nó giã cho có mà muốn đi cũng chẳng được”.
Thấy người lính cũng bình thường không có gì khác biệt mà lại có bản đồ, lại đọc được cả toạ độ, Hoàng Đan không khỏi sững sờ. Ông đi lại phía anh ta: “Tên anh là gì vậy?”. “Lê Công Phê” anh ta trả lời rất tử tế. ‘Trung đội trưởng của chúng tôi đấy” - Một người lính bên cạnh nói với Hoàng Đan, vẻ tự hào. Tốp lính của Lê Công Phê đi khỏi, Hoàng Đan vội cho bộ đội nhổ trại đi theo. “Thằng ấy mà sống sau này phải làm tướng”. Hoàng Đan nói vội cán bộ dưới quyền như thế.
Hoà bình lập lại, Hoàng Đan được đi học ở học viện quân sự Liên Xô. ở đây, anh gặp lại Lê Công Phê. Cái sự tiếp thu bài vở, lỉnh hội tri thức của thầy giáo thôi thì mỗi anh mỗi cách. Nhưng lóp học ấy anh nào cũng phục sát đất về sự cần cù chịu khó của Lê Công Phê. Tưởng học xong, mỗi người sẽ đi về các đơn vị khác nhau, không ngờ đón ông ở học viện quân sự lại vẫn là Lê Công Phê. Ông được phân công giảng dạy chiến thuật, Lê Công Phê cũng giảng dạy môn này. Học hành thế, thông minh thế nhưng chưa lúc nào Lê Công Phê chỉ huy Hoàng Đan. Ở học viện, Hoàng Đan là trưởng bộ môn. về Sư 304, Hoàng Đan là sư trưởng, Lê Công Phê là sư phó. Lê Công Phê là người gan dạ dũng cảm, một mẫu cán bộ chỉ chăm chăm hoàn thành nhiệm vụ. Hoàng Đan chưa bao giờ thấy Lê Công Phê kèn cựa địa vị. Công bằng ra, cấp trên phải bố nhiệm Lê Công Phê là cấp trên của ông. Lê Công Phê không để ý đến việc đó. Nếu có kẻ gièm pha, ông gạt đi ngay. Khi thành lập quân đoàn, chính Hoàng Đan đề nghị Lê Công Phê lên làm cán bộ quân đoàn. Nhưng cuộc đời vẫn lạ thế, làm phó tư lệnh quân đoàn lại là ông chứ không phải Lê Công Phê. Bây giờ, quân đoàn tăng cường ông về chỉ huy với bộ tư lệnh, sư đoàn có Lê Công Phê. ông cảm thấy mình thừa. Tất nhiên, trong lúc trình bày phương án tác chiến ông không tiện nói ra điều đó. Ông nhấp nhấp chiếc đầu gậy chỉ huy vào sa bàn phía quận lỵ Nông Sơn và nói:
- Mỗi đơn vị có thế mạnh riêng và do đó có cách đánh riêng. Phương án tác chiến anh Lê Công Phê vừa trình bày tôi thấy hoàn hảo, chắc chắn. Tôi chỉ nhấn mạnh thêm, quân đoàn sẽ cho sư đoàn sử dụng tối đa đạn pháo san bằng toàn bộ chi khu quận lỵ Thượng Đức. Qua mấy trận ở Quảng Trị, chúng tôi rút ra một điều: làm sao sau khi pháo bắn, bộ binh chỉ việc lên bắt tù binh, thu chiến lợi phẩm.

-   Nhưng nhỡ pháo không tiêu diệt hết hoả lực của địch thì sao? – Tướng Hai Mạnh hỏi.
-   Ngay đợt đầu chúng tôi sẽ cho chúng mấy chục tấn đạn lớn. Nếu địch còn chống cự, chúng tôi sẽ cho chúng mấy chục tấn nữa. Đạn trút lên đầu đến thế chúng không ra hàng tất sẽ thành tro bụi.
-   Nhưng cũng phải mở rào chứ? Hay không cần mở rào? - Một ai đó hỏi.
-   Vâng! Có mở rào. Nhưng mở rào của chúng tôi không giống Sư đoàn 2 của Quân khu 5. Chúng tôi dùng rồng lửa ( Còn gọi là FR, là bộc phá liên hoàng liên kết bằng nhiều quả nổ để phóng vào hàng rào địch). Rồng lửa đã nổ là cuốn băng tất cả. Bộ đội cứ thế xung phong..
Phụ hoạ với giọng nói sang sảng và gương mặt đầy tự tin của Hoàng Đan, chủ nhiệm pháo binh Hữu đã đứng dậy đưa tay lia một vòng lên sa bàn chi khu quận lỵ Thượng Đức.
-   Phen này pháo binh chúng tôi sẽ cạo trọc đầu chúng nó.
Có tiếng cười rộ lên ở phía dưói. Những người lính
Quân khu 5 trước giờ ra trận không quen nghe khẩu khí quá tự tin, quá lạc quan như vậy.
-   Anh Hữu nói không sai đâu. - Hoàng Đan nghiêm nét mặt hướng về những tiếng cười. Chúng tôi đã chuẩn bị hoả lực, các anh biết thế nào không? Một tiểu đoàn 85 bắn thẳng, một đại đội hoả tiễn bắn điều khiển, một tiểu đoàn bắn cầu vông, một tiểu đoàn cối, có một dại đội cối 160 ly... Thế đấy. Nếu không nói cạo trọc đầu thi cũng đè bẹp quân địch ở đây...
Có những tiếng xuýt xoa. Quả thật, các sư đoàn chủ lực của Quân khu 5 đã từng đánh nhiểu trận nhung chưa bao giờ họ được sử dụng hoả lực mạnh đến như vậy. Tuy nhiên, vẫn có người chưa thật yên tâm. Bởi lẽ: nếu nói về vũ khí thì ta không thể bì với thằng địch. Ta dám đánh Mỹ, đánh ngụy đâu phải vì ta giàu vũ khí hơn chúng. Ta dám đánh, dám thắng là ở cái khác cơ. Không thấy ai nói hẳn ra như thế, nhưng những cái chép miệng đâu đó và những nét mặt tư lự đã bộc lộ phần nào. Hoàng Đan đã nghe, đã nhìn. Ông thấy cần phải thuyết phục họ bằng hiểu biết riêng của mình:
-   Thực tế, chúng tôi đã đánh địch ở Quảng Tri, chúng tôi đã chạm cả với lính dù. Với một trận đánh cỡ này dùng hoả lực mức ấy không thằng địch nào chịu thấu.
- Nhưng cũng coi chừng, ở Quảng Trị khác Quảng Đà đó.
Câu nói phát ra từ dãy ghế dành cho bộ đội, du kích địa phương tỉnh.
Hoàng Đan làm ngơ như không nghe được, nói tiếp:
-   Làm một phép so sánh: Phía ta có hai trung đoàn bộ binh, một trung đoàn pháo. Phía địch chưa tới hai tiểu đoàn. Phía địch có một đại đội pháo, khoảng 18 khẩu 105 ly, ĐKZ, cối 120 ly, 27 đại liên. Dĩ nhiên, là nó ở công sự vững chắc, có không quân. Nhưng nó có máy bay thì ta có cao xạ. Lực lượng phòng không của ta rất mạnh. Một trung đoàn lận... Rõ ràng lực lượng ta nhỉnh hơn lực lượng địch. Nhưng không nói hơn mà nói lực lượng ta và lực lượng địch tương đương thì bao giờ phần thắng cũng về ta.
Lại có tiếng cười đâu đó bên dưới.
-   Tôi nói vậy không phải là không có cơ sở. ở Trung Quốc, Liên Xô cũng vậy, khi lực lượng cách mạng và lực lượng phản cách mạng tương đương thì quân cách mạng nhất định thắng...
Dẫu sao, cũng phải thừa nhận rằng: cách nói của Hoàng Đan là chặt chẽ, kết hợp lý luận, thực tiễn. Anh nói suôn sẻ, hoạt bát và rất say sưa.
Bí thư khu ủy Năm Công dướn người về phía Hoàng Đan:
-   Nãy chừ, anh nói nhiều về pháo binh. Chúng tôi muốn được nghe anh nói thêm về Sư đoàn 304?
-   Riêng Sư đoàn 304, năm 1968 trong trận đầu đã diệt quận ly Hương Hoá. Năm 1972 trong một đợt tác chiến đã diệt hai trung đoàn địch đóng trong công sự kiên cố. Mà thằng địch toàn là dù và thủy quân lục chiến... - Hoàng Đan dừng lại nghe ngóng - Tôi nói vậy để hội nghị yên tâm về khả năng hoàn thành nhiệm vụ của Sư 304.

...
-   Tôi xin phép được ngắt lời anh Hoàng Đan một chút có được không? - Chủ tịch Sáu Nam ngồi ở khu vực bộ đội dân quân du kích địa phương hỏi rụt rè.
-   Được chớ! Mời anh.
- Tôi nghĩ các anh nên chú ý vị trí khá đặc biệt của Thượng Đức. Đây là một chi khu quận lỵ được dựng lên sau năm 1954, gồm hai huyện miền núi là Hiên và Giằng. Thượng Đức nằm trên thôn Hà Tân. Tây Thượng Đức dựa vào dăy Trường Sơn. Phía nam có sông Vu Gia án ngữ. Đông và đông bắc có sông Côn. Sông và núi bao bọc Thượng Đức, tạo ra một vị trí chốt điểm cực kỳ lợi hại.
Tôi lưu ý các anh là trong nhiều năm chúng tôi tổ chức đánh Thượng Đức rất khổ sở vất vả về việc tiếp cận. Tôi nghe anh Hoàng Đan nói về pháo của ta, tôi sướng bụng lắm nhưng cũng nhắc anh là vòng ngoài Thượng Đức, địch dồn trên mười bảy ngàn dân ở các xã Lệc Đinh, Lộc Vinh, quanh thị trấn Hà Tân làm lố chắn, chống lại những cuộc pháo kích của ta. Đây cũng là một trở ngại lớn. Bắn gì thì bắn cũng đừng gây tổn thất cho dân.
Điều thứ hai, tôi muốn nói về lực lượng và sự bố phòng của địch. Các anh cũng đã nói nhưng tôi thấy cần bổ sung thêm.
Đúng là lực lượng chính chỉ hai tiểu đoàn. Tiểu đoàn Biệt động 79 và Tiểu đoàn Bảo an 148. Nhưng do hai tiểu đoàn này hơn mười năm nay chưa hề bị thua, chưa sứt mẻ bao nhiêu, lại liên tục ở trong Thượng Đức nên khi xem xét không nên coi nó như những tiểu đoàn địch khác. Khu cảnh sát và hai mươi trung đội dân vệ ở   Thượng Đức cũng rất đáng kể. về mặt địa phương, chúng tôi sẽ nghiên cứu và tìm mọi cách tiêu diệt quân địa phương của chúng làm sao cho có hiệu quả nhất.
Ngoài số quân, vũ khí nói trên, địch còn xây dựng Thượng Đức một hệ thống lô cốt và hẩm ngắm bắng bé tông cốt sắt, cùng với hệ thống giao thông hào nối cao điểm này sang cao điểm khác. Từ khu đồn Cẩm Thị đến khu đồn ông Máy, từ đồn Gò Câm đến đồn Lục Nam. Hệ thống sông từ Đại An đến Ba Khe cũng rất lợi hại cho bố phòng của địch.
Mấy lần đột được chân tới hàng rào nhưng rồi bị hoả lực địch quạt phải dạt ra, chúng tôi thấy: Trong lô cốt thép là cả một bức tường thành kiên cố, chúng đặt đại liên 12 ly 7, với cơ số đạn có thể bắn cả tháng suốt ngày đêm. Dưới giao thông hào có những chiếc thang, khi có động tĩnh, chúng trèo lên thành bắn. Khi ta phản kích, nó tụt xuống giao thông hào. Tóm lại là ở phía trong Thượng Đức có những điều phải được nghiên cúu thật kỹ để có cách đánh thích hợp, ta không nên coi thường. Cách đây một tháng, tướng Ngô Quang Trưởng, tư lệnh Quân đoàn 1 đã đến thị sát Thượng Đức. Báo của tụi địch đã viết về nhận xét của Ngô Quang Trưởng như thế này: “Bố trí phòng thủ bên ngoài là khoa học, hợp lý. Còn bên trong, hệ thống phòng thu tất, công sự nằm trên những điểm cao lợi hại, vừa kiêncố vừa thuận lợi cho việc phản kích. Hệ thống hào giao thông nối liền các ổ tác chiến với trung tâm chỉ huy là rất hoàn hảo. Đây là một mẫu hình tiêu biểu của một chi khu quận ly mạnh, các nơi cần học tập. Nếu Việt cộng liều mạng tấn công Thượng Đức, khác chi trứng chọi đá...”.
Ông Sáu Nam dừng lại. Có tiếng cười khúc khắc của Hoàng Đan:
_ Coi chừng nó trộ các anh. Tất nhiên, không coi thường nhưng cần phải biết địch, biết ta! Sức mạnh trong phòng ngự lệ thuộc vào sức sống của các hoả điểm. Diệt được các hoả điểm là có thể đánh chiếm được trận địa địch. Khả năng phản kích của địch khi ta đã đột nhập được vào trận địa rất hạn chế. Đánh trong trận địa tức là đánh giáp lá cà. Lúc đó, ai tinh thần cao, người đó thắng, về mặt tinh thần chiến đấu thì lính địch không thể so với lính ta. Vì vậy, trong kế hoạch tác chiến, để diệt nhanh gọn và ít thương vong là phải tiêu diệt được nhiều hoả điểm của địch. Muốn diệt được nhiểu hoả điểm trưóc lúc mở của, trước lúc xung phông thì vấn đề hàng đầu là đưa được nhiều pháo lớn vào bắn thẳng. Pháo lớn vào bắn thẳng chỉ cần một hai phát đạn là đã có thể diệt được một hoả điểm. Như vậy, vấn đề nổi lên trong kế hoạch tấn công của ta là đưa pháo lớn vào. Muốn pháo lớn vào phải có đường, phải có người kéo pháo. Thời gian có hạn, lực lượng bộ đội cũng có hạn, cần, rất cần sự giúp đỡ của địa phương.
- Vâng. - Sáu Nam nói - Chúng tôi xin cô gắng hết sức mình.
Bí thư khu ủy Năm Công nhìn Hoàng Đan chăm chăm. Phía trong cặp kính viễn khá nặng lộ ra đôi mắt đầy băn khoăn. Ông ghé đầu vào tai tướng Hai Mạnh, hỏi khẽ:
Anh ấy rất hăng hái, nhưng hình như chủ quan. Anh thấy có thể thắng không?
•   Sẽ thắng nhưng trả giá đắt. - Tướng Hai Mạnh điềm nhiên trả lời.
Ông xem đông hồ rồi hướng cái nhìn về phía cán bộ Sư đoàn 2. Cặp mắt tin yêu trìu mến của ông bắt gặp cái nhìn trầm tĩnh, quyết đoán của sư trưởng Nguyễn Chơn.
-   Mời đông chí Nguyễn Chơn, sư đoàn trưởng Sư đoàn 2. Mọi người đang quan tâm nhiều đến cụm cứ điểm Nông Sơn - Trung Phước của đông chí đấy.
-   Vâng.
Nguyễn Chơn nhanh nhẹn bước ra trước sa bàn. Nhiều cặp mắt đổ dồn về phía anh. Là sư trưởng một sư đoàn chủ lực của Quân khu nhưng anh đã nổi tiếng khi mới bước vào quân ngũ. Một ngón chân cái của anh bị cụt. Bố anh không chọ anh đi bộ đội. Anh bảo: “Nếu không cho con đi con sẽ chặt cụt một ngón chân”. Ông bố chỉ tưỏng anh doạ, ai ngờ anh cầm chiếc đục chàng chấn lên một ngón chân, ngọt xớt. Ông bố sợ hết vía, đành cho anh đi. Cái gan của người chưa vào lính đã thế, khi vào lính rồi tất sẽ tạo nên những huyền thoại. Từ một người lính, anh vùn vụt nhảy lên các chức vụ tiểu đội, trung đội, đại đội, tiểu đoàn, trung đoàn và sư đoàn. Lầm lỳ, ít nói nhưng gan cóc tía. Anh thông minh. Dự cảm về mọi chuyện trong đánh giặc như Gia Cát Lượng, xử trí mọi tình huống nhanh và chính xác lạ lùng. Say mê trận mạc, trên bốn mươi tuổi đời, anh chưa hề nghĩ đến chuyện vợ con. Anh không thích ầm ĩ. Được phong tặng Anh hùng lực lượng vũ trang, lại là người chỉ huy táo bạo, có tài, các phóng viên, các nhà văn, các nhà quay phim “săn” anh từng phút từng giờ. Anh trốn họ như chạch lẩn trong bùn.
Ở chiến trường Quảng Nam Quảng Đà, anh thuộc địa hình như lòng bàn tay. Địch ở khu vực này cũng quá hiểu anh, hiểu sư đoàn của anh. Anh không lạ gì đốì tượng tác chiến của sư đoàn. Anh đã chỉ huy bộ đội đánh nhiều trận. Tư lệnh Quân khu 5 tin ở anh, nhưng với Quân đoàn 2 Sư 304, anh biết họ còn nghi ngại nhiều. Anh không lấy làm điều khi họ chưa thật tin Sư 2 đánh Nông Sơn - Trung Phước. Sư đoàn anh và Sư đoàn 304 cùng nổ súng một ngày. Họ lo cho Sư 2 cũng là điều dễ hiểu. Sư 2 không thắng sẽ ảnh hưởng đến cuộc tấn công Thượng Đức của họ.
Toàn bộ cụm cứ điểm Nông Sơn - Trung Phước rải ra trên một khu vực dài hơn 4 km và rộng gần 3 km. Nông Sơn là cứ điểm then chốt của cụm, được xây dựng kiên cố trên một mỏm núi đứng, có ba tầng hoả lực và chỉ có một con đường duy nhất đi lên cứ điểm. Địch ở đây có chừng hai nghìn tên, trong đó có Tiểu đoàn Biệt động biên phòng 78 • một tiểu đoàn mạnh, được trang bị vũ khí tối tân. Chúng cho rằng ta chưa đủ sức tiến công tiêu diệt một cụm cứ điểm được phòng ngự chắc chắn như.vậy.
Nguyễn Chơn trình bày quyết tâm chiến đấu của sư đoàn một cách ngắn gọn, không bài bản như Sư 304 nhưng người nghe lại bị thuyết phục bởi thành tích của sư đoàn trong những trận đánh trước đó. Họ còn bị thuyết phục bởi sự trầm tĩnh và quyết đoán trên gương mặt thông minh kiên nghị của anh.
-   Anh có thể nói kỹ hơn về việc sử dụng pháo binh. - Tướng Hai Mạnh nhắc Nguyễn Chơn. Ông muốn mượn Nguyễn Chơn, người cán bộ mẫn cán ông hết mực tin yêu, truyền đạt những kinh nghiệm thiết thực của Sư đoàn 2 Quân khu 5 cho cán bộ Sư đoàn 304 Quân đoàn 2.
-   Chúng tôi sẽ cho khiêng hai khẩu sơn pháo 75 ly đặt cách Nông Sơn 800 mét. Trong số bốn mươi mốt lô cốt và hoả điểm, pháo binh của sư đoàn phải tập trung tiêu diệt từng cái sau đó mới để cho bộ binh xung phong...
Tướng Hai Mạnh hướng cái nhìn về phía Hoàng Đan với ngụ ý “Sư 2 sử dụng hoả lực vậy đấy, anh thấy thế nào .
Hoàng Đan cười, không nói gì. ông không phản đốì việc pháo binh nhắm vào từng lô cốt, từng ổ hoả lực địch. Tất nhiên, ông nghĩ cách làm ấy cũ lắm rồi. vả lại, ở một sư đoàn của quân khu, bị hạn chế về hoả lực, đành phải vậy thôi. Sư 304 của quân đoàn ông không cần như vậy. Mỗi tấc đất của Thương Đức đều là mục tiêu. Đạn pháo của sư đoàn sẽ biến tất cả thành cám. Không còn cái gì sống sót, không còn cái gì chịu đựng được. Thằng địch ở Thượng Đức sẽ hiểu thế nào là quân của Bộ. Thằng địch sẽ hiểu thế nào là vũ khí của Bộ...

4
Hôm Trung đoàn 6 làm công tác tổ chức chiến đấu, sư trưởng Lê Công Phê đến dự. Ông lấy làm lạ là không thấy Ngoãn đầu và cũng không thấy trung đoàn sử dụng Ngoãn vào việc chỉ huy.
Giờ nghỉ giải lao, ông hỏi Nguyễn Quỳ. Ô hay, thì ra chính ủy Lê khi đưa Ngoãn về phía sau đã không hỏi gì cấp trên.
-   Tôi tưởng việc này anh Lê đã báo cáo tư lệnh.
-   Nhưng tại sao? Vì lý do gì mà lại đẩy anh ta đi?
Nguyễn Quỳ nói lại mọi việc với Lê Công Phê.
-   Tròi ơi! Tầm bậy tầm bạ hết sức. Việc bắt thám báo của anh ta có gì mà vô kỷ luật. Có gì mà đối xử không đúng nguyên tác với tù binh chứ? Tôi không nghe ai nói chuyện này, kể cả anh Trần Bình. Chắc có gì cấn cá giữa anh Lê với anh Ngoãn thôi. Trong công việc mà xử trí theo cá nhân là không được đâu. Anh hỏi lại anh Lê xem thế nào và báo cáo ngay cho sư đoàn nghe chưa?
Lê vốn là chính ủy Trung đoàn 6 Sư 304 vừa chuyển đi một sư đoàn khác. Cách đây gần một năm - Quỳ nhớ lại - Lê có nói với Quỳ về trường hợp chuyển Ngoãn về đơn vị phía sau phụ trách một đội chuyên tăng gia sản xuất của trung đoàn. Anh nói rằng việc tự do vô tổ chức của Ngoãn khiến cho sư đoàn rất bực dọc và gây ra nhiều hậu quả xấu. Quỳ lấy làm tiếc về việc này. Nhưng thôi, công tác cán bộ là của cấp ủy, của bí thư. Anh mới về làm trung đoàn trưởng được mấy tháng nên cũng không muốn tranh cãi, mất đoàn kết. Chắc là trên sư đã họp bàn phân tích kỹ lưỡng. Nghĩ thế, anh không để ý đến nữa. Hôm nay, sư trưởng hỏi chuyện Ngoãn khiến anh sửng sốt. Như vậy, Lê đẩy Ngoãn về phía sau không phải vì chuyện bắt thám báo mà chắc còn nguyên nhân gì đó. Anh nhớ lại những ngày đầu anh mới về trung đoàn. Các tiểu đoàn đánh nhau liên miên. Trên chưa bố trí kịp trung đoàn trưởng nên Lê vừa là chính ủy vừa là trung đoàn trưởng. Hình như Lê muốn chứng tỏ cho cấp trên biết anh không những giỏi chính trị mà còn giỏi cả quân sự. Anh đốc thúc bộ đội phía dưới đánh địch liên tục.
Một hôm, ăn cơm chiều xong, Lê gọi điện về tiểu đoàn của Ngoãn. Bữa đó, Ngoãn vừa đi trinh sát ở đồn bãi Le về. Nghe đâu tám người đi, thi năm người hy sinh và bị thương còn ở trong hàng rào. Lê chưa nắm được điều đó nên khi gọi điện thoại cho tiểu đoàn, liền động viên bộ đội mỗi đêm đánh lấy một trận. “Đánh cái con c... Bảo ông ấy xuống mà đánh. Mẹ kiếp! Tao đang bỏ thương binh tử sĩ trong đồn, tối nay phải tìm cách đưa ra đây. Cứ ngồi đó mà ra lệnh - Đánh nhau cái đ... gì mà mỗi đêm một trận". Bên kia đầu dây, Lê vẫn còn giữ máy. Máu trong người Lê sôi lên khi nghe những lời phàm phu tục tĩu của Ngoãn. Lê đặt máy xuống, mạnh đến muốn vỡ tung cả ống nghe. Lê gọi Ngoãn lên trung đoàn ngay, còn dặn mang theo ba lô đồ đoàn.
“Khổ thân mày rồi con ạ! Vạ mồm vạ miệng, ăn nói không cẩn thận" - Sáng nói với Ngoãn thế. “Tớ đâu biết ông ấy còn giữ máy. Nhưng cần quái gì. Tớ có lỗi trong cách nói, nhưng nội dung thì không sai đâu. Ông ấy chấp mình chuyện ấy thì tốt nhất là tránh xa ra. Chúng ta buộc phải cầm súng vì không thể nào khác, đúng không? Chúng ta hy sinh vì nhân dân, vì Tổ quốc chứ còn cho một ai đó thì đừng hòng. Kiểu của ông ta là hám thành tích, là cá nhân chủ nghĩa. Mỗi đêm đánh một trận để làm gì? Đồn không chiếm được, giặc không diệt được thằng nào. Bộ đội thương vong tùm lum. Trời ơi! Máu xương bộ đội chứ có phải nước sông nước suối đâu? Người lính chứ có phải củi trên rừng đâu? Thằng cán bộ là phải tính từng trường hợp cụ thể. Đánh để được cái gì? Hy sinh để được cái gì? Nếu tránh được là phải tránh., Không thể cứ có quyền có chức là hò hét, là ra mệnh lệnh... Nếu tớ không gặp được ông Lê thì nhờ cậu nói lại những điều ấy. Còn cậu khỏi lo cho tớ. Ông ấy kỷ luật tớ là cùng chứ gì, không cho tố đi đánh nhau nữa là cùng chứ gì? Càng tốt, càng khỏi áy náy lương tâm trước cảnh bộ đội thương vong...”.
Sáng hôm sau, Ngoãn bàn giao công việc cho Mao. Anh đi xuống các đại đội chào mọi người, mặt cứ hơn hớn. Tới trung đoàn, Ngoãn đến ngay phòng làm việc của Lê. Không mời thuốc mời nước, cũng chẳng có lấy câu hỏi thăm, Lê nói với Ngoãn lạnh tanh: “Anh xuống nghỉ tạm chỗ vệ bịnh”. Xuống với vệ binh khéo mà hợp với mình đây! Anh nghĩ và bàn ngay với đám lính trẻ, chiều nay kiếm một con chó với mấy củ riềng. “Tội đếch gì! Ở dưới, gần thằng địch quá đành chịu khổ chứ trên này ai bảo chúng mày phải bóp mồm bóp miệng'’. Thế là chó được bắt về. Tiếng lóc cóc của dao thót. Mùi riềng mẻ, mùi thịt nướng ngào ngạt. Có cả chút nước cay cay không biết cậu liên lạc xoay được ở đâu. Chộn rộn, ồn ã. Mới ngả mâm được vài phút bỗng máy điện thoại réo rắt. Dưới tiểu đoàn có người cần gặp Ngoãn. “Mẹ, đã chạy lên đây rồi vẫn không yên” Ngoãn nghĩ thế. Anh vừa càu nhàu vừa đi tới góc nhà cầm lấy ống nghe. Chợt người anh lặng đi, mặt tái mét. Ở đằng kia đầu dây, Sáng cho hay: Mao tiểu đoàn phó thay anh cùng đại đội trưởng Tài, trung đội trưởng Từ đã hy sinh trong trận địch tập kích vào doanh trại sáng nay. Ngoãn thả ống nghe đánh chát vào máy, nước mắt trào ra. Thế đấy! Cứ động viên cố đánh mỗi ngày một trận nữa đi. Anh mếu máo bỏ “cuộc tiệc” thất thểu đi ra ngoài.
5 giờ chiều, anh được gọi lên trung đoàn gặp Quỳ. Phòng trung đoàn trưởng có khác, thuốc Điện Biên để sẵn trên bàn. Tự tay Quỳ pha nước mời Ngoãn, mùi trà thơm ngào ngạt.
-   Tôi vừa nghe tin dưới kia, mất cảnh giác quá. Ai lại để thằng địch đánh vào doanh trại. Mình đang thiếu cán bộ. Tổn thất nặng nề quá anh Ngoãn ạ.
-   Không nhũng thiếu cán bộ, bộ đội cùng không đủ con số. Vậy nhưng đêm nào trung đoàn cũng lệnh đi đánh. Chống lệnh thì không được. Đi đánh kiểu đó thì không có cách chi không xảy ra thương vong. Bộ đội mỏi mệt lắm rồi, đuối sức lắm rồi. Có lẽ vậy nên không chú ý đề phòng.
-   Tôi cũng mới về chưa rõ đầu đuôi ra sao. Tôi sẽ bàn với anh Lê. Chỗ nào thật cần thì tổ chức đánh, đánh chắc, thắng chắc, đỡ tổn thất, chứ thế này không giải quyết được gì.
-   Ô hay! Chính tôi bị trung đoàn gọi lên để kỷ luật vì đề nghị ấy đó thôi. Thật ra tôi cũng có chửi bậy, ngỡ là chính ủy đã gác máy.
-   Không, có ai kỷ luật gì anh đâu? Anh Lê nói với tôi là thấy anh ở dưới, vất vả quá, gọi lên để anh nghỉ ngơi ít bữa. Nhưng tình hình này anh phải về ngay đi thôi.
-   Anh Lê đâu rồi?
-   Anh ấy cũng vừa xuống dưới tiểu đoàn nào đó. Đã đến lúc các tiểu đoàn phải củng cố, huấn luyện thật chu đáo, canh phòng nghiêm ngặt chứ không khó mà hoàn thành nhiệm vụ.
-   Ông Lê nói vậy là không đúng. Ông gọi tôi lên không phải vì thương mà là định kỷ luật tôi đấy. Ông bảo tôi đi, mang theo ba lô và bàn giao công việc cho anh Mao. Tôi biết tôi rời Tiểu đoàn 9 là không thể được. Anh em hiểu tôi, tin tôi. Đấy, khổ chưa? Mới đi được ba tiếng đông hồ mà ở nhà xảy ra bao chuyện rồi. Thôi được, là người lính trung đoàn bảo tôi lên thì tôi lên, giờ bảo tôi về thì tôi vể. Không thể để anh em hy sinh vô lối như vậy được đâu.
Nghe Ngoãn nói, Quỳ hối hận vô cùng. Đúng là thời gian qua anh là người hữu khuynh. Anh giữ gìn ý tứ quá. Anh muốn nắm tình hình thật chắc rồi mới điều hành công việc. Như vậy cũng là ích kỷ. Ở chiến trường, chậm một chút là máu đổ, là mọi việc rối tung rối mù ngay. Anh chưa rõ Lê là người như thế nào nhưng ở cương vị trung đoàn trưởng anh phải tỏ thái độ dứt khoát.
-   Việc của anh và anh Lê tôi chưa rõ ra sao. Nhưng tôi đề nghị anh vể Tiểu đoàn 9 giải quyết các hậu quả, củng cố, động viên bộ đội giữ vững ý chí quyết tâm. Còn việc đi tác chiến hay không chờ mệnh lệnh của tôi. Anh rõ chưa?
-   Thưa rõ! Tôi sẽ về ngay.
-   Sáng mai anh hăy về. Địch đạc lung tung cả, tôi sẽ cử trinh sát đi theo.
Ngoãn không đợi đến sống hôm sau. Anh cũng không để tổ trinh sát đi theo.
-   Cần cái đếch gì. Chúng mày quay lại đi. Lúc lên đây, tớ đi được một mình, lẽ nào khi về lại không đi được hử? - Ngoãn nói với hai trinh sát viên đi hộ tống mình.
Từ bũa đó, công việc dồn dập. Dưới Tiểu đoàn 9 thôi không còn chuyện đi đánh nhau mỗi ngày một trận. Mọi việc yên ổn và Quỳ quên luôn cái việc muốn hỏi Lê cho ra nhẽ. Cho đến khi cái chuyện Ngoãn phục kích bắt được tên thám báo...
Lẽ nào vì một câu xúc phạm vô tình của Ngoãn trong máy điện thoại mà Lê vẫn để nằm lòng và chờ dịp hạ nhục Ngoãn. Bắt anh ta từ tiểu đoàn phó trở vệ phía sau phụ trách một đội tăng gia sản xuất toàn những người ốm đau, bệnh tật, vi phạm kỷ luật. Quỳ lại mắc sai lầm một lần nữa. Lẽ ra anh phải hỏi sư đoàn ngay từ hôm Lê nói với anh. Lê đã đổ lỗi chuyện điều động Ngoãn là của sư đoàn, Anh đã tin. Bây giờ thì Lê không còn ỏ đây. Ngoãn như kẻ bị đầy ải. Còn sư trưởng Lê Công Phê thì không biết mô tê gì. Cũng còn may, sư đoàn vẫn còn nhiều đơn vị tiếp tục hành quân. Ngoãn sẽ đi cùng với họ. Tiểu đoàn 9 không thể thiếu một người như Ngoãn.
Nguyễn Quỳ gọi điện cho Ngoãn. Khổ thân! Cái thằng, tốt rỗ tốt, đánh nhau với địch đến nơi đến chốn, ấy vậy mà bị điều đi như con quay. Thành tích đâu chẳng thấy chỉ độc những chuyện kỷ luật. Mà có đáng kỷ luật gì đâu. Toàn chuyện oan ức. Ngoãn là cấp dưới, ít tuổi hơn anh nhưng tính Ngoãn bất cần. Trung đoàn dù sao cũng có lỗi với Ngoãn. Không biết từ đó đến nay có chuyện chỉ xảy ra với Ngoãn không đây? Một là, không chừng anh ta lặn một hơi về cái làng Vọng của anh ta rồi. Hai là, còn đó nhưng không chịu đi vào đây. Cái ông Lê gàn gàn ương ương kia nữa, không biết bây giờ đang ở đâu? Khi đầy ải được một con người như Ngoãn, ông có thích thú gì không? Mẹ kiếp, cái sự điều động cán bộ từ đơn vị này đến đơn vị kia có cái hay mà cũng nhiều cái dở. Anh tốt, về đơn vị mới, có thể làm cho đơn vị ấy tốt lên. Còn anh xấu thì sao? Anh lại trù dập, lại làm nát đơn vị người ta ra. Khỉ, đã thế thì cứ để nguyên anh ta ỏ đơn vị cũ. Mọi người đã biết rõ anh ta rồi. Trước sau cũng lòi chân tướng
ra thôi. Lê cứ phải để lại đơn vị mới đúng, phải trị cho anh ta một trận. Cầm tổ hợp trên tay mà Quỳ cứ vân vi...
“ôi dào, Ngoãn có mắng đôi câu cũng đành chịu chứ sao? Nó bị đốì xử bất công thế, không phản ứng sao được. Nào!”. Anh bấm số.
-   ơ kìa, anh vẫn nhớ tôi đấy à, anh Quỳ?
Bên đằng kia đầu dây giọng Ngoãn tỉnh bơ.
-   Thành thật xin lỗi, Ngoãn ạ! Đúng là mình không biết cụ thể việc điều động ông về phía sau. Mình tưowrng trên sư đoàn xử trí. Vừa rồi...
-   Thôi, khỏi nói đoạn trường, mất thì giờ mà thêm ngậm ngùi ra. Lại cần tôi vô đó đi đánh nhau phải không?... Thì đi. Ôi! Thằng lính, đã là thằng lính đất nước đang chiến tranh mà lủi thủi ở phía sau chán bỏ mẹ. Đã ở trong kia rồi à. Thế thì tôi đi ngay hôm nay thủ trưởng nhé!
Quỳ đặt máy, thở phào. Đúng là người lính. Thật ra hôm trước hứa với sư trưởng Lề Công Phê, anh cũng chỉ hứa chừng. Biết thế nào. Không ngờ. Anh không ngờ mọi việc lại giản dị thể, tốt đẹp thế. Có thêm Ngoãn ở Tiểu đoàn 9 thì còn gì bằng nữa. Đánh đi thôi. Chuẩn bị thế là đủ lắm rồi. Anh vớ lấy máy gọi cho Lê Công Phê.
- Không biết tại sao cái giờ “G”, ngày “N” của trên tít tắp ở đâu, chẳng thấy động tĩnh gì?
-   Nhưng việc của trung đoàn thế nào rồi. Các tiểu đoàn đã nắm được vị trí, nhiệm vụ của minh chưa? - Lê Công Phê nói với Quỳ qua máy bộ đàm.
- Thế này thủ trưởng ạ. Bữa qua tôi xuống một tiểu đoàn. Tôi không hỏi cán bộ tiểu đoàn cũng không hỏi cán bộ đại đội, mà hỏi một anh lính. Cái câu hỏi mà thủ trưởng vừa hỏi đó. Thủ trưởng biết thế nào không? Anh ta đọc thuộc lòng như bản cửu chương:
“Thượng Đức chia làm ba khu vực - Phía bắc là chi khu quận lỵ. Trước chi khu quận lỵ là sân bay trực thảng. Phía tây bắc là trận địa pháo và ban chỉ huy Tiểu đoàn 79 Biệt động quân biên phòng. Phía nam là khu Bảo an, quận lỵ và cảnh sát.
Quận lỵ gồm: sở chỉ huy hành chính. Chi khu gồm: ban chỉ huy Tiểu đoàn Bảo an và một đại đội Biệt động quân...”
-   Thôi, thôi. Ông im đi cho, lộ bí mật là ông chết đấy nghe. Ông bịa vừa vừa.
-   Ấy, thủ trưởng chịu khó nghe, em nhại nốt bài học nhập tâm của cậu chiến sĩ. Tiểu đoàn 7 đảm nhiệm trên hướng chủ yếu. Từ hướng đông đánh thẳng vào khu vực Tiểu đoàn 79 Biệt động quân. Tiểu đoàn 9 hướng thứ yếu. Hai đại đội từ hướng tây bắc đánh vàọ khu Bảo an và quận lỵ. Một đại đội đánh chặn địch ỏ cầu Hà Tân. Tiểu đoàn 8 là lực lượng dự bị...
Đấy, cậu chiến sĩ đọc làu làu y nguyên thế đấy thủ trưởng ạ. Vậy mà thủ trưởng cứ còn do dự thì không hiểu là thế nào?
-   Này thế đã gọi điện cho cậu Ngoãn chưa?
-   Rồi. Thưa thủ trưởng. Mai hoặc ngày kia cậu Ngoãn sẽ có mặt nhận nhiệm vụ. Bây giờ, tôi tha thiết đề nghị
thủ trưởng phát lệnh đi thôi. Trời đất ạ! Còn phải đánh nhiều trận khác nữa chứ thủ trưởng?
- Này, cậu sốt ruột quá làm chi vậy? Sư đoàn đang cuống lên vì không đủ thời gian đây. Tranh thủ huấn luyện bộ đội đi. Cho các tiểu đoàn chuẩn bị chu đáo vào.
Máy từ tay sư trưởng được chuyển qua cho chính ủy Trần Bình. Thôi chết, lại một phen banh đầu ra mà nhét tư tưởng chính trị vào. Dại. Đúng là dại. Nào có giải quyết được việc gì đâu. Quỳ nghĩ và không khỏi ái ngại.
Sau khi nghe một thôi một hồi những dặn dò, những động viên của chính, ủy Trần Bình, Quỳ đặt máy, mặt buồn rượi. Anh biết rõ thời khắc nổ súng sẽ không còn bao lâu nữa nhưng dứt điểm xong Thượng Đức, địch thế nào cũng phản kích. Và sư đoàn lại bắt đầu một cuộc chiến đấu mới, đánh bại các cuộc tái chiếm của thằng địch, đoạn đó cũng khó lòng để anh tìm cách vù về Quảng Tri...
Càng nghĩ, anh càng rối ruột rối gan. Có còn việc gì để làm nữa đâu chứ. Mỗi lần sư trưởng hoặc chính ủy hỏi về công tác chuẩn bị, anh đều trả lòi: “Tốt rồi ạ! Không có việc gì đâu ạ”.
Anh chưa bao giờ phải chờ đợi một trận đánh dai dăng như thế này. Và nữa, bảy năm nay xa nhà, niềm mong nỗi nhớ có đến cũng chỉ thoảng qua. Nhưng bây giờ, cái mảnh đất làng Cùa có ông già, có Thắm như sợi dây vô hình cột chặt hồn anh. Anh hình dung ra biết bao điều về niềm vui nỗi buồn. Có đêm, sự lo âu canh chừng làm anh không sao chợp mắt được. Đánh thì đánh đi thôi, mấy bố này cẩn thận quá. Một cái chi khu quận lỵ, kéo cả một sư đoàn vào phối hợp vậy mà cứ loanh quanh chuẩn bị hoài. Trong anh, không bao giờ coi cái chi khu quận lỵ Thượng Đức lại có thể gây khó dễ cho trung đoàn anh. Sức mạnh hoả lực của ta đã ’đành, còn sức mạnh của một lực lượng bộ binh đã quen đánh những trận lớn, thắng những trận lớn. Nếu anh có ái ngại là ái ngại cho Sư đoàn 2 Quân khu 5. Đây mới là cái quận lỵ khó gặm. Sư 2 Quân khu 5 sẽ phải đối mặt vối rất nhiều khó khán. Nêu họ không dứt điểm tốt sẽ ảnh hưỏng đến cuộc chiến đâu ở Thượng Đức của trung đoàn anh.

Chương Bảy
1
Thế là xa Mộc Hà. Một nơi heo hút nhất trên đất Trị Thiên. Nơi mà Ngoãn biết có người muốn đầy đoạ anh ở đó. Nhầm to. Anh sống thung thăng cùng những người bạn đã một thời đánh đấm khá ra trò ở tuyến trước. Trông lúa, trông sắn, chản nuôi gia súc, tích trữ lương thực cho đơn vị há chẳng là nhiệm vụ. Cũng có người trong bạn bè xui anh tường trình lên trên trị cho tay Lê kia một trận. Đời lính cực nhọc bao nhiêu, phấn đấu bao nhiêu mới lên được cái chức tiểu đoàn phó, chốc biến thành anh đội trưởng chẳng ra lính, chẳng ra quan. Không bao giờ. Ngoãn nghĩ: Là thằng lính, ử cương vị nào anh cũng cố hết sức hoàn thành nhiệm vụ. Có ai bảo anh chọn lấy hai con đường, hoặc làm tướng, hoặc về với vợ con, anh sẽ không một chút đắn đo: về với vợ con. Lão Lê thù anh? có gì mà lão thù dai thế? Anh có lỗi, rõ rồi. Ai lại nói vói cấp trên hỗn hào thế? Cho là ông không nghe được cũng không nên. Anh sẵn sàng nhận kỷ luật. Song
cái việc bắt thằng thám báo mà vu cho anh một đống khuyết điểm như vậy chỉ có lão Lê. Thôi kệ. ông ấy là thủ trưởng của mình, ông ấy xấu, thì có hay gì cho mình. Mà đời có giá cả đấy. Người tốt rồi sẽ được hưởng cái tốt. Người xấu không bị cái này sẽ bị cái kia.
Được gọi về Của cùng đơn vị hành quân, Ngoãn thấy cái triết lý của mình hay hay. Đấy thôi. Còn chiến tranh, nhũng thằng lính như mình đâu thoát được chuyện đi đánh nhau. Toàn bộ lính phía sau nhập lại thành một tiểu đoàn, hành quân về phía đại bản doanh. Trung đoàn trưởng Nguyễn Quỳ còn mập mờ, chưa nói rõ việc đi chiến đấu, nhưng Ngoãn thì biết tởng. Đi sâu vào phía trong là cầm chắc. Không biết lúc nào mới được về. Lần được nghỉ phép trước lại cũng phải cảm ơn lão Lê đấy. Do lão muốn trị mình mà hoá ra gặp may, được về nhà ít bữa. Chuyện gia đình còn nhiều rắc rối nhưng anh cũng đã làm cho vợ được cái nhà ở riêng. Hân được tự do. Gia đình bớt đi cái sự căng thẳng. Nhoáng cái mà đã được năm rồi. Tiếc là trước khi vào cửa tử, trên không cho về nhà ít bữa. về phép vẫn là mong ước cháy bỏng của người lính. Đời lính, mởi anh một hoàn cảnh. Thằng nhớ cha mẹ, thằng nhớ em út. Ngoãn nhớ vợ vô cùng. Hoàn cảnh nhà anh thật lắm éo le. Mởi lần anh về là mởi lần đầy ấp những kỷ niệm. Lần thứ nhất về nhà, anh vội vã cưới vợ rồi đi. Lần thứ hai tưởng gia đình êm ả sẽ được nghỉ những ngày đầm ấm với vợ nào ngờ ầm ĩ cả lên. Bố đánh, ở riêng. Lo đủ trăm bề, đến ôm ấp vợ, ngủ với vợ cũng còn thòm thèm. Chao ôi là đời lính... Hành quân liên miên. Đã có lệnh sẽ dừng lại nghỉ chân ở Rừng Trại. “Cố lên đi, sắp đến nơi rồi đấy” chính trị viên Đoàn động viên. Đúng là sắp đến nơi rồi. Trời ơi! Đây là quê hương của Ngoãn mà. Cuốc bộ ba chục cây số nữa là về đến làng, là được gặp vợ. Không biết Hân dạo này ra sao? Lủi thủi một thân một mình. Nỗi thèm khát được gặp vợ như cứ níu chân Ngoãn lại.
-   Sao thế? - Lại chính trị viên nhắc nhỏ - Bám chắc phía trước chớ?
-   Báo cáo chính trị viên chân tôi bị sưng đau quá. Người nhôn nhốt sốt, có lẽ bị ốm.
Chính trị viên soi mói nhìn Ngoãn:
-   Có ốm tư tưởng không đấy? Cố lên chút nữa, sắp tới chỗ nghỉ rồi tính.
Ngoãn lườm lườm chính trị viên. Mẹ kiếp, thì tớ ốm tư tưởng đây, làm gì nhau nào. Sau cái ý nghĩ ấy, Ngoãn thấy người oải ra, không muốn bước nữa. Anh thấy đời mình sao mà khốn khổ. ở nhà thì vậy, ở đây thì vậy. Chân anh đau, gây gấy sốt mà lão chính trị viên lại nghi anh ốm tư tưởng. Đã thế, anh ốm luôn cho biết mặt. Anh đoán chừng phía trước độ chục cây số nữa là đến Rừng Trại. Lính ta sẽ giăng võng nghỉ đêm ở cánh rừng ấy. Mai lại hành quân tiếp đến nơi đì đùng bom đạn. Đã vào trận không nói mạnh được. Đạn bom đâu có mắt. Có thể hy sinh, bị thương. Có thể vĩnh viễn không gặp lại Hân nữa... Đằng nào trong đầu chính trị viên Đoàn mình cũng là anh ốm tư tưởng. Ngoãn lùi lại cho đến chót hàng quân. Chỉ rẽ ngoặt một cái anh đã tách khỏi đoàn. Về với Hân rồi ra sao thì ra... Đúng là chân anh đau, đúng là người đang sốt vậy mà không hiểu sao lúc này anh đi phăm phăm. Đêm. Tối như bưng mà anh không vấp, không lạc. Anh về đến làng đã nửa đêm. Cũng hay, chỉ có Hân một mình, chỉ có Hân biết anh về. Hẳn là Hân đang cần anh. Thôi đành, chả thiệt gì, có Hân, gần Hân là đủ. Đóng góp cho quân đội, cho đất nước thì biết mấy cho vừa. Mình ở quân ngũ chừng ấy năm là được rồi. Nhà cửa thì vậy, vợ con thì vậy. Mình không lo lấy thân mình, ai lo cho đây? Anh ngậm ngùi thương mình, thương Hân. ở làng Vọng mấy ai có hoàn cảnh trớ trêu như anh và Hân. Cái nhà chưa ra cái nhà. Đồ dùng, vật dụng, cần thứ gì thiếu thứ đó. Tiền chẳng có. Không lúc nào anh không nghĩ tới sự cô quạnh của Hân. vắng chồng, người vợ có thể dựa vào bố mẹ, anh em nhà chồng, vắng chồng người vợ còn có bố mẹ em út bên ngoại. Hân của anh thì chẳng bấu víu được vào ai. Mà anh thì biền biệt. Một năm vài ngày phép, chưa làm được việc gì nên hồn giúp vợ, lại đi. Niềm mơ ước của Ngoãn về một tương lai tốt đẹp ở con đường binh nghiệp không còn. Với anh, cái chức tiểu đoàn phó mà còn trầy trật lúc được lúc không. Anh bướng, hay cãi lại chỉ huy. Nhưng dù có làm tá làm tướng gì trong quân đội cũng không lôi kéo được anh. Làm cái anh nông dân, sớm chiều ở đồng, tối ngày bên vợ có sức hấp dẫn anh hơn nhiều. Anh chẳng còn mong ước gì hơn chóng hoàn thành nhiệm vụ để về với Hân. về với Hân, vợ chồng sẽ cặm cụi làm ăn. Giàu hay nghèo là do hai bàn tay con người. Hân cần cù, chịu khó, biết chắt chiu. Anh là người khỏe mạnh, ham lao động, không lý gì cuộc sống lại quá khổ, quá nghèo khó như hiện tại. Một ngôi nhà ngói, giếng nước, vườn rau, chăn dắt thêm con bò, đàn lợn, đàn gà là niềm mơ ước của anh, của Hân. Rồi anh và Hân sẽ có con. Ríu rít con cái vợ chồng bên nhau, còn gì hơn thế.
Suốt dọc đường hành quân, anh chỉ nhớ vợ, chỉ ước ao được gặp vỢ. Từ lúc chính trị viên Đoàn nghi anh ốm tư tưởng, đầu anh mới nảy ra ý định chấm dứt cuộc đời quân ngũ. Có lẽ đây là lần đầu, anh ý thức được rằng mình đang làm một việc không phải với đồng đội.
Hân chưa ngủ. Có một ngọn đèn dầu leo lét trong ngôi nhà tranh lụp xụp dựng tạm. Chuyện anh ở riêng là do sự hiểu nhầm của bố, sự phong kiến của bố Theo bố, gái đã có chồng thì không được tụ tập chỗ đồng người, phải xa lánh đàn ông... Bố nghi Hân và Nhiêu Trường có tình ý với nhau. Vớ vẩn là thế, nhất định là bố nghĩ sai về Hân thôi. Hân bị oan.Ở riêng, Hân đỡ khổ, đỡ tủi. Nhưng ở riêng mà chồng quanh năm ngày tháng xa nhà cũng tội cho Hân lắm. Lủi thủi một mình, không hiểu Hân sẽ sống sao đây? Ngọn đèn dầu leo lét kia ơi! Hân đang buồn não nề, ngồi viết thư cho anh chăng? Hình như có tiếng người bên trong. Ai vậy? Ai đang nói chuyện với Hân? Bỗng dưng, anh trố nên rón rén, tò mò, hồi hộp.
Ý định quẳng cáỉ ba lô đánh bịch xuống đất, ôm chầm lấy Hân, bế Hân lên giường, biến đâu mất. Anh nghe tim đập thình thịch. Anh đưa tay lên ngực như muốn che chắn bớt tiếng đập đó. Anh đang ở gần sát ngôi nhà.

2
Lúc đó, trong căn nhà của Hân quả là đang có một người đàn ông. Không chỉ đêm nay mà nhiều đêm khác nữa, Nhiêu Trường vẫn thường tới đây. Cũng có lúc hai ba người bạn cùng đi, đến chơi bài, chuyện gẫu, nhưng cũng có khi chỉ mình Nhiêu Trường. Từ ngày Hân ra ở riêng, lại ở cuối làng heo hút, Nhiêu Trường cảm thấy những điều mình khao khát đang có cơ với được. Anh không còn phải canh cánh lo sợ ông Ngoãn theo dõi. Anh cũng không còn canh cánh lo sợ bà vợ của anh xịu mặt, bĩu môi. Cưới vợ được một năm nhưng Nhiêu Trường thấy vợ chưa có biểu hiện gì của việc chửa đẻ. Anh cũng không hào hứng lắm trong việc làm tình với vợ; Vợ anh hơn anh hai tuổi, béo quay béo quắt. Anh thậm ghét cái dáng đi của vợ. Đàn bà gì bàn chân to như cái lưỡi cuốc. Chưa thấy người đã nghe tiếng bước chân lạch bạch. Thôi thì cái đó còn khả dĩ chứ cái mùi hôi nách của mụ ta Nhiêu Trường phải chịu đựng như một cực hình. Trong khi đó, Hân cứ phây phây, thon thả, thơm sực, dễ nhìn. Từ ngày lấy chồng đến nay, cô căng quyến rũ biết bao nhiêu. Thật hoài của khi một người như thế lại chẳng ai đùa bỡn vuốt ve, ôm ấp đêm hôm. Nhiêu Trường để ý Hân từ ngày mới về nhà chồng. Những ngày ấy, cô vui hơn hớn. Nhưng về sau, cô cứ ỉu xìu, lặng lẽ như một cái bóng của nhà ông Ngoãn. Nhiêu Trường biết Hân yêu chồng và căng yêu, cô căng rầu rĩ, cô quạnh. Thường những người như vậy rất dễ xiêu lòng khi có thằng đàn ông từng trải, biết tâm lý họ, biết chiêu chuộng, biết khêu gợi... Sự trong trắng thủy chung nào có ý nghĩa gì đối với sự thèm khát cuông dại của người đàn bà xa chồng. Họ cũng tỏ ra giữ gìn vì sợ dư luận. Chọn nơi làm tình thật kín đáo, vô can thì chẳng ai từ chốỉ. Hồi Hân còn ở chung, có nhiều điều bất lợi. ông Ngoãn luôn dòm ngó, vợ anh luôn dấm dẳn khó chịu. Bỏi thế, anh phải nín nhịn, phải giữ một khoảng cách với Hân. Thực lòng, cái nhà ông Ngoãn làm to chuyện lên cũng có lý. Nếu không vì vậy, có lẽ anh đã làm tình với Hân lâu rồi. Nhưng thôi, như thế lại hóa hay. Cũng kỳ cục cho cái nhà ông Ngoãn. Từ hồi Hân ra ở riêng, cấm có lai vãng. Hân không còn phải chịu sự kiểm soát của ai. Phần anh, cũng không sợ bà vợ dòm ngó. Anh là cán bộ, bận họp hành là chuyện bình thường. Kể cả khi mụ béo có nhìn thấy anh vào nhà Hân thì đã sao nào? Anh là kế toán hợp tác xã, Hân là đội trưởng đội kỹ thuật trông lúa thí điểm. Hai người phải gần gụi nhau để bàn soạn công việc. Không gặp gõ trao đổi với nhau thưòng xuyên mới là chuyện khó hiểu, đáng ngờ. Ngôi nhà tranh tạm bợ của Hân cũng là cái cớ để Nhiêu Trường đến đây thường xuyên. Khi anh giúp Hân ken lại mái tranh cho đỡ dột, khi anh buộc lại cửa rả cho Hân, phòng trộm cắp. Cả những bức phên vách, đám trẻ con chăn trâu chăn bò cứ chui thủng để thỏa mãn tò mò cũng đã được anh bịt kín mít.
Và đêm nay, anh thấy mọi sự đã chín mùi. Điều anh chờ đợi đã đến rồi. Phía cuối làng, nhà này với nhà kia cách nhau xa lắc. Hơn nữa, đã quá nửa đêm, mọi người đều đang ngập chìm trong giấc ngủ say.
-   Anh tắt đèn đi nhé. - Nhiêu Trường nói, mắt nhìn Hân đã có phần mê muội, đờ đẫn.
-   ô hay!Sao lại tắt. Anh nói chi lạ.
-   Khuya rồi, định không cho anh ngủ lại đây à?
• Anh nói đùa hay nói thật đấy?
Hân mở to cặp mắt ngơ ngác nhìn Nhiêu Trường. Đôi mắt lấp lánh ngây thơ, quyến rũ đến lạ lùng. Hân không đoán được ý định của mình hay chỉ giả bộ ngô nghê vậy? Mà giả bộ ngô nghê cũng là phải thôi. Thứ đàn bà chủ động xáp vào đàn ông đâu phải là thứ đàn bà đáng để cho anh mất thời gian, mất công mất sức.
- Sao lại không thật? Lẽ ra em phải hiểu lâu rồi chớ? Anh thương em. Anh sẵn sàng bỏ mụ vợ béo của anh để lấy em.
Nhiêu Trường quàng tay ôm lấy Hân, vật ngửa Hân ra giường.
• ối làng nước ơi! Cứu tôi với. Anh này điên, điên thật rồi.
Hân hất Nhiêu Trường ra khỏi giường, vùng đứng dậy chạy ra mở cửa:    Anh ra khỏi nhà ngay. Ra ngay không tôi gọi hàng xóm đến bây giờ.
ở một góc giường, Nhiêu Trường lóp ngóp ngồi dậy.
-   Em đuổi anh thật đấy à?
-   Thật với giả gì? Tôi không ngờ anh lại đổ đốn thế. Có vợ rồi còn giở trò ma cô. Ra ngay. Đừng để tôi phải hô hoán lên.
-   Hô hoán à? Chả ăn thua gì đâu. Giờ này chỉ có ma cô thôi.
Nhiêu Trường nhảy chồm tới, như một con thú dữ, vồ lấy Hân.
Hân vừa dảy ra vừa xô đẩy cật lực Nhiêu Trường ra ngoài:
-   ôi làng nước ơi! Cứu, cứu tôi với. Ai cứu tôi với.
-   Có đây rồi.
Ngoãn đứng ngay ngoài cánh cửa. Anh đã nhìn thấy tất cả, đã nghe thấy tất cả. Anh kéo cửa liếp, nhảy vào túm lấy người Nhiêu Trường. Bằng một sức mạnh dồn nén ngột ngạt, anh quật Nhiêu Trường xuống nền đất. Một tiếng “uỵch” và một tiếng “hự” vang lên trong đêm tĩnh mịch. Hân im như hến, đứng trơ như trời trông. Sự xuất hiện lạ lùng của chồng khiến cô bàng hoàng. Cô không hiểu mình đang thức hay đang mơ. Ngoãn đã ôm chầm lấy Hân, vuốt tóc cô, vuốt lưng cô, hôn lên má cô chùn chụt:
Yên tâm đi, anh đây mà. Anh về với em đây!
Nhiêu Trường cũng đã nhận ra những gì mình đang phải chịu trận. Trời ơi! Sao lại có sự ngẫu nhiên chết người vậy chớ? Bây giờ làm thế nào đây. Mặt Nhiêu Trường xám ngoét. Răng đánh vào nhau lập cập. Anh chưa biết nên nằm yên, hay vùng chạy thì Ngoãn đã túm lấy anh lôi dậy:
-   Quỳ xuống, bò lại chỗ cô ấy mà lạy đi.
-   Anh, anh tha cho tôi... tha... tha...
-   Bò! Ngoãn nói như quát - Mày là con rệp, hiểu chưa? Một con rệp.
Nhiêu Trường vừa bò vừa chắp tay vái lia lịa trước mặt Hân.
Nhưng Hân đã không còn nhìn thấy gì. Chân tay cô bủn rủn. Mắt Hân lúc mờ mịt, lúc toá ra hàng trăm con đom đóm. Cô đang từ từ ngã xuống. Rất nhanh, Ngoãn dang tay đỡ kịp. Cô ngã vào lòng Ngoãn ngất xỉu. Bây giờ, đến lượt Ngoãn bối rối. Người Hân mềm oặt, lạnh ngắt. Anh cuống quỳt đặt vợ lên giường. Anh lật đồ đạc, túi áo, tìm dầu cao xoa bóp cho Hân. Phải, đó là cơ hội để Nhiêu Trường thoát thân. Khi hai tay của Ngoãn không thể bỏ Hân ra, y lóp ngóp bò dậy lẻn vào bóng đêm.
Từ đó cho đến khi Hân tỉnh dậy, không rõ thời gian là bao nhiêu. Khi Hân mở mắt, Ngoãn mới kịp nghĩ đến Nhiêu Trường. Anh chạy ra vườn. Trời tối đen và yên tĩnh lạ lùng. Hắn chạy đi đâu? Anh quay vào nói với Hân:   Em chờ chút, anh phải vào nhà hắn ngay.
-   Thôi anh. Đời nào hắn về nhà.
-   Không thế cũng phải gặp vợ hắn nói cho cô ấy biết.
-   Thôi mà anh, hay hớm gì. Trời xui quỷ khiến thế nào anh lại về, may ơi là may, mừng ơi là mừng.

3
Từ ngày ở riêng, một trang mới trong đời Hân đã mở ra. Không còn phụ thuộc vào nhà chồng, Hân có nhiều thời gian tham gia các công tác xã hội. Xuất thân từ một gia đình có lý lịch sáng bong, chồng lại đang ở quân ngũ, chi bộ đảng Làng Vọng đang chú ý tới cô. Cô được đi học lớp đối tượng Đảng. Cô được bầu vào ban chấp hành đoàn. Đội văn nghệ Làng Vọng còn rủ cô tham gia nữa đấy. Cô không hát được cải lương, không thể lên sân khấu. Mọi người vẫn biết thế, nhưng cứ tha thiết mời cô vào đội. Không cứ vào đội văn nghệ là phải biết hát? Đội cần người có trách nhiệm, có tiếng nói, được lãnh đạo chú ý. Và điều quan trọng hơn, cô đang son rỗi, đi tối về sớm gì cũng được, không vướng bận việc gì, không bị ai la rầy. Nhưng tất cả những việc ấy chỉ như một thứ trang sức. Cái sống còn với cô là cánh đồng cao sản. Hợp tác giao hẳn một cánh đồng cho thanh niên làm thí điểm về cách trông lúa theo kỹ thuật mới. Chi đoàn thanh niên cử Hân làm đội trưởng. Thử thách lốn nhất của cô là ở đây. Cánh
đồng nằm cạnh đường lớn. Xung quanh là ruộng lúa của hợp tác. Cánh đồng cao sản của Hân phải tốt ngợp, đạt năm tấn một sào. Đó là yêu cầu của cấp trên, là mơ ước của mọi xã viên. Để ngẩng cao đầu đi trên cánh đồng cao sản của minh, Hân đã phải đẫm mồ hôi trong học tập nghiên cứu. Từ giống, phân bón, đến cách chăm sóc cây lúa từng thời kỳ nhất nhất đều phải theo quy trình. Và cô đang thắng. Cánh đồng lúa cao sản đang thu hút tất cả bà con xã viên. Ai nấy đi qua đều trầm trồ khen. Họ bàn soạn, hỏi han nhau về cách làm để có được vụ lúa tốt bời bời này... Hân trở thành người thầy, nhà kỹ thuật, hướng dẫn các bước cho bà con xã viên. Đời cô đang phơi phới. Sau vụ lúa, cô sẽ được chi bộ đảng Làng Vọng kết nạp...
Hân thầm thì kể hết cho Ngoãn biết những việc như vậy. Trong lúc cô phấn chấn, hoan hỉ, thì Ngoãn chỉ nằm im nghe. Trong lòng anh đang bùng lên một cuộc đấu tranh gắt gao. Anh có nên thú nhận với vợ, mình trốn đơn vị không? Hay là làm lơ và ngày mai tìm cách đuổi theo đơn vị? Vợ anh đang hăm hở, phấn đấu, còn anh thì bỏ cuộc. Liệu rồi nói hết nỗi lòng, Hân có khinh anh không? Có chấp nhận để anh ở nhà không? Lại còn hợp tác xã, đoàn thể và bao nhiêu ràng buộc khác nữa. Liệu anh có thể trơ ra cho người ta nhiếc móc khinh thưòng? Mới đầu, trò chim chuột nhơ bẩn của Nhiêu Trường khiến anh sục sôi căm giận. Anh thương Hân vô cùng. Những thằng đàn ông như Nhiêu Trường đã không phải đi ra trận lại còn giở trò đê tiện với vợ người khác. Anh đã ngỡ rằng việc trở về của anh là đúng. Nếu anh không về, hạnh phúc gia đình có cơ tan võ. Nhưng suy nghĩ ấy đã không còn đứng vững, ở đâu rồi cũng có người tốt kẻ xấu. Nếu anh lộ mặt là thằng đào ngũ, phận anh đã đành, nhưng còn vợ anh, bố mẹ anh và các em của anh nữa, liệu có bị liên lụy? Và anh sẽ ăn nói với mọi người sao đây?
Thoắt thấy chồng ắng lặng, Hân giật thót. Cô ngờ ngợ đã có chuyện gì không hay xảy ra. Cô ngồi dậy, khêu to ngọn đèn. Cô nhìn chiếc mũ cứng của Ngoãn úp trên chum thóc. Thôi chết, chiếc mũ không có sao.
-   Răng vậy anh?
-   Anh về hẳn.
-   Về hẳn? - Hân nhắc lại như bị điện giật. Người cô run bần bật trong cánh tay nóng ấm của chồng.
-   Bình tĩnh nào. Đơn vị cho anh phục viên mà.
-   Không đúng. Lúc ni không cấp trên mô lại cho bộ đội về phục viên cả.
Không thể nói dối được nữa, Ngoãn bèn kể cho vợ nghe tất cả. Hân ôm lấy anh, nước mắt trào ra. Chưa bao giờ Hân thương chồng như vậy. Cô biết anh thiếu thốn đủ bề. Những lần về vội vã và hiếm hoi của anh, sự ngấu nghiến của anh, sự ra đi đầy bịn rịn của anh đã nói với cô điều đó. Ôi! Giá như Hân có thể đi theo anh để lúc nào cũng được cạnh anh. Bao nhiêu nhớ thương, khổ sở mà cô phải chịu đựng khỉ xa Ngoãn giờ biến đâu sạch.
   Phải đi thôi anh ạ! Không thể về như ri được. Mọi người sẽ coi khinh. Mình không thể nào sống được. Hổ thẹn lắm, nhục nhã lắm. Biết bao người cùng đi với anh có ai đào ngũ. Sau anh, bao lớp thanh niên khác cũng thế.
-   Anh không về để rồi những thằng đều cáng như Nhiêu Trường phá nát cuộc đời em hay sao?
• Anh không thể lấy lý do đó được. Làng Vọng mấy ai như hắn. Và hắn cũng không thể làm gì được em. Anh biết rồi đó.
-   Em sợ vì anh mà ảnh hưởng đến sự phấn đấu của em phải không?
- Không chỉ em, còn bố mẹ, anh em nội ngoại, còn con cái chúng ta mai sau. Tất cả sẽ mang một vết nhơ. Chứ một mình, em sẵn sàng mất tất để được gần anh... Nhưng dư luận xã hội sẽ chẳng để anh yên ổn. Chỉ có thể chui xuống đất hoặc chạy biến khỏi làng Vọng.
Đêm đến là tai quái, Ngoãn mới vừa gặp vợ chốc lát mà ánh ngày đâu đó đã tràn vào căn nhà. Hân vừa muốn giữ chồng vừa hốt hải muốn tiễn chồng đi.
-   Thế nào anh, có còn kịp trở lại đơn vị không?
-   Yên trí mà. Anh sẽ đi, nếu em muốn. Chiều tối nay vẫn chưa muộn.
Một niềm vui rạng rỡ trên mặt Hân, nhưng ngay sau đó, nỗi lo âu lại tràn ngập lòng cô.    Thế nhỡ có ai nhìn thấy anh về, có sao không? Em phải nói thế nào?
-   Em đến buồn cười. Chả lẽ anh không được về thăm em? Không được về nhà mình?
-   Nhưng...
-   Có ai khảo mà xưng. Em cứ bảo anh ghé nhà một hôm rồi đi, đã sao?
Hân chợt nhận ra sự ngây ngô của mình. Cô sà vào lòng chồng, ngoan ngoãn...
-   Anh có vào với thầy mẹ chút không?
Hân hỏi sau khi đã tạm yên lòng về việc trở lại đơn vị của chồng.
-   Có thời gian đâu mà vào. Mới lại anh không muốn gặp bố. Việc Nhiêu Trường định giở trò mèo với em tốỉ qua đã rõ là những nghi kỵ của bố trước đây đều đúng cả.
-   Thì em đâu có ngờ. Bố mà biết chuyện thì không biết sẽ như thế nào?
-   Biết hay không là do chúng ta thôi. Có lẽ một lúc nào đó cũng nên nói và xỉn lỗi bố
-   Xin anh, vừa rồi bố lại nổi lôi đình lên, đánh mẹ, đánh em Tấn đấy!
-   Chuyện ấy có gì lạ! Nhưng vì sao vậy?
-   Em cũng không biết nữa.
-   Em Tấn vẫn còn đi học đấy chớ?
vẫn nhưng vừa rồi suýt đi bộ đội. Hè nó về sinh hoạt với chi đoàn thanh niên thôn. Không hiểu sao làm đơn tình nguyện xin đi thanh niên xung phong. Trượt, xoay sang đi khám nghĩa vụ quân sự.
-   Thằng này điên rồi. Nó có điên không hử?
-   Có điên khối ra đấy. Em can, chú ấy bảo, đi bộ đội có gì mà phải can. Mọi người có một con đường, một ý thích. Chắc không đủ gạo đủ tiền theo học. Có khi cũng vì chuyện bố chửi đánh nữa, nhưng không muốn nói ra.
-   Hừ! Cho dù thế nữa, hắn cũng phải tìm công việc khác. Gương tày liếp của anh đây, không chịu rút kinh nghiệm. Vậy sao lại thay đổi?
-   Nghe bảo trên huyện thấy nhà mình đã có hai người đỉ rồi, nên tạm hoãn.
- Em mượn cho anh cái xe đạp, trước khi về đơn vị phải gặp, bảo nó thôi ngay cái trò mơ mộng hão huyền. Anh còn không chịu nổi nữa là nó. Vào bộ đội, dăm bữa nửa tháng là biết ngay thôi mà.
-   Anh đi cứ đi, chứ khuyên chú ấy khó lắm. Chú ấy đã nghĩ gì, quyết gì thì không ngăn nổi đâu. Đến bố còn chịu nữa là.
-   Em cứ mượn cho anh cái xe đạp. Bằng mọi cách phải ngăn nó lại. Trời ơi! Khi anh đi là để nó được yên ở nhà hoc hành. Thiếu thôn thì vay mượn, bố chửi mắng thì ráng chịu ai đời đi suy tính một cách nông nổi như thế. May mà nó chưa đi chứ không anh ân hận cả đời.
- Được rồi, em sẽ mượn xe cho anh. Chỉ sợ anh em chưa gặp đã cãi nhau. Chuyện em lo nhất là bố. Anh ghé về mà không vào thăm bố, liệu bố có để yên không? Rồi Nhiêu Trường nữa, làm sao giấu được bố. Trước đây mới chỉ đoán già đoán non bố đã chẳng tha.
-   Việc Nhiều Trường sẽ làm bố khùng lên. Tất nhiên là vậy.
-   Thì em đâu có ngờ. Thế nên em mới lo. Bố mà biết chuyện không khéo là tan nát hết. Đằng nào rồi chẳng đến tai bố.
Nói vậy, Hân đã tính toán rất kỹ. Những gì xảy ra đêm nay không thể đến với người thứ ba, nếu Ngoãn không nói ra. Hân cũng nắm rất rõ những gì đang xáo động trong bụng chồng. Tỏ ra hung hăng là vậy, nhưng anh sỢ bố. Anh cay đắng, tức tối với Nhiêu Trường nhưng sẽ chẳng dám hé vì ngại bố biết. Bằng cách gợi ra như vậy, Hân sẽ ngăn chặn chuyến đi của anh lên trường học của Tấn. Đã gặp Tấn còn mong gì giữ được kín chuyện.
Một tiếng thở dài đến não nùng. Những lời nói của Hân quả là những cú đấm vào lương tâm anh. Sao đời anh lại lâm vào cảnh khó khăn đến thế. Đột ngột, anh vùng dậy, soi vào mắt vợ như để moi ra câu trả lời cho những gì vướng víu trong lòng:
- Tại sao em biết chuyện sẽ đến tai bố?
Hân ngồi dây, nhẹ nhàng vuốt tóc, vuốt lưng chồng. Cô lựa chiều dìu Ngoãn nằm xuống:
- Anh bình tĩnh nào. Ấy là em cứ để phòng cho kín kẽ.
ở đây, tai vách mạch rừng, biết đâu sự ồn ã khi nãy lại chẳng có kẻ tò mò nghe được.
Ngoãn đã nằm lại như cũ. Thực lòng, anh không có ý vào xin lỗi bố về chuyện Nhiêu Trường. Trước đây, khi có dị nghị, anh một mực không tin. Lần này, vô tình bắt gặp chuyện không hay của Nhiêu Trường với vợ, anh ân hận với bố vô cùng. Cuộc đời có những sự ngẫu nhiên lạ lùng là vậy. Vi lẽ đó mà anh thêm quỳ trọng vợ biết nhường nào. Vợ anh rõ là một người chung thủy, trọng danh dự, quyết liệt với những vi phạm đạo đức. Những ngày đằng đẵng xa nhà, anh thấu hiểu sự thương nhớ, nồi khát thèm ái ân của vợ. ở hoàn cảnh như anh, như vợ anh mà có kẻ đến lợi dụng chèo kéo cũng dễ xiêu lòng. Hân của anh đã không mảy may nhượng bộ. Anh không quý, không yêu Hân sao được? Nhưng quỷ quái thay là tâm lý con người: Trọng đấy, yêu đấy, quý đấy mà vẫn có cái gì muốn nhấn nhá vào chút nỗi đau của vợ. Cô cứ thế bồi mãi, cô cứ cãi bai bải về sự trong sáng giữa Nhiêu Trường và cô. Bây giờ thì bày bày ra đấy, còn cãi nữa không? Thì cô chung thủy chứ sao? Cô dữ dằn với Nhiêu Trường chứ sao? Những hành động, lời nói của Nhiêu Trường cô có còn giãi bày là tốt đẹp nữa không? ừ thì tôi có thể bỏ qua cho cô, nhưng còn bố. Cô biết rõ bố là người thế nào. Vậy mà chả có lần cô cho bố là phong kiến, là cổ lỗ sĩ đó sao? Nghĩ thế, Ngoãn cũng lấy bố làm đòn hù doạ Hân, chứ dại gì giơ lưng chịu đòn...

... Thấy chồng im thít, Hân phần nào đã đoán được những suy nghĩ đang nung nấu trong đầu chồng. Bằng lời nói việc làm của mình, tối nay, cô đã gột rửa được những gì còn vưởng víu trong đầu Ngoãn. Có lẽ chẳng lời nói nào, việc làm nào giải toả cho Ngoãn tốt hơn những gì đã xảy ra tối nay. Điều quá may mắn cho Nhiêu Trường là Hân đã không chịu nổi cú sốc, chứ không y nhất định không gãy tay cũng què cẳng với Ngoãn. Tâm trạng Hân lúc bấy giờ thật oái oăm. Khi Nhiêu Trường giở trò thô bạo, cô hết sức ngạc nhiên, căm uất. Cô không chỉ đuổi Nhiêu Trường mà sẵn sàng liều chết nếu y cưỡng bức cô. Nhưng sự hiện ra quá ư đột ngột của chồng lại đảo lộn ý định của cô. Cô lo cho Nhiêu Trường, cô lo cho chính mình. Ngay lúc đó, cô chưa hiểu vì sao lại thế. Nhưng bây giờ thì cô hiểu. Lẽ nào chỉ có Nhiêu Trường là người có lởi. Thoạt đầu, Nhiêu Trường tìm đến cô hay cô tìm đến Nhiêu Trường, cô cũng không biết nữa. Cô chỉ biết rằng sau khi lấy chồng, .gần gũi với chồng được vài ngày, niềm vui của cô đà lặng tắt rất sớm. Cô cảm thấy buồn bã cô đơn. Và không để mình bị héo mòn, cô cần phải làm một việc gì đó. Cô trở lại với hội bạn bè độc thân ở làng Vọng. Trong nhóm bạn bè của cô có Nhiêu Trường. Tại sao y lại nhập hội khi đã có vợ hơn một năm nay? Cô đã không phải đặt câu hỏi như thế. Chơi vui, gần gũi với Nhiêu Trường đâu phải chỉ một mình cô. Nhưng căng ngày, cô căng nhận ra: với cô, cách cư xử của Nhiêu Trường có gì không giống với mọi người. Anh nói năng nhỏ nhẹ hơn, chú ý đến cô nhiều hơn. Mắt Nhiêu Trường có lúc như ngây dại, có lúc rực lên rất ma quái.
Nhiêu Trường không từ chối một việc gì khi cô nhờ Anh chủ động giúp cô học thêm văn hoá, khoa học kỹ thuật. Hiện nay, cô có thể giữ chân kế toán hợp tác xà một cách tự tin. Cô có thể nói về đất, về phân bón, về giống, kỹ thuật gieo trông theo khoa học rất trôi chảy. Cô được phụ trách cánh đồng lúa cao sản là do kiến thức Nhiêu Trường đã truyền dạy cho cô. Cô trở nên tươi vui, hoạt bát, yêu đời và có vị trí nhất định ở làng Vọng, ở làng Vọng có biết bao người như cô, có hoàn cảnh như cô, sao Nhiêu Trường chỉ chú ý một mình cô? Cô biết lắm. Nhiêu Trường cảm tình với cô hơn người khác, quý cô, mến cô hơn người khác. Còn ra, Nhiêu Trường cố yêu cô không? Có lợi dụng cô haý không? Nhiều khi cô nghĩ đến nhưng vội vàng xua đi. Có một cái gì rờn rợn khiến cô không dám nghi đến đầu đến cuối. Anh ấy đã có vợ. Mình đã có chồng. Trong cuộc sống, mến mộ nhau là lẽ tự nhiên, có gì mà phải băn khoăn. Tuyệt nhiên, không bao giờ cô có ý định lợi dụng Nhiêu Trường. Cô cố gắng tránh xa những hoàn cảnh dễ bộc lộ những tìrih cảm riêng tư dẫn đến những hành động vi phạm nhân cách đạo àức. Là vậy, cô không cho phép mình có những tòi nói, việc làm mêch lòng người mình chịu ơn huệ. ấy vậy rôi cái gì đến, đã đến. Sự sàm sỡ, liều lĩnh của Nhiêu Trường tối nay vừa bất ngờ vừa không bất ngờ. Nhưng nó đã đến bờ vực của giới hạn cuối cùng. Cô đã xử sự đúng theo lương tâm và lý trí mách bảo. Cô làm vậy có quá đáng hay không? Cô không phải tự vấn lương tâm. Cô không bao giờ nghĩ tới việc chồng cô lại về vào đúng lúc ấy. Không ngờ chính anh lại là người chứng giám sự chung thủy của cô. Điều cô muốn đứng tim là chồng cô sẽ trừng trị Nhiêu Trường thế nào? Khi Ngoãn túm lấy Nhiêu Trường quật xuống, lập tức cô nghĩ ngay đến việc phải cứu Nhiêu Trường. Nhưng vì không biết cứu bằng cách nào cô trở nên hoảng loạn. Việc cô ngất xỉu đã ngăn được sự ầm ĩ trong đêm, nếu không rạng sáng sẽ có vô số những lời chê trách ầm ĩ làng xã... Rồi những lời đàm tiếu sau đó sẽ bám suốt cuộc đời một con người.
Nhưng mọi chuyện mới chỉ là tạm thời. Cái gì sẽ còn xẩy ra, khó mà lường hết được. Trong đầu óc nửa quê nửa tỉnh của Hân, cái sự Nhiêu Trường có cảm tình với cô, giúp đỡ cô, thậm chí yêu cô đi nữa thì cũng chẳng có gì phải bù lu bù loa, hành tội anh ta. Nhưng dù có yêu đến đâu cũng chỉ là thầm yêu trộm nhớ chứ ai lại điên cuông rồ dại như vậy. Xét cho hết nhẽ, Hân thấy không nên để chuyện xảy ra liên lụy đến uy tín, công tác của Nhiêu Trường. Tất nhiên, từ nay cô cũng cạch mặt anh ta. Đấy là tất cả những gì cô muốn. Cũng là điều cô cầu mong Ngoãn chấp nhận. Hân biết chuyện Nhiêu Trường sẽ thêm cái cớ để Ngoãn dùng dằng ở lại. Một thanh niên đào ngũ là không thể nào tha thứ. Nó hèn kém xấu xa hơn bất cứ việc gì xảy ra ở làng Vọng. Cô cũng nhận thấy mình có lởi với bố và cũng muốn chồng ghé trường thăm Tấn, nhưng cô sợ những chuyện đó ảnh hưởng đến việc lên đường của Ngoãn. Cuối cùng, Hân đã thỏ thẻ nói cho Ngoãn thấu rõ ngọn ngành.
- Tóm lại, em không muốn anh ở nhà phải không?
- Sao anh hỏi lạ lùng thế? Em muôn hay không có liên quan gì đến chuyện đi, chuyện â của anh. Vợ mà không muốn gần chồng, ngày đêm có chồng bên cạnh thì là thứ gi chứ đâu phải là người. Nhưng muốn cũng không được mà. Anh ngó xem, biết bao nhiêu nam nữ thanh niên ở làng Vọng có ai trốn nghĩa vụ quân sự? Chẳng nói gì chuyện ấy, chỉ riêng ai đó ở làng Vọng bỏ nhiệm vụ về với vợ, một ngày cũng đủ để nhục, để xấu thẹn một đời.
-   Thật ra anh không có ý định này đâu, nhưng thấy hoàn cảnh của em, anh ái ngại quá.
Em biết, em hiểu, nhưng làm sao bám hết mọi người để kể cho họ nghe. Mà có nghe làm sao họ thông cảm cho anh. Thôi thì bom đạn cũng không thể kéo dài mãi. Mọi người chịu được, anh cố mà chịu.
-   Không cần động viên anh. Cái chính là em thôi. Em bằng lòng sống côi cút như thế. Em bằng lòng để cho những thằng cha như Nhiêu Trường đến ức hiếp như thế phải không?
- Thì em cũng khổ sở lắm chớ. Đêm hôm trằn trọc biết bao lần, nước mắt tràn trụa vì thương nhớ anh. Nhưng cắn răng mà chịu chứ biết làm sao? Với lại, phải ngó trước ngó sau. Các mẹ, các chị, rồi bạn bè cùng lứa họ chịu đựng được cả. Mình làm khác đi, mình đâu còn là người. TỔ cha, tổ mẹ cái thằng Mỹ. Nó làm bao nhiêu gia đình xa cách, chia lìa. Nghe như trong lời nói của vợ có sự ngùi tủi, Ngoãn thấy lòng mình cũng sui sủi một cảm thương khiến hai mắt cay sẻ.
Anh không ngờ mới chừng ấy năm ra đi, ỵợ anh ở nhà đã có những suy nghĩ sâu sắc đến vậy. Mới ngày nào chia tay, anh còn phải động viên để Hân hiểu và thông cảm cho anh. Vậy mà giờ đây, chính cô đang làm việc đó với anh. Anh thấy vừa phục vợ, vừa xấu hổ cho mình. Giọng anh se nhỏ:
-   Nhưng còn Nhiêu Trường, chả lẽ chuyện vừa rồi cũng đổ ráo cho thằng địch?
-   Thứ người đó anh chấp làm gì?
-   Sao lại không chấp? Anh thì đi đánh nhau, một sống một chết với thằng địch. Còn ở hậu phương lại có thằng chim chuột vợ anh. Làm sao yên tâm mà đi được đây?
-   Sẽ có lúc nói chuyện đó với hắn. Nhưng em không muốn vì hắn mà ảnh hưởng đến thanh danh của anh, của em.
-   Theo em thì anh nên đi, và không nói gì với làng xã, với gia đình Nhiêu Trường?
-   Đúng như thế, việc đó em sẽ lo. Anh cứ yên tâm lên đường, hoàn thành nhiệm vụ rồi hẵng hay.
Họ còn nói với nhau đại loại những lời như thế không biết bao lâu. Chỉ biết rằng sau đó Ngoãn nói với Hân đầy hoảng hốt:
-   Trời sắp sáng mất rồi. Phải đi ngay thôi. Chỉ chốc nữa là ngoài đường đầy người.
-. Vâng! Sắp đến lúc xã viên ra đồng đi cày, đi bừa.
-   Em có ra đồng không?
-   Ra đồng là thế nào? Em đưa anh đi. Ra đồng không hôm nay thì ngày mai.
Hân mượn xe đạp. Thương chồng vất vả đi bộ suốt một chặng đường dài tối qua, lại phải đi ngay, cô giành phần đạp xe để chồng ngồi phía sau. Hối hả, họ ra khỏi làng khi còn nhá nhem mặt người. May. Họ không gặp ai. Tới rừng thông, Ngoãn bảo Hân dừng xe lại.
-   Thôi chết. Anh đói phải không?
Bây giờ, Hân mới nhận ra từ lúc chồng về đến giờ chưa cơm nước gì. Cô ân hận và bối rối. Đoạn đường đang đi không có hàng quán, biết mua bán gì đây? Và cô trách chồng, lẽ ra qua thị xã phải nhắc cái đầu óc vô tâm vô tính của cô.
-   Còn thiết gì ăn uống mà đói hả em? Nhưng anh...
Hân mở to mắt, đăm đắm nhìn vào mắt chồng, mắt
anh rực lên và có cái gì hơi đờ đẫn. Cô đã đọc được sự khao khát ở chồng. Thật là khốn khổ, đến cái việc ôm ấp với nhau mà vợ chồng cũng không có thời gian. Trời! Tính sao đây?
-   Chỗ đơn vị anh đóng còn xa không?
-   Nào biết. Mà em hỏi làm gì?
-   Bây giờ là 10 giờ. Chiều anh tới có được không?
-   Chiều tối gì cũng được. Chuẩn bị ra trận, không ai nỡ khắt khe quá với giờ giấc.
-   Hay là vợ chồng mình về thị xã, vào chỗ bố mẹ?
-   Em không sợ lộ chuyện anh bỏ ngũ về sao?
-   Thì đành vậy thôi.
Một cơn thèm khát ái ân cũng rực lên trên khuôn mặt của Hân.
-   Không được đâu. - Ngoãn quàng tay ôm lấy vợ kéo riết vào lòng mình - Đã cố giữ để được êm chuyện lại “lạy ông tôi ở bụi này” sao được.
Anh đưa mắt nhìn vào rừng thông trập trùng. Anh đập khẽ vào vai Hân rồi chỉ lên đó.
Hân cười, má đỏ rựng:
-   Được không anh? Trên ấy có ngươi không? Ngượng chết.
-   Có hay không kệ xác. Mắc gì ngượng. Mình là vợ chồng.
Hân gửi lại xe đạp ở cái quán nước bên đường. Hai người bươn lên rừng thông. Ngoãn đi trước, Hân tất tả theo sau. Nhìn xa, rừng thông có vẻ dày đặc cây lá nhưng đi vào sâu lại vẫn thấy chỗ nào cũng thưa thoáng. Làm tình ở đây thì thật trống trải. Nhưng nghĩ cho cùng, nếu ai bắt được anh và Hân thì có sao? Ngoãn đã thấy trong người rộn rực khôn tả nên dừng lại ở một gốc cây to.
-   Ở đây được đấy em ạ.
-   Không được đâu anh! Trông hoang trống huếch.
-   Chẳng tìm được chỗ kín đáo hơn. Nhanh lên, muộn lắm rồi.
-Không thể từ chối. Hân đang loay hoay mở áo xống lại vội vã kéo kín trở lại:
■ Chết thôi anh ơi! Có người. Hình như ông ta nấp rình mình kìa.
Theo tay Hân chỉ, Ngoãn thấy có một ông già tuổi chừng sáu mươi. Ông ta đội nón lá và hình như tay lăm lăm một chiếc gậy. Ngoãn cảm thấy chột dạ. Cảm hứng ái ân bỏng bay biến đâu mất. Không phải ông ta theo dõi mình với Hân có làm gì với nhau hay không mà chắc là nghĩ mình với Hân đang làm việc ám muội gì đó. Làm biệt kích cho địch chẳng hạn. Đã thế thì không thể làm gì được. Thôi thì thú thật với ông ta cho rồi. Ngoãn lắc đầu ái ngại nói với vợ.
Hân gật đầu đồng tình. Trong đời những tính toán của đàn bà thường tỉnh táo, ma mãnh hơn đàn ông. Đã nghi là gián điệp biệt kích đằng nào ông ta cũng đòi kiếm tra giấy tờ. Anh không có giấy tò gì không khéo lôi thôi to. Chi bằng đánh tan sự nghi ngờ ấy. Và để cho ông ta nhận ra đôi nam nữ dẫn nhau lên đây chỉ để làm tình. Họ không là vợ chồng cũng là hai người yêu nhau.
-   Anh ôm lấy em đi. - Hân giục chồng. Trong khi Ngoãn lúng túng không biết làm thế nào thì bằng một cử chỉ dứt khoát, cô mở xống áo, quàng tay ôm chặt lấy chồng. Chị nói thầm:
-   Yêu em đi. Đừng để ý đến ông ta, coi như không có ông tạ.
-   Nhỡ ông ta đến.
-   Chính ông ấy sẽ xấu hổ chứ không phải mình. Sẽ nói hẳn với ông ta mình là vợ chồng.
Quả nhiên, thấy hai người hối hả làm cái việc khó coi cạnh gốc cây thông, ông già lọm khọm nọ đứng dậy lánh khỏi bụi rậm đi xuống chân đồi. Có vẻ không nhìn nhưng Ngoãn và Hân đều cảm nhận được điều đó. Bóng chiều êm ái đang tràn xuống rừng thông che chở cho họ. Gió nhẹ, tiếng vi vút của thông như một làn dân ca dịu nhẹ kích thích sự hưng phấn.
Nhưng họ đã không kịp hưởng sự hưng phấn đó. Tiếng còi báo động đâu đó bỗng giật cục, hú hét như chính họ là người gây ra tai hoạ. Họ hốt hoảng buông nhau ra, vội vã chỉnh đốn quần áo. Sau đó là tiếng ào ào đến kinh thiên động địa của máy bay. Tiếng rú rít và những chớp lửa. Tiếng nổ lộng óc và sự rung chuyển của đất đá cây cối ở rừng thông.
Vốn là người từng trải, Ngoãn hiểu rằng máy bay đang nhằm vào mục tiêú trên đường giao thông và những hầm trú ẩn của ta dưới chân rừng. Anh nói với Hân:
-   Kiểu ni nó đánh phá không lâu đâu. Em đi ra mạn sườn bên kia. Đợi nó yên yên hẵng về. cẩn thận đấy. Nhớ ghé quán nước lấy xe đạp.
-   Còn anh?
-   Khỏi lo. Anh quen rồi. Anh men lối này về chỗ đơn vị đóng quân.
Họ chia tay trong tiếng gào rú của bom đạn.

Chương tám
1
Trở lại đơn vị chiến đấu, trên bố trí Ngoãn về tiểu đoàn cũ. Mẹ ơi! Mới một năm kể từ ngày xa Tiểu đoàn 9, nay trở lại hầu như không còn người nào quen cũ, mới biết chiến tranh là cái máy nghiền người thật khổng lồ. Mình còn sống đến giờ cũng là may. Không biết cái lão Lê có ghét bỏ mình không? Nhưng việc lão đẩy mình về sau lại hoá hay. Không thế khéo mình cũng đã thành người thiên cổ. Sáng, chính trị viên tiểu đoàn, người có nhiều kỷ niệm với Ngoãn cũng không còn. Chiến tranh, bom đạn không từ ai, nhưng cán bộ chính trị quả có đỡ hy sinh hơn cán bộ quân sự, vậy mà... Chính trị viên mới vừa thay Sáng nói với Ngoãn: “Dưới các đại đội, tân binh từ miền Bắc vừa vào có rất nhiều đồng hương của anh”. Khỏi phải nói, quê anh thì đợt nào cũng đầy cả thôi. Nghĩ thế nhưng Ngoãn lại muốn xuống dưới đại đội ngay. Biết đâu trong số đó có người cùng huyện, cùng xã. Vớ được anh nào cùng làng mà hỏi chuyện gia đình thì sướng chi bằng. Lần về nhà vừa rồi đốì với anh rất tồi tệ. Không dám gặp bố mẹ đã đành, đến thằng em cũng không muốn. Và bây giờ thì mù tịt, không biết sức khỏe bố mẹ thế nào, thằng út học hành ra sao.
Người đồng hương đầu tiên Ngoãn gặp, chao ôi lại chính là Tấn, thằng em út của anh. ôm lấy nó rồi mà anh vẫn ngỡ như không thật. Hình như anh mơ, hình như có sự trùng lặp gì đó ở đời chứ làm sao thằng Tấn lại đi bộ đội, lại ở đây, lại chung một tiểu đoàn với anh.
Hồi Ngoãn nhập ngũ, hai đứa em đang học phỏee thông. Anh biết, anh đi rồi, sự học hành của chúng chẳng đến đâu. Tới khi nhận được thư nhà nói Tấn đã vào đại học, anh mói ngã ngửa ra: Sự đời đúng là không ai có thể lường trước. Anh mừng lắm. “Giàu con út, khó con út”, vậy là nó thoát khỏi con đường của hai anh. Đời nó rồi sẽ đỡ khổ. Bố mẹ cũng được hưởng lộc. Cái sự Tấn được vào đại học làm anh hết sức bất ngờ, nhưng dù sao cũng còn là điều hiểu được. Còn bây giờ, nó lại hiện nguyên hình nguyên dạng là một người lính trong tiểu đoàn của anh thì đến làm anh vỡ tim mất thôi. Trưốc đây, nghĩ về nó, mừng biết bao nhiêu, giờ giận nó bấy nhiêu. Vì lẽ gì mà Tấn đi bộ đội, vì lẽ gì đang học đại học Tấn lại bỏ đi.
-   Sao em lại ở đây hở?
-   Em tình nguyện mà anh.
Cơn hoả đừng đừng bốc trong người Ngoãn. Cứ như ngày xưa, Tấn nhất định bị mấy cái bợp tai rồi. Nhưng bây giờ... Anh đã đi ra, ăn cơm quân đội, học hỏi được thiên hạ nhiều điều. Nhẫn một chút gió lặng sóng êm. Lùi một bước, biển rộng trời cao. Đấy là điều anh học được từ khi bước vào làm lính. Với lại, ở chỗ nào chứ ở đây anh đánh nó là thủ trưởng đánh chiến sĩ, kiểm điểm bằng ốm chớ chẳng đùa.
-   Mẹ thế nào?
-   Bình thường.
-Bố?
-   Mất rồi.
-   ơ, cái thằng này, mày vừa nói gì thế hả? Sao lại mất? Lần rồi tao về đã có chuyện gì đâu?
-   Ô hay. Anh nói gì lạ thế, anh về lúc nào?
Ngoãn bỗng ấp úng. Tròi ạ, điều anh giấu Tận, giấu cả cái làng Vọng bỏng chốc vụt khai ra. Và thế là Cơn bực dọc ở anh căng có cơ bùng phát.
-   Tao đang hỏi mày cơ mà, cái thằng khùng kia.
-   Bố đi săn, từ lúc mất con Cọc bố đổ bệnh rồi đi rất nhanh.
-   Nhanh là bao giờ, tháng mấy? - Ngoãn dướn người túm lấy ngực áo em, thể như Tấn là tội phạm vậy.
-   Tháng 3, ngày mông 8 âm lịch.
-   Trời ạ!
Ngoãn dẫm chân, vung tay, mặt khuôn lại trong nỗi xúc động tưởng không bao giờ tan được. Quỷ xui ma khiến thế nào để đến nỗi về quê mà không ghé nhà thăm bố. Kiểu này trời phạt anh chăng? ơi cái ông trời độc ác kia.
Anh phải vội ngồi xuống, vịn tay vào bàn. Mắt anh hoa lên, máu hình như không còn chuyển động. Toàn thân anh rã rời. Anh với bố không có nhiều kỷ niệm đẹp. Đôi khi, khục khịch với nhau. Chính vì thế, cái tin Tấn vừa nói làm anh xót xa ân hận. Anh vẫn nghĩ, lúc nào đó sẽ về xin lỗi bố, làm lành với bố , ôi thôi, đâu còn cơ hội nữa.
-   Thằng... anh Tưởng mày đã biết chuyện này chưa?
-   Biết rồi. Hiện anh ở quê, phục viên. Thương binh hạng một hạng hai gì đó nhưng không đến nỗi nào. Cưới vỢ rồi.
Tin này làm Ngoãn nguôi ngoai được phần nào nỗi đau, nỗi giận. Vậy là vẫn có người ở nhà với mẹ. Nhưng dù sao Ngoãn vẫn tấm tức trong lòng, cả nhà hy vọng vào thằng út. Chỉ mình nó học hành chu đáo vào được đại học. Vậy mà nó lại bỏ đi lính. Mà không viết thư hỏi han anh lấy một câu. Ai bắt nó đi chớ? “Tình nguyện”. Ngựa non háu đá. Không biết gì. Để rồi xem mày chịu nổi mấy trận đánh? Để rồi xem mày có trụ nổi với cuộc đời gian lao khổ cực, đầy hiểm nguy này không? Ngoãn đưa tay nhìn đồng hồ. Đã đến giờ ăn cơm chiều. Với lại không tránh mặt cái thằng em đáng ghét lúc này, anh sẽ có một hành động gì đó không đẹp.
-   Đúng 8 giờ kém, đồng chí lên tiểu đoàn. Tôi gặp. - Ngoãn nói không nhìn mặt em.
-   Rõ ạ!
-Trả lời như thế, Tấn thấy mình cũng oai oai. Vậy ra anh ấy cũng hiểu rằng Tấn đã lớn, đã là một người lính, là đồng chí của anh hẳn hoi. Tấn vẫn nhớ chừng những trận đòn roi, những cái bạt tai, những cái bướu vào đầu kinh khủng của ông anh, nhưng bây giờ Tấn không còn hốt hoảng, sợ hãi như xưa. Với lại, chẳng có lý gì để anh đánh mình. Đánh là sai. Đánh em cũng sai mà đánh đồng chí lại căng sai. Nghĩ vậy, Tấn không những không sợ cuộc hẹn mà còn mong nó đến sớm để xem anh ấy làm gỉ mình?

2
Trước khi Tấn lên tiểu đoàn gặp Ngoãn, người viết thiên truyện này xin được cung cấp thêm một số nét về gia đình Ngoãn. Để bạn đọc tiện theo dõi, cũng xin được nói thêm rằng, ở làng Vọng, xã Thanh Thủy, quan niệm về phụ nữ vẫn còn nhiều bất ổn. Cha mẹ sinh con gái một bề thì không nói làm gì. Đứa con đầu lòng mang tên gì thì mọi người gọi bố mẹ theo tên đó. Tên thật của bố mẹ không được gọi. Ai gọi coi như phạm huý. Tuy nhiên, bố mẹ đẻ con gái, sau đó có con trai thì mọi người gọi tên họ theo tên con trai chứ không gọi tên con gái nữa. Bố Ngoãn tên thật là Phố mẹ tên là Nghẽn. Nhưng từ khi có Ngoãn thì chỉ còn tên ấy trong hồ sơ lý lịch. Bởi thế, bạn đọc nghe nhắc đến ông Ngoãn, bà Ngoãn thì hiểu cho rằng đó là tên mọi người gọi sau khi ông Phố, bà Nghẽn sinh ra Ngoãn. Ngoãn đi bộ đội vào đầu năm 1965.
Cái việc Ngoãn trúng tuyển nghĩa vụ quân sự khiến mọi người ở làng Vọng nháo nhác cả lên. Đi khám sức khoẻ, xã Thanh Thủy có bốn chục thanh niên, chỉ có năm người vượt qua được tất cả các vòng. Vinh dự và sung sướng cho gia đình ông Ngoãn lắm chứ! Có ai ngờ. Trông Ngoãn ngỏng ngao, gầy ốm chứ đâu vâm váp như người ta. Nhưng dù sao cũng mừng cho anh ta lắm. Còn ở nhà, cả Ngoãn còn khổ. Bố thì không đi làm nhưng thích ăn ngon mặc đẹp. Đụng tí là đánh mắng. Chỉ thương bà Ngoãn, một mình lo toan chống chọi cho cái nhà ấy khỏi gục xuống. Hai đứa em Ngoãn thì nhỏ quá... Đấy là những lời bàn tán, xì xèo của dân làng...
Thoạt đầu, nghe tin này, ông Ngoãn bỏ ngoài tai. Thằng cả đã nói gì với ông đâu. Nhưng rồi ông biết: Nó sợ ông. Thì xưa nay nó vẫn sợ mà. Và bây giờ, nó sợ nhất là nói ra ông tìm cách không cho đi. Trong ba đứa con, ông không ưa gì Ngoãn. Nó là thằng ngang. Chỉ có ông mới trị được. Ai nói nó cũng cãi. Cậy là lao động chính trong nhà, nhiều lúc Ngoãn muốn vượt quyền ông. Láo. ông giơ gậy lùa cho chạy khắp xóm. Thấy ông nhàn nhã mà hỗn hào với ông chắc? Chúng nó không biết chứ, đời ông đã có lúc coi tiền bạc như rơm rác. ông không làm nhưng từng cai quản biết bao người đi làm cho nhà ông đấy. ông là con lý trưởng. Nhà của ông to cao nhất cả cái xã Thanh Thủy. Trong ngôi nhà ấy, thóc gạo đầy bồ, đầy chum, vải VÓC đồ đoàn chật cứng. Người làm thuê, kẻ hầu hạ rộn rã suốt ngày đêm...
Ấy là thời bố ông còn sống, ông Lý, nếu khen ông tốt thì lại bảo là không có lập trường giai cấp. Nhưng những người làm thuê vẫn tự hào là đã từng ở nhà ông Lý. Gia đình ông có việc gì, họ cũng đến giúp, chia sẻ. Cũng có những người về sau phất lên, khá giả, vẫn có quà cáp đến nhà ông để bày tỏ lòng biết ơn. Bố ông hồi trước cũng là người hiền khô, ăn ở phúc đức. Trên rừng có một con dốc, không biết từ đời nảo đời nào, người ta lây tên bố ông đặt tên cái dốc ấy: “Dốc ông Phê”. ông chứng kiến bố ông đẫ trầy lưng kéo gỗ từ con dốc ấy về dựng nhà. ông kéo gỗ đi lại nhiều lần rồi thành đường. ông Phê không hút thuốc phiện, không đánh bạc, ông cũng không uống rượu, ông sống thanh đạm, chắt bóp. Lý trưởng là cái chức mua cho oai vậy thôi. Đôi khi nghĩ về bố, ông Ngoãn thấy mình cố tội. Tại sao bố thì vậy mà mình thì...? Toàn bộ của cải bố để lại, ông Ngoãn đã đốt sạch trên bàn đèn thuốc phiện. Hồi bố còn sống, ông không dám phá phách đến vậy. Bố mất rồi, ông thành người chủ. Mẹ cùng lắm chỉ mắng mỏ. Mắng mỏ, ông đâu có sợ. Khi không còn gì, ông lục lọi tìm chỗ giấu tiền của bố mẹ. Hết. Ông bán đồ đoàn trong nhà, mâm đồng, chậu nhôm, nồi bẩy, nồi ba lần lượt ra đi. Bát đĩa, nghe nói là đồ cổ, quỳ giá lắm cũng theo ông tan trong khói thuốc phiện. Nhà có mấy chum mật, lừa cả nhà đi vắng, ông gọi con buôn tới múc bán. Sợ mẹ mắng, ông cho trút nước lã vào. ít lâu sau, mật bốc mùi chua lòm thế là đổ quấy quá cho xong. Mẹ có nghi nhưng không bắt được quả tang, đành thôi. Ông không nhớ nổi những thứ ông đi cầm cố lấy tiền hút thuốc phiện. Nhà rổng roảng không còn cái gì, ông lấy cả quần áo vợ con đem bán. Cạn kiệt, ông dòm trước ngó sau chỉ còn ngôi nhà. Bán. Cơn nghiện lên, nhà cũng chẳng là cái khỉ gió gì. Đầu tiên, ông dỡ gạch ngoài sân. Ối nhà sân có lát gạch gì đâu. Hè, cũng chẳng cần gạch. Đến khi ông gọi con buôn đến dỡ gạch nhà trong, thì mẹ ông lăn xả vào. Nhưng ông không chịu thua. Vay tiền người ta, lờ sao được. Ông không liều thì chủ nợ cũng liều. Không thể nào khác. Bà mẹ không ở nhà quanh năm để giữ. Một hôm, mẹ đi chợ về chỉ còn ôm mặt khóc. Vợ con thì đừng có cản trở ông. Kêu ca à? Khóc lóc à? Này. Ông vớ cái gì choảng luôn cái đó. Sợ chết khiếp ấy chứ. Một vài lần như thế, thấy ông nổi đoá là vợ con trốn tiệt. Mẹ, ông không dám đánh nhưng ông không sợ. Mẹ nói mặc mẹ. Hút ở nhà mẹ phá, ông đi chỗ khác. Rình chộp được ông ở chỗ này, ông lại chuyển đi chỗ kia. Ngôi nhà, cửa toàn bằng lim, bằng sến, ông cũng đã rò đến mấy tuông. Mẹ ông, vợ con ông lại đành thẽ thọt nịnh xem ông cầm cô' ở chỗ nào để đi chuộc...
Mẹ ông bất lực. Coi như không có ông. Coi như ông là ma là quỷ của thuốc phiện rồi, bà chấp nhận mất con. Bà bàn với con dâu bán ngôi nhà đi. Không bán rồi cũng mất. Mà mất trắng là khác. Bà đã nhanh hơn ông. Một hôm, đi hút về, ông thấy nhà mình ồn ào những tiếng lạ. ông bước vào, nhưng chỉ là vị khách không mời - Gia chủ mới cho biết ngôi nhà đã thuộc quyền sở hữu của họ. ông gặp mẹ. Mẹ nói: “Nhà bán rồi. Tiền tao đưa cho vợ mày rồi. Nó mua nhà ở làng Vọng. Mày về đấy mà ở hay muốn cút xéo đi đâu thì đi”. Bà còng cọc đi ở với con gái út của bà.
Căng hay. ông Ngoãn nghĩ thế. cần gì nhà to cao... ở thế nào mà chẳng được, miễn có tiền mua thuốc. Ngay tổì đó, vợ ông chỉ được cầm một nửa soos tiền đê mua nhà, nửa còn lại ông giữ để hút... Ngôi nhà ở làng Vọng, ngôi nhà ông đang ở hiện nay, lai lịch là thế. Nó thấp tè, ra đụng vào quệt. Nền nhà lúc nào cũng nhơm nhớm ướt. ôi, có gì bận tâm. Nó vẫn là nhà ngói, ở làng Vọng còn ốì những ngôi nhà kém hơn. Điều không thể thiếu là thuốc phiện. Vậy thôi. Nhưng cái đó chưa đến nỗi nào. ông biết lắm, vợ ông vẫn phải chạy tiền, lo cho ông. Không có ư? Nhà cửa tanh bành. Không có ư? Liệu hồn, mẹ con đi ra đường mà đứng. Từ ngày về làng Vọng, thi thoảng ông đã phài bỏ đám bạn bè vì túi rỗng, ủy ban xã gọi ông ời ời lên trụ sỏ vì chuyện hút xách. Dân quân truy lùng ráo riết tìm bàn đèn thuốc phiện. Mới lại, nhà có hôm đứt bữa. Nhưng thiếu thuốc phiện thì chịu không được. Ba đứa con tin rằng ông đã bỏ thuốc phiện. Riêng một người biết ông vẫn tìm đến bàn đèn là bà Ngoãn. Không đều đặn nhưng khi trong túi vợ có tiền, ông ca cẩm, vậy là bà phải rút ra. Mà rút ra là khôn đấy. Không rút ra cũng mất, không chỉ thế còn ỏm tỏi nhà cửa, có ngưòi ăn đòn. ông vẫn không đi làm. Cán bộ xóm đến động viên, ông bảo: “Khổ. Nếu đi được thì mắc chi tôi không đi chớ. Tôi không đi, trước hết vợ con tôi thiệt. Nhà tôi túng bấn. Mà các anh nhìn tôi thì biết...”. Đúng là nhìn ông thì biết. Người ta bảo trông như thằng nghiện có sai đâu. Ông lởng khởng lèo khèo thế kia, làm lụng nỗi gì. Nói thế chứ bỏ được thuốc phiện, chịu khó ra đồng lạ khác hẳn.ông cũng biết vậy. Nhưng ôi thôi, thuốc phiện, trót dây vào, bỏ quái nào được. Ông tự dặn mình, trước khi xuống mồ, phải truyền đời cho đám con cháu, không bao giờ được dính đến nó...
-   Ông à! Tối qua, thằng cả bảo nó sắp đi bộ đội. Ông tính thế nào? Bà Ngoãn khép nép bên mép chiếu hỏi chồng.
Ông Ngoãn đang uống rượu một mình. Ông đã hứa với vợ với con, mỗi ngày làm cút rượu nhắm với mấy củ lạc hoặc cái bánh đa để từ thuốc phiện.
-   Tôi biết rồi, có gì mà cuống lên thế hả?
-   Thì tôi chỉ hỏi ý ông thế nào để còn nói với con!
Trong nhà ngoài ngõ, nhất nhất mọi chuyện bà đều hỏi ông, nhất nhất mọi chuyện đều làm theo ông. Ông là lãnh tụ tinh thần của bà. Ông sinh ra để bà nể sợ. Vui thú của bà là được chiều chuộng chăm lo cho chồng. Thời thế thay đổi, chồng bà mới phải khổ thế. Để cho ông khổ bà cảm như có lỗi. Bởi thế, đói kém, cả nhà ăn độn khoai sắn bà vẫn để cơm ở một góc nồi phần chồng. Hoặc giả bà nấu cho ông một niêu cơm riêng. Hàng xóm kêu bà nuông ông quá. Thì họ cứ so sánh này nọ chứ có biết hoàn cảnh của chồng bà đâu. “Mẹ cứ thế nên bố căng làm già”, cả Ngoãn đôi lần nói với bà vậy. Bà chép miệng: “ôi dào, chúng mày thì đã thấm tháp gì so với tao ngày xưa chớ. Bây giờ, bố mày đã đỡ lắm rồi đấy. Trước đây, có mấy ngày được yên thân. Ngồi vào mâm chỉ có cơm hơi khô hoặc ướt mà cả bát cả nồi bố mày lia hết ra ngoài sân. Giờ, chúng mày còn dám ho he, chứ tao hồi ấy à, lẳng lặng đi nấu nồi khác, len lén ra sân nhặt mâm nhặt nồi vào. Vậy mà tao vẫn ở được mấy chục năm nay. Người ta bảo: “Muốn nói ngoa làm cha mà nói”, rồi chúng mày cũng làm cha làm mẹ, sẽ biết”. Chăm chồng là thế, nem nép sợ đủ điều, nhưng bà vẫn bị ông Ngoãn chửi mắng xỉ vả như cơm bữa. Mà đâu chỉ thế, lắm khi, đầu sưng vù, tay chân bầm tím, không nhúc nhắc ra khỏi nhà, có ai hỏi lại giấu là ốm. ông giận lên, thuận tay, vớ cái gì phang cái ấy. Bà có làm gì nên tội, toàn những chuyện không đâu. Đi mua rượu cũng phải đi mua lén, mua chui. Không mua được, ông đánh. Đi tăm thuốc phiện, có tiền đấy nhưng không có thuốc, lê lết về ông đuổi, đánh. “Mẹ nhút nhát quá. La làng lên xem nào?’, cả Ngoãn bảo bà thế. “Ôi dào. Hay gì cái chuyện vạch áo cho người xem lưng. Hồi mới cưới nhau được mấy hôm, bố mày đánh tao mặt sưng vù, thâm tím. Đúng lúc đó, ông ngoại đến chơi. Tao phải cười nói như không có chuyện gì. ông hỏi: sao mặt mày như thế. Tao nói, vừa vấp ngã, đập mặt vào cái bậu cửa...”.
- Thế nào thì thầy nó quyết đi chứ?
Ông Ngoãn ra ý buồn, ra ý suy nghĩ, ông chậm rãi hỏi bà:
-   Chớ ý bà thì sao?
-   Kìa sao ông lại hỏi tôi?
Bà Ngoãn đưa vạt áo chấm nước mắt. Thì lần đầu tiên bà được ông hỏi như vậy, được ông cho cái quyền nói trước những chuyện quan trọng, không mủi lòng sao được. Bà nói trong nước mắt:
-   Ở nhà, nó cũng khổ lắm. Ăn không no, áo quần không đủ mặc, trăm công nghìn việc đổ lên đầu. Đi ra, cái thân nó sướng thì mình lại khổ. Ai sẽ đi làm phụ với tôi.
-   Bà thì... - Bây giờ mới đúng là giọng của ông Ngoãn - Mới thế đã nước mắt ngắn dài. Chả trách con cái cứ dần dà hư thân mất nết. Nó biết bà lo lại vênh cái mặt lên. Bà nghe tôi nói đây: Đi hay không là việc của nó. Nó thương tôi với bà khắc sẽ xin hoãn. Bằng không, cứ để nó sướng cái thân. Mặc. Không chết được. Trời sinh voi trời sinh cỏ. Rồi mình lại tính cách của mình...
Bà Ngoãn thôi không khóc nữa. Nghe chồng nói vậy là lòng bà yên tĩnh lại ngay. “Một người biết lo bằng một kho người hay làm”. Chồng bà là người lo, còn bà là người làm. Với bà, không có ai thông suốt, sáng láng bằng chồng. Chồng bà đã nói vậy tức là đã tính kỹ lắm. Bà chỉ sự ông khổ, con khổ, chứ thân bà tính làm gì.
Thật ra, nói với vợ vậy nhưng ông Ngoãn đã quyết rồi. Nó sẽ đi. Nó đi bộ đội chớ đi ăn cắp ăn cướp đâu mà ngăn. Mình giữ nó, khóa cửa lại chắc? Nó đi, quân đội nuôi. Nó không cần gì ở nhà này nữa. Vì thế, không ngăn được. Đánh, căng có cớ để nó đi. Chi bằng để mặc. Có sao? Nhà này thiếu thằng cả sẽ khó khăn. Nhưng con chị đi, con dì lớn. Hai đứa sau sẽ thay thế. vả lại, không phải nó đi mà không được gì. ông yếu, không đi làm, có kẻ độc mồm độc miệng bảo ông có tư tưởng ăn trên ngồi trốc. Lại có đứa bảo: “Ông Ngoãn à! Chế độ ta có động hề gì ông ta theo bọn phản động ngay.” Khốn nạn. Sống phải theo thời. Cái thời vàng son của ông chết rồi, chết hẳn rồi, nhưng ông vẵn còn sống. Sống, nhưng không dễ dàng gì nhập vào cái mà người ta gọi là' “đời sống mới”. Kệ. Chả vì thế mà cho ông vào tù, chả vì thế mà làm tội làm tình ông được. Nhưng con cái ông lại khác, ông không thể bắt nó theo, vả lại, tính khí thằng cả ông biết. Nó là người ngăn trở ông nhiều nhất. Xưa rày, nó chịu ông vì nó chưa đủ lông, đủ cánh. Bây giờ, nó có ở nhà cũng không chịu để ông yên. Cứ xem cung cách nó hỗn với mẹ và cả cái cách đe nẹt hai thằng em thì rõ không vừa đâu. Nó đi cũng là bớt một hòn đá chắn trước mặt. Thế là việc cả Ngoãn đi bộ đội không làm ông bận tâm nữa. Có chăng chỉ còn là của vợ ông thôi. Vợ ông lo lắng là phải. Nhưng nếu lộ điều đó ra thì coi chừng. Thằng cả sẽ kể lể công lao như một mụ đàn bà lắm mồm. Nó sẽ phách lối khi mai này gia đình suy sụp. Không tiện nói với vợ chuyện ấy, ông ra lệnh:
-   Chuyện cả Ngoãn không bàn nữa. Mẹ mày không được nói gì thêm. Cũng là xem sự hiếu thảo của nó với bố mẹ ra sao?
   Vâng. Mà tôi còn biết nói gì chớ!

3
Hai đứa em Ngoãn không giấu được niềm vui, nhảy như chân sáo, miệng tíu tít khoe với mọi người về việc anh cả sắp lên đường. Cái việc anh cả trúng nghĩa vụ, trong lúc cả xóm khối người đi khám không được, làm chúng khoái lắm. Cái khoái nhất là từ nay chúng thoát khỏi “ách kìm kẹp” của anh cả. Còn bé, hai đứa chưa thể đi rừng hái củi, chưa thể đi cày, đi bừa.... Một mình anh cả và mẹ gánh vác những việc nặng nhọc. Đi làm về, những việc vặt, việc nhẹ như quét dọn sân vườn, nấu nước, nấu cơm là của chúng. Sơ sảy chút ít, liệu hồn. Ra đầu xóm chơi một chút về, anh cả bắt ra đống củi rút một nắm roi vào, rồi bảo nằm xuống. Mông, lưng cứ noi vằn cả tuần không lặn. Đang tuổi ham chơi, ham vui nhưng anh cấm ra khỏi nhà. Ra khỏi nhà có lúc anh cả cần người sai thì làm sao? Hai anh em đi xem phim, mới 10 giờ anh cả đã khoá kín cửa trong cửa ngoài, đành lặng lẽ trèo tường vào sân, rồi lặng lẽ rúc vào đống rơm ngủ. Đầu lúc nào cũng sưng vì bị anh bướu. Chả than thở được với ai ngoài mẹ. Nhưng mẹ cũng chỉ mắng sơ. Mẹ chiều anh. Anh vất vả. Nói nặng, anh bỏ việc, khéo rồi ngoác miệng cả nhà. Tưởng và Tấn chưa biết anh cả đi rồi sự thể có ngoác miệng cả nhà hay không? Nhưng mà thế thì đã sao? Thà thế nhưng không sưng đầu, không phải nơm nốp lo khi đi xem phim về... Cái lời nhãn tiền mà chúng nhận ra là từ nay không phải tái hết mặt mũi, ngó trước dòm sau khi anh cả sai bảo. Anh cả sai bảo chưa thấy vật cần tìm ở đâu, chân đã lắp xáp chạy. Tấn còn nhớ một lần anh cả bảo lấy nước. Tất nhiên là nước nóng trộn với nước nguội cho vừa. Nhưng biết thế nào là vừa với không vừa vì có được thử đâu. Thử là hôn. Đánh. Thử là chậm. Đánh. Vội vàng đưa cho anh gáo nước. Anh vừa nhấp môi đã nhăn mặt, phang luôn cả gáo nước vào đầu Tấn. Gáo nước vỡ toang. Nước chảy đâm đìa tóc tai mặt mũi. Cũng may là nước không nóng đến nỗi làm bỏng da...
Tấn còn nhớ về một kỷ niệm khác: Một lần, anh cả cho Tấn ra đồng kéo gầu. Được đi tát nước, Tấn thích lắm. Tấn thích đi làm hơn là đi học. Được anh rủ đi làm, dù chỉ là đi một buổi, Tấn vừa mừng vừa lo. Mừng vì Tấn đang ra vẻ một người lớn, được anh cả tin. Lo vì không khéo đầu lại sưng, mông lại nổi lằn. Điều Tấn lo không sai chút nào. Từ lúc cầm lấy hai dây gầu, Tấn bị anh cả mắng té tát. Và cuối cùng anh cáu. Anh chạy ào qua chỗ Tấn “Cút. Kéo gầu với mày thà tao buộc dây vào gốc cây”. Cùng với tiếng “cút” ấy là tiếng bạt tai đánh “bốp”. Tấn thấy mịt mù trời đất và bay khỏi chỗ đứng, lăn tòm xuống vụng nước.
Bây giờ, cái tin anh cả đi bộ đội làm Tưởng, Tấn mừng nở từng khúc ruột. Dẫu vậy, mặt mũi cũng cế kìm nén, không dám lộ ra. “Chúng mày muốn tao đi lắm phải không? Thế thì tao không đi đâu”, cả hai đứa đều nghĩ anh cả có thể nói thế lắm. Anh cả đi bộ đội thì khổ nhất là mẹ. Chúng có thể phải bỏ học. Chẳng sao! Không đi học thì đi làm. Căng bị ức hiếp, Tưởng, Tấn căng mơ ước một chân trời tự do. Chân trời ấy đang đến gần...
Mấy ngày nay, đang phấn chấn về việc mình trứng tuyển nghĩa vụ quân sự, anh cả không cáu kỉnh, không gọi rút roi. Anh bận. Anh cần phải chia tay với mọi người, chẳng có thời gian để mắt tới chúng. Thế là hai đứa có dịp tót khỏi nhà, vui chơi với đám bạn bè. Hình như mấy đứa bạn lối xóm cũng nể chúng hơn! Sao không? Nhà chúng có người đi bộ đội. Có phải ai cũng được đi đâu. Anh nó được đi, lớn lên chúng cũng có thể đi lắm. Mấy chục thanh niên trong xã đi khám tuyển rớt gần hết. Chúng tự hào về anh lắm chớ! Anh nó sẽ là bộ đội, mai này, về phép, có mũ lấp lánh sao, có quần áo bộ đội, đi giầy oách lắm nhá. Anh sẽ cho chúng nó quần áo bộ đội. Mũ thì không cho được nhưng thể nào chúng chả được thử đội lên đầu...
ấy thế đây, thời gian cứ vùn vụt trôi. Mới đó mà Tấn đã chính thống thành một anh bộ đội. Cũng có quyền ngang hàng với anh cả, chí ít cũng không sợ bị anh bạt tai, cốp vào đầu như hồi nào. Đồng chí với nhau mà lại.

4
Dù là căn lán tạm bợ ở chiến trường, nhà chỉ huy tiểu đoàn vẫn không thể lẫn với các căn nhà khác. Có bàn, có ghế dẫu chỉ ghép bằng cọc gỗ, tre nứa. Tiểu đoàn phó Ngoãn lại còn có cả một phòng riêng, có ấm trà, gói thuốc. Ngày thường lây đâu ra. Hôm nay, tiếp thằng út cũng phải tỏ cho nó biết ông anh đã là đại uý tiểu đoàn phó, không lận đận đói rách như thời còn ở nhà. Mặt khác, ở đây là đơn vị bộ đội, trên dưới khu biệt rõ ràng, không thể trả lời ngạo ngược như hồi chiều ở đại đội. Không phải anh gặp Tấn với cương vị anh cả mà là ở cương vị thủ trưởng tiểu đoàn.
-   Vô đi. - Anh nói với Tấn đang thập thò ngoài cửa.
Tấn bước vào, ngó trước dòm sau, nói:
-   Anh ở sướng thật đấy, sướng hơn ở quê nhiều.
-   Em so sánh gì lạ thế. Lớn rồi, là quân nhân, ăn nói cho chững chạc.
Giọng Ngoãn ra vẻ bề trên. Mà bề trên thật chứ Phải trấn áp ngay từ đầu. Thằng út có vẻ không giống trước, bướng.
-   Sao anh lại cáu gắt vô lý thế? Em có bảo sao Em mừng cho anh. Nhà ta làm gì có trà có thuốc, tưởng...
“Mày tưởng ở chiến trường sướng lắm chớ gì? Mày tưởng bộ đội sướng bằng mấy thằng nông dân cày cuốc. Mày tưởng bộ đội sướng bằng mấy sinh viên hằng ngày cắp sách đến trường chớ gì?”. Nghĩ thế, Ngoãn thấy mình hô'. Lẽ ra không nên bày trà, bày thuốc trên bàn.
- Thuốc với trà anh bạn ở miền Bắc đi phép vào, mang cho. Bọn anh là cán bộ tiểu đoàn thật đấy nhưng cũng mốc mép ra. Còn lính tráng thì không có gì đâu, đừng mơ màng. Đã vào bộ đội phải chấp nhận đói khát, gian khổ. Hy sinh nữa.
-   ơ kìa! Vậy anh nghĩ em vào bộ đội để hưởng sung sướng đấy à?
-   Anh nghĩ thế nào là quyền của anh, hiểu chưa? Còn bây giờ, em trả lời đi. Tại sao lại bỏ học?
Ông cả nhà mình giống bố tệ hại. Gia trưởng kinh khủng. Đi bộ đội chừng đó năm, lên đến chức tiểu đoàn mà chẳng thay đổi mấy. Chả lẽ anh em mới gặp nhau đã ầm ĩ lên. Thôi thì chiều ông chút đã sao, Tấn nghĩ thế và thư thả kể lại hoàn cảnh gia đình và ý nguyện vào bộ đội của mình.
-   Ý nguyện của em là ý nguyện của thằng học trò, chỉ biết sách vở, không biết gì thực tế. Người ta cực chẳng đã phải đi. Chứ không hăng máu vịt như em. Nhà mình đã có hai người đi bộ đội, chưa đủ sao?
-   Anh nói chi lạ. Chứ hồi anh đi, anh tự nguyện hay ai bắt anh đi?
-   Ngu ạ. Hồi anh khác. Nhà mình cơ cực quá, bố thì... Còn em bây giờ đang đi học. Khó khăn bây giờ cũng không giống trước. Viết thư báo, anh cũng gửi về được ít nhiều. Bằng không cứ ở nhà giúp mẹ, năm sau xin học tiếp không được sao?
-   Đấy, chính anh nói đấy nhé. Anh đi có hoàn cảnh của anh, có động cơ của anh. Vậy anh cũng phải thông cảm cho hoàn cảnh của em, động cơ của em chớ? Là một thanh niên, khoẻ khoắn, quân đội đang cần, ru rú ở nhà với mẹ sao được? Còn học là việc của cả đời người. Đất nước thống nhất đi học chẳng yên tâm hơn sao?
“Mày còn dốt lắm em ạ. Liệu có qua được đận này không mà nói đến đất nước thống nhất. Mà qua được đận này còn hàng chục hàng trăm trận khác nữa chứ”. Nghĩ vậy nhưng Ngoãn không muốn nói ra. Dẫu sao, anh cũng là cán bộ tiểu đoàn, không nên sơ sảy điều gì để thằng em đang hừng hực nhuệ khí coi thường. Có một điều khiến anh dè chừng là thằng em của anh không còn là thằng Tấn ngày xưa. Không hề e sợ gì anh. Ăn nói chững chạc.
Đi bộ đội, đi chiến đấu, mục tiêu lý tưởng rõ ràng. Anh cũng đã thử chạm đến cái vỉa tầng phức tạp mà mới lần học anh thấy rất khó vào, ấy là những quan điểm về chủ nghĩa xã hội, về tư bản chủ nghĩa. Tấn nói vanh vách. Ngoãn nghe mà sửng sốt cả người. Sửng sốt vì sự hiểu biết sâu rộng của em. Sửng sốt vì sợ em sẽ vấp ngã trong cái thực tế ngổn ngang phúc tạp của cuộc đời.
- Em thấy đấy, nhà mình nghèo rớt mồng tơi nhưng vẫn mang tiếng là con cháu những kẻ bóc lột. Thực tế không giống sách vở đâu. Anh và Tường đi bộ đội là để rửa lý lịch cho gia đình ta, cho tương lai của em.
- Em biết, nhưng em muốn chính em khẳng định phẩm chất của mình cơ. Tự em sẽ làm trong sạch lý lịch của chính em.    - Đi như thế em không thương mẹ sao?
Nước mắt Tấn rân rấn:
-   Mẹ cũng chỉ đỡ khổ khi đất nước không còn giặc giã. Còn giặc, mẹ còn phải xa anh em mình, còn phải thắt lưng buộc bụng chịu đói khát thiếu thốn... Mà chẳng riêng mẹ đâu.
Như vậy, ngay cả về tình cảm riêng chung ở Tấn cũng có cái gì khác xa tình cảm ở anh...
Cuộc trò chuyện giữa anh và Tấn cũng chỉ bình lặng được một lúc. Bằng thực tế từng trải trong cuộc đời quân ngũ, anh khuyên Tấn một đôi điều. Anh thấy rằng Tấn chưa được luyện tập chu đáo, vừa chân ướt chân ráo vào chiến trường nên trận đánh tới anh sẽ nói với đại đội để Tấn làm một số công việc ở phía sau. Mới tới đó, Tấn đã nổi khùng:
-   Em vào chiến trường để cầm súng chiến đấu. Đi làm cái việc ở phía sau, em vào làm gì?
-   Sẽ còn khối dịp để em thực hiện nguyện vọng. Là anh, lại vào đây trước em nhiều, anh nói em phải nghe. Bố trí em ở phía sau cũng chỉ vì anh thương em, muốn giữ gìn cho em. Cuộc chiến còn dai dẳng khốc liệt lắm, còn tha hồ đi đánh nhau.
-   Ý định của anh tốt đấy nhưng lại cục bộ cá nhân. Em không muốn vì em mà ảnh hưởng đến anh. Em không cần một ưu tiên gì khi có anh là tiểu đoàn phó.
Bực quá, không còn kìm nén được, Ngoãn nói như quát:
-Không anh em gì cả, đây là mệnh lệnh. Tôi bảo đồng chí không được tham gia, có vậy thôi.
Tấn mím môi, nước mắt nhưa nhứa. Sao cái đời mình khốn khổ thế. Hồi trước ở nhà, đành vậy, bây giờ đã vào đến chiến trường, vẫn tiếp tục bị đè nén.
-   Không bao giờ! - Tấn cũng đứng dậy tuyên bố rắn rởi - Nếu anh lấy tình anh em để ra lệnh, tôi sẽ làm đơn xin đi tiểu đoàn khác. Tình anh em ở chỗ nào chứ không ở trong chuyện này được.
-   A, cái thằng...
Ngoãn nhìn Tân bước ra khỏi cửa, miệng há ra, mắt tròn xoe, như nhìn một vật lạ.

Chương Chín
1
SÔ chỉ huy sư đoàn nằm ở phía đồng bác Hà Tân. Không cần ống nhòm cũng nhìn rõ bộ đội xung phong lên Thượng Đức. Mái hầm thùng, được che bằng lá nón. Giữa hầm có chiếc bàn, mặt ken bằng nứa. Hai bên bàn là hai chiếc ghế ghép bằng hai cây gỗ vỏ còn thơm nồng mùi nhựa cây. Sư trưởng Lê Công Phê rất bằng lòng với vị trí đã chọn. Người chỉ huy ngoài việc dùng điện thoại liên hệ với các mũi, các hướng khi cần có thể chạy bộ tới các trung đoàn, tiểu đoàn. Tham gia đánh giặc từ lúc còn là chiến sĩ bộc phá thời chống Pháp, Lê Công Phê không thể nhớ hết các trận đánh trên mọi chiến trường. ở cương vị chỉ huy, anh có mặt hầu hết trong những trận đánh lớn. Cả cuộc đời anh, sống với đồng đội thì nhiều nhưng với vợ con thì chẳng được bao nhiêu. Hai lần về phép là hai lần vợ anh sinh hạ hai đứa con gái. Không lần sinh đẻ nào anh có mặt ở nhà. Nhà anh ở một vùng ven biển gần thị xã Thanh Hóa. Quảng Nam là mảnh đất kết nghĩa của quê hương anh. Từ những ngày đầu đánh Mỹ, một tiểuđoàn đặc công toàn là cán bộ chiến sĩ Thanh Hóa đã được thành lập gửi vào chiến trưòng Quảng Đà. Tỉnh đội trưởng Lê Quang Phùng, bạn thân thích của anh, làm tiểu đoàn trưởng. Phùng to cao như người Tây. Trận đầu tiên tiểu đoàn đánh vào đồn Mỹ nghe đâu cũng ở vùng B Đại Lộc. Trận đánh không được thuận lợi. Bộ đội đang mở rào thì gặp lính Mỹ đi tuần. Địch nổ súng trước. Lính trong đồn báo động. Phùng buộc lòng phải lệnh cho bộ đội đánh cưỡng tập. Để trận đánh chắc thắng, Phừng nhảy vào đồn chỉ huy bộ đội. Lê Quang Phùng hy sinh khi trận đánh đã kết thúc. Anh cùng một tốp bộ đội lom khom đi trong chiến hào. Một chiến sĩ của anh bị thương ngay từ đầu nằm lại, ngỡ anh là một thằng Mỹ đang tìm đường tẩu thoát. Anh ta bắn một tràng AK. Đạn xuyên qua lồng ngực Lê Quang Phùng. Chiến tranh đến là lắm kiểu hy sinh. Anh chiến sĩ khi nhận ra việc bắn nhầm đã giật súng ngắn của thủ trưởng mình định tự sát. May mọi người ngăn kịp. Bộ đội chuyển Phùng về bệnh viện dã chiến được một lúc thì anh tắt thở. Phùng có một vợ và hai con. Vợ Phùng mấy lần viết thư cho anh, nếu có vào Quảng Đà thì tìm mộ Phùng. Khôn thiêng hãy ủng hộ cho Sư đoàn 304 trong tận đánh tói Phùng ơi! Trận đánh thắng lợi, thế nào mình cũng đi tìm Phùng.
Ngay sát hầm bên cạnh, Sáu Nam cũng đang giao nhiệm vụ gì đó cho cán bộ của mình. Trước trận đánh, có những lúc tĩnh lặng đến vô cùng. Người chỉ huy thậm chí không biết làm gì ngoài sự hồi ức hay liên tưởng gì đó. Lê Công Phê đi lại chỗ Sáu Nam. Anh hỏi Sáu Nam về Phùng, về Tiểu đoàn 91, con em của tỉnh Thanh Hóa.
-   Tiểu đoàn ấy là con cưng của Quảng Đà đấy. Gan dạ dũng cảm, lập nhiều chiến công. Nhưng bây giờ chắc không còn ai là người Thanh Hóa nữa. Đánh miết, hy sinh miết.
-   Thanh Hóa có tiếp tục bổ sung người cho Tiểu đoàn 91 mà?
-   Tôi biết, có bổ sung sáu bảy lượt. Nhưng không lại. Con em Quảng Đà bổ sung. Con em các tỉnh khác ở miền Bắc cũng bổ sung. Giờ nó chỉ còn cái tên và một truyền thống tuyệt vời vậy thôi. Anh định hỏi ai ở đó?
-   Tôi có người bạn thân làm tiểu đoàn trưởng đầu tiên của Tiểu đoàn 91. Anh ấy hy sinh từ 68 kia. Tôi muốn đi tìm mộ anh ấy.
-   Khó đó. Anh em bộ đội miền Bắc hy sinh biết mấy ở đất Quảng Đà. Mà đâu chỉ hy sinh trong chiến đấu. Đi gùi gạo, gùi hàng chết. Đi trồng sắn, trồng bắp, chết. Sốt rét chết. Qua sông qua suối, nước cuốn chết. Không ít anh em mình chết vì đói... Mồ mả người có, người không. Người có mồ, mình cũng không giữ được. Địch cày đi ủi lại đến thế, biết làm sao? Cũng chỉ chờ ngày yên hàn xem sao.
Trong khi Lê Công Phê bùi ngùi nhờ về người bạn của mình và đau đớn nghĩ đến biết bao nhiêu nam nữ thanh niên đã vào đây, đã hy sinh thầm lặng, thì Sáu Nam lại đang nhớ về những ngày địch tổ chức tố Cộng rất dã man. Ba ngọn bạch lạp đang cháy lung linh trong căn hầm của sở chỉ huy đã làm cho anh rùng mình. Ngày ấy, bọn địch đã bắt hàng vạn người quỳ xuống trực những ngọn bạch lạp như thế. Những người quỳ, đầu cúi sát đất. Họ chỉ được ngẩng lên khỉ các ngọn bạch lạp tàn lụi. Những ai không chịu đựng được hoặc chống đối, chúng giết ngay. Cái mà chúng gọi là sự sám hốì cũng đã gieo vào cán bộ nhân dân Quảng Đà một niềm căm uất. Đã có người đứng dậy hét vào mặt kẻ thù: -"Không thể nào chịu được nữa rồi. Mày giết tao đi...". Biết bao cán bộ ta, những năm đen tối đó đã bị Mỹ ngụy trói thành từng đàn như súc vật dẫn tới đập Vĩnh Trinh, tàn sát dã man. Đập Vĩnh Trinh đã thành cái mồ chung của không biết bao gia đình, của không biết bao nhiêu chiến sĩ cách mạng... Sáu Nam và nhiều đồng chí khác đã cắn răng chịu đựng, vượt qua những ngày thê thảm đó. Đói khát, nằm hầm bí mật, nằm ngay dưới ao bèo, ăn cám lợn. Bằng mọi cách phải sống, bằng mọi cách phải gây dựng lại lực lượng. Các cụ, các mẹ, các chị em đã che chở, đã đương đầu với tàn bạo, với sắt thép. Từng tấc đất được giành giật từ tay kẻ thù. Những bà mẹ lao lên trước mũi xe ủi của thằng địch, tay cầm đuốc, tay xách can xăng: "Mày cứ nghiến vào tao đây. Tao chết mày chết". Những chị gái ôm con nhỏ trong lòng lăn ra ngay trước xe bọc thép của địch. Những đoàn học sinh, sinh viên trẻ măng phơi phới tuổi xuân rầm rập xuống đường biểu tình đấu tranh. Súng địch xả vào họ... Sao đêm nay những hình ảnh đó bỗng đang nhớ về

Dồn dập trở về trong đầu Sáu Nam. Hình như đây là món nợ nhắc nhở anh, nhắc nhở những người đang âm thầm chuẩn bị tiến đánh Thượng Đức. Sáu Nam lắc lắc đầu như muốn xua đi những vướng bận trong lòng. Anh quay qua hỏi Thủy:
-   Công tác chuẩn bị cho dân nổi dậy đến đâu rồi?
-   Báo cáo anh đã liên hệ chặt chẽ, hợp đồng chu đáo. Chỉ chờ nổ súng.
-   Hay lắm. Chuyến này thì chắc chắn gặp được vợ con rồi đó.
-Dạ.
Thủy cố tỏ ra bình thường, nhưng giọng vẫn không giấu được sự ngùi tủi. Anh quay mặt đi, khoé mắt đã rơm rớm. Anh biết, chủ tịch thương anh, quan tâm đến chuyện riêng của anh. Sự quan tâm ấy vô tình đụng nỗi đau nhức nhới mà anh đang ráng chịu. Lúc nào nghĩ đến nó anh đều phải lắc đầu xua đuổi, để còn sức vượt lên, còn sức làm việc. Trưóc đây, giải phóng Thượng Đức là tiếng gọi thiêng liêng của hàng nghìn người dân trong ấp Hà Tân. Anh là bí thư, anh có trách nhiệm với mảnh đất, con người của quê hương anh. Nhưng tiếng gọi đó còn dành một khoảng riêng trong tâm hồn anh, ấy là những khao khát mong đợi được gặp lại vợ con. Lúc này, khoảng riêng đó không còn. Lấp vào đó là một mối thù hận ngùn ngụt mà không kìm nén được, anh có thể phát điên phát dại. Cách đây vài tháng, cháu Thông gửi thư cho anh.
Trong thư, Thông báo tin vợ con anh không còn. Nửa đêm, ngôi nhà của anh bỗng nhiên bốc cháy. Vợ con anh đã không kịp thoát ra... Bao nhiêu hy vọng chờ đợi ở anh thế là thành tro khói. Bao nhiêu hy vọng chờ đợi ở anh bây giờ thành vực sâu của lòng uất hận. Tại sao nhà anh bốc cháy? Tại sao, không ai cứu vợ con anh? Rõ ràng là có bàn tay của kẻ địch. Ngu ơi là ngu! Tại sao anh không tìm cách đưa Trang ra vùng giải phóng. Làm sao chúng có thể để cho vợ con anh sống yên Ổn trong ấp. Nhưng tại sao chúng không giết Trang khi anh nhảy núi? Kẻ nào đã tố cáo Trang là vợ của anh?

Thủy nhớ lại thời kỳ anh đi tập kết ra Bắc. Những năm tháng đó, anh cồn cào không yên khi nhớ về quê hương mình. Ngày anh ra Bắc, Trang còn vô tư và hồn nhiên lắm... Trưa hôm đó, anh và Trang quấn quỳt chuyện trò như một đôi bạn thân. Anh lớn hơn Trang đến năm tuổi. Anh và Trang đều đang ở tuổi manh nha của những tình cảm vừa mơ hồ vừa lãng mạn. Trang tập hát cho anh. Trang kể chuyện cho anh nghe. Đang vui, chợt Trang bảo anh nên tranh thủ ngủ chút xíu, Trang có việc phải về chốc lại sang. Ngủ dậy, anh thấy mọi người-trong nhà nhìn anh lạ lẫm. Chẳng những thế, ai nấy bưng miệng cười ngặt nghẽo. Mẹ kéo anh vào nhà soi gương. Anh cười chảy nước mắt. Mặt anh bị ai vẽ đầy râu ria trông nghịch ngợm, bẩn tưởi. Chỉ có Trang. Trang vốn hay chọc quậy anh. Nhưng sao Trang lại chơi trò quỷ quái ấy vào lúc anh lên đường. Và nữa, giờ tập trung của anh đến rồi sao vẫn chẳng thấy Trang đâu? Cô bận gì? Không hiểu sao, cái giờ lên đường ấy, sự day dứt, bịn rịn ấy khiến anh nôn nao. Sự vắng mặt của người con gái anh vừa coi là bạn, vừa coi như em gái cứ như một sợi dây vô hình níu giật anh lại. Vì sao Trang lấy nhọ than bôi đầy mặt anh? Vì sao lúc cần gặp anh nhất, cô lại vắng. Anh đã ráng trì hoãn từng phút từng giây để chờ Trang, nhưng rồi khi anh bạn đèo Thủy vòng qua con ao làng, anh mới nghe tiếng gọi thảng thốt của Trang. Anh ngoái lại. Tay Trang cầm một chiếc khăn vẫy rốì rít. Cô chạy hớt hải về phía anh, mặt đầm đìa nước. Không thể kịp nữa rồi Trang à! Đã quá trễ. Nếu dừng lại cũng có nghĩa là hủy bỏ chuyến đi. Người bạn của Thủy cũng biết rõ như thế nên ráng phóng xe về phía trước.
Lạ lùng thay, bao nhiêu năm ở miền Bắc, hiện đi hiện lại mãi trong ký ức Thủy vẫn là hình ảnh Trang. Và câu hỏi, tại sao Trang bôi than lên mặt anh, tại sao Trang vắng mặt lúc anh lên đường cứ như một bí mật. Trằn trọc với những đêm không ngủ, anh tự hứa với lòng sẽ tìm cách trở về miền Nam sớm nhất, sẽ tìm gặp bằng được Trang sớm nhất. Anh nói với tổ chức, với bạn bè một cách công khai: “Sau này gặp lại Trang, nhất định tôi sẽ cưới Trang, chỉ sợ Trang... nhưng tôi tin”.
Trở lại đất Quảng vào đúng thời điểm cách mạng miền Nam đang giai đoạn gian khổ nhất, khốc liệt nhất, Thủy đà xin được về đứng chân trên đất Đại Lộc. Mây lần anh nàn nỉ xin cấp trên cho anh về hoạt động ở Hà Tân. Không thể hoạt động hợp pháp anh xin được hoạt động bí mật. Anh đã gặp Trang trong những ngày đêm kẻ thù lùng sục vây ráp cán bộ cách mạng ráo riết. Cuộc gặp lần đầu Trang đã lả đi trên tay anh. Tim Trang đã muốn ngưng đập khi nhận ra anh có mặt trong nhà mình. Cô mừng muốn chết, mà sợ cũng muốn chết luôn. Trang nói với anh rằng không hiểu vì sao từ lúc anh đi khỏi Hà Tân, cô luôn tin rằng: thế nào cũng có lúc anh trở lại. Thế nào anh cũng gặp Trang và thế nào tình cảm giữa hai người cũng sẽ xảy ra như hôm nay. Trang nói rằng từ lúc Trang biết thương, biết nhớ, cô chỉ dành tình cảm đó cho một người thôi, người đó là anh. Cô đã sống trong mơ tưởng chờ đợi và bây giờ cô đã được toại nguyện. Trang lục trong túi xắc lấy ra một chiếc khăn, dúi vào tay Thủy: “Anh biết chiếc khăn này em đã giữ bao nhiêu năm không? Từ hồi xa anh đó. Hôm anh đi, em đang thêu dở. Bôi than vào mặt anh để anh không đi ngay được, vậy mà vẫn chẳng kịp. Gọi hết hơi mà anh không dừng. Người chi có thứ người ác vậy chớ? Răng mà vội vậy anh?”. “Thì ra thế. Anh đâu biết em chậm vì việc thêu khăn, cả việc em bôi nhọ lên mặt, anh cũng chẳng hiểu làm sao. Cứ nghĩ, lớn tướng như em sao tính khí còn trẻ con vậy chớ”. “Anh là vô tâm lắm. Được đi ra Bắc là quên hết trọi hết trơn, chẳng còn nhớ ai nữa à!”. “Đâu phải vậy. Nhớ muốn chết ấy chớ!

Lòng dạ bồn chồn lắm. Thắc thởm không yên vì vắng em. Thương quá trời mà không biết làm sao được...
Kỷ niệm làm cho Thủy càng thêm yêu Trang bội phần. Anh nấn ná không muốn rời Trang. Yêu Thủy đắm đuối, nhưng Trang không muốn giữ Thủy ở lại nhà. Sự hoạt động của Thủy ở Hà Tân rất nguy hiểm, dễ bị lộ. Muốn giữ tình yêu phải giữ an toàn cho anh. Mấy lần, Trang giục anh đi, nhưng chính cô cứ dùng dằng không dứt ra được. “Hay chúng ta là vợ chồng của nhau đi” anh dè chừng nói với Trang. “Đâu được, bộ anh tưởng dễ vậy sao?”. “Thấy em sống lủi thủi một mình anh thương quá. Em không thấy cô quạnh à? Hay không thương anh”, “ủa! Không thương anh thì thương ai chớ. Nhưng còn tổ chức chớ. Bộ tổ chức có đồng ý không?”. “Việc đó anh lo. Anh sẽ nói với mấy anh ở huyện. Mấy anh sẽ thông cảm, sẽ thương mình hơn. Chỉ sợ em không đồng ý”. “Đồng ý, đồng ý liền à. Nhưng là vợ chồng, sẽ sinh con. Có con trong hoàn cảnh này liệu có nuôi nổi không anh? Mới lại, tụi chúng ở đây nữa chớ. Nó hỏi chồng nào mà có con, trả lòi răng...”. “Rõ là nhiều cái khó rồi. Nhưng đợi hết khó, có khi mình đã thành tro bụi”...
Thủy còn nhớ cả những ngón tay chợt run rẩy của Trang khi ôm chầm lấy anh. Nước mắt Trang giàn giụa thấm ướt vai anh. “Em thương anh nhiều lắm. Nhưng biết làm sao hả anh?”. Tình thương yêu khi đã cùng rung lên trong nhịp đập của hai con tim thì khó có gì ngăn cản được. Dẫu thế, cả hai vẫn cố kìm nén, cố chịu đựng. Nhưng rồi cái gì đến vẫn cứ đến. Đêm đó- cái đêm tan vào nhau của hai người, một tế bào nhỏ nhoi trong bụng Trang đã hình thành. Họ đã giữ được khá lâu những tình cảm sôi sục luôn diễn ra khi nghĩ về nhau, khi gần gũi nhau. Nhưng cái đêm ấy... Cho cùng, đối với Trang chưa có một lễ cưới nhưng anh coi Trang đã là vợ. Một ngựời vợ đoan trang, chính trực của anh từ cái đếm hôm ấy...
Đêm hôm ấy, từ hầm bí mật, anh lại chui về nhà Trang. Hai người được dịp ôm ấp nhau thoả thích. Bỗng thấy súng nổ rộ ngoài mí vườn. Tiếng bọn dân vệ thào thọt gì đó. Những bước chân chạy vội. Thôi chết, nó phát hiện được gì chăng? Nó lùng sục. Phía sau nhà có một chiếc hầm. Cũng chỉ là hầm Trang đào tránh pháo. Trang nhanh nhẩu kéo Thủy chạy ra chiếc hầm đó. Cô vừa ấn anh xuống hầm thì bọn dân vệ đã sục vào tận nhà. “Làm chi bối rối vậy cô Hai?”. Một thằng dân vệ, ý như toán trưởng hỏi. “Đang đi vệ sinh ngoài vườn, nghe động ngỡ trộm vội vào. Làm chi mà mặt mày đằng đằng sát khí vậy mấy anh?”. Trang cố giữ vẻ bình thản hỏi lại.
“Có một Việt cộng nằm vùng vừa vào nhà. Cô Hai thừa biết điều đó chớ”. Trang không khỏi tái mặt. Nhưng chính cái giây phút nguy khốn ấy, cô cũng đã nghĩ ngay ra một cách đối phó hiệu nghiệm, “ủa! Các ông vừa nói có Việt cộng nằm vùng vô đây? Vậy ra giữa cái ấp các ông bảo là yên lành, là được bảo vệ chu đáo, Việt cộng ra vô dễ dàng vậy sao? Chết cha chúng tôi chớ. Nhà chỉ có một thân một mình. Thế ni sống răng được chớ?”. Sau câu nói ấy, cô càng tái mặt, càng run rẩy. Và vậy là lời nói dối của cô càng giống sự thật. Nhưng bọn dân vệ đã không chịu mất thời gian đôì đáp. Thằng toán trưởng lệnh cho ba thằng đỉ theo lùng sục. Chuyến này anh Thủy khó' thoát. Trời ơi! cả ba đứa đang theo hướng cô vừa đi vào bươn tới. Nơi đó có chiếc hầm. Nơi đó có Thủy của cô. Thủy sẽ bị chúng túm tóc lôi lên. Cũng có thể chúng xả súng bắn ngay. Nghĩ như thế, chẳng còn tĩnh táo được hơn, Trang chạy theo mấy thằng dân vệ. Nó đi đâu, cô đi đó. Trang nghĩ: “Tao sẽ liều chết với tụi mày, nếu tụi mày đụng đến ảnh”. Nhưng khi tụi dân vệ và cô đi tới miệng hầm mà chính cô đưa Thủy trốn thì không còn dấu vết tăm dạng. Cô tan nát hết hồn vía. Cô vừa mừng vừa muốn ngất xỉu. Bọn dân vệ sục sạo một thôi một hồi quanh khu vườn rồi lặng lẽ rút. Chúng vừa đi khỏi, Trang không còn biết đất trời gì nữa... Thủy đã có mặt kịp thời. Anh vẫn lẩn quất ngay khu vườn. Đêm. Bọn dân vệ hãi. Thủy biết rõ mỗi bước chân của chúng trĩu nặng âu lo. Chúng không dám sục sạo quyết liệt, sợ dẫm mìn, sợ anh chống trả. Anh nghĩ vậy và không đi khỏi khu vườn. Anh không dám tự thú với mình là: Tính mệnh của Trang lúc đó còn hơn tính mệnh của anh nhiều. Anh thoát được, còn Trang bị chúng đánh đập, làm nhục tin sao? Điều đó đã không xảy ra, nhưng sự đời lại xảy ra ở một hướng khác. Nếu anh không kịp thời tới bên miệng hầm, không biết rồi Trang sẽ như thế nào? Trên tay anh, người Trang mềm oặt, lạnh tanh. Anh ôm riết Trang vào lòng, truyền sức sống của anh cho Trang. Anh đưa Trang vào trong nhà, ấp ủ sưởi ấm cho Trang.
Đêm hôm đó, sau khi đã hồi tỉnh, đã nằm kề người yêu, Trang vẫn còn như trong mộng mị. Và khi biết chắc mình còn sống, Thủy còn sống, cô đã có một quyết định táo bạo. Cô hiến dâng sự trong trắng, trinh nguyên của đòi cô cho Thủy... Sau giây phút mê đắm, tận hưởng những khát khao cháy bỏng trong cuộc đời người con trai, Thủy giật mình thấy gương mặt Trang đẫm nước. “Sao vậy em? Em ân hận sao?”. Trang vít đầu Thủy xuống bầu ngực nóng hổi vun tròn của mình. “Không mà. Em khóc vì sung sướng đó anh”.

2
Quan hệ giữa Thủy và Trang vẫn bình thường. Hoạt động của Thủy vẫn êm xuôi nếu lần đó tụi Bảo an không phát hiện ra chiếc hầm bí mật của Bá. Lúc đó, Thủy chưa thể biết Bá sẽ thế nào khi về với địch. Nhưng Bá là người biết sự hoạt động bí mật của Thủy. Hồi đi tập kết, Bá là người đi chuyến cuối cùng. Rủi cho Bá, gần thoát được ranh giới kiểm soát của địch thì bị chặn lại. Anh đành quay trở về quê. Bá không lạ gì Thủy. Và vì vậy, khi Bá bị lộ, Thủy phải nhanh chớng rời Hà Tân lên núi. Đó là nguyên tắc không thể làm khác.
Lên núi, không ngày nào Thủy không quay nhìn về mảnh đất Hà Tân. ở đó còn một vài cơ sở Bá không biết, nhưng liệu họ có bị đánh phá không? Anh phập phồng lo âu cho Trang. Trời ơi! Trang của anh đã mang thai. Trang của anh có thể bị Bá khai báo và không thoát khỏi sự trừng trị của địch. Cũng có thể mạo hiểm tìm cách đưa Trang lên núi. Nhưng Trang thoát được, tụi địch sẽ sinh nghi, ráo riết tìm kiếm cơ sở cách mạng còn lạĩ. Như vậy tính mạng đồng chí đồng đội sẽ chênh vênh thêm nhiều... Đó là nỗi đau không tìm ra lối thoát. Anh đã báo cáo hết sự tình với tổ chức. Tổ chức khuyên anh nên bình tĩnh. Tin tức từ cơ sở cho biết Trang không bị lộ...
Trời ạ! Còn may mắn nào hơn đây? Và Thủy chẳng còn cách gì khác là chờ đợi. Chờ đợi từng giờ, từng ngày. Chờ đợi từng tháng, từng năm. Anh thấp thỏm đếm từng ngày đứa con ra đời. Trang sẽ sanh con trai hay con gái. Liệu vắng anh, mẹ con Trang có được vuông tròn. Và khi đứa bé oa oa chào đời, tụi địch có để Trang yên. Cám ơn trời phật. Mọi sự đều tốt lành. Anh thành người bô". Con anh, một bé gái bụ bẫm. Bọn địch có đến tra khảo nhưng Trang vẫn không việc gì. Nguồn tin cơ sở đã miêu tả cuộc đấu trí rất thông minh của Trang. Bọn cảnh sát hỏi Trang: “Khai thành khẩn thì cả hai mẹ con còn giữ được tính mạng, không thành khẩn đừng hy vọng khoan hồng”. “Thì ba nó là mấy ông lính ở đồn Thượng Đức, ra ấp Hà Tân ăn nhậu chớ còn ai”. “Xạo, dám vu không cho lính quốc gia. Tội đáng chết. Lính ở đồn Thượng Đức không thể có chuyện ấy. Chỉ có thể một thằng Cộng sản gộc nào đó. Hãy khai ra nếu còn muốn sống”, “ủa! Tôi thuộc diện các ông canh chừng, không được ra khỏi ấp. Vậy làm sao tiếp xúc với Cộng sản chớ? Hay là trong ấp có Cộng sản”. “Có hay không cấm hỏi. Nhưng lính quốc gia thì phải có tên có tuổi. Khai đúng sẽ được tha”. “Không dám. Khai rồi ông quận trưởng đuổi béng đi nơi khác. Tội nghiệp mấy ảnh. Mà rồi má con tôi biết dựa vào ai để sống”. Một vài lần nữa chúng cho người từ ty cảnh sát đến doạ nạt nhưng chính chúng lại sợ Trang khai tùm lum, mang vạ. Chúng biết rõ quận trưởng sẽ thẳng tay trừng trị kẻ nào dính líu đến vụ này. Mà Trang thì dễ chỉ bậy bạ bất cứ ai. Gỡ cho được chắc gì còn là thằng người. Là nghĩ thế, chúng không dám ra tay. Trang đưa mắt nhìn chúng và nói: “Từ hồi ba má tôi mất biết bao nhiêu người của các anh đến nhũng nhiễu. Nếu khai có lẽ phải hàng mấy chục”. Chúng biết Trang bịa chuyện, nhưng thôi, dây với ngữ đàn bà này khéo mà xấu mặt. Chúng bỏ qua...
Khi mà nỗi lo không còn canh cánh trong lòng Thủy, khi mà niềm mơ ước được đoàn tụ với vợ con đã gần kề lại chính là lúc sét giáng vào đầu anh. Hiệp định Pa-ri chỉ chứng minh một điều, muốn giành thắng lợi không có con đường nào khác là đánh tới. Đánh tận sào huyệt của địch. Sào huyệt của địch trên đất Đại Lộc là Thượng Đức. Sau cơn choáng váng, thất vọng, anh đã tỉnh táo trở lại. Cán bộ trên quân khu, cán bộ trên tỉnh cũng tỉnh táo lại. ông Sáu Nam nói với anh: “Bữa trước mình gặp ông Năm Công đi họp ngoài kia vào. ông bảo Trung ương có chỉ đạo rồi đó, đánh tới đi”. Đánh tới, đúng là tiếng vọng của con tim khối óc Thủy. Đánh tới là nguyện vọng của mọi cán bộ chiến sĩ huyện Đại Lộc. Tình hình biến chuyển khá mau lẹ, đòn trừng trị kẻ thù bùng nổ khắp nơi. Và trên đất Quảng Đà, anh đã định đoán được những gì xảy ra khi gặp ông già Lê Trọng Tấn. Chiến dịch này không còn là chiến dịch thông thường như mọi chiến dịch. Trận đánh này không thể là trận đánh lặp lại của những năm trước đây. Ngọn lửa niềm tin trong anh đang được thắp sáng lên. Ấy vậy mà trước những gì lung linh ngọt ngào anh hằng mơ ước chưa tới tai họa đã tìm đến anh, giáng cật lực vào đầu anh. Cái chết của vợ con anh lẽ nào không dính đến thủ đoạn độc ác của thằng địch, cháu Thông của anh đi lính vào thời điểm ta tấn công Thượng Đức lẽ nào chỉ là chuyện ngẫu nhiên. Bố mẹ Thông trước khi mất đã gửi gắm đứa con trai duy nhất cho anh. Anh đã không tròn trách nhiệm sự ủy thác của anh cả, của chị dâu. Thôi thì người chết không thể cứu được, nhưng người còn sống không thể để mặc. vẫn biết nó bị xúi giục cưỡng bức, nhưng khi đã là lính của đồn Thượng Đức nó là đối tượng tác chiến của ta. Thằng Thông có thể gây tội ác với bà con. Phải viết thư cho nó, khuyên bảo nó việc gì nên làm, việc gì không nên làm. Cùng với những ý nghĩ ấy anh chợt nhớ một gương mặt khác. Anh ngờ ngợ việc sát hại vợ con anh, việc đẩy cháu anh vào con đường tội lỗi có dính đến Nguyễn Bá. Bá là ấp trưởng ấp Hà Tân. Bí mật gia đình anh Bá không lạ. Bá ơi! Mày là một thằng hèn. Tao ngỡ thế là đủ. Ai ngờ mày còn là một tên ác ôn.

3
Không thể chia sẻ những tin đau buồn với ông Sáu Nam, lòng Thủy như có muối xát. Đồng chí chủ tịch tỉnh cần rảnh rang đầu óc để toan tính bao nhiêu việc quan trọng. Mình cũng vậy, không thể chết chìm chết ngập trong đau buồn. Hàng đống công việc đang chờ. Nào là phương án cụ thể cho từng đơn vị, từng cá nhân đánh chiếm các vị trí được giao. Nào là việc đưa dân ra khỏi khu vực bom đạn khi chiên sự nổ ra, lo chỗ ăn chỗ ở cho họ ở nơi mới đến. Xa hơn, phải tính chuyện giữ tài sản, trật tự an ninh ở ấp khi dứt điểm Thượng Đức... Phải lãnh đạo bộ phận quân quản chớp thời cơ xoá chính quyền cũ, vận động quần chúng đi theo cách mạng, làm chủ vận mệnh của mình. Số du kích dẫn đường cho bộ đội phải thật khôn khéo, dũng cảm. Lực lượng kìm kẹp của địch phải tiêu diệt, nhưng một trăm ba mươi nghìn dân phải được bảo vệ. Bốn trăm tấn gạo, hai trăm tấn muối tỉnh chuẩn bị cho dân phải được phân phát chu đáo đến từng gia đình. Phải tạo niềm tin với dân ngay từ đầu. Đừng để họ nghỉ mình chỉ nói suông. Đưa họ về vùng giải phóng không chu đáo họ sẽ oán cách mạng. Làm thế nào để họ hiểu, đi với cách mạng khổ nhưng chỉ là tạm thời. Sống nhục thì sống để làm gì? Việc chọn người làm dân vận giỏi, biết đồng cam cộng khổ với dân, sông chết vì dân không dễ dàng chút nào.
Phải thành lập ngay các tiểu ban bảo vệ đời sống, bảo vệ tài sản. Số cán bộ được chọn sẽ đột nhẬp vào từng khu, hướng dẫn dân ra khỏi nơi bom đạn khi bộ đội đánh các đồn ngoại vi. Dân trong ấp dù có tư tưởng gì cũng vẫn là dân của mình. Nhiều người cùng họ hàng ruột thịt với bộ đội, với cán bộ của ta. Đừng để đầu rơi máu chảy trong khi có thể tránh được...
Công việc nhiều đến vậy mà chỗ nào Thủy cũng muốn có mặt, kiểm tra, bàn bạc kỹ lưỡng với mọi người, anh đâu còn thời gian nghĩ đến mình. Cũng lạ, thức thâu đêm, ăn uống qua quỳt nhưng anh thấy trong người khỏe re.
Cẩm Linh nói với anh:
- Bí thư tranh thủ nghỉ ngơi chút đi. Trông anh hốc hác quá à!
Cẩm Linh ít hơn Thủy đến hai mươi tuổi. Mấy năm trước, Cẩm Linh gọi anh bằng chú cơ đấy. Gần đây chẳng hiểu sao, có lúc Cẩm Linh gọi Thủy bằng anh. Công việc gì Thủy phân công Cẩm Linh đều làm rất tốt. Có những việc chẳng đợi Thủy sai, cô chủ động giải quyết đâu vào
Đấy. Có một cán bộ gái trẻ, xinh đẹp, xông xáo tận tụy thế, không chỉ anh mà các cơ quan của huyện đêu quỳ mến. Việc gì cũng làm, dễ sai, dễ bảo, Câm Linh bị cấp trên điều như con thoi. Trong chiến dịch, cô còn là tay chân của quân chủ lực nữa kia đây. Vậy mà rỗi rãi là Cẩm Linh về cơ quan huyện. Có một cái gì đó trong việc làm, trong ánh mắt của Cẩm Linh dành cho anh khác hơn mọi người. Anh biết điều đó lắm. Có lẽ Cẩm Linh thương anh cặm cụi với công việc. Có lẽ Cẩm Linh thương anh côi cút một mình. Cũng có khi anh nghĩ tới Cẩm Linh với sự bổi hổi trong lòng nhưng rồi anh vội gạt đi. Tầm bậy, tầm bạ nào. Nó thuộc loại con cháu. Bao nhiêu chàng trai khỏe mạnh trẻ trung xúm xít mời chào nó chẳng thèm để mắt đến. Mình đã ngần này tuổi. Đúng là viển vông, vơ vào...
Nhưng đó là tâm trạng, là nghĩ suy thường nhật. Hôm nay, lại khác, Cẩm Linh đang nhìn anh, ánh mắt trìu mến thương cảm. Và lạ, sao ánh mắt ấy buồn thăm thẳm, chan chứa một cái gì đó. Giọng của Cẩm Linh nghe khác thường, nghèn nghẹn, ngàn ngạt. Hay là... Lại tầm phào nữa. Thủy gạt tiếp ý nghĩ vừa nhen nhóm trong lòng. Tránh cái nhìn của Cẩm Linh và vờ như không nghe Cẩm Linh vừa nói gì, anh hỏi:
- Anh Chiến đâu? Việc phối hợp với bộ đội đánh ngoại vi Thượng Đức đã thật chu đáo chưa?
Đụng đến công việc, giọng Cẩm Linh khác hẳn, lanh lảnh:    Bí thư yên tâm đi. Công việc là công việc. Em thấy anh Chiến hào hứng hung. Anh bảo, vòng trong là của chủ lực, kệ họ thôi. Vòng ngoài của anh em mình. Thà chết chứ đừng để ảnh hưởng đến kết quả chung. Phải bóc thật sạch bọn địch ở vòng ngoài để chủ lực có điều kiện tập trung xử lý bên trong...
-   Tốt. Còn may cờ, Cẩm Linh chuẩn bị đến đâu?
-   Hàng trăm chiếc đã may xong. Rồi anh xem, cờ sẽ đỏ rực trời Thượng Đức.
-   Lá cờ của tỉnh Cẩm Linh giao cho ai?
-   Em dành cho cô Ba ở An Điềm.
-   Được lắm...
Cán bộ huyện Đại Lộc ai cũng biết cô Ba. Năm nay Ba mới chừng hai mươi nhăm tuổi nhưng cô đã phải sống năm năm trong nhà tù của ngụy. Hồi ấy, An Điềm của cô bị bọn địch tập trung đánh phá thật dữ dằn. Chúng tập trung cày đi ủi lại đến trắng phớ cả một vùng rậm rạp cây cối. Chúng biết rõ nơi đây cất giấu lương thực của quân ta. Chúng biết đây là đường dây liên lạc của bộ đội, của cán bộ ta giữa núi rừng và đồng bằng. Ta cũng hiểu rằng mất An Điềm là mất luôn cả một vùng đồng bằng rộng lớn mà biết bao xương máu của bộ đội, của cán bộ nhân dân Quảng Đà mới mở ra được. Còn một người bám trụ ở An Điềm là còn giữ được mạch nối dân đối với Đảng. Cô Ba bấy giờ là du kích. Cô như một sự thách thức với kẻ thù. Cô nói với bọn địch: “Đây là nơi cha mẹ tôi sinh ra. Tôi không đi đâu hết”. Cô bị địch bắt, nhưng hành động quả cảm của cô đã khiến nhiều người noi theo: hàng chục gia đình không rời khỏi An Điềm. Ra tù, cô Ba lại về quê, về mảnh đất An Điềm, về với bà con cô bác đã theo gương cô bám sâu vào lòng đất quê hương. An Điềm đã trở thành khu ranh giới không bên nào kiểm soát. Một rừng cây keo ngút ngàn màu xanh tràn xuống đồng bằng.
Ôi chao, những cây keo. Có cây nào còn sống do tay cô ươm hạt gieo trồng năm năm về trước. Năm năm trong tù, cô Ba vẫn hướng về cách mạng với một niềm hy vọng khôn nguôi. Những năm tháng ấy, cô đã nhặt những bao đựng cát chắn đạn của địch, 'tỉ mẩn tháo ra, đan lại thành những chiếc gối xinh xinh. Chỉ là những dây bao lác nhưng cô thêu thành nhiều cánh hoa, tô điểm cho chiếc gối đó. Ai khéo đọc khéo suy có thể tìm thấy dòng chữ "Chiến thắng" cô gửi gắm trong những chiếc gối. Thoát khỏi gông xiềng, cô mang theo những chiếc gối tặng tỉnh nhà. Chủ tịch Sáu Nam là người thay mặt lãnh đạo tỉnh nhận món quà của cô. Ông tấm tắc khen cô khéo tay. Và ông không ngờ sự khéo tay của cô lại hữu ích cho công việc rất có ý nghĩa hôm nay. Giăng lá cờ cho Cẩm Linh xem, mặt cô Ba hồng lên. Mắt cô long lanh, sáng rực. Lá cờ rộng một mét hai, dài đến hai mét, xung quanh viền chỉ vàng. Ngôi sao giữa lá cờ như được truyền linh hồn những người đã hy sinh, những người đang chiến đấu, lấp lánh, tởa các tia sáng. Dòng chữ: "Nhân dân Quảng Nam - Đà Năng tặng đơn vị chiến thắng..." nổi lên lung linh...
-   Sao không bảo cô Ba thêu nốt mấy chữ cuốì vào - Thủy hỏi Cẩm Linh.
-   Dạ, cô Ba bảo chưa có lệnh của chủ tịch Sáu Nam.

4
Ngay đêm đó, ông Sáu Nam đi gặp cô Ba, đọc nốt dòng chữ cuối cùng để cô ghi vào lá cò. ông có một niềm tin không gì lay chuyển được. Những người như cô Ba ông biết không bao giờ để lộ bí mật. Bỗng Ba ôm lay lá cờ, gục đầu nức nở. ôi! giấc mơ một đòi người của cô sắp được thực hiện rồi. Năm năm trước, lính Thượng Đức đã mang còng số 8, chế tạo từ Mỹ khóa hai bàn tay của cô. Hai bàn tay cô hôm nay, rưng rưng, run rẩy là để tự do luồn kim xe chỉ thêu lên một trang mới của đòi cô, thêu lên một trang mới của nhân dân cô: Chiến thắng Thượng Đức.
Bên cạnh sư trưởng Lê Công Phê là sư phó Nguyễn Ân. Người Nguyễn Ân to cao lừng lững. Tuổi chưa đến bốn mươi nhưng tóc ông đã bạc trắng. Trong chiến tranh, cấp phó nhất là phó quân sự bao giờ cũng phải khỏe chân để cơ động. Chỗ nào cần phải điều chỉnh phương án của sư đoàn, cấp phó đi. Chỗ nào trục trặc, cấp phó đến. Thậm chí cán bộ trung đoàn bị thương hy sinh, cấp phó đến thay. Cấp phó còn rất cần giỏi địa hình, giỏi bản đồ. Nguyễn Ân đáp ứng được mọi yêu cầu đó.Lê Công Phê đang nghe điện thoại. Nguyễn Ân chống nạnh đứng bên chờ lệnh. Ở một góc hầm, Trần Đình đang rủ rỉ động viên các đơn vị...
Chuông điện thoại loạt roạt kêu. Lê Công Phê cầm ống nói.
-   Xong rồi hả? Tốt.
Ông quay lại nói với Nguyễn Ân:
-   Công binh và bộ đội địa phương báo đã chôn xong cọc trên sông Vu Gia.
• Anh hỏi họ xem nhà cửa cho dân đã chuẩn bị đến đâu? - Nguyễn Ân nhắc Lê Công Phê.
Từ đầu dây bên kia tiếng của trung đoàn trưởng công binh Phan:
-   Báo cáo đã làm xong. Dân bước đầu sẽ vô đây, ít lâu sau, chúng tôi sẽ chuyển đi một chỗ mới.
-   Các anh chưa làm kịp hay là đã làm nhưng còn tạm thời, báo cáo cho rõ ràng đi xem nào? Biết rồi, ai chả biết các anh vất vả. - Giọng Lê Công Phê vừa quả quyết vừa thông cảm.
Công binh là đơn vị ngay từ đầu đã ngập đầu ngập cổ vì chồng đống công việc. Mở đầu đã phải gọi họ. Có họ mới có đường đi. Có nhiều đoạn đường không thể làm trước sợ lộ nên phải chờ khi súng nổ. Chưa xong việc làm đường kéo pháo, chuyển lương thực, đạn dược lại phải lo làm nhà cho dân, chuẩn bị gạo muối để khi nổ súng đưa dân ra được ngay. Qua cái rề rà quanh co của trung đoàn trưởng Phan, Lê Công Phê biết rằng không cách gì họ làm kịp nhà ở cho dân trong một thời gian ngắn như vậy. Ông an ủi:
-   Lúc đầu dân ở chật chút cũng được, nhưng sau đó phải làm thêm nhà. Làm cho đàng hoàng. Tôi sẽ đề nghị bên tỉnh giúp thêm nhân lực. Nhưng anh Phan ơi! Anh Phan đâu rồi? Anh nhớ là khi có tiếng nổ đầu tiên anh phải huy động ngay được bộ đội ra làm các đoạn đường còn lại để đưa pháo vào nghe chưa? Được, được, tôi sẽ nói bên tỉnh cho thêm người hỗ trợ các anh.
Chuông lại reo. Đầu đằng kia là trung đoàn trưởng Trung đoàn pháo bỉnh 8:
-   Báo cáo tư lệnh. Khẩu pháo 85 ly ở nam sông Côn kéo bằng tay đã được đưa vào trận địa, chỉ chờ lệnh.
-   Còn hai khẩu ở hướng bắc sông thế nào?
-   Báo cáo cũng chiếm lĩnh xong lâu rồi ạ. Chỉ còn một khẩu ở An Điềm chúng tôi sẽ chuyển bằng thuyền, chắc chắn cũng sẽ tới vị trí đúng giờ quy định ạ.
-   Các anh khá lắm!
Lê Công Phê buông máy. Căn phòng rạo rực hẳn lên. Bưóc chân đến vùng đất mới, nỗi lo đầu tiên của ông là đường. Không làm được đường thì không thể đưa pháo lớn vào. Không có pháo lớn làm sao có thể tiêu diệt được Thượng Đức. Việc trung đoàn pháo binh sớm hoàn thành nhiệm vụ ban đầu có công rất lớn của công binh. Sự phối hợp tuyệt vời của dân Quảng Đà như một thứ men say, như một thứ đòn bẩy... Lòng ông lâng lâng xúc động. Ông cầm máy gọi về hướng Trung đoàn bộ binh 3A của Sư 324. Trung đoàn 3A có nhiệm vụ đánh Ba Khe sau đó bao vây Hà Sống chốt chặn đường bộ và đường sông, không cho địch lên tiếp viện Thượng Đức và không cho địch từ Thượng Đức rút về Đà Nẵng.
• Báo cáo chúng tôi đã chiếm lĩnh xong trận địa. Tốt đẹp cả, không có chuyện gì xảy ra. Nhưng du kích địa phương nói sáng sớm, sương mù ở đây rất dày đặc ạ.
Lê Công Phê biết trung đoàn trưởng Trung đoàn 3A muốn gì. Giọng ông chậm rãi:
- Anh sợ không nhìn rõ mục tiêu phải không? Anh có thể chậm lại, chừng nào mục tiêu hiện rõ sẽ bắn, đừng lãng phí đạn vô ích mà thằng địch lại coi thường. Cứ thế anh nhé.
Chuông lại reo. Hai tiểu đoàn của Quảng Đà và các lực lượng du kích lần lượt báo cáo đã chiếm lĩnh trận địa thuận lợi...
Không khí ở sở chỉ huy sư đoàn mấy hôm liền tràn ngập hân hoan, nhưng sát đến ngày nể súng mặt sư trưởng bỗng biến sắc, tay cầm ống nghe chợt run lên. Sở chỉ huy đang bừng bừng khí thế, đang sôi lên như chảo lửa trước giờ nổ súng bỗng như có cả ao nước lạnh dội vào. Từ bên kia đầu dây, trung đoàn trưởng Nguyễn Quỳ báo cáo gặp khó khăn. Nguyễn Quỳ cho biết Tiểu đoàn 7 chưa vào tới vị trí xuất phát tiến công. Trung đoàn chưa nắm được Đại đội 2 và Đại đội 4, hai đại đội đang lạc đâu đó. Giọng Nguyễn Quỳ nghèn nghẹn trong máy:
-   Trung đoàn chưa thực hiện được lệnh nổ súng đúng giờ G. Xin phép được lụi lại một thời gian.
Lê Công Phê đưa tổ hợp ra xa, nói vói Trần Bình và Nguyễn Ân. Hai người đang đứng bên cạnh, lưng gù xuống, tai lắng nghe tiếng được tiếng chăng trong máy điện thoại.
-   Làm sao đây? - Câu hỏi quặn thắt lòng dạ bao nhiêu người trong căn hầm.
-   Anh để tôi. - Nguyễn Ân giằng ống nghe từ tay Lê Công Phê, giọng rít lên - Anh chỉ huy cái chết mẹ gì lạ thế anh Quỳ. Nổ súng đến nơi rồi mà quân tướng rối bung rối bét lên thế còn đánh đấm gì. Tất cả các mũi, các hướng người ta sẵn sàng rồi. Phải đình lại chờ anh chắc? Tôi sẽ cho trinh sát tìm hai đại đội đang lạc dẫn họ vào vị trí. Được, Tiểu đoàn 9 anh cứ cho liên kết bộc phá. Thời gian à? Sư trưởng sẽ quyết định. Nhưng anh không khẩn trương khắc phục hậu quả, anh sẽ phải chịu trách nhiệm đấy... ;;
Nguyễn Ân còn định nói gì nữa nhưng Trần Bình đã đặt tay lên vai anh ra hiệu dừng lại. Trần Bình cầm máy. Giọng anh điềm đạm, khi nói, gương mặt vẫn tươi tắn như cười:
-   Bình tĩnh anh Quỳ nhé. Rối không giải quyết được gì đâu. Sư trưởng sẽ quyết định thời gian, nhưng anh khẩn trương nắm lại đội hình của anh đi. Chú ý động viên bộ đội. Quát mắng chỉ làm họ cuống. Đây, anh nói chuyện với anh Lê Công Phê. Sư trưởng sau khi hội ý chớp nhoáng với mọi người, cầm máy nói rành rọt:
- Đồng ý cho anh lùi lại một thòi gian. Nhưng đúng 5 giờ anh phải nổ súng được. Trinh sát sư đoàn và du kích địa phương sẽ giúp anh tìm hai đại đội bị lạc. Anh nghe rõ chưa?

6
Đi được một đỗi đường, Toản nói với Cẩm Linh:
-   Thế quái nào mà cấp trên của em cứ đụng đến những tình huống khó lại cử em đi?
-   Sao anh không hỏi cấp trên của anh về trường hợp của anh?
-   Anh khác. Anh là trinh sát. Anh tình nguyện.
-   Em cũng là du kích. Em tình nguyện, đã sao nào?
-   Tại sao không là người khác mà lại là em nhỉ? Cứ đi với nhau mãi khéo rồi anh em mình dính nhau.
-   Đừng có ảo tưởng. Cái cô người yêu ngoài kia để đâu?
-   Lâu nay chăng thư từ gì. Có khi yêu người khác rồi cũng nên...
-Họ bắt đầu rẽ vào một lối mòn. Đêm. Mông lung qua. Chẳng biết cái gì ở phía trước. Đã hợp đồng với nhau, nếu Cẩm Linh không nói gì tức là chỗ đó nguy hiểm. Đi nhẹ nhàng, không nói chuyện, Cẩm Linh bắt đầu im như thóc nên Toản đành ngâm miệng. Nhưng tính anh có người mà không nói chuyện khác gì một hình phạt.
- Đưòng có gì đâu mà các bố lạc. Đúng là vừa đi vừa ngủ gật rồi.
-   Thả anh ra một mình thử xem?
-   Anh mà đã đi một lần. Lần sau đố có trật.
Cẩm Linh không nói gì. Cô xác nhận. Mấy lần đi với
nhau, cô thấy Toản có trí nhớ tuyệt vời. Nghề trinh sát giống như anh lái xe. Không nhớ đường có lạc suốt ngày. Lái xe lạc đường còn hỏi được. Trinh sát lạc đường khác gì tự trói mình nạp cho địch.
-   Này, đi trinh sát anh cứ thích đụng độ thằng địch tí cho vui.
-   Lại độc miệng. Không nhớ lần trước sao?
-   Em cứ hay lo xa. Lâu mà chết được anh nhá. Có chết, chết lâu rồi.
-   Xuỵt. Không nói nữa, ở đây dễ gặp thám báo.
Họ đã đến chỗ con đường mòn có hai lối rẽ.
-   Bây giờ thế này, - Cẩm Linh nói như người chỉ huy - hai đại đội chỉ lạc từ đây. Cả hai đường đều xuôi chân đồi xuống một cánh đồng lúa. Cứ men đồng lúa mà đi sẽ đến chân đồn Thượng Đức. Tiểu đoàn đang đợi ở đó. Anh đi một lối. Em đi một lối. Gặp bộ đội thì dẫn đến chỗ tiểu đoàn. Không gặp thì trở lại hay đi tiếp, tùy. Nhớ là đừng đi qua cánh đồng. Bọn địch thường phục kích ở bên kia. Hiểu chưa?
-   Rồi, hiểu rồi. Trước khi chia tay cho anh ôm hôn cái được không?
-   Vớ vẩn, đi đi. Sắp sáng rồi đấy. - Cẩm Linh nói rồi rẽ cây lá đi về phía con đường. Toản ngẩn ngơ nhìn theo, định nối một câu gì đó nhưng sơ, lại thôi.
Trời đang sáng dần. Rừng đón bình minh bằng một kho tiếng nổ, bí ẩn, chết chớc, Ai đón mình đây? Bộ đội, hay là địch? Toản nghĩ vẩn vơ. Quái sao từ lúc xa Cẩm Linh anh thấy thắc thỏm trong lòng. Cái hướng đột nhập ai chọn có vẻ như không ổn. Gần đây thám báo, lính Bảo an nống ra khắp nơi. Rừng ít lói đi là rất bất tiện. Dễ lọt vào chỗ địch phục. Đang nghĩ thế bỗng anh nghe loạt soạt ngay cạnh. Nhanh như cắt, ai đó ôm chặt lấy anh. Lại thám báo rồi. Vậy là không đông, không phải chúng chờ tiêu diệt quân ta. Nó muốn bắt riêng anh. Nó cũng muôn khai thác, muốn giữ bí mật. Anh nghĩ đến Cẩm Linh ở con đường bên kia. Liệu Cẩm Linh có được yên ổn.
Trong trường hợp bị khóa như anh, thoát ra bằng cách nào? Lính trinh sát anh biết phải xử trí ra sao. Với một sức mạnh vượt trội, anh tụt người xuống. Hai khuỷu tay anh thúc đúng bộ hạ thằng thám báo. Một tiếng "á" như chọc tiết. Một thằng thám báo khác chồm tới, bị anh hất tung lăn long lóc. Nếu chỉ có hai thằng, chúng không
thể làm gì nổi anh. Nhưng chúng cố đến chục đứa. Chúng đã quây lây anh. Súng đứa nào đứa ấy lăm lăm. Tôt lắm rồi. Rất cần có tiếng nổ. Nếu bộ đội đang ồ phía trước sẽ đề phòng không bị địch đánh từ sau lưng. Nếu bộ đội ở đưòng bên kia, sẽ kịp nghĩ cách xử trí. Anh lôi quả thủ pháo giật nụ xòe. Anh tính chúng không thể làm gì được anh khi quả thủ pháo phát nổ. Thằng nào còn sống sẽ hoảng hồn lo thoát thân. Anh sẽ biến vào rừng. Rủi thay. Quả thủ pháo anh hất vào đám địch kia lại bật trở lại mới nổ bung. Anh gần quả thủ pháo quá. Anh nghe nhới buốt ở cánh tay phải. Mắt anh tóe lửa. Anh ngã nhào xuống vẫn kịp lăn mấy vòng liền xuống chân đồi.

7
5 giờ 1 phút, đáng lẽ tiếng pháo của quân ta bắt đầu gầm lên đổ đạn vào chi khu quân lỵ Thượng Đức, nhưng do thời tiết xấu, thời gian nổ súng vào căn cứ chính được lùi lại. Đúng 6 giờ 30 phút, sư trưởng lệnh cho pháo binh bắn vào chi khu Thượng Đức. Tên lửa A72 điều khiển từ xa, như một con chim lửa tìm đúng căn nhà hầm có quận trưởng Hùng đang chỉ huy. Pháo 122 ly đặt trong một bản dân bỏ đi từ lâu, nay cây đã mọc thành rừng, bất ngờ phóng đạn tối tấp vào Thượng Đức. Cối 160 ly được già trẻ trai gái Khu 5 âm thầm kéo vào vị trí cách địch 3km, đang gầm lên thủng thẳng từng quả chọn đúng mục tiêu đã định. Pháo 85 vượt qua bãi lầy, dốc đứng đang vững chân trên điểm cao 188 bắn thẳng vào trung tâm Thượng Đức. Tiếng nổ cấp tập, long trời lở đất. Thượng Đức chìm nghỉm trong khói lửa. Mọi hoạt động của địch hoàn toàn bị tê liệt. Trựởng ban trinh sát cắm đầu trên tấm bản đồ ghi tọa độ, ghi số liệu, máy điện thoại từ các nơi ngân lên rối rít: địch đã bị một nghìn hai trăm quả đạn pháo của ta dọng vào Thượng Đức. Bảy mươi phần trăm hầm hào, lô cốt bị phá. Địch đang chui hết vào hầm ngầm. Bộ đội ta áp sát hàng rào. Máy bay A37 ào ào xuất hiện, bổ nhào, bỏ bom. Pháo cao xạ đâu chưa thấy đáp trả. Cùng với máy bay, pháo địch cũng từ Núi Đất bắn tới. Cuộc đấu trí đấu lực giữa ta và địch bắt đầu. Thời cơ có một không hai đang đến, không chớp lấy sẽ khó khăn. Lê Công Phê cầm máy chỉ huy các hướng. Giọng ông âm vang cả căn hầm.
-   Anh Quỳ đâu? Máy bay, pháo bắn, tôi biết rồi. Tôi sẽ cho pháo binh và cao xạ kiềm chế cho các anh. Anh thúc thằng Tiểu đoàn 9 áp sát vào chuẩn bị mở cửa...
-   Tiểu đoàn 7 hở. Vướng chỗ khu đồn ông Máy hả? Địch trà trộn vào dân à. Tôi sẽ bảo chỗ tỉnh cho người lên ngay đấy. Họ sẽ phân biệt cho anh đâu địch, đâu ta.
-   Ba Khe hở. Bắt tù binh, thu cối 81... ô hay, vạ gì. Dùng ngay cối 81 ấy bắn vào Hà Sống chứ.
-   Tiểu đoàn 7 đâu? Không lên được hở? Địch hồi lại rồi à? Cho bộ đội tản ra tránh phi pháo, tránh đạn thẳng, chờ lệnh nhé. Tiếng bom, tiếng pháo, tiếng súng bắn chống trả của địch. Tiếng máy bay gầm rít. Tiếng ra mệnh lệnh chen lấn nhau. Hầm chỉ huy lấp lóa ánh bình minh của một ngày mới.
Ở chiếc hầm thùng bên cạnh, chủ tịch Sáu Nam, tỉnh đội phó Phước và bí thư huyện ủy Hoàng Thủy cũng đang chụm đầu với nhau xem bản đồ, nghe báo cáo và chỉ huy các cánh quân của mình. Nhìn gương mặt rạng rỡ của họ đủ biết các khu vực địa phương đảm nhiệm, tình hình rất khả quan. Những nụ cười hân hoan, những cái gật đầu thỏa nguyện, những cái bắt tay hoan hỉ...
Các tiền đồn A, B, C, Gò Cấm, Ba Khe đều báo về ta đã hoàn toàn làm chủ. Một đơn vị bao vây khu chợ Hà Tân đang gọi địch ra hàng. Tiểu đoàn 1, Tieu đoàn 10 của tỉnh đã phá vỡ hệ kìm kẹp ở các ấp 11, 12, 13, 14, 15, hỗ trợ cho các đội công tác. Nhân dân các thôn xóm vùng dậy cùng bộ đội diệt bọn ngụy quyền, bắt bọn phản động. Nhà nhà treo cờ giải phóng. Lá cờ nửa đở nửa xanh phần phật bay trên mái nhà, cây cau, hàng rào, ven đường... Có nhà treo ba bốn lá cờ liền. Cờ nối với nhau thành một vòng bao la quây lấy Thượng Đức. Cờ thành một lực lượng uy hiếp kẻ thừ. Các đội công tác vào từng nhà giúp dân cất giấu đồ đạc, đưa dân ra khỏi nơi bom đạn tới khu vực nhà mới. Tiếng loa kêu gọi địch ra hàng, lanh lảnh vang xa, chất giọng rắn rởi mà ngọt ngào của các cô gái địa phương cũng đang là những mũi tiến công vào đồn địch: "Hỡi các binh sĩ trong đồn Thượng Đức, đã đến lúc các binh sĩ nên hạ vũ khí đầu hàng quân giải phóng để được hưởng khoan hồng của cách mạng”. ”Đã đến lúc các anh trở về sum họp với gia đình hay chết oan uổng tức tưởi chỉ vì dại dột, theo bè lũ cướp nước bán nước...". "Hỡi các binh sĩ...".
Cẩm Linh lúc đó đang ở vị trí xuất phát của Tiểu đoàn 7. Số bộ đội còn sống sót được cô dẫn về đó. Lòng cô rối lên như mốỉ tơ vò. Tiếng bộc phá nổ phía Toản đã cứu Tiểu đoàn 9 thoát khỏi một đại đội địch phục kích ở phía trưóc. Nhưng còn Toản, không biết Toản có việc gì không? Đáng lẽ cô sẽ cùng đi với bộ đội đến chỗ Toản, nhưng Toản ơi! hãy tha thứ cho em. Em còn nhiều việc lắm. Em còn cha đang ở ấp Hà Tân. Dân trong ấp sát ngay đồn Thượng Đức, chưa ai thoát ra ngoài. Ba ơi! Ba đang ở đâu, đang làm gì? Bom đạn từ sáng đến giờ có việc gì không? Thông thổ địa hình, Cẩm Linh thoăn thoắt tìm về các đơn vị địa phương. Các mục tiêu ngoài Thượng Đức được giải quyết đẹp như mơ. Đang chạy, cô chợt nhìn thấy Thủy.
-   Anh Thủy. - Cẩm Linh reo lên. Chạy đến ôm lấy Thủy.
Nhưng ngay sau đó, cô như người có lỗi, ngước nhìn Thủy khóe mắt lầng lậng nước:
• Chia buồn với anh. Chị và cháu không còn phải không?
Thủy chợt lặng người. Quái lạ, sao Cẩm Linh lại hỏi như vậy? Cẩm Linh mới biết chuyện hay đã lâu rồi.
-   Sao em biết?   Em biết từ dạo đầu năm. Sợ anh buồn không dám hỏi.
-   Trời ơi! Vậy mà anh cứ tưởng chỉ mình anh biết.
Lẽ nào gần một năm nay, Cẩm Lỉnh đôi xử với anh rất khác mọi người. Đã có lúc anh nghĩ: Hay là Cẩm Linh yêu anh. Hóa ra đâu phải vậy. Không thể có chuyện một cô con gái xinh đẹp, trinh nguyên, kém anh đến ngần ây tuổi đem lòng yêu anh được. Chẳng qua là trước sự mất mát của anh, cô muốn chăm sóc anh, an ủi anh vậy thôi.
-   Anh biết ơn em lắm Cẩm Linh à! Anh biết viêc vợ con anh từ lúc mới xảy ra.
-Đến lượt Cẩm Linh lặng đi, ngơ ngác. Thật thế sao? Một tin đau buồn như thế mà anh nén chịu một mình. Một năm trời, không thấy anh có biểu hiện gì của sự buồn nản. Chỉ thấy anh chạy đây chạy đó lo toan công việc, bận rộn, vất vả... Cẩm Linh chạnh lòng nhớ đến ba. Xung quanh ngoại vi Thượng Đức đồn địch bị nhổ sạch rồi, dân rộn rịp chuyển về khu giải phóng hết lượt rồi. Chỉ còn Hà Tân. Ba chắc còn phải làm nốt nhiệm vụ trên giao. Thủy từ phía Hà Tân ra có thể nắm được tình hình. Liệu có nên hỏi anh về ba mình không? Đừng. Trong khi gia đình như thế, mà anh còn giữ kín tận bây giờ. Mình chưa chi đã sốt ruột sốt gan vậy? Mới lại Thượng Đức đang mù mịt khói đạn. Biết thế nào mà đã vội lo cho việc riêng nhà mình. Nghĩ thế, cô không dám hỏi. Nhưng Thủy hiểu tâm trạng cô. Anh nói với Cẩm Linh:   Tin tức về gia đình, Cẩm Linh đã nắm được gì chưa?
-   Dạ chưa biết chi.
-   Cũng phải chờ thôi Cẩm Linh à. Bọn anh đang liên hệ với cơ sở trong đó. Nhưng khó có thể làm được điều gì.
-   Khỏi bận tâm đi anh. Em hiểu mà.

8
Sở chỉ huy Trung đoàn 6 nằm gần đường 14 đi Hà Tân. Trong ba hướng tấn công vào Thượng Đức đây là hướng chủ yếu do Tiểu đoàn 7 đảm nhận. Nguyễn Quỳ muốn nắm chặt Tiểu đoàn 7 và khi có tình huống bất trắc có thể chạy bộ tới nơi trực tiếp chỉ huy. Hầm hào được đào dưới những gốc tre gai. Giống cây sống khỏe đến kỳ lạ. Địch bắn phá cày ủi là thế vẫn không tiệt được gốc rễ của chúng. Dẫu bị bom pháo xé tan quăng quật khắp nơi, nhưng chỗ nào có đất nó sẽ bám lại, sinh sôi nảy nở, kết thành bụi thành bờ. sở chỉ huy gần với tầm đạn của Thượng Đức nhưng đã có những bụi tre gai che chắn.
Pháo vẫn bắn cấp tập, Nguyễn Quỳ rời máy bộ đàm ngó ra ngoài trời. Trong tiếng gầm thét của đạn pháo, bộ đội các mũi các hướng đang khẩn trương chiếm lĩnh trận địa. Tiểu đoàn 9 vừa báo về đã nắm được các đại đội, đang tiến vào vị trí ghép nối bộ phá rào.
Tiểu đoàn 8, tiểu đoàn đột phá hướng nam đã tiêu diệt toàn bộ địch ở xóm Mới, ở đồn Mồ Côi, đang chốt chặn chuẩn bị đánh địch lên tiếp ứng. Có tiếng máy trinh sát O V1O, L19, máy bay ném bom A37. Nguyễn Quỳ chưa kịp ra lệnh bắn máy bay thì tiếng súng máy cao xạ đã nổ rổn rang trên bầu trời. Đấy, chúng mày có giỏi cứ liều mạng xông vào. Nguyễn Quỳ nghĩ vậy và quay lại máy bộ đàm. Điều làm anh nóng bởỏng ruột gan là Tiểu đoàn 7. Mẹ kiếp, ai ngờ cái tay Thành, chi huy tiểu đoàn dở đến vậy. Pháo sắp chuyển làn đến nơi quân vẫn còn lạc lung tung đâu đó. Thế này có chết không chớ?
-   Anh Thành đâu? Thế nào rồi?vẫn chưa liên lạc được với Đại đội 2, Đại đội 4 hả?
-Quái, anh cho người kiểm tra xem. Sư đoàn sắp lệnh nổ súng rồi đây.
-   Thủ trưởng bình tĩnh để chúng tôi xử trí ạ.
-   Xử trí cái con khỉ. Tiểu đoàn 8, Tiểu đoàn 9 vào được vị trí từ lâu rồi. Mũi của anh là mũi chủ yếu. Anh hiểu không? Hiểu không hả? Giờ G đến nơi rồi, anh hiểu không hả?
Nguyễn Quỳ buông máy, cạnh anh, tiếng chuông điện thoại giục giã:
-   Anh Quỳ à! Anh chuẩn bị cho bộ đội áp sát mục tiêu nhé. Tôi cho pháo chuyển làn đấy.
-   Thủ trưởng ơi!... Tiểu đoàn 7, Tiểu đoàn 7... - Anh chưa nói được gì thì tiếng của sư trưởng đã chuyển qua máy khác...
Nguyễn Quỳ úp mạnh tổ hợp vào máy. Đứng dậy đấm tay vào không khí.
-   Cái thằng Thành... mày làm hỏng hết mọi chuyện rồi. Nguyễn Quỳ cầm lấy máy ơi ới gọi:
- Thành đâu? Anh Thành đâu... Nhung đầu dây đằng kia chỉ ầm ào tiếng súng to, súng nhỏ vọng trong mốy.
Thành đã bỏ máy giao cho chính trị viên. Anh bảo trinh sát đưa anh quay trở lại hướng xuất phát của Đại đội 2, Đại đội 4. Anh biết ngồi ở hầm chỉ huy không giải quyết được việc gì. Cái mà trung đoàn trưởng không biết, ấy là khả năng hai đại đội của tiểu đoàn bị địch đánh chặn từ vòng ngoài. Không lỉên lạc được với họ. Chỉ có những loạt đạn đại liên, trung liên rền rĩ. Không phải là lần đầu trực tiếp chỉ huy một tiểu đoàn vào trận, nhưng Thành cảm thấy lúng túng. Là một sinh viên khoa ngữ văn trưòng Đại học Tổng hợp Hà Nội, Thành tình nguyện vào bộ đội. Anh không phải đắn đo do dự khi phải đối mặt với gian khó hiểm nguy, thậm chí cả hy sinh. Nhưng càng đi vào cuộc chiến, anh càng thấy có nhiều ngỡ ngàng. Hình như anh chưa chuẩn bị thật tốt, chưa hình dung ra hết các tình huống của chiến tranh, về đơn vị, thấy anh là người tháo vát nhanh nhẹn, được học hành chu đáo, cấp trên đưa anh làm cán bộ tiểu đội, trung đội rồi đại đội. Anh lên nhanh, cán bộ chiến sĩ hy sinh nhiều quá. Có còn ai mà lựa chọn. Đại đội anh chốt ở cồn Bãi Sậy, một tháng, đến khi địch rút, cả đại đội còn ba người. Vậy là chọn trong ba người đó lấy một cán bộ đại đội, họ chọn anh. Hai người kia anh biết dày dạn trận mạc hơn anh, lãnh đạo chỉ huy giỏi hơn anh nhưng đều bị thương nặng phải nằm viện. ở miền Bắc, đọc báo chí, xem phim, xem truyện và nghe các buổi nói chuyện thời sự, anh thấy cuộc đòi lính đẹp, lãng mạn. Các trận đánh có khốc liệt nhưng đấy chất anh hùng ca. Cấp trên đối với cấp dưới chân tình ấm áp. Thực tiễn không như vậy: xô bồ, ngổn ngang, phức tạp. Thằng địch không giống như anh hình dung. Bộ đội ta rất khác những điều anh tưởng. Như trận đánh này, anh ngỡ không có gì khó khăn. Quân ta như thế, vũ khí như thế, phương án tốc chiến bài bản thế, vậy mà mới - vào cuộc đã rối mù. cả một vùng rừng phía tây mênh mông, địch nằm ở đâu, không nắm được. Súng của chúng bắn phía trước phía sau loạn xị. Thông tin đi theo các đại đội dạt đi đâu không biết và bây giờ trung đoàn trưởng cứ gào cứ thét, cứ chê trách thoả sức, có biết đâu cái khốn khổ khốn nạn của bọn anh. Cán bộ trung đoàn còn có cán bộ tiểu đoàn để trút mọi ấm ức lên đầu, chứ như anh bây giờ trút vào ai? Đại đội 1 đánh vào trung đội Bảo an ở Trúc Hà lấy đường cho Đại đội 2 đi, không có tin tức.
Không diệt được trung đội Bảo an, các đại đội khác không vào được vị trí tập kết đúng giờ quy định là điều hiển nhiên. Mẹ ơi! Anh có phải là thánh thần gì đâu mà dinh được cả tiểu đoàn qua khỏi lưới lửa dày đặc của địch...
Từ phía trên, trinh sát khào khào vào tai anh:
- Không đi được nữa. Có một khẩu 12 ly 8 của đồn Bảo an quạt đạn như mưa bão. Bộ đội ta thương vong ngổn ngang đang nằm kêu rên thảm thiết.Trời ơi! Như thế là đúng như anh hình dung. Đại đội 1 đã không tiêu diệt được trung đội Bảo an. Địch bắn lướt sườn vào Đại đội 2.
-   Tìm bằng được đại đội trưởng hoặc đại đội phó bảo dừng ngay việc hành quân nghe chưa. Chờ lệnh tiểu đoàn.
Thành nói với trinh sát mà không hy vọng gì gặp lại cán bộ đại đội. Bộ đội thương vong như vậy, thường cán bộ đại đội bị đầu tiên. Đại đội 2 bị khẩu 12 ly 8 quạt đạn thế kia còn trừ ai. Anh bảo thông tin cho anh nói chuyện với trung đoàn trưởng Quỳ. Nguyễn Quỳ gào lên trong máy:
-   Các anh đánh nhau cái con khỉ gì thế hả? Có một trung đội Bảo an mà không diệt được. 12 ly 8 à? Nó có 12 ly 8 hả? Thôi được, tôi gọi pháo 85 của ta diệt nó đi nhé. Anh cho bộ đội sẵn sàng xáp vô khi dứt điểm nhé. Anh tìm được thằng Đại đội 2 chưa hả? Bảo nó khẩn trương vào chiếm lĩnh trận địa đi nhé.
Thành vâng vâng dạ dạ, mà nước mắt ứa ra. Lấy quân đâu để xáp vào tiêu diệt trung đội Bảo an đây? Bộ đội Đại đội 2 có còn người để hành quân chiếm lĩnh không đây? Nhưng đó là luật nhà binh. Mệnh lệnh là mệnh lệnh. Anh biết không thể nào khác.
Quả nhiên, trung đội Bảo an ở Trúc Hà đã không chịu được pháo 85 của ta. Đây là đồn trú ngoại vi, công sự không thật chắc chắn. Trung đoàn đánh giá như vậy từ đầu nhưng không chú ý đến khẩu 12 ly 8 rất lợi hại đặt ngay trên bờ công sự khằng khặc nhả đạn. Bây giờ, thì nó đã câm họng, đã chỏng vó nằm yên với toàn bộ lính Bảo an ở trong đồn. Nhưng Đại đội 2, Đại đội 4 sau khi điểm lại con số mỗi đại đội chỉ còn một nửa. Thành nói như khóc trong máy:
- Báo cáo trung đoàn trưởng, quân tôi nát hết rồi. Thương vong quá nhiều, chưa đếm được là bao nhiêu. Số còn sống chạy dạt tứ tung chưa thu lại được. Anh cho tôi dừng ở đây giải quyết hậu quả!
- Anh Thành. Còn người nào anh cứ đưa vào vị trí. Cho kết nối rồng lửa phá rào. Thương binh tử sĩ ở đó tôi sẽ cho người giải quyết.
-   Nhưng con số có còn bao nhiêu đâu ạ!
-   Còn bao nhiêu sử dụng bây nhiêu. Nhanh chóng lên. Pháo sắp chuyển làn. Thiếu người sẽ bổ sung, anh hiểu chưa?
Nguyễn Quỳ bỏ máy và liên lạc với Tiểu đoàn 9.
-   Ngoãn hả? Tiểu đoàn trưởng bị thương à? Sao chưa đánh chác chi mà đã lôi thôi vậy? ông lên thay tiểu đoàn trưởng đưa bộ đội vào vị trí đi nhá.
-   Không được đâu thủ trưởng ạ! Vừa ở đội sản xuất lên làm tiểu đoàn phó đã là quá lắm rồi, làm sao thay tiểu đoàn trưởng được ạ!
-   Bây giờ mà anh còn nói chuyện ấy để làm gì anh Ngoãn. Tôi tin anh, cả trúng đoàn tin anh là được chứ gì? Này, không còn nhiều thời gian dâu. Những chuyện khác sau hàng nói. Pháo sắp chuyển làn đấy. Mở rào bằng được và tấn công luôn đi nhé. Trung đoàn trứởng bỏ máy. Có thể Nguyễn Quỳ đã hiểu sai ý của Ngoãn. Không phải anh dằn dỗi tự ái gì. Điều anh băn khoăn là trở tại tiểu đoàn, anh được điều vào đây ngay. Thời gian huấn luyện của anh không có. Thực hành đánh Thượng Đức trên địa hình, trên sa bàn cũng rất ít thời gian. Và cũng phải nói là số cán bộ chiến sĩ cũ của tiểu đoàn không còn bao nhiêu. Bộ đội mới nhập ngũ là chủ yếu. Họ chưa biết anh. Họ cũng chưa thành thục trong chiến đấu. Anh muốn Quỳ cử một tiểu đoàn trưởng chỉ vì lý do đó. Nhưng cũng chẳng sao. Anh sẽ cố gắng hết sức mình vì sự tin yêu của Quỳ.

Theo lệnh của anh, bộ đội đã có mặt ở chân hàng rào. Bộ FR đang khớp nốỉ với nhau. Nhưng trời ạ! Chỗ có ống thì không có dây. ống của bộ này lộn vào ống bộ kia. Mà thiếu. Thiếu kinh khủng. Đang hành quân, gặp địch đánh chặn, người hy sinh, người rơi rớt vũ khí là bình thường. Cái không bình thường là giờ nổ súng đã đến nhưng bộ rồng lửa mở rào không lắp được. Thiếu các bộ phận, không còn biết đâu mà lần. Bộ đội nhùng nhằng không biết phải xử trí ra sao. Hý hoáy mãi mới khớp được một bộ tương đối hoàn hảo nhưng đưa vào điểm hỏa, không nổ.
-   Không nổ là thế nào, điểm hỏa lại đi. - Ngoãn đã có mặt với bộ đội ngay hàng rào.
-   Có lẽ ẩm quá thủ trưởng ạ. - Một chiến sĩ nói với anh. Ngoãn không muốn tin, nhưng đây là sự thực. Rồng lửa được chuyển bằng đường thủy. Thuyền đi trên sông, bị nước ngấm vào. Đạn địch trong đồn bắt đầu bắn ra tóa lóa. Pháo chi viện đâu đó nổ ầm ầm phía sau bộ đội. Và máy bay A32 ầm ào bỏ bom sát chân hàng rào.
Ngoãn báo cáo tình hình về trung đoàn.
Trung đoàn báo cáo sư đoàn. Sư trưởng giọng vẫn bình tĩnh và kiên quyết.
-   Anh Quỳ, anh lệnh cho các tiểu đoàn của anh thực hành mở cửa bằng bộc phá liên tục.
Được lắm, cần quái gì cái thứ rồng lửa lằng nhằng bỏ mẹ. Ngoãn lẩm bẩm trong miệng khi nhận được lệnh của Quỳ.
-   Hoàng đâu, Xiểm đâu, đưa bộc phá ống lên. Kìa cúi thấp xuống.
Hoàng là đại đội trưởng Đại đội 10. Xiểm, trung đội trưởng phụ trách mở rào. cả hai bò rạp xuống đất đỗi. Đạn cày trước mặt. Hoàng khoát tay cho bộ đội phía dưới theo anh. Các chiến sĩ thoăn thoắt hiện, mất giữa các làn đạn phía trước. Pháo vẫn dập. A37 vẫn đánh bom.
- Kệ nó. Không vào được bên trong là chết cả nút đấy.
Đằng sau là cả một núi lửa. Nhất là hy sinh, thương vong. Ngoãn đã nằm sát đội hình. Sẽ chẳng ai lui lại được sau anh. Các khối bộc phá đang tung hê các lốp rào. Bộ đội đã ém sát vào những lớp rào cuốì cùng. Còn ba lớp nữa thôi.
- Đánh tiếp nữa đi. Đại đội 10 đâu? Đại đội 11 đâu? Dừng lại là nguy đấy. - Nhưng không thể không dừng lại. Chiếc lô cốt đầu cầu phun đạn tới tấp về những nơi rào đã mở. Ngoãn không còn ngẩng đầu lên quan sát được nữa. Anh cũng không dám đốc thúc bộ đội. Bên cạnh anh, màu áo lính cứ thưa dần. Họ băng lên rồi ngã xuống. Họ bò vào và không trở ra. Phải diệt bằng được chiếc lồ cốt đầu cầu kia mới mong mở nốt các lớp rào. Anh nghĩ và lệnh cho Hải cùng một chiến sĩ mang B40 tiêu diệt chiếc lô cốt. Nhưng cả hai chưa kịp làm gì đã trúng đạn. Hình như thằng địch nhìn rất rõ mọi động tác của bộ đội ta...
Không ổn - Ngoãn nghĩ. Anh sợ phía dưới bộ đội tiếp tục lên, thương vong vô ích nên lựa thế bò trố ra. Bỗng tim anh như ngừng đập. Trước mặt anh, một hô' trũng của một quả pháo khoan, Tấn đang nằm yên không nhúc nhích. Máu đẫm vạt áo sau lưng. Trời ơi! Khổ thân tôi không? Đã bảo ở nhà không nghe. Còn sống hay... Chỉ một hai cái trườn, anh đã lọt xuống hố pháo với Tấn.
-   Tấn! - Anh bật thốt, nước mắt trào ra.
Tấn nhấc khẽ đẩu lên, quay nhìn.
-   Anh Ngoãn! - Giọng tỉnh rụi.
-   Hú hồn hú vía, tao tưởng đi luôn rồi chớ? Cái đồ khó dạy, đã bảo ở nhà, còn tha hồ đánh. Thế mà... Tiểu đội trưởng bảo em đi mà anh!
Cái thằng, mở miệng là cãi rau rảu. Hoá ra tiểu đội trưởng của mày còn to hơn cả tiểu đoàn phó đấy. Giận nhưng cũng không thể quát tháo, Ngoãn sờ nắn trên ngưòỉ Tấn hỏi:
-   Bị thương những chỗ nào, có bò ra được không?
-   Được nhưng chưa có lệnh của tiểu đội trưởng.
-   Thằng ngu! Thế này mà còn lệnh với lọt. Không muốn sống nữa sao? .
-   Anh Ngoãn. Đã vào tới đây, sông chết là lẽ thưòng. Vấn đề là sống chết thế nào.
Trời ơi! Đúng là giọng của cái thằng học trò nhét đầy đầu những lý lẽ. Nhưng liệu anh sẽ làm gì được Tấn đây? Trông hắn lỳ thế kia. Rõ là không thể doạ dẫm, đe nẹt. Đầu anh đang bận rôi bao nhiêu chuyện. Hắn có mệnh hệ gì làm sao anh sống được chớ? Đành thua nó thôi.
- Hãy nghe anh, ít ra một lần. Tìm cách bò ra ngoài ngay. Ngoài kia có cứu thương. Họ sẽ đưa em về phẫu. Anh sẽ nói lại với tiểu đội trưởng của em. Em bị thương nặng, ở lại cũng không làm được gì. Chớ hy sinh một cách vổ ích.
-   Được, nhưng anh đi lo chuyện của anh đi. Em sẽ giải quyết việc của em.
-   Anh sẽ chẳng làm nổi việc gì khi em còn nằm đây. Giọng Ngoãn trở nên ấm ức - Em không thể nghe anh lấy một lần sao?
Thấy Tấn vẫn không nhúc nhích, Ngoãn phải ôm Tấn vào lòng và chạy như bay về phía cửa mở.
ở đài quan sát, trung đoàn cũng đã chứng kiến sự dũng cảm của bộ đội ta và sự chống trả điên cuồng của địch.
- Anh Ngoãn. Anh Ngoãn đâu. Tôi cho pháo lớn bắn sập lô cốt đầu cầu cho anh đây. Hởa điểm địch tắt anh cho bộ đội tràn lên ngay nhé.
Pháo bắn như đổ đạn vào chiếc lô cốt đầu cầu.
Bây giờ, Ngoãn như là một cán bộ đại đội đã xáp vào mở nốt các hàng rào còn lại. Bất ngờ từ chiếc lô cốt đổ nát, các loại súng ràn rạt phóng về phía quân ta. Nơi pháo ta vừa bắn nát chiếc lô cốt, địch đã túa ra từ các lô cốt khác, bám lại đó, quyết không cho bộ đội nhích lên.
ở Tiểu đoàn 7, bộ FR được sử dụng khá hơn. Bộ đội không phải dùng bộc phá liên tục nhưng họ cũng chỉ mở được hai phần ba số rào. Tiểu đoàn không còn nhiều quân để ào ạt xông lên như Tiểu đoàn 9. Sau lưng họ là A37 bổ nhào thả bom, bắn rốc két liên tục, phía trước chỉ cần đụng đậy ngón tay cũng dính đạn. Họ trong tình thế tiến thoái lưỡng nan.
Chỉ huy tiểu đoàn không còn liên lạc được với trung đoàn. Từng chùm bom cháy đổ xuống từ những chiếc A37 của địch. Lửa rừng rực đốt các vạt rừng, điểm tựa cuối cùng của họ. Bom cháy cũng trút xuống cánh đồng dọc sông, thiêu trụi những ruộng lúa, những ruộng ngô, nơi ẩn náu mỏng manh của người lính, Và đường dây điện thoại, mạch nguồn nối phía sau với phía trước, mạch nguồn nối chỉ huy với chỉ huy, đương nhíến cũng cháy quằn quại... Đường dây duy nhất còn lại nối trung đoàn với tiểu đoàn là đưòng dây về Tiểu đoàn 7. Giá như không còn đường dây ấy hẳn chưa có sự hy sinh của tiểu đoàn trưởng Nguyễn Thành. Nguyễn Quỳ nói với Thành qua máy điện thoại:
-   Anh Thành phải không? Tình thế có khó khăn nhưng anh đừng nản. Chỗ anh đột phá được thì tất cả các mũi các hướng đều sẽ đột phá được. Anh hiểu ý tôi chớ?
-   Tôi hiểu. - Nguyễn Thành trả lòi.
Thật ra anh chưa hiểu lắm. Tại sao tiểu đoàn anh lại mang một sứ mệnh quan trọng đến như vậy. Vinh dự quá, mà cũng khốn đốn quá. Là tiểu đoàn trưởng một tiểu đoàn chủ công của trận đánh, trước mắt anh chỉ còn sự lựa chọn: hoặc là hy sinh, hoặc phải đột phả bằng được, đưa bộ đội vào. Lần này, chính anh bảo thông tin cho anh gặp Nguyễn Quỳ.
- Trung đoàn trưởng phải không ạ? Vâng, tôi Thành đây. Xin thủ trưởng đừng liên lạc với tôi nữa nhé. Tôi lên cửa mở với anh em đây. Chúng tôi sẽ hy sinh hoặc sẽ mở bằng được hàng rào thủ trưởng ạ!
Nhưng Nguyễn Thành đã không lên được gần hàng rào. Chỉ huy tiểu đoàn vừa rời vị trí được một đoạn thì tốp A37 ào tối trút bom trên đầu họ. Không sót một người nào. Không ai để lại một dấu tích gì trên mặt đất. Hiếm có những chùm bom độc địa đến vậy. Chuyện ấy cũng bình thường thôi. Bản tin tổng hợp của quân khu ghi: “Chiến sự ở Thượng Đức, ta và địch đang ở thế giằng co. Thiệt hại của quân ta khá lớn. Đáng lưu ý là sở chỉ huy Tiểu đoàn 7 bị bom trúng hầm, hy sinh gần như toàn bộ”. Bản tin không hoàn toàn đúng, cả điều ấy cũng là rất bình thường. Người viết chỉ tiếc là nhân vật tiểu đoàn trưởng của chúng ta đã không thể đi tiếp đến khi kết thúc trận đánh. Thành là một mẫu người, một mẫu tính cách có thể sẽ ghi đậm dấu ấn với bạn đọc. Tiếc thay.
Khi gói ghém ba lô của Thành, trợ lý chính trị đã tìm thấy trong sổ nhật ký của anh một sô' bài thơ rất hay. Nhiều bài thơ tình của một thời sinh viên, lãng mạn và mơ mộng. Một sô' bài thơ khảc anh viết trước giờ ra trận, những dự định và mơ ước của một sĩ quan ngày đất nước thông nhất. Trong sổ nhật ký còn có cả một bức thư gửi người yêu trên đất Bắc. Bức thư chưa kịp gửi đi. Những người may mắn được đọc những dòng anh viết ra đểu rưng rưng. Tất cả đều nghĩ rằng: Nếu còn sống anh sẽ trở thành một nhà văn và chắc chắn sẽ có tác phẩm để đời.

Chương mười
1
Nguyễn Quốc Hùng đi xem lại một lần cuối các khu vực phòng thủ. Y trở về nhà hầm chỉ huy trung tâm trong trạng thái thật thanh thản. Từ khi Cộng quân rục rịch quanh Thượng Đức, y đã cùng Hà Văn Lầu chuẩn bị ráo riết. Lực lượng thám báo và bảo an giả dạng dân thường trà trộn được với dân trên núi, moi móađược nhiều thông tin quan trọng. Y đã bàn với Lầu đổ một đại đội lính Biệt bộng vừa được trang bị súng đạn tối đa ra phía sau Cộng quân. Mọi hoạt bộng quân sự được giấu âm thầm dưới lòng đất. Cộng quân dễ nhầm tưởng không có sự kháng cự đáng kể. Khi Cộng quân hung hăng tràn vô mới nhận ra đây là chốn tử địa và mọi sự chỉ còn là nỗi đau đớn, ân hận.
Cùng với việc tăng cường lực lượng ở hướng chính, Hùng đã cho xây thêm hệ thống lô cốt và hầm ngầm bằng bê tông cốt thép. Giao thông hào nối các cao điểm với nhau, chi viện cho nhau khi có đụng bộ với Cộng quân. Từ khu dồn Cấm Thị đến khu dồn Ông Máy, từ đồn Gò Cấm đến đồn Lục Nam là một cái bẫy liên hoàn mà Cộng quân chạm vào chỗ nào cũng đều giếng chuột rúc vào kẹp.
Hùng càng bằng lòng hơn khi thấy quân sĩ cănh giác, bày tỏ tâm can đánh bại Cộng quân. Với Thượng Đức đây cũng là một truyền thống khích lệ lòng yêu nước, yêu chế bộ. Đã ba lần Việt cộng tiến đánh Thượng Đức đểu thất bại thảm hại. Nhưng Hùng đâu chỉ muốn có ba lần. Phải rất nhiều lần Việt cộng hao. người tốn cùa mới bõ công quận trưởng Hùng, binh lính của Hùng, nhân dân của Hùng đã gây dựng vun đắp cho Thượng Đức. Thượng Đức không chỉ là một cụm cứ điểm chi khu quận lỵ vững chắc nhất của quân lực Việt Nam cộng hòa, mà sẽ còn là thành lũy Cộng sản bất khả xâm phạm. Thượng Đức sẽ là tấm gương cho lòng dũng cảm, sự hy sinh, sự tận tụy trách nhiệm và vinh dự của người lính Việt Nam cộng hòa. Hơn bất cứ lúc nào, lúc này là lúc Hùng mong muốn Cộng quân đổ của, đổ người vào Thượng Đức. Thượng Đức sẽ lập công. Cấp trên sẽ biết Hùng và binh sĩ của Hùng là như thế nàọ.
Tiếng chuông điện thoại reo inh ởi. Có lẽ cái điều mà Hùng chờ đợi đã đến chăng? Hùng nhấc ống nghe:
- Hả? Cộng quân tấn công à! Giời ơi! Thế thì trúng ý đồ của các anh quá rồi còn gì. Lập công đi thôi. Tiêu diệt thật nhiều vào nghe.
Hùng gọi bộ sậu của Hùng vế nhà hầm chỉ huy trung tâm, đồng thời phát lệnh báo bộng...
Khi những tiếng pháo đinh tai nhức óc vang lên ở Thượng Đức các binh sĩ đang ở vị trí sẵn sàng chiến đấu được phép chui hết xuống hầm ngầm và giao thông hào. Nhà hầm chỉ huy trung tâm được xây dựng không loại pháo nào khoan lọt. Hùng có thể yên tâm ở đây, phía sau nhà hồm là hai kháu pháo mới rợi vừa được đưa về. Hùng nhấp nhởm không yên về hai khẩu pháo. Hùng chui khỏi nhà chi huy. Pháo của Cộng quân như có mắt tìm đúng nơi Hùng vừa bước ra, dội tới. Một mảnh đạn lạng vào chân Hùng. Hùng thấy tê điếng ở bắp đùi. Y định đứng dậy nhưng chỉ nghe tiếng lạo xạo của xương gãy. Một tốp lính chạy đến cắp nách, dìu y xuống tầng hầm phía dưới nhưng y khoát tay ra hiệu không cần. Y bảo băng bó cho y ngay ở đây. Y ra lệnh cho mọi người trong,phòng không được loan tin y bị thương. Trong khi các bác sĩ, y sĩ băng bó vết thương, y cầm lấy máy, chỉ huy quân lính giữ vững vị trí, chờ Cộng quân tiến vào.
Củng lúc, y nhận được tin báo Nông Sơn, Trung Phước cũng bị Cộng quân tấn công. Điện của Ngô Quang Trưởng tại Đà Nẵng lệnh cho Lầu và Hùng phải từ thủ Thượng Đức. ít phút sau, Trưởng lại điện tin cho Hùng Nông Sơn • Trung Phước đang đánh nhaú quyết liệt. Tư lệnh Vùng I chiến thuật nhắc nhở quân sĩ ở Thượng Đức bằng mọi giá phải đánh bại cuộc tấn công của Cộng quân. Một sĩ quan thông tin hỏi có cần báo cho thượng cấp biết tin Hùng bị thương không? Viên sĩ quan này nói, vết thương của Hùng quá nặng cần có máy bay chở về bệnh viện Đà Nẵng mới tránh khỏi bị cưa chân. Hùng quắc mắt nhìn viên sĩ quan thông tin.
-   Anh nên nhớ rằng, quận trưởng Hùng chỉ rời nơi đây khi Cộng quân đã được quét sạch, rõ chưa?
Y bảo viên sĩ quan tìm ngay cho y một chiếc xe lăn. Tin tức tơi tới đến như những liều thuốc kỳ diệu tiếp sức cho y. Rõ ràng, đạn pháo Cộng quân không thể làm sập hết ba tầng hầm ở Thượng Đức. Đám người đang cố nhao vào các lớp rào kia đúng là một lũ thiêu thân. Đạn hết, người hết, để xem Cộng quân làm gì nữa... Y gọi điện cho Lầu hỏi tình hình. Y ngỡ Lầu đang vui, đang lạc quan. Không ngờ việc y bị thương Lầu đã biết ngay từ đầu. Lầu cho hay các tiền đồn bên ngoài bị Cộng sản bóc sạch rất bất lợi cho việc phòng thù. Dù bị thiệt hại nặng, nhưng Cộng quân hình như quyết chí lấy bằng được Thượng Đức. Việc quận trưởng bị thương đang gây tâm lý hoang mang cho quân sĩ và dân Hà Tân.
-   Chết mẹ, sao tin bay đi lẹ vậy?
• Không thấy anh xuất hiện, người ta đoán ra.
-   Theo thiếu tá tiểu đoàn trưởng nên thế nào?
-   Cần báo rõ cho thượng cấp biết tình hình. Xin tiếp viện. Trước mắt, gọi ngay đại đội cơ bộng vòng ngoài về gấp Thượng Đức, tăng cường cho bên trong chứ bên ngoài hiện thời không có ý nghĩa gì nữa.
-   Đồng ý.
Chỉ một ngày sau, Hùng và Lầu đều ân hận về quyết định ấy. Nếu để đại đội cơ bộng vòng ngoài, thế trận sẽ khác hẳn. Lực lượng đồn trú từ trong đánh ra, từ ngoài đánh vào. Đối phương sẽ hoang mang, thiệt hại sẽ tăng gấp đội.
Cùng với việc gọi đại đội cơ bộng về Thượng Đức Hùng cũng điện cho Ngô Quang Trưởng xin ứng cứu.
-   Khó khăn vậy sao thiếu tá quận trưởng? - Ngô Quang Trưởng hỏi.
-   Hiện tại thì không. Nhưng cứ để Cộng quân bao vây miết, đánh miết, quân sĩ sẽ mỏi mệt, đạn sẽ cạn kiệt, lương thực, thực phẩm sẽ không còn. Coi chừng cuộc tấn công của Cộng quân còn kéo dài.
- Kéo dài thì nó sẽ chết ngắc ngoải chứ không phải ta đâu. Anh hiểu không? Quân chúng không phải là vô hạn. Súng ống đạn dược, lương thực không có tại chỗ. Còn ta. Anh yên tâm đi. Tôi sẽ lệnh cho các đơn vị chi viện đắc lực cho anh. Anh cố giữ bằng được. Đừng để nó tràn vô. Giữ bằng được Thượng Đức anh sẽ có tất cả.
Câu "có tất cả" của tư lệnh, làm Hùng thấy phấn chấn.
-   Xin tư lệnh cứ tin tưởng.
-   Đừng chủ quan đó.nghe! Anh đã biết tin Nông Sơn - Trung Phước chưa? Hai tiểu đoàn. Chớ không phải một. Anh biết không?
-   Đó là Nông Sơn - Trung Phưởc thưa tư lệnh. Sẽ không có chuyện đó ở Thượng Đức.
-   Tốt lắm. Tôi biết. Bước đầu các anh đã đánh một đòn làm cho Cộng quân lao đao rồi đó. Tiếp tục bộng viên tinh thần binh sĩ nghe, củng cố lại hệ thống công sự, hệ thống vật căn. Tôi sẽ cho tăng viện giải tỏa ngay.
Chỉ ít phút sau, pháo địch đã dội tới tấp tới các điểm cao 126, điểm cao 148, Ba Khe. Máy bay A37 bay rầm trời. Bom dội ầm ầm vào Lộc Phước 2, Lâm Phụng 2. Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 56, Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 57 Sư 3 của địch có xe tăng thiết giáp ào ạt tiến về phía Thượng Đức.

2
ở sở chỉ huy tiền phương quân khu, tướng Hai Mạnh đang đứng trước tấm bản đồ lớn, mắt xoáy vào những mảng màu đỏ. Theo kế hoạch, Sư đoàn 2 sẽ tiến công cụm cứ điểm Nông Sơn - Trung Phước lúc 17 giờ. Pháo đã được đưa lên cao điểm 600 để bắn thẳng vào trung tâm Nông Sơn. Mọi hoạt bộng của Tiểu đoàn 78 Sư đoàn 3 của địch được theo dõi chặt chẽ cả tháng trời nay. Phương án tác chiến với địch đã được thông qua. Bộ đội đã sẵn sàng. Không ngờ lúc 11 giờ cùng ngày, Tiểu đoàn 3 Trung đoàn 56 lên thay phiên Tiểu đoàn 78. Như vậy căn cứ Nông Sơn có hai tiểu đoàn địch. Trong thời gian ấy, nếu đến giờ nổ súng mà địch ở đây vẫn còn hai tiểu đoàn thì sao? Có đánh theo đúng giờ quy định không, có cần điều chỉnh hoặc, thay đổi phương án tác chiến không?
Sư trưởng Nguyễn Chơn đề nghị với tướng Hai Mạnh nếu buổi chiều địch không rút một tiểu đoàn thì đến giờ đã định sư đoàn vẫn xin được nổ súng. Ý định của Nguyễn Chơn hợp với suy tính của tướng Hai Trong tất cả các cán bộ sư đoàn của chủ lực Quân khu 5 người mà tướng Hai Mạnh tin cậy nhất là Nguyễn Chơn. Đây là một sư trương ít nói nhưng thông minh sắc sảo thường có những quyết định chính xác trong tình huống phức tạp. Mặc dù vậy ông vẫn hỏi:
• Liệu có thắng không?
• Thắng chứ ạ. Số lượng địch tăng lên gấp đối nhưng đông mà không mạnh. Thằng cũ thì lo rút ra, thằng mới đến thì chưa kịp tiếp quản. Đánh ngay vào lúc đang lộn xộn như thế chúng không kịp trở tay. Đây là diều có lợi cho ta.
Chỉ cần Nguyễn Chơn nói vậy đủ biết đây là một người chỉ huy có tài vừa kiên định, vừa biết chớp lấy thời cơ. Và cũng đã có thể mường tượng ra trận đánh sẽ kết thúc thế nào, nhưng tướng Hai Mạnh vẫn nói thêm với Nguyễn Chơn:
- Ý chí quyết tâm của người chỉ huy phải đi đôi với mưu lược. Tinh thần chiến đấu dũng cảm phải đi đôi với sáng tạo. Anh nhận định tình hình như vậy là rất đúng. Phạm vi căn cứ Nông Sơn không rộng lắm. Từ trước dến nay địch chỉ đóng một tiểu đoàn, nay có hai tiểu đoàn, ta nổ súng tiến công, thắng lợi có thể ngắn hơn thời gian dự kiến. Mà lại không phải đi tìm diệt tiểu đoàn thứ hai của địch :
- Nỗi lo còn lại, vẫn canh cánh bên lòng tướng Hai Mạnh là trận đấu tài đấu sức ở Thượng Đức. ở đó chưa thấy báo về có trục trặc gi. Nhưng trong đời làm chi huy của mình, ông biết khi trời yên biển lặng lại là dấu hiệu của những cơn giông bão dữ dội. Thường đơn vị nào cấp chỉ huy bảo không có chuyện gì y rằng khi tác chiến lại đầy mắc mớ...
Những linh cảm của tư lệnh chỉ huy chiến dịch quả đã không sai. Khi Sư đoàn 2 nổ súng tấn công, pháo bắn thẳng đã quật nát hầu hết bốn mươi mốt lô cốt và hỏa điểm địch. Bộ đội mớ rào rất nhanh, xông lên ào ạt. Địch trong căn cứ nhốn nháo, chen chức nhau, xô đẩy nhau. Hầm hào công sự không đủ để ẩn nấp nên bị thương vong lớn. Cuộc chiến diễn ra chưa đầy bốn tiếng đồng hồ, quân ta đã bắt diệt toàn bộ hai tiểu đoàn dịch. Ta thương vong trên bốn mươi người.
ở Thượng Đức, hai Sư đoàn thiếu 304 và 324 cùng bộ đội địa phương báo về mới bóc xong vòng ngoài chi khu quận lỵ và đang tiến công,vào bên trong. Địch ngoan cố. Bộ đội thương vong nhiều. Tuy nhiên, Bộ tư lệnh một trận vẫn điện báo quyết tâm giải quyết dứt điểm Thượng Đức...
Một chút ân hận bỗng trỗi dậy trong lòng tướng Hai Mạnh. Không khéo do cay cứ họ đang gồng mình lên. Với mỗi trận đánh, .thời cơ là vô cùng quan trọng. Nhanh một phút, thắng. Chậm một phút, bại. Cái giây phút vô cùng lợi hại ấy ở 304 đã trôi qua. Khi đã không tấn công dứt điểm ngay được như ở Nông Sơn - Trung Phước, ắt 304 sẽ lành đủ mọi khó khăn. Bộ đội sẽ nản lòng. Địch có thời gian củng cố công sự, bổ sung quân lính, súng, đạn, lương thực, thực phẩm... Bộ đội ở Thượng Đức hầm hào chưa chuẩn bị kịp. Máy bay của địch, pháo của địch có thể bâu vào bất kể lúc nào. Trận đánh sẽ nhùng nhằng, xảy ra chuyên này có phần do ông không kiên quyết với Hoàng Đan và Hữu. cả hai người ỷ quá nhiều vào pháo binh, coi thường địch. Ông là người chỉ huy cao nhất. Ông có thể buộc Hoàng Đan và Hữu phải đánh theo cách của ông. Pháo binh phải tập trung giải quyết từng lô cốt, từng hoả điểm của địch. Nhưng dù sao họ cũng là quân của Bộ. Vậy là chút vị nể ở ông đã dẫn đến hậu quả không lường.
Ngày thứ nhất đã trôi qua.
Lê Công Phê điện báo: Bộ đội vẫn chưa vào được Thượng Đức. Sư đoàn đã họp đánh giá tình hình, quyết tâm xốc lại lực lượng, trong ngày 30 tháng 7 tiếp tục tiến công hoàn thành nhiệm vụ tiêu diệt địch ở Thượng Đức. Mặc dù đồng ý với quyết tâm của sư trưởng sư đoàn nhưng lòng ông đầy lo âu. ông nhắc nhở sư đoàn cần phối hợp chặt chẽ pháo binh và bộ binh.
Suốt cả buổi sáng hôm đó, pháo binh liên tục trút đạn vào Thượng Đức. Tới 14 giờ, bộ binh mới bắt đầu tấn công...
Trong lúc phải dõi theo và chỉ huy các tình huống xảy ra từ các khu chiến khác, ông vẫn hồi hộp chờ đợi kết quả tác chiến ở Thượng Đức. Nhưng cả ngày hôm đó cho đến sáng 31 tháng 7, sau rất nhiều đợt tổ chức cho Trung đoàn 6 tấn công, bộ đội vẫn không dứt điểm trận đánh. Thương vong nhiều, đạn các loại bị tiêu hao lốn, Sư đoàn buộc phải dừng lại và xin ý kiến ông.

3
Sở chỉ huy tiền phương chiến dịch có đủ các đại diện: Cục Tham mưu, Cục Hậu cần và Cục Chính trị. Hai tư lệnh phó quân khu, tướng Đỗ Minh và tướng Nguyễn Chánh cũng có mặt. Các phái viên quân khu đi với Sư 2 đánh Nông Sơn - Trung Phước cũng đã kịp về báo cáo tình hình.
-   Như thế, trừ Thượng Đức, các khu chiến khác hoặc đã hoàn thành nhiệm vụ hoặc đang phát triển thuận lợi.
-Cái anh Sư 304 dở ẹc. Đánh đến lần thứ ba rồi đấy, vẫn chẳng ăn thua gì. Nguyễn Chánh đi đi lại lại trong căn nhà chỉ huy. Lưng ông gù xuống. Sau khi nói ra những lời bực bõ ấy, ông cảm thấy ân hận. Liệu chê trách 304 có đúng không? Nếu Thượng Đức dễ ăn mắc gì ngoài kia Bộ phải đưa quân vào đây phối hợp với quân khu. Không có quân của Bộ, làm sao quân khu dám tính đến chuyện đánh Thượng Đức. Cũng đã vài lần thử sức rồi, có thắng nổi nó đâu. Nhưng lần này, quân của Bộ VÀO đánh mà cũng không thắng thi cay đắng quá. Thằng Vùng 1 chiến thuật sẽ tha hồ vênh vang. Thằng Thượng Đức tha hồ nói trọng. QuÂn dân Khu 5 sẽ mất niềm tin. Và câu trả lời Liệu chủ lực ta đã thắng chủ lực ngụy chưa trở nên nan giải. Nếu chi mình thằng Thượng Đức chống chọi với quân ta, hiển nhiên trước sau nó sẽ bị tiêu diệt, nhưng đánh nhùng nhằng kiểu trâu nhai cỏ, viện binh chúng sẽ kéo tới. Tình hình sẽ phức tạp hơn nhiều. Nguyễn Chánh dừng lại bên chiếc bàn làm việc của tướng Đỗ Minh.
• Theo anh, liệu 304 có chiếm được Thượng Đức không?
Tướng Đỗ Minh cũng đang nghĩ nhức óc, nhưng không vội trả lời. ông không cho là thằng địch mạnh. Một chi khu quận lỵ chứ có phải căn cứ Chu Lai, hay căn cứ liên hiệp quân sự Đà Nẵng đâu. Quyết định đánh Thượng Đức tất nhiên ngoài kia đã tính mọi nhẽ. Quân khu 5 cũng đã tính đến mọi tình huống. Chẳng ai lại nghĩ không đánh chiếm được Thượng Đức. Vấn đề mà tướng Lê Trọng Tấn đặt ra là: “Thử đánh và giữ Thượng Đức xem thằng Mỹ thế nào?”. Theo ông, nếu có khó khăn là ở bước 2 - giữ Thượng Đức chứ không phải là đánh chiếm Thượng Đức. Vậy thì vì sao đến hôm nay chiến dịch chưa kết thúc. Ngay từ đầu, khi Quân đoàn 2 và Sư đoàn 304 trình phướng án tốc chiến, ông đã thấy có gì không ổn. Họ có vẻ coi thường thằng địch và ỷ lại vào hỏa lực. Quân đoàn 2, Sư 304 có thể rất mạnh, rất giỏi tác chiến tren địa bàn Quảng Trị. Họ là nỗi khiếp đảm của lính Mỹ, lính ngụy, điều đó không ai phủ nhận, nhưng lấy họ làm chủ chốt tấn công Thượng Đức có khi lại sai. Cách đánh của họ không phù hợp với địch tình trên đất Khu 5 đã đành. Địa hình họ không thông thuộc. Sư 2 đánh Nông Sơn chỉ bốn tiếng đồng hồ tiêu diệt hai tiểu đoàn địch hẳn hoi. Phần sư đoàn, thương vong chỉ vài chục người. Rõ ràng họ dày dạn kinh nghiệm hơn, biết ta biết địch hơn. Họ biết chớp thời cơ, biết chọn phương án thích hợp. Việc bố trí pháo tiêu diệt các lô cốt, các hỏa điểm của địch, Sư 2 cao tay hơn Sư 304 nhiều. Họ mở rào đâu có cần rồng lửa. vẫn chỉ là bộc phá ống liên tục, vậy mà đâu ra đấy. Xét cho cùng, trận vừa qua, lực lượng của Sư đoàn 2 chưa hao mòn bao nhiêu, cán bộ chiến sĩ đang phấn chấn. Cân nhắc mọi nhẽ, tướng Đỗ Minh nói với Nguyễn Chánh:
-   Theo tôi rút 304 ra, đưa thằng Sư 2 vào tác chiến.
Nguyễn Chánh lè lưỡi lắc đầu. Không phải ông phản đối nhưng đấy là một ý tưởng quá táo bạo, quá bất ngờ. Đỗ Minh lại hỏi:
-   Anh thấy thế nào? '
-   Để xem ý tư lệnh sao?
ông lẩn tránh câu hỏi, đẩy “bóng” qua cho tướng Hai Mạnh
-   Anh Hai àỉ 8 Tướng Nguyễn Chánh hướng về tư lệnh trường lúc đó đang dùng bút chì màu ghi chép gì đó vào cuốn sổ nhỏ chỉ bằng bàn tay của mình. Gương mặt tư lệnh đăm chiêu:
* Lại thằng Thượng Đức phải không? - ông hỏi và chậm rãi đứng dậy thả từng bước đến chỗ hai mái đầu hoa râm đang chụm lại.
- Vâng. Chúng tôi đang phán vân không biết 304 có giải quyết nổi thằng Thượng Đức không?
Tư lệnh ngồi xuống với hai cấp phó của mình, ông mỉm cười, nụ cười như muốn bảo: Tôi biết sự phân vân của các ông rồi. Những quyết định của lãnh đạo chỉ huy trong chiến tranh đụng đến sinh mạng hàng trăm hàng nghìn con người, do vậy, dù là tướng với nhau, cũng không thể nói hết những ý nghĩ của nhau. Nghĩ là một việc nhưng có nói ra hay không lại là việc khác, ông thông cảm cho họ. Mà chính ông đây, cũng không thể nói hết những gì ông đang nghĩ.
Thay Sư 304 bằng Sư 2 ư? Đó là một suy tính dại dột không thể chấp nhận. Dù thế nào đi nữa Sư 304 cũng là một sư đoàn anh hùng nổi tiếng của Bộ. Quân khu 5 phải bằng mọi cách tạo thuận lợi cho họ đánh thắng. Danh dự của họ quyết không thể để tổn thương. Rút họ ra, thay Sư 2 vào là một cách làm nhục họ đấy. Sư 2 có tài giỏi đến đâu cũng chỉ là chủ lực của quân khu. Họ đang hăng hái, phấn chấn đấy, nhưng bây giờ bảo họ nhảy vào Thượng Đức, chưa hẳn đã tự tin. Một bên tự ti, một bên mặc cảm. Không thể được. Không bao giờ. Thay vì nói ra ý nghĩ ấy với tướng Nguyễn Chánh, tướng Đỗ Minh, ông trả lời:-
-304 sẽ đánh được đấy. Nên tin ở họ. Vấn đề là giải pháp. Quân khu nên thành lập một đoàn xuống Thượng Đức xem xét cụ thể. Trước hết bảo họ dừng lại củng cố rút kinh nghiệm. Đến nước này rồi đừng nôn nóng. Càng nôn nóng, càng tổn thất, mà không giải quyết được gì đâu..:
Ông dừng lại đưa mắt tìm sĩ quan trực ban. Ông muốn có cuộc hội ý chớp nhoáng. Một loáng, các thành phần chủ chốt của các Cục đã có mặt. Mọi người kéo đến chỗ ông với những gươrig mặt căng thẳng, biểu hiện những tâm trạng nặng nề. Đây là những lời bàn không chính thức trước khi tướng Hai Mạnh truyền đạt mệnh lệnh:
Tướng Nguyễn Chánh:
-   Tôi không tin thằng địch ở Thượng Đức mạnh tới mức ta không thể thắng được.
Một sĩ quan tác chiến:.
-   Dưới đó báo lên, thương vong của bộ đội gần ba trăm người rồi đấy thủ trưởng .
Tướng Đỗ Minh:
-   Hay đưa Sư 2 vào thử sức xem sao? Nó đang có đà, đang hưng phấn.!
Một đại diện của Cục Chính trị:
-   Quân ta cả, sư nào cũng thê thôi. Có xem xét là xem xét cách đánh và người chỉ huy.
Thượng tá Đinh Công, cục phó Cục Hậu cần ngồi ở góc nhà đứng dậy phát biểu rất nghiêm trang:
- Theo tôi không thay quân, thay tướng gì hết. Cứ để nguyên như thế. Nhưng Quân đoàn 2 phải tăng cường thêm vũ khí, tăng cường thêm người. Một trung đoàn nữa chẳng hạn. Sao lại không? Quân khu cũng vậy, lực lượng dự bị tung ra hết. Sư 2 vừa đánh xong cũng chỉ nên nghĩ ngơi chút ít rồi vào cuộc với họ. ơ, sao các anh lại cười. Phải dứt điểm ngay mới xong. Chậm, thằng địch dẫn viện binh tới, ta sẽ khó gỡ. Muốn dứt điểm cứ phải thế...
Đinh Công xưa nay vốn ít tham gia luận bàn chuyện tác chiến bỗng dưng hôm nay hăng thế. Giọng hừng hực. Anh dẫn chứng vòng vo nhiều điều chẳng dính dáng gì đến những việc cấp bách cần bàn. Không ai nỡ cắt ngang cảm hứng sôi sục của anh. Chỉ có Nguyễn Hiếu ra ý sốt ruột. Anh nhắc:
* Anh Công. Tư lệnh đang muốn nói gì kìa!
Tướng Hai Mạnh nhìn Nguyễn Hiếu mỉm cười, ông gật đầu ra ý hiểu, ông với Nguyễn Hiếu ngoài quan hệ công tác, cấp trên cấp dưới, còn có quan hệ khá đặc biệt. Ông coi Nguyễn Hiếu như đứa em ruột thịt. Lúc nào buồn hay rỗi rãi, ông thường gọi Nguyễn Hiếu sang chơi. Ông thích văn học nghệ thuật, thích đọc sách văn học. ởng đi đâu cùng mang theo Lép-tôn-xtôi, Sê-khốp, Mông Pát-xàng, Vích-to Huy-gô... Trong tù sách nho nhở của ông có sách của các nhà vàn đang I chiến trương: Nguyễn Thi, Nguyễn Quang Sáng, Anh Đức, Nguyên Ngọc, Nguyễn Trọng Oánh, Phan Tứ, Thu Bồn, Nguyễn Hiếu... Tuy vậy, đầu óc ông luôn chộn rộn nhiều việc, nên lắm khi phải gọi Nguyên Ngọc hay Nguyễn Hiếu tới, nói về tình hình văn học nghệ thuật, ông biết tác động ghê gớm của mỗi sáng tác văn học ở chiến trường. Những tác phẩm có giá trị cũng là những phát đại bác dội vào đầu quân giặc. Và với bộ đội đó là liều thuốc quý khích lệ tinh thần chiến đấu. Vì vậy, mỗi lần ra trận, ông thường gọi Nguyên Ngọc hay Nguyễn Hiếu đi cùng. Đi như vậy, họ vừa có thực tế vừa có cảm hứng sáng tác. Hồi quân Mỹ sắp nhảy vô miền Nam, ông bảo Nguyên Ngọc: "Anh nên có một bài gì đó kiểu như một bài hịch động viên bộ đội, nhân dân đánh Mỹ". Vậy là sau đó Nguyên Ngọc có tùy bút "Đường chúng ta đi", ông biết hàng triệu nam nữ thanh niên đã hăng hái lên đường nhập ngũ, hàng hái ra trận bởi sự tác động của bài tùy bút. ông không viết được nhưng ông có thể gợi ý, cung cấp tư liệu. Nhưng thế mạnh của Nguyễn Hiếu lại ở chỗ khác. Anh ta có thể làm phái viên chiến đấu, đi đến tận trung đội, đại đội...
Anh là một cán bộ vừa biết quân sự vừa biết chính trị. Đơn vị nào có vấn đề tư tưởng, Nguyễn Hiếu có mặt. Chỗ nào đánh không đựợc, có khúc mắc về chiến thuật, Nguyễn Hiếu đi. Cần phải vào ấp, vào khu đồn nắm tình hình gì đó, Quân khu ủy, Cục Chính trị nghĩ đến Nguyễn Hiếu. Nhiệt tình, gan dạ, sáng tạo, Nguyễn Hiếu ý thức được trách nhiệm của mình. Cử Nguyền Hiếu đi làm phái viên ông yên tâm vô cùng. Những đóng góp của Nguyễn
Hiếu có khi đúng, có khi trật nhưng bao giờ cũng có sức nặng buộc người ta không thể bỏ qua, không thể coi thường... Việc Nguyễn Hiếu nhìn ông có ý bảo rằng: không nên để đẻ ra nhiểu ý kiến, sẽ bất lợi. Ở Quân khu 5, cán bộ chỉ cần nhìn mặt nhau, hay phác một cử chỉ nhỏ gì đó là hiểu được bụng nhau.
- Tôi vừa lệnh cho Sở chỉ huy Sư đoàn 304 dừng tiến công, tình hình của Sư 304 có đánh nữa cũng vậy, chỉ tốn đạn, tốn người. Nguyên nhân ta chưa bàn ở đây. Bàn ở đây khác gì thầy bói nói mò. cần phải có một đoàn xuống đó tìm hiểu, giúp đỡ họ. về chỉ huy chung ở nhà, anh Nguyễn Chánh, anh Đỗ Minh lo. Tôi đi. Bên tham mưu, chính trị, hậu cần cử cán bộ cùng đi với đoàn.
Cái việc các ban bệ cử cán bộ cốt cán đi theo tư lệnh, dễ rồi. Khó là ai sẽ dám nhận việc ở lại thay tư lệnh chỉ huy chung đây? Tướng Đỗ Minh hay tướng Nguyễn Chánh? Không dám. Ai cũng biết điều đó.
-   Anh không thể đi được đâu. Còn chỉ huy năm khu chiến chứ ít chi. - Tướng Nguyễn Chánh nói và đưa mắt nhìn những sĩ quan đang có mặt ở sở chỉ huy - Tôi sẽ đi Thượng Đức. Ai đi theo, chuẩn bị lên đường.
-   Cơ quan tham mưu, tôi xin đi. Thiềng nói.
-   Cơ quan hậu cần, tôi. - Tuấn nói.
-   Được, còn bên chính trị? Tư lệnh hỏi mà không hướng vào một ai.
-   Tôi xin đi.
. Anh Nguyễn Hiếu à? - Tư lệnh nhìn về con người vừa buông ra những lời chắc nịch kia - Anh Nguyễn Hiếu thì tốt rồi, nhưng vừa ở Nông Sơn về, có mệt quá không?
-   Dạ, không việc gì ạ! Tôi chỉ có một đề nghị nhở, xin đi sau đoàn một chút.
-   Đồng ý. -Tướng Nguyễn Chánh đứng dậy. Lúc này đã là 10 giờ đêm.

4
-   Dậy, dậy. Liên, đi công tác với anh?
Liên mắt nhắm mắt mở hỏi:
-   Anh Hiếu à?
-   ừ, chịu khó. Mai tha hồ ngủ.
Liên vẫn chưa hiểu đầu đuôi thế nào. Đang mơ màng.
-   Chưa tỉnh à? Dậy đi. Nhanh.
Nguyễn Hiếu lật bọc võng, nắm lấy vai Liên lay lay. Liên uể oải ngồi dậy, xem đồng hồ. 10 giờ hơn. Quái, thủ trưởng khéo chọn giờ đi công tác. Là nghĩ thế, chớ Liên đâu dám nói ra. Cậu cuốn võng, giọng khê đặc:
-   Đi đâu anh Hiếu?
-   Thượng Đức. ,
-   Khuya quá rồi mà anh. Có ai đi nữa không?
Có cả đoàn nhưng đi trước rồi. Chịu khó chút em ạ. Thượng Đức đánh không được. Mẹ! Không vào được Thượng Đức thì bở bố.
-   Anh đi viết hay là...
-   Viết cái con khỉ, đi làm phái viên. Ông Hai Mạnh còn định đi nữa là...
Thế là rõ. Anh nói vậy nghĩa là chuyến đi quan trọng lắm. Mà không quan trọng ai lại đi vào cái giờ chết tiệt này. Nhanh nhẩu lên khi anh ấy còn ngọt ngào. Để anh dùng mệnh lệnh thì chẳng ra thể thống gì đâu. Liên nghĩ, nhét võng vào gùi, vớ khẩu AK. Nguyễn Hiếu đang chờ cậu ở đầu hề. Ban văn học không ai hay biết gi. Tiếng thở đều đều, tiếng ngáy khọt khẹt phát ra làm cho những bước chân của Liên trở nên dùng dằng. Đêm ở rừng tốì bằng hai lần ở đồng bằng. Xé đêm, đi đại chứ biết đường ở đâu. Làm công vụ cho cái người hăng hái quá cũng khổ. Đêm hôm, đường không biết, lại đến cái chỗ bom đạn rình rập. Ra khỏi Cục được một đoạn, Nguyễn Hiếu thành người dẫn đường, thành người bảo vệ cho công vụ. Biết làm sao, cậu không biết đường và nói thật cũng sợ. Đành vác AK đi sau thủ trưởng. Họ đã băng qua một vạt rừng già. Men theo một sườn đồi, họ đi tiếp đến một ngã ba đường. Mênh mông quá. Mung lung quá. Đằng xa, chớp lửa thỉnh thoảng choé màn đêm. Tiếng nổ ùng vọng lại. "Thượng Đức đấy" Nguyễn Hiếu nói khẽ:
"Không biết có phải đi lối đây không nhỉ?". Anh chỉ hỏi anh thôi, nhưng Liên nghe tưởng như thủ trưởng hỏi mình:
-   Sao anh hỏi em? - Giọng cậu run run.
Đến đoạn đường trước mặt thì không thể nào không run được. Trống vắng. Địch có thể phục. Thân cậu không sao, nhưng nhỡ thủ trưởng có mệnh hệ gì, cậu ân hận suốt đời.
•   Hình như có cái bảng hướng dẫn gì đây. Em soi thử xem?
Cái ánh sáng chỉ nhớ bằng hạt thóc lọt ra từ chiếc đèn pin, nhưng Liên vẫn đọc không sót một chữ: "Đoạn đường chưa rà phá mìn". Liên đọc to, từng chữ, từng tiếng rành rọt. Cậu ngỡ thủ trưởng sẽ dừng lại, hoặc giả tìm con đường khác mà đi. Ai ngờ, Nguyễn Hiếu nói tỉnh bơ:
-   Mấy bố công binh là hay dọa lắm. Cứ đi, có mìn, gỡ.
-   Thôi thủ trưởng ơi! Dừng lại, mai đi tiếp. Tối mù gỡ làm sao ạ!
•   Em thì... Bộ đội đặc công đi đánh nhau ban đêm, chứ ban ngày chắc. Người ta đợi trời sáng mới gỡ mìn chắc! Yên trí theo anh, có mìn anh gỡ.
Nguyễn Hiếu cũng là con nòi của nghề đặc công. Nhưng đi đánh đồn, mìn trên đường tiếp cận không thể ví với mìn ở đây được. Đánh đồn người ta nằm, bò cả tiếng đồng hồ mới nhích một chút. Đằng này đi ào ào sao phát hiện mìn mà gỡ chứ. Tuy nhiên, đi với thủ trường quá nhiều rồi, Liên hiểu nói ra những điều ấy chỉ tổ làm ông giận sôi lên. Mà việc đi vẫn chẳng đừng. Khốn khổ. Đằng nào cũng nổ súng rồi. Có anh cũng thế, thiếu anh cũng thế thôi- Chả lẽ có anh bại thành thắng, vắng anh thắng thành bại. Mà chắc gì đã sống để đến Thượng Đức chớ. Chỉ còn một cách ngăn thủ trưởng lại thôi. Ráng đi thêm một đoạn nữa. Liên động viên mình- Tim Liên đập ình ình trông lầng ngực. Anh ngồi thụp xuống, kệ cho Nguyễn Hiếu vẫn băm bổ bươn lên trước.
-   Anh Hiếu ơi! - Liên cố kêu lên, mặt nhăn nhó, đau đớn.
Nguyễn Hiếu quay lại;
-   Sao vậy em?
-   Em sốt. Không đi nổi nữa.
Nguyễn Hiếu sờ trán Liên. Thôi thật rồi, da lúc nóng, lúc lạnh. Tay chân lẩy bẩy. Tội nghiệp chưa! Ai lại sốt ở đây chớ?
-   Thôi thế này em nhé. Anh không thể ở lại với em được đâu. Anh đã hứa tối nay gặp đoàn ở Thượng Đức. Không chừng ngày mai bộ đội nổ súng tiếp. Nào, đưa anh diu. Vào nằm tạm ven đường. Đến nơi, anh bảo người đón em ngay.
Lại còn thế nữa. Hết cách rồi. Liên nghĩ và nói:
- Anh đợi em một lát. Đỡ run, em đi được ngay, ở lại một minh thà đi với anh còn hơn.
Thầy trò Nguyễn Hiếu gặp đoàn của phó tư lệnh Nguyễn Chánh trên căn hầm lợp mái tranh. Nhưng chỉ có đất, có bàn ghép nứa, ghế ghép gỗ chứ tuyệt không còn bóng người nào. Nguyễn Chánh vào hầm, nằm dài trên ghế, thở lấy được. ông mệt, mệt quá. Đi bộ cả hai tiếng đồng hồ mới tới đây. Càng mệt hơn khi không thấy một người nào trông chỉ huy sư đoàn.
-   Các ông đi tìm xem. Tôi nghỉ chút xíu... Hay họ giải tán rồi.
Liền ngay đó, một cô gái ý chừng là giao liên bước vào:
-   Anh Hoàng Thủy, phụ trách tiền phương bảo cháu mời thủ trưởng và đoàn xuống thuyền.
-   Xuống thuyền. Đi sâu vào nữa sao? Quái, ở đây đã gần địch quá rồi. Ngỡ các ông ấy ngán, lùi sở chỉ huy xa hơn chứ. Nào đi. Tất cả cùng xuống thuyền. - Tướng Nguyễn Chánh nói.
Đúng nửa đêm. Trăng sáng rỡ ràng. Nguyễn Hiếu đọc to câu thơ của Bác Hồ: “Giữa dòng bàn bạc việc quân. Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền...”. Anh hỏi: “Có ai thuộc được cả bài không nhỉ?”. Không có tiếng trả lời. Chỉ có tiếng sóng lóc bóc vỗ vào mạn thuyền.
Nước đẫm ánh trăng, lấp lánh như dát bạc. Bỗng cô gái giao liên, cũng là cô chèo thuyền hỏi:
-   Chú có phải là Nguyễn Hiếu không ạ?
Nguyễn Hiếu nhìn cô cười, xởi lởi:
-   Đúng rồi. Chú Hiếu đây. Cháu là... Cẩm Linh phải không? Chết thật, cháu tôi lớn thế này rồi.
-■ Anh dịch về phía sau nói chuyện với Cẩm Linh.
Cũng đã ba năm có dư. Lần đó kết hợp công việc của Cục Chính trị với việc muốn viết một bài ký về đời sống của dân trông ấp, Nguyễn Hiếu đã liên hệ với tổ chức được vào Hà Tân. Chính Cẩm Linh đưa anh đi về cơ sở của ta là nhà bố cô.
-   Ba má bây giờ thế nào rồi Cẩm Linh?
-   Ba vẫn trỏng chú à! Còn má mất rồi.
-   Vừa rồi vẫn chưa ra được sao?
-   Ba còn công việc tổ chức giao. Không đánh được Thượng Đức khéo là ba rầy rà to.
-   Không đánh được Thượng Đức thì không chỉ ba cháu rây rà đâu. Cả Quảng Nam - Đà Nẵng, cả Khu 5 sẽ rầy rà hết. - Một ai đó nói chen vào.
-   Cháu có nắm được tình hình gì trông Thượng Đức không?
-   Mây ảnh trỏng báo ra: Một số người ở Hà Tân rất sợ anh Hùng chết. Họ gọi quận trưởng là "anh Hùng” đấy. Họ bảo anh Hùng chết thì họ ở với ai. Nhiều người mới nghe tin ổng bị thương đã khóc rưng rức. Lúc đầu, ta diệt một số điểm bên ngoài nhưng không đánh được bên trông họ sướng lắm. Họ tưởng lại giống mấy lần trưóc. Nhưng thấy bộ đội ta không rút. Họ lại nói: Chuyến này khéo "anh Hùng" nguy. Việt cộng lần này gan lì lắm. Bám riết. Ta đánh mãi không được, phải dừng, hy vọng lại lóe lên với họ. Họ chuyển gạo, thịt lợn, nưóc, mắm muôi lên đồn cho quân ông Hùng và ông Lầu...
■ Dân Hà Tân trung thành với chế độ Thiệu vậy sạo? - Tướng Nguyễn Chánh hình như muốn hỏi tất, cả mọị người trên thuyền.
-   Nổi tiếng mà thủ trưởng. Cái Thượng Đức khó đánh là ở chỗ đó. Mình động cựa gì bên ngoài, dân báo vào Thượng Đức ngay. Tất nhiên không phải tất cả. - Một cán bộ địch vận đi theo đoàn nói với tướng Nguyễn Chánh.
-   Còn tình hình trông TỊhượng Đức, cháu nắm được không? - Nguyễn Hiếu lại hỏi Cẩm Linh.
-   Nghe nói Hùng bị thương vào chân. Bị từ hôm đầu tiên ta bắn pháo vào. Nhưng hắn giấu thượng cấp, giấu binh sĩ và dân Hà Tân. Hắn sợ binh sĩ và dân hoang mang. Vừa rồi hắn bắt lính khiêng xuống phòng họp. ở đó tụi chúng ngụy trang thế nào mà nhiều người không biết hắn bị thương. Hắn khẳng định Việt cộng không thể chiếm được Thượng Đức. Hắn bảo binh sĩ và đại diện các đảng -phái đừng tin những lời đồn đại bậy bạ. Hãy tin ở hắn. Hắn sẽ tử thủ đến cùng. Hắn điện cho Ngô Quang Trưàng, thề Thượng Đức không thể mất vào tay Cộng sản.
- Cũng ghê đấy chứ nhỉ? Tướng Nguyễn Chánh tỏ vẻ ngạc nhiên trước những thông tin của cô gái chèo thuyền.
Đêm đang chuyển về sáng. Thuyền cập vào mạn bờ sông, nơi có một lối rẽ lên núi.
Cô gái dặn:
- Từ điểm cao 700 xuống điểm cao 300 các bác, các chú cố chạy cho nhanh. Đoạn đó địch hay dọng pháo.
Chia tay Cẩm Linh, Nguyễn Hiếu là người ngậm ngùi nhất, khóe mắt đỏ hoe. Anh hẹn sẽ gặp lại Cẩm Linh ở Thượng Đức.

6
Đại tá Hoàng Đan đang điều hành việc tập huấn chiến thuật cho cán bộ quân đoàn ở Quảng Trị thì nhận điện của Sư đoàn 304 cho biết Trung đoàn 6 tiến công căn cứ Thượng Đức không thành. Giả dụ chỉ có thế, chắc ông đã cho rằng họ giỡn ông chơi, hoặc có sự nhầm lẫn. Nhưng liền ngay đó, ông nhận được điện của Quân khu 5 rồi của Bộ vẫn nội dung trên.Ông bàng hoàng, đầu choáng váng như ai vừa ghè vào đó một búa. Chân chuệch choạng, ông phải vịn vào tường để khỏi ngã. Ông đổ người xuống chiếc giường cá nhân trông phòng làm việc. Đánh giặc, thắng thua cũng là chuyện bình thường nhưng chưa bao giờ ông nghỉ tới chuyện 304 không chiếm được Thượng Đức. Và ông nhớ khi trình bày phương án, cũng như khi nói lại tình hình với tư lệnh quân đoàn, ông thường xòe bàn tay gạt ngang trước mặt: "304 sẽ san bằng Thượng Đức...".
Tại sao lại không san bằng khi cán bộ chủ chốt của sư đoàn từng vào sinh ra tử, từng học hết sách Tàu, sách Tây về cách đánh địch trông công sự vững chắc. Trung đoàn 6 có còn lạ gì đánh quận lỵ chi khu. Năm 1968 Nguyễn Ân là trung đoàn trưởng Trung đoàn 6. ông đã tổ chức cho trung đoàn diệt quận lỵ chi khu quân sự Hương Hóa. Mà hồi đó thế và lực ta đâu có mạnh như bây giờ. ông đã tính toán đưa pháo đạn vào Thượng Đửc với mức độ chưa từng có. Hỏa lực đến như vậy dư sức dập tắt hỏa điểm của địch trên bốn cửa mở. Pháo cối của địch sẽ bị pháo cối của ta nuốt chửng chứ đừng nói kiềm chế... Bởi thế, ông rất khoái khi chủ nhiệm pháo binh Hữu tuyên bố với anh em: "Phen này cạo trọc đầu thằng Thượng Đức".
Ông còn nhớ rõ, làm xông công tác tổ chức, ông đã trở ra quân đoàn với sự thanh thản đến vô cùng. Sư trưởng Lê Công Phê nói: "Anh ở lại, đánh xông ra có được không". "Chẳng cần, yên tâm đi, thắng thôi". Tin tưởng vào chiến thắng Thượng Đức bao nhiêu, giờ đây nỗi đau và sự ngán ngẩm trông ông càng lớn bấy nhiêu. ông chưa thật rõ nguyên cớ vì sao Sư 304, sư đoàn ông đà làm sư trưởng đến tám năm, sư đoàn đã có những trận đánh lớn, thắng lớn vang dội lại không chiếm được Thượng Đức. Ông cảm thấy như mình có lỗi và phải chịu một phần trách nhiệm. Chiều hôm ấy, ông nói với tư lệnh quân đoàn.
Anh cho tôi vào lại Thượng Đức. ở đây không hiểu tình hình trông ấy thế nào, không chỉ huy được.
-   Nhất trí.
Tối đó, ông ra chào cô bạn gái rất mực yêu quý ở một quán bán tạp phẩm gần doanh trại quân đoàn. Cô Hường, kém ông đến hai mươi tuổi. Chồng cô chết vì bị tai nạn đã sáu năm nay. ông và Hường quen thân nhau khi đơn vị đến đóng quân nơi đây. Ấy, cái tình cảm của người đàn ông ở tuổi năm mươi với cô gái ba mươi có cái gì thật thú vị. Quấn quýt. Chiều chuộng. Nũng nịu. Hờn ghen. Đủ cả. Thoáng thấy ông, Hường ngúng nguẩy, liếc xéo con mắt:
-   Tưởng anh không ra đây nữa?
-   Mới một tuần chớ bao nhiêu.
-   Một tuần mà ít sao?
Cô gọi đứa con gái nhớ ra trông quán rồi khoác tay ông đi vào nhà trông.
-   Ra thăm em một chút. Mai vô trông Quảng Đà.
-   Có chuyện chi gấp vậy?
-   Chuyện nhà binh.
-   Anh thì lúc nào cũng công chuyện nhà binh.
Cô ghé đầu vào vai ông. Em nói đúng lắm. Đời anh chỉ có thế. Nhiều người nói: Nhắc đến Hoàng Đan không thể không nhắc đến máu đánh giặc và máu... Có khi họ cũng nói quá lên cho vui. Nhưng ông cùng không giấu gì tổ chức, không giấu gì đồng đội, bạn hữu. Mình có gì thì nói vậy. Thấy không ảnh hưởng gì đến tập thể, không gây hậu quả cho mình, cho người mình yêu quý mắc gì phải che che đậy đậy. Con người ông, cái ưu cái khuyết cứ trần trụi phơi ra giữa thanh thiên bạch nhật.
-   Tôì nay ở đây chơi với em chớ?
-   Không được. Anh còn chuẩn bị chút ít công việc, với lại anh không được khỏe.
Quả thật, ông là người si mê ái tình vậy mà lúc này ông dửng dưng. Đầu óc ông vẫn gỢn lên không biết bao nhiêu câu hỏi về trận đánh không thành ở Thượng Đức. Giá như có thể đi vào trong đó ngay bây giờ thì tốt cho ông biết bao.

Chương mười một
1

Đảng ủy Sư 304 họp mở rộng. Ngọn đèn chạy Ắc quy đủ sáng để nhìn thấy các gương mặt phờ phạc, chán nản của các thành viên. Ngoài cán bộ sư đoàn, trung đoàn còn có cán bộ quân khu và một phóng viên báo QuÂn đội. Bí thư đảng ủy Trần Bình biết rằng đây là cuộc họp căng thẳng, nhiều vấn đề đụng chạm đến nhau nhưng ông muốn tất cả sự thật được đưa ra, bàn luận thẳng thắn không che giấu một điều gì.
Trung đoàn trưởng Trung đoàn 6 Nguyễn Quỳ chưa trình bày hết ý kiến của mình đã bị nhiều ngưòi trông hội nghị xỉa xói. Nào chủ quan không nắm được quân, bộ đội thương vông đầy đồng, súng vứt đầy đồng. Chỉ được giỏi hò hét... Chính ủy trung đoàn Nguyễn Lữ đứng lên giải thích về sự vướng víu trông quá trình chỉ huy cũng bị chỉ trích: vô trách nhiệm, thiếu năng động linh hoạt. Cho đến lúc này tử thi vẫn nằm ở hàng rào hướng đông, không lấy ra được, trách nhiệm thuộc về ai?
Tôi, tôi xin chịu trách nhiệm, xin chịu kỷ luật, nhưng các đồng chí cho tôi được trình bày tiếp. * Nguyễn Quỳ đứng dậy kéo vai chính ủy Nguyền Lữ ngồi xuống* Tôi là trung đoàn trương, trung đoàn đánh không được, thương vong nhiều, tôi phải gánh chịu đầu tiên.
Sự thành thật và dũng cảm của Nguyễn Quỳ làm cho không khí căng thẳng từ đẩu đến giờ chùng lại. Nghe các ý kiến của các đồng chí trông hội nghị, Nguyễn Quý không tự ái, không giận ai. Anh chỉ giận chính mình. Đúng là không hiểu vì sao trông trận đánh Thượng Đức anh nôn nóng và chủ quan đến thế. Đáng lẽ, trông hành quân chiếm lĩnh anh phải có kế hoạch thật chặt chẽ. Khả năng lộ bí mật để địch phục kích là có thể. Nhưng nếu chu đáo hơn, có phương án cho tình huống này, Tiểu đoàn 7 không thiệt hại nặng đến vậy. Bộ binh đánh bộc phá mở rào cũng có khuyết điểm của anh. Anh đã không cho luyện tập chu đáo, quá tin tưởng vào bộ FR, khi FR không nổ anh lâm vào thế bị động. Một chủ quan nữa không thể tha thứ là tổ chức bộ đội xuất phát tiến công. Diệt xông hai cứ điểm ngoại vi, bộ đội cứ thê ào ào xông vào. Ý định cho bộ đội tiến công trông hành tiến là một sai lầm do chủ quan của anh. Anh đã không nghiên cứu kỹ khu vực xuất phát tiến công, nôn nóng vội vã, đốc thúc bộ đội vào mở cửa khi chưa chế áp được cối pháo địch. Bộ đội thương vông là điều không thể tránh khỏi. Còn một số tử thi đến nay nằm ở hàng rào chưa lấy được cũng do anh. Việc hai tiểu đoàn thương vông nặng, không đột nhập được trận địa địch, người đáng chịu kỷ luật nhất là anh, là anh chứ không ai khác...
Giọng Nguyễn Quỳ đã nghèn nghẹn. Mí mắt anh mọng nước. Sự chân thành của anh cũng làm vơi được phần nào những cái đầu đang bốc lửa. Nhiều người xoay sang phê phán trung đoàn pháo binh. Có ý kiến đòi kỷ luật chủ nhiệm Hữu. Súng đạn cũng là xương máu, tiền bạc của dân, của quân đội, không phải nhiều mà vung bừa bãi. Hữu đã rõ là có tư tưởng chủ quan nặng: chỗ nào cũng cứ phen này cạo trọc Thượng Đức. Cũng tưởng ông chỉ nói vậy cho vui ai ngờ ông làm thế thật. Chỉ huy pháo binh nhưng không nắm chắc được cửa mở ở đâu. Đạn rải khắp cứ điểm. Hỏa điểm của địch chỗ cần diệt nhất không diệt, chỗ không cần diệt thì đổ vào không biết bao nhiêu đạn. Chỉ huy pháo binh nhưng không biết giờ giấc vận động của bộ binh để tập trung chế áp pháo cối địch. Lúc bộ binh cơ động, lúc bộ binh đổi vị trí xuất phát chưa đào được công sự là lúc cần làm tê liệt pháo cối địch thì pháo ta lại lưa thưa. Rải đều đều suốt cả một thời gian dài đề làm gi khi mà khả năng chế áp pháo cối địch chỉ có thể trông một thời gian nhất định. Làm sao có thể dùng pháo bắn gián tiếp để diệt phần lớn pháo cối địch được chứ...
- Vâng. - Chủ nhiệm pháo binh Hữu đứng dậy. Mặt đở tía, giọng khàn - Đúng là chúng tôi có nhiều khuyết điểm, chủ quan, không sâu sát. Pháo bắn không có hiệu quả. Sắp tới đánh tiếp chúng tôi sợ lại không hoàn thành nhiệm vụ. Đề nghị sư đoàn xem nên thế nào.
- ơ! - Đến vài tiếng như thế cất lên cùng lúc ở phòng họp. Nhiều cái đầu quay về phía Hữu. Nhiểu cặp mắt lộ rõ sự ngạc nhiên. Hình như họ chưa biết đấy là sự chân thành hay tự ái của chủ nhiệm pháo binh... Nhưng bí thư đảng ủy Trần Bình đã đứng dậy, khoát tay ra hiệu mọi người im lặng. ông thực sự là người chị hiền của sư đoàn. Dịu dàng, ít nói. Khi nói, mặt tươi như cười, ông liếc nhìn đồng hồ, đã quá nửa đêm - quá nửa thời gian của cuộc họp rồi mà chủ yếu vẫn là đấu đá chì chiết nhau. Ông muốn mọi người nói lên hết sự thực - một sự thực phũ phàng, nhưng đừng làm tổn thương nhau. Tội lắm. Ra trận là đụng độ với hy sinh, gian khó. Ra trận là đốì mặt với kẻ thù trăm ngàn ác độc, trăm ngàn mưu kế. Vậy thì với nhau, có ưu có khuyết nhưng không thể dằn nhau ra mà châm chọc, làm vậy cũng là tiếp tay với thằng thù làm nỗi đau nỗi khổ của người‘lính dày lên. Cuộc chiến đấu đang tiếp tục. Mục đích duy nhất của cuộc họp là tìm ra nguyên nhân vì sao ta tôn thất nặng mà không thắng. Thành công lớn là mọi người đã nói rất thẳng rất thật. Thành công lớn là ai nấy đều nhận ra rằng nhiệm vụ của sư đoàn không phải quá nặng, thằng địch không phải quá mạnh. Nguyên nhân chính vẫn là chủ quan coi thường địch. ôi! Đây là căn bệnh đâu phải cán bộ ta mới gặp một lần. Biết bao nhiêu lần chính ông, chính những cán bộ dang ngồi với ông đây đã thế:
- Thắng không kiêu, bại không nản mà sao nó vẫn cứ tồn tại, vẫn cứ lặp đi lặp lại. Sinh thời, Hồ Chủ tịch mỗi lần biểu dương thành tích dều nhắc nhớ, khi thắng lợi phải đề phòng chủ quan khinh địch. Sư 304 vừa thắng những trận rất lớn đầy khó khăn ở Quảng Trị, vào đây lại vấp ngã trước một thăng địch chưa phải là đối tượng tác chiến chính của mình. Đau xót quá. Lẽ nào đây lại là một quy luật, ông nhớ có một bài báo nào đó viết về cuộc nói chuyện của Kít-xinh-giơ với đồng chí Lê Đức Thọ tại hội nghị bàn tròn ở Pa-ri. Kít- xinh-giơ nói: "Khi tôi chủ quan, tôi thua. Khi anh chủ quan, anh thua". Chua chát là thế. Hiện tình của Sư 304 vừa qua nghiệm ra đúng như lời Kít-xinh-giơ nói vậy. Mổ xẻ ra để biết thế, để rút kinh nghiệm cho trận đánh sắp tới, chứ trách cứ nhau liệu ích gì? Thái độ của trung đoàn trưởng Nguyễn Quỳ vừa rồi thật đáng trân trọng. Hồ Chủ tịch cũng đã từng nói: "Một Đảng mạnh là một Đảng không sợ khuyết điểm. Biết khuyết điểm thì cũng biết khắc phục khuyết điểm đó như thế nào”. Nói cho cùng, khuyết điểm vừa qua có ở tất cả các cấp. Cấp nặng nhất, phải chịu trách nhiệm nhiêu nhất chính là cán bộ sư đoàn. Người lãnh đủ phải là ông bí thư đảng ủy, chính ủy sư đoàn. Sau nữa là sư trưởng. Mọi người không rõ có nhận thấy vậy không? Hay là thấy anh ngồi đây, ông Lê Công Phê ngồi đó mà nể mặt nhau.
Sau khi tóm tắt các ý kiến trông cuộc họp, nói rõ một số ưu điểm và khuyết điểm của bộ đội trông đợt đầu tấn công Thượng Đức, giọng Trần Bình trầm xuống:
- Một số đồng chí đã nhận khuyết điểm về đơn vị mình, về cá nhân mình. Chúng tôi hết sức hoan nghênh, nhưng có điều gì đó các đồng chí còn né tránh, còn chưa nói hết. Trận tiến công chi khu quận ly Thượng Đức do sư đoàn chỉ huy chứ? Có nghĩa là từ công tác trinh sát nắm địch đến chỉ huy thực hành chiến đấu đều do sư đoàn tổ chức. Vậy chịu trách nhiệm về những tổn thất trên là do sư đoàn mà trước hết thuộc về chính ủy, bí thư đảng ủy Sư đoàn. Bây giờ muốn đánh thắng ta phải nghiêm khắc rút kinh nghiệm từ sư đoàn trở xuống. Vấn đề cơ bản dẫn đến những khuyết điểm là tổ chức chỉ huy không chu đáo, cán bộ chỉ huy có tư tưởng khinh địch. Trước một kẻ địch ngoan cố và có tổ chức, chuẩn bị phòng ngự chặt, ta đột phá không thành công là dĩ nhiên... Nhưng thôi, việc kiểm điểm tạm dừng đây. Từ đây đến sáng tôi đề nghị tập trung tìm giải pháp cho cuộc chiến đấu sắp tới. Làm công tác tư tưởng tốt nhất là tổ chức đánh thắng. Mời sư trưởng Lê Công Phê phát biểu.
....

...
Sư trưởng Lê Công Phê từ từ đứng dậy. Mói mấy ngày mà mái tóc đốm bạc của ông đã trổ thêm nhiều sợi trắng. Vẻ linh hoạt sắc sảo trên gương mặt ông như vơi đi ít nhiều. Bao nhiêu lao công khổ tứ cho trận đánh thế là đổ xuống sông xuống biển. Trần Bình vừa nhận khuyết điểm thuộc về mình. Cũng không hẳn là thế. ông định phát biểu về vai trò của sư trưởng trông mỗi trận đánh. Và ông muốn nhận khuyết điểm về ông. Quân đoàn cũng có lỗi trông việc này đấy. Khi đoàn trinh sát chưa xông công việc thi cấp trên điện cho ông, cùng một số cán bộ trung đoàn phải ra ngoài Quảng Trị, chuẩn bị cho việc thành lập Quan đoàn. Quân đoàn có thể làm lễ ra mắt sau. hoặc giả cứ tiến hành bình thường, thiếu ông và một số cán bộ sư đoàn đã sao? Nhưng lệnh của trên, không thể không chấp hành. Cuộc trinh sát đành dở dang. ông trở ra mà lòng bộn bề trăm mối. Rõ ràng khi trên quyết định đoàn cán bộ sư đoàn ra ngoài Quảng Trị, cấp trên cũng chủ quan. Trông con mắt ai đó, việc chuẩn bị cho đánh Thượng Đức chỉ cần đến thế. Trông con mắt ai đó, việc có mặt của cán bộ sư đoàn trông lễ thành lập Quân đoàn quan trọng hơn nhiều. Hẳn là họ coi việc tiêu diệt chi khu quận ly Thượng Đức là trông tầm tay. Sự thật là như vậy đấy, không biết mai sau có ai đứng ra nhận lỗi không?
ông có linh cảm Bộ tư lệnh Quân khu 5 sẽ phải cân nhắc liệu 304 có kham nổi Thượng Đức trông những ngày tới hay không? Nếu có sự thay đổi cũng là lẽ bình thường. Chỉ tiếc rằng ông không còn cơ hội thực hiện những dự định của mình. Và lời hứa của ông với gia đình người bạn năm xưa trở nên xa vời vợi. Dẫu sao ông cũng lấy làm cám ơn đồng chí tư lệnh quân khu. Đồng chí vẫn còn tin vào khả nâng tác chiến của Sư 304. Vấn đề phải tính toán là liệu có nên để Trung đoàn 6 tiếp tục là trung đoàn chủ công? Ông vừa chớm đụng đến điều này, phía dưới đã ồn ực lên. ông biết trông cuộc tấn công của trung đoàn, thương vông lên tới ba trăm người. Đau xót lắm nhưng điều quan trọng hơn là sự giảm sút tinh thần của cán bộ chiến sĩtrung đoàn. Ý chí chiến đấu của họ sẽ ra sao? Để trả lời câu hỏi, ông đã phải soi lại mình. Giả sử Bộ tư lệnh Quân khu 5 quyết định tấn công Thượng Đức bằng một sư đoàn khác, ông sẽ nghĩ gì? Uất ức và nuối tiếc. Phải chấp hành mệnh lệnh thôi nhưng là chấp hành mệnh lệnh trông khổ đau, chấp hành mệnh lệnh trông bắt buộc, trông hậm hực tức tối. Ông từng tự hỏi: Sư đoàn khác thay mình, có hơn mình không? Khả năng hoàn thành nhiệm vụ của họ như thế nào? Và ông đã làm phép so sánh. Một sư đoàn từng có biết bao chiến công, có bao kinh nghiệm chiến đấu. được trên được dưới, được nhân dân chăm lo chăm sóc đến như vậy, còn gì thua thiếc hơn các sư đoàn khác đây? Sư đoàn khác đánh Thượng Đức có thể không tổn thất đến vậy, có thể đã dứt điểm Thượng Đức ngay ngày đầu tiên. Không chủ quan, coi trọng sinh mạng bộ đội, tất không xảy ra tình cảnh bi đát như sư đoàn ông. Lý lẽ như vậy cũng là chấp nhận cấp trên có thể thay Sư 304 bằng một sư đoàn khác. Nhưng nghĩ vậy mà lương tâm ông vẫn vấn vương. Giá như cấp trên cứ để cho sư đoàn tiếp tục đánh Thượng Đức vẫn tốt hơn. Người đã lội qua suối, đã vấp ngã thì lần thứ hai họ biết con suối ấy chỗ nào nông, chỗ nào sâu, chỗ nào trơn trượt cẩn tránh. Biết đâu sư đoàn khác vào thay thế lại vấp phải một cái gì đó và tổn thất lại xảy ra, cơ hội giải phóng Thượng Đức lại vẫn y như cũ. Ông và sư đoàn có thất bại trông cuộc tấn công Thượng Đức lần tiếp theo không đây? Nhất định là không! ông có thể trả lời với cấp trên như thế. Ông có thể nói với cấp dưới như thế. May là việc thay đổi đã không xảy ra. Ông rất cảm kích trước tấm lòng của tư lệnh trưởng Quân khu 5 Hai Mạnh: “Tôi tin các anh sẽ giải quyết được Thượng Đức. Thời gian rất quan trọng nhưng các anh cứ chuẩn bị thật kỹ, thấy chắc thắng rồi hãy nổ súng".
Từ những suy nghĩ như thế, ông thấy không cần thiết đặt vấn đề: Trung đoàn 6 có làm chủ công trong trận đánh đợt 2 này không? Trước hết, về trung đoàn trưởng Nguyễn Quỳ: đó là người gan dạ, mưu trí, đã trải qua nhiều trận đánh trên đất Quảng Trị. Trận đánh vừa qua Nguyễn Quỳ có nôn nóng, chủ quan, không thật chu đáo trông công tác chuẩn bị. Chính Nguyễn Quỳ đã nhận rõ khuyết điểm của mình. Những giọt nước mắt của Nguyễn Quỳ là thành thật. Tất nhiên người chỉ huy như ông, quyết không được mềm lòng về những giọt nước mắt ấy. Nhưng rõ ràng không cho Trung đoàn 6 vào cuộc đợt 2 Nguyễn Quỳ cũng sẽ có tâm trạng gióng ông. Con ngưòi ta khi đã biết khuyết điểm của mình, dám đứng ra nhận tất cả những khuyết điểm đó tức là đã, đang hoàn thiện mình. Rất có thể trông cuộc chiên đấu tiếp, Nguyễn Quỳ lại mắc khuyết điểm gì đó, nhưng những khuyết điểm Nguyễn Quỳ đã tự rút ra quyết không thể lập lại nửa. Vả chăng, những giọt nước mắt của anh trông hội nghị vừa rồi là chân thành, là ân năn hối hận. Việc anh xin tiếp tục cùng trung đoàn tấn công Thượng Đức đợt 2 có cái gì đó thật tha thiết, thật nhẫn nại. Vốn là người kiên quyết, sòng phẳng vậy mà ông cảm thấy khó có thể từ chối lời khẩn cầu của Nguyễn Quỳ. Chao ôi! Cực chẳng đã người ta phải tiến hành chiến tranh. Cực chẳng đỗ người ta mới phải chấp nhận lao vào nơi đạn lửa, vào chỗ chết. Nếu không có một lý tưởng, một lẽ sống cao cả, ai rồ dại gì mà chọn cho mình con đường đầy chông gai như vậy? Ông chợt nhớ hồi ông còn là đại đội trưởng, ông giao nhiệm vụ cho một trung đội dưới quyền, bò vào hàng rào địch. Anh cán bộ trung đội mặt bần thần nói lại với ông: "Giá như thủ trưởng treo một cân vàng ở hàng rào, bảo em vào lấy cho riêng em thì thủ trưởng có chém đầu em cũng chẳng đi. Nhưng thủ trưởng giao mở hàng rào để bộ đội tấn công thì đành chấp hành mệnh lệnh chứ biết làm sao”.
Người chiến sĩ đó lần ấy dẫn bộ đội lên mở cửa và đã không quay lại. Đó là một tính cách của người dũng cảm. Đa phần những cán bộ chiến sì mà ông từng chỉ huy, đều triệt để chấp hành mệnh lệnh. Không hiếm những người nằng nặc xin được vào trận như Nguyễn Quù. Tự đáy lòng, ông biết Nguyên Quỳ muốn trận đánh sắp tới sẽ lập công chuộc tội. Không phải để tôn cao mình mà để tạ tội với cán bộ chiến sĩ đã nằm xuống. Sao không tạo cho Nguyền Quỳ một cơ hội để khỏi day dứt trong cả cuộc đời của minh.
Về phía cán bộ chiến sĩ trung đoàn, tuyệt nhiên ông không chê trách họ trong tác chiến vừa qua. Ngay từ khi hành quân chiếm lĩnh, quân địch đã quạt đạn tới tấp. Vậy mà không có trường hợp bở đội hình. Ai hy sinh thì nằm lại. Ai thương vong tạm nằm đó. Phía trước là địch, là đạn. là mìn. Vậy mà phía trước như một sự ràng buộc cuộc đời họ. Rào không mở được. Đâu phải tại họ. Thằng địch bố phòng kỹ, đạn bắn ra cửa mở thế kia. Biết bao nhiêu người thương vong. Đến nay còn một số tử thi kẹt giữa các lớp rÀO. Vậy mà khi anh hỏi một chiếh sĩ: "Liệu ta có đánh thắng được thằng địch không?" Anh chiến sĩ tra lời ngay: "Không đánh được thì nhục quá thủ trương ạ. Thà hy sinh như đồng đội của mình". Một chiến sĩ khác nói với anh: "Không thắng là tại mình thôi thủ trường ạ!”. Điều đố đúng vô cùng với những nguyên nhân mà hội nghị Đảng ủy sư đoàn đã kết luận. Cạnh đó một chiến sỉ khác nói với anh: "Tiếp tục đánh chớ thủ trưởng?".
Bây giờ nếu quyết định thay Trung đoàn 6 bằng một trung đoàn khác làm chủ công đánh Thượng Đức, như một số người đề nghị, ông thấy có gì không đành. Ông nói với hội nghị:
- Căn cứ vào ý chí nghị lực của Trung đoàn 6 tôi thấy chúng ta không tạo điều kiện để họ vào Thượng Đức một lần nữa là tội lỗi. Một tội lỗi. không thể tha thứ. Đó là một quyết định rất quan trọng trong cuộc đời làm chỉ huy của ông. Và bằng nhiệt huyết, bằng năm tháng cay đắng nhọc nhằn, bằng tinh yêu và nỗi khao khát chiến thắng, ông phải thuyết phục được mọi người. Nước mắt ông cũng đã chảy đầm đìa khi dẫn giải điều đó...
Căn phòng đang ồn ĩ tiếng xì xầm bỗng lặng phắc. Yên lặng cũng là sự đồng tình. Chính ủy Trần Bỉnh hiểu như thế. ông hỏi to:
-   Có ai không nhất trí không ạ?
Im lặng.
-   Anh Nguyễn Quỳ, - Sư trưởng Lê Công Phê đưa mắt nhìn trung đoàn trưởng Trung đoàn 6 - Sư đoàn tiếp tục giao nhiệm vụ cho trung đoàn anh tấn công Thượng Đức. Cơ hội để các anh lập công. Cơ hội để các anh trả thù cho đồng đội của mình. Công tác tổ chức anh làm thật tốt vào nhé. Phải nắm thật chặt đội ngũ cán bộ, từ cán bộ trung đội trở lên. Đối với chiến sĩ, phải kiểm tra từng cơ số đạn của họ, tạo mọi điều kiện để họ xung phong được. Còn anh Hữu. Thôi. Đừng bao giò nói cái câu "Cạo trọc Thượng Đức" nữa nhé. Chúng ta còn lạ gì cái trò này. Bao nhiêu phen bị thằng Pháp rồi thằng Mỹ dội bom dội pháo trên đầu mà có sao đâu. Nếu bom pháo mà cạo trọc được thì nó cạo chúng ta lâu rồi. Anh thấy đấy, thằng địch có hầm hào chu đáo nên pháo anh có làm gì được đâu. Anh phải bám lấy bộ binh. Hợp đồng với họ tiêu diệt từng lô cốt, từng hỏa điểm. Pháo 85. phải nhích lên điểm cao 296 bắn chế áp cả hai khu vực đồn Biệt động và. Bảo an...
Tôi đề nghị có sự tăng cường chỉ huy ở tất cả các khâu. Đồng chí Tạ Lang trung đoàn phó Trung đoàn 6 xuống trực tiếp chỉ huy Tiểu đoàn 7, đồng chí Nguyễn Ân xuống tăng cường cho Trung đoàn 6. Đồng chí Hoàng Nhân Cục Tác chiến đi với đồng chí Vũ Kháng điều hành bắn pháo. Đồng chí Cao Thế tham mưu phó trung đoàn xuống chỉ huy Tiểu đoàn 9...
Sư trưởng Lê Công Phê dừng lại xem chừng có ai phản ứng gì không? Láng phắc. Có tiếng tắc kè đâu đó.
Chính ủy Trần Bình hướng về phía Cao Thế.
-   Anh Cao Thế thấy thế nào? Thay mặt những người được phân công xuống phía dưới cơ sở nói một điều gì đi chứ.
-   Không ạ! - Cao Thế đứng dậy rất nhanh - Tôi không dám đại diện cho ai nhưng phần mình, tôi sẽ cố gắng hết sức. Xuống Tiểu đoàn 9 nếu không chỉ huy bộ đội đột phá được thì cũng sẽ xin không trở lại trung đoàn nữa...
Chính ủy Trần Bình rút mùi xoa trông túi, chấm chấm vào hai khóe mắt. Ông tuyên bố kết thúc cuộc họp. Ngoài trời, ánh ngày đã tràn ngập khu chiên. Ông tiễn mọi người. Dùng dằng, ông nắm lấy tay Cao Thế. ông định cám ơn Cao Thế, nhưng lại thôi. Sư đoàn có những cán bộìnhư Cao Thế thật không còn hạnh phức gi bằng.
Và làm sao lại có thể không thắng khi có những cán bộ chỉ huy như vậy chứ?

2
Cẩm Linh đưa đoàn cán bộ quân khu đến lôi rẽ thì quay thuyền trở lại Thành Mỹ. Cô gặp Thủy đang mặt mày ủ rũ, đau khổ. Mọi khi anh tất bật, lụi bụi trong chồng đống công việc. Lẽ ra, cô sẽ theo đoàn cán bộ về sở chỉ huy, ở đó có chủ tịch Sáu Nam. Cô muốn nói với chủ tịch những điều cô biết về Thượng Đức, nhưng rồi cô lại nghĩ: điều cần nói thì đã nói hết với mọi người trên thuyền rồi. Họ là những cán bộ cỡ bự. Đằng nào lên đó họ chả nói lại với chú Sáu Nam. Cô đã tạo ra một lý do để quay lại Thành Mỷ với Thủy. Tại sao Thủy lại khác thường như vậy? Câu hỏi trăn trở trong lòng Cẩm Linh. Không thể giấu lòng được nữa rồi. Xa Thủy, cô nôn nao nhớ. Xa Thủy, cô thấy buồn; Cô bồn chồn khi gặp Thủy, ơ lạ. Hay là cô yêu Thủy hí. Khó tin. ở rừng bao nhiêu năm nay, bao nhiêu chàng trai sán đến giúp cô đủ việc, cho cô đủ thứ. Trông số đó có người xin được yêu cô, được làm chồng cô. Hai mươi ba tuổi đời, cô có bệnh tật gì đâu mà không xao xuyến rung động trước một lời tỏ tình, một bàn tay dịu dàng vuốt lên bờ vai, vuốt lên mái tóc. Vậy mà cô chưa hề xúc động vì ai ngoài Thủy. Mà Thủy, lạ nhỉ, hình như chưa đụng đến người cô một lần nào. Cũng đôi ba lần cô tự nhủ, tại sao mình nghĩ đến anh ấy nhiều
Thế thương anh ấy nhiều thế? À. vì anh ấy vất vả. anh ấy bao nhiêu chuyện mà toàn cho công vìệc chung. À vì hoàn cảnh anh ấy tội quá. Vợ tít trong vùng địch, sống độc thân cô quạnh Rồì cô lại gạt đi, Vớ vẩn. Hoàn cảnh như anh có mà vô khối. Mấy lần trước, huyện ủy đóng gần ban lương thực. Cô thì rỗi. anh thì lận đận suốt ngày đêm. Thương anh, cô thường tới đó, giặt quần áo cho anh Nấu cho anh một món ăn bồi dường thêm. Thì cũng giống đứa em gái chăm sóc cho anh trai, chứ có chuyện chi. Có những đêm thanh vắng, chỉ có hai người ngồi với nhau rủ rỉ chuyện trò. Chuyện ở rừng, chuyện ở quê, chuyện thời thơ ấu. Anh kể chuyện đâu có hay nhưng sao mà Cẩm Linh lại thích nghe. Thích lắm. Có lần, không hiểu sao nghe anh kể. Cẩm Linh ngã vào lòng anh cưòi rinh rích... Vậy mà chưa bao giờ Cẩm Linh thấy anh “lợi dụng” để sàm sỡ. Cũng có khi mặt anh đỏ bừng đờ đẫn, tay chân chợt run lên. Anh vội đứng dậy hôn lên tóc, lên trán Cẩm Linh... rồi bỏ ra ngoài.
Quan hệ giữa anh và Cẩm Linh chỉ có vậy, nếu như không có chuyện vợ con anh bị ám hại ở khu ấp Hà Tân. Cẩm Linh âm thầm thương anh. Càng thương anh khi một việc như thế mà anh chưa biết. Thay vì tin cho anh chuyện ấy, Cẩm Linh hay đến với anh, chăm sóc anh, chuyện trò với anh. Cô có ngờ đâu việc đó anh cũng đã biết từ lâu rồi. Nén chịu một nỗi đau, để tiếp tục làm việc. Nén một nỗi đau để đồng đội khỏi băn khoăn. Việc làm đó của anh đã làm cho trái tim cô xao xuyến. Một lúc
nào đó, Cẩm Linh sẽ phải nói thật với anh về tình cảm của cô.
Nhưng sáng nay, có điều gi thật lạ: Tiễn Cẩm Linh và đoàn cán bộ Quân khu 5 xuống thuyền, nét mặt anh sao buồn, thất vọng và đau đớn. Hay là vì Thượng Đức, còn gặp khó khăn. Không! Bí thư huyện ủy không thể sớm mềm lòng như vậy được. Bản tính anh không phải thế. Có một nguyên nhân gì khác hơn. Lòng bộn rộn, ngổn ngang, cô gấp gáp chèo thuyền quay lại Thành Mỹ. Sông lặng sóng mà con thuyền cứ chòng chành, chòng chành. Những dự cảm của cô đã không sai. Thủy khép cửa, nằm bẹp gí trong một căn phòng hiu hắt. Chưa bao giờ ảnh treo võng trong một buổi sáng công vìệc ngặp đầu ngập cổ. Thôi chết! Hay ảnh ốm. Cẩm Linh mở cừa bước vào, sà vào chỗ anh luôn. Cô hỏi, tiếng rối với nhau:
-   Anh... đau hay... sao?
Thủy không trả lòi, mặt quay vào trong. Cũng lại là một cử chỉ Cẩm Linh chưa từng thấy bao giờ. Cô hấp tấp ngồi xuống cạnh, đưa tay sờ lên trán anh. Anh nhắc tay Cẩm Linh ra.
-   Anh không vìệc gì. - Giọng anh nằng nặng, khác thường.
Cẩm Linh hốt hoảng:
-   Có chuyện chi vậy anh?
-   Để anh yên.
Như thế là có chuyện thật rồi. Không phải đau, không phải chuyện vợ con, càng không phải chuyện Thượng Đức chưa giải phóng.
•   Không giấu được em đâu! Có chi kể với em đi thôi. Không kể em không về à!
•   Mặc anh. Anh đang muốn được yên thân. Sao em cú đây vào chuyện của anh chớ. - Giọng của Thủy đã có phán bẳn gắt.
Bây giờ thì Cẩm Linh biết chắc Thủy đang có chuyện gì đó không muốn nói ra. Anh là người nguyên tác, kín đáo. Nhưng với ai chớ với cô, sao Thủy không tin.
Cẩm Linh không biết rằng chính cô là nguyên nhân gợi nên nỗi đau nhức nhói trong tim Thủy. Không biết từ đâu, người ta đồn rằng dạo ta và địch ký kết hiệp định Pa-ri, anh về ấp Hà Tân đốt nhà, sát hại vợ con, thực hiện âm mưu lấy Cẩm Linh làm vợ. Anh và Cẩm Linh xưa nay đã hỉ hú với nhau, ôi chao, là miệng thế gian. Độc địa còn hơn làn đạn xuyên qua người, Nỗi đau mất vợ mất con đã khiến anh héo hon. Bây giờ, tin này làm anh cạn kiệt, muốn chết. Người ta còn nghi ngờ Thượng Đức bị lộ là do anh vìết thư cho Thông, cháu anh. Do lộ nên địch đề phòng, quân ta mới chết như rạ giữa đồng. Một bức thư khuyên cháu đừng bắn giết người, đừng hãm hại bà con. Có điều kiện thì về quê sinh sống làm ăn lương thiện. Một bức thư ý tứ chỉ có vậy răng lại có thể lộ hỏ trời? Cho dù Thông phản bội như tin đồn, cũng khôngkẻ nào lợi dụng được gì trong bức thư ấy. Anh vìết cho Thông thực lòng là để hạn chế một tay súng.
Mối quan hệ của anh với Cẩm Linh là mốì quan hệ đồng chí. bạn bè. trong sáng. Mối quan hệ chỉ làm cho mỗi người công tác tốt hơn. Không ngờ vì những vìệc đó mà anh trở thành khốn khổ, khốn nạn. Người ta đưa anh về Thành Mỹ đón khách. Người ta đẩy anh ra khỏi cuộc chiến đấu. Người ta không cho anh dự họp, bàn luận các công vìệc cho cuộc chiên đấu tiếp theo. Lại còn có ý kiến đề nghị kỷ luật anh đưa anh ra khỏi Đảng. Anh chịu làm sao được đây? Biết tin vợ con mất, anh đau quặn thắt nhưng nỗi đau ấy không thể nào so được với tin nghiệt ngã bây giờ. Các đồng chí trên tỉnh, những người từng chứng kiến sự ra sống vào chết của anh. từng chứng kiến sự trung thành, thủy chung của anh mười mấy năm nay, hiện không còn tin anh. Huyện ủy. những người từng làm vìệc với anh, cùng đồng cam cộng khổ với anh. từng cùng thề với anh thà chết chứ không phản bội không đầu hàng nay bỗng nhìn anh bằng con mắt đề phòng. Vậy thì ai có thể tin anh, chia sẻ với anh? Cẩm Linh. Em có thể thương anh. hiểu, anh, nhưng em biết làm gì, thêm khổ. Em còn trẻ, còn đóng góp được nhiều cho cách mạng. Hãy lánh anh ra. Hãy tiếp tục công vìệc của em. Các đồng chí của em, nhân dân Đại Lộc của em đang cần em lắm đó. Rất tiếc là không thể cùng em gánh vác vìệc chung nữa rồi. Anh bỗng trở thành người vô dụng, thành phần tử phải theo dõi đề phòng. Ôi cuộc đời, sao mà bạc béo, mà lạ lùng đến vậy! Không thể kêu lên, thét lên về những điều bất công vô lý ấy, anh chỉ còn biết trút giận lên Cẩm Linh. Cái giận cũng vô lý bất công như chính cuộc đời đối xử với anh vậy.
-   Cẩm Linh. Em đi ngay đi. Ai khiến em nấu cơm, nấu nước ở đây chớ? Anh không có tay chân sao?
-   Em không đi. Anh làm gì em nào? Em nấu cơm, nấu nước cho em. Em đang đói, đang khát đây, không được sao?
Ấy cũng là lần đầu tiên Thủy nhận ra Cẩm Linh là người bướng. Xưa nay cô có thể cãi anh nhưng đâu đến nỗi đành hanh như vậy. Thôi rồi, con người thất cơ lỡ vận như anh thì không còn ai trọng.
-   Đến cô bây giờ cũng không còn coi tôi ra gì. Huống chi...
Cẩm Linh nhoẻn cười. Nụ cười méo mó. Thật rồi! Anh đang buồn, đang giận. Mọi người đang hắt hủi anh.
• Em đùa mà anh. Em xin... Em không biết anh đang khổ.
-   Em biết gì mà đau với chả khổ?
-   Sao không biết chớ? Chú Sáu Nam nói với em hết
rồi.
-   Thiệt không?
-   Sao không? Chưa bao giờ chú Sáu Nam giấu em chuyện gì.
-   Vậy em có tin những chuyện ấy không?
-Tin sao được, không bao giờ em tin. Nhưng mà... - Cẩm Linh không nói gì thêm. Cô bắt nọn để Thủy nói ra những điều sâu kín trong lòng. Những hé mở của Thủy chùng đó chưa làm cô hiểu được mọi nhẽ. Bức thư nào của anh? Anh gửi cho ai? Sao lại lộ bí mật. Những chuyện anh nói là chuyện gì?
-   Thế ông Sáu Nam kể những gì, nói thử?
-   Anh thừa biết rồi còn hồi em.
Sợ bị lộ, Cẩm Linh làm mặt giận, ngúng nguẩy đi ra ngoài.
-   Thôi, anh không muốn em ở lại, em về đây.
-   Này, khoan đã...
Thủy gọi giật giọng, Cẩm Linh đúng là ma xó thật rồi. ông Sáu Nam đã nói hết mọi chuyện với Cẩm Linh thì sao anh lại không. Biết đâu Cẩm Linh sẽ gỡ được mối oan của anh:
-   Cẩm Linh à! Quả thật anh không thể nhờ ai ngoài em. Bây giờ anh đi không được, nói không được. Tổ chức không tin anh, ngại anh. Nhưng với em, anh thề không có chuyện làm lộ bí mật trong bức thư gửi cháu Thông. Còn chuyện giữa anh và em thì em biết rồi. Hãy nói với các anh ấy sự thật. Anh là bí thư. Thượng Đức là quê hương anh. Anh yêu vợ, yêu con mức nào em biết rồi. Chiến dịch mở ra, bao nhiêu cán bộ, chiến sĩ đã đổ xương máu xuống để giải phóng Thượng Đức. Tất thảy mọi người đang khao khát được làm vìệc, góp phần giải phóng Thượng Đức. vậy mà anh lại bị giam lỏng ở đây. Như thế thà anh chết đi cho rồi. Hãy nói với chủ tịch Sáu Nam có còn thương anh thì tiếp tục giao vìệc cho anh. Anh không thể sống mà không có công vìệc.
- Được, em sẽ đi gặp chú Sáu Nam, em sẽ nói. Và nhớ là lần sau đừng coi thường con bé hỉ?
Cẩm Linh cười khinh khích. Thế là cô đã đoán ra đến hai phần ba bí mật của Thủy. Bây giờ thì cô có điều kiện để gặp chủ tịch Sáu Nam hỏi cho ra nhẽ. Cô tin Thủy, cô tin chủ tịch Sáu Nam. Điều người ta nghĩ xấu về Thủy chỉ là sự hiểu lầm. Và ai chứ chủ tịch Sâu Nam không thể hiểu lầm Thủy được. Cô tin như thế và lòng cô rộn lên một niềm vui. Phen này, Thủy tha hồ mà phục cô. Sao không im lặng mãi đi. Chả chết già vì u uẩn ấy chớ! Trên đường trỏ lại sở chỉ huy Thượng Đức, lòng cô cứ rạo rực, đấm say. Cô rạo rực, đám say cái gì vây? Không biết. Nhưng con thuyền cũng như cô: phơi phới, hăm hở rẽ sóng. Mới hay khi người ta đang yêu, làm được gì cho người yêu là cả một niềm hạnh phúc lớn.
Cẩm Linh đi khỏi, Thủy có thời gian để ngẫm nghĩ lại sự dại khờ của mình. Trời ơi! Chùng này tuổi đầu, đã trải bao sóng gió, vây mà dốt đến vậy. Anh đã không thể nói được cho anh thì sao lại trông cậy vào Cẩm Linh, Cẩm Linh cũng là nạn nhân. Người khác nói chưa ăn ai, huống hồ Cẩm Linh, Cẩm Linh nói chỉ càng làm người ta tin là anh và Cẩm Lỉnh bênh vực nhau, có quan hệ bất chính với nhau. Anh hại anh rồi. Anh hại Cẩm Linh rồi. Anh đã đành, nhưng Cẩm Linh thì không thể cùng chung số phận với anh được, Cẩm Linh ơi!

3
ông Sáu Nam ngồi trầm ngâm nghe Cẩm Linh. ông biết tính Cẩm Linh, thẳng băng. Và ông cũng biết tình cảm của cô với Thủy. Họ hiểu nhau và cùng giống nhau ở chỗ hết lòng vì công vìệc. Trong công tác chuẩn bị giải phóng Thượng Đức, họ là hai con người đã làm cơ man công vìệc: trinh sát nắm tình hình, vận động dân làm đường, đưa đón cán bộ... Đã có lúc ông nghĩ nếu không có họ liệu công vìệc rồi sẽ ra sao?
Đùng một cái, ta tấn công Thượng Đức gặp khó khăn, cơ sở báo ra: vìệc chuẩn bị của ta địch biết rất tận tường. Nguyên nhân là do Thông, cháu ruột của Thủy báo cho địch biết. Sở dĩ Thông biết được cơ mật của phía ta là do Thủy vìết thư cho Thông. Thư đó hiện nằm trong tay quận trưởng Hùng. Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn khi Bộ chỉ huy Quân khu 5 điện cho đặc khu ủy Quảng Đà kiểm tra lại tình hình cán bộ. Vìệc lộ bí mật đã rõ, nhưng ai là người làm lộ? Đặc khu ủy đã họp xem xét cán bộ. Khi được hỏi, Thủy nói ngay:
- Đúng, tôi có vìết thư cho cháu Thông. Nhưng dù thư đó có lọt vào tay thằng Lầu, thằng Hùng cũng không sao cả. Không có chi tiết để quy là lộ bí mật.    Nhưng thằng địch có thể khai thác cháu Thông? Một đồng chí trong đặc khu ủy hỏi.
-   Tôi cam đoan cháu Thông là một người tốt. Với lai từ lúc tôi lên núi đến nay không hề tiếp xúc với cháu ngoài một lá thư tôi đã trình bày.
Ai tin Thủy đây? Sao lại không tin một người bí thư huyện ủy tận tụy với phong trào như thế, được tin yêu đến thế, từng tâm huyết với cách mạng đến thế? Nhưng mà tin làm sao được đây khi dư luân đang nghi anh là thủ phạm của vìệc làm lộ bí mạt. Tin làm sao đây khi mà bộ đội ta hành quân chiếm lĩnh bị địch phục, thương binh tử sĩ nằm la liệt ngoài đồng, súng ống rơi ngổn ngang. Tin làm sao đây, khi các mũi, các hướng tấn công của quân ta vào Thượng Đức đều bị địch chặn lại. Bộ đội hy sinh ngoài cửa mở trong hàng rào không lấy được xác. Một cuộc chiến đấu cứ y như địch đã giồng bẫy trước và ta như những kẻ bị chúng lừa... Đang trong tình hình căng thẳng như thế, lại có tin nhà của Thủy bị cháy, vợ con chết là do Thủy gây ra. Được hỏi về chuyện lén lút về quê dịp hiệp định Pa-ri vừa ký kết, Thủy trả lời ngay: “Đúng, dạo đó tôi có ghé nhà, nhưng không thành. Tôi có rồ dại đâu mà đốt nhà mình, hại vợ con mình”.
Trong một hoàn cảnh như thế có những người trong đặc khu ủy nghi ngờ Thủy là điều dễ hiểu. Phần chủ tịch Sáu Nam, không bao giờ ông có chút vương vấn về ý chí nghị lực của Thủy. Không bao giờ ông nghĩ Thủy dao động, có những vìệc làm tổn hại đến lý tưởng cách mạng

Ông càng không tin chuyện Thủy có quan hệ bất chính với Cẩm Linh, đốt nhà sát hại vợ con. Nhưng ông không thể đem niềm tin ấy đặt vào tâm khảm mọi người. Người ta có thể tốt, có thể rất cẩn trọng nhưng vẫn để sơ sảy. Mọi người có quyền tin ở Thủy mà vẫn có quyền nghi ngờ. Ông thông cảm và không để bụng những lời dằn dỗi hơi quá mức của Cẩm Linh. Ông lại gần Cẩm Linh, vuốt lên mái tóc đãy mượt của cô:
-   Chú hiểu con. Nhưng liệu con có chứng minh được rằng trong thư của Thủy gửi Thông không có gì lộ bí mật không? Bức thư đó con đâu có được đọc. Đúng vậy không?
-   Đúng là con không được đọc. Nhưng con tin. Anh ây là một bí thư, kinh nghiệm đầy mình, cảnh giác đầy mình. Làm sao có thể...
-   Thôi được. Nhưng vì sao thằng địch biết hết mọi hành động của ta, con chứng minh được không? Nếu con chứng minh được thì mối nghi ngờ về Thủy cũng gỡ ra được.
-   Dễ ợt mà chú Sáu. Làm sao mình mở đưòng, bộc phá đánh ầm ầm như thế mà không lộ. Làm sao bộ đội hành quân kìn kìn như thế mà không lộ. Biết bao là dấu vết. Lá ngụy trang rớt, giấy bọc lương khô rớt, dấu giày, dấu dép, rồi mẩu thuốc lá... Thám báo của chúng trà trộn khắp nơi. Mình ở ngoài nhìn được cả lính trong đồn, làm sao nó không nhìn thấy hoạt động của mình?
-- Điều con nói các chú trong thường vụ có bàn đến. Nhưng vìệc địch phục kích đúng đường bộ đội hành quân, dịch đối phó với ta ở các cửa mở, các hàng rào và rất nhiều vìệc khác nữa, có cảm giác như ở phía ta có ai đã đi khai báo. Và nói cho kỳ cùng cạn lý, người ta có quyền nghi Thủy. Thủy có gửi thư cho cháu thật, Cơ sở báo ra, nội dung thư có lợi cho sự đề phòng của địch...,
Ông chưa nói hết, Cẩm Linh đã hỏi:
- Chú tin như vậy hả chú Sáu?
Người Cẩm Linh như căng ra, hướngi về phía Sáu Nam. Có cảm giác câu trả lời cô đang chờ mang tính quyết định mọi quan hệ giữa cô với người đang chỉ huy cô. Sáu Nam không trả lời ngay. Mặt ông buồn rượi. Ổng đi lại trong căn hầm, đầu cúi xuống, mắt tư lự. Bất chợt ông quay lại nhìn Cẩm Linh với ánh mắt thật trìu mến:
* Con muốn chú trả lời sao đây?
-   Chú hỏi chi lạ, chú Sáu?
-   Còn chú nói tin.
-   Thì con không còn niềm tin ở chú nữa.
-   Nếu chú trả lợi là chú không tin thì sao?
-   Con sẽ làm bất cứ vìệc gì chú giao.
Ông Sáu Nam bỗng bật một chuỗi cười giòn tan:
-   Con còn trẻ con quá. Con phải khách quan. Phải suy nghĩ, phải tin ở cấp trên chứ không thể hành động theo cảm tính của mình được. Thâm tâm chú không tin, nhưng khi chưa chứng minh cho mọi người chịu về nhận định của mình thì đừng vội vã, đừng chủ quan. Thứ nữa, con là một đảng vìên không thể vì chú mà con làm tốt nhiệm vụ hay không làm tốt nhiệm vụ. Con phải vì cái chung chứ không thể vì con. Chú có thể sai thậm chí chú có thể hư hỏng, ủa! Có thể xảy ra lắm chớ. Nhưng đó là cá nhân chú. Con phải có bản lĩnh, hành động suy nghĩ vì chân lý, vì cái chung nghe chưa? Chú biết Thủy hiện nay rất đau khổ. Không được tham gia giải phóng Thượng Đức, khác gì trói tay trói chân ảnh. Nhưng khi chưa có kết luận rõ ràng thì tổ chức cũng không thể có cách nào khác. Đánh Thượng Đức mấy ngày đầu đã hy sinh hàng trăm người. Tiếp tục đánh nữa phải tính sao chớ? Chả lẽ lại vẫn hy sinh xương máu mà không được gì. Không có Thủy, các chú sẽ gặp không ít khó khăn. Nhưng để Thủy tiếp tục làm vìệc sẽ khiến nhiều người không yên tâm..
* Ngó bộ để mọi người tin anh Thủy, chỉ còn cách vào Hà Tân lấy bằng được lá thư anh Thủy gửi Thông.
Ông Sáu Nam lại bật cười:
-   Đúng là như thế; Nhưng vìệc đó không thể làm được ngay. Còn vìệc nhà anh ấy bị đốt, vợ con bị giết nữa kia... - Ông dừng lại theo dõi nét mặt của Cẩm Linh. Ông không muốn gieo một nỗi đau, một cơn uất giận đối với Cẩm Linh.
-   Con biết. Ngươi ta nghĩ xấu cho ảnh cả chuyện ấy hả chú? – Cẩm Linh ôm mặt khóc nức nở .
-Chiến tranh, phải chấp nhận nhiều điều oái oăm như thế đó con ạ. Nhiệm vụ của con là phải an ủi ảnh. Chú cũng đang đau đầu nhức óc vì chưa tìm ra được giải pháp gì khả dĩ làm cho anh ấy tạm yên lòng.
- Còn con, con có cách đấy. Lúc nào con sẽ nói với chú.

4
Thủy đi ra dòng Vu Gia. Con sông quá đỗi quen thuộc với Thủy. Con sông Thủy biết chỗ nào sâu, chỗ nào nhiều tôm, nhiều cá. Con sông chỗ nào có thể đứng ngồi, chỗ nào địch bắn phá hàng ngày. Một đời Thủy gắn bó với mảnh đất Đại Lộc. Một đời Thủy mơ ước đến ngày Thượng Đức được giải phóng. Một đời Thủy mơ ước vùng A, vùng B Đại Lộc chỉ là một dải đất yên bình, mọi người làm ăn, vui chơi và hạnh phúc. Làm bí thư một huyện nhưng đất đai, con người bị xé năm, xẻ bảy. Làm bí thư một huyện nhưng vợ con kẹt trong vùng địch, không thể thoát ra, anh không thể đi về. Thủy còn mong muốn gì hơn một ngày nào đó Thượng Đức được giải phóng để gia đình đoàn tụ. Nhưng bây giờ thì vợ con của anh không còn. Nỗi đau mất mát của riêng anh, của cả vùng A Đại Lộc chồng chất trên vai anh biết bao nhiêu. Đơn côi, lủi thủi một thân một mình, có lẽ sức nóng, sức bền của một lẽ sống, một lý tưỏng đã vực anh dậy. Còn niềm vui gì khác hơn niềm vui làm vìệc cho cách mạng. Còn khát khao gì lớn hơn cùng đồng chí bẹn bè chiến đấu giải phóng mảnh đất quê hương. Vậy mà bây giờ đến tổ chức, đồng chí, bạn bè cũng không còn tin anh, xa lánh anh. Vậy anh còn sống để làm gì? Chết là điều không khó. Chết là một giải thoát cho kiếp người nhiều uẩn ức. Và chết như anh cũng là để nói với tổ chức, với đồng chí của mình lòng trung kiên của anh với cách mạng. Tất cả những nghi ngờ về lòng trung thành của Thủy, của ai đó, hãy nhìn vào Thủy mà soi. Thủy lấy cái chết để cấp trên, đồng chí, bạn bè hiểu tấm lòng mình, xóa đi những ngờ vực, những cấn cá đang ám ảnh họ. Chết để làm sáng tỏ những uẩn ức cho chính mình, để gạt bỏ những khúc mắc nghi kỵ cho đồng chí thì cũng là một hy sinh cho cách mạng. Cuộc tấn công Thượng Đức đợt 2 đang được chuẩn bị, cái chết của anh sẽ góp phần làm cho mọi người tin hơn ở phẩm chất người cách mạng. Thượng Đức có thể bị lộ nhưng quyết không phải do anh. Và phải chăng điều này sẽ tăng thêm nghị lực- lòng quả cảm cho cán bộ chiến sĩ tiếp tục vào trận. Điều nhục nhã nhất là không tiêu diệt được thằng địch ở Thượng Đức. Sẽ đau đớn biết bao nếu sau chiến dịch tốn nhiều xương máu, công của này, đồn địch vẫn đứng ngạo nghễ, vùng đất Đại Lộc của anh vẫn bị chia cắt. Góp được chút gì đó cho chiến thắng, quý hoá biết chừng nào. Tiếc thay, anh không thể làm được gì thêm. Anh đã bị loại khỏi vòng chiến đấu mất rồi. Có lẽ anh chết đi, người thương xót nhất vẫn là Cẩm Linh. Cẩm Linh hiểu anh, vì thế nỗi đau trong cô sẽ tăng lên của anh sẽ góp phần giải oan cho em. Anh không muốn vì liên luỵ đến anh mà đời em long đong lận đận. Người thứ hai hiểu anh, nhưng lại bị sức ép từ nhíều phía và cũng khó làm gì được là chủ tịch Sáu Nam. Tự đáy lòng, anh biết ơn ông Sáu Nam và Cẩm Linh. Nếu dòng nước kia có sự linh thiêng màu nhiệm, Thượng Đức sẽ được quân ta giải phóng. Thằng Hùng, thằng Lầu sẽ bị bắt, Bức thư của anh sẽ còn đó và mọi người sẽ đọc và minh oan cho anh. Anh đã ra tới hòn Ná, chỗ có vụng xoáy. Nước quay tít. Vật gì rơi vào đó đều bị cuốn xuống dưới đáy sông. Nhưng vụng xoáy không cuốn nổi Thủy trừ phi anh muốn. Anh là một tay sông nước thành thục. Nhưng hôm nay, anh sẽ bó mình mặc cho dòng nước dấn chìm anh xuống. Thôi nào... Anh nhào vào vụng xoáy. Con nước cuốn lấy anh. Không cưỡng quậy, anh nhắm mắt. Thế là hết, anh không để lại dấu tích gì ngoài mấy dòng trăng trối. Không còn một người nào phải liên lụy đến anh. Không còn nỗi lo toan, ám ảnh cho bất cứ ai. Có lẽ vìệc tự vẫn của anh cũng có điều không đúng, nhưng làm sao anh có thể sống nổi nữa đây. Thôi, đồng chí, bạn bè, nhân dân Đại Lộc hãy tha thứ cho anh, tha thứ cho con người có quá nhiều bất hạnh này. Biết đâu cái chết của anh cũng là sự hóa thân góp vào chiến thắng... Anh gieo mình vào dòng nước. Con nước ôm gọn lấy anh quay tít.
Anh phó mặc. Thôi chào nhé, cuộc đời, cuộc đời ta căm giận   Bùm.
Thủy mở mắt. Người anh vừa lạng đi vì tác động của dòng nước. Phía trên anh có vật gì như một con người đang chao lạng, giống một chiếc lá. Quái! Ai biết mình tự vẫn, nhảy xuống cứu chăng? Dại dột, nguy hiểm. Chao, một phụ nữ nhỏ nhoi, mảnh mai. Trời! Hình như là Cẩm Linh. Cẩm Linh đâu có biết bơi. Đúng là Cẩm Linh thật rồi. Tay chân Cẩm Linh khuẩy khỏa bất lực giữa dòng xoáy. Mặt trắng bệch. Miệng mấp máy muốn kêu gì đó. Phải cứu lấy Cẩm Linh. Ý định phó thác thân mình cho dòng nước xoáy bỗng tan biến. Hai chân phóng tới tấp vào nước. Hai tay như hai mái chèo quẫy mạnh để ngưòi bồng lên. Anh đón lấy Cẩm Linh, anh vùng vẫy thoát ra vùng xoáy của con nước. Anh kéo Cẩm Linh dạt vào bờ. Anh kiệt sức. Cẩm Linh còn kiệt sức hơn. Đồng không mông quạnh. Nước mênh mang. Bầu trời mênh mang. Người này nhìn người kia. Lờ đờ, rũ rượi. Nhưng họ đang hồi sức, đang tỉnh dần. Họ nhích lại dần với nhau, ôm lấy nhau, nức nở.
Thủy nói trước, giọng nhòe:
-   Sao em điên khùng vậy Cẩm Linh?
-   Anh còn điên khùng hơn'. • Cẩm Linh ngúng nguẩy đuôi tóc ướt rượt.
-   Anh biết bơi, làm sao vụng nước ấy giết anh được chớ?
-   Vụng nước không giết được anh. Nhưng anh muốn chết. Anh hèn. Một người lãnh đạo không ai nghĩ như
làm như thế.
- Vìệc anh, em bận tâm làm gì?
- Sao lại không chớ? Vìệc của anh cũng là vìệc của em mừa, anh Thủy...
Ngước cặp mắt thương cảm, đắm đuối nhìn Thủy nhử để biết thái độ tình cảm của người mình yêu như thế nào cô dang rộng tay ôm lấy cả hai bờ vai rộng đầy tràn của anh, ngả đầu vào lòng anh:
- Em yêu anh. Anh Thủy. Thiếu anh, em không thể sống được. Em nghĩ kỹ rồi, anh tự vẫn, em cũng tự vẫn. Em theo anh đến cùng. Trưóc đây, em không dám nói, không dám bộc lộ tình yêu của mình. Anh đã có vợ có con. Em không dám gần gũi anh quá. Em không có quyền. Em sợ nhỡ có chuyện gì sẽ là tội lỗi cho anh. Nhưng bây giờ, em công khai với mọi người! Em yêu anh đấy. Vợ con anh không còn. Em thế vào chỗ chị, gây dựng gia đình với anh, có gì sai nào?
- Cẩm Linh! - Thủy muốn nói to mà giọng anh rè, se nhỏ không thành tiếng - Em sai rồi, sai hung rồi Cẩm Linh à. Anh là tuổi cha chú của em. Vợ con anh dù không còn nhưng... Em xinh đẹp, trắng trong. Bao nhiêu chàng trai trẻ muốn yêu em, muốn được làm chồng em. Em hãy chọn lấy một người trong số họ. Còn anh... Cẩm Linh ơi, hãy hiểu cho anh. Lòng anh đang tan nát. Anh là một người bỏ đi. Tổ chức, đồng chí nghi ngờ anh. Công vìệc sắp tới ở Thượng Đức chất chồng như núi mà họ đẩy anh về phía sau, loại anh khỏi công vìệc. Cuộc đời anh vậy coi như hết rồi. Tương lai cụt ngủn rồi. Em bám lấy thân cây gỗ mục làm gì chớ? Và sao em lại tỏ tình với anh lúc này chồ? Em có giễu cợt anh không đấy?
Khẽ khàng, anh nâng đẩu Cẩm Linh dậy, hướng mặt Cẩm Linh về phía mình. Ánh chưa hết bâng khuâng. Cẩm Linh nhân đó vít đầu anh xuống đặt vào má một cái hôn.
- Anh lạ lắm sao. Anh yêu?
Đúng là không lạ. Một đôi lần những cử chỉ của Cẩm Linh với anh không bình thường. Anh cứ xua đi, cứ không tự nhận là tình yêu đó thôi. Lòng anh có lúc dâng lên những tình cảm thật khác thường, thật mãnh liệt nhưng anh đã phải kiểm chế, đã phải huy động lý trí một cách nhẫn nại để gạt ra. Nếu anh không phải là một bí thư huyện ủy đang gặp vô vàn giông bão phía trước, chắc anh đã ôm hôn Cẩm Linh nhiều lần. Có lẽ anh đã phải thú nhận với Cẩm Linh tình cảm thương mến của anh... Nhưng mỗi lần tâm hồn nao núng, nghiêng ngả anh lại vực mình lên. Không thể được Tình cảm này rồi sẽ trói buộc mình với Cẩm Linh, cả hai được gì đây? Sẽ đi đến đâu. Cán bộ trên tỉnh rồi huyện, cán bộ các xã rồi dân khắp vùng sẽ nghĩ gì về anh. Một lão dê già, hám gái, vô đạo đức. Bí thư gì lão. Chẳng qua chỉ là gã lừa đão... Không phải tất cả nhưng lúc này không ít người sẽ nghĩ như thế. Khi người ta đã nghĩ như thế anh làm sao còn lãnh đạo họ, nói chuyện với họ... Không, Cẩm Linh có thể yêu anh, nhưng anh thì không dám.
Cẩm Linh vẫn chưa tha người mình yêu:
• Anh cũng ưng em lắm chớ bộ, đúng không? Chẳng qua anh ngại. Anh là bí thư huyện ủy, anh muốn tránh đúng không? Anh muốn giữ gìn, đúng không? Mà có được đâu nào. Bất hạnh vẫn đến với anh. Cái gì đến rồỉ vẫn đến thôi anh à!
- Chẳng thể nào khác được. • Anh trả lời.
Đúng là anh đã gìn giữ, đã kìm chế khát khao, đã làm gương trong mọi chuyện, hành động, lý tưởng, đạo đức. Đến cả sự hy sinh xương máu cho cuộc chiến đấu anh cũng chưa bao giờ do dự, vậy mà anh đang mất tất cả. Anh thành nạn nhân. Cuộc đời chối bỏ anh và anh đang chạy trốn cuộc đời. Tìm đến cái chết để giải tỏa cho mình. Tìm đến cái chết để giài tỏa cho đồng chí, đồng đội. Tìm đến cái chết để chứng minh một sự thực: anh không bao giờ là kẻ phản bội. Và em, cẩm Linh, anh chết để không thể có gì liên lụy đến em. Danh dự. Môì quan hệ đang mỗi ngày lớn dần lên trong anh và em. Tại sao em lại đến đây? Tại sao em lại lao vào vực xoáy của cái chết. Em là em, không vìệc gì phải chết oan uổng. Cái chết của anh là do anh tự chọn. Vì lẽ gì em phải theo anh. Vì lẽ gì em dại khờ đến thế.
-   Răng em biết anh ra đây?
-   Em không biết thì ai biết chớ? Chỉ không nghĩ anh mà tiêu cực quá vậy. Ai cũng phải chết, nhưng đã chọn thì chọn cái chết cho xứng đáng.
-   Cũng không vô ích đâu Cẩm Linh à! Trước lúc ra đây, anh có để lại ít dòng ở phòng làm vìệc của anh. Anh hy vọng Đảng, nhân dân sẽ sáng tỏ ra nhiều chuyện, sẽ hiểu cho anh.
-   Khổ. Có thể không cần đến cái chết vẫn làm được vìệc đó chớ.
-   Không, đấy là con đường ngắn nhất. Anh đã quyết. Anh đã vì em làm vìệc đó. Lại vì em mà anh phải ngoi lên bờ. Bây giờ, em hãy đi đi. Anh phải thực hiện bằng được ý nguyện của anh. Anh van em đấy.
• Không bao giờ anh thực hiện được ý nguyện đó nữa. Thư của anh ư? Em đã tìm thấy, đã đọc, đã xé nát đi rồi. Đọc thư anh, em mới biết anh đang đi làm cái vìệc đau lòng cho em, cho bao nhiêu người khác. Đảng và nhân dân à? Cũng sẽ hối hận biết bao vì đã nghĩ sai cho anh, nghi oan cho anh, dẫn đến cái chết của anh...

....
Đôi mắt Thủy bỗng đờ đẫn bỗng vụt sáng ong óng man dại. Sao mọi vìệc anh làm đều không lọt qua sự kiểm soát của Cẩm Linh. Sao Cẩm Linh dám cả gan xé nát bức thư anh để lại trần thế trước lúc vĩnh biệt cuộc đời.
Thực ra, Cẩm Linh chưa xé lá thư ấy. Lá thư đang nằm trong túi áo Cẩm Linh đây. Cô có ý định sẽ đưa thư cho chú Sáu Nam, nhưng trước hết cô thấy phải nhanh chóng cứu mạng sống của Thủy đã.
Đây là toàn văn bức thư của Thủy, cô chỉ đọc một lần nhưng nhớ mãi. Suốt đời.
"Kính gửi Đảng, nhân dân huyện Đại Lộc. Các đồng chí trong đặc khu ủy, ủy ban và nhân dân Quảng Đà. Tôi lấy sinh mạng của mình để khẩn cầu Đảng, nhân dân trong huyện, trong tỉnh hãy tin những điều tôi đã trình bày trong bản kiểm điểm của tôi. Vìệc tôi về quê năm 1973 là do bức xúc tinh cảm, muốn gặp lại vợ con sau bao năm xa cách. Nhưng rồi tôi đã không gặp được. Kẻ tung tin tôi về quê đốt nhà hãm hại vợ con để kết hôn với Cẩm Linh có thể là đòn chiến tranh tâm lý của địch. Tôi chấp nhận cái chết dể làm sáng tỏ sự vìệc, để nội bộ không bị kẻ thù chia rẽ, để Cẩm Linh không bị nghi ngờ oan uổng ảnh hường đến thanh danh và sự nghiệp. Riêng bức thư tôi gửi cho cháu tôi ở Thượng Đức, quyết không thể có gì lộ bí mật. Sau này nêu cháu tôi còn sống. Các đồng chí có thể điều tra...
Để lại những dòng này, trước khi vĩnh biệt cuộc đời, tôi muốn một lần nữa nhắc lại lời thề cùa mình đối với Đảng, đốì với nhân dân. Sau này, nêu mọi vìệc được làm sáng tỏ, tôi được minh oan. tôi sẽ lấy làm mãn nguyện dưới đáy sâu của dòng Vu Gia...".
Thùy nghiến răng, túm lấy bờ vai bé nhỏ của Cẩm Linh như muốn bóp nát ra:
-   Em là cái gì mà vào phòng anh lục lọi? Là gì hả? Lại xé cả thư của anh?
Mắt Thủy trợn lên, tráng dã.
Không một chút run sợ, thậm chí còn nhoẻn cười, Cẩm Linh nói:
-   Buông em ra đi. Anh làm gì thế? Sao hỏi em kỳ vậy? Em là Cẩm Linh. Em làm mọi vìệc là vì không thể để mất anh, có vậy thôi! Mất anh, em còn sống làm gì?
-Bàn tay của Thủy đang rã dần trên vai Cầm Linh. Anh làm gì được Cẩm Linh đây, khi cô dám nhào xuống vực xoáy của dòng sông, chết theo anh.
Trong lời lẽ giản dị mà chân thành của Cẩm Linh có một cái gì đó thật ký điệu đang níu kéo Thủy về với cuộc đời. ơi cuộc đời, sao lạ lùng đến vậy? Trong khi bao con người chán ghét nghi hoặc anh, thì lại có người thương yêu anh đến nhường này. Anh chán nản muốn chết thì có người muốn chết theo anh. Thì ra anh chưa phải là người bỏ đi. Chưa phải là người vô ích. Trời ơi! Giá như anh lao xuống dòng xoáy kia sớm hơn, giá như Cẩm Linh lao xuống, anh không còn sức lực để cứu Cẩm Linh? Anh sẽ ân hận biết bao?
-   Cẩm Linh à! Anh biết ơn em. Anh Cẩm ơn em nhiều lắm. Nhưng em hãy nghĩ coi, anh sống làm sao được khi tất cả mọi người không tin anh, nhìn anh bằng con mắt ghẻ lạnh.
-   Chưa đến nỗi vậy. Chuyện của anh, chú Sáu Nam nói lại với em rồi. Cũng không thể trách cấp trên được. Chính cơ sở báo ra những tin thất thiệt về anh. Tin tức qua điện đài ta nhận được vê' phía địch trùng khít với những tin ấy.
-   ủa! Thật thế sao?
Thủy giật thót như có mũi tên bắn vào trái tim mình. Lẽ nào, mọi người không chịu nghe anh. Lẽ nào, mọi người xa lánh anh. Lẽ nào, tổ chức đẩy anh về phía sau, khi mà Thượng Đức đang gọi anh ráo riết. .Anh đã làm gì mới được chớ? Anh là kẻ phản bội ư? Cơ sở nào? Căn cứ đâu? Tại sao tin tức của cơ sỏ lại trùng với tin tức thằng địch. Ôi chao, anh điên lên mất. Anh trừng trừng nhìn Cẩm Linh:
-   Và em cũng tin như vậy chớ?
-   Anh thật buồn cười. Nếu vô tình anh làm lộ bí mật em sẽ tha thứ. Còn anh là một tên phản bội, em sẽ giết anh. Em yêu sự thật thà ngây ngô của anh đó. Em càng yêu anh hơn khi biết rằng anh oan uổng. Kỳ cục. Anh nghĩ em có the chết vì một người phản bội chắc.
-   Anh xin lỗi. Anh xin lỗi. Nhưng như vậy để làm gì hả em? Người ta sẽ nói em yêu một thằng phản bội. ích gi cho em?
-   Không phải ai cũng nghĩ xấu về anh! Em muốn gặp anh ngay để nói điều đó. Nhưng anh vội vã quá, may mà còn kịp để thưa chuyên với anh. Vấn đề của anh, quân khu, đặc khu ủy, ủy ban chưa khẳng định. Đây mới chỉ là một nghi vấn. Người ta có thể tin, có thể không tin. Nhưng vì nó xảy ra vào lúc tình hình quá nhạy cảm, dù có tin yêu anh bằng mấy vẫn cứ phải đề phòng, vẫn cứ phải mời anh đi xa khu chiến.’
-   Phải xa khu chiến, anh thà. chết để họ biết rằng mình vô tội.
Cẩm Linh bật cười:
-   Cái đó thì đồng chí bí thư của em trẻ con rồi đó. Anh phải kiên nhẫn và chứng minh sự vô tội của anh bằng cách khác. • Cách nào? Em bảo anh còn cách nào?
-   Cách nào à? Cái đó anh phải giỏi hơn em chớ? Nhưng đã không nghĩ được thì để người khác nghĩ. Nhảy xuống sông thì hay hớm gì đâu. Hừ
Kể lúc bình thường, lời lẽ ấy đã xúc phạm Thủy. Và không chừng anh đã vả vào miệng Cẩm Linh. Nhưng bây giờ, lời trách móc kia có gì dịu ngọt, thân thiện quá chừng. Anh ngước nhìn Cẩm Linh chờ đợi. Anh linh cảm chuyện của anh là cả một bí mật mà chìa khóa của nó Cẩm Linh đang nắm giữ.
Nhìn Thủy hau háu chừ đợi, cô càng dềnh dàng, đủng đĩnh. Cô quay mặt đi giấu một nụ cười. Quay lại với chất giọng thật dịu đảng, cô hỏirl
-   Anh đói bụng chưa? về nhà chúng mình cùng nấu cơm ăn hí.
-   Trời đất! Anh thiết gì ăn uống nữa chớ? Nào, ông Sáu Nam đã nói gì với em?
Lòng Thủy nóng lên như lửa, cồn cào, day dứt.
-   Ổng nói gì mà anh không đoán ra được sao?
-   Đoán ra được thì đã chẳng nhờ em. Hôm nay em làm sao thế hả?
-   Chẳng sao cả. Nhưng muốn em nói, hãy hứa với em đi. Từ nay bất luận có chuyện gì cũng không được làm cái trò tự vẫn như vừa rồi.
- Anh hứa.
-ông Sáu Nam báo VỚI các đồng chí lãnh đạo của tỉnh và quân khu không nên nóng vội. Anh là người có công lớn trong việc trinh sát và huy động dân. Một người đi phản bội, làm càn, không đi làm lộ bí mật. sinh mạng chính trị của một cán bộ có can hệ đến cuộc đời họ Chú Sáu đề nghị nên thành lập một ban thanh tra. Chú nhận sẽ làm trưởng ban. Sau một thời gian sẽ báo cáo rõ ràng mọi vìệc.
Cần thời gian đó, họ tiếp tục "giam" anh phải không?
Không đâu. Chú Sáu đã chuẩn, bị cho anh một đống công vìệc. Lo chỗ ăn ở cho dân các ấp vừa ra, không ai khác ngoài anh. ổng còn giao cho anh huy dộng dân làm đường kéo pháo vào sát Thượng Đức. Tha hồ mà dụng võ hỉ?
•   Anh thiết vào. Người ta xì xào sau lưng anh. "Anh là thằng phản bội, đểu giả". Người ta bĩu môi nguýt mít, khinh bỉ anh còn hơn thằng địch.
•   Biết làm sao bây chừ? Cũng phải biết chịu đựng chớ.
Rứa mới gọi là chiến tranh. Nhưng em sẽ có cách giải oan
cho anh.
Bằng cách nào? -
Không nói đâu. Nhưng bây giờ thì ôm lấy em.
Cẩm Linh câm lấy: hai tay Thủy đưa vào eo lưng mình.
-   Không được.
Thủy buông Cẩm Linh ra, mở căng mắt nhìn cô ngõ ngàng. Anh đã đoán ra. Cẩm Linh định vào ấp Hà Tân gặp cơ sở. Chính anh đã tính rồi. Sẽ chẳng bao giờ làm được vìệc đó. Không chết lúc vào cũng chết lúc ra. Chết như vậy chỉ thêm rối bận cho tổ chức.
-   Nếu phải vào Hà Tân, thì đó chính là anh chớ không phải em. Nhưng....
-   Anh sợ em chết phải không?
-   Không nên chết vô ích.
-   Sao lại là vô ích khi được chết vì anh chớ?
-   Không bao giờ anh để em làm. Và em phải hứa với anh. Nếu không anh sẽ liều thân một lần nữa. Anh sẽ chết trước em đó.
-   Anh. Sao anh lạ lùng vậy? Giữa anh và em ai có ích hơn cho cuộc chiến đấu chớ?
-   Anh không muốn nói chuyện đó. Em phải sống, có thế thôi.
-   Như vậy xem ra chỉ còn một cách duy nhất gỡ nỗi oan nghiệt cho anh, ấy là giải phóng Thượng Đức. Chỉ có giải phóng Thượng Đức thì mọi chuyện mới được tháo gỡ.
Đúng như thế.

Chương mười hai
1
Phía bắc sông Vu Gia, bộ đội công binh 304, bộ đội dân quân du kích Quảng Đà lẩn mình trong những cột nước vọt tung lên trời. Những chùm đạn pháo từ Thượng Đức, từ Hà Sông dội xuống. Mặt nước sôi réo cuồn cuộn, Cuộc chuẩn bị nơi đây được công khai. Công Chiến sau khi dẫn lực lượng bộ đội dân quân du kích huyện phối hợp với bộ đội tỉnh đánh chiếm tiền đồn A, tiền đồn B, Ba Khe, Gò Vấp, đồi Mồ Côi và các thôn 13,14, 15 nay dẫn lực lượng của mình vòng xuống sông Vu Gia đóng; cọc, gài mìn, chốt chặn không cho địch thoát ra bằng đường thùy. Đạn cứ bắn. Máy bay cứ bỏ bom, dưới nước vẫn có những con người ngoi lên ngụp xuống. Đoạn sông Vu Gia từ Hà Sống trở vào, rộn rịch bộ đội, du kích qua lại chào hỏi ơi ới. Thuyền đi ngược, thuyền về xuôi, náo nức chuyển đạn, gạo, thực phẩm. Các mẹ, các chị từ trên thuyền lên bờ, từ trên bờ xuống thuyền, tíu tít hỏi chỗ thương binh ở. Trên tay trĩu nặng những bao bọc: thơm, chuối, mít, các mẹ các chị tự nguyện đến săn sóc thương binh.
Đêm đến, không có ánh đèn pha, nhưng tiếng ô tô vẫn rì rầm đâu đó nối nhau trên đường 14.
Cuộc chiến căng thẳng nhất lại rơi vào khu vực chốt chặn, đánh quân tiếp viện. Trên hướng Trung đoàn 3A của Sư 324.
Pháo địch dồn dập trút đạn xuống các điểm cao 126, Ba Khe, 148. Máy bay A37 lồng lộn gầm thét nhả bom vào Lộc Phước 2, Lâm Phụng 2. Cùng với pháo bom, xé nát không gian, quật tơi bời vào đất vào nước, Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 56, Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 57 của Sư 3 nguy có xe tăng thiết giáp tức tối lao về phía Thượng Đức.
Ngày 30 tháng 7, Trung đoàn 56 ngụy đã bám được vào Bàn Tân, Nông Lâm. Cùng với Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 57, chúng ào ạt tấn công Nông Lâm 2, Lâm Phụng 2, Điểm cao 126, Ba Khe...
Chính, trung đoàn trưởng Trung đoàn 3A liên tục phải rời sở chỉ huy để quan sát, gọi pháo sư đoàn và điều bộ binh các tiểu đoàn ngăn chặn địch.
Cuộc tiến công của địch không ngoài dự đoán của ta. Nếu chúng lọt được cửa ngõ Thượng Đức thì Trung đoàn 6 của Sư 304 sẽ nằm gọn bởi hai gọng kìm: trong là Thượng Đức, ngoài là lực lượng tiêp viện.
Chúng thừa biết lực lượng của ta đã ém sẵn chờ đợi. Cuộc đấu không còn yếu tố bất ngờ.
Sở chỉ huy sư đoàn ở một mỏm núi cao, cách Hà Sống không xa . Từ đây có thể nhìn thấy địch chui ra chui vào công sự. Hai khẩu pháo 106 ly ở Hà Sống thỉnh thoảng lại gầm lên, nòng quay về phía Thượng Đức. Chúng vẫn cấp tập đổ đạn. Sư trưởng Lê Công Phê gọi điện cho Chính.
•   Anh dùng hỏa lực trung đoàn kìm pháo thằng HÀ Sống lại chứ?
•   Kìm được ngay thôi thủ trưởng ạ. Nhưng quân giải tỏa đang rất gần. Tôi sợ lộ toẹt hỏa lực của ta. Hay thủ trưởng gọi anh Hữu. Tôi chỉ toạ độ cho.
Liền ngay đó, chủ nhiệm pháo binh Hữu bắt liên lạc với Chính và đạn pháo lớn từ đâu đó lao vùn vụt qua sở chi huy trung đoàn đổ xuống Hà Sống, Hai khẩu pháo đang hung hăng khạc lửa bỗng im bặt.
Cùng lúc, Chính nghe rõ tiếng rít chói tai của xích xe tăng thiết giáp, tiếng máy bay ầm ĩ trên trời. Thằng địch đã rất gần.
•   Gọi pháo chuyển làn chặn thiết giáp, xe tăng lại. Hòa, chính ủy trung đoàn ngồi bên cạnh giục Chính
- Pháo phòng không đâu? Hạ máy bay của địch đi chứ? Sao để nó tung hoành dữ vậy hả?
-   Anh Toàn à, anh Toàn à! Cứ thật bình tĩnh, để bộ binh nó lọt vào trận địa sẽ bắn. Không tăng thiết giáp không vào được đâu, pháo sư đoàn, trung đoàn sẽ hỗ trợ các anh. Bắt đầu à? Tốt. rồi. Tiếp tục đi nhé. Được, được, phải thế chứ.
-   Kìa, kìa, bọn địch ở Hà Sống kéo pháo lên kia kìa. * Chính ủy Hòa chỉ tay về phía Hà Sống.
Mọi cặp mắt đổ dồn về khu đồi nhô lên như một con rùa giữa đồng ruộng mênh mông. Một khẩu pháo 105 ly đang nhích ra khỏi hầm ngoi lên mặt đất. Lố nhố quanh khẩu pháo là sáu bảy thằng địch, ngúc ngoắc di động...
-   Anh Hữu ơi, anh Hữu ơi! - Chính gọi rối rít - Anh nhìn thấy khẩu pháo ở Hà Sống không? Bắn ngay đi, nó đang di chuyển đấy. Nhanh không nó chuồn mất kìa. Xe tăng thiết giáp à? Nó đang dừng cả rồi mà, tranh thủ diệt khẩu pháo Hà Sống đi đã rồi đánh tiếp.
“Uỳnh, uỳnh...”. Đất đã ở Hà Sống bốc lên. Khói trắng, khói đen tuôn mù mịt. Khẩu pháo rùng mình, giật thót vội vã lao ra đường.
-   Kia! Cho bắn nữa đi anh Hữu, nhanh lên không nó chạy thoát.
Pháo lại bắn, nhưng không trúng. Khẩu pháo 105 đã mất hút về phía Đà Nẵng. Chính buông máy nói với chính ủy Hoà: “Bắn như cứt!”.
-   Cùng một lúc ông bảo nó bắn bao nhiêu mục tiêu? Thôi kệ, chắc nó bị hỏng, kéo đi sửa đấy mà... - Chính ủy Hoà an ủi Chính.
Chínhcáu kinh:
   Ai chả biết thế. Sửa xong, nó lại dội đạn lên đầu bộ đội. Bao nhiêu người thương vong vì nó. Các bố có tính cho đâu?
- Cũng còn tuỳ. Chắc gì nó còn cơ có hội quay lại.. Chính ủy vẫn điềm đạm thuyết phục. Bỗng như chợt nghĩ ra điều gì, trung đòan trưởng Chính cầm lấy máy, lệnh cho Tiểu đòan 2 đang bao vây Hà Sống.
- Thoảng à! Chý ý việc này nhá. Tối nay có thể khẩu pháo vừa đi sửa sẽ quay lại Hà Sống, Bố trí một nhòm áp sát mặt đường. Dùng lựu đạn bộc phá hoặc B40, B41 cho nó chầu trời luôn nghe chửa? Gì cơ? Sao không quay lại. Chỗ dựa cuối cùng của nó ở Hà Sống đấy. Vấn đề là có cho nó quay lại hay không? Vìệc của các anh đấy. Được. Tốt. Triển khai ngay đi nhá.
Tiếng của Chính bỗng chìm nghỉm trong tiếng pháo gầm lên từ các trận địa Ái Nghĩa, Bồ Bồ. Núi Đất. Khu chiến của trung đoàn bị trùm kín bởi tiếng nổ. đất đá văng lên trời, rơi ình ịch trên đất. Điểm cao 126, Ba Khe. 148 không còn nhìn thấy gì ngoài những cụm đất đã bay thành khói thành cột lên trời và sau đó là khối lửa cuồn cuộn bốc lên. Tiếng pháo đầu nòng vẫn nốì đuôi nhau ì ầm phía chân trời. Và ở đấy các đầu đạn vẫn khoan tới tấp vào lòng đất. Ai từng tham gia trận mạc đều biết rằng pháo binh địch bắn dữ dằn và dai dẳng như thế là để mở một cuộc tấn công máu lửa vào các điểm cao bộ đội ta đang chốt giữ. Chính bỏ máy bộ đàm nói vớỉ chính ủy Hòa.
- Hình như nó phát hiện thằng Tiểu đoàn 2 đang bao vây Hà Sống.
   Không biết chúng có phát hiện được không, nhưng pháo dội xung quanh Hà Sống như mưa rào. Một tiểu đoàn ở đó không biết sống chết thế nào? - Hòa nói ngậm ngùi.
Chính vội vã thét vào ống nói, liên lạc với tiểu đoàn. Nhưng tiếng nói của anh chỉ bật ra ấm ách trong căn hầm mờ mịt bụi. Pháo bắn đến vậy còn đường dây nào không đứt. Nhưng đấy chưa phải là nỗi lo lớn nhất của Chính. Tiếng pháo vừa dừng đã nghe tiêng ầm ào kinh động trên trời. Vô số những chiếc A37 đã lợi dụng các xạ thủ bắn máy bay của ta chui xuống hầm, ào tới trút bom vô tội vạ vào Lộc Phước 2, Lâm Phụng 2. Được sự yểm trợ của pháo binh, của máy bay bỏ bom, hai tiểu đoàn của Trung đoàn 56, 57 Sư đoàn 3 có xe tăng thiết giáp lừng lững tiến vào khu trung tâm của Trung đoàn 3A Sư 324.
Nắng nhạt dần. Cái ngột ngạt của thiên nhiên trong một ngày đang dịu bớt nhưng cái nóng dữ đội do con người tạo ra lại đang dâng lên ngộp thở. Trong hầm chỉ huy, áo trung đoàn trưởng Chính như nhúng nước. Giọng anh thẹ thót khi nói với chính ủy Hoà;
-   Coi chừng bọn địch một sống một còn với ta đây.
Chính cầm lấy máy điện thoại, mặt cau có:
-   Đâu cả rồi? Trời ơi! lẽ nào không còn sót lấy một ai?
Bên cạnh, chính ủy Hoà nhỏm dậy chúi tai nghe
ngóng:
-   Khó hiểu thật. Chẳng thấy cao xạ bắn máy bay, cùng chẳng thấy B40; B41 bắn xe tăng, thiết giáp. Thế là thế nào?
- - Thông tin đâu? Thông tin đâu? Các anh đi kiểm tra lại đường dây đi chứ? Ô kìa, còn chờ gì nữa?
Khu chiến bỗng náo loạn. Thông tin ơi ới gọi trinh sát. Trinh sát gắt gỏng thông tin. Trong một tình huống mà chỉ huy trung đoàn không biết cái gì đang xảy ra ở các tiểu đoàn, người nào được cử tới đó còn nguy hiểm hơn là vượt rào băng vào trước mũi súng thằng giặc. Nhưng biết làm sao? Đã là mệnh lệnh, không thể không chấp hành. Trưởng ban tác chiến ghé sát tai trung đoàn trưởng Chính lúc đó đang bứt tóc, bứt tai:
-   Thủ trưởng để tôi cử từng nhóm đi các hướng xem thế nào. Rất có thể ngớt ngớt bom đạn, tình hình sẽ khác.
-   Khác cái con mẹ gì nữa. Đợi thằng địch húc xe tăng vào hầm chỉ huy chắc?
Chính cầm máy gọi điện cho sư đoàn. Cạnh đó chiếc CRP25 của tổ thông tin cũng đang thu nhận những tín hiệu từ máy quân khu phát ra.
Hình như trưởng ban tác chiến đang hỏỉ trung đoàn, tình hình chiến sự như thế nào?

2
Sở chỉ huy chiến dịch của quân khu sôi lên tiếng máy vô tuyến, hữu tuyên, rậm rịch những bước chân chạy ra chạy vào. Tiếng báo cáo lúc dõng dạc, lúc thầm thì. Các thứ máy móc của thông tin xếp thành một dãy dài ở góc lán. Tư lệnh Hai Mạnh cùng một lúc phải nghe nhiều tin từ các mặt trận. Nhiều tình huống phải xử trí ngay. Có những ngày công việc bằng một năm cộng lại và có những ngày như hôm nay, tóc trên đầu ông không biết bạc thêm bao nhiêu sợi, trí não vắt đi tưởng như kiệt cùng. Có lúc đầu rỗng roãng, mắt toá đom đóm. Nhưng càng thế, càng phải cố tỉnh táo. Thật tỉnh táo. Chỉ sai một ly, đi một dặm. Chỉ ừ hoặc không ừ là tính mạng của hàng trăm người còn hoặc mất. Chỉ ừ hoặc không ừ, một vùng đất mênh mông với hàng trăm nghìn dân được giải phóng hoặc lọt vào tay địch. Tất cả năm khu vực đều đang xảy ra chiến sự. Các mặt trận phải làm sao để thằng địch nghĩ rằng: Tiêu điểm của chiến địch có thể Bình Định. Và khi địch rập rình chuyển quân đến dó lại giật thót nghĩ rằng: Có lẽ là ở Phú Yên Khánh Hoà. Lừa cho chúng tin quân khu tập trung hướng chính Phú Yên - Khánh Hoà, lập tức phải đốc thúc chủ lực quân khu, bộ đội tỉnh, dân quân du kích dồn dập tiến công địch ở Quảng Ngãi. Mục đích chính là làm sao chúng không tập trung vào Thượng Đức.
Tất nhiên, làm được việc này không dễ dàng. Càng không dễ dàng khi thời gian kéo dài.
Những ngày đầu, bọn địch choáng váng, nhưng dần dà chúng đã nhận ra hướng tấn công chủ yếu của ta. Qua tình báo: Khu chiến Nông Sơn - Thượng Đúc đang làm rung động quân lực Việt Nam cộng hoà. Lực lương dự bị chiến lược ở Sài Gòn, Đà Nẵng đã được lệnh sẵn sàng cơ động giải toả Nông Sơn - Thượng Đức.
âm mưu thủ đoạn của địch ông không lạ gì. Cái làm ông đau đầu nhất hiện nay là tình trạng dang dở ở Thượng Đức. Thượng Đức không ngờ lại gặp quá nhiều khó khăn. Trong tư tưởng của Bộ Tổng Tham mưu và của Bộ tư lệnh quân khu, cuộc đọ sức giữa ta và địch chủ yếu là ở giai đoạn giữ Thượng Đức. Thằng địch sẽ huy động quân dù, huy động quân chủ lực dự bị từ Sài Gòn, từ Đà Nang tới đây. Lúc đó, Thượng Đức còn hay mất mới là câu trả lời đầy lo âu. Còn ra, đánh nhùng nhằng như hiện nay không có trong tư tưởng của chính ông. Đây là tình huống không ngờ. Đánh tiếp hay thôi phải tính toán kỹ. Đánh tiếp, khi lực lượng đã tổn thất nặng, lương thực vũ khí chưa bổ sung kịp và tinh thần một số cán bộ chiến sĩ đang hỏang mang là điều bất lợi. Tâm lý người chỉ huy trực tiếp bao giờ cũng mong muốn giành thắng lợi dù phải đổi một giá đắt. Sự bức xúc đó nhiều khi dẫn đến những hậu quả khôn lường. Thắng không nổi, lực lượng tiếp tục hao tổn. Thật ra, đốì với một người chỉ huy từng trải, thắng hay thua cũng là lẽ bình thường. Tuyệt nhiên, cái cấm kỵ, cái không bình thường của người chỉ huy là coi thường sinh mạng của người lính. Khi một người lính ngã xuống, người chỉ huy phải xót xa đau đớn như chính người lính ấy là con cái của mình, lúc đó mới có những quyết định đúng đắn. Mở màn cho trận đánh Thượng Đức vừa rồi, tổn thất là quá lớn. Ông không là người chỉ huy trực tiếp nhưng ông thấy mình có tội và không thể cứ mặc nhiên để quân đoàn, sư đoàn quyết định mọi chuyện. Dừng lại để củng cố là đúng. Dừng lại cũng chính là ngăn không để bộ đội tiếp tục đổ máu vô ích. Trong chiến đấu, càng hung hăng, càng cay cú, càng lún sâu vào thất bại. Ông có quyền lệnh cho chỉ huy ở đó dừng hẳn hoặc dừng một thời gian. Quyết định của ông tuỳ thuộc ở sự chuẩn bị của sư đoàn, quân đoàn, tuỳ thuộc vào báo cáo của đoàn phái viên quân khu ông vừa phái đi. Thượng Đức không chỉ là cuộc đọ sức về sự bền gan, quyết chí, Thượng Đức còn phải là đỉnh cao về phẩm chất đạo đức của người lính, đặc biệt là người chỉ huy.
Từ lúc tướng Nguyễn Chánh dẫn đoàn phái viên rời khỏi sở chỉ huy, ông mong khu chiến Thượng Đức không dồn ông vào quyết định dừng hẳn trận đánh. Đây là một trận đánh nhiều ý nghĩa: Trước hết là trận đánh đầu tiên của quân chủ lực Bộ ở miền đất Quảng Đà. Đây lại là một quân đoàn vừa mới được thành lập. Trận đánh phối hợp vối chu lực và địa phương quân khu. Trận đánh bất thành, hậu quả của nó sẽ rết tai hại. Phần đất, phần dân địch giành được saụ hiệp định Pa-ri sẽ vẫn y nguyên. Không những thế, chúng sẽ nống lấn tận giáp ranh. Chiến tranh là thế, Thờị cơ tạo nên sức mạnh. So sánh lực lượng giữa chủ lực của ta và chủ lực ngụy không thể nói là ta áp đảo địch. Bằng chứng là mới đụng đầu với lính Biệt động, Bảo an quân ta đã vấp nặng. Còn mong chi đối mặt với lính dù, lính thủy quân lục chiến.

Mọi tính toán chiến lược từ đây sẽ phải cân nhắc lại. Niềm lạc quan đang tràn ngập lòng người bị chặn đứng.
Một trận đánh quy mô chưa thật lớn nhưng ông biết Bộ Chính trị, Bộ Tổng Tham mưu đang theo dõi, ngóng đợi từng giờ.

...huy một trận, địch đang kéo về Thượng Đức với quy mô lớn, tim ông như thắt lại, nghẹt thở. Có những điều ông dự cảm được rất rõ ràng, nhưng cũng có những điều chỉ trông vào thực tiễn và thời gian. ông biết Sư 324 có nhiều kinh nghiệm đánh địch phản kích. Nhưng ông thông cảm với cái khó của họ. Địa hình mới, thời gian chuẩn bị chưa nhiều. Và quan trọng hơn, Sư 304 chưa làm chủ được Thượng Đức. Tuy nhiên, ông đã không để lộ sự lo âu ra ngoài. ông biết trong căn lán, nhiều tướng lĩnh, nhiều cán bộ các cục, các ban đang đoán định cuộc chiến qua thái độ, qua nét mặt của ông. Để nỗi lo lắng từ ông lan sang người khác rốt cuộc chỉ thêm bối rối. sở chỉ huy vẫn giữ được sự bình thản từ sáng đến giờ. Không đọc được tâm trạng của ông, nhiều sĩ quan cho rằng địch phản công giải toả Thượng Đức là đương nhiên. Ta đã có phương án và đã bố trí lực lượng đủ mạnh để thắng. Tự lệnh trưởng thanh thản là điều dễ hiểu và vì thế họ bình tĩnh chờ đợi. Nhưng giữ yên lòng người trong một tình huống phức tạp không phải dễ dàng. Nỗi hỏang mang đã hiện rõ trên mặt mọi người. Tin từ Sư 324 báo về, địch vẫn tiến công dồn dập. Không biết bộ đội có trụ nổi không? Không trụ nổi có nghĩa là sẽ không đánh tiếp được và nguy cơ thương vong lớn là không tránh khỏi. Đã cuối chiếu. Tin cuối cùng trong ngày sẽ đem đến một niềm vui hay một nỗi buồn đây?
- Báo cáo tư lệnh, chỉ huy sư đoàn báo về địch đang tiến công ào ạt vào các vị trí chốt giữ của ta. Chúng chia thành nhiều mũi, nhiều hướng... Mật độ pháo dày đặc. May bay bỏ bom dữ đội. Tăng và thiết giáp cùng xuất kích với bộ binh - Đây là đợt thứ 5 và có lẽ cũng là đợt cuối cùng trong ngày. Chưa thấy Sư 324 báo cáo kết quả.
- Tốt rồi. - Tư lệnh nói và nở một nụ cười rất tươi.
Trường ban tác chiến đứng ngây người, mặt ngơ ngơ như vừa nghe nhầm. Anh đang báo cáo với tư lệnh một tình hình rất nghiêm trọng mà tư lệnh bảo “Tốt rồi” là nghĩa làm sao? Và đột nhiên, một nỗi lo ngại tràn ngập lòng anh: tư lệnh làm việc căng thẳng quá, mệt mỏi quá, liệu thần kinh có còn bình thường.
- Kia sao anh lại run rẩy thế? Anh không thấy vui sao? Ô hay, mặt sao tái hết thế kia. Khi thằng địch đã đánh đến lần thứ 5 mà. không chiếm được thì giống như mình tấn công Thượng Đức vậy thôi. Càng đánh nữa càng hao quân tổn tướng, chẳng làm gì được đâu. Nó phải dừng lại bổ sung lực lượng, củng cố rồi mới hòng đánh tiếp. Nhưng thời gian đó ,không cho phép nữa rồi. Anh không thấy ban đêm đang xuất hiện đó sao?
Mặt trưởng ban tác chiến nghệt ra, Đúng là màn đêm đang kéo đến. Màn đêm là vị cứu tinh của quân ta. Nhưng đối với một cuộc tấn công quy mô lớn, ai dám chắc điều gì đang xảy ra, tình huống xuất hiện từng phút từng giờ.
Trưởng ban tác chiên dè dặt nói lại ý nghĩ của mình:
- Anh thật buồn cười. Anh phải tin anh em dưới đó chứ. Họ dám nói dối ta hay sao? Có lẽ đã có tin mới rồi đấy. Tổ thông tin đang làm việc kia kìa. Anh nắm lại đi.
Quả như lời tư lệnh dự đoán: thông điệp cuối cùng trong ngày: đợt tấn công thứ 5 của địch đã bị bẻ gãy. Sư đoàn đề nghị nhân đà này xin đánh chiếm Hà Sống.
Tư lệnh trưởng mỉm cười:
-   Vậy sao lúc nãy có người nói tiểu đoàn bao vây Hà Sông bị pháo, bị bom địch làm thiệt hại nặng.
-   Dạ đấy cũng chỉ là phỏng đoán qua tin nhận được từ phía địch. - Trưởng ban tác chiến cười gượng.
-   Không được. Anh phải nắm thật chắc, lơ mơ như vậy không được đâu. Người ta đòi đánh, nghĩa là còn lực lượng. Các anh lạ thật, cứ thấy bom pháo địch trút nhiều là hoảng cả lên. Thì đấy thôi, pháo binh ta tập trung dội vào Thượng Đức đến vậy mà đã làm gì nổi nó nào. Anh thấy đúng không hở?
Nụ cười hóm, nét mặt dịu dàng của tư lệnh chốc làm cho trưởng ban tác chiến thấy ấm lòng.
-   Anh thảo ngay bức điện gửi cho họ: - Tư lệnh nói - Bộ tư lệnh khen ngợi tinh thần chiến đấu ngoan cường của Trung đoàn 3A Sư 324. Bộ tư lệnh đang triển khai các đơn vị trong khu vực hiệp đồng tác chiến với sư đoàn. Bảo họ chờ mệnh lệnh, chỉ bao vây, chưa tấn công Hà Sông...
Bức diện thông tin vừa chuyển đi cũng là lúc tư lệnh Hai Mạnh bước ra ngoài lán. ông vươn vai làm vài động tác thể dục. Các khớp xương kêu răng rắc. Ông ngắm nhìn cánh rừng. Đã từ lâu. rừng là nhà, rừng đã quá quen thuộc với đời lính của ông. Rừng Việt Bắc, rừng Tây Nguyên, rừng Lào, rồi cả rừng trên đất Trung Quốc... Vậy mà hôm nay, hình như ông mới cảm hết vẻ đẹp hùng vĩ và thiêng liêng của rừng. Rừng trên đất Khu 5 có khác gì rừng ở các nơi ông đã sống không đây? Ôi, những cánh rừng với biết bao nhiêu thế hệ cây, dằng dệt nhau tầng tầng lớp lớp. Những cây cổ thụ mấy vòng tay ôm. Những cây bồ đề da láng bóng thẳng thớm vươn lên trời, những cây lim, cây táu rắn đanh như sắt thép... Rừng thật hùng vĩ và bỗng dưng ông thấy cuộc chiến đấu hôm nay cùng hùng vĩ như rừng. Các tầng lớp nhân dân, các thố hệ chiến sĩ trùng trùng điệp điệp giăng thành chiến luỹ. Rừng càng thâm u khi các tầng mây đang sà xuống. Lảnh lói đâu đó tiếng chim ríu rít gọi nhau về tổ. Rất có thể đêm nay là một đêm yên tĩnh, ông được ngủ lấy sức. ông biết lắm. Đánh Thượng Đức là đánh quân chủ lực của Việt Nam cộng hoà ở Đà Nẵng, ở Sài Gòn. Đánh Thượng Đức không chỉ diệt quân Biệt động, quân Bảo an, lực lượng địa phương quân mà còn thu hút lực lượng dự bị tinh nhuệ của Thiệu vào cuộc chiến. Đánh Thượng Đức là để trả lời câu hỏi: Liệu thằng Mỹ sẽ làm gi? Nó sẽ xoay xở cách sao?
Ông đang khỏan khoái hít vào lổng ngực bầu không khí thoáng đạt, ngào ngạt hương sắc của rừng, bỗng đồng chí trưc ban hiện ra trước mặt:
   Thủ trưởng có điện thoại.
Như là một quy ước, khi có người gọi ông nghe điện thoại có nghĩa là người trực chỉ huy, trực ban không thể thay ông trả lời. Và như vậy cũng có nghĩa là công việc cần gấp lắm. Ống chăm chắm soi vào mắt anh trực ban như để đoán định tầm quan trọng của sự việc:
-   Ai gọi vậy?
-   Báo cáo thủ trưởng, sư trưởng Sư đoàn 2 Nguyễn Chơn.
-   A, tốt thôi. - Ông bật thốt lên, như để chỉ trả lời cho chính mình.
Đối với Nguyễn Chơn, dù ít tuổi hơn ông nhiều, ông coi Nguyễn Chơn như là bạn, có những lúc ông gọi Nguyễn Chơn tâm sự điều gì đó để chia sẻ. Cùng có khi ông gọi vì một công việc cần giải quyết mà ông nghĩ chưa thật chín, chưa thật tin. Quả thật, trước khi bước ra khỏi lán, ông định gọi cho Nguyễn Chơn. Sư 2 vừa thắng giòn giã ở Nông Sơn. Mọi việc chắc không có gì gay cấn. Vậy, Nguyễn Chơn gọi ông chỉ là để hỏi han tình hình chung của khu chiến hoặc để xuất một.ý kiến nào đó. Thì cũng giống như ông đang định gọi điện cho Nguyễn Chơn để thông báo chiến sự và hỏi Nguyễn Chơn một đôi điều.
Vừa cầm máy, ông đã nghe Nguyễn Chơn hoan hỉ thông báo tình hình. Trên hướng Quế Sơn, các Tiểu đoàn 4, Tiểu đoàn 5 của Trung đoàn 38 đã tấn công địch ở Hoà Chiêng, núi Giai, điểm cao 378, ngã ba Việt An, Lạc Sơn... Diệt Đại đội 3, diệt sở chỉ huy nhẹ Tiểu đoàn 3, diệt một đại đội của Tiều đoàn 2 Trung đoàn 57, diệt sở chỉ huy Tiểu đoàn 3 Tiểu đoàn 131 và một đại đội bảo an...
Không thể nén nổi vui mừng, tướng Hai Mạnh reo lên:
•   Khá quá, anh vượt thời gian kế hoạch đó nghe. Tình hình dân thế nào?
•   Báo cáo thủ trưởng, hiện nay vùng giải phóng đã nối thành một dãy liên hoàn với khoảng ba trăm dân. Những chỗ còn lại địch đang nơm nớp lo ta đánh tiếp, không dám phản ứng gì.
•   Vậy ý anh nên thế nào?
-   Báo cáo thủ trưởng, theo tôi, phải khẩn trương tấn công Thượng Đức, không để địch điều động lực lượng lỗn từ Sài Gòn, Đà Nẵng ra. Các mặt trận khác cũng nổ súng tơi tới ép thằng địch phải dàn mỏng lực lượng đốì phó. Sư 2 xin được chờ mệnh lệnh tiếp.
-   Yên trí đi anh Chơn. Bình Định, Phú Yên, Khánh Hoà... đều đang dồn dập nổ súng đúng kế hoạch. Thằng địch điều quân giải vây Thượng Đức nhưng cả ngày nay không lấy được điểm nào. Anh cho quân chốt giữ thật chắc những chỗ vừa chiếm được sẵn sàng cơ động theo lệnh nghe...
Tướng Hai Mạnh dừng lại. Phía bên kia dầu dây ông nghe một tiếng thở dài. Hình như Nguyễn Ghơn còn ấm ức điều gì đó, chưa tiện nói ra. ông khuyến khích:
- Chưa chịu sao? Còn muốn gì nữa? ■
Báo cáo thủ trưởng, cần chớp thời cơ tiêu diệt địch thật nhiều, giảm bớt gánh nặng cho Thượng Đức. Khu chiến của chúng tôi địch đang hỏang mang. Thủ trưởng cho tiến công tiêu diệt tiếp Tiểu đoàn 21 nguỵ ở Dương Côi, Kỳ Mỹ, Văn Chỉ hỗ trợ cho Sư 304...
Cuộc đối thoại bỗng ắng lại. Các nếp nhăn trên trán tư lệnh Hai Mạnh bỗng gợn nếp sóng. Sao lại có người ham đánh giặc đến thế! Cả sư đoàn vừa đánh một trận lớn chưa kịp nghỉ ngơi. Rồi ông chợt nghĩ đến bàn chân phải không đủ ngón của Nguyễn Chơn. ông khẽ lắc đầu, cái gan ấy không dễ mấy ai làm được. Ông dịu giọng:
-   Liệu bộ đội có mệt mỏi quá không?
-   Không đâu thủ trưởng ơi! Đánh không được mớỉ mệt. Khí thế bộ đội đang như thác lũ.
Cuộc đối thoại tạm ngưng trong giây lát. Cuối cùng tiếng tướng Hai Mạnh vang, lên trong máy dõng dạc:
-   Đồng ý. Nhưng không nhất thiết phải diệt Tiểu đoàn 21 nguỵ nếu thấy khả năng thương vong của bộ đội cao. Mục đích đánh để chúng không nhúc nhích khỏi vỉ trí đóng quân và phải cầu cứu các nơi khác...
Tướng Hai Mạnh vội vã kết thúc cuộc nói chuyện với Nguyễn Chơn vì bên cạnh, máy điện thoại sư trưởng Lê Công Phê đang réo. Lê Công Phê cho biết mọi chuẩn bị đã tương đối ổn thoả. Sư đoàn xin Bộ tư lệnh cho ngày mở màn tấn công Thượng Đức đợt 2.

3
Toản đang cùng Cẩm Linh dẫn các tổ bộc phá luồn lách tiếp cận cửa mở. Các lớp rào đã hiện ra rất gần, rất gần. Phía trong hàng rào, bọn địch lố nhố. Mắt chúng mở trố trố, súng trong tay lăm lăm. Phải bí mật, rất bí mật. ấy vậy mà ngay lúc đó có tiếng ồn ào, tiếng cười đùa, lại có cả tiếng hát. Tim Toản như thôi đập. Kiểu này lộ mất thôi, sẽ tan xác mất thôi. Có sai đâu. Các họng súng khạc lửa. Một viên đạn bay thẳng vào cánh tay phải của Toản. Mẹ ơi! Thế là con của mẹ...
Anh kêu mà lưỡi cứ ríu không thành tiếng. Kinh quá. Đạn vẫn bắn tới tấp. Một cái hầm. Phải có một cái hầm để nhào xuống tránh đạn...
Chiếc võng chao nghiêng. Suýt nữa Toản rơi xủống đất. Anh bừng tỉnh. Té ra anh đang mơ. Anh mở mắt nhìn cánh tay phải của mình: Chỉ còn một nửa. Không, sự thật rồi. Một nửa cánh tay không còn là sự thật. Anh ngơ ngác nhìn ra xung quanh. Nhiều người quấn băng như anh. Trên đầu. Giữa ngực. Dưới chân. Tay thì rất nhiều người bị. Họ đang kể, đang nói về tình huống mình bị thương. Lẽ nào anh nghe ồn ĩ trong giác ngủ. Buồn quá. Hoá ra đây là bệnh viện dã chiến của sư đoàn. Anh không biết mình mê mệt trong bao lâu. Ai đưa mình đến đây? Vết thương ở tay như thế nào? Anh không biết một tý gì nhưng chắc là vết thương nặng lắm, người ta mới cắt phéng đi. Mà cũng có khi nó rớt luôn chỗ anh ngã xuống. Lần hồi, trí nhớ dẫn anh trở lại lối mòn vào Thượng Đức. À, đúng rồi, anh gặp một tốp địch. Chẳng còn cách nào khác, anh quăng thủ pháo. Hình như thủ pháo vướng gì đó quật trở lại, mới nổ. Anh bị thương, gục xuống. Nhưng sao bọn địch không bắt anh, không bắn anh. Có thể chúng cũng sợ, bỏ chạy. Cũng có thể chúng tưởng anh đã tan thây vì quả thủ pháo nên không thèm để ý. Nhưng mà trời ơi! Cụt tay còn làm ăn gì? Còn hy vọng gì đây?
Những ngày đầu, Toản buồn lắm! Tiếng chim, tiếng suối róc rách đâu đó tựa tiếng kèn đãm ma. Nhưng dần dà anh cũng nhập được vào thế'giới của lính thương binh.
Nằm cạnh Toản là Tấn. Tấn ở Đại đội 10 Tiểu đoàn 9. Tấn cùng lứa với Toản. Cạnh Tấn còn một chiến sĩ nữa. Anh ta bị thương ở bả vai. Không biết vết thương có nặng lắm không, chẳng thấy kêu rên than thở, cũng không bắt chuyện với ai. Tấn thì không thể không nói chuyện. Hồi còn đi học, bọn bạn bảo Tấn: nếu một ngày mà Tấn giữ miệng không nói một câu nào thì chúng góp tiền biếu không cho Tấn cả trăm nghìn đồng. Mà chúng không đùa. Chúng góp tiền thật. Đã thế không dại gì mà không chơi. Nhưng chúng lại cược, nếu không giữ được lời hứa phải chịu phạt mười nghìn đồng. Được. Nói khó, im miệng khó gì. Thật ra, ở nhà, bố khó tính. Anh cả nạt nộ, roi vọt triền miên, Tấn có dám hó hé gì đâu. Ra đưòng, đến trường gặp bạn bè cứ như sáo hót cho hả. Bây giờ, mình cứ coi như ở nhà, im như hến, đã sao? Ấy vậy mà rồi không hiểu ma xui quỷ khiến thế nào, mới ba mơi phút, Tấn đã bật thốt. Chúng chần Tấn ra lấy bằng đừợc mười nghìn mua kem. Nằm ở bệnh viện, buồn chết được, không nói chuyện sống chi nổi. Nhưng tự nói chuyện với mình thì có là rồ. Mà bắt chuyện với anh bạn bên cạnh chỉ nghe độc mây câu “À., ừ... Không... Có...” chả còn hiểu ra làm sao. Quay sang bên cạnh thì vớ phải anh chàng Toản bị thương nặng quá. Thiêm thiếp mê sảng, rõ chán. May. Hôm nay có vẻ tỉnh táo. May nữa là hắn củng có vẻ không khâu được miệng.
-   Này, thế quái nào mà mất hẳn nửa tay thế? - Tấn hỏi.
-   Tớ đánh thủ pháo. Nổ gần quá. Mà tớ cũng chẳng biết vì thủ pháo hay vì cái gì nữa. Lạ là, mấy thằng không xông vào bắt sống tớ.
-   Quái, cậu có mơ không đây? Sao có chuyện kỳ quái vậy?
-   À! Tớ đã vào trận đâu. Tớ là lính trinh sát. Đang đi tìm bộ đội lạc. Lúc ta chưa nổ súng. Khỉ thế! Chưa đánh đấm gì đã bị cụt rồi.
-   Thế người ta cưa của cậu à?
-   Mà có biết. Hoặc cưa, hoặc nó bay luôn lúc tớ ngã xuống. Bất tỉnh, có biết mẹ gì đâu.
-   Hay! Cái nghề trinh sát nhà cậu hay phết đấy nhỉ? Nhưng mà đánh thủ pháo để cụt tay là xoàng làm. Có khi cậu để nó nổ trên tay. Tớ cũng được rèn chuyên đánh bộc phá mở rào nên tớ biết.
-   Tổ bộc phá à?
-   Đúng thế.
-   Bị thương vì sao? Mở được lớp rào nào chưa?
-   Mở cái con khỉ. Tớ cũng bị thương gần như từ đâu. Thế mới hận. Ai đời bộ FR lắp ngay trước họng súng thằng địch mà chả bộ nào ra bộ nào. Bộ thì thiếu thân, bộ thì thiếu đuôi.
-   Sao thế?
-   Con khỉ. Chả là trên đường chiếm lĩnh, các bố bị địch quạt đạn. Chạy lấy được, còn biết rơi rớt cái gì đâu. Mấy bữa ni chắc tha hồ đi nhặt ngoài ruộng, ngoài đồi.
Dừng đúng chỉ mấy giây, thở dài đánh thượt, Tấn tiếp tục như tràng đại liên,
-   Cũng không phải tất cả do rớt. Nói thế oan đồng đội. Nhiều anh mang vác, bị đạn xâu vào người đành chịu chớ sao? Đã không lê được người mang sao nổi vũ khí. Lại còn hy sinh nằm hẳn lại đó. Người chưa lấy được mong chi mấy thứ phụ tùng của FR, không trọn bộ để lắp cũng là phải thôi.
-   Nhưng không lắp được một bộ nào sao?
-   Của đáng tội, cũng có. Chính tớ loay hoay lắp được một bộ hẳn hoi. Hý hửng phóng vào. “Rầm” một cái - chuyến này thì bay luôn cả mấy lớp rào nhé. Là nghĩ thế cho oách chứ điểm hoả xong cứ thấy nằm yên. Mẹ! Thế mớìi chán. Giờ mới nghĩ ra. Nổ chó gì được. Các bố vận chuyển rồng lửa bằng bè, bằng thuyền dưới sông Vu Gia đụng nước, ẩm quá, nổ sao được.
-   Đã không nổ, còn bị thương. Thế bị thương vì sao?
-   Bình tĩnh, còn tha hồ mà nghe. Chỉ sợ díp mắt lại thôi. Kể tiếp nhé. Bọn tớ nhằng nhằng lắp ráp rồng lửa. Của đáng tội, cùng có bộ nổ được, nhưng rào của thằng Thượng Đức có phải cái cũi lợn đâu. Chẳng ăn thua gì sất. Mà đạn ơi là đạn. Khiếp. Hắn cứ châu vào chỗ bộ đội ta. Không thoát được. Hy sinh có kể à. Tớ bị đạn thẳng, thế mới đau. Bị vào lúc có lệnh của đại đội trưởng phía sau bảo lùi lại, chuẩn bị xông lên mở rào bằng bộc phá liên tục. Không nói phét, thứ bộc phá ấy tớ rất cừ. Nhưng khốn là thế. Đang thấp thửng nghĩ đến được dùng bộc phá liên tục mở cửa thì đạn địch đã mở ngay một cửa trên cánh tay phải. Lạ, viên đạn rất nhân đạo, hớt một miếng khá to nhưng không trúng xương, không trúng động mạch. Thế có tài không chứ? Chả lẽ vào đây bị thương rồi ra. Mình cố gắng cụng cựa, quái, lưng cũng đau, hông cũng đau, mông không nhúc nhích được. Té ra mấy chỗ ấy sờ vào đều toá máu, không biết dính đạn lúc nào. Bữa đó, không có ông anh khéo gay. Nhưng mà bị thương như cậu thì nặng quá đấy nhỉ. Có buồn không đấy? Mà buồn làm đếch gì. Có thằng mong bị thương để khỏi ra trận đấy cậu ạ! Tất nhiên, cậu không phải là người như thế. Cứ nhìn mặt cậu thì biết...
Cứ thế, Tấn tía lia đủ chuyện. Mồm mép lém lỉnh. Suy nghĩ thông minh. Nhưng như người ta vẫn nói, nói dài nối dai thành nói dại. Nhiều khi chuyện của Tấn cũng làm Toản mếch lòng. Nhưng nghĩ cho cùng nếu không có Tấn thì chắc là chết buồn. Chán nhất là Tấn đã mở máy thì Toản không chen vào được. Giỏi lắm cũng chỉ tung ra được câu hỏi. Mà không cần hỏi đã nghe đến nhức tai, còn hỏi nữa không biết thế nào. Dĩ nhiên, cũng chỉ mấy ngày đầu còn giữ gìn ý tứ, những ngày sau Toản cũng tìm ra cách buộc cu cậu phải dừng, phải dừng để suy nghĩ chứ không thể thánh tưống mãi được. Anh nói thăng:
-   Cậu nói nhiều thế không mỏi mồm sao?
-   Tớ có tật càng nói càng khỏe.
-   Thôi được nhưng đã là nói chuyện cậu phải để người khác nói với chớ! Ai cậu cũng chỉ bắt người ta nghe, không hay đâu.
-   Rồi, hôm nay tớ quá đà. Mai, cả ngày, dành cho cậu.
Ngày hôm sau. Tấn không thể dành cho Toản hết
được nhưng cũng biết điều hơn. Có những khoảng lặng để suy nghi, có chỗ ngắt để đối đáp với nhau.
-   Tấn này. Cậụ nói là cậu giỏi bộc phá phải không? Tớ hỏi cậu nhé. Khi tra kíp nổ vào bộc phá nhỏ. Thủ pháo chẳng hạn. Cậu làm cách sao?
-   Dễ. Khi bột đang ướt, tra trước kíp vào, nắm lại là xong.
- Nghĩa là tra kíp trước phải không? Đồng ý. Nhưng bộc phá lớn. một hai cân trở lên cậu cũng làm vậy sao?
*   Lớn nhỏ thế cả thôi. Lượng thuốc lớn hơn thì kíp nổ lớn hơn.
*   Vậy thì còn phải học nhiều đây con ạ! Bộc phá lớn thì không thể nắm bóp như thủ phaó được. Người ta phải làm khuôn, đổ thuốc vào. Trong khuôn phải trừ lỗ để tra kíp! Cậu hiểu chưa? Thế mà dám tự hào là giỏi bộc phá. Chưa ăn ai đâu.
*   Thế à! Nhưng tớ không phải là người chế tạo vũ khí. Tớ chỉ cần sử dụng vũ khí thành thục là tốt rồỉ.
...

..
- Bây giờ, tớ đô' thêm. Giữa thủ pháo và lựu đạn, tác dụng của chúng giống nhau, khác nhau chỗ nào?
Thật ra, chịu nghĩ, câu hỏi có thể không cần ai dạy vẫn trả lời đúng. Nhưng Tấn không muốn nghĩ lâu, hại thần kính, trả lời tắp lự.
-   Giống nhau là cùng một loại ném, chứ không bắn được. Khác ở chỗ lựu đạn nổ đanh, thủ pháo nổ âm hơn.
-   Còn sát thương của hai loại?
-   Như nhau cả, nhưng thằng lựu đạn có thể lia xa hơn. Thủ pháo đánh gần, công hiệu hơn.
-   Còn dốt lắm con ạ! Trả lời thế ăn ngỗng suốt ngày thôi. Phải nói thế này mới đúng. Ai chẳng biết phải ném. Không ném thì buông hoặc thả còn tuỳ. Nhưng không phải viên đạn, không phải khẩu súng thì trẻ con cũng biết. Khả dĩ người ta chia ra hai loại vì công dụng của chúng khác nhau. Lựu đạn sát thương bằng mảnh. Gang thép mà lại. Cậu thấy thủng da thủng xương bằng mảnh đấy chứ. Còn thủ pháo lại do sức công phá của thuốc bị dồn nén bay ra rất mạnh. Nó cần gần, cần nhanh vì thế. Thù pháo đánh lô cốt, không thằng địch nào thoát mà người ngợm có khi lành lặn cả nhưng mắt lại lồi ra như hai nắm đấm. Lính trinh sát, lính đặc công thường dùng thủ pháo là vậy. Nhưng lựu đạn cho vào lô cốt ít khi diệt được hết. Tất nhiên, thằng nào bị sẽ rất thê thảm. Cụt tay, cụt chân, cụt đầu, thủng bụng, đủ cả.
-   ừ, thế thì tớ chưa được học, tớ chỉ biết lơ mơ. Có lẽ cậu nói đúng. Bữa đó mà cậu đánh bằng lựu đạn, chắc cậu chẳng còn đâu nhĩ?
-   Cái đó thì rõ quá rồi. Do thủ pháo gây mù mịt và sức ép khiến cho địch vừa hoảng hốt vừa không nhìn thấy gì. ấy là đứa còn sống chứ đứa đã bị nướng đen rồi chả tính. Cậu chịu khó nghe tớ đố nữa không?
-   Cứ đố chứ! Nhưng nếu tớ không trả lời được cũng là bình thường. Việc của cậu khác việc của tớ khác mặc dù là lính cả.
-   Không sao. Vui thôi mà. Thế này nhé. Có một trường hợp. Ví dụ thôi. Cậu đang đi một mình, không có súng, chỉ có lựu đạn hoặc thủ pháo ở thắt lưng. Một thằng địch ở phía sau chạy tới ôm chặt lấy cậu. Cậu xử trí sao trường hợp ấy. Làm sao thoát ra.
- Bung một phát thật mạnh. Hất nó ra.
-   Hỏng. Không ai làm như thế. Không có hiệu quả.
-   Nêu không bung ra được là trường hợp nó to khoẻ hơn mình, đành rút nụ xoè. Nó chết mình chết.
-   Thế thì nói chuyện làm gì. Nghe tớ nói và nhớ lấy. Chỉ có thể thoát bằng cách tụt xuống. Tụt mạnh xuống rồi dừng cùi tay hất ra sau vào hạ bộ nó. Chỉ có cách ấy. Hôm nào ra viện cậu rủ thêm thằng bạn nào làm thử. Tiếc là tở chỉ còn một tay, không thực hành được. Hôm nay tớ còn ở đây, kể chuyện với cậu là nhờ có thủ thuật ấy.
-   Nghe có lý. Tấn khoái chí - Nhưng nếu thằng địch là mình, mình là thằng địch, lúc đó xử trí ra sao nhỉ?
Ngẫm nghĩ một chút, Toản trả lời.
-   Nếu tiêu diệt nó thì dễ, đúng không? Nhưng điểu kiện đề ra là phải bắt sống nó cơ. Vậy cậu phải làm thế này. Trước hết tiếp cận gần nó. Muốn cho nó ngã ngửa ra, cậu đá mạnh vào hai chân nó. Đá từ phía sau, đúng không? Nếu thấy nó còn dồi dào sức lực phải bồi cho nó một nắm đấm vào mặt, hay bụng. Lúc đó sẽ rứt dây trói. Còn muốn nó ngã sấp, cậu cúi xuống ôm lấy một chân nó, hai chân càng tốt, giật mạnh ra sau. Nó sẽ ngã sấp không cách gì khác hơn. Thấy không phải bồi thêm cho nó đuối sức thi trói luôn. Còn không, đạp một phát thật mạnh vào lưng để nó không đứng dậy được nữa. Tớ đô' thêm cậu một trường hợp này xem câu xử trí thê nào nhé? Một thằng địch đứng trước mặt cậu. Nó giơ cao gậy, hoặc báng súng, phang vào đầu. Câu làm cách sao?

-   Tránh! Tránh thôi.
-   Khồng thể tránh, vì gần nhau quá, và nó vụt nhanh quá.
• Thế thì đành chịu thôi.
-   Chịu là thế nào. Để bố bày và nhớ lấy con nhé! Trường hợp ấy, cậu giơ hai tay lên che lấy đầu. Tay nắm với nhau đưa lên đầu thành hình nón. Gậy phang xuống không vào được chỗ nguy hiểm. Không vào đầu thì vào tay chứ sao. Nhưng tay ỏ thế lên gân, lại hình chóp, gậy sẽ trượt xuống. Đau đấy nhưng không gãy được đâu. Cũng là mẹo vặt thôi nhưng rất công dụng, là thằng lính phải biết để khi cần có thể đối phó.
-   Nhất trí thôi. Không. có gì thừa nhưng mà tớ nói thật nhé. Cũng hiếm lắm đấy! Bộ binh bọn tớ lúc nào cũng có súng, dao găm, lựu đạn. Cứ gí vào là xong. Không chơi cái lối võ thuật lằng nhằng như trinh sát nhà các cậu.

4
Ngày hôm sau, một đoàn chừng chục người đến lán thăm thương binh. Đi đầu là chủ tịch Sáu Nam. Cùng đi với đoàn cán bộ dân sự có bác sĩ phụ trách bệnh viện và một cán bộ tuyên huấn của sư đoàn. Tới võng thương binh, họ dừng lại hỏi thăm, tặng quà. Thương binh mỗi
người được điếu thuốc hoặc vài ba cái kẹo. Thế cũng là quý lắm. Chiến trường thiếu thốn đủ bề. Ở quân khu, ở sư đoàn còn có của miền Bắc xã hội chủ nghĩa chuyển vào. Nơi đây chỉ xuống đồng bằng mua, vượt bao gian nguy mang về. Phải là thương binh, được ưu tiên lắm, chứ không thì còn khuya.
Tốp người đã tới gần võng của Toản. Chợt có tiếng gọi:
•   Toản, ngủ đấy à?
•   Gì vậy? Ngủ nghễ gì đâu?
•   Có người đẹp đang tìm kia kìa. - Tấn hích VÀO võng Toan.
Toan ngẩng đầu, nhận ra Cẩm Linh. Anh bỗng ngượng quá thể. Bị thương ngất đi, người đầu tiên anh nhớ đến khi tỉnh dậy là Cẩm Linh. Anh bồn chồn lo cho tính mạng của Cẩm Linh. Tình huống quá éo le. Thằng con trai dày dạn trận mạc như anh còn khó thoát, phụ nữ như Cẩm Linh tránh sao được bàn tay bọn địch. Không bị đạn cũng bị chúng bắt sống mất thôi. Vậy mà, Cẩm Linh đang hiện ra trước mắt anh, trẻ trung, tươi tắn nhường ấy. Anh ngạc nhiên, lúng túng. Và không dự cảm được tình huống, miệng anh cứ há ra. Khi đã hiểu được phần nào sự thực, anh chỉ muốn chui xuống đất. Ngậm ngùi, nước mắt anh ứa ra. Anh biết gương mặt anh sẽ làm cho Cẩm Linh hoảng sợ. Giá như đừng gặp lại thì hay hơn. Nếu anh biết trước, chắc anh đã tìm cách không để Cẩm Linh nhìn thấy.
   Anh Toản! ôi! Anh Toản đây sao?
Cẩm Linh cuống quýt sà tới. Cô ngồi xuống cạnh võng, cầm lấy nửa cảnh tay cuộn đầy bông băng của Toản. Những giọt nước mắt của cô lã chã rơi.
-   Răng ra nông nỗi này hả anh?
Kể không có tiếng hỏi của người thương binh bên cạnh, chắc đi hết dãy lán, Cẩm Linh vẫn không nhận ra được Toản. Chao ôi! Mới một tuần chứ bao nhiêu, vậy mà trông anh không còn là anh nữa. Gương mặt khôi ngô thanh tú, trắng trẻo của anh nay sần sùi những sẹo. Nhiều chỗ còn ám khói đạn, xanh lét. Hai bên má hằn hai vết mổ nhùng nhằng làm cho miệng anh méo đi. Đã vậy, anh lại bị cưa đứt nửa cánh tay phải. Tội nghiệp anh quá.
Đột nhiên, kỷ niệm về buổi tối hôm ấy bùng dậy trong ký úc của cô. Sau khi chia tay Toản, đi về hướng thung lũng, Cẩm Linh đã gặp bộ đội. Thật kinh khủng, đồn Thượng Đức lù lù trước mặt mà có tốp bộ đội vẫn vừa đi vừa ngủ gà ngủ gật. Họ mệt quá. Đi không biết bao nhiêu là đường rừng vẫn không đến được mục tiêu. Càng đi, càng lạc và cuối cùng cứ đi, không biết đâu là địch, đâu là ta. Tốp đi đầu đứt xa tốp đi sau. Tốp đi sau nữa không nối được với tốp giữa, lại bị địch phục nên chạy tán loạn khắp nơi. Cẩm Linh chạy lên chạy xuống báo cho bộ đội dừng lại đợi nhau. Cô đang chắp nối các đoạn đứt quãng, dẫn bộ đội đi đúng đường hành quân, bỗng chếch mạn trái dãy đổi có ánh chớp sáng loè và một tiếng nổ. Bao nhiêu là đạn ở đồn Thượng Đức liền châu hết về phía đó.
Thôi! Nguy cho Toản rồi. Đúng là hướng cùa Toản. Cô biết rằng tiếng nổ đầu tiên ỉà tiếng thủ pháo của Toản. Đạn bắn tới tấp như thế không cách gì Toản thoát được. Cô cầu mong những điều diệu kỳ sẽ đến với anh.
Nhân lúc địch tập trung hết về phía ấy, Cẩm Linh đã bàn với các chỉ huy đại đội tranh thủ vượt lên, nhanh chóng ém vào vị trí quy định... Hôm sau, cô hỏi thăm và được tin Toản bị thương...
Như để phá đi cái không khí im lặng nặng nề đang bủa vây mọi người, Cẩm Linh ngước đôi mắt còn lóng lánh nước, nói với chủ tịch Sáu Nam:
• Đây là anh Toản, cùng đi trinh sát với con nhiều lần đó chú Sáu. Ảnh bị thương hôm đi tìm bộ đội với con.
- Ồ, vậy hỉ? ông Sáu Nam cúi xuống - Tôi có nghe Cẩm Linh kể nhiều về anh. Một chàng trai dũng cảm thông minh. Cừ lắm. Có chút quà cho anh đây.
Ông rút thuốc lá và kẹo trong hộp dừa cho Toản. Đồng chí tuyên huấn giới thiệu với Toản thành phần của đoàn cán bộ trong khi ông bác sĩ phụ trách bệnh viện đang săm soi từng vết thương trên mặt Toản.
- Liệu tôi còn đi đánh nhau được không bác sĩ?
Mọi người bật cười rinh rích. Hình như người bác sĩ cũng khó trả lời. Sau một chút do dự, ông nói:
-   Được chớ, nhưng còn một tay thế này có bắn được không?
-   Tôi thấy có người cụt cả tay cả chân vẫn còn đánh nữa là.
-   Đấy là trường hợp của người trong cuộc. Anh là thương binh đã về đây điều trị không thể thế được. Hai việc khác hẳn nhau.
Toản quay sang nói vối đồng chí cán bộ tuyên huấn.
-   Thủ trưởng nói đi. Nghe bảo ta đang chuẩn bị để. đánh lại Thượng Đức phải không?
-   Đúng thế. Mấy hôm nay ở bệnh viện nhiều thương binh đã xin về đơn vị để tiếp tục chiến đấu.
-   Vậy làm sao chúng tôi, có thể yên tâm nằm ở đây thủ trưởng?
-   Đành vậy chứ sao? Ý đồng chí muốn thế nào?
-   Chúng tôi muốn thế nào thì các thủ trưởng phải biết chớ. Nếu không sử dụng chúng tôi được nữa còn để chúng tôi ở đây làm gì?
Toản nói như thét. Mắt long lên, nước mắt vãi ra.
Hai ngày sau, bệnh viện vắng hiu hắt. Nhiều người vết thương chưa lành cũng xin ra viện về đơn vị chuẩn bị vào trận. Những thương binh nặng được chuyển về tuyến sau. Hôm Toản lên đường ra Bắc, Cẩm Linh bỏ mọi việc đến với anh. Cô chuẩn bị cho anh một gói quà. Vài chiếc khăn voan, ít mét vải hoa, một ít bánh kẹo.   - Anh cho em gửi lời thăm hai bac Và... cô nguời yêu của anh.
-   Yêu thương gì nữa. Nhìn tôi,cô ấy chết khiếp chạy mất dép ấy chớ.
-   Nghĩ chi lạ. Không có chuyện đó. Mà này, nếu lủng củng lại vào đây hỉ? Em giới thiệu cho. Bạn của em xinh lắm. Em mà chưa có người yêu. em theo anh liền à.
Toản biết rằng đây chỉ là câu động viên của Cẩm Linh. Nhưng cuộc chia tay của anh với mảnh đất Quảng Đà vì vậy thêm bịn rịn. Tất cả mọi kỷ niệm vớì đơn vị, với mọi người, kể cả Cẩm Linh làm anh xót xa. Anh đã không được cùng họ tiếp tục đánh Thượng Đức VÀ chứng kiến cái giờ phút đồn thù tan hoang. Thượng Đức với anh bắt đầu từ bây giờ là một nỗi đau, Anh mang theo nỗi đau đó chừng nào chưa nhận được tin Thượng Đức hoàn toàn giải phóng.
Tấn cũng nhúc nhắc theo cám Linh tiễn Toản ra xe. Cái miệng như tép nhảy của cậu hôm nay như bị ai trám lại. Cậu thút thít khóc và chỉ nói được một câu rất tuyên huấn khi Toản bước lên xe:
-   Bọn tớ ở lại sẽ ráng làm tốt điều cậu mong chờ. Hết đạn bom, tớ còn sống thế nào cũng sẽ tìm gặp cậu.
-   Nhớ cái địa chỉ. - Toan nhắc, nước mắt rơm rớm Hãy thân quen với Cẩm Linh, cô ấy sẽ giúp được nhiều cho cậu đấy...
Tiếng Toản chìm trong tiếng máy ôtô.

5
Tấn được bổ sung vào tổ bộc phá, khi nổ súng sẽ cùng đồng đội mở nốt số rào còn lại. Bỗng dưng Tấn nghĩ đến Toản. Thằng cha không bị thương ra Bắc chắc là thế nào lần này cũng xỉn vào tổ bộc phá. Hắn là một tay cừ. Nghề trinh sát thế mà hay. Hắn được dạy đến nhiều thứ. Mình cũng được hiểu biết như hắn thì tốt quá. Nhưng dù sao đánh đấm đừng để sứt đầu mẻ trán, hay ngoẻo. Cứ như hắn thật uổng. Nghĩ đến Toản, Tấn thấy sống mũi cay cay. Không biết lúc này Toản ở đâu? Mang cánh tay cụt về nhà, cô người yêu có ngủng nguỷnh gì không? Đột nhiên, Tấn lại nhớ Cẩm Linh; Nằm cạnh nhau, không biết đùa hay thật, Toản bàn giao Cẩm Linh cho Tấn. Toản hết lời khen cô. Đủ thứ. Hắn lại cam kết Cẩm Linh là bạn thân. Đi với nhau nhiều, có nhiều cơ hội nhưng chưa hề đụng chạm gì đến người cô bé. Đấy là một con người trong trắng, một thiên thần. Toản nói thế.
Đang bồng bềnh với những suy nghĩ miên man, Tấn bỗng giật mình thấy có người đặt tay lên vai mình. Chính ủy Trần Bình. Ấy, từ cái anh lính binh nhất như Tấn đến đại tá chính ủy là một khoảng cách xa lắm. Tít mù khơi. Nhiều anh lính cho đến hết đời không biết sư trưởng, chính ủy của mình. Nhưng mà Tấn thì biết cả chính ủy lẫn sư trưởng. Hai thủ trưởng mấy bữa nay luẩn quẩn hết trung đoàn, tiểu đoàn lại xuống cả đại đội. Và bây giò chính ủy Trần Bình đang bưốc vào tiểu đội bộc phá. Không biết thủ trưởng đi thăm hay đi kiểm tra? Nhưng cứ nhìn gương mặt chưa nói đã cười kia thì xem ra njộị
chuyện êm xuôi cả.
-   Bữa trước cậu ở bộ phận nào? ,
-   Em mở cửa bằng bộ FR thủ trưởng ạ.
• Có nổ không?
-   Thiếu các bộ phận nên không lắp ráp được thủ trưởng ạ.
Trần Bỉnh cười. Nụ cười như tự nhận mình có lỗi.
-   Mình thua vì thế. Nhưng cũng phải công nhận thằng địch quá mạnh.
-   Không phải đâu thủ trưởng ơi. Thua là tại mình
thôi. Mới hành quân đã đi lạc lung tung. Bị thằng địch quạt đạn. Thương vong tùm lum. Pháo, thì rõ là nhiêu nhưng thằng địch không chết, lô cốt không bị phá bao nhiêu. Bộ đội cứ xông lên là trúng đạn. Thủ trưởng bảo thế thi tại ai? Tại mình thôi...
Trần Bình lặng người. Té ra chẳng phải cán bộ sư đoàn, trung đoàn, tiểu đoàn, mà một người lính bình thường họ cùng nhận ra vấn đề cốt lõi của cuộc tấn công vừa rồi.
-   Cậu bị thương trường hợp như thế nào?
Tấn cúi đầu, lí nhí - Cậu có vẻ thẹn. Một anh bạn giục:
-   ơ, cái thằng, thủ trưởng hỏi.
-   Em đang lớ xớ lắp bộ FR chứ đã làm được gì đâu ạ. Một viên đạn bắn xẹt vào tay. -May, nó mà xẹt vào đầu thì xong rồi.
-   Cậu rút được kinh nghiệm gì không?
-   Có thủ trưởng ạ. Muốn làm gì thì làm, trước hết phải có chỗ ẩn núp cẩn thận. Pháo bom rơi vào đành chịu chứ đạn thẳng thì nó không thể đi tìm mình được.
Trần Bình bật cười:
-   Cậu nói hay quá. Khéo thành nhà văn đây nhá. Thế cậu thấy lần đánh đợt 2 sắp tới thế nào?
-   Thắng thôi thủ trưởng ạ. Chuẩn bị chu đáo, không chủ quan không thắng sao được. Chỉ thương...
-   Số anh em hy sinh chứ gì?
Không biết vô tình hay cố ý, câu nói của Tấn đã làm cho Trần Bình thấy nghẹt thở. Ông thấy trách nhiệm đè nặng lên đôi vai của mình. ông nghĩ đến một vài liệt sĩ xác vẫn chưa lấy ra khỏi các lớp rào, và nước mắt ông bỗng trào ra.
Tấn hiểu được nguồn cơn của những giọt nước mắt đang lăn lã chã trên gương mặt khổ sỏ của chính ủy. Anh nói giọng phiền muộn.
-   Đánh được rồi đấy thủ trưởng ạ! Đánh tới đi thôi. Còn lấy xác đồng đội ra. Cứ để vắt vẻo trên rào gai chịu sao thấu thủ trưởng.
Trần Bình vội quay mặt đi. Câu nói ấy như một lưỡi dao chém vào tâm can ông. Tội lắm. Đau đốn lăm. Mà đây cũng là lôi chơi độc địa của thằng địch. Đã mấy ngồ đêm, không nổ súng nhưng chúng vẫn để mặc thi thể ta đội phơi sương nắng nơi hàng rào. Mây lần, ta tổ chức vào lấy xác tử sĩ nhưng không xong mà lại để thêm ở đó những thi thể mới. Đây là một cái bẫy khốn nạn mà thằng địch giăng ra. Ngoài ý đồ găm vào tâm gan bộ đội một nỗi đau, còn là lời đe nẹt những người đang ráo riết bao vây và quyết chí sống mái với chúng... Để xua đi những ý nghĩ chua xót đang vò xé trong đầu, ông vội vàng hỏi:
-   Đồng chí ở tô bộc phá, việc đầu tiên được giao làm
gì?
-   Còn làm gì nữa thủ trưởng. Khi pháo ta bắt đầu bắn phá hoại là phải tìm cách đưa thương binh, tử sĩ ra ngoài đã.
-   Sau đó?
-   Là phải mở hết rào cho bộ đội vào giết sạch lũ chúng đi. Không làm được thế thì vong linh đồng đội cũng không tha thứ đâu ạ !
“Trời đất. Vây đấy thôi. Một thứ nhục hình mà kẻ thù cố lợi dụng chắc gì đã có hiệu quả như chúng muốn”. Nghĩ vậy nhưng ông không nói ra. Ông cúi xuống soi vào mặt người lính. phải chàng đây là niềm tự hào của ông, niềm vui của ông. Ông muốn tạc hình người chiến sĩ vào tim mình. Là người chỉ huy, ông biết rõ cuộc chiến đấu mới sắp đến sẽ nghiệt ngã, khốc liệt như thế nào. Giờ bom rơi đạn nổ sắp diễn ra và rất có thê cuộc gặp giữa ông và người chiến sĩ sẽ là lần cuối cùng.

Chương Mười ba
1
Không nói ra nhưng khi tư lệnh trưởng quân khu phái Nguyễn Chánh đến Thượng Đức chắc là có ý muốn phổ biến kinh nghiệm của Sư 2 cho Sư 304 chăng? Cũng may, Sư 2 làm ngon ơ cái Nông Sơn, chứ cũng trục trặc như Thượng Đức thì không biết tình hình sẽ thế nào? Vừa chân ướt chân ráo tới đây, thở không ra hơi, tướng Nguyễn Chánh đã gặp chính ủy Trần Bình. Trần Bình cho biết Đảng ủy sư đoàn đã họp, rút ra nguyên nhân đánh Thượng Đức không thành và báo cáo lại với ông quyết tâm của sư đoàn tiếp tục đánh bằng thắng mới thôi. ông đã truyền đạt mệnh lệnh của tư lệnh trưởng chiến dịch Hai Mạnh, tạm ngừng trận đánh chuẩn bị thật chu đáo mói tiếp tục tấn công.
-   Biết thế nào là chu đáo đây? Thời gian là bao lâu?
Tư lệnh phó quân đoàn Hoàng Đan cười nửa miệng,
lẩm nhẩm tự hỏi mình. Bỗng ông nói to lên:
-   Chuẩn bị chu đáo, đương nhiên là tốt. Bộ đội có thời gian nghỉ ngơi, thương binh có điểu kiện chữa trị vết thương. Quân số được tăng cường. Súng đạn được bổ sung. Cách đánh được hoàn chỉnh nhưng có một bất lợi; Thằng địch cũng tận dụng thời gian, càng dài càng tốt củng cố. Và nó có lợi thế: Quân tiếp viện và giải vây gần hơn ta, chúng sẽ cơ động nhanh hơn ta. Đánh nhanh nó không kịp tăng viện. Đánh chậm sẽ khó vô cùng.
Một ý kiến không ra phản đối cũng không ra đồng tình. Phó tư lệnh Nguyễn Chánh nghĩ. Ông biết Hoàng Đan là người dày dạn trận mạc, nói năng hoạt, chuẩn mực và ai cũng biết có cái gì đó hơi kiêu. Quyết định dừng đánh Thượng Đức, chuẩn bị thật kỹ là một quyết định rất khó khăn của Bộ tư lệnh Quân khu 5. Ngoài sự hệ trọng như Hoàng Đan nói còn có mối lo ngại khác giữa quân khu với quân đoàn. Một bên là chủ lực của Bộ và một bên là chủ lực của quân khu. Nhưng là mệnh lệnh cứ thế chấp hành. Nguyễn Chánh nói với Hoàng Đan:
-   Tư lệnh quân khu định trực tiếp đi kiểm tra. Tôi thấy không tiện nên đã nhận về mình.
Hoàng Đan hình như chưa vừa lòng.
-   Dừng là đúng rồi. Nhưng dừng bao nhiêu ngày?
Ông bật cười. Đôi khi có những cái cười không mang
một ý nghĩa gì.
-   Tư lệnh nói bao nhiêu ngày là do quân đoàn, sư đoàn quyết định. Chuẩn bị kỹ mới nổ súng. Bộ tư lệnh Quân khu cũng đã cân nhắc lợi hại. Thâm chí khả nâng của thằng địch ở Khu 5 tới đâu, làm gì, Bộ tư lệnh

Đã bàn, các chiến trường sẽ hỗ trợ, căng nó ra, hạn chế việc chi viện. Vấn đề còn lại là làm sao đánh thắng mà thiệt hại ít. Phải xóa bỏ suy nghĩ thắng địch bằng mọi giá. Đó là ý kiến chỉ đạo của đồng chí tư lệnh.
-   Tất nhiên. - Hoàng Đan lại cười.
Hình như cái cười của Hoàng Đan làm cho chủ tịch Sáu Nam khó chịu.
-   Anh nói nghe sướng cái bụng lắm. Đấy, cái rồng lửa hôm rồi anh nói thế nào còn nhớ không? Cái pháo binh mới tức cười chớ. Lúc nào cũng san bằng. Lúc nào cũng cạo trọc. Tôi thấy ớn lắm rồi. Tôi tán thành chủ trương dừng tấn công. Phải chuẩn bị thôi. Chuẩn bị thật kỹ. Mà anh Hoàng Đan ạ, anh đừng vội ra ngoài đó nhé. Răng chưa đánh đấm chi anh đã bỏ đi là cách sao?
-   Ngoài kia đang mùa huấn luyện. Quân đoàn vừa mới thành lập, còn lo đánh những chỗ khác nữa. Vì công việc chứ tôi có muốn vậy đâu.
-   Có thật vì công việc hay còn vì gì nữa thủ trưởng? - Một cán bộ quân đoàn góp vui.
-   Thì cũng có kết hợp. Cái chung là chính. Cái riêng là cho cái chung tốt hơn. Hoàng Đan cười dè dặt - Nhưng anh Sáu Nam yên trí đi. Tôi xác định rồi, lần này giải phóng xong Thượng Đức, đi đâu mới đi. Đối với quân đoàn, trận đánh có ý nghĩa lớn lắm. Là trận đầu tiên của quân đoàn mà. Sau này, còn viết truyền thống nữa chứ.
-ông Sáu Nam thấy khó chịu về sự bốc đồng của Hoàng Đan. Nhưng dẫu có khó chịu bao nhiêu, cũng chẳng được mấy chốc. Đó là một người dễ thân, ruột để ngoài da. Nghĩ gì nói vậy. ít giận ít hờn. Cũng là người chân chất, mộc mạc. ông trách mình đã quá tin vê cái vụ rồng lửa, về cái vụ “san bằng”, “cạo trọc” của Hoàng Đan và chủ nhiệm pháo binh sư đoàn.
Sáu Nam không rành lắm về quân sự, nhưng cứ nghe Hoàng Đan nói, biết ngay ông ta có tài. Ấy vì tài nên chủ quan, vì tài mà ít nghe người khác. Kìm được cái khuyết tật ấy, Hoàng Đan sẽ là người hoàn thiện. Dù sao, Hoàng Đan cũng rất cần cho cuộc tấn công địch sắp tới. Dẫu buồn chán đến đâu, cứ nhìn gương mặt tưng tửng và cái giọng lạc quan của ông là thấy vui, thấy ấm lòng. Tôi nói ngang ngang ri, anh nghe được không?
Sáu Nám dừng lại nhìn Hoàng Đan thăm dò. Hoàng Đan lại cười:
- Cứ nói đi mà, sai đâu sửa đó, sợ chi?
- Tôi vẫn không yên tâm về cái rồng lửa và cái pháo binh của anh.
Hoàng Đan thật thà:
. Chủ quan một lần đã lãnh đủ. Còn đâu dám chủ quan lần nữa ông ơi. Trận ni tôi sẽ đi với pháo binh xuống tiểu đoàn, phối hợp với họ từng mục tiêu. Khi nổ súng tôi sẽ ngồi với sư trưởng là được chứ gì?
Sáu Nam vẩn chưa buông tha:
- Cái đó tôi mô biết. Nghe các anh thì tin một cây. Nhưng nói thế ni, anh đừng phật lòng. Đánh chác kiểu vừa rồi các mẹ ở miền Bắc đẻ con sao kịp?
Đang định châm chọc Sáu Nam chút gì đó cho đỡ sầu, Hoàng Đan bỗng xịu mặt. Đôi lông mày cong xuống như hai dấu hỏi. Đúng là đánh đấm vừa rồi không ổn. Bộ đội thương vong nhiều quá. Và ông nghĩ tới hàng trăm bà mẹ trong mấy ngày qua đã mất hàng trăm đứa con ở Thượng Đức. Đúng là có lỗi với họ. Có lỗi lắm lắm. Chiến tranh, tránh sao được hy sinh xương máu. Nhưng hy sinh vừa rồi là không thể chấp nhận được. Người chỉ huy không thể cứ thất bại thì rút kinh nghiệm hoặc nói lời xin lỗi là xong.
Bất chợt, Hoàng Đan nghĩ đến vợ. Tội nghiệp bà. Vợ chồng có gần gũi với nhau được bao nhiêu. Trăm thứ thiếu thốn, trăm thứ cực nhọc đè lên vai bà. Sinh hạ hai đứa con, còng cọc nuôi một thân một mình. Ông có cái gian lao vất vả của ông nhưng đôi lúc còn tung tẩy, còn có bạn bè đồng đội đêm hôm... Bất chợt ông lại nghĩ về đứa con trai của mình. Cũng chẳng lâu gì, nó sẽ thành một chàng trai. Thời buổi tao loạn, nan là, nó sẽ theo con đường binh nghiệp của bố. Và chao ôi! Nếu nó cũng ngã xuống như ba trăm cán bộ chiến sĩ vừa rồi, ông sẽ thế nào đây? Và mẹ nó sẽ thế nào đây?
Hai hàng nước mát lăn dài trên gò má. Không biết vô tình hay cố ý, câu nói của Sáu Nam như mũi dùi chích vào lòng ông, ngực ông đau nhói, khó thở.
Giọng ông tắc nghẹn, rầu rĩ:
• Anh Sáu à! Giờ tôi nói gì anh cũng chẳng tin. Lỗi lầm thôi khỏi nhắc nữa. Không giải quyết được gì đâu. Thôi thì anh ráng chờ ít bữa nữa. Thực tế sẽ trả lời anh vậy.
- Tôi thấy anh vẫn nặng về ý quyết tâm. Cái đó chúng ta đều dư thừa. Tôi muốn chúng ta bàn biện pháp thật cụ thể. Nói vậy không phải là để khoán trắng cho các anh mà để lựa xem trong những biện pháp ấy phía địa phương chúng tôi sẽ cáng đáng được gì?
Sáu Nam ngước nhìn Hoàng Đan. Mới đó mà trông ông như đã già đi hàng chục tuổi. Đầu trổ nhiều tóc bạc. Mắt rạn chân chim, ông đi lại trong căn hầm, nhọc nhằn. Không phải bây giờ Hoàng Đan mới tính. Ngay từ hôm đầu, ông đã nhìn lại thằng địch và suy nghĩ nhiều về nó. Ông đã xem xét lại thế trận của ta. Trong đầu ông đã hình thành một phương án cụ thể chắc chắn. Pháo 85 phải đưa lên điểm cao 296, bắn áp chế hai đồn Biệt động và Bảo an. Từ chỗ đặt pháo phải quan sát được các mục tiêu trong Thượng Đức bằng mắt thường, ông đã giao cho chủ nhiệm pháo binh đi kiểm tra từng mục tiêu. Giao từng mục tiêu đó cho từng khẩu pháo. Khẩu nào không hoàn thành thì cạo trọc đầu anh ta đi. “Còn anh nữa, lần này anh còn lơ mơ như lần trước, tôi không tha cho anh đâu”. ông đã nói gay gắt với Hữu như vậy. ông cũng đã bàn với Lê Công Phê cho di chuyển pháo cao xạ vào sát Thượng Đức. Ngoài nhiệm vụ bắn máy bay sẽ hạ nòng bắn thẳng vào các mục tiêu. Cối 160 đi sát bộ binh, linh hoạt dội vào những ổ đề kháng cần thiết.
Nghe Hoàng Đan trình bày, gương mặt Sáu Nam dịu dần:
-   Tôi hỏi khí không phải. Làm như vậy có mạo hiểm lắm không?
-   Trong chiến tranh, khỉ gió thế, cứ tưởng xa thằng địch là an toán. Gần quá là nguy hiểm. Trường hợp Thượng Đức hoàn toàn ngược lại.
Tướng Nguyễn Chánh từ nãy vẫn ngồi yên nghe, giờ mới lên tiếng. Ông rất muốn nói phương án ấy từ đầu. Ngại Hoàng Đan nghĩ là phương án của du kích. Nhưng bây giờ tự Hoàng Đan đã nói ra, ông thấy yên tâm.
-   Còn việc mở cửa? Có chi anh nói nốt đi anh Hoàng Đan. - Sáu Nam giục.
-   Thôi, cứ bộc phá liên tục mà mần. Bộ đội quen rồi, thành thạo rồi,
• Còn pháo lớn cứ chỉ cho tôi biết cần kéo lên đâu, vào đâu. Dân tôi sẽ làm được hết à. Sáu Nam nói.
Hoàng Đan nhếch mép cười hóm:
-   Củng phải lường khả năng thằng địch đánh phá. Từ cao điểm 296 chỉ còn cách thằng địch 800 mét.
Bất chợt đôi mắt Sáu Nam nhìn thẳng vào Hoàng Đan sáng quắc:
-   Nè, anh doạ chúng tôi phải không? 800 mét chứ một trăm mét cũng chẳng nhằm nhò gì với dân đất Quảng đó nghe. Thôi tôi đi đây. Tôi đi huy động dân tiếp tục 1àm đường, kéo pháo. Có chi hai anh cứ bàn tiêp hỉ
Sáu Nam ào ra khỏi căn hầm nửa chìm nửa nổi, lắp xắp đi về phía Trao. Nguyễn Chánh nhìn theo gật gù:
- Đúng là dân miệng nói tay làm. Không giải phóng được Thượng Đức chúng ta mắc tội với dân Quảng Đà quá nhiều. Đúng không anh Hoàng Đan?
•   Hình như anh chưa được yên tâm? - Hoàng Đan hòi.
•   Tôi muốn trực tiếp xem dưới đơn vị bộ đội chuẩn bị thế nào. Kinh nghiệm của Khu 5 là phải nắm đến từng người lính. Tư tưởng của họ như thế nào trước lúc vào trận? Thậm chí phải biết cả vị trí của họ: khi cửa mở, chiếm mục tiêu...
•   Anh nghĩ chúng tôi không như vậy sao?
- Không phải thế, nhưng tục ngữ có câu “Liệu cơm gắp mắm”, “mèo nhỏ bắt chuột nhỏ”. Chiến trường Khu 5 súng đạn còn khó khăn, không dám “chơi’* kiểu các nơi. Nghe nói ngoài Quảng Trị, các trận đánh chủ yếu được giải quyết bằng hoả lực, hoả lực san bằng hết, đè bẹp hết. Bộ binh lên chỉ là thu chiến lợi phẩm, bắt tù binh. Câu nói của Nguyễn Chánh như cào vào vết thương đang sưng tấý trong lòng Hoàng Đan:
- Cũng có những trận như thế. - Hoàng Đan mỉm cười méo mó - Nhưng cả lý thuyết lẫn thực tế có giải quyết được chiến trường hay không vẫn là bộ binh thôi. Thú thật tôi không ngờ đấy. về cả hai phương diện. Sự phòng
thù chắc chắn và ý chí của thằng địch. Thôi ta đi. Chúng ta cùng xuống các đơn vị xem thử.

2
Sau mỗi lần Cộng quân tấn công và bị đánh lui, Hùng họp bộ sậu, mừng chiến thắng và rút kinh nghiệm. Vết thương trên đùi Hùng đỡ nhiều. Thất bại của Cộng quân như một liều thuốc hữu hiệu làm giảm đau vết thương của Hùng. Binh sĩ, công chức và cả dân Hà Tân, bất chấp hiểm nguy lên thăm Hùng. Có người nói với y: “Anh mau lành bệnh. Anh có mệnh hệ gì chúng tôi ở với ai?* Lầu cũng nói với Hùng: “Anh không phải làm gì hết, cứ lo chạy chữa vết thương. Anh là linh hồn của Thượng Đức.
Cộng quân không làm gì được đó là ý nghĩ găm vào đầu Lầu như đinh đóng cột. Bằng chứng là mấy ngày nay Công quân không dám liều lĩnh nhào vào Thượng Đức. Chúng đã biết đây là chốn tử địa. Chúng đã cạn kiệt vũ khí, cạn kiệt những tên lính thiêu thân. Và chúng đã biết đốì thủ của chúng ở chi khu quận lỵ Thượng Đức là như thế nào. Nhưng không thể chủ quan. Không giống như những lần trước, húc vào, chịu không nổi, cha con xách dép chạy, lần này .thua đau, tổn thất nặng nhưng Cộng quân chưa chịu nhả Thượng Đức. Chúng vẫn bổ sung quân tướng, tiếp viện súng đạn lương thực, nằm ỳ ngoài hàng rào. Cùng đã có người e ngại sự dai dẳng của Cộng quân. Dân tình ở Hà Tân xì xèo với nhau: “Anh Hùng khéo nguy mất, bọn Cộng sản ở đây điều từ đâu đến gan quá trời”. Binh sĩ cũng có người kêu: “ít ngày thì được chứ kéo dài mãi chịu chi thấu”. Đó là những dấu hiệu cán phải uốn nắn kịp thời mới có thể duy trì chiến thắng. Mở đầu cuộc giao ban, Hùng nói:
- Xin thông báo, vết thương trên đùi tôi đã đỡ nhiều. Hôm qua tướng Ngô Quang Trưởng có thư chúc mừng binh sĩ, cán bộ công chức, nhân dân Thượng Đức đã anh dũng đánh bại Cộng quân. Thượng cấp ưu ái thăng quân hàm trung tá cho cá nhân tôi. Tôi đã cám ơn và nói rằng vinh dự này thuộc về binh sĩ, cán bộ, công chức và nhân dân Thượng Đức. Tôi chỉ là người xin được nhận thay. Tướng Ngô Quang Trưởng cho biết Cộng quân đang vây hãm chúng ta là của một quân đoàn mới thành lập, cơ động từ Trị Thiên vào. Rất mạnh. Chúng cay cú khi không đánh được Thượng Đức. Chúng đang chuẩn bị rất ráo riết, để tiếp tục tấn công nữa. Tư lệnh giao nhiệm vụ cho chúng ta phải tử thủ. Mất Thượng Đức là mất Ái Nghĩa, mất Đà Nẵng. Đấy, cánh cửa thép của chúng ta quan trọng biết chừng nào? Tôi đã thay mặt binh sĩ, cán bộ, nhân dân Thượng Đức báo cáo với thượng cấp: “Dù Cộng sản có ba đầu sáu tay cũng không thể làm gì được. Dòng Vu Gia vẫn là dòng Vu Gia không bao giờ chảy ngược. Tôi cũng đã để nghị thượng cấp chi viện tối đa. Thượng cấp đã đồng ý. Đương nhiên, Thượng Đức có giữ được hay không lại do sự chuẩn bị của chúng ta, ý chí của chúng ta...
Hùng đã phải cố gắng kìm chế không để lộ những cái nhăn mặt mỗi khi vết thương trên đùi nhói đau. Gương mặt trắng trẻo thư sinh của Hừng nhiều lúc quay nghiêng. Bàn tay y kín đáo quờ xuống chân, nơi vết thương giật thon thót.
Có lẽ y còn muốn nói gì nữa nhưng không thể cố. Y đưa mắt nhìn Lầu, Lầu biết ý, đúng dậy. Tư thế rất nhà binh.
- Yên tâm, xin trung tá quận trưởng cứ yên tâm.
Lầu vắn tắt báo cáo tình hình chuẩn bị của các binh sĩ để đối phó với sự ngoan cố của Cộng quân. Trước hết, các đợt tấn công của Cộng quân có gây một số thiệt hại về người và của trong chi khu quận lỵ. Binh sĩ bị thương và bỏ mạng không nhiều: chỉ hơn ba chục. Lô cốt kiên cố chưa có cái nào bị sập, nhà hầm bê tông vẫn trụ vững. Các hầm ngầm chưa sứt mẻ gì. Hư hỏng nhiều là hào giao thông. Nhưng sau mỗi đợt tấn công được khai thông ngay. Tổn thất nặng nhất là khu ngoại vi. Các tiền đồn, ngoài Thượng Đức, mấy vụ lẻ tẻ đó nhằm nhò gì, cái chính vẫn là ở ta đây. Ta sẽ cho Cộng sản biết thế nào là đụng tới cái cối xay thịt của chúng ta. Cứ để nó đánh. Càng đánh càng say máu. Càng say máu càng chồng chất xương thịt ở nơi đây. Tôi đã lệnh cho binh sĩ: Chúng ta chỉ có một con đường, chôn vùi Cộng quân IThượng Đức. Kệ cho chúng bao vây, không còn cách nào khác là phải chiến đấu tới cùng để bảo vệ mình. Vinh quang sẽ thuộc về chúng ta. Nhục nhã sẽ dành cho Cộng sản. Mất Thượng Đức ta sẽ mất hết. Không vào được Thượng Đức Cộng sản sẽ có bài học nhớ đời. Tình thế chiến cuộc sẽ khác...
Cặp ria mép của Lầu khẽ rung rung đắc ý. Người y thấp đậm, da đen chắc. Dẫu ăn vận sắc phục nhà binh trông y vẫn cứ bùi bụi thế nào. Có lẽ đây là lần đầu tiên trong một cuộc họp có nhiều chức sắc quan trọng, y ăn nói đứng đắn đến vậy. Y thích hành động, ghét cay ghét đắng những kẻ mồm miệng đỡ tay chân. Hơn bốn mươi tuổi đầu, y chưa có một mảnh tình rách. Cái thứ yêu thương tình cảm với các cô gái cũng đã có lần Lầu dính. Nhưng rồi Lầu mệt. Mệt vì phải lo cái gì đút vào miệng các cô ngay sau mỗi cái hôn. Ấy là chưa kể ngủ với các cô đôi lần, các cô coi mình như thằng ở, sai bảo vòi vĩnh. Thế là túi lúc nào cũng rỗng tuếch. Người lúc nào cũng điêu đứng. Bài học ấy đưa Lầu đến một quyết định: Đời cần đếch gì vợ con, gia đình. Đang chiến tranh. Đùng một phát là đi về cõi âm. Kiếp thằng lính nay sống mai chết là chuyện bình thường. Chi bằng cứ sông thoả thuê, trừ những lúc buộc phải chấp hành mệnh lệnh. Sống thoải mái theo Lầu là hút xách, là nói tục cho sướng miệng, là thèm gái thì tìm đến làng chơi. Bóc bánh trả tiền. Trêu cợt chòng ghẹo. Mình đã sống vậy thì không khắt khe với lính dưới quyền. Không khuyến khích chúng học theo,
nhưng thằng nào giống mình thì thông cảm, cho qua. Không ích kỷ, đạo đức giả.
Lầu đã sống như thế, vui vẻ, vô tư. Cho đến khi có một người lính bỗng dưng trong một cuộc nhậu đọc mấy câu thơ như sau:
Ngày mai đụng độ, ta còn sống Trở lại sông Mao phá phách chơi
Chia bớt nỗi niềm cùng gái điếm
Bỏ tiền mua vội một ngày vui.
Bài thơ được tìm thấy ở nhật ký một người lính chết trận. Người ta không cho phổ biến bài thơ ấy. Những nhà tâm lý chiến cho rằng những câu thơ quá buồn. Người lính được miêu tả không có lý tưởng và rằng binh sĩ sẽ thối chí chùn bước khi nghe những câu thơ ẻo lả ấy. Thôi đừng có cái lũ tâm lý chiến, thì hơn. ăn thua mẹ gì bài thơ? Đến cái chết, trước mặt người ta còn dám đón nhận, sá gì mấy câu thơ nhăng nhít. Nhưng mà rồi hình như không phải nhăng nhít? Lầu đã lẩm nhẩm đọc bài thơ. Nhiều lần. Không thuộc được, đành phải nhờ người lính kia đọc lại. Rồi vẫn không thuộc mặc dù một ngày Lầu lầm nhầm đọc đi đọc lại đến mấy lượt. Và để ăn chắc, Lầu chép bài thơ vào sổ tay. Bài thơ quả có rầu lòng. ấy có khi vì cái rầu lòng ấy mà y nhớ. Chớ thứ thơ vui, tếu chán vạn ra mà ý có nhớ được câu nào đâu. Y đếch thèm đọc ấy chứ.
Dần dần, y phân tích bài thơ. Là phân tích trong đầu và để cho biết thôi. Y thấy người lính trong bài thơ sao

----- thiếu trang-----

Cô gái không ngần ngại, cởi khuy áo rồi cởi cả áo con cho Lầu xem. Chao! Một bộ ngực mơn mởn. Núm vú hồng hồng, còn rắn và trinh nguyên. ấy là Lầu nghĩ thế chứ làm sao có cái thứ điếm còn trinh nguyên đi nhặt khách ngoài đường. Đương nhiên, Lầu không thể nào chịu được sự khát khao đốt rừng rực trong người. Cô gái cũng không đợi cho Lầu phải mất công. Cô chiều Lầu đến nơi đến chốn.
Ma quái là thế. Lầu cảm thấy cô gái không điếm chút nào. Làm tình, cô cuống quýt say mê. Cô hỏi Lầu đụng gái lần đầu phải không. Cô dặn Lầu đừng vội. Phải từ từ mới có khoái cảm. Khoái cảm cho y và cho cô. Cô bảo đừng lấn bấn gì. Nơi đây không ai quấy quả. Đôi bàn tay cô vuốt ve da thịt Lầu. Lâng lâng. Giọng cô thở thẻ chân tình. Cô ghì chặt Lầu rên rĩ, người cong lên, mê dại. Lầu chìm trong một cảm giác khó tả thành lời.
Sau cuộc tình, nước mắt 'tràn trụa trên khuôn mặt cô gái. Lầu thảng thốt. Y đã làm gì để đến nỗi như vậy chớ?
-   Sao vậy em? Anh giả tiền mà. - Lầu rối rít.   Không phải vậy. Anh đừng băn khoăn, em khóc vì sung sướng đấy.
Rồi cô ngáp, mắt lim dim:
-   Em buồn ngủ.
-   Lần nào cũng vậy sao? I Lầu hỏi.
-   Đâu có! Thứ này không đã, khó chịu. Bọn em ít khi mệt vì cốt lấy tiền quấy quá cho xong chuyện ấy mà.
Cũng có khi rất mệt vì gặp phải thằng cha làm không ra làm. Hùng hục như trèo cây mà chẳng nước non gì. mệt mà mình cũng khốn khổ, lúc đó có tiền triệu cũng muốn vất quách. Nhưng mà còn lâu nó buông tha. Chì còn nước khóc kêu trời.
-   Thế sao không xin thôi. Đừng lấy tiền.
-   Được thế đã tốt. Lúc đó nó như con thú ấy chớ.
-   Các em cũng nhiều kinh nghiệm đây.
-   Em mới làm mấy vụ thôi. Y hệt cô Kiều. Kiếm tiền cứu cha. Cha em bị bịnh nặng. Không có tiền mua thuốc. Không có thuốc ổng chết mất. Làm việc chân chính không đủ ăn. Muốn có tiền phải chịu nhục.
Một cảm giác gai gai dựng lên sau gáy Lầu. Nếu vậy thật, cũng thương xót cho cô lắm thay. Tất nhiên, có đúng như vậy không lại là chuyện khác. Lạ gì lời nói của gái điếm. Có lẽ cũng thế cả thôi. Điếm nào rồi cũng có cách để moi tiền. Đã ăn chơi đừng sợ tốn kém. Lầu biết thế nhưng hôm nay thì y ái ngại cho chính mình. Trong túi y không được dồi dào. Không mặc cả trước, cô ta mà thét to thì quá nguy. Lớn tiếng với gái điếm còn ra thể thắng gì. Chỉ còn nước chui xuống lẽ. Y nói trước, hòng gõ bí.
-   Bữa ni anh mang quá ít tiền chứ không chẳng tiéc với em.
Cô gái cười rung rúc trong vòm tay che miệng:
• Anh tưởng em đang đào tềên anh hả? Anh có đồng nào trả. Không cũng chẳng sao. Từ bữa vào làng chơi đến nay chưa bao giờ em gặp được người như anh.
-   Bặm trợn quá sao?
-   Yên! Để em kể. bọn đàn ông đến với em ngấu nghiên, vần vò cốt thoa màn. Lúc nào cũng cáu bẳn đòi hỏi. Xong là thô tục, quăng ra ít đồng bạc mà coi người ta như cứt đái. Đã coi người ta như cứt đái thì đến làm chi? Em chỉ thấy đau đớn, khinh bỉ họ, khinh bỉ mình.
Dừng lại, ngước nhìn Lầu với ánh mắt trìu mến, cô vươn hai tay ôm lấy đầu Lầu vít xuống hôn thắm thiết.
-   Anh của em khác lắm. Lịch sự, tình cảm. Anh đã làm em sung sướng.
Lầu thấy không còn khoảng cách giữa một sĩ quan và một cô gái điếm. Cô là một người bạn. Và trời ơi! Thật sự nếu được tự do, được lựa chọn, Lầu sẽ kéo cô gái ra khỏi bùn nhơ. Nhưng đời thằng lính như Lầu, nghĩ đến chuyện ấy là quá viển vông.
Mặc xong áo váy, cô gái gọi chủ quán lên thanh toán.
Ba chai bia, ít lạc rang, con mực nướng mà bà chủ “thét” đến nỗi Lầu đặc cả tai.
-   Chị đừng tính mắc quá vậy. Anh là lính lấy đâu ra tiền?
Bà chủ phì cười:
-   Cô không biết gì. Lính không nhiều tiền thì ai nhiều tiền chớ? Nhưng không phải là khách nhiều hay ít mà đặt giá. Giá chung cả. Cô còn lạ gì?
-Lầu câm lặng, bối rối. Y chưa thấy giá những vụ nhu thế này bao giờ. Đắt hơn ngoài đến bảy tám lần. Nhưng biết làm sao đây? Lầu đành dốc hết tiến trong ví đưa cho bà chủ. Ấy là chưa kể không còn đồng nào bo cho cô gái.
-   Chẳng sao cả. Em bù cho anh. - Cô gái móc ví lấy thêm số tiền còn thiếu trả bà chủ.
Thây Lầu ngượng, cô nói:
-   Có chi mô, em cho anh nợ...
Từ bữa đó đến nay, Lầu không đếm hết những cuộc ăn chơi của mình. Mỗi lần háo hức ra đi Lầu lại cố tìm cô gái ấy. Nhưng Lầu không gặp lại, cũng không gặp người con gái nào như cô. Không hiểu sao, từ bữa nghe đọc bài thơ của người lính xấu số nọ, Lầu lại tò mò muốn đến sông Mao. Muôn biết cô gái sông Mao. Và Lầu hẹn vdi lòng, sau trận đánh dai như đỉa của Cộng quân, Lẩu sẽ đì sông Mao. Biết đâu, Lầu sẽ gặp lại người con gái mà lần đầu tiên y gặp. Lầu còn nợ cô mà...
Lầu đi đánh nhau tuy không phải vì những suv tính nhỏ ấy nhưng những hưởng thụ riêng không những không ảnh hưởng đến tư chất lính của Lầu mà ngược lại.

3
Lầu quan niệm tư cách lớn nhất cùa ngươi lính là ở trận tiền. Ở trận tiền, lòng yêu nước, phụng sự Tổ quốc.
tư cách của người lính được đánh giá ở chỗ có dám xông lên đối mặt với thằng địch hay không, có dám xông lên đôi mặt với cái chết hay không?
Lý tưởng phụng sự quốc gia, phụng sự Tổ quốc có tôn nghiêm hay không là ở đó. Trách nhiệm và vinh dự của người lính cao hay thấp là ở đó. Trước mặt là kẻ thù thi chỉ có một con đường, xông lên hoặc là chết. Không được run sợ, không được nản chí, nao lòng. Ai cũng muốn sống nhưng khi cần phải chết không được chần chừ. Chết là cái lẽ không ai cưỡng lại được. Vậy chết thế nào cho có ích, cho vẻ vang là điều phải tính. Lầu chưa từng là thằng lính nhút nhát và mãi mãi sẽ là thằng lính đi đầu trong gian nguy. Kẻ nào do dự khi mệnh lệnh chĩ huy phát ra, kẻ đó là hận thù của Lầu.
Lầu thích sự sòng phẳng. Lầu không ghen ăn tức ở gì khi Hùng được tuyên dương công trạng. Hùng là người sống khéo và thượng cấp là người đong đưa lẩm Cẩm. Diệt được bao nhiêu Cộng sản, giữ được Thượng Đức là do công các sắc lính ở Thượng Đức. Hùng bị thương ngay từ đầu. Hùng làm được gì chứ? Vậy mà cái lão Ngô Quang Trưởng lại nịnh bợ gắn thêm cho Hùng bông mai. Làm vậỵ là bất công không chỉ với Lầu mà còn với tất cả bịnh sĩ. t 11
Lầu đã định không nói ra những suy nghĩ ấy nhưng Hùng nhắc:
- Hình như anh Lầu còn muốn nói gì thêm?
. Thì tôi nói thêm đây. - Lầu nhoài người về trước lông mày xếch lên. Lầu có đôi lông mày rậm đen kịt. Tóc y cứng như rễ tre. Người y căng cứng như một chiếc cung giọng không giấu được sự bất bình:
•   Quận trưởng hãy nói với tướng Ngô Quang Trưởng thôi ngay cái trò khen thưởng nhì nhằng ấy đi. Đã mưa mưa cho khắp. Chỉ khen mình quận trưởng người khác sẽ mủi lòng... Đành rằng sự có mặt của quận trưởng là rất cần. Nhưng chiến công lại là chuyện khác. Việc nào di việc nấy. Khen theo cái lối của tướng Ngô Quang Trưồng, chớ nó cũng chẳng chịu.
Như lúc khác Hùng đã không tha lối ăn nói tào phào cùa Lầu. Nhưng Hùng biết đây là lúc phải hợp lực trên dưới. Hùng cũng biết rằng mình đang bị thương không thể kiểm soát được mọi công việc. Lầu là người rất quan trọng, cẩn xử mềm với Lầu:
-   Tôi sẽ nói lại với cấp trên. Nhưng thiếu tá tiểu đoàn trưởng nhớ cho một điều... Thượng Đức của chúng ta và những người lính bảo vệ Thượng Đức, không chỉ có lòng quả cảm, gan dạ, dám xả thân vì thắng lợi mà phải chứng tỏ ở đây một lý tưởng quốc gia của người lính. Thượng Đức, một cái tên đẹp, tôi đòi hỏi các sĩ quan, binh lính phải hoàn hảo mọi mặt. ăn nói bờm xơm, thiếu lễ độ, không theo, tôn ti trật tự, trên dưới sẽ lãnh đủ hậu qua tai hại. Thiếu tá tiểu đoàn trưởng hiểu ý tôi chớ.
-Dạ hiểu, nhưng xin thưa, những điều trung tá quận trưởng tâm đắc bọn Cộng sản nói hay hơn nhiều.
-   Có nghĩa là về lý tưởng, về phẩm cách đạo đức ta không thể sánh với Cộng sản.
-   Tôi không nghĩ thế, nhưng những lời rao giảng mù mờ kể cả hai phía không giải quyết được gì ở đây. Lý tưởng, đạo đức cao nhất trong trân mạc là dám sống, dám chết để đánh bại kẻ thù. Ai làm được điều đó mới là anh hùng. Người được ban tặng những phần thưởng cao quý phải là như vậy. Chỉ ngồi mà hò hét mà ban phát như tướng Ngô Quang Trưởng làm sao hiểu được những gì đang diễn ra ở Thượng Đức của chúng ta...
Mặt Hùng chốc đỏ tía. Rõ ràng y đang cố nhẫn nại để không có những lời lẽ làm tổn thương đến cuộc chiến đấu hiện tại. Giá như vào một lúc khác, nhất định y không bỏ qua thái độ ngang ngược của Lầu. Một hình phạt nào đó sẽ đến với Lầu là không tránh khỏi.
-   Thôi, chấm dứt sự tranh luận. - Giọng Hùng hơi run - Ta sẽ trở lại vấn đề vào một dịp khác.
’ Hùng phân tích thêm một đôi điều nữa, động viên mọi người và tuyên bô' giải tán. Khi mọi người bước ra ngoài gần hết, Hùng gọi:
-   Anh Lãm ở lại. - Lãm là một sĩ quan tâm lý chiến - Tôi quên chưa hỏi anh một số việc.
Lãm có dáng vóc lòng khòng, mỏng manh yếu ớt. Trông Lãm vừa giống một sinh viên đói ăn, vừa giống một gã nghiện hút. Ấy nhờ có cái vẻ không ra dân ra lính ấy mà Lãm dễ trà trộn với các thành phần trong xã hội. Cũng đã đôi lần Hùng phái Lãm đi thám thính ngoài khu ấp và Lãm đã hoàn thành nhiệm vụ rất xuất sắc. Sĩ quan, binh lính từ Lầu trở xuống, Lãm được phép theo dõi và báo cáo với Hùng.
-   Thế nào? - Hùng khuẩy tay gọi Lãm lại ghé tai hỏi nhỏ - Thằng Thủy hiện nay ra sao?
-   Dạ, đám Cộng quân và cả đám cán bộ tỉnh huyện đã đình chỉ không cho hắn điều hành công chuyện.!
-   Tốt. Phải nghĩ thêm một cách gì đó, bồi tiếp vào, đánh cho gục hẳn. Phải làm cho hắn bất mãn. Phải triệt để gây chia rẽ nội bộ của chúng mới mong chúng suy yếu.
-   Dạ! Rõ!
-   Còn Cẩm Linh có đúng là con đẻ của lão già Nôm không?
- Chưa xác định được. Nhưng trước khi Cộng quân tấn công Thượng Đức, dân Hà Tân phát hiện nó từ nhà già Nôm đi ra.
-   Cần phải cẩn trọng, không để người ta oan. Già Nôm từ trước đến nay trung thành với quốc gia. ông cũng đi ra đi vào quận luôn, nắm được nhiều tin tức. Nếu đúng già Nôm là người của Việt cộng cài cắm thì rất nguy hiểm.
- Hay bắt giam lại quận trưởng à!
- Không được. Bắt dễ. Trong tay mình. Vấn đề là phải lấy lão nhử con mồi. Cẩm Linh mới là con át chủ bài. Nếu thực sự nó là con già Nôm và hoạt động cho Cộng sản, lúc đó ra tay không muộn.

4
Khu chiến vẫn chưa có lúc nào yên tiếng súng. Quân ta vây chặt mọi ngõ. Địch không thể vào, không thể ra. Máy bay tiếp tế từ Đà Năng mới tới rìa Thượng Đức đã phải vút lên cao hoặc luồn trong mây chuồn ra ngoài. Đạn phòng không giăng thành lưới lửa trên trời. Trung đoàn, tiểu đoàn còn một số tử sĩ giữa các lớp rào, bộ đội vẫn chưa lấy ra được. Súng từ các lô cốt, từ các chiến hào không bắn ào ạt nhưng một cử động, nhỏ của bộ đội ta bên ngoài hàng rào, chúng biết..Và bất kể ngày hay đêm, bô đội bò vào, đạn xỉa tới liền. Ở đài quan sát thấy rõ địch bên trong hoạt động hốỉ hả. Tiếng ịch ịch của cuốc xẻng khai thông đường hào. Những bước chân rầm rập chuyển súng đạn. Các lô cốt sập, được sửa lại. Và trên đài quan sát, nhìn thấy dân Hà Tân từng đoàn bò như rắn lượn chuyển thuốc men, gạo, thịt gà, thịt lợn, rau quả lên Thượng Đức. Một số thanh niên choai từ Hà Tân được động viên cầm súng vô Thượng Đức thay cho những tên lính đã nằm xuống. Nhiều người dân Hà Tân đã gắn cuộc sống của họ với quận ly. Họ hiểu cuộc đời họ chỉ yên ổn khi Thượng Đức còn. Thượng Đức mất, họ thà chết còn hơn. Đây cũng là một thắng lợi tinh thần mà Nguyễn Quốc Hùng đã gây dựng được trong tư tưởng tình cảm của số đông người dân Hà Tân. Hà Tân thành hậu phương trực tiếp và bền vững của các binh sĩ, các công chức ở Thượng Đức. Cùng với những hoạt động ráo riết, tấp nập trong quận, ngoài Hà Tân cũng đang rộn lên những lời bàn tán, những hoạt động quyên góp gạo thóc, thực phẩm, tiền của... chuyển lên Thượng Đức.
Cho đến lúc này, Sáu Nam mới nhận rõ dân tinh ở đây là như thế nào. Bảo rằng đó là những người dân bị dồn ép, sống dưới sự kìm kẹp của địch là điều phải suy tính lại. Nói vậy là để tuyên truyền cho ý nghĩa chính trị chứ đâu phải thế. Các khẩu pháo lớn của ta chưa bao giở quay nòng về phía Hà Tân. Dù dân thế nào cũng là dân. Ta chiến đâu là để tiêu diệt kẻ thù, là giải phóng cho dân. Và chính vì vậy phía ta đang phải chấp nhận khó khăn. Dân Hà Tân tự do tiếp tế cho Thượng Đức. Đây là sự hà hơi tiếp sức cho binh lính trong quận. Họ ý thức rất rõ phía ta không đụng đến họ. Bỏi thế, họ là lá chắn hữu hiệu cho những tay súng trong Thượng Đức. Những tay súng ấy chính là máu thịt ruột rà của họ. Vinh quang của con em cũng là của họ. Giữa dân theo cách mạng và dân theo địch, ai cực khổ hơn ai? Rõ ràng dân theo địch sướng hơn nhiều. Trong khi dân cách mạng chui rúc, đói rét cơ cực thì đầu bên kia yên ổn với cuộc sống đầy đủ. Họ có cả những thứ mà Đà Nẵng có. Những đoàn kịch nói, những đoàn cải lương ăn khách, những bộ phim, những ca sĩ được dân chúng thành phố ưa chuộng, Quốc Hùng đều mời về Thượng Đức. Quần áo, vải vóc, giày dép cho đến cái khăn mặt bày bán ở Đà Nẵng cũng được bày bán ở đây. Những vật dụng nhỏ, những thứ ít tiền như bánh kẹo thuốc lá cho đến những thứ cấp thiết như thuốc chữa bệnh, những của ngon vật lạ không thiếu vắng ở chi khu quận lỵ Thượng Đức. Có thể vì vậy mà dân Hà Tân từng rất thương hại trước cuộc sống thiếu thốn của bộ đội, nhân dân vùng giáp ranh, vùng giải phóng. Có lẽ vì thế mà họ một sống một chết giữ gìn quận lỵ của họ. Bảo rằng Quốc Hùng vì dân, lo cho dân cũng chẳng sai. Chiến tranh hay không chiến tranh cũng vậy, bên nào nắm được dân bên ấy thắng. Không có sức mạnh thần thánh nào thay được dân...
Điều làm cho Sáu Nam trăn trở là tại sao một bộ phận dân vẫn chưa nhận ra điều phi lý mà bọn Mỹ nguỵ gieo rắc nơi họ. Cùng với họ, biết bao nhiêu người dân khác khi địch dụ dỗ mua chuộc vào sống ở Hà Tân, đã quay mặt đi. Họ đã rời bỏ mồ mả cha ông, rời bỏ mọi kỷ niệm đi lên rừng, lập làng chiến đấu. Khổ đến thế, hy sinh đến thế nhưng phải rời cách mạng, đánh đổi lấy cuộc sống kia họ chẳng bao giờ chấp nhận. Vì cái lẽ ấy mà ông tin, tin quá chùng: cách mạng rồi sẽ thắng. Vấn đề chỉ là thời gian. Đôi lúc Sáu Nam cũng tự hỏi. Vậy những thằng chỉ huy như Hùng, như Lầu có niềm tin như ông hay không? Chắc là có. Không có, mắc gì nó chấp nhận hy sinh gian khổ. Ông đã hỏi kỹ những người từ cơ sở ra. Những thằng chỉ huy địch cũng lắm nỗi niềm. Nó cũng xa nhà, thiếu thôn tình cảm. Và cũng giữ gìn tư cách lối sống. Không phải đứa nào cũng ăn chơi sa đoạ trác táng... Nói rằng nó không có lý tưởng quốc gia sao được. Không phải là sự giả tạo mà là một lý tưởng đã được ngấm vào máu thịt xương tủy. Nó tin là nó chính nghĩa. Quốc gia nó phụng sự là một quốc gia tốt đẹp. Chúng là những người tự do. Cộng sản là quân phiến loạn bất chính, xấu xa, kìm hãm sự phát triển của con người, bóp chết mọi khát vọng...
Cuộc chiến đấu đang diễn ra là cuộc đối đầu của hai lý tưởng. Cùng dòng máu, cùng da vàng với nhau mà sống mái với nhau, không thuyết phục được nhau. Đó mới là cái thật đau xót.
Trên đường trở lại hậu cứ, Sáu Nam cứ vừa đi vừa ngẫm nghĩ như thế. Bỗng một cơn gió lồng lộng từ đâu ập đến. Trời đang sáng rỡ ràng đột ngột tối sầm. Vài tiếng sấm ì ầm từ chân trời vọng tới. Ông lắp xắp chạy. Lán của huyện ủy, ủy ban Đại Lộc kia rồi. Khổ. Cùng là chính quyền một huyện mà như thế đấy. Thằng Thượng Đức thì nhà hầm, nhà nổi, bê tông sắt thép vững chãi thế kia. Chắc chúng đang nở lòng nở dạ vì trận mưa sắp đổ xuống. Mưa gió, liệu cái lán xiêu vẹo kia chịu nổi không?

Mưa lúc này cũng là lũ giặc gây biết bao trở ngại cho cuộc chiến đấu sắp tới. Hầm hố ngập nước, lán che tạm bợ không tránh được dột ướt. Lương thực, thực phẩm thiếu. Đường sá bì bõm khó đi.
-   Kìa chủ tịch. Răng lại đi lủi thủi một mình rứa? Thượng Đức thắng thua ra răng thủ trưởng?
Từ trong túp lều run rẩy, Công Chiến chạy ra đón Sáu Nam.
-   Lạ lắm sao? Đi một mình càng dễ luồn lách, càng dễ nguy trang. Có chi mô. Anh có vẻ đắc thắng đấy nhỉ?
Sáu Nam bắt tay Chiến thật chặt rồi ốm lấy Chiến. Tính tình Chiến thẳng ruột ngựa, nghĩ gì nói vậy. Anh chàng không tin đánh được Thượng Đức nhưng vừa qua các mục tiêu phía ngoài phối hợp lực lượng huyện với bộ đội tỉnh, Chiến đã chỉ huy rất tốt. Tốt tới mức ngoài dự kiến của ông. Bây giờ đến lượt Chiến tha hồ bốc phét. Bốc phét vì đã hoàn thành nhiệm vụ. Bốc phét vì đã dự đoán đúng. Thượng Đức đang gặp vô vàn những khó khăn.
-   Tôi phán đoán có sai không thủ trưởng?
-   Không sai nhưng dở ẹt.
-   Đã không sai mà dở ẹt là nghĩa làm sao chủ tịch?
• Đã là anh cán bộ, trưốc quần chúng không phải bao giờ cũng nói hết những điều mình nghĩ. Cho nên mới có câu: ‘Tôi nói vậy mà không phải vậy”. Động viên mọi
Người vào trận mà anh lại bảo trận đánh không thắng; khó thắng thì chỉ có anh là một. Anh đừng tưởng không ai nghĩ như anh. Người ta nghĩ nhưng chỉ để trong lòng thôi. Dở hơi như anh mới nói ra.
Sáu Nam cười khinh khịch, nói tiếp:
-   Bây giờ thì anh nói thật đi. Chỉ tôi với anh, có gì anh nói hết. Tình hình này theo anh, ta mần nổi Thượng Đức không?
- Thủ trường ơi! Mần được là cầm chắc!
- Sao vậy?
-   Ngó nước da chủ lực mình biết liền à. Mọi khi thua luôn đấy. Lần này, bộ đội hy sinh, bị thương cả mớ, vậy mà cấm có chỗ nào bỏ vị trí. Không vào được nhưng thằng địch không có đường ra. Kiểu ni y như Điện Biên ấy chớ thủ trường. Chúng chịu sao thấu.
-   ông không nghĩ đến lính dù, lính thủy quân lục chiến ở Đà Nẵng, ở Sài Gòn ra giải nguy cho Thượng Đức sao?
-   Có chớ thủ trưởng. Nhưng thủ trưởng không nhìn thấy bố phòng của Sư 324 sao? Một rừng súng chĩa lên trời bắn máy bay. Còn các ngả đường tiếp viện của địch đều đã được quân ta chuẩn bị “đón tiếp” rất chu đáo.
ông thi chỉ được cái lúc bi quan quá, lúc lại lạc quan quá. - Sáu Nam nói vậy nhưng lại chỉ một ngón tay vào trán Chiến và nở một nụ cười đầy yêu thương. Thôi không có nhiều thời gian. Việc chuẩn bị cho đợt 2 chiến dịch, huyện triển khai đến đâu rồi?
-   Ngon lành thủ trưởng ơi.
• Không có gì khó khàn sao?
-   Khó nhất là làm sao giữ được dân. Họ không quen đói rét, ăn ở tạm bợ. Vài ngày còn được, kéo dài sẽ rất gay. Kể Thượng Đức đã giải quyết xong sẽ không có vấn đề gì. Nhưng dang dở, tư tưởng họ sẽ phức tạp.
-   Ai phụ trách trên đó?
-   Đang tạm giao cho Cẩm Linh.
-
-   Sao lại Cẩm Linh? Cô ấy còn ít tuổi chưa nhiều kinh nghiệm. Với lại còn bao nhiêu việc khác cần cô ấy hơn.
-   Biết làm sao được thủ trưởng. Cũng chẳng ai làm tốt hơn. Trước đây có anh Thủy, nhưng...
-   Nhưng sao?
-   ủa? Thủ trưởng chưa biết à? Thường vụ đề nghị anh Thủy tạm dừng mọi công việc để thẩm tra.
-   Tôi biết chớ! Các anh còn đề nghị cấp trên xem xét kỷ luật anh ấy nữa kia. Vậy bây giờ anh ấy ở đâu? Làm gì?
-   Nghe đâu vẫn hì hụi chạy đi các xã, các bản, vận động dân đi làm đường kéo pháo.
-   Huyện ủy giao cho anh Thủy làm những việc ấy sao?
-   Nào có ai giao. Đảng ủy họp gợi ý cho anh ấy từ chức. Anh ấy bảo: “Sao tôi lại từ chức, tôi chỉ từ chức khi tôi sai. Tôi đã tường trình với các đồng chí, với cấp trên tôi không có gì sai. Từ chức hoá ra tôi thừa nhận là tôi sai hay sao? Không bao giờ”. Có người chất vấn: “Anh không sai sao anh phải nhảy xuống sông?”. Anh ấy bảo: “Tôi muốn chứng minh với Đảng, với dân sự trung thành cùa tôi. Tôi muốn góp một phần vào thắng lợi của cuộc chiến đấu. Nếu có sai là sai ở cách tôi làm không đúng với tinh thần đảng viên. Những ngày đó, tôi bức bách quá. Tôi nghĩ không còn đường nào khác”. “Về việc mọi người đồn đại anh yêu Cẩm Linh thì sao?”. Có người hỏi thế. Anh trả lời: “Việc đó các anh hỏi Cẩm Linh”... Cuối cùng Đảng ủy quyết định Thủy thôi mọi công việc để điều tra. Thủy nói: “Tôi có thể ngừng công việc của một bí thư, nhưng còn việc của một công dân bình thường tôi vẫn có thể làm chớ?”. Và anh ta đã cùng với dân đi làm đường, đi kéo pháo...
Sáu Nam lặng lẽ ngồi xuống chiếc ghế ghép bằng hai cây rừng. Cơn giông hung dữ vậy mà không thành. Gió lặng. Trời sáng dần. Sáu Nam thấy oi bức, ngột ngạt. ông thương Thủy. Đó mới thực là tính cách của người quê ông. Trung thực, ngang tàng, không thể không làm việc. Bất giác ông quay lại hỏi Công Chiến:
-   Các anh đã gặp Cẩm Linh chưa?
-   Cô ấy bảo: “Tôi yêu anh ấy đấy. Làm sao nào? Vợ anh ấy không còn. Tôi chưa chồng”. Hỏi cô ấy về chuyện người ta đồn đại Thủy đốt nhà hãm hại vợ con. Cô ấy bĩu môi. “Làm cách mạng đến già đời rồi sao các anh còn ngây thơ thế?”, Có đáo để không chớ?
- Anh Chiến à! - Giọng Sáu Nam chùng xuống, chậm rãi - Tôi là con người của tổ chức. Tôi không phản đối gì về đề nghị của thường vụ Đảng ủy Đại Lộc. Các anh thận trọng là tốt, nhưng tôi có cảm giác các ’anh đang trật hung rồi đó. Công văn các anh gửi lên thường vụ đặc khu ủy, chúng tôi đã nhất trí đâu. Dẫn giải của các anh đúng ra mối là những dấu hiệu, chưa thật chắc chắn. Tôi là phó bí thư, là chủ tịch tỉnh đây. Tội đã đề nghị thường vụ thành lập một đoàn kiểm tra,' tôi xin làm đoàn trưởng. Uy tín chính trị một đảng viên là vô cùng hệ trọng. Tôi nói một đảng viên chứ chưa nói ở cương vị một bí thư huyện ủy.
Tôi nói thật nghe: ý riêng tôi không có chuyện anh Thủy yêu Cẩm Linh rồi về đốt nhà, hãm hại vợ con. Không thể có. Phẩm chất con người ấy tôi biết chổ. Nghi ngờ vậy tội cho anh quá. Anh xa vợ xa con bao nhiêu năm trời, biết bao thương nhớ. Lao vào công việc cách mạng vì non sông đất nước, vì sự đoàn tụ của gia đình. Anh có tư tưởng ấy thì việc đã xảy ra lâu rồi. Vậy nhưng chuyện mới rộ chưa đầy, một năm. Tôi không biết quan hệ của họ thực hư ra sao. Nhưng giả dụ họ yêu nhau thì đã sao? Một bên chết vợ, một bên chưa chồng, có chi không lấy nhau được Cẩm Linh nói đúng đấy, không đáo để đâu. Tại sao lại không cho họ yêu nhau và lấy nhau? Bọn địch thường rủa ta khắc kỷ, trái tim bằng đá. Sống bầy đàn, không có gia đình. Thực sự ta không như thế. Và những biểu hiện của Thủy, của Cẩm Linh chẳng đã chứng minh điều đó sao? Mốì tình đó nếu có, không đẹp sao, không đáng trân trọng sao?
Không được gắn việc nọ với việc kia. Phải sòng phẳng, đâu ra đấy anh Chiến ạ.
-   Nhưng còn việc ảnh viết thư cho cháu làm lộ bí mật? Trước sự ôn tồn, nhẫn nạỉ của Sáu Nam. giọng Chiến cũng mềm lại, dè dột hơn.
-   Cái cần phải kiểm tra nhất theo tôi là ở đó. Chưa rõ. Có thể lá thư ấy làm lộ bí mật mà có thể không. Ai dám đoan chắc nào? Tin cơ sở là đúng nhưng cũng phải lựa lọc, minh xét. Nhưng cho dù lộ đi nữa, tôi đồ ràng đấy chỉ là sự vô tình. Không có chuyện dao động tư tưởng hay có ý xấu trong bụng Thủy. Ấy là ý riêng của tôi thôi. Còn tổ chức đã đề nghị, tôi sẽ cùng đoàn kiểm tra làm kỹ. Nhưng khi thường vụ chưa kết luận, chưa ra quyết nghị kỷ luật, các anh vẫn phải để ảnh làm việc. Có thể ảnh không tham gia sâu vào công việc ở Thượng Đức, nhưng vận động dân làm đường kéo pháo sắp tới phải có ảnh. Dân tin và nghe ảnh. Số dân ở ngoại vi Thượng Đức vừa đưa lên núi khó lắm đấy. Thiếu thốn là việc đã đành. Quan trọng hơn là phải biết cách làm công tác tư tưởng cho họ. Tôi biết, không ai làm tốt hơn anh Thủy. Không mắc gì không giao cho anh ấy.
-- Dừng lại nhìn Chiến thăm dò, ông tiếp:
-   Anh Chiến. Anh là người trong thường vụ. Anh về gặp và trao đổi với mấy anh đi. Được không? Tôi bận. Giờ phải đi làm một số công chuyện khác. Giá tôi đi được cùng anh thì tốt quá. Nhưng tôi tin anh. Anh thấy thế nào?
-   Thủ trưởng đã giao, cứ thế chấp hành còn thế nào nữa ạ!
• Hình như anh chưa đồng ý với quan điểm của tôi.
-   Thủ trưởng đừng bắt tôi phải trả lời ngay.
Sáng hôm sau, Sáu Nam băng rừng đi tìm Thủy. Việc ưu tiên số một hiện nay là làm sao đánh thắng Thượng Đức. Mấy nghìn dân các ấp các xã ta vừa đưa lên núi sẽ không giữ được nếu Thượng Đức vẫn còn đó. Hôm qua, ông nghe tin nhiều người không có gạo ăn kêu gào. Mấy trăm tấn gạo xin được ngoài Bắc đang được cất giữ ở Thành Mỹ. Hồi trước giao cho Thủy quản lý, bây giờ phải tung ra phục vụ dân. Nhưng không khéo vì sự trục trặc vừa rồi mà Thủy không nhớ hoặc không dám quyết cho dân. Tiếp tục giao nhiệm vụ cho Thủy không biết có vượt quá quyền hạn của ông không đây? Nhưng rồi ông tặc lưỡi. Đã làm anh lãnh đạo chỉ huy mà không dám làm theo cái đúng thì còn ra thể thống gì. Và ông nóng lòng được gặp Thủy ngay..

chương mười bốn
1
Sở chỉ huy sư đoàn sau tác chiến đợt 1 đã chuyển từ điểm cao 630 sang phía nam Hà Sống, Lê Công Phê nói với tham mưu trưởng:
-   Anh chọn cho tôi chỗ nào có thể thấy được bộ đội xung phong vào Thượng Đức.
-   Thưa anh, gần quá không an toàn đâu ạ.
-   Các anh thật lạ lùng. Thằng địch đang tập trung hết vào cửa mở, vào các mũi các hướng có các tiểu đoàn, đại đội, nó chú ý quái gì đến cái sở chỉ huy của các anh?
- Sợ bom pháo.
- ĐÃ sợ BOM PHÁO THÌ chẳng có CHỖ NÀO AN toàn đâu. Bộ đội VỪA PHẢI CHỊU bom pháo, vừa phải đốì mặt với đạn THẲNG THẰNG ĐỊCH. Mình cũng nên CHIA SẺ VỚI HỌ.
Từ người lính mà trưởng thành lên đến sư trưởng, Lẻ Công Phê biết rằng trong mọi trận đánh nhât là những trận đánh có nhiều khó khăn, người lính thấy chỉ huy gần mình, ngay sau mình, tâm lý sẽ ổn định hơn, quyết tâm sẽ cao hơn. Chọn nam Hà Sống làm sở chỉ huy còn có một ý nghĩa khác, ông chưa tiện nói ra. Phải chỉ huy tiêu diệt thằng Hà Sống. Là cấp dưới, buộc phải chấp hành mệnh lệnh quân khu chứ ý ông thằng Hà Sống phải đánh chiếm ngay cùng với Thượng Đức. Theo ông, chiếm được Thượng Đức mà Hà Sống vẫn còn, địch sẽ từ Hà Sống xuất phát chiếm lại Thượng Đức. ông đã nói suy nghĩ của ông với chỉ huy sư đoàn, ông cũng đã đề đạt suy nghĩ của ông tới tư lệnh chiến dịch, tướng Hai Mạnh. Dĩ nhiên, ý đồ cấp trên có thể sâu xa hơn, rộng lớn hơn. ông an ủi mình thế. Dẫu vậy, ông vẫn chuẩn bị rất chu đáo. Nếu được lệnh, ông cho tấn công Hà Sống ngay.
Trận mạc có những việc xảy ra thật lạ. ở sở chỉ huy sư đoàn cố nhiên không thể giữ được bí mật với binh lính địch ở Hà Sống. Lính gác đi ra đi vào chỉ trở về phía sở chỉ huy ta. Không hiểu sao chúng cũng chỉ xả pháo yểm trợ cho Thượng Đức. Không thấy đụng chạm gì tới các đơn vị quây quanh nó.
Đêm trước giờ xuất quân dài miên man. Chốc chốc, Lê Công Phê lại xem đồng hồ. Nửa đêm. Còn sáu tiếng nữa mới đến giờ nổ súng. Giá có thể chợp mắt được một lúc nhưng làm sao ông ngủ được đây. Hầm bên kia, tỉnh đội phó Nguyễn Phước và chủ tịch Sáu Nam đang châu đầu với nhau thỉ thở gì đó. Chắc cũng đang mong trời chóng sáng. Đêm tổì. Lặng lẽ. Các đơn vị pháo đã chiếm lĩnh xong trận địa. Bộ binh đang ở vị tri tập kết, đợi lệnh là ào lèn mổ rào, xông vào chiếm lô cốt.
Mọi sự chuẩn bị đã tương đối kỹ, chu đáo. Nhưng trong đòi, thành công nhiều, vấp cũng nhiều, ông không dám quá lạc quan, ông nhìn về phía Nguyễn Phước và Sáu Nam mà thèm thuồng, mà nể trọng. Họ đã chỉ huy bộ đội địa phương, dân quân du kích và nhân dân quanh Thượng Đửc chiến đấu và nổi dậy bừng bừng khí thế. Cho dù cuộc chiến đấu giải phóng Thượng Đức có thế nào đi nũa thì họ vẫn là những người đã hoàn thành nhiệm vụ, có quyền tự hào, có quyền ngẩng cao đầu. Trong đời ông, đi nhiều nơi, đánh nhiều trận, phối kết hợp với nhiều địa phương nhưng đây là trận đánh ông thấy có sự biểu hiện đẹp nhất, rõ nét nhất, hiệu quả nhất về sự kết hợp giữa quân chù lực và lực lượng địa phương. Các tiểu đoàn của tỉnh đội đã cùng với chủ lực bộ vào trận rất rộn ràng. Đặc khu ủy, ủy ban, tỉnh đội tham gia lãnh đạo, điều phối với chủ lực rất khoa học. Mọi việc suôn sẻ như thác lũ đổ từ trên cao xuống, ông thấy ngượng và có lỗi, nhất là với chủ tịch Sáu Nam. Thoạt đầu, thấy Sáu Nam rủ rì, chậm chạp, ông nghĩ có lẽ không thích hợp lắm trong ban chỉ huy. ấy vậy mà con người ấy vào cuộc lại vô cùng nhanh nhẹn tháo vát. Không có việc gì sở chỉ huy yêu cầu mà ông từ chối và cũng chưạ có việc gì mà ông cùng Nguyễn Phước không huy động được bộ đội địa phương, nhân dân trong vùng hoàn thành các nhiệm vụ đã giao.
Đêm nay, một đêm không ngủ, một đêm chờ đợi, trước giờ xuất kích, ông muốn dành một ít thời gian ngồi với chủ tịch Sáu Nam.
Sáu Nam mừng rỡ, đứng dậy. ông cười hớn hở nắm lấy tay Lê Công Phê lắc đi lắc lại rất lâu. ông sung sướng và thật sự cảm động nữa, mặc dầu từ khi được cử vào sở chỉ huy đánh Thượng Đúc mấy khi ông không gặp Lê Công Phê. Nhưng gặp trong khi chờ đợi phập phồng trước giờ nổ súng thì hiếm lắm. Dù hầm bên này với hầm bên kia cách nhau chi mấy bước chân, nhưng ông thấy Lê Công Phê lúc nào cũng đìu ríu công việc, mặt lúc nào cùng đăm đăm tính toán. Sư trưửng qua đây với gương mặt nhẹ nhõm thanh thản thế kia là có tin vui rồi. ông nghĩ thế.
Lê Công Phê củng đã đoán ra phần nào những điều chủ tịch Sáu Nam đang nghĩ;
-   Tình hình vẫn êm ru. Các hướng thực hiện đúng kế hoạch, chưa có sự cố gì. Còn, nhiều thời gian, qua làm chén nước với anh chứ không có chuyện gi đâu.
-   Liệu bữa ni, quân ta có làm chủ được Thượng Đức không đồng chí tư lệnh?
Nhân lúc đang vui, Sáu Nam không dè đã đặt ra câu hỏi làm cho Lê Công Phê khó trả lời. Câu hỏi cũng gợi lại nhiều vấn đề nổi cộm mà ngay trong các cuộc họp ông chưa tiện nói ra.
-   Có một cái sai lầm rất tai hại của chúng ta là nôn nóng quá, Đợt đánh đầu vào Thượng Đức là quá gấp. Tôi cũng không hiểu vì sao cấp trên cấp dưới cứ ép tôi về thời gian. Vũ khí lương thực chưa đầy đủ, trinh sát chưa thật kỹ. Đường chở xe pháo, đường chở lương thực súng đạn chưa xong. Ngày 20 tháng 7 tất cả bộ đội mới đến Hiên, gạo đạn thì đang ở Bung vậy mà anh Phan Hảo, phái viên của Bộ cứ giục là tháng 7 phải đánh. Tôi tính toán mãi thấy không ổn, xin đến mùng 2 tháng 8 vẫn không được. Phái viên đã vậy, cấp trên cũng điện xuống dứt khoát ngày 28 tháng 7 phải đánh. Mà tôi biết: cấp trên thì nghe phái viên. Đành phải chấp hành chớ biết làm sao. Thế là 29 tháng 7 dù mọi việc ngổn ngang vẫn phải nổ súng... Anh Sáu ơi! - giọng Lê Công Phê bỗng chững lại - Với anh tôi nói thật, về cá nhân có những điều anh dự cảm được, nhưng cấp trên không nghe anh. Họ ra lệnh. Anh phải làm chứ sao? Làm được, không có chuyện gì xảy ra, trên đúng dưới đúng. Không làm được, sư đoàn chịu tội mà người đầu tiên là sư trưởng, là tôi, chứ sao? Tôi buồn lắm đấy anh Sáu ạ. Mấy ngày trước, tôi biết mình sắp bị cách chức. Tôi cũng đã chuẩn bị rồi. Bỗng ông Hai Mạnh điện bảo tôi với anh Trần Bình đến gặp báo cáo tình hình. Chúng tôi đi bộ lên Đại Lộc. Ngỡ ông đang đợi, vội vội vàng vàng xin làm việc.
“Ấy, cứ nghỉ ngơi đàng hoàng. Mai hẵng hay”. Ông nói thế.
Trước đó, tôi không biết lắm về ông Hai Mạnh. Nhưng thấy tác phong bình tĩnh, chững chạc của ông tôi tin và mến phục ngay. Tôi bảo cáo hết những điều tôi nghĩ. Tôi cũng báo cáo hết kê hoạch sắp tới của tôi. “Nếu cấp trên còn tín nhiệm cho tôi làm thì phải tôn trọng quyết định của tôi”. Tôi nói thẳng nói thật với đồng chí tư lệnh, không biết từ đâu đẻ ra các luận thuyết chỉ có tấn công, không có phòng thủ. Ai nói đến phòng thủ coi như phạm huý. Ai nói đến phòng thủ như phạm tội. Lạ. Đánh nhau thì phải có tiến công, có phòng thủ chứ. Thậm chí phải có thắng có thua chứ. Tôi cũng mạnh dạn nói với ông Hai Mạnh: chính vì quan điểm chỉ có tấn công, không có phòng ngự nên ở Quảng Trị ta mới mất đất từ sông Mỹ Chánh. Người ít, hoả lực kém mà sĩ diện. Tấn công cái gì? Trong khi thằng địch hàng trăm khẩu pháo, hàng chục lượt máy bay. Lính thì toàn dù và thủy quân lục chiến. So sánh lực lượng mình yếu hơn nhiều. Mình có lấy một ngày quân đông như thế, vũ khí mạnh như thế nó chết với mình... “Chắc ý anh, ở Thượng Đức cũng nên áp dụng chiến thuật vừa tiến công vừa phòng ngự”. Õng Hai Mạnh mỉm cười hỏi tôi.
“Đúng thế. Đây. Tôi lấy bắn đồ ra. Địch đây. Ta đây. Tiểu đoàn này đang ở vị trí này, tiểu đoàn này đang ở vị trí này. Tình huống này xảy ra tôi xử lý thế này. Còn tình huống này xảy ra tôi xử lý thế này. Tuỳ thời cơ mà ứng biến. Thụận lợi thì tấn công dứt điểm. Không thuận lợi thì dừng lại, đào hầm hố giữ gìn lực lượng, bổ sung trang thiết bị rồi đánh tiếp. Đánh một ngày mà bộ đội thương vong hàng trăm, với đánh một tuần để bộ đội không thương vong gì cả thì tôi chọn cách đánh một tuần. Người chỉ huy lấy chiến thắng làm mục đích nhưng cũng phải biết giữ xương máu bộ đội ở mức cao nhất, mức có thể giữ được. Người biết cầm quân phải là ngưòi biết giữ quân. Đó là đạo đức người chỉ huy. Chỉ huy chỉ nghĩ đến thắng, không nghĩ đến xương máu bộ đội, theo tôi là chỉ huy tồi. Đánh Thượng Đức đợt đầu, tôi thấy mình chưa phải là người Cộng sản, chưa hoàn thành trách nhiệm đảng viên. Cấp trên có thể cách chức kỷ luật, không cho tôi làm chỉ huy nữa. Nhưng nếu các anh còn dùng tôi thì hãy cho tôi quyết định cả thời gian và cách đánh. Ông Hai Mạnh nghe và nói rất ngắn gọn: “Đồng ý kế hoạch của sư đoàn. Giao quyền quyết định cho anh”.
Trời ơi! Anh Sáu Nam! Lúc đó tôi chỉ muốn ôm lấy ông Hai Mạnh mà khóc. Khóc vì mừng quá. Khóc vì tưởng rằng ông sẽ kỷ luật mình. Hoá ra ý mình trùng với ý ông đến thế.
-   Thể nào mà vào trận cứ thấỵ mặt tư lệnh tươi như hoa. - Sáu Nam nói và lại nắm lấy tay Lê Công Phê lắc mạnh.
-   Đâu có. Còn nhiều cái lo lắm. Vào trận là trăm biến vạn hoá, chưa biết thế nào mà lần nhưng đã chuẩn bị thật chu đáo cho đơn vị, cho chính bắn thân mình rồi thì sẽ tự tin hơn. Và quá trình đánh, diễn biến thế nào đi nữa mình cũng không bất ngờ.

2
Sư trưởng Lê Công Phê và chủ tịch Sáu Nam đang trao đổi với nhau thì liên lạc lắp xắp chạy qua mời Lê Công Phê về hầm chỉ huy. Lại có chuyện chi đây. ông nghĩ, nhưng không vội vã gì. Nếu có tình huống xảy ra cũng là những tình huống ông đã dự kiến.
-   Anh Hoàng Đan muốn gặp anh đây. - Trần Bình đưa tổ hợp cho Lê Công Phê.
Hoàng Đan và Lê Công Phê trao đổi với nhau gì đó khá lâu. Đặt máy xuống, Lê Công Phê nói với Trần Bình:
-   Lần này ông ấy lại ráo riết quá. Đi xuống từng khẩu pháo dặn dò, chỉ trở từng hầm ngầm, từng lô cốt.
-   Cũng phải một lần như thế để “cụ” sáng mắt ra. ! Trần Bình nhìn Lê Công Phê với khuôn mặt như cười . Tôi thật sự không hiểu như thế nào mà “cụ” lại...
-   Chắc “cụ” muốn thể nghiệm một cách đánh.
Trần Bình lặng lẽ không nói gì. Anh hơi xoay ngưòi quay mặt đi. Những người lính còn nằm trên hàng rào Thượng Đức năm sáu ngày nay chưa lấy ra được lại hiện về trước mặt anh. Không biết “cụ” Hoàng Đan có ý định thể nghiệm một cách đánh thật không? Nhưng nếu vậy thì nguy hiểm quá. ở thao trường, trong các cuộc diễn tập, “cụ” tha hồ thể nghiệm. Chứ ở đây thì không thể. Thể nghiệm ở chiến trường là đầu rơi máu đổ. Không được thể nghiệm trên xương máu đồng đội. ông mong
việc đó không nằm trong ý định của tư lệnh phó quân đòan. Anh mong điều Lê Công Phê vừa nói chi là một gỉa định.
ĐÃ nghĩ thế cho bớt phần day dứt mà nước mắt vẫn cứ ứa ra lăn dài trên má. ông nghĩ đến những người cha người mẹ ở hậu phương và những đứa con của họ. Trời ơi! ông cũng đã từng làm cha. ông mới sinh hai đứa con thôi mà cơ cực. Chắt chiu từng đồng bạc, từng hạt gạo nuôi nó. Dạy bảo, theo dõi nó từng ngày. Vui buồn sướng khổ dồn hết VÀO đó. Khi nó phổng phao lớn trưởng thành chàng trai lại tiễn nó ra đi, lên đường chống Mỹ cứu nước. Tiễn nó đi vào nơi gian khổ ác liệt, vào nơi bom rơi, đạn nổ khác gì bứt ruột mình ra. Dẫu vẠy, không thể nào khác, ông biết các bậc cha mẹ dù tan nát cõi lòng cũng không ân hận khi nhận được tin con hy sinh. Nhưng nhất định họ sẽ phẫn nộ khi biết trường hợp hy sinh của con họ không đáng vậy. Họ sẽ nguyền rủa người chi huy. Đặt trường hợp của ông vào họ, ông cũng sẽ như thế. Và ông thấy có lỗi, có tội khi từ đầu đã không có thái độ dứt khoát, ông là chính ủy sư đoàn? Còn được gọi là người mẹ, người chị của các chiến sĩ.
• Anh Phê này, • Giọng Trần Bình nghèn nghẹn - một số trận đánh vừa qua tôi nghiệm ra ca can bộ quân sự chính trị đều nôn nóng, lãnh đạo chỉ huy có cái gì đó chưa thật ổn. Họ động viên bộ đội phải xông lên, phải giữ vững vị trí trong khi hầm hào không có. Bom địch thả trên đầu. Pháo địch bắn sau lưng. Trước mặt là thằng địch. Động viên kiểu đó là vô chính trị. Phải chuẩn bị hầm hào chắc chắn cho họ. Phải sống cái đã mới lo hoàn thành nhiệm vụ được chứ.
Một nỗi quận đau đâu đó vừa ặp đến làm cho gương mặt Lê Công Phê nhăn lại, méo mó trông rất tội nghiệp.
- Mấy ngày nay, xuống dưới đó, tôi cũng chỉ nhắc bộ đội đào hầm, đào công sự. Công tác chính trị là ở đấy. Vừa rồi, tôi lại gọi điện nhắc nữa. Lòng tôi cũng day dứt lắm. Nhưng thôi chuyện đã qua rồi mà anh Bình...
Trần Bình được cấp trên cử về làm chính ủy 304 cũng mới mấy năm nay. Ấy là đơn vị không có ai là chính ủy, ông tự xác định nhiệm vụ của mình, cứ làm, cứ coi mình là như thế, chứ thực ra đã có giấy tờ quyết định gì đâu. Chiến tranh, chiến trường có những việc cứ phiên phiến. Rất may là giữa anh và sư trưởng rất hợp “rơ”. Anh làm chính ủy, thông thuộc công việc của anh đã đành, nhưng chỉ công tác đảng, công tác chính trị không thôi là chưa đủ. Anh phải biết, thậm chí là phải biết rất cơ bắn công tác quân sự. Biết nhưng mà đừng có nhúng sâu vào. Mỗi người có một nhiệm vụ. Đừng nhìn nhầm chỗ. Đừng làm việc của người khác. Cũng đừng sợ sư trưởng không biết mình có khả năng quân sự hay không? Biết cả đấy. Người ta nói: đối với bộ đội, anh quân sự thì đấm, anh chính trị thì xoa. Cũng không hẳn thế nhưng đã là chính ủy, chính trị viên thì phải dịu dắng, phải khéo léo, biết kiềm nén,
biết động viên thuyết phục theo một kiểu cách riêng không giống anh quân sự.
Tất nhiên, khi cần quyết liệt phải rất quyết liệt. Đánh Thượng Đức đợt 1 vừa rồi là một bài học, Cán bộ sư đoàn tập trung xỉa xói Trung đoàn 6. Nhiều ý kỉến muốn thay Trung đoàn 6 bằng một trung đoán khác. Bao nhiêu khuyết điểm, bao nhiêu tội vạ của việc không vào được Thượng Đức, của việc để bộ đội thương vong đổ lên đầu anh ta... Lúc này đòi hỏi bắn lĩnh của người chỉnh ủy đây. Người chịu trách nhiệm chính phải là chỉnh ủy chứ? Đó là sự thật không thể chối cãi. Không phải giả bộ khiêm tân, tự xỉ vả mình, chế nhạo minh. Ai thương mình, ai bào chữa thanh minh cho mình cũng không được. Thật quyết liệt, bắt họ nhìn vào sự thực. Anh đã làm thế và chính vì thế thuyết phục được mọt người để Trung đoàn 6 tiếp tục làm chủ công cho trận đánh, ông biết đánh đợt đầu không thành có ý kiến muốn thay sư trưởng Lê Công Phê. Thực chất là muốn cách chức Lê Công Phê. ông đã nói với cấp trên và cấp dưới "Nếu cách chức ông Lê Công Phê phải cách chức cả tôi. Là chính ủy mà không nghĩ được như thế, dám nói như thế và sẵn sàng chịu kỷ luật thì làm chính ủy để làm gì? Đấy chính là lúc thử thách tinh đồng chí với nhau, tình bè bạn với nhau. Khi anh nói với cấp trên những điều ấy, anh nghĩ, có thể anh và Lê Công Phê cùng bị cách chừc. Mất như thế cũng là nhiều lắm, đau lắm nhưng cái được còn lại là mãi mãi.

3
Đúng 5 giờ, pháo bắt đầu bắn vào chi khu Bảo an, tiền đồn C và đầu cầu Hà Tân, mở màn cho chiến dịch tấn công Thượng Đức đợt 2. Xé trời đêm là pháo. Một vùng núi nghiêng ngả, chao đảo. Cảm như không có một sinh vật nào trên mặt đất sống sót bỏi tiếng nổ, tiếng mảnh gang, tiếng đất đá phóng ra, sát phạt. 5 giờ, trời vừa tưng hửng bỗng tôi sầm, khói đạn tỏa ra bốc lên mù mịt. Có một bầy cò túa lên từ mấy cụm tre đang rung lên như bão. Một con không hiểu sao lao sà xuống phía hầm chỉ huy. Trời ơi! Hoá ra nó bị trúng đạn. Bụng bùng nhùng một mớ ruột lòi ra ngoài.
Trưởng ban tác chiến leo lên một cây rừng phía sau hầm chỉ huy. Tán lá xum xuê, nhành lá xoè ra như một cây bàng. Anh báo về sở chỉ huy, pháo đã chuyển làn. Bọn địch chưa thấy phản ứng gì. Bộ đội ta đang mở rào thuận lợi. Sư trưởng cầm máy. Chính ủy cầm máy. Tiếng chỉ huy phát ra bình tĩnh chững chạc. Tư lệnh phó Hoàng Đan chui ra hỏi hầm chỉ huy, ngồi trên trốc hầm, đưa ống nhòm nhìn pháo ta bắn. Hai chiếc máy thông tin lệt quệt theo ông.
- Nhắm thật trúng hãy bắn. Ba phát đạn anh phải diệt bằng được hỏa điểm địch. Còn phải dành bắn chỗ khác. Hai khẩu 85 đưa sát vào nữa đi. Đang di chuyển à? Tốt. Tranh thủ lúc nó không ngóc đầu lên được... Rồi, nhắm thẳng vào ba tiển đồn. Hạ nòng xuống bắn thẳng... Đúng rồi. càng gắn càng chính xác. Thế nó mới sảng hồn chớ. ô hay, ba khẩu bắn vào ba tiền đồn sao chậm thế hả? Chưa thấy rõ hả? Mắt mũi các anh thế nào thế hả? ở đây còn nhìn thấy được.’..
Hoàng Đan quay nhìn cậu chiến sĩ thông tin mang máy thao.
•   điện ngay cho Hữu...
ông lại nhỉn vào ống nhòm. Tâm trí bị cuốn hết về phía những quả pháo đang rơi xuống trận địa. Cậu chiến sĩ giục:
■   Thủ trưởng đọc đi ạ!
•   Đ... mẹ, pháo của thằng Trung đoàn 8 bắn như c...
Cậu chiến aỉ thông tin lúng túng đỏ mặt.
■   Thủ trưởng đọc lại.
•   Điếc à?
-   Nói thế em không chuyển được.
-   Chuyển! - Hoàng Đan nói như thét. Ông nói mà không nhìn cậu thông tin. Bụng dạ đang để -đâu đâu. Cậu liên lạc lầu bầu gì đó rồi mới thi hành mệnh lệnh. Bỏ chữ “mẹ”, bỏ chữ "thằng”, bỏ chữ “như c..." thay bằng chữ “kém” cậu nghĩ thế và thấy bức điện nhẹ bớt mà cũng chẳng ảnh hưởng gì đến lượng thông tin.
•   Bộ đội tấn công rồi. Tiểu đoàn 9 đang chiếm lô cốt đầu cầu. Tiểu đoàn 8, trời ơi! Sao lại dừng. Họ đang nhùng nhằng ở các lớp rào.. Địch bắn dữ ...

Tiếng của trưởng ban tác chiến trên chạc cây vọng xuống. Niềm vui, nỗi lo âu cũng từ trên chạc cây phát ra. Mọi người hong hóng nhìn lên đó. Mọi người dỏng tai nghe cái âm thanh lúc như reo, lúc chùng lại như than thở của đồng chí trưởng ban tác chiến. Không còn liên lạc được bằng hữu tuyến, Lê Công Phê chạy ra khỏi hầm ngoái lên trên cây.
-   Ngó thử hai khẩu 85 có bắn thẳng được vào hoả lực địch không?
-   Dạ vẫn đang di chuyển ạ.
-   Mẹ, lúc pháo bắn phá hoại không tranh thủ, giờ nó nhìn thấy, chết với nó.
Tiếng súng các loại có lúc rộ lên, có lúc ngừng bặt. Lê Công Phê chạy lui chạy tới ở cửa hầm. Chốc chốc lại hỏi đồng chí trưởng ban tác chiến. 1
-   Sao rồi, phía Tiểu đoàn 8… Tiểu đoàn 9.
“Huỵch” Đây cũng là một tiếng trả lời. Trưởng ban tác chiến rơi gọn lỏn từ trên cao xuống, chỉ kịp “Á” một tiếng rồi im bặt. Mọi người xúm xít chạy tới chỗ anh. Một y sĩ rờ rẫm khắp người anh, cất tiếng não ruột:
• Gãy xương vai, trật khớp xương chân.
Tiếng gọi cáng. Tiếng gọi người khiêng rối rít.
Lê Công Phê chạy vào hầm chỉ huy. Trần Bình thờ thẫn..
Tay sư trưởng cầm ống nghe bỗng buông thõng, rớt đánh “quạch” xuống đất. Mắt ông mở căng mà như không thấy gì.
- Trung đoàn 6 báo về, hoả lực địch còn rất mạnh. Cả hai tiểu đoàn đã dừng lại. Bộ đội thương vong nhiều...
Nguyễn Phước, Sáu Nam cũng đã chạy vào hầm chì huy của Lê Công Phê từ lúc nào. Mâi người một tâm trạng nhưng tất cả đều lo lắng, lo lắng tột độ. Đợt đánh lần trước cũng nhùng nhằng VÀ cuốì cùng không vào được. Tưởng không thể lặp lại tình huống cũ, ai ngờ... Lê Công Phê hình như không còn chú ý gì tới mọi người trong căn hầm. Ông cầm ống nghe. Tin tức từ trung đoàn, từ tiểu đoàn dội về làm ông choáng váng. Nhưng giây phút đó chỉ thoảng qua như một làn gió. ông tự trách mình: Là người chỉ huy sao lại chùng lòng vậy được. Bản lĩnh và sự từng trải để đâu chớ. Hình ảnh bộ đội tràn ngập Thượng Đức vẫn nở hoa trong lòng ông chốc bị xoá tan. Đọng lại trong mắt ông là hàng trăm nghìn sinh mạng đang đứng trước ngưỡng sự sống và cái chết. Họ nhìn ông, ánh mắt như một câu hỏi xoáy vào tâm can. Thay vì những lời nặng nề, đốc thúc bộ đội; ông gọi trung đoàn trưởng Trung đoàn 6.
- Anh cho bộ đội phát triển chậm lại. Bình tĩnh thôi. Lợi dụng địa hình địa vật tránh đạn địch. Bảo các tiểu đoàn dùng hoả lực luồn lách diệt mấy khẩu đại liên của địch đi rồi hẵng tính chuyện xung phong. Được, tôi sẽ bảo pháo sư đoàn yểm trợ... Không sao đâu. Cứ bình tĩnh, rất bình tĩnh anh ạ. Đừng câu thúc thời gian. Đánh đến đâu củng cố tới đó nhá. Nhắc bộ đội đào hầm hố...
Từng tiếng rành rẽ và vẻ mặt kiên nghị, quyết tâm của sư trưởng làm cho căn hầm đang căng rứt dịu dần. Sư trưởng lệnh cho ai nấy về vị trí của mình, theo dõi và chờ lệnh của ông.

Chương mười lăm
1

Thế đang đào hầm cách tiền đồn c vài trăm mét ngừng tay nói với Ngoãn:
Sư đoàn cử tôi xuống phụ trách tiểu đoàn. Anh không phản đốì đấy chứ?
- ông hỏi chi lạ vậy? Chính là tôi đề nghị mãi mới có được ông. Tôi không mừng thì thôi sao lại phản đốì chớ?
Cặp lông mày rậm đen chổi xể của Thế xếch lên:
* Vậy sao khi tôi cho thông tin đưa máy để liên lạc, anh không cầm?
- Tôi nói thật với ông nhé. Tính tôi nó vậy. Đây với đó mà máy với móc làm gì? Ông chạy lên với tôi hoặc bảo tôi xuống với ông. Mà tôi nói thật nhé, cái thứ cán bộ tiểu đoàn như chúng ta, đánh nhau là phải bám lấy lính. Trực tiếp cẩm tay chi việc chưa ăn ai huống chi nói qua dây với nhợ.
- Việc đó còn phải tranh luận với nhau dài dài đấy anh ạ! Tôi có nghe anh em nói anh là ngưòi gan dạ nhưng lãnh đạo chỉ huy bộ đội ào ào. Cái gi chứ đánh giặc không vậy được đâu. Coi thường cái chết, coi thường xương máu của đồng đội là tội không thể tha.
-   Ây chết! Mới về làm việc với nhau mà ông đã vội quy kết cho tôi nhiều tội quá. Đúng. Tôi là thằng lính. Đã qua trường trại gì đâu. Biết gì làm nấy. Không có bài bản. Bỏi thế mới tha thiết xin trung đoàn điều một tiểu đoàn trưởng về đây. Còn cái việc không sợ chết là người ta thêm cho tôi. Thú thật với ông, tôi sợ chết lắm chớ. Sợ nên mới còn sống đến chừ. Sợ nên mỗi lần đốì mặt với cái chết phải tính toán, tìm cách để sống. Sống mà hoàn thành được nhiệm vụ mới khó. Chứ không sợ chết, phơi lưng phơi ngực ra cho thằng địch bắn, hay hớm gì? Còn cái việc coi thường xương máu đồng đội, ông nói vậy oan cho tôi quá. Cái đổ ông phải nói với...
   - Thôi, thôi. - Thế sợ Ngoãn quá đà nói ra cái điều
phạm huý - Tôi hay nói thẳng nói thật, có gì không phải anh bỏ qua. Giờ tôi bàn với anh thế này nhé. Đội hình tiểu đoàn ta bố trí như vậy được rồi. Trong hai cán bộ    quân sự, nhất thiết phải có một người ở hầm chỉ huy, một người ở phía trước. Pháo chuyển làn bắn vào trung tâm, bộ đội phải chiếm ngay tiền đồn c. Không chiếm được coi như Tiểu đoàn 9 chúng ta bị loại ngay khỏi vòng đầu.
-   Tôi hơi lạ, tại sao ông phải nói với tôi như vậy. Mặt
Ngoãn nhăn nhó - Tôi không có bài bản thật nhưng chả lẽ
cái điều tốì thiểu ấy cũng không biết.
Thế bật cười khe khẽ. Tiếng cười nghe như một 1ời trách:
• Té ra nói chuyện với anh khó thật. Tôi đâu có nghx thế. Tôi chỉ xác định quyết tâm của chúng ta mà thôi. Với lại, anh để tôi nói hết ý đã có được không:Tôi là tiểu đoàn trưởng, anh phải nghe tôi chứ! Bây giờ tôi phân công. Tuỳ anh chọn. Trong hai đứa ta, một ở lại hầm theo dõi chỉ huy các đại đội, một bám phía trên, đốc thúc bộ đội giải quyết các tình huống cụ thể. Anh chọn đi.
t-Tất nhiên tôi lên cùng bộ đội mở của.
Đạn pháo ầm ầm trút xuấng tiền đồn c. Mảnh đạn, đá đất té tát xung quanh, nhưng Ngoãn đã mất hút trong khói đạn bác mù mịt. Đã rõ là anh tỏ thái độ “”không chịu” đối với tiểu đoàn trưởng mới của mình. Anh không dự họp Đảng ủy sư đoàn mở rộng bữa trướpc nhưng anh nghe nói lại: Khi về Tiểu đoàn 9, Thế đã nói với cấp trên một câu không chê vào đâu được: “Xuống đơn vị, nếu không đưa bộ đội vào chiếm được Thượng Đức thì không quay lại sư đoàn nữa”. Câu nói ấy bộc lộ phẩm chất của người anh hùng đấy. Ngoãn rất phục và chờ đợi. Nhưng té ra ở đời, lời nói và việc làm xa nhau lắm. Việc đầu tiên trong trận đánh, Ngoãn thấy Thế thật khôn ranh. Anh ta di chuyển tới đâu bắt lính đào hầm hào rất chu đáo. Theo anh ta, nào là bảo vệ, liên lạc, thông tin và bùng nhùng một mớ dây nhợ nối với trung đoàn, sư đoàn, các đại đội. Ngoãn thấy chốc chốc Thế lại báo cáo với cấp trên, chốc chốc lại gọi chỉ huy đại đội dặn dò. Tròi ơi! Chỉ huy kiểu đó, ai chả chỉ huy được. Ngoãn cần một tiểu đoàn trưởng về đây không phải để bày biện ra những thứ ấy. Hãy cầm lấy súng xáp vô với bộ đội, đốc thúc bày vẽ những trường hợp cụ thể. Hãy bỏ ngay cái tác phong chỉ tay năm ngón thường có ở cơ quan cấp trên đi. Ở đây không cần.
Thế nhìn Ngoãn mất hút trong khói đạn, chép miệng. Anh đã đọc được những gì đang diễn ra trong đầu Ngoãn. Nếu sau trận đánh, cả hai còn sống, nhất định anh sẽ để nghị cấp trên cho Ngoãn theo học một lớp quân sự. Đánh giặc cũng là một cái nghề, phải học thôi...
Pháo chuyển làn. Khoảng ba mươi phút, kể từ khi viên đạn đầu tiên xé màn đêm rơi xuống khu vực của địch, Tiểu đoàn 9 đã chiếm được tiền đồn c khá dễ dàng. Cối 160 ly, pháo 85 ly tiếp tục dội vào từng lô côt, từng hoả điểm của địch trong Thượng Đức.
Phía Hà Tân, Đại đội 2, Tiểu đoàn 7 vừa nhớm chân đến đầu cầu đã bị địch quạt đạn xốì xả. Tốp đi đầu không kịp vào, không kịp ra. Các tốp tiếp theo bị địch đánh bật trở lại, đội hình bẹp gí không nhích nổi một bước... Dĩ nhiên, phía trên, Ngoãn không thể hiểu hết mọi tình huống. Anh bảo liên lạc xuống nói với Thế: Gọi điện cho trung đoàn, sư đoàn, ngừng bắn cối 160 ly để bộ đội mở cửa.
- Mẹ kiếp, sao chúng ngu thế chớ? Lúc cần bắn không bắn?
Câu chửi tục của Ngoãn thu vào máy điện thoại của thông tin đi theo. Đang cuống quýt lo vì những tình
huống không thuận của trận đánh Thế vẫn phải bật cười “ Thế đấy, anh ta đã thấy sự cần thiết của máy móc dây nhợ chưa?” Nghĩ thế, anh nói:
- Thông tin đâu? đưa ống nghe cho anh Ngoãn.
Lẩn này, Ngoãn nhanh nhảu vồ lầy mầy nhưng không phải để nghe mà để chửi. Giọng lia lia như súng liên thanh:
*   Ông bảo cái bọn pháo binh ấy. Thừa đạn cối thì đổ xuống sông hẩy. Mẹ kiếp! Bộ đội đang áp sát hàng rào mà cối choảng lên thế thì bố ai dám váo. Chúng nó mù hay sao chớ?
•   Anh Ngoãn, bình tĩnh lại đi. Đã ai lệnh cho bộ đội mở cửa đáu. Tiểu đoàn 7 đang gặp khó ở đầu cầu Hà Tân. Anh cho bộ đội áp sát hàng rào chì vội vậy? Thế cầm máy nói với Ngoãn.
-   Ơ, cái ông này. Tiểu đoàn 7 kệ nó chứ. Nó là tiểu đoàn dự bị. Thằng Tiểu đoàn 8 thay nó mới quan trọng. Còn chúng ta không vào đưa tử sĩ trong rào ra còn để đến bao giờ chớ? Ông lên mà xem, xác anh em mình đã rữa thối ra...
-   Tôi hiểu rồi. Tôi hiểu rồi. • Giọng Thế bỗng nghẹn tắc. Anh ráng nói trong khi giọng đã lạc đi trong tiéng khóc nấc - Cẩn thận và chầm chậm thôi anh Ngoãn ạ Cối 160 ly chưa dừng đâu. Người ta xử lý toàn cục chứ đâu riêng tiểu đoàn mình.
Thế cũng chỉ nói được đến vậy. Anh rút khăn mùi xoa bịt vội mũi miệng. Xác tử sĩ đang được chuyển từ hàng rào ra. Ruột gan trong người Thế bỗng quằn quại nôn nao. Chiếc khăn mùi xoa bật hỏi miệng. Anh VỘI úp đầu xuống đất. Tất tật có cái gi trong bụng anh tuôn ráo ra ngoài. Quanh đó nhiều chiến sĩ cũng đang nôn ói...
Bộ đội phía trên đã quen hơn với mùi đồng đội - những con người đã nằm mấy ngày liền trên rào kém gai, trên đá sỏi cỏ dại. Những thi thể đã mềm oặt, nhũn nhẽo. Những thi thể ấy đang trên lưng, trên vai bộ đội. Nét mặt họ đầy thương cảm. Họ đi nhanh trong tiếng đạn cối, tiếng đá đất văng rào rào. Khi chuyển những thỉ thể ấy cho người khác, bàn tay họ nhẹ nhàng, mắt ròm lệ. Đối với họ, hình như những thi thể ấy vẫn còn sống. Vẫn phải được nâng giấc thật chu đáo. Và khi bàn giao cho người khác để trở lại vị trí chiến đấu cái vị trí mà rất có thể họ sẽ lại y như đồng đội của mình, họ vẫn thấy có gì bịn rịn khó nói nên lời.

2
12 giờ 35 phút, cối 160 ly tạm ngừng bắn. Ngoãn chỉ còn chờ có thế. Anh khoát tay hô bộ đội xung phong. Những chùm khói trắng trùm lên các lớp rào. Bộc phá ống choá lửa. cửa được mở bung. Bộ đội xông lên ào ạt. 16 giờ 10 phút, Ngoãn bảo thông tin báo cho Thế hay đã mở cửa xong. Ngoãn lại nói, tiếng vọng vào máy: “Cái ông Thế buồn cười bỏ mẹ, cứ nhùng nhàng phía dưới làm gì mãi thế không biết”. Ngoãn không hề biết ràng, Thế cùng đã rời hầm chỉ huy từ lâu. Anh đang chỉ huy đại đội 11 chớp thời cơ chiếm thêm tuyến lô cốt thứ 2.
Điều hoàn toàn không ngờ đối với Thế và Ngoãn là tại đây họ lại vấp phải một hàng rào ngăn cách. Trong lúc bộ đội nhì nhằng không tiến lên được thì từ hầm ngầm, từ các lô cốt bị sụp đổ, hoả lực địch bỗng ngóc dậy giăng thành lưới lửa trước mặt bộ đội.
- Tấn ơi! - Ngoãn gọi như cầu khẩn - Còn bộc phá ống không? Có cách gì mở nốt hàng rào phân cách không?
Trinh sát quân ta dở òm - Tấn nghỉ mà thương Ngoãn quá. Khi Ngoãn đã phải cần đến Tấn có nghĩa là tình huống cấp bách lắm rồi. Tấn vẫn biết lòng Ngoãn không muốn Tấn dính vào những việc nguy hiểm. Anh cũng đã tính đến nát óc cách gì đó để mở tiếp hàng rào phân cách nhưng chịu. Bây giờ, lo bảo vệ tính mạng đã quá khó còn nghĩ gì đến việc mở đến gần hàng rào.
- Không được đâu, anh Ngoãn ơi! Giờ lo sao diệt các hoả điểm địch...
Như để trả lời Tấn, đại liên, trung liên phía trong hàng rào lại đồng loạt nhả đạn. Bộ đội nằm bẹp gí nhưng vẫn có tiếng hen, tiếng nấc: “Có lẻ phải lùi lại thôi. Không thể để bộ đội thương vong mà chẳng để làm gi” Thế bàn với Ngoãn. Ngoạn; gật đầu đồng ý. cả hai ra hiệu cho bộ đội lui dần ra hỏi tầm đạn. Nhưng chao ôi! Đúng là tiến thoái lưỡng nan. Ngay sau lưng họ, từng tốp A37 đang bổ nhào cắt bom. Nhiều người đã dính miểng, ôm
đầu, ôm cổ, ôm vai, miệng méo xẹo. Cùng có người đã nằm bất động, máu xối thành dòng bắn vọt lên. Bộ đội Tiểu đoàn 9 đang bị ép giữa hai làn đạn.
-   Không xong rồi. Cho bộ đội đào hầm đi thôi. - Ngoãn nói với Thế.
Nhưng chẳng đợi lệnh, tiếng rột roạt lách cách của xẻng xắn vào đất đá đã vang lên. Tự người lính biết phải làm gì để bảo vệ mình trong nhưng tình huống hiểm nghèo.
Cũng chính lúc đó, Thế nhận được lệnh trung đoàn trưởng Nguyễn Quỳ qua máy, giọng như khóc: “Anh Thế ơi! Anh tìm cách đưa bộ đội vào đi chứ! Chả lẽ... Tròi ơi! Không vào được bây giờ thì đến lúc nào nữa chứ...”.
vẫn chứng nào tật ấy, vừa nghe Thế nói lại lệnh của trung đoàn trưởng, Ngoãn cau có:
-   Bảo ông ấy đến đây mà đưa bộ đội vào. Quái quỷ cái thằng địch sao nó lắm hàng rào, lắm hầm ngầm đến thế không biết. Mấy bố ở xa tít mù, làm sao biết được nông nỗi này chứ? ông cứ ở đây nhé. Tôi phải lên xem thế nào? Chẳng lẽ không có cách gì vượt qua được lớp rào phân cách?
Được thôi. Tôi chỉ xin anh một điều, cẩn thận, hết sức cẩn thận. – Thế nhìn Ngoãn đăm đắm. Đôi mắt trĩu nặng.
Trước lúc Ngoãn trườn lên đã có một cán bộ đại đội, hai cán bộ trung đội và ba chiến sĩ khác làm như anh. Họ đã không trở lại. Ngoãn nhìn thấy rõ thân thể họ nằm gục ngay cạnh hàng rào.
Tất cả mọi cập mắt của chiến sĩ đang dồn hết về phía Ngoãn. Thằng dịch không còn giăng lưới đạn ngăn ta như trước. Mỗi khi có người xuất hiện nó mới bắn. Những viên đạn như có mắt. Ngoãn không trườn tiếp lên phía trước. Anh đang rẽ ngang. Thế dõi theo từng cử động nhỏ của Ngoãn. Tại sao Ngoãn lại rẽ ngang phía rẽ ấy rất nguy hiểm. Có một chiếc lô cốt sụp ở đó. ở đó có một khẩu đại liền của địch rất lợi hại. Hay là Ngoãn muốn tiêu diệt khẩu đại liên. Bỗng Thế thét lên một tiếng. Không còn rõ là tiếng gì rồi gục một xuống. Thế nhìn thấy Ngoãn vụt đứng dậy ném một quả lựu đạn rồi đổ gục xuống trong tiếng rít mãn nguyện của khẩu đại liên...
Tấn bò về phía Thế. Đợi Thế ngẩng mặt lên, anh nói:
•   Thủ trưởng cho em lên đưa tiểu đoàn phó xuống.
•   Đưa thế nào được. Nó vãi đạn thế kia.
- Tiểu đoàn phó lên được, em cũng lên được chớ sao?
Thế tròn xoe mắt nhìn Tấn. Anh chợt nhận ra người lính trẻ sao giống Ngoãn một cách lạ lừng, giống mặt mũi, giống dáng vóc, giống giọng nói. Và anh cũng chợt nhận ra người lính rất quả cảm, rất tự tin. Anh nói:
•   Được nhưng cẩn thận.
Tấn bò đi. Anh đã phất hiện ra bọn địch ở chiếc lô cốt sập kia. Súng giấu dưới hào. Khi nhìn thấy bộ đội, chúng mới chồm dậy nã đạn. Như vậy nếu trườn sát mặt đất chúng không thấy gì. Tiểu đoàn phó Ngoãn “bị” là do ngóc lên ném lựu đạn. Trái lựu đạn của Ngoãn không trám miệng được khẩu đại liên nhưng tinh thần của Ngoãn khiến Tấn thấy mình thật đáng trách. Tấn nghi rằng việc đó phải là cùa mình, của thằng lính đã đảm nhận bung sạch các lớp rào, mở cửa cho bộ đội vào. Tiểu đoàn phó còn biết bao công việc. Vừa bò Tấn vừa nghĩ: “Tại sao ai cũng nghĩ là tiểu đoàn phó đã chết. Tiểu đoàn phó chỉ bị thương thì sao?”. Tấn khẩn câu cho anh của mình chỉ bị thương. Anh sẽ tìm mọi cách đưa Ngoãn ra phía ngoài...
Kia rồi! Tấn đã nhìn thấy Ngoãn. Ngoãn nằm sấp, đầu ngoẹo sang một bên. Ngoãn không còn động cựa. Dưới lớp bụng đang chà xát vào mặt đất của Tấn bỗng nóng rẫy lên. Lòng anh quặn đau, Mới đó thôi, Ngoãn còn kể chuyện tiếu lâm và khoe mình là cán bộ tiểu đoàn phó trẻ nhất toàn quân, vậy mà chốc đã thành người thiên cổ.
Không thể cõng hoặc bế Ngoãn được. Loi ngoi trên mặt đất, đạn thằng địch bay tới liền. Chỉ còn cách kéo. Anh Ngoãn ơi! Em xin lỗi. Em không thể làm khác được. Tấn túm lấy cổ tay Ngoãn kéo. Bỗng Tấn giật thót như gặp ma giữa ban ngày. Ngoãn trừng mắt nhìn Tấn.
-   Em làm cái trò gì thế? Kìa, úp mặt xuống, nó bắn bể đầu bây giờ...
-   Trời! Em cứ tưởng...
-   Tưởng anh “ngoẻo” rồi phải không? Còn lâu nhé. Hú hồn hú vía. Hóa ra cái chết rờ đến người ta không dễ - Tấn nghĩ. Ngoãn biết bộ đội phía sau cho là anh đã chết. Thằng địch cũng tin thế. Nó quạt một tràng đại hên. Anh đổ người xuống. Thật ra, khi quả lựu đạn vừa rời khỏi tay, Ngoãn nhào ngay. Chùm đạn bắn vào anh chậm hơn một tích tác. Anh chỉ nghe đạn lùa veo véo trên lưng, trên đầu.
Anh nằm yên tại trận, ngoảnh mặt vào lớp rào và tự hỏi: “Có thật cái lớp rào cản xung phong của chúng mày khiến quân ta không thể vượt qua?”. Không đúng, chỉ một lớp rào chứ bao nhiêu. Bước bộ hai bước lên lớp rào là nhảy qua được bên kia. Khó là làm sao giày dép khi bước lên không bị thép gai chọc thủng. Tiên sư bố chúng mày nhé! Ông nghĩ ra cách rồi. Một sáng kiến vừa loá sáng trong đầu Ngoãn lại tắt lụi. Khẩu đại liên phía trái anh vẫn là cản trở lớn nhất. Quân ta cách gì rồi cũng nhùng nhằng khi vượt qua rào. Và thời gian nhùng nhằng đó đủ để địch quạt đạn tơi tả. Phải diệt khểu đại liên mới xong. Nhưng diệt bằng cách nào? Anh đang bóp óc tính toán thì giật nảy người khi có ai chạm tay. ơ, hoá ra là Tấn. Cái thằng Tấn, đứa em trai bất trị của anh.
-   Mày liều quá đấy Tấn ạ! Ai cho phép mày lên đây chứ?
-   Em xin phép thủ trưởng Thế hẳn hoi mà anh.
Người Ngoãn bỗng nóng rực. Cứ mở miệng là hắn cãi
rau rảu và tay anh ngứa ngáy muốn cho ăn cái bạt tai. Hắn lấy nệ đã nói với tiểu đoàn trưởng để trộ mình. Láo.
Nhưng mà láo thế chứ láo nữa cũng chịu. Sống chết ở đây đang tính từng phút từng giây. Vừa nãy anh chẳng đã cầu cứu nó mở rào đó thôi. Phải nhẹ nhàng bảo nó quay xuống đã, sau sẽ hay. Anh dịu dàng:
-   Thôi được. Em nghe anh, bò trở lại đi. Nói với anh Thế là lớp rào trên đây không cần mở vẫn qua được. Bảo bộ đội cởi áo ra vắt lên rào, bước lên đó mà nhảy. Không được luống cuống. Phải thao tác thật nhanh. Thời cơ là lúc khẩu đại liên kia nổ tung. Nghe chưa đấy. Địch còn nhiều hoả lực nhưng những chỗ khác không nguy hiểm mấy.
-   Em hiểu rồi. Nhưng anh về tổ chức cho bộ đội xung phong vẫn hay hơn. Anh là thủ trưởng. Khẩu đại liên kia để đó em xử cho.
Ngoãn mở to mắt nhìn Tấn. Anh đã nói gì đến việc điệt khẩu đại liên kia đâu? Tại sao nó lại đoán được ý anh. Càng sửng sốt, anh càng tức điên. Nó đã không nghe anh, còn tở ra hiểu hơn anh. Mà láo, không biết ai dạy, nó còn phân việc cho anh nữa đấy.
-   Anh tháo cho em xin thêm quả lựu đạn. Phải đợi hơi lâu. Em sẽ băng tít ra đằng kia rồi mới tiếp cận dần khẩu đại liên. Quan trọng nhất là anh làm sao thu hút thằng địch về phía bên kia... Thế nhá...đừng để nó rảnh mắt ngó qua bên em.
Không đợi Ngoãn đồng ý, Tấn đưa tay thó quả lựu đạn ở thắt lưng Ngoãn rồi bò đi. Ngoãn nhìn theo, vừa ngơ ngác vừa giận đến nghẹt thở. Thế này thì nó là anh mình, là thủ trưởng của mình rồi. Nhưng biết làm sao được đây? Phải nhanh chóng triển khai kế hoạch của Tấn, nếu không mọi việc sẽ nát bét.
Ngoãn bò như một con rắn trở xuống. Nồi lo âu dằn vặt của anh để lại phía sau. Vừa bò anh vừa nghĩ cách nghi binh lừa thằng địch để Tấn không bị chủng chúi mùi vào. Thế thấy Ngoãn trở lại ngỡ như mình nìm mơ. Anh đấm thùm thụp vào ngực mình:
- Bậy quá! Bậy hết sức. VẠy mà tôi điện vô trung đoàn bảo anh “bị” rồi. Tôi cáu với trung đoàn trưởng, thế mới hỗn chứ! Ai bảo ông ấy cứ nằng nặc đòi bộ đội xung phong.
• Ông ấy nói thế là đúng đấy. Không xung phong được là tự tử cả tiểu đoàn...
Lời Ngoãn bị át đi trong tiếng máy bay ào ào và tiếng bom nổ loạn óc. Thế níu người Ngoãn kéo vào hầm. Ngoãn thở phào. Bộ đội đã rút kinh nghiệm, áp sát hàng rào và đào cho mình một nơi tránh đạn, tránh bom. Thương vong không đáng kể.
- Bây giờ thế này thôi, Ngoãn nói như thét vào tai Thế • ông cho các loại súng châu vào bắn nốt cái hàng rào kia ra. Tập trung một chỗ thôi. Đạn sẽ xé ra một lối đi. Một số khẩu khác bắn vào đất. Bắn dích dắc thành những cái hố. Bộ đội xung phong sẽ nấp vào những hố đạn. Tôi sống được cũng là nhờ trú vào những chỗ ấy. Phải tìm cách thu hút cái thằng đại liên kia kìa. Nó phải dán mắt dồn mũi vào một chỗ khác. Cậu Tấn đang tiếp cận tới đít nó rồi. Thấy lựu đạn nổ là cho bộ đội xung phong ngay...
Đại liên, trung liên, cối cá nhân của bộ đội cùng một lúc tương đạn vào hàng rào trước mặt. Hoả lực địch cũng hốt hoảng phóng đạn tối tấp vào đó. Lớp rào đang toả khói mù mịt. Cùng lúc, một chớp lửa loá loá vụt lên nơi chiếc lô cốt sập. Khẩu đại liên đang điên cuồng xối đạn về phía hàng rào bỗng im bặt.
-   Xông lên anh em. - Tiếng Ngoãn như reo. bộ đội bung dậy từ lòng đất, lao như tên bắn về phía hàng rào. Những chỗ có thể lách qua, bóng áo xanh vun vút, mất biến vào bên trong. Bộ đội quăng áo lên trên lớp rào nhảy tới. Súng trong Thượng Đức vẫn châu ra bắn tới tấp. Nhưng con đê đã thủng.
Ngoãn hai tay cầm hai khẩu AK đặt lên trên hàng rào. Anh úp mình trên hai khẩu AK bảo bộ đội bước lên lưng anh mà vượt. Một chiến sĩ chần chừ bị Ngoãn mắng té tát:
-   Thủ... thủ... cái khỉ gì, bước lên, vượt nhanh. Nó xuyên đạn vào đầu bây giờ.
Một người bước qua. Người thứ hai. Người thứ ba rồi vô số những bước chân đặt lên lưng Ngoãn.
Anh là người cuối cùng rời khỏi hàng rào. Lưng đau như dần. Mẹ kiếp, lưng với chả lưng. Thế này thì còn làm ăn nỗi gì. Ngoãn bước xiêu vẹo theo bộ đội.

Chương mười sáu
1
16 giờ, Tiểu đoàn 8 thay chân Tiểu đoàn 7 vẫn còn lúng túng với hai lớp rào phía trước. Thằng địch hiểu đây là hướng đột phá chủ yếu của ta, huy động lực lượng lớn: súng đạn, binh lính phản kích hất ngược bộ đội ra ngoài. Đại đội 6 do Đồng chỉ huy không nản lòng. Các trung đội thương vong quá nửa nhưng những người còn lại vẫn bám chắc hàng rào, lao bộc phá liên tục. Lúc 17 giờ, cửa được mở toang. Hai mươi nhăm phút sau, đại đội của Đồng đã chiếm được khu lô cốt đầu cầu. Nhưng thằng địch hầu như đã tiên liệu mọi tình thế. Chúng biết rõ con số tham chiến của ta không còn bao nhiêu. Quần nhau ngoài hàng rào hàng tiếng đồng hồ, bộ đội hao hụt, mởi mệt. Bây giờ là lúc chúng phản kích tiêu, điệt thêm lực lượng ta và chiếm lại khu lô cốt đã mất. .
Đồng bị thương. Có những lúc người lính bỗng dưng quên cả thân mình. Đồng không nghĩ gì cho anh nữa. Người anh buốt nhói, tê tái, đến cảm giác đau đớn hơn củng không còn. Đại đội của anh chỉ còn mấy người. Những người đã hy sinh, những người còn sống đã làm tất cả. Hàng rào đã được mở. Tất nhiên, sẽ còn phải chiếm dãy lô cốt phía trước nhưng ôi thôi, làm gì còn sức, còn lực. Một quân đoàn, một sư đoàn, một tiểu đoàn đâu phải ít quân. Họ đi đâu mà buộc đại đội anh cứ phải đánh đến cùng chứ. Tính trên đầu ngón tay, đại đội chỉ còn mười tay súng. Không, chỉ còn chín. Anh không thể cầm súng được nữa rồi. Anh chỉ còn chờ cứu viện. Địch sẽ phản kích, sẽ bắt sống hoặc tiêu điệt những người còn sót lại nếu không có gì thay đổi. Phần anh đã rõ lắm rồi nhưng còn chín tay súng - những người đã đổ xương máu để vào đến đây. Họ không thể làm gì hơn khi cả nghìn thằng địch đủ sắc áo lính, đủ các loại súng ống kia, có công sự vững chắc đang dồn ép họ.
- Rút.
Anh ra lệnh dõng dạc. Tiểu đoàn đã không ai ra lệnh, không ai chú ý đến họ thì anh phải là người quyết định. Anh sẽ chịu trách nhiệm.
• Chín người lính đang bị bọn địch và hoả lực bao vây, nhìn anh ngơ ngác. Họ như chưa tin điều tai họ đã nghe. Nhưng rồi họ hiểu, ở lại để làm gì? Họ đang trong hoàn cảnh “ngàn cân treo, sợi tóc”. Một nhúm người. Làm sao tấn công được hàng trăm tên địch có công sự vững chắc, bố phòng kiên cố. Địch phản kích, họ sẽ bị tiêu điệt. Khó lòng xoay xở được điều gi. Cay đắng quá. biết bao người đã nằm xuống để họ vào được đến đây. Chả lẽ lại rút. Mà không rút, sớm muộn cùng sẽ bị địch tiêu điệt thôi. Sự hy sinh thầm lặng, vô tích sự nhưng rồi người đời, báo chí sẽ làm ầm ĩ lên. Rằng họ đã chiến đấu, đã anh dũng hy sinh đến giọt máu cuôì cùng. Rằng họ là những anh hùng dũng sĩ. Rất có thể trong số những người đã chiếm được lô cốt đầu cầu, mai này sẽ có những chiến công thực sự, những chiến công xứng đáng và được phong anh hùng dũng sĩ vì những chiến công đó. Tất nhiên, không phải ở đây. Không phải trường hợp thụ động vồ bất khả kháng hiện tại. Đồng khó nhọc nhấc đầu mình lên khỏi đất, ráng sức nói:
- ô hay, tôi còn sống sờ sờ mà các anh định không nghe tôi chắc? - Đồng lấc mắt, trông dữ tợn, giọng nghiêm lạnh.
Chín chiến sĩ của anh nhìn nhau chần chừ. Đạn vẫn tái tấp nã về phía chiếc lô cất họ đang chiếm giữ. Đã có cả tiếng hồ hăm doạ lên bắt sống của bọn lính dưới công sự.
-   Trung đội trưởng Quyền - Đồng vặn người, mặt đau đớn dướn lên gọi.
-   Có. Tôi đây, thưa đại đội trưởng.
-   Trước lúc anh là chỉ huy cao nhất ở đây, anh vẫn phải chấp hành mệnh lệnh của tôi.
-   Đại đội trưởng, tôi hiểu ạ. Tôi đang chấp hành lệnh đây ạ. - Quyền nói và quay sang gọi đồng đội:
-   Đồng chí Cường. ,
-Có
-   Đồng chí Tạo.
-   Có
-   Hai đồng chí đưa đại đội trưởng ra ngoài. Cố gắng nhẹ nhàng và tránh...- Quyền không nói được hết câu. Địch đang chụm sủng bắn điên loạn vào chiểc lô cốt.
Đồng lại dướn người lên nhưng chưa nói được câu gì người anh đã đổ vật xuống. Quyền và mấy người nữa xúm lại dìu anh.
-   Đồng chí Quyền, tôi lệnh cho các đồng chí rút cơ mà. Đưa tôi ra làm gì? Vô ích. Tôi không còn ở lại với các đồng chí được nữa đâu. - Những giọt nước mất lóng lánh nhả ra từ hố mắt hốc hác của Đồng, rồi nhễu trên gò má lốm lem đất bụi - Đã không sống được thì ra hay ở lại đều vậy cả thôi. Các đồng chí rút ra đi. Đừng hy sinh thêm nũa. Tình thế của chúng ta không làm gì nổi địch đâu. Rút ra sẽ còn cơ hội tiếp tục chiến đấu. Hãy nói lại vối tiểu đoàn đó là mệnh lệnh của tôi trước khi nhám mắt. Tôi chờ các đồng chí đánh chiếm được Thượng Đức, lúc đó hãy đưa tôi ra, chẳng mãn nguyện lắm sao?
Giọng Đồng thều thào. Anh yếu lắm rồi. Anh có thể ra đi vào bất kể lúc nào. Mọi người nhìn anh không giấu được nước mắt. Địch đã rục rịch xuất kích. Chúng đã quan sát, đă biết phía sau cái lô cốt chỉ còn lẻo tẻo vài người.
   Kệ cha chúng nó chớ. Đã vào đến đây, sống cùng sống, chết, chết cả. • Một chiến sĩ vừa nói vừa thút thít.
-   Không thể như vậy.Quyền vung tay quả quyết. Bỗng anh cúi xuống lẩm nhẩm bên tai Đồng, nghe có như lời khấn trước vong linh người đã khuất.
-   Anh Đồng, anh thông cảm, cho phép bọn em không nghe lời anh một lần. Một lần này thôi...
Quyền đứng dậy, nét mặt nghiêm ngắn, giọng to và dứt khoát:
-   Hai đồng chí đã phân công, thi hành nhiệm vụ. Những người còn lại, dàn trận chiến đấu. Chúng chỉ chiếm lại lô cốt khi chúng ta không còn một người nào.
Quyền thay một bổng đạn mới trong khẩu AK lầm lũi của mình. Anh giương súng về phía hoả lực của địch néo cò. Tiếng súng như một lời tuyên chiến.

2
Nguyễn Hiếu không dừng lại lâu ở sở chỉ huy phía trước sư đoàn. Anh đinh ninh một điều: Sự chuẩn bị dưới các đơn vị là chưa thật chu đáo. Chưa thật chu đáo mới xảy ra tình trạng đánh dang dở, đánh dập, đành vùi. Theo anh, công tác tổ chức cho một trận đánh không chỉ trên sa bàn, họp hành, thảo luận, mà phải là ở thực địa. Căn cứ vào tình hình cụ thế mà điều chỉnh, xử lý. Chính vì thế, anh muốn xuống dưới trung đoàn, tiểu đoàn, đại đội. Thường ở đó, anh mới là người có ích nhất cho người lính, cho cuộc chiến đấu. Nơi đầu tiên anh đến là Trung đoàn pháo binh 8. Anh đi dong dong quanh những chỗ đặt pháo. Quần áo mấy ngày nay không giặt, nhàu nhĩ, xộc xệch. Chủ nhiệm pháo binh Hữu từ trên đài quan sát nói với bảo vệ:
-   Kìa, xem anh ta là ai chứ hả? Đến trận địa pháo mà ngơ ngơ như bò đội nón thế kia.
-   Dạ, trông có vẻ không phải người của trung đoàn. - Một đồng chí trong tổ bảo vệ nói.
-   Gọi anh ta lên đây. Tinh tướng vừa vừa. Trận địa pháo, chứ không phải cái công viên.
Nguyễn Hiếu nhìn lên, nơi mấy cái đầu chắc của chỉ huy trung đoàn đang chụm lại xì xèo. Anh biết họ đang nói về mình. Anh sửa lại áo xống rồi bước thẳng đến:
-   Các anh chỉ huy đâu? -• Nguyễn Hiếu hỏi đồng chí bảo vệ.
-   Anh là ai? - Chủ nhiệm pháo binh Hữu hỏi; giọng gắt, mặt như đâm lê.
-   Tôi là phái viên của Bộ tư lệnh mặt trận.
Tác động của lời tự giới thiệu hiện rõ trên mặt Hữu, hiện rõ trên gương mặt những ngưòi đang đứng xung quanh. Những cặp mắt giận dỗi nghi ngại giờ mở to đăm đăm, dè dặt và kính trọng.
-   Tôi đã đi mấy chỗ đặt pháo của các anh rồi. Lẽ nào bộ đội không mở cửa được. Để hoả lực của địch hoành hành thế kia mà bảo bộ đội xông lên khác gì thách đố họ.
-   Vậy anh bảo chúng tôi phải làm gì?
- Làm gì à? Dịch 85 ly vào sát đồn nữa đi. Hạ nòng xuống bắn thẳng vào lô cốt, vào các hỏa điểm của địch.
- Còn dịch vào đâu nữa. Chúng tôi đă bắn thẳng đó thôi.
• Xì... - Một nụ cười mỉa mai - Bắn thẳng với bắn cong để làm gì, khi để hoả lực địch tung hoành thế kia.
Nguyễn Hiếu quay qua hỏi một xạ thủ đang lăm lăm chuẩn bị nạp đạn vào khẩu 85.
-   Đồng chí có biết chỗ nào bộ binh mở cửa không?
-   Có chứ ạ.
-   Chỉ xem nào?
Anh xạ thủ đỏ mặt bôi rốì nhưng rồi cũng chỉ được ba phía - ở đó bộ đội đang mở rào.
-   Anh có biết chỗ nào là hướng chính không?
Anh xạ thủ nhìn Hữu, ánh mát như cầu cứu rồi nói lảng chuyện khác. Hữu trả lời thay người chiến sĩ:
-   Hướng nào chúng tôi cũng tập trung tốì đa pháo áp chế để bộ đội mở cửa.
Nguyễn Hiếu lắc đầu:
-   Không ổn đâu, áp chế gì mà bộ đội không ngóc đầu lên được.
-   Thưa anh, áp chế trong một khoảng thời gian nào đó thôi, chứ áp chế mãi sao được ạ. - Giọng chủ nhiệm Hữu kéo ré chữ “ạ”như dè bỉu.
-ông tướng bắt đầu mang quy trình kỹ thuật pháo binh trộ mình đây - Nguyễn Hiếu nghĩ.
-   Tôi biết. Tôi biết chứ. Nhưng thực tế các anh sẽ làm tốt hơn nhiều cho bộ binh nếu các anh biết cách bắn. Đấy, đấy, hoả lực chuẩn bị bắn kia kìa. Sao ở mấy cái lô cất ấy, mấy cái hầm ngầm kia nữa, các anh không khống chế nó lại.
-   Đã đổ vào đó không biết bao nhiêu đạn lớn, đạn nhỏ rồi đấy thủ trưởng ơi!
-   Chưa ổn đâu. Đã bắn thẳng phải kéo pháo thật gần vào nữa. Sức công phá mới lớn. Chỉ tiếng nổ cũng đủ cho nó hoảng. Ai đi theo tôi?
Nguyễn Hiếu và một chỉ huy trung đoàn rời sở chỉ huy. Họ đến một trận địa pháo gần nhất.
-   Khẩu 85 này anh đặt chỗ kìa. Còn khẩu này anh kéo vào đây. Mấy cái lô cốt và dãy hầm ngầm phía sau lô cốt anh giao cụ thể cho ai chưa? ồ không được đâu. Anh khoán hẳn cho họ đi. Những lô cốt ấy, những cái hầm ngầm ấy còn, bộ đội làm sao vào được. Ba khẩu này anh dành cho lô cốt. Hai khẩu kia anh dành cho hầm ngầm. Anh nào để hoả lực địch còn ho he anh ấy chịu trách nhiệm. Kìa, anh lệnh cho bộ đội thi hành thôi. Chờ chi nữa. Số pháo lớn nên ưu tiên cho Tiểu đoàn 8, đột phá chính là ở hướng ấy...
Trung đoàn phó pháo binh ra chiều khó chịu. Anh miễn cưỡng làm theo chì dẫn của Nguyễn Hiếu. Còn thế nào khác được. Anh ấy là phái viên của cấp trên...
Cảm thấy khu vực pháo binh tạm ổn, Nguyễn Hiến băm bổ đi về hướng Tiểu đoàn 8 - Tiểu đoàn chủ công Đây đang là nơi trì trật nhất của trận đánh. Anh định đến ngay chỗ cửa mở với bộ đội nhưng bị chặn lại trước hầm chỉ huy tiểu đoàn. Một người nào đó nói xằng:
-   Ông kia làm gì vậy, điên không chớ? Pháo bắn thế mà ngông nghênh. Thật chả coi tính mạng ra cái gì.
-   Này không muốn sống nữa hả? - Một ai đó la lớn. Không thể đi tiếp, Nguyễn Hiếu tạt vào chỗ mấy anh
bộ đội đang nhìn anh như một vật lạ.
-   Có gì mà hoảng lên thế hả? Chỉ huy tiểu đoàn của các anh đâu?
-   Anh là ai?
-   Là phái viên của Bộ tư lệnh mặt trận đây.
-   Dạ... kia ạ!
Hai người lính vừa la hét xong đă vội nhũn nhặn chỉ tay về phía một bụi tre. Nơi đó có mấy ố đạn pháo, đất đen xì. Khói đạn còn bay lơ lửng quanh khu hầm. Một chiến sĩ ý chừng là liên lạc, nhanh nhảu chui vào hầm chỉ huy, báo cáo có cấp trên đến. Nguyễn Hiếu đứng bên ngoài nói, cố ý để mọi người nghe được:
- Chỉ huy tiểu đoàn mà ở xa bộ đội thế, thảo nào...
Lời trách cứ của anh đã làm cho tiểu đoàn trường Oánh chột dạ. Oánh vội chui ra khỏi hầm.
-   báo cáo thủ trưởng, chúng tôi cũng đang chuẩn bị đi chuyển đây ạ. Thật ra, ở đây cũng không xa bộ đội đâu. Thủ trưởng không thấy chi chít các hố pháo của địch sao?
Nguyễn Hiếu bỗng bật cười khinh khích:
-   Ấy là may chưa quả nào lọt vào hầm các anh đấy. Hầm chỉ huy gì lại chọn đúng toạ độ của pháo. Muốn an toàn là phải dịch sát vào. Vừa tránh được pháo, vừa tránh được bom. Đừng tưởng ở xa mà an toàn. Nào, ai đưa tôi đi đây. Tôi muốn ra chỗ các anh mở cửa.
-   Để tôi. - Oánh bước ra khỏi hầm, gọi thêm trinh sát và thông tin.
Tỏ ra là người cũng chẳng sợ gì bom pháo, Oánh xăm xắm đi lên phía trước. Lưng anh thẳng, eo ót như con gái. Người Oánh cao ráo, không mập, không gầy, tóc cắt bấm, tỉa tót rất điện.
Nguyễn Hiếu đi phía .sau, ngắm con người ấy, và lạ thay, hình như anh đã gặp đâu rồi. Anh bước rảo lên ngang tầm với Oánh, giọng thân mật:
-   Tiểu đoàn trưởng tên gì ta?
-   Tôi Oánh, thủ trưởng ạ. Nguyễn Ngọc Oánh.
Nêu chỉ cái tên chưa hẳn Nguyễn Hiếu đã nhận ra, nhưng chân anh bỗng chùng lại. Trên gương mặt trắng trẻo của Oánh một vét sẹo dài ở đuôi mắt trái. Đúng anh ta rồi. Chồng của Nhung! vết sẹo ấy, một lần Nhung đã viết thư nói với Nguyễn Hiếu, cũng đã hơn một lần anh nhìn thấy Oánh trên đất Bắc. Dĩ nhiên, Oánh không biết anh. –
- Tôi là Nguyễn Hiếu, phái viên của quân khu.
..

...
Anh tự giới thiệu, cốt sao trấn an mình, cốt sao giấu đi một biểu hiện không bình thường đang quẫy cựa trong lòng...
Thủa đó, những chàng trai đi tập kết, đẹp trai, năng động như Nguyễn Hiếu được gọi là của hiếm. Miền Bắc rất nghèo nhưng cán bộ tập kết được ưu tiên nên có đồng ra đồng vào, quần áo tươm tất.
Nguyễn Hiếu không quen Nhung nhưng bố Nhung lại là một nhà văn đang nổi tiếng như cồn: Trần Thạo, ông từng phụ trách một tổ báo lớn của Liên khu 5. Nguyễn Hiếu hồi ấy mới mười bẩy tuổi nhưng là một cộng tác viên được Trần Thạo chú trọng. Dẫu chỉ là đôi bài viết ngẫu hứng gửi báo vậy mà Trần Thạo tìm đến tận nhà Nguyễn Hiếu, chúc mừng, ông bày vẽ thêm cho Nguyễn Hiếu nhiều điều, khuyến khích Nguyễn Hiếu đi vào sự nghiệp sáng tác. Cùng tập kết ra Bắc, Nguyễn Hiếu coi ông như thầy, như cha. Cứ có thời gian Nguyễn Hiếu lại đến nhà ông và ở đó anh gặp Nhung - cô con gái út của Trần Thạo. Nhung không thật xinh nhưng có duyên. Và mái tóc, sao lại dài mượt đến là vậy. Lần đầu tiên, Nguyễn Hiếu nhìn thấy Nhung là nhìn thấy mái tóc ấy. Cô đang ngồi với cha, thấy khách vội đứng dậy bước vào nhà trong, để lại trong mắt Nguyễn Hiếu một mái tóc dày trùm kín lưng, chảy xuống gần tận gót chân. Mái tóc ấy đã quấn quỳt gần suốt cả cuộc đời anh. Nhung dịu dàng ít nói, làm đủ mọi việc trong nhà. Cô học đều tất cả các môn, trừ văn. Vậy là cuộc đời đã dành cho Nguyễn Hiếu một vận may. Anh có điều kiện bổ sung kiến thức cho Nhung ở lĩnh vực văn chương. Đây cũng là cái cớ để hai người gặp nhau thường xuyên. Nguyễn Hiếu với Nhung thân thiết như hai anh em ruột. Có chuyện gi đều bênh vực cho nhau. Có vật gì quỳ là nhường nhịn, chia sẻ cùng nhau. Gần Nhung, Nguyễn Hiếu thấy cô bé có một tâm hồn trong sáng, ý nhị. Cô thật giàu tình cảm và là người rất đỗi thông minh. Tình yêu nảy nở giữa hai người lúc nào không hay. Cả hai đều nhận biết nhưng không một ai nói ra. Nhung kín đáo rụt rè. Cô chờ đợi một lời yêu từ miệng Nguyễn Hiếu. Nguyễn Hiếu yêu Nhung đắm đuối nhưng không có ý định nói ra điều đó với bất cứ ai. Cuộc đời anh còn dài lắm. Anh chưa muốn dừng ở một bến bờ nào. Yêu. Hãy để trong lòng. Nói ra để làm gì? Ràng buộc chỉ khổ nhau. Anh còn vào Nam, còn chiến đấu. Đất nước thống nhất, anh sẽ trở lại Hà Nội, sẽ cưới Nhung. Anh sẽ ráng phấn đấu ngay từ bây giờ để thành đạt, để có điều kiện mang lại hạnh phúc cho Nhung. Nhung sẽ hãnh điện có một người chồng xứng đáng. Một sĩ quan, một nhà văn. Vào chiến trường, có biết bao công việc bận rộn. Đói, khát, sinh mệnh cheo leo. Vậy nhưng không bao giờ Nguyễn Hiếu nguôi quên Nhung. Họ vẩn viết thư cho nhau, vẫn không có bức thư nào đụng đến chữ yêu. Cũng như trước đây, gần gũi là vậy, thậm chí còn coi như của nhau rồi nhưng chưa bao giờ họ để lộ tình yêu với nhau. Nguyễn Hiếu vẫn bằng lòng với điều ấy. Anh sẽ chẳng yêu ai, lấy ai ngoài Nhung và anh nghĩ Nhung cùng vậy, chẳng thể khác. Cho đến khi anh nhàn được thư Nhung báo tin cô đi lấy chồng anh mới đập mặt vào giường khóc rưng rức và mắng mò mình là thằng ngu, thằng điên. Tại sao anh không một lần nói ra tình yêu của anh với Nhung chớ? Và tại sao anh cứ bắt Nhung chờ đợi khi tuổi xanh của một cô gối không thể là mãi mãi. Trong thư, Nhung bộc bạch tát cà tình cảm của cô. Cô đã yêu Nguyễn Hiếu ngay từ lần gặp đầu tiên. Cô đã khóc, đã chờ đợi. Nhưng cho đến ngày lên đường vào Nam, vẫn không thấy anh đụng chạm gì đến chuyện yêu thương. Cô lại hy vọng, lại chờ đợi ở những lá thư của anh, nhưng càng chờ đợi càng thất vọng. Cô đành phải đi lấy chồng thôi. Chồng cô chính là gã Nguyễn Ngọc Oánh, người đã từng đến thăm cô và Nguyễn Hiếu đã gặp. “Anh ấy có vết sẹo dài ở đuôi mắt trái, chắc anh còn nhớ. Anh ấy cũng là một người lính và không khéo sẽ gặp lại anh ở chiến trưòng cũng nên...”.
Hai người đã trao đi đổi lại dăm bảy câu chuyên. Từ khi là chồng của Nhung, Oánh chưa bao giò nghe kể về mối quan hệ giữa Nhung và Nguyễn Hiếu. Nhung ỉà một người kín đáo. vả chăng, nếu có đụng chạm tới Nguyễn Hiếu trong một kỷ niệm nào đó về một thời xưa cũ thì cũng không thể có ấn tượng gì nặng nề đối với Oánh. Oánh chỉ gặp Nguyễn Hiếu một lần, một lần gặp thoáng qua Oánh không nhớ Nguyền Hiếu âu cũng là lẽ bình thường. Giá Nhung không nhắc lại trong thư báo tin, con người này là chồng Nhung thì anh đâu có nhớ. Anh đang nhìn Oánh bằng con mắt xem xét không thiện cảm. Anh tự nhủ: Oánh không hề có lỗi. Chỉ có Nhung... nhưng cũng không thể trách Nhung được. Chỉ tại anh. Nhưng thôi, hãy quên chuyên đó đi. Vấn đề là làm sao thắng thằng địch ở Thượng Đức.
-   Dừng lại ở đây thôi thủ trưởng ạ.
Oánh nói với Nguyễn Hiếu, mặt lo lắng ái ngại.
-   Sao lại dừng? Thế chỗ các anh mở cửa ở đâu?
-   Kia, mấy cái vệt trăng trắng đó là rào gai đã bị phá tung. Đại đội 6 của tiểu đoàn đã lọt vào trong, chiếm lô cốt đầu cầu. Chật vật lắm, gay go lắm, mới được thế đây thủ trưởng ạ.
-   Vậy thì tuyệt vời quá đi rồi. Anh cho đi chuyển ngay sở chỉ huy sát chân rào, lệnh cho đại đội dự bị chuẩn bị vào thế họ chứ?
Một tốp máy bay A37 đã lướt qua được lưới lửa phòng không của ta ở phía Ba Khe. Chúng đang bổ nhào cắt bom ngay trên đầu mọi người.
-   Lùi lai thủ trưởng..-- Vừa quay lui, Oánh vừa la thất thanh. Nguyễn Hiếu nghiêng đầu, ngó những chiếc A37 rồi chạy nhanh lên phía trưổc, phía những hàng rào vừa mở. Thằng cha Oánh chưa có kinh nghiệm, anh nghĩ. Muốn tránh thương vong phải áp sát thàng địch, láng cháng bên ngoài lành đù những chùm bom kia. Thấy hai chiền sĩ đang ôm một thương binh, ngay cửa mở, Nguyễn Hiếu nhào tới. Anh thương binh bị đạn thẳng quá nặng: Ngực trào máu. Viên đạn trổ từ phía trước ra sau lưng. Mật xanh nhợt, tay chân rã rời, các vết thương ở đó lòi ra những đoạn xương trăng hếu gày nát. Mắt anh lim đim, hơi thở yếu ớt.
-   Còn cứu được không?
Nguyền Hiếu hỏi hai chiến sĩ. Họ lặng lẽ lắc đáu, khoé mắt đỏ hoe. Một anh khóc nấc lên, nhìn Nguyễn Hiếu với ánh mắt giận dỗi:
-   Các thủ trường đúng là mang con sở chợ. Chúng tôi đánh đến đít thằng địch rồi. Vậy mà, sở...
-   Sao lại sở hừ? - Giọng Nguyễn Hiếu rít lôn - Bộ đội ở đâu cả rồi?
-   Còn ai mà đâu cả. Đây là đại đội trưởng Đại đội 6 Nguyễn Đại Đồng của chúng tôi. Chúng tôi đưa ra vì không muốn thằng địch thịt thủ trưởng của mình, chớ cứu chi được nữa. Chỉ còn bảy người trong lô cốt đầu cầu. Khi chúng tôi ra, họ đang đánh trả nhưng bây giò chắc chết cả rồi. Có thấy bắn chác gì nữa đâu?
Nguyễn Hiếu thấy lạnh hết người. Tóc sau gáy dựng tuốt lên. “Trời ơi! Sao lại để đến nông nỗi này chứ?”.
-   Anh Oánh. Anh Oánh đâu rồi? Giọng Nguyễn Hiếu rát sởng
Phải một lúc sau Oánh mới ỉóp ngóp ngồi dậy từ một hố trũng của đạn pháo. Đây giờ, bao phẫn nộ trong lòng Nguyễn Hiếu mới được trút ra:
- Anh là chỉ huy mà anh để thế này à? Anh vô trách nhiệm vừa vừa với xương máu đồng đội thôi chứ. Bộ đội dự bị của anh đâu? Quái cổ, là chỉ huy anh không nắm được ở trong kia bộ đội đang chiến đấu hay là đã hy sinh? Làm một chỉ huy như thế, anh không thấy xấu hổ ư?
Quá bất ngờ, Oánh tím mặt, không nói được câu gì. Nhưng rồi những lời mắng nhiếc sĩ vả của Nguyễn Hiếu như gai cứa đi cứa lại trong lòng. Từ chỗ sợ sệt, lo lắng chuyển sang uất ức nổi khùng, Oánh cảm thấy không còn gì để phải giữ. Mà tại sao phải giữ kia chứ? ông ta báo cáo trung đoàn, sư đoàn cách chức mình là cùng chứ gì? Cũng tốt thôi. Khỏi lo ngay ngáy về mạng sống của mình. Đường về hậu phương cằng gần lại. Chao ôi, tướng tá để làm gì? Chỉ huy tiểu đoàn để làm gì khi cấp trên cấp dưới o ép, sông dở, chết dở. Một mình chịu trách nhiệm về mạng sống của mình không đủ sao? Lại còn gánh cho cả mấy trăm người. Đúng là anh không nắm được tình hình ở đây. Làm cái thằng tiểu đoàn trưởng hơn người ở chỗ ngồi trong cái hầm chắc chắn chỉ huy bằng máy móc điện đài, có quân lính để sai phái, chớ làm tiểu đoàn trưởng mà nhào ra chỗ pháo bắn, bom đội thì thà biến đi còn hơn. Mà cái lão khùng khùng điên điên kia ơi! Có quyền gì mắng mỏ mình? sỉ nhục mình? Đánh nhau chứ có phải đi chợ đâu mà không thương vong. Thương vong một đại đội chứ một tiểu đoàn, một trung đoàn cũng phải chịu. Để không hy sinh thì đừng có đánh nhau. Ôi dào, mất Đại đội 6 chứ mưòi Đại đội 6 cũng chịu. Dự bị ư? Có đấy nhưng đã có lệnh trung đoàn đâu. Tung vào, thắng không sao, thua, trên cạo trắng gáy. Lúc đó bấu víu vào ai? Vào người gàn dở như ông chắc? Phái viên là phái viên. Thích thì làm việc với sư đoàn, trung đoàn, mò xuống tiểu đoàn làm gì? Dưới tiểu đoàn biết bao phức tạp. Chợt Oánh rùng mình nghĩ đến cái chết của cả ban chỉ huy Tiểu đoàn 7. Trời ạ! Tiểu đoàn anh vào thay thế cho một tiểu đoàn nát tươm như cám. Anh đã linh cảm thấy những điều rủi ro. Anh đã linh cảm thấy tiểu đoàn của anh cũng chẳng tránh được vận hạn như Tiểu đoàn 7. Đã thế còn gặp cái lăo phái viên lắm chuyện này nữa. Dúi mũi vào việc của người ta, hay lắm đấy. Hâm. Nhắng cả lên.
Nghĩ thế, bao lời lẽ nặng nề vô lễ Oánh ném ra, vặc lại Nguyễn Hiếu. Nguyễn Hiếu tức đến nghẹn đắng, không nói nên lời. Anh bảo đồng chí thông tin tịểu đoàn cạnh đó cho anh gặp trung đoàn trưởng. Oánh ranh mãnh nháy mắt ra hiệu cho chiến sĩ thông tin tìm cách ngăn trở.
- Báo cáo thủ trưởng, không thấy có tín hiệu gi ạ. Có lẽ đường dây bị đứt.

3
Sau khi pháo ta nã tới tấp vào Thượng Đức, Sở chỉ huy trung đoàn nín lặng chờ đợi. Tin tức các tiểu đoàn báo về như búa bổ vào đầu Quỳ. Tiểu đoàn 8 đột phá hướng chủ yếu từ sáng đến giờ vẫn lùng bùng trước các lớp rào. Tiểu đoàn 9 ngỡ như đã vào được bên trong ai ngờ vấp hàng rào ngăn cách, bị địch phản công. Đã thế, Ngoãn lại hy sinh. Trời ơi! Nông nỗi này còn đánh chác gì, hy vọng gì? Lần trước, đánh không được, có nhiều lý do, đã kiểm điểm, đã rút kinh nghiệm, đã có những bài học. Còn bây giờ thì sao đây? Tất cả đã cố gắng, cố gắng đến cùng rồi, nhưng ông giời, đúng là ông giời không cho thắng. Nào anh có tội tình gì? Nào đơn vị có tội tình gì mà ông giời nỡ trừng phạt? Nhưng không phải tại ông giời. Anh là người không mê tín. Vậy đích thị là thằng địch thôi. Thằng địch ở Thượng Đức, mày là thứ gì mà ghê gớm đến thế? ,
Hàng rào ư? Lô cốt hầm ngầm ư? Lẽ nào tất cả những thứ ấy đánh bại được một đội quân thiện chiến như trung đoàn anh?
Đầu Quỳ quay cuồng. Anh muốn thoát ra, muốn đi, muốn chạy tới tận nơi xem bộ đội đánh nhau như thế nào? Thằng địch kháng cự ra sao? Thường thường, người dẫn anh đi là Toản. Toản thuộc đường đất, Toản lắm sáng kiến, đi với Toản rất yên tâm. Nhưng Toản đâu còn ở đây nữa. Toản như một niềm tự hào, một chỗ dựa của anh. Không còn. Chỉ còn một nỗi nhớ, một nỗi đau. Rồi Ngoãn. Một cán bộ tiểu đoàn dũng cảm là thế, mưu trí là thế cùng đã ngã xuống. Niềm hy vọng trong anh cũng đã ra đi. Anh còn ngồi đây làm gì?
Anh còn ngồi ở đây làm gi khi liên tục từ sở chỉ huy sư đoàn, sư trưởng Lê Công Phê nghe anh báo cáo tình hỉnh đã thốt lên giọng trách móc:
- Trời ơi! Anh Quỳ, pháo ta đến đến như thế mà bộ binh của anh vẫn không vào được là nghĩa làm sao? Chúng ta phải làm thế nào để vào được Thượng Đức?
Người nhũn nhặn, bình tĩnh như chính ủy Trần Bình cùng đi nổi nóng.
• Anh xem lại mấy ông cán bộ tiểu đoàn của anh, chỉ huy bộ đội khỉ gió gì lạ lùng thế? Đã đến lúc phải xáp vào cùng bộ đội mở rào bằng được. Coi chừng mấy ông ở xa quá? Coi chừng các ông ấy không nắm được bộ đội...
Nhũng lời như thế cứ như những đợt sóng dữ, vỗ tới tấp vào hầm chỉ huy trung đoàn.
Cách đây một phút, khi anh nói với sư trưởng Lê Công Phê rằng cả hai tiểu đoàn của trung đoàn đều chưa mở hết rào, chưa vào được. Anh nghe thấy tổ hợp đánh cạch từ bên kia đầu dây và một tiếng rên. Trong hầm chỉ huy có người báo hình như sư trưởng không chịu nổi. “Thủ trưởng bị choáng! Y sĩ, y tá đâu, kìa lấy dầu xoa... thuốc trợ tim...”. Trong máy vẫn sôi lên những tiếng như thế, những bước chân chạy vội rộn rịch. Hình như hầm chỉ huy đang phải làm công tác cấp cứu... Trời ạ! Thì chính anh cũng bị choàng. Chính anh cũng đang điên loạn lên. đứng là trước câu hỏi của cấp trên, trước câu hỏi của chính mình, anh chưa trả lời được đây. Anh chủ quan ư? Không. Cấp trên của anh chủ quan ư? Không. Không chuẩn bị chu đáo ư? Không. Vậy thì cái gì chứ?
Cái gì mà lạ lùng đến thế. Tại cách đánh chăng? Ngồi ở đây không trả lời được. Ngồi ở đây cùng không giải quyết được gì. Động viên cũng thế thôi. Hò hét cũng thế thôi
-   Anh Lữ. Anh ở đây nhé. Tôi phải đi.
-   Kìa đi đâu chứ? - Chính ủy Lữ hốt hoảng túm lấy vạt áo sau của Quỳ, nhưng Quỳ đã tuồn ra khỏi hầm.
Lữ chỉ còn biết gọi các bộ phận cử người đi theo Quỳ. Quỳ đi đâu. Đã rõ là về phía tiếng súng đang nổ điên loạn kia. Để làm gì? Quỳ cũng không biết nữa. Sao cuộc đời anh lại khổ thế. Anh đã ăn năn hốì hận vì đợt trước đánh Thượng Đức không thành. Anh đã dốc toàn tâm toàn ý cho trận đánh đợt 2 này. Anh hy vọng sẽ không gì ngăn trở được những bước chân vũ bão của bộ đội Tiểu đoàn 8, Tiểu đoàn 9. Tiểu đoàn 7 rút ra đã được củng cố. Anh đã nói với sư đoàn: Bất quá cũng chỉ một ngày là trung đoàn giải quyết xong Thượng Đức. Vậy mà bây giờ các mũi, các hướng tấn công của trung đoàn mù mịt hết. Đau thương quá. Phải ra tận nơi xem bộ đội ta như thế nào? Thằng địch như thế nào? Mẹ nó chứ, chả lẽ lại chịu thất bại. Trong đầu Quỳ cứ nổ lùng bùng những ý nghĩ như thế. Lộn xộn. Tức tối. Cay đắng. Uất hận. Những cái đó đã làm cho anh mụ mị đầu óc. Máy bay ào ạt trên đầu anh. Bom. Pháo. Đạn nổ tới tấp. Không biết. Không cần biết. Anh chẳng còn nghe. Anh chạy đến phía cửa mở, chỗ Tiểu đoàn 8, mũi chủ công của trung đoàn. Đoàn cán bộ đi theo anh có lúc dừng lại, nằm xuống, tránh bom, tránh pháo. Anh thì không. Anh chẳng còn nghĩ gì đến sống, đến chết.
- Tiểu đoàn trưởng Oánh ở đâu? Bộ đội ở đâu hả?
Anh hỏi mà không hướng tới một ai. Đã gần đến chân đồn Thượng Đức. Người trở vào, người trở ra nhộn nhạo. Không còn biết đâu là người của trung đoàn, người của tiểu đoàn hay người của đại đội. Pháo và bom của địch mỗi khi rơi xuống mọi người lại ríu lại với nhau hoặc tản ra như bèo dưới ao bị đá ném. Dẫu vậy, vẫn có ai đó nóì với Quỳ rất rõ ràng:
-   Tiểu đoàn trưởng Oánh dính pháo bị thương, đi về sau rồi. Đại đội 6 chiếm được lô cốt đầu cẩu nhưng địch phản kích ghê quá bật ra ngoài rồi.
-   Thật không hả? Láo. Sao tôi không biết. Chiếm được lô cốt đầu cầu, sao không đưa tiếp bộ đội vào hả? Mấy anh cán bộ tiểu đoàn ất ơ đến thế là cùng. Chả trách. Trời ơi! Vô trách nhiệm. Một lũ vô trách nhiệm.
“Oành... oành...” những quả pháo nổ rất gần. Đoàn phụ tá đi theo Quỳ có người kêu lên hoảng hốt:
- Trung đoàn trưởng. Nằm xuống. Pháo... đến...
Bóng Quỳ liêu xiêu, lảo đảo trong quầng khói đạn.
Mọi người lao tới chỗ Quỳ. Anh đang cố quẫy cựa. Xương ở chân, ở tay anh bị dập nát, kêu lạo xạo. Máu tuôn như vòi nưóc. Mảnh đạn găm đầy mặt, đầy người...
Nguyễn Hiếu đang phăm phăm bước về hướng sở chỉ huy trung đoàn, bỗng dừng lại. Anh sửng sốt khi thấy pháo bắn như vậy mà mọi người tụm nảm, tụm bảy thế kia. Anh nói:
-Cái gì thế hả? Quái lạ. Nó táng một quả lại không có người khiêng nhau bây giờ.
Nguyễn Hiếu chạy lại chỗ mọi người đang xúm xít với nhau.
-   Báo cáo thủ trưởng, trung đoàn trưởng Quỳ bị thương. - Một cán bộ nói với Nguyễn Hiếu.
-   Đưa anh ấy về sau. Nhanh lên. Pháo còn bắn nữa đấy. Chết cả mớ bây giờ... - Nguyễn Hiếu chen vào đám đông. Quỳ là người Nguyễn Hiếu đang cần gặp. Không biết Oánh đã báo cáo tình hình với Quỳ chưa? cần phải đưa đại đội dự bị vào tiếp ứng với Đại đội 6.
-   Tiểu đoàn trưởng Oánh đâu? - Nguyễn Hiếu hỏi, đưa mắt tìm kiếm.
-   Anh ấy bị thương đi về phẫu trung đoàn rồi.
-   Có thật không? Hử? uỉ
-   Thật chứ ạ. Không nặng lắm. Tự đi được.
Đúng là khó tin quá. Thoáng nghi ngờ hiện rõ trên khuôn mặt Nguyễn Hiếu. Anh ta vừa noi chuyện với mình. Chạy về trung đoàn trước mình. Lúc ấy máy bay chưa bỏ bom, pháo chưa bắn. Mà dù có bị thương vẫn phải về sở chỉ huy cái đã chứ? Còn tự đi được cơ mà.
“Trung đoàn trưởng Quỳ có thể chưa biết tình hình. Phải nói ngay với anh ta thôi”.
- Anh Quỳ. Anh Quỳ! - Nguyễn Hiếu vừa gọi vừa lắc nhẹ đầu Quỳ. Không hy vọng được nữa rồi. vết thương của Quỳ nặng quá. Mắt anh nhắm nghiền. Miệng mấp máy: “Thay... kỷ luật... cán bộ...”. Làm sao có thể hiểu được những câu chữ đứt rời như thế. Quỳ đang nói trong mê sảng, hay đang cố truyền đạt một điều gì đó của người chỉ huy?
Từng tham gia nhiều trận bánh, chứng kiến nhiều tình huống không lường, Nguyễn Hiếu bị những tiếng khó hiểu của Quỳ thu hút..
-   Anh ấy nói gì vậy? – Nguyễn Hiếu hỏi mọi người - Không cõng được đâu, lấy võng cáng anh ấy. Trời ơi. Khẩn trương lên nào.
Từ đó cho đến khi chiếc cáng đưa Nguyễn Quỳ về đến chỗ phẫu, Nguyễn Hiếu luôn bám bên cạnh. Không. Nhất định là Quỳ đang cố nói điều gì đó rất hệ trọng.
-   Tôi là Nguyễn Hiếu, phái viên của Bộ tư lệnh. Có điều gì cần, anh cứ nói với tôi.
-   Thay... đưa... bảy... cán bộ.
Nguyễn Hiếu soi vào mắt Quỳ để suy đoán thêm. Hình như anh ấy bảo thay đại bội cũ hay thay cán bộ gì đó và đưa Đại bội 7 vào... Nguyễn Hiếu gật đầu ra ý hiểu.
-Anh dặn dò gì nữa không?
- Vợ... còn... con...
Nguyễn Hiếu gật đầu tiếp. Thật ra anh chỉ biết Quỳ đang nhắn gửi về chuyện gia đình. Không còn thời gian, cũng không thể tận dụng được gì thêm ở Quỳ, anh rời khu phẫu đi một mạch về sở chỉ huy sư đoàn...

4
Nguyễn Quỳ mê man bất tỉnh không biết bao lâu. Bây giờ thì anh đang tỉnh dậy. Khắp người đau như bị xé. Anh giống như một cục băng khổng lồ đặt trên chiếc võng trong hầm dã chiến của bội phẫu. Anh không nhớ mình đã bị thương như thế nào nhưng lại nhớ vì sao mình lao ra khỏi hầm. Nếu không bị thương vì đạn pháo chắc anh cũng không còn được nằm ở đây. Anh sẽ nhảy vào hàng rào, sẽ hô bộ bội cùng xông lên chiếm các lô cốt. Thật ra, đấy là hành động của những con thiêu thân mà thôi. Nhưng lúc đó, anh đã không đủ bình tĩnh để suy xét. Anh uất lên khi được tin bộ bội Đại bội 6 đã vào chiếm lô cốt rồi bị bánh bật ra. Cán bộ tiểu đoàn dốt ơi là dốt, vô trách nhiệm nữa chứ. Họ đã không báo cho anh, không đưa đại bội dự bị vào tiếp ứng. Trung đoàn còn cả một tiểu đoàn dự bị cơ động chứ khan hiếm gì đâu.
Vào lúc anh cần làm, sẽ làm để có ích cho trận chiến thì chao ôi! Anh lại bị thương. Anh nhớ là đã cố lắm để nói với mọi người những ý nghĩ của mình. Anh láng máng nhớ nét mặt của một phái viên anh đã từng gặp. Anh biết con người ây đang muốn lĩnh hội những điều anh đang nghĩ, anh đang nói. Nhưng không biết anh ta có hiểu được không? Lần đầu tiên, anh ân hân về sự liều lĩnh của minh.
Những trận bánh trước đây anh được khen là dũng cảm. Trước mặt kẻ thù, trước bom đạn anh dám xả thân cho thắng lợi của cuộc chiến đấu. Còn lúc này, bao nhiêu người nhìn anh bằng cặp mắt thương hại. Anh đã không làm được gì trong tình thế khó khăn chung. Ngược lạị, hành động của anh chỉ gây thêm khó khăn cho đồng bội, cho trận bánh. Dĩ nhiên, Quỳ cũng chỉ tự mắng mỏ mình như thế. Anh biết vết thương trên người anh nặng lắm. Nưóc mắt anh trào ra khi nhớ về đất Của. Anh đã ngong ngóng chờ lệnh tấn công Thượng Đức biết chừng nào. Anh chỉ mong bộ bội sớm làm chủ Thượng Đức và lúc đó dù còn muôn vàn khó khăn trong việc bánh quân phản kích anh cũng xin phép cấp trên về thăm mẹ con Thắm. Anh biết Thắm đã sinh cho anh một đứa con trai. Anh biết khi vượt cạn một mình, Thắm đã phải chịu đựng nhiều điều tiếng, eo sèo. Và lúc đứa con trai anh ra đời cũng không phải mọi sự đều trót lọt. Đứa bé nặng tới ba ký rưỡi. Các bác sĩ phải mổ để đưa bé ra. Không biết vết mổ có làm Thắm đau đớn lắm không, có ảnh hưỏng nhiều tới sức khoẻ không? Chắt chiu, cóp nhặt mãi Quỳ cũng đã dành được ít tiền, ít đường sữa, vải vóc định sau trận bánh sẽ mang về cho mẹ con Thắm. Dẫu chưa kết hôn với Thắm nhưng từ lúc biết Thắm mang thai, Quỳ đã coi mình có một gia đình ấm cúng. Có một người vợ để yêu thương, nể trọng và có.một đứa con kháu khỉnh sắp ra đời. Rồi ra, anh sẽ công bá việc của anh và Thắm với gia đình nội ngoại, với đơn vị, với bà con xóm Của. Muộn mằn nhưng anh cũng sẽ tổ chức một cuộc gặp gỡ bạn bè, chiến hữu của anh, của Thắm thay vì một lễ cưới trước đây. Con đường thăng vinh trong trận mạc ngày nào còn hừng hực bác trong lòng anh nay đã nguội dần. Niềm vui, sự phấn chấn nhất của anh là được vun vén cho một gia đình, yên ấm hạnh phúc. Tròi ơi! Ước mơ bình thường giản dị ấy có gì đâu mà khó. khăn đến vậy? Bây giờ tin ước mơ ấy tuột khối tầm tay Quỳ rồi. Bao nhiêu năm xông pha trận mạc, anh không bị một vết thương nào, phải chăng vì vậy lúc này anh lĩnh đủ mọi vết thương. Anh biết chắc mình sẽ không còn sống được bao lâu. Vậy mà trời ơi! Anh còn bao nhiêu việc phải làm

Chương mười bảy
1
Sư trưởng Lê Công Phê đang bình tâm trở lại. Mục tiêu bánh nhanh, thắng nhanh đã không thành thì điều quan trọng nhất là giữ lấy thế trận. Ông đã nhận ra tình huống đầy khó khăn cho quân ta: Máy bay bánh bom    ngoài hàng rào. Địch phía trong phản kích quyết liệt. Bộ
bội bị ép vào giữa. Người chỉ huy không vững, không xử trí kịp thời dễ gây hoang mang trong tư tưởng cán bộ chiến sĩ. Thằng địch cũng đã đuối sức. Bình tĩnh, thận trọng, sáng suốt, bên nào ý chí cao hơn, bền gan hơn, bên ấy sẽ thắng. Lê Công Phê tự nhủ như thế.
Tin đầu tiên sư trưởng nghe được một cách kỹ càng về địch về ta ở các cửa mở là từ Nguyễn Hiếu. ông vừa biết ơn, vừa hơi ngượng. Biết bao nhiêu cán bộ dưới quyền có mặt khắp hướng, rồi liên lạc, rồi thông tin hữu tuyến, vô tuyến giăng đầy mà những tin tức quan trọng đến vậy không về đến sở chỉ huy, hoặc có về, cũng rất muộn mằn. Vậy là cán bộ của ông có vấn đề rồi. Họ đã không thực sự vào trận như những người lính quyết tử để giành thắng lợi cho trận bánh. Chỉ tội nghiệp cho người lính, hoàn cảnh éo le như vậy mà họ vẫn không rời trận địa. Đời đời là có tội với họ, với cả người sống và cả người hy sinh nếu số cán bộ kia chi chàng màng, chờ đợi công sức của họ, không bám sát họ, bày vẽ cho họ. ông quay máy gọi về Trung đoàn 6. Phạm Lượng cầm lấy ống nghe. Khổ thân, Phạm Lượng bị sư trưởng mắng té tát. Oan cho anh quá. Chính anh củng mới vừa nghe tin Quỳ bị thương ngay đây thôi. Anh chưa kịp báo cáo. Còn việc Oánh không dám đưa lực lượng dự bị vào tham chiến khi tình huống chín muồi là một sai lầm, không thể chối cãi.
-   Anh Lượng, - Tiếng sư trưởng Lê Công Phê giật như bá rơi - anh xuống trực tiếp chỉ huy Tiểu đoàn 8 thay anh Oánh. Xuống ngay, khẩn trương đưa Đại bội 7 vào chiến đấu thay Đại bội 6. Cán bộ tiểu đoàn phải đi sát đại bội, hỗ trợ mọi mặt cho bộ bội rõ chưa?
-   Thủ trưỏng yên tâm. Tôi đi ngay bây giờ đây. Nhưng ai sẽ chỉ huy trung đoàn ạ?
Máy tạm ắng. Hình như sư trưỏng đang nói chuyện với ai đó trước khi quyết định.
-   Rồi. Anh Đắc Lê - tham mưu trưởng sư đoàn sẽ xuống trung đoàn ngay bây giò.
Buông máy, Lê Công Phê mời Trần Bình và cả Hoàng Đan hội ý. ông nhìn quanh quất và không hiểu sao gọi thêm Nguyễn Hiếu lúc đó đang tranh cãi rất gay gắt với một cán bộ tác chiến. Ông vừa nhận được tin ở phụ, Tiểu đoàn 9 đã chiếm được các lô cốt đầu cầu đang phát triển mạnh lên tuyến lô cốt thứ hai. Cán bộ tiểu đoàn đã ở bên trong Thượng Đức, cán bộ đại bội cùng các chiến sĩ chiến đấu rất dũng mãnh.
-   Không chừng đây mới đúng là hướng chủ yếu. . Hoàng Đan nói.
ông không dám khẳng định. ông bận. Công tác chuẩn bị cụ thể phía dưới, ông nắm không thật chác. Vẫn với tác phong hơi chậm rãi với nụ cười hồn hậu thường trực trên mặt, Trần Bình nói:
-   Không hửn vậy. Chỗ Tiểu đoàn 9 còn khó hơn chỗ Tiểu đoàn 8 nhiều. Nếu có thuận lợi là do họ tạo ra. Quyết tâm của họ cao. Cán bộ chiến sĩ đoàn kết nhất trí. Để vào được trung tâm, đường đi của họ còn dài, còn khó khăn lắm. Có điều, dù sao đây vẫn là hướng yên tâm hơn...
Không để mọi người nói thêm, Lê Công Phê quay qua Nguyễn Hiếu:
-   Anh thấy thế nào, nếu sư đoàn chuyển hướng tấn công chủ yếu sang Tiểu đoàn 9?
-   Theo tôi, hướng chính yếu vẫn phải là hướng Tiểu đoàn 8. Cửa mở ở vị trí ấy không có gì sai. Đường phát triển vào tới đích gần hơn, nhanh hơn. Bột phá vừa qua không thành là do cán bộ tiểu đoàn yếu kém. Chúng ta nên kiên trì phương án đã vạch ra. Tôi xin đi với Tiểu đoàn 8. Tôi hy vọng, bộ bội sẽ vào trung tâm sớm hơn các tiểu đoàn khác.
- Sợ Tiểu đoàn 8, lực lượng sa sút quá, lại bị địch đẩy bật ra. - Mặt Lê Công Phê không vui. Giá như Nguyễn Hiếu là cán bộ trong sư đoàn chắc ông đã gạt ý kiến ấy ra ngoài.
Nguyễn Hiếu vẫn tin ở những điều mình nghĩ, ở quân khu, anh gần các thủ trưởng cấp trên. Các thủ trưởng tín nhiệm, tin dùng anh nhưng cũng đôi khi khó chịu với anh. Anh bảo thủ. Tranh cãi rất gay gắt, có lúc quá đà, đập bàn đập ghế ầm ĩ. Người mới gặp, khó chấp nhận. Nhưng ở với anh lâu, quen tính quen nết coi là chuyện bình thường.
Với Sư 304, Nguyễn Hiếu chỉ như một vị khách, không thể bộc lộ sự nóng nảy, chủ quan như ở nhà nhưng anh vẫn nài nỉ, thuyết phục sư trưởng:
-   Kinh nghiệm, cực chẳng đã mới thay đổi phương án. Hướng tấn công ta đã chọn theo tôi là hợp lý. Tiểu đoàn 8 dù có tổn thất nhưng họ vẫn tự hào là đảm nhận hướng chính yếu, thay đổi sẽ tác động không tốt đến tư tưởngcủa họ...
Đợi Nguyễn Hiếu dừng lời, sư trưởng hướng cặp mắt kiên định đến tất cả mọi người, giọng điềm tĩnh:
-   Những điều anh nói, đúng cả đấy. Nhưng việc quan trọng nhất là dứt điểm bằng được Thượng Đức. Tiểu đoàn 9 đang phát triển thuận lợi. Tôi quyết định chuyển hướng tấn công chủ yếu sang Tiểu đoàn 9. Toàn bộ lực lượng dự bị sở chỉ huy trung đoàn sang phía ấy để tập trung bánh dứt điểm.
Trưởng ban tác chiến mở sổ, tay lăm lăm ghi chép hỏi:
-   Xin thủ trưởng cho biết ngày giờ cụ thể?
-   Đúng 1 giờ ngày 7 tháng 8, sở chỉ huy Trung đoàn 6 và Tiểu đoàn 7 phải có mặt ở hướng chủ yếu.
Nguyễn Hiếu đứng dậy bực bõ:
-   Sư trưdng đã có ý định như vây, còn hỏi ý kiến chúng tôi làm gì? Mất công. Thôi kệ các anh. Tôi đi xuống với bộ bội của Tiểu đoàn 8 đây.
Nguyễn Hiếu bỏ đi.
Mọi người lặng lẽ nhìn theo. Chính ủý Trần Bình mỉm cười nói nhỏ với mọi người:
-   Anh ta có rất nhiều phẩm chất của một người anh hùng, nhưng cũng hơi gàn đấy.

2
Nguyễn Hiếu về đến vị trí của Tiểu đoàn 8 thì cán bộ chiến sĩ Đại đội 7 đã vào cuộc, thay thế cán bộ chiến sĩ Đại đội 6. Những người còn lại của Đại đội 6 chỉ rút khi có lệnh của tiểu đoàn. Họ chỉ còn lác bác .một vài người, quần áo tướp táp, mặt bơ phờ mỏi mệt đi thủng thẳng trở ra. Hình ảnh của họ có làm cho một số người lính vào thay không khỏi rùng mình. Đây là hướng đang có nhiều bất lợi. Bọn địch đã chiếm lại những lô cốt đã mất. Máy bay A37 thả bom ngay trên các lớp rào. Bộ bội không còn biết chạy đường nào. Phía trong, đạn thắng bắn ra. Lựu đạn nổ sát rạt, ngoài hàng rào, pháo của địch nã sát lưng....
Có lẽ cái làm họ đỡ lạnh sườn hơn là kề với họ có một ông phái viên phải là trung tá, thượng tá gì chứ không nhỏ đang chung lưng đấu cật với họ. Anh ta bám sát cán bộ đại bội, chỉ từng chỗ trũng, từng mô đất cho bộ bội nấp, tránh bom bên ngoài và tránh đạn phía trong. Anh ta còn lom khom chạy đến chỗ mấy chiến sĩ mang B40, B41, thỉ thỏ vào tai họ điều gì đó.
Nhưng dù anh ta là tướng, là lá bùa hộ mệnh đi nữa thì cũng không thể làm cho họ yên tâm. Đạn rát quá thì phải lùi lại thôi. Nhưng lùi không khéo lại đụng bom từ máy bay trút xuống. An toàn hơn cả là khi những chiếc A37 kia vừa trút bom xong đang hốt hoảng vút lên cao tránh đạn phòng không của ta, nhót ra ngoài. Một vài anh chiến sĩ không chịu nổi đã làm như vậy. Nhiều anh khác ngó theo. Tội vạ gì. ở đâu cũng vậy thôi. Tiến không xong, lui không được. Mà thần kinh cứ căng như dây đàn chịu sao thấu. Nhưng lén về sau ư? Đâu có được. Nguyễn Hiếu đã vẫy tay, nói rành rọt:
- Lên hết. Không anh nào được lui ra.
Nguyễn Hiếu không thật sự tin tưởng vào bản lĩnh, kinh nghiệm chỉ huy của Sư đoàn 304 lại được phát huy hiệu quả ở Thượng Đức. Ý nghĩ đó có từ lúc anh biết họ chuẩn bị hành quân vào chiến trường Khu 5. Trận bánh trục trặc, anh càng thêm tin vào suy tính của mình. Theo anh. mỗi trận bánh dù lớn dù nhỏ, vai trò của người chỉ huy rất quan trọng. Anh muấn đến tận nơi để chiêm nghiệm. Xuống Tiểu đoàn 8. Việc đầu tiên chấn chỉnh bội ngũ cán bộ đã. Bộ bội rất tốt. Ở đâu cũng tốt. Nếu có lình xình gì đó là do trận bánh quá kéo dài, quá ác liệt. Nhiều tân binh chưa kịp huấh luyện, chưa được chuẩn bị chu báo đã phải vào trận ngay. Họ rất cần người chỉ huy động viên giúp đỡ. Nhìn trước nhìn sau không thấy cán bộ đâu họ sẻ nản lòng. Tâm trạng ấy nếu có ở một vài chiến sĩ cũng không thể trách họ. Họ chạy trở ra cũng là lẽ đương nhiên. Mà chạy ra là một việc dại dột, một việc tự chuốc lấy thương vong. Phải ngăn họ lại, giữ tính mạng cho họ. Đạn thẳng phía trước, biết quan sát có thể lợi dụng địa hình để tránh. Dạt trở ra, bom phủ lên đầu, không thoát được.
Nguyễn Hiếu nghĩ: đã tổ chức tấn công địch là phải thắng. Huống chi trận bánh lại do tư lệnh Quân khu 5 chỉ huy. Thôi thì phía trên đã có các tướng tá. Phần của anh là với bộ bội cấp đại đội tiểu đoàn. Anh sẽ cùng họ vượt mọi chướng ngại. Tiểu đoàn hướng chủ yếu phải phát triển nhanh hơn các tiểu đoàn khác để có mặt ở trung tâm sớm nhất.
Anh tự tin. Anh yêu vô cùng những người lãnh đạo của Khu 5. Những tư lệnh Hai Mạnh, những bí thư Năm Công. Họ là một thế hệ đàn anh đi trước. Anh tự hào về các đơn vị chủ lực Khu 5. Anh tin ở anh, một người đã ra sống vào chết nhiều phen. Anh chọn Tiểu đoàn 8 không chỉ vì đây là hướng chủ yếu. Anh chọn Tiểu đoàn 8 còn vì cán bộ chiến sĩ đang gặp nhiều khó khăn, thương vong nhiều. Địch đang phản kích dữ dội. Anh chọn Tiểu đoàn 8 và sẽ gắn bó với họ còn vì muốn lấy lại lòng tin của người lính đối với cán bộ chỉ huy. Chừng đó thời gian, chừng đó nghe ngóng và quan sát, anh biết người chiến sĩ đang oán thán cán bộ cấp trên, óán thán cán bộ tiểu đoàn.
Trong mắt anh, Oánh là kẻ nhát gan, vô trách nhiệm. Anh nghĩ đến Nhung mà thương đến thắt lòng. Sao Nhung lại đi lấy một người chồng như thế. Mọt người như Oánh không xứng là chồng' của Nhung. May sao ở đây, chỉ có anh biết quan hệ giữa Oánh và Nhung. Nhưng dẫu thế vẫn phải rửa nhục cho Nhung - người, một thời anh đã yêu say đắm và hình ảnh cô vẫn đằm thắm trong anh, không thể phai nhoà.
- Tất cả chú ý. Tôi nhắc lại, không một ai được rút về phía sau. Rút về phía sau là chết.
Khoảng mười phút sau đó, tiếng Nguyễn Hiếu lại vang lên:
- Tất cả chuẩn bị sẵn sàng. Có lệnh xung phong là nhanh chóng bám lên các lô cốt phía trước.

3
Trời còn nhọ nhem, nhưng gương mặt sư trưởng Lê Công Phê lại sáng bừng như chưa bao giờ có: Cái gương mặt đầy hưng phấn ở ông như đã nói lên phần nào diễn biến của thế cuộc. Ông bước thư thái về phía Sáu Nam giọng tưng tửng:
- Chúng ta chuyển hướng tấn công chủ yếu sang Tiểu đoàn 9 là rất đúng. Tiểu đoàn 9 và Tiểu đoàn 7 đều đang phát triển nhanh.
ông đưa tay nhìn đồng hồ.
-   Lúc này có thể cả hai đã ở sát trung tâm. Quân địch đang bị dồn về phía đông - nam.
-   Còn Tiểu đoàn 8? - Sáu Nam đang ngồi vụt đứng dậy dướn về Lê Công Phê. Trông ông cứ như gặp người tình muốn vươn tới ôm vai bá cổ. Một nụ cười duyên dáng hiện trên môi Lê Công Phê. Ông ghé đầu sát tai Sáu Nam nhưng lại nói rất to:
- Rất báng khen. Nó đã chiếm được tuyến lô cốt thứ nhất. Đang bánh chiếm tuyến lô cốt thứ hai. Nhưng... Ông bỗng ngập ngừng mặt trở nên tư lự.
-   Sao? Nó làm sao? Anh nói tiếp xem nào?
-   Không sao cả. Nhưng đúng là bao nhiêu cái khổ trút lên nó. Đang phát triển thì gặp ổ đề kháng ngẩm của địch. Chúng bắn chặn quyết liệt, bộ bội thương vong nhiều.
-   Liệu, liệu... có trụ được không? • Giọng Sáu Nam chợt run run.
-   Trụ chứ. Có chăng chậm hơn so với thằng khác. Nghe nói nhiều người bị thương vẫn bám đội hình tiến công. Anh Sáu à. Anh chuẩn bị đi thôi. Có thể tình hình sẽ chuyển nhanh lắm đấy.
-   Được, tôi hiểu.
Sáu Nam trở lại chỗ đặt máy bộ đàm. Sự chờ đợi nôn nao của ông về cái giây phút chiến thắng đang đến rồi chăng? Thằng Hùng, thằng Lầu sẽ làm gì khi giờ cáo chung của chúng đang đến. Hoặc chúng sẽ tử thủ đến cùng, hoặc sẽ bỏ chạy. Điều quan trọng là bên phía lực lượng vũ trang tĩnh phải chặn kỹ các lối bọn địch có thể rút ra. ông đã dặn hai tiểu đoàn chủ lực tỉnh và các lực lượng huyện xã, bá trí thế trận chu báo. Khó nhất là làm sao bảo vệ được dân ở ấp Hà Tân khi trận bánh kết thúc. Chưa thể lường hết chuyện gì sẽ xảy ra với dân Hà Tân khi Thượng Đức thất thủ. Người tin cậy nhất, làm yên được dân là Thủy và cẩm Linh, ông hốì hả cầm máy gặp Thủy. Mặt ông bỗng hốt hoảng.
-   Trời ơi! Như thế là nghĩa làm sao chớ?
Từ đằng kia đầu dây, huyện ủy Đại Lộc cho biết không nhìn thấy Thủy hai ngày nay.
-   Anh ấy đi đâu? Đi đâu hử?... về Hà Tân? Sao lại về Hà Tân? Mà về sao được. Hừ, các anh cũng Hay nghĩ bậy cho anh ấy lắm đấy...
-Sáu Nam buông máy, thờ dài nghe đến não ruột.
Trước lúc nổ súng, sao Thủy lại biến mất. rất có thể Thủy về Hà Tân. Nếu không về Hà Tân thì Thủy đi mô chớ? Nhưng về Hà Tân làm gì trong lúc đang bánh nhau loạn ngầu thế kia. Một vài ngươi ỏ huyện ủy nghi ngờ lòng trung thành của anh. về chuyện viết thư cho cháu, chuyện đốt nhà, hàm hại vợ con đã tạm yên lại được xốc xới lên khi ta tâm công đợt 2 gặp trở ngại. ông biết trong huyện ủy cùng có những người gàn dở lảm. Chưa có chứng cứ rõ ràng mắc chi vô hiệu hoá vai trò cua Thủy. Thủy là người trung kiên, một lòng một dạ với cách mạng, nhưng sự thô thiển quá thể của một số người không chừng đẩy người ta về phía bên kia... Đầu óc Sáu Nam vừa bộn lên thoáng nghĩ ấy đã khiến chân tay ông bủn rủn. Nếu có chuyện ấy thì ôi thôi! Hết ngõ rồi. ông thấy lòng hoang mang thật sự.
ông lạỉ vồ lấy máy gọi về chỗ huyện ủy. ông muon gặp Cẩm Linh.
- Trời ơi. Có chuyện chi lạ lùng vậy? Lần này ông thả rơi câu nói, tay bưng lấy đâu. cẩm Linh cũng biến mất từ hôm qua đến giờ. Cô để lại văn phòng huyện ủy một miếng giấy với dòng chữ:
“Tôi xin phép vắng mặt chừng nào chưa tìm thấy anh Hoàng Thủy. Không thể thiếu anh ấy trong cuộc chiến đấu của chúng ta”.
Ký tên
Cẩm Linh.

4
Thủy đang ngồi nói chuyện với trưởng ấp Hà Tân Nguyễn Bá.
So với mười năm về trước, Nguyễn Bá có nhiều thay đổi, dẫu thế, nếu vô tình gặp Nguyễn Bá đâu đó, Thủy vẫn cứ nhận ra. Bá to cao lừng lững. Lông mày rậm, hơi xếch, cằm bạnh, mặt vuông. Chỉ vậy cũng đủ nhận dạng nhưng Nguyễn Bá còn có một đặc điểm khác thường. Mũi Bá rất to. Cứ như thể có ai đắp thêm để thành một nhân vật hề trên sân khấu. Mười năm trước, người Bá gầy, nhanh nhẹn, giọng cũng trong hơn. Môi trường đang sống làm biến đổi Bá khá nhiều. Bụng Bá xệ ra, tay chân mập, dáng đi ọc ạch. Giọng khàn, chói:
-   Anh ít thay đổi. - Bá nói, nhìn Thủy với đôi mắt có vẻ thương hại.
-   Gầy và khắc khổ phải không? Khốn nạn, mười năm nay thiếu ăn thiếu mặc, chạy cùng khắp, làm đủ mọi chuyện, nhục như con chó. ấy thế mà còn bị nghi ngờ, sỉ vả. Còn sống đến bây giờ cũng đã là phúc rồi. Mừng cho anh: trắng, mập. Cuộc sống chắc phồn thịnh mới được vậy...
Bá không nói gì, chỉ cười nửa miệng. Cái cười đầy bí hiểm. Chuyện giữa họ ắng lại. Mắt nhìn mắt thăm dò. Có cái gì đó vẫn làm cho họ chưa thật tin nhau. Bá gọi người nhà cho thêm đồ nhậu. Thủy kín báo theo dõi căn bếp kín ẩn phía bên trong. Anh cũng để mắt tới những cánh cửa
nửa khép nửa mở của căn nhà rộng rinh nằm vuông góc với phòng tiếp khách của Bá.
- Nhà đi đâu vắng vậy anh Bá?
•   Quên chưa nói anh rõ. Chị kia người giúp việc. Vợ con tôi sơ tán hết từ mấy bữa nay. Nhà chỉ còn tôi với anh. Tha hồ nói chuyện. Thằng nhỏ cháu anh chút xíu nữa sẽ đến. Vậy đó, anh có người bảo vệ, còn tôi? - Bá giơ hai bàn tay trắng trước mặt Thủy.
•   Tôi không hiểu tại sao lại là như vậy? Thằng nhỏ là cháu tôi nhưng là lính các anh. Tôi là kẻ đầu thú về với quốc gia.
Nguyễn Bá lại mỉm cười:
•   Thì tôi giống như anh, cũng từng là Cộng sản gộc rồi đi chiêu hồi.
Họ lại yên lặng nhìn nhau. Mỗi người đều đang nhớ lại kỷ niệm của một thời... Hồi đó, ở Hà Tân, cán bộ cách mạng được cài cắm lại khá đông. Thủy và Bá là bạn học, bạn chiến đấu, không những thế còn giữ trọng trách khá đặc biệt. Bá là chủ tịch xã, còn Thủy là bí thư chi bộ. cả hai hoạt động bất hợp pháp. Bữa đó, Bá bị khui hầm. Trường hợp này, người cách mạng chỉ có một cách duy nhất, tung lựu đạn nhảy lên, phó thác tính mạng cho may rủi. Chuyện bị địch phát hiện hầm bí mật không còn là hiếm. Cách giải quyết như trên là lẽ sống không thể nào khác được. Bá không làm như thế. Khi biết không thể nào thoát Bá xin đầu hàng. Tất cả những cán bộ nằm vùng ở xã Hà Tân ngay lập tức phải nhảy núi. Phong trào bị đổ vỡ. Địch dồn dân về sát chân đồn Thượng Đức lập ấp. Có điều lạ, chúng chưa diệt nốt những người có thân nhân đi theo cách mạng.
-   Anh Thủy à! Tôi nghe nói ngoài vùng giải phóng anh làm tới bí thư huyện ủy chi đó. Có thật vậy không?
-   Ấy là trước khi Cộng sản khỏi sự bánh Thượng Đức. Còn bây giờ tôi bị cách chức rồi. Đến cái danh hiệu đảng viên cũng không còn. Anh Bá, tôi chẳng là gì đâu. Tôi chỉ còn một mong muốn được đoàn tụ gia đình, được gặp lại vợ con. Đời người ngắn mà anh Bá. Tôi trót dại. Báng lẻẽ chọn con đường anh Bá đi từ lâu...
Bá nghe có vẻ lơ đễnh, mặt cúi gầm xuống buồn rượi. Thủy bỗng trở nên dè chừng trước những lời lẽ đã được nghiền ngẫm kỹ của mình.
-   Tôi biết mình có tội với các anh. - Bá rầu rĩ - Nhưng là bạn bè, từng một thủa hoạt động cách mạng với nhau anh có tin tôi không?
Bá nhìn chòng chọc vào mặt Thủy, không hiểu sao, Thủy phải hướng con mắt đi chỗ khác.
-   Tôi không phải là người cạn tàu ráo máng với bạn bé.
Nhận thấy Thủy nhìn mình như khó hiểu, Bá tiếp:
-   Bằng chứng là hồi tôi đi chiêu hồi, nếu muốn đồng đội bị giết, thì kể cả anh cũng không thoát khỏi tay địch.
-   Có thể như vậy lắm.
Thủy nói chỉ để xoá đi một một vết nhơ giữa hai người. Anh nhớ lại: chỉ ít bữa sau khi theo địch, Bá đã dẫn một tốp lính đi lùng sục khắp nơi. Trong danh sách những cán bộ nằm vùng mà Bá liệt kê có tên Thủy đứng đầu bảng.
- Nên thành thật với nhau anh Thủy à! Hình như anh không tin điều tôi vừa nói. Anh nhớ lại đi. Bữa đó, tôi bị khui hầm vào giữa trưa đúng không? Nếu tôi khai ngay các anh chạy sao kịp. Tôi thừa biết có người ở Hà Tân báo cho các anh biết tôi bị khui hầm và các anh đã chạy tuốt lên núi ngay tốì hôm đó. Tôi phải dùng mọi kế hoãn binh để bọn chúng không làm gì được các anh. Còn chuyện lừng sục khai báo thì làm chi khác được. Nếu không khai, không báo, sao chúng tin là mình thành thật đi theo quốc gia...
Hoàng Thủy đã bắt đầu sốt ruột. Khu vực anh và Bá ngồi đây như trên chảo lửa. Hôm nay, hoặc ngày mai sẽ ngã ngũ chính thể của chế độ Thiệu còn lại đây hay sẽ là vùng đất của quân giải phóng. Thời gian quá ngặt nghèo, bụng dạ nào yên ngồi nghe Bá kể lể về những chuyện đã thuộc về quá vãng. Nhưng Thủy chưa thể nói thẳng nói thật ý định của anh. Bá nói chuyện vòng vo và tỏ ra cảnh giác. Tại sao Bá lại phải thanh minh chuyện Bá ra đầu thú quốc gia. Chính anh đang nói với Bá về việc anh cũng xin ra đầu thú đó thôi. Và không hiểu vì sao biết anh đến nhưng Bá không bố trí lính bảo vệ. Người trong gia đình cũng vắng ngắt. Có phải thật lòng Bá không có chút nghi ngờ gì về việc anh xin đầu thú với quốc gia. Có phải thật lòng đối với anh, Bá không cần phải đề phòng gì về tính mạng của y. Thái bộ của Bá làm Thủy hết sức khó xử. Nếu Bá có chút nghi kỵ và nếu anh đọc được trong suy nghĩ của Bá một điều gi rõ ràng anh đã hành động rồi. Mục đích trước mắt của anh vẫn là phải khui bằng được những tin tức cơ mật ở Thượng Đức, thứ nữa phải điều tra ra kẻ nào đã đốt nhà anh, ám hại vợ con anh. Và sau chót, kẻ nào đã tung tin thất thiệt làm hại thanh danh anh. Nêu không phải do bàn tay của ông ấp trưởng, không phải từ miệng ông ấp trưởng thì từ đâu? Bá không thể không biết. Nhưng để Bá có thể nói ra phải chọn một cách thích hợp. Nếu không, khi về chầu trời, bí mật vẫn nằm trong lòng Bá và mãi mãi anh vẫn mang tiếng là người ác, một kẻ phản trắc.
Ý nghĩ trở về Hà Tân nảy ra hôm Thủy đưa cẩm Linh từ vụng xoáy sông Vu Gia lên bờ. Đầu tiên, không phải nơi anh mà ở cẩm Lỉnh. Anh nghĩ rằng vào ấp Hà Tân cũng là một cách tự tử. Anh đã nhảy được xuống sông kết liễu đời mình, còn ngại gì việc nhận lấy một viên đạn của kẻ địch. Khả dĩ, anh không dám hành động vi sợ liên luỵ đến tổ chức, đến trận đánh, đến danh dự người bí thư đảng ủy. Dẫu sao, chuyện kỷ luật anh lúc đó chưa thành văn bản, mà vẫn chỉ là những lời đồn đại của ai đó, đâu đó. Còn bây giờ, thực tế anh đã nhận được chỉ thị tạm ngừng công việc của một bí thư. Tôn trọng tổ chức Đảng, anh chấp hành. Nhưng rồi anh lại nghĩ, tạm thôi chức trách của một bí thư thì làm chức đảng viên thường vậy. Nhưng ngay cả khi anh lao vào làm việc vẫn có những cặp mắt ái ngại. Anh đọc được sự áy náy không yên ở họ. Hiệu quả công việc không tốt đã đành và cũng không hay ho gì khi để người khác vướng bận về mình. Thôi trót. Anh nghĩ và bỗng dưng anh thấy mình là người lẻ loi. Lẻ loi nhưng tự do, tự do hoàn toàn. Anh có thể hành động theo ý muốn. Đã thế, tại sao không về Hà Tân. Trước khi đi, anh đã hình dung ra bao nhiêu khó khăn nguy hiểm, bao nhiêu tình huống anh phải đối phó. Nhưng đi rồi, mặc vào người bộ quần áo hợp pháp rồi, anh mới thấy việc đi vô ấp Hà Tân là dễ dàng hơn bất cứ lúc nào. Bọn lính gác ư? Đang lo giành giật, cướp bóc, đang lo lủi chạy hoặc hùng hục đào hầm, bảo mạng. Bọn tự vệ thì nhấp nhỏm không còn nhìn nhân ra ai với ai. Dân tình ư? Chỗ thưa vắng như bãi tha ma, chỗ xúm xít túm tụm bàn tán, chỗ hốt hoảng chạy loạn. Lọt vào ấp, anh hoàn toàn yên lòng. Hình như không một ai để ý đến anh.
Trời ơi! Giá như vợ con anh còn, anh sẽ đưa vợ con ra, tốt biết chừng nào. Có một vài cơ sở của ta trong ấp nhưng anh không biết họ ở chỗ nào. Anh đã bao giờ trực tiếp liên hệ với họ đâu. Và đột nhiên, anh nghĩ đến ấp trưởng Nguyễn Bá - người một thời .từng là bạn học của anh, đồng chí của anh. Vào nhà ấp trưởng còn gì nguy hiểm cho bằng. Để bọn lính gác không ngáng lại phải nghĩ ra một mẹo gì đó. Nhưng trời ạ! Anh đẫ lo vô ích. Ngay cả việc vào nhà ấp trưởng cũng quá dễ dàng. Không ai hỏi, ai đụng. Khi đã ngồi đối diện với Bá, Thủy vẫn chưa hết ngạc nhiên. Anh chưa bao giờ hình dung một ông ấp trưởng lại rỉ rả kể những chuyện đâu đâu trong lúc nước sôi lửa bỏng.
-   Ông ấp trưởng à! Chuyện nớ để sau hẵng hay. Chừ tôi nhờ ông đưa tôi tới gặp quận trưởng Hùng được không? Tôi muốn cung cấp cho quận trưòng một vài tin tức quan trọng từ phía Cộng quân.
-   Đừng giỡn ông bí thư, tài thánh gì bây giờ cũng không gặp được ông Hùng.
-   Sao nghe nói ấp trưởng và bà con vẫn chở thịt gạo lên chỗ ông Hùng.
-   Lâu rồi, ông bí thư à. Chớ bây giờ lấy đâu mà tiếp tế. Mà có cũng chịu, đạn bom kinh hoàng.
-   Ấp trưỏng đừng gọi tôi là ông bí thư. Tôi bị cách chức, đang xin chiêu hồi về với quốc gia, mắc chi ông cứ gọi vậy?
-   Đừng, đừng giỡn ông bí thư. Tôi biết chớ. Tôi biết ông vô đây làm gì rồi. Thật tình, tôi theo quốc gia vì hoàn cảnh quá kẹt. Tôi sợ chết. Lo bảo mạng. Tôi không kiên gan được như anh em, chớ tôi không ác.
“Không ác mà leo lên đến chức ấp trưởng Hà Tân?” Thủy đã định nói thế nhưng rồi nén lại được. Nhưng Bá cũng đã đọc được ý nghĩ đó trong đôi mắt của Thủy.
   Không tin ông cử hỏi người già người trẻ ở đây.
- Không cần phải hỏi. Cũng không còn thời gian để đôi co với ông. Ông đã biết ý định của tôi thì tôi cũng nói thật. Tôi vào đây gặp ông có mấy việc. Ông khai thật đúng, thật thành khẩn, cách mạng sẽ khoan hổng. Bằng không tôi sẽ thay mặt cách mạng...
Thủy rút súng ngàn giắt bên trong vạt áo, đặt mạnh lên bàn. Chiếc ghế Bá đang ngồi chợt rung lọc cọc. Mặt y biến sắc. Hai tay y xua xua về phía khẩu súng:
• Ông cứ hỏi. Tôi biết ông thế nào cũng đến đây. Từ khi đi với quốc gia tôi vẫn nghĩ thế nào cũng có cái ngày hôm nay mà... ông làm ơn cất giùm khẩu súng. Chúng ta còn nói chuyện dài dài. Ông sẽ thấy rằng trước đây nếu cách mạng có trừng phạt tôi cũng là đích đáng. Còn bây giờ nếu tôi phải ăn đạn của ông thì thật oan uổng.
...

...
Thủy làm theo lời hắn, cất súng vào chỗ cũ. Mặt anh đỡ căng thẳng hơn. Anh đã không đên nỗi quá thất vọng về tư cách của thằng bạn mình trước đây. Anh nghĩ: “Chắc mình rút súng hắn sẽ lại té đái ra quần. Hắn có hơi sợ, nhưng như thế là không đến nỗi nào. Vả chăng, đúng là hắn đang giữ cái gì đó như một chìa khóa của bí mật.
-   Trước hết, ông biết gì về bọn địch ở Thượng Đức khi bị tấn công. Nói vắn tắt thôi, những âm mưu thủ đoạn
- Dạ, Bọn địch sẽ nã pháo vào đây. Có người báo ra như vậy. Nhiều nhà đã đi sơ tán. Vợ con tôi cũng đã đi rôdi. Tôi không thể đi nên có đào cái hầm. Khi có pháo, ông tụt ngay xuống đây với tôi. – Hắn chỉ vào gậm giường.
*   Gì nữa? Khẩn trương, giờ định mệnh của chúng nó sắp điểm rồi đó.
*   Dạ, thưa ông bí thư tôi chi biết có vậy!
*   Nói tiếp đi.- Thủy giục khi thấy Bá lưỡng lự.
-   Chuyện lien quan đến tôi và ông... Hẳn ông nghĩ tôi đã đốt nhà ông, sát hại vợ con ông?
•ừ... À... Sao?
Bá đã nói đúng cái điều lâu nay Thủy cất giấu trong lòng. Cái điều nóng như lửa nhưng anh vẫn kìm giữ chưa muốn đụng tới. Bá đã chủ động nói trước. Anh đã không ngờ tới. Chính vì thế mà anh lúng túng. Anh vẫn nghĩ không cách gì Bá không là thủ phạm trong chuyện giết hại vợ con anh. Nếu y không đồng mưu, không là thủ phạm thì y cũng biết rất rõ. Gặp và hỏi tội Bá là một trong những mục đích của chuyến đi này.
-   Tôi xin nói, mong ông hiểu cho. âm mưu là của quận trưỏng và bọn tâm lý chiến. Tôi chỉ có nhiệm vụ tuyên truyền cho dân trong ấp biết những điều đã được ghi sẵn, làm sao để dân tin Cộng sản là những kẻ đê tiện, giết đến cả vợ con vì một chút tình riêng. Vậy nên Cộng sản chả tha mạng cho những ai không cùng phía với họ.

-   Ông đi tuyên truyền và ông tin như vậy sao?
-   Không có, tôi đã từng cùng chiến tuyến với các ông mà. Tôi biết chớ.
-   Vậy sao ông còn đi tuyên truyền?
Mắt Thủy long lên, nước mắt ứa ra, hình ảnh vợ con anh vừa chợt hiện.
-   Dạ thưa ông bí thư. Ông cứ bình tĩnh. Tôi vốn nhát gan, sợ chết. Bởi thế mới phải ra đầu thú. Đã ra đầu thú, nó bảo gì làm náy. Nó nói sai làm bậy cũng phải làm ngơ. Không thế nó đâu có tha.
-   Vậy mà ông bảo ông không ác. Nó bảo ông đốt nhà, giết người, chắc ông không dám chối. Và ông coi đó là chuyện bình thường chớ? Đúng không?
-   Tội quá, ông đừng suy ra thế, ấp trưởng cũng có nhiều loại. Không phải ai cũng làm những việc thất đức. Tôi biết ra đầu thú là có tội với cách mạng. Lo sao sống được bên này lại chết ở bên kia. Tôi biết chớ, lâu mau chi cách mạng cũng thành công. Mỹ đằng mô cũng cút, nguỵ đằng mô cũng nhào. Tôi có đọc thơ Cụ Hồ mà. Tôi đã nghĩ tới cái ngày hôm nay. Thượng Đức sụp đổ. Cách mạng về.
Tôi sẽ phải đối mặt với cách mạng. Tôi sẽ phải gặp lại các anh. Thôi thì mình có tội. Đồng chí bạn bè hoạt động khổ cực, tính mạng cheo leo, mình được yên ấm, giờ có phải đền tội cũng đành chớ biết làm sao?.
- Ông Bá, - Giọng Thủy bỗng chốc nặng trịch và không còn giấu nổi sự phẫn khích
- Cách mạng bao giờ cũng sòng phẳng.
- Bỗng mặt Thủy hởi đỏ lên và lúng túng vì câu nói của mình • Tất nhiên, lầm lối thì ai cũng có thể vướng phải, nhưng tội ra đầu thú là tội ra đầu thú, chớ không thể lẫn lộn với việc bấy lâu ông sống yên ấm, bấy lâu chúng tôi khổ cực nên bây giờ chúng tôi ghen tức mà trừng phạt ông. Trừng phạt ông nặng nhẹ sẽ là ở chỗ khác. Từ ngày ông đi đầu thú, ông đã làm những gì tổn hại đến cách mạng, tổn hại đến những đồng chí đã từng chung lưng đấu cật với mình. Và nữa: đối với dân, đối với thân nhân những người cách mạng còn kẹt lại ở vùng địch, ông đã gây ra bao tội ác.
Trong đôi mắt của Thủy có lửa đang bừng chấy. Anh ôm lấy mặt, cúi xuống bàn, khóc nức nở. Rồi bỗng anh ngẩng lên, tay đập mạnh xuôhg bàn.
-   Bá! Thôi đừng loanh quanh lấn cấn tội ác nữa. Tao từng là bạn của mày. Mày từng là đồng chí của tao. Nhưng bây giờ là kẻ thù không đội trời chung của nhau rồi. Hãy nói đi. Thằng Hùng đã lệnh cho mày giết vợ con tao như thế nào? Không còn nhiều thời gian nữa đâu.
-   ủa! ủa! ông bí thư. Xin ông bình tĩnh. Tôi chưa kể tới đoạn đó mà. Làm sao tôi giết vợ con ông mà còn dám ngồi đối mặt với ông đây? Nhà của ông thì không còn. Quả là bàn tay của tôi đã đốt. Nhưng vợ con ông thì tôi đã dắt ra khỏi nhà trước khi lửa bốc cháy.
-   Dắt đi đâu? Mày giết vợ con tao ở chỗ nào hả? - Tay Thủy lại đập xuống bàn. Cốc chén nảy lên rơi loảng xoảng.
-Hắn nhoài người về phía Thủy giọng se nhỏ:
- ông chỉ độc mồm độc miệng. Vợ con ông còn sống rành rành. Tôi đã đưa đi Hòa Vang, sát kề thành phố Đà Nẵng, ở đấy có người quen của tôi. Vẫn sống yên ổn...
* Có thật vậy không hả? ủa trời! Tôi đang mơ chăng? Thuỷ không biết bằng cách nào đã ở bên này bàn, ôm lấy Bá. Nhưng chợt nhận ra điều gì, anh lùi lại nhìn Bá với cập mắt đề phòng.
-   ông vừa nói gì? Cứu vợ con tôi phải không? Tại sao? Tại sao ông làm việc đó chớ?
-   Phải. Ông không tin là đúng. Đã là ấp trưởng đối với các ông chí có thể làm điều ác. Giết người.như ngoé, không có chút lương tâm. Thằng đi chiêu hồi càng ác hơn, càng nguy hiểm hơn. Tại sao cứụ vợ con ông ư? Đó là chút tình xưa nghĩa cũ, tôi dành cho ông, cũng là dành cho lương tâm mình. Bây chừ, gặp ông tôi đã hốì hận. ít bữa nữa yên hàn, tôi sẽ dẫn ông đi gặp vợ con. Tiếc là với cách mạng, tôi chưa làm được chi.
-   Anh làm việc đó, thằng Hùng, thằng Lầu có biết không? - Bất giác, Thủy hỏi.
-   Biết răng được. Không ai biết ngoài tôi và anh. Biết, tôi đâu có thể ngồi đây với anh.
-   Nguyễn Bá. Anh Nguyễn Bá. Xin anh bỏ qua. Nghĩa cử của anh đâu chỉ phải riêng với tôi.
Tiếng súng con bỗng nổ loạn phía trong Thượng Đức, cắt đứt câu chuyện giữa hai người. Linh tính cho Thủy hay, bộ đội đang tấn công. Anh chưa biết nên xử trí thế nào với ấp trưởng Hà Tân thì mấy quả pháo ùn ụt lao tới. Tiếng nổ lộng lên ỏ trung tâm ấp Hà Tân. Đất rung chuyển, tung hê cả bộ bàn ghế anh và ấp trưởng đang ngồi. Bá ngã ngửa trên sàn gạch. Ngói trên mái nhà trút rào rào. Anh cúi xuống kéo Bá dậy:
-   Anh xuống hầm đi. ,
Bá lóp ngóp bò dạy, chỉ chỉ tay ra ý bảo Thủy cùng xuống. Y hoảng quá không nói được thành lời. Thủy nhìn y. Niềm vui đang dào dạt kéo đến trong anh. Mấy quả pháo coi chùng không phá tan được hình ảnh đoàn tự với vợ con đang hiện ra lung linh.
Bỗng phía ngoài ngõ, trong quầng khói bụi vừa ngùn ngụt bốc lên lan ra, che kín một vùng, loáng thoáng có bóng người đi vào nhà. Ai? Thủy giật thót, tay nắm chặt khẩu súng ngắn. Nòng súng đã chĩa vào một tên lính xách AR15 mặc áo quần rằn ri. Ngón tay ghì chặt cò súng của anh nới ra. Ngay sau tên lính là cẩm Linh. Kỳ quá, sao Cẩm Linh lại vào đây? Gương mặt của những người mới đến ngày một hiện rõ hơn. Thủy nhận ra người lính chính là Thông, đứa cháu ruột của mình.
-   Chú, cháu đây mà. Tiếng Thông nghẹn ngào - Cháu đoán chắc là chú ở đây.
Ngỡ ngàng, chưa biết phải làm gì, Thủy đã bị Cẩm Linh túm lấy tay:
• Đi thôi anh Thủy. Tìm miết mới thấy anh, địch đang bản pháo vào đây.
Đứng phía sau Linh là một ông già râu tóc trắng xóa. Hoàng Thủy nhận ra đó là ba của cẩm Linh. Trời ơi! sao có cuộc hội ngộ kỳ lạ như thế này...
Lại một quả pháo nữa nổ ngay má ngoài hàng rào Mấy bụi chuối bị miểng xiến đổ ngổn ngang.
•   Sao nó lại bắn pháo vào dân mới được chớ? * Thủy hỏi và đưa mắt nhìn cháu mình.
-   Trong Thượng Đức, quân ông Hùng, ông Lầu đang bị dồn tới cùng đường. Các ông lệnh nã pháo vào Hà Tân để dân nhốn nháo bỏ chạy, nhân đó quân lính trà trộn vào dân trốn ra đường sông.
•   Làm sao báo kịp cho các anh ngoài đó hỉ? - ông già tiếp lời.
-   Không cần bác à. Tất cả đều đã có trong phương án. Các đơn vị đã chờ sẵn ngoài đó.
Thủy quay qua nói với Bá đang ngấp nghé ở miệng hầm.
-   Ông ấp trưởng, ông đã biết tình hình rồi đấy. Bây giờ ông làm nhiệm vụ của ông đi thôi. Báo cho dân chúng xuống hầm tránh đạn. Không lộn xộn, không đi theo bọn địch. Diệt xong Thượng Đức, ủy ban quân quản sẽ đưa dân về nơi an toàn.
Không biết Bá có nghe được nhũng lời ấy không. Tiếng pháo vừa rồi đang làm y tan hồn nát vía. Y dang xẹp người lại như con gián. Của đáng tội, mười năm nay, y lại mới phải nếm chịu trận oanh tạc của pháo.
-   ủa! Thế này là thế nào? - cẩm Linh nói. cả tốp nhìn Thủy rồi lại nhìn ấp trưởng khó hiểu.
-   Anh ấy là người có ích cho chúng ta. Khi nào tôi sẽ nói kỹ.
-   Thôi bác và cẩm Linh ra ngoài trước đi. Anh ngước nhìn mấy người quanh đó.
-   Người của ta cả đó anh. cẩm Linh giải thích, cô quay sang nhìn ba giọng nũng nịu - Ba giúp con đưa mấy ảnh ra ngoài hí. Con ở lại với anh Thủy.
-   Được thôi! - Ông già nói quả quyết, đưa tay vuốt tóc Cẩm Linh - cẩn thận nghe con. ông nói thêm rồi xăm xăm bước ra ngoài.
-   Với... với... cho tôi theo với... Tôi sẽ...
ở một góc hầm. Bá lảo đão bò ra, tay chới với. Mặt y xanh lét, giọng run rẩy.
Có lẽ chỉ nhìn thấy máu đã đủ để Bá hoa mắt. -Ký quặc quá, tại sao thằng Hùng lại sử dụng y làm ấp trưởng ấp Hà Tân? Dù sao y vẫn là người có ích, cần sử dụng cho công việc.
-   Nên sao anh?
Cẩm Linh củng dang nhìn Bá với vẻ mặt ngơ ngác. Lẽ nào con người này lại từng một thời là đồng chí của Thủy. Mà lạ. Họ vừa nói gì với nhau?
- Tốt nhất là đưa về sở chỉ huy. Có thể mấy anh đang cần. – Cẩm Linh nói thêm.
- Không! Anh ấy sẽ ở lại với anh. cả cháu Thông nữa. Cẩm Linh đưa ba và mọi người về chỗ chú Sáu Nam hỉ? Nói lại tình hình cho chú Sáu rõ. Ở đây còn nhíều việc phải làm lắm. Đừng chần chừ gì nữa. Pháo lại bắn đó. Khẩn trương. Mà này...
Thủy vẫy tay bảo cẩm Linh dừng lại. Anh thấy cần nói thêm một đôi điều về công việc trước khi cẩm Linh đi- Riêng về chuyện vợ con, anh đắn đo chưa muốn nói. Anh không hiểu khi biết sự thật, cẩm Linh sẽ buồn hay vui.

Chương mười tám
1
21 giờ ngày 6 tháng 8, Thượng Đức đang vô cùng căng thẳng thì Hùng nhận được điện của Ngô Qụang Trưởng. Tư lệnh Vùng 1 chiến thuật cho biết lực lượng cứu viện có thể đến trễ, cố mà giữ bằng được thế trận hiện tại. Đương nhiên, không cần những lời động viên vuốt tóc vuốt má ấy, Hùng cũng biết rằng không thể để Cộng quân chiếm Thượng Đức dễ dàng. Điều đáng nói là phải giữ thế trận bằng cách nào. Y đang vò đầu bóp trán tìm phương án thì tiếng súng tấn công của Cộng quân I khu Bảo an đột ngột yên ắng. Hướng tây, phía Tiểu đoàn Biệt động quân biên phòng, Lầu điện cho Hùng: Địch đã bị chặn lại ở tuyến lô cốt thứ hai... ở khu vực y đãm nhiệm, Biệt động quân và quân đội Bắc Việt đều tổn thất nặng. Như vậy, việc tạm dừng tấn công của Việt cộng có thể hiểu là chúng cùng mệt mỏi lắm rồi, thiếu người, thiếu súng đạn lắm rồi. Muốn cũng không thể làm gì được hơn. ơn trời! Nếu chúng biết quân của Hùng cũng đang ở tình trạng sống dở chết dở mà cố lên chút nữa, không biết tình thế sẽ ra sao? Địch dừng lại để củng cố, mình có thời gian tranh thủ bố phòng.
Y báo cho Lầu, cho Tín về trung tâm. Trong khi chờ đợi, y gọi điện thoại về sở chỉ huy Quân đoàn 1, xin gặp Ngô Quang Trưởng với ý định khoe khoang vớì tư lệnh chút ít, nhưng từ đằng kia đầu dây, gã sĩ quan tham mưu chó chết nào đó cứ gầm lên:
■ Có gì anh nói qua chúng tôì. Tư lệnh đâu phải lúc nào muốn gặp là được.
-   Biết thế, nhưng việc khẩn thiết, muốn tư lệnh nắm thêm tình hình.
-   Anh coi thường chúng tôi quá đó.
“Mẹ kiếp, lúc này mà còn lý sự với nhau nữa chớ”” Hùng nghĩ nhưng vẫn cố kìm nén:
- Vậy anh giải quyết đi. Cho cứu viện ngay nếu không Thượng Đức chẳng còn giữ được mấy chốc.
-   Thế sao mới hôm qua anh bảo Cộng quân sẽ không làm gì được...
-   Không làm gì được với điều kiện quân đoàn chi viện tối đa. ủa! Các anh không biết sao? Chúng tôi đã cầm cự được đến gần chục ngày nay rồi còn gì. Các ông giữ xe tăng để làm gì mà không cho xuất kích chớ? Máy bay nữa? Biến ở đâu cả. Lúc không cần thì bay rầm trời, còn khi cần lại chuồn đâu sạch.
Gã tham mưu bên kia hình như củng không chịu nổi cái giọng xúc phạm của Hùng, cáu kỉnh:
• Anh cứ nằm trong cái chi khu quận lỵ đã bị Cộng quân quây kín ấy thì còn biết gì? Bao nhiêu là xe tăng thiết giáp từ Đà Nẵng, từ Ái Nghĩa ầm ầm lên đó giải toả, anh biết không? Bao nhiêu chiếc không về nữa, anh biết không? Bao nhiêu binh sĩ đi cứu các anh đã bỏ mạng, anh biết không? Máy bay à? Không có máy bay oanh tạc từ bữa Cộng quân tấn công đến giờ, cái Thượng Đức của các anh đã thành toa lét của Việt cộng anh nghe chửa? Sáng nay, anh không thấy một chiếc A37 bị cao xạ Việt cộng bắn rơi ngay trong hàng rào hướng tây bắc đó sao?
-   Có, sao lại không biết.Một chiếc máy bay chở bom. Sự hy sinh ấy là rất cần thiết. Phải phong anh dũng bội tinh cho phi công lái chiếc máy bay đó. Nghe đâu cả một đại đội Việt cộng đã chết khi chiếc máy bay rơi xuống. Đấy, các anh cứ huy động thật nhiều những chiếc máy bay như thế lao thẳng vào các vị trí của địch quân xem thử...
-   Trung tá quận trưởng ơi! Xe tăng, máy bay không phải đưa ra đó để Cộng quân tiêu diệt. Quân lực Việt Nam cộng hoà cũng không thể vì cái chi khu quận ly của trung tá mà đổ của đổ người một cách vô tội vạ. Còn phải nhìn đến các nơi khác, và còn phải tính đến đại cục chớ!
Hùng gác máy vì thấy Lầu và Tín bước vào phòng chỉ huy. Mặt Hùng còn tím tái vì quá giận cái lão cán bộ tham mưu khỉ gió ở đằng kia đầu dây. Hùng phải dịu giọng và chuyển cách nói sang gam khác để Lầu và Tín không biết có cuộc đối thoại quá căng thẳng giữa Hùng với quân đoàn. Họ mà cũng được nghe những cú điện thoại như thế chắc bỏ cuộc từ lâu rồi.
-   Thế nào? Quân đoàn định biếu tặng “mắt ngọc” cho Cộng sản chăng? - Lầu hỏi khi Hùng vừa buông máy.
-   Quân đoàn cũng đang gặp khó. Cộng quân giăng khắp nơi, tấn công khắp nơi. Quân lực Việt Nam cộng hòa không thể tập trung hết vào Thượng Đức. Tướng Ngô Quang Trưởng nói sẽ chi viện tối đa, nhưng có thể chậm. Thôi, đó là việc của trên, quyết định có giữ được Thượng Đức hay không vẫn thuộc về chúng ta thôi.
-   Nói vậy chó cũng nói được. Trung tá quận trưởng gọi thẳng cho ông Ngô Quang Trưởng ấy. Không giữ lấy cái “cánh cửa thép” này, đường sẽ mở thông thống cho Việt cộng vào Đà Nẵngg. Lúc đó đừng có trách.
-   Ai cũng biết như thế rồi. Khỏi nói, Cộng quân cũng hiểu vậy nên có chịu rút đâu. Thiếu tá Nguyễn Trung Tín, quận phó được Hùng phái tăng cường xuống chỉ huy ở khu Bảo an vẻ mặt bơ phờ, giọng chán nản.
Tín không nói ra nhưng y có cảm giác ông Trưởng chớ bố ông Trưởng cũng chẳng làm gì được. Phía tiểu đoàn Biệt động quân của Lầu ra sao, Tín không biết nhưng bên tiểu đoàn Bảo an, tiểu đoàn trưởng, tiểu đoàn phó đều “tịch” cả rồi. Việt cộng đã đánh đến gần khu trung tâm. Không hiểu sao lại dừng? Họ dấn lên chút nữa là đi đứt. Có lẽ vụ chiếc máy bay A37 chở bom sáng nay rơi có gây thương vong nặng cho họ, buộc họ phải dừng lại giải quyết hệu quả chăng?
- ông quận phó nói vậy nghĩa là sao ta? • Giọng Lầu oang oang - Không còn cách chi ngăn cản được Cộng sản phải không? Mẹ kiếp, vậy mắc chi ta còn cứ nhịn đói, nhịn khát ở đây chớ? Mắc chi cứ đánh, cứ hy sinh tùm lum chớ?
Lầu quắc mắt nhìn Hùng như buộc quận trưởng phải trả lời câu hỏi của y. Hùng vẫn tỏ ra điểm tĩnh, gắng giữ nét mặt thanh thản tự nhiên. Bằng các biểu hiện đó, bằng sự gắng gỏi chống chọi vết thương, cũng là cách Hùng động viên binh sĩ chiến đấu giữ trận địa. Sau nhiều lần tấn công vào Thượng Đức không thành, có đến gần một tuần lễ Việt cộng nằm im. Ngô Quang Trưởng điện cho xe hộ tống đưa Hùng về Đà Nâng chữa trị. Hùng đã không một chút lưỡng lự về việc có đi hay không? Hùng nói dứt khoát với tư lệnh Vùng 1 chiến thuật: 'Tôi chỉ ra khỏi Thượng Đức khi cuộc tấn công của Việt cộng bị đập nát. Tôi sẽ chết ở đây cùng với anh em binh sĩ khi không giữ được Thượng Đức”. Hùng thấy quyết định của mình là đúng. Còn ra sao, khi một trung tá quận trưởng rút về thành phố trong lúc đồn trú của ông ta đang bị bao vây. Và còn gì tinh.thần sĩ khí của binh sĩ khi trong những ngày bão táp, người chỉ huy lại không có mặt. Nghe tin Hùng bị thương nhưng không rời trận địa, binh sĩ trong quận đă đánh trả rất bạo liệt các đợt tấn công của Cộng quân. Việt cộng tất phải trả giá đắt cho những bước chân liều lĩnh vào Thượng Đức. Hùng cùng các sĩ quan binh lính đã tỏ rõ là những người trung thành với quốc gia Hùng và các binh sĩ cũng đã hoàn thành trách nhiệm đến cùng đối với lời thề của mình. Nhân dân trong ấp là một nhân dân đầy thương yêu và quý trọng đối với người lính Thượng Đức. Không có họ, cuộc chiến ở Thượng Đức kết thúc lâu rồi. “Mắt ngọc” đã lọt vào tay Cộng quân lâu rồi. Giữa bom đạn, nam nữ thanh niên, ông già bà lão ùa vào trong quận, mang nước uống, thức ăn, thuốc chữa bệnh cho anh em binh sĩ. Thấy Hùng và binh sĩ bị thương, họ đã khóc. Nhiều mẹ, nhiều chị tình nguyện ở lại săn sóc thương binh. Nếu mất Thượng Đức, trách nhiệm không thể thuộc về binh sĩ hoặc nhân dân Thượng Đức. Vậy thuộc về ai?
Trước hết thuộc về sự bảo mạng, bất tài của chỉ huy quân đoàn mà tướng Ngô Quang Trưởng là người phải lãnh đủ. Một quân đoàn binh hùng tướng mạnh như thế mà để Thượng Đức bị Cộng quân quây không lối thoát. Hùng và binh sĩ đã cầm cự gần mười ngày chứ ít đâu? Chẳng những thế đã tiêu diệt, tiêu hao lực lượng binh khí kỹ thuật của Cộng quân rất nặng nề. Hùng còn nhớ hôm Cộng quân chuẩn bị tấn công, tướng Ngô Quang Trưởng gọi Hùng, nói ngon trớn: “Anh cố giữ cho tôi, năm ngày là cùng. Tôi sẽ nhổ sạch Cộng quân ra khỏi khu vực Thượng Đức. Nhớ hỉ? Năm ngày”. Hôm nay đà là ngày thứ chín, chao ôi! Cái lão Ngô Quang Trưởng lắm lời không biết đang ba hoa chích choè ở đâu. Những ngày đầu lão còn ngó tới ngó lui thê trận. Y liên lạc thường xuyên. Y có cho phi pháo, máy bay giải toả, yểm trợ. Đó là một sự động viên kịp thời có tác động rất lớn. Đôi khi người lính sẵn sàng xả thân hy sinh vì nghĩa cử ấy. Hùng cũng đã đề nghị Ngô Quang Trưởng tuyên- dương công trạng cho Tiểu đoàn Biệt động quân biên phòng 79, Tiểu đoàn Bảo an, thăng quân hàm trung tá cho Lầu, cho Tín. Nhưng chẳng hiểu vì sao tư lệnh Vùng 1 chiến thuật lại không giải quyết được. May mà Hùng chưa nói ra, chưa hứa hẹn gì với Lầu và Tín, chớ không tư tưỏng của họ không biết sẽ ra sao?
Trong khi Hùng đang suy nghĩ mông lung về những điều trên, Lầu và Tín lại xung khắc với nhau vể triển vọng của cuộc chiến.
Lầu chê Tín đã không đọng viên được binh sĩ quyết chiến một sống một còn với Cộng quân. Để cho Cộng quân chiếm phân nửa khu Bảo an còn nói cái đếch gì? Tín cho rằng Lầu gặp may. Nói cho cùng, hướng của Tiểu đoàn Biệt động 79, Cộng quân yếu, chớ cứ như bên khu vực Bảo an thử coi.
-   Ông nói thối không ngửi được. Hướng tấn công chủ yếu- của Việt cộng chính là hướng phía Tiểu đoàn Biệt động quân. Hoả lực địch tập trung nhiều nhất cũng là phía này chớ.
-   Ông chỉ được cái ăn tục nói phét. Lấy gì làm bằng cớ Việt cộng mở hướng tấn công chủ yếu ở hướng đó. Và lấy gì chứng minh hoả lực địch tập trung về hướng đó nhất.
-   Thôi, thôi. - Hùng đã trở lại với những gỉ đang diễn ra ở nhà hầm chỉ huy - Các anh tranh công đổ lỗi cho nhau liệu ích gì? Tiểu đoàn của anh LẦU, tiểu đoàn anh Tín đều rất anh dũng. Các sĩ quan, các binh sĩ đã làm hết sức mình. Tôi gọi các anh đến đây là để chúng ta bàn xem tình thế sẽ diễn biến thế nào? Kết cục sẽ ra sao? các anh đến đây để cãi nhau chắc?
-   Còn bàn với xem cái chó gì nữa? - Tín bực dọc đứng dậy - Có bàn là bàn xem nên đầu hàng Cộng quân, hay cứ vì sĩ diện mà chống cự đến cùng rồi chết ngóm cả mớ với nhau.
-   Anh Tín, tình hình ở hướng Tiểu đoàn Bảo an tệ đến thế sao? Không có cách gì cứu vãn được nữa sao? Hùng mở tròn xoe mắt, chờ Tín trả lời.
-   Thiết nghĩ, trung tá quận trưởng không nên hỏi như thế. Một nửa khu vực Bảo an, Cộng quân đã chiếm. Họ đang đào hào, bổ sung quân, bổ sung súng đạn. Trong lúc ta không còn một nguồn tiếp tế nào. Sớm muộn ta sẽ bị tiêu diệt, họ chiếm thành luỹ của ta là điều không thể khác.
-   Xì. Hay ho cho đám lính Bảo an dưới sự chỉ huy của quận phó. Tất cả ở đấy là một lũ hèn nhát bất lực. sẽ phải ra toà án binh. Lầu quắc mắt nhìn Tín.
•   Được ra toà án binh đã tốt. Sợ không còn cơ hội. - Tín bìu môi, lườm lườm nhìn Lầu.
*   Kệ mẹ các anh. Tôi về tiểu đoàn của tôi đây. Thằng Lầu còn đây, Cộng sản còn lâu mới bén mảng tới được.
Lầu quay về phía cửa nhà hầm, lắp xắp định đi.
...

...-   Anh Lầu, bình tĩnh lại nào. Nóng nảy, tự ái chẳng giải quyết được công chuyện đâu. Tình hình đang bất lợi cho ta. Nhưng Cộng quân không dễ gì chiếm được Thượng Đức. Mà cho dù thua đi nữa, chúng ta cũng chọn con đường thua khiến kẻ thù không thể coi thường. • Nét mặt Hùng bình thản, tự tin. -   Ý của trung tá quận trưởng thế nào nói ngay đi. Chúng ta đâu còn nhiều thời gian để đàm luận. Mẹ kiếp, sự sống còn của Thượng Đức đang ngàn cân treo sợi tóc. - Tín nói.
Hùng xích chiếc xe lăn mời Lầu và Tín ngồi lại gần. Qua câu chuyện giữa Lầu và Tín, Hùng đã đoán biết được tâm trạng của họ. Không đi lại được, chỉ ôm vào lòng một mớ máy móc điện đài, y không thấy rõ những gì đang xảy ra ở các khu vực. Trước lúc gọi Lầu, gọi Tín về đây, những tia hy vọng còn đang lóng lánh đầy mầu sắc trong y. Nhưng y buồn, thất vọng bởi Lầu và Tín là những người trực tiếp tham chiến đã thở ra sặc mùi bi quan. Lầu là tay cứng tựa, một sống một chết với Cộng quân nhưng nghe chùng đã không tin vào sự tồn tại của quận lỵ. Tín thực tế hơn. Đã không thể giữ được Thượng Đức thì nên có phương cách gì đó, khả dĩ bảo toàn lực lượng.
Hùng coi trọng Lầu ở khí phách, thà chết không cúi đầu hàng, thà chết không chịu nhục. Hùng nể trọng Tín ở sự tính toán chi ly, ở từng bước đi cụ thể lợi hại. Làm việc với Tín nhiều, Hùng biết Tín nghĩ gì nói vậy. Tín lo là đúng, nhận định tình hình như vậy cũng không sai. ở cương vị quận trưởng, Hùng phải có những quyết sách thật chuẩn xác. Hùng phải giải được bài toán phức tạp khó khăn. Một cuộc điện đàm với cấp trên, một cuộc tranh luận giữa Lầu và Tín đã bộc lộ khả nâng không thể nào giữ nổi Thượng Đức. Vậy thì nên xử trí thê nào trong giải pháp tiếp theo.
- Nhân danh quận trưởng quận Thượng Đức, tôi muốn nói với hai anh. Thực tình tôi không muốn nói một chút nào. Ý định cũng chỉ mới nảy ra đây thôi. Hùng dừng lại. Y ngạc nhiên với cả cách nói của mình. Xưa rày, y không bao giờ vào để một cách lưỡng ước như thế. Rất có thể lần này là lần cuối cùng chúng ta gặp nhau ở đây, nên tôi muôn nói thẳng nói thật. Quận ly Thượng Đức của chúng ta khó giữ nổi nếu cấp trên bỏ rơi chúng ta. Chúng ta đâu còn đủ người đủ vũ khí để đánh trả địch. Trong lúc đó, địch tăng cường người, tăng cường vũ khí bất chấp mọi khó khăn. Hai đợt tấn công, thương vong là thế mà chúng có bỏ đâu. Vậy là chúng quyết lấy Thượng Đức bằng được. Thôi các anh đừng trách nhau làm gì. Các anh đã làm hết sức mình., Binh sĩ của chúng ta đã quả cảm đánh địch không một chút do dự trước cái chết. Nhưng làm sao chúng ta cầm cự nổi với chủ lực của Cộng quân từ miền Bắc vào. Ta thua cũng là lẽ đương nhiên. Vậy thì chỉ còn một cách để ta không bị Cộng quân tiêu diệt ấy là sự cứu viện của quân đoàn. Quân đoàn có huy động lực lượng để giữ Thượng Đức không? Anh Lầu nói đúng đó. Mất Thượng Đức sẽ mất Ái Nghĩa. Mất Ái Nghĩa là mất Đà Nẵng. Đụng đến đít các cụ rồi, không hành động sao được. Tôi vẫn đinh ninh như thế. Ấy vậy mà họ bỏ chúng ta thật. Khi các anh vào, tôi đang nói chuyện với một gã tham mưu quân đoàn. Họ cố ý nhắc sự hy sinh của quân đoàn như thế là quá nhiều rồi. Bây giờ ta phải tự lực đối phó thôi. Tôi không muốn nói ngay điều này vì sợ các anh buồn.
Tín tỏ ra không lạ lùng, chép miệng:
-   Giống như người Mỹ bỏ ông Thiệu vậy thôi.
Còn Lầu thì đứng ngay dậy, vung tay lên như muốn đấm vào mặt ai.
-   Mẹ kiếp thằng quân đoàn, mẹ kiếp thằng quân lực Việt Nam cộng hoà. Ra là chúng mày bỏ chúng tao đấy. Chúng mày đem con bỏ chợ đấy. Hừ, rồi sẽ đến lượt chúng mày thôi. Quân với chả tướng, một lũ tráo trở. . .
Tín bỗng bật cưòi, nói rất điềm đạm:
-   Tráo trở nhất vẫn là thằng Mỹ. Chao ôi! Nếu không có sự bảo hộ của nó, cái chính thể Việt Nam cộng hoà chết mất xác từ lâu rồi. Nếu không có thằng Mỹ, ta vào lính làm gì? Vậy mà bao nhiêu hứa hẹn, giờ nó bỏ. Nó đã đánh hơi thấy sjw bất ổn. Chao ôi! Cái đồ bỏ của chạy lấy người”. Biết thế theo quách Cộng sản từ đầu cho xong.
-Mặt Hùng bỗng sửng sốt. Y đưa mắt nhìn Tín, ánh mắt vừa khó chịu, vừa oán trách. Từ trước đến nay Hùng chưa nghe Tín giở giọng như thế bao giờ. Hùng vẫn tin rằng Tín là người có học, hiểu nhiều, biết rộng, là người thửc thời, khó có một ai lay chuyển được lý tưởng mà Tín theo đuổi. Mới hay, thử thách của lòng người phải được đặt vào hoàn cảnh nhất định. Nếu vì Thượng Đức thất thủ, Tín thành người lá mặt lá trái thì y đã chọn nhầm. Chọn nhầm một cán bộ cấp phó cho mình.
- Anh Tín, anh hối tiếc là đã vào quân ngũ, là đã phục vụ cho quân lực Việt Nam cộng hoà sao? Làm đến thiếu tá, quận phó mà anh nói vậy không sợ binh sĩ cười cho sao? Cộng sản có lý tưởng của Cộng sản, chúng ta có lý tưởng quốc gia của chúng ta. Mỗi người khi vào quân ngũ đã thế thốt thế nào anh còn nhớ không? “Biết thế theo quách Cộng sản cho xong”. - Hùng cười gằn - Anh nói thật hay nói giỡn vậy?
Tín đúng dậy, nhếch mép cười. Y nhìn quận trưởng bằng con mắt thương hại. Giờ cáo chung đã đến mà quận trường còn mang lý tưởng ra tranh luận thì ngô nghê quá. nực cưòi quá. Cười ra nước mắt mất thôi. Một chi khu quận ly, một cái đồn trú quan trọng, một cụm cứ điểm hùng mạnh như Thượng Đức mà ông Thiệu bỏ, ông Trưởng bỏ, còn ra thể thống gì nữa. Họ đang đùa giỡn vói chính tính mạng của quận trưởng mà quận trưởng không biết. Cộng sản sẽ thắng chế độ ông Thiệu, Cộng quân sẽ thắng quân lực Việt Nam cộng hoà của ông Cao Văn Viên bắt đầu bằng chính trận đánh này. Trận đánh không còn lính Mỹ. Đấy, lý tưởng mẹ gì? Chỉ dựa vào thằng Mỹ mà sống hưởng vinh hoa phú quý. Thằng Mỹ bỏ đi là xong. * Tín đã định không tranh luận với Hùng, nghĩ ràng những điều mình nghĩ chỉ làm Hùng đau thêm. Nhưng Hùng nhắc:
• Anh Tín trả lời tôi đi chớ?
- Tôi nóí thật đó, thưa trung tá quận trưởng. Đúng là bên nào cũng có lý tưởng chớ sao? Chưa vội nói cái lý tưởng của Cộng quân làm gì. Lợi thế của họ là đánh đuổi quân xâm lược. Quân Mỹ rút rồi chứ sao, nhưng vũ khí Mỹ còn đây. Tiền của Mỹ vẫn đổ vào đây cho cuộc chiến. Mỹ vẫn là người chỉ đường dẫn lối cho ông Thiệu, ông Cao Văn Viên. Mỷ chỉ thay màu da cho xác chết. Ai chả biết thế. Cộng sản đã có sự khởi đầu tốt đẹp đánh cho Mỹ cút rồi. Đến lượt ta nhào thôi. Chúng ta đừng tự huyễn hoặc mình nữa trung tá quận trưởng à. Thằng Mỹ rút, cái thể chế Việt Nam cộng hoà còn đứng được mấy nỗi đây. Nhưng Cộng sản có chiếm cả miền Nam thì mất nhiều nhất đâu phải chúng ta. Chúng ta vì miếng cơm manh áo cho mình, cho vợ con mà vào lính. Không vào lính thì chẳng những bản thân ta mà gia quyến cũng bị liên luỵ. Rốt cuộc, ta đi vì thế chứ lý tưởng gì nào? Đám những ông 1ớn bà lớn trên chính quyền trung ương kia mới là mất nhiều. Họ giữ được chế độ nghĩa là giữ được nhà lầu, máy bay, xe hơi, vợ đẹp, con khôn. Họ giữ được chế độ là giữ được đô la, vàng bạc châu báu. Họ giữ được cái gì quận trưởng biết không? Một đám nguời làm thuê, một lũ lính đánh thuê như chúng ta. Thế thôi!
- Còn TỔ quốc, còn nhân dân, còn trách nhiệm danh dự cùa người lính?
Hùng vân kiên nhẫn lắng nghe Tín nói mặc dù mặt đỏ au như người say rượu.
- Người ta khoác lên cái sự thật trên bằng những từ hoa mỹ đấy, quận trưởng ạ. Bên nào cũng có Tổ quốc, có nhân dân, người lính bên nào cũng có vinh dự trách nhiệm. Quân nhân nào cũng chiến đấu hy sinh vì Tổ quốc và nhân dân hết. Mà thật kỳ cục, chỉ là vậy thôi mà cả hai phía lôi kéo dược biết bao nhiêu nam thanh, nữ tú ra ngoài mặt trận. Ta cũng là một thủ nhân dân chớ, cấp trên của ta cũng nói vì nhân dân đấy. Vậy mà họ mặc xác chúng ta cho Cộng quân. Hay ho thay hành động của những người luôn giáo huấn chúng ta về tình yêu Tổ quốc, tình yêu nhân dân, trách nhiệm và vinh dự...

...
Hùng bưng lấy dầu. Hai thái dương giật thon thót. Y có cảm giác viên đạn đâu đó vừa bắn vào tim, buốt nhói.
-   Anh Lầu, anh nói một điều gì đi chớ? - Hùng nhìn Lầu, ánh mắt khẩn khoản.
-   Tôi đếch thích dây vào cái trò tranh cãi lý tưởng của các anh. Là thằng thanh niên, đất nước có chiến tranh tôi buộc phải cầm súng, không bên này thì bên kia. Thế thôi. Và đã là thằng lính, chọn lấy một bên, hoặc quốc gia, hoặc Cộng sản. Trung thành, sống chết đến cùng với cái mình đã chọn. Bắt cá hai tay là thằng hèn.
-   Vậy sao anh không chọn phía bên kia? - Tín hỏi, môi tím rịm.
-   Bên kia ấy à? Khổ bỏ mẹ. Nhẫn nhục chịu đựng những thứ Việt cộng thì vái chào thôi. Có chăng là chọn đám chủ lực ngoài Bắc nhưng cũng khổ. Tôi đồ rằng vì khổ quá họ phải sinh ra chiến tranh. Chiến tranh để giải quyết nghèo khó, để hy vọng mảnh đất con người ở phía Nam này đem lại cái gì đó, ít ra cũng đỡ khổ hơn.
-   Nói như anh, đơn giản quá. Không có chiến tranh, hàng triệu thanh niên tập trung cho đồng ruộng, cho công xưởng nhà máy, cho các vùng rừng vùng biển. Họ sẽ tự giàu có. Họ giàu có thì đất nước giàu có. Chiến tranh, nhân dân phải nuôi không họ, lại còn vũ khí trang thiết bị, biết mấy là tiền. Không phải thế đâu. Chiến tranh là do không chịu nhau về ý thức hệ. Cái mà họ vẫn gọi là chế độ xã hội chủ nghĩa hay tư bản chủ nghĩa. Họ tôn thờ lý tưởng của họ và họ căm thù chế độ của ta, chế độ họ cho là ôm chân đế quốc, là bán nước, là bất công, là mị dân, do đó cần phải tiêu diệt.
Lầu:
-   Tôi thì vẫn nghĩ đơn giản thế thôi. Chế độ hử? Cần gì tiêu diệt nhau chớ? Cộng sản bảo chế độ Cộng sản tốt chớ gì? Không bóc lột, không có bất công, dân tự do, giàu có..* Anh chứng minh đi. Tập trung sức người sức của mà xây dựng cái miền Bắc kia hơn hẳn quốc gia ông Thiệu đi. Không khéo dân ở đây lại kéo theo ra đó ầm ầm. Có gj mà phải đổ người đổ vũ khí vào đây tiêu diệt người ta.
Tín:
-   Bắt đầu thì không phải thế. Quân Mỹ đến xâm lược đất nước người ta. Lãnh đạo miền Bắc, nhân dân miền Bắc nổi khùng lên, quyết chống lại Mỹ, chống lại những ai ủng hộ Mỷ. Do ý thức dân tộc cả thôi. Đấy là cái cớ để họ vùng dậy. Để Hà Nội đưa quân vào miền Nam. Dân miền Bắc đồng tình với lãnh đạo của họ cũng là lẽ đó.
- Mẹ kiếp! Ông nói vậy mà nghe được sao? Chúng ta dựa vào Mỹ thì Bắc Việt dựa vào Liên Xô, vào Trung Quốc chớ khác gì nhau.
-   Có khác đấy. - Tín có vẻ không muốn tranh luân nữa. Giọng buồn chán - Kẻ nhóm lửa và người dập lửa. Khởi xưóng cuộc chiến đâu phải họ. Thậm phí, tôi và anh có nhìn thấy ông Liên Xô, Trung Quốc mẹ nào đâu. Nhưng Mỹ à, năm mươi vạn quân đã vào đây, đã tham chiến quyết liệt. Ta đã phó thác vận mệnh đầy tin cậy, đã dựa vào đó như cái bùa hộ mệnh. Nhưng họ đã lẹ chân cuôn gói bỏ chạy, mặc xác chúng ta.
Hùng không còn ôm lấy đầu. Y tự đẩy xe lăn đi lại trong cần hầm hẹp, mắt suy tư, y nhích lai gần Tín.
-   Thế theo anh, cái sai thuộc về chế độ ta chớ không phải là chế độ Bắc Việt?
-   Cái sai của ông Diệm, ông Thiệu là ở chỗ tưởng có thể dựa vào Mỹ dể xây dựng một Tổ quốc giàu có hùng mạnh. Họ tưởng có Mỹ bên cạnh, thì Cộng sản chẳng làm gì được. Họ biết đâu Mỹ là nguyên nhân sâu xa của cuộc chiến. Mỹ cũng là nguyên nhân sâu xa để chế độ Việt Nam cộng hoà sụp đổ.
-   Nhưng anh biết đây, Mỹ đã ký kết hiệp định rút quân.
-   Muộn quá rồi. - Tín lắc đầu, mặt ngán ngẩm - Hai mươi năm nay họ đổ vào đây biết mấy tiền của. Hàng vạn lính Mỹ cũng đã tham chiến với lính Bắc Việt. Họ huy động cả lính chư hầu nữa. Thế mà đành chịu thất bại. Đành ngậm đắng nuốt cay, ê chề rút khỏi miền Nam. Họ rút vì chính họ không trụ nổi nữa chớ không phải có lý do gì khác. Mỹ còn vậy, làm sao chế độ Việt Nam cộng hoà của ông Thiệu... '
- ủa trời! - Hùng kêu lên, giọng lạc đi - Vây ra anh không chỉ nghĩ là Thượng. Đức thất thù, mà cả cái chế độ Việt Nam cộng hòa cũng sẽ thất thủ.
Tín đứng dậy, điềm nhiên trả lòi:
-   Chỉ còn là thời gian. Thôi tôi về. Chắc sắp đến giờ nó tấn công rồi đậy..
Tín lùi lũi ra khỏi căn hầm. Lầu nhìn theo căm uất:
-   Hắn sẽ đầu hàng Cộng sản mất thôi. Trung tá quận trưởng xử lý đi chớ?
Hùng nhìn Lầu khó hiểu:
--   Ý ánh là...
-Đúng! - Lầu khoát tay, cử chỉ ấy cũng có nghĩa là thủ tiêu ngay.
Mặt Hùng bỗng xệ xuống, buồn thịu:
-   Đừng! Chúng ta đã hao tổn quá nhiểu sĩ quan binh sĩ. Vớĩ kẻ thù thì không khoan nhượng, càng giết được nhiều càng tốt, nhưng với anh em mình phải độ lượng nhân ái. ông ấy là thiếu tá quận phó...
Một vài giọt nước mắt khẽ lăn nhẹ trên đôi má tóp vào của Hùng. Lầu chợt nhận ra mới mấy ngày thôi mà tóc quận trưởng bỗng trổ muối tiêu nhiều đến thế, mặt hốc hác đến thế. Y định quát vào mặt Hùng rằng đã là người chỉ huy trận mạc thì không được mềm lòng, rằng dù là thiếu tá quận phó, hay tướng của. quân lực Việt Nam cộng hòa đi nữa nhưng đã dao động thì còn nguy hiểm hơn kẻ địch. Chính hắn sẽ dẫn Cộng quân quay vào cắt cổ quận trưởng. Rằng đã yếm thế, không làm được việc đó thì hãy giao cho người khác...
Nhưng không hiểu sao hắn kìm lại được. Hình như trong lòng hắn cũng đang nhen nhóm một chút trác ẩn:
- Trung tá quận trưởng tưởng tôi muôn làm việc đó lắm sao? Không đâu. Nhưng có những tình huống người chỉ huy phải cắn răng lại mà làm. Trung tá quận trương đã giao cho thiếu tá quận phó chỉ huy Tiểu đoàn Bảo an, thì trung tá quận trưởng phải có trách nhiệm. Chỉ huy một tiểu đoàn như ông Tín mà thở ra cái giọng ấy là chết mẹ rồi. Đâu phải chỉ là việc của ông ấy nữa. ông đầu hàng, tất binh sĩ sẽ làm theo. Vậy thì căn cứ Thượng Đức thà dâng nạp trước cho Cộng sản.
Dâng cho Cộng sản? Câu hỏi như con dao quắm cứa vào lòng Hùng. Không bao giờ. Hùng sẽ quyết chiến đến cùng. Đứa nào nhút nhát đầu hàng Hùng sẽ bắn bỏ. Thượng Đức có thể lọt vào tay Cộng sản nhưng người lính thì không. Là giả thiết như vậy. Thượng Đức làm sao mất. Y đâu đã chịu bó tay. Mất Thượng Đúc còn mặt mũi đâu để nhìn nhau. Không bao giờ. Đằng nào quân tiếp viện cũng sẽ tới. Có thể vì lý do nào đó họ đến chậm. Nhưng nghĩ rằng Thượng Đức vĩnh viễn sè bị Cộng quân chiếm đóng là viển vông, ảo tưởng. Cộng sản có tức thời chiếm được Thượng Đức cũng phải bước qua xác Hùng và sẽ phải trả giá đắt. Trong đầu Hùng còn thủ một phương án cuối cùng. Phương án dành cho số phận những kẻ nào muốn đi theo Cộng sản. Không. Hùng chưa tin rằng Tín kém cỏi đến thế, hèn hạ đến thế.
-   Liệu ông ta có theo Cộng sản thật không? Đâu đến nỗi thế. - Hùng tự hỏi rồi tự trả lời.
-   Trung tá quận trưởng tin người quá. Thật thà quá. Để coi. - Lầu nói và cất một tiếng cười khẩy.
-   Lạy chúa! - Hùng kêu lên - Nếu vậy thì cái mất của chúng ta còn lớn hơn cả việc thất thủ Thượng Đức. Chúa ơi! Tôi phải làm gì chớ?
Hùng gục đầu trên chỗ vịn tay xe lăn. Mái tóc rốì bời, xoã tung, rung rung. Tiếng khóc tức tưởi bật ra làm héo úa cả căn phòng xếp đầy súng đạn máy móc. Một thoáng u tối đâu đó ập đến phủ lên gương mặt Lầu. Lầu đi cạnh chỉếc xe lăn, đặt một tay lên vai Hùng:
-   Đừng buồn trung tá quân trưởng! Cộng quân chưa thể chỉếm được Thượng Đức. Còn Lầu, còn Tiểu đoàn Biệt động biên phòng 79 thì Thượng Đức vẫn còn. Trung tá quận trưởng điện cho cấp trên hay quyết tâm của chúng ta. Bảo họ cho chỉ viện ngay. Không thể chậm trễ thêm được đâu. Trung tá quận trưởng lệnh cho toàn bộ Tiều đoàn Bảo an không một ai được rời căn cút. Đứa nào nhúc nhích bắn bỏ. Tôi sẽ còn quay lại đây với trung tá quận trưởng. Xin chào.
Lầu khom người, chui qua cửa nhà. hầm. Tíếng cua Hùng đuổi theo:
-   Nhớ còn phương án trái cam, phương án trái cam.
Sau câu nói ấy, Hùng thấy đầu óc chợt tính táo. Y hối hả lệnh cho thông tin mở điện đài liên lạc với cấp trên, cấp dưới. Một niềm hy vọng bỗng dưng sáng lên như một tia nắng trên mặt y.

2
Hùng lăn xe vào căn phòng riêng của mình. CĂN phòng nhỏ, khiêm nhường ăn thông với phòng chỉ huy bằng một vuông cửa hẹp. Nước mắt Hùng bỗng ừa ra. Kỷ niệm đâu đó ùa vào căn phòng. Y cảm thấy như vợ và con gái đang ngồi chờ ở kia. Người vợ hiền dịu đang mỉm cười nhìn y âu yếm. Hai đứa con gái chạy lại với ba. Y không chỉ sờ thấy mà còn nghe thoảng mùi thơm ngọt của da thịt vợ con.
Hùng gạt nước mắt như gạt đi một mộng ảo rồi lăn xe tới chỉếc bàn làm việc. Trên bàn còn thư vợ, thư hai con gái. Góc kia, y cầm lấy một phong bì khác rút ra một tấm ảnh. Tấm ảnh chụp bốn người: vợ chồng y và hai đứa con. ảnh chụp dịp tết nguyên đán vừa rồi. Ôi chao, Hùng yêu cái gia đình bé nhỏ của mình biết chừng nào. Sinh ra trong một gia đình quyền quý ở Đà Nẵng, vợ Hùng được cha mẹ, các anh chị nuông chỉều. Hồi mới đến với nàng, Hùng nghĩ cuộc tình duyên của mình và nàng khó thành. Nàng như tơ, óng ánh mềm mượt. Học xong đại học, cha mẹ muốn đưa nàng đi tu nghiệp ở Mỹ nhưng nàng từ chối. Nàng tiếp thu của cha mẹ một xưởng dệt nhỏ. Nàng nói: “Em cũng chỉ lo làm sao cái xưởng của em không đổ bể. Tiến lời đủ để xài cho một đời song bình thường”. Đúng là nàng không mơ màng chi sự giàu sang phú quý, cũng không kén chọn chỉ một đức ông chồng tài ba có địa vị cao sang trong xã hội. Khi đã yêu nhau, Hùng hỏi nàng: “Yêu anh, em có gì băn khoăn không?”. “Chỉ không yêu cái nghề của anh”. Hồi đó Hùng có thể dựa vào uy lực của bố nàng để không phải theo nghiệp nhà binh. Một lần Hùng nói với nàng: “Đất nước đang có binh đao, tuổi thanh niên, anh muốn làm một người lính, thực hiện nghĩa vụ công dân. Một mai nếu còn sống mới lo công việc. Nhưng em không thích vậy, anh sẽ chỉều”. Nàng dúi mớ tóc dày mượt vào ngực y, ngước đôi mắt to sắc sảo thăm thẳm nhìn lên: “Sao lại chỉều em? Người con trai trước hết phải chỉều ý thích của mình đã”. Nàng nói nàng chúa ghét những chàng trai yếu đuối. Nàng là người yếu đuối rồi nên mơ ước chồng mình là người cứng rắn quả quyết. Mới dứt tuần trăng mật, y đã bị điều lên cái vùng rừng núi hoang vu Đại Lộc. Hồi đó, Thượng Đức không như bây giờ. Rừng trập trung bí hiểm. Muỗi vắt, những thứ làm nàng chết khiếp, đụng đâu cũng hàng đàn hàng lũ. Thi thoảng, y mới xin phép đơn vị về Đà Nẵng. Mỗi lần bước chân vào nhà, nàng ôm chầm lấy y, khóc râm rứt. Y biết những chỉều thứ bảy, những tốì chủ nhật, không có ai đi dạo cùng nàng bên bờ sông Hàn. Nàng sống trong cô đơn, hiu hắt. Nỗi nhớ và cả sự ngùi tủi ấy chồng chất và trút thành những dòng nước mắt. Giá như mỗi tuần y có thể về với nàng một ngày, hay một buổi hay chỉ một giờ, hẳn là tâm trạng u buồn của nàng sẽ vơi đi phần nào. Một lần, nghe y ước ao như thế, nàng đã nhìn y bằng sự ngỡ ngàng: “Thương là thương anh thôi. Em ở thành phố, có bạn bè, có gia đình. Anh trên đó chỉ nhiều gió và cây rừng”. Về sau, để y khỏi nhớ, khỏi buồn, mỗi tuần một lần, nàng lên Thượng Đức với chồng. Nàng bảo: “Anh không về vì kỷ luật nhà binh thì em đến với anh cũng được chớ sao?”. Y bỗng thấy càng ngày càng yêu vợ hơn. Và càng ngày y càng phát hiện ra ở vợ những điều thật mới mẻ. Nhưng càng vì thế, y càng không muốn vơ phải khổ. “Nếu chỉ vì anh thì em đừng quá vất vả như thế’. “Vì em nữa chớ”. Nàng cười. Nàng là người rất mẫn cảm, tế nhị. “Ngày trước em sợ muỗi, SỢ vắt lắm mà?”. “Yêu anh. Nghĩ đến được gần anh là hết sợ”. Không thể ngăn được nàng, y bèn doạ nàng bằng lý do an ninh. “Đường lên Thượng Đức, Cộng quân vẫn ra mai phục, nguy hiểm lắm. Thôi để hàng tháng sẽ đi một lần”. Nàng cười: ‘Thếsao? Dễ sợ. Vậy anh đừng ham về thành phố đó nghe. Để em. Anh là lính. Thứ em họ rình phục làm chỉ”. Và thế là tình yêu thương đã khiến nàng quên hết hiểm nguy. Nàng vẫn đều đều đến thăm y cho đến khi mang thai và đứa con gái đầu lòng ra đời... Hai năm sau, nàng lại ban tặng y một cô con gái nữa. Với y còn gì vui hơn. Con trai con gái đều tốt cả. Trong lòng y thực sự quý con gái hơn. Mỗi lần y về, hai đứa xí phần ngủ với ba. Y dang hai tay làm gối cho chúng. Y thấy thích thú vô cùng được nằm cạnh con. Mùi thơm trên miệng, làn da mềm mát của con đưa y vào giấc hgủ thật yên bình. Lớn lên, hai đứa giành nhau nhổ râu, nhổ tóc sâu cho y. Chúng ngoan, học giỏi, bi bô với ba suốt ngày. Hẻ năm ngoái, nàng đã dẫn cả hai đứa lên Thượng Đức. Suốt ngày, chúng nhảy nhót, đi hái sim, hái ổi. Chú công vụ còn dẫn chúng đi bắt chim ra ràng trong rừng... ở thành phố, tù túng, được len đây sống với “rừng thẳm” với vẻ đẹp “mắt ngọc” của Thượng Đức, chúng mê mẩn không muốn về. Nhưng trái tim y thì se thắt. Chỉều vợ, thương con, y không đành từ chối, chứ ở đây thấp thỏm không yên. Mìn của cả hai phía gài khắp nơi. Vùng kiểm soát được nới rộng, nhưng càng nới rộng bao nhiêu càng không an toàn bấy nhiêu. Hôm đưa vợ và con về thành phô, y đích thân lái xe. Không làm thế, y không thể yên tâm. Hú hồn hú vía, xe đi được dăm bảy cây số, cối 60 ly của Việt cộng dội tới tấp. Mảnh đạn xiết sàn sạt sau xe. Đến giờ, nghĩ lại, y vẫn còn thót tim. Bữa đó mà vợ con có mệnh hệ gì, không biết y sẽ sống thế nào? Liệu có tồn tại, đên bây giờ? Hai đứa con gái, hai nàng công chúa, hai viên ngọc của y đấy. Y thương, y quý đến thế, vậy mà bữa nàng sinh đứa thứ hai, nàng đã khóc đầm đìa nước mắt... Hai mẹ con đang trong viện, y vào thăm, thấy nàng khóc, y không hiểu đầu đuôi thế nào. Hay nàng tủi thân vì phải vượt cạn một mình. Y ghé ngồi xuống cạnh, định an ủi thì nàng đã chúi đầu vào lòng y nức nở: “Lần sau em sẽ sanh cho anh đứa con trai”. “Sao vậy em, con gái cũng tốt chớ sao?”. Nàng ngưóc lên như thể câu nói đó không phải là của y. Dẫu thế, mắt nàng cũng vụt sáng long lanh, “Anh nói xạo. Không có con trai, lấy ai nối dõi nghiệp nhà binh của anh?”. “Em buồn cười, vì chuyện sinh con gái mà em khóc đó à? Cần gì phải nối nghiệp nhà binh chớ? Em chả từng không thích đó sao?”. “Em nói bao giờ?”. “Có lần...”. “Hồi chưa lấy nhau phải không? Bây giờ thì em thích rồi đó. Em thích một đứa con trai sau này như anh à”.
Hùng biết là nàng không nói dối. Nhưng có lẽ vì quá yêu y, thương y mà nàng nói Vậy thôi. Hơn ai hết, nàng là người nếm trải đắng cay xa xót của việc xa chồng. Hơn ai hết nàng là người chịu bao thiệt thòi khi chồng mình là lính. Hùng không ân hận con đường mình đã chọn. Nhưng mong có một đứa con để rồi lại làm một người lính như y thì không bao giò. Có một con đường binh nghiệp. Có những người lính sinh thời cho đến khi ngã xuống đã trọn đời trong quân ngũ nhưng y không muốn thế hệ sau vẫn phải đi tiếp con đường của cha chú họ. Chỉến tranh không thể là mãi mãi. Con người sinh ra là để được sum họp gia đinh, để được hưởng hạnh phúc. Con y không còn phải lo âu khi nghe thấy tiếng đại bác đâu đó, tiếng mìn nổ đâu đó, tiếng súng lớn súng nhỏ đâu đó. Có những tiếng sột soạt đâu đó làm ,ỵ, giật thót trong giấc ngủ sẽ không bao giờ đến với các con y nữa...
Nhưng đấy là chuyện của ước mong. Thực tế phũ phàng hơn. Dù muốn hay không, y phải tính đến chuyện xa vợ con. Không phải xa như những nảm tháng đã qua mà là xa vĩnh viễn- Nếu phải vĩnh viễn rời bỏ cuộc đời để đem lại hạnh phúc cho vợ con, y sẽ sung sướng biết bao nhiêu. Nhưng phũ phàng thay là cái chết của người lính. Vợ con y sẽ đau khổ, sẽ khóc đến khô cạn nước mốt. Đời sống gia đình sẽ xáo trộn, và y đã hình dung ra cái thảm kịch của bố mẹ, vợ con khi mình mất đi. Gia đình y sẽ được tôn vinh, có sự bảo lãnh của xã hội, nếu thể chế chính trị Việt Nam cộng hòa đứng vững, quân lực Việt Nam cộng hoà đẻ bẹp được Cộng quân. Sẽ là nỗi sỉ nhục, nỗi ê chề khốn nạn khốn khổ cho gia đình y nếú Cộng sản thắng, chế độ ông Thiệu sụp đổ.
Không biết những người lính bên kia có nghĩ như y không? Hẳn là khi xa vợ con, họ cũng nhớ thương quặn thắt. Rồi họ cũng như y, vinh quang VÀ cay đắng phụ thuộc vào thắng hay bại trong cuộc chỉến hôm nay... Vậy thì hà cớ gì họ phải từ miền Bắc vào đây, chịu đói rách, chịu gian khổ hy sinh. Hoá ra những điều Lầu và Tín tranh luận không giống như y hằng nghĩ. Lý lẽ của cả hai người chưa thuyết phục được y nhưng làm y hoang mang. Chưa bao giờ y nghĩ Thượng Đức có thể lọt vào tay Cộng quân, cũng chưa bao giờ y ngờ tới chế độ y đang sống sụp đổ. ấy vậy mà sĩ quan dưới quyền y đã không ngần ngại nói trắng phớ. Còn tiếc là đã không theo Việt cộng ngay từ đầu. Có thêm một ý tưởng vừa mới nảy sinh trong y khi nghe Lầu và Tín tranh luận với nhau... ấy là sự vô lý, rất vô lý cho những kẻ cầm súng, như y và cả bên Cộng sản kia. Lợi lộc đâu chẳng thấy, thua thiệt trăm đường, bi thương trăm đưòng...
Hùng vội ôm lấy đầu. Không phải vì những trăn trở về lẽ sống, về chỉến tranh, vì lẽ y chưa tìm được câu trả lời thoả đáng mà là vì những tràng đại bác khủng khiếp của Cộng quân nã vào đồn. Sau đại bác là bộ binh sẽ tràn lên. Quả nhiên, phía khu vực Tiểu đoàn Bảo an phập phành tiếng B40, B41 và cả tiếng AK inh tai. Không thấy tiếng súng bắn trả. Thôi chết. Khéo mà Tín đẩu hàng Cộng quân thật rồi. Hùng lắng tai về phía Tiểu đoàn Biệt động quân. Lầu đang cho quân tham chỉến. Súng hai bên đang giao nhau, ở phía ấy, không còn đường thoát. Lính của Lầu chỉ có một con đường: thắng hoặc chết. Chính vì vậy họ sẽ đánh đến cùng. Họ sẽ thắng. Cộng quân chưa làm gì được Thượng Đức. Hùng vội vã lăn xe qua nhà hầm chỉ huy. Y lệnh cho thông tin mở các loại máy liên lạc với cấp trên. Mẹ kiếp, trên quân đoàn vẫn chỉ cái giọng cáo cầy của lão tham mưu. Hùng xin gặp Ngô Quang Trưỏng, gã -bảo gọn lỏn: “Tư lệnh đi Sài Gòn”.
-   Thê còn Thượng Đức, các anh mặc xác nó sao?
-   Trước khi đi, tư lệnh dặn: Các anh phải ráng giữ bằng được Thượng Đức, chờ huy động lực lượng chỉ viện. Phải giữ! Sẽ có lực lượng cứu viện.
Không có thứ mệnh lệnh nào đều giả như cái mệnh lệnh ấy. Giữ làm sao khi lực lượng tham chỉến chỉ còn phân nửa. Số phế binh nằm ngổn ngang khắp hầm hào, không được chữa chạy. Giữ làm sao khi súng đạn không tự đẻ ra, đã hao hụt tới mức phải bắn dè chừng. Niềm hy vọng cuối cùng là Cộng quân cũng thiếu người, thiếu.vũ khí, phải kéo dài thời gian chuẩn bị như đợt đầu. Nhưng rõ ràng thế và lực của họ đang vượt trội. Súng lớn súng nhỏ của Cộng quân dồi dào thế kia. Hẳn là họ đã được bố sung người, bổ sung vũ khí rất nhanh. Trong khi đó, Vùng 1 chỉến thuật, nơi đẻ ra, nơi nuôi dưỡng cái quận lỵ Thượng Đức chỉ trả lời suông: “Phải giữ” chờ lực lượng chỉ viện. Còn chờ đến bao giờ nữa khi tiếng chuông báo tử đã điểm. Vào thời khắc định mệnh khắc nghiệt gõ cửa Thượng Đức mà tướng tư lệnh bỏ đi Sài Gòn. ô hô!
Cái Hùng chờ đợi không phải những thứ y vừa nghĩ. Những thứ y vừa nghe là những tiếng sét kinh hoàng dội xuống Thượng Đức. Cái y chờ đợi là xe tăng đại bác nườm nượp tiến từ Đà Nẵng ra. Cái y chờ đợi là máy bay bỏ bom rợp trời, là hàng bầy hàng đàn trực thăng chở lính dù, lính thủy quân lục chỉến đến ứng cứu. Lạy Chúa, họ bỏ chúng con thật rồi. Đức mẹ ơi!
Lẽ ra, vẫn phải ngồi ở nhà hầm cầm lây điện thoại, chỉ huy quân qua các thứ điện đài, Hùng lại gục đầu trên xe lăn. Vô ích. Chẳng để làm gì. Chỉ huy ai? Một sĩ quan tác chỉến chạy tọt vào nói với Hùng:
•   Ông Tín điện xin pháo bắn vào ấp Hà Tân, đế binh sĩ mở đường máu thoát ra ngoài.
-   Thì vẫn bắn đó thôi, cứ bắn đi.
Người sĩ quan tác chỉến trố mắt nhìn Hùng như nghe nhầm:
*   Thế trung tá quận trưởng có đồng ý cho thiếu tá quận phó dẫn quân chạy ra ngoài không ạ?
-   Cho hay không làm sao được chớ? Vỡ trận rồi. Vỡ trận rồi. Nghe chưa?
Viên sĩ quan tham mưu chạy về hầm mình, một nhoáng lại chạy qua:
-   Báo cáo trung tá quận trưởng, thiếu tá tiểu đoàn trưởng Lầu báo về Cộng quân đã chỉếm được khu trung tâm. Binh sĩ hiện đang dạt về phía đông nam căn cứ. Ông đề nghị máy bay bỏ bom hủy diệt.
-   Không có máy bay bỏ bom. Không có pháo, chỉ còn phương án trái cam. Nói lại với ông Lầu thế nghe chưa?
-   Rõ ạ!

Chương mười chín
1
Quan hệ giữa thủ trưởng với cấp ủy là quan hệ tế nhị. Biết kết hợp khéo sẽ trở thành sức mạnh, xừ sự không tốt thành vật cản trong quá trình phát triển của đơn vị, thành mốì nguy hiểm trong những trận đánh cụ thể. Sự bàn bạc tập thể đã có lúc được coi là một nguyên tắc tốt nhất, ai nấy cần phục tùng. Đôi khi trong chỉến đấu không thể bàn được với tất cả chỉ huy, tất cả cấp ủy thi ít nhất tư lệnh và chính ủy cũng thống nhất với nhau, trong nhận định tình hình để từ đó đưa ra những mệnh lệnh có tính quyết định sự thắng hay bại, sự mất hay còn của một trận đánh. Tập thể bao giờ cũng sáng suốt hơn một người. Nhiều cái đầu thông minh hơn một cái đầu. Tuy nhiên, không phải lúc nào, trường hợp nào củng vậy. Có một thực tế đã được kiểm nghiệm, quá tin vào cái tinh thần tập thể sẽ lãnh đủ mọi thất bại cay đắng.
Vậy, thì khi nào cần ý kiến tập thể, khi nào cần trao đổi với chính ủy và khi nào thì không cần, Lê Công Phê tự xác định rằng: Có những việc hệ trọng, mình chưa tự tin mình lắm, khi đó nghe và lĩnh hội ỷ kiên mọi người là điều rất cần thiết. Có những việc không lớn lắm, tự quyết được nhưng có thêm ý kiến của một người nữa để vững tâm hơn - bàn với chính ủy. Và có những việc tự tin, đã trải nghiệm bản thân, không cần bàn với ai nữa, tự quyết, thắng bại tự chịu trách nhiệm. Lê Công Phê đang đứng trước sự lựa chọn ấy. Một lựa chọn hết sức khó khăn.
Tiểu, đoàn 9 đã chỉếm khu Bảo an. Nên lệnh cho họ dừng lại củng cố, bổ sung người, bổ sung súng đạn rồi đánh tiếp, hay trên cái đà đang thắng đánh tới số, vào làm chủ khu trung tâm, dứt điểm trận đánh. Có nên hội ý tập thể ban chỉ huy không? Họp sẽ mất thời gian, mà thời gian đôi khi là xương máu. Có nên trao đổi với chính ủy Trần Bình không? Nhỡ quan điểm Trần Bình lại khác mình thì sao? hại cũng nhùng nhằng và biết đâu vi vậy mà thêm do dự. Nhung rồi ông lại nghĩ: từ lúc làm việc với Trần Bình đến nay chưa bao giờ quyết định những việc lớn mà. hai người trái ý- nhau, vả lại về mặt quân sự Trần Bình cung là người đáng tin cậy. ông khoát tay mời Trần Bình lại gần, ghế tai nói nhỏ ý định của mình. Trần Bình gật đầu. Lê Công Phê cầm máy điện thoại gọi về sở chỉ huy Trung đoàn 6.
- Anh lệnh ngay cho các đơn vị tạm dừng, xốc lại đội hình, bổ sung vật chất, chuẩn bị hiệp đồng tiến công tiếp...
Ông nghĩ, lại khối người phản đối mệnh lệnh này đây. có khi phê bình ông phạm húy nữa. Kệ, không thể khác. Lê Công Phê vừa buông máy, Trần Bình đã cầm lấy nói thêm:
- Anh Lai, anh Vĩnh đấy à! Nói với anh em lợi dụng địa hình địa vật tránh bom pháo, tranh thủ khoét công sự, đề phòng địch phản kích. Cán bộ tiểu đoàn, đại đội phải đi kiểm tra lo cho anh em, đừng để bộ đội thương vong vì không có hầm hào các anh nhé...
Đứng bên cạnh Trần Bình, Lê Công Phê là Nguyễn Phước, Sáu Nam. Niềm vui vừa loé lên trên gương mặt họ chợt chuội đi. Họ chưng hửng nhìn Lê Công Phê ngơ ngác. Từ sáng đến giờ, tim họ có lúc như ngừng đập vì bộ đội bị địch đánh trả quyết liệt. Bây giờ, bộ đội đang ào ào tiến lên, sư trưởng lại lệnh cho các đơn vị dừng lại. Thời gian là lực lượng. Thời cơ đang có một không hai. Cách xử trí của tư lệnh Lê Công Phê thật khó hiểu.
- Đây các anh ra đây tôi chỉ, - Lê Công Phê như đoán được nỗi niềm của hai người, vội dẫn ra đài quan sát - các anh thấy không? - Ông chỉ tay về hướng tấn công của Tiểu đoàn 8 và Tiểu đoàn 9 - Trong ống nhòm thấy rõ bộ đội ta, thấy rõ cả những hầm ngầm lô cốt địch đang cố thủ. Tiểu đoàn 8 không lệnh dừng, họ cũng chưa phát triển được. Các anh thấy địch ngoan cố thế kia, chống trả đến cùng thế kia, cứ tiếp tục xông lên khác chi liều mạng với chúng. May ở đó có một phái viên quân khu nhiều kinh nghiệm nên vừa giữ được trận địa vừa đỡ thương vong. Còn bên này, các anh xem. Khu Bảo an mênh mông thế mà bộ đội chỉ còn chừng đó người. Họ quần hơn một ngày với địch rồi. Thương vong chưa giải quyết được mệt nhoài còn gì. Phía dưới, bộ đội chưa lên kịp. Phải để họ có thời gian thở cái đã chớ?
• Chỉ sợ thằng địch nhân cơ hội ta dừng lại, phản kích
Nguyễn Phước trao ống nhòm cho SÁU Nam, quay lại nhìn Lê Công Phê.
Lê Công Phê khẽ lắc đầu:
- Không có cách chi nữa rồi. Nhưng mình khó một, thằng địch khó ba. khó bốn. Từ lúc nổ súng đợt 2, hắn không được tiếp viện. Hắn chỉ có thể phản kích khi được bổ sung người, bổ sung súng đạn. Nhưng lấy ở đâu ra? Phía nào cũng có quân ta. bọn cứu viện chỉ còn cách bắn pháo bỏ bom. Mà bắn pháo, bỏ. bom vào trận địa là đụng người của chúng. BẮn ngoài rào thì không trúng ai. Ha ha... Không việc gì phải vội. Thắng nhưng hạn chế tối đa thương vong mới khó các anh ạ.

2
Khoảng 21 giờ, Đại đội 10 do Ngoãn trực tiếp chỉ huy đang băng băng tiến về trung tâm khu Bảo an. Cái khó nhất của tiểu đoàn là ở hàng rào phân khu. Cơ hội để thằng địch ngăn chặn, tiêu hao lực lượng của ta cũng ở đây. Theo hiệp đồng, Ngoãn lệnh cho bộ đội áp sát phía trước, chờ chỉếm lấy các lô cốt. Đại đội chỉ còn hai chục người. Cũng chỉ còn chục tay súng. Còn lại lo đưa thương binh và tử sĩ về sau. Lực lượng tiến công chủ yếu sẽ là các Đại đội 11, Đại đội 12 đang ở sau anh. Đi theo các đại đội này đã có tiểu đoàn trưởng Thế. Quái lạ: không biết ông Thế chỉ huy đánh đấm kiểu gì? Hàng rào giải quyết xong. Đại liên của địch câm họng rồi vậy mà không lên.
Chợt Ngoãn nhớ đến Tấn. Trong chỉến đấu vẫn thế. Người ta ào ạt xông lên phía trước và đôi khi không nhớ người bắc cầu cho mình đi qua đã ở lại sau và có khi mãi mãi không gặp lại họ nữa. Tấn ơi. Công mày to lắm. Không có mày làm thế quái nào vượt qua hàng rào. Khẩu đại liên kia chết cứng rồi, còn mày ở đâu? Một nỗi lo ùa đến vây bủa lấy Ngoãn - không chừng nó... bậy nào... không thể. Tấn ơi! Tấn ơi... Ngoãn lao về phía khẩu đại liên đã bẹp gí của địch.
Khi ấy, Tấn nằm cạnh Ngoãn đúng một tầm lựu đạn, ở một hố trũng. Thiêm thiếp, anh nghe có tiếng gọi. Tấn mở miệng mà sao cứ ngọng líu, không phát thành tiếng. Anh muốn đứng dậy, lạ lùng, chân không nhúc nhích gì. Anh chống tay nhưng tay rã rời. Họng khô đắng. Khát. Mẹ ở đâu. Sao không cho anh nước uống. Kìa mẹ đến rồi. Từ một khu rừng xanh. Mẹ như cái chấm lá cứ hiện dần. Mẹ lướt về phía anh. Mẹ bay. Thế mà mồi vẫn không với được. Anh quẫy cựa. Mừng quá. Phải chạy lại với mẹ thôi. Ôm lấy mẹ... ơ hay, sao Toản lại ở đây? Kia nữa, cẩm Linh... Khát, khát. Cho nước uống đi chớ. Rồi. Có một vòi nước đang trút xuống. Tấn há miệng... nuốt khan. Anh quờ tay xung quanh, không có ai. Anh mở mắt. Thằng địch đâu? Đồng đội đâu? ồ mình mơ à? Và anh thấy đau.
Đau quá, ở đùi phải, cả đùi trái. Anh lại đang lả dần. Cái thằng lính đứng cạnh khẩu đại liên mắt như cú vọ đang hau háu nhìn anh. Nó bắn một tràng đạn. Anh nằm im không đụng cựa gì nữa, tay anh vẫn nắm chặt quả thủ pháo.
Tấn chưa kịp nhớ tiếp những gì đã xảy ra một cách mạch lạc lại ngất đi. Anh mất quá nhiều máu. Nhung cái se lạnh cũng đang làm anh tỉnh lại. Quái, sao thằng, địch ở đâu, bộ đội ở đâu mà trận địa yên tĩnh đến thê. Anh nhớ rất rõ nòng khẩu đại liên mà anh hướng tới. Lúc nào nó cũng rung bần bật và choé lừa. Đạn phun vào sườn hướng mở rào của bộ đội ta. Anh đã nhìn rất kỹ. Lẽ nào pháo ta bắn đến thế mà nó không can cớ gì. Đằng sau nó là hầm hào rất sâu. Khẩu đại liên đi chuyển như con thoi. Đạn lớn bắn, lính kéo tụt nó xuống dưới hầm. Bộ binh ta rục rịch nó kịp nâng lên nhả đạn. Hỏa lực tiểu đoàn không làm gì nổi. Bao cát xếp chồng chất xung quanh chỉ còn hở đầu nòng. Từ xa, bắn cho trúng được vào miệng khẩu đại liên khác gì bắn một con chim vút bay giữa tầng không. Vậy mà không diệt được khẩu đại liên sẽ không có cách gì vượt qua lớp rào phân cách. Chẳng những thế, bộ đội thương vong nhiều là điều không thể tránh khỏi. Tấn ước thèm có một khẩu B40. Từ chỗ anh đang nằm đây, đứng thẳng dậy phóng đầu đạn vào khẩu đại liên kia. Sẽ không tránh được đạn thẳng của mấy thằng lính đang thập thò phía sau bao cát. Đại liên cực nhanh của chúng phản ứng rất kịp thời mỗi khi có tiếng sột soạt. Nhưng trước khi ngã xuống mà khẩu đại liên kia tan thành mây khói thì đã quá. Nhưng thôi, ước mà làm gì? Có khẩu B40 mang theo làm sao anh được nằm ở đây mà quan sát. Chỉ có thể tung thủ pháo vào trong những chỉếc bao cát xếp chồng kia. Sức công phá của nó sẽ biến tất cả thành một đống hổ lốn. Nhưng nếu không rơi trúng đích, hoặc nổ chậm để bọn địch cầm lấy quẳng trở lại thì ôi thôi, tan thây. Phải bò tới nữa, tới nữa. Thằng xạ thủ đại liên không nhìn thấy gì đâu. Mắt hắn cũng đang chóe lửa. Hai thằng xạ thủ phụ, đang bị hút hết hồn vía về phía hàng rào phân cách. Đáng gờm nhất là thằng lính bảo vệ. Hình như nó được phân công canh chừng cho khẩu đại liên. Mắt nó láo liên tứ phía. Đã có lúc hắn hau háu nhìn yào chỗ Tấn, nòng súng hắn chỉa vào Tấn. Thế là hết. Tấn chỉ còn biết chờ những viên đạn sẽ găm vào mình. Chẳng hiểu sao không thấy hắn lẩy cò. Mày thong manh rồi, chắc chỉ nghi nghi chỗ không nhìn thấy. Nhân lúc hắn quay đi chỗ khác Tấn vội trườn lên mấy sải tay ốp sát vào chân chỉếc lô cốt vô. Lỗ châu mai nằm sát chân lô cốt. Tân rùng mình. Từ cái lỗ đen ngòm ấy hắn phụt đạn có mà tránh đường trời. Nhưng thật may, cái miệng tử thần ấy đã không hoạt động từ chập tốì tới giờ. Chắc chúng nghĩ: không có kẻ nào liều lĩnh bám vào chỉếc lô cốt. Vậy là chúng mày nhầm lắm. Từ mặt đất tới chỗ đặt đại liên trên lô cốt cao lút đầu người. Vào đến gần chân lô cốt thì đám địch trên đó hoàn toàn không nhìn thấy gì. Tấn trút một hơi thở dài. Tưởng như bao lo âu nén trong lồng ngực anh đang tan biến vào trời. Tiểu đoàn ơi! Anh Ngoãn ơi! Đã sẵn sàng chưa? phận khẩu đại liên được định đoạt rồi đây. Một phút trước đó, Tấn nghĩ: Mình hy sinh cũng không sao, mình là diệt bằng được khẩu đại liên. Còn bây giờ, anh nghi khác: phải diệt nó mà mình không hề hấn gì, thế mới ngon. Và Tấn lùi ra chút ít. Anh ước lượng cự ly sao cho vừa tầm tung quả thủ pháo, lại tránh được sát thương do quả thủ pháo gây ra.
Quả thủ pháo đã nổ, anh biết. Khẩu đại liên đã cân miệng, anh biết. Anh còn biết sau khi thủ pháo nóng rẫy trên tay, anh mới đẩy nó đi. Và khi nó rời tay, anh cũng lăn đi mấy vòng, tránh xa chỉếc lô cốt vỡ... Anh chỉ nhớ chỉ biết đến thế. Còn ra, anh bị thương vì mảnh lựu đạn, hay đạn bắn thẳng của thằng lính bảo vệ mắt như mắt cú vọ kia anh không biết nữa...
Yên tĩnh, yên tĩnh quá. Trong một trận đánh, yên tĩnh có khi lại làm cho người ta sợ. Vòm trời sâu hút mênh mông. Trăng như một lưỡi liềm sắc lẹm. Sao chi chít. Một ngôi sao đổi ngôi như chém lửa vào không gian ngỡ như nghe được cả tiếng vun vút của nó. Gió chạy rào rào, quấn quýt bên Tấn như muốn mách bảo một điều gì mông lung không rõ ràng. Anh cảm như quanh đây vốn có kẻ địch đang rình rập, dòm ngó. Sự đơn chỉếc, lẻ loi làm cho Tấn thấy rờn rợn. Anh ước thèm một tiếng n thầm, một chút hơi ấm của đồng đội. Khát. Khát khủng. Lưỡi anh liếm trên môi tìm hơi ẩm của làn sương đêm. Anh Ngoãn. Anh còn giận em sao? Anh biết em bò tới chỗ khẩu đại liên của địch mà... Tấn trách Ngoãn cố chấp, giận dai và cuối cùng anh tự trách mình • mình cũng là thằng bướng. Trong nhà hình như chỉ có mẹ thương, bố cũng ghét. Hai anh đều ghét cả. Mình là đứa khó bảo. Cứng đầu cứng cổ lắm cơ...

...
Lớn lên, chứng kiến bao nhiêu cảnh nghèo' khó trong gia đình, Tấn khao khát được đi đây đi đó. Con đường duy nhất để thực hiện ước mơ ấy là học. Anh đã được vào cấp ba, một trường đại học nào đó không phải là quá xa tầm với của anh. Liệu rồi mẹ có đủ tiền, đủ gạo nuôi anh đi học được không? Khó. Học cấp hai, trường ngay cạnh nhà mà nhiều khi anh còn tính chuyện bỏ học, huống chỉ phải đi trọ học ở trường huyện. Nhưng một niềm hy vọng lóe lên trong góc tăm tối của nhà anh, ấy là sự đi B (vào nam) của hai anh. Tưởng đã viết thư cho Tấn báo rằng, đơn vị Tưởng chẳng còn mấy ngày nữa sẽ hành quân. Ngoãn cũng có thư cho vợ chỉ ngày một ngày hai là rời đất Bắc. Những gia đình có con đi B ở làng Vọng hàng tháng được lĩnh cả chục đồng, tiền chính sách. Nhà Tấn có hai người đi B chắc chắn được lĩnh mỗi tháng hai chục đồng. Nếu bố mẹ để cho Tấn chục đồng mỗi tháng, sẽ có tiến tiêu nhoè. Chẳng những việc học hành không có gì đứt đoạn mà Tấn có quyền vênh mặt lên với bạn bè. Nhưng lần lữa chờ đợi, tiền chính sách mà Tấn ngong ngóng vẫn không đến. Hỏi ra mới biết anh cả Ngoản đã xin hoãn đi B. Còn anh Tưởng đi B thật, nhưng là đi B ngắn ( vào chiến đấu trong Quảng Trị, rồi rút ra). Đơn vị anh chỉ đánh nhau với địch ở Quảng Trị, sau đó lại rút ra Bắc Tiền trợ cấp cho bố mẹ chỉ dành cho những người đi B dài( vào sâu phía Nam – chiến đấu lâu dài) thôi.
Tấn không mặc cảm về sự thiếu thốn của mình. Anh chỉ ao ước mỗi tuần về nhà có đủ mười bốn bò gạo cho vào ruột tượng vác lên nhà trọ. Tiền tiêu vặt không cần. Càng thua thiệt bạn bẻ trong lớp, Tấn càng dồn sức vào việc học. Anh tự nhủ: “Mình chịu khổ bây giờ để sau này sướng hơn”. Mỗi lần về quê, nhìn thấy bạn bẻ guồng xe đạp vù vù, còn mình lê lết đi bộ, anh tự động viên: “Những thứ ấy rồi mình cũng có. Mình sẽ sắm nó bàng đồng lương của chính mình...”.
Tuy nhiên, lòng quyết tâm, sự lạc quan không cứu được Tấn thoát khỏi cảnh nghẻo khó. Số gạo mẹ dành cho anh các tuần đầu còn đủ. về sau cứ hụt dần. Nếu ở một mình, đói no có thể khắc phục được. Nhưng Tấn ở trọ với hai người bạn, nấu chung, ăn chung. Họ đóng bao nhiêu, anh cũng phải có bấy nhiêu. Thiếu một vài lần còn được, thiếu mãi bạn sẽ không chịu, mình cũng không đành lòng. Tấn không oán trách gì mẹ. Số gạo anh mang đi có thể đủ cho cả nhà ăn dè trong một tuần. Tấn biết rằng để CÓ được những bò gạo cho mình, mẹ đã phải làm đủ mọi thứ. Đi củi, đi mò cua, bắt ốc, đi buôn bán chợ xa, chợ gần. Người mẹ quặt quẹo. Mẹ sẽ ốm mất thôi. Tuần trước mẹ ứa nước mắt nói với anh là thiếu mất vài bò gạo. Anh xuống bếp và nhìn thấy trong nồi nấu cơm lốn nhổn một thứ sắn lát thái khô không dính một hạt cơm nào. "Ăn thế sống làm sao được hả mẹ?".
“Thì mọi nhà đều vậy cả. Người ta vẫn sống chứ có thấy ai làm sao đâu”.
Lần ấy, lên nhà trọ, Tấn không trút gạo chung vào vại như thường lệ. Tấn đã nghĩ ra cách không ăn chung với bạn nữa. Thật là vô lý, khi mẹ ăn khổ như thế, làm quần quật như thế mà mình thì... Tấn tìm được một nhà trọ gần đó. Ngôi nhà nhỏ nhưng chỉ có hai ông bà già sống với nhau, ông bà còn khoẻ, còn làm được nên không muốn phiền hà đến con. Hai ông bà hàng ngày vẫn đến thăm con cháu luôn. Con cháu cũng rốỉ rít đến nhà ông bà suốt ngày. Có Tấn đến, ông bà mừng lắm. ông bà coi Tấn như con. ông dặn mấy đứa cháu không được quấy quả để Tấn yên tĩnh hoc bài. Dù Tấn giấu tăm giấu tích cái nghẻo khó của gia đình, nhưng chỉ vài lần nấu ăn ông bà phát hiện ra ngay, "ôi dào, ngày xưa có những học trò vì sĩ, mang cá gỗ ra ăn. Giấu nghèo mà. Người ta gọi dân cá gỗ là thế. ấy vậy mà sau đỗ đạt thành quan cả đấy. Cháu không mắc gì phải giấu nghèo. Mình khó hơn người mà học hành hơn người mới là cái đáng nể, đáng trọng. Có bao nhiêu gạo, bao nhiêu tiền cháu cứ góp cho ông bà. Ông bà không giàu, nhưng cũng không đến nỗi nào đâu.
Có thịt ăn thịt, có cá ăn cá, không thịt cá thì muối mắm rau dưa. Ba người làm một mâm vừa vui vừa đỡ phiền phức cháu ạ".
Tấn biết ông bà muôn ăn chung để có có giúp mình. Anh không muốn thế nhưng cũng không có cách gì khác. Buổi trưa, đi học về, ông bà dọn cơm sẵn chờ Tấn. Buổi chỉều, giao hẳn cho Tấn lo nấu ăn. Tấn thấy thoải mái còn hơn cả ở nhà mình. Từ ngày chuyển về đây, có tuần Tấn không về nhà. Ông bà bảo gạo lúc nào về lấy một thể cũng được. Chủ nhật, ngày nghỉ, Tấn chạy vù lên núi Đụn đốn củi. Tấn cũng là người yêu vườn tược, đất đai. Ông bà có mảnh vườn khá rộng. Tấn hì hục cuốc đất trồng đậu, trồng ngô, trồng rau, trồng bí. Mảnh vườn có bàn tay Tấn, xanh mướt. Mỗi lần thấy Tấn lúi húi tưới tắm cho cây, ông bà đều nhắc: “Làm gì thì làm, đừng để ảnh hưởng đến học đó con”. Anh sống hạnh phúc. Anh ước ao bố mẹ anh cũng được như ông bà. Ông không bao giờ nặng lời với bà. Họ sống bình đẳng, tạo cho nhau niềm vui. Nghĩ về gia đình mình, Tấn thấy buồn. Mỗi người một tính nết. Trừ mẹ ra không ai chỉều ai. Trong nhà ít khi đầm ấm yên vui. Những chuyện om sòm căng thẳng xảy ra thường xuyên. Và anh thấy người đáng trách hơn cả là bố. Bố là người cầm cân nảy mực trong gia đình, nhưng ở bố có nhiều thói hư tật xấu...
Không ai dám phê bình bố. Bố gia trưởng vũ phu. Bố không chịu hoà đồng vào sinh hoạt xã hội. Bố không họp hành, không lao động. Lỗi lầm của bố có một phần nhu nhược của mẹ. Hai anh của Tấn cũng là nhũng người hèn. Họ nơm nớp lo sợ. Tấn chưa bao giờ thấy các anh góp ý với bố. Đành rằng bố dữ dằn, đụng đến khuyết điểm của bố là bố khùng lên, bố chửi bới, đánh đập, nhưng cũng phải tìm một cách gì đó chớ. ông bà ở đây rất tốt, khó tìm thấy một khuyết tật gì, nhưng con trai, con gái, thậm chí cả các cháu vẫn góp ý phê bình thường xuyên. ông bà không giận mà còn cười khà khà, khen con hoặc cháu giỏi. Rồi ông bà tự nhận là mình đã già, nhiều cái lẩm cẩm.
Tấn cùng đã tự soi vào mình. Tại sao mình cũng là thằng hèn đến thế. Mẹ không dám nói gì với bố, anh không dám nói gì với bố, còn mình cũng có dám mở miệng ra đâu. Không! Lúc đó mình còn bé, trên mình còn mẹ và các anh. Mình nói với bố là hỗn, là phạm thượng. Còn bây giờ...
Bây giờ chỉ còn hai ông bà già sống với nhau, chỉ thứ bảy. chủ nhật Tấn mối về rồi lại đi. Tan chỉ có một năm hoc nữa là vào đại học. Hai anh Tấn vẫn còn tham gia chỉến đấu ở trong Nam. Chị dâu ở riêng, thi thoảng Tấn mới gặp một lần.
Cuối năm ấy, rét muộn. Cấy chỉêm ở làng Vọng chậm lại. Rét quá, mạ không mọc được. Thời gian dành cho cây lúa chỉêm không còn nhiều. Cả xã phát động phong trào thi đua ra đồng làm ruộng. Học sinh các trường được nghỉ sớm về giúp gia đình, giúp hợp tác xã cấy chỉêm. Chưa bao giờ đồng đất ở cái làng Vọng mênh mông thế.
Các chàng trai cô gái cứ lần lượt ra đi. Lực lượng sản xuất chính là các ông bà già và học sinh. Cho dù dồn sức làm việc ngày đêm "Vì miền Nam ruột thịt" một số ruộng lúa vẫn không có bước chân người tới. Trong tình hình khan hiếm lao động như vậy, việc bà Ngoãn phải bỏ đi đốn củi, đi mò cua bắt ốc, đi buôn bán để tham gia công việc của đội là lẽ đương nhiên. Không đi củi không đi mò cua bắt ốc. không chạy chợ, bà Ngoãn biết kiếm tiền đâu mua gạo để hàng tuần Tấn mang đi. Không những thế, ông đội trưởng mới đã nhiều lần đến động viên ông Ngoãn ra đồng. Những người như ông Ngoãn bây giờ mới học cày bừa, cấy hái quả là ngại ngùng lắm. Nhưng ông đội đã hứa chỉ phân ông đi bừa thôi. Đi bừa thì không khó lắm. Trẻ con ngưòỉ già đều làm được...
Tấn về buối chỉều thì ngay tốì đó anh đội trưởng mới. đến tận nhà thỉ thỏ với anh về những khó khăn của đội. Anh muốn nhờ Tấn động viên ông Ngoãn tham gia lao động sản xuất. Anh nói rằng nếu ông Ngoãn chịu ra đồng đi làm, bà Ngoãn có thể bỏ ra một hai ngày trong tuần chạy chợ. Anh thông cảm cho hoàn cảnh nhà Tấn. Anh cũng hy vọng rằng cả đội sẽ có một anh đại học tương lai. Tấn nên cố, gia đinh nên cố, đội sẽ giúp đỡ để Táh học đến cùng...
Tấn hỏi mẹ:
, Me đã nói với bố chuyện đi làm với đội baoo giờ chưa?
-   Thỉ đội củng bảo mẹ như bảo con ấy. Mà mẹ đã dám nói đâu. Mới nói xa nói gần mà bố đã lia cả bát cơm vào mặt mẹ, may mà mẹ tránh được.
-   Còn đội, không cử ai đến gặp bố à?
-Có.
-   BỐ không ném bát vào họ đấy chớ?
-   Dám, nhưng nói gì bố cũng không chịu.
-   Được rồi, tối nay con sẽ nói chuyện với bố. Mẹ phải ủng hộ con, không được a dua theo bố. Con sẽ nói với ông đội cử thêm cả công an đến. Nếu bố gây sự, họ sẽ can.
-   Thôi, mẹ xin. Đừng lầm thế mà tan cửa nát nhà. Họ đi rồi, mẹ con mình chui xuống lỗ được sạo? Họ có ở đây mãi đâu để che với chắn. Con làm được gì với đội thì làm, không làm cũng chẳng sao. Lấy sự học làm chính, ở nhà, mẹ sẽ lựa lời khuyên bố!.. ,
Câu chuyện mới tới đó đã nghẹ tiếng e hèm của ông Ngoãn ngoài ngõ. ông bưóc vào nhà, mặt hầm hầm. Ý chùng ông đã nghe được chuyện đâu đó. Và việc hai mẹ con Tấn đang xì xào với nhau làm cho ông khó chịu hơn chăng? Ông đi thẳng vào trong nhà. Ngồi ngay ngắn trên chỉếc giường, ông sai bà Ngoãn lấy cho cút rựợu. Bà Ngoãn mặt tái dại. Nhìn chồng lúc mới về, ràng bà đã đánh vào nhau cầm cập. Bà biết tai hoạ đã đến gần.
-   Sao bữa ni, ông lại uống rượu vào giữa buổi chớ?
-   Không việc gì đến bà.
Uống liền một hơi hai chén đánh tróc, ông khà một tiếng rõ to, rõ Bài rồi mới hỏi Tấn:
• Anh Tấn! Định hôm nào lên trường đấy?
Nghe giọng đã biết ông muốn gây sự với mình. Việc bố uống rượu suông, gọi Tấn bằng anh chứng tỏ có điều chẳng lành. Tấn tự trấn an, muốn nói gì với bố, nói ngay, không được hèn. Anh điềm đạm:
-   Sau Tết, con mới đi bố à! Nhà trường cho nghỉ sớm, nghỉ Bài để về lao động với đội.
-   Thế anh đã gặp ông đội rồi phải không?
-Đạ.
-   ông ấy xui anh chống lại tôi à?
-   Đâu có. ông chỉ hoan nghênh chủ trương của nhà trường, bảo con cố mà học tập. Ông ấy cũng khuyên con nên động viên bố đi làm. Đội đang thiếu người ra đông. Họ sẽ phân bố những việc nhẹ hợp với sức của bố.
- Tiên sư chúng nó. Thời trước chả đáng mặt đi làm thuê cho nhà ông, vậy mà bây giờ phân với chả cứt. Ông mà lại thèm đi làm với chúng. Anh chuẩn bị chiều nay đến trường ngay. Việc của anh là đi học. Không về đây để nghe chuyện nhí nhắng của bọn buôn chuyện.
- Sao lại thế hả bố? Bố đi làm, vừa được việc nhà vừa được việc chung chứ đâu phải đi làm thuê như ngày trước.
- Câm miệng! Anh nghe tôi hay nghe ông đội hả? Anh lại bênh chúng nó, phê phán tôi phải không?
Ông Ngoãn đứng đậy đẫm chân bình bịch. Chiếc đép trong tay ông bay thõng xuống nến gạch đánh chát .
Bà Ngoãn hốt hoảng nhỏm dạy. Bà đang ở cái thế sản sàng chồm dậy ngăn chông, bảo vệ con.
-   Mẹ cứ ngồi yên nào, - Tấn nói với mẹ - hôm nay con muốn nói hết những ý nghĩ của con về bố . Trước hết con muốn bố nghe con, rồi sau đó bố muốn làm gì thi làm. Gia đình ta vốn gốc gác không phải là nghèo khó như bây giờ. Con biết bố đã có thời không phải làm lụng mà vẫn sung sướng, vẫn có quyền sai bảo mọi người. Thành phần giai cấp nhà ta vì thế không được xã hội mới ưu tiên. Con không trách bố , không trách ông bà. Thời thế lúc ấy nó vậy. Vừa rồi, nhà trường về điều tra lý lịch của con để kết nạp Đãng, chi bộ làng Vọng và Đãng ủy xã có đông ý đâu. Họ phê trước đây gia đình ta là bóc lột. Thôi thì điều đó cứ cho là được đi. Nhưng hiện nay họ vẫn không bằng lòng với việc làm của bố , mặc dù bố mẹ đã có hai con đi bộ đội. Họ nói rằng bố không chịu lao động, không tham gia các hoat động xã hội. Bố bất mãn, hay nói xấu chế độ. Con vẫn nghĩ rằng ho vu oan cho bố. Nhưng hôm nay con thấy những điều đó không có gì quá đáng.
-   A, thằng này láo. Cho mày ăn học để mày a đua với chúng nó, chửi lại tao phải không? - ông Ngoãn ngó quanh xem có cái gì làm vũ khí đưọc không.
Bà Ngoãn túm áo Tấn giật giật ra ý bảo Thôi im ngay đi con. Bố khùng lên rồi đấy .
- Mẹ thật lạ. Để con nói chuyện với bố, có gì đậu mẹ sợ thế?
Quả thật, Tấn đã nhận ra mọi ý đổ của bố. Tất cả những động thái của bố chỉ là đe nạt hăm doạ. Trước đây bố cầm dao, cầm chày xô vào đánh mẹ, đánh anh cùng chỉ là doạ thôi. Bởi sợ nên ai nấy bỏ chạy, chứ cứ ngồi yên thử xem? Anh còn nhận thấy bố hay hung hãn khi có người bên cạnh. Bố biết chắc khi bố hành động đã có người can ngăn. Hôm nay, Tấn muốn kiểm nghiệm lại suy nghĩ ấy của mình. Anh sẽ nói hết những gì hằng làm anh day dứt bấy nay:
■ Bố muốn làm gì thì làm, nhưng hôm nay con xin phép bố được nói hết. Con nghĩ bố nên bình tĩnh nghe ý kiến mọi người. Chẳng hạn ý kiến ông đội trưởng mới, con cho là thiện chí, có lợi cho bố, có lợi cho đội. Bố yếu hơn mọi người trong làng là do bố nghiện thuốc phiện. Bố đã cai được thuốc. Đó là một sự cố gắng ghê gớm của bố, mẹ mừng, các con mừng, mọi người trong họ hàng, trong làng xã đều mừng. Con biết bố có thể buồn. Lao động sản xuất sẽ làm bố vui, sẽ làm bố khoẻ lên. Có thề lúc đầu bố ngại nhưng dần dà bố sẽ thích, ông đội đã hứa chĩ phân công bố làm những việc nhẹ, ví đụ như đi bừa. Đi bừa vui lắm. dạo trước đi được mấy buổi con đã muốn bỏ học để đi làm đấy bố ạ. Nhà ta đang gặp nhiều khó khăn. Chỉ còn mình mẹ đi làm. Đội sản xuất cũng đang gặp khó khăn. Người ít, nam nữ thanh niên thấc lên đi ra chiến trường hết. Trời đất mưa nắng thất thường, cây lúa không cấy đúng thời vụ sẽ không cho thu hoạch. Nhà cần bố đi làm. Đội sản xuất cần bố đi làm. Có gì là không đúng hả bố? Tất nhiên, đi hay không là tuỳ bố thôi. Nhưng bố đừng ác cảm vói họ. Còn ra, trước đây họ không đáng mặt đi làm thuê cho bố, bây giờ chỉ huy bố , cũng không sao đâu bố ạ! Thời thế mỗi lúc mỗi khác. Ngày ấy bố chỉ huy họ, bây giờ họ chỉ huy bố có sao đâu? Hợp tác xả phải có người quản lý. Mình đi làm là làm cho mình, cho gia đình, cho xã hội, chứ có phải riêng cho ông đội đâu? Bố vì các con, vì gia đình ta, vì chế độ này lắm chứ! Nếu không thế, bố đã chẳng cho hai anh con đi bộ đội...
-   Được lắm. Anh nói hay lắm. Nhưng tôi hỏi anh, gia đình anh thế nào anh biết không? Bố anh thế nào anh biết không? Hai anh của anh thì đi bộ đội. Vậy mà Nhiêu Trường kia kìa, đội trưởng đấy, bảo bố anh là phản động. Cương vị anh là tôi, anh tính sao?
...

...
Xem chừng cơn giận sục sôi của bố đã dịu lại. Tấn mừng thầm. Bà Ngoãn ngơ ngác. Bà không hiểu được. Hôm nay sao ông Ngoãn hiền đến thế? Thằng con út bà hôm nay gan to bằng trời?
-   Nhiêu Trường chỉ là cá nhân thôi bố ạỉ Có thể vì có hiềm khích gì đó với gia đình ta nên thiếu công bằng. Bà con xã viên cũng tinh lắm đấy. Ông ta có được làm ông đội nữa đâu!
Ông Ngoãn cười gằn:
Anh vẫn là đứa con nít. Nó thôi đội trưởng để làm ông chỉ huy đội kỹ thuật thanh niên, để tiếp tục gần gũi chị dâu của anh, anh hiểu chưa? Anh em nhà anh còn ngu lắm. Thằng cả Ngoãn ở riêng ra để Nhiêu Truờng đến, tằng tịu cho dễ. Anh hiểu không? Đấy, thế đấy, làm sao tôi lại chịu đi làm để lũ chó dại đó chỉ huy tôi?
•   Con chưa rõ vụ ấy thế nào, nhưng cứ nói về thói hư tật xấu của con người thì nhiều lắm bố ạ. Hôm nay nếu bố cho phép con xin nói hết.
-   Tôi cho phép. Anh nói đi.
-   Thôi con. - Bà Ngoãn lo lắng.
-   Mẹ, hay mẹ ra nhà chị đâu chơi. ở nhà con với bố nói chuyện cho tiện.
Bà Ngoãn chợt sửng sốt. Đã thành lệ, khi bà muốn khuyên nhủ ông Ngoãn điều gì, phải có con bên cạnh. Ngộ nhỡ ông Ngoãn đánh đập gì đã có các con bênh. Thằng cả, thằng hai cũng thế. Không có bà, bố đứa nào dám ho he. Riêng Tấn, nó đang sắp nói ra những điều khó tránh khỏi đòn roi. Vậy mà nó lại bảo bà Ngoãn ra khỏi nhà. ông Ngoãn mở to mắt săm soi vào mặt Tấn. Hình như ông chưa hiểu Tấn muốn gì. ông hất tay ra hiệu cho bà Ngoãn biến. Bà Ngoãn ra khỏi ngõ, ông đóng sầm cửa ngoài. Cũng lại là động tác doạ của bố thôi . Tấn nghĩ. Anh nhận thấy bố không cài then cửa, như vậy là anh có thể chạy ra và người ngoài có thể chạy vào. ông Ngoãn vừa vào đến nơi, anh nói ngay:
-   Ví như việc bố hút thuốc phiện, bố cũng thừa biết là không hay gì. Nhưng công bằng mà nói bố là người có gan. Người ta bỏ thuốc lá, thuốc lào còn khó mà bố bỏ được thuốc phiện. Cái chuyện bố khó tính rồi bố cũng sửa được thôi. Mẹ có gì không phải, chúng con có gì không phải bố dạy bảo có lý có tình, đằng nào mọi người chả phải nghe. Có khi còn muôn lần cám ơn bố. Chứ bố chửi mắng om sòm, vơ cái gì cũng ném, cũng đánh, vừa ầm ĩ làng xóm vừa tan nát nhà cửa, mà có giải quyết được gì đâu. Cùng lắm, vợ con chỉ sợ chứ đâu có phục... Cái thời giáo đục vợ con bằng roi vọt xưa lắm rồi bố ạ. Con cũng chưa đi đây đi đó nhiều, chưa thật chứng kiến cuộc sống của nhiều gia đình nhưng chỉ riêng gia đình con trọ, ông bà không bao giờ mắng mỏ con cháu mà con cháu cứ răm rắp nghe lời. Đặc biệt, ông bà không bao giờ nặng lời với nhau. ông nghe bà, bà nghe ông, con cháu kính trọng lễ phép, mấy năm tròi ở đó con chẳng thấy có chuyện đánh đấm, roi vọt...
Ông Ngoãn không còn chịu được nữa. Mặt ông đỏ au. ông nhìn chằm chặp vào mặt Tấn, cái nhìn đầy cảm uất. Tấn nhẹ nhàng đứng đậy:
-   Bố cứ ngồi xuống, bình tĩnh nghe con nói.
Sự quá đỗi bình tĩnh của thằng con út như một sự thách thức làm ông Ngoãn muốn lông lên. Nhưng ông lại chưa nghỉ ra mình phải làm gì. Sự bị động lúng túng lần đầu tiên đến với ông. Ông ngồi xuống như một cái máy. - Con xin phép bố rồi mà. Thi thoảng con mới được về nhà, bố nghe con một lần đi. Việc bố dằn hắt mẹ, mắng chửi mẹ, có khi đánh mẹ nữa là một việc hết sức vô lý, mẹ hiền lành đến thế, chiều chuộng bố đến thế. Mẹ ăn uống kham khổ, nhưòng nhịn chông con. Mẹ lao động vất vả. ấy thế mà bố không thương. Hồi nhỏ con không dám nói, không dám ngăn nhưng người con chết đi từng lúc khi thấy bố quá bất công với mẹ. Bối với con cái, bố dạy bảo là phải rồi. Bố đánh cũng được, nhưng bố cũng để các con thưa thất lại xem đúng sai thế nào chớ? Ai đời, mà miệng ra bố trấn áp ngay. Bố vặt trụi tự do của vợ con. Coi thường vợ con, không tin vợ con. Bố đầy chủ quan, không học hỏi, không tuân thủ những quy luật phát triển của xã hội...
Rầm không để Tấn nói hết, cánh cửa phía sau ông Ngoãn bị giật tung, ông nghiến răng, người căng lên. ông dùng cả hai tay nâng cao cánh cửa giáng vào người Tấn.
-    Hỗn láo, tao đẻ ra mày để mày chửi mắng, dạy khôn tao phỏng?
Như có phép màu nhiệm ở đâu đó, bà Ngoãn đã hiện ra thật đúng lúc. Bà xô vào người chông khiến cánh cửa trong tay ông xê lệch đi. Tấn vẫn hết sức bình tĩnh. Anh giằng cánh cửa khỏi tay ông Ngoãn một cách dễ dàng.
- Còn bà nữa, bà bênh nó, hại tôi phải không?
Ông Ngoãn vớ ngay chiếc chổi tre ở góc nhà, quay đầu cán giơ lên cao, giáng cật lực vào đầu bà. Bà Ngoãn

hoảng hốt kêu rú lên. Nhưng cán chổi không đụng được vào người bà. Cánh tay phải của Tấn đã giơ cao đỡ đòn. Nhanh như cắt, anh giành được cái chổi từ tay bố :
-   Bố đừng làm thế. Mẹ có lỗi gi đâu. Muốn đánh, bố đánh con đây.
Tấn quay qua mẹ:
-   Mẹ ra ngoài đi. Mẹ về làm gì chớ?
Quả thật nếu không có bà Ngoãn, hẳn ông Ngoãn đã không hung lên đến vậy. ông thấy rõ cái thế của thằng con và điểm yếu của người mẹ.
-   Tao cứ đánh đấy, xem mày làm gì được tao nào?
Ông lại vớ lấy chiếc chổi rơm ở góc sân, lao về phía bà Ngoãn.
-   Bố. Bố không được làm thế.
Tấn giơ tay ngáng giữa bố và mẹ. Chiếc chổi bình bịch nện vào mông, vào lưng anh. Bà Ngoãn cứ nhoi lên phía trước nhận đòn cho con, và cán chiếc chổi rơm đang tìm về người bà. Tấn buộc phải ôm chặt lấy ông Ngoãn, tránh đòn cho mẹ. ông Ngoãn quẫy đạp. Tấn bế thốc ông lên, đưa vào nhà trong.
-   Ối làng xóm ơi, thằng Tấn nó đánh tôi, nó giết tôi.
Tấn đặt ông nằm xuống giường, hai tay vẫn giữ chặt. Ông Ngoãn cắn vào tay Tấn. Tấn vẫn không buông. Anh nhỏ nhẹ nói với bố:
• Bố cứ nằm cho khoẻ. Không ai đánh bố cả. Chẳng qua con giữ bố lại để bố khỏi đánh mẹ thôi.
• ối làng nước ơi! Con cái tôi...
Nghe tiếng gào réo của ông Ngoãn, bà con lối Xóm đến chật sân chật nhà. Tấn vẫn vừa canh bố trên giường vừa giải thích cho mọi người, ông Ngoãn tẽn tò chống chế:
- Bà con thấy đấy, nó cậy lớn rồi, nó khoẻ, nó được học hành, nó ức hiếp tôi.
Lời lẽ của ông Ngoãn gây nên tiếng bàn tán xì xào trong nhà ngoài sân. Ai nấy đều ngạc nhiên về sự táo bạo của Tấn. Xưa nay, Tấn nhỏ bé, yếu đuối, hiền như đất. Kỳ lạ thế! Rõ là chuyện khó tin. Rồi cứ thế người ta bàn tán về hành động của Tấn. Có người chê Tấn làm vậy là quá. Có người khen Tấn giỏi. Không có Tấn hôm nay không khéo xảy ra án mạng. Cũng phải có người không biết sợ ông ấy chớ! Chả lẽ cứ để ông ấy cưỡi đầu cưỡi cổ vợ con mãi - có một bà nào đó ở ngoài sân nói vọng vào. Một bà khác đế thêm: Nó giờ được học hành hiểu biết, nó chẳng chịu đâu. Mà con hơn cha là nhà có phúc chứ sao? . Ông Ngoãn đang nghe tất cả. Những lời bàn làm ông hổ thẹn, đau đớn. Mọi người đang nhìn ông bằng con mắt thương hại. Cái uy, cái mạnh của ông với vợ con là muốn làm gì thì làm. ông có quyền đánh đập, quát tháo. ông có quyền sắp xếp mọi việc theo ý định của ông. Bây giờ, không phải thế nữa rồi. Thằng Tấn đã bôi gio trát trấu vào mặt ông. Thằng Tấn đã cả gan làm cái việc mà hai anh nó chẳng dám làm...
Suốt từ hôm đó, đến khi Tấn lên trường, ông Ngoãn không nói với Tấn một câu nào. Ông cũng tránh những bữa cơm có mặt Tấn. Tưởng chừng hai bố con cạch mặt nhau đón hết đời. Tuy nhiên, trước ngày Tấn đi, ông Ngoãn nói với VỢ:
- Bà nói với nó hộ tôi. Một là hãy quên ngay ý định khuyên tôi đi làm với hợp tác xã, hai là chuyện lục đục vừa rồi nó không được hé răng với thằng cả, thằng hai.
Phải! Điều ông Ngoãn sợ nhất là ở chỗ đó. Ông sợ Ngoãn, sợ Tưởng coi thường ông và một lúc nào đó cũng lộn đô lộn đáo như Tấn. Có thể ông chịu thua nhưng quyết cũng chỉ thua một mình Tấn thôi. Nếu cái dữ dằn của ông, cái uy của ông không còn với vợ con thì ông sống để làm gì? Nhiều năm tháng sau đó ông vẫn rất phẫn uất với hành động của đứa con út. Nhưng cũng nhiều năm tháng sau đó ông vẫn trăn trở thao thức với câu hỏi: Thật ra những việc làm của nó, những lời nói của nó có gì sai?

4
Có dễ đã nửa đêm về sáng. Tiếng gà gáy đã được một lúc, vậy mà ông Ngoãn chưa ngủ được. Thoạt đầu, ông nghe có tiếng kêu Ồm ộp từ đâu xa lắm. Ông ngồi dậy lững thững bước ra ngoài sân. Gió lặng. Trời đầy sao. Trăng vàng vặc. Không lý gì lại có ếch kêu trong khi trời quang mây tạnh, vẫn tiếng kêu ấy ngày càng rõ hơn, dai dẳng, gấp gáp. Con Cọc, ông chợt nhớ. ông nhìn vào góc hè, nơi nó vẫn hay nằm cuộn tròn ở đấy. Không thấy. Nó đi đâu. Ông đến góc nhà cầm chiếc gậy đi săn, thủng đầu gậy xuống nền đất lịch kịch. Mọi khi chỉ cần vậy, Cọc phóng ra ngay. Ông dỏng tai nghe kỹ lưỡng hơn tiếng kêu mà ông ngỡ là tiếng ếch kia. Thôi đúng, đúng là tiếng con Cọc rồi. Nó lại đi săn một mình. Nó đang gọi ông. ông cuống quýt vác gậy đi ra khỏi làng và cứ xăm xăm bước về phía tiêng kêu ầu ầu của con Cọc. Càng đi. ông càng nghe tiếng Cọc rõ hơn, khẩn thiết hơn. Bây giò, có lúc ông lắp xắp chạy. Kiếu sủa vậy là nó cần ông lắm rồi.
- Cọc, Cọc, Cọc... - Ông Ngoãn đã lập chập bước tới chỗ bụi rậm gần kênh Bầu.ông gọi vậy để con Cọc biết là ông đang tới với nó. Con Cọc cũng đã nghe tiếng ông. Nó không gọi ông nữa mà gầm gừ với con mồi. Mồi của nó là một con nhím to sù. Nó phát hiện được con nhím đang lúi chúi ở bò mép nước. Nhím nghe động, rủng rẻng bỏ chạy. Cái tiếng rủng rẻng ấy là tiếng của bộ giáp cắm trên lớp da dày của nó. Đó là những chiếc lông nhọn hoắt tựa như những mũi tên sắc bén hướng về phía đối phương. Cọc không sợ, xáp tới. Nhím ta rúc vào bụi, co lại. Bụi cây chằng chịt dây gai, Cọc khó nhảy vào lắm. Đã thế, mỗi lần mon men chồm tới lại bị nhím rùng mình phóng ra những chiếc lông nhọn sắc! Trên mình Cọc đã bị găm bốn năm mũi tên của nhím. Máu đã chảy đầm đìa ở những vềt thương. Nó ức con mồi quá, nhưng mỗi lần xáp vồ lại nhận thêm những mũi tên. Nhất định không để con mồi thoát nhưng cũng không thể mạo hiểm. Nó sủa gọi ông Ngoãn. Và bây giờ nó gầm ghè nhìn con nhím. Mắt nó sáng quắc, đắc ý“Mày có chạy đằng giời” . Hình như nó muốn nói thế.
Ánh trăng dát vàng lên mọi cảnh vật lấp lánh. Bụi cây in hình trên mặt nước long lanh. Giữa đồng không mông quạnh, ánh trăng bao la biết bao nhiêu, ngời ngợi biết bao nhiêu. Ông Ngoãn đã nhìn rõ Cọc đang ngồi giữ con mồi với cái thế chờ cơ xé xác. Ông cùng đã nhìn thấy con nhím trong tiếng lóc róc của bộ lông, sẵn sàng phóng tên vào đốì thủ. ông cũng sẽ bị thương nếu không có cách đối phó với con mồi. Chỉ cần nó rời bụi cây, con Cọc sẽ chồm được ngay. Khi chạy, nhím ít bắn tên nhưng đề phòng Cọc ham quá, ngoạm vào lông nhím. Những người đi săn rất ngại gặp nhím. Nó làm hại chó săn lắm. Ông Ngoãn giơ cao chiếc gậy đập mạnh vàọ bụi cây, hy vọng nó chạy ra. Nhưng con nhím không chạy. Bụi cây cùng là bộ áo giáp thứ hai của nó. Chân ông Ngoãn chợt đau nhói, ông bỏ gậy, rút từ bắp chân ra một chiếc lông nhím nửa trắng nửa tím nhọn hoắt. Máu theo chiếc lông nhím vọt ra, ông lấy thuốc lào rịt vết thương. Con Cọc tức tối, ầu ầu sùi bọt mép và nhảy chồm chồm bên ngoài bụi cây gai.
- Mày cẩn thận, không lại bị nữa đấy. Đừng để nó chạy thoát. - ông Ngoãn nói với Cọc.
ông đã tìm được cách trị con Nhím. Ông tụt xuống rãnh trong Bầu, nhặt một đống sỏi. Không cần phải tiếp cận gần, cứ từng viên một, ông ném vào bụi rậm. Bị tấn công từ xa, con nhím nhảy chồm hỗm. Nhím bắn lông tới tấp. Cứ để mày bắn nữa đi, càng dễ chết, ông Ngoãn lại ném. Con nhím chỉ còn những chiếc lông non. Những viên sỏi thực sự đang làm nó hoảng hốt, Liều mạng, nó vọt chạy khỏi lùm cây gai. Con Cọc chi chờ có thế, nhảy phóc tói đè cổ con nhím ra ngoạm mấy cái liền vào cổ. Răng nó bím chặt con mồi, vừa kéo vừa lắc. Con nhím không còn quẫy cựạ gì nữa, tơi tả như một miếng giẻ rách. Ông Ngoãn mặc cho con Cọc trả thù. Chưa lần nào ông thấy Cọc hằn học đến vậy, giận dữ đến vậy...

5
Đi săn không còn là một thứ vui thú thông thường, mà là một công việc hẳn hoi. Một công việc cải thiện được khó khăn cho gia đình. Ông khuyên bà Ngoãn đừng trông cậy nhiều ở con. Mỗi người có phận riêng của mình.
-   Ông nói vậy, mình về già đau yếu rồi sao? Không nhờ con cái thì nhờ ai?
-   Bà có sống được mãi để mà trông, mà nhờ. Mà chắc gì chúng nó đã về. Mà về chắc gì đã cậy được chúng. Khéo lại phải hầu ấy chớ.
-   Ông nói chi lạ. Toàn chuyện gở.
-   Kiêng kỵ mà làm gì. Sống ở nơi bom đạn nó là thế.
-   Vậy còn thằng Tấn. Chả lẽ...
-   ừ thằng ấ thì có thể...
Tấn là sự bất ngờ lớn nhất của đời ông Ngoãn. Thủa bé nó ngu ngơ, đau ốm liên miên, người yếu ớt. ấy vậy mà nó thành thằng nghị lực nhất nhà. Lẽo đẽo theo học, khó khăn là thế, tưởng phải đứt gánh giữa đường, vậy mà nó vào được đại học. Người ta tiền của như nước tấp vào cho con học hành nhưng chẳng tới đâu. Nó vừa học, vừa đi làm kiếm thêm tiền, bố mẹ anh em không ai đoái hoài đến, vẫn đầu vào đấy. Thằng ấy sẽ thành tài, điều đó ông có thể khẳng định. Ngang tàng với ông, chống lại ông, nó làm ông giận đến mất ăn mất ngủ. ông những tưởng không bao giờ thèm nhìn mặt nó nữa. Quý quải là thế, chưa bao giờ ông nghĩ về nó nhiều thế. Ông giận nó làm sao? Không. Ghét bỏ nó ư? Không có. Sao lại ghét bỏ nó được chớ. Chính ông, vợ ông đang được hưởng phần vinh dự mà nó mang lại. Cả làng Vọng đang nhìn gia đình ông bằng con mắt khác, thán phục, kính trọng, lắm kẻ phát ghen. Nó có ghét bỏ ông không? Có lúc ông tự hỏi thế, nhưng rồi ông lại trả lời: Không có. Ngay cả việc nó muốn mình đi làm, cũng là vì thương bố mà thôi . Đi làm vừa vui vừa khoẻ đấy bố ạ . Hai đứa anh không bao giờ dám khuyên bố thê . Vậy mà nó nói với ông nhẹ nhàng như không. Suy cho cùng, bụng dạ vậy là tốt. Cả việc không cho đụng đến bà Ngoãn khi ông nổi giận dùng dùng cũng là do lòng thương mẹ đây thôi. Trong ba đứa con, khi ông giơ gậy, giơ đá gạch, doạ đánh mà không sỢ, chỉ có nó. ông thầm phục cái gan cóc tía ấy. ít tuổi nhất nhà, nhưng nó hiểu biết, học hành đỗ đạt nhất nhà. Những suy nghĩ của nó chín chán sâu sắc. Nó tỏ ra hơn đứt các anh về mọi mặt. Và cả ông nữa, ông cũng phải thú nhận rằng trong đầu nó có nhiều thứ mà ông không có. Từ bữa căng thẳng với Tâ n đến nay, ông giả bộ làm ngơ. Ông ngại phải đấu lý với con út lắm. Ông còn phải giữ sĩ diện với vơ và hai thằng anh Tấn. Ông cũng ngại mọi chuyện lộ toẹt ra, bà con lối xóm chê cười. Những điều ông buộc, nó phải làm, phải nghe, nó không chịu là đúng. Bởi nó không nghe ông nên mới được như bây giờ.
Đã không dạy khôn được cho con, thì tốt nhất là tránh đi. Nhưng dù sao cùng phải công nhận rằng: Chính ông và con Cọc chăm đi săn hơn là có sự tác động của Tấn. Thực ra, ông cùng có thể đi làm VỚI đội sản xuất, đi bừa chẳng hạn, nhưng như thế là ông thua, thua trắng phớ. Vì lẽ đó, cũng ra đồng, cũng lên rừng, cũng long dong vất vả không thua kém gì đi làm hợp tác nhưng ông lại tránh được sự bẽ mặt với tất cả mọi người.
Việc đi săn không ai cấm. Nhưng nguy khốn cho gia đình ông và con Cọc lại ở một phía khác. Xã Thanh Thủy đang dấy lên phong trào diệt chó. Làng Vọng và ba làng bên cạnh năm ngoái rồi năm nay liên tiếp có người chết vì bị chó dại cắn. Con Cọc nhà ông thì muôn đời không thể là chó dại. Cọc không ra đường trừ khi đi săn. Cọc không ăn bất kể thứ gì trừ khi gia đình cho ăn trên một cái đĩa. Cọc chỉ hung hưng như con hổ khi có người lạ vào nhà. Nhưng mấy mươi năm nay, Cọc chưa từng làm ai chảy máu. Cùng lắm Cọc cắn rách tí quần, tí áo và đương nhiên gia đình ông phải đền...
Cách đây mới mấy ngày, đội đân quân của xã đi diệt chó đến nhà, ông đã nói với họ như vậy. Nhưng họ bảo đâv là chủ trương chung. Nhà nào có chó cũng đều nói như ông. Họ cho phép gia đình được xử trí con Cọc trong thời gian nàm ngày, hoặc gia đình phải bán, hoặc phải làm thịt. Không chấp hành họ sẽ đến diệt. Đội diệt của xã đi rồi, ông thân tình nói với Cọc:
- Mày đã nghe hết rồi phải không? Bán thì tao không bán, thịt cũng chẳng bao giờ. Mày sống tao nuôi chết tao chôn con ạ! Mày cũng là ân nhân của nhà, ai nỡ bán mày, giết mày phải không? Nhưng mày biết rồi đấy chỉ còn một cách thôi. Tao dẫn mày lên gác chuồng bò. Đội diệt chó có thể sục vào tận buồng truy tìm, nhưng trên gác chuồng bò thì họ không thể ngờ tới đâu? Tao đặt mày vào cái thúng, dưới cái thúng là nong phơi nứa gỗ. Sống hay chết là do mày thôi. Bắt đầu từ hôm nay, mày ăn ngủ trên đó. Bắt đầu từ hôm nay có người đến đây ồn ào, khua khoắng mày phải nằm im, không được sủa, mày hiểu chưa?
ông Ngoãn xích con Cọc lại và bắt đầu luyện cho nó từ hôm ấy. Đúng năm ngày sau, một tốp thanh niên chừng sáu bảy người ập tới. Người nào cũng cầm một chiếc gậy như chiếc gậy đi săn của ông. Họ gọi ơi ới từ đầu ngõ. Đầu gậy thủng xuống đất, xuống gạch ình ịch. Con Cọc khó lòng thoát đây! Thông thường đấy cũng là động tác những người đi săn đến gọi Cọc. Họ cũng đáo để thế. Con Cọc sẽ mừng cuống quýt reo eo éo và phóng một mạch ra đường. ông Ngoãn nghĩ vậy và tim muốn ngừng đập. Nhưng khôn ngoan là con Cọc, nó vẫn nằm im như thóc giống trên gác chuồng trâu. Mặc dù ông Ngoãn đã khai đưa con Cọc đi chợ Bông từ bữa trước rồi, họ vẫn nấn ná ở lại, khua gậy, dòm ngó... Mãi tái khi họ chuyển sang nhà khác, ông Ngoãn mới trút được một hơi thở dài. Ông chạy ra chuồng trâu, đằng hắng đánh tiếng. Nhưng con Cọc vần im thít. ông đã bê trên tay đưa vào nhà mà mắt nó vẫn còn xanh lét.
- Sống rồì con ạ! - Ông vuốt vuốt lên toàn thân vẫn còn run lẩy bẩy của nó.

6
Phải mất gần một năm sau, ông Ngoãn và con Cọc mới lại đi săn. Làng Vọng lại đã chuyển sang một phong trào khác: phong trào diệt chuột, trừ sâu ngoài đồng ruộng. Và cái việc diệt chó đã thành một câu chuyện xa lắc xa lơ. Nhiều nhà đã nuôi cả bầy chó mà không can cớ gì. Xã Thanh Thủy ngày đêm lại âu ẩu tiếng chó sủa. Từng bầy chó nhông nhông chạy rông ngoài đường, không có ai nhắc đến câu khẩu hiệu: diệt chó như diệt hỏa mà họ đề ra năm ngoái. Năm ngoái chính là những người vác gậy đến nhà ông Ngoãn truy tìm con Cọc thì năm nay nhà họ lốc nhốc một bầy chó to, chó nhỏ.
Con Cọc lại được tung tẩy ra đông, ra rú bắt thú. vẫn chẳng ai điều được nó đi săn ngoài ông Ngoãn, hoặc Tấn. Hôm nào Tấn về nhà đi làm với đội sản xuất, con Cọc cùng theo đi. Khi anh đang cày bừa dưới ruộng thì Cọc loi choi chạy khắp lượt cả cánh đồng. Cọc chúi mũi vào các bụi bờ đánh hơi. Cọc phóng như bay dọc chân núi. Mỗi khi Cọc sủa thì Tấn và những người đi làm tạm giải 1ao mà lên chỗ Cọc. ở đó hoặc là con trút, con nhím đang chui vào bụi rặm chờ chết, hoặc con lon, con nhút đã chui sâu vào một cái tổ trong lòng đất, Cọc đang ra sức cào cấu moi đất để truy bắt. Và mọi người giúp Cọc bằng cách dùng gậy gộc hoặc cuỗc xẻng đào xới, tấn công con thú. Thốt nhiên, Tấn phải ôm lấy Cọc kéo ra xa con thú để mọi người xử trí... Những lần như thế, công việc đồng áng trở nên sôi động. Rất nhiều người mong ông Ngoãn đi làm còn vì thế. Có con Cọc đi theo, buổi lao động bỗng như hào hứng hơn. Mọi người có cái để chờ đợi, có dịp để hò hét ầm ĩ. Và có khi con thú được thịt ngay tại chõ. Một đống củi được dồn lại, đốt lên. Mùi thịt nướng thơm ngào ngạt, vui đáo để...
Ban đêm, nêu không có ông Ngoãn hoặc Tấn, con Cọc đi săn một mình. Thường nó không đi xa lắm. Và nếu con mồi nhỏ nó dùng miệng căn vào con mổi lôi về, Những con thú lớn, nó kéo vào một góc nào đỏ rồi về gọi ông Ngoãn. Hy hữu lắm mới phải sủa toáng lên để ông Ngoãn nghe và đến tiếp sức như trường hợp con nhím ở kênh Bầu.
Nhưng rồi cứ săn bắt luẩn quẩn mãi ỏ rú Co, kênh Bầu cũng nhiều bữa về không. Những con thú như mách bảo nhau phải dựa vào rừng núi lớn hơn, xa hơn mới bảo toàn được tính mạng. Con Cọc cùng đã tỏ ra không mặn mà lắm trong những chuyên đi săn gần. ông Ngoãn biết thế nhưng muốn đi xa phải có phường săn. Dính đến đông người là ông ớn. Được con thú mang về nấu nướng ở nhà nào cũng phải tính toán với nhau. Mà đâu chỉ có thịt thú luộc, nướng cháy cạnh là xong. ítt nhiều cũng phải có một chai nút lá chuối. Ai bỏ tiền, ai đi mua? uống rượu xong không có cơm cũng phải có bát cháo, gạo lấy ở đâu? Chả lẽ cứ một nhà xuất ra mãi. Luân chuyển cũng bất tiện. Có những nhà, vợ con người ta chẳng thích đánh chén, chả thích thịt thú rừng. Bảo nhau đóng góp, có người cười trừ: Trong túi chả dính đồng xu . ấy là chưa kể mới ra khỏi nhà đã cãi nhau, người thích săn đồng Bầu, người thích săn đồng Kẹm. Có người chỉ ưng luẩn quẩn ở rú Co... Một mình, với con Cọc là sướng hơn cả. Thích đi đâu thì đi. Săn được thú về muốn xơi thì thịt, không thì bán rẻ cho ai đó trong xóm trong làng...
Mấy hôm nay, dân làng Vọng đi làm về, đến khoe với ông, trên bờ, dưới ruộng ngoài rinh núi Kẹm có nhiều dấu chân thú lớn. Xem ra có lẽ là chân của nai hoặc hoẵng gì đó... Người đi săn nghe thế thì đã rạo rực lắm. Tuy thế, ông Ngoãn cũng chọn ngày trăng sáng mới cùng con Cọc ra đi. .Mới đến chân núi Kẹm, con Cọc đã đánh hơi được mồi lớn. Nó laọ sầm sập vào các bụi cây. Địa hình ở đây quá rộng. Giá có nhiều người, nhiều chó săn quây con thú lại một chỗ nào đó. Nhưng đơn thương độc mã, con Cọc cứ rượt mãi theo con thú. Say mồi, nó quên mất cả ông Ngoãn đang mỏi mắt tìm. Nó đang mỗi lúc mỗi đi sâu vào rú. Ông gọi. Hình như ông và nó đã xa nhau lắm.
Chợt ông nghe thấy tiếng ào ào như đá lăn. Và gió, gió vùn vụt lùa phía trước ông. ông lại chợt nhận ra có mùi hôi nồng của một loài thú lạ. Ông bỗng thấy tóc gày mình dựng đứng. Nếu là gặp hổ hay một con lợn rừng thì làm sao đây? Tiếng ào ào, tiếng gió rít càng đến gần. Linh tính mách bảo ông phải đề phòng. Ông vội vã tìm một cây lớn để trèo lên. Mẹ ơi! Vừa lúc, ông túm được chạc cây để đặt người lên đó thì trước mặt ông choá lóa hai ánh đèn sáng quắc. Không phải đèn, mà là mắt một con hổ xám to như một con bê đang lao ào ào về phía ông. Ông run lên như cầy sấy dù biết rằng hổ không trèo được cây. Nó không thể làm gì được ông. Nhưng con Cọc. Trời ơi! Con Cọc của ông đâu? ông đang nghĩ về con Cọc thì bỗng nhiên nó vút qua trước mặt ông, dưới tán cây.
- Cọc, Cọc... - Như một bản năng, ông cất tiếng gọi. Ông muốn cứu nó, nhưng Cọc chẳng thể leo cây. ông báo cho nó hay ông đang ở đây. Nhưng vô tình tiếng gọi đó đã làm cho Cọc chậm chân. Cọc vểnh tai và dừng lại tìm chủ. Chính là cái giây phút ấy đủ để con hổ lao tới gần con Cọc.
Hú hú hầy, hầy... ngồi trên một cành cây ông rung ông hét, cốt sao cho nó lạc hướng. Nhưng không kịp nữa rồi. Ông không thể nhảy xuống bế con Cọc lên. Chỉ sơ say chút ít là ông biến ngay thành mồi cho con cọp. Coi chừng việc ông hô hoán dọa dẫm không đâu vào đâu, ông chỉ còn biết nhìn xuống dưới để chứng kiến con hổ đang Vày vò muốn nuốt tươi con Cọc. Nhưng đã rõ việc đó không phải dễ dàng. Con hổ nhe răng co người lao về phía con Cọc. Con Cọc dựa vào cây đa đầm tránh những cú vồ rung trời chuyển đất của con hổ. Con hổ lao về bên phải, Cọc né về bên trái. Cuộc vờn lượn giữa cọp và Cọc đã diễn ra như một trò trốn tìm quanh gốc cây đa. Bám thật sát vào gốc cây... , ông Ngoãn mách con Cọc. Lúc này, chỉ cần xa gốc cây đa đầm một chút con Cọc sẽ bị con hổ xé xác. Con Cọc đủ khôn ngoan để biết rõ điều đó. Bây giờ, thì con cọp dùng cả đầu cả đuôi đón bắt con Cọc đang loay hoay quanh cây đa đầm. Đuôi nó quất đen đét vào gốc cây. Nếu Cọc trúng đuôi con cọp, sẻ chết tươi. Cọc nhiều phen mất đà và phải chậm bớt sự di chuyển, đề phòng hoặc là đụng đầu, hoặc là đụng đuôi con hổ. Con hổ càng tức tối càng hung hăng. Sức lực của nó phi thường. Cây đa đầm to là thế mà có lúc rung lên. Khổ thân con Cọc! Làm sao nó có thể đeo đuổi mãi được cuộc đọ sức căng thăng và quá chênh lệch này. Nó bắt đầu rối trí. Chân nó có khi khuỵu xuốg. Mồm nó bắt đầu rít lên những tiếng hoảng sợ, cuống cuồng.
- Trời đất ơi! Ai cứu chúng tôi với.
Ông Ngoãn bật thốt lên. Tiếng của ông ném vào cái không gian mênh mông của trời đêm. ông chỉ mong chóng sáng để hy vọng có người đi làm đồng sớm. Nhưng trời đất chưa có dấu hiệu gì của sự thức tỉnh. Ánh trăng vẫn vằng vặc dát ánh vàng run rẩy lên mọi vật. Và dưới tán lá xum xuê của cáy đa đầm, ông Ngoãn đã bắt đầu
nhìn thấy sự lật bật của con Cọc. Nó nguy mất, ông và thấy mình bất lực, cô đơn làm sao. ông và con Cọc chuyên đi săn mồi và bây giờ ông và con Cọc đang thành mồi ngon của con hổ. Tinh quái, dày đạn kinh nghiệp như ông mà đành bó tay. Có thể nào không bó tay trước cái thế lực mạnh, dữ dội thế kia. Cái gì bạc ác bất nhân mà lại cố sức cố lực thì nguy hiểm vô cùng. Đúng lúc đó ông nghe một tiếng réo, một tiếng khóc. Đó là lời giã biệt của con Cọc. ông như chết lặng trong tiếng gầm gừ nhai ngoạm của con hổ. ông cảm như chính xương thịt mình đang bị con hổ nhai rau ráu! Mẹ mày, tiên sư bố mày nhé, ông khóc lên và nguyền rủa con cọp. ông ước thèm có một khẩu súng biết chừng nào. ông sẽ nã đạn vào con cọp ngang ngược hung bạo kia hàng trăm viên đạn cho đến khi nó tan thành cát bụi mới thôi, ông rung cành cây la hét ngậu xị. Và hình như đến lúc ấy con cọp mới nhận ra ông trên cây. Nó giương ánh đèn pha quét vào gương mặt co rúm, xanh xạm của ông. Nó dùng cái miệng to ngoác của nó cặp ngang thân hình con Cọc và cứ thế đủng đỉnh đi lên núi.
Sáng sớm tinh mơ, những người đi làm đồng dưới chân núi Kẹm thấy ông Ngoãn nằm thõng thượt dưới góc cây đa đầm. Cũng không ai biết từ trên cây, ông tụt xuống hay bị ngã. Rất may là ông vẫn còn thở và tay chân vẫn nguyên lành. Khi người ta xoa bóp và vực ông ngồi dậy, miệng ông cứ lẩm nhẩm “cha mẹ ơi, cứu, cứu... con Cọc của tôi!”.

Chương hai mươi
1

Ngoãn ôm chặt Tấn vào người. Anh muốn truyền tất cả sự sống trong anh cho Tấn. Người Tấn còn nóng ấm. Ngực còn phập phồng thở. Máu ở các vềt thương đã đông cứng lại. Anh lay, nước mắt nhòe nhoẹt. Anh ân hận quá. Anh đã không hiểu, quát tháo coi thường em. Nếu Tấn có mệnh hệ gì chắc anh không thể sống nổi. Anh nghĩ đến mẹ. Trời ơi! Làm saó mẹ tha thứ cho anh. Thế đấy, có một thằng anh đi bộ đội gần cả chục năm nay, gặp em đã không chỉ bảo che chở còn đe nẹt. Đáng lẽ phải giành lấy phần hy sinh... đằng này...
Nhưng Tấn đang tỉnh dần và cũng đã nhận ra Ngoãn. Tấn khẽ mấp máy môi. Hình như đó là một lời chào. Hoặc giả là một nụ cười, dè dặt, biết lỗi đối với anh trai.
Ngoãn mừng rú đưa mắt nhìn xung quanh. Không có ai ngoài cậu thông tín lễ mễ ôm máy bám theo anh. Những tay súng còn lại đã xông lên chiếm lấy lô cốt đầu cầu. Còn các đại đội khác, không hiểu sao nhì nhằng mãi
Vẫn chưa thấy ai lên, Ngoãn nghiến răng nói với chiến sĩ thông tín:
• Gọi ngay cho anh Thế, hỏi xem mấy đại đội kia thế nào?
■- báo cáo tiểu đoàn phó. Dưới đó, thông tin không tìm thấy anh Thế.
• Trời ạ. Chúng nó chết ráo cả rồi hay sao?
Mãi một lúc sau, chiến sĩ thông tín mới bắt được liên lạc với Thế.
- Tiểu đoàn trưởng dặn nói lại với anh ráng chờ...
■ Chờ cái con c.. Thằng em tao đang sống dở chết dở đây này. Hu... hu... Đánh đấm cái đ... gì lạ lùng thế hả?
Có tiếng máy bay sàn sạt lao vào trận địa. Các loại súng cùng lúc ở phía sau dốc lên bầu trời. Một tiếng nổ lạ lùng như có hàng chục quả bom cùng rơi một lúc. Ngoãn đang bế Tấn trên tay bị hất tung lên và rơi ịch xuống như trái cây rụng. Anh nhìn về phía sau. Tất cả chìm trong khói bom mù mịt. Ngỡ như không còn ai sống sót.
- Cái gì vậy? Hỏi anh Thế xem nào? - Ngoãn hét vào tai chiến sĩ thông tín, lúc đó đang nằm bẹp gí bên cạnh.
Thì ra một chiếc A37 chở đầy bom, bay vào trận địa của Đại đội 11. Hắn bị ăn đạn, không rõ là đạn của đơn vị nào nhưng máy bay rơi đúng vào đội hình của Đại đội 11. Chiếc máy bay tan thành trăm mảnh với vô số những trái bom bị kích nổ. Sơ bộ kiểm tra, Đại đội 11 hy sinh gần bốn chục con người.
   Bây giờ làm thế nào? - Ngoãn cầm máy hỏi Thế - Còn người đâu nữa mà đánh
-   Trung đoàn vừa lệnh dừng tấn công, lo củng cố bổ sung lực lượng, bổ sung vũ khí lương thực.
-   Ông sư đoàn, trung đoàn có biết chiếc máy bay chở bom bị bắn rơi không?
-   Biết chớ sao không. Nhìn rất rõ mà, mẹ kiếp, bắn được chiếc máy bay lại tổn thất gần cả một đại đội. Chắc không thằng nào tranh thành tích bắn máy bay?
-   Khéo mà thằng giặc lái nó chủ trương lao vào để các ông bắn cũng nên. Mình có người dũng cảm, nó cũng không thiếu đâu. Một tên phi công, một chiếc máy bay đổi lấy chùng đó mạng người. Mẹ kiếp cái thằng địch cũng kinh đây chớ. Không biết nó còn làm trò gi nữa đây. Mà này, thế các ông định sao đây. Nghỉ khỏe ở dưới đó sao?
Tiếng của Thế cọc ẹc trong máy.
-   Tình hình trên đó thế nào?
-   Bộ đội vào chiếm khu Bảo an rồi. Chẳng thấy thằng địch động cựa gì. Không biết nó có âm mưu gì không? Đưa người lên mang thương binh tử sĩ xuống đi. Còn người nào đưa hết lên đây hỗ trợ với Đại đội 10. Hả. hả... ở hướng chính yếu, thằng Tiểu đoàn 7 cũng đang phát triển thuận lợi à? Không còn hỏa lực địch à? ờ... ờ... tôi đến ngay đây.
Đêm mung lung. Không có tiếng súng địch bắn trả. Lại có lệnh đừng tấn công của trên. Ngoãn không còn hiểu thế nào? Chả lẽ trận đánh đã kết thúc . Vậy sở chỉ huy địch ở đâu, bọn địch ở đâu. Đưới hào, đưới hầm ngầm còn gì bí hiểm... May là có lệnh đừng chứ không cũngthấy ghê ghê. Thà cứ súng đạn hỗn loạn lên lại thấy yên dạ.
Anh vác Tấn lên vai:
•   Chịu khó, anh đưa xuống phía đưới có y tá băng bó em ạ!
Ngoãn nói vậy mà không biết Tấn có nghe được không? Anh vừa chạy vừa lắng nghe tiếng thở nhè nhẹ cạnh tai mình. Tiếng thở có khi đứt đoạn. Không! Em không được chết Tấn ạ. Không thể chết được đâu. Anh bàng băng lao xuống sườn dốc. Cho đến khi húc người vào một ai đó anh mới biết là đà đến chỗ quân ta, chỗ Thế chọn làm sở chỉ huy tiểu đoàn.
-   Ai vậy? - Thế hỏi.
•   Một người anh hùng. - Ngoãn trả lời.
-   Anh hùng nào? - Thế ngơ ngác
•   Anh hùng nào? Thằng Tấn em tôi. Nó đã đánh bộc phá tiêu luôn khẩu đại liên chỗ hàng rào phân cách. Chính nhờ nó quân ta đã chiếm được khu Báo an. ông không nhìn thấy gì à?
-   Có, tớ thấy địch bắn dữ quá. Bỗng chớp lửa bùng lên. Một tiếng nổ, khẩu đại liên câm bặt. Nhưng tớ không ngờ. Vậy ra thằng em cậu... Em thế nào?
Từ đó cho đến gần sáng, khu vực Tiểu đoàn 9 gần như không có trở ngại gì. Địch lặng lẽ bỏ từng tuyến lô Cốt, giao thông hào. Không có tiếng súng bắn tra. Nếu không có những tràng AK lẫn tiểu liên của địch đan xen người ta có thế ngỡ là tậán đánh vào Thượng Đức đã kết thúc.
5 giờ sáng ngày 7 tháng 8. Thế và Ngoãn nhận được lệnh của trung đoàn tiếp tục tấn công. Trời vãn còn nhọ nhem. Những người lính dùng AK bắn vu vơ về phía trước. Lựu đạn được ném đi một cách hú họa. Không thấy súng bắn trả, cũng chưa nhìn thấy thằng địch nào.
-   Thế này là sao hở ông Thế? Ngoãn hỏi.
-   Cứ tiến từ từ, đợi trời sáng hẳn. Chưa biết chúng chơi cái trò gì đây. Cẩn thận chứ không mắc mưu chung. Thế nói.

....
cuối cùng nã vào ấp Hà Tân. Dân Hà Tân sẽ nhốn nháo bỏ chạy. Tín và đám lính của hắn sẽ trà trộn vào đấy mà thoát ra khỏi chốn tử địa.
Trận địa pháo tan hoang, tiêu điều. Còn một khẩu duy nhất bắn được, nhưng xạ thủ chính lại bị thương. Tín lệnh cho tên xạ thủ phụ đứng cạnh đó thao tác:
-   Bắn vào đâu thưa thiếu tá quận phó?
-   ấp Hà Tân.
-   Sao...
-   Sao giăng gì? Nhanh lên. Mở đường máu cho binh lính chạy về phía ấy.
-   Đạn vào dân thì sao?
-   Được cái này phải mất cái kia thôi, bắn.
Mặt tên xạ thủ bỗng tái mét. Tay lóng ngóng run rẩy. Không. Hắn không thể bắn. Trời ơi, gia đinh hắn ở đấy, bố mẹ vợ con, bà con cô bác... ông quận phó của mình điên rồi. Sao có thể bắn vào dân, những người mới mấy ngày trước đây mang nào xôi thịt, hoa quả, nước uống vào đồn cho binh lính- Các cô gái đẹp cũng được đưa lên động viên các sếp. Bắn pháo vào họ? Đồ bất nhân. Tên xạ thủ bỏ súng, lùi ra, ngước nhìn Tín bằng con mắt cảm uất.
-   Sợ hả? Cút. - Tín duổi thằng xạ thủ khỏi hầm pháo và đứng vào vị trí của hắn.
Tín điều khiển khẩu pháo thành thục lanh lẹn như một nông dân trên luống cày của mình. Tín là một xạ thủ mà sĩ quan các cấp đều công nhận không ai có thể hơn hắn về việc sử dụng giỏi các loại súng. "Bùng bùng" Tiếng đề pa. Sau đó là những tiếng nổ đanh, nhói nhói vào tận óc, tận tim những người lính. Trong ấp, khói đang đùn lên, tỏa ra che kín một vùng. Gã xạ thủ bị Tín duổi đi đã giật được khẩu tiểu liên của một người lính cạnh đó. Y không còn chịu được nữa rồi. Thà chết hoặc ngồi tù chứ không thể để ông quận phó cắn càn. Nòng khẩu tiểu liên rất nhanh quay về phía Tín. Nhưng những viên đạn chưa thoát ra khỏi nòng đã thấy y ôm súng gục xuống giãy đành dạch. Máu từ cổ y tuôn ra nhuộm đỏ khẩu súng. Hành động của y đã không qua được con mắt quận phó. Tín rút côn hạ gục khi y chưa kịp néo cò. ở cự ly như thế chưa bao giờ Tín bắn trật.
Nhưng Tín đã không lường được tình huống xảy ra sau đó. Tiểu liên nổ reo réo quanh hắn. Tiếng chửi của lính. Tiếng la của lính. Những bước chân chạy vội. Đám lính chen chúc xô đẩy nhau, hất cả hắn ra khỏi ụ pháo. Khéo không chết vì Việt cộng mà chết vì đạn của lính đằng mình. Hắn nghĩ vậy và vội vã lủi vào đám lính đang co cẳng chạy về ấp Hà Tân.
Vào tới ấp, hắn càng hoảng loạn hơn. Bọn lính dưới quyền quan quanh bên hắn như học trò bâu quanh thầy giáo. Hắn chạy đâu, chúng ùa theo đó. Chạy vào đâu nữa đây. Bốn bề ấp Hà Tân đều có chủ lực và bộ đội địa phương đón chặn. Hỏa lực họ có khắp nơi. Một mình lén lút còn có cơ thoát chết đằng này cả một bầy đàn rối loạn hỗn mang.
- Rút về cầu Hà Tân.
Tín ra lệnh. Phía đó nếu thoát sẽ nhào xuống sông Vu Gia lánh nạn. Nhưng đám lính chùng chiềng không đi. Chúng nhìn nhau, nhìn hắn. Mệnh lệnh của hắn đâu còn hiệu lực? Đám lính chùng lại, dạt ra nhường lối. Liều chết, Tín bước lên. Đám lính bám thắt lưng Tín nháo nhào xô tới. Có những thằng vấp ngã, thằng sau giầm lên thằng trước. Tiếng chửi rủa, tiêng kêu oai oái. Đạn từ hai bên chân cầu chặn đứng Tín lại. Đám lính phía sau chưng hửng, mất đà ngã dúi dụi vào nhau. Một quả cối cá nhân táng vào đám đông. Kẻ chết, kẻ bị thương chồng lên nhau. Những thằng còn sống tản ra như rơm rác gặp bão. Còn dính với chúng không chết trước cũng chết sau - Tín nghĩ. Nhân lúc lộn xộn, hắn bứt ra, lẻn vào một lối mòn. Hắn núp vào một bụi tre gai. Tín biết bơi, bơi vào loại cừ khôi. Chỉ cần tụt được xuống sông, hắn có thể mất tăm như một con cá. Mẹ kiếp, có mấy thằng lính đã nhìn thấy hắn, te tái chạy theo:
-   Chúng màv có biết bơi không hả?
Dạ thưa quận phó, quận phó đi đâu cho bọn em theo. Bọn em không bíêt đường.
-   Sao không theo cái đám lính kia vượt qua cầu.
-   Dạ thưa, bên kia Cộng quân đã phục sẵn bắt hết trơn hết trọi rồi ạ.
- Chúng mày ngu quá. Bị bắt là sống rồi. Tao là sĩ quan chúng bắt được sẽ chặt đầu moi bụng. Tao phải trốn, phải chui lủi khốn khổ, khốn nạn vì thế. Chúng mày đi với tao, Cộng quân tưởng chúng mày cũng là sĩ quan. Ra đi, ra phía ngoài đầu cầu ấy, bị bắt cũng được.
Mấy thằng lính mặt ngơ ngác nhìn nhau, nửa tín nửa ngờ. Tín phải rút súng côn ra dọa, nhưng ngay lúc đó, Công Chiến và một tốp dân quân tự vệ đã từ đâu ập tới.
-   Tất cả bỏ súng xuống, giơ tay lên.
Ai đó nhanh nhảu nhặt lấy khẩu côn của Tín vừa rơi xuống đất.
-   Ông quận phó Tín. Tôi đây, Công Chiến đây, ông còn nhớ tôi chớ? - Giọng Công Chiến đầy mỉa mai.
Phải một lúc khá lâu Tín mới nhận ra Chiến, người bạn học, người hàng xóm của mình những năm trước. Hồi đó, cậy thế nhà giàu, được bọn tai to mặt lớn trong quận che chắn, hắn đã nẫng tay trên người yêu của Chiến. Hắn cũng chỉ làm thế cho oai, cho thỏa cơn khát thèm người đẹp chớ hắn đâu có lấy. Hắn còn nhớ trước khi biến mất, Chiến đã chỉ vào mặt hắn: "Mày mà đụng đến ngưòi yêu của tao, sẽ có ngày ra bã đó nghe''.
-   Tôi nhớ rồi, thưa ông. Ông hiểu cho, tôi không có quan hệ gì với cổ... Hiện cổ đang sống với một người khác, nếu cần tôi sẽ dẫn ông tới gặp. Nhà cổ trong quận Thượng Đức thôi.
-   Mày lải nhải gì thế cái thằng chó chết kia.
Chiến bảo mấy người đi cùng trói hắn lại dẫn về sở chỉ huy. Một thằng phó căn cứ chứ ít đâu.

3
Trời tưng bửng. Sư đoàn lệnh cho các đơn vị tiếp tục tân công.
Chùm bộc phá ở những lớp rào cuối cùng của Đại đội 5 Tiểu đoàn 8 chớp sáng mở màn cho cuộc khai hỏa của một ngày mới. Đại đội trưởng Tùng nói với Nguyễn Hiếu:

-   Tôi sẽ cho bộ đội xung phong ngay khi thằng địch chưa kịp trở tay.

Nguyễn Hiếu cười, khô khốc:

-   Ông tưởng ông chuẩn bị suốt tối qua, còn thằng địch ngủ khì chắc. Cứ phải thật bình tĩnh, chu đáo.

-   Ô hay. Không lên ngay khi bộc phá nổ sẽ mất thời cơ... – Vẻ mặt Tùng có phần khó chịu với ông phái viên.

Nhưng Nguyễn Hiếu không mảy may thay đổi nét mặt: đăm chiêu, suy tính và rất bình tĩnh:

-   Khi được báo cáo cửa đã. mở xong, phải cho lên kiểm
tra.
-   Biết vậy, nhưng thời cơ... Phải tranh thủ thời cơ.

-   Đúng thế. Nhưng phải kiểm tra.

"Đánh nhau mà quá kỳ lưỡng lại sợ thương vong như ông thì đánh quái nào được". Nghĩ thế nhưng Tùng không dám nói ra. Ngay lúc đó có điện thoại của tiểu đoàn. Tùng cầm lấy ống nghe vâng dạ một hồi. Đưa máy cho thông tin, anh cáu:

- Thủ trưởng làm tôi bị phê bình đấy. Trung đoàn bảo thấy rào mở tốt rồi, sao không cho bộ đội vận động. Tiểu đoàn 9 đã chiếm được lô côt đầụ cầu, đang phát triển. Chỉ mình là lẹt xẹt.

Nguyễn Hiếu nghiêm nét mặt nhìn Tùng:
- Anh cho lên kiểm tra xem nào?

Quả nhiên, một chiến sĩ bò lên kiếm tra quay xuống nói lại, còn đến hai lớp rào chưa mở. Vệt trăng trắng mà cấp trên ngỡ là nhát cắt của bộc phá là không đúng. Đấy là những tảng đá rêu mốc, thép gai và bộc phá cọ xát vào tạo ra lớp xưóc của đá bên trong. Vậy thôi. .

Tùng cầm máy gọi về tiểụ đoàn nói lại tình hình,; Tiểu đoàn xác nhận đúng là nhìn nhầm.

Lúc 6 giờ, Tiếu đoàn 8 cũng mở xong các lớp rào. Bộ đội đánh chiêm tuyến lô cốt đầu cầu không mấy khó khăn. Nhưng khi bộ đội vượt lên chiếm tụyến lô cốt thứ hai thì một hệ thống hầm ngầm của địch chặn lại. Bốn khẩu đại liên giăng hàng ngang quạt đạn tới tấp vào bộ đội của Tùng. Một số lùi lại dựa vào những chiếc lô cốt đã chiếm được. Một số nằm gục giữa hai lớp lô cốt. Xác bộ đội ngã xuống ở đâu vẫn nằm im tại đó.

Trong những người trúng đạn không thể lên, không thể quay lại ấy có trung đội trưởng Khiết. Khiết bị đạn thẳng cắt gần đứt cánh tay trái. Người tê cứng, đau buốt. Máu tự do chảy ròng rã. Anh ngất đi, không biêt bao lâu. Tỉnh dậy anh biết mình còn sống.

Phía sau anh vẫn có những đồng đội trong lô cốt. Họ vừa chiếm được. Anh đang nằm giữa khoảng cách của hai khẩu đại liên địch. Hình như cơ số đạn có hạn. Mấy khẩu đại liên bắt đầu bắn cầm chừng. Khiết nhìn xung quanh mình, có khoảng hai chục người nằm ngổn ngang. Có người đã chết hẳn. Có người còn động cựa.

Và mổi lần như thế, địch bồi thêm một loạt đạn. Anh cũng đã thử nhúc nhích, nhưng địch không bắn. Có lẽ chúng không quan sát được anh, hoặc giả anh là thứ không thuộc trách nhiệm của khẩu đại liên nào. Rất có thể chúng bố trí dở, không thể bắn cánh sẻ để hỗ trỢ nhau. Nếu lết vào được vài mét nữa, anh có thể quăng lựu đạn vào hầm ngầm. Nhân đó bộ đội ào lên thì tốt quá. Chỉ sỢ chưa kịp làm gì đã ăn đạn. Nhưng mà cũng phải nghĩ ra một cách gì chứ? Chả lẽ cứ nằm im thít? Chết không chết mà làm gì cũng chẳng được. Đàng nào cũng đã bị thương, có thêm vài viên đạn găm vào người cũng thế.

Bộ đội phía sau không thể xuất kích được. Tuyến hầm ngầm cũng là một lớp rào. Chỉ cần một quả lựu đạn lọt vào đó coi như mở được rào. Bộ đội có thời cơ chiếm lấy tuyến lô cốt thứ hai. Cánh tay trái vướng VÍU quá, buốt nhói quá. Nhưng anh còn hai chân nguyên lành, còn một cánh tay phải nguyên lành. Cứ trườn đi. Trườn chậm, trườn khéo, bọn địch có thể không ngờ tới. Mà chúng không ngờ tới thật. Chú ý đến mấy cái xác chết làm gì, khi trong lô cốt, phía sau lô cốt bao nhiêu bộ đội đang rập rình chỉ cần chút sơ sảy là nhảy ào ra...

Có một người đã nhìn thấy Khiết đang nhích từng ly từng tí lên phía trước, phía hầm ngầm. Người đó là Nguyễn Hiếu. Nguyễn Hiếu còn đoán được cả ý định Khiết khi thấy quả lựu đạn trong tay Khiết cũng bò trên mặt đất. Khiết sẽ bị chúng phát hiện mất thôi. Phải hỗ trợ cho Khiết. Bằng cách nào? Đặt súng vào lỗ châu mai mà bắn đại đi. Không phải một chỗ bắn mà nhiều chỉ bắn để đánh lừa thằng địch, làm cho mắt của chúng dán chặt vào phía trước...

Thằng địch khi thiết kế trận địa đã tính toán kỹ. AK bắn tới tuyến hầm ngầm là duối tầm. Lựu đạn quăng không tới. Pháo lớn bên ngoài không thể bắn vào. Bắn vào cũng chính là đổ đạn lên đầu quân mình.

Bởi thế, nghe những tràng AK bắn tới, chúng đã khúc khắc cười với nhau. dẫu vậy, Lầu vẫn thận trọng dặn bọn đàn em:
- Coi chừng hắn bắn để mở đợt tân công đó.

Lầu nói thế nhưng bụng lại đang cầu mong Cộng quân từ tuyến lô cốt đã chiếm được kia nhảy ra làm bia đỡ đạn. Như một võ sĩ đấm bốc, biết chắc đốì phương chẳng làm gì được mình, Lầu không cần giấu mặt, Lầu đi đi lại lại trong hầm ngầm. Đôi khi khoái chí chúi vào một khẩu đại liên nào đó néo cò. Lầu làm việc đó rất say sưa. Mặt hơn hớn như người đời đang được thử một trò chơi khoái trá. Hầm ngầm của khu vực Lầu nốì được với chỗ quận trưởng Hùng. Hầm ngầm của Lầu có lốì thoát phía sau.

Lầu biết, nếu chỗ nào cũng đánh như lính biệt động thì Cộng quân chưa làm gì được. Nhưng cái kiểu thối chí như quận phó Tín tlhì việc dâng nạp Thượng Đức cho Cộng quân là cầm chắc. Lầu cũng không hy vọng ở sự cứu viện. Nếu có cứu viện, phải xảy ra rồi. Chắc ông Ngô Quang Trưởng không còn lực, hoặc có đi giải tỏa nhưng bị đánh chặn ở vòng ngoài. Trường hợp nào cũng đểu thối tha như nhau...

Thôi thì kệ xác chúng nó. Nghĩ gì thêm mệt. Mỗi thằng có một bổn phận. Bổn phận của Lầu là đôn đốc quân lính dưới hầm ngầm, tiêu diệt thật nhiều Cộng quân đang ẩn nấp ở những chiếc lô cốt trước mặt kia. Lầu nhắc nhở các xạ thủ không cần bắn nhiều, nhưng tập trung cao độ: không để một thằng nào từ phía lô cốt xổ ra mà không ăn đạn.

Lầu không ngờ. Cái chết và sự trừng phạt đối với binh lính Lầu lại không phải từ những Cộng quân trong lô cốt. Lầu đâu đề phòng sự tiến công lại bắt đẩu từ những người lính đã bị loại khỏi vòng chiến đấu. Không phải một quả lựu đạn mà mấy quả liền từ tay Khiết lia vào hầm ngầm, vào chỗ những khẩu đại liên đang gầm gừ khạc đạn. Anh ngồi thẳng dậy. Nếu không vì cánh tay trái hoàn toàn bất lực thì trong cái tư thế ấy không khác gì người chiến sĩ đang tập ném lựu đạn ở thao trường. Bình tĩnh. Tự tin. Quyết đoán.

Chưa đầy một phút. Địch sững sờ, không còn hiểu thế nào? Thằng nào còn sống để hiểu ra thì không kịp làm gì. Bộ đội đã ào ào nhảy xuống hầm ngầm. Các tràng AK bắn găm làm bọn địch gục đổ như táo rụng.

Lầu như bị mê sảng. Y kịp chui vào một ngách ngag tránh một loạt đạn choé lửa trước mặt. Khi nhận ra loạt đạn ấy là của Cộng quân y mới bắt đầu co chân chạy lui. Và lúc đó, thực sự y mới biết tuyến hầm ngầm cố thủ cuối cùng của y đã rơi vào tay Cộng quân. Lầu hiểu rằng, căn cứ tiểu đoàn của hắn không còn chút khả năng tồn tại. Vậy đấy. Kỳ cục là chiến tranh, y đang khoái trá đã lừa Cộng quân một vố. Y đang thích thú khi nhìn xác lính Bắc Việt vất vưởng trước tuyến lô cốt thứ hai. Đầu y còn râm ran những hào quang chiến thằng. Vậy mà một nhoáng.

Đúng là một nhoáng thôi, tất cả đã hoàn toàn đảo ngược. Hắn lệnh cho lính lui nữa về phía trong để cho Cộng quân chiếm lấy khu hầm ngầm. Chỉ còn nưóc đi cuối cùng, đó là một sống một còn với lính Bác Việt. Y sẽ lệnh cho lính nhào tới những hầm ấy oánh một trận nữa. Nhưng hắn nhìn trước nhìn sau, lính hắn chỉ còn vài chục thằng. Hơn nữa, ở các hầm ngầm đã chiếm, địch quân dàn hỏa lực rất nhanh. Lính hắn mới rục rịch đã ăn đạn ngay.

Bỏ. Hắn nghĩ. Sẽ cho chúng mày ăn quả độc ở phương án trái cam.

Hắn dẫn tàn quân chạy về hầm của Hùng.

- Bảo vệ nhà hầm quận trưởng, đứa nào bỏ chạy bắn vỡ sọ. - Hắn nói với bọn lính thế rồi chui vào một ngách hầm tối như bưng. Bước lên những bậc cầu thang để đến căn phòng của Hùng, hắn thấy hồi hộp quá. vắng lặng. Sao lại vắng lặng đến rợn người thế chớ. Nhưng rồi hắn trở nên bình tĩnh khi thấy Hùng vẫn ngồi đó, nét mặt gan lỳ.

-   Sao quận trưởng chưa gọi mọi người về khu trung tâm? - Hắn hỏi - Trung tá quận trưởng không định bỏ phương án trái cam chớ?

-   Không bỏ nhưng chỉ thực hiện một phần. - Hùng trả lời, giọng trầm chắc.

-   Nghĩa là: không diệt tất cả.

-   Đó là một điều ác. Trừ những chiến binh tử trận, những chiến binh bị thương không thể ra khỏi đây, hủy. Không để Việt cộng thấy họ nhếch nhác, khổ sở. Không để họ lọt vô tay Cộng quân. Còn lại những chiến binh khác không mắc gì phải chết. Họ cần phải sống, họ có quyền sống. Việc của anh là nhử cho Cộng quân xáp vào khu trung tâm. Nếu Thượng Đức lọt vào tay Cộng quân, phải là lúc chúng bước lên các lớp xác của chính chúng.

-   Tiểu đoàn Bảo an? Quận phó Tín thì sao?

-   Tôi đã lệnh tùy cơ ứng biến.

-   Điên. Sao quận trưởng lại mềm lòng đến thế?

-   Cả anh nữa, hãy đi khỏi đây trước khi thực hiện phương án trái cam. Thượng Đức mất chưa phải là mất tất cả. Anh hiểu ý tôi chớ?

-   Hiểu, nhưng tôi sẽ ở lại đây với trung tá quận trưởng.

- Vô ích. Tôi đã chuẩn bị cho tôi rồi. Đi ngay đi thiếu tá tiểu đoàn trưởng. Không còn thời gian nữa đâu. phương án trái cam sáp được thực hiện rồi đó. Tôi đã cho gài kíp hẹn giờ. Đường hầm số 3. Anh dẫn binh sĩ thoát bằng con đường ấy. Không được đổ máu một cách phý phạm.

Bỗng bên ngoài có tiếng AK từng nhịp giòn giã, rồi tiếng la ó, tiếng bước chân rộn rạo. Một thằng lính mặt non choẹt, ý chừng là liên lạc của Lầu lau chau chạy vào.

- Báo cáo thiếu tá tiểu đoàn trưởng, địch quân đang tiến vào nhà hầm trung tá quận trưởng.
Hùng hất hàm về phía Lầu:

• Thiếu tá tiểu đoàn trường không chống lệnh tôi đấy chớ?

- Vĩnh biệt trung tá quận trưởng. Tôi thi hành mệnh lệnh đây.

Lầu nhót ra khỏi hầm. Y lệnh cho số lính còn lại chạy về khu trung tâm. Vừa chạy vừa bắn, thu hút lực lượng địch. Chết thì thôi, không để Cộng quân bắt sống. Lầu và lính dưới quyền đã tới khu trung tâm. Lượng binh sĩ bị thương quả tải đang gào khóc thảm thiết. Đạn pháo các loại đã được xếp chồng quanh nhà hầm...

4
Nguyễn Hiếu không xuống khu hầm ngầm. Anh biết rõ trận đánh ở đó đã kết thúc. Tiểu đoàn chỉ còn tiễu trừ bọn địch còn lại, giải quyết thương binh tử sĩ. Bây giờ,điều quan trọng nhất là tìm đến chỉ huy tiểu đoàn. Thằng Lầu, nếu chưa chết hẳn là đang ở đây. Khu Thượng Đức rộng mênh mông, ngổn ngang xác bọn địch. Bộ đội hy sinh, bị thương đang được khiêng cáng chuyển ra ngoài. Những đám cháy nổ lép bép. Mùi đạn khói khét lẹt. Anh túm được một thằng lính mặt còn non choẹt. Hắn co rúm, mặt xanh lét, miệng lắp bắp không ra tiếng.

-   Đừng sợ. Tao bảo đảm mạng sống cho mày. Đi, dẫn tao đến sở chỉ huy.

-   Dạ tha chết cho con. Con không biết sở chỉ huy ở đâu?

-   Thằng Lầu. Thằng Lầu? Không chỉ tao bắn.

-   Dạ, ông Lầu. Tiểu đoàn trưởng Lầu... lúc các quan đánh lên ổng đang ở dưới hầm ngầm, bây giờ không biết ở đâu.
-   Mày bình tĩnh lại đi. Tiểu đoàn trưởng chó chết gì nữa. Hãy nói ngay. Hầm ngầm có ăn thông ra chỗ thằng Hùng được không? Dẫn tao đi.

-   Dạ, con xin ông. Con không biết. Con chưa bao giờ đến chỗ quận trưởng...

-   Cái thằng... Làm gì còn quận trưởng với quận phó của mày nữa. Vậy chỗ ở của thằng Hùng ở đâu? Ở đâu hở?

-   Con chỉ biết ở phía kia.

Không thể trông cậy vào thằng lính oắt con. Nguyễn Hiếu chạy lắp xắp về phía hắn chỉ. Anh giao thằng lính cho một chiến sĩ ta và dặn: "Trông coi hắn tử tế, tội nghiệp".

Từ khu Biệt động tới chỗ thằng Hùng khá xa. Đường lúc lên dốc lúc xuốg dốc, ngoằn ngoèo. Đá hộc, đá tang gồ ghề, có lúc phải bò lê lết mới qua được. Gần khu nhà chỉ huy trung tâm mà vẫn còn những bụi sim, mua, cây lau và cỏ dại. Rõ ràng địch chuẩn bị cho cả việc khi ta chiếm được Thượng Đức khó phát hiện ra chỗ ẩn núp của bọn đầu sỏ. Lẽ nào...

Người Nguyễn Hiếu nóng ran. Mồ hôi đẫm ướt hai vạt ảo, sau lưng, trước ngực. Anh tìm được đến gần nhà hầm của Hùng thì ở đó đang chen chúc những màu áo bộ đội, cả áo bà ba của dân quân du kích. Anh hỏi một chiến sỉ của ta đang ôm súng gác bên ngoài:

•   Cái gì trong đó mà lộn xộn dữ vậy?

•   Hầm ông Hùng...

•   Gọi nó là thằng nghe! Thế bắt được chưa?

•   Nó tự sát rồi thủ trưởng ạ.

•   Tự sát. Còn thằng Lầu. Thằng tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn Biệt động ấy, có trong đấy không?

•   Nghe lính chúng khai đã chạy ra ấp Hà Tân.

Ấp Hà Tân, đấy là hưóng duy nhất còn những tiếng súng, lúc thưa thết lúc rộ lên. Thi thoảng còn cả tiếng pháo ùng ục xoáy vào lòng đất. Tiếng đề pa từ một nơi rất xa, ở Ải Nghĩa, Bồ Bồ, hay Núi Đất gì đấy. Sao nó lại bắn vào dân? Chắc là để yểm trợ cho bọn địch sống sót tìm cách thoát ra ngoài. Thốt nhiên, Nguyễn Hiếu quên hết việc vào hầm chi huy của thằng Hùng, quên hết cả việc Xem mặt mũi nó ra sao. Nó tự sát theo kiểu gì? Tỉếng súng nổ và cả tiếng pháo của địch bắn vào ấp Hà Tần như một lực nam châm cực mạnh hút anh về đấy.

Thằng Lầu, Còn thằng Lầu. Có thể tóm được nó chăng? Nguyễn Hiếu băng băng chạy về ấp Hà Tân. Miệng vẫn lảm nhảm: "Thằng Lầu". Nó rất có ích cho cuộc chiến đấu tiếp theo. Bắt sống. Phải bắt sống nó. Ý nghĩ ấy làm Nguyễn Hiếu háo hức, chân chạy không bén đất.

Loanh quanh mãi, Nguyễn Hiếu vẫn chưa tới được ấp Hà Tân. Khi trận đánh dứt, anh không còn tư duy của một người làm quân sự hay chính trị. Ý nghĩ về một sáng tác nào đó, một truyện ngắn, một bài ký hay một cuốn tiểu thuyết cho tương lai choán hết đầu óc. Anh chạy xuống đường hào quan sát. Anh xuống hầm ngẩm xem thử. Anh đã đi khá xa khu vực trung tâm nhưng nghe tiêng nổ kỳ lạ ở đó, anh tò mò quay lại? ủa, sao lai có tiếng nổ kỳ lạ đến thế chứ. Tiếng nổ anh chưa từng nghe bao giờ. Nó là thứ gì? Ai gây ra? Bộ đội có việc gì không? Phải quay lại xem sao. Rồi không hiểu thế nào, anh tìm đến chỗ Hùng. Hắn là một thằng quận trưởng, đáng để viết một cái gì lắm. Không chừng tiếng nổ quái quỷ kia là do hắn chủ mưu. Sao không xem nơi hắn làm việc? Sao không xem hắn chết như thế nào? Sau này không có dịp nữa đâu...

Cái gì anh cũng muốn xem, cũng muốn biết. Lúc anh đi, lúc anh chạy, lúc anh tỉ mẩn xem xét ngâm vuốt một thứ gì đó. Nhiều người lo ngại cho anh. Dù không còn thằng địch nào kháng cự nhưng cái chết ở đây vẫn CÓ thể đến với bất cứ ai. Lựu đạn, các loại mìn ngổn ngang...

Không phải Nguyễn Hiếu không chú ý đến những cái đó. Nhưng chiến tranh, chẳng chỗ nào an toàn tuyệt đối. Với anh, mọi sự ở đây đã qua, Giờ chỉ là thu thập tư liệu cho một cuộc chiến đấu khác.

Anh ra đến Hà Tân thì hoàng hôn chợt tới. Bộ đội địa phương, dân quân tự vệ vẫn còn đang hướng dẫn bà con đi về nơi cư trú. Từng đoàn người gồng gánh nối đuôi nhau. Tiếng í ới gọi. Tiếng trẻ con khóc thét. Tiếng kêu của trâu bò, lợn gà... Một âm thanh hỗn tạp, di chuyển trên đường, về phía núi. Nguyễn Hiếu đi men chân đồn Thượng Đức. Bỗng nhiên, một anh bộ đội ngoi lên từ một cái hầm, mặt cau có, nói như thét:

*   Cái anh kia, đi nhanh. • Anh ta chỉ về phía đoàn người đang hốì hả chạy...

Rồi như nhận ra Nguyễn Hiếu cũng là bộ đội, anh ta lại thét:

•   Không đi thì xuống hầm ngay. Trời ơi! Pháo nó bắn tới bây giờ.

Thì ra bộ đội đã bắt đầu đào hầm, chốt giữ, chuẩn bị đánh địch giải tỏa. Tốt thôi. Nhưng có gì mà hoảng lên thế. Chưa có chuyện chi đâu. Pháo chưa bắn đâu. Bộ binh địch cũng chưa triển khai ngay được. Chi có thể là máy bay bỏ bom huy diệt. Nhưng đây là vùng dân, có bố mẹ anh em, họ hàng thằng địch.

Tham gia rất nhiều trận đánh rồi, Nguyễn Hiếu không việc gì phải hốt, phải vội. Không tiện dừng lại giảng giải cho người lính, Nguyễn Hiếu quay về hướng nhà thờ. Nhà cửa của dân hoặc trống hoang hoặc khóa kín. vắng lặng. Một vài con chó mắt long lên nhìn Nguyễn Hiếu. Hình như không ai cho nó ăn uống lâu nay. Con nào cũng gầy nhom, lấm láp. Chúng nhìn khách lạ với sự câm thù, sẵn sàng nhảy vào cắn xé.

Chớ dại. Nguyễn Hiếu ít sợ bom đạn nhưng lại run lên khi nhìn thây lũ chó hoang đói khát. Anh lén rời xa chúng. Chó đến là nhiều. Ở men đường anh đi có vài con khác đang giằng níu một miếng mồi. Nhìn kỹ thì ra là khúc chân của một người nào đó. Khủng khiếp quá. Anh lấy súng ngắn "đòm" một phát vào mấy con chó. dĩ nhiên, chỉ bắn dọa để nó buông miếng mồi. Anh rảo chân nhanh hơn về phía nhà thờ, xa dần bầy chó.

Khu vực gần nhà thờ sạch sẽ hơn. Nhà cửa khang trang và chưa bị tàn phá. Có tiếng ri rỉ khóc của một phụ nữ. Anh đừng lại nghe ngóng. Rồi tiếng khóc ấy kéo anh vào sân gạch một ngôi nhà.

Một bé gái mười một, mười hai tuổi chi đó đang ngồi ở một góc hè ôm mặt nức nở. Thấy Nguyễn Hiếu, bé khóc òa lên, hoảng hốt. Bé cố đứng dậy, muốn chạy vào trong nhà, nhưng người chệnh choạng đổ xuống. Bé bị tật nguyền. Chân lẹo khoẹo, không đứng dậy được.

- Đừng sợ, chú sẽ giúp con.

Nguyễn Hiếu bước vế phía bé gái. Câu nói của Nguyễn Hiếu không làm bé yên lòng. Bé càng cưỡng quậy hơn khi thấy anh bước lại gần.
Trời ạ! Đã không đi đứng được bình thường bé lại không nói được, chỉ u oa vậy thôi. Không biết bé có nghe được không? Nguyễn Hiếu ngồi xuống cạnh bé. Một thương cảm. Nước mắt ứa ra. Những giọt nước mắt ấy làm bé gái im bặt. Bé há miệng ngơ ngác nhìn anh. Không mấy chốc, bé tìm thấy sự đồng cảm, niềm tin, sự an ủi. Bé trân trân nhìn Nguyên Hiếu không tìm cách bỏ chạy nữa.

-   Gia đình con đâu cả rồi?

Bé chỉ tay về phía đoàn người Nguyễn Hiếu nhìn thấy khi nãy. Vậy là họ bỏ con lại. Biết làm sao được. Không thể không đi, mà con thì...

-   Có ai trở lại đón con không?

Bé gái lắc đầu, bật khóc nức nở.

Biết rồi. Vậy là con nghe được, vậy là con biết thân phận của con khi trận mạc xảy ra.

-   Thôi đừng khóc nữa. Nếu không có ai đón con, đã có chú đây.

Nhưng rồi chính anh cũng lắc đầu ái ngại. Bé gái không đi được, đây mới là cái khó cho anh. Hình như bé bị đói, bị khát. Mặt bé hốc hác, môi trắng bợt. Phải kiếm cái ăn cái uống cho bé đã. Anh lục trong ba lô. vỏn vẹn chỉ còn nửa bánh lương khô.: Bi đông nước được anh tháo ra nhưng cũng chỉ còn võng vãnh ít giọt. Vẫn là may. Anh đưa bé dùng tạm. Anh không còn có gì hơn để cho bé và cũng không thể ở đây lâu với bé được. Phải tìm một cách nào đó.

-   Nhà có hầm không? - Anh hỏi.

Bé chỉ ra bụi chuối mí vườn.

Ốn rồi. Không có hầm, bom pháo đến bé nấp vào đâu. Mà bom pháo sẽ đến là điều cầm chắc. ở đây một mình, cái chết sẽ là bạn của bé. Phải tìm cách đưa bé đi với bố mẹ, anh chị của bé...

-   Con cứ yên tâm, chú sẽ lo đưa con về với gia đình. Nhưng bây giờ phải nghe chú ra nấp ngoài hầm kia. Nhỡ bom pháo bất thần dội tới.

Bé gái đã nhận ra. Bé nhìn anh tin cậy. Bé vịn vào tay anh rồi nhúc nhắc đi ra bụi chuối.

-   Con chưa cần xuống hầm ngay. Chốc nữa hẵng xuống cũng được. Chú sẽ đi tìm người chăm lo cho con...

Bé gái lại khóc, hai tay chới với như muốn níu Nguyễn Hiếu lại. Nguyễn Hiếu cũng khóc mếu máo:

-   Cứ ngồi đó, chú không bỏ, chú sẽ quay lại.

Nguyễn Hiếu tìm đến chỗ anh lính quát anh hồi nãy.

Tới tận hầm. Tổ chốt của anh ta có năm người. Hay lắm, anh ta là tổ trưởng.

-   Tôi là phái viên. Nguyễn Hiếu giới thiệu - Tổ chốt, phải bảo vệ và chăm sóc cháu bé tật nguyền bị bỏ quên. Hiện cháu đang ngồi trên hầm cạnh nhà thờ kia...

-Người lính không dám chống lệnh, nhưng công việc quá khó. Không thể đưa bé gái tới đây chia sẻ bom đạn với các anh nhưng nếu các anh tới đó coi như bỏ nhiệm vụ ở đây.

Anh chiến sĩ nói lại với Nguyễn Hiếu ý thế.

-   Không sao! Tạm cử lấy một người lo cho cháu bé. Các đồng chí có gì ăn, bớt ngắt cho bé với. Bốn người còn lại gánh vác phần việc của người kia. Đây chỉ là nhiệm vụ đột xuất, tạm thời. Tôi sẽ đi tìm địa phương giao cháu bé cho họ.

-   Thế thì được ạ. Thủ trưởng cứ yên tâm, nhưng đề nghị thủ trưởng nói với đại đội một câu.

-   Sẽ nói nhiều câu, không chỉ đại đội mà tiểu đoàn, trung đoàn nữa. Được chưa?

Anh chiến sĩ cười. Nguyễn Hiếu cũng cười...

Từ bữa đó cho đến khi lắp ráp mối lái với gia đình cháu gái, Nguyễn Hiếu mất đứt gần một ngày. Nhưng khi anh và gia đình tới nơi thì cháu bé không còn. Ngôi nhà cũng không còn. Bốn chiến sĩ chốt ở chân đồi Thượng Đức cũng đã tan biến nơi đâu. Bom pháo của địch trút xuống gần như đã nghiền tất cả thành cám. Đây là dấu hiệu đầu tiên cho hay, cuộc chiến giữ Thượng Đức gay go biết chừng nào.

5
Tiểu đoàn của Ngoãn
không bị cuốn vào tiếng súng loạn ngầu ở khu vực trung tâm. Nghe tiếng súng là biết bọn địch không còn ngoan cố chống trả. Đó là tiếng súng của một lũ hoảng loạn tìm đường rút chạy. Để không bị những viên đạn lạc vu vơ, anh lệnh cho bộ đội nhảy hết xuống giao thông hào. Nhưng vừa nhảy xuống, chân anh đã giẫm lên bụng một thằng lính. Anh nghe "hực" một tiếng, vội chĩa nòng AK xuống, té ra là một thằng lính Bảo an giả chết. Quanh hắn có nhiều xác lính không còn động cựa.

Thấy nòng súng của Ngoãn chúc vào ngực, hắn lóp ngóp ngồi dậy chắp tay vái lia lịa:

-   Lạy quan lớn. Lạy quan lớn. Quan lớn tha mạng, con mới vào lính chưa... chưa bắn giết gì ai...

-   Tiên sư mày chứ, quan quách gì ở đây...

Ngoãn, túm áo nó lôi dậy.

-   Thằng Hùng đâu, đưa tao đi. Giết mày làm quái gì... Đi.

-   Dạ... dạ em chưa tới đó bao giờ. Em chỉ biết ổng ở lối này...

-   Dẫn. Mau.

Ngoãn thúc súng vào sau lưng nó.
Thằng lính lò dò từng bước.

-   Mày sợ gì thế hả?

. Dạ, sỢ vướng mìn.

-   Ngu lắm. Nó không gài mìn ở đây đâu.

Nói thế nhưng lòng bàn chân Ngoãn chợt chờn chợn. Biết thế nào với đám cùng đường chứ. Tại sao lại yên tĩnh thế. Như chùa. Chả lẽ bọn lính bỏ thằng Hùng lại một mình. Thằng lính đứng sững chỉ tay vào của hầm. Hắn run lẩy bẩy.

Ngoãn hích hích đầu nòng súng để hắn bước tiếp. ở góc tường trong cùng, Ngoãn nhìn thấy một thằng địch không biết còn sống hay đã chết ngả lưng vào chỗ giao nhau của hai bức tường, mắt khép hờ, áo xống nhà binh rất chỉnh tề. Trên ve áo lấp lánh hai bông mai bạc.

• Ai? - Ngoãn hỏi.

Thằng lính lập bập:

-   Dạ, ông quận trưởng.

Hắn bật khóc, không hiểu vì sợ hay thương thằng Hùng. Mặt Hùng trắng trẻo, thư sinh. Râu quai nón. Bộ ria lâu ngày không cắt tỉa vẫn có vẻ rất đỏm dáng. Khẩu tiểu liên cực nhanh M16 dựa hẳn vào ngươi hắn. Đầu hắn ngoẹo vào đầu nòng súng. Mấy ngón tay thõng thượt trên vòng cò. Hắn đã tự sát. Viên đạn trổ từ cằm lên đỉnh đầu, máu xối xuống ngực, xuống bụng đọng lại thành vũng giữa hai đùi kẹp báng súng.

Ngoãn khẽ đụng tay vào vai hắn. Người hắn đổ xuống sàn xi măng, có lẽ hắn vừa tắt thở mới đây. Da còn ấm nóng. Máu loang trên sàn còn đỏ tươi. Mùi thuốc súng còn khét lẹt. Một vài tia khói mỏng mảnh chưa thoát ra khỏi căn hầm.

Xung quanh bốn bức tường nhằng nhịt dây điện. Một hàng sáu máy PRC25 xếp dọc căn hầm. Máy điện thoại tự động xếp một đống ngay cạnh Hùng. Một máy 15 oát đổ nghiêng trước lối ra vào. Chắc thằng thông tin bỏ chạy định mang theo nhưng không kịp. Trong hầm còn vương vãi mấy thùng đạn M72 và một khẩu M79 óng ánh màu thép. Hai khẩu 12 ly 7 dặt giữa hầm huớng nòng ra phía cửa. Một đống vỏ đạn còn bốc khói. Hình như bọn xạ thủ vừa bỏ chạy khỏi đây khi bắn đến viên đạn cuối cùng.

Trên tường, chỗ Hùng ngồi, treo một chiếc mũ kê pi bằng vái ka ki màu vàng. Nối với phía trong là một căn hầm khác. Ngoãn nghe tiếng sột soạt. Ai thế? Ngoãn tự hỏi và đưa nòng khẩu AK về phía ấy. Té ra anh không phải là ngưòi đầu tiên tới đây. Một tốp cán bộ dân quân du kích huyện đang lục tìm gì đó ở hầm làm việc của Hùng.

Ngoãn bước vào, nhận ra Hoàng Thủy. Hai người bắt tay nhau. Thủy phàn, nàn đã đến chậm. Tất cả những gì có thể mang đi hay hủy được đều không còn trong căn hầm, kể cả chiếc xe lăn của Hùng. Thằng Hùng đã chuẩn bị cái chết của mình rất chu đáo.

Thủy nói rằng khi anh vào có một thằng công vụ đang mặc bộ quân phục cho Hùng. Mặc dù viên đạn đã kết liễu đời nó rồi. Thằng công vụ lẩy bẩy khi thấy Thủy. Hắn mếu máo: "ông Hùng dặn con mặc áo cho ông tử tế trước khi Cộng quân đến".

Trên bàn, không còn một thứ giấy tờ gì, ngoài mấy bức thư của vợ con Hùng. Một tấm ảnh to như bì thư chụp vợ chổng và hai đứa con gái của hắn vẫn treo trên tường. Giữa nhà hầm, một đống giấy tờ bị đốt cháy chỉ còn trơ lại tàn tro, bay lả tả.

- Tại sao y không đốt những thứ này hỉ?

Một ai đó hỏi.

Có lẽ thằng Hùng cũng là người mê tín. Không muốn có cái gì nát tan trong gia đình. Đã thế còn ngoan cố phát động chiến tranh đến cùng làm gì? Ngoãn đi trở ra, nhìn lại xác Hùng một lần nữa nghĩ bâng quơ: Cũng có thể hắn không đốt thư, đốt ảnh vì nghĩ đây là gia tài lớn nhất trong đời - kỷ vật mà khi chết hắn muốn mang theo. Hay là... hay là mày cũng còn hy vọng một điều gì ở phút chót của trận đánh hở Hùng!...

Đột nhiên, bên ngoài có một tiếng nổ long trời lở đất. Một tiếng nổ kinh hoàng. Một tiếng nổ kỳ dị. Một tiếng nổ làm căn nhà hầm sâu dưới đất đúc bê tông cốt thép cũng chao đảo. Tiếng nổ như sét đánh. Tiếng nổ như của cả một kho bom. Tiếng nổ như của hàng ngàn trái pháo. Sau giây phút hoảng hốt, bàng hoàng, Ngoãn vội lao ra ngoài. Trước mắt anh đang là một trận mưa: mưa đất đá. Mưa mảnh gang thép. Mưa xác thịt bị xé nhỏ. Mưa của vô số những vật thể lạ.
ở hầm chỉ huy sư đoàn, trung đoàn, mọi người nhao hết ra khỏi hầm, ùa lên những mô đất cao, mắt mở hết cỡ nhìn vào Thượng Đức. ở đó lửa quyện khói đen, khói trắng đang đùn lên, lên mãi tít trời xanh rồi lan tỏa ra che kín bầu trời. Cùng với lửa khói là những vật xanh, đỏ, tím, vàng... như thể hoa cà hoa cải, như thể ai bán pháo bông ở một góc trời nhân ngày lễ trọng. Sau tiếng nổ là sự yên ắng đến rùng rợn, ngỡ như ở Thượng Đúc không còn bất cứ cái gì. Con người, sắt thép, tất cả đều đã bị băm nhỏ, xé nát, nghiền thành bột hất cả lên trời cao.

Mọi người nhìn nhau hốt hoảng. Sáu Nam sảng hồn. Nguyễn Phước ríu cả giọng. Lê Công Phê, Trần Bình tái mặt. Chỉ có Hoàng Đan coi chừng bình tĩnh hơn. Ông gọi điện về trung đoàn. Trung đoàn trả lời: không biết. Trung đoàn gọi điện cho các tiểu đoàn. Tiếng nói trong máy sao cứ run rẩy, đứt đoạn.'

Lúc đó là 8 giờ 20 phút. Các tiểu đoàn cho hay tiếng nổ không ảnh hưởng gì đến bộ đội. Khu Thượng Đức địch đã biến đâu sạch, ta đang làm chủ toàn bộ chi khu quận lỵ. Mừng ơi là mừng. Mừng đến chảy cả nước mắt. Lê Công Phê cầm máy lệnh cho Trung đoàn 6 để Tiểu đoàn 9 chốt giữ khu vực Bảo an của quận lỵ, truy bắt tù hàng binh, giải quyết hậu quả chiến đấu.
Tiểu đoàn 7 dùng một bộ phận tiếp tục truy quét địch ở khu vực ấp và khu vực nhà thờ, khu vực cầu Hà Tân. Các đơn vị còn lại chặn diệt tàn quân không cho chúng chạy về Đà Nẵng trên cả đường sông và đường bộ. Đến 11 giờ ngày 7 tháng 8, toàn bộ quân địch ở cụm cứ điểm Thượng Đức bị tiêu diệt và bắt sống.

Lá cờ Đảng bộ nhân dân tỉnh Quảng Đà kính tặng đơn vị đánh thắng Thượng Đức đã được mang đến. Một tốp bộ đội đang giương cao lá cờ chạy về phía trung tâm chi khu quận lỵ Thượng Đức.

6
Lầu chạy ra phía cầu Hà Tân, ngó bộ biết ngay có địch quân phục kích, chỉ có thể vượt qua đồng lúa rồi lên núi may ra mới thoát. Dọc đường đi, y nhặt thêm được khẩu tiểu liên M16 của một thằng lính hèn hạ nào đó đã bỏ lại để chạy trốn. Như vậy y có đến ba khẩu súng: khẩu AR15, khẩu côn vẫn lúc nào cũng bên cạnh y như hình vối bóng. Thắt lưng y còn hai quả mỏ vịt. Như thế Cộng quân bắt sống y làm sao được. Chúng chỉ có thể giết y mà cũng phải bằng súng đạn ở một tầm xa. Đang chạy, y thấy tốp lính đi đầu quay trở lại.

Mẹ kiếp! Sao chỗ nào cũng đụng Cộng quân rình phục là nghĩa làm sao? Y chặn bọn lính lại:

- Khéo là chúng mày thần hồn nát thần tính, nhìn gà hóa cuốc.

Y bươn lên đầu. Rất có thể là dân Hà Tân chạy giặc. Gặp được dân Hà Tân thì cầm chắc mạng sống rồí. Đang nghĩ thế, bỗng một loạt AK vụt chéo trước ngực. Y lăn quay đơ rồi ôm lấy ngực nằm cấm cựa.

Bọn đàn em cùng đi nhốn nháo, hoảng loạn. Đội hỉnh xô lệch, mạnh thằng nào thằng đó chạy, chạy lung tung các hướng. Củng không ít đứa trung thành với chỉ huy của mình, chạy lại chỗ Lầu. Lầu quắc mắt ra hiệu cho bọn này lui ra. Một kết cuộc không đến nỗi tồi. Cộng quân sẽ hiểu thế nào là cái giá phải trả khi tới gần một sĩ quan Biệt động như hắn.

- Để em. - Cam Linh hăng hái nói với nhóm du kích huyện, rồi chạy tới chỗ thằng Lầu.

Một đứa con gái thì chẳng bõ công, Lầu nghĩ và ngán ngẩm quá. Hắn mong phải là dăm bảy đứa mà là chủ lực miền Bắc hẳn hoi. Hắn không muốn hạ thủ cô bé tí nào. Nhưng không giết nó thì nó giết mình. Rất tinh quái, hắn với lấy khẩu tiểu liên bắn vu vơ về phía Cẩm Linh. Cẩm Linh nằm xuống tránh đạn và tới lúc đó mới biết thằng địch không hề bị đạn AK dính chút da thịt.

Lẽ ra, tốp du kích phải châu súng hạ gục thằng Lâu nhưng lại phát hiện ra hắn là một sĩ quan chỉ huy. Họ muốn bắt sống. Họ nghi hắn đã bị thương và bị thương nặng. Họ chia thành hai mũi áp sát Lầu.

Lầu vẫn giả đò: một tay ôm ngực, nhưng một tay hắn đã lần xuống thắt lưng lộn quả mỏ vịt. Cẩm Linh nhìn thấy rất rõ. Không còn cách nào khác, cô nhằm vào cánh tay lần lựu đạn của nó bóp cò. Viên đạn không hiểu sao lại xuyên vào đùi Lầu. Và dù hắn la lên một tiếng như ngưòi sắp chết, quả lựu đạn vẫn được hắn quẳng đi rất trúng đích. Top du kích một bị thương, một hy sinh tại chỗ. Nhưng hắn chưa kịp quăng quả lựu đạn thứ hai thì đã bị tốp du kích khác nhào tới vặn tay, gô cổ trói lại.

Hắn gãy chân và dứt động mạch. Máu phun như cái vòi nước. Tốp du kích băng bó và đưa hắn lên cáng. Họ tra hỏi hắn một vài điều.

-Vô ích, các người không khai thác được cái gi ở ta đâu.

-   Thằng này ngoan cố. - Một du kích đã rút dép định táng vào miệng hắn nhưng bị Cẩm Linh ngăn lại.

-   Đừng vi phạm chính sách tù binh

-   Mày không khai ở đây thì sẽ phải khai ở nơi khác. - Người du kích cất dép, nói với Lầu.

Cẩm Linh phủ lên mặt Lầu một chiếc khăn. Cô thấy ghét và tởm lợm cái gương mặt của hắn. Một gương mặt vênh váo, dữ tợn, lông lá mọc vung vít như thú rừng.

Hắn cười gằn bảo Cẩm Linh:

-Số em còn hên lắm! Lẽ ra em phải là người đầu tiên lìa đời.

Mấy du kích đang khiêng hắn không còn chịu được tiếng cưòi đểu cáng và hách dịch ấy. Họ đặt hắn xuống giữa đường.

Một anh chĩa súng vào ngực hắn:

-   Mày còn lảm nhảm sẽ ăn đạn ngay.

Anh du kích cũng chỉ định doạ hắn thôi. Nhưng hắn giơ tay gạt phắt nòng súng.

-   Không cần. Không được đụng đến người tao.

Mổm hắn bỗng phụt ra một dòng máu. Hắn phun phì phì những tia máu ngầu bọt. Hắn vừa cắn lưỡi tự tử.

Chương cuối hay sự mở đầu của một cuốn sách khác

Sau khi đánh xong Thượng Đức, sư trưởng Lê Công Phê lệnh tấn công chiếm luôn đồn Hà Sống. Đó là một việc làm đúng. Rất đúng. Vừa chớp được thời cơ vừa làm mất bàn đạp khi quân dù muốn tiến công lấy lại Thượng Đức. Mới tới Đà Nẵng, sư trưởng dù, tướng Dư Quốc Đông đã họp báo tuyên bố: “Nếu sư dù không lấy lại được Thương Đức sẽ xin giải tán”.

Lê Công Phê cũng tuyên bố: “Ai sợ dù chớ 304 không sợ. 304 đã chạm trán dù nhiều lẩn ở Quảng Trị. Lính dù từng ôm đầu máu bỏ chạy”.

Suốt một tháng ròng rã, cán bộ, chiến sĩ Sư 304 mới nhận ra một điều: Đánh Thượng Đức đã khó nhưng giữ được Thượng Đức còn khó hơn nhiều. Giai đoạn cuối, cấp trên phải thay Lê Công Phê, không phải vì ông thiếu tài thiếu đức. Một tháng trời quần lộn với lính dù, lính thủy quân lục chiến, sức khoẻ ông sa sút. ông đái ra máu và quân đoàn phải cho người thay để ông ra Hà Nội chữa bệnh.

Hoàng Đan và Trần Bình vẫn ở lại tới cùng. Dù thắng Thượng Đức, Hoàng Đan vẫn áy náy như người có lỗi. Và ông đã chuộc lỗi bằng cách nghĩ ra một loại hầm chốt ba tầng. Tuỳ tình hình phản kích của thằng địch bộ đội Cơ động mỗi tầng khác nhau. Hôm thể nghiệm độ vững chắc của loại công sự tự mình thiết kế, ông đã chui vào hầm và gọi các loại pháo cối dập vào căn hầm ấy.

Niềm tin ở ông đã truyền sang cán bộ chiến sĩ trên các chốt điểm của ta. Không những thế, ông còn bố trí các công sự có thể bắn chéo để hỗ trợ cho nhau. Sáng kiến của ông đã có người nói: “Nhờ Hoàng Đan mà Thượng Đức không mất”.

Đất nước thông nhất, Hoàng Đan, Lê Công Phê và Trần Bình đều được phong tướng. Trần Bình kể lại những giây phút thật cam go khi Thượng Đức suýt vào tay giặc: “Chính cái lúc sức tàn lực kiệt ấy, ngoài Bộ lệnh cho đơn vị hành quân đánh địch, giải phóng Đà Nẵng. Chúng tôi báo cáo Bộ xin hoãn lại một tuần. Bộ không cho. Lại xin hoãn lại vài ngày. Bộ vẫn không cho. Lần thứ ba, Bộ lệnh: “Nếu chần chừ là có tội...”.

Chẳng còn cách nào khác: Chấp hành. Có ngờ đâu thời cơ đến nhanh vậy. Nhưng rồi cũng hiểu ra. Thằng địch suy vi từ khi mất Thượng Đức, không lấy lại được Thượng Đức. Thượng Đức như cánh cửa vào Đà Nẵng. Cửa đã mở toang rồi có cách gì ngăn được dòng thác!

Trong chiến dịch giải phóng Trị Thiên - Huế, Đà Năng và các tỉnh miền Trưng, một bộ tư lệnh chiến dịch được thành lập. Phó tổng tham mưu trưởng - tướng Lê Trọng Tấn là tư lệnh chiến dịch. Tư lệnh Quân khu 5, tướng Hai Mạnh là chính ủy. Họ không gặp nhau suốt cả quá trình đánh địch, chỉ hiệp đồng qua điện đài. Nhưng họ mến phục nhau, hiểu nhau và hợp nhau. Sau này tướng Lê Trọng Tấn được bổ nhiệm làm Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam. Tướng Hai Mạnh được bổ nhiệm làmChủ nhiệm Tổng cục Chính trị. Cả hai người tiếp tục có những đóng góp mới cho Đảng, cho quân đội. Bí thư Năm Công được bầu làm Chủ tịch nước.

Trong các lớp cán bộ tiểu đoàn với Ngoãn, sau giải phóng miến Nam, có người là anh hùng, có người dược phong tướng và giữ chức tư lệnh quân đoàn. Còn Ngoãn về hưu với quân hàm trung tá. Chỗ nào anh cũng hăm hở kể những mẩu chuyện về đời lính, những trận đánh ở Quảng Trị. Khi nói về Thượng Đức bao giờ anh cũng rơm rớm nước mắt.Anh bằng lòng về cuộc sống hiện tại của mình. “Mình được thế này nhờ bao nhiêu người đã hy sinh”. Vợ con rất chiều anh, tìm mọi cách bù đắp cho những năm tháng quá thiệt thòi, quá gian khổ của anh.

Tiểu đoàn trưởng Thế ở Thượng Đức không phải là người xuất sắc nhưng khi quân đoàn tiến vào Sài Gòn đã lập một chiến công ghi dấu ấn lịch sử. Anh là một trong những người đầu tiên bất sống Dương Văn Minh và buộc nội các ông ta đầu hàng.

Số cán bộ, chiến sĩ địa phương sau ngày giải phóng miền Nam cũng có nhiều điều bất ngờ và thú vị. Ông Sáu Nam có đến mấy cái tên:. Phạm Xuân Hè, Phạm Hè Thu, Phạm Phú Ninh... Những cái tên ây do dân yêu mến, tôn vinh ông về thành tích xây dựng trong hòa bình. Ông là chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng. Dân nói rằng ông phải làm đến chức thủ tướng mới xứng đáng.

Hoàng Thủy được cử làm ủy ban quân quản Thượng Đức khi trận đánh vừa mới kết thúc. Giải phóng Đà Nẵng được ít hôm, ông xin thôi chức bí thư Đảng ủy huyện Đại Lộc và giới thiệu Cẩm Linh thay mình. Nhưng điều này thì hẳn bạn đọc không ngờ: Đất nước thống nhất, cô gặp lại Tấn ở Đà Nẵng. Không hiểu sao hai người lại tâm đầu ý hợp. Họ thành vợ thành chồng, sống vui vẻ hạnh phúc.

Còn Công Chiến của chúng ta đã không mấy vui vẻ khi gặp lại người yêu cũ của mình. Cô đã có gia đình riêng. Chồng cô là một viên đại uý nguỵ. Họ có với nhau hai đứa con trai. Điều làm anh thất vọng là hình ảnh cô y sĩ anh vẫn để nơi tim đã không đúng với hình dung của anh. Cô già và xấu đến khác thường. Đã thế, gặp lại nhau còn đỏng đảnh khoe mẽ một cách vô duyên. Anh tiếc mãi. Giá như anh không gặp lại cô thì hay biết bao nhiêu. Nhưng thôi cũng là vận may. Nhờ lần ấy mà anh dứt bỏ được kỷ niệm cùa một thời mê đắm, tìm đến với một niềm hạnh phúc khác.

Nhân vật hẳn khó quên đốì với chúng ta, được nhắc đến sau chót ở cuốn truyện này là nhà văn Nguyễn Hiếu. Ngay sau khi chiến thắng Thượng Đức, Sư đoàn 304 đã họp quân chính mừng công. Bộ tư lệnh đề nghị phong tặng huân chương cho một số cán bộ chiến sĩ. Trong số đó có nhân vật nhà văn của chúng ta. Họ không biết tên tuổi cụ thể của anh, cũng không biết anh ở đơn vị nào. Bộ tư lệnh đã điện cho các đơn vị tìm anh, nhưng từ đó cho đến khi rời Thượng Đức, Sư đoàn không gặp anh .

Họ không biết rằng, chính trong buổi Sư đoàn cho người nháo nhào tìm kiếm, anh cũng đang vắt chân lên cổ trở về quân khu. So với thời gian quy đinh, anh đã về trễ mất mấy ngày.

Sau ngày giải phóng miển Nam, anh được về một cơ quan sáng tác văn học. Anh có ý định viết vài cuốn sách và lấy vợ. Nhưng chiến tranh biên giới nổ ra. Tiếng súng của quân tình nguyện Việt Nam ở Cam-pu-chia như một lời kêu gọi thiết tha. Anh lại xách ba lô lên đường. Khi quân tình nguyện rút về nước, anh mới thực sự nhận, ra một điều: mình đã ở tuổi sáu mươi. Ở Hà Nội, rất nhiều lần Nguyễn Hiếu muốn đến thăm Nhung, nhưng anh ngại phải đối mặt với Oánh. Anh không hay biết rằng, sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Sài Gòn đã cầm chân Oánh lại. Oánh viết thư xin ly dị với Nhung để lấy vợ mới. Nhung choáng vì bất ngờ và đau khổ nhưng đã không gây khó cho Oánh. Tình cảm giữa Nguyễn Hiếu và Nhung vì thế có điều kiện gắn bó hơn. Tuy thế, quan hệ của hai người vẫn mãi mãi chỉ là quan hệ anh em, rất mực trong sáng.

Vài nét sơ lược về quãng đời tiếp theo của một số nhân vật ta gặp ở Thượng Đức rất có thể là sự mở đầu của những chương mới trong một thiên truyện nào đó. Một tháng đánh trả sự tái chiếm của quân dù ở Thượng Đức là bản anh hùng ca đẫm máu, đẫm nước mắt và ngời rạng những chiến công.

Lịch sử Quân sự Việt Nam

Thư viện Lịch sử Quân sự Việt Nam => Tài liệu - Hồi ký Việt Nam => Tác giả chủ đề:: danhthanh trong 12 Tháng Hai, 2016, 10:07:00 pm