Lịch sử Quân sự Việt Nam

        
        - Tên sách: Từ biên giới tây nam đến đất chùa tháp (tập 1)
                         Từ biên giới tây nam đến đất chùa tháp (tập 2)
                         Từ biên giới tây nam đến đất chùa tháp (tập 3)

        - Tác giả: Trần Ngọc Phú (Tranphu341)

        - Nhà xuất bản tống hợp Thành phố Hồ Chí Minh

        - Năm xuất bản: 2016 (tập 1), 2017 (tập 2), 2018 (tập 3)

        (Có thể trao đổi trực tiếp với tác giả tại: http://www.vnmilitaryhistory.net/index.php?topic=31223.msg522003;topicseen#msg522003 (link mới)


       
        Sáng ngày 27 tháng 9 năm 1977, sau thời gian làm nhiệm vụ quân quản thành phố Sài Gòn- Gia Định, Sư đoàn 341 chúng tôi về đóng quân ở tổng kho Long Bình, chuẩn bị chuyển sang làm kinh tế, bất ngờ toàn đơn vị được lệnh nhanh chóng nhận lại vũ khí, trang bị để lên bảo vệ biên giới Tây Nam. Thời gian này tôi đang làm trợ lý chính trị Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 273, một trong ba Trung đoàn bộ binh của Sư đoàn.

        Trước khi vào nhiệm vụ hết sức quan trọng này, Ban chỉ huy Tiểu đoàn 1 đã cử tôi về làm Tiểu đội trưởng Tiểu đội 7, Đại đội 2, đơn vị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang trong chiến dịch Hồ Chí Minh. Tôi cùng toàn đơn vị mau chóng nhận quân tư trang, súng đạn, tăng võng, lương khô. Theo lệnh, thời gian thi hành nhiệm vụ khoảng 15 ngày nên mỗi người chỉ mang theo hai bộ quấn áo và tư trang cần thiết, còn lại gửi hậu cứ. Tôi được cấp một khẩu AK với ba băng đạn, hai quả lựu đạn US của Mỹ, dao găm Liên Xô, bình đựng nước và thắt lưng to bản. Những trang bị, đồ dùng trong chiến đấu này đã quen thuộc với tôi nhiều năm trong chiến tranh. Sau giải phóng miền Nam tưởng đã từ giã những thứ này vĩnh viễn, đâu ngờ hôm nay nó lại trở về với tôi và đồng đội. Vậy là mới hơn hai năm cuộc kháng chiến chống Mỹ kết thúc, một cuộc chiến tranh mới lại xảy ra ở biên giới Tây Nam của Tố quốc.

        Đúng 21 giờ, đoàn xe của Đoàn 33 rầm rập tiến vào doanh trại, mỗi Đại đội dồn lên ba xe tải. Ban chỉ huy Đại đội và hậu cần lên một xe, hai xe còn lại dành cho ba Trung đội và hai Tiểu đội hỏa lực. Quân số biên chế lúc này khoảng hơn 80 người, so với biên chế thì thiếu nhiều. Nhớ lại, hồi năm 1975, hành quân vào Nam quân số đủ một Đại đội là 115 người. Tôi nhận thấy điều trùng lặp là tháng 1 năm 1975, khi đang đóng quân tại Vĩnh Linh - Quảng Trị, được lệnh hành quân vào chiến trường miền Đông Nam Bộ, cũng Đoàn vận tải 33 này với hơn năm trăm xe, chở cả Sư đoàn vượt hàng ngàn cây số đường Trường Sơn, sang đất Lào, Campuchia, qua ngã ba Đông Dương, rồi đổ quân xuống địa phận Lộc Ninh, tỉnh Tây Ninh. Hôm nay lại cũng những chiếc xe này chở Sư đoàn đến Tây Ninh. Trong chúng tôi, mỗi người mang theo mỗi suy nghĩ trong dòng xe cuốn như bão. Tất cả là lính nhập ngũ năm 1971 đến 1975. Lính 1975 mới bổ sung vào nên có vẻ mặt bồn chồn riêng. Còn chúng tôi đã từng trải thì trầm lặng, ngắm nhìn phố phường. Đèn điện vẫn sáng trưng, phố xá tấp nập người đi lại. Cuộc sống thanh bình như không có những vụ thảm sát đẫm máu do bè lũ Pôn Pốt gây nên ở các làng xóm dọc đường biên. Đoàn xe chạy theo xa lộ Đại Hàn, tên gọi một cung đường do người Hàn Quốc xây dựng, rồi vào quốc lộ 1A hướng lên Tây Ninh. Nhà cửa thưa dần, qua Trảng Bàng khoảng 10 km, cả đoàn xe dừng lại nghỉ để xốc lại đội hình. Anh em ùa xuống giải lao, đường vắng không một bóng người qua lại. Hai bên là cánh đồng lúa đã chín, không hàng quán, gió thổi hun hút. Tôi ngả người nằm xuống nền đường nhựa, ngửa mặt nhìn trời mà rít thuốc, chưa biết cụ thể nhiệm vụ mới ra sao.

        Khoảng 24 giờ, đoàn xe lại tiếp tục lên đường, nhưng không bật đèn pha để giữ bí mật. Trên xe mọi người tĩnh lặng, tâm trạng thật nặng nể. Xe chạy tới Gò Dầu gặp những đoàn người, đoàn xe trâu của người dân Campuchia di tản sang Việt Nam với nét mặt hoảng loạn, họ đi nép vào bên đường. Sau này được thông báo, đêm đó mấy ngàn người dân Campuchia trốn truy sát của lính Pôn Pốt. Các đơn vị bộ đội và chính quyền địa phương tổ chức trại tạm cư ở Bến Sắn thuộc địa phận Tây Ninh, với những căn nhà bạt, nhà khung sắt, bệnh xá dã chiến, lương thực, thực phẩm, phục vụ nhân dân Campuchia sang lánh nạn. Phần lớn người dân đất nước Chùa Tháp hiểu biết Việt Nam qua những tháng năm kháng chiến, gian khổ có nhau. Nhiều lúc chính họ cũng đã cưu mang bộ đội Việt Nam khi phải tạm thời lánh sang đất bạn, nhất là sau chiến dịch Mậu Thân 1968. Ba năm họ bị xua đuổi ra khỏi phum sóc (tên gọi như làng xã ở Việt Nam), giam cầm trong các trại tập trung kiểu công xã, họ biết rõ sự tàn ác của chế độ diệt chủng Pôn Pốt - Iêng xary. Sau này, chính những người dân này là nòng cốt tham gia trong đội quân cách mạng cứu nước Campuchia. Nhân dân lao động ở đâu cũng vậy, luôn sáng suốt đứng về phía chính nghĩa.

        Đoàn xe chở chúng tôi tiếp tục qua cầu Gò Dầu Hạ, Gò Dầu Thượng, để vào các vị trí tác chiến của từng đơn vị. Đại đội tôi đi thẳng lên cửa khẩu Mộc Bài. Khi xuống xe, Trung đội tôi men theo đường số 1 lên chốt tại khu vực gần đồn biên phòng. Bọn Pôn Pốt đã dàn quân thành chốt để ngăn không cho dân di tản từ Campuchia sang Việt Nam nữa. Các nhà ven đường đóng cửa im lìm, không có đèn, chẳng có tiếng gà, tiếng chó. Dân trong các làng ấp đã sơ tán vào bên trong nội địa từ khi tình hình căng thẳng, vì vậy nơi đây lặng im có cảm giác hơi rờn rợn. Đi tiếp ra cửa khẩu nơi biên giới cũng thật im ắng rất đáng sợ. Xa xa bên kia cửa khẩu, lờ mờ là cột tháp bằng những thanh thép cao khoảng 20 mét, biểu tượng của văn hóa đất nước Ăngko. Xa nữa là những cây thốt nốt trong bóng đêm cao to, thô cứng gần giống như những cây cọ. Anh em biên phòng thấy chúng tôi lên vô cùng mừng rỡ, hướng dẫn luôn về tình hình địch và địa hình, bố phòng... Trong tôi bỗng trào lên cảm giác mới lạ, biên giới là đây ư? Tại sao có cuộc chiến tranh này? Ý nghĩ thoáng qua trong đầu tôi rất nhanh, công việc đang rất gấp rút, tôi cũng bắt đầu cùng Trung đội, Tiểu đội đào còng sự, hầm hào. Lúc này đã là 2 giờ sáng ngày 28 tháng 9, tôi vào phiên gác đầu tiên của tôi nơi biên giới Tây Nam của Tổ quốc.

        Tôi choàng tỉnh dậy thấy ánh sáng chói lòa. Định thần nhớ lại xem mình đang ở đâu và những gì đang xảy ra. Tôi đã ngủ say quá sau ca gác tới bốn giờ liền. Đổi gác, tôi tấp vào hè nhà trải nilon để nguyên giày, cởi bao xe đạn để cùng bên khẩu AK, một lát đã chìm vào giấc ngủ. Tôi tranh thủ làm vệ sinh cá nhân. Lác đác thấy bóng một vài người dân trở về. chỗ tôi ngủ là nhà má Bảy, gia đình má đã chạy về An Thạnh. Bây giờ, má cùng mấy người con về thu dọn đổ đạc và thu hái rau trái ở vườn. Tôi tranh thủ hỏi thăm, chuyện trò, làm công tác dân vận rồi quan sát địa hình. Nhà má ngay sát rìa làng, chỗ tôi ngồi gác sát mép ruộng lúa đã chín. Từ đây nhìn thẳng ra khoảng 800 mét, là dải đất có nhiều cây thốt nốt cao thấp, bên đó là địa giới thuộc Campuchia. Tôi thoáng nghĩ, địa hình bên đó cao hơn bên mình, về thế quân sự thì bọn lính Pôn Pốt giữ địa bàn có lợi hơn.

        Tình hình chiến sự mấy hôm đầu có vẻ yên tĩnh, chưa có tiếng súng. Qua đài quan sát thấy bọn Pôn Pốt đang tích cực đào hầm hào công sự, mật độ lính Pôn Pốt đi lại nhiều, hai bên đang tăng cường trinh sát nhau. Ta đã bắt được mấy nhóm trinh sát của Pôn Pốt. Có một thằng là Trung đội trưởng, chúng khai thuộc Trung đoàn 182, Sư đoàn 3, Quân khu Đông Bắc. Chúng còn nói Pôn Pốt đang đưa Sư đoàn 290 thuộc lực lượng tổng dự bị chiến lược từ Niếc Lương xuống hợp với Sư đoàn 3, chuẩn bị tiến công vào Bến Cầu tỉnh Tây Ninh.

        Trước tình hình đó, bộ đội ta được lệnh bố trí điểm chốt thành tuyến phòng ngự chặt hơn, tăng cường các vọng gác đêm nhiều hơn. Ban ngày thì củng cố hẩm hào công sự, đêm thì phiên gác kéo dài thêm, mỗi người gác tới sáu tiếng, cứ từ 18 giờ tới 24 giờ hoặc từ 24 giờ đến sáng. Gác nhiều, thức nhiều, bộ đội ta người nào cũng gầy đi, da dẻ rám nắng. Đằng sau khoảng một vài cây số thì cuộc sống vẫn bình thường, sôi động, còn ở đây đang căng đội hình ra mà giữ đất, bám dân, thật căng thẳng. Trong đơn vị đã có những đồng chí lẻn về Sài Gòn. Mờ sáng hôm ấy, tôi thức dậy khi nghe người gọi mình, mở mắt ra đã thấy đồng chí Chính trị viên Đại đội Nguyễn Văn Chính và đồng chí Chủ nhiệm chính trị Trung đoàn Phạm Văn Hiệp đứng đợi tôi. Đồng chí Hiệp thăm hỏi, động viên tôi, giọng ân cần chia sẻ về việc tổ chức có sai sót nên tôi có những thiệt thòi. Rồi anh động viên tôi phát huy tinh thần chiến đấu, ý chí của người đảng viên trong tình hình nhiệm vụ mới. Tôi cười uể oải, vẫn thèm ngủ sau một đêm gác dài. Thực ra, với tôi, tất cả mọi thứ chức tước không bao giờ coi là quan trọng. Tôi không bao giờ đòi hưởng những ưu đãi quá lớn. Vâng, thế hệ người lính chống Mỹ và chắc chắn sau này nữa, đểu có quan niệm như tôi. Trong chiến đấu, chúng tôi luôn tâm niệm, trước mắt là kẻ thù, sau lưng là nhân dân.

        Chúng tôi thuộc thế hệ cán bộ, chiến sĩ đầu tiên của Sư đoàn 341, một đơn vị chính quy của quân đội ta. Sư đoàn tôi khi thành lập đứng chân ở Nam Đàn, nên mang danh hiệu là đoàn Sông Lam, hay còn có phiên hiệu là Sư đoàn bộ binh 1. Được thành lập ngày 23 tháng 11 năm 1972. Sư đoàn có ba Trung đoàn bộ binh là Trung đoàn 273, Trung đoàn 270, Trung đoàn 266 và Trung đoàn pháo binh 55. Ngoài ra, còn có Tiểu đoàn trực thuộc. Là Sư đoàn được thành lập khi mà cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc chống Mỹ cứu nước đang trong những ngày tháng cực kỳ quyết liệt. Bọn định nống ra Quảng Trị hòng mở những trận càn lớn, quân ta đã chiến đấu ngoan cường, giải phóng Thành Cổ trong khoảng thời gian 81 ngày đêm. Ngay khi ra đời, Sư đoàn 341 được giao nhiệm vụ vừa huấn luyện cấp tốc, vừa bảo vệ khu giới tuyến tạm thời, sẵn sàng cơ động vào giải phóng miền Nam.

        Sau thành lập, Sư đoàn kéo quân vào đứng chân ở Vĩnh Linh, phía nam tỉnh Quảng Bình, đội hình đơn vị giăng ra để huấn luyện thành đơn chính qui, hiện đại và bảo vệ và sẵn sàng chiến đấu ở khu vực vĩ tuyến 17. Tháng 1 năm 1975 được giao nhiệm vụ vào chiến đấu tại chiến trường miền Đông Nam Bộ. Sau mười lăm ngày hành quân bằng xe cơ giới, Sư đoàn tới địa bàn Lộc Ninh thuộc tỉnh Tây Ninh và được sáp nhập vào đội hình Quân đoàn 4. Không kịp nghỉ ngơi, nhiều đơn vị vào thay chốt ngay cho Sư đoàn 9, Sư đoàn 7, cùng các đơn vị bạn tham gia những trận đánh giải phóng Dầu Tiếng, Thủ Dầu Một, Chơn Thành, Bình Long. Chốt và đánh địch ở đường số 13 Sông Bé. Đây là mặt trận mới, vùng tranh chấp khốc liệt, địch nống ra những đơn vị thiện chiến nhất, phần lớn bộ đội ta chưa từng giữ chốt chặn, nên nhiều đồng chí đã hy sinh trong những ngày bám điểm tựa. Nhưng chúng ta đã giữ được các vị trí chốt chặn, phản công tiêu diệt địch. Lịch sử của Sư đoàn đã có những trang chói lọi về thời gian đánh địch, giữ đường cung đường số 13 Bến Cát, trước cửa ngõ Sài Gòn - Gia Định. Sau đó, Sư đoàn đã tham gia chiến đấu giải phóng Xuân Lộc, Long Khánh, trận quyết chiến ở mặt trận cuối cùng của tuyến bố phòng. Quân địch tung các đơn vị tổng dự bị ra đây, quân ta đã thương vong lớn, có đơn vị mỗi ngày thay quân đến hai lần. Sư đoàn 341, tiến công địch ở Xuân Lộc bằng tất cả quyết chí và sự hy sinh quả cảm của cán bộ, chiến sĩ, cuối cùng phần thắng thuộc về ta. Xuân Lộc được giải phóng, Sư đoàn 341 đã nhanh chóng củng cố, bổ sung quân số, trang bị, để nhận kế hoạch tác chiến trong cánh quân hướng Đông. Là một trong những đơn vị nổ súng đầu tiên mở màn Chiến dịch Hồ Chí Minh. Bằng phương thức tác chiến hành tiến, Sư đoàn đã chiến đấu đánh tan rã địch ở chi khu Trảng Bom, Hố Nai,

        Biên Hòa, đưa nhân dân về địa điểm an toàn rồi tiến vào giải phóng Sài Gòn, cơ quan đầu não của chế độ ngụy quân ngụy quyền tay sai đế quốc Mỹ.

        Sau giải phóng, Sư đoàn được giao nhiệm vụ làm quân quản tại Thành phố Hổ Chí Minh. Xây dựng chính quyền cách mạng, thanh lọc các phần tử phản động nấp dưới vỏ bọc cán bộ phường, khóm của chính quyền cơ sở, giữ gìn an ninh trật tự xã hội, truy quét tàn quân địch và bọn phỉ FULRO. Khi hoàn thành nhiệm vụ quân quản, Sư đoàn bàn giao địa bàn cho chính quyền thành phố để bước vào công tác cực kỳ quan trọng của bộ đội thời bình. Đó là xây dựng kinh tế làm giàu cho đất nước. Tuy đây là nhiệm vụ mới mẻ, chắc chắn rất nhiều khó khăn, nhưng cán bộ , chiến sĩ Sư đoàn rất náo nức, chờ đợi thử thách mới, một chặng đường mới để cống hiến cho đất nước. Sư đoàn 341 chuyển ra tổng kho Long Bình để củng cố tổ chức, chuẩn bị trang bị kiến thức cho cán bộ, chiến sĩ. Chẳng ai ngờ, một cuộc chiến tranh nữa lại đến.

        Giờ đây là năm 1977, chỉ sau hai năm miền Nam giải phóng. Bè lũ phản động Pôn Pốt - Iêng xary được quan thầy xúi giục, đã cho quân lấn chiếm các đảo phía Nam của Tổ quốc như đảo Thổ Chu, Cô Tang, tàn sát nhân dân, thực hiện mưu mô chiếm đảo của ta. Đặc biệt là chúng lấn chiếm, cướp và giết hàng ngàn người dân lương thiện một cách rất dã man dọc biên giới Tây Nam như Xa Mát, Thiện Ngôn tỉnh Tầy Ninh, Ba Chúc - An Giang, Hà Tiên tỉnh Kiên Giang...

        Trước sự xâm lấn điên rồ và hung bạo của bọn Pôn Pốt, ngay từ tháng 7 năm 1977, Sư đoàn 341 đã điều động Trung đoàn 270, một đơn vị mạnh của Sư đoàn, xuống đánh địch bảo vệ dân, bảo vệ biên giới ở thị xã Hà Tiên - Kiên Giang. Tháng 9 năm 1977, các đơn vị còn lại được nhận trang bị vũ khí, quân tư trang phục vụ chiến đấu hành quân đến biên giới Tây Ninh.

             Chào ban quản trị chào chủ nhà chào các bạn!

             Theo lời giới thiệu của xuanv338 hôm nay Tranphu341 mới biết về trang VĂN HỌC CHIẾN TRANH này. Rất vui khi được biết Bác Giangtvx là thành viên là Quản trị trang đã đưa sách Từ biên giới Tây Nam đến Đất Chùa Tháp Tập 1. Hồi ký của Tranphu341 trong topic Tranphu341 đoàn bb Sông Lam Biên giới Tây Nam mục Một Thời Máu và Hoa sang đây để bạn đọc theo dõi được liền mạch đủ đầy hơn.

           Rất trân trọng cảm ơn bạn Giangtvx và diễn đàn đã quảng bá rộng rãi tác phẩm cho bạn đọc.

           Kính chúc ban quản trị cùng các thành viên ngày càng phát triển.

           Một vài hình ảnh phái đoàn của đồng đội Giangtvx, PhicôngTiêmKích cùng Phaiphai về thăm Tranphu cùng xuânv338 tại Thái Bình.

         

        Tình hình chiến sự ở biên giới Tây Nam ngày càng rất phức tạp. Chúng ta đã nắm được ý đồ của bọn Pôn Pốt chuẩn bị dồn quân để tấn công sang huyện Bến Cầu, làm bàn đạp tấn công đánh chiếm Tây Ninh. Ý định của bè lũ diệt chủng thật ngông cuồng. Bọn Pôn Pốt ảo tưởng, chúng tưởng sẽ là đội quân bất khả chiến bại. Thực ra, đã từ mấy năm trước, chúng đã tỏ thái độ không tốt với ta rồi. Khi những đoàn xe của bộ đội ta chở lương thực, vũ khí từ Bắc vào Nam, qua địa phận đất Campuchia chúng thường ra chặn xe và cướp bóc hàng hóa, có khi thu luôn cả xe. Để giữ tình đoàn kết anh em trên bán đảo Đông Dương, chúng ta kiên nhẫn chịu đựng.

        Ngay khi tình hình biên giới Tây Nam căng thẳng, ý đồ lẫn đất của bọn Pôn Pốt đã lộ rõ, chúng vẫn còn giở trò xin chúng ta cả đoàn xe vũ khí súng đạn với lý do là để đối phó với Thái Lan. Lúc này, nghĩ tới tình hữu nghị, vả lại đang thừa súng đạn sau chiến tranh, nên chúng ta cũng cho chúng. Đã bàn giao cả đoàn xe chở đầy vũ khí cũng tại cửa khẩu Mộc Bài này cho bọn chúng. Nhưng rồi chỉ ít ngày sau, chúng lại sử dụng chính vũ khí đó để cướp bóc và xâm lấn biên giới, giết chóc đồng bào ta. Đúng là tội ác không thể tha thứ.

        Trong khi hướng đường số 1 còn im ắng, bọn Pôn Pốt cho quân sang chiếm khu vực Cây Me, xã Long Khánh. Tiểu đoàn 3 được tăng cường thêm cho Đại đội 14 súng cối 82 ly của Trung đoàn 266 do Trung đoàn phó Lê Tiến Hạt, quê ở Minh Quang, Kiến Xương, Thái Bình chỉ huy, sau 3 giờ chiến đấu đã tấn công đánh đuổi tan tác Trung đoàn 182, Sư đoàn 3 Quân khu Đông Bắc của Pôn Pốt. Sau này, anh Hạt là đại tá, hiện nay anh đã nghỉ hưu và sống ở Hà Nội.

        Chiến thắng đầu tiên này mang tầm ý nghĩa vô cùng quan trọng mở đầu trang sử hào hùng của Trung đoàn 273 và Sư đoàn 341 trên chiến trường biên giới Tây Nam.

        Vê' phía địch, sau khi tháo chạy ở Cây Me, Long Khánh, chúng tập trung quân tấn công ta hướng dọc đường số 1 và phía đông đường rừng thốt nốt giáp sang Long An. Địa hình nơi đây đất Campuchia lồi sang ta như một cái “mỏ vẹt”. Nên một số phần tử phản động quốc tế rêu rao, đổ lỗi cho ta đánh chiếm vùng “mỏ vẹt” của Campuchia. Trong khi đó, lính Pôn Pốt đã dùng các loại súng cối 60 ly, 82 ly bắn sang đất ta để khiêu khích và thăm dò. Lúc này, ta đã nắm rất chắc địa hình và ý đồ của bọn chúng nên toàn Sư đoàn được lệnh chủ động tiêu diệt Pôn Pốt tại đây. Trinh sát của các cấp tăng cường bám nắm địch, pháo binh đã chấm xong các tọa độ và chuẩn bị phần tử bắn các mục tiêu. Bộ còn tăng cường một trạm trinh sát điện tử có máy ngắm ban đêm. Chỉ huy các cấp họp nhận nhiệm vụ chiến đấu, được phổ biến tình chiến sự, cách bố trí lực lượng của Pôn Pốt dọc đường số 1 và Pavét 1, Pavét 2, (Pavét có thêm con số là địa danh trên bản đồ tác chiến), phía bên kia là Chi Phu, Chuôi Vổ, Rừng Sở...

        Theo phổ biến thì địch bố phòng rất kiên cổ, có nhiều lớp chốt, chằng chịt giao hào giao thông và các điểm hỏa lực. Nhất là các ụ súng trên các cửa sổ nhà sàn, nhà cao tầng, địa hình địch chiếm đóng cao hơn phía bên ta khiến cho ta gặp khó khăn khi tiến công chúng. Cấp trên đã tổ chức cho từng Tiểu đội, Trung đội, Đại đội, Tiểu đoàn liên tục họp bàn nhiệm vụ, tìm ra cách đánh địch tốt nhất và hạ quyết tâm chiến đấu. Trong đơn vị lác đác đã xuất hiện tư tưởng ngại gian khổ, ác liệt. Đó là trường hợp đồng chí Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 2, và đã phải điều về phía sau làm công việc tăng gia, sản xuất. Bao giờ cũng vậy, người lính đang từ cuộc sống yên bình chuyển sang thời chiến có những người dao động là điều dễ cắt nghĩa. Đây không phải là tổn thất mà là sự sàng lọc, đào thải trong cuộc chiến đấu mới. Bên cạnh đó, rất nhiều chiến sĩ trước kia chưa có kinh nghiệm chiến đấu, nay là được tôi luyện trưởng thành bổ sung vào đội ngũ. Họ sẽ kế thừa tinh thần chiến đấu của lớp bộ đội thời chống Mỹ. Thế hệ cán bộ, chiến sĩ trẻ được tăng cường sẽ tạo nên sức mạnh cho các đơn vị.

        Kế hoạch tác chiến như sau: Đúng giờ G, các loại pháo của Trung đoàn 55, gồm 6 khẩu pháo 105 ly, 4 khẩu 85 ly nòng dài, 4 khẩu 130 ly của Lữ đoàn 24 Quân đoàn, 2 khẩu pháo 175 ly vua chiến trường của Mỹ, trên xe bắn tự hành của lính Hải quân. Các trận địa pháo đều đặt ở An Thạch, cách Mộc Bài khoảng 5 km. Các loại súng cối 120 ly của Trung đoàn đặt ở khu vực Trung đoàn bộ đi Tốc xé. Cối 82 ly cấp Tiểu đoàn đổng loạt nổ súng bắn phá hoại các mục tiêu, thời lượng là 60 phút, bắn cấp tốc rồi bắn chế áp vào phía trong.

        Trong lúc pháo bắn thì xe tăng T54 và T39 gồm sáu chiếc tiến nhập sát vào cửa khẩu cùng bộ binh xung phong dọc đường số 1. Đánh thẳng vào Pavét 1, Pavét 2. Sau xe tăng là 5 xe chở súng 12,7 ly bắn tiêu diệt bộ binh. Đội hình tấn công cùng xe tăng dọc đường số 1 là Tiểu đoàn 1, Tiểu đoàn 9. Pháo 37 ly 2 nòng nhanh chóng chiếm trận địa, bắn tiêu diệt địch hỗ trợ cho bộ binh. Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 273 còn ở nông trường Dầu Giây chưa kịp lên nên lực lượng dự bị là Tiểu đoàn 7, Tiểu đoàn 8 của Trung đoàn 266 và của Trung đoàn 270 đang làm nhiệm vụ ở Hà Tiên, Kiên Giang. Đội hình của Sư đoàn bị xé nhỏ như vậy đó, nhưng nghệ thuật tác chiến là thế.

        Hướng làng Tiên Thuận, Tốc Xé, Tiểu đoàn 3 cùng 10 xe bọc thép MI 13 đánh tạt sườn từ hướng Tây Bắc sang Pavét 1. Giờ G được ấn định là 4 giờ sáng ngày 23 tháng 10 năm 1977. Sau khi được nghe phổ biến nhiệm vụ, các đơn vị nhận thêm súng đạn đảm bảo ba cơ số và chuẩn bị các loại bộc phá ống đánh hàng rào, bộc phá gói đánh lô cốt, trang bị vũ khí thật nặng nề.

        Không khí chuẩn bị chiến đấu vô cùng sôi động và cũng thật căng thẳng. Ở Mộc Bài, đồn biên phòng cửa khẩu đông nghịt bộ đội. Vì ngoài lực lượng chốt giữ của Tiểu đoàn 1, lại còn Sở chỉ huy và đài quan sát của các cấp, các binh chủng, pháo binh, xe tăng... dây hữu tuyến của các đơn vị từ phía sau tới đồn biên phòng cạnh đường từng búi trông thật khiếp. Các cấp chỉ huy xuống từng Trung đội, Đại đội động viên tinh thần chiến đấu của anh em rồi kết luận một câu là: “Chúng ta phải quét sạch bè lũ xâm lược Pôn Pốt ra khỏi đất đai của Tổ quốc”. Hội Phụ nữ của xã và huyện Bến Cầu cũng đến ủy lạo anh em thực phẩm, bánh kẹo, trà. Dân gốc ở Mộc Bài cũng đến rất đông, phụ nữ và trẻ em đã được sơ tán về phía sau, thỉnh thoảng bà con về thăm nhà, thăm làng xóm, họ đã đến các điểm tựa gặp bộ đội, những chiến sĩ đánh giặc giữ đất đai, làng mạc, để tặng quà. Má Bảy cùng hai người con đến Trung đội của tôi mang cả gà và một chai rượu nữa cho anh em tôi liên hoan. Nhìn lính ăn má hân hoan nhưng lại chảy nước mắt nói: “Các con đánh đám giặc đó cần coi chừng tụi nó hay hắn sẻ, bắn lén lắm nghe”. Tôi cảm ơn má và thoáng nghĩ đến mẹ mình ở quê, mẹ tôi cùng độ tuổi với má Bảy. Mẹ tôi phải lao động chân tay nhiều, có đức tính nhẫn nại, tháo vát, suốt đời sống vì chồng vì con. Tôi có chín anh chị em, chắc các bạn biết thời đất nước chiến tranh, gian khổ, thiếu thốn như thế nào rồi. Để nuôi dạy được cả chừng đó người con trưởng thành mẹ tôi phải trải qua biết bao gian truân vất vả.

        Ngày 22 tháng 10 năm 1977, tất cả mọi chuẩn bị cho trận đánh được hoàn tất. Buổi tối chiến sĩ Tiểu đoàn 1 vẫn canh gác bình thường. Đến 22 giờ bí mật dồn đội hình theo hướng và nhiệm vụ tấn công. Đại đội 2 của tôi dịch hẳn lên qua đồn biên phòng của ta, bí mật chiếm lĩnh cửa khẩu và đồn biên phòng Campuchia, chúng đã bỏ vị trí này từ mấy ngày trước. Tiếp đến là Đại đội 3, Đại đội 1 bám trục đường để đợi xe tăng phối thuộc. Đại đội 4 của Tiểu đoàn 1 đã được xé lẻ tăng cường cho các Đại đội gồm 12,7 ly và ĐKZ82. Còn bốn khẩu cối 82 ly được bố trí ở trận địa đầu Mộc Bài từ Bến Cầu đi vào. Lúc này, về khuya đã dịu bớt cái nóng nhưng cũng không có gió, trời đầy sao. Vừa căng mắt theo dõi động tĩnh phía trước, vừa ngửa mặt nhìn trời đêm, các vì sao, chòm sao thật quen thuộc, cũng giống như quê mình nhưng ở đầy đã là đất Campuchia. Nghĩ ngợi miên man, thèm thuốc lá quá, bây giờ có được một điếu, rít thật sâu thì khoái biết bao. Nghĩ vậy nhưng không ai dám hút sợ lộ, mọi động tác di chuyển hay trao đổi với nhau đểu thật khẽ, thật nhẹ. Là lính già, đơn vị đã được huấn luyện kỹ càng bài bản các kỹ thuật cá nhân cũng như các kinh nghiệm chiến đấu, bản lĩnh của người lính chiến bộ binh khác hẳn với các chủng lính khác. Sau này làm kinh tế, các công nhân trẻ làm gì cũng lớ ngớ không có tác phong kỷ luật gì cả, tôi vẫn thường nói: “Giá như cho các em, các cháu, trải qua khóa huấn luyện lính bộ binh thì tốt”.

        Trước giờ G, im ắng một cách lạ thường. Thỉnh thoảng có con chim cú liệng bay rúc lên “cú cú” thật rợn người. Tôi thoáng nghĩ tới mẹ, tới gia đình anh chị em. Mọi người giờ này chắc đã ngủ say, còn tôi, con của mẹ đang căng mắt, căng tai, nghe ngóng kẻ thù, chuẩn bị bước vào trận đánh mới, trận chiến mới mà rất nhiều người ở xa chưa biết đến. Nghĩ tới Sài Gòn, nơi tôi đã được sống, công tác, xây dựng chính quyền, có lúc được đi biệt phái xuống phường 7, quận 11 làm nhiệm vụ cải tạo công thương. Tôi có quen được cô gái cạnh nhà chung cư Lý Thường Kiệt, sau đó trở thành địa chỉ mà tôi yêu quí. Cô bé còn trẻ, tên là Thanh mới 16 tuổi, có làn da thật trắng, tóc để dài như con gái ngoài Bắc. Trước khi đơn vị lên biên giới được về Sài Gòn 2 ngày, tôi có đến gặp Thanh và nói lời chia tay. Giống như hổi năm 1972 tôi cũng chia tay với người yêu trước khi nhập ngũ, với suy nghĩ là lính ra trận không biết bao giờ trở về. Hình như thế hệ tôi rất nhiều người hành động như vậy. Thanh giờ này ngủ chưa? Nhớ em quá. Chợt tôi thấy mình thật ích kỷ khi nhớ những chuyện riêng tư đã qua rồi như vậy. Dằn vặt một lúc rồi trở lại thực tế, mình chia tay là đúng, người lính ra trận cần phải nhẹ nhàng, không làm vướng bận người khác và để cho người ta tìm kiếm hạnh phúc lâu dài. Khi tôi đang miên man suy nghĩ vẩn vơ như thế thì một đồng chí cán bộ Đại đội bò tới hỏi tình hình địch. Lúc này đã hơn 3 giờ sáng, giờ G đang tới gần...

        Ba phát pháo hiệu đỏ lừ vút lên trời. Tiếp đến là tiếng đề pa của hai khẩu 105 ly xé tan sự yên tĩnh của đêm đã gần sáng. Đề pa phiên âm từ chữ depart, nghĩa là khởi động, khởi hành. Như ngưng lại một chút để chỉnh tọa độ mục tiêu điểm bắn, rồi đồng loạt các loại pháo cùng đề pa. Tiếng đề pa của pháo 85 ly nòng dài đanh gọn, tiếng đề pa pháo 130 ly trầm hơn. Còn lựu pháo 105 ly thì ròn đều, xen kẽ là tiếng đề pa của pháo 175 ly trầm như tiếng sấm xạ nhưng âm thanh lan tỏa khủng khiếp. Các loại ĐKZ75, cối 120 ly, cối 82 ly thi nhau toong- toong. Những chớp lửa ở phía trước rất gần, vì từ đây vào Pavét 2 khoảng hơn 1.000 mét. Có quả trúng ngay mặt đường chớp nổ sáng lòa. Mùi thuốc nổ đã khét lẹt. Các loại pháo thi nhau cấp tập.

        Thời chống Mỹ, có rất nhiều trận đánh lớn nhưng ít khi pháo các cỡ của ta bắn nhiều trong một lúc như lúc này. Đã không phân biệt được các loại tiếng nổ nữa, giống như mình ngồi trong nhà tôn mà có mưa rào, lúc đầu nặng hạt, mưa thưa, còn nghe rõ từng hạt mưa rơi, đến lúc mưa dày hạt thì chỉ nghe tiếng vang và tiếng sấm chớp loang loáng.

        Pháo bắn khoảng 60 phút, điểm nổ đã xa dần vào sâu. Đã thấy tiếng xích sắt của xe tăng nghiến xuống đường, quay lại thì xe tăng đã lù lù phía sau. Lệnh xung phong, tôi nhổm dậy điểm xạ hai loạt về phía cái tháp sắt. Thấy tóe lửa, thoáng nghĩ mấy năm rồi hôm nay mới lại bắn AK, nghe ra tay súng và kỹ thuật điểm xạ còn chắc lắm, các loại súng bộ binh đã đều rộ lên.

        Tiếng ùng oàng của B40, B41 và tiếng nổ chát chúa của ĐKZ, tiếng thùng thùng của 12,7 ly trên xe và của Đại đội 4 phối thuộc. Khói bụi mù mịt, thoáng thấy chiếc xe tăng đầu như khựng lại, nhưng rồi lại thấy nó gầm lên hành tiến tiếp. Hai khẩu 37 ly loại hai nòng cũng bắt đầu nhả những điểm xạ 5 viên một, trước nòng súng mới khiếp làm sao. Đạn đỏ và các loại đạn vạch đường chằng chịt trên đầu. Tất cả các loại súng đã được sử dụng như bắn thị uy, như để lấy thêm sức mạnh dũng mãnh xông lên. Tiếng xung phong vang dội, mọi người lom khom chạy gằn bám sau xe tăng và bám hai bên đường. Khổ nhất là mấy bác được phân công đánh hàng rào là vất vả nhất. Vì họ phải ôm thỏi thuốc nổ to như ống luồng dài hai mét hoặc khối thuốc vuông to cỡ bằng năm cái bánh chưng cài cán dài nửa mét. Để chống áp vào lô cốt cho dễ đặt bộc phá, kềnh càng nên chạy rất vướng. Đúng là bản hợp xướng và bức tranh của chiến trận thật hoành tráng, chỉ thiếu tiếng gươm khua, tiếng voi gầm ngựa hí. Nhưng tiếng thét, tiếng súng trận thời này đanh mạnh hơn tiếng ngựa, tiếng voi biết bao lần.

        Vừa tiến vừa bắn, mặc dù chẳng thấy thằng Pôn Pốt nào, cũng chưa phát hiện ra hàng rào hoặc ụ súng lô cốt nào như Cấp trên đã phổ biến. Quay sang bên phải hướng làng Tiên Thuận, Tốc Xé cũng đã thấy chớp lòa của các loại súng cùng tiếng hô xung phong vang tận đây. Anh em Tiểu đoàn 3 đa phần là dân Quảng Ninh đất mỏ. Họ khỏe mạnh, trong huấn luyện thì cán bộ các cấp thật khó chịu vì tính nghịch ngợm phá phách, chấp hành kỷ luật không nghiêm. Họ ăn cũng thật khỏe, mời họ ăn cơm hay nhậu thì phải lưu ý vì không cẩn thận “vỡ nợ” với họ. Hồi ở Đông Trường Sơn đường số 15A họ được mệnh danh là “cơn lốc đường số 15”. Vì hồi đó đi vào rừng lấy gỗ làm doanh trại, đón ô tô mà không cho đi thì họ cứ chạy nhảy lên thùng xe cởi áo trùm kính. Xe phải dừng lại. Lái xe ức mà không dám làm gì vì nhìn ai cũng to con, bên sườn mỗi người đeo một dao găm cán trắng, do Liên Xô sản xuất hoặc dao tự chế đúc nắm bằng vỏ máy bay Mỹ. Trong chiến đấu thì lại khác. Họ mạnh mẽ, mau lẹ và dũng cảm tuyệt vời. Ngay từ thời đánh Mỹ, Trung đoàn và Sư đoàn hay sử dụng Tiểu đoàn 3 là đơn vị chủ công. Vì những thành tích đặc biệt nên được Quốc hội và Nhà nước phong tặng danh hiệu Tiểu đoàn anh hùng lực lượng vũ trang.

        Nhìn sang đường hướng Đông nơi Tiểu đoàn 9 tấn công vào khu rừng thốt nốt, tiếng súng, tiếng hô xung trận cũng không kém. Thỉnh thoảng lại nghe tiếng nổ, chớp lòa trên cao chắc đạn ĐKZ hoặc B40-B41 bắn trúng thân cây thốt nốt. Chỉ mấy ngày sau, củng quả đạn ĐKZ82 ly của Pôn Pốt nổ ở trên thân cây, khu vực Pavét 2 này, đạn nổ cao, mảnh găm hết xuống đất. Đã cướp đi sinh mạng một đồng đội cùng Tiểu đội tôi, bị thương hai người, tôi may mắn không bị gì.

        Tiếp tục hành tiến 300 mét, 500 mét rồi 800 mét tới rìa làng Pavét 2 trời sáng hẳn, đã nhìn rõ những căn nhà sàn, nhà xây bên ngoài. Mọi người thận trọng hơn. Xe tăng của ta đã xuống cả ruộng lúa hai bên đường dàn hàng ngang và nhằm bắn những mục tiêu mà cho là có địch. Hỏa lực của tăng thật khiếp. Khẩu pháo 100 ly trên xe bắn thẳng. Mục tiêu gần nên vừa nghe thấy tiếng nổ đầu nòng đã thấy bụi đất phía trước tung lên. Có căn nhà bùng cháy, những mảnh tre gỗ rơi lả tả. Sau mấy loạt pháo bắn của tăng, cả đoàn xe chồm lên lao đi nhanh hơn. Lính bộ binh chạy theo đứt hơi mà vẫn bám không kịp. Không thấy hàng rào, ụ súng nào nên đã thấy rải rác bộc phá ống, bộc phá gói vất ở đường. Rồi thấy cả dàn định hướng và cấu gỗ vượt mương nữa chứ.

        Bộ đội ta vất cho nhẹ để chạy theo tăng đánh chiếm vào làng. Nhưng quái lạ, không thấy loạt đạn hay phát súng nào bắn trả của Pôn Pốt. Đội hình xung kích chiếm xong Pavét 2 rồi lại tiếp tục xông thẳng sang Pavét 1. Thiết giáp và lính Tiểu đoàn 3 từ Tốc Xé, Tiên Thuận xông sang cũng đã chiếm Pavét 1. May mà phát hiện ra nhau sớm, nên không có trường hợp nào nổ súng nhầm. Tiếng súng bộ binh đã ngớt. Lệnh tiến công ra hướng Chi Phu, Chuồi Vồ và dọc đường số 1 gẩn Rừng Sở rồi dừng lại.

        Pháo binh phía sau vẫn nã tới các mục tiêu ở xa. Ta chiếm được hết các vị trí Pavét 1, Pa vét 2, rừng thốt nốt, ba hướng đánh đã hội tụ. Quân ta hoan hỉ tay bắt mặt mừng. Không ngờ trận đánh lại đơn giản thế. Không một ai hy sinh, duy nhất có hai người bị thương do nằm trước xe tăng. Khi pháo của tăng bắn với áp suất rất lớn đẩy quả đạn đi, còn tạo thành luồng khí mạnh thổi đất đá phía trước nữa, hai đổng chí này bị thương là do đá văng vào.

        Mọi người nhận định ngay là thấy ta chuẩn bị rầm rộ tấn công lớn, Pôn Pốt đã bỏ chạy để tránh đòn. Hôm sau, tại Hội nghị rút kinh nghiệm trận đánh tại Sư đoàn, Đại tá, Sư đoàn trưởng Vũ Cao, kết luận là chúng ta đã lấy “Búa tạ đập ruồi”. Búa nặng khi vung lên mạnh quá gây động, nên khi đập xuống ruồi đã bay đi hết. Và cũng phê phán trinh sát các cấp từ trinh sát Tiểu đoàn, Trung đoàn, Sư đoàn, Quân đoàn cho đến cả trinh sát của bộ nữa, đều sai một cách nghiêm trọng. Chuyện thật như đùa, còn phía Pôn Pốt thấy nói là thương vong vì pháo rất nhiều, trong đó có cả tên Sư đoàn phó Sư đoàn 3 của chúng.

        Sau khi các đơn vị tấn công các mục tiêu đã hoàn thành với chiến thắng tuyệt đối. Tói 14 giờ ngày 23 tháng 11 lệnh cho đơn vị rút quân và thu dọn chiến trường, lượm lại những thứ mà quân ta vất lúc sáng như bộc phá ống, bộc phá gói, mìn định hướng, cầu vượt mương, cả những quả đạn cối, đạn ĐKZ. Anh em vận tải được mùa chiến lợi của chính mình.

        Riêng Đại đội 3, Tiểu đoàn 1 được tăng cường cùng Trung đội 1 của Đại đội 1 và 1 khẩu ĐKZ 82 ly, 1 khẩu 12,7 ly của Đại đội 4 hỏa lực, ở lại chốt giữ Pavét 1. Đại đội 2 chốt ở Pavét 2, Sở chỉ huy Tiểu đoàn 1 và Đại đội 1 về tập kết ở Mộc Bài. Tăng thiết giáp và các đơn vị về vị trí đóng quân như trước đây.

        Sau những ngày chốt giữ chuẩn bị tấn công địch mệt mỏi, căng thẳng. Giờ đây sau trận đánh thắng một cách “không ngờ”
nên phía ta từ chỉ huy cấp cao cho đến lính thì đều có tư tưởng xả hơi, nghỉ ngơi, coi thường địch. Khi được giao nhiệm vụ ở lại chốt giữ, ta cũng không chú trọng củng cố hầm hào mà tò mò khám phá những căn nhà bỏ hoang và lo việc cải thiện. Sư đoàn có kế hoạch triệu tập hội nghị quân chính vào sáng ngày 24 để rút kinh nghiệm trận đánh.

        Thật ra, những ngày đầu tiên này các cấp chỉ huy cho đến lính, đều không hiểu được bản chất vấn đề cuộc chiến của Pôn Pốt, chiến thuật cũng như những ý đồ thâm độc của chúng. Độ chai lì, chịu gian khổ của lính Pôn Pốt trong cuộc chiến du kích đã song hành cùng với ta trong những năm tháng đánh Mỹ, Việt - Lào - Khmer anh em. Quân ta không thể ngờ rằng chỉ mấy tiếng đồng hồ nữa trận chiến khốc liệt sẽ diễn ra chính nơi đây.

        Đại đội 3 cùng các đơn vị phối thuộc chốt lại phum Pavét 1. Ban chỉ huy Đại đội lúc ấy là anh Nguyễn Tiến Trụ, vào bộ đội 1971, trung úy quê Hải Hưng, là Đại đội trưởng. Chính trị viên là anh Quách Thanh Tiễn, trung úy, người dân tộc Mường ở Cẩm Long, Cẩm Thủy, Thanh Hóa. Chính trị viên phó là anh Nguyễn Tiến Đạo, quê Uông Bí, Quảng Ninh. Anh Từ Đại đội phó quân sự cũng quê Hưng Yên.

        Căn cứ vào địa hình của phum, diện tích khoảng một cây số vuông, hình thoi, có trục đường số 1 ở giữa. Trung đội 1 và một Trung đội của Đại đội 1 tăng cường chốt hướng đường Đông Nam, khẩu ĐKZ82 ở sát trục đường số 1 hướng Chi Phu. Trung đội 2 và 3 chốt hướng Tây Bắc. Khẩu 12,7 ly cũng bố trí gần sát đường số 1, có Tiểu đội bộ binh trợ chiến. Tiểu đội 11 hỏa lực cũng xé nhỏ, tăng cường đại liên và B41 cho các Trung đội. Hướng phòng thủ chính là hướng Chi Phu, Rừng Sở và Tây - Tây Bắc. Ban chỉ huy Đại đội cùng thông tin, nuôi quân, quản lý và hai khẩu cối 60 ly đặt ở giữa phum, sẵn sàng bắn mục tiêu phía trước. chiều tối sau khi ăn cơm xong, từng Trung đội, Tiểu đội đã ổn định vị trí chốt giữ của mình. Nhưng hầm hào ụ súng ta vẫn còn hời hợt, chỉ lợi dụng ụ đất hay hố chiến đấu của Pôn Pốt, sửa sang qua loa, tuy rằng có phân công canh gác kỹ càng. Mọi người đi ngủ, người ngủ võng, người lợi dụng hiên nhà, gầm sàn nhà để nghỉ, trời vào đêm thật im lặng. Với một diện tích như PaVét 1 mà có một Đại đội tăng cường hơn trăm tay súng thì rất mỏng, ban đêm cái phum này như càng rộng hơn. Ban chỉ huy Đại đội rất trăn trở. Hướng từ trục đường số 1 về Pavét 2 được coi nhẹ. Vì có Đại đội 2 chốt lại là hướng Việt Nam. Như vậy là lực lượng mỏng và thưa nên ý thức của mọi người cũng đã có sự đề phòng, vì cũng là đêm đầu tiên chốt trên đất Campuchia. Càng khuya trời càng yên tĩnh, bộ đội ta trừ người trực gác còn lại đều chìm vào giấc ngủ sau những ngày mệt nhọc. Một số anh em, nhất là khẩu 12,7 ly được tăng cường, anh em vừa canh gác vừa hút thuốc rất tự nhiên. Trăng sáng mờ, đất trời tĩnh lặng.

        Ùng... oàng rồi pằng pằng pằng, rồi liên tiếp ùng oàng, tiếng hô: “Trô trô trô”yang ầm phá tan sự yên tĩnh. Tất cả choàng dậy, vồ lấy súng đạn. Đã thấy tiếng AK, tiếng đại liên và cả tiếng B40 của hướng Trung đội 2 gần khu vực 12,7 ly bắn trả. Đại đội bộ nhốn nháo một lúc rồi rất nhanh ổn định. Đại đội trưởng Trụ cử Đại đội phó Từ và liên lạc Đại đội Nguyễn Văn Nên, quê Thụy Ninh, Thái Thụy, Thái Bình(trận ngày 6 tháng 12 năm 1977 Nên được tặng Huân chương Chiến công hạng Ba) xuống hướng Trung đội 2 nắm tình hình, tiếng súng hai bên vẫn nổ, song thưa dần. Khẩu đội 12,7 ly bị trúng quả B40 đầu tiên của Pôn Pốt bị hư hỏng nặng không sử dụng được nữa. Chiến sĩ gác ca đó hy sinh và hai người khác bị thương. Lính Pôn Pốt tử vong hai tên ngay gần khẩu 12,7 ly do Tiểu đội 5, Trung đội 2, đồng chí Ngô Duy Phơn, quê ở An Đồng, Hưng Hà, Thái Bình là Trung đội trưởng đã chi viện kịp thời. Đã bắn chéo cánh sẻ tiêu diệt tốp này, đánh bật chúng ra. Đến gần trưa, Đổng chí Phơn hy sinh trong đợt tập kích khác.

        Anh Từ nhanh chóng cho chuyển thương binh, liệt sĩ về Ban chỉ huy sơ cứu và củng cố lại trận địa. Địch sau lần tập kích lại thấy im lặng. Nhưng các hướng báo về là đều thấy quân Pôn Pốt hô: “Trô trô”. Nhận định tình hình là chúng không nắm được lực lượng và cách bố phòng của ta nên hò hét thăm dò ta. Nhóm tập kích vào 12,7 ly có thể là trinh sát Pôn Pốt. Im lặng xong tất cả mọi người đều bừng tỉnh, khẩn trương củng cố hầm hào, đắp ụ súng ra vị trí chiến dẫu, cảng mắt ra, dỏng tai lên quan sát và nghe ngóng địch. Ai cũng thấy trận chiến ác liệt đã thực sự bắt đầu.

        Hai giờ 50 phút sáng, đổng chí Tiến là Trung đội trưởng Trung đội 3, quê Thái Nguyên, phát hiện khoảng hai Trung đội địch men theo hai bên đường số 1 tiến sát chốt tiền tiêu của ta. Chờ địch đến gần, thật gần, anh em đồng loạt nổ súng, tiêu diệt ngay mấy tên đi đầu, chúng không kịp bắn trả, kêu chí chóe gì đó rồi chạy lùi phía sau. Bọn địch bắn liên tiếp B40 - B41 - M79 vào trận địa chốt của Trung đội 3 và cả Trung đội 1, làm cho 3 đồng chí bị thương, trong đó có cả đồng chí Tiến, Trung đội trưởng. Sau này khám thương tật, anh Tiến là thương binh hạng 1/4.

        Ban chỉ huy Đại đội hội ý báo cáo tình hình về Tiểu đoàn. Ta đều phán đoán đợt tập kích của địch trong đêm đều là trinh sát nắm tình hình, để chúng sẽ phản kích chiếm lại Pavét 1 vào ban ngày. Tiểu đoàn 1 do đồng chí Nguyễn Minh Tân, quê Thanh Trì, Hà Nội và đồng chí Chính trị viên Nguyễn Kim Mận, quê Đôn Cư, Tịnh Xá, Bình Lục, Hà Nam, đều là những người đã có nhiều kinh nghiệm trong chiến đấu. Đã báo cáo tình hình lên Trung đoàn và Sư đoàn, động viên anh em Đại đội 3 bám chốt, chiến đấu, Tiểu đoàn sẽ chi viện khi cần thiết. Thực ra, trong đêm chi viện bằng hỏa lực thì được, chứ chi viện bằng bộ binh thì rất khó. Thường là trong huấn luyện đều nói về chốt giữ đêm là địch vào đơn vị nào thì đơn vị đó chiến đấu giữ bí mật lực lượng, không để bộc lộ vị trí và cách bố phòng, v.v... Các đồng chí cán bộ Tiểu đoàn đều đến khen ngợi và động viên Đại đội 3 tích cực củng cố hầm hào và làm nhiều ụ chiến đấu.

        Những bài học về kỹ chiến thuật, phòng ngự chốt giữ của ta rất bài bản. Nhất là Đại đội 3 hồi đánh Mỹ chốt giữ ở đường số 13 - Chơn Thành, Bình Long, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Minh Tân, lúc đó là Tiểu đoàn phó, tăng cường trực tiếp đã chốt giữ kiên cường, đánh lui nhiều đợt công kích của lữ đoàn xe tăng địch, bắn cháy ba xe. Mặc dù Đại đội trưởng Hồng, quê Hưng Yên, cùng gần 10 đồng chí hy sinh, nhưng vẫn giữ vững trận địa.

        Rạng sáng ngày 24, địch tập trung hai Tiểu đoàn đồng loạt tấn công vào 3 hướng chốt của Đại đội 3. Với hỏa lực rất mạnh bằng B40- B41- M79, đạn thẳng thì toàn đại liên và AK dồn dập bắn phá. Anh em các hướng chốt cũng bắn trả quyết liệt. Hai khẩu cối 60 ly cũng đã chi viện. Những phần tử và cự ly bắn được chuẩn bị từ trước chứ không thể hiệu chỉnh được vì khó quan sát. Riêng khẩu ĐKZ82 thì không được lệnh nổ súng vì mục tiêu đề phòng là xe tăng thiết giáp của Pôn Pốt. Anh em dùng AK chiến đấu như lính ở Trung đội bộ binh. Trận đấu súng qua lại khoảng 20 phút thì bọn Pôn Pốt lại rút ra và kêu pháo 105 ly ở Chi Phu bắn vào đội hình của ta, anh em đếm được 18 quả. Ta có thương vong nhưng trận địa vẫn được giữ vững.

        Gần 7 giờ sáng chúng lại nã pháo 105 ly và bắn cối 82 ly, 60 ly vào trận địa. Rồi tiếng thùng thùng của 2 khẩu 12,7 ly bắn xiên vào. Anh em đoán địch đang lợi dụng ruộng lúa bò vào tấn công chốt. Trung đội trưởng Ngô Duy Phơn tranh thủ chạy qua các chốt nhắc nhở, động viên anh em. Phát hiện địch vào gần, Phơn tung người ném liền hai quả lựu đạn vào tốp đi đầu. Toàn Trung đội chủ động bắn găm về phía trước. Khẩu đại liên của Tiểu đội 11 tăng cường cũng bắn chéo cánh sẻ sang ghìm đầu bọn Pôn Pốt. Khí thế chủ động tấn công rất dũng mãnh và bẻ gãy đợt mật tập, tức là bí mật tập kích của đối phương, vào hướng Trung đội 3 chốt giữ. Lúc này cối 82 ly, pháo 122 ly của Trung đoàn 4 đã bắn vào chung quanh Pavét 1 hỗ trợ cho Đại đội 3 giữ chốt.

        Bọn Pôn Pốt thật lỳ, chúng kiên trì lấn dũi, cố lợi dụng ruộng lúa bò vào gần chốt là đồng loạt đứng lên hô trô trô rồi bắn phá vào các chốt của ta, rồi lại nhanh chóng bò, chạy ra ngoài. Tới gần trưa, Trung đội 3 còn có 10 tay súng, Trung đội trưởng Phơn vẫn vận động tới các chốt nhắc nhở anh em quyết tâm giữ chốt, kiên cường đánh địch.

        Bọn Pôn Pốt lại tiếp tục tập kích lấn dũi, một hình thức đánh lấn của địch vào hướng Trung đội 3. Liên lạc của Đại đội xuống thông báo có hai Trung đội của Đại đội 2 cùng lực lượng vận tải đang đến tăng cường. Đúng lúc đó, bọn Pôn Pốt lại tập trung đánh dũi với số lượng đông hơn. Trung đội trưởng Phơn vừa chạy đến các chốt thông báo vừa bắn địch. Đang bắn thì Phơn khựng người ngã xuống bởi loạt AK của Pôn Pốt. Trung đội trưởng Phơn đã anh dũng hy sinh. Mới cách đây mấy ngày gặp Phơn, anh kể là mới về phép, nụ cười hiền lành, dễ thương của người đang yêu. Bây giờ, khi viết những dòng hồi ức này, tôi không cầm nổi nước mắt rơi xuống bàn phím, kính đã nhòe. Vô cùng thương nhớ đồng đội thật hiền lành đã cùng ở với nhau mấy năm hồi đầu quân ngũ.

       

        Từ đêm, khi những đợt tập kích vào Pavét 1, nơi Đại đội 3, Tiểu đoàn 1 đang chốt giữ đã đều được báo lên Trung đoàn, Sư đoàn. Nhưng một số cán bộ tác chiến và cơ quan Trung đoàn, Sư đoàn đều chủ quan cho là bình thường. Vì ta vừa đánh cho chúng một trận tơi bời, phá tan âm mưu lấn chiếm khiến binh lính Pôn Pốt phải chạy dài. Tuy nhiên, tưởng ta mạnh, địch yếu, tư tưởng một số sĩ quan của chúng ta cho rằng trước đây dưới báo cáo tình hình địch hơi quá cao. Đó là bài học sâu sắc, khi chiến thắng không nên chủ quan, đánh giá thấp đối phương.

        Sư đoàn vẫn tổ chức họp quân chính theo kế hoạch lúc 8 giờ sáng, để rút kinh nghiệm trận đánh ngày 23 như đã nói ở trên. Sư đoàn cũng lần chần trong việc dùng pháo bắn hỗ trợ, để Tiểu đoàn 1 tự giải quyết. Khi Tiểu đoàn 1 và Trung đoàn tổ chức cho vận tải và xe cứu thương lên Pavét 1 lấy thương binh, thời gian đã quá trưa. Đang trên đường đi chuyển thương về phía sau thì bị Pôn Pốt phục kích bắn cháy xe. Rất may đồng chí Hồng, lái xe, cùng một y sĩ, một vận tải nhảy ra được khỏi xe. Đồng chí Hồng bị thương vào cánh tay, 3 đồng chí chạy ngược về Pavét 2. Địch bắn đuổi nhưng không ai việc gì. Địch đã điều khoảng một Trung đội đánh bọc hậu chia cách hai phum, hòng cô lập Pavét 1. Tin về giữa lúc hội nghị quân chính toàn Sư đoàn đang họp. Đồng chí Sư trưởng Vũ Cao đã nhanh chóng kết luận là: “Ta đã dùng búa tạ đập ruồi, có thể một số ruồi đã bâu lại”. Cán bộ Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 1 nhận lệnh nhanh chóng về chỉ huy chiến đấu.

        Trở lại tình hình đang diễn ra ở Pavét 1. Lúc gần trưa, Đại đội 2 đã điều được hai Trung đội lên tăng cường cho Đại đội 3. Vận tải đã chuyển thêm đạn, cơm nắm, nước uống cho anh em, thương binh, liệt sĩ đã chuyển hết về sau. Được tiếp thêm sức mạnh, lính Đại đội 3 hồ hởi hẳn lên, vừa ăn cơm vừa thay nhau canh gác và sửa sang lại hầm hào. Chống trả gần chục lần tập kích của địch suốt từ đêm nên anh em rất mệt. Thương và vong cũng nhiều. Ban chỉ huy Đại đội chia nhau xuống các

        Trung đội động viên, ủy lạo anh em. Và thông báo nhận định của trên là địch sẽ còn tập kích tiếp để tiêu hao lực lượng của ta. Có thể đợi tối sẽ tổng tấn công chiếm lại Pavét 1. Tình hình tiếp diễn sẽ còn rất căng thẳng và ác liệt. Anh em phải nâng cao ý chí chiến đấu và cảnh giác hơn nữa, chủ động đánh phủ đầu địch, khi có điều kiện thì xung phong truy kích địch.

        Đúng như nhận định của trên, bọn Pôn Pốt vẫn tăng cường lấn dũi, đánh “bọc” từ hướng Đông- Đông Bắc, hướng của Trung đội 1, Đại đội 1 tăng cường. Nhưng chúng không giữ được bí mật, vì anh em đã cảnh giác khi chúng bắn cháy xe cứu thương. Đã chỉnh lại đội hình phòng ngự và hướng chiến đấu, xác định chung quanh đều có địch.

        Bọn Pôn Pốt lại trô trô đứng lên phóng B40 - B41 bắn mấy loạt AK rồi lại chạy. Phải đánh đuổi bọn này. Đại đội hội ý rồi điều Trung đội đồng chí Nguyễn Duy Chinh, quê Phương Công, Tiền Hải, Thái Bình, đang chốt hướng Bắc - Tây Bắc men theo rìa làng đánh vận động lên đường số 1 đánh tạt sườn, kết hợp cùng Trung đội chốt Đại đội 1 đánh đuổi lực lượng bọc hậu của địch. Bọn Pôn Pốt bắn trả vài loạt rồi tháo chạy. Hành lang về Pavét 2 lại được thông. Song khi vận động xung phong vượt lên mặt đường, Trung đội trưởng Nguyễn Duy Chinh trúng đạn hy sinh. Các hướng chốt địch vẫn dùng thủ đoạn tấn công lấn dũi, nhưng không dám bò vào gần nữa.

        Như vậy, quân ta đã đánh bật 19 lần tập kích tấn công của Trung đoàn 182, Sư đoàn 3 Quân khu Đông Bắc của Pôn Pốt hòng chiếm các khu vực trọng yếu làm bàn đạp. Giữ vững trận địa, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, tiêu diệt hàng trăm tên thu được một số súng. Về phía ta hy sinh tám đồng chí, có 2 Trung đội trưởng, đồng chí Phơn và đồng chí Chinh. Hai Tiểu đội trưởng, bị thương hơn 20 người trong đó có đồng chí Tiến Trung đội trưởng. Bị hỏng một khẩu 12,7 ly, cháy một xe cứu thương.

        Đến 15 giờ trận địa đã tạm yên tiếng súng. Song qua đài quan sát và đài kỹ thuật, ta phát hiện địch đang tập trung rất đông ở ba hướng, khoảng hai Tiểu đoàn. Bọn này chuẩn bị đợi tối sẽ tổng công kích Pavét 1. Nắm được ý đồ của Pôn Pốt, Tiểu đoàn xin pháo bắn chi viện và điều nốt số quân của Đại đội 2, Đại đội 1 cùng Đại đội 4 hỏa lực. Hướng làng Tốc Xé dùng hai Đại đội của Tiểu đoàn 3 là Đại đội 9 và Đại đội 10 cùng anh em chốt ở Đại đội 3 chuẩn bị vận động công kích Pôn Pốt.

        Sau khi tiền nhập vào vị trí, pháo binh Trung đoàn, Sư đoàn bắn hỗ trợ. Các đơn vị xung phong vận động phản kích địch. Bọn địch chạy tán loạn, các đơn vị đã đánh rộng ra khỏi Pavét 1 và trục đường số 1 khoảng gần một cây số thì được lệnh dừng lại. Nhưng thấy ta dừng lại thì bọn Pôn Pốt cũng dừng chạy. Chúng như giữ khoảng cách đeo bám ta. Ban chỉ huy Đại đội 3 cùng Trung đội tôi xuất kích hướng Nam, Đông Nam đường bèn xin pháo bắn đuổi địch.

        Mấy loạt pháo nổ ầm ầm gần sát quân ta. Anh Trụ, Đại đội trưởng, yêu cầu tăng tầm bắn. Đạn pháo 105 ly của Sư đoàn lại nổ càng gần quân ta hơn, mảnh đạn pháo bay rào rào. Suy nghĩ rất nhanh, tôi chạy đến nói với anh Trụ là: “Anh chỉnh tăng tầm là vào hướng mình rồi, anh phải nói là bắn sang trái một trăm mét, tầm bắn không thay đổi”. Tôi giải thích nhanh vì hướng pháo và hướng anh em ta tấn công vuông nhau nên mình nói tăng tầm là vào mình mà phải chỉnh sang trái mới vào được khu vực của Pôn Pốt. Mấy loạt pháo sau đã trúng mục tiêu cần bắn. Ta được lệnh khẩn trương rời khỏi trận địa, thu dọn chiến trường, nhặt súng của Pôn Pốt và nhanh chóng rút về chốt ở biên giới.

        Sau khi rút về biên giới, đội hình được bố trí như sau: Tiểu đoàn 1 được Trung đoàn tăng cường thêm hai khẩu ĐKZ của Đại đội 15, một khẩu 12,7 ly của Đại đội 16. Đại đội 1 chốt ở hướng Đông Bắc đường số 1, Đại đội 2 chốt hướng Tây Bắc đường số 1, cùng các hỏa lực tăng cường. Đại đội 3 lùi về sau tạm nghỉ ngơi, làm công tác tổ chức rút kinh nghiệm trận đánh, bổ sung quân số và làm nhiệm vụ dự bị.

        Tiểu đoàn 2 mới được điều từ Dầu Giây - Long Khánh lên vào chốt thay cho Tiểu đoàn 3 ở Tốc Xé, Tiên Thuận. Tiểu đoàn 3 được rút về làm lực lượng cơ động của Sư đoàn. Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 266 vẫn chốt giữ ở vị trí cũ đối diện rừng thốt nốt, gần giáp Đại đội 1, Tiểu đoàn 1. Mấy ngày tiếp theo tình hình nơi đây tương đối yên tĩnh, nhưng chúng đã đôn quân lên giáp biên giới rất đông. Đêm 28 đến ngày 30 tháng 10, Đại đội 1 và 2 đều bắt được hai nhóm trinh sát của Pôn Pốt. Chúng không mang vũ khí, tay xách mấy con cá, đi chân đất giả làm dân thường mò sang trinh sát khu vực của ta. Lần đầu tiên được ngắm nhìn lính Pôn Pốt, thằng nào thằng nấy to vàm, da đen, mắt trắng dã trông thật dữ tợn. Hỏi gì chúng cũng nhe răng ra cười. Da đen mà sao răng của chúng lại trắng và đều thế. Tôi chợt nhớ tới ngày đầu vào Sài Gòn thấy biển quảng cáo trên một loại kem đánh răng có hình người da màu cười khoe hàm răng đều tắp, trắng muốt. Nhưng da của bọn lính Pôn Pốt này không phải đen hẳn, mà trông xỉn xỉn cáu bẩn đến ghê sợ, hình như lâu ngày không tắm rửa. Chợt so sánh với sức vóc nó thế kia chắc nếu tay đôi thì mình không ổn. Vì thời đó tôi chỉ có 48 kg.

        Sau khi khai thác, được biết chúng vẫn không từ bỏ ý đồ đánh chiếm Bến Cầu. Đó là thâm ý ngông cuồng của bè lũ xâm lược Pôn Pốt - Iêng xa ri. Quân đoàn giao nhiệm vụ cho Sư đoàn chủ động đánh bại cuộc tiến công quy mô lớn của Pôn Pốt. Tất cả các đơn vị lại khẩn trương làm nhiệm vụ chuẩn bị tác chiến. Lần này ý thức của mọi người đã khác hẳn. Tư tưởng của anh em đã được ổn định, vì đã được học tập và thông báo về tình hình nhiệm vụ thật cụ thể, không còn mơ hồ coi thường địch nữa. Và cũng đã được xác định 15 ngày đi biên giới như dự dịnh là không thực hiện được, do âm mưu xảo quyệt của Pôn Pốt và bè lũ phản động bành trướng xúi giục, giật dây gây lên cuộc chiến tranh biên giới. Tư tưởng của ta đã thông, đã xác định được mục tiêu của kẻ thù nên tác phong, bản lĩnh của mọi người như được bừng lên và tỏa sáng.

       

        Tôi được Chính trị viên Mận gọi lên giao nhiệm vụ làm Tiểu đội trưởng Tiểu đội 10 của Đại đội 3. Tôi đã định không nhận, với lý do sức khỏe tôi thuộc loại b2, tương đương với loại 2, nghĩa là thuộc loại có thể xuất ngũ hoặc phục viên về địa phương. Nhưng trong tình hình hiện tại, tôi vẫn tham gia chiến dẫu, lẽ nào người lính khi được giao nhiệm vụ lại từ chối? Nhất là khi trước mặt địch đang xâm chiếm đất đai Tổ quốc? Nghĩ thế, tôi nhận lời. Anh Mận cho biết thêm, về làm Tiểu đội trưởng Tiểu đội 10, Đại đội 3 là đơn vị cối 60 ly, để thay cho đồng chí Khoát về học Cao đẳng mỹ thuật Sài Gòn. Tôi từng là Tiểu đội phó Tiểu đội 10 này từ ngày đầu thành lập đơn vị. Có điều là nay tôi được lên chức Tiểu đội trưởng. Nghĩ vậy tôi không nhịn được cười.

        Tiểu đội 10 vẫn không thay đổi so với trước, trừ hai đồng chí được ra quân. đồng chí Nguyễn Duy Đôi, quê Thụy Thanh, Thái Thụy, Thái Bình và đồng chí Lê Văn Chính, quê An Đồng, Hưng Hà, Thái Bình. Cùng tổ 3 người với tôi cũ thì cả hai đồng chí đã hy sinh khi chốt ở đường số 13 thời kháng chiến chống Mỹ. Tiểu đội phó tên là Dự, quê ở Thanh Hóa và mấy anh em nữa tổ chức liên hoan cho tôi thật lớn có đủ các món thịt gà, thịt lợn, thịt trâu và rượu thì thật vô tư. Tôi gầy ngẳng có 48kg nhưng cái khoản rượu thì có thể đọ với dân “anh hai” được. Ban chỉ huy Đại đội cùng xuống chung vui. Anh Tiễn Chính trị viên người dân tộc Mường, quê Thanh Hóa thật là mừng khi tôi trở về Đại đội. Năm 1974, anh Tiễn là người giới thiệu và đảm bảo lý lịch cho tôi vào Đảng. Nên anh em rất hiểu và quý mến nhau, mãi hơn 8 giờ tối, bữa tiệc liên hoan mới kết thúc, đó cũng là bữa tiệc để lại dấu ấn không thể quên trong đời binh nghiệp của mình.

        Ngày 4 tháng 11, địch cho quân tiến công vào Bến Cầu từ nhiều hướng. Trung đoàn 153 của Pôn Pốt khiêu khích vào các trận địa chốt của Tiểu đoàn 1 ở hướng Mộc Bài. Chúng dùng khoảng một Đại đội luồn vào phía Đông Bắc rừng thốt nốt chia cách giữa Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 9.

        Khoảng 11 giờ, Sư đoàn 3 của địch tăng cường lực lượng vào khu vực rừng thốt nốt ngày càng đông. Trước trận địa của Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 9 đã có khoảng năm Tiểu đoàn của Pôn Pốt. Chúng bắt đầu lại điệp khúc lấn dũi. Theo chỉ đạo Tiểu đoàn 9 để lại một lực lượng nhỏ nhử địch, còn đại bộ phận Tiểu đoàn lùi dần về chuẩn bị xuất kích. Đại đội 3 đã nâng đội hình lên đồn biên phòng.

        Tôi bố trí hai khẩu cối 60 ly ngay trong sân đồn. Bên ngoài là lớp lớp anh em bộ binh đang trong tư thế chốt và đợi lệnh vận động phản kích. Vị trí đồn biên phòng cao hơn phía địch nhiều, nhìn những đoàn lính Pôn Pốt tiến về phía rừng thốt nốt như những mảng đen di động trên cánh đồng lúa chín vàng thật rõ. Tôi quan sát đo cự ly. Từ đây ra chỗ chúng khoảng hơn một cây số, tôi hô anh em chuẩn bị phần tử bắn. Với tôi thì thước tầm, cự ly, liều bắn dù xa Tiểu đội cối mấy năm tôi vẫn nhớ, vẫn thuộc vanh vách, hổi ở Quân khu 4 tôi đã được cử đi thi bắn đạn thật cối 60 ly và đạt được thành tích cao.

        Ngay cạnh trận địa cối là đài quan sát của Sư đoàn. Tôi thấy Trung tá Thuật, tham mưu phó Sư đoàn, đang theo dõi diễn biến của địch, tôi báo cáo xin được bắn cối 60 ly. Suy nghĩ một lát rồi ông hỏi: “Có bắn trúng địch không?” Chỉ đợi có thế. Tôi nói thủ trưởng yên tâm, sau này tôi mới biết là thủ trưởng Thuật đắn đo vì quyết định tấn công bằng pháo binh và xe tăng, thiết giáp nên sợ bắn cối 60 ly sẽ làm lộ ý định lớn.

        Toong - toong, sau khẩu hiệu lệnh bắn hai quả đạn như hai bắp chuối nhỏ bay vút lên trời giữa nắng hè, trời xanh trong veo, rồi lúc lắc rơi xuống. Tôi và mọi người thật hồi hộp thấy hai cột khói nhỏ bùng lên rồi oàng oàng gần sát đội hình địch, mọi người đều hô “gần trúng rồi”. Tôi quyết định tăng thước tầm ứng với 100 mét và hô hai phát bắn tiếp. Lại toong- toong, trong lòng tôi thật tự tin vì chắc chắn trúng mục tiêu. Quan sát thấy bóng địch mất hút, chúng nằm tránh đạn, rồi 2 cụm khói bốc lên ở chỗ chúng. Tôi báo thủ trưởng Thuật đạn đã trúng mục tiêu, đề nghị bắn cấp tập. Thủ trưởng Thuật đồng ý thế là anh em thi nhau thả đạn, sau ba, bốn quả tôi lại hô chỉnh lại thước ngắm cho chuẩn xác.

        Có lẽ chưa bao giờ trong đời quân ngũ, đúng ra đời pháo thủ cối 60 ly được bắn như thế này. Trận địa đặt trên cao, quan sát và chỉnh mục tiêu trực tiếp bằng mắt thường, xem rõ đạn đi và rơi vào mục tiêu bắn. Hai khẩu cối thi nhau nhả đạn, đội hình Pôn Pốt rối loạn cứ đứng lên chạy rồi lại mất hút dưới ruộng lúa. Tự nhiên tôi lại có suy nghĩ kỳ lạ, liệu có thằng nào chết không. Cái bản năng lương thiện của con người trong tôi trỗi dậy. Thầm mong rằng những quả đạn này làm cho chúng nó sợ, chạy hay bị thương. Đừng thằng nào chết.

        Khoảng 13 giờ, đang suy nghĩ miên man chợt nghe ùng ùng, tiếng để pa của pháo 105 ly rồi các loại pháo thi nhau cấp tập các mục tiêu. Pháo bắn 15 phút, xe tăng đã tiền nhập lên cửa khẩu. Trên xe là 6, 7 anh em lính Tiểu đoàn 3, đội hình xe tăng chín chiếc bắt đầu xung phong. Hướng đường số 1 đánh sang Pavét 1. Hướng Tốc Xé, Tiên Thuận, Tiểu đoàn 2 cùng 10 xe bọc thép cũng băng qua ruộng lúa đánh tạt vào Pavét 1. Tiểu đoàn 9, Tiểu đoàn 1 cũng được lệnh tiến công. Tiểu đoàn 9 đánh địch ở khu rừng thốt nốt còn Tiểu đoàn 1 đánh phát triển tiêu diệt địch ở khu vực giữa rừng thốt nốt và Pavét 2. Xe tăng sau khi đánh chiếm địch ở Pavét 2 thì tràn xuống cánh đồng, đánh tạt sườn địch phía sau rừng thốt nốt về hướng Chi Phu.

        Rút kinh nghiệm trận đánh ngày 23, chúng ta chưa hiểu Pôn Pốt nên đánh thận trọng, dò dẫm tiến quân chậm làm Pôn Pổt bỏ chạy hết. Lần này được giao nhiệm vụ đánh vận động thật nhanh thật mạnh, thật táo bạo nên tăng - thiết giáp lao đi như bay, vừa chạy vừa bắn rất nhanh. Trừ một số anh em ngồi trên xe, số bộ binh của Tiểu đoàn 3 và Tiểu đoàn 2 chạy theo tăng- thiết giáp không kịp. Anh em vừa bắn vừa tiêu diệt những tên không kịp chạy. Khẩu đội cối của tôi, cứ dựng bắn mấy quả lại phải nhanh chóng thu súng chạy theo, giữ cự ly đều không để bị xa quá. Tiểu đội cối được một ngày bắn thoải mái, nghĩa là không biết tiết kiệm đạn nữa, đến lúc thu quần còn có bốn quả dự phòng. Đội hình địch bị chia cắt rối loạn, chúng chạy như đàn vịt. Thỉnh thoảng lại thấy có thằng trúng đạn pháo tung lên cùng những khóm lúa. Mọi người được lệnh truy tìm địch lẩn trốn trong đồng lúa và thu nhặt súng của chúng vất lại.

        Đến 15 giờ 20 phút trận đánh kết thúc, theo báo cáo trong trận này ta diệt được hơn 100 tên Pôn Pốt. Làm tan rã năm Tiểu đoàn thuộc Sư đoàn 3, Quân khu Đông Bắc của Pôn Pốt, thu hàng trăm khẩu súng và bắt sống tám tên. Trận đánh mau lẹ và thắng lợi hơn cả dự định. Về phía ta, một vài anh em bị thương, không một ai hy sinh. Tiểu đội tôi được Sư đoàn gửi điện khen ngợi. Các đơn vị lại nhanh chóng rời khỏi trận địa rút quân về biên giới. Ta đã thật sự dạy cho Pôn Pốt bài học nhớ đời, đảm bảo những thằng sống sót cũng “hồn bay phách lạc”.

        Sau khi sắp xếp, củng cố các vị trí của đơn vị, Đại đội 3 rút về phía sau đóng quân ở cuối Mộc Bài để củng cố tinh thần, nghỉ ngơi. Bổ sung quân số, tổ chức hoàn thiện lại trang thiết bị. Nghỉ ngơi được bốn ngày thì Tiểu đoàn và Trung đoàn lại giao nhiệm vụ cho Đại đội 3 làm nhiệm vụ đặc biệt là: theo trinh sát theo dõi ở khu vực Pavét 2 có khoảng hai chốt râu tôm của Pôn Pốt. Cứ chiều tối chúng ra, sáng lại thấy chúng vào Pavét 2. Số lượng cả hai nhóm từ sáu đến bảy tên. Đại đội 3 của tôi được lệnh bí mật luồn vào để bắt sống số Pôn Pốt này. Không được bắn chết mà phải bắt sống bằng được phục vụ khai thác. Toàn Đại đội lại chuẩn bị tư trang súng đạn đợi tối sẽ có trinh sát của Trung đoàn và Tiểu đoàn dẫn đường theo phương vị tọa độ.

        Đúng 18 giờ ngày 28 tháng 10 năm 1977, sau khi cơm nước xong, mỗi người cũng vẫn thêm một phần cơm nắm do anh nuôi chuẩn bị. Các Trung đội, Tiểu đội kiểm tra trang bị vũ khí thật kỹ càng. Mọi người phải đeo và mang hết trang bị vũ khí. Đứng, chạy tại chỗ xem có phát ra tiếng động lớn không. Bi đông nước cũng phải đầy, để đi không có tiếng óc ách phát ra. Nếu có tiếng động phải chỉnh lại, không để xẻng va chạm với các thứ khác làm lộ bí mật.

        Khoảng 18 giờ 30 phút, toàn đội hình ra đầu Mộc Bài đợi trinh sát dẫn đường. Ai nấy để nguyên trang bị trên người tìm chỗ tiện lợi ngả người hay tựa người vào gốc cây, bờ đất nghỉ ngơi đợi lệnh.

        Tiểu đội tôi qua kiểm tra lại xảy ra sự cố, thiếu hai lính 1972 là Hồng và Tùng, đều quê Thái Bình. Tôi biết ngay chuyện gì đã xảy ra. Không tổ chức đi tìm mà báo ngay với anh Tiễn, anh Trụ là anh em bỏ về phía sau rồi. Anh Tiễn hỏi: “Sao Phú biết?”. Tôi nói ngay là hôm qua hai anh có tâm sự với tôi rồi và cũng nói trước ý định về Sài Gòn không theo đơn vị nữa. Mất hai xạ thủ kỳ cựu rất tiếc nhưng biết làm sao được. Anh em đã động viên ở lại cũng không được. Đúng là mỗi người một suy nghĩ, một tư tưởng, khi họ đã dao động thì rất khó thuyết phục. Tôi xin thêm hai người thay thế để gánh đạn cối, còn xạ kích thì có đồng chí khác thay được.

        Đợi, vẫn đợi trinh sát đến. Mọi người lại chuyện trò, lại mỗi người mỗi tâm trạng khác nhau. Tôi hơi giật mình vì anh Đoàn Văn Tấn, quê Mê Linh, Duy Tiên, Hà Nam Ninh, cứ say sưa kể cho tổi nghe chuyện gia đình. Chuyện cô người yêu tên Thu cùng xóm mà gia đình muốn cưới cho anh, trong lần đi phép vừa rồi. Tấn kể tỉ mỉ nào là cô Thu có tóc dài, răng trắng, hiền ngoan rất thục nữ... là giáo viên cấp một mới ra trường dạy học ngay tại xã. Tấn kể đi chơi tối với nhau ở đầu làng mấy lần, mà xin hôn một cái dứt khoát Thu không đồng ý, nói là “để dành đến ngày cưới”. Vì lính 1972 đều ở độ tuổi chuẩn bị giải ngũ nên thời gian về cưới là cuối năm 1977, thường vào mùa cưới tháng 8, 9 âm lịch.

        Tấn say sưa kể, mắt nhìn xa xăm rồi hỏi tôi như vậy là Thu có yêu Tấn không? Tôi nói: “Đẹp trai như ông thì ai mà không yêu”. Phải nói là Tấn thật sự đẹp trai, người cao to điểm đạm chứ không cao gầy dáng cò hương như tôi. Tấn rất quý mến, trong sinh hoạt rất tôn trọng tôi. Thật sự Tấn cũng nói về việc hai anh em vừa về Sài Gòn có rủ cả Tấn nữa. Nhưng Tấn không theo mà muốn thời gian nữa được về, vì danh dự gia đình và bản thân. Vừa lúc đó lại có anh Thọ, lính từ năm 1958 là quân khí viên, người làm nhiệm vụ phân phát, sửa chữa vũ khí, súng đạn, cùng quê với Tấn đến gặp và nói lời động viên chia tay... Ở đơn vị tôi, lính quê Hà Nam Ninh rất hiếm nên thêm việc gặp gỡ này nữa làm tôi thật áy náy. Theo linh tính thường biểu hiện bất thường trước trận đánh thì hay xảy ra nhiều phức tạp cho chính người nói chuyện như vậy.

       

        Đúng 21 giờ, trinh sát của Tiểu đoàn có đồng chí Nguyễn Trịnh Ngọ, vào bộ đội năm 1974, quê ở xã Sơn Tây, Hương Sơn, Hà Tĩnh và hai trinh sát Trung đoàn đến. Các anh mang bao xe, mấy quả lựu đạn, súng AK báng gấp, dao găm Nga, ống nhòm đeo trước ngực, cạnh chỗ con dao găm còn có hộp da đựng địa bàn. Quần đã cài cả cúc dưới ống nấm lem. Trông ai cũng thật lanh lợi. Các anh hình như đã vào trinh sát mở đường rồi mới quay về đón đội hình. Năm 1979, khi giữ chức Đại đội trưởng Đại đội 3, đang làm nghĩa vụ quốc tế trên đất Chùa Tháp, anh Nguyễn Trịnh Ngọ đã anh dũng hy sinh trong một trận đánh. Anh Nguyễn Trịnh Ngọ hy sinh, chúng ta mất một cán bộ trẻ, rất năng động dũng cảm. Cũng như tất cả các liệt sĩ hy sinh khi làm nhiệm vụ cứu nhân dân bạn khỏi thảm họa diệt chủng, tên anh được đồng đội và nhân dân hai nước ghi nhớ. Sau này, mỗi lần đến thăm đất nước Campuchia, viếng tượng đài Quân Tình Nguyện Việt Nam ở Thủ đô Phnôm Pênh, tôi nhớ đến các anh. Và trong cuộc sống thường ngày nhiều lúc tôi nhớ đến các anh tưởng không bao giờ nguôi.

        Toàn đội hình lên đường thật im lặng. Hướng đi từ Mộc Bài cắt chéo về hướng Tây Bắc giáp giữa làng Tiên Thuận và Pavét 2 nhưng đi gần sát làng Tiên Thuận hơn. Đi. Cứ đi, trời đầy sao, trăng sáng mờ, lúc đi lúc nghỉ, lúc đi theo bờ mương, lúc lại cắt ngang cánh đồng lúa. Đi một lúc thì gặp hai trinh sát nữa đang đợi chúng tôi tới và cùng dẫn đường đi tiếp. Đi ngang qua ruộng lúa cứ vướng, lúa quấn vào chân thật khó đi. Bước cao lên hẳn thì không được mà cứ dùng chân rẽ lúa ra đi thì vướng vào các khóm lúa. Rất là khó chịu. Chợt nghĩ ở quê mình lúa cấy thẳng hàng, còn ở đây chúng nó chẳng có hàng lối nào cả, nhưng sao lúa của chúng tốt thế, bông nào bông ấy trĩu hạt, làm chân của lính ta mỏi nhừ. Thỉnh thoảng có con chim cút hày rẽ giun gì đó, thấy động kêu chóe chóe, bay vọt vào trời đêm.

        Cứ đi, cứ nghỉ rồi lại đi, lại nghỉ, có lúc ngả người ngay tại cánh đồng. Được nằm lên cái đệm lúa mà ngắm trời sao mênh mông. Thật là lãng mạn. Đang vào mùa khô, đất ở đây không còn chìm dưới nước, ở địa thế cao rất thuận lợi cho vận động và quan sát.

        Phía sau xa xa, thỉnh thoảng vẫn có ánh đèn le lói hay vẳng tiếng chó sủa rồi chìm vào yên tĩnh. Phía trước không xa lắm là Pavét 2, xa hơn nữa là Pavét 1. Bóng những cây thốt nốt ở rìa làng cao to đen thẫm trên nển trời tối mờ nhưng cũng thật rõ. Từ MỘC Bài sang Pavét 2 cự ly có hơn ngàn mét mà sao anh em phải đi lâu thế. Đi vòng vèo xuống gần cả Pavét 1 rồi mới lại vòng lên. Thỉnh thoảng lại thấy mấy anh em trinh sát chụm đầu, trải bản đồ dùng la bàn gióng phương vị rồi lại đi tiếp. Phải nói là trinh sát thật giỏi và quá vất vả. Họ mò mẫm trong đêm, lúc để đội hình ngồi đợi, họ bò lên hoặc tiền nhập một quãng xem có chốt địch không, rồi lại quay lại dẫn mọi người đi tiếp.

        Khuya, đã quá khuya. Mọi người đã thấm mệt, cứ tạm dừng là lại thấy ngửa cổ dốc bi đông uống nước. Rồi lại phải làm động tác dồn nước vào nhau cho đầy bi đông. Không để cho nước trong bi đông vơi phát ra tiếng động ọc ọc. Trời qua đêm, sương xuống nhiều. Gió trời, sương lạnh thật khoan khoái. Mùa lúa chín thơm phức, nhưng suốt mấy tiếng giữa cánh đồng lúa nên cũng chẳng ai thấy được hương lúa nữa. Ai nấy người ướt đẫm mồ hôi. Đã lâu lắm rỗi không đi hành quân và thức đêm thế này.

        Đi, cứ tiếp tục đi, rồi lại đi, đi lại nghỉ. Bẻ đi, bẻ lại lấy phương vị mấy lần nữa. Trời đã tảng sáng thì đội hình cũng đã áp được vào rìa làng, cách mấy chốt râu tôm khoảng 50 mét. Ở đây có mấy gò đất như mấy ngôi mộ. Trinh sát dừng lại ở đó mời cán bộ Đại đội, các Trung đội trưởng và tôi, Tiểu đội trực thuộc, lên chỉ phương hướng, rồi các đồng chí trinh sát dừng lại ở đó. Anh Trụ nhanh chóng chỉ hướng cho từng Trung đội. Khẩu đội cối của tôi gióng súng tại vị trí này. Mọi người tuyệt đối im lặng, các Trung đội bộ binh tiếp tục tiền nhập vể hướng của mình theo đội hình gọng kìm, tiện cho việc xung phong bắt địch. Tôi nhắc anh em gióng súng thao tác thật nhẹ, rồi nói mọi người tranh thủ ăn cơm nắm chứ ai cũng đói rồi.

        Trời đã tang tảng sáng. Vừa nhai được mấy miếng cơm vắt thì thấy đồng chí Nam, liên lạc Đại đội, trườn xuống truyền đạt: “Anh Phú chuẩn bị xung phong nhé”. Tôi cất vội nắm cơm cắn dở vào túi, nhắc anh em chuẩn bị xung phong chứ không bắn cối. Đồng chí Phạm Văn Nam, quê ở Nghệ An, ít ngày sau Nam bị thương, sau này phục viên Nam sinh sống, làm việc ở Sài Gòn. Nam vừa đi, tôi đã nghe:

        Xung phoong...

        Tiếng thét xung phong là của anh Trụ, Đại đội trưởng. Cùng lúc là tiếng hô xung phong đanh gọn của anh Tiễn, chính trị viên. Thấy mọi người đồng loạt đứng dậy lao lên, rồi tiếng hô của anh em các Trung đội. Mọi người vừa hô vừa chạy tiến vào các chốt địch rìa làng. Thoáng nhìn thấy bốn, năm tên lính Pôn Pốt đứng lên ngó nghiêng, thằng thì hai tay còn đang khoác cái chăn mỏng. Chúng đang rất bất ngờ, đứng chôn chân, mồm há hốc, không tên nào kịp cầm súng. Anh em đồng loạt hô “lớt đay lơn” (giơ tay lên), bọn chúng giơ tay hết lên trời. Tên lính khoác chăn, trông rõ nó buông tay cầm, chăn rơi xuống. Anh em không bắn mà lao lên để bắt sống. Còn cách chúng khoảng 15 mét nữa. Đã nhìn rõ sự sợ hãi của chúng, rồi đột nhiên chúng như bừng tỉnh lại và hiểu chuyện gì đang xảy ra. Tất cả quay đầu ù té chạy. Anh em vẫn không bắn mà đuổi theo, quyết bắt sống. Nhưng bọn này chạy chân đất quá nhanh, chạy bán sống bán chết. Anh em mình qua một đêm luồn sâu, không ngủ đã rất mệt nên đuổi không kịp chúng. Hướng bên Trung đội 1 cũng xảy ra tình trạng tương tự như vậy. Chúng chạy băng qua đường số 1, rồi băng xuống đồng lúa xa dần giữa ta và Pôn Pốt. Lúc đó anh em mới nổ súng. Không biết có thằng nào chết không, còn lại chúng chạy biến mất. Hướng đó phía Đông Nam đường, mình lại không có Trung đội nào chặn ở đó. Bao nhiêu vất vả thật là công toi. Thu được tất cả súng của chúng vất lại, có một khẩu B40 mấy quả đạn, còn lại toàn súng AK. Thật bực mình. Rồi việc tiếp diễn xảy ra còn tồi tệ nữa, nhất là với Tiểu đội của tôi.

        Sau khi đuổi theo mấy thằng Pôn Pốt ra cánh đồng, cách trục đường số 1 vài trăm mét, cũng không bắt được thằng nào. Mọi người trở lại Pavét 2. Ban chỉ huy Đại đội báo cáo về Tiểu đoàn xin chỉ thị. Chỉ huy Tiểu đoàn lệnh không được rút về biên giới mà phải chốt lại Pavét 2 đợi lệnh.

        Anh Trụ lại phân các Trung đội chốt giữ các hướng chạy quanh rìa phum. Pavét 2 là một phum nhỏ không lớn như Pavét 1, cũng có nhà xây, nhà sàn nhưng lưa thưa hơn nhiều. Chúng ta bố trí, phía Đông Nam đường là Trung đội 1 và Trung đội 2; Phía Tây Bắc đường là Trung đội 3 đầu phum. Phum là đơn vị địa chính của đồng bào Khmer, tương đương cấp xã, sóc là tương tự như thôn xóm. Tiểu đội 11 hỏa lực cũng được tăng cường cho các Trung đội. Ban chỉ huy Đại đội cùng thông tin và số anh em trinh sát ở dưới gầm 1 nhà sàn giữa phum. Riêng Tiểu đội 10 của tôi thì bố trí ở rìa làng, hướng Tây Bắc, tiếp giáp Trung đội 3 nhưng ở chỗ góc tù hình thoi, (địa hình phum này có dáng hình thoi). Tôi không đồng ý với cách bố trí của anh Trụ. Tôi hỏi: “Sao anh lại bố trí cối 60 ly ở rìa làng?” Tôi thấy không hợp lý? Anh phải bố trí trận địa cối ở giữa phum chứ, cối mới phát huy được hỏa lực chi viện cho các hướng. Bố trí ở đây như là Tiểu đội bộ binh tôi thấy không được. Vì chúng tôi chỉ có 2 khẩu AK và mấy quả lựu đạn. Anh Trụ nghĩ ngợi một lúc rồi vẫn nói: “Anh cứ ở đấy đi”. Tôi phản đối mạnh hơn nhưng anh Trụ vẫn không đồng ý. Anh Trụ người ở Lộc Hồng, Mỹ Văn, Hải Hưng, nhập ngũ tháng 5 năm 1971. Sau này, khi chiến đấu bảo vệ biên giới ở tại Hà Tiên, thuộc tỉnh Kiên Giang, anh đã anh dũng hy sinh vào ngày 8-4-1978. Lúc ấy anh đang khi giữ chức vụ Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 1. Anh Trụ hy sinh, Sư đoàn mất một cán bộ tài năng, giản dị, hết sức thương yêu chiến sĩ. Nhớ đến anh Trụ là tôi nghĩ đến một tấm gương quả cảm, một người đã hiến dâng xương máu cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

        Trong đời tôi, tôi không thể quên anh Trụ, khi giữ chức Đại đội trưởng. Anh kém tôi một tuổi, nhưng đi bộ đội trước tôi một năm. Tướng mạo cao to, râu quai nón trông rất dữ dằn, thuộc người ăn to nói lớn. Nhưng thực chất lại rất hiền lành. Anh em ở với nhau đã lâu. Mọi lần góp ý gì anh cũng hay nghe theo. Nhưng lần này nói thế nào anh Trụ cũng không đồng ý. Tiểu đội 10 là Tiểu đội hỏa lực cối 60 ly, loại pháo nhỏ nhất trong các loại pháo. Nhưng khi sử dụng, ngoài số anh em gánh đạn, người giữ nhiệm vụ pháo thủ số một, số hai, đều phải có văn hóa khá hơn, có ý thức cao và phải biết tính toán phần tử như các loại pháo lớn khác nữa. Nhiều anh em thông minh, nhưng cũng rất bướng. Người thông minh thường hay nhạy cảm, không biết tôi nhận xét vậy có đúng chăng. Nên thấy tôi nói với Đại đội trưởng mà Đại đội trưởng vẫn không đồng ý thì mọi người rất phản ứng.

        Thấy thái độ của anh em như vậy, Đại đội trưởng thì cứ quyết như thế. Tôi đành khuyên anh em phải chấp hành mệnh lệnh. Về vị trí chốt mặc dù trong lòng cũng chẳng thoải mái chút nào. Trong bụng còn nghĩ sao ông này hôm nay “hâm” thế?

        Về vị trí rìa làng. Tôi chọn hướng cảnh giới cao vẫn là hướng Tây và bố trí hai khẩu cối hình chữ I cách nhau 15 mét. Tôi là Tiểu đội trưởng trực tiếp chỉ huy khẩu đội 1 gồm có đồng chí Biểu, quê Nghệ An, vào bộ đội năm 1974, tuổi ngang tôi, trước là công nhân nông trường ở quê, là xạ thủ số 1; đồng chí Tấn như đã nói chuyện, là xạ thủ số 2 và đồng chí Hoa xạ thủ số 3 tiếp đạn. Khẩu đội 1 được bố trí sát rìa cánh đồng. Tận dụng công sự chốt của bọn Pôn Pốt, anh em chỉ sửa qua là đã có hầm đặt cối và các ụ chiến đấu cá nhân. Ngay sát trận địa là một khóm thốt nốt ba cây cách vị trí súng 3 mét, hơi lùi về sau.

        Khẩu đội 2 có nhiều kỷ niệm sâu sắc với tôi. Tôi nhớ Tiểu đội này có đồng chí Dự, Tiểu đội phó, vào bộ đội năm 1975, quê Thanh Hóa. Đồng chí Dự đã hy sinh ngày mùng 2 tết âm lịch năm 1979 ở Kông Pông Chư Pư, tiếng Khmer nghĩa là bến đợi trâu, khi Dự Tiểu đội phó đến thay tôi làm Tiểu đội trưởng Tiểu đội 10 và trực tiếp làm khẩu đội trưởng kiêm pháo thủ số 1. Tiểu đội này còn có đồng chí Hoài, quê Hương Sơn, Hà Tĩnh, vào bộ đội năm 1974, làm pháo thủ số 2. Sau này, khi ta vào Phnôm Pênh ngay buổi chiều ngày 7 tháng 1 năm 1979 đồng chí lấy một cái xe máy chạy lung tung rồi mất tích luôn. Anh em nói là Hoài chạy vào chỗ còn Pôn Pốt nên bị bắn chết, Hoài thuộc thành phần nghịch ngợm, hay tự do và thiếu ý thức kỷ luật. Hoài có vẻ hơi buồn về việc gì đó, nhưng khi tôi về làm Tiểu đội trưởng thì Hoài rất vui, hay cùng tôi đi hái rau cải thiện, rất hay kiếm được chất “cay cay” rủ tôi nhâm nhi. Ngoài ra, trong Tiểu đội còn có đồng chí Tiến, quê Thụy Ninh, Thái Thụy, Thái Bình, nhập ngũ 1977, một chiến sĩ vui tính.

        Một điều ngẫu nhiên, Tiến ở cùng đơn vị với cậu ruột, hai cậu cháu cùng đánh giặc trên biên giới Tây Nam, đến ngày 3/5/1978, hai cậu cháu hy sinh trong một trận đánh. Mỗi lần nhớ hai cậu cháu, tôi không cầm nổi nước mắt và luôn tự nhủ phải sống xứng đáng với đồng đội đã hy sinh, trong đó có hai cậu cháu đồng chí Tiến.

        Có phải do mệt hay không, mà lúc ấy anh em khẩu đội này cứ nằm nghỉ không chịu đào hầm pháo và hố chiến đấu, tôi nhắc mấy lần mà anh em cũng không nghe.

        Nhắc nhở anh em xong, tôi cùng đồng chí Dự đi quan sát địa hình chung quanh. Đây là rìa làng giáp cánh đồng lúa. Từ đây vào chỗ Ban chỉ huy Đại đội xa khoảng 100 mét, muốn vào Ban chỉ huy thì phải vòng qua một cái ao khoảng 2- 3 sào hình chữ nhật, có bờ dốc đứng. Nhìn nước đục có tăm cá, anh em đoán có rất nhiều cá và đang có ý định tìm cách để bắt. Chung quanh vị trí của Tiểu đội đất gò hơi cao, những cây trinh nữ, miền Nam gọi là cây gai mắc cỡ mọc rất nhiều, chúng không cao lắm mà bò lan ở mặt đất, muốn đi thì phải giẫm đạp lên chúng. Hai anh em đi một vòng quanh chỗ chốt, đến cả chỗ Trung đội 3 do anh Dũng, quê Móng Cái, Quảng Ninh, mới được để bạt làm Trung đội trưởng. Tôi có trao đổi với anh Dũng là anh Trụ bố trí như vậy và nếu có Pôn Pốt vào hướng tôi thì anh đánh tạt sườn hộ. Thực sự là đội hình bố trí quanh phum hình quả trám này, hỗ trợ nhau tương đối thuận. Hợp đồng xong, anh em tôi về vị trí đứng chân của Tiểu đội. Đã gần 10 giờ sáng, đồng chí Từ Đại đội phó và Nam liên lạc Đại đội xuống kiểm tra tình hình bố phòng của Tiểu đội và nói với tôi: “Trên báo có khả năng Pôn Pốt đang triển khai tập kích vào đơn vị, nhắc anh em đề phòng”. Tôi báo cáo với anh về tình hình đơn vị rồi nói: “Các anh yên tâm chúng tôi sẽ giữ được chốt. Đề nghị tăng cường mấy trinh sát xuống chốt cùng Tiểu đội 10”. Anh Từ gật đầu và bảo sẽ về báo cáo lại Ban chỉ huy Đại đội giải quyết. Nói xong, anh cùng đồng chí liên lạc vòng sang Trung đội 3.

        Tôi thông báo với anh em tình hình địch và trách khẩu đội 2 sao không đào hầm. Đồng chí Hoài vẫn vừa nằm vừa nghêu ngao cái bài ca muôn thuở cậu thường hát. Thấy tôi giục, Hoài nhỏm dậy nói: “Ở đây rất đông quân mình, tụi nó không dám tập kích đâu, anh đừng lo”.

        Rất bực tức, đang đứng ở Khẩu đội 1, tôi đi lại chỗ Hoài và nói -.“Chúng mày lười thì đưa tao đào cho” và cùng đồng chí Dự đào hầm để súng. Đào được hơn chục nhát xẻng thì đống chí Tấn gọi: “Anh Phú về ăn cơm đi, kệ chúng nó” , nhìn lên thấy Tấn ngồi dựa vào gốc cây thốt nốt gần công sự đang nhai cơm. Tôi nói:“Đểgiúp chúng nó một tý, Tấn ăn trước đi”. Đào thêm mấy nhát nữa thì nghe Pôn Pốt hô “trô - trô”. Rồi tiếng súng AK nổ ran, tiếng đạn ĐKZ xoẹt... ầm. Ngẩng lên tôi thấy lố nhố mấy chục thằng Pôn Pốt đang tiến vào hướng chúng tôi, chúng vừa chạy khom vừa bắn. Rồi một thằng nép dưới ruộng lúa đứng vụt lên, vai vác khẩu ĐKZ82 tôi thấy phụt lửa và xoẹt. Chớp lửa lóe lên rồi... oành. Ngay chỗ khẩu đội 1, khói thuốc súng trùm lên khét lẹt. Thoáng nghĩ nguy hiểm rồi. Tôi và Dự vồ lấy súng bắn luôn mấy loạt AK về phía Pôn Pốt. Tiếng anh Biểu kêu rất to: “Ôi, tôi bị thương rồi... Phú ơi”. Bắn thêm mấy loạt, thấy bọn Pôn Pốt đã gần, tôi hô lựu đạn. Tôi và Dự mỗi người đều lấy lựu đạn, rút chốt và cùng ném về phía địch, oàng... oàng. Rồi lại hai quả nữa, lựu đạn chắc không tới được chỗ chúng, nhưng tất cả chúng nằm hết xuống. Rồi tiếng súng của Trung đội 3 anh Dũng quạt chéo sang, đánh bật bọn Pôn Pốt ra ngoài, bẻ gãy đợt tập kích của Pôn Pốt.

        Trong lúc Trung đội 3 vẫn đang nổ súng đánh đuổi địch, bọn chúng thằng thì chạy ra, thằng lại mất hút vào ruộng lúa. Tiếng anh Biểu vẫn gào lên rất to. Tôi nói với Dự là hai anh em bò lên. Dự nói: “Anh cảnh giới để em lên”. Tôi nói: “Anh em mình cùng lên”. Phải nói Dự là lính 1975 chưa vào trận thì đã giải phóng miền Nam rồi. Chưa tham gia trận chiến nào, như vậy là Dự rất dũng cảm, bình tĩnh. Tôi ngoái lại thì Hoài và anh em khác đã chạy lùi về sau.

        Tôi và Dự bò lên theo kiểu bò một tay, còn tay phải vẫn cầm súng, thẳng lên chỗ khẩu đội 1. Thấy đồng chí Hoa đang nép vào bờ đất mặt tái mét, máu đã loang cả vai, một tay cầm quả lựu đạn, nhưng giữ sang chỗ vai bị thương, tôi nói Hoa lùi về. Tiếp đến là thấy Tấn vẫn trong tư thế dựa người vào cây thốt nốt, đầu ngoẹo xuống bất động, đã hy sinh. Tay vẫn còn cầm miếng cơm. Vết thương chính đỉnh đầu rất to, máu đẫm từ đầu xuống. Còn Biểu thì hai tay giữ đầu gối chân phải, khu vực đầu gối máu ướt đẫm, quần rách nham nhở. Miệng thì vẫn: “Ối giời ơi, Phú ơi!”. Tôi nói Dự kéo anh Biểu về để anh cảnh giới, rồi lùi dần về đến bờ ao. Như thấy Dự đang lựa chọn đường đi, tôi cũng thầm tính đi vòng bờ thì xa, và quyết định nói ngay: “Lội qua ao cho nhanh”. Quay lại sau không thấy bóng thằng Pôn Pốt nào nữa, hai anh em kéo Biểu xuống ao. Nghĩ là ao nông, ai ngờ nước sâu ngụp tới cổ. Biểu vẫn kêu rên, tôi nói im ngay đi Pôn Pốt nó nghe thấy đấy. Lúc đó cũng không nghĩ đến việc vết thương của Biểu sẽ bị nhiễm trùng.

        Hai anh em dìu Biểu sang bờ bên kia. Tôi nhoai mấy cái mới lên được bờ. Cầm tay kéo còn Dự ở dưới ao đẩy Biểu lên. Cả ba lên được bờ. Tôi ngồi xuống nói Dự để anh Biểu quay lưng áp vào lưng tôi, định cõng chạy. Để súng đấy cho Dự, hai tay tôi cầm chặt hai tay Biểu vùng đứng dậy nhưng sao cố mãi, cố mãi mà không đứng lên được, người cứ ì ra bủn rủn hết sức. Dự nói anh để em và đưa lại hai khẩu súng cho tôi, vụt đứng dậy cõng Biểu chạy về phía Ban chỉ huy Đại đội. Tôi chạy theo, vừa chạy vừa thỉnh thoảng quay lại quan sát địch. Gần tới Ban chỉ huy đã thấy tám, chín anh em Trung đội 2 đang dò dẫm ra phía chúng tôi. Vào tới gầm nhà sàn Ban chỉ huy Đại đội, tôi thấy mắt mờ như có khói, đầu óc quay cuồng, tôi nói: “Có chất độc”, rồi gục xuống không biết gì nữa.

        Tôi ngất đi chứ không phải bị thương, không phải chất độc hóa học, mà là do kiệt sức nên ngất đi. Sau khi được y tá Đại đội tiêm hồi sức cấp cứu, tôi tỉnh lại, ngơ ngác không biết những gì vừa xảy ra. Rồi tiếng người nói, tiếng súng rộ lên. Sau đó được biết Tiểu đoàn 1 cử Đại đội 1 lên trợ chiến, đánh đuổi Pôn Pốt và hỗ trợ Đại đội 3 thu dọn chiến trường. Đưa thương binh, liệt sĩ vể biên giới. Tôi cũng được vận tải Tiểu đoàn cáng về.

       

        Khi đã bình thường trở lại, anh em kể cho tôi tiếp diễn trận chiến sau khi tôi ngất đi trong khoảng hơn chục phút, bọn Pôn Pốt tập kích mấy lần nữa nhưng đều bị các chốt đánh bật ra. Tổng kết lại, ta hy sinh một, là đồng chí Tấn, Tiểu đội 10, bị thương năm đồng chí, trong đó Tiểu đội 10 có đồng chí Biểu và đồng chí Hoa.

        Những lần gặp Hoa ở cuộc hội ngộ cựu chiến binh Sư đoàn, tôi có hỏi thăm về Biểu. Khi về nước được chuyển lên phẫu của Trung đoàn, rồi chuyển điều trị ở bệnh viện 175 Sài Gòn. Không phải cưa chân tháo khớp, mà cái chân đó bị vỡ bánh chè, khi khỏi cứng khớp không co ra duỗi vào được. Hiện tại Biểu đang sống tại huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh, nghe nói gần nhà Đại thi hào Nguyễn Du.

        Cách đây hai năm tôi có tìm được nhà anh Tiễn, Chính trị viên hồi đó. Anh đang sống cùng gia đình ở xã Cẩm Long, Cẩm Thủy, Thanh Hóa, gần suối cá thần Thanh Hóa. Hiện tại anh cũng đang là Đại đội trưởng chỉ huy 100 chú dê, loài dê ở Thanh Hóa thịt rất ngon, mỗi năm anh bán dê thịt cũng thu kha khá tiền. Sau trận mạc, trở về địa phương, người lính biết làm ra của cải thì đáng trân trọng biết nhường nào. Ngôi nhâm nhi chén rượu ngon tự cất của đồng bào dân tộc Mường và thịt dê tươi, chúng tôi ôn lại chuyện cũ và trận đánh đáng nhớ này. Buồn vui lẫn lộn. Tháng ngày qua đi nhưng tình nghĩa đồng đội chẳng bao giờ phai.

        Trong chiến đấu, nói như nhiều người hay các cụ cao niên thường nói: “đạn tránh người”. Chết chóc hy sinh cũng khó giải thích trong một số trường hợp. Tôi nhớ hồi năm 1975, khi đang chiến đấu rất ác liệt, Tiểu đoàn 1 lúc đó hy sinh 17 người. Ở đơn vị có anh Trần Văn Chương, nhân viên quân khí, tức là người làm nhiệm vụ quản lý, phân phối, sửa chữa súng đạn, quê ở Khâm Khê, Tiên Sơn, Hà Bắc, cứ thường xuyên hỏi tôi là tới số bao nhiêu rồi? Tôi đáp là số 17 rồi, anh Chương nói: “Có khi tôi ở số 18 đấy”. Ý anh muốn đoán anh sẽ là người hy sinh thứ 18 của Tiểu đoàn. Mọi người đều mắng cho rằng Chương nói gở. ít ngày sau là ngày 12 tháng 4 năm 1975, khi đang hành quân trên đường Trần Lệ Xuân thuộc tỉnh Phước Long để vào đánh Trảng Bom, Biên Hòa. Đội hình Tiểu đoàn bị đánh bom, suốt từ 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều, toàn Tiểu đoàn bị thương và hy sinh mấy chục đồng chí. điều đáng nói là trái bom đầu tiên làm ba đồng chí Tiểu đoàn bộ hy sinh, một là Trung đội trưởng thông tin Nguyễn Vãn Vá, hai là đồng chí Tiểu đội trưởng trinh sát Trần Đình Tộ, ba là đồng chí Chương quân khí. Như vậy, liệu có phải anh Chương hy sinh đúng thứ 18 không?.

        Trung tuần tháng 11 năm 1977, chiến sự trên địa bàn Trung đoàn 273 đảm nhiệm vẫn diễn ra phức tạp. Ngày 17 tháng 11, bọn Pôn Pốt tung mười ba Tiểu đoàn chủ động đánh lấn đất biên giới ta từ Nam Phước Trường đến Phước Tân, Năm Căn, Hòa Hội thuộc huyện Chầu Thành, xã Tân Lập, Tân Phú, Trảng Riệc, huyện Tân Biên. Chúng vẫn nuôi ý định ngông cuồng vượt sông Vàm cỏ để đánh chiếm thị xã Tây Ninh.

        Qua quán triệt được biết nhiệm vụ của toàn Quân đoàn 4 là phải đánh đuổi và tiêu diệt các đơn vị bọn Pôn Pốt, đẩy chúng về bên kia biên giới. Sư đoàn 341 thiếu được tăng cường Trung đoàn 14 của Sư đoàn 7 làm nhiệm vụ tiến công địch ở khu vực 2 và 3.

        Khu vực 2 là hướng tiến công chủ yếu đánh vào Trung đoàn 21, Sư đoàn 290 và Tiểu đoàn 7 Quân khu 203 của Pôn Pốt trên trục đường 241.

        Khu vực 3 là hướng tiến công quan trọng, đánh vào Trung đoàn 182, Sư đoàn 3 và khoảng năm Tiểu đoàn địa phương Quân khu 203 của Pôn Pổt.

        Tối ngày 2 tháng 12, Trung đoàn trưởng 273 Trần Măng, quê ở Đông Anh, Hà Nội, trực tiếp về Quân đoàn nhận nhiệm vụ. Trung đoàn 273, thiếu Tiểu đoàn 2, cùng Trung đoàn 266 được tăng cường 4 khẩu pháo 85 ly đảm nhiệm tiến công hướng chủ yếu là Ml, M2, mật danh của vùng Kô Ki Sao và Sang Kum Miên Chay, Trung đoàn 273 đánh từ Tây Bắc xuống. Trung đoàn 266 vu hồi phía Nam, Đồng Nam. Cách đánh của Trung đoàn 273, Trung đoàn 266 là bí mật, luồn sầu, vận động hình thành thế bao vây. Dùng hỏa lực chi viện cho bộ binh xung phong diệt địch. Khi luồn sâu, địa hình phức tạp, nên có pháo binh Sư đoàn bắn cầm canh để chỉ hướng hành quân luổn sâu vào đất địch.

        Hướng quan trọng tiến công theo trục đường số 1 gồm có Trung đoàn 14 của Sư đoàn 7, Tiểu đoàn 2 của Trung đoàn 341. Phải đánh cơ động nên được tăng cường 30 xe ô tô cùng tăng - thiết giáp, tăng cường hai Tiểu đoàn pháo mặt đất, một Tiểu đoàn pháo cao xạ 37 ly, loại hai nòng. Tiến công hành tiến bằng sức mạnh hợp đồng binh chủng. Tiểu đoàn 2 của Trung đoàn 273 cùng 2 Đại đội thiết giáp MI 13 từ Tốc Xé, Tiên Thuận đánh qua Pavét 1 xuyên rừng Sở, đánh vào sườn phía Nam Chi Phu ở thị trấn Pờray, Kôki.

        Các đơn vị được học tập, quán triệt nhiệm vụ chiến đấu, mục tiêu tiến công nghiên cứu tỉ mỉ tiên sa bàn, bản đồ và khẩn trương làm các công tác chuẩn bị cho chiến dịch.

        Một không khí chiến đấu lại bừng lên, các hội nghị quân chính các cấp, hội nghị đoàn thanh niên, chi bộ Đảng từng Đại đội, từng bộ phận. Tổ chức học tập, quán triệt tình hình và nhiệm vụ chiến đấu mới, cách đánh mới, không thể để cho bọn Pôn Pốt chủ động chọc phá chiếm đất của ta. Phát động quyết tâm đánh giặc, truyền thống của Quân đội Nhân dân Việt Nam anh hùng. Các trợ lý tác chiến, trợ lý chính trị Trung đoàn, Sư đoàn tăng cường xuống từng Đại đội bộ binh để phổ biến tình hình, phát động thi đua. Ngày giờ tiến công đã được ấn định là N + 2, tức ngày 6 tháng 12 năm 1977. Đây mới chính thức là trận chiến, mà sức mạnh của hỏa lực kết hợp với tinh thần dũng cảm, chiến thuật tác chiến tài tình của Quân đội Nhân dân Việt Nam được gởi gắm vào những người lính của Quân đoàn 4. Mà trực tiếp là Sư đoàn 341 và Trung đoàn 14 thuộc Sư đoàn 7. Từ cán bộ, chiến sĩ lại rất khẩn trương củng cố ý chí, trang bị vũ khí trước nhiệm vụ nặng nề này.

        Sau khi đã bàn giao địa bàn cho các đơn vị của bộ đội Tây Ninh chốt giữ, ngày 4 tháng 12 các đơn vị chuyển quân đến vị trí tập kết. Trung đoàn trưởng Trần Măng đi cùng hướng chủ yếu với Tiểu đoàn 1, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn phó Nguyễn Rấng và Tham mưu trưởng Trung đoàn Trần Quy Nhơn đi với hướng quan trọng của Tiểu đoàn 2. Tham mưu trưởng Trần Quy Nhơn, nhập ngũ từ năm 1960 quê ở thôn La Uyên, Minh Quang, Vũ Thư, Thái Bình. Anh Trần Quy Nhơn đã hy sinh trong trận đánh giữ đất ngày 4-2-1978 tại An Giang. Anh Trần Quy Nhơn là một cán bộ luôn gương mẫu, sống chan hòa, đồng cam cộng khổ với chiến sĩ, anh hy sinh để lại vô vàn thương tiếc cho chúng tôi, những người lính đang ngày đêm giữ đất đai, bờ cõi Tổ quốc.

        Các đơn vị được cơ động bằng xe ô tô từ khu vực Bến Cầu, Gò Dầu đi vòng vèo nghi binh. Về thị xã Tây Ninh rồi tập kết ở khu rừng Phước Trường, Phước Chỉ, giữa khu vực đường số 13 và đường số 1.

        Tôi nhớ hôm đó là chiều chủ nhật, Tiểu đội 10 được ngồi cùng xe ô tô Hồng Hà với Ban chỉ huy Đại đội. Xe Hồng Hà là loại xe vận tải cỡ vừa, có 3 cầu đi như bò theo đường xe trâu kéo. Đường rừng rất xóc, chậm chạp leo qua từng đống đất, những gốc cây. Đúng là phải rẽ rừng ra mà đi. Vết đường xe trâu kéo thì nhỏ, xe tải Hồng Hà 3 cầu thì to, anh em cứ chốc chốc phải cúi rạp xuống để tránh cành cây, hoặc đứng lên bẻ uốn các cành cây không bị đâm, gạt vào người. Được cái trời nắng, nhưng nơi đây rừng thấp ẩm, thỉnh thoảng xe phải lấy đà mãi mới vượt qua được những đám lầy. Anh Tiễn Chính trị viên có cái đài 3 băng National bây giờ mới đáng quý. Đài tiếng nói Việt Nam đang tường thuật trực tiếp trận bóng đá giữa hai đội Công an Hà Nội thi đấu tranh giải với đội Tổng cục Đường Sắt. Hai đội bóng thời đó được xếp vào loại nhất nhì của bóng đá Việt Nam. Tiếng hò reo của khán giả kèm cả tiếng trống gõ, tiếng kèn của các cổ động viên sao hào hứng đến vậy. Nơi đó đang yên bình, hàng vạn người, triệu người đang theo dõi trực tiếp hoặc gián tiếp trận đấu. Và ngay chúng tôi cũng đang theo dõi trận đấu. Nhưng không phải trên sân Hàng Đẫy, Thủ Đô. Không phải bên anh em, bạn bè, vợ con, có trà, có rượu, mà chúng tôi theo dõi trận đấu bên đồng đội, bên súng, bên đạn và trên xe xóc giữa rừng, đường ra chiến trường. Có ai biết nhiệm vụ vinh quang, nặng nề của chúng tôi. Ở đó, trận bóng thắng lợi là tính theo tỷ số bàn thắng, thua thủng lưới. Nó đổi bằng kỹ năng, chiến thuật và mồ hôi. Còn chúng tôi thắng lợi là tính bằng nhiệm vụ có hoàn thành? Phải đổi bằng vất vả gian lao, bằng xương bằng thịt, bằng máu của tuổi trẻ, bằng danh dự dân tộc.

        Bất giác tôi nghĩ, chúng tôi đang vào trận đấu thế này, mà sao không có bình luận viên tường thuật cho mọi người cùng nghe, cùng biết. Nhất là gia đình và tất cả những người thân yêu của mình. Ngày mai sẽ là trận đấu pháo, đấu súng, đấu sức vóc trí tuệ. Với những tiếng nổ ầm vang, long trời lở đất, mà sao vẫn im lặng thế này. vẫn còn rất nhiều người không biết đến trận đấu đặc biệt này.

        Chiểu tối ngày 4 tháng 12, toàn bộ đội hình thiếu của Trung đoàn 273 đã tập kết ở rừng Phước Trường, Phước Chỉ. Trạm phẫu và Sở chỉ huy hậu cứ cũng đặt tại đây. Các đơn vị làm công tác chuẩn bị lần cuối, nhưng với phương châm là thật bí mật. Anh nuôi cũng lại phải tổ chức đào bếp Hoàng Cầm nấu ăn để không bị khói. Anh em ở yên tại vị trí không đi lại, không cho trinh sát của Pôn Pốt biết đội hình hai Trung đoàn đã tập kết ở vùng này.

        Ngày 5 tháng 12 vẫn trong trạng thái như vậy, thỉnh thoảng pháo binh của Sư đoàn bắn mấy quả vào sâu nghi binh địch. Để ngày mai bắn pháo dẫn đường không bị lộ. Đúng 17 giờ chiều, các đơn vị đã tổ chức cho chiến sĩ ăn cơm xong và ngoài lương khô, mỗi người còn thêm một phần cơm nắm muối mè, nước uống cũng đã đầy bi đông, Đại đội nào ở nguyên vị trí ấy đợi lệnh.

       

        Khoảng 19 giờ ngày 5 tháng 12, trong rừng trời tối đen như mực. Lệnh lên đường luồn sâu sang đất địch. Được thông báo từ đây sang mục tiêu toàn đầm lầy, cỏ lác và có nhiều chốt của Pôn Pốt. Trinh sát phải dẫn đường luồn lách, tránh né các chốt của chúng, không được cho địch phát hiện. Gặp địch cũng phải nằm im không nổ súng và phải tìm đường tránh.

        Ra đến rìa rừng là gặp cánh đồng lầy. Đến bây giờ tôi vẫn còn cảm giác rợn người khi bước đầu tiên lội giữa lầy hôm đó. Nước ngập giày rồi cứ từ từ lún sâu dần, tới gối, có chỗ tới bẹn. Đi trong nước, dầm trong nước không phải một tiếng, hai tiếng đồng hồ mà suốt từ 19 giờ tối cho đến sáng hôm sau. Mùi cỏ rác sình láy hôi hám ùa lên, chắc nơi này là cánh đồng, là đầm lầy nguyên sinh mà những người lính Sư đoàn 341 đặt chân khám phá đầu tiên. Tôi chợt nghĩ như vậy. Mọi người được truyền lệnh: Bước dưới nước không được để phát ra tiếng nước động. Tiếng bước chân cộng hưởng của cả đoàn quân hàng ngàn người sẽ là rất lớn.

        Đi, cứ đi, cứ dò dẫm rồi lại nghỉ, lại đi. Nhưng ở đây là đứng nghỉ chứ làm sao mà ngồi được, giữa đầm nước này. Mệt và rét vì ngầm nước lâu, nhưng không một ai kêu ca. Mà kêu ca với ai được giữa không gian tĩnh lặng thế này. Mà mọi người cùng đi cùng chịu đựng, từ ông Trung đoàn trưởng tới ông bác sĩ, anh nuôi, lính chiến, binh nhất, binh nhì. Mỗi người mang vũ khí đạn dược khoảng hơn 20 - 30kg. Mỗi người đeo một cái bồng tư trang nhỏ sau lưng. Được làm bằng cái vỏ bao cát của lính Việt Nam cộng hòa thời trước. Khổ nhất là các anh em hỏa lực súng 12,7 ly, cối 82 ly và ĐKZ75. Họ phải khiêng khí tài rất nặng, mà không được phép để xuống nước. Lúc đi lúc dừng, số vũ khí, khí tài đểu ở trên vai người khiêng. Tôi chợt nghĩ tuổi này khoảng 18 đến 20, ở nhà bố mẹ còn phải lo cho từng ly từng tý, có khi sáng còn phải gọi mãi mới dậy. Còn ở đây lại thế này, mọi người hay nói câu cửa miệng: “Đã làm lính là phải chịu đựng vất vả, hy sinh” thật ngắn gọn, nhưng có ai biết được trước trận đánh, trước hy sinh người ta phải chịu đựng cơ cực thế này...

        Đoàn quân đang rồng rắn bì bõm trong nước, chợt thấy một tốp mấy người đang đứng, nổi nhất là Trung đoàn trưởng Trần Măng, người cao lớn, tay cầm nâng dây hữu tuyến để anh em chui qua, dây hữu tuyến này là của lính Pôn Pốt. Anh Măng nói: “Các em cố gắng nhé". Sao bình thường họp hành thì nói đồng chí nọ, đồng chí kia. Còn bây giờ các cấp thủ trưởng lại chỉ gọi lính là em nhỉ. Đang phần tâm bởi suy nghĩ đó, rồi nghe pằng, pằng, pằng. Mấy loạt AK bắn vể phía chúng tôi, đạn chiu chiu, viên thì găm xuống nước, viên thì vọt lên trời.

        Loạt đạn của Pôn Pốt bắn khá bất ngờ. Mọi người theo phản xạ ngồi thụp hoặc khom người xuống. Nhưng nước, làm sao mà ngổi được. Cũng chẳng có chỗ nào nấp mà tránh đạn, đành đứng yên chịu trận. Một đồng chí trinh sát bị thương vào vai, may vết thương không nặng lắm. Anh em băng bó xong lại dìu đi tiếp. Bọn Pôn Pốt ở chốt chắc chắn bắn bú họa thôi. Sau một vài loạt AK, rồi đêm tối lại im lìm bao phủ, đầm lầy rất rộng mà sao không có một tiếng kêu của ếch nhái? Như vùng đất chết. Ở'quê mình, cứ có nước là có cá, có ếch nhái, đêm tối thế này là chúng kêu rên rỉ. Đội hình lặng lẽ hơn, mọi người dò dẫm như đi trong nín thở.

        Toàn đơn vị vẫn mải miết hành tiến cố gắng phát ra tiếng động ít nhất, phải giữ bí mật thật nghiêm, cho dù có người mang bên mình, vác trên vai súng đạn nặng trĩu. Cả Trung đoàn vẫn tiến vòng vèo, luồn vào sâu đất địch. Thỉnh thoảng lại có tiếng pháo 85 ly của ta bắn vào các mục tiêu của Pôn Pốt. Nhưng mục tiêu bắn pháo là để dẫn đường cho đơn vị tiến nhập, vì đầm lầy quá rộng, khó có thể đi theo phương vị. Hướng pháo nổ là những tọa độ, là mục tiêu cần đến. Lần trước, cũng luồn sâu nhưng chỉ có một Đại đội 3. Còn hôm nay, trận này luồn sâu vào đất địch có cả Trung đoàn hàng ngàn người, nên tư tưởng anh em cũng đỡ nghĩ ngợi hơn, cho dù hôm nay luồn sâu khổ hơn lần trước rất nhiều.

        Khoảng 3 giờ sáng, ngày 6 tháng 12 gần đến mục tiêu, lại gặp Trung đoàn trưởng Trần Măng cùng hai đồng chí Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 1 và 3 đang động viên anh em. Trung đoàn trưởng Trần Măng của chúng tôi là cán bộ chỉ huy sâu sát chiến sĩ. Đồng chí Nguyễn Minh Tân, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 1, quê Thanh Trì, Hà Nội. Đồng chí Nguyễn Minh Tân là người sôi nổi, tuy nhiên có lúc tính nóng nảy, đáng yêu. Đồng chí Nguyễn Song Thao, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3 quê ở Long Sơn, Anh Sơn, Nghệ An, đang chia làm ba hướng đánh. Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Sông Thao trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Mỹ, một cán bộ gan dạ, năng nổ, có tài công tác tham mưu, tác chiến. Các đơn vị hỏa lực cũng đã được phân đi với các mũi. Sở chỉ huy Trung đoàn ở ngay vị trí đó cùng các trinh sát, vận tải thông tin. Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 2 tiền nhập tiếp. Khoảng một cây số nữa thì có bờ mương, là địa điểm tập kết cuối cùng. Bờ mương không cao lắm mà đất còn ướt nhẹp. Chắc bọn này mới đào. Theo quan sát, từ đây vào phum theo hướng đánh của Đại đội 3 còn khoảng 300- 400 mét nữa. Như vậy, khi tiến công là phải vận động hơi xa. Nhưng trinh sát báo không thể tiến thêm được nữa vì bên kia mương vẫn là đầm lầy, có cây tràm xăm xắp nước. Ta lợi dụng bờ mương nước nghỉ, đợi lệnh tấn công. Pháo dẫn đường vẫn bắn cầm canh có vẻ rất thưa thớt, lạc lõng. Trời đã tang tảng sáng, mọi người tranh thủ nghỉ ngơi và đào công sự. Tôi nói anh em đào trận địa cối. Lần này hai khẩu đội răm rắp theo lệnh, mặc dù rất mệt. Đất ở đây nhão cũng dễ đào, nhưng tôi nghĩ bắn cối sẽ rất khó vì bùn lún, nên tôi nhắc anh em lấy phần tử bắn cộng thêm tầm bắn 200 mét nữa, để trừ lún bùn. Bộ đội bám dày đặc dọc bờ mương. Bên cạnh tôi là anh em Tiểu đoàn 3, gióng súng 12,7 ly nghe lách cách tiếng kim loại va chạm, dù ai cũng đã thành thục thao tác và đã quá khẽ khàng.

       
        Tôi nói mọi người lấy cơm nắm ra ăn. Trời ơi! Cơm nắm, nắm cơm chắc đã bị ngầm nước lâu, lại đeo ở bên người quăng quật nên đã vữa hết. Ngậm ngùi nhưng đói và mệt và vì sự sống nên vốc cơm ăn với muối vừng, may gói muối tôi lại cẩn thận để ở túi áo trên ngực nên không bị ướt mấy cũng vẫn thấy ngon.

        Đã 5 giờ 25 phút, đằng đông trời đã ửng hổng. ừng... ùng... ùng,"các loại pháo của Sư đoàn đồng loạt bắn. Rồi bắn cấp tập dồn dập vào các mục tiêu. Dọc tuyến biên giới từ đường số 13 đến đường số 1, cuộc tấn công cấp Quân đoàn toàn tuyến từ đường số 13 đến đường số 1 bắt đầu.

        Đúng 5 giờ 45 phút lệnh xung phong. Các loại súng ĐKZ, B40, B41 và 12,7 ly đồng loạt phát hỏa, bắn vào hướng tấn công, bộ đội ào qua mương nước. Nước ngập đến cổ, nhưng mương nước không rộng lắm anh em vọt qua ngay. Khẩu 12,7 ly của Đại đội 16 tăng cường cạnh tôi, vẫn nhả đạn thùng... thùng... thùng bắn yểm trợ cho bộ binh xông lên. Vẫn tiếng thét xung phong to nhất là của anh Tiễn, chính trị viên, đã

        có nhiều tiếng súng bắn trả của bọn Pôn Pốt. Tôi hô anh em bắn cối vào làng. Bắn thử quả thứ nhất. Toong, bẹt... Bùn đất của nơi để cối văng tứ tung. Không kịp theo dõi đạn rơi, nhưng thấy đất bùn nhão quá, sợ đạn rơi vào đội hình ta nên tôi không cho bắn nữa, ra lệnh thu cối tiến theo bộ binh. Vừa dứt lời, thì một con chim, không phải, mà là một quả đạn lao đến rất nhanh. Trong tích tắc tôi cúi người xuống theo phản xạ. Bọp... một tiếng thật gọn. Quả B40 cắm ngập vào đám bùn đất của anh em đào đắp lên, đuôi cánh rung rung. Ngay sát tôi và khẩu đội cối, đạn không nổ. Hú hồn vía. Lúc đó không thể giải thích được tại sao? Tôi giục anh em thu cối, vọt nhanh đề phòng đạn B40 nổ chậm.

        Tụt xuống mương nước, lội mấy bước là lại leo được sang bên kia. Bọn này đào mương sao lại đắp đất có một bên. Thoáng nghĩ vậy rồi chạy tiến tiếp. Đúng như trinh sát nói đầm lầy xăm xắp nước có những bụi cây tràm nhỏ, nhưng chạy chậm được. Tiến tiếp khoảng 40- 50 mét thấy anh Tiễn mặt đỏ gay, đang cắn dầy hữu tuyến của Pôn Pốt, cắn nhằng nhằng mãi mà không đứt. Tôi nói anh để tôi, tôi rút dao găm cắt, nhưng cắt không được. Nền đất bùn nên không có chỗ kê để chặt. Nhìn sợi dây hữu tuyến, tôi tự hỏi, sao chúng nó chỉ có một sợi chứ không hai sợi như mình? Tôi để dây ngang qua miệng khẩu AK. Một tay tôi giữ gán miệng nòng, để cho dây ở giữa ngang nòng súng, tay phải bóp cò pằng, pằng... đạn cắm xuống bùn tóe lên. Sợi dây trằn qua không đứt. Tôi lại nghĩ nhanh lấy dao găm cạo lớp vỏ nhựa, rồi cắm chỗ đó xuống bùn cho nó chạm mát. Đến bây giờ ngồi nghĩ lại, vẫn thấy những hành động đó thật buồn cười và có phần “ngớ ngẩn” nữa.

        Tiếp tục hành tiến vào phum. Các loại súng bộ binh vẫn nổ. Thỉnh thoảng lại có tiếng ầm - đoàng của B40, B41 hoặc ĐKZ, vẫn tiếng thét xung phong của anh Tiễn, Chính trị viên trưởng. Sao ông này hô hét khỏe thế? Bộ binh đã chiếm được các trận địa rìa làng tiến vào phum. Gặp và cắt ngang đường bộ 241, đuổi Pôn Pốt chạy ra cánh đồng. Rải rác là xác những thằng Pôn Pốt trúng đạn ở tư thế đối kháng hay nằm xấp do bị trúng đạn khi chạy. Anh em sau ào lên gặp những thằng này, còn cẩn thận bồi thêm mấy phát nữa.

        Khẩu đội tôi đã lên đến đường 241, đất cứng quan sát mục tiêu quá rõ, bắt đầu phát huy tác dụng. Anh em nhanh chóng lấy phần tử, bắn đuổi địch. Đạn trúng đích, cứ thấy bọn Pôn Pốt biến mất trong ruộng lúa, khói đạn cối nổ bùng lên rồi lại thấy chúng đứng dậy chạy, nhưng có vẻ thưa hơn. Cho chúng mày nhớ đời! Tôi cho anh em bắn thêm mấy quả nữa rồi thôi, để tiết kiệm đạn. Vì biết rằng trận chiến hôm nay mới chỉ bắt đẩu.

        Toàn Đại đội tạm dừng xốc lại đội hình. Đại đội 3 như vậy sau 30 phút tiến công đã chiếm gọn khu vực hậu cần Trung đoàn 21 của địch, diệt hơn 30 tên. Số vũ khí thu được rất nhiều. Phía ta bị thương 3 đồng chí, hy sinh 1 là đồng chí Tạ Mạnh Hiển, Tiểu đội trưởng, trong lúc truy kích địch qua đường 241 ra cánh đồng, bị trúng 1 viên đạn thẳng của Pôn Pốt đúng giữa trán. Đồng chí Hiển, quê ở Thống Nhất, Hưng Hà, Thái Bình. Một trong 6 đồng chí cùng được về phép, cùng lấy vợ, chưa có con. Sự hy sinh của các đồng chí là nỗi đau xót khôn tả của người thân và góa bụa của người vợ trẻ. Chiến tranh tàn khốc vậy đó.

        Cùng lúc được thông báo, Đại đội 1 và 2 đã làm chủ trận địa cối của Pôn Pốt diệt 25 tên, thu được 2 khẩu cối 120 ly và nhiều súng các loại. Đồng chí Ngô Khắc Quyển, nhập ngũ 1975, đã bắn liền hơn 10 quả B40, diệt được các mục tiêu. Đó là hiệu quả diệt địch ít thấy. Đồng chí Ngô Khắc Quyển quê ở Thọ Thành, Thường Xuân, Thanh Hóa; Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Sông Thao, quê ở Anh Sơn- Nghệ An, hai người cán bộ ưu tú này đã hy sinh trong trận tiến công địch ở hướng đường số 13, Bến sỏi ngày 18 tháng 7 năm 1978. Hai đồng chí được Quốc hội truy tặng Anh hùng Lực lượng vũ trang.

        Trong khi đó, Tiểu đoàn 3 tiến công sang Săng Kum - Miên Chay, gặp khó khăn vì địch chốt trong rừng thưa nên phòng thủ quyết liệt. Tấn công trực diện gặp khó, Tiểu đoàn trưởng Thao và Chính trị viên Tiểu đoàn hội ý rồi sử dụng Đại đội 9 và mũi chọc sâu là Trung đội 2 do đồng chí Trung đội trưởng Nguyễn Cảnh Hồi chỉ huy vòng phải đánh tạt sườn. Đội hình địch rối loạn, bị chia cắt. Các Đại đội 10, 11 ào lên tiêu diệt và chiếm các mục tiêu. Bọn Pôn Pốt vỡ trận tháo chạy về hướng Tây như một đàn vịt. Tiểu đoàn 3 thừa thắng xông lên truy kích ra mãi ngoài xa cánh đồng. Mục tiêu tấn công của Tiểu đoàn 3 đã hoàn thành.

        Trung đoàn thông báo: Hướng đường số 1, Tiểu đoàn 2 của Trung đoàn 273 cùng đội hình mạnh của Trung đoàn 14, Sư đoàn 7 phát triển thuận lợi. Tiểu đoàn 2 đã tiến đánh qua Pavét 1 về hướng Chi Phu. Trung đoàn 14 tiến đánh thẳng về phía Cầu Parasot.

        Trung đoàn 266 cũng đã hoàn thành các mục tiêu bên trái của Trung đoàn 273, cũng đã tạm dừng truy kích để xốc lại đội hình.

        Đây là những thắng lợi đầu tiên trong ngày. Nhưng trận chiến tiếp diễn sẽ rất gay go phức tạp. Vì lực lượng của ta và của Pôn Pốt đã lẫn lộn nhau. Bọn chúng tháo chạy nhưng lại gặp các lực lượng của ta. Vì vậy, ta và Pôn Pốt ở giữa các vòng vây của nhau. Bắt đầu diễn ra các trận đánh nhỏ cấp Trung đội, Đại đội. Hỏa lực như pháo cối không thể hỗ trợ được. Bọn Pôn Pốt bị đánh đuổi rất cay cú. Chúng đã bắt đầu quay lại phản kích, bọn ở phía trong cố sống cố chết để mở vòng vây chạy. Nên chung quanh từng đơn vị đều có địch. Ngay chúng ta cũng bị lẫn lộn giữa đơn vị nọ với đơn vị kia. Có khi cứ tưởng Pôn Pổt là đơn vị bạn. Đơn vị bạn lại tưởng là Pôn Pốt. Những điều này làm cho trận chiến căng thẳng, phức tạp lên nhiều. Bộ đội ta hy sinh và thương vong cũng không ít.

        Khoảng 8 giờ 30 địch bắt đầu phản kích từ hướng Tây Nam, Tây Bắc vào các đơn vị. Hướng Đông Bắc đã có nhiều tốp địch chạy từ phía biên giới ta về. Chúng đi thành nhiều đoàn, mỗi đoàn khoảng Trung đội, Đại đội đi theo nhiều đường. Mới đầu anh em tưởng là đơn vị bạn tiến vế, vì cũng được thông báo có các đơn vị cùng tham chiến.

        Hướng Tây Bắc chúng tiến vào rất ngông nghênh, nên anh em lại càng tưởng quân ta. Một số anh em ra bắt liên lạc, theo quy định thì có ba cách bắt liên lạc. Một là giơ mũ hoặc khăn tay lên trời quay ba vòng, bên kia cũng giơ tay lên trời quay hai vòng, cộng lại là năm, đúng mật lệnh. Hai là, hô to 75. Đối phương phải trả lời là: Hồ Chí Minh, thì cũng đúng mật khẩu. Ba là, bắn ba phát AK lên trời, đầu kia bắn hai phát cũng là đúng.

        Các chiến sĩ phát tín hiệu bắt liên lạc, lần thứ nhất quay mũ ba vòng, bên kia chúng cũng giơ tay quay mũ. Sử dụng cách thứ hai, hô to là 75 chúng cũng hô lại xa nghe không rõ.

        Anh em bán tin bán nghi, vì trông xa vài trăm mét thì trang phục quần áo rất giống của mình. Quần áo của mình màu xanh, bị ngâm nước nhìn xa nó cũng trở thành màu đen.

        Tôi dùng ống nhòm quan sát kỹ, cũng không thể nhận được ta hay địch. Chúng vẫn dàn hàng ngang tiến vào, khoảng cách đã không còn xa, anh em bắn súng hiệu, thế là chúng ào vào, vừa bắn vừa hô “trô, trô”, xông thẳng vào vị trí của ta.

        Bây giờ thì đã rõ, bọn này thật liều mạng, ngông cuồng. Các loại súng của ta bắn trả rất mãnh liệt. Nhưng hai đồng chí khi chạy ra bắt liên lạc thì hai đồng chí không chạy vào với đồng đội được nữa.

        Tôi nhanh chóng cho hai khẩu đội cối gióng súng sau một bức tường thấp, bắn yểm hộ cho đơn vị, đạn rơi rất gần cự ly khoảng hơn 100 mét và rất có tác dụng. Làm cho đội hình Pôn Pốt chùn bước. Nhưng chúng dùng thủ đoạn, cứ nằm xuống lấp nắp đạn B40, B41, ĐKZ82 bò tiến rồi lại đứng thoắt dậy bắn, rồi lại nằm nấp trong ruộng lúa, dù không nhìn thấy Pôn Pốt. Nhưng anh Trụ vẫn cho hai khẩu đại liên bắn găm xuống ruộng lúa. Chúng bò lùi ra xa, như vậy đợt phản kích thứ nhất bị bẻ gãy, anh em tiến ra ruộng lúa tìm hai đồng đội. Cánh đồng rộng tìm rất khó gặp, rất nhiều xác Pôn Pốt. Gần 30 phút sau mới thấy được đồng đội mình, một đồng chí hy sinh, một đồng chí bị thương nặng.

       

        Sau đợt phản kích của Pôn Pốt, thấy vị trí đặt cối chưa thuận lợi, tôi cho anh em lùi vào trong làng. Gặp anh em phía sau của Tiểu đoàn 3 cũng đang chạy đến. Ngay phía sau anh em cũng là Pôn Pốt. Bọn này chạy ở biên giới về, rất nguy hiểm vì phía này lực lượng bộ binh không có. Đa số anh em phục vụ, anh em vừa chiến đấu, vừa lui về gần đường 241. Gặp tôi, tôi nói phía trên có Pôn Pốt đang đánh nhau, không đi được, nói anh em nhanh chóng chốt lại, tôi còn cối chi viện và giục anh em gióng cối bắn hỗ trợ. Lúc đó các hướng đều có những tiếng súng bắn qua lại rất rát, như vậy chung quanh ta đều có Pôn Pốt. Tôi nói anh em đi tìm nhặt súng AK để trang bị thêm. Cuộc chiến này mới chỉ bắt đầu.

        Trong trận chiến với Pôn Pốt, ta được trang bị thêm loại súng của Mỹ là M72, là súng chống tăng như B40 vỏ nhựa, dùng bắn một lần. Loại súng nữa là M79 thì lính ta thích dùng hơn vì nó vô cùng lợi hại, gọi là súng cối cá nhân, nó tiêu diệt và sát thương được bộ binh có vật che khuất rất chuẩn xác.

        Năm 1975 khi tấn công căn cứ Chơn Thành, Bình Long, anh em Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 273 khi mở cửa mở có 20 lớp hàng rào bị lộ. Anh em nấp sau những ụ mối to như đống rạ để tránh đạn thẳng, trong tầm 200- 300 mét. Thế là nhiều người bị trúng mảnh đạn M79, gần 200 người của hai Đại đội hy sinh và bị thương. Trong trận này, loại súng này cũng rất giúp ích cho mình tiêu diệt Pôn Pốt cố thủ ngoài đồng lúa. Vì chúng không có công sự, lợi dụng bờ mương, bờ ruộng nhưng không có che chắn bên trên. Nên anh em mình ngoài súng AK còn phải mang thêm súng M79 nữa, có nhiều đồng chí còn mang tới ba khẩu súng các loại.

        Trận chiến gần như là hỗn loạn. Các đơn vị của ta đều phải tự lực chống trả địch. Lực lượng của ta lúc này không có điều kiện chi viện cho nhau. Chỉ huy Trung đoàn và Sư đoàn cũng không thể nắm chắc được khu vực nào có địch, khu vực nào không. Vì bọn Pôn Pốt rút chạy di chuyển lung tung, gặp ta chặn đường chúng chiến đấu mở vòng vây. Nếu thấy ta cứng quá chúng lại chạy, di chuyển đi hướng khác. Chúng nó như cá đã vào trong lưới tìm đường thoát. Nhưng ở đây chúng còn vòng ngoài, hướng Tây Bắc, Tây Nam hỗ trợ. Lúc 11 giờ, được tin đồng chí Lương Trác Thành, Chính trị viên trưởng Đại đội 10 hy sinh. Đồng chí Thành, trước đây ở Đại đội 2 Tiểu đoàn 1, là một người rất cẩn trọng, có uy tín. Hồi tôi còn ở Tiểu đoàn bộ Tiểu đoàn 1, hay thường xuyên xuống làm việc về tình hình chính trị Đại đội. Đống chí Thành thường rất cẩn thận, tỉ mỉ trong báo cáo. Rất tôn trọng các trợ lý của Tiểu đoàn, lại có năng khiếu văn nghệ. Các cuộc hội họp quân chính Tiểu đoàn thường hay lên hát các bài dân ca quan họ, giọng trầm ấm, mượt mà. Quê anh Thành ở Vạn Sơn, Đồ Sơn, Hải Phòng. Hôm trước khi được điều lên tuyên huấn Trung đoàn, gặp nhau anh kể: Về phép mọi người giới thiệu ba đám, mà cô nào cũng chê mình “dừ quá”, tiếng lóng nghĩa là đứng tuổi so với cô gái. Đến chơi toàn gọi mình là chú mới ác chứ, mong được một người gọi mình là "anh” mà không được. Về phép được 25 ngày thì ở nhà 20 ngày, buồn quá trả phép sớm 5 ngày. Anh nói vui vậy. Sau trả phép, có lệnh đi chiến đấu ở biên giới, anh lại được điều về làm Chính trị viên trưởng Đại đội 10, Tiểu đoàn 3. Đâu lường anh đã hy sinh trong trận đánh này. Thêm một người lính hy sinh khi chưa hưởng được hạnh phúc đời thường. Tôi đau đớn nghĩ. Sau này, bạn bè, đồng đội gặp nhau, nhắc đến anh Thành, chúng tôi không cầm nổi nước mắt, thương anh, người xả thân cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

        Trận đấu liên tục đến quá trưa thì tương đối im tiếng súng. Vì chúng sử dụng các mũi nhỏ mở đường nhưng không thoát nên cố thủ giữa cánh đồng, có ý lẩn trốn đợi tối sẽ tính đường chuồn. Phía ngoài chúng tấn công ta ồ ạt mấy lần đều bị ta đánh lui, bị tiêu hao sinh lực lớn không dám hung hăng như trước nữa. Nên các đơn vị của ta cũng đã bắt đầu tổ chức truy quét trong cánh đồng lúa rộng lớn. Đã có những trận chiến nhỏ nhưng lại rất khốc liệt, vì bọn Pôn Pốt ngoan cố không chịu hàng, lợi dụng những bờ mương, bờ ruộng cố thủ đến cùng và bị tiêu diệt hết.

        Phản kích mấy lần không được, lực lượng bị vây cũng còn nhiều, chúng gọi pháo và các loại cối 82 ly, 60 ly bắn vào khu vực kiểm soát của ta làm một số đồng chí bị thương vong. Trong số các đồng chí hy sinh có anh Phạm Văn Long. Long trước làm công vụ cho chính ủy Trung đoàn Vũ Trường Long. Sau chuyển về thông tin hữu tuyến Tiểu đoàn 1, quê Long ở Đông Hòa, Đông Hưng, Thái Bình. Gia đình Long đi theo đạo Thiên Chúa. Dáng Long cao ráo, da trắng đẹp, trông rất thư sinh, thường trò chuyện với tôi. Cùng sinh năm 1954 ngang tuổi em gái tôi nên hay trêu nhận là em rể. Thế mà lại ra đi, mất mát hy sinh toàn những người gần gũi thân thiết, lòng ngậm ngùi đau thương càng nhiều gấp bội.

        Củng diễn biến trong buổi sáng ngày 6 tháng 12, khi nhận được lệnh đưa dẫn các thương binh nhẹ về phía sau của Tiểu đoàn 3. Đồng chí tân binh Trần Thanh Thụy trên đường đưa thương binh về gặp khoảng 1 Trung đội địch. Rất bất ngờ nhưng cũng rất dũng cảm, một mình Thụy cùng mấy đồng chí thương binh chống chọi với Trung đội của Pôn Pốt, tiêu diệt được 5 tên. Bọn còn lại bỏ chạy. Thụy bị thương nặng. Cả nhóm thương binh không về căn cứ ngay được. Có một đồng chí chạy lạc mất phương hướng rồi về được tới cứ ở rừng Phước Chỉ, hốt hoảng kể rằng Thụy và một số anh em thương binh có thể bị Pôn Pốt bắt.

        Đến 5 giờ chiểu tình hình đã tạm yên, Tiểu đoàn 3 được lệnh trở về Phước Chỉ, còn Đại đội bộ phận chốt lại, Tiểu đoàn 3 rồng rắn trở về. Ở cứ phát hiện thấy Tiểu đoàn 3 lại tưởng là Pôn Pốt, suy luận Thụy dẫn đường cho Pôn Pốt tấn công hậu cứ, thế là anh em hậu cứ chạy tán loạn. Ở cứ toàn anh nuôi, hậu cần, quân y và mấy anh em trợ lý, chỉ có mấy đồng chí trinh sát có bản lĩnh ở lại bám địch. Sau khi biết là bộ đội mình đi chiến đấu trở về, mọi người mới vỡ lẽ, bừng lại vui vẻ, nhưng ai nấy đều ngượng ngùng. Và việc này, nó đã trở thành một đề tài châm biếm vui mãi sau này.

        Buổi chiều, toàn mặt trận đã lặng im tiếng súng, bọn Pôn Pốt củng không thấy bắn pháo nã cối gì nữa. Lính ta được lệnh, các đơn vị chốt ngay vị trí đang dừng chân. Làm nhiệm vụ đề phòng địch mật tập, phản kích, củng cố trang thiết bị, nhất là hậu cần tại chỗ để bồi bổ sức khỏe. Thu gom vũ khí của Pôn Pốt, trang bị thêm cho mình. Tập trung thương binh, liệt sĩ đợi lệnh.

        Lính ta được dịp xả hơi, tận dụng lương thực, thực phẩm của Pôn Pốt để lại. Gạo, gà, vịt sao nhiều thế. Những cái đầm nhỏ, mà những con cá lóc, cá rô, cá trê thật lớn. Hết nấu cơm lại nấu cháo với những thứ đó, thật lý tưởng. Mọi người ăn no nê, nghỉ ngơi đợi lệnh. Ai cũng nghĩ chiều tối sẽ có “nước mã hồi”, được trở về biên giới.

        Gần 5 giờ chiểu, Tiểu đoàn 3 được lệnh về biên giới. Khiêng cáng thương binh, liệt sĩ về nước. Còn Tiểu đoàn 1 và các đơn vị của Trung đoàn 266 chốt chặn lại. Được phép chuẩn bị lương thực tại chỗ 4 ngày. Thật là vô lý. Mọi người mừng hụt nhưng cũng phải chấp hành mệnh lệnh. Ai cũng nghĩ đến cái đêm đầu tiên chốt ở Pavét 1 rất khốc liệt. Chiều tối dần, đội hình Tiểu đoàn chốt thành hình tam giác ở khu vực đường 241. Ở đây có một ngả ba. Đang buồn lo với bao suy nghĩ, thì thấy có khoảng một Trung đội của anh em Trung đoàn 266, đang lần mò đến và áp giải một tên lính Pôn Pốt bị thương nhẹ. Hỏi ra mới biết anh em say sưa truy đuổi địch nên lạc mất đơn vị. Ngoài đồng chí chỉ huy, còn toàn lính trẻ. Vui quá, chúng tôi bèn rủ anh em ở lại chốt luôn với Đại đội 3. Thêm quân thêm lính giữa đất thù này thật ấm lòng. Anh em đồng ý ở lại, được dịp, những thực phẩm định để dành ngày mai, đem ra khao anh em 266 hết. Đơn vị nọ đơn vị kia kể về trận luồn sâu và đánh Pôn Pốt trong ngày thật sôi nổi.

        Trời tối hẳn. Phân công gác xong, mọi người cũng để nguyên trang bị, nằm ngủ dưới đất. Khoảng 22 giờ thấy đất có vẻ rung chuyển, dỏng tai lên có tiếng ì ầm rất nặng. Đúng tiếng xe tăng rồi, tiếng động này là cả đoàn chứ không phải một vài chiếc. Mọi người chôm cả dậy vồ lấy súng đạn. Nhưng tiếng ì ầm còn xa lắm. Ai cũng nghĩ và tự hỏi bọn này lại dùng xe tăng- thiết giáp đánh đêm với mình à?

        Cùng lúc đó, liên lạc Đại đội chạy xuống báo giọng hoảng hốt: “Lệnh của Tiểu đoàn tất cả tay súng chống tăng B40, B41, ĐKZ75, DKZ82 của các đơn vị tập trung lên gần đường 241 ”. Trực tiếp do cán bộ Tiểu đoàn chỉ huy. Ta đang phát hiện có đoàn xe tăng rất nhiều, tiến từ hướng Tây Bắc về theo đường 241. Có cả xe chở lính nữa.

        Tình hình gay go phức tạp đây. Mọi người chẳng ai nói với nhau câu gì, lầm lũi kiểm lại vũ khí súng đạn, chuẩn bị cho trận chiến khốc liệt sắp xảy ra.

        Tiếng ầm ầm của đoàn xe mỗi lúc một rõ hơn. Chẳng ai giục, nhưng mọi người đều tự giác củng cố hầm hào cho sâu hơn. Còn kiếm thêm những mảnh gỗ làm nắp hầm. Mấy anh em lính trẻ Trung đoàn 266 ở cùng chỗ tôi, lính 1977 nói giọng trong trẻo thật ngây thơ: “Anh ơi, nếu xe tăng vào đây, em sẽ nhảy lên tương lựu đạn vào trong xe như anh hùng Cù Chính Lan ấy .

        Nghe giọng nói trong trẻo ngây thơ, nhìn động tác biểu cảm của anh em thật se lòng. Tôi nói: “Em đã học cách nhảy lên xe tăng, xe bọc thép chưa?”. Anh em trả lời là chưa. Mới chỉ học có lăn lê, bò toài và bắn súng AK, đội ngũ. Không thể nói gì hơn. Tôi nói đánh xe tăng không dễ như các em tưởng và không như trong phim đâu. Các anh tập mãi mới nhảy được lên xe đấy. Mọi người phải hết sức cẩn thận.

        Rồi tôi chủ động lên gặp Ban chỉ huy Đại đội. Thấy ở vị trí chỉ huy mọi người cũng gấp rút chuẩn bị hầm hào, ụ súng. Anh Trụ và anh Tiễn cùng hỏi tôi tình hình dưới đó thế nào? Tôi cũng báo cáo qua về tình hình anh em, ý chí và thực lực của đơn vị mình. Tôi hỏi anh Trụ: “Súng chống tăng điều đi hết rồi mình lấy gì phòng vệ”. Anh Trụ và anh Tiễn hơi ngẩn người ra. Tôi nói luôn: “Bây giờ anh cho liên lạc đi các Trung đội xem số súngM72 còn bao nhiêu quả và nên hội ý chỉ huy để bàn cách đánh, nếu tăng thọc vào được đây”. Anh Trụ cùng nhập ngũ, cùng quê Hải Hưng với Đại đội trưởng Hồng, lính 71. Anh Hồng đã hy sinh khi chỉ huy chốt giữ tại đường số 13 trong chiến tranh chống Mỹ.

        Liên lạc Đại đội đi báo cáo các Trung đội trưởng lên hội ý. Ban chỉ huy phổ biến tình hình và dự kiến các tình huống xảy ra. Sau đó anh Tiễn phát biểu, động viên tinh thần mọi người, lên dây cót cho trận chiến sắp tới.

        Hội ý Đại đội xong, mọi người ra về nhưng nét mặt ai cũng đăm chiêu căng thẳng. Không nói ra nhưng ai cũng nhận thấy, cuộc chiến với đoàn tăng kia không đơn giản chút nào. Tôi về tới vị trí của Tiểu đội 10, hội ý sơ bộ với anh em, cả đồng chí Trung đội trưởng của Trung đoàn 266 biết về tình hình địch và diễn biến hiện trạng. Tiếng xe tăng mỗi lúc một to, ầm ào như sóng biển. Hình như nó còn bật đèn nữa. Hướng Tây Bắc quầng sáng hơn hẳn chỗ khác. Chợt nghĩ bọn này đang có âm mưu lớn đây. Cũng tất yếu thôi, chúng nó đang chủ động chọc chiếm đất ta. Bây giờ ta lại đánh, đẩy chúng sang sâu đất nó, làm gì mà chúng không cay cú. Như vậy, có khả năng chúng không đánh trong đêm, mà đang dàn trận để sớm mai tấn công ta.

        Tự nhiên như thức tỉnh, tôi hỏi anh em: “Có gì ăn không?”. Câu hỏi cũng làm phá tan không khí nặng nề. Hoài và Dự đều nói: Còn anh Phú ạ. Tôi nói anh em còn gì mang hết ra đánh chén cho khỏe quân, rồi muốn chiến gì thì chiến. Khoảng 2 giờ sáng ngày 7 tháng 12, chờ đợi mãi, trừ người gác còn mọi người cũng tìm chỗ ngả lưng. Tôi vẫn cùng đồng chí Trung đội trưởng của Trung đoàn 266 nói chuyện. Đêm tối trời đầy sao nhưng không có trăng. Mọi vật chìm trong mờ ảo, sương xuống gió mát lại vừa đánh chén xong cảm thấy thật nhẹ người.

        Chợt nhìn thấy đồng chí Nam và anh Tiễn Chính trị viên xuống, tôi giật mình nghĩ chưa biết thế nào. Thì giọng đồng chí Nam hồ hởi: “Anh Phú ơi, đoàn xe tăng là của mình”. Ôi thật bất ngờ. Gánh nặng như được trút bỏ và anh Tiễn kể là Tiểu đoàn vừa bắt liên lạc được với đoàn xe tăng. Đây là đoàn tăng thiết giáp cùng bộ binh tấn công từ hướng đường số 13 Bến Sỏi sang tới giao lộ 241 thì rẽ về đây. Mũi tấn công hỏa lực mạnh như Tiểu đoàn 2 và Trung đoàn 14, Sư đoàn 7. Nhiệm vụ của họ là bắt liên lạc và thay vị trí cho Trung đoàn 273. Để ngày mai Trung đoàn 273 và Trung đoàn 266 hành quân đánh địch về hướng đường số 1. Thật sự là một sự hợp đồng không rõ giữa

        Quân khu và Quân đoàn gây bao phiền toái lo âu. Mọi người biết tin này thì ai nấy khí thế lại tưng bừng hơn trước.

        Sáng ngày 7 tháng 2 năm 1977, sau khi bàn giao các vị trí đang chốt giữ cho Quân khu 7, toàn đội hình Trung đoàn 273, Trung đoàn 266 cơ động theo trục đường 241 về Tà Yên, để chuẩn bị tấn công vào khu vực Parasot cùng với Tiểu đoàn 2 và Trung đoàn 14 Sư đoàn 7.

       

        Đường tiến quân của đơn vị tôi chia thành ba mũi, lấy trục 241 làm chuẩn, vừa đi vừa truy quét những nhóm địch nhỏ lẻ lẩn trốn trong các phum chưa chạy trốn hết.

        Trong ngày hành quân truy quét này, mũi của Tiểu đoàn 1 là tiến dọc đường 241. Mùa khô trời nóng như rang, nhưng nhiệm vụ phải tiến nhanh về địa điểm mới. Vùng này sao rất hiếm nước, khát khô cổ, đã tới trưa vừa đói vừa khát. Anh em phải tự túc lương thực mang theo, đến một phum ven đường, có một cái giếng, giếng không sâu lắm, nước trong và ngọt. Ai nấy tha hồ mà tu cho đỡ cơn khát, tới lượt tôi cũng vục mặt vào cái xô nước đó mà uống như chưa bao giờ được uống, rồi bất ngờ nằm lăn ra tắt thở. Không biết đã có ai bị thế này chưa, còn tôi hồi đó đúng là như vậy. Anh em phải làm động tác hô hấp một lúc mới tỉnh lại đi tiếp, cái đó gọi là nghẹn nước. Đúng như các cụ nói: “Chết vì ăn, vì uống”, thật nhớ đời.

        Chiều tối, toàn đội hình mới tới được địa bàn Tà Yên, làm công tác chuẩn bị ngày mai tấn công Parasot.

        Ở khu vực Parasot, sau khi lực lượng Tiểu đoàn 2 và Trung đoàn 14, Sư đoàn 7 tấn công từ Mộc Bài sang thì nhiệm vụ chốt giữ tại khu vực ngã ba Truon Tra Pec. Bọn địch co cụm và phòng ngự từ Kông Pông Ro tới Parasot. Nhiệm vụ được giao là Tiểu đoàn 2 và Trung đoàn 14 đánh vu hồi phía Tây Nam Parasot, hướng Tây Bắc Trung đoàn 273, Trung đoàn 266, đánh thắng từ Tà Yên qua. Nếu thuận lợi thì vượt cầu Parasot tới bờ sông Ba Sa.

        Ngày 8 tháng 12 chỉ huy Sư đoàn thấy tấn công buổi sáng không đảm bảo. Vì các đơn vị anh em đã rất mệt, nên quyết định điểu nghiên, nắm thêm tình hình địch và làm công tác chuẩn bị cho tốt hơn, đổi giờ tấn công, giờ G là 16 giờ 15 phút cùng ngày.

        Đúng giờ G toàn bộ lực lượng Trung đoàn 273, Trung đoàn 266, hướng vu hồi có Tiểu đoàn 2 và Trung đoàn 14 Sư đoàn 7 đồng loạt tấn công. Bọn Pôn Pốt chống cự yếu ớt rồi rút chạy. Trên đà thắng lợi, chiều tối toàn bộ đội hình Sư đoàn vượt qua cầu Parasot, tiến quân sát đến bờ sông Ba Sa. Toàn đội hình chốt chặn và truy diệt bọn Pôn Pốt ở khu vực này về tới biên giới Long An.

        Đã bảy ngày, ta làm chủ từ biên giới tới khu vực sông Ba Sa. Truy quét và tiêu diệt được rẫt nhiều địch. Một số dân tiếp tục chạy lánh nạn sang bên ta. Như vậy, với mục tiêu đưa chiến trường sang đất của bọn gây chiến đã thành công. Làm cho bọn Pôn Pốt và quan thầy của chúng vô cùng cay cú. Nhưng nếu cứ dừng chân thế này thì chúng ta cũng không thể tiêu diệt thêm được địch mà còn bị mang tiếng là “lấn chiếm”. Một số đài báo và dư luận quốc tế chưa hiểu rỏ tình hình thực tế đã "tố" vấn đề này.

        Quân Pôn Pốt cũng đã bắt đầu gượng dậy, đến ngày 12 tháng 12 chúng đã cho lực lượng phản công vào phía Tây của Parasot. Để tạo điều kiện diệt sinh lực địch, phải dụ chúng về sát biên giới của ta, mà như vậy ta mới phát huy được mọi hình thức chiến thuật bày binh bố trận.

        Sáng ngày 15 tháng 12, Sư đoàn 341 ra lệnh cho các đơn vị tổ chức lui quân. Khi chúng phản kích, làm sao có vẻ vừa đánh vừa rút, bí mật nhưng lại rầm rộ. Trung đoàn 266 và Trung đoàn 14 của Sư đoàn 7 về phía biên giới Mộc Bài. Còn Trung đoàn 273 rút ngang về hướng ngã ba Cột Cờ giáp Mộc Hóa, tỉnh Long An.

        Bọn Pôn Pốt dùng năm Tiểu đoàn tấn công ta vào khu vực bắc đường số 1, cầu Parasot, có cả pháo binh yểm trợ. Thấy ta tấn công yếu ớt và dần rút lui, bọn chúng vượt cầu Parasot bám đuổi quân ta về sát biên giới, chúng đã lại dùng pháo 105 ly bắn sang đất ta.

        Sư đoàn 341 sử dụng Tiểu đoàn 3 và Đại đội 3, Tiểu đoàn 1 của Trung đoàn 273. Được tăng cường hỏa lực 12,7 ly, ĐKZ75, bí mật luồn sâu từ hướng Mộc Hóa, áp sát chốt chặn tại cầu Parasot. Tiểu đoàn 2 có nhiệm vụ tiến công hướng chính diện từ Mộc Bài sang cùng tăng thiết giáp.

        Tiểu đoàn 1 thiếu Đại đội 3 nâng đội hình lên sau Tiểu đoàn 3 làm nhiệm vụ hỗ trợ Tiểu đoàn 3 và “be bờ” hướng Đông Nam cầu Parasot.

        Đúng 1 giờ ngày 16 tháng 12, Tiểu đoàn 3 và Đại đội 3 Tiểu đoàn 1, được lệnh xuất phát luồn sâu theo phương án. Mặc dù trong mấy ngày tác chiến liên tục, truy quét, truy đuổi địch, cán bộ và từng chiến sĩ vô cùng mệt nhọc, nhưng mọi người khi được giao và hiểu nhiệm vụ, thì không một ai kêu ca, nhanh chóng lên đường. Lại một đêm luồn sâu sang đất địch bắt đầu.

        Mệt, có thể nói là vô cùng mệt. Trong suốt từ đêm ngày 5 tháng 12 tới giờ, hơn chục ngày tác chiến, quần đảo, trời nắng như rang. Nhìn cánh đồng lúa chín rũ, ban ngày thì như có những thán khí bốc lên ngùn ngụt. Từ tối đến đêm thì hơi nóng từ đất, từ lúa bốc ra. Cánh đồng thì rộng, ôi sao mà nó rộng thế! Quê hương mình ruộng đồng được xem là thẳng cánh cò bay nhưng không bằng đây được đâu. Cánh đồng nơi đây là một màu vàng trải dài bất tận. Thỉnh thoảng lại có vạt lúa cháy. Khói bay mù mịt đến là ngạt thở. Một vài con chim chao lượn trong khói để bắt những côn trùng bay lên, thoảng trong khói mùi nẻ cốm. Như ngày xưa ta ở nhà nấu cơm bằng rơm rạ, mà có sót những hạt thóc nổ thành nẻ thơm. Lấy que cời lửa ra nhặt cho mồm nhai thật ngon, thật nhớ và nó đã trở thành kỷ niệm của tuổi thơ ở quê hương. Còn ở đây cả vạt lúa, cả đồng lúa cháy nên hương cốm mẻ thơm ngào ngạt. Nó còn quyện trong khói, trong lửa, trong khung cảnh của sa trường. Đi qua những vạt lúa đó thật nghẹt thở, thật khó chịu và xót xa đến nghẹn lòng.

        Cánh đồng thì rộng thế mà bờ ruộng thì rất ít. Anh em từng đơn vị phải đi xẻ ngang, xẻ dọc để tìm và truy quét những tốp địch lẩn trốn trong những cụm cây, những căn nhà lẻ loi nên rất mệt. Tối đêm lại nằm ngủ ngay tại cánh đồng, cỏ, lúa là giường, là chiếu, trời sao là màn. Muỗi rằn, một loài muỗi thân có vệt rằn đốt rất đau, nhiều vô kể. Tối ngủ anh em để nguyên quần áo, giày dép, súng để cạnh, đạn đã lên nòng nhưng để ở chế độ khóa an toàn. Mỗi người nằm về mỗi hướng thay nhau trực gác suốt đêm. Khăn mặt ban ngày trời nắng thì đội đầu, tối ngủ thì đắp mặt. Ản uống sinh hoạt thì toàn đồ khô, đồ nguội. Nước uống đâu được đun sôi nấu kỹ. Vũng nước nào gặp, vục mặt xuống là uống lấy uống để. Sức trai hồi đó ai cũng gầy nhom, đâu được béo tốt như bây giờ, làm sao mà không mệt. Nhiều lúc đang đi giữa trời nắng, gặp những cái giếng hoặc vũng nước, tôi và anh em gục đầu xuống gội. Nghĩ rằng nắng gặp lạnh cho nó cảm, ốm nghỉ mấy ngày chứ không thể chịu nổi rồi. Thế nhưng nó cũng chẳng ốm, chẳng ai ốm. Nhiệm vụ truy quét địch càng nặng nề hơn. Có nhiều trường hợp truy quét gặp những tốp địch ẩn trốn trong những lùm cây, những căn nhà đơn lẻ giữa cánh đồng. Chúng chủ động bắn rồi chạy, chính những loạt đạn bắn chủ động đó lại làm anh em mình dính đạn. Thế là lại phải tổ chức tấn công truy diệt. Vất vả nhất lúc đó là phải khiêng cáng thương binh, liệt sĩ đi theo đội hình rất là gian nan.

        Không biết từ đâu, lính ta có bài ca khuyết danh truyền khẩu: “Đời thằng mục, ăn cơm cục, uống nước đục, đi thì miên phục, không đi thì cấp trên giục, vê nhà thì nhục...”. Cái vận ục nó cứ kéo dài mãi theo cách phát triển của từng người, từng đơn vị. kể ra, trong chiến đấu có được những bài kiểu phong dao như vậy cũng vui, không ai nỡ cho rằng tiêu cực. Ở đây, bộ đội sống và chiến đấu không quản hy sinh đã minh chứng cho tất cả.

       

        Đêm nay lại được lệnh luồn sâu vào đội hình địch. Không phải lội nước nhưng trong trạng thái của bộ đội mình sức vóc gần như cạn kiệt. Được phổ biến là cố gắng tránh địch, vì chúng đã tràn sang vùng này năm Tiểu đoàn và một số quân địa phương. Pôn Pốt còn kéo cả pháo 105 ly đặt ở vùng Rừng Sở, để tấn công truy kích ta. Nên trên đường luôn sâu vào mục tiêu là cầu Parasot sẽ có rất nhiều phức tạp. Nhưng bằng mọi giá Tiểu đoàn 3, Đại đội 3 Tiểu đoàn 1 phải chốt được ở cầu Parasot lúc 4 giờ 30 phút sáng. Nếu không đạt được mốc thời gian đó, ở vị trí đó, thì trận chiến ngày mai chẳng còn giá trị gì nhiều.

        Mọi người lên đường, hướng hành quân từ khu vực Cột Cờ, Mộc Hóa, Long An về hướng cầu Parasot. Đi theo đường đất rồi cắt theo các ruộng lúa, để tránh gặp địch. Đây là lần luồn sâu thứ ba nên anh em đã tương đối quen thuộc địa hình, cũng đã hiểu được những khó khăn, vất vả. Mỗi Đại đội cách nhau 15 phút xuất phát, để tạo nghi binh như là những đơn vị nhỏ lẻ. Đại đội 3 đi phối thuộc nhưng đi gần sau cùng. Cả đội hình hành tiến làm ba đường, chứ không theo đội hình hàng dọc. Tuyệt đối không được sử dụng máy vô tuyến. Hữu tuyến thì không thể có rồi. Ngày hôm qua, để thực hiện việc nghi binh bằng cách cho các máy vô tuyến ra lệnh rút quân nửa kín nửa hở, phát sóng nhiều lần, để lừa đài kỹ thuật của Pôn Pốt. Vì vậy, Tiểu đoàn 3, Đại đội 3 phải thực hiện nhiệm vụ luồn sâu theo kế hoạch độc lập. Cũng không có pháo binh dẫn đường như trận trước. Đi, vẫn lại lúc đi, lúc nghỉ vì phải tránh địch và phải đợi trinh sát bám trước rồi quay về dẫn đội hình đi. Khi nghỉ, hạn chế nghỉ trên đường, phải xuống cách đường 20- 30 mét đề phòng gặp những toán lính Pôn Pốt hành quân đêm. Có mấy tình huống xảy ra với Đại đội 3 và Đại đội 9. Khi hành quân được hơn 1 giờ có lệnh tạm dừng nghỉ. Anh em quá mệt, ngồi ngay trên đường, mọi người gục xuống ngủ vùi. Đúng lúc đó có khoảng 1 Trung đội lính Pôn Pốt đi qua. Thấy anh em ngủ, chúng lại tưởng là đồng đội, chúng lay gọi. Anh em mình choàng tỉnh nhưng ú ớ nói không ra tiếng, nhưng cũng nhận ra ngay là Pôn Pốt, không kịp xử lý cứ kệ chúng đi qua. Thật hú vía. Tiếp đến một lần nữa anh em nghỉ cách bờ ruộng khoảng 20 mét, thì cũng gặp khoảng một Đại đội Pôn Pốt đi qua. Ai nấy nín thở chuẩn bị chiến đấu. Nhưng chúng vội hành quân về hướng ta, nên không phát hiện được Đại đội 3 đang nấp ở ruộng lúa.

        Riêng đội hình đi cuối của Đại đội 9 thì bị lộ, hai bên bắn nhau một lúc, cứ thế này thì không đến được mục tiêu. Đại đội 9 xử lý tình huống là, cử 2 Tiểu đội ở lại đánh chặn Pôn Pốt, lợi dụng đêm tối vừa chiến đấu vừa rút theo ý định.

        Trời đã tảng sáng, mục tiêu còn xa, việc hành quân gấp gáp hơn. Mọi người đã rất mệt. Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Song Thao cùng trợ lý tác chiến cứ dừng, rồi lại lùi xuống đội hình, rồi lại đi lên trước đội hình đi đấu, đôn đốc, động viên, hối thúc anh em. Giục anh em vận động cho kịp thời gian. Nhưng anh em chỉ vận động được ít bước rồi lại hành tiến không thể vận động được nữa. Mệt và đói. Có lệnh tranh thủ vừa đi vừa cảnh giới và phải vừa ăn cơm, mỗi người một nắm Cơm Vắt. Ai nấy móc cơm ra gặm. Miếng cơm là lại mút miếng thịt kho mặn, vừa đi vừa nhai để tăng sức quân. Không biết ngày xưa, khi ông Nguyễn Huệ thần tốc từ Tam Điệp ra đánh Ngọc Hồi, Đống Đa có hành quân kiểu này không? Chứ anh em mình không thể nào nhanh hơn được nữa. Lính của vua Quang Trung xưa, binh khí chỉ có cung tên với kiếm, giáo mác rất nhẹ. Còn lính mình bây giờ phải mang trang bị súng ống, đạn dược rất nặng. Ba cơ số đạn, có nhiều anh em mang tới 3- 4 khẩu súng các loại. Anh Ngọc, Trung đội trưởng mang súng AK, B40, M79 còn kèm cả khẩu côn nữa nên chắc chắn là trang bị nặng hơn lính của vua Quang Trung xưa rất nhiều.

        Đúng 4 giờ 20 phút sáng, đội hình Đại đội 10, Đại đội 11 đã bám được vào khu vực phía Nam cầu Parasot đợi Đại đội 12. Mươi phút sau hỏa lực Đại đội 12 cũng đã tới. Bọn Pôn Pốt ở đây vẫn chưa biết gì, chúng cứ tưởng quân ta cũng là những đơn vị của nó. Chúng đứng lố nhố rất đông ở gần cầu và cạnh lan can giữa cẩu. Anh em 12,7 ly thao tác rất nhanh. Hai Đại đội bộ binh dàn thế tiến công. Bọn Pôn Pốt ở cầu còn giơ tay vẫy vẫy như chào hay như ám hiệu bắt liên lạc. Lệnh phát hỏa. Đầu tiên là 2 khẩu 12,7 ly điểm xạ thùng thùng thùng - thùng thùng thùng xé tan sự yên tĩnh của buổi sớm. Nhằm bắn thẳng vào số lính Pôn Pốt đang tụm ở đầu cầu và giữa cầu. Rồi hỏa lực B40, B41 ùng oàng, các loại súng thi nhau nhả đạn. Bọn Pôn Pốt hoảng loạn, vài thằng rơi từ giữa cầu xuống sông. Cối 82 ly, cối 60 ly cũng bắn cấp tập vào khu vực quanh đầu cầu. Đại đội 10 và 11 dũng mãnh xung phong, đánh chiếm mục tiêu đầu cầu rồi vượt sang bên kia đường. Bọn Pôn Pốt hình như bây giờ mới hiểu chuyện gì đã xảy ra. Vỡ lẽ là vỡ trận. Mạnh thằng nào thằng ấy chạy, vọt qua cầu và vọt về hướng Tây Bắc cầu. Không thằng nào kịp bắn trả. Sau 20 phút chiến đấu đội hình Tiểu đoàn 3 và Đại đội 3 đã chiếm gọn khu vực đẩu cầu. Tiểu đoàn trưởng Thao nhanh chóng tổ chức chốt chặn thành vành đai ở đầu cầu. Đại đội 3 và 11 ở hướng Tây Nam. Đại đội 10 và 9 hướng Tây Bắc. Hướng bắn chính là trục đường số 1 về hướng Việt Nam. Một khẩu 12,7 ly quay về hướng bên kia cầu, vẫn nhả đạn bắn đuổi chúng chạy xa đẩu cầu bên kia. Các loại bộ đàm được phép hoạt động. Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Song Thao gọi bộ đàm trực tiếp cho Sư đoàn trưởng Vũ Cao. Báo cáo nhiệm vụ của Tiểu đoàn 3 luồn sâu vào mục tiêu đã hoàn thành.

        Nhận được điện của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Sông Thao, Sư đoàn trưởng Vũ Cao vỗ vai tham mưu phó Thuật một cái thật mạnh và nói: “Thắng rồi”, cả Sở chỉ huy bừng lên không khí chiến thắng nhưng mọi người vội nén lại rất nhanh vì Sở chỉ huy tránh sự ổn ào. Như chỉ đợi có thế, vì khi giao nhiệm vụ cho Tiểu đoàn 3 và Đại đội 3 luồn sâu vào chốt đón lõng ở cầu Parasot. Đây là nhiệm vụ hết sức nặng nể vì Tiểu đoàn 3 không được phép liên lạc. Phải độc lập tác chiến, độc lập xử lý các tình huống khi xảy ra. Nếu Tiểu đoàn 3 thành công thì ý định chiến thuật mới thành công, ngược lại nên sự trông ngóng nặng nề của chỉ huy Sư đoàn là không thể tránh được, theo lời kể sau này của các chỉ huy.

        Lệnh tấn công được phát ra. Pháo binh khai hỏa bắn về khu vực Rừng Sở nơi đặt pháo của Pôn Pốt và bên kia cầu Parasot. Lệnh cho Tiểu đoàn 2 cùng tăng thiết giáp xung phong dọc theo hướng đường số 1 hành tiến nhanh. Các loại pháo thi nhau bắn vào các mục tiêu. Dưới sự chỉ huy của Tiểu đoàn trưởng Võ Văn Nhung và Tiểu đoàn trưởng Đào Viết Tuyển. đồng chí Tiểu đoàn trưởng Nhung đã hy sinh anh dũng trong trận đánh sau này.

        Thời gian qua đi, cứ mỗi trận đánh lại thêm cán bộ, chiến sĩ ưu tú nhất hy sinh hoặc bị thương. Tiểu đoàn trưởng Võ Văn Nhung là một cán bộ còn rất trẻ, đấy tài năng, hy sinh là mất mát cho quân đội ta.

        Lúc này đội hình Tiểu đoàn 3 đã tổ chức xong trận địa chốt. Anh em củng cố ngay hầm hào công sự. Bọn Pôn Pốt chạy mất hổn, chưa dám phản kích, anh em tranh thủ ăn nốt phần cơm để lấy sức chiến đấu. Hồi hộp hướng về phía đường số 1 từ hướng Việt Nam sang. Chưa bị phản kích bằng bộ binh nhưng pháo 105 ly và các loại cối của địch từ trong Svây Riêng bắt đầu bắn vào đội hình Tiểu đoàn 3. Mật độ rất dày đặc, nhiều anh em đã bị trúng đạn của chúng. Lúc đầu anh em còn bị cả pháo 105 ly của ta nện vào đội hình nữa chứ. Sau ít quả, được báo về pháo 105 ly và 122 ly của ta mới chỉnh sang các mục tiêu bên kia cầu. Nhưng ác cái là không với được tới vị trí đặt pháo trong Svây Riêng của Pôn Pốt. Nên chúng càng tự do bắn để trả thù, bắn trong cay cú, vì bị ta bất ngờ luồn sầu đánh chiếm bờ Đông Bắc cầu.

        Khoảng 6 giờ 45 phút, tiếng động cơ ô tô từ hướng Việt Nam chạy trên đường số 1 về hướng cẩu mỗi lúc một to, rồi rõ dần. Hai xe Hồng Hà kéo pháo, trên mỗi xe lố nhố mấy chục

        thằng Pôn Pốt. Đường xấu lại kéo pháo nên chúng cố cũng không thể chạy nhanh được. Anh em hồi hộp, cái hồi hộp như người đi mai phục săn mồi, và khi thấy con mồi đã xuất hiện theo đúng ý định, 500 mét, 400 mét, rồi 300 mét. Bọn trên xe ngó nghiêng chĩa súng AK sang hai bên đường. Nhưng chúng vẫn chạy về phía cầu như không biết gì. Lệnh phát hỏa, các loại súng đồng loạt nhả đạn. Tiếng B40, B41 ùng oàng, tiếng thùng, thùng, thùng điểm xạ của 12,7 ly hai bên bắn chéo cánh xẻ tập trung vào chiếc đi đầu. Chiếc xe khựng lại rồi một viên đạn vạch đường số 12,7 ly đã trúng thùng xăng. Lửa bùng òa lên, bọn Pôn Pốt nhảy hết xuống, vứt xe cắm đầu cắm cổ chạy, chiếc xe sau cũng phanh đứng lại, rồi lính cũng nhảy xuống chạy hết. Anh em xuất kích tiêu diệt gần như gọn bọn Pôn Pốt trên hai xe này. Ta thu được hai khẩu pháo 105 ly, chiếc xe đi đầu bị cháy, đạn trên xe phát nổ ầm ẩm. Chiếc xe và pháo đi sau thu nguyên vẹn. Chiến công thật rực rỡ. Tiểu đoàn trưởng Thao báo vể Sở chỉ huy Sư đoàn thắng lợi vừa đạt được. Sư đoàn trưởng biểu dương khen ngợi và lệnh cho Tiểu đoàn 3 bảo vệ 2 khẩu pháo vừa chiếm được. Chốt giữ, chuẩn bị chiến đấu với lính bộ binh của Pôn Pốt rút chạy về đó. Đề phòng bọn bên kia cầu phản kích sang. Anh em rất vui, song cũng thấy ngay những trận chiến ác liệt sắp diễn ra ngay chính tại nơi đây.

       

        Sau khi vận động truy kích đánh tiêu diệt và tan rã gần hết số lính Pôn Pốt ở trên 2 xe kéo pháo. Đội hình của các đơn vị lại trở về vị trí chốt để chuẩn bị cho đánh địch chạy từ hướng Việt Nam về và có thể bọn bên kia cấu tập kích theo dọc bờ sông. Pháo và cối 82 ly của Pôn Pốt bắt đầu bắn vào khu vực này ngày càng nhiều. Đội hình Đại đội 3 và 11 lẫn lộn. Vừa bố trí xong vị trí 2 khẩu đội cối. Nghe tiếng rít của đạn pháo, tôi cùng anh em vội nằm tránh, đạn nổ ầm. Quá gần, mảnh đạn và đất đá bay rào rào. Nhưng rất may không ai việc gì. Tôi hô mọi người lợi dụng hầm hào cũ ẩn nấp tránh đạn pháo. Gần tôi có thêm một hầm chiến đấu của quân Pôn Pốt. Chạy mấy bước xuống được hầm, vị trí thật thuận lợi cho phòng thủ hướng Việt Nam sang. Lại có những tiếng rít của pháo cối. Nhìn lên thấy anh em Tiểu đoàn 3 chạy đến, cứ nằm rồi lại đứng lên chạy tìm hầm ẩn nấp. Nhìn thấy một đồng chí trên người đầy súng đạn, đeo AK, tay phải xách khẩu B40, tay trái cầm khẩu M79, dây đạn M79 vắt chéo qua vai sáng loáng. Tôi vời lại vị trí, sau mới biết là anh Ngọc, Đại đội trưởng Đại đội 11. Ngọc khoe vói tôi là vừa diệt được mấy thằng Pôn Pốt bằng B40. Khi chúng chạy xa thì chỉnh M79 bắn đuổi thật khoái. Dáng người thấp đậm to vâm như con gấu. Ngọc cười ngoác cái mồm rộng khoe hàm răng trắng khỏe đều tăm tắp. Tính khí thật thoải mái dễ gần, nói chuyện đánh nhau mà cứ như đùa. Tôi nghĩ đồng đội này “Bản lĩnh đây”, đi chiến, đi gác hay luồn sâu có những đồng đội như thế này thì thật vững lòng. Vài ba câu xã giao xong kêu đói và hỏi: “Anh còn gì ăn không?”. Tôi là người gầy, ăn ít nhưng lại hay lo xa. Ngoài cơ số quy định mang theo, bao giờ cũng phải phòng thủ một phong lương khô trong bồng. Không mấy khi được phép sử dụng. Lần này thì được dịp bỏ ra thết đãi đồng đội cùng phối thuộc. Nhìn Ngọc vừa nhồm nhoàm nhai lương khô, vừa ngửa cổ tu nước ùng ục trông đến mà thèm. Loáng cái đã hết cả phong. Ăn xong, Ngọc lại lấy thêm khẩu côn ra khoe, tay dứ dứ làm động tác bắn trông rất chuyên nghiệp. Những năm sau này gặp lại nhau, anh em vẫn ôn lại cái kỷ niệm ban đầu đó. Sau này, anh Ngọc là Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 2. Hiện nay anh Ngọc sống ở Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh.

        Bọn Pôn Pốt bắn ngày càng dày đặc hơn. Đại đội 12 được lệnh bắn cối 82 ly phản công vào trận địa cối của Pôn Pốt bên kia cầu. Toong, toong, toong. Mới cấp tập có hơn chục quả mà mấy khẩu 82 ly của Pôn Pốt đã im bặt. Như vậy, bọn này chúa sợ phản pháo. Đúng là đồ chết nhát. Nhưng pháo 105 ly của chúng vẫn ầm oàng đều đều, không cấp tập như trước nữa. Nhưng cũng làm anh em thật khó chịu và gây thêm thương vong cho ta.

        Đang thắc mắc là tại sao pháo của mình không bắn, thì anh Trụ cùrtg đồng chí Nam liên lạc đến, nói qua về nhiệm vụ. Anh Trụ nói thêm rằng anh Thao đã điện về yêu cầu pháo binh ta khóa mõm mấy khẩu pháo của Pôn Pốt rồi. Nhưng phải đợi Tiểu đoàn 2 tiến thêm lên. Xe pháo kéo lên qua Rừng Sở mới bắn được, anh em cứ phải ở hầm chịu trận. Khoảng 30 phút nữa thì mới thấy tiếng ùng ùng đề pa của pháo 122 ly. Nghe tiếng đạn vo vo bay qua đầu rồi nổ âm âm nơi xa, chắc cũng cách đây hàng chục cây số. Nhưng rồi pháo của Pôn Pốt cũng đã im bặt, như vậy là hết đời chúng mày. Với vị trí này, đội hình này thì đố thằng nào chạy qua được. Chúng mày muốn chết thì vào đây!

        Mấy khẩu pháo của Pôn Pốt đã bị pháo binh ta khống chế không thể bắn được nữa. Tiểu đoàn 2 đã tiến tới gần Parasat. Bọn Pôn Pốt đã biết là ta có lực lượng đón lõng ở cầu rồi. Nên chúng không tháo chạy theo đường số 1 nữa, mà tản ra chạy theo hướng Tây Bắc và Đông Nam. Hướng Tây Bắc thì mình không có lực lượng be bờ, còn hướng Tiểu đoàn 1 thì đã thấy súng nổ dồn dập, chắc bọn này chạy gặp quân ta đón lõng. Tiếng súng nổ chỉ khoảng mười phút rồi im lặng. Cả trận tuyến đã yên ắng. Bọn Pôn Pốt chưa hết bàng hoàng, chúng chưa hiểu hết ý đổ chiến thuật của ta nên cũng không thằng nào dám tập kích vào khu vực này mà đang tìm cách chạy tháo thân.

        Tiểu đoàn 4 của Trung đoàn 55 pháo binh, cho anh em lên tiếp thu hai khẩu pháo và một xe Hồng Hà là chiến lợi phẩm vừa thu được của địch. Chiếc xe cháy không dùng được, anh em pháo binh ta phấn khởi thu nhận pháo chiến lợi phẩm. Định quay pháo dùng luôn đạn của nó táng Pôn Pốt. Nhưng đồng chí Tiểu đoàn trưởng pháo không đồng ý và tổ chức kéo xe pháo về trong niềm hân hoan chiến thắng. Còn lính Tiểu đoàn 3, Đại đội 3 ở lại cảm thấy hơi buổn như vừa để mất cái gì.

        Khi các đơn vị của Sư đoàn đã về chốt giữ ở biên giới. Bọn Pôn Pốt lại tiếp tục xua quân chọc phá ta ở khu vực Mộc Hóa, Long An. Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 3 lại liên tục xuất kích đánh địch ở khu vực này, đuổi chúng đến sát bờ sông Ba Sa, từ ngã ba đường 93- 94 về hướng Nam. Tuy vậy, khi ta xuất kích là bọn này lại chạy. Khi mình dừng rút về biên giới thì chúng lại bu bám ngay rất khó chịu. Trung đoàn lên phương án vượt sông Ba Sa để đón lõng đánh Pôn Pốt. Đại đội 6, Tiểu đoàn 2 cùng trinh sát vừa đánh vừa luồn vào khu vực Công Pông Rổ, ý định làm bến vượt sông ở đây, để luồn sâu hẳn qua sông Ba Sa. Đại đội 6 gặp địch. Một trận chiến nảy lửa đã diễn ra ở đây giữa Đại đội 6, một Tiểu đội trinh sát với cả Tiểu đoàn địch, trận chiến kéo dài từ sáng. Bọn này như đã thấy được lực lượng luồn sâu chỉ có một Đại đội, nên chúng tổ chức vầy kín ba mặt, còn một hướng thì là đầm lầy. Đại đội 6 chống trả hàng chục lần tập kích của Pôn Pốt ở các hướng. Nhiệm vụ trinh sát nghiên cứu bến vượt không thực hiện được, nhưng Đại đội 6 bị địch vây hãm cũng không thể rút về được.

        Đại đội trưởng Phạm Anh Xướng đã chỉ huy anh em lợi dụng các gò đất, những cây thốt nốt giữa đồng kiên cường chiến đấu. Nhưng Đại đội 6 ở tình thế bất lợi về địa hình. Nên đến 2 giờ chiểu đã hy sinh gần chục anh em, số bị thương cũng gần hai chục. Đồng chí Xướng cũng bị thương. Đồng chí Xướng quê ở Nam Hà, trong cuộc chiến tranh chống Mỹ cũng đã là thương binh. Trong số hy sinh có một đồng chí cũng tên là Phú, quê 'Ihái Bình, trước đây cũng làm ở Tuyên huấn Trung đoàn, khi đi chiến đấu cũng được tăng cường xuống đơn vị. Được tin “Phú chính trị” ở Thái Bình hy sinh, nhiều người vẫn lầm tưởng là tôi.

        Trước tình hình đó, Trung đoàn điều Tiểu đoàn 1 tấn công đánh giải vây, đưa được hết liệt sĩ về nước. Đây cũng là một trận mà quân ta thiệt hại nhiều.

        Trận chiến ở hướng này ngày càng ác liệt. Pôn Pốt cay cú tăng cường thêm Sư đoàn 703 thuộc lực lượng tổng dự bị từ Công Pông Xom tới khu vực Svây Riêng. Chúng liên tục tiến công ta từ phía Bắc đường số 1 đến Nam đường số 1 tới Mộc Hóa - Long An.

        Các khu vực của Sư đoàn đảm nhiệm ngày nào cũng phải chiến với Pôn Pốt. Nếu cứ như vậy thì rất khó khăn trong việc giữ chốt biên giới nên các Tiểu đoàn phải vận dụng chiến thuật vừa chốt giữ vừa tấn công. Với chiến thuật này ta đã tiêu diệt được rất nhiều sinh lực của Pôn Pốt. Các đơn vị địa phương của Tây Ninh, Long An cũng đã được tăng cường kết hợp với Sư đoàn 341 tấn công địch, bảo vệ biên giới.

        Trong những lần tấn công địch ở đây, do hợp đồng không tốt nên có trận cũng đã xảy ra việc “quân ta chiến quân mình” _

        Mặc dù đang ở thế tiến công địch, nhưng để giải quyết vấn để biên giới bằng hòa bình nhằm: “Tăng cường tính đoàn kết, quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Campuchia”theo nguyên tắc công bằng hợp lý. Quân ta quyết định lùi về đúng biên giới và củng cố thế trận phòng thủ. sẵn sàng đánh địch nếu chúng tiếp tục lấn chiếm.

       

        Trái ngược với thiện chí giải quyết mọi xung đột bằng hòa bình của ta, ngay ngày 1 tháng 1 năm 1978, Pôn Pốt cho một Trung đoàn tăng cường phản kích ta trên hướng Trung đoàn 273, buộc ta lại phải tấn công tiêu diệt địch. Tiểu đoàn 3 của Trung đoàn 273 lại luồn sâu sang sát bờ sông Ba Sa, vu hồi, đón lõng sau lưng địch. Tiểu đoàn 1 và 2 chia làm hai hướng tấn công chính diện. Riêng Đại đội 3 được tăng cường một khẩu 12,7 ly, một khẩu ĐKZ82 và một Trung đội của Đại đội 1, tiến công từ biên giới vị trí chốt của Tiểu đoàn 3. Theo hợp đồng thông báo là có các đơn vị nhỏ của Quân khu 9 đánh từ hướng ngã ba Cột Cờ - Long An sang.

        Đúng 5 giờ sáng ngày 3 tháng 1 năm 1978, toàn tuyến bắt đầu nổ súng. Đại đội 3 dưới sự yểm hộ của khẩu 12,7 ly do đồng chí Tuyết, khẩu đội trưởng chỉ huy. Bắn thật mạnh vào các mục tiêu chốt giữ của Pôn Pốt. Ở đây chúng có khoảng một Đại đội, chúng chống trả rất ngoan cố. Anh em xung phong mấy lần mà không chiếm được chốt, vì mục tiêu gần, hai khẩu cối không phát huy được tác dụng. Tôi nói với anh Trụ, anh Tiễn là để tôi lùi lại khoảng hơn 100 mét mới bắn, chứ ở vị trí này không bắn được. Hai anh đồng ý hợp đồng khi nào cối bắn cấp tập thì các anh cũng dập các loại hỏa lực vào để đánh chiếm các chốt của Pôn Pốt. Tôi khom người chạy về lệnh cho hai khẩu đội lùi khoảng 100 mét. Chỉnh cự ly tầm hướng xong bắt đầu bắn “toong... toong...” hai quả đạn bay vút lên trời rồi rơi xuổng nổ phía sau phum. Tôi hô giảm tầm 100 mét. Hai phát bắn tiếp, tiếng nổ “toong... toong”. Nhìn đạn bay trong không trung thật hồi hộp. rồi oàng - oàng, đạn trúng mục tiêu cần bắn. Tôi hô anh em chỉnh lại tầm rồi cấp tập thả đạn. Tiếng toong- toong thật đều rồi dồn dập. ĐKZ82, B40, B41 cũng dồn dập bắn vào các mục tiêu. Khẩu 12,7 ly điểm xạ thật đều găm vào các bờ bụi chốt của Pôn Pốt, sau đó bắn lên cao cho bộ binh xung phong. Trước sức tấn công ba hướng của Đại đội 3, bọn Pôn Pốt bật chốt bỏ chạy, nhưng bọn này cũng bị tiêu diệt gần hết.

        Đại đội 3 phát triển lên qua đường đất. Ở đây có một trục đường đất từ Việt Nam qua. Đến 9 giờ các đơn vị đã làm chủ các mục tiêu. Tham mưu phó Thuật trực tiếp chỉ huy trận đánh. Xông xáo trên xe ô tô La Da trắng chạy từ khu vực Tiểu đoàn 2 đến tận vị trí của Đại đội 3 để kiểm tra tình hình. Mọi người đang nghĩ là “ông này” rất liều. Thì ùng, oàng, một quả B41 bay xoẹt qua đầu xe, rồi cứ thế các loại súng bộ binh thi nhau bắn về khu vực Đại đội 3 đang chiếm giữ.

        Xe của tham mưu phó chạy ngược trở lại hướng Tiểu đoàn 2. Anh em Đại đội 3 bắt đầu phản ứng bắn trả, nhưng có vẻ bọn này quyết chiếm vị trí xung yếu này nên cố bắn rất áp đảo. Tiếng ùng oàng của B40 và B41 liên tục. Tiếng súng AK giòn đều xen lẫn là tiếng nổ đanh gọn của M79 vào đội hình Đại đội 3.

        Tôi hô anh em chuẩn bị bắn, nhưng rất lưỡng lự vì thấy kiểu tấn công này rất nghi. Rút kinh nghiệm như Đại đội 6 mấy ngày trước. Mới đầu cũng cứ nghĩ Pôn Pốt là quân ta nên bị mất thế chủ động gây thiệt hại. Nhưng kiểu tấn công này có vẻ không phải là Pôn Pốt.

        Ban chỉ huy Đại đội lúc đó gần ngay hai khẩu đội cối. Anh Tiễn chạy sang mặt đỏ gay quát: “Sao anh không bắn đi”. Tôi nói: “Có vẻ như là quân mình”. Anh Tiễn nói: “Bọn Pôn Pốt chứ quân mình cái gì, anh bắn ngay”. Tôi lại giải thích: “Anh cứ bình tĩnh, anh em sẵn sàng rồi, để tôi kiểm tra thêm”. Đạn thẳng bắn rất rát, cắm phẩm phập vào mấy cây quanh khẩu đội. Tôi lợi dụng một gốc cây to, lấy ống nhòm quan sát. Lúc này đối phương đã tiến gần, trong khoảng hơn 100 mét. Tôi phát hiện cách ăn mặc và khẳng định là bộ đội mình. Anh Tiễn giật lấy ống nhòm quan sát và cũng công nhận là bộ đội ta. Lệnh cho liên lạc báo các Trung đội là ngừng bắn, làm hiệu bắt liên lạc. Tiếng súng của mình đã ngớt hẳn, đối phương càng hăng, càng bắn và tấn công mạnh hơn.

        Trung đội 1 của anh Dũng, quê ở Móng Cái, Quảng Ninh, phải cử mấy người cùng giơ khăn vẫy, mãi mới bắt liên lạc được. Khi thật sự nhận ra nhau, niềm vui vỡ òa. Thật bực mình giờ này mới tấn công, các anh phải chiến từ sớm rồi. Hóa ra là hai Đại đội công an biên phòng và bộ đội địa phương của Long An tấn công từ hướng Cột Cờ sang. Mò mẫm suốt từ sáng bây giờ mới tới đây. Thấy xe của tham mưu phó Thuật lại tưởng xe cấp to Pôn Pốt nên quyết tấn công tiêu diệt. Sự nhầm lẫn tai hại này dẫn đến một số đồng chí bị thương. Rất may là không ai hy sinh. Lúc đó tôi mới nói: “Các ông phải cảm ơn tôi nhé, chứ mấy chục quả cối này mà được “phát huy” thì khối ông bỏ mạng rồi.”

         

        Ngày 31 tháng 12 năm 1977, sau gần một tháng liên tục tấn công bọn diệt chủng Pôn Pốt, cứu nhân dân Campuchia khỏi sự thảm sát của bè lũ Pôn Pốt, các đơn vị được lui quân về biên giới củng cố phòng thủ.

        Thật thoải mái khi về trên Tổ quốc mình, đất mẹ thiêng liêng mà ấm cúng như vòng tay của Người. Cũng nằm võng, nằm đất hoặc nằm ngoài đồng lúa, nhưng sao đất mẹ vẫn thấy gần gũi ấm áp thế. Anh em vẫn phải thay nhau gác. Nhưng hầu như mọi người có một đêm ngủ thật yên lành.

        Tiểu đoàn 1, trong đó có Đại đội 3, vẫn làm nhiệm vụ chốt giữ ở khu Vực MỘC Bài. Lúc 8 giờ, vừa ăn sáng xong chuẩn bị lên Đại đội giao ban thì đồng chí liên lạc chạy gấp xuống giọng thất thanh: “Anh Phú Đại đội báo chuẩn bị kết hợp cùng xe bọc thép tấn công ngay”. Tôi hỏi: “Mày đùa tao đấy à?”. Tôi nói sao vô lý thế, vừa về sao lại phải đi tác chiến gấp vậy. Đồng chí liên lạc nói anh cứ tập trung anh em rồi lên Đại đội nghe phổ biến nhiệm vụ. Tôi gọi anh Dự, Tiểu đội phó nói về tình hình và bán tín bán nghi cái lệnh vừa rồi. Hôm qua được thông báo ta rút quân về nước là: “Vỉ giữ sự ôn hòa, thiện chí hòa bình” mà sao lại có lệnh tấn công ngay?

        Tới Ban chỉ huy Đại đội, anh Tiễn, anh Trụ, anh Đạo, Chính trị viên phó cùng mấy đồng chí Trung đội trưởng đang chụm đầu chỉ trỏ ở bản đồ. Tôi hỏi ngay: “Có việc gì đấy các anh?”. Anh Trụ nói: “Ông Phú ngồi xuống đây đợi nốt đồng chí Kỳ Tiểu đội 11 lên nữa rồi phổ biến một thể’. Quan sát nét mặt mọi người cũng thấy căng thẳng, có vẻ không bình thường. Tôi nói: “Thì anh hãy nói luôn xem có việc gì?”. Anh Tiễn nói cách đây 30 phút có một xe Hồng Hà chở quân nhu của Sư đoàn, trên xe có khoảng chục đồng chí ở dưới cứ mới lên. Cứ tưởng ta còn ở bên kia nên chạy sang. Anh em chốt ở cửa khẩu bất ngờ quá ngăn không kịp, vừa có mấy anh em chạy được vể đây rồi. Sư đoàn và Trung đoàn chỉ thị cho Đại đội 3 cùng sáu xe bọc thép M113 tấn công sang giải nguy cho số anh em này và kéo xe về.

        Trời ơi! Lại còn thế nữa, thảo nào lúc nãy có nghe thấy tiếng súng. Thế có ai việc gì không?. Tôi hỏi nhưng biết ngay là sự việc nghiêm trọng rồi. Tôi nói tiếp giọng hơi gắt: “Thế sao các anh không tổ chức ngay đi mà còn ngồi bàn gì nhiều Bắt đầu tôi thấy lo, rất lo cho các anh em đó. Anh Tiễn nói thêm: “Xe bị nó bắn ở chỗ Rừng Sở, đã có hai đồng chí chạy được về, số còn lại không biết thế nào nữa.”

        Vừa lúc đó xe M113 của lữ đoàn 22 cũng ầm ầm lao đến. Các Trung đội nhanh chóng lên xe, tấn công thẳng đường số 1 sang. Xe chạy theo đội hình bậc thang vừa chạy vừa bắn. Súng 12,7 ly đều bắn điểm xạ thị uy. Thỉnh thoảng lại táng một quả ĐKZ. Tôi cũng đã nhiều lần ngồi trên xe cùng tiền nhập, hoặc cùng tác chiến với tăng thiết giáp. Nhưng có lẽ chẳng lần nào như lần này, xe chạy nhanh hết tốc độ, xóc ơi là xóc.

        Qua Pavét 1, chạy tiếp tới gần Rừng Sở, xa xa đã thấy lố nhổ bóng áo đen. Thấy lóe lửa phía trước tôi hô nguy hiểm. Nhưng cũng chẳng ai nghe thấy thì ùng oàng, đạn ĐKZ vọt xoẹt trên đầu. Kệ đoàn xe dũng mãnh lao lên. Đồng chí giữ B41 lựa thế phụt một quả hú họa về phía Pôn Pốt. Quần ta tiến thêm 200 mét nữa rồi dừng, cho bộ binh xuống rồi tiếp tục dàn hàng ngang tấn công. Các Trung đội nhanh chóng nhảy xuống chạy theo xe, vừa chạy vừa bắn. Các loại súng đều nhả đạn về phía Pôn Pốt, khói bụi mù mịt khét lẹt. Tiếng hô xung phong vang rền, các đồng chí xạ thủ 12,7 ly trên xe thật dũng cảm, cứ đều đều thùng - thùng - thùng điểm xạ ba viên một. Mọi người chạy tiến theo xe bọc thép, tôi hô anh em gióng cối ngay mặt đường bắn uy hiếp. Tôi ra lệnh ngay: “Thước tầm 300 mét, bốn quả cấp tập”. Thật hài lòng với anh em, đúng là những người lính thiện chiến. Toong, toong, toong, toong, không đợi nhìn đạn nổ. Tôi gọi mọi người thu cối để vận động theo bộ binh, vừa chạy vừa pằng, pằng, pằng, pằng về phía trước mấy loạt AK rồi lại tiếp tục vận động. Có lẽ trong chiến đấu chưa có trận nào tính chất như trận này. Anh em tấn công thật dũng mãnh, hầu như ai cũng biết rằng chỉ có tấn công thật mạnh, thật áp đảo mới làm cho bọn Pôn Pốt hoảng sợ, để cứu anh em mình. Tiếng hô xung phong của mọi người hòa lẫn tiếng súng các loại, tạo nên một bản hùng ca thật hoành tráng. Bất chợt tôi nghĩ giá như có máy quay phim, có ai quay được trận chiến hào hùng này thì thật là giá trị biết bao. Thật tiếc quá! Vận động được một đoạn tôi lại hô cối bắn tiếp, bọn Pôn Pốt cũng điên cuồng bắn trả. Một vài đồng chí đã trúng đạn bị thương rớt lại, tôi nói anh em đi cùng cối, đừng ở lại sau. Rút kinh nghiệm các trận trước, nhiều anh em rớt lại thì lại Pôn Pốt vòng đến. Đã thấy chiếc xe Hổng Hà cắm đấu chạy xuống bên Bắc đường. Đội hình Đại đội 3 cùng thiết giáp tấn công thêm lên khoảng 500 mét nữa rồi dừng lại đứng ở thế vòng cung. Chĩa súng hình rẻ quạt bắn điểm vể các hướng uy hiếp Pôn Pốt. Trên mặt đường, xác mấy thằng Pôn Pốt nằm vắt ngang vắt dọc trong các tư thế khác nhau, máu loang thành vũng.

        Tôi hô anh em tiếp tục bắn cối truy đuổi địch, rồi cùng anh Tiễn và mấy người nữa kiểm tra xe. Thi hài mấy anh em bị rất nhiều vết đạn. Gạo, rau trên xe tung tóe, anh em tìm thấy thêm hai chiến sĩ trúng đạn hy sinh trong tư thế chạy về hướng Tổ quốc. Xe Hồng Hà hỏng, chúng tôi nhặt mấy khẩu súng trên xe rồi nhanh chóng đưa các liệt sĩ lên xe bọc thép, sau đó đốt xe Hồng Hà. Bắn thêm mấy loạt nữa về phía Pôn Pốt rồi nhanh chóng quay trở về, vừa đi vừa kiểm tra xem có anh em nào thất lạc. Đi hơn một cây số thì gặp được một đồng chí bị thương mặt trắng bệch vẫy xe. Anh Tiễn hỏi còn ai nữa không? Đồng chí nói là em cũng không biết nữa. Mọi người trở về với chiến thắng và cùng với tâm trạng buồn, thật buồn!

       

        Trung tuần tháng 1 năm 1978, trong khi đồng bào ta ở hậu phương đang chuẩn bị đón tết cổ truyền Kỷ Mùi, ở tuyến biên giới Tây Nam tình hình càng trở nên phức tạp nghiêm trọng. Đi ngược lại với thiện chí của ta, bọn phản động Pôn Pốt- Iêng xary tiếp tục cho quân đánh sâu vào lãnh thổ Việt Nam, ở các tỉnh biên giới Tây Ninh, Long An, An Giang, đồng Tháp và Kiên Giang.

        Để giáng trả hành động xâm lược trắng trợn của kẻ thù, các binh đoàn chủ lực cơ động được lệnh tiến công tiêu diệt địch, theo đó Sư đoàn 341 được điều tăng cường cho Quân khu 9.

        Ngày 17 tháng 1 năm 1978, toàn đội hình Sư đoàn, trừ Trung đoàn 270 đang chốt giữ ở Hà Tiên, lên đường hành quân bằng xe cơ giới. Địa bàn Tây Ninh bàn giao lại cho Sư đoàn 9 đảm nhiệm. Vượt gần 300 km tới Châu Đốc - An Giang. Tiểu đoàn 1 chốt giữ ở khu vực núi Sam, núi Bà. Tiểu đoàn 2 và 3 khẩn trương về chốt giữ ở Phú Cường, Bảy Núi. Đây là những địa danh nổi tiếng của vùng An Giang.

        Ngày 19 tháng 1, Sư đoàn giao nhiệm vụ cho Tiểu đoàn 2, 3 kết hợp cùng Sư đoàn 330 Quân khu 9 phải đẩy địch ra khỏi vùng đất Phú Cường. Trước đó, vùng này đã bị bọn Pôn Pốt lấn chiếm. Ban chỉ huy Trung đoàn bàn với Sư đoàn 330 là để Tiểu đoàn 2 và Tiểu đoàn 3 luồn sâu phía sau đội hình địch rồi đánh chiếm điểm cao 192, làm bàn đạp đánh xuống, tạo điều kiện cho Sư đoàn 330 đánh chính diện.

        Trận đánh tưởng như khó khăn, nhưng nhờ hai Tiểu đoàn này luồn sâu gây bất ngờ đánh hất trở lại nên bọn Pôn Pốt nhanh chóng vỡ trận. Lực lượng tấn công của Sư đoàn 330 cũng rất mạnh mẽ. Trận này chúng ta nhanh chóng giành thắng lợi, tiêu diệt được rất nhiểu địch, thu nhiều vũ khí. Giành lại địa bàn mà chúng đã lấn chiếm. Vừa kết thúc trận đánh giải phóng Phú Cường. Ngày 20 tháng 1, Sư đoàn lại được lệnh đánh địch giải phóng hai xã Khánh An, Khánh Bình thuộc huyện Châu Phú, An Giang. Ở đây địa hình vô cùng phức tạp hiểm trở, lực lượng Pôn Pốt rất đông, Quân khu 9 cùng Sư đoàn 341, Sư đoàn 330 và hải quân, không quân bàn bạc trận đánh hợp đồng quân binh chủng quy mô lớn. Để tiêu diệt Pôn Pốt, giải phóng địa bàn quan trọng bị lấn chiếm này.

        Sau khi đánh xong trận ngày 3 tháng 1 năm 1978 toàn đội hình Trung đoàn lại rút về chốt phòng thủ biên giới. Anh em vẫn phải nằm bờ nằm bụi, màn trời chiếu đất. Quân số chiến đấu của các đơn vị đã vơi đi nhiều. Trung đoàn đã phải đôn các đồng chí ở cứ, tăng gia... động viên thu gom các đồng chí thương binh nhẹ trở lại đơn vị nhưng quân số cũng chẳng tăng được bao nhiêu. Địa bàn chốt giữ thì rộng, nên đêm đêm mỗi người phải trực gác nhiều hơn. Có Trung đội thì cứ gác theo phương thức quay vòng, mỗi người hai giờ nhưng cũng có Tiểu đội áp dụng hai người một vòng, cứ gác sáu giờ rồi đổi ca. Bọn Pôn Pốt chưa dám đánh lớn, nhưng vẫn dùng những phân đội nhỏ lẻ tập kích chớp nhoáng rồi bỏ chạy. Nên việc canh gác đều phải hết sức cảnh giác.

        Gần một tháng tác chiến liên tục trên rẻo đất Campuchia sát biên giới làm mọi người rất mệt. Ai nấy gầy tọp hốc hác hẳn đi. Chính những ngày tháng vất vả, gối đất nằm sương này làm cho tôi kiệt sức, nhiễm lạnh viêm phổi cấp. Đầu tiên là ho, ngấy sốt rồi ho rất nhiều, rũ rượi từng cơn. Khổ nhất là lúc gác đêm, trời lạnh lại càng ho nhiều. Ho long cả óc, lúc lên cơn ho, tay thì bịt miệng để tiếng ho không phát ra to, tay thì ép ngực đỡ phổi. Đồng chí y tá lúc đầu bảo tôi có khả năng viêm phế quản, rồi cho mấy viên Tetracyclin uống cũng chẳng có tác dụng. Tôi vẫn bị ho dữ dội, khạc ra cả máu nữa, lúc này đồng chí y tá báo với Đại đội là phải cho tôi đi viện điều trị.

        Ngày 16 tháng 1, tôi bàn giao công việc Tiểu đội cho Dự, Tiểu đội phó. Mọi người chia tay thật quyến luyến, cứ như tôi được ra quân giải ngũ không bằng. Cậu Hoài nói: “Anh mà đi lâu là em cũng về Sài Gòn đấy”. Tôi nói anh em cố gắng, chắc tôi đi viện mấy ngày thôi. Anh Trụ và anh Tiễn cũng xuống tận Tiểu đội để chia tay. Anh Tiễn nói: “Thôi anh ốm thì cứ đi điều trị, công việc ở đây có đồng chí Dự và anh em tôi, nhưng anh phải chữa nhanh nhanh lên đấy”. Anh Trụ thì tếu táo là: “Ổng cứ về Sài Gòn, em út nó chăm cho mấy ngày là khỏi chứ chẳng phải đi viện đâu”.

        Chà! Một thằng lính Tiểu đội trưởng ốm đi viện mà làm có vẻ quan trọng thế! Chẳng thiếu người mà. Tôi nghĩ thế nhưng lại nói: “Các anh ở lại chốt giữ cho kỹ, chắc tôi đi khoảng chục ngày an dưỡng rồi về thôi”.

        Thực ra tôi cũng hiểu tình cảm của anh em, nhất là với Ban chỉ huy Đại đội. Tuy rằng cấp bậc, chức vụ khác biệt nhưng mọi người vẫn rất tôn trọng tôi. Vì ai cũng hiểu lẽ ra tôi không bị thiệt thòi do nhầm lẫn trong đề bạt, thì bầy giờ cũng là cấp phó Đại đội. Chứ không phải là Tiểu đội trưởng như bây giờ. Nên trong sinh hoạt, tác chiến hoặc những lúc khó khăn, các anh thường tham khảo ý kiến của tôi. Còn trong Tiểu đội, thì ngoài tuổi tôi hơn hẳn mọi người, mà trong sinh hoạt anh em coi tôi là người anh thực sự.

        Tạm chia tay Đại đội 3, tôi lên đội điểu trị của Trung đoàn. Bệnh xá Trung đoàn cũng ở ngay làng Tiên Thuận, cách vị trí chốt của Đại đội 3 khoảng 4 km.

     
        Tôi tới Đại đội 24 quân y Trung đoàn lúc 9 giờ sáng. Vừa đưa giấy giới thiệu của quân y Tiểu đoàn thì gặp ngay anh Thu y sĩ. Anh Thu trước là y sĩ của Tiểu đoàn 1 cùng Tiểu đoàn bộ với tôi. Quê anh Thu ở Ninh Giang, Hải Dương, đón tiếp tôi rất vồn vã, anh pha trà và gọi mấy anh em nữa cùng ngồi uống trà. Có anh Quyết y sĩ Tiểu đoàn 2 mới lên. Quê anh Quyết ở An Hải, Hải Phòng. Bác sĩ Nhật, Đại đội trưởng Đại đội 24 quân y. Mọi người hỏi thăm tình hình dưới đơn vị rồi xem qua bệnh của tôi, bác sĩ Nhật nói: “Cậu bị viêm phổi cấp thôi, có thể dãn phế quản nữa nên ho nhiều. Vỡ các mao mạch nhỏ, không có gì đáng kể, cứ điều trị ở Trung đoàn ít ngày rồi tính”.

        Anh Thu thông báo, vừa có đồng chí Lập Đại đội 9 của Tiểu đoàn 3 cũng nhập viện điều trị. Lập bị thương nhẹ ở kheo chân, cùng quê Thái Bình hai ông ở với nhau cho tiện. Anh Quyết gọi luôn anh Lập lên uống nước. Từ hôm đó tôi có thêm bạn đồng đội, lại đồng hương mới, thân thiết nhau từ đó cho đến ngày ra quân. Khi ra quân thì anh Lập làm chức Trưởng Tiểu ban quân lực Trung đoàn, còn tôi cũng Trung úy Trưởng Tiểu ban dân địch vận Trung đoàn. Những năm sau này làm kinh tế, đến tận bây giờ, Hoàng Quốc Lập quê ở Đông Huy, Đông Hưng, Thái Bình. Lập xung phong đi bộ đội khi mới 17 tuổi nên kém tôi ba tuổi, một người có ý chí mạnh mẽ trong sinh hoạt cũng như công việc. Mới nhìn tính cách thì hơi khó gần, nhưng nấp sau cái cứng cáp đó là một con người sống rất có trách nhiệm, ý chí và giàu tình cảm. Là Trung đội trưởng của Đại đội 9 Tiểu đoàn 3. Từ lúc kháng chiến chống Mỹ nhưng cũng do những nhầm lẫn về đề bạt của chuyên môn, cũng giống như tôi, quân hàm sĩ quan không về nên cũng rất bị thiệt thòi. Cũng vì lẽ đó nên hai anh em nhanh chóng tâm đầu, ý hợp trong mọi việc. Hiện nay anh Lập cũng là giám đốc một công ty trách nhiệm hữu hạn xây dựng thương binh, nhiều ngành nghề chức năng, rất có uy tín tại thành phố Thái Bình.

        Buổi trưa mấy anh em đi ăn cơm xong lại về nghỉ. Đang vất vả ở chốt, giờ đây được về phía sau nghỉ ngơi thật là thoải mái. Không phải lo canh gác và địch địch, ta ta nữa. Giấc ngủ thật sâu, thật ngon. Từ khi ra biên giới 27/9 đến giờ hơn ba tháng, hôm nay được một giấc ngủ ngon nhất, an lành nhất.

        Đại đội 24 hay gọi là bệnh xá Trung đoàn có hơn hai chục người, có hai bác sĩ, năm y sĩ, hai dược sĩ, số còn lại là y tá và phục vụ. Ngoài ra, lúc nào cũng được tăng cường một Trung đội vận tải của Đại đội 25 làm công tác phục vụ như đào hầm hào, vận chuyển thương binh hay các nhiệm vụ khác. Thường thì ở đây chỉ sơ cấp cứu những trường hợp cấp thiết, sau đó lại chuyển lên phẫu cấp trên hay bệnh xá Sư đoàn.

        Một số anh em bị thương nhẹ thì cũng chữa trị tại đây. Thành phần tự tạo cớ ốm đau, theo dạng tư tưởng nản chí, thì cũng có vài người. Tuy vậy, về sống ở đây, khi tiếp xúc với những người chiến đấu dũng cảm, họ cũng thấy xấu hổ và dần dần muốn trở về đơn vị làm nhiệm vụ.

        Nơi đứng chân của bệnh xá cũng ngay tại khu vực tác chiến của Trung đoàn. Cũng trong phạm vi pháo của Pôn Pốt có thể tới và Pôn Pốt cũng có thể mò vào tập kích. Tháng 1 năm 1979 Đại đội 24 khi ở bên Campuchia thuộc tỉnh Công Pông Sư Pư, ban đêm cũng bị Pôn Pốt vào tập kích, hy sinh và bị thương mấy đồng chí.

        Nhưng với suy nghĩ của chúng tôi, thì đây cũng là phía sau. Cuộc sống và sinh hoạt yên bình, quán bia, quán nước mía, cà phê hay giải khát, cả quán nhậu nữa đều có. Loa đài xập xinh, những cô thôn nữ trong bộ đồ bà ba đủ màu sắc đong đưa mời chào thật hấp dẫn. Nếu không có tiếng súng thì cuộc sống nơi này là hòa bình, là thời bình có đầy đủ tất cả các hương vị của cuộc đời. Bỗng nhiên tôi chạnh nhớ đến anh em đang chốt giữ ngoài biên. Cuộc sống hàng ngày phải gối đất nằm sương, thiếu thốn đủ thứ. Nếu gióng theo đường chim bay thì từ đây ra ngoài chốt chưa đầy 2 km mà cuộc sống khác xa nhau. Đúng là: “Thiên đường và địa ngục".

        Tôi vừa tỉnh dậy đã thấy đồng chí y tá báo: “Các anh về rửa ráy xong xuống ăn sáng ngay, rồi chuẩn bị tư trang hành quân”. Hai anh em nhìn nhau ngạc nhiên, cùng hỏi y tá: “Đi đâu hả bạn mà bất ngờ thế?”. Đồng chí y tá trả lời là nghe phổ biến là đi xa đến tận vùng Châu Đốc, An Giang gì đó. Đơn vị đã chuẩn bị cả rồi, đợi xe đến là lên đường. Thôi kệ, đi đâu thì đi cứ làm mọi thủ tục sáng cái đã. Có ô tô hành quân là oai rồi. Hai anh em nhanh chóng làm vệ sinh rồi ra lán ăn cơm. Gặp anh Thu, anh nói: “Nhớ lấy nước đầy bi đông nhé, đi xa đấy mày ạ. Có cả cơm nắm nữa. Thương bệnh binh cũng phải cơm nắm, thịt kho. Ở đây khẩu phần ăn cao hơn dưới đơn vị”. Chúng tôi nhận phần ăn trưa rồi về thu xếp hành trang. Thực sự thì hành trang củng gọn. Đi chiến thì có cái bồng, một bộ quần áo, cái áo mưa, khăn mặt là đủ rồi. Còn bây giờ về cứ lấy lại ba lô. Cái bồng được gấp cho vào trong ba lô, không có súng đạn, cũng không có tư trang gì nhiều. Chỉ thêm cái võng, cái màn tuyn màu xanh từ thời kháng chiến chống Mỹ đến bây giờ vẫn dùng.

       

        Lên đường, cấp tốc hành quân. Được phổ biến là đi xa khoảng 300km xuống miền Tây - Châu Đốc - An Giang. Bao lần hành quân khi thì bằng xe, khi đi bộ, còn lần này thì cũng đi bằng xe nhưng đi theo Đại đội quân y, chỉ có tư trang, không mang súng đạn. Hai anh em nhìn nhau như hẫng hụt, như thiếu thiếu cái gì.

        Xe chạy quay lại về hướng Sài Gòn, rồi cắt sang đường 4 về hướng miền Tây. Bây giờ, đi đâu bằng ô tô xe không có điểu hòa máy lạnh là không chịu được. Còn ngày ấy chúng tôi cứ được đi ô tô là sướng lắm rồi. Ngồi trên thùng xe được ngắm trời ngắm đất, ngắm cuộc sống tất bật và thanh bình của mọi người, nắng mấy, mưa mấy cũng không là cái gì. Đoàn xe bộ đội ta đi qua, mọi người đều như đứng lại nép vào bên đường. Nhìn theo đoàn người, đoàn xe ở chiến trận về. Không biết họ, những người đứng đứng kia họ đang nghĩ gì? Tin tức cuộc chiến tranh biên giới đã được báo chí, truyền hình đưa hàng ngày. Tuy thế, nhiều người dân vẫn chưa chú ý vì chiến sự ở tận biên giới Tây Nam. Nguyên liệu sản xuất cạn, nhiều nhà máy đóng cửa hay sản xuất cầm chừng, nông nghiệp chưa khai khẩn, gỡ bỏ bom mìn, chất nổ trên đồng ruộng hoang chưa xong, phân bón, giống má thiếu nên đời sống nhân dân lao động lâm vào khó khăn. Cái niềm vui của đất nước thống nhất, hết chiến tranh đã nguội. Mọi người bắt đẩu phải lo đến cuộc sống thực tế, cơm gạo hàng ngày.

        Tới quá trưa đã đến Cần Thơ. Vùng này nổi tiếng gạo trắng nước trong, bây giờ tôi đến. Xe xuống phà, chiếc phà, phát âm theo tiếng Pháp trại là bắc, mỗi chuyến chở tới hơn 20 xe cùng với hàng trăm người. Hai bên đầu phà, bà con buôn bán tấp nập, hoa trái thật nhiều, thật ngon, bày biện thật đẹp, cho bắt mắt khách. Đủ các loại quả, nào là sầu riêng, mít, dứa... hình như trái cầy miệt vườn tụ về đây. Trong lúc khát nước ăn trái cây thì không còn gì bằng. Thịt chim quay vàng óng mỡ bày trong những chiếc thúng la liệt. Thật kỳ lạ. Miền Tây màu mỡ, cây trái thật nhiều. Đi qua ven đường, nhìn những thiếu nữ vận đồ bà ba hoa, đang cầm gầu múc nước, té lên các gốc cây, đang lao động mà sao trông nhàn nhã, đẹp đẽ mượt mà đến vậy. Tự nhiên trong tôi trào lên cảm giác muốn có gia đình, với thửa ruộng mảnh vườn, có người phụ nữ của mình. Thèm quá, khát khao quá. Cứ giong ruổi chiến trận thế này, bao giờ mới có được những thứ tưởng như bình thường của đời người ấy.

        Xe chạy, cứ chạy tiếp. Rồi lại đi qua một cái phà nữa, sau này mới biết là phà Vàm Cống. Đến chiều tối thì tới thị xã Châu Đốc - An Giang. Như vậy quãng đường hành quân khoảng 300km. Mọi người xuống đi bộ, cách chỗ đỗ xe khoảng 2 km, đi men theo bờ sông. Trung đoàn bộ và Đại đội 24 đóng quân ở nhà dân, cạnh dòng sông Tiền Giang thật lớn, nước trong vắt. Có những cái thuyền lồng, nuôi cá thật lớn đang neo đậu hay lững lờ trôi. Đây là ấp Châu Long 1, xã Châu Phú B, huyện Châu Thành, thị xã Châu Đốc. Là vùng ngoại ô của thị xã, nhà cửa hầu hết làm dọc theo bờ sông. Tôi, anh Lập cùng hai đồng chí nữa, cũng nhập ngũ 1977- 1978 được phân công ở nhà anh Thành. Anh Thành trước làm ở công ty bảo hiểm, chị thì dạy học, có hai cháu nhỏ là Trinh và Hoài. Ở đây, cả vùng này, hầu như bà con là tín đổ đạo Hòa Hảo. Họ có tục lệ cúng lễ rất đơn giản, chỉ bằng cốc nước và vái lạy bốn phương trời đất. Không hương nhang, hoa quả như đạo Phật. Sáng sớm anh chị đã dậy vái lạy, ngày nào cũng thế.

        Sau những nghi thức chào hỏi dân vận. Rất nhanh chóng anh em tôi gây được thiện cảm với vợ chồng anh Thành. Đặc biệt là chị Lan rất quý tôi, coi tôi như em trai, thường chuyện trò kể về cuộc sống xưa và nay. Chị tâm sự cũng có người em trai trạc tuổi tôi, trước là trung úy chế độ cũ nhưng bị bệnh mất trước giải phóng mấy năm.

        Những tình cảm của anh chị Thành với tôi từ đó gắn bó đến tận bầy giờ. Chúng tôi vẫn thường điện hỏi thăm nhau. Tình cảm của anh chị Thành và người dân nơi đây thật đáng quý. Thật đáng trân trọng. Tôi có ba lần trở lại thăm anh chị. Đặc biệt năm 2005, khi cả nước kỷ niệm 30 năm ngày giải phóng. Tôi, vợ tôi cùng một số gia đình cựu chiến binh Trung đoàn về thăm lại chiến trường xưa. Vào thăm thì thật buồn là vừa giỗ đầu của chị. Mọi người nói trước khi mất chị vẫn nhắc tới tôi. Lo cho tôi sao hồi này không thấy tin, dịp đó tôi đi nước ngoài nên không điện thoại được.

       

        Sau thời gian ngắn dừng chân ở Châu Đốc, Tiểu đoàn 2, 3 của Trung đoàn 273 đã kết hợp với Sư đoàn 330 Quân khu 9 đánh tan bọn Pôn Pốt giải phóng Phú Cường. Sư đoàn 341 được lệnh tiếp tục đánh địch giải phóng hai xã Khánh An, Khánh Bình thuộc huyện Châu Phú, An Giang. Nơi đây địa hình rất phức tạp, là cù lao được bao bọc bởi sông Hậu, sông Châu Đốc nên toàn sình lầy, kênh rạch chằng chịt, rất thuận tiện cho phòng ngự và ngược lại tấn công thì lại rất khó. Bọn Pôn Pốt đã xua quân bất ngờ chiếm giữ nơi này gần hai năm. Quân khu 9 nhiều lần tấn công mà chưa giải phóng được.

        Bọn Pôn Pốt chiếm giữ hai xã này, ngoài các đơn vị địa phương của chúng, còn chủ yếu là Sư đoàn 2. Sư đoàn được tôn là ‘‘anh cả đỏ” của quân đội Pôn Pốt. Chúng chiếm giữ đã lâu, nên xây dựng phòng thủ hệ thống theo tuyến án ngữ liên hoàn, ngay từ ngã ba sông Châu Đốc. Có những chỗ lợi thế chúng chốt giữ, hầm hào kiên cố, kèm thêm cả các bãi mìn, hòng chống sự tiến công của ta với ý đồ lấn chiếm lâu dài. Ngoài ra, chúng được sự chi viện của pháo binh nên trong đất liền cũng rất mạnh.

        Ban chỉ huy Sư đoàn chấp nhận phương án tác chiến của Ban tác chiến Sư đoàn, do đồng chí Thiếu tá Lê Hải Anh, trưởng ban, cùng anh em soạn thảo. Là vẫn dùng theo lối đánh ở trường là luồn sâu vào bên sườn phía sau hướng phòng ngự chính của chúng, tạo thế bao vây chia cắt tiêu diệt địch.

        Trung đoàn 273, Trung đoàn 266 được phân công trên hướng chủ yếu. Dùng các Tiểu đoàn 1,2,3, 8 là lực lượng luồn sâu từ tây ấp Kô Ki, đi ngược lên hướng Bắc. Đi sâu vào phía sau địch ở phía Tây sông Châu Đốc. Kết hợp với tiêu diệt địch từ đồn biên phòng Bắc Đai đến đồn biên phòng Vạt Lài và khu vực tây của hai xã Khánh An, Khánh Bình.

        Đêm 3 tháng 2 năm 1978, nhằm ngày 29 tháng chạp năm Mậu Ngọ, khi mà cả nước đang chuẩn bị đón tết Nguyên đán Mậu Ngọ, thì các chiến sĩ Trung đoàn 273, Trung đoàn 266 của Sư đoàn 341, Trung đoàn 2 của Sư đoàn 330, Trung đoàn 2 của Tinh đội An Giang, cùng các lực lượng hải quân, tăng thiết giáp di chuyển đến các vị trí tập kết. Trung đoàn 273 và 266 ém quân, đợi Lữ đoàn công binh Quân khu bí mật bắc cầu phao vượt sông. Khoảng 1 giờ đêm ngày 4 tháng 2 cầu phao bắc xong. Các Tiểu đoàn được lệnh luồn sâu theo kế hoạch. Phải đi vòng xa, nhưng đến 5 giờ sáng các đơn vị đã vào chiếm lĩnh các mục tiêu được phân công. Trời cuối năm se lạnh. Sương xuống dày, tầm quan sát không được xa, nên bọn Pôn Pốt không phát hiện được ta. Càng bất ngờ hơn khi chúng nghĩ ngày mai là ngày tết cổ truyền Việt Nam, nên ta không động binh. Bọn địch ở đây mới bị ta luồn sâu đánh tập hậu một trận Phú Cường nên còn rất ngớ ngẩn. Hơn nữa, với địa hình chốt giữ rất hiểm hóc và lại đã chiếm giữ rất lâu rồi, nên bọn này rất chủ quan. Chúng không biết rằng, lưỡi gươm của thần công lý, lưỡi gươm của sức mạnh, của ý chí Quân đội Việt Nam anh hùng, của dân tộc Việt Nam anh hùng đã cận kể bên cổ chúng, đang đợi giờ hành quyết.

        Đúng 6 giờ 15 phút ngày 4 tháng 2, sương tan dần. Các mục tiêu đã hiện rõ, ùng - ùng - ùng, những tiếng nổ đầu nòng của pháo binh ta bắn vào các mục tiêu. Oành - oành - oành, tiếng nổ inh tai gần đội hình ém quân. Rồi như ngưng lại để quan sát chỉnh tầm, rồi các loại pháo, cối thi nhau nhả đạn. Dàn nhạc, bản hợp xướng của pháo, cối cùng hỏa lực các loại,của lòng căm thù, sức mạnh của cuộc chiến tranh chính nghĩa, đồng loạt dập vào các vị trí chốt giữ của Pôn Pốt. Pháo 130 ly bắn tầm xa, chế áp các trận địa pháo bên trong của chúng. Không thể phân biệt nổi tiếng nổ của từng loại pháo. Âm thanh rền vang như sấm. Rồi máy bay của ta xuất hiện, ném bom vào các mục tiêu, trận địa pháo, khu vực chỉ huy của Pôn Pốt. Rồi máy bay trực thăng quần đảo bắn róc két liên tục vào các chốt địch ở hướng Sư đoàn 330 đảm nhiệm. Hỏa lực thật mạnh. Đúng là trong chiến tranh chống Mỹ và giai đoạn đầu của cuộc chiến với Pôn Pốt này, chưa lần nào quân đội ta xuất quân đủ các quân binh chủng như đợt này. Dưới sông Châu Đốc, bốn tàu “há mồm” của hải quần đang tiến về vị trí đổ bộ. Trận địa địch chìm trong khói lửa. Các đồng chí chỉ huy của Tiểu đoàn 3 như Nguyễn Song Thao, Tiểu đoàn trưởng Tô Quang Phụng, Đại đội trưởng Nguyễn Văn Ngọc, Trung đội trưởng Hoàng Quốc Lập Trung đội trưởng và nhiều đồng chí cán bộ khác thật sự mưu trí, khi xung phong đều lao lên trước thật dũng mãnh. Khi ngớt đợt tập kích hỏa lực bằng máy bay và pháo binh, cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 3 tràn lên đánh chiếm địch ở khu vực đồn Bắc Đai. Địch lợi dụng hầm hào kiên cố, phòng thủ quyết liệt. Nhưng chỉ sau 35 phút chiến đấu, Tiểu đoàn 3 đã đánh chiếm và tiêu diệt hết bọn địch ở đây để tạo nên bàn đạp mở thông ngã ba sông Châu Đốc. Tạo chỗ đứng đầu cầu, bến đổ bộ cho các tàu há mồm, nhả 12 xe bọc thép M113 và các Tiểu đoàn bộ binh Quân khu 9, Trung đoàn 266 tiến công khu vực Chây Thom.

        Cùng lúc Tiểu đoàn 3 đánh chiếm đồn địch ở đồn biên phòng Bắc Đai, Tiểu đoàn 2 dũng mãnh tấn công tiêu diệt địch ở đồn biên phòng Vạn Lài. Tiểu đoàn 1 phát triển tiến công phía tây đồn Bắc Đai, địch co cụm chống trả. Pháo binh của Pôn Pốt cũng đã gượng dậy bắn hỗ trợ cho bọn sống sót. Chúng bắn theo tọa độ tính sẵn, mật độ thật dày đặc, làm cho bộ đội ta thương vong nhiều, nhất là ở khu vực cầu phao vượt sông. Đạn pháo nổ dưới sông làm cá chết nổi trắng mặt nước. Trong những loạt pháo bắn trả đó, một loạt pháo làm hy sinh đồng chí Trần Quy Nhơn, tham mưu phó Trung đoàn và đồng chí Thắng, trợ lý tác chiến của Trung đoàn 273 cùng một số anh em khác.

        Pháo binh ta tiếp tục bắn chế áp vào sâu. Nhưng chắc bọn này có “mắt pháo” đài quan sát, nên chúng bắn vào quân ta cũng rất trúng đích. Ta tập trung phản pháo, mà chưa bịt miệng được toàn bộ pháo của chúng. Máy bay trực thăng HU cũng vẫn liên tục quần đảo hỗ trợ bộ binh tiêu diệt Pôn Pốt.

        Đến khoảng 9 giờ 30 phút, hầu như các mục tiêu của Sư đoàn 341 tấn công đã hoàn thành thì ở hướng quan trọng của Trung đoàn 2, Sư đoàn 330, Trung đoàn 2 tỉnh An Giang vẫn chưa mở được cửa, tấn công địch ở cù lao Khánh An - Khánh Bình.

        Nếu cứ để kéo dài thì toàn cục sẽ bất lợi cho ta. Ban chỉ huy liên quân quyết định điều lực lượng của Sư đoàn 341 gồm Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 273 và một Tiểu đoàn của Trung đoàn 266 chi viện cùng Sư đoàn 330 tiến công địch ở đây.

        Lúc này, cầu phao tạm của Sư đoàn 330 cũng đã bắc xong. Các chiến sĩ Tiểu đoàn 2 ào ào vượt sông. Trung đoàn 266 cũng được cơ động bằng “tàu há mồm” của hải quân đổ bộ vào tiến công cù lao Khánh An - Khánh Bình, khu vực ngã ba ấp Ba Đình. Khu này là Sở chỉ huy và kho hậu cần, quân y của Trung đoàn 11 của Pôn Pốt.

        Tiểu đoàn 2 đánh tràn lên, cùng với anh em Sư đoàn 330 đánh tràn xuống phía Bắc làng Xanh. Đánh thẳng vào sau đội hình địch đang cố thủ của chúng ở An Thạch. Bọn Pôn Pốt không còn đường lùi, chống trả thật quyết liệt, nhưng chúng đã vỡ trận, một số tổ chức vượt sông tháo chạy bằng thuyền, nhưng bị pháo cối và trực thăng tiêu diệt.

        Tiểu đoàn 1 sau khi đánh chiếm xong phía Tây đồn Bắc Đai, được lệnh vượt sình lầy khu bưng Bình Thiên tiến công vào phía Nam làng Xanh.

        Chiến sự nhỏ lẻ tiếp diễn đến 17 giờ chiều ngày 4 tháng 2 năm 1978. Quân ta làm chủ hoàn toàn cù lao Khánh An - Khánh Bình. Sau hai năm, khu vực hai xã này đã được giải phóng sạch bóng quân xâm lược tàn ác. Đúng chiều 30 tết Mậu Ngọ, các đơn vị được lệnh tạm chốt giữ tại các vị trí, địa bàn vừa giải phóng.

        Chiến thắng này mang ý nghĩa thật lớn. Đã khẳng định truyền thống và sức mạnh, ý chí mưu lược, sự hợp đồng quân binh chủng của quân đội ta, sự kết hợp hòa quyện chặt chẽ giữa bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương thật tuyệt vời, thật hoàn hảo. Đó là sức mạnh của toàn dân trong chiến tranh vệ quốc.

        Đảng bộ, chính quyền nhân dần Châu Đốc, An Giang đã dành nhiều tình cảm cho cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 341, nhất là khu vực Châu Đốc, các xã Khánh An - Khánh Bình vô cùng biết ơn các đơn vị đã chiến đấu, đánh đuổi, tiêu diệt bọn Pôn Pốt độc ác.

        Trong các bài giảng của các trường sĩ quan sơ cấp, cao cấp hay tập huấn... của các trường đào tạo sĩ quan, hạ sĩ quan đều lấy trận đánh Phú Cường, Khánh An - Khánh Bình, làm bài học giảng dạy cho các bộ môn quân sự quốc phòng. Qua trận chiến này, uy danh của Sư đoàn 341 ngày càng được tôn vinh, càng được sự yêu mến của nhân dân các tỉnh dọc miền biên giới Tây Nam. Thật đáng tự hào!

        Vừa nhận nhiệm vụ tạm thời chốt giữ đón xuân ăn tết tại địa bàn vừa giải phóng thì Ban chỉ huy Sư đoàn lại được thống báo, quân Pôn Pốt đang tập trung rất đông, chuẩn bị đánh chiếm thị trấn Hồng Ngự, tỉnh đồng Tháp. Toàn đội hình Sư đoàn lại chuẩn bị cơ động về Đồng Tháp.

        Trong khi toàn Trung đoàn đang làm công tác chuẩn bị chiến đấu giải phóng hai xã Khánh An - Khánh Bình, thấy tôi quá gầy ốm nên cấp trên cho về điều trị ở viện 7 Biên Hòa. Ra đi khi đơn vị đang bước vào trận chiến đấu mới, tôi áy náy vô cùng.

        Chiều tối, tôi và anh Lập cùng anh Mến chào anh chị chủ nhà, khoác ba lô ra phòng đợi bến xe thị xã Châu Đốc, để sáng hôm sau đón xe về Sài Gòn.

        Thị xã biên giới thời chiến không thật sôi động. Phố phường vắng vẻ. Cũng có hàng quán nhưng không đông đúc. Thỉnh thoảng Pôn Pốt bắn vu vơ sang mấy loạt pháo. Khu vực núi Sam, bên này là đền “Vía Bà”. Nhưng bên kia bọn Pôn Pốt vẫn còn chiếm giữ. Nếu tính theo đường “chim bay” thì cũng không xa. Hôm trước anh em tôi có lên thăm đền thấy vắng tanh. Anh em Tiểu đoàn bộ, Tiểu đoàn 1 đang chốt giữ ở đó. Các Đại đội bộ binh bên kia núi hàng ngày vẫn chiến đấu chặn địch lấn dũi chiếm đất.

        Ba anh em trải áo mưa ra nền nhà đợi nằm nghỉ. Trong lòng mọi người rất vui, háo hức vì được về phía sau nghỉ một thời gian. Nhưng phải nằm đợi đến sáng mai cảm thấy lâu quá, đợi chờ trong mong ngóng thật buồn và thấy thời gian đi thật chậm. Chậm hơn cả một mình ngồi gác ở cánh đồng nơi chiến tuyến. Vừa nằm một tý các loại muỗi to, muỗi bé, muỗi mẹ, muỗi con đã tấn công không chịu nổi. Anh em tìm cách mắc màn, cảm giác như buồn thiếu cái gì. Riêng tôi thì ho, không hút thuốc lá, còn hai bạn kia thì hết điếu nọ đến điếu kia.

        Tự nhiên tôi hỏi anh Lập: “Có đi uống cà phê không?”. Anh Lập nói: “Tiền đâu mà uống cà phê?”. Đúng là lính chiến, gian khổ là thế, ngoài hành trang đơn giản còn toàn là súng, là đạn. Còn bây giờ đi viện, súng, đạn củng không còn. Chỉ có cái ba lô bẹp, vì có cái gì nhiều đâu. Tiền thanh toán đi viện, có đáng là bao, trợ cấp của trung sĩ chỉ có mấy đồng. Tôi nói với Lập, cứ đi với tôi ra phố chơi cờ, uống cà phê. Anh Lập nói: “Thắng mới được uống, còn thua thì lấy gì ra mà chiêu đãi họ”. Tôi nói với Lập lúc ở Sài Gòn tôi hay chơi cờ với người Hoa ở Chợ Lớn nhiều rồi, cứ yên tâm. Lúc này tôi cũng muốn chơi cờ cho vui, vậy thôi chẳng phải vì tiền nong. Cuộc đời tôi, tôi luôn muốn giữ thanh sạch, không phải vì tiền.

        Hai anh em đi dọc từ bến xe vào phố khoảng trăm mét, gặp ngay một nhóm khoảng bốn, năm người đang chụm đầu chơi cờ tướng. Thấy anh em tôi đến mọi người ngẩng lên như có ý nhường chỗ ngồi. Tôi xin phép ngồi xem, bà con thấy hai chú bộ đội có vẻ say cờ thì rất thích. Hết ván cờ dở tôi xin phép cầm quân chơi một ván. Mọi người rối rít nhường chỗ cho kỳ thủ mới.

        Hồi năm 1975, khi đi viện 175 lúc rỗi, các thương bệnh binh không có gì vui hơn, giết thời gian hơn là chơi cờ tướng và chơi các loại bài. Tôi có học được vài nước đi, cách xuất quân và thế đánh pháo gọng sĩ, rồi chuyển thế pháo chồng. Công phá đối phương rất lợi hại. Ai thiếu kinh nghiệm là rất dễ thiệt quân, mất xe và thất bại nhanh chóng.

        Kết thúc trận đấu với ba người khác nhau tôi đều thắng với thế cờ này. Mọi người rất phục chú bộ đội mà “cao cờ” kêu cà phê, thuốc lá, bánh kẹo mời chúng tôi thật trịnh trọng. Anh Lập thì từ đó cứ phục tôi “sát đất”. Đến bây giờ, tôi với Lập vẫn thường hay nhắc về buổi tối Châu Đổc chơi cờ tướng, uống cà phê ở đó.

       

        Sáng hôm sau ba anh em lên xe về Sài Gòn. Rồi tiếp tục bắt xe về viện 7 Biên Hòa. Điều trị được gần chục ngày, thì tôi và anh Lập cùng ra viện. Chia tay nhau ở Sài Gòn, mỗi người đi mỗi ngả riêng tư. Dự định sau hai ngày sẽ trở lại đơn vị.

        Tôi tranh thủ đi gặp một số người quen ở thành phố. Rồi vào sân bay Tân Sơn Nhất, chơi với người em trai thuộc Đại đội Trinh sát điện tử của Bộ Tư lệnh Phòng không- Không quân đóng quân trong sân bay. Hai anh em gặp nhau thật vui mừng. Trong đơn vị của Lộc, em trai tôi và nhiều anh em quê ở Thái Bình, cùng nhập ngũ đợt tháng 12/1974. Nghĩ ra đủ cách để chiêu đãi tôi rất thịnh soạn. Mọi người rất thích nghe tôi kể chuyện chiến đấu biên giới Tây Nam. Lộc cho tôi biết, bố mẹ và mọi người đểu rất lo cho tôi vì mấy tháng đi biên giới, tôi không có tin tức gì. Hàng ngày cứ thấy máy bay chở thương binh từ Tây Ninh về, Lộc cùng mấy bạn thường ra xem và vào cả viện quân y 175 để dò hỏi tin tức về tôi.

        Lúc này đã gần Tết Nguyên Đán, Lộc nói: “Có chú Tiến, nhà ngay trước cửa nhà tôi, vào công tác trong này, chuẩn bị về Thái Bình. Hiện đang ở khách sạn Tao Đàn, tức là nhà khách chính phủ”. Tôi đi mua mấy tấm thiệp ở bưu điện Sài Gòn, viết thư cùng lời chúc tết, mang đến đó ý định nhờ gửi về nhà.

        Tôi đang ngồi ở phòng đợi bên dưới. Thì thấy một người phụ nữ còn trẻ đi ra, mắt đăm đăm nhìn tôi, rồi mừng rỡ gọi tên tôi. Trong giây lát tôi nhận ra là người bạn gái tên Nhung. Bạn cùng học với nhau thời lớp 4 lớp 5 ở Thái Bình. Cuộc gặp gỡ bất ngờ, thật vui. Qua chuyện trò, tôi được biết Nhung đang làm kế toán tại nhà khách này. Nhung hỏi tôi hiện giờ làm gì? Ở đâu? Tôi kể sơ sơ cho Nhung biết về đời bộ đội của tôi. Tôi nói: “Hiện đơn vị tôi vẫn đang chiến đấu ở biên giới Tây Nam, vùng Châu Đốc, An Giang. Tôi ốm đi viện. Bây giờ ra viện được nghỉ mấy ngày”. Nhung hỏi: “Sao Phú không về quê?”. Tôi nói: “Về thế nào được?. Hôm nay đã là ngày 27 tết rồi. Tàu xe rất khó, đi làm sao được!” Nhung nói tiếp: “Phú cứ về đi. Tôi sẽ mua vé máy bay cho Phú về”. Thật bất ngờ, khi có lời đề nghị giúp đỡ cao sang đó. Thời đó mà đi máy bay thì thật là khó vì máy bay thường chỉ giành riêng cho cán bộ đi công tác. Giá vé lại thật cao so với lính, nên với chúng tôi chẳng bao giờ nghĩ tới phương tiện cao cấp này.

        Nhung thuyết phục tôi một lúc rồi nói: “ở đây tôi mua vé thì đơn giản. Vì nhà khách Chính phủ nên gọi ra sân bay là lấy được vé ngay”. Tôi ngần ngừ vì cũng quá bất ngờ, trong giấy ra viện của tôi có ghi là: “Ra viện được nghỉ công tác 10 ngày”. Đắn đo một chút, tôi đồng ý và nhờ Nhung lấy hộ vé để bay ra Bắc. Tôi về sân bay, bàn với Lộc, rồi quyên tiền của anh em cho vay. Chiều tôi trở lại khách sạn gặp Nhung. Nhung đã lấy được luôn vé khứ hồi cho tôi. Chuyến bay vào ngày 29 tết và vé vào ngày mùng 8 âm lịch.

        Tôi thầm cảm ơn Nhung. Người bạn gái chung một lớp thời phổ thông.

        Tôi trở lại sân bay, chỗ đơn vị Lộc, trong lòng chộn rộn mừng vui. Hai anh em đi mua một số quà, chủ yếu là đồ chơi trẻ em, khăn voan, bít tất nilon để mang ra Bắc làm quà.

        Tôi không gặp được Lập như đã hẹn. Cũng lỡ hẹn với Thanh, người bạn gái. Hôm trước đến chơi, tôi có hẹn là: “Sẽ cùng Thanh đi chơi chợ hoa Nguyễn Huệ ngày tết”. Do việc được ra Bắc, về quê quá bất ngờ nên tôi không kịp báo lại. Lỡ hẹn với anh Lập cũng không có gì quan trọng lắm. Còn riêng với Thanh, việc lỡ hẹn này, là nỗi ân hận của tôi cho đến tận bây giờ. Vì cho đến bây giờ và chắc là mãi mãi tôi không có cơ hội để sửa chữa, thực hiện lời hứa đó nữa.

        Chiều hôm sau, tôi và Lộc ra nơi làm thủ tục để bay ra Bắc. Trời ngày tết mà ở Sài Gòn, nhất là trong khu vực sân bay nắng nóng như đổ lửa. Tôi nhanh chóng làm những thủ tục an ninh. Rồi vào phòng đợi khoảng 30 phút thì lên máy bay. Hồi đó hàng không của mình chủ yếu là dùng máy bay hai hay bốn cánh quạt, còn gọi là động cơ, của Nga. Máy bay không có hệ thống điều hòa nhiệt độ như bây giờ. Trong lúc chờ đợi cất cánh, ai nấy mồ hôi đổ ra như tắm, trông rất khổ sở. Riêng tôi, thì phần vì quen với cái nóng, cái khổ, phần vì đang phấn khích vì chuyện đi phép thăm nhà bất ngờ này. Mà lại được đi bằng phương tiện máy bay hiện đại nên tôi cũng thấy bình thường mặc dù cái khăn mặt màu xanh của lính chiến phải vắt mồ hôi mấy lần. Miên man nghĩ đến hổi tháng 3/1976 khi đang làm Quân quản tại Sài Gòn, thì mẹ tôi vào thăm. Đúng lúc tôi chuẩn bị được đi phép. Thế là tôi bỏ đường bộ ô tô của Binh trạm. Hai mẹ con mua vé tàu thống nhất về theo đường biển. Sau hai ngày lênh đênh trên biển Đông, thì cập bến cảng Hải Phòng. Lần này được đi về nhà bằng máy bay nữa. Như vậy là tôi vào Nam, ra Bắc bằng đủ các loại phương tiện. Đi bộ, đi ô tô, đi tàu biển và lần này là máy bay trên trời. Một thằng lính chiến bộ binh súng dài mà như vậy cũng rất là oai, cũng thật là tự hào rồi.

        Thế rồi, cũng đến giờ cất cánh. Khoảng 4 giờ 30 phút chiều thì máy bay hạ cánh xuống sân bay Gia Lâm. Mọi người lên xe ô tô của hàng không về Hà Nội. Đi từ Sài Gòn ra Bắc khoảng hơn hai giờ bay, vậy từ Gia Lâm về bờ hổ Hoàn Kiếm mất gần ba tiếng đồng hồ, vì tắc đường ở trên cầu Long Biên. Ngày tết bà con đi lại quá đông. Với tôi, đó là lần chứng kiến cảnh tắc đường đầu tiên trong đời.

        Vừa xuống xe ở trạm hàng không bờ hồ Hoàn Kiếm, thì đã thấy bố tôi đứng đợi. Ông được ông Tiến hàng xóm về trước báo giờ bay của tôi nên lên Hà Nội đón tôi. Hai bố con mừng mừng, tủi tủi trào nước mắt. Không ngờ cuộc đời lại có những thay đổi nhanh như vậy. Hà Nội chuẩn bị Tết đông đúc, nhưng vẫn thấy nghèo nàn, không ầm ĩ, không ồn ã như Sài Gòn. Trời cuối năm ầm u lạnh. Những lá vàng rơi, bay lả tả trong chiều cuối Đông. Dân chúng còn đi toàn bằng xe đạp. Nhìn những người phụ nữ gò lưng rạp người đạp xe trông thật vất vả. Ở Sài Gòn, họ đi xe đạp kiểu dáng khác, trông thanh thản hơn nhiều. Thi thoảng ở đây mới có chiếc xe máy hoặc xe ô tô con cũ kỹ chạy qua, chạy lại.

        Hai bố con nhanh chóng đi xích lô ra bến xe Kim Liên mua vé ô tô về Thái Bình chuyến cuối. Gần mười giờ tối mới về đến nhà. Mọi người, mẹ tôi, anh em họ hàng ùa ra chào đón tôi. Đón người con từ chiến trường trở về. Cả nhà thật vui, thật cảm động, cười cười, nói nói. Nhưng mắt ai cũng đỏ hoe. Những giọt nước mắt của niềm vui gặp mặt, của niềm vui được đón người con từ chiến trận trở về an lành. Những hình ảnh đó, đến bây giờ, mấy chục năm rồi mà như mới hôm qua. Với tôi mãi mãi không thể nào quên!

        Sau khi ăn cơm xong, cả nhà trò chuyện tới khuya, tôi lên giường đi ngủ. Tôi vẫn bàng hoàng không tin là mình đang được sống, được ăn, được nằm tại gia đình mình. Tất cả những tình cảm của mọi người, nhớ nhung dồn nén đã lâu được bung ra thể hiện. Nên có thể nói tôi được chăm sóc thật đặc biệt. Nhà tôi, bố mẹ sinh được mười anh chị em. Nhưng một người anh trên tôi nghe kể lại bị “mất” ngay lúc chào đời. Bố tôi là bộ đội công nhân quốc phòng thuộc Quân khu 3, chuyên sản xuất, chế tạo vũ khí cho quân đội nên mẹ và gia đình tôi những năm chống Pháp, thường “chạy loạn”, định cư theo Công binh xưởng của ông. Cho nên mấy anh chị em đểu sinh ra mỗi người một tỉnh. Chị cả sinh ở Hải Phòng, chị hai sinh ở Nam Định, anh thứ ba sinh ra mất ngay ở Thanh Hóa. Tôi được sinh ra ở vùng Kim Tân, Thạch Thành, Thanh Hóa. Tiếp đến, cô em gái tên Lợi được sinh ở vùng Nam Định. Từ em trai Lộc trở xuống sau giải phóng, gia đình tôi về định cư tại Thái Bình, nên tất cả năm người em là Lộc, Quang, Vinh, Quý, Vịnh, đều được sinh ra ở Thái Bình. Tổng số anh chị em còn sống và trưởng thành là chín người, năm trai và bốn gái. Tôi là anh trai lớn nên mọi niềm tin yêu, hy vọng của bố, mẹ đặt vào tôi rất nhiều. Hồi nhỏ và khi lớn lên từ học hành cho đến sau này, lớn lên đi làm, tôi luôn là một người con ngoan, người anh gương mẫu trong gia đình.

        Đến thời điểm năm 1978 thì mới có tôi và em trai Lộc vào bộ đội. Chú Lộc khi đi bộ đội tháng 12/1974 thì được vào đơn vị Rada điện tử nên mệnh danh là lính “Cậu”, có nghĩa là lính ở binh chủng hiện đại, quan trọng. Còn tôi đi bộ đội vào luôn đơn vị bộ binh AK súng dài ở Trung đoàn 8, Quân khu 3. Sau đó tôi được chuyển sang Sư đoàn 308B. Khi Sư đoàn 341 thành lập, thì cả Trung đoàn 36B của tôi được chuyển qua, lấy phiên hiệu mới là: Trung đoàn 273.

        Đời lính bộ binh như các bạn đều biết thật là vất vả. Có lẽ cực khổ nhất trong các sắc lính của mình. Hành quân thì chỉ cơ động bằng đôi chân là chính. Từ xây nhà, đào hầm, tập luyện cho đến lấy gạo, lấy củi...đều bằng sức vóc của lính. Mà lúc đó anh em mình có mấy ai to lớn đâu. Lúc đó tôi nặng được hơn 40kg thuộc diện B2, lẽ ra không đủ sức khỏe đi bộ đội. Nhưng vì gia đình đông người, lại chưa có ai tham gia bộ đội hay phục vụ chiến trường nên vẫn được ưu tiên nhập ngũ. Thời đó được vào bộ đội là một vinh dự.

        Thế hệ chúng mình, hầu như con trai, lớn lên là đi bộ đội gần hết và hy sinh cũng không ít. Dù rằng, bây giờ các cấp chính quyển, các đoàn thể và anh em chúng mình có nói, có viết, thật nhiều, thật hay. Có thể hiện thế nào đi nữa thì cũng không thể nói hết, viết hết, không thể tả nổi tâm trạng buồn đau, lo lắng của người cha, người mẹ, người vợ, người thân. Nhất là người mẹ lo và thương cho con mình. Người con yêu dứt ruột sinh ra, mong ngóng lớn khôn từng giờ, từng ngày. Trong khó khăn thiếu cơm, thiếu sữa mẹ, để lớn lên, để trưởng thành. Rồi người con lại đi lính ra sa trường, cực khổ ở tuyến đầu, trước mũi tên hòn đạn quân thù. Lúc nào cũng có thể cướp đi mạng sống của con trai mình. Cũng chính vì những điếu đó cho nên mẹ tôi, đã dành tình cảm cho tôi thật nhiều, chăm sóc từng ly từng tý một. Buổi tối đầu đi ngủ bà còn nằm cạnh tôi, ôm ấp vuốt ve hít hà như hồi tôi còn bé.

        Được nằm trong chăn ấm giường êm, ánh sáng điện chói lòa, trong vòng tay mẹ. Bất chợt tôi lại nhớ tới đơn vị, nhớ đến Lập. Giờ này chắc Lập cùng anh em đang phải chiến đấu, đang phải đối mặt với kẻ thù. Gian khổ và ác liệt. Tự nhiên tôi thấy mình như có lỗi với anh em, với đơn vị, với đồng đội. Rồi lại muốn thời gian trôi thật nhanh, thật chóng để tiếp tục trở lại đơn vị. Trong sung sướng mà nước mắt tôi chảy dài xuống gối, miên man với những suy nghĩ, tôi ngủ thiếp đi thật ngon lành.

        Ùng - ùng, ùng - ùng, rẹt - rẹt - rẹt. Rồi đoàng - đoàng- đoàng, đoàng- đoàng- đoàng những tiếng nổ liên thanh thật dài. Những tiếng thùng- thùng - thùng. Thùng - thùng- thùng đều đặn rồi dồn dập. Tiếng nổ của các loại pháo, pháo lớn, pháo nhỏ, pháo tép như tiếng AR15. Xen lẫn là những tiếng nổ của các loại pháo đùng, pháo cối như những tiếng nổ của đạn B40, B41, ĐKZ. Loại pháo 8, pháo 10 của Bình Đà thì thùng - thùng- thùng như tiếng súng 12,7 ly điểm xạ.

        Một trận chiến thật khốc liệt, khói thuốc pháo khét lẹt sáng loé, chớp nhằng nhằng, bừng sáng trong đêm. Những tiếng nổ như một trận đánh lớn hiệp đồng các quân binh chủng. Chỉ không có tiếng hô xung trận của anh Tiễn, anh Trụ ,của anh em trong lúc xung phong. Mà là tiếng hô reo vui của mọi người òa lên: Giao thừa rồi! Mọi người trong gia đình hơn

        10 người ôm lấy nhau, chúc tụng nhau trong niềm hân hoan của giây phút trọng đại lúc giao thừa, ngày tết, mừng năm mới đã tới. Với tôi cảnh tượng này thật là lạ lẫm. Vì trước đây còn bé thì đất nước có chiến tranh. Ngày Tết không có pháo hoặc rất hạn chế. Lớn lên đi bộ đội từ năm 1972 đến nay đã là 6 năm, tôi mới được đón xuân ăn tết ở nhà. Năm nay mới được chứng kiến không khí đón giao thừa, mừng năm mới của dân mình trong thời bình nên tôi cũng chưa thể hòa nhập với cái không khí đón giao thừa này. Nhìn khói, nhìn lửa chớp lòa và tiếng nổ của các loại pháo, bản hợp xướng của đủ các loại tiếng nổ. Bất giác tôi nói với mẹ: Mẹ ơi! Ở mặt trận, lúc đánh nhau, súng hai bên bắn nhau, tiếng nổ đúng như thế này mẹ ạ. Mẹ tôi ôm tôi rồi nói: Vậy biết đường nào mà tránh đạn hả con. Tôi nói là: “Trong chiến đấu địch bắn mình, mình bắn địch. Cho nên nhiều khi khó tránh được thương vong, sống được là may mắn nhiều lắm rồi mẹ ạ. Con của mẹ cũng chết hụt nhiêu lần rồi.” Mẹ tôi không nói gì chỉ lau nước mắt, ngửa mặt lên nhìn trời đêm như cầu khấn điều gì, rồi ôm tôi chặt hơn.

        Thế rồi, mấy ngày tết ở gia đình cũng trôi đi thật nhanh. Lẽ ra ngày mồng 7 tôi lên Hà Nội để mồng 8 bay. Nhưng vì kiêng ngày 7 nên tôi đi chiều ngày mồng 6 Tết. Chia tay bố, mẹ, anh em và mọi người thân tại bến xe Thái Bình để lên Hà Nội. Trong lần chia tay tiễn chân này, còn có một người con gái hàng xóm, tên cô là Hương. Tôi quen được Hương trong mấy ngày tết.

        Chiều tối tôi tới Hà Nội, tìm vào nơi ở của Việt bạn học hồi nhỏ. Việt đi bộ đội trước tôi, bị thương năm 1974 rồi về đi học tiếp văn hóa. Hiện anh đang làm việc ở Bộ Nội thương. Nên ở ký túc xá của Bộ Nội thương phố Hai Bà Trưng, Hà Nội. Tôi chơi một ngày, ngủ lại hai đêm với Việt. Đúng ba giờ sáng ngày mồng 8 tết tôi dậy, một mình đi bộ, theo hướng dẫn là đi thẳng, rồi rẽ trái là ra Hồ Gươm, sẽ tới trạm vé trung chuyển khách hàng không.

        Trời đông thật rét! Đường Hà Nội thật vắng. Không một bóng người. Gió bấc thổi hun hút. Lá vàng của các loại cây rơi, bay bay đầy đường. Những cây bàng, cây phượng trụi lá, trông khô cứng khẳng khiu. Đứng run rẩy vật vã trong gió rét. Đã 6 năm rồi, tôi không được sống trong cảnh mùa đông thế này. Rét quá. Mồm thở khò khè phả ra cả “khói”. Tôi vừa đi vừa chạy cho ấm. Thầm nghĩ: Hà Nội ơi! Mọi người đang say sưa ngủ trong chăn ấm nệm êm. Trong hạnh phúc lứa đôi, gia đình chồng vợ. Có biết tôi, một người lính đang một mình giữa phố vắng giá rét để đi vào Nam, ra biên giới. Chiến đấu gian khổ hy sinh, để cho mọi người yên giấc ngủ ngon không? Thật bất công, thật vô lý và phũ phàng. Cuộc đời và đời lính sao khổ hạnh đến vậy? Triền miên với những suy nghĩ mông lung, lại củng không rành đường phố Hà Nội. Nên tôi đi qua trạm hàng không mà không biết. Quá nửa bờ hồ mới gặp được một bác xích lô đi làm sớm. Nhìn dáng người gầy gò. Đạp cái xích lô cũ rích già nua, tiếng bàn đạp khô dầu cọ nhau vang tiếng kêu cót két, cót két. Chợt nghĩ ông này chắc cũng nghèo khổ lắm đây. Hòa bình rồi mà sao dân mình còn khổ thế? Tôi hỏi thăm đường mới biết là mình bị đi quá xa. Theo hướng dẫn, quay lại và đi vòng tiếp cũng bằng nhau. Đã gần đến giờ, tôi vội chạy nốt nửa bờ hồ còn lại. Như vậy là kỷ niệm của Hà Nội được khắc ghi thành tích là: Tôi đã một mình chạy việt dã hơn một vòng bờ hồ Hoàn Kiếm trong buổi sáng mùa Đông. Không biết là mấy km nữa. Thật nhớ đời.

        Tới nơi vừa kịp lên xe để sang sân bay Gia Lâm. Đến khi làm xong thủ tục, lên máy bay. Tôi mới biết là mình vẫn đang mặc cái áo khoác Măng tô của bạn. Không biết gửi ai và làm thế nào trả Việt. Tôi phải cầm vào Sài Gòn tìm cách gửi ra sau. Nhưng rất áy náy thương bạn, trời giá lạnh thế này, bạn lấy gì để mặc. Quần áo lúc đó đâu có nhiều như bây giờ.

        Cũng có thể cái mong, cái nhớ của đơn vị nên cảm thấy máy bay, bay cũng thật chậm. Rồi lại ghé xuống đưa đón khách ở Đà Nẵng nữa. Nghe nói, ở nước ngoài giờ tàu, giờ xe, nhất là giờ máy bay cất cánh, hạ cánh là nghiêm chỉnh và chính xác lắm. Còn ở ta thì máy bay cũng chưa phải là phương tiện phổ thông nên còn nhiều bất cập.

        Đến gần trưa máy bay mới tới được sân bay Tân Sơn Nhất Sài Gòn. Bước ra cầu thang, nắng chói lòa. Những cái áo khoác, hay những bộ com lê của mọi người đang mặc không hợp nữa. Ai nấy mồ hôi nhễ nhại trong phòng làm thủ tục an ninh. Không có hành lý, tôi nhanh chóng ra trước về ngay chỗ đơn vị chú Lộc. Chia quà miền Bắc, thuốc lá, trà, mấy gói kẹo Hải Châu cho anh em. Rồi tôi kể cho anh em nghe về chuyến đi, về chuyện tết miền Bắc thật vui vẻ.

        Cơm trưa xong 2 giờ chiều, tôi chào mọi người đón xe về căn cứ Long Bình ở Biên Hòa. Rất may là gặp ngay chú em kết nghĩa Hồ Gia Hiền, nhập ngũ 1974. Quê Hiền ở Hương Sơn, Hà Tĩnh. Hiển thay tôi làm trợ lý chính trị Tiểu đoàn 1. Tôi nhanh chóng hỏi thăm ngay tình hình đơn vị. Hiển nói: “Dịp anh đi viện, Trung đoàn đánh trận lớn lắm ở Khánh An- Khánh Bình. Đánh hợp đồng đủ các quân, binh chủng, Hải - Lục - Không quân - Tăng thiết giáp. Cùng các Sư đoàn bộ binh, công binh của Quân khu 9. Trong trận này ta thắng lớn, nhưng thương vong cũng nhiều. Nhân dân ở đây cảm động và xót thương anh em mình lắm. Ông Trấn Quy Nhơn, Tham mưu phó và đồng chí Thắng trợ lý tác chiến cũng hy sinh”.

        Rồi Hiển kể tên những ai hy sinh, ai bị thương nặng, nhẹ. Nghe Hiền kể tôi đau xót vì rất nhiều anh em quen thuộc đã không còn nữa. Chợt nghĩ đến Lập, tôi hỏi có ai tên Lập của Tiểu đoàn 3 không? Hiền đáp là không rõ và kể tiếp: “Đau nhất là sáng mùng 1 tết, Đại đội 14 bắn một quả cối 120 ly đón mừng năm mới. Không may đạn rò rỉ, nổ ngay tại nòng, làm cụt nòng pháo, hy sinh và bị thương gấn hết khẩu đội. Hiện giờ toàn Trung đoàn đã di chuyển chiến đấu ở địa bàn huyện Hồng Ngự, tỉnh đồng Tháp".

        Tôi lặng người đi, không nghe thêm được gì nữa. Vừa mới hôm qua, hôm kia, ở nhà còn vui không khí ngày tết. Vào đến đơn vị thì lại toàn chuyện chiến đấu, hy sinh thê thảm thế này. Đầu năm mới mà đã xui xẻo thế, báo hiệu những điều không tốt lành đây. Trầm ngâm một lúc rồi bừng tỉnh lại, tôi hỏi: "Thế bao giờ thì Hiền về đơn vị?" Hiền nói: “Chiều nay em về Sài Gòn, vào viện quân y 175 thăm anh em. Em cấp bổ xung một số giấy tờ của thương binh, rồi mai xuống Đồng Tháp luôn. Anh mới đi viện về thì cứ nghỉ ở cứ mấy ngày đi đã, rồi xuống sau”.

        Tôi trả lời ngay: “Cho anh đi cùng Hiền về Sài Gòn thăm anh em và mai cho anh cùng đi về đơn vị. Không hiểu sao anh cảm thấy sốt ruột, nhớ đơn vị lắm”.

        Sau khi bàn giao các địa bàn mới giải phóng cho Sư đoàn 330 thuộc Quân khu 9 đảm nhiệm, toàn bộ Sư đoàn hành quân gấp về Hồng Ngự, Đồng Tháp. Trước đó, trinh sát phát hiện Pôn Pốt tập trung hai Trung đoàn, đã đánh chiếm khu vực Đồn biên phòng Mỹ Cân, Hồng Ngự, ý đồ của chúng là làm bàn đạp để thọc sâu vào thị trấn Hồng Ngự, Đồng Tháp.

        Các đơn vị rời khỏi trận địa, trong niềm vui hân hoan của bà con nhân dân Châu Đốc, An Giang, nhất là hai xã mới được giải phóng. Chiến đấu dọc biên giới Tây Nam đã gần nửa năm. Nhưng chưa khi nào Trung đoàn gặp được sự chào đón vồn vã, nhiệt tình nồng hậu như ở đây. Tất cả các đoàn thể từ tỉnh, thị xã, dân chúng đều ùa ra hai bên đường, vẫy chào và cũng là tiễn chân bộ đội Sư đoàn 341 Anh hùng. Nào bánh tét, bánh ú, bánh lá gói các loại, kẹo, thuốc lá, xôi gà. Thật nhiều, thật nhiều, được giao cho các đơn vị, hoặc tung lên xe, chạy theo nhét vào ba lô từng người. Anh em mấy ngày qua, phải chiến đấu liên tục, mệt và đói. Ngày hôm qua có Đại đội, có bộ phận còn phải ăn trái cây vú sữa thay cơm. Vì anh nuôi không tiếp tế được. Anh em vừa đi vừa ăn nhồm nhoàm, ăn ngấu nghiến những sản vật của bà con, nặng tình quân dân cá nước. Các bà, các má thì ôm chặt anh em khóc, nước mắt lã chã, xót thương trong cảm mến. Các thiếu nữ duyên dáng trong bộ đồ bà ba thật mượt mà quyến rũ, tươi đẹp cũng không giấu được những tình cảm của mình nắm chặt tay lính, mắt long lanh cười vui hân hoan. Có vài cô gái bạo dạn, nắm tay anh em rồi bất nhờ ôm chặt, hôn vào má anh em rồi kêu lên thật to: “Em thương anh”. Rồi chạy nấp vào đám đông e thẹn! Làm mấy chiến binh được hôn ngượng ngùng đỏ hết cả mặt. Tình cảm quân dân sao mà trong sáng, thân thương đến vậy. Trong tiếng cười vui của mọi người. Các em nhỏ thì khỏi phải nói nữa, cứ tung tăng chạy theo các anh bộ đội, chạy theo đoàn quân reo hò náo động. Lòng chúng tôi dâng lên nỗi xúc động khó tả.

        Ai đã từng được sống, được chứng kiến trong giờ phút vui sướng tột cùng lịch sử này, mới thấy hết được ý nghĩa của chiến thắng. Ý nghĩa của tình cảm Quân Dân mặn nồng. Mới thấy được những đói rét, gian khổ hy sinh phẩn nào được đền bù. Được tôn vinh, vô cùng tự hào. Nhất là trong không khí của ngày xuân, ngày tết ngập tràn nắng phương Nam. Có hoa mai vàng hòa quyện trong nắng, hòa quyện trong tình người, tình quân dân. Cờ hoa rực rỡ. Không thể có giấy bút nào tả hết, kể hết được cái đẹp, cái tình và niềm vui cao quý đó.

        Nhiệm vụ của Sư đoàn phải cơ động gấp về Hồng Ngự. Phương tiện hành quân bằng cả đường bộ và đường sông. Các cấp chỉ huy đã huy động tàu thuyền, để chở bộ đội trên sông Hậu. Các loại ô tô khách của dân củng được trưng dụng, chở bộ đội hành quân theo đường bộ số bốn. Rồi rẽ vào các đường liên huyện, liên xã ra dọc vùng biên của huyện Hồng Ngự, đồng Tháp. Tới nơi toàn Trung đoàn gấp rút tổ chức phòng ngự, điều nghiên địa bàn. Chuẩn bị tấn công địch ở khu vực đồn biên phòng Mỹ Cân, cùng các nơi đang bị địch lấn chiếm.

        Bộ đội tràn về, lực lượng của ta thật hùng hậu, lúc này anh em bộ đội đã được trang bị mũ sắt của pháo binh. Để tránh và giảm thiểu các vết thương ở đầu. Nhìn những người lính trẻ, khoẻ, trong sắc lính trận, súng đạn đầy mình. Lại có mũ sắt đội đầu thật lạ lẫm, thật uy nghi, thật mạnh mẽ. Dân chúng ở những khu vực này, rất có truyền thống cách mạng. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ như xã Thường Thới Tiền, Thường Thới Hậu đều là các xã được Đảng và Nhà Nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang.

        Được bộ đội về, đánh địch, trấn thủ cứu giúp nhân dân, nhất là trong những ngày tết thế này. Không còn gì quý bằng nên các đơn vị lại được bà con nơi đây, thể hiện tình cảm và vật chất. Chăm lo cho anh em, cho từng người trong đơn vị, như chính những người con yêu của mẹ, những người ruột thịt của gia đình. Tôi đã đi, đã ở với dân từ Bắc vào Nam. Nhưng không ở đâu có được, những tình cảm của dân, của các ba các má, các chị các em như ở đây. Ôi! Thật tuyệt vời những con người, những tình cảm của người dân miền Nam. Vùng sông nước đồng bằng sông Cửu Long này!

        Với tôi nơi đầy là nơi để lại những dấu ấn, những tình cảm không thể nào quên. Tôi giữ mãi và theo suốt đời quân ngũ cho đến tận bây giờ.

        Sáng hôm sau, tôi và Hiển ra bến xe miền Tây để về Châu Đốc. Tôi hỏi Hiền sao không đi thẳng Đồng Tháp, mà lại về Châu Đốc. Hiển giải thích: “Từ Châu Đốc đi qua phà, rồi đi xe lôi chưa đầy hai mươi cây số là đến Tân Châu. Qua phà Tân Châu bên kia đã là Xã Thường Thôi Tiền của huyện Hồng Ngự. Tiểu đoàn mình đang đóng quân ở đó. Nếu đi về Đồng Tháp rồi lại về Hồng Ngự thì xa hơn”. Tôi nói như thế càng hay, vì cho anh về thăm nhà anh chị Thành mà hôm trước anh ở đó.

        Lần trước, về miền Tây đi bằng xe quân đội cùng bệnh xá theo lệnh cơ động chiến đấu. Còn lần này hai anh em được đi xe khách, nên thong thả, nhàn nhã hơn, được ngắm nhìn cảnh vật, nhà cửa, vườn cây hoa trái của miền Tây. Xe chạy qua những cánh đồng lúa chín thẳng cánh cò bay, những đầm sen phả hương thơm mát nhẹ. Trong lòng thật thư thái vì đã gặp được Hiền. Đã thăm một số anh em thương binh trong viện. Hiểu được tình hình chiến đấu và những thay đổi của đơn vị. Như Đại đội 3 anh Tiễn, Chính trị viên đã lên làm Tiểu đoàn phó chính trị Tiểu đoàn 2. Thay anh Tiễn là anh Nông quê Thanh Hóa, ở bên Tiểu đoàn 2 Điều sang. Anh Trụ vẫn còn nhưng cấp phó thì là anh Tiến, Trung đội trưởng mới lên.

        Trên xe bà con nói chuyện râm ran, nào là chuyện lúa má, cây trái, chuyện gia đình, chuyện xã hội, những bức xúc trong cuộc sống, trước thì thế này, bấy giờ chính quyền mới lại thế kia, khen chê đủ điều. Rồi câu chuyện trên xe cũng đã chuyển sang về tình hình chiến sự biên giới. Người này, người kia tranh nhau nói, tranh nhau kể về sự tàn ác dã man của bọn lính Pôn Pốt. Như chuyện chúng bất ngờ sang tàn sát cả xã Ba Chúc, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang. Chúng giết hàng ngàn người. Chặt đầu xếp từng hàng. Máu chảy ngập làng. Dã man hơn nữa, chúng còn lấy cây tầm vông, chọc vào từ cửa mình lên đến tận cổ đàn bà, con gái. Rồi thường xuyên bắn pháo sang đất ta làm chết người, gây hoang mang trong dân. Không hiểu sao bọn này lại tàn ác đến thế? Rồi chuyện chúng chiếm vùng Phú Cường, Khánh An, Khánh Bình đã lâu. Mấy ngày Tết được bộ đội, một đơn vị gì ấy ở Tây Ninh xuống, toàn lính Bắc. Bộ đội trẻ lắm, giỏi lắm và khổ lắm. Những ngày Tết mà vẫn đánh nhau, diệt hết bọn giặc ở đây giải phóng cho các xã, các chú bộ đội hiển khô à! Anh em chiến đấu rất cảm tử, bị thương, bị hy sinh cũng nhiều rất là thương xót.

        Hai anh em cứ ngồi im nghe chuyện. Rồi một bà má quay lại, thấy chúng tôi như bất ngờ, bà má hỏi, hai chú bộ đội về đâu? Có phải về đơn vị bộ đội miền Bắc đấy không? Hiền nói thưa má, đấy là đơn vị con, con về Sài Gòn chuyển giấy tờ cho một số anh em bị thương. Hôm nay mới quay lại. Chúng con là bộ đội thuộc Sư đoàn Sông Lam 341, Quân đoàn 4. Mọi người ồ lên. Cả xe hướng về phía chúng tôi cảm kích. Bà má vừa hỏi thăm thì đi hẳn xuống ôm lấy Hiền mà khóc, nói rằng: Má thương các con, dân Châu Đốc quý các con, thương các con, biết ơn các con lắm. Rồi mọi người lấy đủ thứ quà bánh, trái cây bắt chúng tôi ăn. Nhìn ngắm chúng tôi như là những người hùng, người thân, người con vừa ở chiến trận trở về.

        Thật bất ngờ và cảm động trước những tình cảm đó. Rồi tôi tự thấy mình như có lỗi, vì những tình cảm này, lẽ ra phải dành cho những anh em đã tham gia chiến đấu ở đây. Còn tôi ốm đau đi viện, về nhà, đâu có xứng đáng được nhận phần thưởng tình cảm cao quý đó.

        Hai anh em vào tới nhà anh chị Thành lúc hai giờ chiều. Chị Lan vợ anh Thành và hai cháu Trinh - Hoài chạy ra đón mừng vui ríu rít. Tính ra tôi mới xa đầy khoảng hai mươi ngày mà mọi người cứ như là đã lâu lắm. Chị Lan kể đủ thứ chuyện về những ngày tôi đi vắng. Chị nói là đi đâu chị cũng khoe về người em "ngang hông”miền Bắc. Và lại còn có ý tìm vợ cho tôi nữa chứ. Tôi nhớ lại, lúc ở đây chị em tâm sự, tôi có nói là tôi cũng đã muốn lấy vợ và khen con gái ở đây rất ngoan, rất đẹp.

        Tối ăn cơm xong, chị Lan cứ bắt tôi và Hiền đi xem mặt người em của bạn chị, làm thợ may nhà gần đây. Chị nói: “Chị đã ngỏ lời với họ rồi, chỉ đợi em quay lại thôi.” Thật khó xử. Anh chị thật quý tôi và cũng thật là thật thà cả tin. Không biết là chuyện nói đùa của lính. Cứ tưởng tôi nói muốn lấy vợ là thật. Thế rồi, tôi và Hiền cùng chị đến thăm gia đình chị bạn. Gia đình chị bạn làm may cũng ngay trước dòng sông Hậu. Cách nhà chị Lan khoảng nửa cây số. Trông gia đình thật nền nếp, gọn gàng, sạch sẽ rất có cảm tình. Người em gái chị bạn khoảng hai mươi tuổi, xinh xắn, đầy đặn trông rất ưa nhìn. Trong bộ bà ba hoa màu xanh ngọc thật hấp dẫn. Ra chào chúng tôi bẽn lẽn và lễ phép. Mấy chị em nói chuyện, hỏi thăm về quê hương tôi và gia đình tôi. Tôi kể chuyện gia đình cho mọi người nghe và nói: Em là con trưởng trong gia đình, nên phải về lấy vợ ở quê. Nhưng bây giờ, đời lính không biết đi đến bao giờ về. Cho nên không giám nói gì đến yêu đương hay vợ con. Tôi nói tiếp: “Chúng em đi chiến trận gặp được các chị, các chị quý mến chúng em thế này, là chúng em cảm động và quý hoá lắm. Em xin phép được làm quen với chị. Khi nào có điều kiện thì sẽ trở lại thăm chị, thăm em. Vì mai chúng em phải sang Hồng Ngự rồi. Đơn vị em đang chiến đấu bên đó”. Chị Lan và chị bạn nhìn anh em tôi thở dài, xót xa và có ý gì đó cảm thông tiếc nuối. Còn người em gái, sau khi ra chào mời nước chúng tôi đã vào trong nhà nghe chuyện. Nhưng thỉnh thoảng lại bắt gặp ánh mắt long lanh nhìn về phía chúng tôi.

        Tối đó, chúng tôi ngủ ở nhà anh chị Lan. Cả nhà chuyện trò tới khuya, mọi người đã ngủ. Còn tôi thao thức không ngủ được. Nghĩ ngợi đủ chuyện. Tôi nghĩ mình là thằng con trai thật hèn, thật nhát. Chưa gì đã sợ. Sao không liều như những người khác, cứ hẹn hò, hò hẹn đi có hơn không? Rồi muốn đến đâu thì đến. Tôi chỉ cần gật đầu đồng ý, thì chắc chắn người con gái đẹp đẽ, có thần hình phổng phao rực lửa, hiền dịu đẹp như ngọc, như ngà kia là của tôi. Tôi sẽ được tận hưởng những tình cảm, những ánh mắt, những bờ môi, cùng những thăng hoa thần tiên của cuộc đời, của tạo hóa. (Sau này tôi mới biết trong đơn vị có đồng chí Đại đội phó Đại đội 3 của tôi và lẻ tẻ trong Trung đoàn có mấy anh em đào ngũ và lấy vợ ở vùng này).

        Sáng hôm sau, anh Thành lấy xe Honda chở tôi và Hiền lên thăm Miếu Bà, rồi chở luôn hai anh em ra bến phà Châu Đốc để sang Hồng Ngự. Chia tay anh Thành, chia tay bà con Châu Đốc, trong lòng tôi nặng trĩu những buồn vui bâng khuâng khó tả.

        Sang bên kia phà, hai anh em đi xe lôi. Ở vùng này nhân dân có loại phương tiện là xe lôi rất hữu dụng. Một cái xe thường là xe Honda 67. Kéo theo sau một cái rơmóc hai bánh, chỉ một cái thùng nhỏ, mà có khi chở được tới 10 người. Trông rất vui, rất tiện. Được cái là ở đầy là đồng bằng, không phải dốc đèo nên có “trớn” là xe chạy băng băng. (Nghe đâu bây giờ đã cấm loại xe này vì sợ không an toàn giao thông).

        Hơn tiếng sau, chúng tôi đã tới thị trấn Tân Châu. Một thị trấn hẻo lánh của vùng sông nước, mà sầm uất giống như một góc nhỏ ở Sài Gòn. Cũng nhà gạch, nhà xây 2 - 3 tầng. Hàng quán đông vui, đủ các loại hàng hóa. Các dàn ăng-ten tivi tua tủa trên các nóc nhà. Uống xong hai cốc nước mía, tôi mua mấy gói trà, thuốc lá, kẹo để làm quà cho anh em. Rồi hai chúng tôi đi bộ ra bến phà.

        Đi ở trong thị trấn Tân Châu, không thể nhìn thấy được bến phà và sông nước nơi đây, nên hai anh em vừa qua khỏi dãy nhà sát mép sông thì thật bất ngờ đến ngỡ ngàng. Một bến sông thật lớn, thật rộng, mênh mông như biển hiện ra. Đây là ngã ba sông nên khoảng cách từ đây sang bờ bên kia thật xa. Chưa bao giờ tôi được nhìn thấy cảnh sông nước thế này. Tôi ước tính từ đây sang bờ bên kia chắc phải hơn 1 km. Vì mắt thường nhìn không rõ người bờ bên kia. Xa xa phía bên phải là một cù lao rộng lớn (quê hương bác Tôn Đức Thắng). Trời không có gió, nhưng sóng vẫn vỗ bờ đều đặn như ngoài biển. Sông nước Cửu Long thật hùng vĩ. Hùng vĩ đến choáng ngợp. Con phà, con thuyền, con người trước sông nước nơi đây thật bé. Tôi nghĩ ngay đến việc nguy hiểm, khi phải đi tàu bè nơi đây. Vì bộ đội có mấy ai giỏi bơi. Hồi tập bơi vũ trang, tôi bơi được khoảng trăm mét đã kiệt sức rổi. Tôi cảm thấy rợn rợn người, khi nghĩ có gì không hay xảy ra. (Đúng như nỗi lo, khoảng gần một tháng sau, trên đường đi giải vây ở Hà Tiên- Kiên Giang tôi đã ôm một can mỡ lợn, định nhảy xuống giữa sông lúc 3 giờ đêm. Khi hai tàu đụng nhau, một tàu bị vỡ chìm ngay mất hút vào sông nước, thật hú hồn vía).

        Phà cập bến, hai anh em xuống phà, gần 30 phút sau mới tới bờ bên kia. Lên phà, Hiền nói anh em mình đi bộ khoảng hơn km nữa thôi. Tiểu đoàn mình, một số chốt, còn lại đang ở cùng với dân, dọc theo bờ sông này.

        Nhà dân ở đây chủ yếu là nhà sàn, như ở bên Campuchia. Bây giờ là mùa nước cạn, còn khi mùa lũ về, thì nước nổi dâng lên tận sàn nhà nên nhà sàn là nơi ở phù hợp nhất vùng này. Dân cư ở đây thưa thớt, hai anh em đi trên con lộ nhỏ. Hiền nói: Bên phải là sông rồi, còn bên trái sau mấy ngôi nhà kia, là cánh đồng thẳng cánh cò bay tới tận biên giới. Đồn biên phòng Mỹ Cân cách đầy khoảng 3 km. Bọn Pôn Pốt đang còn chiếm. Sư đoàn, Trung đoàn đã có kế hoạch đánh địch giải phóng Mỹ Cân rồi.

        Đã thấy và gặp anh em bộ đội của Tiểu đoàn 1. Tôi nói: “Hiền dẫn anh về luôn Đại đội chứ không rẽ vào Tiểu đoàn bộ nữa. Về đến vị trí của Đại đội. Tôi gặp và báo cáo Ban chỉ huy là tôi đi viện về. Rồi đem trà, thuốc, kẹo mời mọi người”.

        Anh Trụ Đại đội trưởng, anh Tiến Chính trị viên phó rất vui, bắt tay tôi, cười nói ầm ĩ, hỏi thăm về tình hình Sài Gòn. Rồi giới thiệu anh Nông, Chính trị viên trưởng, mới được điều về thay anh Tiễn và nói về tôi với anh Nông. Anh Nông cũng không hỏi tôi về tình hình đi viện, ra viện và sức khỏe thế nào mà nói ngay chất giọng Thanh Hóa nghe lơ lớ: “Anh em tôi đã bàn là ông đi viện về thì sẽ điều lên làm quản lý Đại đội. Lo cơm áo, gạo tiền cho Đại đội. Thay ông Bình đi học, ông uống nước, về thăm Tiểu đội. Rồi mai lên đây nhận bàn giao luôn”.

        Như vậy, tôi lại có nhiệm vụ mới, là quản lý Đại đội. Tôi chưa làm việc này bao giờ, nhưng nghĩ cũng không có gì khó, nhất là so với lính chiến đấu gian khổ. Thì làm quản lý tiền bạc, quản lý anh nuôi, nấu ăn lo viêc hậu cần cho anh em, xem ra còn nhàn nhã hơn nhiều.

        Tôi về Tiểu đội 10, gặp gỡ anh em, trong niềm vui ồn ã của mọi người. Có trà, có thuốc, có bánh kẹo. Buổi chiều anh em lại còn tổ chức giết hẳn hai con gà liên hoan cho tôi nữa. Gia đình chủ nhà thì cho anh em rượu, nấu xôi, cùng 2 kg thịt lợn làm tiệc đãi mọi người.

        Sau hai mươi ngày đi xa, trở lại đơn vị mà biết bao thay đổi. Anh em tranh nhau kể về những trận đánh mà tôi đi vắng, ở Núi Sam, đặc biệt là trận Khánh An, Khánh Bình, những ai bị thương, ai hy sinh, ai đào ngũ. Anh em lại tập trung kể về tình cảm, lòng tốt của bà con nơi đây đối với bộ đội. Nào là thấy gạo của bộ đội không ngon, các má lấy gạo ngon đổi cho. Còn gạo bộ đội thì cho heo cho cá ăn. Nào là, các má không có bộ đội đến ở thì thắc mắc, nhiều má còn làm cả bánh cuốn, bánh xèo, bánh ít gói, xôi chè, bánh tét. Có lúc các má gánh đến cả gánh bánh tét chiêu đãi bộ đội. Nhưng rồi được chiều chuộng quá, bộ đội cũng nghĩ ra đủ trò láu lỉnh để tán ăn như: Anh em mắc võng dưới nhà sàn ngủ tối, cứ nói chuyện với nhau là thèm ăn cái nọ, thèm ăn cái kia như bò xào, bò nướng, thịt chó. Cố tình nói to cho các ba, má trên nhà nghe thấy. Thế là hôm sau ba, má chiêu đãi luôn các thứ lính ta thèm. Cả những thứ như là thịt chó nữa. Đến mức các đơn vị phải họp, cấm anh em lợi dụng, vòi vĩnh sách nhiễu dân.

       

        Sáng hôm sau, tôi lên gặp Ban chỉ huy Đại đội. Chính thức Đại đội giao cho tôi làm quản lý, thay anh Bình đi học. Việc bàn giao cũng chẳng có gì nhiều. Có hai quyển sổ ghi chép theo sổ kế toán của Tiểu đoàn phát gồm: một quyển sổ theo dõi chi tiêu tiền mặt. Một quyển ghi chép cập nhật kế toán, cùng mấy chục đồng, tiền đi chợ mua thực phẩm. Chủ yếu là mua rau hoặc thức ăn mặn. Còn gạo, mỡ, bột ngọt, cùng các nhu yếu phẩm khác, thì có Quân khu, có Tiểu đoàn cấp xuống theo tiêu chuẩn chế độ.

        Anh Bình giao nốt cho tôi hai gói bột ngọt. Hướng dẫn qua cách ghi chép sổ sách, thu chi cân đối như thế nào. Thông thường ở mặt trận, chi tiêu phần lớn là trên cấp xuống, làm sao đủ khẩu phần, tránh có thì ăn uống cho đã, khi thiếu nhịn đói. Người quản lý luôn phải nắm chế độ ăn, uống. Nhưng với tôi thì cũng không có vấn để gì quá khó.

        Xong việc bàn giao sổ sách. Tôi nói với anh Nông, anh Trụ và anh Tiến Đại đội phó là: “Các anh cứ yên tâm mọi việc tiếp phẩm, cơm nước tôi sẽ lo, sẽ tổ chức thật chu đáo”. Rồi tôi cùng anh Tiến Đại đội phó về tiểu đội anh nuôi gặp anh em.

        Tiểu đội nuôi quân ở nhà má Mỹ, cạnh ngay dòng sông Tiền. Mọi sinh hoạt tắm giặt hay nước nấu ăn lấy ngay tại bến sông. Má Mỹ có căn nhà sàn tương đối lớn so với các nhà chung quanh. Ba má có mười người con, sáu trai bốn gái. Người con trai đầu kém tôi một tuổi, tên là Hiếu. Có một anh thứ tư đang còn là bộ đội địa phương của tỉnh. Có hai người con út, út Một là con trai thứ chín, út Hết là tên con gái thứ mười mới khoảng hai tuổi. Trong gia đình mọi việc hình như là do má sắp đặt hết. Ba rất hiền và yếu không hay tham gia vào việc gì.

        Tôi đến chào ba má, rồi tổ chức họp anh em, củng cố nội vụ, giao nhiệm vụ cho từng người. Sắp đặt đâu ra đấy. Phát động anh em sáng hôm sau làm vệ sinh tổng thể từ đường đi đến vườn tược chung quanh nhà. Rồi yêu cầu anh em không được nấu ăn bằng trực tiếp nước sông, mà phải gánh nước về, đổ đầy các chum lắng cho thật trong mới nấu cơm, đun nước. Còn rau ở đây rất nhiều, tôi cho anh em đi hái lượm và chế biến như nộm hoa chuối, nộm đu đủ. Tập trung tiền chế độ vào thức ăn mặn.

        Qua mấy ngày theo dõi cách sinh hoạt của Tiểu đội nuôi quân và tính cách chuyện trò dân vận của tôi đã gây được tình cảm với gia đình. Mọi người rất quý tôi. Anh Hai thì cứ tối tối, là chèo kéo bằng được tôi uống rượu cùng. Mà dân ở đây thì ngày nào cũng uống rượu. Khi thì mực khô, cá lóc khô. Khi thì chim nướng, chim quay. Ở vùng này chim nhiều vô kể. Bà con đi bẫy chim cũng rất đơn giản. Họ có loại thuốc gì đó trộn với gạo, mang ra rắc ở các bờ lúa. Cả đàn chim hàng ngàn con xuống ăn bị say, nằm ngay ở đấy cứ việc ra nhặt về. Có lần thấy anh Hiếu mang về cả thúng. Anh Hai Hiếu cứ nói dân miền Tây lúa gạo nhiều lắm. Rồi chỉ ra đống lúa ở sân nói: “Kia là mười tấn lúa mà ở chợ giá rẻ lắm không biết làm gì chỉ nhậu chơi thôi”.

        Tôi thoáng nghĩ, ở đây thóc lúa nhiều như vậy, mà sao không cho mang vế Sài gòn. Trên đó hồi này lương thực, thực phẩm hiếm lắm, đắt lắm.

        Má Mỹ đông con, nhưng cũng như ở vùng này là có truyền thống cách mạng, truyền thống đánh Mỹ, chưa có truyền thống học cao. Cũng đúng thôi, đất này chiến tranh khói lửa triền miên, đâu có điều kiện học hành. Có lần má nói: “Tao chỉ ước ao các con má sau này được như con”. Tôi nói với má: “Con củng chỉ là lính chiến đấu thôi, chứ có phải là quan, là cán bộ gì đâu mà má mong các em giống con. Lính như chúng con khổ lắm má ơi!” Má cười và nói: “Má thấy con có lẽ phải học cao lắm, mới làm được những việc này. Mà má muốn nhận con làm con nuôi, sau này có đi đâu, thì ráng quay trở lại thăm má”. Tôi thưa: “Con vẫn coi má là má của chúng con mà. Chúng con nay đây mai đó. Nhưng con hứa khi nào bé út Hết lấy chổng, con sẽ về dự cưới và thăm ba má.” Thế rồi, như các bạn đã biết mãi 22 năm sau, được tin Út Hết lấy chồng. Dù đang rất bận và khó khăn. Tôi vẫn trở lại đó để thực hiện lời hứa vui năm nào.

        Mấy ngày sau, giao ban Đại đội. Ban chỉ huy, nhất là đồng chí Nông, các Trung đội trưởng đều biểu dương Tiểu đội nuôi quân, đã có nhiều cố gắng, cơm dẻo, canh ngọt và đời sống của đơn vị được nâng lên rõ rệt.

       

        Ý đồ điên rồ và tuyên bố láo xược của bọn chỉ huy Pôn Pốt ở Quân khu Tây Nam sẽ cho dân Hồng Ngự - Đồng Tháp ăn Tết, đón xuân bằng bánh tét chấm máu. Đó là âm mưu man rợ, độc ác, phản ánh thêm bản chất của kẻ thù diệt chủng này. Nhưng chúng đã không thực hiện được, vì chúng đã biết lực lượng chủ lực đã về Đồng Tháp kết hợp với Quân khu 9 đánh tan bọn Pôn Pôt ở Phú Cường, Khánh An, Khánh Bình. Nơi mà chúng hý hửng cho là Việt Nam không thể đánh chiếm lại được. Cũng vì lực lượng Quân khu 9 cũng đã nhiều lần tiến công mà chưa giải phóng được vùng này. Mới có hai ngày, với lực lượng quân sự hùng hậu của bộ binh, phối hợp tác chiến với các quân, binh chủng, chúng ta đã đánh cho chúng tan tác.

        Tinh thần địch đã giao động cực độ, khi thấy đội quân “mũ sắt” cơ động gấp từ An Giang về Hồng Ngự, Đồng Tháp, địch ở đây gồm hai Trung đoàn, đã không dám thực hiện ý đồ tấn công Hồng Ngự của chúng nữa. Mà vẫn giữ một số chốt tại khu vực đến biên phòng Mỹ Cân và dọc tuyến biên giới giáp ranh.

        Lực lượng của ta khi cơ động về Đồng Tháp chỉ dùng Tiểu đoàn 2 lên tổ chức điểm chốt chặn đối mặt với các đơn vị địch. Còn đại bộ phận nghỉ ngơi dưỡng sức ở phía sau để chờ dịp đánh địch. Ta chưa chủ động tấn công ngay là để đợi khi cơ hội chín muồi. Trong thời gian này, các đơn vị tổ chức cho bộ đội học tập, rút kinh nghiệm các trận đánh, chỉnh huấn, chỉnh quân, tăng cường sức khỏe, điều nghiên tình hình địch bổ sung quân số, trang thiết bị, quân trang quân dụng, vũ khí đạn dược thật đầy đủ. Trong dịp này, Trung đoàn đã tổ chức đón nhận danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang cho Tiểu đoàn 3 và Đại đội 2 của Tiểu đoàn 1. Hai đơn vị này đã có nhiều chiến công đặc biệt xuất sắc trong cuộc chiến tranh chống Mỹ, giải phóng miền Nam.

        Bọn Pôn Pốt ở đây, thấy quân chủ lực đội mũ sắt, vũ khí đầy đủ tràn về thì bỏ ý đồ tấn công. Chúng vội lui về phòng ngự, đợi ta tấn công để đánh. Đợi mãi và chúng vẫn chưa thấy chúng ta tấn công. Chúng nóng lòng sốt ruột, bắt đầu dùng lực lượng tập kích ta ở khu vực Tiểu đoàn 2 chốt giữ. Chúng dùng lực lượng nhỏ, trong đêm luồn vào sát thị trấn Hồng Ngự, tập kích rồi tháo chạy. Như là muốn thăm dò lực lượng và thái độ của ta. Trong những ngày này Tiểu đoàn 2 vừa chốt giữ, vừa đánh địch loại khỏi vòng chiến đấu hơn 70 tên.

        Với chiến thuật mèo vờn chuột, làm cho tinh thần địch nao núng, không thể đoán được ý định của ta, đã làm cho bọn Pôn Pốt ở đây mệt mỏi. Có lúc chúng co về phòng ngự, có lúc chúng tập trung quân tấn công ta ở diện lẻ. Mãi mà chưa thấy quân ta tổ chức đánh. Chúng lại bắt đầu dồn hai Tiểu đoàn quân ra biên giới, chuẩn bị chọc phá ta. Bất ngờ đêm ngày 28 tháng 2, Trung đoàn 266 và Trung đoàn 273 xuất kích, luồn sâu vào đất địch rồi đánh ngược trở lại khu vực Bầu Gốc, Mỹ Cân, Tân Dân tiêu diệt gọn hai Tiểu đoàn này.

        Lực lượng Tiểu đoàn 2 cũng xuất kích khỏi chốt. Đánh thẳng vào khu vực đồn Mỹ Cân. Nhưng địa hình ở đây phức tạp. Địch cố thủ trong những lũy tre quanh đồn. Ta từ ngoài đánh vào nên gặp rất nhiều khó khăn. Qua buổi trưa mà Tiểu đoàn 2 vẫn không giải quyết dứt điểm được bọn địch ở đây. Ban chỉ huy Trung đoàn điều Tiểu đoàn 1 quay lại đánh hỗ trợ cho Tiểu đoàn 2. Bọn Pôn Pốt trong công sự, trong các khóm tre, chống cự rất quyết liệt làm anh em Tiểu đoàn 1, nhất là Đại đội 3 rất vất vả. Kết thúc trận đánh dài này, mười đồng chí của Đại đội 3 đã hy sinh. Đó cũng là tổn thất khá lớn.

        Nhân dân ở vùng này vô cùng căm ghét, vô cùng căm hận bọn Pôn Pốt. Nên khi thấy anh em mình đi chiến đấu, một số người cứ nằng nặc đòi theo, giúp đỡ bộ đội như mang đạn, tải thương. Khi tôi cùng anh em tiếp tế cơm cho bộ đội, đi qua các thửa ruộng, rải rác các xác lính Pôn Pốt. Nhưng kỳ quái là, thấy thằng nào cũng bị rạch bụng, trông rất là ghê. Chẳng lẽ bọn này lại tự sát theo kiểu như võ sĩ đạo khi thua trận của một quốc gia nào đó? Nhìn kỹ vẫn có những vết đạn hiểm giết chết bọn Pôn Pốt. Vậy tại sao chúng lại bị rạch bụng, phơi thây ra đây?

        Trở lại tiếp chuyện chiến đấu của Tiểu đoàn 1. Khi được Ban chỉ huy Trung đoàn Điều quay về hỗ trợ cho Tiểu đoàn 2, đánh địch ở trong đồn Mỹ Cân. Đội hình Tiểu đoàn 1 kết hợp với Tiểu đoàn 2, chia làm ba hướng đánh. Đang phát triển thuận lợi, vượt qua cả một số khóm tre. Phía sau của Đại đội 3. Khi Tiểu đoàn bộ Tiểu đoàn 1 tràn lên thì bất ngờ những loạt súng của bọn Pôn Pốt điên cuồng quạt vào đội hình. Qúa bất ngờ trước tình huống đó. Lại ở giữa đồng trống, chưa kịp phản ứng được ngay. Những loạt đạn độc ác vẫn điên cuồng găm vào đội hình ta. Làm cho một vài anh em Đại đội 3, trong đó có một số anh em thông tin Tiểu đoàn trúng đạn. Mấy đồng chí thông tin này là cùng Trung đội với đồng chí Hồng, hiện là thương binh, đang sống ở Thiệu Hoá - Thanh Hoá. Đại đội 3 đang tiến công địch, phải tạm thời dừng chân. Các đồng chí trinh sát phát hiện số địch không nhiều. Đồng chí Trụ lệnh cho Trung đội 1 vòng phải, Trung đội 2 vòng trái, dùng khẩu 12,7 ly của Đại đội 4 tăng cường bắn chế áp. Đánh thẳng vào khu vực cố thủ bí mật của lính Pôn Pốt nhưng đã bị lộ. Chỉ sau 15 phút tấn công. Mấy hoả điểm này bị tiêu diệt. Nhìn những tên lính Pôn Pốt chết gục bên súng, hơi khó hiểu. Kiểm tra kỹ lại, hoá ra tên nào cũng bị xích chân vào một cái cọc, hay gốc cây để khỏi bỏ chạy. Đây là hình thức mà Pôn Pốt gọi là cảm tử bắt buộc. Thông thường kẻ xâm lược đều có những hành động điên cuồng như vậy. Chúng nó dã man với cả chính những đồng đội của chúng. Như vậy, sau 1 ngày tổ chức tấn công. Sư đoàn đã tiêu diệt gọn 2 tiểu đoàn của bọn Pôn Pốt, giải phóng được khu vực đồn Mỹ Cân. Tiểu đoàn 2 chốt giữ lại khu vực này.

        Bị thua đau nhưng bọn Pôn Pốt rất cay cú. Thấy còn mình Tiểu đoàn 2 chốt lại đó. Mấy ngày sau chúng lại tổ chức tập kích vây hãm Tiểu đoàn 2. Ngày 10/3 Trung đoàn lại tổ chức cho Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 3 tấn công tiêu diệt địch ở vòng ngoài, hỗ trợ cho Tiểu 2 giữ chốt.

        Có một việc mà cho đến hôm nay, khi nói chuyện về việc đồng chí San, Đại đội phó hy sinh, anh em chúng tôi thấy có việc hơi khó hiểu. Nguyên do, tối ngày 9/3 đi luồn đánh Pôn Pốt, anh San tập trung Đại đội và hô rất là to cho Đại đội xếp hàng ngang, hàng dọc, phổ biến nhiệm vụ đánh địch, đúng bài bản như là hồi huấn luyện, hay diễn tập đánh địch. Anh em tôi thấy vậy nói nhỏ với nhau: “Ổng này giở kiểu gì thế này? Chưa bao giờ đi đánh trận, mà tập hợp lính kiểu này. Khéo lại có vấn đề phức tạp ngày mai đây?”. Rồi sự việc chiến đấu ngày hôm sau, diễn ra với Đại đội 3 cũng thật bất ngờ, nhiều đồng chí hy sinh và bị thương. Đây cũng là lần tập hợp quân cuối cùng trong đời của một đồng chí chỉ huy Đại đội, chưa được nhận quân hàm sĩ quan. Đồng chí Nguyễn văn San nhập ngũ tháng 5/1972. Quê anh San ở xã An đồng, Hưng Hà, Thái Bình. Ở Đại đội 3 với tôi từ ngày đầu nhập ngũ. Phải chăng, sự rập khuôn từ huấn luyện vào chiến đấu sẽ ít thành công.

        Từ khi thành lập đến nay, biên chế đội hình của Sư đoàn 341 không thay đổi, bao gồm 4 Trung đoàn và 8 Tiểu đoàn trực thuộc:

        -Trung đoàn 273 thường gọi là El. bộ binh.

        -Trung đoàn 270 thường gọi là E2. bộ binh.

        -Trung đoàn 266 thường gọi là E3. bộ binh.

        -Trung đoàn 55 thường gọi là E4. pháo binh

        Khi tình hình biên giới Tây Nam có nhiều phức tạp. Lúc Sư đoàn 341 nhận nhiệm vụ đi làm kinh tế mới ở vùng Sông Ray. Cùng thời gian đó, bọn Pôn Pốt xua quân sang lấn chiếm Hà Tiên - Kiên Giang. Bộ đã điều Trung đoàn bộ binh 270 xuống đánh địch, trấn thủ bảo vệ thị xã Hà Tiên từ tháng 7/1977. Vậy là sau khi hoàn thành nhiệm vụ quân quản, một số đơn vị của Sư đoàn đã bước vào chiến đấu, cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới.

        Thị xã Hà Tiên là mảnh đất tận cùng của Tây Nam Tổ quốc. Ở đây cảnh trí tuyệt đẹp. Ba mặt là biển và sông. Còn đất liền thì lại nối sang đất Campuchia, qua cửa khẩu Xà Xía. Từ thị xã Kiên Giang đi về Hà Tiên chỉ có một trục lộ duy nhất. Một bên là biển, một bên là đầm lầy, rừng tràm mênh mông sang tận đất Campuchia. Núi, đồi hòa quyện với biển trời bao la, tạo lên một vẻ đẹp rất nên thơ. Sang thị xã Hà Tiên, phải qua một con phà, có khi là cầu phao. Dòng sông nhỏ, nối thông từ đất liền ra biển. Về địa lý Hà Tiên rất độc lập, tạo nên vẻ đẹp hiếm có. Ngay khi đến đất này, tôi được nghe một bài ca, của một nhạc sĩ nào đó ngợi ca cảnh đẹp Hà Tiên, trong đó có câu như.-” Hà Tiên mến yêu đẹp như xứ thơ xa cách tôi còn nhớ.... xanh xanh màu ánh mắt, em gái chiều chiều năm xưa” Nghe đâu còn có nhiều bài hát ca ngợi mảnh đất này. Trong cuộc sống hiện tại, những lúc vui vui, tôi thường cao hứng thổi sáo mồm hay hát cho mình nghe vài câu ca đó, thấy lòng thư thái, như được đứng trước biển Hà Tiên. Hà Tiên có bãi tắm Mũi Nai tuyệt đẹp, những thân dừa lâu đời cao vút. Nhìn xa ra các đảo nhỏ ngoài khơi, khi lên thăm hang Thạch Động, núi Bài Thơ, thấy nơi đây là thắng cảnh hiếm có.

        Cảnh đẹp mê hồn. Nhưng về mặt quân sự thì thật bất lợi cho ta. Có thể vì nơi đây như là một hòn đảo độc lập. Phía Campuchia sang thì lại rất thuận tiện vì thị xã liền với đất của tỉnh Tà Keo. Chính vì thế nên tháng 7/1977 bọn Pôn Pốt lẻn sang, tàn sát nhiều dân làng Việt Nam. Chúng đã sử dụng thủ đoạn tàn ác, dã man như đã gây ra với nhân dân Campuchia. Trên lãnh thổ ta, chúng còn tàn sát dân ở Xa Mát, Thiện Ngôn, Ba Chúc. Những làng xóm này là nơi bọn lính Pôn Pốt đã thể hiện bản chất diệt chủng của chúng. Chúng ta luôn giữ gìn tình đoàn kết với dân tộc Khmer, nhưng chúng ta không quên tội ác của bè lũ Pôn Pốt. Và, chắc chắn mãi mãi nhân dân Campuchia cũng không quên tội ác bọn diệt chủng.

        Trung đoàn 270 được cơ động gấp xuống để tiêu diệt địch và trấn ải ở đây. Nhưng khi chốt giữ lâu thì tổ chức phòng ngự chiến đấu có những chủ quan. Dẫn đến ngày 14/3/1978 bọn Pôn Pốt đã đưa hai Trung đoàn sang mật tập tấn công ta chiếm một phần thị xã. Quân ta hoàn toàn bị bất ngờ. Ban chỉ huy Trung đoàn phải cố thủ trong hang Thạch Động. Chiến sĩ Trung đoàn 270 rất dũng cảm chiến đấu. Tuy thế, do địch đông, yếu tố tâm lý chủ quan nên bị bất ngờ, ta cầm cự rất khó khăn, nguy kịch, nhiều anh em bị thương, bị hy sinh.

        Trước tình hình đó, Quân khu 9 và các cấp chỉ huy lệnh cho Sư đoàn 341 bằng mọi giá phải cơ động nhanh xuống đánh địch, giải vây cho thị xã Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang.

        Nhận lệnh hành quân thật đột ngột. Tất cả các đơn vị đều bất ngờ khi có lệnh bàn giao chốt gấp. Trong hai giờ phải làm xong tất cả thủ tục chuyển quân. Các trận địa chốt theo hợp đồng, bàn giao chốt cho Sư đoàn 330, Quân khu 9 đảm nhiệm. Ngay tối ngày 15/3, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 1 xuống tàu cơ động trước. Tiểu đoàn 1 và 2 chốt, đợi Sư đoàn 330 đến thay địa bàn. Tuy vậy, đợi mãi đến 21 giờ, rồi 22 giờ đêm. Sư đoàn 330 cũng chưa có lực lượng vào thay. Đồn biên phòng Mỹ Cân và một số trận địa chốt được bí mật bàn giao cho bộ đội biên phòng và tỉnh đội đồng Tháp. Toàn bộ 2 Trung đoàn bộ binh và các đơn vị trực thuộc của Sư đoàn khẩn trương cơ động.

        Các đồng chí chỉ huy Đại đội, Tiểu đoàn và đồng chí Nguyễn Dấng, Trung đoàn phó, xuống đốc chiến Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 2 cơ động. Nét mặt ai cũng đăm chiêu căng thẳng. Những mệnh lệnh đanh gọn hối hả thúc giục, nhắc nhở anh em: “Khẩn trương, khẩn trương”. Anh em chiến sĩ thì không hiểu hết được những gì diễn biến, đang xảy ra ở chiến trường Hà Tiên. Chỉ nhận được thông báo rút khỏi chốt, nếu không có đơn vị bạn ra thay cũng phải rút đi làm nhiệm vụ quan trọng hơn. Bộ đội ta bí mật rời khỏi trận địa.

   
        Tất cả các tàu của nhân dân được huy động chở bộ đội, hành quân theo đường sông. Tiểu đoàn 3 được tàu Hải quân chở đi.

        Việc Sư đoàn bộ đội chủ lực, bất ngờ di chuyển đã làm cho nhân dân ở đây cũng bất ngờ. Bất ngờ không phải là lo sợ bọn Pôn Pốt tràn sang mà khi phải chia tay bộ đội, với tình cảm mấy chục ngày, tình quân dân gắn kết. Những mất mát, hy sinh của anh em, sự dũng cảm, ý chí chiến đấu làm nên những chiến công, chiến thắng đã được nhân dân ghi nhận, cảm phục yêu mến. Những gia đình mà có anh em ở trong nhà, chiến đấu bị hy sinh. Bà con cảm thấy đau xót, như chính con em của họ hy sinh mất mát. Nhiều má còn bắt các con, các cháu, mang tang, lập bàn thờ anh em ngay vị trí trang trọng trong nhà. Tình cảm cao quí đó chỉ có nhân dân Việt Nam mới có được. Khi biết tin bộ đội di chuyển, các ba, các má, các chị, các em, khóc ròng. Bà con kéo ra hết bến tàu dọc nơi đóng quân, chia tay bộ đội và tặng cho anh em những lương thực, thực phẩm thật nhiểu. Chia tay gấp gáp, bịn rịn, nghẹn ngào không nói được nên lời.

        Tôi xuống tàu lúc 1l giờ đêm. Đây là chuyến tàu cuối cùng, chở vét một số anh em hậu cần của Tiểu đoàn. Đêm, đêm tối đen như mực. Sóng vỗ ào ào, trời lộng gió, tàu chòng chành. Tôi ôm má, ôm các em, chia tay bước xuống tàu. Không nói thêm được lời nào. Nhưng trong lòng thầm nghĩ, cảm ơn các má! Cảm ơn các anh em và bà con nơi đây trong những ngày tháng qua, đã chăm sóc, đã giúp đỡ, động viên chúng con rất nhiều! Những tình cảm này, nghĩa tình này chúng con khắc ghi mãi mãi. Chúng con là lính chiến phải đi đánh giặc. Phía xa, nhân dân đang chờ, chiến trường chờ, đang mong chúng con. Chúng con phải lên đường. Nếu có dịp chúng có sẽ quay lại, thăm má, thăm ba và bà con nơi đây.

        Tàu tăng ga nổ máy, Trung đoàn phó Nguyễn Dấng ra lệnh xuất phát. Tàu chồm lên rồi lao đi trong màn đêm, giữa sông nước mênh mông như biển, không một bóng đèn, không một ánh sáng. Vì phải giữ bí mật việc chuyển quân. Lúc này đúng 11 giờ 30 phút đêm, ngày 15/3/1978.

        Con tàu gầm lên rồi rẽ nước lao đi trong trời đêm sông nước mịt mùng. Trời lộng gió nên sóng lớn. Tàu của dân đã cũ, lại không lớn. Nó là loại tàu chở khách, dọc sông như là một cái xe buýt đường sông. Có phải vậy không mà người dần nơi đầy còn gọi nó là tàu đò. Vì thường là chạy theo lộ trình từ Tân Châu đến Hồng Ngự, ghé vào bất cứ chỗ nào khi có khách lên xuống. Mỗi cơn sóng trào tới đập vào mạn tàu là lại nghe tiếng răng rắc chuyển mình của các vật liệu trên con tàu. Có lẽ con tàu sử dụng đã nhiều năm, đã quá lâu. Sóng lớn làm anh em nôn nao thật khó chịu. Đi được một hồi, mọi người đã quen quen, yên vị, không ai nói gì nữa. Kệ, lính cũng đã quen nếp đi đâu, đến đâu, làm gì, đã có chỉ huy xếp đặt. Nếu có tò mò, có thắc mắc thì chỉ là lúc đầu nhận lệnh, hỏi lại cho rõ thêm mà thôi.

        Mọi người như đã chìm vào giấc ngủ. Tôi vốn tính sợ sông nước. Nên không yên tâm nghĩ ngợi đủ kiểu, đủ thứ và đủ đường xử lý tình huống. Nếu có gì không may xảy ra trên sông. Mà sao, con tàu này lại không có phao cứu sinh? Chắc là dân nơi đây giỏi bơi lội nên họ không coi trọng phao?

        Khi xuống tàu, tôi và anh em có xách xuống can mỡ lợn, loại 20 lít Nhưng mỡ chỉ còn già nửa can. Thoáng nghĩ: Nếu nguy, có gì thì ôm cái can này chắc không sợ chìm.

        Tiếng động cơ đều đều ổn định. Tổ lái vẫn làm việc, đưa lái con tàu đi vào đúng các luồng lạch. Tàu dập dềnh lên xuống theo con sóng đều đều. Trời đêm, nhìn ra chỉ thấy đen kịt, không thấy được bến bờ nào cả. Triền miên suy nghĩ, tôi cũng chìm vào giấc ngủ khi nào không hay.

        Rầm., rắc rắc., rắc... Con tàu khựng lại. Mọi người theo quán tính lao hết về phía trước, đè, đạp, chồng lên nhau. Tất cả choàng tỉnh dậy nhốn nháo. Loáng thoáng nghe có tiếng kêu lẫn trong gió lớn. Tiếng ông thuyền trưởng già hô: “Đụng tàu rồi”. Rất nhanh theo phản xạ, tôi cúi xuống tháo dầy giày. Quan sát trong đêm mờ phía trước một con tàu gỗ phía trên đang từ từ chìm xuống. Một vài cánh tay chới với. Tàu tôi chao đảo, nước đã té tràn vào khoang. Anh em càng hoảng loạn đứng hết cả lên. Có hai người bên con tàu bị chìm đu bám được vào thành tàu chở chúng tôi. Anh em vội kéo các đồng chí ấy lên nhưng những động tác này, càng làm cho tàu chòng chành hơn, nguy cơ bị chìm càng cao. Cởi xong dây giày, tôi cầm lấy can mỡ thế thủ. Theo kinh nghiệm thì tàu thuyền đắm nên xử lý bằng cách nhảy xuống và bơi nhanh ra xa hoặc là nhảy khỏi tàu sau cùng. Suy nghĩ nhanh thoáng qua. Tôi chọn phương án hai. Tiếng đồng chí Nguyễn Dấng Trung đoàn phó gào lên thật to: “Tất cả ngồi xuống, ngồi im”. Mọi người rắp rắp nghe theo hiệu lệnh đó. Con tàu từ từ ổn định không còn chòng chành chao đảo nữa. Hú hồn. Nhìn ra loáng thoáng trên mặt nước như có vài cái ba lô trôi nổi lểu phều. Con tàu của tôi vẫn tiến như không có gì xảy ra.

        Cho đến sau này và đến tận bây giờ. Tôi vẫn thắc mắc về cái sự kiện tàu đụng nhau hôm đó. Là một con tàu của Quân khu 9 khi con tàu này đang trên đường cơ động tác chiến. Qua lời kể của hai người được kéo lên tàu tôi. Nhưng không hiểu sao tàu tôi không dừng lại để tìm? Để cứu anh em ở tàu kia? Và như vậy bên đó liệu có ai chết đuối không? Chết bao nhiêu người? Không một ai sau này nhắc về vụ đó nữa, thật khó hiểu? Sau này, tôi mới được biết, tàu chúng tôi phải đi để thực hiện nhiệm vụ thật nhanh, còn con tàu kia đã được tàu phía sau cứu. Con tàu phía sau cũng là của Quân khu 9. Trong chiến tranh, nhiều chuyện chỉ có người chỉ huy mới biết.

        Nhưng đến bây giờ, tôi cũng không nhớ là con tàu chở tôi hôm đó cập bến nào vào lúc 5 giờ sáng. Chúng tôi đổ bộ lên bờ và hành quân khoảng một cây số thì tới con đường đất khá lớn. Nhìn ra, thấy một đoàn xe ô tô đợi sẵn. Bộ đội chúng tôi nhảy lên xe cơ động đi tiếp. Đường xấu và rất xóc. Cơm nắm đã chuẩn bị từ hôm trước, mọi người lấy ra vừa ăn vừa ngắm nhìn cảnh trí địa bàn mới. Đói và mệt nên nắm cơm như quá nhỏ, so với bụng lính chiến chưa thấm tháp gì. Hành quân bằng xe đến gần trưa thì tới thị xã Kiên Giang. Nhân dân và cả các nam, nữ sinh trường sư phạm đứng đông kín hai bên đường vẫy chào đoàn quân. Tiếng chào nhau gọi thăm nhau quê quán thật vui. Đoàn xe dừng lại. Lệnh được tạm nghỉ lại hai tiếng.Tôi đôn đốc anh em nhanh chóng triển khai nấu ăn, cần có bữa cơm nóng cho bộ đội. Bộ đội rẽ vào bên đường, tiện chỗ nào ngả lưng chỗ ấy đợi cơm. Cơm nước xong, chừng hai tiếng sau lại tiếp tục lên đường.

        Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 273 trong những ngày chiến đấu ở Hồng Ngự - đồng Tháp có tin vui lớn. Tiểu đoàn đã được Quốc hội phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang. Đó là thành tích cao trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975.

        Sư đoàn, Trung đoàn tổ chức cho Tiểu đoàn 3 đón nhận phần thưởng cao quý đó ngay tại huyện Hồng Ngự. Vinh dự tự hào to lớn này, thật xứng đáng với cán bộ chiến sĩ của Tiểu đoàn. Có điều, quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng đến chậm quá nên rất nhiều cán bộ, chiến sĩ, nhất là lớp lính 1971 - 1972 - 1974, có nhiều cống hiến, lập nên thành tích đã giải ngũ về địa phương, nhiều đồng chí bị thương, hy sinh trong những tháng ngày qua, không còn tại đơn vị, thật là thiệt thòi. Bao giờ cũng vậy, trong niềm vui còn có nhiều trăn trở, không trọn vẹn.

        Được nhận phần thưởng cao quý. Anh em Tiểu đoàn 3 rất hồ hởi, khí thế chiến đấu cao hẳn lên. Lúc này trong đơn vị anh em lớp 1971 - 1972 còn ở đơn vị đã trưởng thành làm cán bộ Trung đội, Đại đội. Các lớp lính 1975- 1976- 1977 đã được học tập, kế thừa truyền thống chiến đấu của các bậc đàn anh, dầy dạn kinh nghiệm chiến đấu. Trong chiến tranh bảo về biên giới Tây Nam này, Tiểu đoàn 3 luôn được sử dụng để làm mũi tiến công mạnh nhất, dũng mãnh nhất của Trung đoàn, Sư đoàn. Nhiều lần được đi tăng cường chiến đấu cùng với Tiểu đoàn 3 mấy lần, tôi thực sự cảm thấy yên tâm, nể phục bản lĩnh chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 3. Tiểu đoàn 3 xứng đáng là đơn vị Anh hùng.

        Lần này khi Tiểu đoàn 3 đến Hà Tiên đã 3 giờ sáng. Được tin quân lính Pôn Pốt vẫn còn chiếm đóng phía gần biên giới. Đài kỹ thuật của Quân khu và Sư đoàn bắt được bức điện của Pôn Pốt với nội dung: “Đang còn một Tiểu đoàn nằm kẹt ở khu vực rừng thưa gần ấp Việt Nam”. Qua phần tích tình hình bộ chỉ huy Sư đoàn điều ngay Tiểu đoàn 3, kết hợp với đơn vị của Quân khu 9, bám và truy kích bọn này. Mặc dù mới hành quân cơ động đường dài đến còn rất mệt nhưng Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Song Thao hăng hái nhận nhiệm vụ. Các đồng chí quyết tâm tiêu diệt bọn Pôn Pốt, bắt chúng phải đền nợ máu.

        Theo tọa độ trong bức điện. Anh em Tiểu đoàn 3 và đơn vị bạn chia làm hai mũi, mò mẫm trong rừng thưa, ngập nước, để truy kích Pôn Pốt. Nhưng mò mẫm đến sáng, quân đi quân lại cũng không thấy bóng tên lính Pôn Pốt nào. Cũng chẳng thấy dấu hiệu nào là chúng đã đóng ở đây.

        Phán đoán bức điện kia đánh lừa ta, anh em Tiểu đoàn 3 hậm hực quay về vị trí được phân công, trong lòng vẫn ấm ức vì bị bọn Pôn Pốt chơi khăm.

        Qua cầu phao là vào thị xã Hà Tiên. Nhà cửa, đường phố giống như là một góc của thành phố lớn. Hay các đô thị của miền Bắc ngày xưa, thời chiến tranh bị phá hoại của máy bay Mỹ. Hàng quán, biển hiệu, các trang trí, hình thức nói lên sự sầm uất của một đô thị du lịch. Song hầu như không có người dân nào ngoài bộ đội. Nhân dân vẫn chưa dám về. Các dãy phố, cửa hiệu khóa im lìm, cũng có nhiều nhà không khóa cửa, bộ đội ta đang ở trong đó. Tiểu đoàn 1 chốt ở dọc bờ biển, ra tận bãi tắm Mũi Nai. Đại đội 3, đúng ra là bộ phận hậu cần ở ngay một căn nhà mà chủ hộ có lẽ vừa ra đi. Nhìn căn hộ biết chủ kinh doanh cà phê giải khát, quán ở gán ngay chỗ cây dừa ba ngọn. Cây dừa này, cũng là điểm tham quan của du khách đến Hà Tiên. Điểm khác biệt tạo cho cây dừa có thế đẹp là khi cao khoảng bảy mét thì trổ làm ba ngọn. Cả ba ngọn ấy đều có buồng có trái, trông rất kỳ thú và lạ lẫm. Điểm du lịch mà khách thường thích thú có khi chỉ là một dáng cây, một ngọn núi, một cái hang khác lạ. Chính sự khác lạ có khi tạo nên tâm linh hấp dẫn du khách.

        Tổ chức mua thực phẩm ở đầy thì không khó khăn gì lắm. Chỉ cần qua bên kia cầu phao là có thể mua tôm, mua cá tươi của người dân đánh bắt trực tiếp ngoài biển, họ bán rất rẻ, loại cá ngát trông như loại cá bống, cá bớp giá rẻ vô cùng. Rau xanh thì có xe của quân nhu thu gom từ thị xã về, cung cấp cho từng Đại đội. Nguồn thực phẩm phải nói là khá dổi dào.

        Khó khăn nhất ở đây là nước ngọt, ngoài những bể chứa, chum vại chứa nước của dân trong thị xã. Thì cả thị xã chỉ có một cái hồ lớn là có nước ngọt. Bộ đội về nhiều, nhu cầu sử dụng nước cao. Vì vậy, nước ngọt thuộc loại hiếm. Trung đoàn phải dùng xe vận tải chuyên dùng chở nước từ các hồ lớn cấp cho các đơn vị.

        Chúng tôi phán đoán, khi thấy bóng của bộ đội chủ lực tràn về bọn lính Pôn Pốt đã cao chạy xa bay. Trung đoàn 270 cũng đã thu gom lại quân sổ, củng cố lại tổ chức phòng ngự. Chốt chặn với ý thức và tinh thần cao hơn.

        Quân khu 9 cùng chỉ huy Sư đoàn 341 bàn và chọn các phương án tiến công địch. Theo phương án thì Sư đoàn 341 được sự hỗ trợ của pháo binh, xe tăng, thiết giáp, máy bay chiến đấu sẽ tấn công địch. Tinh Kiên Giang huy động dân công đào hào, đắp đê phân rõ ranh giới, biên giới và trồng tre dọc đê.

        Khi có phương án trên, khí thế đánh địch tiêu diệt bọn Pôn Pốt trong từng Đại đội, Tiểu đoàn lên rất cao. Nhất là Tiểu đoàn 3 vẫn còn cay cú vì bị Pôn Pốt chơi khăm. Tỉnh đội và địa phương tỉnh đôn đốc nhân dần góp tre, góp người, để phục vụ chiến đấu và đắp đê dọc tuyến biên giới. Như đã nói, địa bàn Hà Tiên không lớn, từ Kiên Giang về Hà Tiên là đường độc đạo, bên đối phương có những đỉnh núi cao nên việc di chuyển pháo hỏa lực ở khu vực này số lượng lớn. Việc tuyên truyền vận động nhân dân ở nhiều huyện, xã đã làm cho ý đồ tác chiến của ta không còn giữ được bí mật nữa. Từ đây, đã làm cho các phương án chiến đấu của Sư đoàn và Quân khu 9 có nhiều bất lợi. Trong chiến đấu, giữ bí mật quan trọng bậc nhất. Lộ bí mật là hết sức nguy hiểm.

        Qua trinh sát nắm tình hình địch, và các thông tin của quân báo thì lực lượng chính của Pôn Pốt đã lùi sâu vào bên trong ngoài tầm với của ta. Tại biên giới, chúng chỉ để lại một lực lượng nhỏ chốt giữ các vị trí quan trọng. Ý đồ của ta là, đánh tiêu diệt sinh lực địch làm cho chúng bị tiêu hao lực lượng, chứ không phải là đánh đuổi xua chúng về bên kia rồi chúng lại mò sang bu bám.
 
Địa hình bên phía Campuchia thật hiểm trở. Ở bên đất nước ta địa hình bằng phẳng, là đồng bằng không rộng lắm, kế đó ngược đường biên bắt đầu có những quả núi lớn. Núi không kết liền thành dãy mà cách xa nhau, rất vừa tầm hỗ trợ cho nhau khi dùng hỏa lực tác chiến. Đó là núi Lục Sơn, núi Cúp Pô, núi Thị Vạng, núi Địa Tạng. Dọc mép sông giáp ranh giữa ta và địch là phá Đông Hồ, sông nơi đây rộng và có đầm lầy rất lớn. Không thể tiền nhập vu hồi từ hướng này mà chỉ có thể luồn sâu sát mép sông bên đất Hà Tiên. Nơi đây còn có rừng tràm nối dài sang đất Campuchia. Mùa khô, nước cạn nên rừng tràm phía giáp vào đất Campuchia có thể luồn sâu tiền nhập được. Nhưng là rừng đang mùa khô có thể rất dễ cháy. Anh em trinh sát báo, đây lại là bãi mìn của cả ta và của Pôn Pốt gài nên việc hành quân đội hình lớn luồn sâu vào đây cũng rất nguy hiểm. Khi hết rừng tràm thì lại có trảng trống khoảng hơn một cây số. Tiếp đến là núi đất xen lẫn đá. Lực lượng Pôn Pốt chốt giữ ở đây lâu nên hầm hào của chúng rất kiên cố. Chúng làm hệ thống phòng thủ hai lớp liên hoàn, gọi là tuyến thứ nhất, tuyến thứ hai. Nếu đánh từ hướng này lên mà địch phát hiện sớm thì cũng rất bất lợi. Còn hướng bên trái đường lộ 80 ra tận ấp Việt Nam, ta có thể chỉ dùng được lực lượng nhỏ luồn sâu. Nhưng cũng thật khó, vì địa bàn nơi đây sát biển. Địch phòng ngự rất chặt chẽ.

        Bộ chỉ huy liên quân chọn phương án, đầu tiên vẫn là các loại pháo binh bắn phá hoại các chốt địch, các công sự của Pôn Pốt. Khống chế trận địa pháo của chúng. Kế đến, máy bay A37, trực thăng sẽ ném bom và bắn rốc két tiêu diệt các mục tiêu như trận địa pháo, hoặc các ụ phòng thủ chiến đấu của chúng hỗ trợ cho bộ binh tiến công địch. Trung đoàn 266, tấn công vỗ mặt theo trục đường 80 sang, đánh chiếm các cứ điểm núi Lục Sơn, núi Cúp Pô.

        Trung đoàn 273, luồn sâu theo rừng tràm, làm mũi vu hồi đánh chiếm địch ở hai ngọn núi Thị Vạng và núi Địa Tạng, mục tiêu tổng thể của trận đánh là phải chiếm được bốn quả núi trên rồi chốt chặn tại đó. Chiếm được bốn ngọn núi này thì chúng ta khống chế được địa bàn rộng lớn của địa bàn tỉnh Tà Keo giáp ta. Lực lượng dân công phía sau, sẽ tổ chức đào đắp đê biên giới. Như vậy, chúng ta sẽ bảo vệ được dân ở các làng ấp dọc đường biên.

        Nhưng đợi mãi mà bọn chúng vẫn không đưa lực lượng ra như trước, vẫn chỉ có một số ít lính Pôn Pốt chốt các mục tiêu trên. Hình như chúng cố ý nhử, cố ý trêu tức quân ta.

        Việc điều nghiên tình hình, địa bàn đã tương đối kỹ. Nhưng giờ G vẫn chưa chọn được. Các cấp chỉ huy đã nóng lòng, sốt ruột. Anh em cán bộ chiến sĩ cấp dưới thì lại không ngờ mình được nghỉ ngơi lâu thế. Nghỉ ngơi cùng với ăn uống, khí hậu tươi mát trong lành của biển cả, làm cho sức khỏe anh em tăng hẳn lên. Tuy vậy, mọi người vẫn muốn đánh đuổi, tiêu diệt lũ Pôn Pốt.

        Ban chỉ huy Sư đoàn tìm cách đánh lừa địch. Lệnh di chuyển về Tây Ninh được phát ra. Trung đoàn 2 vẫn chốt ở các vị trí cũ, mỗi Tiểu đoàn để lại một lực lượng nhỏ, còn tất cả từ các cấp chỉ huy, Sở chỉ huy Trung đoàn, Sư đoàn cùng các loại xe, pháo, hỏa lực cùng khí tài lên đường hành quân.

        Cuộc hành quân chuyển hướng của đội quân được cho là hùng mạnh nhất cùng với tất cả xe pháo, xe tăng, thiết giáp vào lúc 7 giờ tối. Các loại xe ô tô không tắt hết đèn, mà sử dụng đèn gầm hạn chế ánh sáng. Coi như là 1 cuộc hành quân di chuyển lật cánh thật sự.

        Nhưng cả đoàn quân không phải về Tây Ninh. Mà chỉ hành quân cách Hà Tiên khoảng 70 km, lặng lẽ giấu quân tại khu vực núi Đất, huyện Hòn Đất, Kiên Giang. Đất rừng, đồi núi, nơi đây là điểm giấu quân tuyệt vời. Có thể nói là một Tam Điệp thu nhỏ.

        Địa danh nơi này, được nổi tiếng từ những năm kháng chiến chống Mỹ. Giai đoạn đầu của chính quyền Ngô Đình Diệm. Khi có tác phẩm nổi tiếng Hòn Đất của nhà văn Anh Đức, một tác phẩm văn học nói về cuộc chiến đấu của quân và dân nơi này, giữa những người du kích cách mạng và bè lũ tay sai hung ác đã được viết thật sinh động. Hình tượng chị Sứ, người phụ hữ xinh đẹp cùng bà con nhân dân, lực lượng du kích. Phía bên kia là bọn ngụy quân, ngụy quyển tay sai Mỹ, như tên trung úy Xăm, gốc dân tộc Khmer nhưng khi làm Việt gian đã rất tàn bạo. Khi bắt được chị Sứ, chúng tra tấn chị rất dã man, rồi chặt đầu, uống máu chị Sứ. Rồi chính Xăm đã bị bà Cả Sợi, mẹ của hắn đã vô cùng căm giận sự tàn ác của Xăm nên đã báo du kích đến tiêu diệt chính đứa con trai mà thời nhỏ bà vô cùng yêu quý. Đó chính là cái thiện diệt cái ác, một cái ác khi đã nhuốm máu, uống máu bà con, nhân dân mình thì rất khó trở lại lương thiện nên dù đau đớn vẫn phải tẩy trừ.

        Tôi nhận được bức thư của Hương, cô hàng xóm, mà tôi gặp, quen dịp mấy ngày về vui tết ở quê. Thật bất ngờ. Có lẽ từ ngày đi bộ đội, ngoài thư từ, giao lưu với bố mẹ, anh em, họ hàng thì đây là lần đầu tiên, tôi nhận được một bức thư của người con gái. Nội dung bức thư, ngoài việc hỏi thăm tình hình công tác của tôi, Hương còn có ý trách, là sao từ hôm đi vào Sài Gòn đến bây giờ mà không có thư về khiến cho gia đình, mọi người phải lo, phải trông đợi. Rồi Hương nói bây giờ chiến tranh đã hết, đất nước đã hòa bình nên tôi hãy chuyển ngành về quê làm việc và lấy vợ. Hương còn bảo, từ hôm tôi đi ở xóm phố nhà mình có nhiều đám cưới, mỗi lần đi dự cưới là Hương lại nghĩ và nhớ tới tôi. Mong tôi cũng sẽ được hạnh phúc ở quê.

        Những lời tâm tình của em gái hậu phương, một cô gái Thái Bình sao mà ngọt ngào, thân thương đến thế. Nhưng nghịch lý là ở nơi tôi đang đứng chân, đang có cuộc chiến tranh hết sức khốc liệt mà ở nhà, ở quê, nhất là lớp trẻ vẫn không biết gì? Mà lẩn về tết ấy, khi chuyện trò tôi cũng đã nói cho mọi người, kể cả Hương nghe về cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam đang diễn ra hết sức gay go, quyết liệt. Ở đây, chúng tôi ngày đều phải trực tiếp ở chiến trận. Hôm nay, mọi người đang vui, đang sống nhưng có thể một tý nữa, một chốc, một lát nữa, là lại có tin đồng đội này bị thương, đồng đội kia hy sinh.

         
        Cuộc chiến ngày càng phức tạp. Giờ đây khi Hương nói về việc ra quân, phục viên hay giải ngũ của tôi có thể chính đáng với tình thương của cô nhưng với tôi thật xa vời. Đời tôi đã hai lần tôi chia tay người yêu để ra trận. Vậy thì lần này cô hàng xóm này, có vẻ có ý tứ xa xăm đây. Tôi chợt nghĩ, trong hoàn cảnh này tốt nhất là không nên dính vào yêu đương cho thêm vướng bận. Cuộc đời người chiến sĩ như mình biết hy sinh lúc nào mà yêu đương. Và, nếu như mình chết thì làm khổ người ta.

        Thoáng nghĩ như vậy sau khi đắn đo một lúc, tôi viết thư hồi âm cho Hương. Tôi chợt nhớ lại hồi làm quân quản ở Sài Gòn có đọc một quyển truyện gì đó, cũng có nói về tình cảm của người lính chiến, trăn trở chuyện yêu đương rất hay, có vẻ văn học, lãng mạn. Tôi viết theo giọng văn ấy.

        Hương! Anh nhận được thư Hương nơi biển trời lộng gió. Mảnh đất tận cùng của Tổ quốc với vẻ đẹp mê hồn, làm cho anh, các anh những người lính thực thụ chỉ quen súng đạn, cũng phải ngẩn ngơ. Nhưng những tiếng súng của quân thù, tiếng thét kêu gào của nhân dân nơi đây, vẫn vang vọng trong anh. Kêu gọi sự trả thù. Làm cho những cảnh đẹp như thơ, như nhạc này không còn ý nghĩa nữa. Vì tiếng súng, vì tiếng thét gào kêu cứu đó.

        Hương! Cảm ơn em đã góp ỷ, gợi ý cho anh trở về để xây dựng cuộc sống, lứa đôi, gia đình. Nhưng em ơi! Hiện tại anh vẫn đang là người trong cuộc. Hàng đêm anh vẫn thường thao thức hay mơ. Mơ thấy súng đạn về cười ngạo nghễ. Nên hôm nay anh ra đi, để cho ngày mai, không còn những thằng con trai, phải bỏ mình vì chiến tranh. Không còn những mẹ già, tóc đã điểm sương, đêm đêm khóc con, trong nỗi đau nhung nhớ. Không còn những người vợ trẻ, đẩu quấn khăn tang, chiều chiều, dắt dìu đứa con thơ. Vào nghĩa trang có lá vàng rơi rụng. Để cho ngày mai, không còn những thiếu nữ phải buồn đau trong thương nhớ, sáng sáng, mở ra những trang giấy đẫm nước mắt học trò.

        Hương! Cảm ơn em. Anh cảm ơn em nhiều, vì đã viết thư thăm anh. Đây là lần đầu trong đời anh được nhận và được viết thư cho người bạn gái.

        Hiện tại cuộc sống của anh, của đồng đội anh là như vậy. Đây sẽ là lá thư đầu và là cuối anh gửi tới em. Với tất cả những chân thành của người lính trận. Anh chúc em sớm có được niềm vui trong tiệc cưới của mình.

        Nhớ em và cảm ơn em thật nhiều!

        Lúc ở Hà Tiên, nhờ khí hậu tốt, nguồn lương thực, thực phẩm dồi dào, hoạt động đều đặn, sức khỏe anh em chiến sĩ tăng lên rất nhiều. Khi xuống giấu quân ở Hòn Đất, không hiểu là vì anh em ít được hoạt động, mà chỉ nghỉ ngơi đợi lệnh là chính, làm lính ta uể oải. Cũng có thể do sự ẩm thấp của rừng núi, ruồi, muỗi, rồi thổ nhưỡng lạ mà anh em bị sốt, bị ốm rất nhiều. Gần như là một bệnh dịch sốt trong đơn vị. Đây không phải là sốt rét rừng mà hình như kiểu sốt phát ban hiếm gặp. Đầu tiên có một vài anh em bị sốt, rồi dần lan ra thành diện rộng. Thậm chí có Đại đội, 2/3 số anh em bị sốt, làm sức khỏe, sức chiến đấu của toàn bộ đội kém hẳn đi.

        Ban chỉ huy Sư đoàn, Trung đoàn, cùng các y sĩ, bác sĩ, lo cuống cuồng. Cơ quan quân y Trung đoàn đã kết hợp cùng với sở y tế tỉnh Kiên Giang, Quân khu 9, lo dập dịch sốt cho bộ đội. Đúng là dịch sốt bùng lên thật hiểm ác, lây lan nhanh và ảnh hưởng đến nội tạng con người ta khiến sức khỏe suy sụp.

        Ban chỉ huy Sư đoàn và Quân khu 9 đã chọn được giờ G, tức là giờ nổ súng tấn công địch. Ngày nổ súng tấn công Pôn Pốt được ấn định là ngày 8/4/1978. Vì theo ban 2, cùng cả các nguồn thông tin của anh em trinh sát báo là: Pôn Pốt đã nâng đội hình lên và rất tích cực cũng cố hầm hào công sự mà thêm một thông tin nữa là còn có sự có mặt của cố vấn quân sự người nước ngoài. Thông tin này lan truyền từ người dân từ bên đó chạy sang, thực hư chưa thật rõ.

        Các cấp chỉ huy thật hồi hộp. Khi tổ chức lui quân lật cánh, nhưng thực chất là dùng kế điệu hổ ly sơn, nghĩa là dụ con hổ ra khỏi núi. Đến bầy giờ con hổ là lính Pôn Pốt đã ra khỏi núi. Nhưng nó là con hổ đã thành tinh nên cũng không phải nó ra một cách vô tình mà như có ý đồ chiến lược, chiến thuật, có sự cảnh giác đề phòng cao độ.

        Về phía ta thì ý chí đánh địch đang còn hăng nhưng cũng không thể để giờ G lâu hơn được nữa. Vì để lâu quá, thì ý chí tấn công của bộ đội có thể sẽ chùng xuống, làm giảm ý chí và sức mạnh tiến công quân thù. Theo cách nghĩ của những người chỉ huy dùng binh là như vậy.

        Điều lo lắng nhất là sức khỏe bộ đội bị giảm do bệnh dịch sốt. Tiểu đoàn 3 vẫn là Tiểu đoàn xung kích mạnh nhất, dũng mãnh nhất trong tấn công nhưng anh em cũng bị ốm nhiều theo báo cáo số quân đang bị sốt, ốm yếu tới một phần ba quân số. Ngay người chỉ huy mưu trí dũng cảm là Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Sông Thao cũng đang còn bị sốt âm ỉ. Anh Thao đi lại rất yếu nhưng anh vẫn hứa sẽ chỉ huy, sẽ cùng tiểu đoàn luồn sâu đánh địch.

        Về Tiểu đoàn 1, Đại đội 3 của tôi có thay đổi chỉ huy. Đồng chí Nguyễn Tiến Trụ, Đại đội trưởng, được điều lên làm Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 1. vẫn giọng nói ồm ồm to khỏe, sôi nổi hôm chia tay Đại đội để lên làm Chỉ huy phó Tiểu đoàn, anh bắt tay người kế nhiệm là đồng chí Nguyễn Văn Phô được điều từ Đại đội 1 sang. Bắt tay hết lượt anh em trong Ban chỉ huy và từng người trong Đại đội để lên cương vị mới, trọng trách mới. Anh em lưu luyến chia tay người Đại đội trưởng đã từng sống chiến đấu trong suốt thời gian dài, với bao kỷ niệm buồn vui.

        Nhưng rồi không ai biết được rằng, cuộc chia tay đồng chí Trụ lần này trong niềm vui thăng chức, cũng là lần chia tay cuối cùng. Cái bắt tay cuối cùng, trong đời người chỉ huy, trong đời người lính chiến, nghĩ lại thấy sao mà thiêng liêng, day dứt.

        Đồng chí Nguyễn Tiến Trụ hy sinh ngay lúc sáng ngày 8/4/1978, khi trận chiến đang vào lúc cam go nhất.

        Từ đêm ngày 5 và 6/4/1978 các đơn vị được bí mật về vị trí cũ tại Hà Tiên nhưng vẫn trong tư thế giấu quân. Bộ đội đều phải ở trong nhà, trong lán hay các lùm cây, không đi lại nhiều, tránh sự quan sát dòm ngó của địch. Các loại pháo binh của Quân khu, của Sư đoàn cũng bí mật vào chiếm lĩnh các vị trí trong đêm được ngụy trang kín đáo. Các phần tử bắn đều được chấm tọa độ, phương vị hiệu chỉnh chính xác sẵn sàng đợi giờ nổ súng.

        Vì quãng đường luồn sâu, tiền nhập không xa nên 22 giờ đêm ngày 7/4 Trung đoàn 1 tổ chức cho bộ đội xuất phát luồn sâu theo rừng tràm, dọc sát mép sông. Bộ đội tiền nhập theo đường mà công binh và trinh sát đã tháo gỡ mìn.

        Trung đoàn 3 cũng bắt đấu dịch chuyển đội hình tiến công chia làm ba mũi, lấy trục đường 80 làm tâm. Một mũi cũng luồn sâu sát gần biển theo hướng ấp Việt Nam sang. Các loại xe tăng, xe bọc thép cũng làm công tác tiền nhập xung phong cùng Trung đoàn 266. Đợi khi pháo bắn mở màn, đè đầu quân địch xuống thì cơ động ra cửa mở.

        Giờ G đang tới dần. Theo thông báo, dự kiến giờ G lùi lại 30 phút, tức là 5 giờ 30 phút. Khi pháo binh sẽ bắn phá hoại vào các mục tiêu đến 5 giờ 45 phút thì chuyển làn vào trong cho bộ binh xung phong. Trước khi xung phong thì có pháo bắn đạn khói để che mắt bọn Pôn Pốt để cho bộ binh tiến công được bí mật hơn. Việc có pháo khói che mắt địch sau này chúng tôi mới biết, chứ trong hợp đồng tác chiến không có phổ biến. Trong tác chiến, cấp nào biết nhiệm vụ ấy, chứ không phổ biến tràn lan. Đó là nguyên tắc bí mật quân sự để giành chiến thắng.

        Giờ tiền nhập và luồn sâu của các đơn vị đã đến, lúc này là 22 giờ đêm. Trời tối hơn so với thường ngày. Mũi tiến quân của Trung đoàn 273 đã dịch lên, ém sát vào khu vực rừng tràm. Theo dẫn đường của trinh sát. Trong rừng thưa cảm giác càng tối hơn. Qua vòm lá, Trời vẫn nhiều sao, những vì sao nhấp nháy như đang theo dõi, như chỉ hướng cho anh em bộ đội hành quân. Gió biển hiển hòa, mang theo hơi nước làm cho mọi người khoan khoái, dễ chịu hơn.

        Trinh sát dẫn anh em tiến sát theo mép nước rừng tràm. Bắt đầu quặt sang trái vào đất Campuchia. Tiểu đoàn 3 vẫn là đội hình đi đầu. Sau lực lượng trinh sát. Đại đội hỏa lực của Tiểu đoàn súng 12,7 ly và DKZ đã được phân đi tăng cường theo đơn vị, cùng luồn sâu với đội hình Đại đội bộ binh.

        Còn lại Ban chỉ huy Đại đội và hai khẩu cối 82 ly hành quân sau Tiểu đoàn bộ. Vừa qua ranh giới khoảng hơn một trăm mét bỗng nghe tiếng nổ cực lớn rung chuyển đất trong trời đêm. Chớp sáng chói lòa rồi phụt tắt. Mọi người nằm rạp xuống. Có tiếng kêu: “Bị mìn rồi”. Chợt nghe tiếng kêu của anh em bị thương. Bụp! Bụp! Bụp! Ba phát pháo hiệu đỏ bay lên hướng núi Thị Vạng.

        Một lúc sau đã thấy vận tải của Tiểu đoàn 3. Cáng số thương binh và liệt sĩ về phía sau. Có sáu cáng với hai anh em được đồng đội dìu đi. Như vậy, vừa sang đất Campuchia số anh em khênh cối của Tiểu đoàn 3 không bám sát được nhau. Họ bị lạc ra ngoài, hay do mìn còn sót lại? Dẫn tới cả khẩu đội cối 82 ly và máy anh em ở gần bị thương. Không biết là loại mìn gì mà sát thương khủng khiếp thế? Thật không may mắn chút nào. Linh cảm thấy trận chiến sẽ gay go ác liệt. Qua sự việc mìn này càng cảm giác gay go ác liệt tăng lên.

        Đưa được thương binh, liệt sĩ về phía sau để giao cho các chiến sĩ vận tải chuyển về hậu phương đội hình lại tiếp tục luồn sâu, hành tiến, mò mẫm trong đêm. Nhưng trong mỗi người, mỗi bước đi, phải dè dặt hơn. Anh em căng mắt ra mà nhìn, mà bước theo dấu chân người đi trước. Hành tiến thế này tốc độ di chuyển không được nhanh, không được bạo dạn như trước nữa.

        Khoảng 3 giờ sáng, các mũi, các hướng đã vào được vị trí tập kết. Sở chỉ huy của Sư đoàn và Quân khu 9 bí mật di chuyển lên khu vực hang Thạch Động. Tình hình chiến sự vẫn yên tĩnh. Phía bên vị trí các mục tiêu của Pôn Pốt, ngoài ba phát pháo hiệu đỏ bay lên lúc anh em Tiểu đoàn 3 bị mìn thì cũng không thấy có động tĩnh gì khác thường. Anh em bộ binh tranh thủ đào, khoét hầm cá nhân hoặc lợi dụng các ụ mối gò đất ẩn nấp. Thời gian trôi thật chậm.

        Cuộc đời ai cũng có những lúc chờ đợi và chờ đợi thì bao giờ cũng thấy thời gian trôi đi thật chậm. Sự chờ đợi trước giờ nổ súng, còn có thêm cảm giác nặng né, thoáng chút lo âu vẩn vơ. Trong những lúc thế này, người lính chưa có vợ con thì thường hay nghĩ đến gia đình, đến mẹ, đến bố trước tiên, rồi lần lượt nghĩ đến những người thân yêu, bạn bè. Rồi những bước đường đời của mình đã qua. Nhớ những ngày gian nan, những trận chiến hiểm nguy mà mình đã may mắn vượt qua. Cùng niềm vui chiến thắng. Thước phim quay chậm của cuộc đời hôm nay, ngày mai? Trong trận này liệu mình có được may mắn nữa không?

        Mọi người lấy cơm nắm ra ăn. Trời đã rạng sáng. Những đàn chim đi ăn sớm đã bay khỏi nơi trú đêm chúng bay đi tìm mổi, tiếng gọi nhau kêu quạac - quạac trong không trung phá tan sự tĩnh lặng buổi sớm.

        Sáng dần. Gần biển thì trời có cảm giác nhanh sáng hơn. Hay tại vì chúng ta thức từ đêm, nên nhận biết rõ được sự chuyển đổi từ đêm sang ngày theo quy luật xoay vần của tạo hóa Trời Đất. Thấy được ngày đêm giao nhau rõ nhất. Trời đã sáng, nhìn trời, nhìn cảnh vật đã dần hiện ra mà sao vẫn chưa thấy pháo bắn. Nhưng đồng hồ vẫn chưa chịu chạy đến giờ G. Các trận tấn công khác giờ G thường là 5 giờ sáng hoặc sớm hơn, còn trận này không hiểu sao giờ G lại chậm 30 phút. Rồi cũng đến giờ G.

        Ùng - Ùng - Ùng ba phát nổ đề pa của pháo 105 ly, nghe tiếng đạn bay vo vo qua đấu. Rồi oàng- oàng- oàng, tiếng nổ của đạn tới mục tiêu. Tiếp đến là cả mấy trận địa pháo cối đều phát hỏa, tiếng nổ ầm vang, rền rĩ như sẫm trời mưa mùa hạ. Không còn phân biệt được đâu là loại súng gì, loại pháo gì nữa. Hướng mục tiêu các sườn núi bay lên cát, bụi, đất, đá, các đụn khói to nhỏ khác nhau. Rồi cũng không phân biệt được gì nữa, vì khói, vì bụi. Các trận địa pháo ở gần nhau nên cảm giác chưa bao giờ thấy pháo binh bắn nhiều như thế. Không gian, trời đất vỡ òa.

        Các đồng chí chỉ huy Đại đội, xuống từng Trung đội nhắc anh em chuẩn bị xung phong. Vì pháo đã bắn được khoảng 30 phút. Mọi người xốc lại tư trang, súng đạn chuẩn bị tấn công.

        Nhưng kìa khói, khói trùm lên phía mục tiêu tấn công. Không phải là khói do đạn nổ bình thường mà khói cứ bùng lên, lan tỏa rồi dày đặc. Rồi không còn nhìn thấy gì phía xa nữa mà chỉ có khói là khói. Khói đã tạo thành bức tường khói dẩy đặc. Mọi người đang chuẩn bị xung phong, ngạc nhiên chững lại. Nghe rõ tiếng anh Phô, Đại đội trưởng mới gào lên: “Lợi dụng khói xung phong”. Mọi người bật khỏi vị trí lao lên. Các loại súng 12,7 ly, đại liên đã thùng - thùng - thùng điểm xạ bắn vọt qua đầu bộ binh uy hiếp địch và tạo khí thế tiến công. Khẩu ĐKZ của hỏa lực cũng đã nhả đạn, viên đạn đỏ lừ xoẹt bay và mất hút vào bức tường khói. Anh em bộ binh vừa vận động vừa bắn. Những tiếng hô xung phong vang trời, lẫn trong tiếng nổ, là ánh chớp lòe của các loại súng B40, B41. Bản giao hưởng chiến trận tiêu diệt quân thù xâm lược, trả thù cho đồng bào bị chúng tàn sát vang lên.

        Pháo binh đã chuyển làn vào phía sâu. Đội hình phát triển thuận lợi khoảng 200 mét. Cũng chưa thấy bọn Pôn Pốt phản ứng. Khói, khói theo chiều gió đã ập tới đội hình hành tiến. Mọi người dừng lại vì không còn nhìn thấy gì nữa.

        Lớp khói thật dày đặc. Phải sau mười phút thì khói với dần tràn qua. Anh em phía trên chưa kịp định thần nhìn phương hướng mục tiêu, thì ầm - ầm - ầm. Các loại súng của bọn Pôn Pốt phát hỏa chúng bắn vào đội hình. Các ổ súng 12,7 ly, đại liên, bắn găm rào rào vào đội hình xung phong. Lác đác anh em trúng đạn ngã xuống. ĐKZ và B40 - B41 chúng cũng bắn tới tấp, nổ dồn dập. Rồi cả pháo, từ xa cối 82 ly, cối 60 ly của chúng cũng đã bắn cấp tập vào đội hình tiến công của ta.

        Trận chiến thật nguy kịch. Những vị trí bãi bằng trống trải này, rừng tràm này, là những mục tiêu không thay đổi. Nên có thể nói là: Nếu chốt ở đây lâu, thì nhắm mắt chúng cũng có thể bắn trúng vào khu vực cần bắn. Nhất là lúc này, khu vực này, đâu đâu cũng có bộ đội mình. Khói bụi mù mịt, bao trùm đội hình tấn công. Sau các tiếng nổ ầm, là mảnh đạn, cùng đất đá, cát bụi bay rào rào.

        Đúng là mưa của các loại đạn của Pôn Pốt, pháo của ta bắn vào quân diệt chủng xâm lược mà sao hỏa lực chúng vẫn còn rất mạnh, còn rất nhiều như là lực lượng còn nguyên nhưng im lặng, hay đã bị pháo ta diệt, phá hủy hết. Quan sát kỹ mới thấy phía trên cao, không có hỏa lực địch bắn ra. Có lẽ bọn này tránh đòn pháo, bỏ công sự phòng ngự tuyến hai và tuyến ba, xuống hẳn phía dưới với những công sự sẵn có đợi bộ binh ta đến. Hay là pháo binh của ta bắn phá hoại nhiều, trúng các mục tiêu, công sự nhưng không có Pôn Pốt ở đó. Hay bọn chúng như là đã có kịch bản sẵn. Giờ đây chúng đang thực hiện theo kịch bản đó một cách thuần thục hiệu quả, hòng gây cho ta những khó khăn và tổn thất lớn?

        Thông tin trận đánh, khó khăn hướng các Tiểu đoàn của Trung đoàn 273, được báo về Ban chỉ huy Liên Quân, địch bắt đấu chống trả quyết liệt. Từ trên đài chỉ huy ở hang Thạch Động các vị chỉ huy cũng đã phát hiện ra điều này. Qua kính tiềm vọng chỉ huy ta thấy rất rõ anh em ta đang hứng chịu mưa đạn của Pôn Pốt mà ai nấy lòng như lửa đốt. Đó không phải chỉ có hướng Trung đoàn 273, Trung đoàn 266 cũng gặp khó khăn. Đội hình bộ binh, cùng tăng thiết giáp phải khựng lại vì hai xe đã bị trúng đạn. Trong khi đó, các loại đạn chống tăng vẫn xoẹt, xoẹt rổi nổ ầm ầm chung quanh các xe, làm cho hỏa lực của xe cũng không phát huy được sức mạnh.

        Chỉ huy lệnh cho bộ đội nằm tránh đạn, tranh thủ đào hầm ẩn nấp. Pháo binh lại chính tầm, bắn vào các mục tiêu đã bị lộ của Pôn Pốt. Phản pháo vào các trận địa pháo phía trong sâu. Đạn pháo của ta đã nổ rầm, rầm dưới chân núi. Súng của Pôn Pốt im bặt. Bọn này chắc chui hết vào hầm tránh đạn pháo.

        Máy bay LI9 của ta bay vè vè trinh sát trên đầu. Lác đác thấy pháo cao xạ của chúng bắn đuổi máy bay. Những tiếng nổ lục bục, tạo thành những đốm mây trắng nhỏ trên trời.

        Hướng Trung đoàn 273 được điều động 8 xe tăng thiết giáp. Kết hợp tấn công cùng bộ binh. Pháo binh cấp tập khoảng 20 phút vào trong sâu. Cũng không thấy pháo Pôn Pốt bắn
nữa. Nhưng cối 82 ly của chúng cùng ĐKZ bắn cầu vồng từ bên kia núi vẫn cẫp tập đều nổ rầm rầm vào đội hình bộ binh ta. Bọn này hiểm độc. Chúng đặt trận địa cối và ĐKZ sau núi, quả là lợi hại. Chúng tạo được góc chết. Nên pháo binh của mình phản pháo nó rất khó.

        Trận địa cối 120 ly của Trung đoàn, cũng bắn phản vào phía sau núi, tìm diệt trận địa cối của Pôn Pốt. Nhưng hiệu quả cũng không cao.

        Theo hợp đồng, là có máy bay tham chiến diệt các mục tiêu hỗ trợ bộ binh nhưng không hiểu sao chỉ thấy máy bay trinh sát mà không thấy máy bay chiến đấu ném bom vào trận. Cho đến bầy giờ, anh em chúng tôi cũng vẫn thắc mắc, sao không thấy máy bay tham chiến. Mà cũng vẫn không được nghe lời giải thích thấu đáo từ cấp trên. Có lẽ phương án sử dụng máy bay chiến đấu chỉ khi nào cuộc chiến đấu vào giai đoạn gay cấn nhất, bộ binh không thể tiến lên chiếm mục tiêu được.

        Lúc này đã gần 8 giờ sáng, xe tăng thiết giáp cũng đã cơ động đến khu vực tấn công của Tiểu đoàn. Đồng chí Trụ, Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 1, với một liên lạc cùng đồng chí trợ lý tác chiến Tiểu đoàn, rời vị trí của Tiểu đoàn lên đốc chiến cùng Đại đội 3.

        Trong lúc địch dừng bắn, tránh đạn pháo của ta. Các lực lượng cứu thương đã nhanh chóng chuyển anh em thương binh, liệt sĩ về phía sau. Nhưng chưa đến 8 giờ mà số thương vong quá nhiều. Vận tải ưu tiên đưa số anh em bị thương ra trước. Số anh em bị thương nhẹ thì được băng bó. Số anh em còn đi được thì tự lui về hay một đồng chí vận tải dìu hai người về trạm phẫu thuật.

        Lệnh xung phong. Tiếng thét xung trận lại vang trời. Các loại hỏa lực của tăng thiết giáp cùng hỏa lực của bộ binh đồng loạt phụt đạn vào các mục tiêu. Anh em bộ binh ào ào xông lên thật dũng mãnh. Mũi Đại đội 3, là mũi đột kích của của Tiểu đoàn 1. Đống chí Trụ lại vẫn như là người Đại đội trưởng đương nhiệm, hò hét, đôn đốc anh em tiến công. Đội hình tiến công được khoảng hơn trăm mét. Bất ngờ, các loại súng của bọn Pôn Pốt lại phản ứng điên cuồng. Đang lao lên, đồng chí Trụ khựng lại rồi ngã về phía trước, khẩu K54 tuột khỏi tay. Một viên đạn thẳng đã xuyên từ phía ngực trái ra sau lưng anh Trụ. Đông chí Y tá chạy lại, vội băng vết thương, nhưng viên đạn thù trúng chỗ hiểm. Tiểu đoàn phó Trụ, người chỉ huy dũng cảm đã anh dũng hy sinh. Anh hy sinh trong tư thế tiến công địch, hình ảnh ấy không bao giờ quên trong chúng tôi.

        Tiểu đoàn 3 cũng báo về Sở chỉ huy đồng chí Tô Quang Phụng, Tiểu đoàn phó bị thương nặng. Bọn Pôn Pốt vẫn điên cuồng chống trả, xả đạn vào đội hình tiến công của ta, một xe tăng, một xe bọc thép trúng đạn. Đội hình tiến công của ta lại khựng lại không phát triển lên được.

        Trước tình hình đó, Sư đoàn điều hai khẩu pháo 85 ly. Bắn thẳng vào các mục tiêu phòng thủ của Pôn Pốt. Bộ binh lại tiếp tục xung phong, quyết chiếm được tuyến phòng thủ chân núi của chúng. Tiểu đoàn 3, Tiểu đoàn 1 đã chiếm được những hố chiến đấu ngoài của tuyến phòng thủ số 1. Xác địch rải rác khắp nơi. Khẩu 12,7 ly chổng chơ cong queo, ba thằng lính Pôn Pốt chết vắt vẻo 3 tư thế khác nhau. Nhưng anh em ta thương vong cũng nhiều. Bọn địch rút hết lên tuyến phòng thủ số 2 theo các đường thông hào, điên cuồng chống trả. Lực lượng tiến công của ta không thể phát triển lên được nữa.

        Lúc này đã gần trưa. Hướng Tiểu đoàn 2, luồn theo mép nước đánh lên, vẫn gặp khó khăn, không thực hiện được kế hoạch tác chiến. Bọn Pôn Pốt đã dùng cả đạn cháy, hay vì lý do gì cả cánh rừng tràm hướng Tiểu đoàn 2 bị cháy. Lửa khói bùng lên dữ dội, tạt về hướng Tiểu đoàn 2. Anh em vừa lo tránh đạn vừa lại phải di chuyển dập lửa vô cùng khó khăn. Tiểu đoàn 2 phải nhanh chóng dời khỏi khu vực cháy lùi về phía sau.

        Gần trưa, tiếng súng bộ binh của cả hai bên đã tạm yên. Lúc này chỉ còn tiếng pháo và cối của ta và địch bắn phản nhau. Hỗ trợ cho bộ binh giữ trận địa ở những nơi đã chiếm được. Đến tối các đơn vị được lệnh tìm kiếm hết các thương binh, liệt sĩ rồi tổ chức rời khỏi trận địa về lại nơi tập kết. Kết thúc một ngày chiến đấu vô cùng khốc liệt, thiệt hại, thương vong nhiều, mà chưa thực hiện được mục tiêu đề ra.

        Từ khi tham gia bảo vệ biên giới Tây Nam. Sư đoàn 341 luôn là Sư đoàn chủ lực, cơ động của Quân đoàn 4. Có trình độ tác chiến, trình độ chỉ huy, ý chí, sức mạnh chiến đấu rất cao. Những nơi khó khăn nhất của cuộc chiến đều được điều động đến để cùng bộ đội địa phương Quân khu 7, Quân khu 9 hay cùng các đơn vị khác tham gia chiến đấu nhằm tiêu diệt được rất nhiều sinh lực địch. Đỉnh cao trong các trận chiến đấu và chiến thắng là thu được hai khẩu pháo 105 ly của Pôn Pốt, dập tắt ý chí ngông cuồng của bè lũ Pôn Pốt- Iêng xary là sẽ tiến công chiếm Bến Cầu và thị xã Tây Ninh. Chúng còn âm mưu đánh chiếm huyện Hồng Ngự tỉnh Đồng Tháp. Đặc biệt nữa là đã cùng Sư đoàn 330 Quân khu 9, kết hợp với tăng thiết giáp, không quân, hải quân đánh địch, lập chiến công và chiến thắng lẫy lừng. Chúng ta đã đánh tan tác, diệt gọn kẻ địch ở Phú Cường, cùng hai xã Khánh An, Khánh Bình của tỉnh An Giang.

        Uy thế của Sư đoàn ngày càng cao, càng được sự ủng hộ và ngưỡng mộ của nhân dân, của chính quyền các tỉnh biên giới Tây Nam.

        Trong trận chiến giải phóng Hà Tiên, tuy rằng ở đây ta đánh địch trong địa hình vô cùng hiểm trở, bất lợi, song với ý chí, quyết tâm cao, chúng ta đã đánh cho bọn Pôn Pốt phải khiếp sợ. Ta đã tiêu diệt được rất nhiều sinh lực địch. Tuy rằng một số mục tiêu của kế hoạch đề ra, chưa hoàn thành nhưng những gì chúng ta đã chiến đấu thể hiện nói lên được ý chí chiến đấu hào hùng của Quân đội ta làm cho bọn giặc Pôn Pốt gian ác, phải từ bỏ những ý đồ đen tối, ngông cuồng của chúng.

        Về phía ta, từ khi tham gia chiến trường biên giới Tây Nam phải tham chiến nhiều, liên tục, triền miên, phải cơ động rất nhiều. Và, cuộc sống vô cùng khó khăn gian khổ, thiếu thốn nhưng hầu như các trận chiến của Sư đoàn 341 tham gia đều chiến thắng vượt mức kế hoạch, vượt chỉ tiêu. Riêng trận chiến tại đây, Sư đoàn chưa đạt được mục tiêu đề ra. Anh em cán bộ, chiến sĩ thương vong, tổn thất nhiều nên từ người chỉ huy cao nhất là Sư đoàn trưởng Vũ Cao đến các chỉ huy Trung đoàn,

        Tiểu đoàn, Đại đội, cùng các anh em cán bộ, chiến sĩ nói chung là không vui. Mọi người coi đây là một trận chiến, món nợ đang còn dang dở. Tất cả đều thầm hứa: Sẽ phải giáng cho bọn Pôn Pốt ở đây những đòn đau hơn nữa.

        Chiểu tối ngày 8/4, tất cả các đồng chí trợ lý, cùng cán bộ phục vụ phía sau đều phải tham gia, giải quyết chiến trường, tìm kiếm, quy tụ các anh em hy sinh, bị thương trong chiến đấu hay còn thất lạc. Việc tìm kiếm cũng gặp rất nhiều khó khăn vì trời tối, vì bãi mìn còn nhiều. Nhất là hướng Tiểu đoàn 2, còn bị lửa cháy nên một số anh em bị thương không chạy lửa kịp. Rừng cháy, tất cả như là một màu đen. Trong đêm đen, lại càng khó khăn trong việc tìm kiếm. Nhưng với trách nhiệm cao, lòng yêu thương đồng đội vô bờ bến, rất nhiều anh em đã được tìm thấy, được đưa về yên nghỉ trong vòng tay yêu quý, nơi đất Mẹ, với Tổ quốc kính yêu.

        Tất cả các đơn vị lại bắt tay ngay vào cũng cố tổ chức, cũng cố ý chí cho bô đội. Các cấp chỉ huy họp hành, rút kinh nghiệm trận đánh. Cơ quan tham mưu, tác chiến Sư đoàn, Trung đoàn lại tiếp tục lập phương án mới, tiến công tiêu diệt địch.

        Mọi việc cho trận đánh mới được chuẩn bị hết sức khẩn trương và bí mật. Từng Đại đội, từng chiến sĩ đã được học tập, quán triệt ý nghĩa và thời cơ của trận đánh này. Chúng ta tổ chức đánh sớm ngày nào tốt ngày ấy. Vì tận dụng được yếu tố bất ngờ. Bọn Pôn Pốt tưởng ta sau trận chiến khốc liệt sẽ phải cũng cố, nghỉ ngơi dài vì đã mệt sức.

        Chính vì lý do lớn đó nên Ban chỉ huy Sư đoàn đôn đốc các đơn vị, quán triệt, động viên anh em cán bộ, chiến sĩ phát huy truyền thống của đơn vị, truyền thống của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng và cao hơn nữa, là truyền thống đánh giặc Chống ngoại xâm của cha ông ta, dân tộc ta, vì độc lập, vì tự do của đất nước, nhất là ngày nay, chúng ta là bộ đội Cụ Hồ, truyền thống đó ngày càng được phát huy hơn, tỏa sáng hơn nữa.

        Lúc này, chúng ta đã hiểu: Cuộc chiến này, không phải là mâu thuẫn nhỏ, về tranh chấp biên giới đơn thuần nữa. Sâu xa là do sự phản bội của tập đoàn phản động Pôn Pốt - Iêng xary. Sau lưng chúng là chủ nghĩa bành trướng. Vì thế, chúng ta giờ đây, phải xác định rõ kẻ thù của nhân dân, của đất nước, của dân tộc trong giai đoạn mới mà bọn Pôn Pốt chỉ là tên lính xung kích.

        Qua học tập chính trị, tinh thần cán bộ, chiến sĩ lại được nâng cao, những mất mát hy sinh của đồng chí, đồng đội, là việc phải có trong chiến tranh. Sự đổ máu này, hy sinh này sẽ được khắc ghi trong sử vàng: Cứu nước, giữ nước của Dân Tộc ta.

        Qua học tập, những nặng nề sau trận đánh ngày 8/4 như được giải tỏa. Cán bộ, chiến sĩ lại gấp rút chuẩn bị tác chiến bổ sung trang thiết bị đạn dược. Riêng về quân số thì sử dụng lực lượng hiện có, động viên một số anh em phía sau phục vụ chiến đấu về các đơn vị trực tiếp chiến đấu. Một số anh em trận trước bị ốm, nay nếu khỏi thì cũng được động viên tham chiến nên quân số so với trận trước cũng không chênh lệch quá nhiều.

        Mục tiêu trận đánh này không rộng như trước mà chủ yếu là tập trung đánh, tiêu diệt địch ở hai điểm cao Lục Sơn, Cúp Pô. Còn mục tiêu Thị Vạng, Địa Tạng thì chủ yếu dùng pháo binh chế áp.

        Về cách đánh vẫn theo phương án mật tập, tới vị trí thuận lợi và đợi giờ G. Đội hình tấn công của các đơn vị cùng xe tăng, xe thiết giáp quyết tâm phải tiêu diệt, chiếm được tuyến phòng thủ số 1 của Pôn Pốt. Nếu có cơ hội thì tiến công làm chủ các điểm cao.

        Giờ G được ấn định là 4 giờ 45 phút ngày 12/4/1978 tức là sau trận đánh trước 4 ngày. Đây thật sự là một quyết tâm cao, một đòn đánh táo bạo, bất ngờ của ta dành cho bọn Pôn Pốt. Mọi chuẩn bị được báo cáo đã nhanh chóng hoàn tất. Giờ G đang tới dần.

        Đúng 4 giờ 45 phút ngày 12/4/1978 tất cả các trận địa pháo của Sư đoàn, của Quân khu 9 lại dồn dập trút đạn xuống các trận địa của địch. Do đã rút kinh nghiệm trận đánh trước nên lần này pháo binh, chỉnh điểm bắn “trần “từ dưới chân núi của các cao điểm lên trên. Trong lúc pháo chuyển làn, thì bộ binh cùng tăng thiết giáp dũng mãnh lao lên, tiến công địch.

        Mỗi Trung đoàn, sử dụng hai Tiểu đoàn làm hai mũi đột kích, còn một Tiểu đoàn làm lực lượng dự bị. Trung đoàn 273 sử dụng Tiểu đoàn 1 và 3 là hai mũi tiến công. Tiểu đoàn 2 làm dự bị.

        Trước sự tiến công dũng mãnh của bộ đội, mũi tiến công của Tiểu đoàn 3, đến 6 giờ 30 phút đã chiếm được tuyến phòng thủ số 1 của địch. Đại đội 3, Tiểu đoàn 1 dưới sự chỉ huy của đông chí Nguyễn Văn Phô, là mũi nhọn dũng mạnh tiến công, cũng đã nhanh chóng chiếm được tuyến phòng thủ ngoài. Mọi người nhanh chóng cũng cố hầm hào, chốt lại luôn vị trí để làm bàn đạp cho các Đại đội đánh phát triển mở rộng.

        Rút kinh nghiệm trận trước. Trận này, xe tăng, xe thiết giáp chỉ tấn công theo bộ binh một đoạn rồi dừng lại, dùng hỏa lực chỉnh bắn các mục tiêu, các ổ đề kháng của Pôn Pốt, hỗ trợ cho bộ binh rất hiệu quả. Như vậy, tăng thiết giáp cũng tránh né được vũ khí chống tăng B40, B41của địch. Với cách đánh này, tăng thiết giáp phát huy được hỏa lực mạnh của mình.

        Đến 8 giờ sáng, các mục tiêu của kế hoạch được hoàn thành. Xác địch nằm chết ngổn ngang, dọc các bờ công sự chiến đấu, trên các thông hào lên tuyến phòng thủ trên cao.

        Bàng hoàng trước sự tấn công của ta, bọn Pôn Pốt từ tuyến phòng thủ 1 rút lên tuyến phòng thủ 2, bắt đầu chống trả quyết liệt. Các loại pháo của chúng ở phía sau cũng bắt đầu đã phát hỏa chi viện hỗ trợ cho bọn chốt phía trước. Chúng cũng sử dụng các điểm đặt pháo khác nhau, nhưng cũng bắn tập trung vào các mục tiêu và vào các trận địa ta vừa chiếm được. Nhưng điểm nổ vượt tầm vào khu vực bãi trống cũng nhiều. Nghe đạn nổ đầu nòng ở các phía, thấy chúng cũng giỏi phân tán hỏa khí. Theo cách dùng binh rất bài bản là: Hỏa khí phân tán - hỏa lực tập trung. Anh em lợi dụng được hầm hào của bọn địch. Nhưng đều phải đào đắp, chỉnh sửa để quay lại hướng xạ kích.

        Một số anh em bị thương, hy sinh khi xung phong được nhanh chóng chuyển về phía sau. Một số anh em mới bị thương do pháo cối, thì tạm thời được băng bó sơ cứu tại chỗ chưa đưa về sau ngay được, vì bọn địch đang mưa đạn khắp các nơi. Chắc chúng nghĩ là có bộ đội mình ở khu vực bãi trống và rừng tràm như lần trước nên bắn dữ dội chăng?. Việc địch bắn đã cản trở đường chuyển thương của anh em về trạm phẫu.

        Khoảng 9 giờ 30 phút lệnh tiến công đánh chiếm tuyến phòng thủ 2 của Pôn Pốt, từ nhũng vị trí của tuyến phòng thủ 1 các chiến sĩ lại bật lên khỏi công sự tiến công. Tiếng hô xung phong lại vang dậy. Nhưng do địa hình hiểm trở, độ dốc cao, không phù hợp với tiến công ồ ạt. Bọn địch ở trên cao chúng có địa thế, vị trí phòng thủ vô cùng thuận lợi, điên cuồng chống trả, chúng xả đạn vào đội hình tiến công của ta. Bọn pháo cối phía sau cũng đã hiệu chỉnh tầm bắn. Chúng cố chặn được đợt tiến công của các đơn vị. Các mũi tiến công của ta khựng lại. Anh em lợi dụng thông hào và hẩm hố ẩn nấp tránh đạn rồi rút về tuyến phòng thủ 1 trước đây của lính Pôn Pốt.

        Pháo binh của Sư đoàn tìm bắn phản pháo vào các trận địa pháo cối của địch ở phòng tuyến phía sau của chúng. Trong lúc các trận địa pháo của chúng bị khống chế. Các đơn vị nhanh chóng đưa anh em thương binh, liệt sỹ về sau. Tổ chức rút dần lực lượng về chốt tại biên giới.

        Đúng 15 giờ pháo binh, cả pháo cao xạ 37 ly hai nòng, đồng loạt bắn phá vào các tuyến phòng thủ 2 - 3 của Pôn Pốt, ghìm đầu chúng xuống, để cho các mũi tiến công của ta nhanh chóng rời khỏi trận địa. Kết thúc trận tiến công chớp nhoáng, gây cho địch nhiều tổn thất và bất ngờ. Bất ngờ khi bị tiến công, bất ngờ khi bộ đội ta rời khỏi trận địa. Trận đánh này, trận thắng này của ta làm cho bọn Pôn Pốt vô cùng cay cú. Chúng dùng pháo, cối và cả ĐKZ bắn cầu vồng sang Hà Tiên liên tục. Chúng ta cũng dùng pháo, cối đáp trả rất áp đảo, làm cho bọn địch càng thất bại nặng nề hơn.

        Mấy ngày tiếp theo, ngoài lực lượng chốt, đại quân của Sư đoàn rút sang bên kia sông, sản sàng nhận nhiệm vụ mới.

        Trong mấy ngày tiếp theo, chiến sự hai bên vẫn ở thế đấu pháo cối qua lại. Trong một lần đấu cối 82 ly với bọn Pôn Pốt, khẩu đội cối của Tiểu đoàn 3 bị trường hợp không phóng được đạn, anh em làm các động tác xử lý đạn không phóng, vẫn không có hiệu quả. Trung đội trưởng, chuẩn úy Bùi Minh Giảng, sốt ruột, ghé mắt vào nòng súng nhìn quả đạn. Đúng lúc đó thì oàng... quả đạn phóng lên. Khuôn mặt đồng chí Giảng không còn nguyên vẹn. Trái đạn đã mang theo máu và thịt da anh bay lên trời cao rồi nổ nơi trận địa quân thù. đồng chí Giảng đã hy sinh trong tiếc thương. Anh ngã xuống trong vòng tay của đồng đội. đồng chí Giảng là lớp lính 1972, quê xã Đông Hòa, thành phố Thái Bình.

        Lúc này, tuyến biên giới Tây Nam, khu vực Tây Ninh lại vô cùng ác liệt. Bọn Pôn Pốt đã đưa nhiều Sư đoàn dự bị chiến lược ra áp sát biên giới Tây Ninh. Khu vực đường số 1 huyện Bến Cầu đến đường 24 từ bến sỏi sang. Các Sư đoàn 7 và Sư đoàn 9 cùng các đơn vị của tỉnh đội Tây Ninh chống đỡ rất khó khăn. Chúng vẫn với suy nghĩ ngông cuồng là sẽ chiếm hai huyện Bến Cầu, Châu Thành làm bàn đạp tấn công thị xã Tây Ninh.

        Sư đoàn được lệnh lật cánh, quay lại biên giới Tây Nam hướng Tây Ninh. Trung đoàn 266 ở lại bảo vệ thị xã Hà Tiên, thay cho Trung đoàn 270.

        Hà Tiên, mảnh đất địa danh đẹp tuyệt vời. Núi non, sông nước, biển xanh, hòa quyện cùng đẫt trời bao la, tạo nên vẻ đẹp mê hổn đắm say lòng người. Ngồi trên xe, qua những vùng đất, những nghĩa trang Liệt sĩ nhìn những nấm mồ đất mới, trong tôi như vang lên câu hát:” Hà Tiên mến yêu đẹp như xứ thơ - xa cách tôi còn nhớ ... ‘. Vầng! Chúng tôi nhớ, rất nhớ vẻ đẹp mê hổn của Hà Tiên, nhớ hang Thạch Động, nhớ bãi biển Mũi Nai, nhớ lăng Mạc Cửu, nhớ những trận đánh hào hùng và bi tráng, nhớ, rất nhớ và không thể nào nguôi tội ác của bọn diệt chủng Pôn Pốt - Iêng xary đã tàn sát dân lành của ta ở vùng biên giới Việt Nam. Tôi nhớ, rất nhớ các anh em, đồng đội tôi nằm đây. Gần 300 nấm mồ cỏ non chưa nhú. Các anh sinh ra và lớn lên ở khắp mọi miền Đất nước. Đã về đây diệt quân thù. Đã anh dũng hy sinh tuổi trẻ để bảo vệ non sông Đất nước ở nơi vùng đất cực Tây của Tổ quốc. Các anh nằm đây, trong vòng tay của Đất Mẹ kính yêu, có trời cao trong xanh, biển vỗ sóng ngày đêm như lời ru của Mẹ. Ru những đứa con hiếu thảo, những anh hùng liệt sĩ cua Tổ quốc vào giấc ngủ ngàn thu.

        Các anh yên nghỉ. Xin gởi tới các anh vòng hoa tươi thắm, nén hương trầm, để tưởng nhớ và chia xa các anh. Chúng tôi lại đi, lại đi tiếp chặng đường binh nghiệp đang còn dang dở. Chúng tôi sẽ đến những nơi còn bóng quân thù.

        Năm 2005, sau 27 năm, tôi mới có dịp cùng vợ và cùng một số gia đình anh em đồng đội quay lại thăm Hà Tiên. Đến những vùng đất xưa, đất đã hồi sinh, những thế hệ mới đã trưởng thành. Nhịp sống sôi động, cửa khẩu Xà Xía đông đúc người qua lại bán mua. Đứng ngắm nhìn cảnh vật đất trời, tôi như vẫn thấy vang rền tiếng súng trận, tiếng hô xung phong và trận chiến hào hùng nơi đây. Trời vẫn thế, đất vẫn thế. Núi đồi vẫn thế, biển vẫn xanh, cảnh vẫn đẹp, sóng vẫn xô bờ. Những ngôi mộ các anh đã được xây đắp, khang trang sạch sẽ. Tôi đọc tên từng người trên bia mộ, mà như thấy lần lượt các anh hiện về. Các anh vẫn trẻ trung hùng tráng như ngày nào. Các anh sống mãi, trẻ mãi với thời gian, với non sông đất nước. Còn chúng tôi đã già, tóc đều đã bạc hoa râm, màu của gió sương, phong trần. Dù cuộc sống có phong ba, có chìm nổi thế nào, chúng tôi vẫn sống như ngày xưa, cùng các anh đã từng sống, để góp phần dựng xây nước non vững bền.

        Tôi, người lính chiến cùng Sư đoàn với các anh đang viết những dòng hồi ức này, lời này là để được trân trọng thay mặt các anh em đồng đội đang sống, cùng những người đang sống. Gửi tới các anh vòng hoa tươi, nén hương trầm, lời tri ân để tưởng nhớ các anh, với lòng nhớ nhung và biết ơn vô bờ bến.

        Toàn bộ đội hình Sư đoàn thiếu Trung đoàn 266 trở lại địa bàn quen thuộc Tây Ninh. Sau hơn bốn tháng rong ruổi, đánh địch dọc biên giới, xuống tận Hà Tiên - Kiên Giang, trở lại Tây Ninh, khi mà tình hình chiến sự ở đây đang vô cùng phức tạp. Các Sư đoàn 9 , Sư đoàn 7, cùng các lực lượng bộ đội địa phương đang gặp rất nhiều khó khăn để chống trả những trận tập kích mạnh mẽ điên cuồng của địch.

        Bọn Pôn Pốt đã tung vào hướng này, các Sư đoàn dự bị “thiện chiến”, chúng vẫn hy vọng, ngông cuồng sử dụng chiến thuật bu bám, lấn dũi, chọc phá, tấn công đối phương, gây tình hình biên giới và cho ta căng thẳng. Chúng có ý định lớn là sẽ chiếm hai huyện Bến Cầu và Châu Thành - Tây Ninh làm bàn đạp vượt sông Vàm cỏ, tấn công chiếm thị xã Tây Ninh.

        Lúc này, tình hình và dư luận quốc tế vẫn đang bất lợi cho ta. Chúng được bọn quan thầy bành trướng đứng sau, làm hậu thuẫn và kích động. Chúng vừa ăn cướp, vừa la làng, vu khống ta lẫn chiếm chúng. Một số nước, kể cả có nước trong phe xã hội chủ nghĩa cũng đã tin lời la làng của Pôn Pốt, góp ý với ta không nên bắt nạt nước bé như vậy. Một số quan sát viên quốc tế được chúng “gióng dựng” cũng đã tới các vùng miền biên giới để kiểm chứng. Vì vậy, chúng ta cũng không thực hiện được ý định trả chiến tranh sang đất địch nữa. Được đà, nhất là lại thấy dọc tuyến biên giới, các lực lượng vũ trang của ta đã rút hết về đúng mốc biên giới chốt chặn. Chúng lại càng tin là sức mạnh của chúng là vô địch. Chúng tăng cường áp sát biên giới chọc phá, tập kích ta liên tục.

        Chúng ta ở vị thế thụ động. Tuyến biên giới thì dài, nên đúng là cũng gặp rất nhiều khó khăn. Thậm chí chúng dùng những phân đội nhỏ, đêm đêm, luồn lách giữa đội hình của hai Trung đội chốt, bò vào phục kích, bắn loạn xạ. Chúng đã gây thương vong cho ta. Rồi chúng lại nhanh chóng rút về bên đất Campuchia, làm cho việc chốt giữ của bộ đội ta rất căng thẳng.

        Ở khu vực huyện Bến Cầu, chúng còn tràn sang chiếm cả khu vực Cây Me xã Long Khánh, xã Phước Chỉ, giết hại nhân dân ta.

        Sư đoàn 341 lại trở về chốt giữ ở trục đường số 1, phía Nam, Tây Nam của tỉnh Tây Ninh, giáp với tỉnh Long An. Tiểu đoàn 1, chốt ở vị trí cửa khẩu Mộc Bài, Đại đội 3 của tôi chốt tại ấp Mổ Côi ngay tại ngã tư đi ra cửa khẩu, về huyện Bến Cầu và đối diện khu rừng thốt nốt hướng trái Mộc Bài. Từ vị trí Ban chỉ huy Đại đội băng qua cánh đồng khoảng 800 mét, tới bìa rừng thốt nốt là đất Campuchia. Khu vực này chúng bố trí lực lượng rất đông, hầm hào kiên cố, cũng là vị trí thuận lợi của chúng để xuất phát các nhóm trinh sát, hoặc các phân đội nhỏ sang chọc phá ta.

        Thời gian này, việc chốt giữ biên giới của ta, chủ yếu là cảnh giới, quan sát, chủ động phát hiện và tiêu diệt địch. Chứ chưa sử dụng mìn trong phòng thủ. Vì cánh đồng lúa này là của dân mình vẫn đang trồng cấy. Nên bọn Pôn Pốt lẻn sang đây, không gặp trở ngại hay vật cản nhiều. Nên chúng lại càng xâm nhập, tập kích ta với mật độ dày hơn.

        Trong những ngày này, các đơn vị của ta chốt giữ rất căng thẳng, mệt mỏi, quân số của đơn vị, qua các trận chiến hao hụt rất nhiều. Thậm chí, mỗi trung đội chỉ còn hơn chục tay súng mà vẫn phải đảm nhiệm chốt, giữ địa bàn rộng nên ban đêm phát hiện ra địch bò vào tập kích là rất khó.

        Đêm ngày 2/5/1978 hướng các Đại đội của Tiểu đoàn 1 cũng bị Pôn Pốt mò vào tập kích. Đầu tiên, chúng cho một nhóm cách xa khoảng hai trăm mét, bắn vu vơ vào khu vực chốt Đại đội 3. Anh em bắn trả. Ban chỉ huy Đại đội lệnh cho cối bắn đuổi địch. Đồng chí Nên, liên lạc Đại đội xuống báo cho Tiểu đội cối 60 ly bắn. Những mục tiêu, phần tử bắn, đã được chuẩn bị trước nên anh em thao tác bắn rất nhanh. đồng chí Nên báo xong, không về Đại đội ngay, mà ở luôn lại với đồng chí Tiến để xem và xin bắn mấy quả cối. (đồng chí Nên và Tiến là 2 cậu cháu ruột, cùng nhập ngũ tháng 7/1977 quê ở Thụy Ninh - Thái Thụy - Thái Bình.

        Đồng chí Nên vừa thả quả đạn vào nòng. Toong... đạn vừa bay lên, chớp lửa đầu nòng súng sáng lòa. Thì ùng oàng - ùng oàng - ùng oàng, ba phát đạn B40 - B41 của Pôn Pốt dập vào ngay vị trí khẩu đội. Hai cậu cháu cùng hy sinh. Một đồng chí nữa bị thương nặng. Như vậy là bọn địch đã mò sát vào gần khẩu đội cối. Đợi ta phát hỏa, rõ hẳn mục tiêu là chúng bắn. Anh em Trung đội 1 gần đó nổ súng bắn trả. Bọn này sau khi bắn xong là cũng “ù té quyền” ngay.

        Cùng đêm đó, khoảng 2 giờ sáng. Cũng có một tốp lính Pôn Pốt mò tận vào phục kích ở con đường lộ từ ấp Mổ Côi lên huyện Bến Cầu. Thấy xe ô tô của ta đang chạy, chúng phóng mấy quả B40 - B41, bắn mấy loạt đạn AK. Trúng luôn xe, làm lái xe và một đồng chí công an đi áp tải bị hy sinh, hai đồng chí khác bị thương. Xe này là xe chở tiền mới của ngân hàng từ Tây Ninh xuống huyện Bến Cầu để đến sáng tổ chức đổi tiển.Toàn quốc đổi tiền ngày 3/5/1978. Rất may là xe không cháy, chỉ bị hỏng, tiền còn nguyên vẹn. Đại đội 2 cơ động ra đánh đuổi Pôn Pốt, cứu chữa anh em bị thương, bảo vệ xe, bảo vệ nguyên vẹn số tiền để giao lại cho ngân hàng.

        Việc canh gác đêm, lúc này thật là khó khăn vì bọn này lủi như chạch nên ta khó có thể kiểm soát được. Các bộ phận anh nuôi, Y tá, quản lý, đêm đêm đều phải căng mắt ra canh gác, như một Trung đội chiến đấu thực thụ. Ban ngày thì vẫn phải lo tổ chức ba bữa cơm canh, nước uống cho bộ đội. Các chiến sĩ nuôi quân đảm nhiệm canh gác nữa nên rất mệt, nhưng trong chiến đấu phải vậy thôi.

        Tiểu đoàn 1 vẫn chốt giữ ở cửa khẩu Mộc Bài hai bên đường số 1. Đại đội 3 ở ấp Mồ Côi đối diện rừng thốt nốt. Việc để cho Pôn Pốt mò sát vào trận địa cối 60 ly bắn vào khẩu đội làm hy sinh hai đồng chí, phục bắn xe ô tô chở tiền, là một bài học vô cùng đắt giá.

        Tiểu đoàn 1 và các Đại đội tổ chức họp giao ban với các Trung đội, Tiểu đội. Nhiều cuộc họp liên tục kiểm điểm về chuyện để địch phục kích trong đất ta. Cấp trên chỉ thị, các đơn vị phải canh gác nhiều vị trí hơn, thời gian canh gác cũng dài hơn.

        Gác đêm trở thành nhiệm vụ quan trọng trong lúc quân số thiếu. Cứ hai người gác trọn một đêm. Ca một từ sáu giờ tối đến mười hai giờ đêm. Ca hai từ 12 giờ đêm tới sáu giờ sáng. Các bộ phận phục vụ cũng phải gác. Gác đêm lại đúng như thời gian đầu đi làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới.

        Ca gác sáu tiếng thật dài. Ngồi thu lu một mình giữa trời đêm, muỗi đốt khắp người. Khổ nhất là muỗi, đuổi mạnh thì không được, sợ lộ. Lấy khăn mặt khua nhè nhẹ mãi rồi củng mỏi tay mà nó cũng chẳng bay đi. Muỗi như hùa với bọn địch, bu bám gan lỳ để hút máu người chiến sĩ canh gác đêm. Anh em ngồi gác, thì phải căng tai, căng mắt ra nghe, quan sát. Không thể cúi sát xuống đất, mà nhìn ngược lên để phát hiện ra bóng người trên nền trời mờ mờ hoặc các tiếng động lạ. Gác còn là phải chống chọi ngay chính cơn buồn ngủ của mình. Muốn căng mắt ra mà nhiều lúc mắt cứ nhắm lại, gật đầu xuống rồi lại choàng thức dậy. Gác đêm thường căn cứ thời gian là vị trí di chuyển của thiên nhiên, vị trí của các vì sao, chòm sao. Nghe thì rất nên thơ, nhưng nhìn sao mãi thì thấy sao ít di chuyển. Cứ như là trái đất này ngừng quay vậy.

        Rồi nghĩ đủ thứ, nhớ đủ thứ, thèm đủ thứ, từ gia đình, quê hương, nhớ bố, nhớ mẹ, anh chị em, người yêu. Cho đến con gà, con chó. Cứ như là những thước phim toàn cảnh của đời mình hiện ra quay chậm vậy. Nghĩ mãi, tưởng nhớ mãi, có khi nghĩ sang chuyện không vui. Tuy vậy, khi đối mặt với kẻ thù là không thể lùi bước vì lùi là nhục nhã. Thành ra phải tự răn mình cần kiên định lập trường.

        Công việc quản lý ở Đại đội của tôi cũng vẫn bình thường. Vì đêm cũng phải canh gác như anh em. Còn ngày thì vẫn phải lo “cơm dẻo canh ngọt” cho bộ đội. Về khẩu phần ăn của bộ đội, thì từ khi tôi làm quản lý, Ban chỉ huy Đại đội cũng yên lòng. Đồng chí Nông Chính trị viên cũng thường hay động viên, về sự nỗ lực cố gắng của bộ phận của hậu cần. đồng chí Phô, Đại đội trưởng là bạn học cơ khí với tôi từ những năm 1968. Khi ra trường anh Phô về làm việc ở các công ty khác với tôi. Nhưng rồi chúng tôi lại đi bộ đội một đợt với nhau, cùng ở một Tiểu đoàn, tuy khác Đại đội. Nhưng cũng cùng đồng cấp, khi anh Phô là Tiểu đội phó Tiểu đội cối 60 ly ở Đại đội 1, tôi cũng giữ chức Tiểu đội phó ở Đại đội 3. Anh Phô hơn tôi hai tuổi. Tính anh Phô chất phác. Anh cầm tinh tuổi con hổ nên trong sinh hoạt, chỉ huy chiến đấu, rất mạnh mẽ, dũng cảm, hơn thế còn dũng mãnh nữa. Cấp trên chọn anh Phô thay đồng chí Trụ làm đại trưởng Đại đội 3 thật hợp lý.

        Bạn bè xưa cũ, nay đồng chí Phô làm chỉ huy Đại đội, tôi làm quản lý nhưng trong sinh hoạt cũng không vì thế mà nể nang nhau. Chúng tôi tôn trọng nhau, Phô thường xuống, hoặc mời tôi lên Ban chỉ huy chuyện trò, ôn lại những kỉ niệm ngày xưa, hay kỷ niệm quê hương.

        Trong thời gian làm quản lý Đại đội, cũng chẳng có gì đáng nói. Vì nói gì đi nữa, thì quản lý Đại đội, hay anh nuôi đều có những vất vả riêng. Nhưng so với lính chiến thực thụ thì cũng vẫn không vất vả bằng. Tôi vẫn đôn đốc Tiểu đội nuôi quân, làm tốt công việc phục vụ đơn vị.

        Song, có một lần chính cái công việc tưởng chừng rất đơn giản này đã gây nên một việc mất đoàn kết giữa tôi và anh T ở Trung đội 1. Cho đến bây giờ tôi vẫn nhớ mãi, cái lần va chạm gây mất đoàn kết đó. Chuyện là như thế này:

        Anh T là Tiểu đội phó của Tiểu đội 2, Trung đội 1. Anh T là lớp lính tháng 10/1974 quê ở Nghệ Tĩnh. Anh T đã có vợ, có con. Anh T bằng tuổi tôi, trước khi đi bộ đội, là công nhân một nông trường ở Nghệ Tĩnh. Anh T người thấp hơn tôi, nhưng to đậm hơn, thường hay để cái chòm râu dưới cằm, trông như chòm râu của con dê cụ nhưng ngắn hơn nhiều, trông ngộ ngộ rất quậy. Bình thường, anh em chuyện trò với nhau rất vui, rất tôn trọng nhau, vì trong Đại đội, ngoài anh Nông, anh Phô là cán bộ Đại đội ra, thì chỉ còn tôi và Anh T là cao tuổi nhất.

        Sau khi đổi tiền được hai ngày, lúc đó khoảng 8 giờ sáng, nhiều người mệt mỏi vì sau một đêm dài phải canh gác căng thẳng. Tôi bê cái hòm đạn B40, đựng giấy tờ sổ sách ra làm sổ trả phụ cấp cho anh em. Làm xong thủ tục thanh toán cho Trung đội 1, đang chuẩn bị thanh toán cho Trung đội 2 thì Anh T tay xách khẩu AK báng gỗ, hộp tiếp đạn có hai băng buộc tráo đầu đuôi, cùng mấy anh em nữa chạy lên chỗ tôi. Cách tôi khoảng hơn chục mét đã lớn tiếng chửi mắng tôi tới tấp, nào là mày là thằng đều, mày trừ tiền của tao, mày ăn tiền của tao.

        Đây là sự việc chưa từng xảy ra ở mặt trận nên tôi quá bất ngờ. Mọi người đang đứng đợi để thanh toán cũng không hiểu có chuyện gì mà T gay gắt đến vậy. Tôi rất bực nhưng kiềm chế nói: “Có gì đấy Anh T? Sao anh lại chửi tôi? Tôi đã làm gì xúc phạm đến anh? Trừ tiền của anh? Lấy tiền của anh là thế nào? Anh bình tĩnh nói xem, chứ không được chửi tôi như vậy. Nhất là lại động đến gia đình tôi”.

        Anh T vẫn sừng sộ: “Tại sao mày trừ của tao tám đồng”. Tôi nhớ lại ngay việc trừ tiền và nói: "Tám đồng này là trên Tiểu đoàn báo và bắn nợ về. Có phải hôm ở Hà Tiên, Tiểu đoàn giết lợn, anh với hai đồng hương của mình ốm ở nhà, nhượng lòng lợn của Tiểu đoàn ăn đúng không?”. Anh T nói: “Đúng rồi tao có ăn nhưng ba thằng ăn sao mày lại trừ có một mình tao?”. Tôi nói: “Anh là người đứng tên mua lòng lợn đúng không?”. Anh T đáp: “Đúng”. Tôi nói: “Vậy thì quân nhu Tiểu đoàn chỉ biết trừ vào tiền của anh, chứ làm sao trừ được hai người kia. Mà hai người kia là ai?” Anh T nói “Nó ở Đại đội 4 nhưng bỏ về phía sau rồi”. Tôi nói: “Vậy bạn đồng hương với anh. Anh đứng tên mua, anh phải chịu chứ còn kêu nỗi gì? Mà anh còn chửi tôi?”. Anh T vẫn không hiểu mà còn tiếp tục: “Mày trừ của tao là tao cứ chửi đấy, mày làm gì được?”

        Tôi nói: “Tôi không chấp với anh nữa. Nhưng anh không được phép chửi tôi. Càng không được đụng đến gia đình tôi. Ở đây, chỉ có hai anh em là cao tuổi nhất. Anh làm thế, mọi người cười cho đấy”. Anh T đuối lý, nhưng vẫn làm già: “Tao cứ chửi đấy mày dám trừ tiền tao à?” Lúc này tôi đã rất tức cũng không kiềm chế được nữa, tôi nói: “Ông vừa chửi ai đấy.” Anh T nói: “Tao chửi mày đấy, tao sợ gì mày”. T đưa súng cho một anh bên cạnh, rồi xấn xổ áp sát gán tôi. Tôi lùi lại hai bước và nói: “Ông đứng lại, ông mà chỉ tay nữa là tôi không để yên đâu”. Anh T chắc thấy xung quanh toàn đồng hương nên lại càng làm già. Mồm nói: “Tao cho mày một quả, cho biết mặt”. Và T vung tay tấn công về phía tôi. Quá bực tức đến uất ức tôi bèn né người tránh, đưa tay trái lên đỡ. Bước chân phải lên sau T kéo ngược lại. Dùng tay phải đẩy mạnh vào ngực T. Đúng là một miếng đánh hoàn hảo, mà mấy năm huấn luyện tập mãi, không ngờ hôm nay lại áp dụng với đồng đội mình. Có điều là tôi đẩy ngã chứ không đánh ngã. Nhưng T cũng bị lộn ngã uỵch xuống. Nếu là thù, là đối kháng thực sự thì đòn đánh này làm đối phương gẫy tay, vỡ quai hàm rồi. Bất ngờ trước đòn phản của tôi. Anh T lồm cồm bò dậy định lao vào tôi. Lúc này tôi xuống tấn, gằn giọng nói: “Đứng im. Mày mà lao vào lẩn này tao cho miếng quật bò liền, bảy ngày nữa mày vỡ bao tủ chết”. Riêng miếng quật bò này, là tôi nghe kể nhưng không hiểu sao lại ứng xử, bốc phét võ mồm ngay được như vậy. Chứ tôi có được học miếng đánh này bao giờ đâu. Nhưng không ngờ, câu dọa của tôi có tác dụng. Anh T không nói, không rằng, lấy lại súng rồi bỏ đi luôn.

        Chuyện là như vậy, nhưng nó cũng là kỷ niệm, không đẹp mà rất buồn, thời làm quản lý trong quân ngũ của tôi ở miền biên giới Tây Nam này. Sau này tôi day dứt mãi, ai ngờ giữa cảnh giặc dã, đồng đội từng chung lưng ấm lạnh mà hành xử thiếu văn hóa đến thế. Nhưng cuộc sống thì ở đâu cũng vậy, luôn có hai mặt, tốt và xấu. Có điều, người có văn hóa, biết hành xử sẽ mang lại điều tốt đẹp hơn.

        Trước tình hình chốt chặn phức tạp, Sư đoàn 341 sau khi điều nghiên kỹ tình hình đã thay đổi lại cách bố phòng, phòng ngự. Phương án tác chiến của ta là trả cuộc chiến về phía địch. Khu vực Cây Me, xã Long Khánh và tới giáp xã Phước Chỉ. Lực lượng địch lấn chiếm ta, là Tiểu đoàn 121 thuộc Trung đoàn 182 của Pôn Pốt. Đây cũng là một Tiểu đoàn lỳ lợm của Pôn Pốt. Sư đoàn 341 tổ chức cho Trung đoàn 273 và 270 bao vây tiêu diệt Tiểu đoàn này của địch. Sau đó sẽ tiến công tiêu diệt địch ở khu vực rừng thốt nốt trước khu vực Tiểu đoàn 1. Qua 4 giờ chiến đấu các đơn vị đã làm chủ được các mục tiêu. Trận này ta thắng lớn, tiêu diệt được hơn 200 tên, thu được rất nhiều vũ khí và bắt sống được 14 tên.

        Toàn đội hình lại dâng lên qua PaVét 1 - 2 lập tuyến phòng ngự ở khu vực Rừng Sở. Tiểu đoàn 1 chốt ngay tại trục đường số 1 sang phía trái Rừng Sở.

        Như vậy, chỉ trong một ngày tiến công. Toàn bộ Sư đoàn đã tiến công và chốt sâu vào đất địch từ 5 đến 7 km. Các đơn vị được lệnh cũng cố hầm hào, chốt giữ đánh địch lâu dài tại đầy.

        Lúc này, mùa mưa đã đến. Những cơn mưa đầu mùa ào ào trút nước. Nắng mãi, được mưa đất trời hồi sinh mát mẻ trở lại. Anh em tranh thủ tận dụng các nhà bỏ hoang, làm các điểm chốt giữ. Rất khẩn trương cũng cố hầm chiến đấu, hầm ngủ, nghỉ, tạo nên một thế phòng thủ liên hoàn vững chắc.

        Mưa! Mưa mỗi lúc một nhiều. Có ngày mưa triền miên. Cũng không ai nghĩ được rằng, mùa mưa đến nước nhiều đến thế, cũng đồng nghĩa với việc khó khăn, phức tạp cho việc chốt giữ. Vì ở đâu cũng có nước, những cánh đồng khô cạn ngày nào giờ đây đã trắng xóa toàn nước. Việc di chuyển, chốt giữ rất phức tạp vì hầm nào cũng có nước, đất khô là vậy, khi được ngấm nước, tơi ra thành bùn nhão nhoét. Những chỗ còn lại cao ráo, anh em ta trú, chốt, thì lại cũng là mục tiêu đã lộ, là điểm bắn, điểm tập kích của Pôn Pổt. Chúng thường xuyên tập kích bằng hỏa lực vào các đơn vị đóng quân của ta. Có hai lần chúng dùng bộ binh tập kích. Nhưng cả 2 lần đều bị anh em đánh trả, tiêu diệt nhiều tên nên bọn này không dám mò vào tập kích nữa mà chỉ từ xa cầu vồng B41 và ĐKZ hay cối vào các điểm chốt.

        Trong khi tuyến vành đai chốt giữ của Sư đoàn 341 hướng đường số 1 rất chắc chắn thì hướng đường số 13 từ Bến sỏi sang. Sư đoàn 9 đang gặp khó khăn trong chốt giữ ,vì một phẩn lính mới nhiều nên thiếu kinh nghiệm chiến đấu cùng bản lĩnh. Bọn Pôn Pốt lấn dũi liên tục. Nhiều điểm chốt phía Nam ngã tư Nhà Thương, anh em không giữ được. Bọn Pôn Pốt lấn dũi thành công và tận dụng các điểm chốt chiếm được, tăng cường sức ép vào hướng Sư đoàn 9.

        Trước tình hình đó Sư đoàn 341 được lệnh cơ động về hướng đường số 13 thay chốt. Đúng là lật cánh, hoán đổi vị trí chốt cho Sư đoàn 9.

        Ngày 22/5/1978 Trung đoàn 273 bàn giao lại chốt ở khu vực rừng Sở cho Sư đoàn 9. Phương thức bàn giao chốt là bàn giao địa bàn từng Đại đội. Rồi chuyển quân về tiếp nhận những vị trí của Sư đoàn 9. Tại địa bàn mới, các đơn vị nhanh chóng cũng cố hầm hào, tổ chức phản kích địch, chiếm lại những vị trí có lợi cho phòng ngự. Phá thế bu bám của Pôn Pốt.

        Địa hình ở vùng này có những phức tạp, bất lợi cho ta vì tất cả các vận chuyển tiếp tế súng đạn hậu cần đều phải qua phà Bến Sỏi sông Vàm cỏ. Sông không rộng lắm, nhưng vẫn không có cầu. Vượt qua sông khoảng bốn cây số là khu vực Búa Lớn. Dân cư ở đây thưa thớt. Phía bên phải đường là khu vực rừng Hòa Hội, rừng cây bám sát trục đường 24 của ta nối sang bên Campuchia là trục đường số 13. Khu rừng Hòa Hội rộng lớn. Các đơn vị chốt giữ ở phía Nam ngã tư Nhà Thương. Cánh trái giáp Chóp nơi Sư đoàn 7 chốt giữ. Cánh phải tới rừng Hòa Hội.

        Việc tiếp tế, chủ yếu bằng con đường độc đạo. Đó là đường số 13 lúc này đã nhão nhoét, anh em công binh phải chặt hàng ngàn, hàng vạn cây gỗ tròn bằng bắp chân, bắp đùi. Để rải ngang, lót đường cho xe ô tô đi qua. Các hậu cứ của Trung đoàn, Tiểu đoàn, các Đại đội đều dựng lều trại ở Búa Lớn. Hàng ngày anh em tiếp phẩm phải về khu vực này hoặc bên kia bến phà khu vực chợ Long Xuyên mua thực phẩm cho bộ đội. Việc đi lại về phía sau hay sang chốt, thường là đi nhờ các loại xe ô tô, chở vũ khí súng đạn sang. Mỗi lần đi xe là một lán nhớ đời vì xe chạy nhích từng tý một, để vượt qua chỗ có hàng rào trơn trượt, hay những ổ voi, ổ gà đầy nước, đẩy bùn. Mọi người đều phải đứng, bám vào thành xe, nhún nhẩy theo từng nhịp xóc của xe chứ không ai ngồi được trừ lái xe. Nhìn anh em lái xe cũng thật vất vả, đường ổ voi, ổ gà, xe xóc lên, xóc xuống làm lái xe ngồi không vững. Có đoạn lái xe nghiêng sang phải, nghiêng sang trái, hoặc xóc nhẩy lên đấu đập cả lên trần cabin. Hai tay vẫn phải cầm chắc vô lăng, để điều khiển con “ngựa bất kham”. Đúng ra là: “Con đường bất kham này”.

        Khi Tiểu đoàn, Đại đội đã tổ chức chốt giữ vững chãi bọn Pôn Pốt không bu bám nhiều như trước nữa. Tôi vẫn làm quản lý của Đại đội. vẫn tổ chức cơm nước cho anh em trong đơn vị chu toàn.

        Chốt giữ ở đây khoảng 10 ngày, một buổi sáng vừa tổ chức mang cơm cho các chốt, mấy anh em ở chốt mời giữ tôi ở lại. Anh em nói anh Phú ở đây tý nữa ăn xoài cùng chúng em. Tôi hỏi, xoài ở đâu? Hùng lính mới nói rất văn học: “Anh có nghe xoài đang rục rịch chín không?”. Tôi phì cười vì tính nhân cách hóa của Hùng rồi nói: Ông em nói hay hấp dẫn quá, xoài đâu rồi chú mày làm anh thèm ăn rỗi đấy. Hùng nói anh cứ bình tĩnh đợi em tý đã. Rồi Hùng cầm xẻng ra đào đụn đất gán hầm lấy lên gần chục quả xoài vàng ươm hâm hấp nóng và đã có mùi chín thơm phức. Hóa ra, gần đây có cây xoài rất nhiều quả. Anh em đi lấy về và chôn xuống đất cho nhanh chín. Tôi lấy một quả đang gọt, chưa kịp ăn thì thấy đồng chí liên lạc xuống tìm tôi, báo lên Đại đội gấp. Tôi xin thêm mấy quả xoài rồi về lên gặp Ban chỉ huy Đại đội. Anh Nông, anh Phô đã pha trà ngồi đợi tôi. Sau tuần nước, anh Nông nói: “Bây giờ ông lên gặp Ban chỉ huy Tiểu đoàn để nhận nhiệm vụ”. Hơi bất ngờ: “Có việc gì mà đột xuất vậy? Chẳng nhẽ tôi được ra quân?"

        Trong quân đội, nhất là các đơn vị chiến đấu thì việc gì cũng bí mật, việc ra quân, hay đi học, thuyên chuyển đơn vị, hay được về phép cũng thế. Tôi đoán là Tiểu đoàn sẽ cử tôi đi học, hoặc được ra quân vì việc ra quân giải ngũ của tôi, Ban chỉ huy Tiểu đoàn gần như đã cam kết với tôi, là nếu có đợt ra quân sớm nhất là sẽ giải quyết.

        Tôi lên Ban chỉ huy Tiểu đoàn 1. Anh Chính, Chính trị viên trưởng vui vẻ bắt tay tôi rồi nói: “Mời ông ngồi đây, đợi ông Thảo Đại đội 1 lên nữa, rồi ta trao đổi cụ thể". Tôi hỏi thăm dò: “Anh Thảo nào?” Anh Chính nói: “Thảo cũng ờ cối 60 ly như ông đấy”. Anh Thảo ở Đại đội 1, hơn tôi mấy tuổi, gốc người Huế. Gia đình có bà nội và bố đẻ đều tham gia cách mạng, chức vụ rất lớn. Bố đẻ anh Thảo hy sinh khi đất nước gần ngày giải phóng. Anh Thảo vẫn thường chơi bóng bàn với tôi. Là học sinh miền Nam, con em cán bộ ra học ở Quảng Ninh, (hiện nay anh Thảo đã nghỉ hưu sống tại thành phố Huế).

        Vừa lúc đó thì anh Thảo tới. Anh Chính rót nước mời hai anh em rồi nói luôn. Tình hình chính trị hiện tại có nhiều vấn đề thay đổi, cuộc chiến tranh này còn kéo dài, chứ không đơn thuần là mâu thuẫn cục bộ biên giới nữa mà nó đã manh nha xuất hiện chủ nghĩa bành trướng bá quyền. Bọn Pôn Pốt này chỉ là con tốt thôi là tay sai của bè lũ bành trướng thôi. Chúng lấy cớ đòi đất, để chọc phá nước ta, chúng vẫn rêu rao là các tỉnh miền Nam là đất Campuchia. Anh Chính nói một hồi rồi kết luận: “Chính vì vậy nên hôm nay mời các ông lên đây để nhận nhiệm vụ. Tiểu đoàn nói sơ bộ vậy thôi, anh em mình cùng lứa, cùng ngày nhập ngủ với nhau nên các ông còn hiểu hơn tôi.

        Các ông lẽ ra bây giờ, cũng phải đảm nhiệm trọng trách như tôi nhưng do sự nhầm lẫn, không may nên hiện tại các anh vẫn như vậy nhưng giai đoạn này, các anh đều biết là số lượng Đảng viên của các chi bộ, đảng bộ, đã cạn kiệt. Lớp anh em 1977 -1978 thì chưa có kinh nghiệm chiến đấu nhiều. Tôi chỉ gợi ýnhư vậy, còn bây giờ hai ông uống nước xong, rồi mời các ông lên Ban chính trị Trung đoàn, làm việc với Phó Chính ủy Tiến”.

        Từ đây về trung đoàn cũng xa, địa hình mới, mỗi ông mang thêm một khẩu AK, cho yên tâm. Rồi gọi liên lạc mang ra hai khẩu AK, mỗi người thêm hai hộp tiếp đạn đã đầy đạn. Anh Thảo nói tôi có cái này rồi và lôi ra khẩu K54 mới coóng, nói: “Hôm trước tôi thu được chiến lợi phẩm nhưng không nộp, anh Chính nói ông giữ lấy mà dùng nhưng ông cũng cứ mang theo AK cho chắc”.

        Hai anh em chào anh Chính rồi về trung đoàn bộ, từ chốt đại đội về tiểu đoàn rồi từ tiểu đoàn về trung đoàn khoảng 5 cây số, phải đi qua những cánh đồng nước. Thấy nói nhiểu nơi anh em Sư đoàn 9 còn cài mìn. Đi khoảng hai cây số nữa thì thấy ở đây thật vắng vẻ. Mới thấy là chốt của mình hiện giờ cũng chỉ cứng ở vỏ ngoài. Còn nếu Pôn Pốt ủi qua được vào trong thì cũng rất bất lợi. Các đơn vị hiện tại chỉ còn một phần ba số quân so với ngày đầu đi biên giới. Đơn vị đã được bổ sung mấy đợt quân mà cũng không thấm vào đâu. Các đơn vị kỹ thuật cao như phòng không, tên lửa cũng đã phải tỉa quân điều động cho các đơn vị bộ binh.

        Hai anh em đi được một lúc, đến chỗ vắng, anh Thảo nói: “Dừng lại tập bắn súng K54 đã Phú à”. Rồi anh Thảo khoanh một điểm ở cây thốt nốt, lùi lại khoảng hai mươi mét cứ thế là tập bắn. Anh Thảo là người rất thích súng đạn, ở đâu cũng hay đi đánh cá hoặc săn bắn cải thiện cho Tiểu đội. Hồi ở huấn luyện ở Vĩnh Linh - Quảng Trị, tôi hay sang chơi với anh Phô, Đại đội trưởng Đại đội của tôi bây giờ, lần nào cũng được chiêu đãi cơm với các loại thực phẩm, tăng gia được do chính anh Thảo nấu nướng, khi thì thịt mèo rừng, khi thì ếch nhái, chim, cá.

        Ban chính trị Trung đoàn, nơi làm việc dưới gầm của một căn nhà sàn có hầm bán âm. Đồng chí Phó Chính ủy Nguyễn Kim Tiến đang làm việc với các trợ lý, thấy anh em tôi đến dừng lại việc hội ý. Mời chúng tôi vào và nói luôn: “Ông Phú, ông Thảo ngồi xuống đây”. Sau một hồi vòng vo hỏi chuyện về tình hình đơn vị. Và chúng tôi báo cáo sơ qua về tình hình dưới Đại đội cho anh Tiến nghe. Đồng chí Tiến nghe xong nói ngay, hóa ra, ban đầu anh hỏi chúng tôi chỉ là cho có chuyện hay để nhập đề: Tình hình đất nước đang rất gay go, sau chiến tranh lẽ ra chúng ta được về với gia đình vợ con nhưng rồi... nhưng rồi., một lô các nhưng rồi. Đảng bây giờ yêu cầu các đồng chí phải phục vụ quân đội lâu dài. Không thể có chuyện Đảng viên bây giờ ra quân hay chuyển ngành được. Trong những ngày qua, tôi biết các ông có những thiệt thòi. Có thể là sai sót của tổ chức nhưng các ông, các đồng chí đã rất xứng đáng là người Đảng viên ưu tú của Đảng.

        Phó Chính ủy nói thao thao một lúc rồi kết luận: “Hai ông về hai Đại đội. Ồng Phú về làm phó chính trị Đại đội 1, ông Thảo về Đại đội 3. Các ông vui vẻ mà làm. Đừng có lý do lý trấu gì nữa”. Ông Tiến cũng chẳng hỏi chúng tôi có đồng ý không nữa mà gọi đồng chí trợ lý cán bộ ra đưa luôn quyết định giao cho chúng tôi. Tôi cũng không bất ngờ nhưng cũng rất miễn cưỡng. Hai anh em phải nhận quyết định và về lại Tiểu đoàn. Sau cái bắt tay hờ hững rất riêng của phó chính ủy Trung đoàn mà mọi người thường gọi là “chị Tiến”.

        Hai anh em trở lại Tiểu đoàn, đưa hai quyết định cho đồng chí Chính. đồng chí Chính sôi nổi nói: Các ông cứ giữ lấy. Đấy là quyết định chức vụ còn quyết định quân hàm mấy ngày nữa mới về. Các anh về Đại đội, tổ chức liên hoan chia tay. Rồi có gì phải bàn giao. Ngày mai hai ông về tiểu đoàn họp rồi trở về đơn vị mới luôn. Tôi rất vui và xin chúc mừng hai ông.

        Thoáng trong đầu tôi nghĩ: Ông vui là đúng rồi vì vận động chúng tôi phát triển mãi không được. Bây giờ trước sức ép nhiều mặt, chúng tôi miễn cưỡng phải nhận chức vụ này. Bước đường “tiến thoái, lưỡng nan chứ vui thú gì đâu mà chúc mừng”.

        Tôi về Đại đội, mọi người đã biết việc tôi không làm quản lý nữa, mà sang làm Chính trị viên Phó Đại đội 1. Anh Phô, anh Nông pha nước mời tôi và lại cũng vui vẻ chúc mừng rồi nói luôn về công việc bàn giao ngay sổ sách tài chính cho anh Thanh đảm nhiệm. Anh Phô mời tôi tối lên ăn cơm liên hoan cùng Ban chỉ huy Đại đội.

        Ngày hôm sau, tôi cùng Ban chỉ huy Đại đội về Tiểu đoàn họp. Nghe phổ biến tình hình tác chiến. Tình hình địch, ta và đặc biệt có nói đến tình hình Campuchia, rất mừng là tại đất nước này đã có nhiều lực lượng nổi dậy, phản chiến chống lại bè lũ diệt chủng, một số người chạy sang ta, yêu cầu chúng ta giúp đỡ họ. Với tinh thần, giúp bạn là tự giúp mình, theo yêu cầu phối hợp, sự thỏa thuận của bạn, trên chiến trường biên giới Tây Nam này chúng ta được lệnh: Mở rộng địa bàn, mở rộng hành lang, tạo điều kiện liên kết các lực lượng nổi dậy ở nhiều nơi trên đất nước bạn. Việc nâng đỡ các lực lượng này, liên kết để họ nhanh chóng lớn mạnh là vô cùng cấp bách. Giúp các lực lượng Cách mạng chân chính phát triển để họ đánh đổ bè lũ diệt chủng Pôn Pốt, cứu nhân dân Campuchia của họ. Nhiệm vụ này rất gian khổ nhưng chúng ta tin rằng sẽ làm được.

        Qua học tập, nắm tình hình, mọi người ai cũng thấy thoải mái, nhẹ nhõm. Vì chúng ta đã có hướng, có lối thoát khỏi sự lúng túng về cuộc chiến tranh này. Vì từ đây, chúng ta có mục tiêu chiến đấu, bảo vệ đất nước và còn có sứ mạng quan trọng là giúp đỡ cách mạng chân chính Campuchia mới được phôi thai, còn trong trứng nước. Cùng sự giải thoát được thế bất lợi cho chúng ta về dư luận quốc tế đỡ bị mang tiếng là chúng ta gây hấn, lấn chiếm Campuchia nữa.

        Vì vậy, nhiệm vụ trước mắt của toàn Sư đoàn chúng ta là phải phát triển địa bàn, mục tiêu là tấn công, tiêu diệt sinh lực địch, với diện sâu khoảng ba chục cây số.

        Kết thúc hội nghị, đồng chí Chính giới thiệu và điều tôi về Đại đội 1, đồng chí Thảo về Đại đội 3 như trong quyết định. Như vậy, từ ngày thành lập đến nay, trừ Đại đội 4 hỏa lực, tôi đã được điều động về khắp các đơn vị trong Tiểu đoàn.

        Sau hội nghị tôi về luôn Đại đội 1, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 1, tức là Trung đoàn 273, Sư đoàn 1, xin nói thêm Sư đoàn 341 còn có tên gọi là Sư đoàn 1. Như vậy một đơn vị có bốn số 1, tứ quý đây. Không biết may rủi thế nào đây. Với cương vị mới, một cương vị mà lẽ ra năm 1974 tôi đã ở vị trí này, cương vị này. Thoáng nghĩ như vậy rồi lại nghĩ lại, đời binh nghiệp chưa biết thế nào là may, là rủi cả. Có lẽ phải đợi hết chiến tranh mới biết được may rủi thế nào? Không có thời gian ngẫm nghĩ nhiều nữa. Mọi người lại chuẩn bị cho một trận tấn công luồn sâu mới. Với biết bao sự bận rộn trước trận đánh, mà những người lính, người cán bộ phải nắm bắt, phải chuẩn bị.

        Ban chỉ huy Đại đội 1 như vậy cả tôi nữa là đủ bốn người. Đại đội trưởng, là anh Nguyễn Minh Đạc, trung úy, quê Đông Triều tỉnh Quảng Ninh, cùng là lính tháng 5/1972 với tôi. Hiện nay là đại tá, nghỉ hưu ở quê. Đại đội phó, là anh Phạm Văn Trọng, thiếu úy, lớp lính 1971 quê ở Hiệp Hòa, Hà Bắc. Anh em hay gọi biệt danh là “Trọng điếc” vì anh là thương binh, bị nặng tai lúc nghe rõ, lúc không. Chính trị viên trưởng là anh Nguyễn Tiến Công, trung úy, hơn tôi một tuổi, là lớp lính 1971. Ở Đại đội thông tin sau lên Ban tổ chức chính trị Trung đoàn, cũng mới chuyển về được hai tháng. Đồng chí Công hy sinh trận ngày 18/7 tại khu vực Săng Ke, không lấy được thi hài. Trận đánh này vô cùng ác liệt. Lúc đó tôi Chính trị viên phó, liên lạc Đại đội có hai đồng chí. Đồng chí Hiệp lính 1978 quê Vĩnh Phúc. Đồng chí Mai, lính 1978 quê Nghệ An. Y tá Đại đội có hai đồng chí.

        Lúc này đơn vị đã được bổ sung thêm quân. Số quân của Đại đội là sáu mươi lăm người. Việc nắm tư tưởng, động viên tinh thần chiến đấu, giáo dục ý chí, ý thức kỷ luật, với tôi cũng không có gì mới lạ. Tôi nhanh chóng hòa nhịp vào công việc của đơn vị, thường xuyên xuống các chốt của các Trung đội, chuyện trò, nắm tình hình và để gần gũi tình cảm anh em, tạo điều kiện thuận lợi cho chỉ huy.

        Ban chỉ huy Đại đội 1 với tôi, anh em cũng đã biết nhau từ trước nên cũng không có gì phải tìm hiểu nhiều. Bộ tứ chỉ huy như vậy là rất vui, rất hợp, đều là “trai tân” cả nên sự vấn vương quê nhà cũng giống nhau, thường hay kể những chuyện về cuộc sống, yêu đương, hay tìm hiểu về tính tình của phái nữ...

        Về Đại đội 1 được mấy ngày, đơn vị chuẩn bị đi chiến đấu. Theo phương án tác chiến, toàn Trung đoàn luồn sâu vào đất địch. Lần luồn sâu này không phải chỉ có các đơn vị chiến đấu mà gần như là tất cả Trung đoàn. Các cơ quan tham mưu, chính trị, hậu cần, quân y đều phải đi luồn sâu cùng Trung đoàn. Quãng đường luồn sâu là khoảng 15 cây số, phải qua nhiều làng xóm, qua các vị trí chốt giữ của Pôn Pốt. Địa hình bằng phẳng, ruộng nước là chính nên việc luồn lách là rất phức tạp. Rồi chốt giữ, đánh tiêu diệt địch trong phạm vi này. Xây dựng tuyến phòng ngự mới và mở rộng địa bàn như đã nói ở trên. Theo thông báo của trinh sát. Khu vực tác chiến luồn sầu có rất đông lực lượng của địch. Có cả đơn vị xe thiết giáp lội nước M113 của Pôn Pốt nữa. Các đơn vị phải chuẩn bị chiến đấu thật kỹ càng. Vì càng vào sâu đất địch, thì khó khăn phức tạp cho ta càng lớn. Tiểu đoàn 3 đi đầu đội hình, sẵn sàng tiêu diệt tăng thiết giáp của chúng. Mọi chuẩn bị đã hoàn tất. Giờ xuất phát cho trận đánh là 7 giờ tối ngày 14/6/1978 phấn đấu tới mục tiêu và giờ G là 5 giờ sáng ngày 15/6/1978.

        Khoảng 2 giờ chiểu ngày 14/5/78. Thật bất ngờ, khi đồng chí liên lạc Tiểu đoàn dẫn má Mỹ đến. Cảm động, thật cảm động khi má Mỹ ở Thường Thới Tiền, Hồng Ngự, đồng Tháp. Cùng hai má nữa, lặn lội mấy trăm km về Sài Gòn. Rồi lên Tây Ninh, rồi thuyết phục thế nào mà các đơn vị ở cửa khẩu đồng ý cho các má sang tận chốt bên đất Campuchia thăm các anh em, khi trước đã ở nhà các má. Gặp má thật mừng, má ôm tôi khóc, nói là nhớ thương các con đến độ không chịu được nên rủ nhau đi tìm đơn vị của tôi. Má vừa khóc vừa kể là, má lên xã xin cái giấy đi đường mà cán bộ không cho. Không cho giấy, các má vẫn cứ đi.

        Thật tuyệt vời cho má Mỹ và các bà má miền Nam. Những ngày tháng mà chúng tôi chiến đấu bảo vệ biên giới, bảo vệ nhân dân ở huyện Hồng Ngự, Sư đoàn và trực tiếp là chúng tôi, những người lính chiến xa nhà được sự chăm sóc rất tận tình của bà con và nhân dân nơi đây. Các má, các chị, các anh coi chúng tôi như những người thân yêu ruột thịt của mình. Sự dũng cảm chiến đấu, hy sinh của những người lính, dù là người ở đâu cũng đã để lại cho nhân dân những tình cảm sâu đậm, thiêng liêng hơn cả là tình Quân Dân cá nước.

        Tôi cũng không thể ngờ được rằng: Tôi lại được nhận những tình cảm của má của bà con đồng Tháp dành cho tôi, cho anh em đồng đội tôi lại lớn lao, sâu đậm như vậy.

        Má mang cho chúng tôi đủ thứ quà bánh. Rồi còn là thuốc rê, đôi gà và cả một đùi thịt chó nữa. Các má kể mua ở Chợ Lớn - Sài Gòn xách đi. Các má biết lính Bắc, ưa món thịt chó. Chỉ có điều là không có xị đế. Má nói là: “Tao có mang cho chúng bây mấy xị đế rồi. Thẳng Hai nó nấu, mà ở cửa khẩu chúng nó giữ lại ráo trọi. Nói là không được mang rượu cho bộ đội ở chốt”. Tôi cười nói: “Chúng con không được uống rượu đâu, má đừng buôn.”

        Thực lòng mà nói, quà của má, gà, thuốc rê thì quá quý rồi. Còn món thịt chó thì ai cũng sợ. Vì lý do tối nay chuẩn bị đi luồn sâu, chiến đấu. Mà trước khi đi chiến đấu, chén thịt chó là hay gặp đen đủi. cũng là quan niệm do lính ta nói chuyện với nhau thôi, riêng tôi có chứng kiến một lần, chẳng biết do ngẫu nhiên hay quả thực đúng như vậy.

        Khi đơn vị đang đứng chân ở Hồng Ngự, tôi cũng ở Đại đội 3. Biết lính ta thích ăn thịt chó, một má đi mua hẳn một con chó về làm thịt cho bộ đội ta ăn. Trong số cùng ăn có cả đồng chí San, Đại đội phó. Ngay đêm đó, anh em cũng phải đi tác chiến, đánh địch ở khu vực đồn Mỹ Cân. Trận đánh diễn ra ác liệt, chỉ riêng Trung đội này có tới sáu anh em hy sinh và bị thương. Trong số các đồng chí hy sinh có anh San. Từ đó, anh em ở Đại đội này và cả Tiểu đoàn rất sợ chén thịt chó trước khi ra trận. Bây giờ, việc xử lý cái đùi chó này là cả một vấn để. Làm sao để má không biết cái suy nghĩ của mấy đứa con này kiêng cữ thịt chó không dám ăn để má khỏi phật lòng. Tôi bèn nói đồng chí đầu, anh nuôi trưởng, cứ mang thịt chó chế biến, đun nấu bình thường cố tình để má biết rồi giết gà cho mọi người ăn. Khi ăn cơm cùng má thì chỉ có món gà rang, còn món thịt chó để mâm ngoài, rồi bí mật đổ đi. Kể là làm vậy là có tội với má, nhưng biết xử trí sao bây giờ khi mà trận đánh sắp diễn ra trước mắt. Đồng chí Đẩu đã làm đúng như tôi dặn, thế là vẹn cả đôi đường. Đồng chí Đẩu quê Nghệ An, sau này được điều xuống Trung đội chiến đấu rồi bị hy sinh trong trận ngày 18/7/1978. đồng chí Đẩu là một chiến sĩ hết sức tận tụy, luôn lo lắng từng bữa ăn cho bộ đội, được giao nhiệm vụ nào anh cũng làm hết mình.

        Hai má con chuyện trò mãi. Má kể đủ thứ chuyện ở quê từ khi đơn vị chúng tôi đi. Khi biết là đơn vị xuống chiến đấu ở Hà Tiên, nhiều đồng chí đã hy sinh, má khóc nức nở. Má nắm chặt tay tôi như là người mẹ nắm chặt tay đứa con ruột của mình, không muốn rời xa.

        Thật buồn, khi má vừa đến thì đơn vị lại phải đi tác chiến. Hai má con gặp nhau có mấy tiếng đồng hồ rồi phải chia tay. Chiều đã muộn tôi dẫn má lên chỗ hậu cứ của Tiểu đoàn. Chia tay các má, tôi vội chạy về Đại đội làm công tác đôn đốc cho trận luồn sâu chiến đấu đêm nay.

        Các má vẫn còn ở lại mấy hôm ý chừng muốn đợi chúng tôi đi đánh giặc trở về. Nhưng trận luồn sâu để đánh Pôn Pốt diễn ra dài ngày, các má đành phải về.

        Thế rồi mười bảy năm sau tôi mới gặp lại má. Má kể chuyện khi chúng tôi đi các má ở lại, ngủ hầm với đơn vị hai ngày để theo dõi trận đánh và xem tôi, chúng tôi, sống chết thế nào rồi mới trở lại quê nhà. Mười bảy năm được gặp lại má, má vẫn như xưa, một tấm lòng thương yêu bộ đội như chính con đẻ của mình. Tôi thấy mình nhỏ bé trước má. Bà má miền Nam.

        Những trận đánh theo phương án luồn sâu xuyên qua đội hình địch, bao vây từ phía sau, kết hợp với đơn vị đánh vỗ mặt kẻ thù vẫn tiếp diễn trong thời gian này. Trận kế tiếp xuất phát từ đầu đêm. Đúng bảy giờ tối, Trung đoàn xuất phát. Trinh sát của Trung đoàn đi trước. Trực tiếp chủ nhiệm trinh sát Trung đoàn Tô Ngọc Roan cùng đi với lực lượng này. Tiếp đến vẫn là Tiểu đoàn 3 do Đại đội 9 dẫn đầu. Rồi đến Tiểu đoàn 1. Tiếp đến các đơn vị trực thuộc, các cơ quan tham mưu, chính trị, hậu cán. Ban chỉ huy Trung đoàn và Tiểu đoàn 2 đi cuối làm nhiệm vụ khóa đuôi.

        Chưa bao giờ đội hình luồn sâu, phát triển vào đất địch đông đủ đội hình như lần này. Những lần trước thì chỉ toàn lính chiến. Còn các đơn vị phục vụ như quân y, hay các cơ quan của Trung đoàn ở phía sau. Khi thế trận đã ổn định, thì các lực lượng sau mới phát triển sang. Còn lần này thì khác. Anh em luồn sâu đánh địch với khí thế mới. Vì qua học tập, ai cũng nghĩ lần này luồn sâu đánh địch là gặp ngay các lực lượng nổi dậy của bạn nên trong mỗi người lính có thêm cái cảm giác tưng bừng hơn, sôi nổi và lạc quan hơn.

        Đường hành quân lại điệp khúc lúc đi, lúc dừng. Bộ binh dò dẫm theo anh em trinh sát. Lúc qua các phum lưa thưa vài ba nóc nhà sàn hoang vắng, lúc đi thì theo bờ ruộng nhưng chủ yếu là lội nước lõm bõm là chính. Được cái là nước ở đây không sâu, không bẩn, không có mùi khó chịu, không như lội sình lầy lần luồn sâu ngày 6/12/1977 ở Phước Chỉ. Tốc độ di chuyển của cả một đội hình lớn không thể nhanh mà lại phải đi vòng vèo, tránh né các chốt của Pôn Pổt, bẻ góc phương vị để hướng tới các mục tiêu.

        Thỉnh thoảng ở các rìa phum, gặp các chốt lẻ của địch. Chúng thấy động bắn vài loạt đạn vu vơ, đạn đỏ bay vụt lên trời xé tan sự tĩnh lặng của đêm đen. Có nhiều viên xoẹt ngang tầm người. Rồi không gian lại im lặng một cách đáng sợ. Nhưng những loạt đạn đó, cũng làm cho đội hình hành quân không ổn định. Mọi người dạt sang phải, dạt sang trái, hay ẩn nấp vào các bờ bụi. Hoặc theo phản xạ nằm nhanh xuống nhưng chạm nước thì lại bật lên lom khom chịu trận.

        Quãng đường tiền nhập cũng đã được dài. Mọi người cũng đã thấm mệt. Cái háo hức đi bắt gặp lực lượng nổi dậy không còn nữa. Vì mọi người cũng đã vỡ ra sự vô lý là không thể có lực lượng nổi dậy nào ở ngay giữa đội hình địa bàn của Pôn Pốt thế này được, hiện tại cũng vẫn chỉ là trận luồn sâu đánh địch, mở rộng địa bàn tác chiến thôi.

        Khoảng 2 giờ sáng, bất ngờ pằng - pằng - pằng. Pằng - pằng - pằng. Các loại súng của Pốt nổ dồn dập rồi ùng - oàng, ùng oàng tiếng nổ của B40, B41. Nhóm Trinh sát đi đầu bị lộ, bọn địch canh gác đã bắn trúng đội hình đi đầu một đồng chí hy sinh, hai đồng chí bị thương. Đồng chí Roan, Chủ nhiệm trinh sát Trung đoàn cũng bị thương nặng. Đồng chí Roan hiện đang sống tại thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai. Anh em nhanh chóng khênh ra, đúng hơn là vác hai đồng chí bị thương lùi lại sau. Ta vẫn không được lệnh nổ súng. Đội hình hành quân xáo trộn hỗn loạn. Các loại súng của Pôn Pốt vẫn nhả đạn. Bắt đầu nhiều tiếng ùng - oàng của B40, B41 bắn vào đội hình của hành quân tiền nhập của Trung đoàn. Có những tiếng bước chân chạy trong đêm. Có lẽ là lính Pôn Pốt đã phát hiện ra cuộc hành quân lực lượng lớn của ta nên tháo chạy. Những đơn vị chốt của Pôn Pốt, mình đã đi qua, bây giờ cũng bắt đầu chạy ngược trở lại. Gặp quần ta chúng bắn loạn xạ, để mở đường thoát thân là chính.

        Quân ta vẫn nằm im hoặc ẩn nấp chịu trận. Khoảng ba mươi phút sau, không gian trở lại yên tĩnh.

        Khi hành quân, Đại đội 1 của tôi bố trí chỉ huy như sau. Đồng chí Trọng cùng đi đầu với Trung đội 1. Hai đồng chí cấp trưởng cùng đi với Trung đội 2, tiếp đến là tôi cùng đồng chí Mai, liên lạc đi với Tiểu đội cối 60 ly. Lúc bọn địch bắn vào đội hình như vậy thì đội hình hành quân của các đơn vị không giữ được như lúc đầu nữa. Mà các đơn vị đã chồng chéo lẫn lộn nhau. Tôi cùng đồng chí liên lạc và mấy anh em nữa nấp ở một bờ đất tránh đạn. Tiếng súng của Pôn Pốt đã im. Lúc này trời đêm vẫn tối mờ, nghiêng mặt nhìn lên, xa xa, mờ mờ, cách vài chục mét có bóng người tiến lại phía tôi. Tôi thì thào bảo với đồng chí liên lạc là có người đang tới. Bóng người tiến lại gần, cứ bước vài bước thì lại ngồi xụp xuống quan sát. Đúng là không biết chúng tôi đang nằm đây. Đổng chí liên lạc nói lính Pôn Pốt rồi Chính trị viên ơi, để em bắn. Tôi nói: “Cứ bình tĩnh không được bắn”. Tôi thì thào nếu là lính Pôn Pốt thì thằng này đi lạc, có một mình ta sẽ bắt sống. Nói vậy nhưng tay tôi vẫn mở nẫy khóa súng và gióng vào bóng người di chuyển đến. Vẫn chưa xác định được ta hay Pôn Pốt. Tôi nói đồng chí liên lạc tháo xẻng ra, đợi nó đến thật gần nếu là lính Pôn Pốt, sẵn sàng lao ra lấy xẻng đập, bắt sống chứ dứt khoát không được bắn.

        Bóng đen tiến lại gần hơn. vẫn động tác bước nhẹ mấy bước, rồi lại dừng. Rồi thấp người xuống, quan sát. Rồi lại bước tiếp. Bước chân lội nước thật nhẹ, không phát ra một tiếng động nào. Quan sát kỹ, thấy bóng đen không đội mũ, không có súng khom người như đeo vật gì sau lưng. Quái lạ, bộ đội mình thì phải có mũ, mũ sắt, hoặc phải có súng chứ, sao lại đi tay không? Mà ở hướng địch thế này.

        Tôi thì thào: “Anh em cứ bình tĩnh, bình tĩnh”. Nói vậy, nhưng tôi cũng đã thấy hồi hộp. Nếu bắn thì đơn giản quá, còn bắt sống thì quả là cũng không phải dễ. Đã có bài học dịp trước rồi. Nhưng tên này đi lẻ có vẻ tóm được. Tôi thì thào: “Đợi thật gần. Tôi sẽ lao lên ôm chặt và đẩy ngã. Anh em lấy xẻng đập hỗ trợ ”. Tôi thoáng qua phương án, thấy cũng hợp lý và đưa súng cho đổng chí Mai đang nằm bên cạnh và chuẩn bị tư thế lao lên.

        Bóng đen vẫn đang tiến lại gần phía tôi. Vẫn không hay biết là chúng tôi đang nấp ở đây. Còn khoảng mười mét rồi năm mét. Thật hồi hộp, thật căng thẳng. Tôi như đếm từng bước đi của bóng đen. Quan sát kỹ, tôi nói bộ đội mình rồi. Tôi cầm lại súng quát gằn giọng vừa để cho đối phương nghe. “Ai?”. Bóng người như khuỵu xuống, tiếng lắp bắp run rẩy: “Tôôi... Tôôi đày.”. “Tôi là ai?”. Tôi gằn giọng hỏi tiếp: “Nhật đây, bác sĩ Nhật đây”.

        Tôi bật lên bước tới kêu lên: “Trời, bác sĩ Nhật”. Đúng bác sĩ Nhật với cái đấu hói bóng, không có mũ, không có súng ống gì cả, đeo một cái ba lô bẹp lép sau lưng. Tôi hỏi: “Sao bác sĩ đi có một mình? Mà mũ của bác sĩ đâu?”. Bác sĩ Nhật nói giọng vẫn còn run: “Nó bắn ác quá, đội hình hỗn loạn. Mạnh ai nấy tìm chỗ ẩn. Tôi núp ở bờ bụi đằng kia. Mãi không thấy ai, nên dò dẫm đi tìm anh em”. Bác sĩ Nhật đã bình tĩnh hơn. Tôi nói: “Đây là đội hình Đại đội 1 rồi. Thôi bác sĩ cứ đi với chúng em”. Tôi tháo lấy cái mũ tôi đang đội đưa cho bác sĩ nói: “Bác sĩ đội tạm. Không có mũ nguy hiểm lắm”. Bác sĩ Nhật nói: “Vậy cậu lấy gì đội”. Tôi nói: “Thân em không quan trọng lắm đâu”. Sao lúc đó tôi lại pha được câu đùa nữa là: “Tóc em dày lắm đạn không xuyên qua được đâu”. Ý tôi muốn ám chỉ người bác sĩ hói đầu bóng lộn, không có ngọn tóc nào. Rồi tôi đội mũ lên đầu bác sĩ Nhật. Tất cả lại tiếp tục luồn sâu. Trong đội hình của tôi, bây giờ có thêm cả một bác sĩ Đại đội trưởng quân y nữa, thật oai.

        Sau này, năm 1981, bác sĩ Nhật được điều lên làm Chủ nhiệm quân y Sư đoàn. Quê bác sĩ Nhật ở Hải Hưng. Có điều từ khi ra quân đến giờ, có nhiều lần họp mặt cựu chiến binh Sư đoàn 341 đang sinh sống ở các tỉnh, tôi tham dự cũng nhiều nhưng cũng chưa gặp lại bác sĩ Nhật. Hỏi thăm mãi mới biết bác sĩ nghỉ hưu về sống ở quê, xã Phạm Lỗi, huyện Cầm Giàng tỉnh Hải Dương.

        Đội hình hành quân tiếp tục luồn sâu. Các đồng chí cán bộ của từng Đại đội tìm chiến sĩ tản mát, bắt đầu điều chỉnh, xốc lại đội hình của đơn vị mình. Rồi mọi người lại "rồng rắn" mò mẫm trong đêm.

        Gần bốn giờ sáng, nghe tiếng động cơ của xe tăng hay xe thiết giáp. Tiểu đoàn 3 được lệnh tăng tốc hành quân, vòng tránh hướng có tiếng động cơ của xe tăng, thiết giáp. Với ý định vòng, bọc đón đầu đoàn xe này. Các đơn vị không còn có ý thức bí mật nữa mà vận động nhanh. Tiếng động cơ của xe tăng, xe thiết giáp ngày càng rõ. Chúng di chuyển vể phía bắc ngã ba Săng Ke. Tiểu đoàn 3 đã vu hồi kịp nhưng cũng đã bị lộ. Gần chục xe bọc thép M113 tiến về hướng Đại đội 9. Chúng đã phát hiện có bộ đội ta phục ở đó, chúng bắn mấy loạt đạn 12,8 ly thùng- thùng -thùng, thùng- thùng -thùng, rồi bắt ngờ quặt sang trái tăng tốc chạy. Súng đại liên và 12,8 ly trên các xe, xối đạn về phía anh em Đại đội 9. Một vài anh em đã phụt B40, B41 nhưng không trúng mục tiêu. Một số anh em ta bị trúng đạn. Đại đội 9 vận động nhanh theo xe. Trận chiến giữa đồng nước, trong đêm mờ sáng, sớm hơn dự kiến. Đội hình xe bọc thép cũng đã rối loạn. Mạnh thằng nào thằng ấy chạy. Chúng quay ngược súng bắn vế phía ta. Nhưng chỉ là bắn uy hiếp để rút chạy, đạn đỏ tuôn xối xả về phía đội hình hành quân.

        Trung đội phó Nguyễn Thanh Bình, phát hiện một chiếc xe bọc thép chỉ thấy dừng bắn, chứ không di chuyển. À thằng này liều, gan lỳ không chạy, ở lại cản đường! Thoáng nghĩ như vậy nhưng Bình thấy tiếng máy của xe gầm rất lớn. Súng 12,8 ly trên xe vẫn thùng - thùng - thùng về phía ta. Nhưng chính họng súng đang đỏ rực, phun đạn lửa kia, lại là báo hiệu sự cố của xe. Trung đội phó Bình dẫn một Tiểu đội vòng chếch sang phải, tránh luồng đạn xối xả của khẩu 12,8 ly. ùng - oàng. Tiếng nổ long trời, òa sáng của khẩu ĐKZ trên xe bắn về đội hình Đại đội. Hướng bên phải Trung đội phó Bình cùng mấy anh em vẫn tiền nhập gần xe. Thằng này như vậy là bị sa láy xuống mương nước, không lên được, phải bắt sống. Bình ra hiệu anh em không được bắn B40. Anh nhằm thằng 12,8 ly lia mấy loạt AK. Bóng thằng lính Pôn Pốt vật ra, khẩu 12,8 ly im bặt. Thằng bắn ĐKZ cũng đã nhảy vào trong xe. Hai ba cái đầu thò lên xe bắn AK tới tấp, điên cuồng về phía anh em. Bọn này cùng đường rồi. Cả Trung đội tấn công, bắn áp đảo về phía mục tiêu. Bọn Pôn Pốt thụt hết đầu xuống, ở trong xe tung lựu đạn ra. Lựu đạn nổ rầm rầm quanh xe. Mảnh bay vèo vèo. Cái bọn ngoan cố này ông phải bắt sống mày bằng được. Khi tiến gần tới nơi, Trung đội phó Nguyễn Thanh Bình rút lựu đạn tung về phía xe. Lựu đạn vượt nổ bên kia xe. Bình tung quả thứ hai trúng xe, lựu đạn rơi được vào trong xe. Ấm ... lửa chớp lòa, khói trùm lên. Tiếng súng cũng im bặt. Tiếng động cơ của xe cũng tắt ngấm. Anh em nhào cả tới, xác một thằng lính Pôn Pốt to vật vã nằm gục xuống khẩu 12,8 ly. Khói của thuốc súng vẫn còn trong xe như những ám khí của thần chết. Anh em bật lửa soi trong xe, một cảnh tượng hãi hùng, gần chục xác Pôn Pốt vắt vẻo chết trong mọi tư thế. Máu bắn đỏ lòm trong xe.

        Tin Tiểu đoàn 3 tiêu diệt và bắt sống được một xe bọc thép nhanh chóng được truyền đi, khí thế cuộc cuộc chiến sôi động hơn. Các đơn vị nhanh chóng phát triển theo kế hoạch. Nhưng như vậy là giờ G đã sớm hơn dự kiến, kế hoạch bí mật luồn sâu đợi giờ G nổ súng đã không thực hiện được. Các đơn vị chuyển phương án, chủ động tấn công, đánh vỗ mặt, chiếm các vị trí được phân công. Tiếng súng tấn công vang dội, như đánh thức bình minh. Không gian trời đất vỡ òa, bởi tiếng hô xung trận và tiếng nổ của các loại đạn súng. Lúc này đã là 4 giờ 30, ngày 15/6/1978. Phía đằng Đông hướng Việt Nam, trời đã hửng sáng.

        Đại đội 1 đang tiến công về phía Xvây Chéc. Thì được lệnh quay lại về chốt chặn, bảo vệ xe bọc thép M113 của Tiểu đoàn 3 mới bắt sống. Sẵn sàng đánh những lực lượng lẻ của Pôn Pốt còn sót lại.

        Vòng trở lại khoảng 2 km, tới vị trí xe bọc thép. Chiếc xe kẹt giữa một mương nước, kích đầu, kích đuôi. Gần đó, những vết xích xe khác, vượt qua mương nhưng chúng đều đi chéo. Còn thằng này chắc vội, hoảng quá nên vượt mương theo chiều vuông góc. Mương nước trở thành hào, vừa chiều dài xe nên xe không thể lùi, mà cũng không thể tiến được. Cái kém, cái số không may của nó đã trở thành cái may của anh em ta. Nó là cái dấu chấm hết cho số phận chiếc xe cùng những thằng Pôn Pốt đi cùng xe. Chiến công thu được xe bọc thép này, mang một ý nghĩa rất lớn. Vì lực lượng xe tăng, xe thiết giáp của Pôn Pốt không nhiều. Chúng cũng đã xuất kích, chiến với ta vài trận. Nhưng đa số là ở tầm xa, rồ máy uy hiếp, hay bắn hỗ trợ cho bộ binh. Dọc tuyến biên giới, chúng ta chưa tiêu diệt hay bắt sống được chiếc xe nào. Đây là chiếc xe thiết giáp đầu tiên bị ta tiêu diệt và bắt sống.

        Nơi đây, giữa đồng trống mênh mông nước. Gần xe có một vài khóm tre gai. Anh Đạc Đại đội trưởng, nhanh chóng bố trí các Trung đội phòng ngự theo thế chân kiềng, sẵn sàng đánh địch ở các hướng. Vì ở đây đã sâu trong đất thù. Đội hình lớn của Trung đoàn đã phát triển vượt lên khu vực Sáng Ke và Xvay Chéc. Còn lại Đại đội 1 ở đây, cũng có thể chỉ chốt “ngồi chơi xơi nước” giữa đồng. Nhưng cũng đã có nhiều bài học của Đại đội 6, Đại đội 3 rồi. Những lực lượng lớn của Pôn Pốt, bây giờ mới chạy đến. Sẽ diễn ra những trận chiến ác liệt của bọn cùng đường tháo chạy nên không ai dám chủ quan trong việc chuẩn bị hầm hào, ụ súng chiến đấu.

        Trời đã sáng hẳn. Hầm hào, ụ súng chiến đấu cũng đã xong. Ban chỉ huy Đại đội ở vị trí mấy khóm tre. Tiếng súng của các đơn vị vẫn thấy nổ dồn dập phía xa. Sau khi điểm tâm cơm nắm, anh em Đại đội đến chỗ xe bọc thép xem xét kỹ hơn. Xác thằng bắn 12,8 ly còn đó. Anh Trọng đạp xuống dưới mương. Trên xe, khẩu ĐKZ thật lớn, mới bắn được một quả. Loại ĐKZ 106,7 ly này mình chưa gặp bao giờ. Thảo nào, tiếng nổ đầu lòng mạnh và ầm vang thế. Ngó vào trong xe, đúng là ngổn ngang toàn xác lính Pôn Pốt. Không đếm được, vì thằng nó đè lên thằng kia, ở nhiêu tư thế khác nhau. Chắc là cả bộ binh đi kèm nên mới nhiều thế. Mùi máu xộc lên, tanh ngòm, lợm giọng. Anh Trọng và anh Đạc đi về phía các Trung đội, còn tôi và anh Công vẫn trên nóc xe. Anh Công tỉ mỉ nghiên cứu khẩu ĐKZ, quay về các hướng rồi nói: “Lắp bắn thử một quả Phú à”. Tôi nói: “Mình không quen súng nguy hiểm lắm”. Vì tôi nghĩ ngay đến dịp trước có một đồng chí sử dụng ĐKZ bắn nhiều, có quả không nổ, bèn tháo lắp, chỉnh lý lại. đồng chí ấy cạo lớp thuốc khói ở khu vực kim hỏa xong, tiện tay bóp cò ngay. Ầm! Quả đạn phụt đi, nhưng lửa cùng áp suất lớn phụt ra đằng sau thổi bay cả cái đùi của đồng chí ấy. Mọi người nhanh chóng cấp cứu ngay nhưng đồng chí xạ thủ này cũng không sống được.

       

        Anh Công cũng đã mò mẫm tháo vỏ đạn trong súng ra, rồi mở một ống đựng quả đạn khác. Nhìn quả đạn mới vàng ươm, đẹp như đứa trẻ nhưng rùng mình bởi uy lực của đạn mới thấy nền công nghiệp chế tạo vũ khí quân sự của Mỹ hiện đại thế nào?

        Tôi cũng ngại cho việc nghịch ngợm súng của anh Công nên tránh hẳn ra đứng theo dõi anh làm từng thao tác. Tôi nói: “Bộ đội mình cách đây khoảng hai cây số thôi đấy. Anh để chếch súng lên hãy bắn để đạn bay thật xa". Anh Công làm theo, ghé người vào bóp cò. Ầm... Quả đạn phụt bay nên lửa đỏ phụt ra đằng sau đúng là một quả tên lửa. Khói lửa của liều phóng òa ra chung quanh, thật kinh khủng của loại đại bác không giật này. Ngớt khói, nhìn anh Công thất thần, ngơ ngơ, ngác ngác. Tiếng nổ lớn làm anh Công không nghe được gì nữa. Khoảng ba mươi phút sau anh mới gần trở lại bình thường.

        Gần trưa, có một nhóm Pôn Pốt khoảng hơn chục tên chạy băng qua đồng nước ngang qua Trung đội 1. Anh em ta chủ động bắn trước. Bọn này cũng bắn vài loạt AK về phía chốt, rồi lại chạy mất tăm. Không được phép truy đuổi, lũ lính này cũng giống như cá đã ở trong lưới quây, mấy khi thoát được. Giữa trời nắng chang chang, chỗ Ban chỉ huy còn lợi dụng được bụi tre gai đỡ nắng. Còn toàn Đại đội được phơi giữa trời nắng vô cùng vất vả.

        Đến 3 giờ chiều, lệnh của Sư đoàn cho Đại đội 1 bàn giao, hỗ trợ cho Lữ đoàn 22 kéo xe bọc thép của Pôn Pốt về phía sau. Khoảng 4 giờ chiều, một tổ ba xe bọc thép của Lữ đoàn 22 đến tiếp thu xe. Mọi người phấn khởi vì chuẩn bị thoát được chỗ nắng nôi này. Anh em Lữ đoàn 22 xem xét và yêu cầu Đại đội 1 đào bờ mương làm đường cho xe lên và lấy hết xác Pôn Pốt trong xe ra. Anh Trọng điều động Trung đội 2 gần đó đào đất phía trước và phía sau xe. Anh em Lữ đoàn 22 chui vào mở cửa phía sau của xe ra. Thật kinh khủng, gần chục thằng chết trong xe đủ mọi tư thế. Chúng đã đen, khói thuốc khói đạn càng làm cho chúng đen hơn. Ai cũng lợm giọng, vì máu của bằng đấy thằng chảy ngập sàn xe đã đông đặc. Được phơi nắng cả ngày bốc mùi tanh lợm không ai chịu được. Đại đội trưởng, Đại đội phó và Trung đội trưởng cũng lỉnh đi hết, không ai dám vào xe để nhìn ngó nữa, chứ đừng nói đến lôi được chúng ra. Thằng nào thằng ấy to vật vã, quấn xoắn vào nhau, có thằng còn lòi cả xương tay xương chân ra. Chúng móc, bám vào các vật dụng trong xe. Trong một không gian nhỏ bé của xe, thì việc này quả thực khó khăn cho việc ai vào lôi đám xác này ra.

        Các đồng chí cán bộ quân sự thì nói: “Việc này của mấy ông chính trị”. Đùn đẩy nhau mãi không ai chịu vào xe. Cuối cùng đồng chí Công, Chính trị viên nói để tôi vậy. Tôi nói là anh em lấy sợi dây dù võng buộc thòng lọng. Để anh Công tròng vào cổ từng thằng rổi để anh em bên ngoài kéo ra. Anh Công vào xe cũng làm theo như thế, nhưng anh em kéo mãi mà thằng Pôn Pốt cũng không chịu ra. Vì chúng đã cứng lại xoắn vào nhau như đã nói. Anh Công phải lấy xẻng, cạy những chỗ vướng víu mới lôi ra được một thằng. Thế rồi quá lợm giọng vì mùi hôi tanh, anh Công phải chạy ra ngoài, gục mặt xuống nôn thốc, nôn tháo, mặt tái mét và nói: “Tôi không vào được nữa”.

        Cũng không thể nói ai vào xe được. Tôi lấy khăn mặt buộc ngang mồm mũi, còn chừa hai mắt, chui vào xe. Một tay cầm xẻng, một tay cầm sợi dây võng. Cảnh tượng trong xe thật hỗn loạn, hãi hùng, nào là đầu, nào là tay chân, mình mẩy của những thây Pôn Pốt, mùi máu tanh ngòm. Không ai hiểu, ai tả được, lúc cái búa của thần chết giáng xuống thì tâm trạng chúng sợ hãi, hay phản ứng bản năng như thế nào? Ôm chặt lấy nhau, hay vơ víu vào cái gì đó. Rồi có thằng chết ngay, thằng ngấp ngoái đón cái chết đến chậm trong nỗi kinh hoàng tột độ mà các cụ ngày xưa gọi là sợ “mất hồn”. Thật tình thì chúng nó cũng là con người, là đồng loại của mình. Cũng có bố, có mẹ hoặc vợ con, có anh chị em, bạn bè và bà con họ hàng... Không biết là chúng mày bao nhiêu tuổi? Được giáo dục, được học hành thế nào, mà chúng mày tàn bạo, thất nhân, thất đức thế vậy?

        Chúng mày tàn bạo ngay cả với bà con dân tộc mày, một đứa nhỏ, nhiều đứa nhỏ bị chúng mày lấy búa đập vào đầu. Chỉ vì họ là những người thành phố nên bị quy chụp là dân tư sản, Tiểu tư sản, giai cấp bóc lột.

        Hồi còn ở Mộc Bài, cứ mỗi lần mình phản pháo chúng, là hôm sau lại thấy có mấy đống lửa thật to nghi ngút khói. Tôi hỏi kỹ bà con thì được biết, đó là những đống lửa thiêu xác bọn chết. Bên đó phong tục là người chết đem thiêu chứ không mai táng theo tục địa táng như ở Việt Nam. Nhưng bọn này thiêu người rất thủ công. Chỉ xếp người vào đống củi, rồi đốt ngoài trời. Thậm chí, muốn để thiêu nhanh, chúng còn xả người nhỏ ra, cắt từng khúc hay cắt rời tay chân ra, cho vào đống lửa trước sự chứng kiến của vợ, chổng, con cái hay bố mẹ, làng xóm... Chính vì thế nên bọn này bị thói quen từ nhỏ việc xả người, chém chặt người không ghê tay. Chuyện này không biết đúng sai thực hư thế nào? Có thể các bạn không tin, nhưng tôi cũng đã hỏi nhiều người, thì cũng được nói như vậy.

        Tôi suy tính rất nhanh và ngậm chặt mổm, nhìn lướt qua toàn xe. Vẫn chưa xác định được còn mấy thằng. Có một thằng đầu quay ra phía tôi, ngửa mặt, nhe răng cười. Tôi túm tóc định nâng đầu lên để đưa dây thòng lọng vào cổ. Vừa nhấc đầu lên thì rùng mình vì cả mảng tóc tay tôi nắm tuột hết, kéo theo cả đám trơ xương sọ. Rùng mình nhưng cố nén, để không bị quá căng thẳng. Tôi lấy xẻng bộ binh, lách xuống dưới gáy tên Pôn Pốt, nâng đầu hắn lên rồi tròng dây vào cổ. Hô anh em bên ngoài kéo. Sợi dây căng nhưng thằng này bị kẹt bởi những thằng khác, thân thể chúng đã bị cứng nên càng vướng vào nhau. Không còn cách gì khác là phải vần, phải cạy những cái xác khác ra, cho anh em kéo ra.

        Được một thằng, rồi hai thằng ba thằng. Đến thằng ngồi ghế lái trên cùng cũng thật khó khăn. Nó chết trong tư thế vẫn điều khiển xe, cố vượt hào bastille nước nên tay chân của hắn níu chặt vào các cần điều khiển xe. Bẩy mãi, kéo mãi mới lôi được thằng đang ngồi này ra. Bọn này to thật. Chắc mỗi thằng phải nặng tới 70kg. Làm cho cái sức vóc nhỏ bé của tôi phải gồng mãi, cố mãi mới vần được chúng theo ý mình để anh em lôi ra.

        Như vậy là sáu thằng. Anh Công vào lôi được một là bảy thằng. Một thằng bắn 12,8 ly chết bên ngoài là tám thằng. Tám cái xác được kéo ra, nằm kề nhau thành một đống hỗn độn, trông thật ghê sợ. Từ ngày lên biên giới, tôi chưa gặp trường hợp nào, thấy hàng chục cái xác Pôn Pốt một chỗ thế này. Tôi ra ngoài vứt cái khăn mặt rồi nhổ bọt ngồi thở dốc.

        Tôi ngả người, nằm xuống bờ mương thoai thoải dốc. Nhìn trời, qua mấy tán lá tre thưa đung đưa trước gió trong buổi chiều hoàng hôn dần tím. Như không để ý đến ai, không muốn và cố muốn xua đi những hình ảnh hãi hùng, tởm lợm, mình phải bê, phải vần, phải giáp mặt chúng. Một vài con cò bay ngang trời. Xa xa là làng mạc, là những bóng thốt nốt, đặc trưng của đất trời Campuchia.

        Ẩm... tiếng nổ của chiếc xe bọc thép gầm vang. Khói xanh xả ra dày đặc bao trùm xe. Các chiến sĩ của Lữ đoàn 22 đã vào sửa chữa, đầu nối thế nào mà xe nổ máy được ngay trong tiếng hò reo của các chiến sĩ bộ binh. Một sợi dây cáp được nối vào xe bọc thép Lữ đoàn 22. Cả hai cái cùng nổ máy, cùng bò lên khỏi chỗ lầy trong niềm vui của tất cả mọi người. Anh em dừng lại, xuống bắt tay khắp lượt mọi người, rồi lên đường về phía sau. Chiếc xe bọc thép M113 - 060 ngoan ngoãn bò đi cùng tổ xe của Lữ đoàn 22, giống như những con quái vật đã bị phép thần thông của Tề Thiên Đại Thánh thu phục trong những tập phim Tây Du Ký mà hồi nhỏ hay xem. Bóng đoàn xe xa dần, xa dần.

        Đây là chiếc xe bọc thép đầu tiên trên mặt trận biên giới Tây Nam này, ta tiêu diệt và thu được của Pôn Pốt, một thời gian nó được là vật chứng trong Bảo tàng Quân đội về chiến thắng của quân và dân ta trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam của Tổ quốc. Hiện nay nó đang được trưng bày tại Bảo tàng miền Đông Nam Bộ.

       

        Chúng tôi lại được lệnh hành quân về hướng Tây Bắc ngã ba Săng ke, nơi đội hình Trung đoàn vừa chiến đấu. Và bây giờ, vòng đai bảo vệ biên giới của Trung đoàn, Sư đoàn 341 lập phòng tuyến tại đây. Phía Đông Bắc Chóp giáp Sư đoàn 7, kéo vòng cung xuống phía Bắc rừng Hòa Hội của ta.

        Tại địa bàn này, chúng tôi chốt giữ và chiến đấu liên tục nhiều tháng, tổ chức nhiều trận luồn sâu phạm vi nhỏ, tiêu diệt đánh địch bu bám, lấn dũi phòng tuyến của ta. Nhiều trận đánh ác liệt đã diễn ra tại khu vực này. Có trận ta luồn sang phía Pôn Pốt lại gặp Pôn Pốt luồn sang tập kích ta. Những trận đánh bằng xẻng, bằng lưỡi lê và dao găm đã xảy ra. Chiến thắng, chiến công cũng nhiều, song thương vong tổn thất cũng rất lớn.

        Đội hình Đại đội 1 về đến khu vực chốt của mình thì vừa tối. Tiểu đoàn trưởng cùng tác chiến và mấy trinh sát, cùng các đồng chí thông tin hữu tuyến rải dây xuống tận Đại đội, hướng dẫn và giới thiệu địa hình, giao nhiệm vụ chốt giữ cho đơn vị. Đại đội 1 đảm nhiệm phía tay trái của Tiểu đoàn. Đại đội 3 thì ở giữa nhưng cao lên. Bên Đại đội 3 là Đại đội 2. Lùi vào trong là Đại đội 4. Hai khẩu 12,7 ly đã được bổ sung tăng cường cho Đại đội 2 và Đại đội 3. Chỉ còn lại hai khẩu ĐKZ82 và hai khẩu cối 82 ly. Tiếp đến là Tiểu đoàn bộ, sau Tiểu đoàn bộ là Tiểu đội trinh sát và Trung đội thông tin, vận tải. Tiểu đoàn bố trí thể như kiểu cái cung và Đại đội 3 là đầu mũi tên. Đại đội 1 và 2 là hai đầu của cánh cung.

        Hướng bên phải Tiểu đoàn 1 là Tiểu đoàn 3. Bên trái Tiểu đoàn 1 là Tiểu đoàn 2. Giáp gần với khu vực Chóp của Sư đoàn 7, rải rác các Đại đội trực thuộc như 18 thông tin, 15 ĐKZ, 14 cối 120 ly, 16 súng 12,7 ly được cử đi phối thuộc. Số còn lại bố trí cảnh giới bảo vệ Trung đoàn, được bố trí vào các khe kẽ của địa bàn, giáp giữa các Tiểu đoàn. Trung đoàn bộ đóng ngay tại khu vực ngã ba Săng Ke, cùng các cơ quan Trung đoàn và Đại đội vận tải, Đại đội 24 quân y. Đại đội trinh sát 20 có nhiệm vụ bảo vệ trực tiếp cho Trung đoàn bộ. Giáp với đội hình của Trung đoàn 273 là Trung đoàn 270 và Trung đoàn 266, gán giáp về biên giới khu vực rừng Hòa Hội. Như vậy, về diện tích thì mỗi Trung đoàn có chiều rộng khoảng 5 cây số, toàn Sư đoàn rộng khoảng trên 20 cây số. Bố trí rải quân như vậy thì có vẻ rất kín, nhưng thực tế thì vẫn còn có những khoảng trống giữa các đơn vị với nhau. Ban ngày thì trong tầm mắt cảnh giới thì không có vấn đề gì, còn ban đêm thì địa bàn như rộng ra, vì tầm quan sát bị đêm đen hạn chế nên Pôn Pốt cũng vẫn có thể luồn lách vào được.

        Sau khi nắm rõ tình hình địa bàn, anh Đạc, Đại đội trưởng, bố trí các vị trí chốt cho Đại đội cũng vẫn thế chân kiềng, hay cánh cung đã lắp tên như của Tiểu đoàn. Các Trung đội sẵn sàng chi viện được cho nhau lúc cấn thiết, còn đêm nếu Pôn Pốt tập kích vào Trung đội nào, thì Trung đội đó tự giải quyết. Cối 60 ly sẽ chi viện cho các hướng chốt, trừ trường hợp Pôn Pốt tấn công lớn sẽ có sự chi viện bằng pháo cối của Tiểu đoàn, Trung đoàn. Việc xuất kích đêm là rất hãn hữu.

        Ban chỉ huy Đại đội 1 ở dưới một gầm nhà sàn. Chung quanh có ruộng, vườn và những khóm tre gai dọc các bờ. Rất tiện cho việc phòng thủ, nhưng lại cũng là những mục tiêu mà ta hay Pôn Pốt với con mắt quân sự, nếu tấn công hay tập kích, thì đầu tiên cũng phải táng vào đấy một vài quả đạn.

        Chúng tôi nhanh chóng đào hầm hố, công sự chiến đấu dưới gầm sàn và ngoài các bụi tre. Mỗi Trung đội điều lên hai đồng chí làm hầm cho Ban chỉ huy Đại đội, hầm của liên lạc, hầm thông tin. Đến 8 giờ tối mọi việc tạm ổn, xác định chốt giữ lâu dài nên hầm hố sẽ phải chắc chắn. Nhưng bây giờ đã tối và quá mệt, sau một ngày một đêm vất vả, anh nuôi cũng đã mang được cơm đến. Bữa cơm đầu tiên ở vị trí mới thật ngon.

        Đêm thứ nhất ở khu vực chốt trôi qua thật yên bình.

        Khoảng 6 giờ sáng, sau khi làm công tác vệ sinh cá nhân, tôi cùng anh Trọng và đồng chí liên lạc đi quan sát khu vực đóng quân của Ban chỉ huy và toàn Đại đội. Đất trời buổi sớm mùa mưa Campuchia thật mát mẻ, thanh bình. Không gian tĩnh lặng, thoảng nghe một vài tiếng gù gọi bạn tình của con chim gáy. Những thửa ruộng đã ngập nước, những đàn cá rô thật nhiều, bơi lội đùa giỡn nhưng thấy bóng chúng tôi, chúng lao đi chạy trốn làm mặt nước lao xao. Tôi chợt nhớ đến ngày bé, sau những trận mưa rào, đường phố ngập nước, cũng có những đàn cá rô chạy bơi như thế này, tôi cùng các bạn chạy đuổi bắt cá dưới mưa thật vui.

        Anh Trọng nói: “Nhiều cá quá Phú à. Bảo mấy đứa làm bữa rô rán hoặc nấu với măng thú vị lắm đó”. Anh Trọng chỉ vào những khóm tre, có những cây măng mới nhú, tủm tỉm cười như đang nghĩ đến nồi canh măng cá rô thật hấp dẫn.

        Vòng hết một lượt, kiểm tra hầm hào chốt của từng Trung đội và Tiểu đội hỏa lực, bộ phận anh nuôi, anh em chúng tôi quay về Ban chỉ huy Đại đội ăn sáng. Đợi các đồng chí cán bộ các Trung đội và trưởng các bộ phận lên Ban chỉ huy giao ban.

        Điểm tâm xong, đồng chí liên lạc đã pha một ấm trà, loại trà B’lao ướp hoa lài thơm phức. Anh em tôi vừa nhâm nhi trà, vừa hội ý với nhau trước về tình hình nhiệm vụ và những mạnh yếu của trận chiến ngày qua. Rồi ý định của Trung đoàn, Sư đoàn về nhiệm vụ chốt giữ lâu dài giúp bạn, sẵn sàng đánh địch bu bám.

        Toàn Đại đội lại tập trung cũng cố hầm hào cá nhân ụ chiến đấu. Ban chỉ huy Đại đội cùng các Trung đội trưởng đi một vòng để tìm hiểu địa hình, rồi lên phương án chống, đánh địch tập kích rất bài bản.

        Qua trưa, rồi chiều mọi việc đã ổn. Bây giờ tôi mới nhớ tới má Mỹ cùng mấy má đồng Tháp không biết đã về Việt Nam chưa, hay còn ở cứ phía sau? Vừa mới hôm qua, hôm kia chia tay má mà mình cảm thấy như lâu rồi.

        Tôi rủ anh Trọng xách súng và cầm dao đi hái măng. Anh Trọng đồng ý ngay, chọn những búp măng ngoài rìa dễ bẻ. Anh em tôi đã bẻ được hơn chục cây, rồi về Ban chỉ huy pha trà nói chuyện tếu.

        Cả mặt trận, từ tối qua đến giờ vẫn không có tiếng súng nào. Cũng không thấy bóng dáng thằng Pôn Pốt nào. Không biết bọn này sợ chạy đi đâu? Chắc chưa kịp “hoàn hồn” vì trận đánh của ta hôm qua. Hay chúng đang có âm mưu gì? Kinh nghiệm ở chiến trường cho thấy, sự im lặng bất thường hay là dấu hiệu của dông tố, bão lửa sắp xảy ra.

        Nhưng kệ nó, lính thì cứ nhàn nhã lúc nào biết lúc ấy, quý lúc ấy. Một ngày lại trôi qua. Màn đêm đã bao phủ. Anh Trọng phân công gác, trực chỉ huy ở Ban chỉ huy Đại đội xong, chẳng còn việc gì khác ngoài nằm nghỉ chuyện trò với anh Công. Trời bắt đầu mưa. Mưa ào ào, mưa thật to. Không biết là anh em canh gác thế nào. Phải canh gác, bọn Pôn Pốt hay lợi dụng mưa bất ngờ tập kích lắm đây.

        Trời đã ngớt mưa. ừng - ầm, ùng - ầm, ùng - ầm. Tằng - tằng, tằng - tằng, chíu - chíu - chíu. Pôn Pốt tập kích vào Đại đội. Không phải chỉ vào Đại đội 1, mà hướng Đại đội 2, Đại đội 3 cũng rộ lên tiếng súng của Pôn Pốt. Chúng tôi choàng bật dậy. Đạn thẳng chíu chíu trên đầu, găm vào nhà, nhưng tầm cao. Thỉnh thoảng có quả B40 - B41 nổ rầm gần vị trí Ban chỉ huy. Tiếng hô trô trô của bọn Pôn Pốt. Tằng - tằng - tằng, rồi ầm - ầm súng của anh em đã bắn trả. Mới đầu còn thưa, nhưng sau cũng đã dồn dập. Anh em phân tích tình hình. Chỉ thấy có hai hướng của hai Trung đội bị địch tập kích. Hai bên vẫn bắn qua lại. Tiếng các loại hỏa lực của anh em mình nghe rất chắc. Như vậy bọn này tập kích từ xa, chúng lợi dụng mưa bò vào. Nhưng ngày đầu chắc chúng chưa rõ các vị trí chốt của ta nên không dám mò vào thật gần, mà từ ngoài xa bắn vào.

        Tôi bàn với các anh là: “Cho bắn mấy quả cối, để cho anh em thử súng ở vị trí mới. Cũng cho bọn Pôn Pốt biết mình cũng đủ loại hỏa lực”. Tôi nói: “Để tôi cùng Hiệp liên lạc xuống Tiểu đội 10”. Tuy rằng vị trí của Tiểu đội cối không xa Ban chỉ huy, nhưng xuống Tiểu đội bây giờ cũng đúng là rất nguy hiểm, vì đêm tối, ngay anh em cũng có thể bắn nhầm. Nhưng cũng vì con nhà “cối” nòi, nên tôi và liên lạc Hiệp vẫn xuống Tiểu đội cối. Tôi cầm súng và đèn pin, đã được bọc vải xanh để giảm ánh sáng. Xuống cách chỗ cối gần 15 mét, tôi giơ đèn pin quay quay ba vòng, mật hiệu quy định từ trước, nghe tiếng do đồng chí Ka, Tiểu đội phó hỏi “Ai?”. Tôi đáp “Phú đây” rồi quay đèn pin về phía mặt mình cho anh em biết rồi tiến tiếp về phía khẩu đội.

        Tiếng súng của bọn Pôn Pốt cũng đã thưa. Đoán là bọn này thử phản ứng của ta nhưng cũng có thể chúng rút ra xa tạm nghỉ. Tôi cùng đồng chí Minh, Tiểu đội trưởng thống nhất bẳn ở cự ly 200-300 mét về hướng tiền tiêu của Trung đội 1 tong - tong, hai tiếng nổ đầu nòng đạn bay vút vào trời đêm, tôi đếm 1-2-1, 1-2-2, 1-2-3 đến 1-2-9 thì ầm - ầm, đạn cối nổ lửa chớp lòe. Có vẻ đúng mục tiêu cần bắn. Tôi nói mỗi khẩu làm hai quả nữa. Tong - tong, tong - tong. Cũng khoảng 9 giây sau thì ám - ầm, ầm - ầm, như vậy là cối bắn tốt. Tiếng súng của Pôn Pốt đã im hẳn, súng bộ binh của ta cũng ngừng. Trận tập kích thứ nhất của Pôn Pốt vào Đại đội đã chấm dứt. Không gian trở lại tĩnh lặng như không có gì vừa xảy ra.

        Tôi ở lại với anh em một lúc, nhắc đi nhắc lại rằng nếu Pôn Pốt tập kích nữa thì anh em chủ động bắn chế áp. Nhưng phải cầm chừng vì đạn không còn nhiều. Ở lại với anh em một lúc nữa tôi trở lại Ban chỉ huy Đại đội.

        Về đến hầm của Ban chỉ huy Đại đội, anh Đạc thay cho lời hỏi bằng lời khen:”Cối bắn tốt đấy”. Thấy bọn này im thin thít luôn. Anh Công đang nói điện thoại với Tiểu đoàn, thấy anh Công cứ dạ vâng, dạ vâng đều. Sau khi ngừng cuộc nói chuyện, tôi nói ngay:”Các sếp dặn dò gì kỹ thế anh? Các đơn vị khác có ai sao không?”. Anh Công nói: “Tiểu đoàn động viên tinh thần chốt giữ của anh em. Nắm tình hình, nhắc ta nâng cao cảnh giác hơn nữa, vì qua Ban 2 và trinh sát báo là bọn Pôn Pốt đang vô cùng cay cú. Vì chúng ta đã lấn sâu vào đất nó, tiêu diệt được cả xe bọc thép của nó nữa, nên bằng mọi cách chúng sẽ trả thù trận vừa qua mà hôm nay mới chỉ là trận mở màn thăm dò thôi”.

        Tôi nói: “Các cụ không nói thì anh em mình ai mà chả biết như vậy”. Tôi nói tiếp: “Như vậy là hướng Trung đội 2 Pôn Pốt chưa tập kích. Như vậy cũng không bình thường đâu”. Anh Đạc, Đại đội trưởng nói: “Đúng đấy, có khi ông Trọng xuống với anh em một tý đi vậy cho yên tâm. Những lúc này, mình xuống được với anh em là quý lắm”. Anh Trọng nhếch mép cười vui rồi nói “Tuân lệnh sếp”, rồi hất hàm nói đồng chí liên lạc “Đi mày!”. Hai anh em xuỗng hướng Trung đội 2, cánh trái của Đại đội.

        Anh Trọng cùng liên lạc đi xuống Trung đội 2 khoảng 15 phút, thì ầm - ầm - ầm, ùng - ùng - ùng, pằng - pằng - pằng. Các loại súng dồn dập nồ về phía chốt Trung đội 2. Những tiếng trô - trô thật lớn. Mọi người bật dậy lo lắng, anh Đạc nói: “Hai thầy trò chắc xuống tới nơi rồi.” Nói vậy nhưng ai cũng bổn chồn, sốt ruột. Mong cho anh Trọng và liên lạc không gặp Pôn Pốt dọc đường. Tiếng súng bắn trả của Trung đội 2 cũng thật đều. Nghe cả B40 và khẩu đại liên cũng đã phát hỏa. Anh em chúng tôi yên tâm hơn, vì sợ nhất là chúng bò vào thật gần, mà anh em không phát hiện được. Khi hỏa lực mình phát hỏa rõ mục tiêu là chúng dập B40, B41 vào luôn. Nhưng súng nổ thế này thì yên tâm rồi.

        Chuông điện thoại reo liên tục. Anh Đạc vào nghe và trả lời Tiểu đoàn về tình hình địch tập kích. Cũng nói là trước đó đã cử đồng chí Trọng, Đại đội phó, cùng một liên lạc xuống đôn đốc anh em rồi chắc không có gì phức tạp.

        Các loại súng của ta và Pôn Pốt vẫn dồn dập. “Quái, sao cối không bắn hỗ trợ?" Anh Công hỏi tôi. Tôi nói thực sự chưa biết là chúng ở xa hay thật gần mình, nên anh em chưa dám bắn thôi. Sợ bắn xa thì vượt tầm mà bắn gần thì sợ vào Trung đội 2. Vừa giải thích xong thì cũng nghe thấy tiếng nổ đầu nòng của cối. Tôi nói có bắn thì cũng chỉ là hú họa thôi, phải để mai hỏi kỹ anh em dưới Trung đội. Về điểm nổ của đạn ở cự ly vừa rồi thế nào, thì lần sau cối chi viện mới tốt được.

        Trận địa đã im tiếng súng. Khoảng 30 phút sau, anh Trọng cùng đồng chí liên lạc dìu hai thương binh của Trung đội 2 về Ban chỉ huy Đại đội. Một đồng chí Tiểu đội trưởng bị thương vào vai do đạn thẳng. Một đồng chí chiến sĩ bị mảnh vào tay nhưng không nặng lắm. Hai đồng chí y tá nhanh chóng kiểm tra và thay lại băng cho anh em. Tiêm cho mỗi đồng chí một ống trợ lực rồi nói với anh Công là phải đưa ngay về phẫu của Trung đoàn, vết thương ở vai vẫn ra máu nhiều. Anh Đạc báo về Tiểu đoàn và xin vận tải xuống chuyển thương binh. 30 phút sau thì hai đồng chí trinh sát cùng bốn đồng chí vận tải đã mang cáng xuống. đồng chí Tiểu đội trưởng phải khênh, còn đồng chí bị thương nhẹ tự đi được.

        Giải quyết xong thương binh đã 2 giờ sáng, anh em tôi phân công trực chỉ huy, trực gác, rồi tranh thủ đi nghỉ. Gần sáng bọn Pôn Pốt lại tập kích vào các vị trí chốt của Đại đội lần nữa. Nhưng chúng tập trung đánh vào hướng Đại đội 3 nhiều hơn. 20 phút sau toàn trận địa lại chìm trong tĩnh lặng.

        Tôi tỉnh dậy đã 6 giờ 30 phút. Căng thẳng cả đêm nên giấc ngủ sâu quá. Đồng chí Công và anh Đạc đã ăn sáng. Cả hai về Tiểu đoàn họp quân chính, còn tôi cùng anh Trọng hai cấp phó ở nhà. Tôi nhanh chóng làm vệ sinh, cùng anh em ăn sáng rồi rủ anh Trọng đi thăm các chốt. Anh Trọng nói: “Để tôi đi anh ở nhà trực chỉ huy. Đi cả ai nghe điện”. Tôi ở nhà, nhưng thực sự chỉ muốn đi thăm chốt. Muốn ra ngoài chốt của các Trung đội xem tình hình thế nào. Nhất là hỏi về việc cối chi viện ra sao... thôi đành đợi anh Trọng về vậy.

        Gần trưa anh Công và anh Đạc cũng về. Anh em tôi nhanh chóng họp Ban chỉ huy. Anh Đạc mời các Trung đội trưởng và hai đồng chí Tiểu đội 10 và 11 lên hội ý phổ biến tình hình.

        Như vậy, không ngoài dự kiến của ta. Bọn Pôn Pốt đã rất cay cú. Chúng đã điều hai Tiểu đoàn đến trước khu vực chốt của Tiểu đoàn 1. Vì vậy, chúng sẽ tăng cường tập kích ta về ban đêm. Anh em ban ngày cũng không được đi lại nhiều, và đi quá xa vị trí, đề phòng bọn này bắn tỉa. Trên sẽ theo dõi diễn biến cụ thể, sẽ được thông báo sau. Những yêu cầu đầu tiên, hẩm hào phải được chu đáo, làm thêm nhiều vị trí, hố chiến đấu dự phòng. Các Trung đội phải có chốt râu tôm, cách chốt chính từ 15-20 mét, để chủ động phát hiện địch sớm.

        Tối, khoảng 8 giờ, bọn Pôn Pốt đã ùng - ùng vào các chốt. Cũng hô trô - trô ầm ĩ. Phán đoán số lượng địch không nhiều, nhưng hướng Đại đội 3 thì chúng tập trung bắn hỏa lực vào nhiều hơn. Cứ cách 2 giờ thì chúng lại tập kích một lần.

        Liên tiếp hai ngày sau cũng vẫn tình trạng như vậy. Cứ đến 8 giờ tối là bọn Pôn Pốt đã mò vào tập kích các chốt của ta. Mật độ tập kích đã dày hơn. Đại đội 3 đã thương vong một số nhưng các trận địa, vị trí chốt vẫn vững chắc. Qua trinh sát đã nắm chắc tình hình của bọn Pôn Pốt. Chúng đã đưa hai Tiểu đoàn vượt sông áp sát vào phía Nam ngã ba Sáng ke, cách khu vực chốt của Trung đoàn 3 km có một con sông nhỏ, đúng ra là con mương đào. Trung đoàn lên phương án tác chiến tấn công tiêu diệt bọn này.

        Theo trinh sát báo cáo, trước mặt Tiểu đoàn 1 hiện có hai Tiểu đoàn 121 và 122 của Pôn Pốt. Hàng ngày chúng tổ chức tập kích, lấn dũi các vị trí chốt giữ của ta. Chúng tập trung tập kích cao độ ở chốt của Đại đội 3, tần số tập kích ngày càng dày hơn, mạnh hơn. Các chốt của Đại đội 1 và 2 chúng có tập kích, nhưng có vẻ chỉ là ghìm chân ta thôi. Hiểu rõ ý đồ của Pôn Pốt, Trung đoàn trưởng Trần Măng, Chính ủy Trung đoàn Diệp Xuân Ánh thống nhất phương án tác chiến là:

        - Tiểu đoàn 1: Để Đại đội 3 vẫn chốt giữ tại vị trí. Đại đội 1 và 2 luồn sâu khoảng 3km đón lõng tại phía trái khu vực Svay Chek.

        Hai lực lượng này tạo thành gọng kìm, đón lõng đường rút và đánh từ phía sau của Pôn Pốt ngược trở lại.

        - Tiểu đoàn 2: Gồm hai Đại đội cùng Đại đội 9 của Tiểu đoàn 3 và sáu xe bọc thép của Lữ đoàn 22, tấn công vỗ mặt hai Tiểu đoàn Pôn Pốt. Các Đại đội 12,7 ly, ĐKZ75 cũng được điều động tăng cường cho lực lượng tấn công. Trận này chỉ dùng cối 82 ly chi viện, không dùng pháo binh của Sư đoàn.

        Sáng 19 tháng 6, đồng chí Đạc và Công về Tiểu đoàn rồi lên Trung đoàn nhận nhiệm vụ chiến đấu. Ý nghĩa của trận đánh này rất lớn. Vì qua mấy ngày, chúng chủ động tập kích mà không thấy ta xuất kích. Bọn Pôn Pốt đã chủ quan, chưa cho rằng chúng ta không dám tổ chức tấn công chúng, nên ta quyết tâm đập cho bọn này một đòn thật đau.

        Đến 10 giờ, anh Đạc và anh Công đã về tới Đại đội. Cử liên lạc mời ngay các Trung đội trưởng, Tiểu đội trưởng hỏa lực về họp, phổ biến nhiệm vụ luồn sâu đêm nay để tấn công địch vào sáng ngày mai 20/6. Sau khi nhận nhiệm vụ, các Trung đội trở về làm công tác chuẩn bị. Ban chỉ huy Đại đội phân công mỗi người một việc, tôi và đồng chí Công chia nhau xuống từng Trung đội họp, nắm tư tưởng, làm công tác động viên anh em chiến đấu, hội ý với Đoàn thanh niên để ý theo dõi, tạo nguồn phát triển đảng viên cho chi bộ.

        Phát động ý chí chiến đấu, tinh thần dũng cảm của người đảng viên, đoàn viên, trực tiếp phổ biến tình hình địch, nhiệm vụ chiến đấu của từng Trung đội. Đồng chí Trọng lo tổ chức hậu cần, chuẩn bị cơm nắm, kiểm tra lại vũ khí, trang thiết bị, súng đạn cho đủ yêu cầu trận này là 2 cơ số.

        Mọi người tích cực đôn đốc, kiểm tra việc chuẩn bị chiến đấu đến 4 giờ chiều. Mọi việc tương đối hoàn tất. Tôi nói mọi người nên nghỉ ngơi một lúc để lấy sức cho trận chiến đêm nay, ngày mai. Tôi và anh Công nằm xuồng sàn ván, nhìn lên nóc sàn. Mỗi người một suy nghĩ. Muốn ngủ, nghỉ một lúc, mà sao không ngủ được. Trời vẫn mưa. Những giọt cuối của trận mưa rào lúc trưa. Bỗng anh Công bật dậy nói: “Ngủ làm gì bây giờ. Còn trà không Hiệp? Làm ấm trà và ván cờ cho hết thời gian ông Phú. Trinh sát xuống bây giờ đấy”.

        Tôi thoáng nghĩ, cái ông này không nghỉ, hoặc không lo việc gì khác sao. Đầu óc đâu mà chơi cờ bây giờ. Nhìn đôi mắt to sáng của anh Công, giọng nói ấm áp truyền cảm, rất có sức lôi cuốn, tôi cũng bật dậy nói: “ừ, chơi thì chơi. Nhưng chơi cờ với anh chán bỏ xừ. Tôi chấp cả ba ông một phe, nhưng chỉ chơi đúng hai ván thôi nhé”.

        Ban chỉ huy Đại đội 1 là một ê kíp thật gắn bó, thật hoàn hảo. Mọi người rẫt có trách nhiệm với công việc. Rất tôn trọng nhau. Tôi cũng đã từng thấy nhiều Đại đội, cấp trưởng, cấp phó hoặc cán bộ Quân sự - Chính trị, cứ thường hay mâu thuẫn nhau. Còn chúng tôi thì cũng mới cùng tác chiến, nhưng như là đã gắn bó lâu lắm rồi như một gia đình, anh em thật ấm cúng. Tôi với anh Đạc bằng tuổi nhau, kém anh Trọng và anh Công một tuổi, nhưng không hiểu sao, có việc gì mọi người vẫn cứ hay hỏi tôi, hoặc tham khảo ý kiến tôi trước. Trong các công việc của đơn vị, hay cả những chuyện riêng tư, yêu đương, thư từ, cách xử sự... Hay có những lúc đàm đạo tìm hiểu về khác giới, tôi cũng hay góp chuyện, có trích dẫn sách vở đàng hoàng, làm như là tôi giỏi về các khoản này lắm.

        Chưa xong ván cờ thứ hai thì đồng chí liên lạc đi lấy cơm về. Tôi nói, thôi mình hòa. Mọi người đi ăn cơm tối, rồi chuẩn bị các tư trang cần thiết. Việc đi luồn sâu, đánh địch cũng đã quen thuộc, không còn cái phân vân, lo âu như những lần đầu.

        Đương nhiên ai cũng biết, mỗi trận luồn sâu, mỗi trận đánh thì đều có những diễn biến khác nhau. Trong cùng một trận đánh, có đơn vị thì vô cùng vất vả, ác liệt. Nhưng có mũi, có hướng thì nhàn nhã, vừa nổ súng là địch đã chạy rồi.

        Anh em trong Ban chỉ huy và các Trung đội trưởng Tiểu đội 11 hỏa lực đại liên, anh nuôi, quản lý còn là lớp lính 1972- 1974 nên bản lĩnh, kinh nghiệm trận mạc dày dạn. Các chiến sĩ lớp 1975-1976 cũng đã vững vàng. Lớp 1977 cũng đã được tham chiến nhiều. Anh em 1978 thì mới được bổ sung, đa phần là anh em thành phố Hải Phòng - thành phố Hà Nội. Lính mới có phần ngang bướng, nhưng qua thử thách của trận luồn sâu thì cũng rất có bản lĩnh trách nhiệm.

        Giờ xuất phát luồn sâu được lùi lại. Vì theo quy luật cứ khoảng sau 8 giờ tối là bọn Pôn Pốt đã tập kích các chốt của ta. Trung đoàn yêu cầu các đơn vị ở tại vị trí. Nếu khoảng 8 giờ mà Pôn Pốt tập kích thì các Đại đội vẫn cứ nổ súng đánh trả như bình thường. Đen 9 giờ tối, Đại đội 1 và 2 bí mật bỏ chốt, luồn sâu theo kế hoạch. Gần 7 giờ tối, cả hai đồng chí cấp phó Tiểu đoàn, cùng hai chí Nguyễn Đăng Ngân và Trịnh Doãn Ngọ trinh sát Tiểu đoàn tập kết về Đại đội 1. Mọi người vào hầm của Ban chỉ huy Đại đội, uống trà bàn bạc công việc, hồi hộp đợi giờ tập kích của Pôn Pốt.

        Rất đúng giờ, Pôn Pốt lại ùng oàng tắc bọp vào các chốt của Tiểu đoàn. Hướng Đại đội 3 súng nổ vẫn gắt hơn. Theo bài bản các Trung đội vẫn nổ súng đánh trả Pôn Pốt. Cổi 60 ly cũng làm mấy quả. Khoảng 15 phút thì toàn tuyến lại chìm trong im lặng. Anh em chuẩn bị hành quân. Khoảng 9 giờ 15 phút, đồng chí tham mưu cùng trinh sát Tiểu đoàn dẫn Đại đội 2 đến khu vực chốt của Đại đội 1, lệnh xuất quân.

        Theo kế hoạch, từ vị trí chốt của Đại đội 1 đến mục tiêu khoảng 3km, nhưng trinh sát dẫn đi vòng cũng khoảng 10 km. Cái điệp khúc luồn sâu, lần mò trong đêm lại được tái diễn. Đầu mùa mưa nên cũng có ruộng có nước, có ruộng cao còn khô. Anh em trận này luồn sầu diễn ra rất thuận lợi, hướng chốt của Tiểu đoàn bọn Pôn Pốt vẫn vào tập kích. Đại đội 3 bắn trả thật mạnh, hơn mức bình thường. Cũng có thể bây giờ chúng tôi đã ở vị trí đối diện súng bắn của mình, nên nghe tiếng nổ mạnh hơn, uy lực hơn chăng. Anh Công ghé tai tôi nói nhỏ: Bố thằng Pôn Pốt chắc nó không thể biết được là mình đã bỏ chốt, nên cứ bắn loạn lên như vậy. Khoảng hơn 12 giờ khuya, toàn đội hình đã vào vị trí tập kết mà không gặp một chốt nào của Pôn Pốt. Anh Đạc thông báo về Tiểu đoàn là Đại đội đã vào vị trí, rồi triển khai vị trí cụ thể cho từng Trung đội. Trước mặt chúng tôi là một phum rộng theo trinh sát báo thì đây là khu vực chỉ huy hai Tiểu đoàn của Pôn Pốt. Có một con đường đất chạy giữa làng. Đại đội 2 sẽ tấn công theo hướng đó, còn Đại đội 1 vòng đi xa khoảng hơn một cây số đánh tạt sườn vào. Theo hợp đồng hướng Đông là Tiểu đoàn 3 thiếu đánh ngược lại, Tiểu đoàn 2 cùng Đại đội 9 và thiết giáp sẽ tấn công vỗ mặt lên.

        Mùa mưa, chỗ nào cũng ẩm ướt. Ban chỉ huy Đại đội lợi dụng một bờ đất, cách vị trí các Trung đội khoảng 30-40 mét để đứng chân. Trời đêm thật mát, thoáng cảm giác lạnh, những vì sao mờ mờ nhấp nháy như đang theo dõi, đùa vui với những
chiến sĩ đang cũng cố hố chiến đấu.

        Một vài tiếng gà gáy sang canh vọng ra rồi im bặt, bởi những tiếng súng tập kích của Pôn Pốt vào các vị trí chốt Tiểu đoàn. Mọi người tranh thủ ăn cơm, chờ đợi giờ nổ súng. Gần 5 giờ sáng, tiếng gà gáy dồn dập thật nhiều. Trời đất như vỡ ra rạng sáng anh Trọng cùng một đồng chí liên lạc lên vị trí tập kết của Trung đội 1, nhắn anh em chuẩn bị tới giờ tấn công, và cùng với anh em tấn công. Tôi xuống cùng Trung đội 2.

        Trước giờ nổ súng, không gian im ắng lạ thường. Bọn Pôn Pốt đi tập kích về chắc cũng lăn ra ngủ. Chúng không thể biết rằng, bão tố, lửa khói và lòng căm hận đang chuẩn bị ập xuống đầu.

        Trung đội trưởng Trần Vinh nhập ngũ tháng 10 năm 1974, quê ở Hà Tĩnh, dáng người thấp, to đậm, đôi lông mày lưỡi mác, đen sì dữ tợn. Trong chiến đấu, Vinh luôn là người có bản lĩnh xông xáo, dũng cảm, rất được anh em trong Trung đội khâm phục, cán bộ cấp trên tin tưởng. Thấy tôi xuống, Vinh gần như bất ngờ và vui. Ghé tai tôi thì thào nói:

        - Chuẩn bị xung phong rồi, sao anh không ở chỗ Ban chỉ huy Đại đội mà xuống đầy làm gì?

        Tôi nói:

        - Anh Trọng đi cùng Trung đội 1, tôi xuống đây xung phong cùng các ông. Trên Ban chỉ huy có anh Đạc, anh Công rồi.

        Vinh lại nói tiếp:

        - Từ xưa đến giờ, cấp phó chính trị Đại đội thường ở phía sau, chứ có ai xuống cùng chiến đấu với cấp Trung đội như anh đâu?.

        Tôi nói:

        - Mới đi chiến với anh em trận này là hai. Có đi thì mới hiểu thêm kinh nghiệm chỉ huy. Vả lại, tôi cũng là lính AK, súng dài từ trước mà - Tôi nói tiếp: “Sắp đến giờ rồi đấy, ông đi xốc lại anh em đi”.

        Tôi và Vinh cùng đến các vị trí Tiểu đội. Thấy tôi đi cùng với Trung đội trưởng, anh em rất hồ hởi. Vừa đến vị trí Tiểu đội 6, thì từ hướng chốt của Tiểu đoàn, lóe lên tiếng chớp đầu nòng. Tôi lại đếm 1-2-1,1-2-2 đến 1-2-9, đến 1-10-1 thì nghe tiếng nổ đầu nòng, kèm theo là tiếng chớp nổ trong khu vực giữa phum. Tôi nói với anh em: “Từ đây về chỗ cối Tiểu đoàn hơn bốn cây số”. Vinh nói: “Sao anh biết?”. Tôi nói mình con nhà “cối” mà, lúc nào mình giải thích.

        Chớp đầu nòng cối nhằng nhằng, rồi tiếng nổ của đạn cối 120 ly nghe rền như tiếng sấm. Các loại cối nổ dồn dập xuống mục tiêu. Tiếng ĐKZ ở trận địa của Trung đoàn cũng ẩm vang. Nhìn những quả đạn vạch lửa theo hình vòng cung, trong trời mờ sáng trông thật đẹp mắt. Những con chim cút hay dẽ giun, nghe tiếng nổ, sợ hãi bay vọt lên trời kêu thất thanh chóe chóe.

        Các loại cối ĐKZ thi nhau cấp tập. Cối 60 ly của Đại đội cũng tong - tong vào phum. Tôi nói với Vinh: Cối bắn chế áp khoảng 15 phút thôi. Khi nghe tiếng súng tấn công của Tiểu đoàn 2 thì mình cũng xung phong. Vây các hướng thế này, bọn Pôn Pốt chạy đằng trời cũng không thoát.

        Vừa lúc đó, tiếng súng 12,7 ly ở hướng tấn công chính đã rộ lên. Thùng, thùng, thùng, thùng. Nhiều viên đỏ lừ bay vọt qua phum lên trời. Tiếng ĐKZ, tiếng B40-B41 cũng ùng - ùng, oàng - oàng dồn dập. Tiếng AK nghe từ xa tạch - tạch - tạch. Vẫn chưa có tiếng bắn trả của bọn Pôn Pốt. Hướng Đại đội 2 cũng đã rộ lên tiếng súng tấn công. Không gian như vỡ òa. Khói lửa, súng trận đã ầm vang các hướng. Tiếng anh Đạc, anh Công hô xung phong... xung phong... thật dũng mãnh. Tôi cũng nói xung phong... rồi cùng anh em lao lên phía trước.

        Hai khẩu đại liên của Tiểu đội 11 vẫn thình - thình - thình, thình - thình - thình. Những điểm xa dài vào phum, sau đó chếch nòng lên cao bắn thị uy, lấy khí thế xung phong cho bộ binh, ừng oàng, ùng oàng. B40 - B41 đã bắt đầu phóng tới tấp. Khói thuốc súng đã trùm lên đội hình tấn công. Tôi vận động song song cùng Vinh và cũng bắn mấy loạt AK. Liếc sang hai bên, thấy các mũi xuất kích rất đều. Anh em chạy gằn qua ruộng, nước bắn tung tóe. Bên trái lùi lại phía sau là anh Công, anh Đạc cũng đang hành tiến. Thỉnh thoảng anh Đạc lại dừng lại “cóc” quả M79 vào phum. Máy bộ đàm đã được mở liên lạc từ lúc nổ súng. Hai đồng chí thông tin đeo máy bộ đàm, có cần ăng ten cao vút như cái cần câu. Ngả nghiêng đung đưa theo nhịp chạy. Anh em đang cố vận động theo Ban chỉ huy. Vừa chạy, vừa cầm tổ hợp dí sát mồm, vừa đọc những chữ số đúc, bắt liên lạc với trung tâm. Hướng Tiểu đoàn 3 súng bộ binh cũng đã nổ dồn dập. Hướng Đại đội 2 súng nổ rất dữ dội. Đã nghe tiếng súng bắn trả của bọn Pôn Pốt. Một vài tiếng xoẹt - xoẹt, viu - viu sắc ngọt vượt qua đầu tôi và Vinh. Nghe tiếng đạn nhọn xoẹt qua, thoáng rùng mình lạnh gáy.

        Tôi nói: Như vậy rìa làng cũng có chốt của Pôn Pốt. Ông nói anh em phụt mấy quả B41 vào mấy cái bụi cây và mấy cái nhà sàn kia. Vinh đi chậm lại, nói với đồng chí B41 đi tăng cường. Rất nhanh, đồng chí xạ thủ Tiểu đội 11 quỳ xuống bắn ngay, ùng, quả B41 như quả tên lửa xe gió lao đi lửa phụt ra đằng sau, lao vào mục tiêu nổ ầm. Lửa khói trùm lên. Rồi lại thao tác rất nhanh, bắn vào tiếp hai mục tiêu khác. Đã tới rìa phum, anh em không vận động được nữa, mà bắt đầu tiền nhập chậm hơn. Loáng thoáng thấy bóng bọn áo đen chạy rất nhanh. Thằng có súng, thằng không có súng. Anh em nhằm bắn và tiếp tục hành tiến.

        Hướng Đại đội 2 đánh theo trục đường đất, phát triển có vẻ rất thuận lợi. Tôi nói Vinh anh em tiếp tục tiến. Tôi đợi và nhập vào chỗ Ban chỉ huy Đại đội. Phía sau anh em Tiểu đội 11 đang khiêng hai khẩu đại liên theo đơn vị. Hai khẩu đội cối còn ngoài cánh đồng cũng đang vận động theo.

        Tôi nói anh Đạc bắt liên lạc với Đại đội 2, chứ bên đó đang vận động tới rồi, không cẩn thận lại “táng” vào nhau. Anh Đạc bảo thông tin báo vế Tiểu đoàn là Đại đội 1 đang tiến vào phum rồi. Nói là phum nhưng địa bàn ở khu vực này rất rộng, gần như là một thị trấn, thị tứ. Chắc đầy là cấp xã hay cấp huyện của Pôn Pốt, nên nhà sàn có vẻ rất khang trang, đẹp đẽ, còn in lại dấu tích của một thời huy hoàng, hưng vượng đã qua.

      
        Tiếp tục tiến lên vài trăm mét nữa, tới trục đường thì gặp Đại đội 2 vượt qua. Xác mấy thằng Pôn Pốt nằm vắt trên đường. Mọi tiếp tục truy kích về hướng trái. Anh em phát hiện có vết máu từ đường hướng vào bụi cây. Đoán ngay là có thằng bị thương lết vào đó. Tôi nói anh em chú ý tìm kiếm, rất nhanh đã phát hiện một thằng Pôn Pốt nấp trong bụi cây. Một đồng chí Đại đội 2 hô: “Lớt day lơn”. Một cánh tay rồi hai cánh tay giơ lên. Anh em lao vào xem xét. Thằng này bị đạn bắn xuyên qua gần khu vực cổ chân, nên không thể chạy được. Hai đồng chí Đại đội 2 lôi tên Pôn Pốt từ trong bụi ra, lấy thắt lưng của nó, trói quặt tay ra phía sau. Tên Pôn Pốt to con, mặt tái mét trắng bệch, chưa hoàn hồn. Tôi nói:” Căm phơ lương” chỉ vào súng, ý hỏi là súng đâu. Hắn lăng lắc đầu. Tìm quanh cũng không thấy. Vừa lúc đó một chiến sĩ Đại đội 2 trông còn rất trẻ, bị thương vào cánh tay đã được băng nhưng vẫn đeo khẩu RPD băng tròn chạy tới.

        Tôi nói:

        - Mấy anh em ở đây trông coi thằng Pôn Pốt này.

        Tôi hỏi Nhẫn, sau này mới biết tên đồng chí bị thương này là Trần Trung Nhẫn, nhập ngũ tháng 7 năm 1977, quê Thái Bình:

        -  Vết thương có nặng không?

        Nhẫn nói:

        - Em bị nhẹ thôi.

        Tôi nói:

        - Anh em cứ ở đây phải cảnh giới nhé.

        Nhẫn nói:

        Em vẫn bắn được mà.

        Sau đó tôi cùng các anh em khác tiếp tục truy kích về hướng Đông. Tiếng súng ở đó vẫn đang rộ đều.

        Sau này khai thác mới biết thằng tù binh này là Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 121. Việc thành tích bắt được tù binh và việc chiến sĩ Nhẫn cùng nhóm anh em quản lý dẫn tên tù binh về, đã trở thành một để tài sôi nổi và nhiều tranh cãi, khi chiến sĩ Trần Trung Nhẫn này được “lăng xê” thành tích!

        Để lại nhóm anh em và tên Pôn Pốt tại đó, tôi cùng mọi người tiếp tục hành tiến truy kích theo đội hình. Hướng Tiểu đoàn 2 đã ngớt tiếng súng. Hướng Tiểu đoàn 3, tiếng súng vẫn nổ dồn dập. vẫn có những loạt đạn thẳng của bọn Pôn Pốt về hướng tấn công của chúng tôi. Bọn Pôn Pốt vừa chạy vừa quay súng lại bắn hú họa.

        Nhưng cũng đã có một vài anh em trúng đạn. Các đồng chí y tá đang khom người băng bó vết thương cho anh em. Đại đội 2, Đại đội 1 đã lẫn vào nhau cùng tấn công về phía Đông, hướng bọn Pôn Pốt rút chạy. Gặp Tiểu đoàn 3 nên chiến sự hướng đó vẫn còn tiếp tục diễn ra, giữa một bên đón lõng bủa lưới vây, một bên cùng đường tháo chạy, đang bị ép phía sau. Hướng phải thì có cả tăng thiết giáp rồi, nên bọn Pôn Pốt không chạy về hướng đó. Chúng vừa chống trả Tiểu đoàn 3, vừa tháo chạy sang hướng trái Đông Bắc. Chúng vừa chạy vừa điên cuồng chống trả bằng những loạt đạn AK bắn thẳng, để cản bước tiến của đối phương.

        Đúng là chúng ta đã vây cả bốn mặt. Nhưng khi Đại đội 1 đã tấn công vào phum đã giáp quân với Đại đội 2, thì như vậy, tạo kẽ hở là giữa Đại đội 1 và Tiểu đoàn 3 ở hướng Đông Bắc. Vì Tiểu đoàn 3 cũng đã tấn công vào phum.

        Thật sự thì cũng không thể nào vây bọc thật kín được vì địa hình rất rộng. Phát hiện Pôn Pốt vọt ra cánh đồng, anh em truy đuổi ra tới ngoài rìa phum khoảng 200-300 mét. Bọn Pôn Pốt chạy như vịt ở đồng nước. về khoảng chạy, miếng võ “ù té quyển ’ này thì lính Pôn Pốt rất giỏi. Phải nói là vô cùng giỏi, giỏi hơn anh em mình. Anh em mình nào là bi đông nước, túi lương khô, túi đạn dự phòng. Mấy quả lựu đạn, con dao găm, cái xẻng, cái cuốc, một cái thắt lưng nặng hàng chục kilôgam. Lại còn mũ cối sắt, đi giày dép, trang bị nặng nề hơn Pôn Pốt nhiều. Lại phải thức cả đêm luồn sâu sức đã cạn, nên không thể đuổi theo kịp chúng.

        Anh em các đơn vị ngừng truy kích, mà chỉ giá súng 12,7 ly, đại liên, cối 60 ly bắn đuổi là phát huy hỏa lực hữu dụng nhất. Nhìn những thằng Pôn Pốt đang chạy bỗng giơ tay lên trời đổ ập xuống do trúng đạn, hay cả toán đang chạy, đột nhiên đồng loạt nằm xuống. rồi oàng - oàng đạn cối nổ tung nước, nơi Pôn Pốt nằm. Ước gì có phóng viên chiến trường, quay được cảnh anh em mình truy kích Pôn Pốt, tiêu diệt bọn Pôn Pốt thế này thì quý giá biết bao.

        Tôi nói với anh Công, trận này mà thằng nào còn sống, thì cũng phải sợ tới già. Các loại súng, cối bắn đuổi một lúc nữa. Bóng những cái áo đen đã mất hút vào phum xa. Lúc này chưa tới 8 giờ sáng. Một trận thắng lợi ngoài cả dự tính. Anh em các đơn vị đi thu nhặt được mấy chục khẩu súng các loại. Đếm được hơn trăm xác Pôn Pốt, bắt được một thằng tù binh là Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 121 của Pôn Pốt.

        Về phía ta thương vong rất ít. Các đơn vị chốt tại khu vực vừa tác chiến đến quá trưa thì rút về vành đai chốt giữ của mình.

        Như vậy, sau khi lật cánh từ đường số 1 về hướng đường số 13, hoán đổi vị trí cho Sư đoàn 9. Những ngày sau, anh em được thông báo là: Sư đoàn 9 lại đang gặp rất nhiều khó khăn ở khu vực trên Rừng Sở tới cầu Parasot. Có trận anh em rút khỏi trận địa không có tổ chức, bỏ lại cả hai xe tăng của Lữ đoàn 22, vì ruộng lầy, bộ binh rút trước nên lính tăng cũng chỉ còn cách nhanh chóng rời xe. Chiến tranh là thế, cho dù có kinh nghiệm trận mạc, rất anh dũng nhưng khi gặp trường hợp quá bất trắc, tình thế khó thay đổi cũng có thể phải rút chạy.

       

        Trong khi đó, Sư đoàn 341 thì lại lập được những trận thắng lớn mang tính lịch sử như mở rộng được địa bàn, có chiều sâu trung bình 15km sang đất Campuchia. Trận ngày 15 tháng 6 năm 1978, tiêu diệt và thu được một xe bọc thép M113. Trận ngày 20 tháng 6 năm 1978 thì thắng lớn diệt hơn trăm tên, thu mấy chục súng các loại, bắt sống được cả một Tiểu đoàn phó của Pôn Pốt, anh em lại thương vong rất ít.

        Khoảng giữa năm 1978, thông tin về cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam đã được phổ biến, thông báo và tuyên truyền sâu rộng trong cả nước. Nhân dân ở những vùng xa xôi cũng hiểu biết hơn về cuộc chiến đấu của quân và dân ở biên giới Tây Nam đang vô cùng ác liệt. Tổng cục chính trị và các cơ quan báo chí truyền thông đã cử rất nhiều phóng viên báo xuống các đơn vị.

        Sư đoàn 341 là đơn vị có bề dày thành tích trong chiến đấu. Như có những trận đánh đạt hiệu quả cao, bắt được nhiều tù binh, thu được nhiều vũ khí, đánh thắng các trận lớn dọc vùng biên giới như Phú Cường, Khánh An, Khánh Bình, Hồng Ngự - đồng Tháp, Hà Tiên - Kiên Giang. Trong trận ngày 20 tháng 6 này lại đạt hiệu quả và thành tích chiến đấu rất cao.

        Mục tiêu của các nhà báo, của đoàn công tác muốn xây dựng một điển hình, về cá nhân trong thời kỳ bảo vệ biên giới Tây Nam. Giống như hồi đánh Pháp, có các điển hình các anh hùng như Bế Văn Đàn, Phan Đình Giót. Thời hoạt động bí mật thì có tấm gương anh Kim Đồng. Thời kỳ đánh Mỹ thì có tấm gương chiến đấu dũng cảm của Nguyễn Viết Xuân với lời hô giữa trận địa pháo: “Nhằm thẳng quân thù mà bắn”. Những tấm gương ấy có sức lan tỏa nhanh trong quân đội và nhân dân, tiếp thêm sức mạnh cho cuộc chiến đấu gian khổ của chúng ta.

        Đại đội 2 Sông Lam trong những năm huấn luyện và bảo vệ khu vực vĩ tuyến 17 cũng là một điển hình về ý thức kỷ luật. Có nhiều thành tích trong huấn luyện, tác phong nền nếp chính quy hiện đại. Là tấm gương cho toàn quân học tập những năm 1973-1974, trong chiến đấu giải phóng miền Nam. Đặc biệt là chiến dịch Hồ Chí Minh. Đại đội 2 Sông Lam cũng có nhiều thành tích đặc biệt xuất sắc, được Đảng, Nhà nước phong tặng là Anh hùng lực lượng vũ trang. Trong chiến tranh biên giới Tây Nam Đại đội 2 cũng là Đại đội có nhiều thành tích chiến đấu. Có nhiều cá nhân rất dũng cảm trong chiến đấu, đang được đơn vị đề nghị phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang như Nguyễn Song Thao, Ngô Khắc Quyển, cả hai đồng chí này đều đã hy sinh trận ngày 18 tháng 7 năm 1978, được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang.

        Thật trùng hợp, đồng chí Trấn Trung Nhẫn lại cũng là chiến sĩ của Đại đội 2 Sông Lam, lại là lính thế hệ tháng 7/1977, rất trúng với tiêu chí của một điển hình trong việc xây dựng một tấm gương cho lớp chiến sĩ sau 1975. Cái tên Trần Trung Nhẫn cũng có cái gì thân thiện và mang ý nghĩa. Trận vừa qua, đơn vị thắng lớn. Nhẫn lại bị thương, cùng anh em dẫn giải tù binh về. Rất tự nhiên, Nhẫn đã được lọt vào mục tiêu tìm kiếm, xây dựng điển hình của các nhà báo và đoàn công tác.

        Sau trận thắng ngày 20 tháng 6 năm 1978, tình hình toàn tuyến chốt của Trung đoàn 273 được bình yên mấy ngày. Toàn hướng chốt của Trung đoàn im tiếng súng. Ban đêm cũng không có tiếng ùng oàng, cắc bụp, tiếng súng tập kích của Pôn Pốt. Anh em được dịp xả hơi. Ngày thì tích cực cải thiện, chủ yếu là săn bắt cá, mà các loại cá nhỏ ở đây thì nhiều vô kể. Hết cá kho, cá nấu, cá rán, cá nướng, cá sấy thì cũng chẳng còn biết làm gì hơn. Các khóm tre cũng đã được khai thác cạn kiệt những cây măng phục vụ cho bữa ăn của lính.

        Mưa. Chính thức mùa mưa năm 1978 đến. Có ngày mưa ào ào, mưa rầm rể, mưa suốt cả ngày, cả đêm. Đúng là mưa nhiều, vô tình đã trở thành kẻ đồng lõa của Pôn Pốt, gây cho các đơn vị chốt giữ bao nhiêu phiền toái, khổ cực.

        Trước hết là hầm hào công sự ngập nước, nên ngồi gác không thể ngâm người mãi trong nước được. Như vậy mình đã lạ mục tiêu lộ trên cao. Mà về đêm, nếu quan sát tốt nhất là phải ở vị trí càng thấp càng tốt. Ngoài tiếng động phát hiện bằng tai, còn nhìn được bóng người mờ mờ trong nền trời đêm.

        Tiếp đến là quán áo anh em lúc nào cũng ẩm ướt vì thông thường, mỗi người cũng chỉ có hai bộ. Mà trong điều kiện mưa triển miên thì quần áo anh em làm sao khô được, nên nhiều anh em lại phải mặc độc cái quần đùi. Mưa ẩm ướt, làm quần áo nhanh bị mục rách. Thế là thêm cái khổ của người lính chốt là thiếu quần áo mặc.

        Tiếp đến do ẩm ướt ngâm nước lâu những bệnh dịch nước ăn chân, ăn tay, lang ben, hắc lào, cả ghẻ ngứa... bắt đầu đồng lõa với Pôn Pốt làm khổ lính mình. Anh nuôi lo chuyện nấu ăn cũng thật vất vả. Vì củi đun không có, phải tận dụng những tre, gỗ, sàn nhà hỏng của dân làm củi đun. Rồi cái nguồn củi này cũng hiếm, cũng cạn kiệt dần theo thời gian. Việc tiếp phẩm từ Việt Nam sang quãng đường hàng chục cây số hàng ngày của từng đơn vị cũng gian nan không kém. Con đường đi từ Bến Sỏi, Búa Lớn sang giờ đây đã nhão nhoét, công binh phải vào rừng Hòa Hội, chặt hàng vạn cây gỗ to bằng bắp chân, bắp đùi, mang ra lót ngang đường cho xe đi.

        Nếu có việc gì mà về Việt Nam, được đi nhờ những xe Hồng Hà kéo pháo, vận chuyển thì một lần đi là một lần nhớ đời, vì mọi người đều phải đứng trong thùng xe, bám chặt vào thành xe. Nhún lên, nhún xuống xe theo từng nhịp xóc ổ voi, ổ gà, vượt qua những cây gỗ tròn trơn truội. Duy nhất là chỉ còn đồng chí lái xe là phải ngồi ghế lái. Người cứ nhảy lên nhảy xuống, nghiêng bên nọ, ngả bên kia, đầu đập liên tục vào nóc ca bin, trông thật tội nghiệp.

        Lúc này, hậu cần đã có thêm sáng kiến là mang bánh mì sang chốt. Như vậy lúc đó đơn vị của tôi vẫn ngày ba bữa cơm, nhưng hai bữa cơm, một bữa bánh mì. Sáng kiến này cũng giải quyết được phần nào vất vả trong việc đun nấu của anh nuôi, chăm sóc bữa ăn cho bộ đội trên chốt.

        Yên bình được mấy ngày. Bắt đầu từ ngày 25 tháng 6, bọn Pôn Pốt lại tập trung tập kích vào dọc tuyến chốt của Trung đoàn và Tiểu đoàn 1. Lần này chúng tập kích với mật độ dày hơn, điên cuồng hơn. Cứ khoảng 8 giờ tối là đã bắt đầu đợt tập kích chúng. Chủ yếu là dùng các loại B40-B41 và ĐKZ bắn tập trung vào các điểm chốt của các đơn vị. Có đêm chúng tập kích tới hơn chục lần, làm cho các đơn vị chốt sinh hoạt rất căng thẳng.

        Đại đội 3 vẫn là mục tiêu chính của Pôn Pốt. Vì đây là điểm đầu, trong thế phòng ngự của Tiểu đoàn. Ngoài các trận tập kích đêm, ban ngày chúng cũng dùng cả pháo cối 12,7 ly bắn găm vào đội hình chốt. Những khó khăn về trời mưa, nước ngập lụt, đúng là thuận lợi với Pôn Pốt, khổ sở cho bộ đội mình. Anh em phải chống đỡ chúng rất vất vả, vì chúng cơ động ngoài ruộng rộng, mục tiêu di chuyển. Còn chúng ta là chốt cố định, lại bị thụ động. Pháo, cối, hỏa lực của ta cũng đã chi viện tối đa, mà bọn này như ngày càng say máu. Chúng điên cuồng thể hiện rõ ý đồ lấn dũi, nhổ chốt của Đại đội 3.

        Đại đội 3 thương vong tăng dần. Quân số bắt đầu thiếu hụt. Tiểu đoàn và Đại đội vẫn kiên cường giữ chốt. Các Đại đội 1, 2 được tăng cường chốt cho Đại đội 3 để giữ vững địa bàn.

        Khoảng đầu tháng 7 năm 1978, Tiểu đoàn yêu cầu Đại đội 1, điều 1 Trung đội thiếu sang tăng cường khu vực chốt tiền tiêu của Đại đội 3. Lúc đó khoảng 5 giờ chiều, anh Công, anh

        Đạc căn cứ vào tình hình chốt của Đại đội, điều động Trung đội 1, đồng chí Trần Vinh để lại một Tiểu đội chốt. Còn trực tiếp đồng chí Vinh - Trung đội trưởng chỉ huy hai Tiểu đội. Được tăng cường thêm một B41 sang vị trí chốt của Đại đội 3. Sau khi được nghe phổ biến nhiệm vụ, đồng chí Trần Vinh nói: “Tôi mệt không thể đi sang chốt của Đại đội 3 được”. Anh Công, anh Đạc thuyết phục mãi mà Trần Vinh cũng không nhận nhiệm vụ, rồi bỏ vị trí Trung đội, việc xử lý thật khó khăn. Ai cũng biết, đến đó bám chốt là vô cùng vất vả và nguy hiểm, nhưng không thể điều Trung đội khác thay thế.

        Trong lúc anh Đạc báo cáo lên Tiểu đoàn về tình hình khó khăn trong việc điều động. Tôi xuống Trung đội 1 chuyện trò và làm công tác tư tưởng với Vinh và anh em Trung đội 1. Không phải chỉ có Vinh, mà còn một đồng chí Tiểu đội trưởng nữa cũng không chịu đi tăng cường cho Đại đội 3.

        Thuyết phục một lúc, rồi tôi nói với Vinh: Nếu Vinh và Thắng không đi,Thì hai anh em lui hẳn về cứ phía sau. Đừng ở đây nữa, làm khó cho Đại đội và ảnh hưởng tư tưởng anh em khác.

        Suy nghĩ một lúc, rồi Vinh nói: “Thôi em nghe anh. Chứ người khác thuyết phục, thì em cũng dứt khoát không chấp hành. Nhưng anh phải tăng cường đạn và bánh mì cho anh em đi chốt”. Tôi nói: “Đạn thì yên tâm là thoải mái cho anh em bắn. Còn bánh mì thì anh sẽ điều trên Đại đội xuống. Vinh cho anh em làm công tác chuẩn bị đi”.

        Tôi trở về Ban chỉ huy Đại đội, trao đổi lại với Ban chỉ huy về tình hình Trung đội 1. Nói đồng chí Vinh và Thắng đã chấp hành lệnh rồi. Hai đồng chí trinh sát Tiểu đoàn đang đợi ở Ban chỉ huy. Tôi nói liên lạc lấy toàn bộ số bánh mỳ của Ban chỉ huy xuống cho anh em.

        Trời đã nhập nhoạng tổi. Tôi bắt tay từng anh em nhất là Vinh bắt tay tôi thật chặt. Tôi nhìn sâu vào mắt Vinh, đôi mắt to đen kiên nghị đôi lông mày lưỡi mác, thật ấn tượng. Trong lòng tôi trào lên cảm giác xót xa thật khó diễn tả. Chiều biên giới nơi chiến tuyến, mưa vẫn rả rích rơi. Ngày mưa trời nhanh tồi.

        Tôi về đến hầm chỉ huy Đại đội, anh Đạc, anh Công hỏi về tình hình anh em đi tăng cường chốt Đại đội 3. Tôi kể cho các anh em về anh em Trung đội 1, về Trần Vinh, về Thắng rồi nói: “Anh em mình tốt thật, tuyệt vời thật. Nhưng không hiểu sao tôi cảm thấy áy náy thế nào ấy!”

        Đồng chí Hiệp liên lạc mang mấy phong lương khô dự phòng ra cho mọi người cùng ăn. Vừa ăn vừa nói chuyện thêm về các công việc của Đại đội, nhất là khu vực chốt giữ của Trung đội 1, còn có 1 Tiểu đội. Tôi nói với anh Đạc: “Anh xem điều ở Trung đội nào một Tiểu đội tăng cường vào chốt Trung đội 1. Mình cứ cẩn thận thì hơn”.

        Chuyện trò trao đổi tiếp mấy câu, tôi thấy uể oải vào hầm nằm nghỉ, lòng vẫn thấy bôn chồn áy náy, thật khó tả. Đôi mắt Vinh to tròn, đôi lông mày lưỡi mác rất kiên nghị và câu nói: Em nghe anh, chứ người khác thuyết phục, thì dứt khoát em không chấp hành cứ hiển hiện trước mặt, cứ văng vẳng bên tai. Trong chiến đấu gian khổ, ác liệt, hy sinh là nỗi đau buồn không thể tả, nhưng rồi chiến đấu triển miên, cảm thấy sự hy sinh mất mát cũng là lẽ thường. Hàng ngày, hàng giờ trong Tiểu đoàn, trong Trung đoàn đều có tin đồng chí này hy sinh, đồng chí kia hy sinh. Có anh em quen biết hay đồng hương, đồng khói, đồng niên, đồng lứa. Nhưng có nhiều anh em mình chưa từng gặp mặt hoặc vừa bổ sung về đơn vị được một vài ngày. Thậm chí một vài giờ, chưa kịp làm quen, chưa kịp nhớ tên nhau đã bị trúng đạn, hy sinh. Nỗi đau lớn, triển miên, tạo cho con người cảm giác chai lỳ.

        Hôm trước, nói chuyện với đồng chí Lập trên quân lực, sau trận Hà Tiên, đồng chí Lập được điều về Tiểu ban quần lực Trung đoàn, anh Lập nói nhỏ: Từ khi đi biên giới, trung bình một ngày Trung đoàn có 3 đồng chí hy sinh. Số bị thương thường là gấp gần ba lần. Trời! Đấy mới là trung bình của một Trung đoàn. Còn trên Sư đoàn, toàn Quân đoàn, toàn tuyến biên giới thì không biết con số thật thế nào?

        Nỗi đau của các đồng chí chỉ huy khi thấy chiến sĩ hy sinh, thương vong nhiều thì vô cùng thương xót. Lúc nào cũng phải vắt óc ra, tìm cách giảm thương vong cho đơn vị. Luôn phải làm tốt chính sách thương binh, liệt sĩ với các đồng chí đã anh dũng hy sinh vì dân, vì nước, vì Tổ quốc. Nhưng các chỉ huy, ngay cả các chiến sĩ cũng đã quen, đã chai sạn khi chứng kiến sự hy sinh quá lớn. Có những khi ngẩn người một lúc khi nghe tin “thằng bạn”, thằng “đồng hương” vừa hy sinh. Bần thần một lúc, rồi lại bừng tỉnh khi nhận nhiệm vụ, công việc thực tại của trận địa đơn vị, của chiến trường, như nhắc nhở, như động viên mình không được ủy mị, không được yếu đuối. Lại tiếp tục chắc tay súng, cộng thêm cái nghĩ: Người có số, để rồi lại cười đùa, lại lạc quan với cuộc sống để hoàn thành nhiệm vụ. Những suy nghĩ so đo, tính toán, hèn nhát chợt đến, nó cũng lại nhanh chóng ra đi, đầu hàng trước sự lựa chọn của người lính. Sự lựa chọn vinh dự, trách nhiệm Tổ quốc được đặt lên hàng đầu.

        Miên man với các suy nghĩ, tôi giật mình vì tiếng nói quen thuộc của đồng chí Mai liên lạc: “Chính trị viên ơi! Còn rượu đây”. Trong những ngày chốt, anh em trong Ban chỉ huy thường hay bí mật gửi tiếp phẩm mua cho rượu. Không phải lúc nào cũng uống, mà thi thoảng mới dùng. Riêng tôi thì bị cái thói quen, cứ tối đi ngủ là “làm một hớp”. Hình như rượu nó làm cho người ta tỉnh táo hơn, mạnh mẽ hơn, hay giúp người ta quên đi những lăn tăn, so đo tính toán. Với tôi khi làm hớp rượu tối thì đi ngủ vào giấc dễ hơn. Tôi cám bình toong rượu từ tay Mai, làm một hớp thật to. rồi lại một hớp nữa. đồng chí liên lạc nói: Sao hôm nay Chính trị viên uống nhiều thế? Rồi cám lấy bình toong rượu cất đi.

        Cùng lúc đó thì súng nổ. Bốn phương, tám hướng súng của Pôn Pốt nổ rầm rầm, dồn dập ùng oàng, pằng pằng, cắc bụp vào khu vực chốt của Đại đội và cả tuyến Tiểu đoàn. Tôi thổi tắt phụt ngọn đèn dầu, vơ nhanh khẩu súng ra vị trí chiến đấu.

        Hướng Đại đội 3 súng vẫn nổ nhiều nhất. Đã có tiếng súng bắn trả của quân mình. Cối 82 ly, cối 60 ly phía sau cũng đã hỗ chiến rất nhanh. Ở vị trí Đại đội 1, nhưng đầu óc tôi vẫn nghĩ về Đại đội 3, Trung đội 1 của Trần Vinh đang được tăng cường ở đó.

        Tôi bàng hoàng được tin Trung đội trưởng Trần Vinh, Tiểu đội trưởng Thắng cùng một đồng chí nữa đã hy sinh lúc 2 giờ sáng, bốn đồng chí khác bị thương. Linh cảm, áy náy của tôi thật linh nghiệm. Tim tôi đau thắt, mắt như thấy đất dưới chân mình sụp xuống!

        Thế rồi, tôi được biết, lúc 8 giờ sáng, Trung đội của Trần Vinh được thay chốt, trở về đội hình Đại đội. Khi ra tới chốt tiền tiêu, khu vực này có vết tích vài cái nhà sàn. Đại đội 3 dựa vào những vị trí này để tổ chức chốt giữ. Các hầm, hào chiến đấu ở ngoài mép vườn, tiếp giáp với cánh đồng đã ngập nước. Hầm hào đã rất nhiều bùn nước. Đất đào lên, đúng ra là múc lên làm bệ chiến đấu cũng nhão nhoét. Trần Vinh lệnh cho anh em cũng cố lại các hầm, hào chiến đấu. Anh em lấy mũ sắt, múc hết nước ở dưới hố chiến đấu và vét bùn lên. Nhưng việc làm này không có hiệu quả lâu vì nước lại thấm, lại rỉ ra nên không làm sao cho công sự khô được. Anh em phải đứng trong bùn nước đến lưng bắp chân, nên việc vận động di chuyển trong hào là rất khó khăn. Khoảng 30 phút sau thì Pôn Pốt tập kích trận đầu tiên vào chốt. Chúng bò gần vào các chốt, cách khoảng một trăm mét. đồng loạt bắn các loại B40, B41 vào chốt. ĐKZ82 từ xa, chúng cứ nhằm bắn bừa vào các vị trí chốt của ta, chủ yếu là hỏa lực, còn đạn thẳng là rất ít. Anh em đáp trả bằng những loạt đạn AK và cả B40, B41 nữa. Các loại cối của ta đã chi viện kịp thời, bẻ gãy trận tập kích thứ nhất của Pôn Pốt. Ngớt tiếng súng, Trần Vinh đi vòng các vị trí, đôn đốc động viên, nhắc nhở anh em vẫn phải tích cực múc nước, cũng cố trận địa, phải thật cảnh giác đề phòng Pôn Pốt mò sát vào chốt tập kích.

        Tiếp đến trận tập kích thứ hai, thứ ba, thứ tư cũng kịch bản tương tự. Một đồng chí bị thương vào vai. Anh em băng bó và dìu về phía sau. Sau trận tập kết thứ tư, trận địa lại chìm trong yên tĩnh. Toàn chốt, mọi người đều thức, không một ai nói đến chuyện ngủ. Anh em thay nhau canh gác, cảnh giới. Căng mắt ra nhìn, tìm nghe những tiếng động lạ trong đêm.

        Khoảng 2 giờ sáng, các loại hỏa lực của Pôn Pốt lại thi nhau bắn vào các chốt của Trung đội. Tiếng hô “trô - trô” ẩm ĩ, hòng áp đảo tinh thần chiến sĩ ta, anh em chủ động đánh trả. Hướng chính diện, Trung đội trưởng Trần Vinh cùng Tiểu đội trưởng Thắng nhổm hẳn người lên để bắn vào những nơi phát ra tiếng trô - trô. Phát hiện thấy một nhóm Pôn Pốt vẫn tiến vào chốt, Vinh và Thắng cùng tung ra mấy quả lựu đạn. Ẩm - ầm - ầm. Nhỏm dậy quan sát, không còn thấy bóng mấy thằng Pôn Pốt nữa, thì rầm... một quả đạn DK hay B41 của Pôn Pốt phóng tới. Lửa khói trùm lên vị trí của Thắng và Vinh. Đồng chí xạ thủ B41 gần đó cũng bị thương. Trận chiến toàn chốt vẫn tiếp diễn. Các anh em khác vẫn kiên cường chiến đấu đánh trả Pôn Pốt. Không còn tiếng trô - trô của Pôn Pốt nữa. Trận địa lại chìm trong tĩnh lặng.

        Tại Ban chỉ huy Đại đội 3, đồng chí Phô và Chính trị viên Nông thấy hướng chốt Trung đội 1 tăng cường súng nổ nhiều. Biết là hướng này gặp khó khăn. Ngớt tiếng súng, trực tiếp Đại đội trưởng Phô dẫn một Tiểu đội xuống tăng cường chốt Trung đội 1. Tổ chức đưa thi thể Vinh, Thắng cùng mấy anh em bị thương về phía sau. Từ lúc đó cho đến sáng, anh em lại mấy lần chống trả các đợt tập kích lấn dũi của Pôn Pốt. Thêm một đồng chí nữa hy sinh. Nhưng trận địa chốt tiền tiêu của Đại đội 3 và cũng là của Tiểu đoàn vẫn được giữ vững. Đến 8 giờ, Đại đội 2 tăng cường một Trung đội đến thay chốt cho Trung đội 1. Anh em trở về vị trí của Đại đội.

        Trong đội hình chiến thắng trở về, thiếu vắng bảy đồng chí. Người đi đầu đội hình không phải là Vinh. Trần Vinh, Thắng và một đồng chí nữa. Tôi và mấy đồng chí trong Ban chỉ huy bắt tay, ôm anh em thật chặt. Nhìn anh em quần áo lấm lem, mặt hốc hác thâm quầng, thật xót thương cùng bao cảm mến. Tôi không nói được lời nào. Mắt nhòe, lệ rơi, nỗi xót thương, buồn đau vô tận.

        Tôi ngửa mặt nhìn về hướng mặt trời. Hôm nay trời không mưa, mặt trời đã cao qua ngọn thốt nốt. Một vài cánh chim bay vút qua. Tôi vẫn thấy trong trung thiên vũ trụ, đôi mắt to, đôi lông mày lưỡi mác kiên nghị và câu nói rắn chắc của Trán Vinh: “Em nghe anh...”, cứ hiển hiện, cứ văng vẳng.

        Cho đến nay, đã hơn 33 năm rồi mà như mới hôm qua. Mãi mãi hình ảnh đó, câu nói của Trần Vinh, chắc rằng câu nói của chàng trai xứ Nghệ ấy sẽ luôn theo tôi đến tận cuối đời.

        Quả thật là nỗi đau, suy nghĩ, trăn trở pha cả phần ân hận nữa, những điều này đã day dứt tôi trong mấy chục năm qua. Trong chiến tranh không có sự thiên vị, nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ chiến đấu của người lính, danh dự, Tổ quốc đặt lên hàng đầu. Tất cả mọi người trong chiến đấu không ai có thể nói, có thể biết được sau trận chiến ai còn ai mất. Đó là vấn đề chung. Còn với từng trường hợp thì vẫn có những điều phải lăn tăn, nghĩ ngợi. Nhất là trong trường hợp như của tôi với Vinh, với Thắng.

       

        Trong những ngày tiếp theo, chiến sự vẫn diễn ra như vậy. Chúng vẫn tổ chức tập kích bằng hỏa lực vào cả tuyến. Nhưng cường độ, mật độ tập trung vào Đại đội 3 vẫn cao nhất. Đại đội 3, Tiểu đoàn 1 phải chống đỡ rất vất vả. Tiểu đoàn đã xin Trung đoàn chi viện hàng trăm bao cát, bao xác rắn của Mỹ cũ, tổ chức cho vận tải Tiểu đoàn đóng đầy đất khô ở phía sau. Tháo dỡ các nhà sàn hỏng và tận dụng tre đan phên. Tận dụng những ván nhà sàn không người ở, mang làm hẩm có nắp, chắn đỡ để hầm hào công sự không bị sụt lở. Be đắp các ụ chiến đấu, chống được sát thương do đạn cối, đạn nổ ĐKZ và cả B40, B41 nữa. Toàn Tiểu đoàn tập trung cũng cố hệ thống hầm hào, phòng thủ cho Đại đội 3 nên khu vực chốt ở Đại đội 3, số thương vong do các loại hỏa lực và cối 82 ly, 60 ly giảm hẳn đi. Đời sống của anh em chốt được cải thiện hơn. Mặc dù mỗi ngày, mỗi đêm vẫn phải chịu hơn chục trận tập kích của Pôn Pốt.

        Những ngày tiếp, bọn Pôn Pốt lại tập trung rất đông quân ở khu vực ngã ba Sàm Rông, khu vực ngã tư Pray Ăngke. Chúng tấn công mạnh vào khu vực chốt của Trung đoàn 266, giáp với Trung đoàn 273. Chúng đã bị Trung đoàn 266 tổ chức cùng tăng thiết giáp xuất kích, đánh tan các lực lượng của Pôn Pốt bu bám trước chốt Trung đoàn 266.

        Bọn Pôn Pốt lại chuyển lực lượng về trước khu vực Bắc Chóp. Tiếp giáp tuyến phòng ngự của Sư đoàn 7 và Sư đoàn 341. Theo trinh sát báo cáo, thì trước mặt Sư đoàn 341, tiếp giáp Sư đoàn 7 có ba Sư đoàn của Pôn Pốt. Nhưng mỗi Sư đoàn chúng chỉ sử dụng từng Trung đoàn, thay nhau liên tục tấn công, tập kích vào các tuyến chốt.

        Các loại pháo cối của ta và trực tiếp là anh em bộ binh ở các chốt, đã tiêu diệt và tiêu hao rất nhiều sinh lực Pôn Pốt. Nhưng bọn này như càng cay cú điên cuồng hơn, chúng có ý định tấn công toàn tuyến, chia cắt giữa Sư đoàn 7 và Sư đoàn 341, hòng chiếm lại khu vực ngã ba Săng Ke. Sư đoàn và Trung đoàn lên phương án chủ động tấn công tiêu diệt bọn này.

        Trong những ngày ở chốt, thi thoảng tôi vẫn phải có việc về cứ để làm công tác chính sách cho anh em. Khu vực cứ của Trung đoàn và các đơn vị, từng Đại đội làm các lán tạm, tập trung ở khu vực Búa Lớn. Địa danh này nằm ngay cạnh trục đường số 13 sang Campuchia. Ở khoảng giữa phà Bến Sỏi tới biên giới, ngay sát rừng Hòa Hội. Chính vì thế mà nơi này bộ đội ta rất đông, đồng nghĩa với hàng loạt quán cà phê, giải khát, quán nhậu của dân địa phương ở đầy và dân bên thị xã sang mở quán rất đông, phục vụ cho bộ đội. Khu vực này nhanh chóng trở thành một địa danh sầm uất, đông đúc. Anh em trước khi sang đất Campuchia thường dừng lại đây mua tạp hóa, trà, rượu, thuốc mang sang làm quà cho anh em bên chốt, hoặc là vào quán nhậu chia tay đơn vị, hay gặp gỡ đồng hương đồng khói.

        Với tôi tại nơi này, cũng tại một quán giải khát có một kỷ niệm đáng nhớ trong một lần về cứ khi đợi xe sang chốt. Tôi xin kể lại cùng các bạn.

        Mỗi lần về phía sau, được nghỉ một đêm thật là vui và thoải mái. Tuy rằng anh em vẫn ở lán trại tạm, mái lán căng bằng tấm vải bạt. Anh em cũng kiếm được gỗ hoặc tre làm giát giường kê sát đất, nhưng cái chính là được sống trong những giây phút yên bình. Tối ngủ, không phải vừa ngủ vừa ngóng tiếng bùng bình - cắc bọp của Pôn Pốt tập kích. Lúc nào thần kinh cũng phải căng ra. Chúng tập kích nhiều thì cũng lo lắng, sốt ruột. Lo cho bộ đội mình thương vong, hoặc lơ là trong canh gác. Những lúc mà không thấy chúng bùng bình - cắc bọp theo quy luật, thì lại cũng bồn chồn, vì sợ Pôn Pốt có âm mưu gì mới. Tóm lại, ở chốt không bao giờ được giấc ngủ ngon.

        Còn về cứ, nơi đây cũng chưa phải là thật sự an toàn. Vì địa bàn này vẫn ở trong tầm pháo của Pôn Pốt. Thứ hai nữa là bọn đặc công, trinh sát của Pôn Pốt cũng rất hay luồn lách, vào sâu trong ta. Chủ động tập kích vào cứ, mà ở cứ thì việc canh gác rất đơn giản, anh em rất chủ quan.

        Mọi công việc đã xong, anh Thú, anh Khi hai anh em coi cứ Đại đội đều quê Thái Bình, vào bộ đội năm 1972, đều bị thương chưa đủ xếp hạng thương tật nên được ở phía sau. Ngoài ra, còn hai đồng chí nữa bị thương mới đi viện về. chiều tối hôm đó, anh em mua đổ ăn vế chiêu đãi tôi. Nói là chiêu đãi cho nó oai, chứ thực ra anh em cũng chỉ mua được nửa kilôgam thịt bò về xào nấu, rồi thêm chai rượu nữa. Ăn xong, chuyện trò một lúc rồi rủ nhau ra một quán giải khát ngay gần đó uống nước. Tên bảng hiệu của quán là Thu Cúc. Nhưng anh em lại gọi là quán ba cô. Mỗi anh em làm một cốc chè đỗ, tôi uống một cốc nước chanh. Hồi đó giá mỗi cốc nước chanh hay chè đỗ là sáu hào. Gọi là quán ba cô, nhưng tôi lại chỉ thấy có hai người con gái phục vụ. Nhìn thoáng qua, thì hai cô cũng không có gì ấn tượng. Anh em chắc cũng hay ra uống nước, nên chào hỏi nhau có vẻ thân thuộc. Anh em giới thiệu tôi với mọi người, ngồi nhâm nhi một lúc, uống hết cốc nước và hút mấy điếu thuốc lá, anh em tôi trở về lán, chuyện trò một lúc rồi đi ngủ. Tôi nói anh em sáng mai ăn cơm sớm, làm sao khoảng 8 giờ là tôi cùng hai đồng chí mới đi viện về, ra đón xe đi nhờ sang chốt.

        Sáng hôm sau, khi cơm nước xong, tôi cùng mấy anh em ra quán uống nước và cũng là để đợi xe. Mỗi người lại gọi một cốc nước. Buổi sáng nên tôi gọi cốc chè đỗ. Lúc này quán đã có đủ ba cô gái. Thoảng qua cô thứ ba trông trẻ hơn hai cô kia, chỉ khoảng mười chín, hai mươi, nước da trắng hồng, đôi mắt to đẹp nhưng rất lanh lợi. Cũng trang điểm nhưng không quá cầu kỳ, trông dáng rất thành phố. Nhỏ tuổi hơn hai cô kia nhưng qua giao tiếp có vẻ “già dặn” hơn so với tuổi và so với hai cô kia. Tôi đoán, cô này có vẻ là chủ và là linh hồn của quán Thu Cúc này. Qua trao đổi biết tên cô là Cúc. Quán Thu Cúc mang tên của cô. Ba cô cùng là chị em họ hàng với nhau. Nhưng vì Cúc nhà bên thị xã Tây Ninh, nên cứ chiều đã phải về bên đó và sáng thì sang, chính vì thế tối qua tôi không gặp.

        Tôi cầm cốc chè lên định uống, Vừa nâng lên thì... oạt. Tất cả chè đá trong cốc đổ tràn xuống bàn, bắn cả vào quần áo tôi. Tôi vẫn ngồi yên, tay vẫn cầm cái cốc thủy tinh nhưng phần đáy bị rơi ra. Bao nhiêu chè đổ lênh láng ra hết bàn, mọi người giật mình đều hướng về phía tôi. Nhìn cái cốc còn độ khoảng hai phần ba không đáy, không còn gì bên trong tôi cười nói: “Không phải tại tôi nhé. Tôi đang cầm nguyên cốc đấy”. Tất cả ba cô chủ cùng mọi người khách đều nhìn, rất bất ngờ vì cái việc hiếm gặp, hy hữu đó.

        Cô Cúc rất nhanh nhẹn, chạy lại lau bàn và nói: “Em xin lỗi, em sẽ trực tiếp làm đền anh cốc khác”.

        Sau khi sự cố cái cốc của tôi xảy ra, cô Cúc nhanh chóng làm cho tôi cốc chè khác. Cô lấy tảng đá cũng cho lên cái máy bào đá, một tay giữ một tay quay cho tảng đá quay tròn thật nhanh. Tảng đá xoay tít, rất thành thục và điệu nghệ. Tôi quan sát mọi động tác của Cúc, thẩm khen sự khéo léo rất chuyên nghiệp của người con gái trẻ có phấn xinh đẹp này.

        Vèo... tảng đá đang xoay tít trên máy, bỗng văng ra lao thẳng về chỗ tôi ngồi nổ oành... vỡ vụn và bắn ra tung tóe. Theo phản xạ tôi co chân, nhảy ra khỏi ghế, lùi về sau, thì cái ghế chỗ tôi ngồi đổ kềnh. Kỳ lạ là nó không đổ nằm, mà lại lộn hẳn, dơ bốn chân gỗ lên trời trước mặt tôi.

        Tất cả mọi người trong quán đều ồ lên nhìn về phía tôi. Tôi giật mình, người nóng ran giống như có cảm giác đang ở chiến trận, mà có quả đạn cắm bên cạnh không nổ. Đúng là hiện tượng lạ. Thoáng nhìn thấy cô Cúc mặt đỏ lựng, đứng ngây ra không nói được lời nào.

        Vừa lúc đó có một xe Hổng Hà đến dừng trước quán, để cho anh em bộ đội đi nhờ sang chốt. Xe chở đạn pháo, trên xe cũng đã có một sổ anh em. đồng chí lái xe tắt máy nhảy xuống vào quán mua mấy thứ. Tôi vẫn chưa hết bàng hoàng về sự cố liên tiếp vừa rồi. Tôi nói anh em, ta ở lại mai hãy sang.

Chiếc xe Hồng Hà ba cầu nổ máy, nặng nề đi về hướng biên giới. Khoảng hơn chục anh em đứng lố nhố trên thùng, một tay vịn thành xe, một tay giơ vẫy vẫy tạm biệt. Có anh còn lãng mạn, điệu nghệ ép tay vào mồm, rồi thả ra, gửi cái hôn vào gió cho anh em ở lại, hay là cho mấy cô gái bán quán không biết nữa.

        Thoáng nghĩ, anh em mình thật vô tư. Ra biên giới, sang đất Campuchia là sang chốt. Không ở chốt tiền tiêu phía trước, thì cũng ở phía sau, đều trong tầm súng, tầm đạn, tầm pháo của Pôn Pốt. Người lính ở chốt tiền tiêu đương nhiên là vất vả hơn. Nhưng nhìn chung đã sang chốt, sang đất Campuchia là phải sống trong khó khăn, thiếu thốn, gian khổ là cận kề giữa sự sống và cái chết mà anh em vẫn vô tư, hồn nhiên, lãng mạn thật lạ kỳ.

        Nhìn chiếc xe chở đạn, chở lính mất hút về phía xa, tôi trở vào trong quán ngồi, mọi người có vẻ bình thường trở lại. Không ai nói gì về những việc vừa xảy ra nữa. Tôi cũng đã có một cốc chè đỗ, vừa ăn chè, đầu óc cứ nghĩ về chiếc xe. Không biết mình ở lại đúng hay sai. Anh em được ở lại thì rất mừng. Vì ai cũng thấy, được ở phía sau ngày nào là đỡ vất vả ngày ấy. Được nghỉ ngơi thảnh thơi, không phải lo đến súng, đến đạn, suốt ngày ta ta, địch địch. Nhưng tôi đã hẹn hôm nay sang chốt, nên việc ở lại làm tôi rất áy náy.

        Ba chị em Cúc chụm đầu vào nhau, thì thầm nói chuyện gì đó. Thỉnh thoảng lại thấy Cúc nhìn về phía tôi. Tôi cũng không có tâm trí nào để hỏi thăm trò chuyện, hay là tán chuyện nữa. Ăn xong cốc chè, tôi chủ động thanh toán tiền. Tôi chào mọi người về lán trước. Nằm ở cái giường tạm, giát giường là các cây gỗ nhỏ ghép lại, khấp khểnh, nhưng cũng cảm thấy thật êm ái thư giãn. Nhìn lên trần lán, tôi vẫn cứ thấy nặng lòng trong việc quyết định ở lại. Vẩn vơ nghĩ về những việc xảy ra sáng nay không biết liệu có gì không tốt đến với tôi, mà như là có điểm báo vậy.

        Lúc sau, mấy anh em cũng về lán. Mọi người rủ tôi chơi cờ, tôi đồng ý ngay. Chơi cờ, nhưng đầu óc không tập trung. Tôi thua liền hai ván. Đang bày ván thứ ba thì nghe tiếng ầm... ầm vang như tiếng sấm xa hướng biên giới. Tiếng nổ không lớn nên cũng không ai để ý nhiều. Vì ở vùng này thì suốt ngày nghe tiếng súng nổ, pháo ta bắn Pôn Pốt hoặc ngược lại. Có điều nếu là pháo của Pôn Pốt bắn, thì nghe tiếng đạn bay, tiếng vo vo là đạn qua đầu. Còn nghe có tiếng rít xoẹt là đạn rơi gần mình, nên tiếng nổ vừa rồi cũng là việc thường tình.

        Khoảng 30 phút sau, toàn khu vực nhốn nháo cả lên. Tôi nói anh em ra xem có gì mà nhộn nhạo thế. Mọi người ra khỏi lán, tiếng ồn ào càng lớn, loáng thoáng những bóng người chạy đổ ra đường. Tôi cùng anh em cũng chạy ra, anh Thú còn xách luôn khẩu AK nữa. Trời! Đã thấy gần chục cái cáng võng đang chạy ngang qua về phía trạm phẫu. Có những cái võng máu đã thấm ra ngoài loang lổ. Ai cũng chạy theo vạch võng ra xem người bị nạn. Tôi hỏi đồng chí khiêng cáng: “Anh em bị sao vậy?”. Đồng chí khiêng cáng vừa thở hổn hển vừa nói: “Xe bị mìn cách biên giới khoảng 5 cây số".

        Tôi bừng tỉnh lại, khi mấy chị em Cúc và một số anh em cứ xúm lại chúc mừng cái “hên” của tôi, của anh em tôi vừa tránh được một tai họa có thể đến với mình. Cô Cúc mang cho tôi một cốc nước chanh nói: “Em chiêu đãi cốc này, anh hên nhé. Đôi mắt Cúc lúng liếng, nhìn tôi như gửi gắm, như muốn nói điều gì?”. Còn tôi, tôi thương xót vì đồng đội đã gặp tai nạn. Trong cuộc sống có nhiều điều xảy ra rất khó lý giải.

        Tôi hỏi một vài anh em cùng đi trên xe, nhưng may mắn không việc gì, thì được anh em kể lại, xe đang chạy sang như bình thường. Đường xấu quá, những cây gỗ xếp ngang đường bị gãy, bị dập nát, xếp lên nhau mấy lớp. Nên xe ô tô qua được là rất khó khăn, xe chở đạn nặng cứ gầm lên lấy đà, chồm lên để vượt qua những chỗ lầy lội.

        Đúng là chỉ có xe ba cầu thì mới có thể vượt qua được. Nghe nói loại xe này là của Trung Quốc ngày xưa chế tạo giúp ta để chuyên chở vũ khí đạn dược dọc Trường Sơn. Đèo dốc nhiều nên chỉ có loại xe này mới vượt qua những ngầm sâu, những dốc cao để kéo các khẩu pháo nặng mấy tấn. Vận chuyển hàng vạn, hàng triệu tấn vũ khí, lương thực, trang thiết bị vào chiến trường. Nó cũng đã góp một phần không nhỏ làm nên chiến thắng của chúng ta trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước, giải phóng miền Nam.

        Đi được khoảng năm km thì có một xe đi ngược bị chết máy. Mấy anh em tập trung sửa chữa. Chiếc xe phải đi ra mé ngoài mép đường, để vượt qua chỗ xe hỏng. Vừa qua xe hỏng khoảng chục mét, lái xe đang lấy lại hướng vào tim đường. Thì ầm... tiếng nổ long trời của mìn chống tăng đã hất tung cả xe lên, quả mìn chắc sót lại từ lâu. Anh em trên xe cũng bị hất bay lên và rơi xuống cùng với những quả đạn. Sức nổ mạnh, làm anh em phía góc bánh sau bị sức ép nặng bất tỉnh và một số bị gãy chân, gãy tay hay chấn thương. Cũng còn cái may là đạn pháo trên xe không phát nổ.

        Tôi cảm thấy đau xót đến bần thần khi nghe lại sự việc diễn ra đã khiến đồng đội mình hy sinh. Một chiếc xe bị mìn trên đường lên phía trước, các đồng chí ngồi trên xe hy sinh, bị thương gần hết, có nỗi đau nào bằng.

        Rồi tôi ngẫm lại, cái linh tính người ta hay gọi là giác quan thứ sáu này thật kỳ lạ. Không biết sự việc này nó là vô tình, ngẫu nhiên hay nó có sự liên kết xâu chuỗi nào đó mà mình chưa biết, chưa khai thác được. Không biết hình hài thật của nó là thế nào?

   
        Tôi nhớ lại trong một lần, cũng luồn sâu tấn công Pôn Pốt, ở hướng đường 24, lúc đó địch và ta rất hỗn loạn. Ta và địch không phân định rõ ranh giới, vì mình luồn sâu vào đất địch, khi nổ súng thì như vậy là phía trước là địch rất đông, phía sau thì lính Pôn Pốt chạy về, mở đường máu tìm đường thoát. Nên như vậy chung quanh bốn hướng đều có địch, hướng trước mặt địch phản công mạnh. Tôi cho anh em cối lùi về sau, để phát huy tốt tác dụng của cối thì lại gặp Pôn Pốt đang tấn công đến. Bên phải, bên trái đều có địch, không thể biết dừng ở đâu cho hợp lý, chợt thấy một bãi phân người còn mới tinh, ngay gần đấy không biết là của anh em mình hay Pôn Pốt thải ra nữa. Tôi nói ngay với anh em giá súng ngay tại đây. Anh em nghe theo ngay tức khắc. Từ vị trí này, hai khẩu cối 60 ly bắn chi viện được cho cả mấy hướng rất hiệu quả. Tại vị trí đó được giữ vững cho đến chiều anh em mới phải thu cối, khi có lệnh di chuyển theo đội hình. Những năm tháng qua và bây giờ nghĩ lại, vẫn thấy thật là buồn cười với cái quyết định hôm đó.

        Qua trưa, rồi đầu giờ chiều, tôi ra quán ngồi uống nước một lần nữa. Lúc này quán vắng, tôi mới chính thức chuyện trò với mấy chị em cô Cúc. Cả ba chị em cùng tập trung trò chuyện rất vui, hỏi thăm đủ mọi chuyện. Tôi được biết nhà Cúc ở phía ngoài thị xã, nếu từ đầy về thì nhà sát ngay con lộ vào thị xã Tây Ninh. Nhà Cúc thuộc diện gia đình có kinh tế khá. Ba Cúc mới lập một xưởng xay xát, chà gạo gì đó. Hiện Cúc đang ở với ba cùng người dì, còn mẹ đã mất lâu rồi. Cúc là con út trong gia đình, trong cuộc sống sinh hoạt phải tự lo liệu sớm, nên Cúc có bản lĩnh rất mạnh mẽ, tự tin trong sinh hoạt. Cuối buổi nói chuyện, Cúc có mời tôi nếu có dịp thì ghé thăm nhà. Tôi ậm ừ nhận lời, vì cũng chẳng biết đến khi nào mới có thể đến được. Ngày mai lại sang chốt, biết bao giờ trở về Việt Nam, làm gì có thời gian mà nói tới chuyện đó.

        Tôi bắt tay chào mọi người về lán cảm nhận như là Cúc cố tình để tay lâu trong tay tôi. Tôi thoáng bối rối, nhận ra tình cảm ấy của Cúc. Tôi buông tay Cúc ra, rồi nói to chào mấy chị em, tôi bước nhanh về lán như là chạy trốn điều gì sắp đến. Sáng hôm sau, tôi cùng hai anh em trong Đại đội đón xe sang chốt sớm.

        Anh em tôi đón xe từ sớm sang chốt. Qua khu vực chỗ xe bị mìn hôm qua mới thấy sợ. Chiếc xe còn đó, nằm ngoài rìa đường, sức nổ mạnh của quả mìn chống tăng làm bay đi cả một góc xe. Tôi không cầm nỗi nước mắt.

        Xuống xe ở đường số 13, anh em tôi đi bộ mấy kilômét nữa mới tới vị trí chốt của Đại đội. Mấy khẩu 12,7 ly của Pôn Pốt vẫn đang thùng - thùng - thùng bắn về hướng chúng tôi. Đạn cuối tầm rơi cắm phập phập chung quanh hay xuống nước bắn tung tóe. Đạn cuối tầm nhưng cũng vẫn nguy hiểm, chúng vẫn có thể gây thương vong chết người nếu vào chỗ hiểm. Tôi nói anh em chạy vận động ngang, tránh hướng bắn của Pôn Pốt. Tới chốt, anh em trong Ban chỉ huy Đại đội vô cùng mừng, vì ở đấy cũng đã nghe kể về xe bị mìn hôm qua nên anh em rất lo, liệu tôi có đi chuyến xe đó không? Trà thuốc, kẹo được bày ra, chuyện trò trao đổi về tình hình đơn vị, tình hình địch.

        Qua trao đổi, anh Đạc, anh Công kể về trong hai ngày vừa rồi, chiến sự vẫn tiếp diễn như cũ. Nhưng qua trinh sát báo, bọn Pôn Pốt đã tập trung rất đông quân ở phía trước, đối diện với đội hình của Trung đoàn. Chúng rất cay cú cho trận ngày 20 tháng 6 vừa qua. Cho đến bây giờ mà chúng chưa đẩy hay chiếm được chốt nào của ta. Chúng vẫn âm mưu đẩy lùi ta về biên giới, chiếm lại vùng này. Có tin của Cục 2 là chúng đang hối thúc ba Sư đoàn phía trước, tăng cường hơn, chủ động hơn trong việc tập kích ta cả ban ngày, tích cực lấn dũi ban đêm hòng tiêu hao sinh lực ta, rồi tấn công chiếm chốt đẩy lùi ta bề biên giới.

        Xong cuộc trao đổi, tôi nói đồng chí liên lạc đi một vòng thăm vị trí các Trung đội 2 và Tiểu đội hỏa lực, cho anh em ít trà, thuốc lá mới mua ở Búa Lớn. Anh em rất vui, nhìn chung hầm hào của các Trung đội đã cũng cố tốt hơn, nhưng đa phần là vẫn không có nắp tránh đạn rơi. Tôi về bàn với Ban chỉ huy mời các Trung đội lên hội ý, yêu cầu anh em phải tận dụng các vật liệu sẵn có trong khu vực, cố gắng làm được nhiều hầm bán âm, bán dương nhưng phải có nắp đất để tránh đỡ các loại đạn rơi, đạn cối nhỏ và các loại B40, B41 của Pôn Pốt.

        Ban ngày ở chốt thời gian như thật dài, nhưng tối ập xuống rất nhanh. Cơm chiểu xong chuyện trò với anh em một lúc, không biết làm gì, tôi đi nằm sớm. Nghĩ lại sự việc xảy ra hôm qua bên cứ, cái cảm giác mềm ấm của bàn tay Cúc, đôi mắt đẹp, lanh lợi rất ấn tượng. Nhưng sao thấy có nét buồn trong đó cứ hiển hiện lên. Cái điểm báo thật kỳ lạ, phải chăng giữa Cúc và tôi có nhân duyên gì chăng? Qua sự việc xảy ra đó, qua mấy câu chuyện xã giao, dường như Cúc và tôi cũng có những đồng cảm. Ôi! Nhưng đời lính chiến đấu gian khổ thế này, ai là người dám nghĩ đến chuyện yêu đương hay vợ con cơ chứ. Nhưng đôi mắt đẹp và buồn ấy, hơi ấm của bàn tay con gái mềm mại ấy, cứ làm cho tôi vẩn vơ suy nghĩ.

        Đang miên man nghĩ ngợi, thì ùng - ùng, oàng - oàng. Đợt tấn công thứ nhất của Pôn Pốt vào chốt bắt đầu. Tiếng súng, tiếng cối của ta cũng đã đáp trả. Nhưng hôm nay bọn Pôn Pốt đánh vào dọc tuyến chốt các Đại đội. Khoảng 30 phút sau mới im tiếng súng. Rất may toàn Đại đội không ai bị thương, liên tục đến sáng cứ cách 30-40 phút là Pôn Pốt lại tập kích hỏa lực một lần. Anh Công nói: Quái lạ hôm nay chúng tập kích ta quá nhiều. Bọn này có âm mưu gì mới đây. Cho tới gần sáng, đợt kích cuối, một quả đạn ĐKZ của chúng làm cho ba đồng chí trong Trung đội 2 bị thương. Anh Đạc báo về Tiểu đoàn, 30 phút sau thì vận tải Tiểu đoàn lên, chuyển anh em về phía sau.

        Khoảng 7 giờ, Tiểu đoàn báo hai đồng chí cấp trưởng lên Tiểu đoàn để về Trung đoàn họp quân chính triển khai nhiệm vụ chiến đấu.

        Hội nghị quân chính của Trung đoàn trực tiếp do Sư đoàn phó Mười Thứ, mới đi học Liên Xô về được bổ nhiệm làm Sư đoàn phó 341, nói chuyện, phổ biến tình hình quốc tế đang rất phức tạp.

        Chúng ta đánh đuổi bè lũ Pôn Pốt để bảo vệ chủ quyển đất nước, bảo vệ nhân dân, cũng đánh cầm chừng để hy vọng Pôn Pốt thức tỉnh. Trái ngược với thiện chí hòa bình, đoàn kết của ta, chúng càng điên cuồng dùng tổng lực tấn công dọc tuyến biên giới giữa ta và chúng. Chúng tổ chức luồn sang chiếm đất, giết hại dân lành vô cùng dã man tàn bạo, gây hoang mang, chia rẽ, đào sâu hận thù lâu đời của hai dân tộc Việt Nam- Campuchia.

        Chúng ta đã phải dùng chiến lược, trả chiến tranh sang đất chúng đang chiếm đóng nên làm chúng lại vô cùng cay cú, say máu hơn, điên cuồng hơn. Trong nước, chúng đã giết chết và thủ tiêu hàng triệu người dân vô tội, từ người già đến trẻ em. Chúng đang thực hiện xây dựng một chế độ quái thai của lịch sử. Đó là chế độ tập trung dân vào các công xã tập thể man rợ ở giữa rừng, giữa đồng. Một xã hội không chợ, không tiền, không trường học, không trí thức, ai không nghe là chúng đập chết bằng búa, bằng cuốc, bằng xẻng.

        Lực lượng chống đối Pôn Pốt đã nổi dậy một vài nơi, một số chạy sang ta, yêu cầu ta giúp đỡ họ. Nhưng lực lượng này còn non trẻ, mới phôi thai, nên chúng ta từng giúp “bạn”, nhưng đến bây giờ “bạn” đã phản bội ta. Chúng ta lại phải giúp “bạn”, người bạn chân chính còn trong trứng nước nên vì thế nhiệm vụ của chúng ta đang còn rất nặng nể.

        Hiện tại, hướng Quần đoàn 4 trực tiếp là hướng Sư đoàn 341 đảm nhiệm. Các đơn vị đã làm tốt nhiệm vụ chốt chặn, đánh địch, giữ vững trận địa, tiêu diệt được rất nhiều sinh lực địch. Đặc biệt như trận luồn sâu đánh địch của Trung đoàn 273 vào ngày 15 tháng 6 và ngày 20 tháng 6. Nhưng giờ đây chúng ta đang gặp rất nhiều khó khăn. Đây là khó khăn chung của Quân đoàn và quân đội ta, đất nước ta từ quân số đến lương thực, súng đạn.

        Bọn Pôn Pốt đang tập trung tới ba đầu Sư đoàn trước đội hình chốt của Sư đoàn 341. Chúng điên cuồng, tăng cường tập kích vào các chốt, có ngày tới hơn 20 lần. Làm anh em bộ đội mình thương vong, hao hụt quân số nhiều. Hiện nay, theo trinh sát của ta phát hiện, chúng đang chuẩn bị tấn công trên quy mô lớn vào hướng chốt của Sư đoàn. Vì vậy, nếu chúng ta chỉ chốt giữ, phòng thủ thì rất khó khăn, chúng ta phải tổ chức xuất kích, chủ động tiến công địch như trận ngày 20 tháng 6 để phá tan chiến thuật bu bám, lấn dũi của chúng, phá tan chiến thuật tấn công ta của chúng.

        Trung đoàn 273 trong mấy ngày tới phải tổ chức xuất kích đánh địch, với kịch bản giống như trận ngày 20 tháng 6. Hôm nay họp hội nghị là ngày 10 tháng 7, các đơn vị về làm công tác chuẩn bị tốt để đêm 12 sáng ngày 13 tháng 7 ta xuất kích tiến công địch.

       

        Sau khi họp quân chính ở Trung đoàn về, anh Công, anh Đạc lại về họp bàn phương án tác chiến của Tiểu đoàn 1. Thông thường, sau khi họp quân chính ở cấp Quân đoàn, Sư đoàn, Trung đoàn, các đơn vị cấp cơ sở triển khai kế hoạch hoạt động tác chiến. Trận này, Trung đoàn yêu cầu Tiểu đoàn 1 chỉ cử Đại đội 1 tăng cường luồn sâu với Tiểu đoàn 3, Đại đội 2 và một số anh em Đại đội 4 cùng các đồng chí vận tải, trinh sát, trừ hai đồng chí trinh sát dẫn đường cho Đại đội 1 luồn sâu, lên thay vị trí chốt của Đại đội 1, hướng đông Xvay Chek, có hai Đại đội của Trung đoàn 266 vòng ép hướng đó.

        Tiểu đoàn 3 và Đại đội 1 vòng ép hướng bên trái, tách một Đại đội cùng Đại đội 1 chia thành hai mũi đánh vòng vào phum như lần trước.

        Tiểu đoàn 2 vẫn cùng xe bọc thép đánh ép lên, mọi việc chuẩn bị phải hoàn tất vào trưa ngày 12 tháng 7. Đúng 22 giờ phải tổ chức luồn sâu và giờ G ấn định là 5 giờ 30 phút sáng ngày 13 tháng 7 năm 1978.

        Tóm lại, trận này ta tổ chức kịch bản vẫn giống như trận ngày 20 tháng 6. Chỉ có điều là sử dụng lực lượng có khác trước, là có sự phối hợp tác chiến tấn công của hai Đại đội của Trung đoàn 266, thay cho hai Đại đội của Tiểu đoàn 3 đảm nhiệm hướng cánh phải.

        Anh em cán bộ được phổ biến là lực lượng của Pôn Pốt tập trung đông hơn lần trước. Lần này tác chiến cùng một địa hình nên bọn Pôn Pốt đã đề cao cảnh giác hơn, phải nhắc anh em các đơn vị không được chủ quan coi thường địch. Có phương án đề phòng Pôn Pốt phản kích ngay, bu bám ngay, gây khó khăn cho ta khi đã làm chủ trận địa, quay trở về vị trí chốt.

        Anh Công và anh Đạc tổ chức họp các bộ để phổ biến tình hình, nhiệm vụ của Đại đội. Hiện tại hơn 20 ngày giữ chốt và tăng cường cho chốt Đại đội 3, quân số của Đại đội cả bổ sung mới nữa được gần 40 tay súng. Lần này đi luồn sâu phối thuộc được tăng cường một khẩu 12,7 ly của Đại đội 4, cùng thông tin trinh sát, lực lượng của Đại đội 1 được gần 60 người.

        Mọi công tác chuẩn bị cho trận chiến cũng đã xong. Anh em Đại đội 2 và các lực lượng đến thay chốt cũng đã nhận vị trí từ chiều để làm quen địa hình, anh em Đại đội 1 được nghỉ ngơi đợi đến giờ xuất phát.

        Công tác chuẩn bị đã xong, mấy anh em tôi trong Ban chỉ huy Đại đội ngồi nói chuyện. Mọi người đều không vui, vì phải đi chiến đấu tăng cường. Nếu cả Tiểu đoàn cùng đi tác chiến thì không nói làm gì, còn thường đi tăng cường chiến đấu, đôi khi nó gần giống như là “con nuôi” và “con đẻ” vậy. Sự quan tâm của chỉ huy đơn vị phối thuộc thường coi nhẹ các đơn vị “con nuôi” hơn. Thậm chí, có đơn vị khi rút quân quên luôn cả không báo cho đơn vị phối thuộc, nên tâm lý các đồng chí chỉ huy bao giờ cũng có tư tưởng ngại đi chiến đấu theo kiểu tăng cường.

        Nghĩ là vậy, nhưng nhiệm vụ đã được giao thì ai cũng phải chấp hành, tuy rằng trong lòng không vui không thoải mái. Cũng không được để lộ cái suy nghĩ ấy cho anh em cán bộ chiến sĩ cấp dưới biết, ảnh hưởng đến tư tưởng, đến sức chiến đấu của đơn vị.

        Trời chiều lất phất mưa. Những cánh đồng trước mặt đã là một màu trắng mênh mông nước. Xa xa, thỉnh thoảng mới thấy một vài bờ cỏ, xa nữa có một bờ mương thẳng tắp. Nhiệm vụ của Đại đội 1 và Tiểu đoàn 3 đêm nay phải vượt qua đồng nước mênh mông đó, vượt qua bờ mương cao kia, luồn sâu vào đất địch, tránh né các chốt của địch, ém tại đó để đến sáng mai giờ G xung phong tấn công tiêu diệt địch.

        Đến 4 giờ chiều, các Trung đội đã tổ chức cho bộ đội ăn cơm, nhận thêm một phần cơm nắm không phải độn bo bo, rồi nghỉ ngơi đợi lên đường. Hoàng hôn đã tắt, bóng tối ập xuống nhanh, cũng giống như những ngày qua, nhưng hôm nay anh em Đại đội 1 không phải vào vị trí gác, mà mọi người đang âm thầm làm công việc chuẩn bị cho trận chiến đêm nay. Sẽ lại có một đêm ngâm trong nước. Có một đêm thức trắng, có một ngày chiến đấu vô cùng vất vả. Ai cũng nghĩ vậy, cũng thấy trước được những cảnh đó sắp diễn ra. Mọi người chính là người trong cuộc, đợi chờ giờ xuất phát bao giờ cũng cảm thấy thật dài, nhưng cũng không ai có thể vô tư mà ngủ được. Anh em rì rầm chuyện trò, những chuyện của lính thì bao giờ cũng là để tài bất tận.

        Khoảng 7 giờ tối lại bản hợp xướng bằng các loại súng của Pôn Pốt vào đội hình Đại đội. Các đồng chí thay chốt cũng bắn trả. Trong chiến đấu, nhất là ở chốt cứ đông quân là cảm thấy được “ấm lưng” hơn. Giá như quân số của Đại đội được đông như thế này.

        8 giờ tối đến 9 giờ tối, rồi 9 giờ 30 phút tối, Pôn Pốt tập kích vào chốt hai lần nữa. Không có ai thương vong. Trinh sát Tiểu đoàn báo Tiểu đoàn 3 đang đến. Anh Đạc nói liên lạc xuống báo các đơn vị ra vị trí chuẩn bị xuất phát. Anh em chúng tôi cũng ra vị trí tập trung, tôi cùng một đồng chí liên lạc xuống đi cùng với Tiểu đội cối 60 ly. Toàn đội hình lặng lẽ lên đường.

        Ra khỏi rìa phum là anh em bắt đầu phải lội nước. Bước chân đầu tiên lội xuống nước, xuống sình mới ngại làm sao. Bên Campuchia không có mùa đông, nhưng trời mùa mưa thường mát hơn mùa hè nhiều. Buổi tối nhiệt độ lại như giảm hơn cả cái mát. Gió trời lồng lộng, mưa lớt phớt, cũng không có ai khoác áo mưa. Đi trận khoác áo mưa thì thật là không hợp lý, nên nước mưa, nước ruộng làm cho anh em thấy lạnh ghê gớm. Nhưng đấy là cảm giác đầu khi bước chân xuống nước. Có khi đã bì bõm được một lúc rồi, đầu óc luôn phải tỉnh táo, phải căng tai, căng mắt ra. Mà đi trong đêm thì không ai còn thấy lạnh nữa. Cái rét, cái lạnh không thắng nổi sức nóng trong cơ thể của những người lính chiến.

        Bì bõm, bì bõm, bì bõm giữa đồng nước rộng, vẫn hai đồng chí trinh sát Tiểu đoàn lần trước dẫn đường, đi theo đường tiền nhập cũ. Đi được một quãng, tôi cảm thấy cứ ngứa ở dưới ống chân. Không biết có gì vướng vào, bèn thò tay xuống gãi, thấy có gì nhơn nhớt bám vào da thịt tôi. Cầm vứt ra, nhưng nó có vẻ cứ trơn trơn, dính nhằng nhằng. Thôi chết, đỉa rồi. Cái thứ mà tôi sợ nhất đang bám vào tôi, hút máu tôi. Tôi rùng mình nghĩ lại ngày xưa về quê mà ra ruộng chơi, những ruộng nước trong veo, có những loại hoa trắng nhỏ, lá như lá sen nhỏ cũng xòe lan ở mặt nước, tôi lội xuống đưa tay với, định hái những bông hoa ấy, thì eo ơi, những con đỉa lúc nhúc bơi đến. Lội nhanh lên bờ mà đã có mấy con bám đeo vào chân, dứt mãi mới ra. Theo kinh nghiệm mọi người nói: Nên nhổ ít nước bọt vào tay, cầm kéo đỉa ra dễ hơn. Tôi cũng làm theo như vậy và kéo được con đỉa ra vứt đi, rồi đưa tay sờ vuốt kiểm tra cả hai chân. Trời! Nhiều đỉa quá, tới hàng chục con đã bâu bám hút máu tôi. Loại đỉa này nó có cái chất gì đó mà khi hút máu, cái chỗ vết thương đó rất khó cầm máu.

        Ở quê, thường mọi người hay cấu tý lá nón dán vào để ngăn máu chảy, còn ở đây hàng chục vết cắn thế này lấy gì mà rịt, mà ngăn máu chảy. Sao hồi này ở đây nhiều đỉa thế không biết, chắc do nước ngập lâu nên lũ này sản sinh nhanh chóng. Vậy chắc tất cả anh em đều bị. Nhưng làm sao bây giờ. Không ngờ loại nhuyễn thể này lại trở thành kẻ thù của mình, trực tiếp hút máu mình, hút máu anh em đồng đội mình. Tôi nói đồng chí liên lạc nói anh em là đỉa rất nhiều, anh em cũng đã phát hiện điều này và cũng đang rất là bức xúc khó xử với lũ hút máu này.

        Đội hình cứ lúc đi lúc dừng nhích từng đoạn. Đợi trinh sát chọn đường, cắt phương vị, tránh né các chốt râu tôm của Pôn Pốt. Trời mưa, nên bọn Pôn Pốt có lẽ cũng chủ quan trong việc canh gác hướng này. Còn hướng chốt của Tiểu đoàn vẫn thấy tiếng súng tập kích của Pôn Pốt cùng tiếng súng bắn trả của anh em chốt. Đúng là lính nào thì cũng khổ như nhau, bọn lính Pôn Pốt cũng đâu có sung sướng gì, có khi chúng còn khổ, chịu khổ hơn cả lính mình nữa chứ. Suy cho cùng bọn lính ấy cũng là con em nông dân, người lao động bị huy động hoặc bắt vào đội quân diệt chủng, thực hiện mưu đồ đen tối khát máu của tập đoàn Pôn Pốt - Iêng xary. Chính bọn chúng đã gây hấn, thổi bùng lên ngọn lửa chiến tranh ở biên giới Tây Nam chúng ta.

        Cũng cứ tưởng năm 1975, cách mạng Campuchia thành công, cách mạng Việt Nam thành công thì những người lính, người dân ở hai nước được sống trong hòa bình. Có ai ngờ, sự ngông cuồng, sự ngu ngốc, sự hiếu chiến của chúng đã làm hai đất nước, hai dân tộc chưa kịp hàn gắn vết thương sau cuộc chiến dài lại lao vào một cuộc chiến tranh mới, gây nên những thù hận mới, vết thương mới. Thật căm thù. Tao căm thù chúng mày, khi ghét chúng mày hơn cả những con đỉa đang hút máu chúng tao đây. Tôi thầm nghĩ vậy.

        Vòng vèo mãi, gần 3 giờ sáng đội hình cũng đã đến vị trí tập kết 1. Trinh sát quay lại đón Đại đội 9 của Tiểu đoàn 3 lên đánh cùng hướng với Đại đội 1. Hai Đại đội tiếp tục hành quân.

        Vào đến vị trí tập kết, anh Đạc nhanh chóng bố trí đội hình tấn công của Đại đội, rồi cùng liên lạc và trinh sát sang Đại đội 11, bàn việc phối hợp tác chiến với Đại đội trưởng Ngọc. Anh em chuẩn bị hố chiến đấu rồi lại bắt đầu bài ca cơm nắm bột canh. Mệt và đói, nên nắm cơm như là thật nhỏ, vèo một cái đã hết. Nhưng nắm cơm này cũng làm cho anh em tăng được bao nhiêu “kilôgam” sức khỏe.

        Anh Đạc cùng hai trinh sát đã về. Anh Ngọ và anh Ngân trinh sát sang chỗ tôi thì thầm nói chuyện. Mấy năm trước, khi làm trợ lý Tiểu đoàn bộ, tôi thường hay sang Tiểu đội trinh sát chơi cờ. Nguyễn Đăng Ngân vào bộ đội tháng 5 năm 1972, quê Thái Bình, còn Nguyễn Trịnh Ngọ vào bộ đội tháng 12 năm 1974, quê ở Hương Sơn - Hà Tĩnh. Tôi với hai anh em có rất nhiều kỷ niệm. Với Ngân thì năm 1976 cùng trong tổ bốn người do tôi phụ trách, biệt phái xuống phường 7, quận 11 làm công tác kê khai, cải tạo Tiểu thủ công nghiệp, thời gian ở đó khoảng 6 tháng. Chính thời gian này tôi gặp Thanh, cô bé cạnh nhà của đội công tác, năm đó mới có 16 tuổi. Đôi mắt to tròn đen láy, da trắng, tóc dài. Ở Sài Gòn người như vậy, để tóc dài như vậy là hiếm. Không hiểu sao, qua một vài lần gặp, Thanh đã nhanh chóng quý mến tôi, rồi cả cái xóm chung cư Lý Thường Kiệt, lô A ấy đều trêu, đều ghép chúng tôi với nhau.

        Nguyễn Trịnh Ngọ là người Hương Sơn- Hà Tĩnh, mới học xong lớp 12 rồi nhập ngũ ngay. Dáng Ngọ cao lớn, đẹp trai, nhanh nhẹn, rất có bản lĩnh trong chiến đấu. Sống tình cảm, rất hay tẩm quất cho tôi. Ngọ có một bài tẩm quất gia truyền rất tuyệt vời. Hôm nào thấy người mệt mỏi, tôi hay nhờ Ngọ đánh cho một bài. Ngọ đẫm đấm, bóp bóp, vỗ nổ đôm đốp, rất điệu nghệ. Rồi điểm một số huyệt đạo, xong lấy tay bẹo các thớ thịt. Kỳ lạ, tay Ngọ bẹo vào chỗ nào cũng kêu rắc rắc, rất thích và sảng khoái. Tôi đã nói Ngọ dạy cho bài tẩm quất này, Ngọ đã hứa là truyền nghề, nhưng đến bây giờ hai năm rồi mà vẫn chưa thực hiện được. Hồi đầu giải phóng, làm quân quản ở phường Bình Thới, quận 11 tôi là đội trưởng, trong đội có cả Ngọ. Ngày đầu giải phóng, những công việc quân quản rất bận rộn. Nào là kê khai dân số, lứa tuổi, trình độ, nghề nghiệp, tìm và thanh lọc ra những phần tử phản động, phần tử trong chế độ cũ, có nợ máu lẩn trốn trong dân, không chịu khai báo để đi học tập cải tạo.

        Trong thời gian ấy, Ngọ có yêu cô Thủy trong đội công tác cùng phường. Đơn vị biết ngăn cấm, nhưng Ngọ vẫn yêu đến bây giờ. Tôi mới hỏi chuyện, Ngọ nói hai đứa vẫn yêu nhau. Đang đợi dịp được về nghỉ làm đám cưới. Tôi thầm cảm động, cảm phục tình yêu của Ngọ và Thủy. Chợt nghĩ đến mình, tại sao tôi lại nói lời chia tay, ngay khi biết có lệnh đi chiến đấu ở biên giới. Giờ này Thanh đang làm gì? Chắc còn đang ngủ, liệu trong giấc ngủ có bao giờ Thanh mơ thấy tôi không? Có quyển sách nào đó tôi đã đọc, có câu: “Khi em ngủ, thần thoại về đậu trên mắt em. Cuộc đời màu xanh, tình yêu màu hồng” , còn chúng tôi, Ngọ, Ngân cùng bao anh em ở đây ai cũng đã từng có tình yêu, có vợ, có con, có những dự định cho cuộc đời, đôi lứa. Nhưng giờ đây, suốt ngày ùng - ùng, oàng - oàng, sình lầy nước đọng, đỉa bâu thế này liệu có bao giờ có nổi những giấc mơ thần tiên ấy.

        Giật mình vì tiếng vỗ cánh của đàn chim kiếm ăn sớm. Tôi cũng giật mình vì sao hôm nay, mình miên man ủy mị thế. Tôi nói Ngọ và Ngân một câu hơi thừa: “Khi xung phong hai ông bám cùng Ban chỉ huy Đại đội nhé”. Rồi tôi xuống Trung đội 1, Trung đội trưởng Vinh đã hy sinh. đồng chí Minh đi viện về lên thay vị trí của Vinh. Tôi trao đổi với Minh mấy câu thì đã nghe tiếng đề pa của cối bắn vào phum. Tiếng nổ đầu nòng và tiếng nổ của đạn cũng đã hòa gần là 1. Đầu tiên thưa dần, rồi rền vang cấp tập. Tôi về chỗ cối 60 ly, xem anh em bắn. Hai Đại đội là bốn khẩu cối 60 ly cũng tong - tong, tong - tong vào phum. Không gian vỡ òa, mùi khói thuốc phóng đã khét lẹt. Các loại cối pháo bắn 15 phút thì có ba phát pháo hiệu đỏ vụt lên. Chuẩn bị xung phong. Đầu tiên là hai khẩu 12,7 ly, bốn khẩu đại liên của hai Đại đội, thùng - thùng - thùng điểm xạ bắn găm vào phum. Các loại B40, B41 ùng - oàng cấp tập vào rìa làng. Tiếng anh Công, anh Đạc hô xung phong, toàn Đại đội lao lên, vừa hô xung phong vừa bắn. Đại đội 11 của anh Ngọc, tiếng hô vang thật to, tất cả lao lên như vũ bão. Tôi cùng Ngân, Ngọ cũng làm mấy loạt AK rồi lao tiến cùng anh em.

        Đã có tiếng súng của Pôn Pốt bắn trả. Cả tiếng ùng oàng của B40, B41 nữa. Anh em nhanh chóng phản vào các mục tiêu vừa bắn của Pôn Pốt. Tôi cùng đồng chí liên lạc đã lên được bờ đất cao. Đang tiến, chợt tháy lóe lửa ngay phía trước. Oàng, đất tung lên cùng tiếng nổ thật đanh, tôi và Hiệp đều đổ ập người xuống. Đồng chí An y tá chạy đến, xem và kiểm tra vết thương rồi băng cho tôi. Tôi thấy choáng một lúc rồi tỉnh táo ngay. Như vậy là tôi bị hơi ép và mảnh găm nhẹ ở trán, chân có một vài vết thương nhỏ. Mọi người đã tấn công vào phum, Hiệp cũng bị thương nhẹ. Tôi cùng Hiệp và đồng chí y tá bám đuổi theo đội hình. Thật hú hồn, nếu tôi tiến nhanh mấy bước, thì không biết thế nào? Tiếng súng vẫn nổ dồn ở mọi hướng. Lần này bọn Pôn Pốt có vẻ chống cự dai hơn lần trước, nhưng chúng cũng chỉ chống cự được một lúc, không chịu được sức công phá như vũ bão của ta.

        Tất cả bật chốt chạy. Anh em truy kích. Hướng Tiểu đoàn 3 cũng đã ào tới. đồng chí Thao, Tiểu đoàn trưởng gặp tôi nói: “Mấy anh em cụm lại đây, rồi để vận tải nhanh chóng đưa các thương binh liệt sĩ về sau trước”. Tiểu đoàn 3 cũng đã có hai đồng chí hy sinh, mấy người bị thương. Đồng chí Lưa Chính trị viên Tiểu đoàn 3 nhanh chóng tổ chức cho vận tải khiêng cáng anh em hy sinh và bị thương nặng vé phía sau. Anh Công cũng nói tôi và Hiệp cùng về luôn.

        Chúng tôi quay về chốt theo đường thẳng, phía sau tiếng súng truy đuổi Pôn Pốt vẫn nổ dồn.

        Tôi cùng nhóm vận tải khiêng cáng thương binh nặng, cùng hai đồng chí liệt sĩ về phẫu Trung đoàn. Đằng sau tôi, các loại súng vẫn nổ.

        Về tới phẫu, các y bác sĩ, anh Thu, anh Quyết, anh Chính, bác sĩ Nhật nhanh chóng xem vết thương cho mọi người. Có đồng chí bị thương nát gối, phải cắt bỏ ngay. Tôi thấy bác sĩ Nhật nói nhỏ với các đồng nghiệp như vậy. Anh Chính xem vết thương cho tôi. Tôi nói chắc em bị mảnh nhỏ thôi. Anh Chính nói: “Rất may là nếu mảnh sâu một tí nữa thì cũng ảnh hưởng cả hai mắt. Còn sang phải, sang trái một tý thì cũng vào mắt. vết thương ở mắt cá chân thì không có vấn đề gì quan trọng”. Rồi mọi người làm các thủ tục kỹ thuật lấy miếng mảnh nhỏ găm ở giữa hai đầu lông mày của tôi ra, chỗ mắt cá chân cũng vậy, bây giờ tôi mới thấy đau khó đi.

        Từ đó đến chiều, vẫn thấy anh em thương binh được chuyển về. Có cả một đồng chí chiến sĩ Đại đội 1, nhưng chưa kịp hỏi gì thì đồng chí này vết thương nặng chuyển lên tuyến trên ngay. Ở đây hai ngày, tôi cứ thắc mắc về chi tiết của trận đánh còn lại, mà không được ai giải thích kỹ. Chỉ biết là Pôn Pốt tổ chức phản kích rất mạnh, tới chiều tối anh em mình mới rút về chốt.

        Ngày thứ ba tôi nói với mọi người cho về cứ chỗ anh em, vì cứ và phẫu cũng gần nhau, vết thương nhỏ nên cũng chỉ dán gạc và băng dính, thật vui khi về cứ với anh em. Gặp lại nhóm ba cô, lại được đón nhận từ tay Cúc một ly nước chanh ngọt, mát lạnh, làm cho tôi tỉnh táo ngay. Hay là do nụ cười, ánh mắt nhìn của mấy chị em, đặc biệt là của Cúc. Với cách nhìn, cách nói ân cần tình cảm pha chút bịn rịn mà tôi tỉnh khỏe hẳn lên. Mấy vết thương nhỏ này cũng làm cho tôi tăng bản lĩnh hơn lên. Vì thường khi gặp tôi, mọi người hay nói tôi là dáng dấp thư sinh chứ không phải dáng dấp của lính trận.

        Ngày hôm sau, anh Công về cứ để làm chính sách và cũng là để thăm tôi, thăm Hiệp. Nhưng Hiệp thì chuyển về phía sau. Hai anh em gặp nhau thật mừng. Tôi hỏi ngay tình hình trận chiến tiếp của hôm đó. Nhìn ánh mắt và giọng nói buồn buồn của anh Công, tôi xuống giọng nói tình hình sao anh? Tôi chăm chú nhìn anh Công, hai hàng nước mắt của người đồng đội, người anh, người lính trận chảy xuống, tôi cầm tay anh Công nói: “Có gì anh kể xem nào?” Anh Công nói: “Sau lúc Phú trở về, anh em truy kích, bọn Pôn Pốt dùng pháo cối bắn vào đội hình mình dữ quá. Một số anh em bị thương và hy sinh. Chúng bắt đầu vòng bọc phản kích lại ta. Chúng dùng cả xe bọc thép đứng ngoài xa bắn vào hỗ trợ cho bộ binh phản kích. Anh em phải chống cự tới chiều, chúng bám rất dai, như là cố ý cầm chân mình đến tối. Tiểu đoàn 3 và mình phải xuất kích mấy lấn, đến gần chiều tối lại xuất kích, rồi rút nhanh, để lại một Trung đội của mình và Tiểu đoàn 3 một Trung đội chốt cản đường. Chúng lại bâu đến. Trong trận chiến cản đường đó, khi anh em rút về, thì bảy đồng chí không về được. Đại đội mình bốn đồng chí, bên Tiểu đoàn 3 có ba đồng chí”. Trời ơi! Vậy là có bảy anh em hy sinh chưa lấy được thi hài. Không ngờ trận đánh lại diễn biến phức tạp như vậy.

        Không biết nói gì hơn, mắt, mũi cay xè, tôi nói cả anh Thú, anh Khi, bốn anh em ra quán gọi xị rượu và đĩa bò xào, nhâm nhi cho phần nào xoa dịu nỗi đau đang ở đỉnh cao này. Ly đầu tiên, cả 4 anh em giơ lên cụng, rồi cùng đổ xuống đất, như là hành động biểu cảm sự thương nhớ các anh em hy sinh, cầu khấn cho các anh em được yên lòng siêu thoát.

        Hết một xị, rồi lại một xị nữa, nỗi đau vẫn không thể nguôi ngoai. Anh Công nói: “Lúc nữa có xe tôi sang chốt làm công tác chuẩn bị. Trung đoàn đã có kẽ hoạch tấn công tiếp, bọn Pôn Pốt đang tập trung ở đó rất đông. Hôm qua đã lại tập kích mình rất mạnh, mình phải đánh lên, để phá vỡ âm mưu tấn công của chúng, cũng là tìm anh em, đưa anh em về\

        Khoảng 2 giờ chiều có xe sang chốt. Anh em chia tay. Anh Công đứng dậy ôm tôi nói: “Phú cứ yên tâm ở đây mấy ngày cho khỏe”. Tôi cũng ôm anh thật chặt, không thể nói được gì hơn. Nhìn chiếc tăng ga nặng nề chạy về biên giới cho tới khi mất hút.

       

        Ngày hôm sau 17 tháng 7, Trung đoàn lại tổ chức họp quân chính. Trung đoàn trưởng Trần Măng, Chính ủy Diệp Xuân Ánh vẫn duy trì hội nghị. Vản sự có mặt điều hành trực tiếp của Sư đoàn phó Mười Thứ. Các cấp trưởng chính trị, quân sự từ cấp Đại đội, Tiểu đoàn đều tham dự. Đại đội 1 đồng chí Nguyễn Văn Đạc, Đại đội trưởng bị sốt rét đi viện, nên anh Phạm Văn Trọng, Đại đội phó, đi họp cùng với anh Công.

        Sư đoàn phó Mười Thứ tóm tắt về diễn biến trận chiến tấn công Pôn Pốt ngày 13 tháng 7. Đánh giá chung là chúng ta đã chiến thắng, đã đập tan được âm mưu bu bám tấn công chiếm chốt của Pôn Pốt. Nhưng chúng cũng đã có rút kinh nghiệm trận ngày 20 tháng 6. Cộng số đầu đơn vị của Pôn Pốt ở khu vực này tới ba Sư đoàn, rất đông quân nên sau khi bị bật chốt, chúng đã bu bám, phản kích ta ngay. Như vậy chúng ta, Tiểu đoàn 3 và Đại đội 1 tăng cường cùng các đơn vị đã tấn công mạnh mẽ, đã tổ chức lui quân hợp lý. Đương nhiên, chúng ta có những thương vong, 2 Trung đội đã ở lại cản địch, chiến đấu rất dũng cảm, tiêu diệt được nhiều địch, hoàn thành nhiệm vụ. Trong số này còn có đồng chí đang nằm lại ở đó. Sư đoàn, Trung đoàn biểu dương ý chí chiến đấu của các đồng chí, các đơn vị tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu trận vừa qua. Nhưng chúng ta cũng đang còn một việc rất quan trọng là: Bảy đồng chí đang nằm lại ở đó, chúng ta phải tổ chức đánh tiếp để phá vỡ, đập tan âm mưu của Pôn Pốt, tìm anh em, đưa anh em về.

        Đồng chí Trung đoàn trưởng Trần Măng giới thiệu đồng chí Nguyễn Sông Thao, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3, được điều lên làm Tham mưu phó Trung đoàn, nhưng đồng chí Nguyễn Sông Thao xin ở lại trực tiếp chỉ huy Tiểu đoàn 3 đánh trận này, rồi sau đó sẽ nhận nhiệm vụ ở cương vị mới. Đảng ủy và Ban chấp hành Trung đoàn chấp nhận để nghị của đồng chí Thao. Phải nói rằng, hành động của đồng chí Sông Thao tình nguyện ở lại trực tiếp chỉ huy trận đánh then chốt, quan trọng, rất ác liệt này, đã khiến mọi người cảm phục. Đến bầy giờ, khi cuộc chiến đã lùi xa, mỗi lần gặp nhau, những người lính Sư đoàn 341 vẫn kể về hành động quả cảm ấy của Nguyễn Sông Thao.

        Tham mưu trưởng Chu Đức Hùng, từng đảm nhiệm chức Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 1 của tôi, lên phổ biến kế hoạch tác chiến của Trung đoàn. Trận này, Trung đoàn sẽ tổ chức sử dụng các lực lượng tác chiến như sau:

        - Lực lượng luồn sâu vu hồi hướng Tây Bắc vẫn là Tiểu đoàn 3 , Đại đội 1, Tiểu đoàn 2 thiếu 1 Đại đội, cùng các lực lượng 12,7 ly của Đại đội 16, ĐKZ của Đại đội 15.

Đại đội 1 được tăng cường một khẩu 12,7 ly, một khẩu ĐK82 của Đại đội 4.

Đại đội 1 đi đầu luồn sâu qua bờ mương thì chốt lại ở khu vực đó để phòng Pôn Pốt vòng bọc hướng này. Tiểu đoàn 3 luồn sâu tiếp khoảng một cây số nữa sẽ đánh từ hướng Bắc vào phum, khi đánh qua những vị trí chốt chặn lần trước cử bộ phận tìm đưa số anh em liệt sĩ lần trước về.

        - Tiểu đoàn 2 thiếu cùng luồn sâu hướng này. Nhưng dừng lại, dàn đội hình tấn công theo hướng Tây Bắc. Cách Tiểu đoàn 3 khoảng 500mét, Tiểu đoàn 2 cũng được tăng cường hai khẩu 12,7 ly của Đại đội 16, 2 khẩu ĐK82 của Đại đội 15.

        - Hướng Đông Nam, Sư đoàn vẫn sử dụng hai Đại đội của Trung đoàn 266 đánh ép vào.

        - Hướng vỗ mặt, sử dụng sáu xe bọc thép cùng Đại đội 2 đánh lên.

        Quan trọng nhất vẫn là việc luồn sâu và tấn công của Tiểu đoàn 3, Đại đội 1, Tiểu đoàn 2. Sau khi chiếm xong các mục tiêu, tổ chức đưa các anh em thương binh, liệt sĩ cũ và mới về ngay, nhanh chóng rời khỏi trận địa càng sớm càng tốt.

        Các loại pháo, cối của Sư đoàn, Trung đoàn bắn hỗ trợ thật mạnh, khi phát hiện Pôn Pốt tổ chức lực lượng phản kích.

        - Sở chỉ huy tiền phương của Trung đoàn sẽ dâng lên gán khu vực Tiểu đoàn 1. Công binh phải nhanh chóng tổ chức hầm chỉ huy cho Trung đoàn.

        - Tiểu đoàn 1, Đại đội 3 và các bộ phận ở lại phải tổ chức chốt giữ thật chắc.

        - Các Đại đội Trinh sát, vận tải và số còn lại của Đại đội 15 ĐKZ, Đại đội 16 súng 12,7 ly, Đại đội 14 súng cối cũng cử thêm lực lượng lên thay chốt cho Đại đội 1, dâng đội hình lên theo Trung đoàn.

        - Thời gian 17 giờ 30 phút tối nay, ngày 17 tháng 7 Sở chỉ huy tiền phương Trung đoàn về vị trí mới. Các đơn vị trực thuộc cũng bí mật nâng lên thay chốt cho Đại đội 1, chốt theo vị trí phân công. Đúng 10 giờ đêm, các đơn vị bắt đầu tiền nhập.

        Giờ G vẫn sẽ là 5 giờ 30 phút ngày 18 tháng 7. Sau khi nghe xong phương án, kế hoạch tác chiến của Tham mưu trưởng, các đồng chí cán bộ đều nhất trí, nhưng hầu như mọi người đều phân vân về kế hoạch tác chiến. Cùng một địa bàn mà ta đã tổ chức luồn sâu đánh địch hai lần. Nếu lần này nữa thì cả ba trận, bài bản tác chiến giống nhau, liệu Pôn Pốt đã quen và có biện pháp chống đối ta?

        Đồng chí Nguyễn Văn Ngọc, Đại đội trưởng Đại đội 11 là Đại đội đi đầu của Tiểu đoàn, phát biểu phản biện gay gắt nhất. Đồng chí Sư đoàn phó Mười Thứ hỏi: “Vậy đồng chí Ngọc và các đống chí có cách đánh gì khác không?”. Tất cả hội nghị đều không thể đưa ra được phương án tác chiến khác hơn, rồi tất cả chấp nhận phương án tác chiến quen thuộc nhưng vô cùng nguy hiểm này.

        Đồng chí Trần Măng nói:

        - Bây giờ thời gian là vàng ngọc. Các đồng chí nhanh chóng về triển khai nhiệm vụ chiến đấu đêm nay và ngày mai cho đơn vị mình. Hội nghị kết thúc, mọi người ra vẽ với trọng trách lớn, với tâm trạng thật nặng nề.

        Mọi người mang tâm trạng nặng nề như vậy, nhưng nhiệm vụ vẫn là nhiệm vụ. Danh dự, trách nhiệm của những người lính, những sĩ quan, những người chỉ huy cấp thấp, trực tiếp phải chiến đấu như những người lính xông pha trước mũi tên, hòn đạn của kẻ thù. Họ đã từng trải qua cuộc chiến dài, trong trận chiến biên giới Tây Nam này cũng đã được gần một năm, cả năm trời tham chiến hàng trăm trận lớn nhỏ, chiến thắng nhiều, song không phải không có những trận không đạt được mục tiêu đề ra. Như trận Hà Tiên - Kiên Giang, nhưng có lẽ chưa có lần nào trước khi vào trận, mọi người lại có tâm trạng nặng nề như trận này.

        Nhưng ở đây, lúc này đang là đỉnh cao của sự đấu trí, đấu dũng giữa ta và Pôn Pốt. Mọi người đều phải nghĩ đến hai chữ “quyết tử”, như cha ông ta đã “quyết tử” trong lịch sử chống ngoại xâm. Các thế hệ đàn anh đã “quyết tử” để làm nên những kỳ tích trong cuộc chiến chống Pháp, chống Mỹ, giải phóng miền Nam thống nhất đất nước. Bao nhiêu lớp người đã “quyết tử”, đã anh dũng hy sinh để làm nên chiến thắng đó.

        Trong trận này, cán bộ chỉ huy các cấp cũng phải làm cho tất cả những người lính thấy được vinh dự, trách nhiệm và trọng trách lớn lao này. Tất cả các đơn vị nhanh chóng làm mọi công tác chuẩn bị.

        Ở Đại đội 1, Đại đội trưởng Nguyễn Văn Đạc đã về tuyến sau vì sốt rét tái phát, chỉ huy trận này là đồng chí Công, Chính trị viên trưởng và đồng chí Phạm Văn Trọng, Đại đội phó, còn tôi thì vẫn còn bám trụ ở Búa Lớn.

        Buổi chiều qua nhanh, rồi bóng tối ập xuống như bao ngày. Trời mát nhưng không mưa. Đúng 17 giờ tối, Ban chỉ huy Trung đoàn di chuyển lên vị trí mới, gần Tiểu đoàn 1. Công binh đã khẩn trương làm xong hầm chỉ huy dưới gầm một nhà sàn cũ của dân. 17 giờ 30 phút, các đồng chí chỉ huy Trung đoàn đã tới vị trí. Các lực lượng vệ binh, công binh, trinh sát cùng các đơn vị trực thuộc khác cũng đã dâng lên. Thông tin nhanh chóng triển khai mạng hữu tuyến xuống các đơn vị, công việc đang khẩn trương, trôi chảy theo kế hoạch.

        Ùng - ùng - ùng. Vừa nghe tiếng nổ đầu nòng thì oàng - oàng - oàng. Đất trời như vỡ òa bởi các loại tiếng nổ của pháo và của ĐKZ75 của Pôn Pốt. Chúng bắn vào khu vực hầm chỉ huy mới của Trung đoàn. Không phải một loạt, mà chúng bắn liên tiếp hàng trăm quả. Không gian như được hun nóng bởi khói đạn của Pôn Pốt. Một quả ĐKZ rít... xoẹt... rồi nổ ầm đúng hầm chỉ huy Trung đoàn, góc các đồng chí thông tin đang thao tác, khói lửa trùm lên hầm chỉ huy. Đồng chí Thái, Trưởng ban thông tin hy sinh, hai đồng chí khác bị thương. Lác đác các đơn vị báo lên là có anh em bị thương, hy sinh do trận tập kích hỏa lực của Pôn Pốt.

        Ác liệt đây. Chính ủy Ánh thoáng nghĩ, không hiểu bọn này có âm mưu gì mà tập kích hỏa lực nhiều như vậy? Hay là vị trí Sở chỉ huy đã bị lộ. Nghĩ vậy thôi chứ nhiệm vụ đã triển khai, không được trì hoãn. Đồng chí Ánh quay máy liên lạc với các Tiểu đoàn, nắm tình hình chuẩn bị chiến đấu của các đơn vị. Các đơn vị báo lên, công tác chuẩn bị tốt, anh em rất quyết tâm, riêng Đại đội 11 có sự cố. Tổng số lính nhập ngũ 1972 còn trong Đại đội là tám đồng chí, trong đó có cả đồng chí Ngọc đang giữ chức vụ Đại đội trưởng, một đồng chí làm liên lạc, còn lại sáu đồng chí lính 1972 ở các Trung đội bằng nhiều lý do khác nhau anh em về cứ, không tham chiến trận này. Đây cũng là một bất ngờ, nhưng nhìn chung các đơn vị đều triển khai tốt việc chuẩn bị chiến đấu tấn công Pôn Pốt đêm nay.

        Bọn Pôn Pốt tập kích thêm mấy lần bằng hỏa lực nữa vào các khu vực chốt giữ phòng thủ của ta. 21 giờ rồi 22 giờ, cũng không thấy Pôn Pốt tập kích bằng bộ binh như mọi ngày. Lệnh lên đường. Đại đội 1 vẫn do hai trinh sát của Tiểu đoàn cùng hai trinh sát của Tiểu đoàn 3 dẫn đầu. Xuất phát sau 30 phút thì đến Tiểu đoàn 3, rồi Tiểu đoàn 2, nhóm trinh sát dẫn đường cứ mò mẫm trong đêm chếch về hướng Tây. Cứ đi được trăm mét thì lại chốt lại hai người, còn hai người quay về dẫn đội hình lên. Mọi việc cũng như mọi lần, anh em hành quân luồn sâu thuận lợi. Tuy nhiên, đều phải lội ruộng, cánh đồng ngập nước có chỗ sâu tới đầu gối.

        Khi lấy góc phương vị, bẻ tay phải để vượt qua con đê thì đụng chốt của Pôn Pốt. Trinh sát dẫn đội hình vượt hẳn lên, xa cũng vẫn gặp các chốt của Pôn Pốt, không thể vượt qua được, lại vòng quay trở lại tìm đường mới, cũng vẫn không thể qua được. Mật độ Pôn Pốt chốt giữ quá đông, anh em lợi dụng một số bờ đất để ngồi đợi trinh sát tìm đường, hoặc đứng chôn chân giữa ruộng nước. Dùng dằng, quay đi quay lại. Thành ra đội hình hành quân tiền nhập đã gần như song song đối mặt với con đê của mương dẫn nước. Một tình huống khó khăn, chưa bao giờ gặp trong hành quân tiền nhập luồn sâu.

        Khoảng 1 giờ sáng có bóng người, có những bước chân lội nước, đi ngược với hướng hành quân của ta. Anh em trinh sát lùi lại báo truyền cho đội hình. Pôn Pốt cũng hành quân, có thể chúng cũng có âm mưu tổ chức tập kích ta với quy mô lớn. Lệnh được truyền đi. Tất cả tuyệt đối giữ bí mật không được nổ súng. Nếu Pôn Pốt đụng hướng nào thì hướng đó đánh, nhưng vẫn không được nổ súng, mà mọi người chuẩn bị dao găm, cuốc xẻng, lưỡi lê sẵn sàng cho trận “giáp lá cà” tiêu diệt ngay bọn đi đầu.

        Thật là hồi hộp cho tình huống luồn sâu đánh địch của ta. Lúc này đã hơn 1 giờ sáng, Pôn Pốt cũng đi làm 3 hướng. Hướng thứ nhất, chúng đụng Đại đội 1, hướng thứ hai, chúng đụng Đại đội 11 và hướng thứ ba, đụng Đại đội 5. Một trận chiến nhỏ xảy ra bằng dao găm và xẻng, ta tiêu diệt được gần chục tên bằng các loại trang bị, vũ khí thô sơ đó. Số còn lại kêu duôn duôn rồi chạy ngược trở lại. 20 phút sau, bọn Pôn Pốt trên bờ mương bắt đầu bắn xối xả vào đội hình của các đơn vị, đã có nhiều anh em trúng đạn.

        Như vậy là việc luồn sâu đã bị lộ. Không thể vượt qua bờ mương ém quân như kế hoạch. Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Sông Thao hội ý với đồng chí Phạm Văn Xướng, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 2 cùng các đơn vị phối thuộc thay đổi cách đánh, sẽ tấn công vỗ mặt, chiếm bờ mương ngay. Vì ta đang ở thế bất lợi giữa đồng nước, các đơn vị chuẩn bị tấn công nếu cấp trên đồng ý.

        Lúc này là 2 giờ 30 phút, Tiểu đoàn trưởng Thao điện về xin ý kiến Ban chỉ huy Trung đoàn cho các đơn vị đánh chiếm bờ mương ngay. Sư đoàn phó Mười Thứ đồng ý cho thay đổi cách đánh nhưng không đồng ý tấn công ngay trong đêm. Yêu cầu các đơn vị chuẩn bị dàn trận, đúng 5 giờ 30 phút đồng loạt xung phong đánh chiếm bờ mương. Đồng chí Thao vẫn yêu cầu xin nhanh chóng được tấn công địch chiếm bờ mương. Sư đoàn phó vẫn không chấp thuận phương án tấn công ngay của Tiểu đoàn trưởng Thao.

        Tình thế thật bất lợi cho quân ta, nhưng trong chiến đấu, mệnh lệnh cấp trên vẫn phải chấp hành. Các đơn vị được lệnh tiền nhập gần bờ mương hơn. Lợi dụng các bờ đất, gò đất làm công sự, triển khai đội hình chiến đấu. Song việc triển khai ở địa hình này thật khó khăn. Hiếm lắm mới có bờ đất xăm xắp nước, còn toàn ruộng nước, sâu nhất là tới gối, nhung nhúc đỉa. Anh em phải ngâm mình trong nước đợi giờ nổ súng. Đại đội 16 không thể giá súng 12,7 ly tầm thấp được, mà phải giá súng tầm cao như bắn máy bay. Hai khẩu cối 60 ly thì giá súng ngay tại chỗ Ban chỉ huy Đại đội, chỗ này có gò đất xắp nước. Bọn Pôn Pốt đã ngừng bắn, nhưng chúng ta đang ở tình huống khó, đang ở địa hình rất bất lợi cho việc tấn công, vì bờ ruộng chiều dọc rất ít lại nhỏ, tất cả không thể lao lên bằng những bờ như vậy, sẽ bị đạn Pôn Pốt “xuyên táo” vài người ngay. Nên hầu như, tất cả phải xung phong ở đồng nước, rất khó khăn cho việc vận động tấn công.

        Trời đã tảng sáng, mọi người kiên trì chờ đợi giờ nổ súng, trong cái rét vì bị ngâm lâu trong nước. Lại phải rất khó chịu vì cái lũ đỉa đói cứ nhung nhúc bu bám hút máu anh em. Cứ cấu vất được con này thì những con khác bu đến. Ai cũng cảm thấy thời gian như ngừng trôi. Có lẽ không ở đâu, không mấy ai bị chịu đựng cái khổ như thế này. Tất cả mọi người chỉ biết cắn răng mà chịu trận, chờ giờ nổ súng.

        Đằng đông trời như vỡ ra, rạng sáng. Tiếng kêu của đàn vạc đi ăn đêm vội bay về tổ, gọi nhau vạc vạc não nùng. Cái giờ G mong đợi đã đến. Pháo, cối của Sư đoàn, Trung đoàn bắn cấp tập vào phum, phía trước đội hình, không gian vỡ òa bởi các tiếng đề pa, tiếng đạn bay rít qua đầu, nổ ầm ầm rển vang như sấm xa.

        Các đồng chí cán bộ Đại đội, Trung đội xông xáo đi nhắc anh em chuẩn bị tấn công. Tiếng súng, tiếng đạn nổ, giờ G đến làm cho cái rét, cái lạnh tan biến đi đâu mất. Tất cả chuẩn bị lại vũ khí xung trận, mục tiêu 1 là đánh chiếm bờ đê, làm bàn đạp tấn công vào phum.

        Pháo chuyển làn, các loại súng đại liên, súng 12,7 ly, cối 60 ly của các Đại đội, cối 82 ly của Tiểu đoàn tong - tong dồn dập xung phong. Đồng chí Nguyễn Sông Thao, Tiểu đoàn trưởng nổ mấy phát K59, rồi hô xung phong - xung phong. B40, B41, ĐKZ82 phát hỏa ùng - ùng, lao vào bờ mương nổ tung đất. Có nhiều quả vượt tầm vào bên trong.

        Các loại súng đại liên 12,7 ly đã nâng tầm bắn làm nền, lấy khí thế cho bộ binh xung phong. Cả tuyến, đội hình các đơn vị từ đầu là Đại đội 1, tiếp Tiểu đoàn 3, rồi Tiểu đoàn 2. Như vậy chiều rộng tấn công khoảng ngàn mét, mũi nhọn là Đại đội 1, Đại đội 11 Tiểu đoàn 3, Đại đội 5 Tiểu đoàn 2. Toàn đội hình lao lên, các loại súng AK nổ ran. Anh em vận động nước bắn tung tóe. Rất ít anh em tận dụng được bờ mương dọc. hai mươi mét, ba mươi mét rồi năm mươi mét. Bọn Pôn Pốt như bừng tỉnh, hay nó có ý đợi anh em vào gần. Các loại súng dọc bờ mương đồng loạt phát hỏa, xối đạn vào cản đội hình tấn công. Trời chưa sáng hẳn nhìn rõ những họng súng đang khạc đạn lóe lửa đầu nòng. B40 - B41 - ĐKZ của chúng cũng ùng, oàng trùm khói lên bờ mương. Đạn nổ oàng, oàng vào đội hình. Ngay loạt đạn đầu tiên của Pôn Pốt, đã rất nhiều anh em trúng đạn đổ xuống, mọi người vẫn vận động, nhưng như vậy là anh em đang lao thẳng vào hướng các họng súng của Pôn Pốt. Đội hình khựng lại.

        Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Sông Thao cùng Tiểu đoàn phó Phan Sỹ Thống vẫn đứng quan sát. Trời! Chúng chốt giữ dày quá, hỏa lực nhiều và mạnh quá. Không phải chỉ có một vài ổ 12,7 ly hay đại liên mà rất nhiều ổ súng vẫn hung hãn nhả đạn. Chúng rê sang phải, sang trái theo hình rẻ quạt, đạn thẳng cắm phầm phập vào quanh đội hình, tung nước chung quanh mọi người. Nhiều anh em nữa trúng đạn.

        Anh Thao hội ý kiến với Tiểu đoàn phó Thống. Tình huống này phức tạp, khó khăn đây? vẫn phải tập trung dập hỏa lực rồi xung phong đánh chiếm thôi. Đại đội 1 và 11 đã gần bờ mương nhất. Ông ở đây, tôi lên chỗ anh Ngọc rồi cùng mấy đồng chí trinh sát truyền đạt tiến được mấy bước thì đạn của Pôn Pốt cắm phầm phập vào vị trí mọi người, đồng chí Thao cùng mấy anh em khác đổ sập xuống. Khẩu K59 của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Song Thao tuột khỏi tay. Anh Thao trúng đạn rồi, mấy đồng chí trinh sát kéo lùi Tiểu đoàn trưởng về chỗ đồng chí Thống. Máu loang đáy ngực, thấm cả quán áo ướt sũng nước. đồng chí Thống báo về Trung đoàn, Tiểu đoàn trưởng Thao bị thương nặng. Đồng chí Trung đoàn trưởng Trần Măng lệnh chuyển ngay đồng chí Thao cùng các anh em bị thương về phía sau, tiếp tục dùng hỏa lực chế áp rồi tổ chức tấn công tiếp. Sư đoàn phó Thứ gào lên xen vào tổ hợp:” Bằng mọi giá phải chiếm lấy bờ mương”.

        Mũi tấn công của Đại đội 1, sau khi tiền nhập cách bờ mương khoảng 100 mét thì anh em dừng lại, cũng cũng cố hầm hào đợi giờ nổ súng. Khi có hiệu lệnh xung phong, anh em ào lên tấn công, nhưng cũng giống như hướng Đại đội 11, nhiều anh em ngã xuống ngay loạt đạn đầu của Pôn Pốt, trong số này có cả Chính trị viên trưởng Nguyễn Tiến Công.

        Mũi tiến công khựng lại, phía sau khẩu 12,7 ly và hai khẩu đại liên vẫn bắn đối súng với bọn Pôn Pốt. Khẩu 12,7 ly của Đại đội 4 tăng cường cũng phải giá súng cao, bắn chế áp được một lúc thì bị dập bởi quả ĐKZ. Hai khẩu đại liên vẫn nhả đạn, hỗ trợ cho bộ binh. Lúc này anh em bộ binh không tiến được nữa, anh em bộ binh nằm tại chỗ hay bò lùi tìm chỗ ẩn nấp. Bắn được mấy loạt nữa thì một khẩu đại liên cũng bị dập, ba đồng chí khẩu đội đều bị thương và hy sinh. Còn lại một khẩu đại liên của Tiểu đội trưởng Phạm Thanh Hải vẫn phát huy, bắn xăm vào bờ mương và các ổ súng của Pôn Pốt, đồng chí Hải là lớp lính 1975 quê Thái Bình, thuộc lực lượng tên lửa mới được điều về đơn vị hồi tháng 3 năm 1978. Một viên đạn của Pôn Pốt bắn bay đầu ruồi khẩu đại liên. Kệ, đồng chí Hải vẫn bắn. Như vậy là một khẩu đại liên của Hải đang đối với mấy khẩu 12,7 ly và đại liên của Pôn Pốt trên bờ đê. Hải cũng đã dập được hai mục tiêu, thì một viên đạn xuyên cánh tay trái. Cùng lúc, một quả M79 của Pôn Pốt trúng mũ sắt làm anh choáng vật ra. Đại đội phó Phạm Văn Trọng trườn vào thay Hải, tiếp tục đối súng với Pôn Pốt, được vài loạt đạn thì súng hóc. Anh Trọng cùng một đồng chí nữa đang loay hoay xử lý, thì một viên đạn thẳng cũng làm Đại đội phó Trọng bị thương gục xuống. Cối 60 ly của Đại đội cũng chỉ phát huy được lúc bắn chuẩn bị xung phong. Còn bây giờ trời đã sáng, mục tiêu đã lộ, Tiểu đội lúc này đã có hai đồng chí hy sinh, mấy đồng chí bị thương. Như vậy là mũi tiến công của Đại đội 1 bị Pôn Pốt bẻ gãy. Một số anh em bò lùi lại, nhưng cũng nhiều anh em trong số đó lại dính tiếp đạn thẳng của Pôn Pốt.

        Pháo, cối. ĐKZ75 của Trung đoàn, Sư đoàn ùng - ùng bắn phá vào bờ đê và các khu vực sau. Đài quan sát pháo binh báo, phía sau bờ đê, sâu vào trong, lực lượng Pôn Pốt rất đông, chúng điều cả xe bọc thép lên, nấp ở bờ mương bắn cản quân ta. Các loại cối pháo của ta chi viện tối đa, trúng các đội hình Pôn Pốt, anh em trên đài quan sát rất rõ những xác Pôn Pốt tung lên. Song để bắn trúng được từng ổ để kháng ở bờ đê thì quả là khó, nhưng pháo cối của ta cũng đã làm cho chúng chúi xuống hầm.

        Lệnh xung phong. Đồng chí Thống, Tiểu đoàn phó chỉ huy phát lệnh xung phong. Anh em Tiểu đoàn 3, Tiểu đoàn 2 lại bật lên xung phong. Nhưng kịch bản lại cũng giống như lần xung phong thứ nhất. Anh em khựng cả lại, tìm nơi ẩn nấp. Nhưng cũng thật là khó, không biết nấp biết tránh vào đâu. Nhiều chỗ anh em chụm vào nhau, hoặc di chuyển đều là những mục tiêu để Pôn Pốt bắn vào.

        Khẩu 12,7 ly của Đại đội 16 tăng cường cho Đại đội 11 vẫn thùng - thùng - thùng nhả đạn vào các ổ đề kháng Pôn Pốt. Một đồng chí xạ thủ chính trúng đạn ngã ngay xuống chân súng. Tiếp đến đồng chí xạ thủ vừa thay cũng bị trúng đạn. Đồng chí Lấu, Chính trị viên trưởng Đại đội của Đại đội 16 đi tăng cường lao lại thay, đứng giữa hai chiến sĩ của mình vừa hy sinh, anh khom người kéo các điểm xạ, bắn về phía Pôn Pốt. Thật là dũng cảm và quyết tử. Bắn được một lúc rồi anh cũng trúng đạn, hai tay vẫn ghì chặt khẩu 12,7 ly. Đại đội trưởng Phạm Văn Lầu hy sinh thật anh dũng. Đây là lần thứ hai anh em chứng kiến hành động chiến đấu và dũng cảm hy sinh của các lớp chỉ huy Đại đội trưởng hỏa lực Đại đội 16 súng 12,7 ly.

        Sau khi đồng chí Nguyễn Sông Thao bị thương, anh em trinh sát bò, kéo đồng chí Thao lùi về. Vết thương nặng, nhưng không thể nào có thể chuyển nhanh về sau được. Anh em phải kéo lùi từng tí, từng tí một. Quả là rất khó, phải có anh em nâng cao đầu, còn toàn thân và vết thương phải bị chìm trong nước. Ba, bốn đồng chí tập trung di chuyển Tiểu đoàn trưởng. Sự tập trung di chuyển này, lại là mục tiêu lộ để Pôn Pốt nhằm bắn. Đạn thù xối xả vào chỗ anh em, đồng chí Nguyễn Sông Thao trúng thêm mấy viên đạn nữa, trong nhóm đó, một đồng chí trinh sát hy sinh, hai đồng chí nữa bị thương.

        Đại đội 11 cũng đã hết sức chiến đấu. Chính trị viên trưởng Duyên bò, trườn đi tới chỗ các chiến sĩ. Vừa di chuyển được mấy mét, thì những loạt đạn thẳng của Pôn Pốt găm trúng chỗ hiểm, làm anh gục ngay xuống hy sinh. Đại đội trưởng Nguyễn Văn Ngọc rất bức xúc với tình hình trận đánh. Thấy Chính trị viên trưởng Duyên trúng đạn, anh cùng đồng chí liên lạc bò ra kéo về phía sau, lại tiếp những loạt đạn của Pôn Pốt phầm phập chung quanh. Một viên trúng đồng chí liên lạc, anh hy sinh ngay, đồng chí Ngọc bị một viên xiết vào gáy dưới vành tai.

        Khu vực hai khẩu cối 60 ly, đạn cối đã được bắn hết. Vì trong trận này không mang nhiều. Nhưng quanh chỗ đó, bốn đồng chí xạ thủ cối hy sinh, mấy anh em khác bị thương nấp sau bờ đất. Duy nhất Đại đội 11 lúc này còn đồng chí Thoảng, Chính trị viên phó, anh họ đồng chí Hùng lính 1978 người Hà Nội là pháo thủ gánh đạn, kéo khẩu cối, cùng một đồng chí thông tin vô tuyến của Tiểu đoàn mang máy bò lùi, được hơn chục mét máy thông tin ngâm trong nước không còn tác dụng nữa. Nhưng Pôn Pốt cũng xối đạn vào đó, làm đồng chí thông tin Tiểu đoàn cũng trúng đạn nằm bất động. Chiếc máy thông tin vô tuyến vẫn đeo ở lưng trồi lên mặt nước. đồng chí Hùng một tay vừa bò, một tay kéo khẩu cối 60 ly, khẩu cối cứ nằm xuống bùn nước không thể kéo được, được khoảng chục mét, Hùng kiệt sức đành bỏ khẩu cối 60 ly lại đó.

        Hướng Tiểu đoàn 2 cũng tình trạng như vậy. Không kém sự ác liệt. đồng chí Mai, Đại đội trưởng Đại đội 5 bị thương ngay từ lúc đầu, đồng chí Dũng thông tin của Tiểu đoàn bị thương vỡ gót chân. Đồng chí Tiểu đoàn trưởng Phạm Anh Xướng cùng mấy anh em trong Ban chỉ huy vẫn bò, trườn đến chỗ các đơn vị, động viên khích lệ Đại đội 5 và Tiểu đoàn xung phong lần hai. Đồng chí Tiêm, Tiểu đoàn phó, đồng chí Hai, Chính trị viên phó Tiểu đoàn cũng xuống các đơn vị. Song lần thứ hai xung phong cũng giống như Tiểu đoàn 3, đều bị Pôn Pốt chặn đứng, liên tiếp đồng chí Hai, Chính trị viên phó Tiểu đoàn trúng đạn hy sinh. Đồng chí Tiêm, Tiểu đoàn phó, trúng đạn hy sinh. đồng chí Xướng, Tiểu đoàn trưởng, bị đạn thẳng xuyên qua vai bị thương. Đồng chí Thành, Chính trị viên trưởng Đại đội 5 bị viên đạn nhọn cày từ trán lên tới đỉnh đầu. Rải rác khắp nơi anh em mình hy sinh và bị thương nằm khắp đồng nước.

        Các đồng chí bị thương cố bò, di động, thì lại cũng là mục tiêu xạ kích của Pôn Pốt. Các ổ hỏa lực của Pôn Pốt dọc bờ đê vẫn điên cuồng nhả đạn như mưa vào đội hình các đơn vị.

        Lệnh từ chỉ huy sở Trung đoàn cho các đơn vị lùi về sau năm trăm mét để cũng cố lực lượng pháo binh cấp tập về phía Pôn Pốt. Nhưng đạn nổ vào phía sau bờ đê là chính, cũng nhiều trái làm tung các ổ hỏa lực của Pôn Pốt ở bờ đê. Nhưng cũng không thể dập được hết các ồ hỏa lực của Pôn Pốt. Cộng thêm sự tăng viện của Pôn Pốt cũng rất kịp thời nên chúng vẫn chiếm được ưu thế của hỏa lực bắn thẳng. Các máy thông tin bị ngâm nước không sử dụng được, việc truyền tin bây giờ là rất khó, việc anh em lùi ra cũng không phải là dễ, chỉ cần lùi được năm trăm mét là vào được khu vực an toàn có vật che khuất vi có một số ngôi mộ xây.

        Quãng ruộng ngập nước năm trăm mét lúc này là cả một quãng dài vô tận đối với chiến sĩ ta. Hễ người nào di chuyển là bị đạn tập trung vào. Rất nhiều đồng chí hy sinh, bị thương dọc trên đồng nước ấy. Các đồng chí còn lại thấy nhiều anh em bị thương nằm giữa đồng, nhưng lúc này đạn địch bắn rát, đạn cắm phầm phập khắp cả đồng. Gặp nước nhiều viên lại bay lia lên thật nguy hiểm. Rất khó có thể tiếp cận để chuyển về phía sau được. Như vậy, số anh em này lại bị kẻ thù thứ hai hành hạ, đó là lũ đỉa đói. Hàng trăm con đỉa bâu vào, hút cạn máu của anh em mình.

        Hướng Trung đoàn 266, theo hợp đồng có hai Đại đội cùng sáu xe bọc thép lội nước M113 đánh ép vào. Trong ý đồ chiến thuật, mũi tấn công này chỉ là đánh ép, be bờ, đánh vỗ mặt dọa là chính, chứ không phải là nhiệm vụ thọc sâu. Lực lượng này đánh ép vào cũng gặp hỏa lực của chúng rất mạnh. Các loại B40-B41-ĐKZ phóng đạn, vây lấy xe bọc thép của ta, làm hai xe trúng đạn nên lực lượng bộ binh cũng chỉ tiến thêm gần giáp phum rồi bắn hỏa lực vào, đe dọa bọn Pôn Pốt hướng này.

        Khoảng 7 giờ 30 phút, Sư đoàn sử dụng thêm một mũi đánh gồm năm xe bọc thép, cùng hai Trung đội của Đại đội 2, đánh chéo lên hướng Bắc - Tây Bắc nhưng cũng gặp phải sự kháng cự mạnh của Pôn Pốt. Một xe bọc thép bị đứt xích, mấy đồng chí hy sinh, trong đó có đồng chí Trung đội trưởng Ngô Khắc Quyền, vào bộ đội tháng 3 năm 1975, quê Thanh Hóa, là đồng chí vô cùng gan dạ, dũng cảm, có rất nhiều thành tích, đang được đơn vị để nghị phong tặng danh hiệu Anh hùng lực Lượng vũ trang.

        Khoảng 8 giờ, hướng Tiểu đoàn 3, Tiểu đoàn 2 chỉ còn tiếng súng của Pôn Pốt, chúng nhằm bắn anh em ta trên đồng nước, nhưng đơn vị ở phía sau đó năm trăm mét không thiệt hại nhiều. Một số ít bị thương hoặc không bị thương, lùi về được phía sau, hầu như cũng kiệt sức. Nhưng ở khu vực này, các lực lượng vận tải cứu thương nhanh chóng chuyển anh em về phẫu.

        Theo đài quan sát báo, Pôn Pốt dồn quân lên rất đông. Một tình huống đặt ra: “Chúng có thể tấn công dấn lên không?”. Sư đoàn phó Mười Thứ chỉ im lặng. Hình như ông đã thấy được cái đề nghị: “Xin tấn công ngay lúc đêm của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Song Thao là đúng”. Song giờ đây, chưa thể nói gì được nhiều, bằng mọi giá phải ngăn chặn âm mưu tấn công, phản công của Pôn Pốt, trước hết là phải tổ chức chốt giữ. Tất cả các anh em, không phân biệt đơn vị, phải vào các vị trí chốt, phòng thủ, động viên các anh em bị thương nhẹ cũng ở lại, chiến đấu chặn Pôn Pốt. Các đồng chí trợ lý của Trung đoàn tăng cường ngay xuống chỉ huy và đôn đốc việc phòng thủ cùng các đơn vị.

        Các loại pháo, cối xin bắn tối đa để tiêu diệt sinh lực địch.

        Điều 2 khẩu pháo 105 ly lên cao gần Tiểu đoàn 1. Dùng loại đạn phòng thủ của pháo, loại đạn mà trong lịch sử pháo binh của ta chưa sử dụng lần nào. Đó là loại đạn pháo đinh của Mỹ, song việc sử dụng loại đạn này thật là khó, ta chưa có kinh nghiệm, lúc đó theo tôi biết không thật chính xác, là điều một vài sĩ quan pháo của quân lực Việt Nam Cộng hòa đang học tập cải tạo lên gấp để sử dụng bắn loại đạn này, vì loại đạn đinh này không thể bắn xa được, cự ly xa nhất là khoảng trên ngàn mét, nhưng đạn rơi cách mặt đất mấy chục mét thì phát nổ, gây sát thương mật độ dày đặc mấy trăm mét vuông.

        Việc đưa pháo lên gần Tiểu đoàn 1 là rất khó. Vì sức nặng của pháo, đường đất nhỏ ngập nước, lầy lún, phải dùng xe bọc thép kéo, cộng thêm cả sức người đun đẩy nữa hai khẩu pháo mới vào được vị trí xạ kích. Đến gần trưa thì bắn được quả đầu tiên. Qua máy bộ đàm kỹ thuật, bọn Pôn Pốt kêu ầm ĩ vì bị sát thương nhiều. Khẩu thứ hai bắn tiếp thì đạn nổ ngay vào đội hình Đại đội 4, Tiểu đoàn 1, làm mười đồng chí bị thương, đồng chí Tú, Đại đội phó bị chín cái đinh cắm vào người. Bọn Pôn Pốt phát hiện khẩu pháo lợi hại bèn tập trung các loại ĐKZ phản pháo. Một khẩu pháo bị trúng đạn bốc cháy. Một pháo thủ hy sinh. Hai đồng chí khác bị thương. đồng chí Tú hiện sống tại huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên.

        Từ đó đến chiều, pháo đạn đinh kết hợp với các loại đạn pháo cối khác đã tiêu diệt được rất nhiều sinh lực địch, đập tan ý đồ phản công của Pôn Pốt. Trận địa chốt của Trung đoàn được giữ vững. Chiều tối, Trung đoàn tiếp tục cử lực lượng tìm kiếm anh em giữa đồng nước, một số liệt sĩ và thương binh nữa được tìm thấy. Qua các vết thương, thì thấy anh em bị mất máu do đỉa rất nhiều. Số anh em của Đại đội 1, Đại đội 11, Đại đội 5 vào sâu trong bờ mương, không thể vào đưa anh em ra được. Trong đó, có đồng chí Nguyễn Tiến Công, Chính trị viên trưởng Đại đội 1 cùng nhiều anh em Đại đội 1 của tôi.

        Rất nhiều cán bộ, chiến sĩ ưu tú nhất của Sư đoàn 341 đã anh dũng hy sinh trong trận đánh có thể coi là quyết liệt, gian nan nhất này. Chúng tôi cảm nhận được nỗi đau thương tột cùng, hy sinh mất mát này khó bù đắp nổi, nhưng mọi người phải nén lại, vì những trận đánh với bè lũ diệt chủng Pôn Pốt ngông cuồng, xảo quyệt còn rất gian nan. Quyết tử để bảo vệ, để gìn giữ lãnh thổ biên giới Tầy Nam của Tổ quốc là nhiệm vụ quan trọng nhất. Trận chiến vẫn đang còn tiếp diễn.

        Hết tập 1 Thái Bình, ngày 10-3-2016 Trần Ngọc Phú

       

        Bộ hồi ký Từ biên giới Tây Nam đến đất Chùa Tháp của Trần Ngọc Phú thuật lại sự kiện diễn ra của Sư đoàn bộ binh 341 từ khi nhận lệnh lên biên giới Tây Nam làm nhiệm vụ đánh bè lũ diệt chủng Pôn Pốt-Yêng Xa Ry xua quân sang đốt phá làng mạc, tàn sát đồng bào ta ở dọc đường biên tới lúc sang giúp nước bạn Campuchia đánh đổ bè lũ diệt chủng khát máu, lập lại hòa bình, ổn định và xây dựng đất nước Chùa Tháp. Chuỗi sự kiện quan trọng diễn ra trong thời gian rất dài ấy được trần thuật với thể loai hồi ký, hồi ức của một người vốn là sĩ quan Quân Đội- Đồng chí Trần Ngọc Phú - Người trong cuộc nên giá trị hiện thực rất cao.
Sau cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, tiếp đến đánh đế quốc Mỹ xâm lược, đất nước thống nhất vẹn toàn, Đảng, Chính phủ và toàn dân ta tiến hành công cuộc phục hồi cơ sở kinh tế bị bom đạn tàn phá, xây dựng non sông đẹp giàu, nhân dân có đời sống ấm no, hạnh phúc như mong ước sinh thời của Bác Hồ. Nhưng rồi, ngay những ngày đầu khi miền Nam mới hoàn toàn giải phóng, bè lũ Pôn Pốt đã xua quân sang hòng chiếm một số đảo ở phía Nam như Thổ Chu, Cô Tang, Phú Quốc, đốt phá, giết hại người dân lương thiện. Ở Thiện Ngôn, Xa Mát, Ba Chúc... Tội ác của chúng đã bị nhân loại tiến bộ lên án. Giờ đây chúng ta được đọc trong hai tập đầu bộ hồi ký này.

        Qua những vụ xâm lược của bè lũ Pôn Pốt, gây đau thương với đồng bào ta ở biên giới, Trần Ngọc Phú muốn nhắn gửi tới độc giả về bài học cảnh giác, muốn bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng, cuộc sống bình yên của nhân dân, chúng ta phải luôn đế cao cảnh giác, tránh để bất ngờ. Muốn không bị bất ngờ, lực lượng vũ trang cần chính qui, hiện đại, kết hợp với lực lượng dân quân tự vệ địa phương vững mạnh. Chính lực lượng tại chỗ là hình thức cơ động nhanh nhất. Nhân dân khắp nơi, nhất là ở các vùng biên giới, hải đảo không chỉ là tai mắt mà còn là lực lượng vô song trong công cuộc giữ gìn bờ cõi. Đó cũng chính là quốc sách xây dựng nền quốc phòng toàn dân mà Đảng ta đã đề ra.

        Các trận đánh của Sư đoàn 341 trừng trị bè lũ Pôn Pốt xâm lược như trận Lò Gò, Xa Mát, Ba Chúc, Khánh An, Khánh Bình... mang lại chiến thắng oai hùng. Đặc biệt trận Hòa Hội, chiến thắng vang dội của sư đoàn có tẩm vóc chiến lược được mô tả với nhân chứng của người tham dự rất sinh động. Tác giả cũng dành nhiều trang viết về gương chiến đấu quên mình của cán bộ, chiến sĩ sư đoàn như Nguyễn Sông Thao, Ngô Khắc Quyền, Nguyễn Tiến Công, Trần Vinh...

        Hồi ký Từ biên giới Tây Nam đến đất Chùa Tháp đã dành một phẩn quan trọng để đế cập tới sự nghiệp giúp nước bạn Campuchia của Quân Tình Nguyện Việt Nam. Qua những trang viết chân thực, Trần Ngọc Phú kể cho chúng ta nghe những sự kiện, tư liệu lịch sử quí báu của bộ đội ta trên đất Chùa Tháp. Cán bộ, chiến sĩ Quân Tình Nguyện Việt Nam đã cùng sát cánh bên Quân đội Cách mạng cứu nước Campuchia, chiến đấu kiên cường lần lượt giải phóng những phum sóc, những tỉnh, những quân khu đưa nhân dân Campuchia bị đày đọa, chết chóc, trong các trại tập trung giữa rừng già, trên những cánh đồng khô hạn, về phum sóc sinh sống. Rất nhiều tấm gương của bộ đội tình nguyện đã quên mình để cứu nhân dân bạn.

        Trong thời gian các sự kiện diễn ra trong hồi ký này, tôi được giao nhiệm vụ làm Tham mưu trưởng Quân Đoàn 4, sau đó là Tham mưu phó Mặt trận 719-  Quân tình nguyện Việt Nam. Sư đoàn 341 là đơn vị chủ lực mạnh của Quân Đoàn 4. Từ lúc tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam đến khi làm nghĩa vụ quốc tế, Sư đoàn 341 đã lập được nhiều chiến công xuất sắc, tô thắm thêm truyền thống vinh quang của Quân đội ta. Bằng những trận đánh cụ thể, với những tấm gương của cán bộ, chiến sĩ, hồi ký

        Từ biên giới Tây Nam đến đất Chùa Tháp của Trần Ngọc Phú đã góp phấn chứng minh điều đó.

        Tác giả Trần Ngọc Phú là cán bộ của Trung đoàn 273 thuộc Sư đoàn 341, đã trực tiếp tham gia chiến đấu ở biên giới Tây Nam, sau đó làm nghĩa vụ quốc tế trên đất bạn. Chính vì vậy, bộ hồi ký Từ biên giới Tây Nam đến đất Chùa tháp là nguồn tư liệu quí hiếm, chân thực, góp phần bổ sung vào mảng hồi ký, ký sự lịch sử phản ánh cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc trên biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ Quốc tế của Quân Tình Nguyện Việt Nam trên đất nước Chùa Tháp. Với tinh thần ấy, tôi trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc bộ hồi ký đặc sắc này.

            
        Tôi trở về đơn vị nơi điểm tựa tiền tiêu vào ngày 19 tháng 7. Tôi đi từ sáng sớm vì nóng lòng muốn biết cụ thể trận đánh quyết liệt diễn ra ngày hôm qua. Gọi điểm tựa, về mặt tác chiến là ở thế phòng ngự kết hợp tiến công khi có thời cơ, điểm chốt mang nhiệm vụ chặn địch. Lúc này, đội hình toàn sư doàn 341 cùng các đơn vị bạn đang căng ra suốt chiều dài một rẻo biên giới Tây Nam của Tổ quốc, tạo nên những điểm tựa liên hoàn bảo vệ nhân dân. Sẵn sàng chiến đấu tiêu diệt bọn lấn chiếm và phản công địch khi cẩn thiết.

        Quang cảnh khu vực Sáng Ke buổi sớm thật yên ả, bầu trời cao xanh không một gợn mây, nắng đã trải êm dịu. Những thân cây thốt nốt xù xì thô cứng vươn đài lá xanh thẫm. Gió nhẹ thổi miên man, mát rượi. Cánh đồng nước ngập tới bờ, đàn cá phóng chạy khi nghe tiếng chân người, mấy con cò trắng lò dò cần mẫn kiếm tìm thức ăn. Trên không trung, những con kền kền dang cánh bay đi bay lại như đang tìm mồi. Xa xa tiếng chim cu ném vào không gian tiếng gáy đều đều, giục giã. Cảnh vật yên tĩnh tới độ không thể nghĩ nơi đây vừa mới ngày hôm qua diễn ra trận đánh thật khốc liệt của ta với bọn lính Pôn Pốt xâm chiếm đất đai Tổ quốc. Bộ đội ta dầm mình giữa đồng trổng ngập nước đợi giờ tiến công địch đang chiếm dải bờ đất. Tình thế vô cùng bất lợi, khi trời sáng hẳn, bọn Pôn Pốt ở phía cao quan sát rõ toàn dội hình quân ta đang phơi ra giữa đống trống, chúng đã diên cuống nã đạn. Hễ nhận thấy người nào hô xung phong hay cầm súng ngắn là chúng biết đó là chỉ huy và ra sức xối đạn vào. Ngay sau đợt tiến công đầu, chúng đã phát hiện thấy tiểu đoàn trường Nguyễn Sông rIhao là chỉ huy nên tập trung hỏa lực nhằm bắn. Đống chí Thao cùng mấy chiến sĩ trinh sát hy sinh. Cho đến lúc anh em kéo thi thể tiểu đoàn trưởng Thao về phía sau, địch vẫn điên cuồng xả dạn khiến mấy đồng chí nữa hy sinh. Rối trận đấu pháo, đấu súng rung mặt đất, khói thuốc nổ khét lẹt như đốt cháy không gian. Nhiều đồng dội bạn thân của tôi đã ngã xuống chính ở giữa cánh đồng trống này. Họ dã hy sinh, đã chấm dứt cuộc đời khi tuổi còn rất trẻ.

        Tôi đi thẳng vào sở chỉ huy trung đoàn, rồi đến ban chính trị. Các anh chủ nhiệm, phó chủ nhiệm chính trị, trợ lý mừng rỡ khi thấy tôi. Tuy thế tôi vẫn bắt gặp vẻ mệt mỏi, căng thẳng trên mặt mọi người. Họ đang tập trung giải quyết hậu quả của trận đánh hôm qua. Có nhiều việc cẩn phải làm gấp ai cũng thấy vội vã vội vã. Đồng chí Nguyễn Kim Tiến, chủ nhiệm chính trị trung đoàn, nói với tôi:

        -  Ông về đại đội ngay, nơi đó dang rất cần đến ông. Ngày hôm qua, đại đội 1 của ông cùng tiểu đoàn 2, tiểu đoàn 3 anh em các đại đội trực thuộc trung đoàn đã chiến đấu vô cùng dũng cảm, ngoan cường. Chúng ta đã thu dược thắng lợi, mặc dù nhiều đồng chí hy sinh, bị thương. Số anh em hy sinh chưa lấy được thi thể còn nhiều, anh em vẫn nằm giữa đồng nước. Trong đó đại đội 1 của ông có đồng chí Công chính trị viên trưởng, cùng nhiều anh em nữa. Nhưng tình hình này ta vẫn phải cắn răng để anh em nằm lại đó đã. Ông phải làm tốt công tác tư tưởng với anh em còn lại. Quân lực sẽ nhanh chóng bổ sung quân số cho đại đội ông. Ông về ngay đi.

        Hối thúc tôi về nhanh mà giọng đồng chí chủ nhiệm chính trị nghẹn ngào. Tôi biết tâm trạng anh không còn bình tĩnh nữa rồi. Nước mắt các đồng chí trợ lý lặng lẽ chảy dài. Hy sinh, mất mát trong trận hôm qua quả là rất lớn. Rất nhiều cán bộ xuất sắc, từng trải trong chiến đấu như Nguyễn Sông Thao, Nguyễn Tiến Công, Ngô Khắc Quyền, cùng nhiều đồng chí cán bộ đại đội, trung đội, tiểu đội, chiến sĩ ưu tú khác đã anh dũng hy sinh. Nhiều cán bộ chiến sĩ nòng cốt, có kinh nghiệm và bản lĩnh chiến đấu cao, hy sinh trong một trận đánh như vậy quả là hiếm khi gặp phải. Bên cạnh đó nhiều chiến sĩ trẻ, có người vừa được bổ sung vào, lính cũ và lính mới chưa thuộc hết mặt, chưa quen giọng nói của nhau đã ngã xuống trong trận đánh đầu tiên, thật là đau đớn. Đau xót hơn khi thân xác nhiều đồng chí vẫn nằm giữa cánh đổng ngập nước bị đỉa bu bám. Sự tổn thất ấy, với tình thương đồng đội hy sinh chưa thu được thi hài đã khiến mọi người bàng hoàng, xót xa.

        Đồng chí chủ nhiệm chính trị Nguyễn Kim Tiến cũng cho tôi biết, hay nói cách khác đã động viên tôi, rằng, tuy hy sinh, mất mát lớn như thế, nhưng xét trên toàn cục, chúng ta đã chiến thắng. Chúng ta đã đập tan âm mưu của địch định tiến công vào khu vực phòng ngự của trung đoàn 273, hòng chiếm dải đất này rồi thọc sâu vào nội địa tàn sát đồng bào ta. Chúng ta đã tiêu diệt nhiều sinh lực địch, khiến chúng phải rút chạy khỏi con đập mà chúng đã chiếm mấy ngày. Tuyến phòng ngự của trung đoàn, sư đoàn được giữ vững. Trinh sát phát hiện, suốt đêm qua, bọn địch lo đốt xác đồng bọn bị ta trừng trị, lửa và khói bốc lên từ phía bên kia. Pháo ta dội lửa xuống bờ đập, binh lính địch chết nhiều. Bọn địch không dám tập kích hay cho từng toán nhỏ đánh lén sang đất ta nữa. Chứng tỏ chúng bị giáng trả đích dáng bằng những đợt pháo, cối hạng nặng chụp xuống đội hình chúng, xác nhiều tên xâm lược bị hất tung, số còn lại chạy thoát thân, tinh thần bọn chỉ huy cũng như binh lính chúng đã nao núng, sợ hãi.

        Anh cũng cho tôi biết thêm về tình hình trung đoàn sau trận đánh. Trận đánh lớn, diễn ra căng thẳng, nhiều cán bộ, chiến sĩ bị thương, hy sinh, nhưng tinh thần của các đơn vị không hề nao núng. Tiểu đoàn 1 đang làm nhiệm vụ ở hướng trọng yếu, sẵn sàng đánh địch tập kích. Nhìn chung, đội hình toàn trung đoàn ổn định trên từng vị trí được giao.

        Làm công tác chính trị nhiều năm, đổng chí Nguyễn Kim Tiến thường nắm bắt nhanh tâm trạng của bộ đội. Anh là người có giọng nói nhỏ nhẹ, có đầu có cuối, dễ thuyết phục lòng người, nhất là chiến sĩ trẻ. Tôi quen biết anh từ rất lâu, chúng tôi thường trò chuyện với nhau về nhiều vấn đề. Anh Tiến để lại trong cán bộ, chiến sĩ trong trung đoàn nhiều ấn tượng về một cán bộ công tác chính trị.

        Rời sở chỉ huy trung đoàn, tôi nhanh chân đi về điểm tựa của tiểu đoàn 1. Khi đến nơi đã thấy anh Chính là chính trị viên tiểu đoàn, cùng anh Vinh tiểu đoàn trưởng, đang ngồi chụm dầu trên bản đồ bàn bạc trong căn hầm nửa chìm nửa nổi. Anh Vinh bắt tay, ân cần hỏi thăm sức khỏe, việc học tập của tôi. (Đồng chí Ngô Quảng Vinh sau này là đại tá, cán bộ của Bộ Tổng Tham Mưu, một lần sang công tác ở nước bạn Lào anh đã hy sinh vì một vụ tai nạn đáng tiếc). Anh Chính hỏi thăm mấy đồng chí trong trung đoàn cùng bị thương đang điểu trị ở bệnh xá. Theo thói quen, anh còn hỏi tôi về nguyện vọng khi trở về đơn vị. Tôi đáp là phân công việc gì, tôi nhận việc đó, hoàn toàn không có nguyện vọng riêng của cá nhân. (Đồng chí Chính sau này nghỉ hưu về sống tại quê nhà xã An Vĩ, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên. Cách đây mấy năm anh lâm bệnh nặng và đã từ trần). Nghe tôi nói, anh Chính trầm ngâm một lát rồi nói, giọng trầm lắng:

        -  Đại đội 1 của ông bây giờ chỉ còn anh Thư quản lý, cậu Tùng anh nuôi, ông về nữa là ba người. Điểm tựa của đại đội đã được các đơn vị trực thuộc thay thế, tạm thời nhóm của ông hãy ở ghép với vị trí tiểu đoàn bộ, chờ củng cố đã rồi mới bước vào nhận nhiệm vụ mới.

        Tôi nén tiếng nấc bật ra. Cả một đại đội quân số tương đối đủ mà chỉ trong một trận đánh đã bị thương, hy sinh chỉ còn lại hai người là quản lý và anh nuôi? Quả là tổn thất chưa từng thấy. Ngay cả trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, phải đối mặt với đội quân hung dữ, vũ khí tối tân nhưng chưa nghe thấy tổn thất đến độ sau một trận đánh một đại đội chủ lực chỉ còn lại hai người. Hai người này thuộc về quân số phục vụ, nếu xung trận chắc gì đã còn.

        Hình như nhận thấy sắc mặt đau đớn của tôi, anh Chính nói như an ủi rằng, trận ấy có thể ta thua về chiến thuật nhưng thắng về chiến lược. Chúng ta đạt được mục đích chính của cấp trên đề ra là giữ vững toàn tuyến phòng ngự. Mấy câu phân tích ngắn gọn của anh Chính củng không làm tôi nguôi đi nỗi đau buồn của sự mất mát quá lớn ấy. Tôi thấy khó có lời an ủi nào làm nỗi đau lớn này vơi đi được.

        Hình ảnh các đổng chí hy sinh hiện lên trước mắt tôi thân thương. Đã bao nhiêu năm chúng tôi sống bên nhau, chia sẻ vui buồn, đã có những lời hẹn sau khi đất nước hòa bình sẽ về thăm quê nhau, nhưng chưa thực hiện được nay các anh đã ngã xuống trên đất này. Chiến tranh là thế, có khi chỉ sau một khoảnh khắc, kẻ còn người mất. Người sống cũng không thể để cho nỗi buồn khiến mình gục ngã hay đeo bám mãi vì cuộc chiến đấu ác liệt vẫn đang ở trước mặt.

        Rồi tôi chợt nhớ cách đây mới hơn một năm, sư đoàn 341 trong đó có đơn vị tôi, từ căn cứ Long Bình nhận lệnh hành quân gấp lên biên giới Tây Nam đánh địch lấn chiếm đất đai Tổ quốc. Lúc đầu tưởng sự xâm chiếm của địch là do một số binh lính của địa phương manh động lấn chiếm đất đai, giết hại dân ta. Chính kẻ cầm đầu là Pôn Pốt lúc đầu cũng nói rằng lính ở quân khu 203 manh động nên gây hấn với Việt Nam ở biên giới. Đó là lời ngụy biện che đậy dã tâm hiểm độc của bọn chúng. Vào đêm 24 rạng ngày 25 tháng 9 năm 1977, bè lũ Pôn Pốt phát động cuộc tấn công xâm lược trên toàn tuyến biên giới, tập trung đông nhất, mạnh nhất vào tỉnh Tây Ninh. Chúng giết đồng bào, đốt phá nhà cửa, phá hoại hoa màu ở Tân Biên, Lò Gò, Long Khánh. Mới chừng đó thời gian, biết bao nhiêu đồng chí, đồng đội tôi đã ngã xuống trên rẻo đất dọc biên giới Tây Nam này. Ngày 27 tháng 9, sư đoàn 341 chúng tôi nhận lệnh hành quân cấp tốc lên biên giới đánh địch, bảo vệ nhân dân, đất đai Tổ quốc. Từ đó các đơn vị toàn sư đoàn bước vào cuộc chiến dấu, nhiều trận đánh ta thắng, nhưng cũng có trận bộ đội bị thương, hy sinh quá lớn. Từ chỗ có ý kiến đánh giá quân đội Pôn Pốt, nghĩa là bọn phản bội lại nhân dân Campuchia, phản bội truyền thống đoàn kết của nhân dân Việt Nam -  Campuchia chỉ là những đội quân nhỏ lẻ vũ khí thô sơ, trình độ tác chiến không cao, qua thời gian dã thấy nhận định đó không đúng. Thời gian đầu, một số người còn cho rằng, đây là cuộc xung đột nhỏ lẻ ở biên giới. Nhưng qua thời gian, khi địch ồ ạt tấn công sang đất ta, chúng ta xác định rõ đây là cuộc chiến tranh xâm lược do tập đoàn phản động Pôn Pốt gây ra và phía ta là cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, chứ hoàn toàn không phải là cuộc xung đột tranh chấp về biên giới. Bè lũ phản động Pôn Pốt thực hiện những âm mưu xảo quyệt chiến thuật đánh lớn, có lúc động binh nhiều sư đoàn, kết hợp lối đánh du kích mà chúng học được ở ta. Chúng được trang bị pháo hạng nặng, hỏa lực chi viện tối đa, đã gây cho ta biết bao khó khăn. Trận đánh vừa qua là thế, tuy cuối cùng ta đạt mục đích để ra, nhưng thương vong tổn thất quá lớn.

        Anh Chính đích thân dẫn tôi về nơi đứng chân của đại đội 1. Thông thường nhiệm vụ này anh có thể giao cho trợ lý hay chiến sĩ trinh sát, thậm chí cần vụ, nhưng có lẽ anh quí tôi, nhiệm vụ sắp tới cũng quan trọng mà quân số không còn nên anh muốn trực tiếp đưa tôi đi để trao đổi thêm tình hình. Trên đường đi anh cho tôi biết thêm về tình hình, sau trận đánh, các đơn vị của ta đang phòng ngự theo các cụm và chờ bổ sung thêm quân số. Còn quân địch trước các tuyến phòng ngự của ta cũng đang ở thế bất động. Trước kia, chúng thường cho những tốp lính mò sang cài mìn trên các con lộ đất, vì vậy, các đơn vị cần để phòng. Tôi thấy nhiều chỗ trên đường có những vũng sâu, chắc là dấu vết đạn pháo, mìn nổ.

        Khi hai chúng tôi vừa bước vào căn hầm nửa chìm, nửa nổi anh Thư quản lý, chiến sĩ nuôi quân Tùng vội đứng lên ôm chầm lấy tôi òa khóc. Anh Thư nói trong nước mắt:

        - Anh em mình bị hết cả rồi anh Phú ơi.

        Tùng, chiến sĩ nuôi quân mếu máo nói thêm:

        - Anh Đẩu, anh Viên chưa lấy được thi thể. Các anh ấy vừa đi đánh trận đầu chính trị viên ơi.

        Tôi kéo hai người ngồi xuông khúc cây bắc ngang hầm. Anh Thư thuật lại với tôi về sự quyết liệt của trận đánh. Dù đã nghe kể nhưng tôi vẫn lắng nghe. ( Sau khi hoàn thành nhiệm vụ trong quân đội, anh Nguyễn Anh Thư chuyển ngành về làm hiệu trưởng một trường phổ thông trung học. Hiện anh đang nghỉ hưu tại xã Đoan Hùng, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình). Kể xong, anh Thư im lặng một lát rồi nói tiếp, giọng chùng xuống, ngắt quãng:

        -  Thương nhất là anh Đẩu với cậu Viên tham gia đánh trận đầu. không biết bao giờ mới lấy được thi thể các anh ấy.

        Tôi biết anh Đẩu, tiểu đội trưởng nuôi quân, Viên là anh nuôi, mới được điều về đơn vị chiến đấu, đã ngã xuống khi chân ướt, chân ráo vào trận, thông thường bộ phận phục vụ như anh nuôi ở tuyến sau ít khi bị thương vong trong trận đánh tiến công địch, nhưng ở trận này các anh đều hy sinh, thì đủ biết quyết liệt biết chừng nào. Anh Công chính trị viên cũng đã hy sinh, chưa lấy được thi thể. Sau một trận đánh mà không lấy được thi thể liệt sĩ, cho dù đồng đội đã cố gắng hết sức, cũng đủ biết tình hình cuộc chiến gay cấn quyết liệt đến nhường nào.

        Tôi cảm thấy đau đến nghẹt thở, không nói nên lời. Chỉ biểu cảm bằng cách ôm lấy các anh, vỗ vai, vỗ lưng thay lời an ủi. Trước sự tổn thất không gì bù đắp nổi này, nỗi đau nhói tim gan, khó tìm được ngôn từ để diễn tả, để an ủi nhau. Các anh cũng đã rất dũng cảm rất trách nhiệm trong trận sống mái ấy với kẻ thù nên mọi lời động viên đểu vô nghĩa.

        Trong nỗi đau thương xót xa tột cùng này, tôi cũng không cầm nổi nước mắt, như có bàn tay bóp nghẹt tim mình. Ngay từ khi thành lập sư đoàn, chúng tôi đã gặp nhau. Thời gian vừa qua chúng tôi luôn bên nhau, cùng đứng trong một đường hào, ngủ chung căn hầm, san sẻ từng bánh lương khô, nhường nhau từng ngụm nước, chia nhau từng viên thuốc. Trước kia thời kháng chiến chống Mỹ, từ những ngày tháng luyện tập trong nắng lửa gió Lào ở Vĩnh Linh, rồi hành quân vào chiến trường miền Đông Nam Bộ, chiến đấu bám giữ chốt ở Chơn Thành, Dầu Tiếng, Bầu Bàng. Tiến công địch giải phóng Trảng Bom, Long Khánh, Biên Hòa, Sài Gòn. Chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng. Đất nước thống nhất, chúng tôi được chọn làm nhiệm vụ quân quản thành phố Sài Gòn-  Gia Định. Gian khổ, vui sướng đều bên nhau, bây giờ các anh hy sinh không lấy được thi thể tôi không đau đớn sao được. Tôi nghĩ gần một năm trời rong ruổi chiến đấu dọc miền biên giới, hy sinh nhiều nhưng chưa lần nào đơn vị tôi bị tổn thất lớn, hy sinh nhiều người trong một trận như lần này. Nếu như tôi không bị thương ở trận trước, không đi viện, hôm qua tham gia chiến đấu, thì biết đâu giờ này thân xác tôi có khi cũng nằm giữa cánh đồng ngập nước ấy. Đúng là trong chiến tranh sống, chết cũng có chút may rủi, nó xảy ra trong tích tắc, không thể lường trước được, cũng thật khó cắt nghĩa. Nếu chúng ta suy nghĩ, lý giải mãi không chừng mắc vào duy tâm rằng đó là số phận. Nghĩ vậy nhưng tôi không hề vui mừng vì mình sống mà đổng đội hy sinh. Nếu có thái độ lãnh cảm khi mình sống đồng đội hy sinh là thất đức, là sự đớn hèn không thể tha thứ. Tôi luôn xem anh em, đồng chí vừa mất như người thân ruột thịt của mình.

         
        Đợi cảm xúc mọi người dịu xuống, chính trị viên Chính nói giọng dịu dàng của một người từng trải, hơn thế là một chính trị viên:

        - Các cậu bình tĩnh lại đi. Tôi và toàn thể anh em tiểu đoàn chia sẻ với anh em, chia sẻ tổn thất này với đại đội 1. Bây giờ mọi người nên nghỉ ngơi dưỡng sức đã, đầu giờ chiều mời anh Phú lên làm việc với quân lực tiểu đoàn. Anh Phú cần nắm lại số anh em bị thương, số liệt sĩ chưa lấy xác về được để làm công tác thương binh, liệt sĩ.

        Nghe anh Chính nhắc tới anh em đang nằm lại giữa cánh đồng ngập nước, tôi lại cố nén xúc dộng. Làm sao sớm đưa các anh về dược là việc làm cần kíp, nhiệm vụ quan trọng bậc nhất lúc này. Anh Chính nói tiếp:

        - Chúng ta sẽ củng cố, xốc lại đội hình để bước vào những trận đánh mới. Tình hình sẽ còn rất ác liệt, đòi hỏi chúng ta phải hết sức nỗ lực.

        Tôi nói với anh Chính:

        -  Anh về tiểu đoàn đi, để tôi trò chuyện với anh em một lát nữa.

        Anh Chính bắt tay mọi người rồi vội vã đi về hướng sở chỉ huy tiểu đoàn. Nhiều việc đang chờ anh ở đấy. Tôi kéo anh em ngồi xuống, rồi hỏi chuyện tình hình trước khi đi chiến đấu. Đúng là hỏi cho có lệ, chứ đẩu óc tôi như đang trống rỗng, rối bời, ai nói cũng chẳng nghe rõ, chẳng nhập tâm được gì. Lần lượt những khuôn mặt quen thuộc của anh Công và anh em vừa hy sinh cứ hiện ra trước mặt và bóng dáng anh, những câu nói, tiếng cười như còn văng vẳng trong tôi. Câu nói của anh Công mới cách đây ba hôm trong lúc chúng tôi nhâm nhi chén rượu trong bữa ăn đạm bạc trước khi anh trở về đơn vị thân mật, ánh mắt thân thương, như anh em ruột thịt, tôi còn nhớ từng tiếng. Đôi mắt to sáng thông minh đầy nghị lực của anh ám ảnh tôi. Bây giờ anh cùng nhiều anh em nằm lại trong vùng địch tạm thời kiểm soát bằng tầm dạn, xót xa biết bao. Tình hình thế này liệu bao giờ mới đưa dược anh, cùng các anh em về với quê hương, về yên nghỉ trên đất mẹ. Trong chiến đấu, công tác thương binh, liệt sĩ luôn được đề cao. Dù khó khăn đến dâu chúng ta cũng phải đưa dược các đồng chí hy sinh về.

        Trên thực tế, trong trận đánh ấy, chúng ta cũng đã có phương án vận chuyển thương binh, liệt sĩ về tuyến sau. Khi có người hy sinh, hay bị thương, các chiến sĩ vận tải, anh em trong đơn vị đã nhanh chóng chuyển về sau. Nhưng do khi trận đánh diễn ra ác liệt, từ trên con bờ đê, ở thế cao hơn, địch dùng hỏa lực bắn không tiếc đạn, cả cánh đồng chìm trong làn đạn hỏa lực địch, bộ đội ta không thể nào lấy được hết thi thể liệt sĩ. Khi biết đổng chí tiểu đoàn trưởng Nguyễn Sông Thao bị thương, trực tiếp trung đoàn trưởng Trần Măng đã yêu cầu chuyển nhanh đồng chí Thao về phía sau. Vậy mà trên đường đưa đổng chí Thao lùi về, địch vẫn nhằm bắn hỏa lực khiến mấy đồng chí trinh sát bị thương và hy sinh. Cuối cùng đồng chí tiểu đoàn phó tới đưa đồng chí Thao về đến vị trí an toàn phía sau. Đây là trận đánh khốc liệt chưa từng diễn ra ở biên giới Tây Nam.

        Bỗng tiếng pháo của Pôn Pốt từ bên kia biên giới bắn sang hú qua đầu chúng tôi rồi nổ ở phía sau. Ý nghĩ tôi lập tức bị cắt ngang. Tôi choàng tỉnh, tình cảm có phần ủy mị vụt tan biến rất nhanh. Liền lúc ấy tiếng súng bộ binh của địch đồng loạt nổ ở xa, chắc bọn này bắn phụ họa với pháo vậy chứ đâu dám đánh sang. Chúng tôi trở lại với hiện trạng thực tế. Tôi nói với anh em:

        - Chiến tranh tàn khốc đến thế đó. Sự việc đau thương này, muốn hay không cũng đả xảy ra rồi. Trung đoàn, sư đoàn, sẽ có phương án đưa thi hài anh em về. Nhất định chúng ta sẽ đưa được các đổng chí ấy vế yên nghỉ trên quê hương. Đó là mệnh lệnh của chúng ta.

        Dừng lại một lát như để nén xúc động, tôi nói tiếp:

        - Bây giờ, anh em mình cứ tạm nghỉ ngơi để phục hồi sức khỏe. Đợi cấp trên bổ sung quân số, một số anh em bị thương nhẹ đi viện, mấy ông thuộc diện lang bang, không tôn trọng kỷ luật, đang ở hậu cứ cũng trên đường về đây, chiến trường ác liệt bom đạn nhưng vẫn là nơi rèn luyện, cải biến người chưa thật tốt thành người rất tốt. Chúng ta phải nhanh chóng củng cố biên chế để còn bước vào trận chiến mới. Tình hình rất khẩn trương nhưng tuyệt đối ta không nóng vội, vì trong chiến đấu nóng vội khi quân số thiếu, tinh thần bộ đội chưa ổn định sẽ dẫn tới thất bại. Cuộc chiến ở biên giới Tây Nam này có vẻ còn dài lắm.

        Thấy mọi người im lặng nghe không có ý kiến gì, tôi dặn thêm cần canh gác cẩn thận, đề phòng từng nhóm lẻ lính Pôn Pốt lẻn sang phục kích. Mọi người gật đầu, gương mặt người nào cũng rám nắng, má hóp lại, mắt trũng sâu nhưng toát lên vẻ cương nghị. Anh em nán lại một lát như để lắng xúc dộng rồi lẳng lặng đi về hầm nghỉ ngơi. Nhìn dáng anh em lầm lũi bước di lòng tôi như thắt lại. Chiến sĩ ta là vậy, dù gian khổ biết sẽ bị thương, hy sinh bất cứ lúc nào nhưng không hề nao núng hay chùn bước. Chiến sĩ trên cả tuyến biên giới đểu phải kiên cường như thế, bởi lẽ, chỉ một nơi giảm sút ý chí sẽ tạo nên một lỗ hổng trong tuyến phòng ngự địch lấn tới thì nguy cơ lớn sẽ diễn ra.

        Quân số còn quá ít, không thể làm gì hơn là chờ đợi cấp trên bổ sung quân số. Tiểu đoàn bộ vốn là đơn vị cũ của tôi nên mọi người đều thân quen. Thông cảm với chúng tôi, mọi công việc hành chính họ làm hết. Chúng tôi rất mong cấp trên nhanh chóng bổ sung cán bộ, chiến sĩ để bước vào nhiệm vụ mới.

        Phải nói rằng, tổn thất của đại đội 1 là rất lớn. Sau này, tôi được biết, đại đội 2, tiểu đoàn 7, trung đoàn 64, sư đoàn 320, quân đoàn 3, đêm ngày 9 tháng 3 năm 1978, cùng một số đơn vị đánh dịch giải tỏa ấp Tân Thanh, khi quân ta vào đến ấp, vượt qua bãi đất trống đã bị bọn địch còn lại dánh chặn. Bộ đội ta, đa số là chiến sĩ trẻ, lúng túng đối phó, địch nã đạn điên cuồng. Trung đoàn phải sử dụng lực lượng dự bị đánh hai sườn, kết hợp pháo binh diệt dịch ở vòng ngoài. Ấp Tân Thanh được giải phóng nhưng đại đội 2 chỉ còn lại ba người, là đồng chí Cư, chính trị viên, một đồng chí thông tin và một đổng chí liên lạc. Đổng chí Cư sau này là đại tá, chính ủy trường quân sự quân đoàn 4.

        Có phải chăng đại đội 1 chúng tôi và đại đội 2 của tiểu đoàn 7, trung đoàn 64 là hai đơn vị tổn thất nặng nề nhất khi đánh giặc bảo vệ biên giới Tây Nam.

        Qua hai đơn vị này, đã chứng minh rằng cuộc chiến đấu trên biên giới Tây Nam để bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc ta khốc liệt biết nhường nào.

        Mấy anh em chúng tôi ở ghép với tiểu đoàn bộ cũng chỉ một thời gian ngắn. Cấp trên nhanh chóng bổ sung quân số, điều các đồng chí ở đơn vị khác về. Đây là việc làm khẩn trương, cấp bách vì không thể để một đại đội chủ lực chỉ còn một ít người.

        Việc bổ sung quân số từ các đơn vị khác sang, chiến sĩ mới nhập ngủ chưa có kinh nghiệm chiến đấu về như vậy rất khó khăn cho công tác bám giữ điểm tựa, bước vào tác chiến. Bù lại phần lớn cán bộ trung đội, tiểu đội ấy từng tham gia chiến đấu, có kinh nghiệm chỉ huy cấp cơ sở nên hình thành các đơn vị tiểu đội, trung đội ổn định biên chế, diễn ra nhanh chóng. Tuy thế các tiểu đội hỏa lực còn phải làm quen với hợp đồng thao tác. về vũ khí, trang bị cũng được cấp mới, mỗi chiến sĩ được bổ sung, cấp phát quân tư trang, vũ khí với ba cơ số đạn, bước đầu như vậy là rất khả quan. Ổn định gần xong biên chế, trang bị đại đội chúng tôi kéo về lập điểm tựa mới.

        Trong thời gian này, các đơn vị khác cũng đang thiếu quân số. Bộ đội bị thương do mìn địch nhiều, hầu như tuần nào cũng có người bị trúng mìn. Cuộc chiến đấu giữa vùng thiên nhiên khắc nghiệt, mùa khô, nắng gay gắt, mùa mưa, nước ngập đồng ruộng, kênh rạch, muỗi vắt rất nhiều, bộ đội, nhất là chiến sĩ trẻ lâm vào ốm đau, nhất là bệnh sốt rét. Không có người nào chết vì sốt rét, nhưng sốt quăng quật, sức khỏe giảm sút, phải đi viện điều trị. Đó là một trong những nguyên nhân khiến số quân các dơn vị không dầy dủ. Hơn nữa, đời sống vật chất kham khổ, bộ dội ở tuyến dầu vẫn không đủ no cơm, có lúc phải ăn thêm bánh mì, thực phẩm tươi ít có mà phải ăn ruốc bông, mắm khô. Điều dó cũng khiến sức khỏe bộ đội không đảm bảo.

        Thời chiến tranh chống Mỹ, chiến trường xa hậu phương, gia đình nên tin tức hiếm khi nhận được. Bây giờ, trên chiến trường biên giới Tây Nam, bộ đội ta nhận dược thư từ, tin tức gia đình, người thân thường xuyên. Phần lớn gia đình người lính nào cũng gặp khó khăn kinh tế, lũ lụt, khô hạn diễn ra khắp đất nước nên mùa màng thu hoạch chẳng được bao nhiêu, bố mẹ già nua không người chăm sóc. Thêm nữa, cán bộ lớn tuổi thì con cái ở tuổi đi học cần có kinh phí, sách vở, chiến sĩ cũng thấy gia đình ở hậu phương đang đối mặt với nhiều gian khổ. Nghĩa là, qua tin tức, thư từ, nhìn về phía sau, nghĩ về gia đình ai cũng có tâm trạng day dứt.

        Phải nói thêm rằng, cuộc chiến tranh ở biên giới Tây Nam, tuy rất ác liệt, nhưng ở hậu phương chưa có chính sách đối với gia đình bộ đội như thời đánh Mỹ. Nhiều nơi, cán bộ cấp xã vẫn chưa biết ở địa phương mình đang có người là chiến sĩ đánh giặc, bảo vệ biên giới Tây Nam của Tổ quốc. Có thể nói, về mặt nào dó, tác dộng của cuộc chiến tranh trên biên giới Tây Nam đối với những nơi xa thời gian đầu không thật lớn. Phải đến khi tin tức liệt sĩ hy sinh ở chiến trường báo về, nhiều người mới biết cuộc chiến rất ác liệt.

        Chiến đấu trong diều kiện gian khổ, ác liệt, có những trận tổn thất lớn đến vậy nhưng ý chí của cán bộ, chiến sĩ không bao giờ nao núng. Dẫu biết gia đình dang gặp nhiều khó khăn như vậy, nhưng chưa hề có một người lính nào đào ngủ hay bỏ về phía sau dù chỉ vài ba ngày.

        Đội ngũ cán bộ cơ sở ở các đơn vị hòa đồng, chia sẻ công việc thường ngày với chiến sĩ, có nhiều người san sẻ tiền lương ít ỏi của mình để tiếp phẩm mua nhu yếu phẩm cho chiến sĩ, nhiều đêm, cán bộ đại đội, trung đội thay nhau canh gác ở các công sự phía trước. Chiến sĩ làm nhiệm vụ không kể thời gian, ngoài việc bám điểm tựa còn đi rà tháo mìn, chất nổ. Có thể nói, người lính trên biên giới không bao giờ được thảnh thơi nghỉ ngơi trọn vẹn vài ba ngày.

        Mấy ngày tiếp theo, dọc tuyến chốt của các đơn vị tương đối yên ắng. Bọn chỉ huy địch không dám xua quân sang tập kích như những đêm trước nữa. Một tuyến phòng ngự bỗng nhiên yên lặng đến không ngờ.

        Phải chăng chúng đã ngán trước sự chiến dấu dũng cảm, mưu trí, quyết tử của bộ dội ta, không chỉ các chiến sĩ bộ binh mà các đơn vị hỏa lực của ta cũng đã gây tổn thất nặng nề cho chúng. Hay dịch dang thăm dò ta, đợi ta sơ hở sẽ đánh úp. Câu hỏi ấy đặt ra trong đầu chúng tôi. Trinh sát cho biết địch vẫn căng quân, tổ chức từng cụm chốt dọc bờ mương, nhưng cũng không tập trung đông quân như trước mà đóng rải ra để tránh hỏa lực của ta. Như để trấn an tinh thẩn binh lính hay là hù dọa ta mà thỉnh thoảng chúng bắn dăm trái pháo, cối, nổ vài tràng đạn vu vơ. Cấp trên của chúng tôi nhận định, bọn Pôn Pốt thấy hướng này là “khó nhằn” nên đã chuyển hướng tiến công sang các cụm điểm tựa của sư đoàn 7, sư đoàn 9 rồi. Đúng là phía các dơn vị ấy địch thường đánh sang nhưng vẫn bị quân ta đẩy lùi. Sư đoàn 7, sư đoàn 9 là những đơn vị chủ lực được thành lập từ thời đánh Mỹ, lừng danh với những trận đánh, chiến dịch giải phóng Bầu Bàng, Phước Long, Biên Hòa. Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam, cũng như sư đoàn 341, hai sư đoàn ấy luôn đảm nhiệm hướng phòng ngự quan trọng, hướng đánh chính diện và đã lập công xuất sắc. Vậy nên bọn Pôn Pốt khó mà chọc thủng được phòng ngự của các đơn vị hai sư đoàn.

        Khi biết địch chuyển hướng đánh sang các đơn vị khác, chúng tôi vẫn nêu cao cảnh giác, luôn tổ chức bám điểm tựa, canh gác rất chặt chẽ, đưa những cụm hỏa lực lên đứng ở tuyến trước. Trinh sát, quân báo luôn nắm chắc sự di chuyển của các đơn vị địch. Chúng ta đã biết đối với giặc Pôn Pốt, hễ chúng ta sơ hở là phải trả giá bằng sự thương vong. Từ khi Pôn Pốt gây ra cuộc chiến tranh này, không chỉ đơn vị tôi mà nhiều đơn vị khác đã thấy được lính của chúng cũng giỏi mò mẫm rình ngó, hễ phát hiện ra sự xao nhãng của ta là chúng tập kích liền. Ngoài ra, chúng cho những tốp mỗi tối vài ba tên mang mìn, thường là mìn K3, mìn díp, lẻn qua các điểm tựa của ta vào sâu nội địa, cài giữa các con dường đất. Phải nói rằng chúng ngụy trang mìn rất tinh vi, xảo quyệt, gây sát thương không chỉ bộ đội mà cả dân thường của ta. Có ý kiến Pôn Pốt tạo ra cách xâm chiếm đất ta bằng mìn, không phải không có lý. Trước kia, dọc tuyến phòng ngự này, địch thường xuyên bắn pháo, thỉnh thoảng cho những đội quân xâm lấn, bây giờ trở nên im lặng một cách bất thường.

        Trong nghệ thuật quân sự khi đối phương im lặng là lúc ta cần phải cảnh giác cao độ nhất. Bởi vì trong sự im lặng bên ngoài là sự cố thêm quân, chuyển dịch những cánh quân, tạo thành mũi tiến công bất ngờ nhất. Ở chiên trường người lính luôn cảnh giác, nhưng khi dổi phương im lặng là lúc ta cán trinh sát nắm địch nhiều nhất.

        Trong khi các đơn vị cơ sở đại đội, tiểu đoàn đang chấn chỉnh đội hình, bổ sung quân số, huấn luyện cho chiến sĩ mới làm quen cách đánh dịch ở điểm tựa, trung đoàn tổ chức hội nghị quân chính rút kinh nghiệm trận đánh ngày 18 tháng 7, phổ biến tình hình nhiệm vụ trong giai đoạn tiếp theo. Đây là hội nghị vô cùng quan trọng sau trận tấn công địch ấy.

        Mở đầu hội nghị, đồng chí sư đoàn phó Mười Thứ và chỉ huy trung đoàn đều đánh giá cao về ý chí chiến đấu  ngoan cường của cán bộ, chiến sĩ toàn đơn vị. Đặc biệt là các tiểu đoàn 1, tiểu đoàn 2, tiểu đoàn 3 và các đơn vị trực thuộc của trung đoàn 273. chiến đấu giữa đồng nước, khi gặp hoàn cảnh hoàn toàn bất lợi, các đơn vị vẫn tấn công địch, không hề có ý định rút lui một cách vội vã mà kiên cường bám trụ, hợp đồng cùng pháo binh bắn tiêu diệt từng cụm địch trên bờ đất. Chính tinh thần ấy đã giúp chúng ta đã thắng, đã phá vỡ đã đập tan được âm mưu bu bám, tiến công đẩy lùi ta gồm ba sư đoàn tinh nhuệ nhất của Pôn Pốt. Sinh lực địch bị ta tiêu diệt, tiêu hao rất nhiều. Hiện tại địch đã co đội hình, tinh thần binh lính hoảng sợ, không dám tiến công ta với lực lượng lớn nữa, chúng chỉ đứng từ xa bắn hỏa lực sang các điểm tựa của ta. Cũng có thể, thời gian tới chúng sẽ sử dụng cách đánh bu bám. Đó là nhận xét của ban chỉ huy trung đoàn về trận tiến công địch vừa qua.

        Tiếp theo là báo cáo của các cơ quan tham mưu, chính trị, hậu cần. Rất nhiều ý kiến đểu đánh giá, trận vừa rồi tuy gặp khó khăn rất nan giải khi tiến công địch, thương vong lớn, nhưng cán bộ, chiến sĩ ở các tiểu đoàn, đại đội trong trung đoàn cùng các đơn vị đến phối thuộc đã rất dũng cảm. Nhiều người còn cho rằng, chưa bao giờ đơn vị ta gặp tình thế như vậy nhưng cán bộ xử lý tình huống nhanh, chiến sĩ chiến đấu ngoan cường. Củng có một vài ý kiến cho rằng, tổn thất trong trận đánh ấy là khó bù đắp nổi, khi đơn vị ta mất đi những cán bộ ưu tú như đồng chí Nguyễn Sông Thao, Ngô Khắc Quyền và nhiều đồng chí khác. Có ý kiến nêu lên ta để nhiều đồng chí đang nằm lại giữa cánh đồng nước còn là món nợ lớn của chúng ta với anh em. Ý kiến của đồng chí làm công tác đảng, công tác chính trị thì nêu bật tình hình sức khỏe, tinh thần của bộ đội hiện tại diễn biến phức tạp, trong khi nhiệm vụ của chúng ra vẫn phải chốt giữ thật vững khu vực này. Vậy nên thủ trưởng các đơn vị cơ sở phải nhanh chóng ổn định tư tưởng cho chiến sĩ. Quân lực phải bổ sung đủ quân số, cơ quan hậu cần phải bổ sung trang thiết bị, thuốc men đẩy đủ để toàn đơn vị nhận nhiệm vụ tiếp theo, chắc chắn khó khăn, gian khổ bội phần.

        Đồng chí Mười Thứ, sư đoàn phó cũng nói về việc đề nghị của đồng chí Thao cho tổ chức đánh chiếm bờ đập trong đêm. Đây là một vấn đề đặt ra để tham khảo, nhưng không thể có giải đáp. Vì sự việc đã qua rồi, không thể có thử nghiệm lại. Đồng chí Mười Thứ nói:

        -Có ý kiến cho rằng ta tiến công địch trong đêm sẽ giành thắng lợi, thì chưa thấy bất lợi của chúng ta là từ đồng nước vận dộng khó, tầm quan sát thấp, hỏa lực bắn thẳng của Pôn Pốt đang rất mạnh. Trong khi hỏa lực của ta rất khó chi viện trong đêm vì việc lấy bảng bắn cho tọa độ khó chính xác khi đội hình của ta đã xáp gần địch rồi.

        Lời lý giải ấy mang tính chất thanh minh của sư đoàn phó khiến nhiều người không giấu nổi ngạc nhiên, hội trường nổi lên tiếng xì xào một lát rồi im lặng.

        Trước đó có nhiều ý kiến cho rằng nếu cấp trên chấp nhận đề nghị của tiểu đoàn trưởng Nguyễn Sông Thao tiến công địch ngay trong đêm sẽ tạo nên bất ngờ, giấu được đội hình, chiếm được con đập nhanh chóng và tránh được tổn thất. Tiến công ban ngày phơi đội hình ra giữa đồng trống là nguy hiểm. Nhưng giờ đây lại thấy đổng chí Mười Thứ và ban chỉ huy trung đoàn đã quyết định có lý khi không chấp nhận việc tiến công bờ đập trong đêm. Tuy thế vẫn có nhiều ý kiến, cũng chỉ anh em nói với nhau, tỏ ra chưa đồng thuận với nhận định của sư đoàn phó Mười Thứ. Họ cho rằng, tiến công địch trong đêm sẽ tạo nên bất ngờ lớn, địch không thấy được đội hình ta, ngược lại đánh ban ngày cả đội hình quân ta phơi ra giữa đồng nước nên khó tránh khỏi hy sinh lớn mà không thể chiếm được mục tiêu là bờ đập như phương án tác chiến đề ra. Nhưng giờ dây, trong hội nghị này, chẳng có phát biểu nào để phân tích, để bảo vệ việc tiến công địch trong đêm là đúng. Thực ra trong hội nghị này, các đồng chí chỉ huy trực tiếp tham gia trận đánh hầu hết đã hy sinh, bị thương đi viện. Số cán bộ đang dự họp đang trong tâm trạng đau thương, đang bàng hoàng xót xa không đủ sự bình tâm để bảo vệ chính kiến của mình. Tuy bức xúc, chưa đồng tình với sư đoàn phó Mười Thứ nhưng chẳng ai phản ứng lại là vì tâm trạng chưa ổn định chứ không phải họ thiếu dũng khí. Vậy là ý kiến của sư đoàn phó Mười Thứ không hề vấp phải một phản ứng nào trong hội nghị quan trọng này.

        Thực ra không phải cán bộ dự hội nghị này không dám phát biểu phản ứng nhận định của sư đoàn phó và mấy cơ quan tham mưu, tác chiến. Trong số cán bộ tiểu đoàn, đại đội ở dây, nhiều người từng chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, bản lĩnh của họ có thừa, được đào tạo cơ bản ở các trường sĩ quan, học viện, họ có đủ lý luận để phân tích, nhưng có lẽ họ nghĩ, trận đánh đã kết thúc, phát biểu găng với nhau trong hội nghị cũng chẳng để làm gì. Còn bài học rút kinh nghiệm về trận tiến công ấy sẽ bàn kỹ sau. Hơn thế, việc sư đoàn phó và ban chỉ huy trung đoàn không muốn tiến công ban đêm có lẽ sợ bộ đội không thấy địa hình, bị hỏa lực địch đánh trả sẽ gay go hơn. Trước mắt đơn vị còn nhiều việc phải làm, ngồi tranh luận liệu có ích gì. Vậy là mọi người cũng xuôi theo những phân tích của trung đoàn và trực tiếp là của sư đoàn phó Mười Thứ. Nói một cách khác, họ tạm thời chấp nhận lý lẽ ấy của sư đoàn phó để giữ mối đoàn kết, mọi việc tranh luận sẽ dành vào dịp khác.

        Đến bây giờ, sau khi chiến tranh biên giới kết thúc mấy chục năm, nhớ tới sự kiện này và rất nhiều việc xảy ra, trong đó có những thiếu sót, thậm chí là sai lầm của cấp trên, nhưng cấp dưới bao giờ củng đối xử rộng lượng. Hình như sống ở mặt trận, người ta ít khi để ý lâu với những thiếu sót của nhau. Mà đúng vậy, trong chiến đấu, người chỉ huy luôn phải đối mặt với những thử thách, có khi sơ suất một chút là dẫn tới sai lầm, vậy cho nên cần có cái nhìn rộng lượng, thông cảm.

        Tiếp đến ngày hôm sau, hội nghị còn có nhiều tham luận công tác chính trị trong thời kỳ mới. Nhìn chung tinh thần, ý chí của cán bộ, chiến sĩ cao, nhưng đây đó đã xuất hiện tư tưởng dao động. Đây cũng là điều dễ thấy, vì khi mới vào trận nhiều người còn xuất hiện tư tưởng chủ quan, khinh địch, đánh giá quân Pôn Pốt chỉ là lính địa phương, chỉ biết đánh với đơn vị nhỏ lẻ, không thể đánh tập trung cấp trung đoàn, sư đoàn, nên chúng ta dễ đập tan đội hình, tiêu diệt gọn bọn chúng. Qua thời gian, gặp sự bu bám, quấy rối từ những đơn vị lẻ của địch thì ta dâm ra hoang mang và lúc tấn công địch gặp sự chống trả với số đông của chúng thì dao dộng. Các cấp chỉ huy cũng chưa thật sự nắm bắt tư tưởng của chiến sĩ để động viên, uốn nắn. Đó là điều quan trọng cần khắc phục.

        Các cơ quan tham mưu, tác chiến, chỉ huy các đơn vị nổi lên tranh luận nên phòng ngự bên đất ta hay trả chiến tranh về phía địch. Nếu ta cứ chốt chặn trên đất ta để khi địch tiến công sang mới đánh thì rất thụ động, thương vong cao. Còn đánh sang đất địch chiếm đóng, trả chiến tranh cho kẻ gây ra chiến tranh thì an toàn cho dân ta cao nhưng sẽ ảnh hưởng đến chính trị khi nước ngoài vu cáo ta xâm lấn đất Campuchia. Nói cách khác, chúng ta phải đợi chờ khi nhân dân bạn nổi dậy khắp nơi, có một tổ chức cách mạng chân chính của nhân dân Campuchia được thành lập, họ yêu cầu ta mới hành động. Ngay khi biết bè lũ diệt chủng Pôn Pốt đã phản bội nhân dân Campuchia gây thảm họa diệt chủng, nhiều người đã đoán thế nào rồi những người chân chính trong chính bộ máy ấy sẽ chống lại và chính họ sẽ thành lập chính quyền mới chiến đấu chống bè lũ diệt chủng, cứu nhân dân Campuchia. Suy nghĩ ấy được giải đáp một cách chính xác sau này.

        Một vấn đề quan trọng bậc nhất của hội nghị quân chính này là bàn về phương thức tác chiến. Đã có ý kiến cho rằng, trận đánh ấy bị rơi vào thế nan giải, chúng ta không chiếm được bờ đập nhanh chóng như phương án đề ra là do chưa có đơn vị đánh hai bên sườn và luồn sâu vào lưng địch, bao vây chúng đánh vu hổi, hỗ trợ cho mũi tấn công chính diện. Đó là ý kiến được hội nghị đánh giá cao.

        Đại diện cấp trên, sư đoàn trưởng Vũ Cao, kết luận hội nghị cho rằng, bên cạnh những chiến thắng của trung đoàn, cũng như nhiều đơn vị trong sư đoàn, còn mắc nhiều khuyết điểm, hạn chế như trình độ chỉ huy các cấp còn lúng túng trong xử lý tình huống phức tạp, thiếu cụ thể dứt khoát, hợp đồng tác chiến giữa các đơn vị thiếu chặt chẽ. Ta nắm địch chưa chắc, nhiều lúc chưa nắm rõ binh lực và ý đồ của địch. Cán bộ tham mưu, trinh sát chưa thật sự nắm rõ địa hình, lên phương án tác chiến còn thiếu tính thực địa, có khi còn qua loa đại khái. Đó chính là nguyên nhân dẫn tới khi ta tấn công địch gặp chúng có số lượng quân đông, hỏa lực nhiều tầng thì ta xử lý lúng túng. Nhiều đơn vị còn ỉ lại hỏa lực của cấp trên, chưa kết hợp được giữa hỏa lực và đột kích tại chỗ nên chưa phát huy được sức mạnh tổng hợp của đơn vị mình. Một số trận vận dụng cách đánh thiếu sáng tạo, chưa bao vây địch chặt, ít khi tổ chức mũi luồn sâu đánh vu hồi, thiếu sự kết hợp mủi chính diện với hai bên sườn chi viện, còn nặng về đánh vỗ mặt vào đội hình địch. Tác phong chiến đấu của cấp phân đội còn hạn chế, động tác chiến đấu thiếu mưu trí, linh hoạt, còn có tư tưởng đánh xa, chưa để địch tới gần mới tiêu diệt. Nhiều đơn vị thiếu tư tưởng độc lập tác chiến, chưa tích cực truy lùng địch khi chúng tan rã đội hình, không còn sức chống cự. Từ dó không bắt được nhiều tù binh. Cấp phân đội còn nhiều điểm yếu, một số chiến sĩ trẻ do chưa có kinh nghiệm chiến đấu nên khi đánh địch, sử dụng vũ khí chưa thành thạo. Đó là những khiếm khuyết, hạn chế cần phải khắc phục nhanh trước khi bước vào nhiệm vụ quan trọng sắp tới.

        Ý kiến của đồng chí sư đoàn trưởng hoàn toàn xác đáng, có tẩm nhìn toàn cục. Đồng chí sư đoàn trưởng còn cho rằng ưu khuyết điểm ấy là của nhiều đơn vị chứ không riêng trung đoàn 273. Mọi người ghi chép những ý kiến chỉ đạo sâu sát ấy của cấp trên để về đơn vị thực hiện. Bao giờ cũng vậy, hội nghị quân chính là để tổng kết quá trình hoạt động của đơn vị trong khoảng một năm và đề ra chủ trương, hành động cho thời gian tới. Các ý kiến chỉ đạo của cấp trên được cấp dưới tiếp thu nghiêm túc.

        Từ các ý kiến trên, cơ quan tham mưu đã trình bày phương án cách đánh là vẫn tổ chức luồn sâu vào sau lưng địch, kết hợp các mũi tiến công trực diện, hai bên sườn để tiêu diệt và bắt sống sinh lực địch. Đây là nghệ thuật tác chiến ở biên giới Tây Nam do sư đoàn 341 và một số đơn vị sáng tạo. Với cách đánh kết hợp ấy, chúng ta đã tiêu diệt gọn nhiều đơn vị địch. Tiếp theo trong hội nghị quân chính, cơ quan tham mưu sư đoàn báo cáo tình hình địch và nhiệm vụ tác chiến sắp tới.

        

        Hội nghị quân chính kết thúc, mọi người nhanh chóng trở về đơn vị. Giữa lúc bận rộn, lo nghĩ về trăm cóng ngàn việc của người chỉ huy trước khi vào trận đánh mới, không ai phản đối kết luận của sư đoàn phó Mười Thứ nữa. Nhưng trong trung đoàn, cán bộ, chiến sĩ dường như nhìn sư đoàn phó, nghĩ về sư đoàn phó không được thân gần, không chan hòa nồng ấm như các đồng chí chỉ huy khác. Anh em các đơn vị đã không gọi ông bằng cái tên Mười Thứ nữa. Mà khi họ nhớ về trận đánh ấy hay trò chuyện về ông thì gọi ông với hai biệt danh khác là: “Ồng Mười Thí, ông Mười Thua”. Kể ra đặt cho cấp trên cái hỗn danh ấy là bất kính nhưng quần chúng đã gọi thì chẳng ai cấm được. Theo tôi và một số anh em nữa, cái tên: “Ổng Mười Thí” thì có thể đúng. Vì ông chỉ huy thí quân nhiều. Nhưng cái tên: “Ông Mười Thua” thì có thể oan cho ông và suy cho cùng trách nhiệm trong những trận thắng nhưng trả giá đắt còn là của nhiều người trong ban chỉ huy nữa, chứ dâu phải một mình ông tự quyết định được. Sau này nhất là khi đơn vị đã tiến vào thành phố lớn, từ tính cách trong sinh hoạt của ông, anh em trong đơn vị còn dặt thêm cho ông một biệt danh nữa là: “Ông Trăm Thứ”. Tôi lại nghĩ gọi vậy cũng hơi quá, ông dâu phải tham lam trăm thứ. Ngay khi cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam xảy ra có : “9 điều qui định chiến đấu ở biên giới Tây Nam”; Khi làm nhiệm vụ trên đất bạn có “6 điều kỷ luật vẽ công tác dân vận quốc tế”. Đây là những điều mà người cán bộ, chiến sĩ nào cũng phải thuộc, khắc sâu vào tim mình. Kỷ luật chiến trường vô cùng nghiêm khắc: “Bộ đội tình nguyện chỉ được dùng của bạn hai thứ là nước lã và không khí. Nếu ai lấy dù là cái kim sợi chỉ của nhân dân bạn sẽ bị nghiêm trị”. Đó là chỉ thị, mệnh lệnh của cấp cao nhất, mọi người từ cán bộ đến chiến sĩ phải tuyệt đối chấp hành. Vậy cho nên khi bộ đội ta đi qua vườn vô chủ cây trái xum xuê, lủng lỉu trái chín hay gặp đàn gia súc, gia cầm trong phum sóc bỏ hoang, vẫn không hề động chạm tới. Cho dù thời gian ấy thức ăn của bộ đội khan hiếm, gạo cũng thiếu, thức ăn phải dùng ruốc bông với mắm khô hay muối trắng. Vậy cho nên ông Mười Thứ cũng không bao giờ lượm thứ này, nhặt thứ kia. Phải chăng khi đã không còn quí trọng thì người ta đặt cho ông những hỗn danh không lấy gì làm đẹp, chứ không phải là đúng.


        Thời gian này trên tuyến biên giới hướng sư đoàn 341, địch chưa mở những đợt tấn công xâm lấn như trước. Cũng chưa thấy chúng cho từng tốp lính áo đen áp sát các điểm tựa rồi bất ngờ nổ súng hay tìm cách luồn qua giữa hai điểm tựa vào phía sau cài mìn. Đây là trạng thái hơi khác thường của địch.

        Tình hình chiến sự ở hướng tiểu đoàn 1, trung đoàn 273, trở lại bình thường. Khu vực cánh đồng nước nơi anh Công và nhiều anh em khác đang nằm trở thành cánh đồng chết. Bọn Pôn Pốt vẫn đang rải chốt dọc bờ đê. Hằng ngày chúng vẫn kéo những loạt 12,7 ly, đại liên, phóng mấy quả ĐKZ về phía ta. Như là có chủ ý thông báo, sự hiện diện của nó còn dó.

        Đây là thời kỳ chúng ta đang chờ đợi cơ hội để tiến công địch. Chính sự chờ đợi chỉ đánh trả địch khi chúng lấn sang khiến chúng ta thụ động, bộ đội thương vong nhiều.

        Ban chỉ huy đại đội chúng tôi, cũng như các đơn vị khác, nhanh chóng triển khai quán triệt tinh thần của hội nghị quân chính vừa họp. Những khuyết điểm cũng được đưa ra mổ xẻ, nhằm đưa đơn vị vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ sắp tới. Đợt học tập, đúc rút kinh nghiệm, phê bình và tự phê bình của toàn đơn vị và mỗi cá nhân cán bộ chỉ huy, chiến sĩ, làm cho chúng tôi trưởng thành lên rất nhiều, tạo nên khí thế mới cho đơn vị trước khi bước vào giai đoạn mới.
       

        Lúa mùa cũng bắt đầu chín, những cánh đồng giáp đường biên lúa đã liếp một màu vàng nom thật dẹp mắt. Vậy là, trong cảnh giặc giã mà bà con nông dân vẫn bám đồng ruộng để sản xuất. Tinh thần ấy thật dáng ngưỡng mộ.

        Đã có nơi địch nống ra sát đường biên và cho từng tốp ban đêm lẻn sang tập kích, chúng đánh vào các ấp làng ở gần đường biên, gài mìn, chất nổ trên các con lộ. Có nơi, hễ nhân dân ra đồng gặp là bị pháo, cối địch từ bên kia bắn sang. Một mối nguy hiểm rình rập, khiến nhân dân lo lắng là mìn, chất nổ của địch. Mìn địch đã gây sát thương lớn cho người dân lương thiện và cả trâu bò của họ. Sáng sớm hàng ngày các đơn vị cho các tổ công binh đi rà mìn trên các con đường quanh các ấp làng. Chính quyển xã thông báo, sau khi bộ đội rà gỡ xong mìn, nhân dân mới được ra đồng. Người già, trẻ em ở những làng ấp gần đường biên được sơ tán vế phía sau, ngoài tầm pháo địch. Trong nghị quyết và chỉ thị các cấp chính quyến địa phương việc bảo đảm cho học sinh ở biên giới không bị gián đoạn học tập được nêu lên hàng đầu.

        Làm sao tạo điều kiện cho nhân dân thu hoạch lúa mùa và bắt tay làm vụ mới. Đó là một câu hỏi của bộ đội và chính quyền các cấp. Ai cũng biết để nhân dân có điều kiện làm mùa thì phải đẩy tuyến chốt chặn của ta vào sâu lãnh thổ của chúng, nghĩa là trả chiến tranh vế đất địch. Nhưng điểu kiện chính trị chưa cho phép. Đã có một số đài, báo nước ngoài chưa hiểu thực chất cuộc chiến tranh do bè lũ Pôn Pốt gây ra nên đã đưa tin không chính xác.

        Nhân dân ở các tỉnh đã biết cuộc chiến tranh ở biên giới diễn ra vô cùng ác liệt. Một số tỉnh, huyện, cơ quan đoàn thể ở Nam Bộ đã tổ chức nhiều đoàn đến thăm bộ đội ở điểm tựa.

        Trên các phương tiện truyền thanh, truyền hình đã có những bài ca về chiến sĩ ta chiến đấu ở biên giới Tây Nam.

       

        Ở các hướng sư đoàn khác trong quân đoàn 4 như sư đoàn 9, sư đoàn 7, các đơn vị trực thuộc, địch vẫn ngoan cố mở những đợt tấn công sang đất ta.

        Sau này, qua tư liệu tôi mới biết được, thời gian giữa cho tới cuối năm 1978 này, bọn Pôn Pốt khát máu vẫn mang ảo tưởng có thể mở những đợt tấn công lớn như tháng 4 năm 1977, khi chúng dùng một sư đoàn tấn công chiếm một số vùng thuộc biên giới An Giang. Tuy nhiên, chỉ một vài ngày sau, chúng ta đã phản công đánh tiêu diệt và làm tan rã sư đoàn này của địch. Nhưng bọn địch vẫn chưa từ bỏ đã tâm xâm lược, sau đó vào ngày 25 tháng 9 , chúng lại dùng bốn sư đoàn tấn công sang đất ta ở Bến Cầu, Tân Châu Thành, thuộc Tây Ninh. Bè lũ Pôn Pốt hoang tưởng, rêu rao trên đài phát thanh, gieo rắc tư tưởng xâm lược cho binh lính chúng rằng, chỉ cần một ngày diệt vài chục, mỗi tháng diệt vài ngàn, mỗi năm diệt vài ba vạn, thì mười năm, hai mươi năm tiêu diệt năm mươi triệu người Việt Nam. Ảo tưởng luôn bám chặt đầu óc ngông cuồng của kẻ xâm lược là thế.

        Về phía các đơn vị trong sư đoàn 341 đã có phương án tác chiến mới nhưng chưa có điều kiện đánh lại trận tiếp theo là do quân số, vũ khí chưa đủ. Cho dù một lớp chiến sĩ mới được bổ sung vào các đơn vị nhưng anh em chỉ mới huấn luyện quân sự cấp tốc chưa thực sự sử dụng thành thạo vũ khí. Vì vậy, các đơn vị được giao huấn luyện cho chiến sĩ mới ngay ở điểm tựa. Một số cán bộ trung đội, đại đội từ đơn vị khác chuyển sang thành thạo công tác quản lý, chỉ huy nhưng cũng cần có thời gian làm quen địa hình mới và cần bám nắm địch chắc hơn.

        Thế rồi, quân số của đại đội 1 chúng tôi cũng được tăng dần lên để đáp ứng biên chế của một đơn vị chủ lực. Do tiểu đoàn, trung đoàn điều từ các đơn vị trực thuộc về, từ hậu cứ sang. Số anh em ở hậu cứ thường có sức khỏe không thật tốt, một số trước đây mang tư tưởng chán nản, phát ngôn không chuẩn hoặc vướng phải kỷ luật. Số người thuộc dạng quân thu dụng ấy họ những tưởng sẽ được phục viên, nay nhận lệnh ra mặt trận không khỏi miễn cưỡng. Tuổi quân của họ cũng đã khá cao, phấn nhiếu hoàn cảnh gia đình ở hậu phương gặp không ít khó khăn, ra mặt trận biết sức khỏe có chịu đựng nổi không. Bao nhiêu tâm tư phức tạp diễn ra, giằng co trong một con người từ hậu cứ ra trận. Nhưng khi đến mặt trận, thấy bộ đội ta sống sinh hoạt bình thường, có lúc còn ca hát, họ an tâm phần nào và hòa nhập rất nhanh.

        Anh Đạc và một vài anh em đi viện củng đã trở về. Cho dù sức khỏe các anh chưa thật tốt nhưng khi biết tình hình đơn vị đang gặp khó khăn về quân số, các anh đã đề nghị được trở về sớm.

        Trung đoàn điều anh Nguyễn Văn Tiến ở đại đội 18 thông tin về làm chính trị viên trưởng đại đội, anh Trần Đức Quang từ đại đội 3 đến làm đại đội phó. Tuy cùng trung đoàn, nhưng tôi chưa gặp anh Tiến bao giờ. Còn anh Quang thì trước ở tiểu đội trinh sát của tiểu đoàn 1, cùng ăn, cùng ở với tôi nhiều năm. Anh Quang có dáng thư sinh, ít nói, hay cười, vô cùng lịch lãm. Cùng tiểu đoàn bộ nên anh em hiểu tính khí của nhau. Tuổi tác chúng tôi cũng gần ngang nhau nên dễ thân gần. Tôi mừng khi anh Quang từng là chiến sĩ trinh sát nay làm đại đội phó, vì đơn vị sẽ nắm địch tốt hơn. Như vậy là ban chỉ huy đại đội 1 lại được kiện toàn dầy đủ. Cả bốn người đểu là lính 1972. Anh Đạc quê ở Đông Triều, Quảng Ninh. Còn lại ba người chúng tôi đều quê Thái Bình. Cán bộ trung đội và tiểu đội cũng được điều từ các đơn vị khác về. Đại đội 1 vẫn được dưỡng sức trong cụm chốt chặn cùng khu vực tiểu đoàn bộ. Anh em ban chỉ huy, cán bộ chiên sĩ trong đại đội nhanh chóng làm quen nhau. Lo tổ chức học tập, hậu cần và ổn định tư tưởng. Mấy ngày sau thì lại lên vị trí chốt, dịch sang trái vị trí chốt cũ một quãng khá xa cho gần khu vực chốt của sư đoàn 7 hơn. Đây là thế đứng chân liên hoàn, hỗ trợ nhau khi có đối phương đánh sang. Thế trận như vậy là chặt chẽ lắm nhưng điều mà mọi người dân mong đợi là ta làm sao để cho dân có điều kiện sản xuất trên đồng giáp đường biên.

        Ký sự Đường vào Nông Pênh của Thiếu tướng Bùi Cát Vũ, Phó tư lệnh quân đoàn 4. Chúng ta được biết cấp trên cũng suy nghĩ rất nhiều về việc làm sao để biên giới bình yên, nhân dân yên tâm sản xuất. Một vài nơi chúng ta đã đẩy địch sâu vào đất chúng để dân thu hoạch lúa mùa. Nhiều đơn vị vừa đánh địch vừa giúp dân thu hoạch mùa. Tình hình nội bộ địch lúc này cũng đã dấy lên những cuộc nổi dậy, chúng ta nhận được thông tin qua làn sóng điện, một số đơn vị của quân khu 203 báo tin khởi nghĩa và mong Việt Nam giúp dỡ. Nhận được thông tin, chúng ta đã nhanh chóng cử một tổ trinh sát di bắt liên lạc. Thiếu tướng Bùi Cát Vũ kể lại qua tập ký Đường vào Nông Pênh: “Cho đến một hôm giữa tháng 5 năm 1978, các chốt tiền tiêu báo vẽ là nghe thấy tiếng súng lớn nổ dữ dội ở hướng Preyveng, cùng lúc ấy các đài vô tuyến báo là liên tục nhận được tín hiệu thông tin truyền đi liên tục trên nhiều tầng sóng, lặp đi, lặp lại một câu: “Chúng tôi những người chiến sĩ, cán bộ thuộc quân khu 203 nổi dậy chống Pôn Pốt, chúng tôi muốn gặp các bạn Việt Nam”. Chúng tôi báo cáo tình hình đó lên trên thì đồng thời nhận được trên thông báo là Quân khu 203, đã nổi dậy. Thế là từng tốp trinh sát có cán bộ chỉ huy kiên cường, dày dạn kinh nghiệm được phái sang các khu rừng rậm nơi có các căn cứ của các đơn vị thuộc Quân khu 203. Giữa mùa lũ, anh em đạp lên những bãi mìn, những bưng rạch ngập ngụa sình lầy, những khu rừng hoang đầy những mây gai... quyết tìm bắt liên lạc với bạn. Những chốt tiến tiêu đều phái người bung ra xa. Các nơi đã báo cáo về đã bắt được liên lạc với một bộ phận nổi dậy hoặc đã gặp một cô sinh viên, một anh trí thức trốn trong rừng đã hơn tháng nay... Ở đâu trong đất Campuchia, hễ nghe tiếng súng là ta phái người đến. Có toán trinh sát sau ba ngày đi đã báo điện về là đến bờ sông Mê Kông... rồi mất hút luôn. Những hôm ấy ở cơ quan và đơn vị phía trước sau đều rộn vui. Có phải chăng đây là một điều kiện chính trị mới của bạn và cả của ta nữa. Sau này chúng tôi được biết, trong sự kiện ngày 28 tháng 5 năm 1978 này, ta đã liên lạc được với các đổng chí HenSomrin, ChiaSim, XutKeo, Chăn Thi, Hun Sen và các lực lượng ly khai Pôn Pốt khác”. Đoạn trích cuốn ký sự ấy đã cung cấp cho chúng ta những tư liệu vô cùng quí giá.

        Sau này, vào khoảng năm 2009, tôi được đọc hồi ký của thủ tướng Hun Sen, do Nhà xuất bản Văn Học ấn hành 2008, nhân đây xin dẫn lại những trang tư liệu chân thực nhất, quí giá nhất, để bạn đọc tham khảo: “Vào một ngày cuối năm 1976, tôi nhận lệnh chuẩn bị lực lượng sẵn sàng vào lúc 2 giờ sáng. Tôi đoán rằng mình sẽ được chỉ thị tấn công Việt Nam vì đơn vị tôi đang đóng quân không xa với biên giới Việt Nam. Vào lúc 11 giờ tôi biết sẽ đi tiêu diệt một cuộc nổi dậy của cộng đồng Hồi Giáo ở Công Pông Chàm. Pôn Pốt lo rằng những người đạo Hồi sẽ đoàn kết thành một cộng đồng và sẽ phản đối chính sách cực đoan của ông ta vì đã gây ra cảnh nghèo đói, bệnh tật và chết chóc tràn lan. Tôi không còn tinh thần và thất vọng về chuyện dùng một lực lượng hùng hậu như thế để chống lại cộng đồng Hồi Giáo nhỏ bé, không được trang bị vũ khí. Tôi chống lại mệnh lệnh đó, lấy cớ là mình phải trở lại bệnh viện vào ngày hôm sau. Tôi bảo với phụ tá của mình là lực lượng của mình sẽ không thể hành quân vì bảy mươi phần trăm quân số đang bị sốt rét. Tôi trở lại bệnh viện và đơn vị tôi không bị đưa đi tấn công những người theo đạo Hồi. Hai tháng sau khi ra viện tôi được lệnh tấn công Việt Nam trên ba phòng tuyến dọc theo biên giới dài ba mươi cây số dọc theo biên giới Campuchia và Việt Nam. Tôi chỉ huy một tiểu đoàn, còn một tiểu đoàn do Hiêng Xom Rin chỉ huy. Tôi đã trì hoãn cuộc giao chiến ấy cho đến khi trốn thoát vào tháng 6 năm 1977"

        Vẫn theo dòng kể của hồi ký ấy, Thủ tướng Hun Sen cho biết, vào đêm 20 tháng 6 năm 1977, nhóm của ông gồm có năm người, Nhek Huon, Nuck Than, Sa Sanh và Phao An, Hun Sen là người chỉ huy của nhóm người này, quyết định trốn khỏi nanh vuốt Angkar. Lúc ấy họ nghĩ đang trốn khỏi kẻ thù này để sang một đối phương khác. Chết bởi viên đạn của Việt Nam còn hơn sống dở, chết dở dưới chế độ Khmer Đỏ. Năm người di chuyển luồn qua các cây thốt nốt cao mọc thưa thớt ở vùng đồng bằng và nguy hiểm, họ tiến gần tới lãnh thổ Việt Nam.

         
        Tất cả họ mang trong ba lô vẻn vẹn một khẩu phần gạo, thuốc lá và hộp diêm. Hun Sen và bốn người mà ông tin tưởng lẩm bẩm khấn vái và bắt đầu đoạn đường dài vất vả của mình sang Việt Nam, 9 giờ tối ngày 20 tháng 6 năm 1977. Năm người di chuyển từng bước một cẩn thận qua những bãi mìn. Khi họ vượt qua biên giới thì đổng hồ của Hun Sen chỉ đúng hai giờ sáng. Đó là ngày 21 tháng 6. Điểm băng ngang của họ phía Campuchia là Koh Thmar, huyện Memot, tỉnh Congpong Chàm, và nằm ngang với huyện Lộc Ninh, tỉnh Sông Bé. Họ tiến đến trong nỗi sợ hãi. Bóng đêm làm cho họ khó thấy được các đơn vị bộ đội Việt Nam đồn trú ở đâu. Khi tiến vào lãnh thổ Việt Nam khoảng hai trăm mét, Hun Sen đề nghị với lính của ông rằng họ nên dừng lại nghỉ. Họ nấu một ít cháo rồi húp cháo loãng, không bao giờ đủ gạo trong tình trạng sắp chết đói là chuyện thường xảy ra dưới chế độ cai trị của Pôn Pốt. Trong lúc ăn qua loa dó, Hun Sen thấy những người đi cùng mình khóc, nhưng rồi vừa đi Hun Sen cũng âm thầm khóc vì không thể cho phép mình để người khác nhìn thấy, nếu thấy chắc họ không thể tin tưởng mình nữa.

        Sau khi ăn xong họ bỏ vũ khí và tiếp tục đi không có súng ống gì cả. Khi đi họ không thấy người bộ đội Việt Nam nào. Vào thời điểm mà Pôn Pốt sắp tấn công Việt Nam. Pôn Pốt nói là Việt Nam đang triển khai hai mươi sư đoàn dọc biên giới nhưng khi trốn sang họ không thấy bóng dáng bất cứ ai. Vào lúc 2 giờ chiều, họ đến một ngôi làng Việt Nam cách biên giới khoảng hai mươi cây số. Không có người nào trong số họ biết nói tiếng Việt, càng làm cho hành trình của họ mạo hiểm hơn, một người trong số họ có thể nói vài câu tiếng Việt lơ lớ mà chính anh ta cũng không hiểu rồi. Họ gặp một nhóm công nhân làm cho nông trườn cao su đang trên đường về nhà. Hun Sen tiến đến gần họ và biết được họ có thể nói một chút tiếng Campuchia. Các công nhân Campuchia dẫn năm người tới văn phòng ủy ban xã. Khoảng hai mươi phút sau có khoảng hai mươi chiến sĩ thuộc lực lượng dân quân tự vệ có trang bị súng trường đến hiện trường. Các dân quân ấy đối xử với năm người Campuchia hết sức nghi ngờ và giam họ lại để xét hỏi. Nhưng Hun Sen cảm thấy bình thường đối với một người lạ được chào đón theo kiểu ấy. Rồi họ trải chiếu cho năm người ngồi trong tư thế bị xem thường, sau dó họ xếp ba cái bàn rỏ ràng dành cho cấp trên : Chủ tịch ngồi ở bàn đầu đưa ra câu hỏi, trong khi hai người ghi chép , còn các người thông địch ngồi ở hai cái bàn kia. Thời gian tra hỏi kéo dài khoảng chín mươi phút. Hun Sen đoán họ nghĩ ông là gián điệp vào Việt Nam để thu thập tin tức. Hun Sen cho họ biết, thông thường một cán bộ chỉ huy không đảm trách công tác quân báo cho chính mình. Hun Sen còn cho biết là mình có nhiều người làm công tác này nên ông không phải tự làm công tác đó. Hun Sen cho biết, nếu chúng tôi muốn tấn công các làng xã Việt Nam thì chúng tôi có thể thực hiện quá dễ dàng vì chúng tôi không phải đối mặt với người bộ đội nào trên đường sang Việt Nam.

        Có vẻ như các câu trả lời đó đã thuyết phục được các viên chức địa phương Việt Nam ở đấy nên họ khiêng bàn ra và ngồi xuống trên chiếu cùng với những người vượt biên Campuchia. Với điệu bộ đó, những người Campuchia này đã cảm thấy yên lòng. Ngay lúc họ ngồi gần nhau thì những người Việt hiếu khách ùa tới. Họ nấu cơm cho nhóm người Campuchia ăn bằng nồi số 10. Họ được ăn bữa cơm sau hai năm phải ăn cháo. Cơm rau lang chấm với nước mắm và họ đã ăn hết mười suất cơm, ăn như để “trả thù” cho những ngày đói ăn. Thời gian đầu mọi người vẫn nghĩ nhóm của Hun Sen là do thám của Pôn Pốt. Khi thấy Hun Sen có cấp bậc cao, người ta tách ông ra để thẩm vấn riêng. Một người cán bộ chỉ huy cấp trung đoàn có cấp bậc trung tá đã thẩm vấn một mình Hun Sen từ 7 giờ 30 tới 12 giờ trưa. Hun Sen thấy người này hơi quen nhưng ông ta tỏ ra không biết Hun Sen. Rồi thật là may, Hun Sen nhận ra là đã gặp người chỉ huy này năm 1970. Hồi đó Hun Sen mới là một tân binh, đã từng đi vào rừng trong vùng người cán bộ chỉ huy Việt Nam này và lực lượng của ông ta đóng quân. Thế rồi, sau những ngày dài dằng dặc những cuộc thẩm vấn, Hun Sen đã cho họ được niềm tin. Một sự kiện lớn trong đời Hun Sen là được gặp Đại tướng Văn Tiến Dũng, lúc bấy giờ là Tổng tham mưu trưởng Quân Đội Nhân Dân Việt Nam và các cán bộ cao cấp khác tại Thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 30 tháng 9 năm 1977. Đó là một ngày hết sức ý nghĩa .

        Sau các lần gặp Đại tướng Văn Tiến Dũng, Hun Sen thấy lóe lên tia hy vọng đầu tiên trong tầm nhìn mà ông nhận thấy khả năng giải phóng đất nước mình. Họ nói chuyện trung thực và ông đã thẳng thắn cởi mở ý định tìm kiếm sự giúp đỡ. Nhưng ông cảm thấy thất vọng bởi câu trả lời của đại tướng là: “Việt Nam luôn luôn tôn trọng chủ quyền của các nước khác”. Các cán bộ khác cũng trả lời tương tự như vậy. Hồi ký kể tiếp : “Họ cho chúng tôi biết là họ không thể giúp đỡ chúng tôi và họ sẽ cố gắng giải quyết vấn để bằng đàm phán với Campuchia dân chủ, tên gọi của chính phủ Khmer Dỏ. Một số tướng tá Việt Nam khuyên tôi sang Thái Lan tìm kiếm sự trợ giúp. Tôi nói với họ là tôi không thể từ bỏ dân tộc của mình, nếu họ không thể giúp tôi, tôi nói: “ Hãy cho tôi một ít vũ khí để tôi về Campuchia chiến đấu và nếu cần thì sẵn sàng hy sinh cho đất nước mình”.

        Vẫn theo dòng hổi tưởng, Thủ tướng Hun Sen kể tiếp: “Không phải tôi hoàn toàn không tìm kiếm được gì, tôi đã được chấp nhận nơi xin ty nạn, nhưng chính phủ Việt Nam từ chối ủng hộ quân sự cho tôi vì họ không muốn can dự quân sự vào quá nhiều. Nhưng tôi không phải tới Việt Nam để tìm kiếm nơi ty nạn chính trị, tôi muốn họ giúp giải phóng đất nước của tôi. Tôi biết, Việt Nam luôn luôn tôn trọng sự độc lập chủ quyền của Campuchia, các vị lãnh đạo Việt Nam đã từ chối lời thỉnh cầu của tôi và nói can thiệp quân sự có thể làm phương hại đến mối quan hệ giữa hai nước. Đúng vào thời gian nào đó, thái độ gây hấn của Pôn Pốt đã đánh dấu thời kỳ bắt đầu thay đổi chính sách của Việt Nam. Hà Nội không còn giữ lập trường không can dự của họ nữa và tính đến hành động trả đũa. Pôn Pốt đã vướng phải sai lầm nghiêm trọng là đã giết người dân Campuchia, và cả những người gốc Việt, phát động các cuộc tấn công Việt Nam. Đó là cơ hội bằng vàng cho tôi, đến khi ấy Việt Nam đã quyết định giúp Campuchia. Đó là cơ hội cho chúng tôi tuyển mộ các lược lượng vũ trang của mình từ những người lánh nạn ở Campuchia đã chạy sang Việt Nam. Chính bản thân tôi đã không thể thuyết phục được Việt Nam. Nhưng khi Pôn Pốt tấn công thì Việt Nam phải trả đũa. Họ cảm thấy bị xúc phạm và quyết định giúp chúng tôi”.

        Hun Xen kể tiếp: “Các nhà lảnh đạo Việt Nam đã tin vào dự đoán của tôi là Pôn Pốt đã có kế hoạch tấn công Việt Nam. Khi ấy ngày càng có nhiều người trốn sang Việt Nam. Việt Nam đã tin chắc là có nguy cơ nghiêm trọng đe dọa tới an ninh của họ. Lúc đó các nhà lãnh đạo Việt Nam đã cho gọi tôi tới sở chỉ huy của họ và yêu cầu xác định vị trí rõ ràng các tọa độ”.

        Các đơn vị bộ đội Việt Nam đã dập tan các đợt xâm lấn ấy. “Đó là cơ hội để tôi trở lại Campuchia tìm vợ con mình. Rồi tôi đến các trại tị nạn thăm hỏi, tuyển mộ lính cho lực lượng của mình. Trong thời gian chiến đấu, giải phóng tới đâu, thanh niên, kể cả những người trong hàng ngũ Pôn Pốt bấy lâu, hiểu được mưu đồ độc ác của bè lũ diệt chủng đã xin vào lực lượng cách mạng, chỉ trong thời gian ngắn, tôi đã xây dựng được hăm tám tiểu đoàn. Từ đó, tôi lên kế hoạch giải phóng Campuchia trong năm năm tới”.

        Qua lời kể trên, chúng ta thấy được phần nào sự hình thành lực lượng cách mạng cứu nước Campuchia.

        Những cuộc nổi dậy chống bè lũ diệt chủng khắp dất nước Chùa Tháp là qui luật có áp bức tất có đấu tranh. Khi chúng ta liên lạc được với những chiến sĩ yêu nước Campuchia ấy đã báo hiệu tương lai tươi sáng. Có thể ví bây giờ ánh sáng đã loé lên cuối đường hầm.

       

        Trong thời gian đơn vị củng cố, ổn định biên chế gần xong, tôi được cử đi dự lớp tập huấn chính trị. Sau này, tôi mới hiểu là cấp trên trang bị kiến thức cho cán bộ để bước vào nhiệm vụ mới. Thời gian trong giấy triệu tập là một tuần, địa điểm tập huấn là ở khu vực ấp Cao Xá, cách thị xã Tây Ninh khoảng chục cây số.

        Xứ dạo Cao Xá quê gốc ở giáo phận Cao Xá, tỉnh Hải Hưng. Nay Hải Hưng đã tách ra thành hai tỉnh là Hưng Yên và Hải Dương. Bà con trong xứ đạo Cao Xá đi cư hồi chế độ Ngô Đình Diệm 1954. Lịch sử nước ta có nhiều cuộc đi dân để khai khẩn đất mới, đi mở cõi và có những cuộc đi dân vì lý do chính trị. Hiệp định Geneve đã chia cắt nước ta ra làm đôi, từ sông Hiền Lương trở vào Nam có thể gọi là vùng tạm chiếm, những tưởng hai năm sau sẽ tổng tuyển cử, nhưng kẻ thù trực tiếp là đế quốc Mỹ và bọn tay sai đã vi phạm nghiêm trọng hiệp định. Chúng lập chính quyền bù nhìn gia đình trị, xuyên tạc chế độ ở miền Bắc, lôi kéo rất đông đồng bào công giáo vào Nam. Đồng bào công giáo tưởng đâu vào Nam sẽ dược sống sung sướng, nhưng khi đến nơi bị đẩy tới những vùng đất hoang, cằn cỗi làm rào chắn cho chế độ tay sai. Nhiều người thất vọng thì đã muộn. Họ đành phải lo làm lụng kiếm sống. Xứ Cao Xá nằm ngay cạnh trục đường bộ lớn. Xưa kia là vùng đất hoang, thiếu cả nước ngọt. Sau mấy chục năm, bây giờ làng xóm nơi đây đã ổn định nền nếp, có nhà thờ, có trường học, nhà dân cũng rất khang trang, sạch đẹp. Dấu vết của di dân, lập ấp còn lưu ở thổ đất mỗi gia đình được chia bằng nhau. Cũng ở theo từng lô, từng dãy theo hàng lối. Với tính cần cù, chịu khó, bản chất người nông dân, người giáo dân miền Bắc nên nhà cửa nơi đây khang trang, tuy vùng quê hẻo lánh nhưng vườn tược cây ăn trái sấm uất, nét mặt người dân thấy vui vẻ. Dân thường vui khi được

        Sống cảnh yên bình, được tạo cơ hội làm ăn phát đạt. Trong làng này có hàng quán bán đủ thứ tạp hóa, khu chợ nhỏ luôn đông khách. Ngoài giờ làm đồng, thanh niên chỉ biết túm tụm chơi bida hay đá bóng ở cái sân cỏ ven làng, chưa có sinh hoạt văn hóa cộng đồng dân cư. Nhưng có điều là tình hình chính trị, thì dân ở đây vẫn chưa có cảm tình nhiều với chế độ mới. Có lẽ do họ chưa thấy được tính ưu việt của chế độ mới hay là chưa gột bỏ được cái gọi là tuyên truyền của đám tuyên úy, tay sai chế độ cũ. Nhưng rồi, chúng tôi cũng trò chuyện một cách thân tình, cởi mở với bà con. Là người gốc từ làng xã miền Bắc nên nhà cửa, lối sống vẫn còn mang nét cư dân của dồng bằng Bắc Bộ, lấy cái vững chắc, ăn no mặc ấm, nên nếp gia phong, con người cư xử với nhau từ tốn, lễ phép, làm chính. Hỏi về cuộc sống bây giờ mọi người đều thấy rất ổn, được sản xuất kinh doanh trong hòa bình, làm được bao nhiêu hưởng bấy nhiêu chứ không phải đóng thuế, con cái được đi học trường công, đi viện không mất tiền. Thanh niên không phải lo trốn lính. Tuy vậy, họ cũng cho biết là sau giải phóng hàng hóa, nhất là hàng tiêu dùng khan hiếm, trước đây thì hàng hóa từ nước ngoài tràn ngập mọi ngõ ngách. Đối với đa số con người ta vật chất trước mắt, cái ăn cái mặc hàng ngày là thước đo của một xã hội, cho nên chúng tôi thông cảm với họ. Cho dù họ nói đôi điều gay gắt, mình cũng chỉ nhẹ nhàng giải thích để họ hiểu thêm vế tình hình đất nước đang phải vừa xây dựng vừa đánh giặc bảo vệ biên cương nên đời sống nhân dân chưa thể tốt được như mong muốn.

        Tôi xin kể thêm, trên đường về tập huấn, tôi ghé quán Ba Cô gặp mấy chị em Cúc. Quán nước nhỏ này đã thân thuộc với tôi từ trước. Tôi thật bất ngờ, cảm động trước tình cảm vốn vã của mọi người. Đặc biệt là tình cảm của Cúc dành riêng cho tôi. Tôi như thể người thân của họ đi xa lâu ngày trở về. Cúc thể hiện tình cảm hồ hởi, có phần hơi thái quá như vồn vã nắm chặt hai tay tôi, đôi mắt long lanh vui cười, hai má ửng hồng. Làm tôi bối rối mắc cỡ trước biểu cảm dó của Cúc. Cúc đã bạo dạn trước sự có mặt của mấy người cùng dự lớp tập huấn và hai người em gái nữa. Chắc tôi vừa từ tuyến trước, đối mặt với cái chết trở về nên Cúc mừng như vậy. Nghĩ thế, tôi rất cảm động.

        Tôi nói với Cúc, về Cao Xá học mấy ngày anh sẽ có diều kiện đến chơi thăm nhà Cúc. Cúc mừng vui khôn xiết rồi hỏi thêm:

        - Anh Phú đã đến thăm Tòa Thánh Tây Ninh chưa?.

        Tôi đáp là chưa.

        Cúc nói tiếp:

        - Ở đó đẹp và vui lắm. Em sẽ đưa anh đi thăm .

        Tôi mừng vì sẽ được vãn cảnh Tòa Thánh Tây Ninh, một địa danh từng nghe nhưng chưa được tới:

        -Nếu được em dẫn đi thăm Tòa Thánh Tây Ninh thì vui biết mấy.

        Cúc bảo tôi tranh thủ ngày nghỉ để đi thăm Tòa thánh. Ở đây đến Tòa Thánh củng gần. Lời nói hẹn hò ấy khiến tôi háo hức xốn xang.

        Được gặp lại Cúc, nhận được lời hò hẹn như vậy, tôi mừng khôn xiết. Hóa ra, trong những ngày bám điểm tựa, lăn lộn trên biên giới, mình vẫn có người thương nhớ nhung. Nghĩ vậy, lòng tôi như ấm lên.

        Việc dự lớp học vậy mà khá vất vả. Đang ở chốt, ở chiến trường gian khổ ác liệt, lội ruộng, luồn sâu hiểm nguy cả đêm. Nhiều khi đứng ngâm hàng giờ, nhiều giờ cả đêm trong nước đói mệt, đỉa bâu, muỗi cắn. Bao nhiêu là cái vất vả, tưởng như trên đời này, không còn nỗi khổ nào hơn nỗi khổ của người lính bộ binh nơi chiến trận.

        Được về đây học tập, không còn đói khát, không đạn bom, không phải lội đồng sình lầy hay trần lưng dưới nắng lửa, không phải lấy nước nhiễm phèn trong hồ, kênh rạch để tắm táp nhưng tâm trạng chúng tôi luôn mệt mỏi. Chỉ có mấy tiếng đồng hồ ngồi học mà cảm thấy thời gian dài vô tận, mệt mỏi, khó chịu vô cùng. Ai cũng uể oải kêu ca, không ai có thể ngồi nghiêm chỉnh được, cứ phải nghiêng bên nọ, ngà bên kia, có cà những tiếng ngáp dài. Để tránh mệt mỏi, mọi người thay đổi tư thế ngồi liên tục. Triệu chứng này phát sinh do đang hoạt động cường độ cao, nay về sống trong môi trường cần tiếp thu thông tin, kiến thức. Thông thường học chính trị, bài giảng khô khan, cứng nhắc. Chúng tôi hiểu thêm về tình hình nhiệm vụ mới của toàn Đảng, của đất nước trong giai đoạn mới cực kỳ khó khăn. Về kinh tế nông nghiệp luôn gặp thiên tai, năng suất thấp, nguyên liệu cho các nhà máy khan hiếm do bị bao vây cấm vận. Về chính trị, tình hình bất ổn trong khu vực, cùng âm mưu bành trướng bá quyến phương Bắc. Sự phản bội, phản dộng của tập đoàn phản động Pôn Pốt Iêng Xary lúc nào cũng làm cho ta căng thẳng gay cấn dọc miền biên giới Tây Nam.

        Nơi ngồi học là một căn nhà lợp tôn mượn của chính quyền địa phương, có lẽ đây là hội trường của xã, ấp. Bếp ăn do ban quản lý khóa học tổ chức, gạo cơ quan hậu cần cấp phát, thực phẩm mua ở chợ trời Long Hoa. Đối với người lính từng lăn lộn trên điểm tựa biên giới Táy Nam, lắm lúc thức ăn là bo bo hay bánh mì ăn với mắm khô, ruốc bông thì giờ đây được bùng bát cơm nóng, canh ngọt cũng là sung sướng lắm rồi. Không có nhà nghỉ dành riêng cho học viên nên ban phụ trách bố trí ở trong nhà dân. Nhân dân rất thích bộ đội ở trong nhà mình, mọi người xem chúng tôi như người thân, bà con ruột thịt, các má, các chị coi bộ đội như con em mình. Sống trong nhà dân, dù là học viên đi học, chúng tôi giữ nghiêm kỷ luật, nề nếp sinh hoạt, sáng dậy sớm tập thể dục, dọn vệ sinh trong nhà, ngoài ngõ rồi mới rửa ráy làm vệ sinh cá nhân, đi ăn sáng, lên lớp. Việc làm ấy đã khiến thanh niên, các cháu thiếu niên làm theo, hàng ấp trở nên thoáng dẹp hơn. Khi chúng tôi đi trên đường hay qua ngõ nhà ai cũng được mọi người hỏi han, mời vào nhà uống nước trò chuyện. Đó là một điều khiến chúng tôi cảm động. Bộ đội trước kia đi đâu thì cũng dựa vào dân. Nhất là thời kỳ huấn luyện ngoài Bắc. Hay hành quân di chuyển, đều dựa vào dân. đã lâu rồi mới được ở cùng dân, nên mới lại có cảm giác rất vui như là hồi đầu mới nhập ngũ.

       

        Có thể nói lớp học này theo phương thức dã chiến. Tuy vậy, nền nếp rất chính qui, chứ không hề tạm bợ. Thời gian hành chính dành cho việc học, cuối tuần mới được nghỉ.

        Thật bất ngờ, chiều thứ sáu ấy, Cúc tìm đến chỗ tôi ở. Cúc tìm được nhà cũng là giỏi, cố mang cho tôi một giỏ trái cây to gồm xoài, nhãn, quýt. Cô cho biết, trên đường về nhà ghé vào thăm tôi một chút xíu. Ngồi chuyện trò một lúc, Cúc xin phép về vì đã cuối chiều. Tôi hẹn Cúc là sáng chủ nhật sẽ đến thăm nhà Cúc, rồi cùng đi thăm Tòa Thánh Tây Ninh. Vì tôi đã biết ngày chủ nhật được nghỉ. Chia tay Cúc, tự nhiên tôi cảm thấy thật lâng lâng khó tả, khó nói thành lời. Tôi mong ngóng đến chủ nhật để được đi chơi, để được gặp Cúc. Tuổi trẻ những năm tháng sống giữa mặt trận nên thiếu thốn tình cảm, mong được gặp người thân, nhất là bạn gái, cũng là lẽ tất nhiên.

        Địa điểm lớp học cũng gần đơn vị một người bạn, người đồng đội, đồng hương của tôi. Đó là Phạm Mạnh Hùng, lính thông tin thuộc tiểu đoàn 2. Vóc dáng Hùng thấp nhỏ, hơi gầy nhưng thông minh, lanh lợi, hoạt ngôn. Về nghiệp vụ thông tin, Hùng được xếp vào hạng có nghiệp vụ chuyên môn cao của tiểu đoàn. Hùng có trí nhớ tốt, các bảng số chữ đúc ký tự mật mã thông tin, tiếp thu kiến thức nhanh, nhớ rất dai. Ngoài ra, Hùng còn có khiếu kể chuyện hấp dẫn, biết nói những chuyện người khác thích. Hùng còn biết ứng xử trong những lúc cần thiết. Là lính 1972 nhưng mãi đến giữa năm 1977 mới được đi phép về thăm nhà lần đầu. Hồi ấy đi bằng phương tiện tàu hỏa, phải tới trạm tiếp đón ở ga Hố Nai, Biên Hòa chờ xếp toa, xếp tàu. Những người lính từ khắp nơi dồn về dây để đi phép dễ thân nhau vì cùng hoàn cảnh. Trong mấy ngày rảnh rỗi của những người lính từ khắp nơi dồn về đợi tàu ấy, Hùng thường kể về những chuyện yêu đương trai gái, tình vợ chổng cho họ nghe. Đấy củng là biện pháp để cho mọi người giải khuây, đỡ mệt mỏi khi dợi tàu đến, tàu cũng nhiều nhưng bộ đội đông nên chưa biết bao giờ mới tới lượt mình. Chuyện chiến đấu của Hùng không thể có hoặc nếu có thì không thể bằng anh em từng bám điểm tựa ở tuyến đầu, chuyện về lính thông tin sẽ kém hấp dẫn. Vậy là Hùng nói về chuyện thầm kín trong tình yêu lứa đôi, những điều gọi là chuyện phòng kín, màn the của chồng vợ, cả chuyện về đêm tân hôn. Chuyện thực ít nhưng Hùng phóng đại lên nhiều để cuốn hút người nghe. Bây giờ những điều này trong các sách báo, phim ảnh hay trên mạng google thì vô số. Còn ngày ấy những thông tin, những kỹ năng, những chuyện yêu dương, chuyện khác giới như vậy ít khi phô ra trên các phương tiện thông tin, nhất là ở những nước người dân còn ít nhiều mang tư tưởng phong kiến. Vậy là đám lính trẻ cùng đợi tàu bu lại, cứ há hốc mồm ra nghe anh chàng Hùng bốc đồng. Mặc dù Hùng còn kém tôi hai tuổi, cũng chưa có vợ nhưng nhờ trí nhớ tốt, việc gì cũng nhớ đến cả chi tiết chi ly, cũng có thể ngày làm quân quản Hùng đọc được các loại sách báo tiểu thuyết của chế độ cũ để lại nên thông tỏ những chuyện thầm kín như vậy. Trước giải phóng ở Sài Gòn có nhiều loại tạp chí, báo in đề cập tới chuyện phòng the. Con người ta khi trưởng thành nên được trang bị kiến thức tình yêu, tình dục để tránh đi những hậu quả không nên có, nhưng khi nói ra phô ra một cách trắng trợn thì sẽ làm mất đi vẻ đẹp của tình yêu, kể cả tình cảm xác thịt. Trong lĩnh vực tình cảm trai gái, vợ chồng giữ được sự tinh tế, trong sáng cũng là điều cần thiết. Đó cũng chính là nét đẹp văn hóa của người Việt chúng ta.

        Anh bạn Hùng của tôi vốn có tính khác người. Trong chuyến về quê ấy, khi Hùng nghỉ phép thì đơn vị nhận lệnh đi chiến đấu ở biên giới Tây Nam, chắc Hùng cũng có biết. Với người khác thì họ trở về đơn vị ngay hoặc hết phép là vào đơn vị liền. Thời đó, trễ phép là phải có thư vào đơn vị, sau đó phải chứng nhận của địa phương với lý do nào đó thật xác đáng. Nhưng Hùng đã ở nhà tới gần tám tháng mới trở vào đơn vị. Kể ra như vậy cũng là anh quá liều rồi. Khi cán bộ quân lực đơn vị hỏi: “Đồng chí đi phép thời gian được 30 ngày, mà sao đồng chí ở nhà lâu đến vậy?”. Hùng cự lại, phân trần: “Tôi đi bộ đội đã 5 năm, chưa được đi phép lần nào. Nếu cứ tính một năm được nghỉ phép một tháng. Cộng với ốm đau nữa, nên mới vào chậm như vậy”. Đồng chí cán bộ quân lực cười thông cảm. Có lẽ hoàn cảnh của các anh đều như nhau nên dễ chia sẻ, tha thứ. Đơn vị cũng không kỷ luật gì, vì lúc đó cũng đang rất cần người bù đắp quân số thiếu hụt. Anh em đi phép trở vào đơn vị cũng đã là tốt lắm rồi. Quân lực điều Hùng về đơn vị thu dung. Hiện bộ phận này đang tăng gia ở Tóc Xé, huyện Tiên Thuận, Tây Ninh. (Hiện nay Phạm Mạnh Hùng đang sinh sống ở Thái Bình). Tiện có người về bên đó, tôi viết thư nhắn Hùng đến chỗ tôi. Để rồi chủ nhật cùng đi chơi Tòa Thánh Tây Ninh.

        Khoảng 8 giờ sáng ngày chủ nhật, tôi và Hùng đón xe lam đi về thị xã Tây Ninh. Xuống xe, chúng tôi đi bộ để tìm đến nhà Cúc.

        Ngôi nhà ấy cách trung tâm thị xã khoảng một cây số. Ở ngay khúc quẹo gần thị xã, cách mặt đường khoảng ba, bốn chục mét có mấy khóm tre trúc cạnh đường. Đứng ngoài đường cũng nhìn thấy ngôi nhà xây một lầu, bên ngoài ốp những viên gạch men màu hồng. Thời bấy giờ, nhìn qua ngôi nhà cao vượt hẳn các mái tôn xung quanh cũng đoán được chủ nhân của ngôi nhà thuộc tầng lớp khá giả, biết trồng trúc làm cảnh trước nhà cũng là chú trọng đời sống văn hóa, tinh thần. Tuy khá giả nhưng con cái vẫn phải làm lụng bằng công việc bình thường là bán hàng nước giải khát, đáng quí biết bao.

        Cúc mừng rỡ chạy ra đón anh em chúng tôi. Chúng tôi vào nhà và được biết, má cô mất đã lâu, trên bàn thờ giữa nhà có chưng ảnh má cô. Hiện ở nhà này Cúc sống với một người dì ruột cùng một người em họ. Người dì giúp việc nhà. Người em họ giúp chăn đàn bò hơn chục con. Cúc là con út trong gia đình có bốn chị em.

        Tôi giới thiệu Hùng với Cúc để hai người làm quen. Cúc cũng nói về gia đình cho chúng tôi biết. Mồ côi mẹ sớm, chị em cô sống với người dì. Ba cô luôn bận đi làm ăn rất xa, có khi ở tận đồng bằng sông Cửu Long, ông kinh doanh nhiều ngành từ trước giải phóng nay vẫn tiếp tục. Hiện nay, trước tình hình thóc lúa ngày càng nhiều, ông đang chuẩn bị mở nhà máy xay xát gạo.

        Tôi hơi ngạc nhiên vì ông bố kinh doanh lớn như thế mà con gái vẫn bán ở quán nước nhỏ. Sau này, tôi mới hiểu, nhiều gia đình kinh doanh lớn ở miền Nam, người nào làm việc nấy, con cái tự lập chứ không dựa dẫm bố mẹ. Người có tính tự lập bao giờ cũng có tính cách vững chãi, tự tin.

        Rồi tôi nói với Cúc:

        - Có người bạn nào nữa thì em mời đi chơi cùng cho vui.

        Cúc đáp:

        - Vậy thì hai anh dùng nước để em đi gọi nhỏ bạn đến nữa rồi ta cùng đi.

        Cúc nhảu đi đâu đó, một lúc sau dẫn một cô gái trẻ đến. Chúng tôi chào hỏi, trò chuyện làm quen rồi cả bốn người ra đường đón xe đi về Tòa Thánh Tây Ninh. Ở đây xe vận tải hành khách nhiều nhưng người ta thích sử dụng xe lam, một loại xe vận tải cỡ nhỏ, tốc độ vừa phải, đi rất an toàn. Tiếc rằng hiện nay loại xe này không còn nữa.

        Tôi vui và Cúc cũng thật vui. Tuổi trẻ cùng đi đã ngoại với nhau thế này còn gì bằng. Hùng lại là người giỏi hỏi chuyện, nói chuyện. Nên mọi người cười nói rất vui vẻ. Bây giờ tôi mới nhận ra Cúc mặc cái quần Jean xanh, cái áo thun đỏ, bó sát người, mẫu quần áo thời trang bấy giờ, trông thật nhanh nhẹn và hấp dẫn. Trên xe có mấy người cùng đi. Thấy anh em tôi cười đùa vui vẻ, mọi người cũng vui lây. Bà con hỏi thăm chúng tôi ở đơn vị nào? Tình hình biên giới ra sao? Hỏi thăm chúng tôi đi đâu? Tôi đáp lại một cách từ tốn, nhã nhặn. Mọi người lại hỏi thêm về quê hương, bản quán, bố mẹ thề nào. Bà con ở đây tỏ ra thương mến bộ đội. Trò chuyện với mọi người tôi thấy rất ấm áp.

        Chợt một bà má hỏi:

        - Các con đánh nhau sao mà thấy bộ đội mình bị thương, hy sinh, quá trời vậy?.

        Vậy là nhân dân đã biết hết mọi sự kiện ở biên giới rồi. Cũng đúng thôi vì hàng ngày bộ đội hành quân lên biên giới, xe vận tải đưa thương binh, liệt sĩ về phía sau. Các nghĩa trang mai táng liệt sĩ ở gần đây. Rồi trong các làng ấp có người đi chiến đấu hy sinh. Làm gì mà dân không biết.

        Tôi ngắm bà mẹ, một dáng người lam lũ, khuôn mặt khắc khổ nhưng toát lên vẻ nhân hậu. Có thể má là người đã từng nuôi giấu cán bộ, bộ đội thời chống Mỹ, cũng có thể là một người dân bình thường. Mọi việc diễn ra trên đất nước bao giờ cũng được nhân dân nhận xét, đánh giá và thường là chính xác. Tôi cũng không biết trả lời má như thế nào cho phải nên chỉ trả lời chung chung rằng, bọn địch rất tàn bạo, chúng ta đã đánh nhiều trận thắng, đẩy chúng về bên kia biên giới. Tuy vậy, bọn địch đông, nham hiểm nên có đồng chí hy sinh, bị thương.

        Mấy người gật đầu im lặng. Khuôn mặt bà má trở nên buồn. Chắc là người mẹ nên bà biết con cái là tài sản quí nhất, mất đi là nỗi đau cho các bà mẹ ấy.

        Mấy người khách cùng đi lại tiếp tục trò chuyện vui. Nhưng mấy câu hỏi của bà má làm không khí trò chuyện đang vui của chúng tôi chùng xuống. Tự nhiên tôi nhớ đồng đội đang ở điểm tựa. Mình về để học mà đi chơi thế này có nên chăng? Thế rồi, đầu óc tôi cứ vẩn vơ suy nghĩ, không còn cảm giác hào hứng, vô tư, vui đùa như lúc đầu nữa. Ngồi bên Cúc đường xấu, xe xóc, lắm lúc chiếc xe như chồm lên, nghiêng đi, tôi thấy thương các bạn. Tiếng động cơ của cái xe lam 3 bánh, cũ kỹ nổ phành phạch, Cúc nép vào người tôi, do đường xóc và cũng có thể là cố ý. Tôi cầm nắm bàn tay Cúc bóp xiết nhè nhẹ. Cúi nhìn bàn tay. Ôi bàn tay con gái trắng hống, mềm mại, ấp áp thon thả mới đẹp làm sao! Bỗng chốc trong tôi cái cảm giác lâng lâng xốn xang khó tả lại trào lên mạnh mẽ, khó nói thành lời. Tôi nhìn Cúc, Cúc cũng quay sang nhìn tôi, mắt long lanh thẹn thùng. Bắt gặp ánh mắt tôi, Cúc mỉm cười bẽn lẽn. Cái lúm đồng tiền tròn nhỏ bên má, trông thật đẹp, thật duyên. Sao đó mà tôi lại buông một tiếng thở dài như cố kìm nén điều gì? Cái cảm giác buổi đầu bên người con gái ngây thơ, trong trắng đó, mãi sau này còn đọng lại trong tôi.

        Xe dừng cách cổng Tòa Thánh Tây Ninh một quãng ngắn. Từ xa đã như choáng ngợp bởi cái cổng rất đồ sộ, hoành tráng, phía trên có dòng chữ lớn: “Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ”. Phía dưới có dòng chữ Hán trổ khắc nội dung ấy. Hai câu đối trổ dọc hai cột cổng cũng bằng chữ Hán, nét chữ chân phương. Sau này tôi mới được một người thông tỏ Hán văn dịch cho nghe là:

        Cao thượng cho tôn đại đạo hòa bình dân chủ mục
        Đài tiền sùng bái tam kỳ cộng hưởng tự do quyền.

        Hai chữ dầu hai câu ghép thành Cao Đài. Hai câu ấy được dịch là: “Đấng chi tôn ở trên cao hơn hết, đạo lớn hòa bình hướng tới dàn chủ - Trước đền đài tôn thờ ba kỳ, cùng chung hưởng quyền tự do”.

        Đúng là ở nơi đây đã lâu rồi, tôi được mọi người hay nhắc tới Tòa Thánh Tây Ninh. Tôi cứ nghĩ tầm cỡ cũng giống như tòa nhà thờ Tin Lành trước cửa nhà tôi mà thủa nhỏ tôi thường vào đó chơi. Trẻ em gia đình không mang tín ngưỡng đạo giáo ở quê tôi rất thân với bạn bè cùng trang lứa người các tôn giáo. Tôi nhớ, vào những sáng chủ nhật có một linh mục mặc bộ đồ dài màu đen, đeo tròng kính trắng, giọng nói nhẹ nhàng rao giảng đạo. Vị mục xứ đạo quê tôi rất giản dị, thân thiện, yêu trẻ nhỏ. Thực tế nhà tu hành nào cũng yêu trẻ em. Thấy bọn trẻ chúng tôi ông thường cho mỗi đứa hai cái kẹo. Kẹo rất ngon như là loại kẹo bây giờ. Chứ không giống như những cái kẹo chanh, kẹo bột của chúng ta những năm chiến tranh. Nhưng chúng tôi thường không dám ăn vì loáng thoáng nghe đồn trong kẹo đó có bùa ngải hễ ăn là phải theo đạo. Không hiểu sao thời bấy giờ nhiều người hơi dị ứng với tôn giáo, trong lý lịch phần đông ghi ở mục tôn giáo bằng chữ không. Mấy người chúng tôi đứng trước cổng, tôi nhẩm đọc từng dòng khắc trên cổng.

        Một người đàn ông tuổi đã cao, đội khăn xếp, vóc dáng gân guốc, mặc đồ dài màu trắng đục. Sau đó tôi biết ông là chức sắc ở đây, đến trò chuyện thân tình và cho chúng tôi biết sơ qua về đạo Cao Đài:

        - Đạo Cao Đài chính thức làm lễ khai đạo vào ngày Rằm tháng 10 năm Bính Thìn, tính theo dương lịch là ngày 19-11-1926. Lễ khai đạo ở chùa Gò Kén, huyện Hòa Thành, kéo dài trong ba tháng, nhiều người đến xin gia nhập đạo. Tuy nhiên, do mâu thuẫn trong việc hành đạo hay sao đó mà gây ra tình trạng mất đoàn kết, gây lộn liên tục khiến sư trụ trì chùa Gò Kén là Hòa Thượng Thích Như Nhãn, sư trụ trì đòi lại chùa. Dĩ nhiên các tín đồ Cao Đài phải cuốn khăn áo ra đi. Để có nơi hành đạo gấp, các chức sắc tín đổ mua lại mảnh đất này để làm nơi thờ tự, hành đạo. Lúc đầu chỉ một mảnh vườn nhỏ, các vị dựng lên mái nhà gỗ, lợp lá. Vậy mà tín đồ tới dự lễ, nghe truyền đạo rất đông, chức sắc Tòa Thánh Tây Ninh ai cũng rất thương, thông cảm, chia sẻ thức ăn, đồ uống với tín đồ từ xa đến, họ là những người nghèo. Phải chăng, cơ sở vật chất một tôn giáo nghèo cũng góp phần tăng cảm hóa và các chức sắc rất thân tình chia ngọt sẻ bùi với tín đồ. Ngược lại khi nhà thờ, thánh thất nguy nga quá, lộng lẫy quá cũng khiến người ta lạnh cảm với nhau.

        Rồi đến khi tín đổ đông đảo, đạo Cao Đài được nhiều nhà giàu, quan chức tới gia nhập thì các chức sắc tính tới chuyện phải mở rộng khuôn viên Tòa Thánh. Nhưng lúc ấy thực dân Pháp đã lo ngại đạo Cao Đài sẽ dấy lên phong trào chống Pháp nên cho mật thám rình rập, ra lệnh cho chính quyền sở tại không cho mở mang Tòa Thánh. Các vị chức sắc mua đất xung quanh nhưng với danh nghĩa để trồng cao su. Hiện nay trong khuôn viên Tòa Thánh còn dấu mấy gốc cao su, như là nhân chứng của thời đó. Nhờ mua được đất, khuôn viên Tòa Thánh mới rộng tới một cây số vuông như bây giờ. Trong quá trình xây dựng, hành lễ, lại xảy ra mâu thuẫn trong việc thờ phụng thánh nhân này, gạt thánh nhân nọ rồi kinh kệ như thế nào nên một số chức sắc tách ra lập chi phái riêng. Phân chia ra nhiều hệ chi, phát triển nhiều phái, thậm chí mâu thuẫn nhau trong cả quan niệm về tổ phụ, thần thánh, nhiều đạo giáo cũng đã có. Năm 1933 quyền giáo tông Thượng Trung Nhựt, chính thức phát lệnh khởi công xây dựng Tòa Thánh Tây Ninh. Tuy vậy, chỉ xây được một khung nhà thờ hành đạo. Đến đời Tiếp Thế Lê Thế Vinh, Hộ Pháp Phạm Công Tắc, Chưởng quản Nhị Hữu Hình Đài, đã huy động 500 vị phạm Môn, tiền thân của cơ quan Phước Thiện bây giờ, xây dựng công trình Tòa Thánh Tây Ninh để làm nên vóc dáng hoành tráng như hiện nay. Dĩ nhiên, nhiều hạng mục được đời sau xây dựng tu bổ thêm. Có thể nói, tín đồ đạo Cao Đài đã đóng góp nhiều của cải, công sức để xây dựng Tòa Thánh Tây Ninh này.

        Cũng như các đạo giáo khác, đạo Cao Đài là hệ thống mở. Nghĩa là cổng không hề đóng mà mở rộng cho ai muốn vào thì vào, ra thì ra. Nguyên thủy đạo giáo chân chính nào cũng răn dạy, khuyên bảo người ta sống có nhân đức, yêu sự bình yên, trọng con người, thương người nghèo khổ lầm than, hướng tới một xã hội công bằng. Đạo Cao Đài chắc cũng vậy mới có rất đông tín đồ. Vâng, một tôn giáo mà không răn dạy tín đổ hành thiện thì chẳng thuyết phục được ai. Có điều, một vài kẻ đã lợi dụng đức tin gây ra những việc làm trái với đạo lý.

        Khi biết hai chúng tôi từ biên giới về đây, vị chức sắc hồ hởi khoe:

        - Từ khi xảy ra chiến sự ở biên giới Tây Nam, đã có rất nhiều thanh niên đạo Cao Đài đã nhập ngũ, nhiều người đã lập công trong chiến đấu. Ở vùng giáp ranh biên giới có rất đông bà con là tín đồ Cao Đài, họ vẫn ở lại sản xuất, ủng hộ bộ đội chiến đấu.

        Người dân đất nước mình là vậy, có thể đức tin, tín ngưỡng khác nhau, nhưng tấm lòng yêu nước nồng nàn như nhau. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, đánh Mỹ người mang đức tin đạo Cao Đài, trong đó có những trí thức, đã xả thân cứu nước, nhiều người lập công lớn. Trong công cuộc xây dựng xã hội mới và bảo vệ Tổ quốc hôm nay, nhân dân mang đức tin đạo Cao Đài hăng hái sản xuất làm giàu cho gia đình và đất nước, người ở biên giới Tây Nam vẫn bám đất, cùng với lực lượng vũ trang tạo nên phên giậu vững chắc dọc đường biên. Cũng như đồng bào có đức tin và không mang đức tin tôn giáo, tín dồ đạo Cao Đài đã hăng hái xây dựng làng, ấp ngày càng giàu đẹp.

        Tạm biệt vị chức sắc cởi mở, thân thiện chúng tôi xin phép vào thăm Tòa Thánh. Khuôn viên Tòa Thánh thật rộng lớn như Thảo cầm viên Sài Gòn. Chúng tôi vào khu đền thờ chính. Ngôi đền chính của Tòa thánh cao, to, uy nghi. Kiến trúc gần giống như các nhà thờ của đạo

        Thiên chúa. Bên trong mọi người đang hành lễ. Những tu sĩ trong bộ áo dài màu trắng đục đi lại làm những bài lễ cẩu khấn gì đó mà tôi không rõ lời. Chính giữa điện trên cùng là một quả cầu lớn, có những tia hào quang tỏa ra xung quanh. Các tín đồ Cao Đài đang quỳ lễ rất nghiêm trang. Miệng lầm rầm đọc theo những câu kinh, hưởng ứng theo động tác nghi lễ của chủ lễ. Không khí trang nghiêm có phần hơi lạnh vì tòa nhà qua cao rộng. Lối kiến trúc của nhà thờ và Tòa Thánh gần giống nhau. Vòm trần cao rộng mênh mông, các giáo dân ngước nhìn lên cao, tiếng đọc kinh cũng vang xa. Làm cho mọi người cái cảm giác rộng lớn, xa xăm của vũ trụ bao la. Mà con người thì thật nhỏ bé.

        Theo nhận thức của tôi lúc đó, Tam Kỳ Phổ Độ hiểu đơn giản tức là vũ trụ bao la có các đấng thần linh tối cao trị vì như Phật là kỳ thứ nhất. Chúa Giesu Đức Chúa Trời là kỳ thứ hai. Còn Đạo Cao Đài đây, là thờ Thiên Nhãn tức là “Mắt Trời” gọi là kỳ thứ ba. Thủ đô của Đạo Cao Đài là ở đây. Tòa Thánh Tây Ninh này, giống như đạo Hòa Hảo thì thánh địa ở Châù Đốc, tỉnh An Giang. Nhưng đạo Hòa Hảo, không có thánh thất mà chỉ có một ngôi nhà, hình như là nơi sinh của giáo chủ, tín đồ gọi là thầy Huỳnh Phú Sổ. Vậy mà tín đồ rất đông, nhưng hành lễ cầu kinh tại gia đình, tu tại gia. Đó là theo sự quan sát và tầm hiểu biết của cá nhân tôi, chẳng biết có đúng không?

        Tôi kéo tay Cúc ra ngoài để mọi người hành lễ. Trong cuộc sống một điều quan trọng là tôn trọng đức tin của nhau. Trong cuộc sống có ba điều không thể xúc phạm nhau là quê hương, đức tin và giọng nói, tức là ngôn ngữ. Trong lúc anh em tôi đang vui với niềm vui của tuổi trẻ. Khuôn viên rộng, cây cối nhiều, nhưng du khách cũng không đông lắm. Một số thợ ảnh lăng xăng mời kéo chụp ảnh. Chúng tôi cùng chụp chung, rối chụp riêng mấy bức hình. Hồi đó ở đây những thợ ảnh chuyên nghiệp này, có một cách chụp ảnh rất lôi kéo được khách. Là cùng một tấm phim người ta bịt đi nửa ống kính. Chụp làm hai lần, ở hai vị trí khác nhau. Làm cho tấm hình được lồng ghép cảnh trí hai nơi như là cái bóng, các cảnh trí, hay cả tòa diện thờ chính rất lớn đều trong một tấm hình. Bây giờ đây, công nghệ kỹ thuật số phát triển cao, chụp ảnh bằng phim nhựa đã đi vào dĩ vãng. Hơn thế hiện nay, không chỉ máy ảnh mà điện thoại di động cũng chụp được ảnh nên có được tấm hình quá dễ dàng, còn vào những năm 1970 thế kỷ XX, có được một bức ảnh khó khăn làm sao. Chụp ảnh bằng phim còn phải tráng, rửa, phơi phong, nhiêu khê vô cùng. Giờ đây ta chỉ bấm máy ảnh, điện thoại là xem được ngay tấm hình hoặc có thể quay một đoạn phim, sau đó tải vào máy vi tính hay gửi cho bạn bè ở bất cứ nơi đâu.

        Khuôn viên Tòa Thánh Tây Ninh rộng tới độ tôi nghĩ, không đủ thời gian ngắm nghía cho hết được.

        Kiến trúc Tòa thánh đồ sộ nhưng chi tiết hoa văn rất nhỏ, cầu kỳ, đẹp mắt. Chính hoa văn cũng biểu tượng cho đức tin.

        Tôi cầm tay Cúc, chậm chậm đi khắp mọi nơi. Hùng và cô bạn Cúc như là cố ý tách chúng tôi ra. Để cho hai đứa được chuyện trò tự nhiên hơn thì phải. Tôi rất vui, vui thật là vui. Cúc cũng vậy, đôi mắt Cúc long lanh ngời hạnh phúc. Nhưng với tôi, thỉnh thoảng lại thấy như mình nhỏ bé quá, bất lực quá, tâm trạng tôi xốn xang bất định thế nào ấy. Mỗi khi chợt nghĩ đến nhiệm vụ và cuộc sống hiện tại của tôi, của người lính chiến, nay đây mai đó đang còn rất nặng nể, chưa thể biết sống chết thê nào.

        Đã gần giữa trưa, chúng tôi ra một quán nhỏ ăn cơm, miền Nam gọi là cơm bụi, mỗi người một đĩa cơm. Cơm bụi mọi thứ đều bày trên một cái đĩa, có cơm thịt gà, sườn heo, cá kho, có cả dưa leo muối mắm trông món nào cũng hấp dẫn. Cơm vừa phải nhưng thức ăn nhiều món tha hồ chọn, chủ quán còn tặng khách mỗi người một ly trà đá. Ở miền Nam trời nóng nên dùng trà đá là hợp nhất. Cúc và bạn ăn cơm gà. Còn tôi và Hùng ăn cơm sườn. Tôi và Hùng gọi mỗi người một chai bia. Chị em Cúc uống nước ngọt, mọi người cụng ly, chúc tụng nhau vồn vã. Có lẽ cơm đĩa sườn heo nướng chấm nước tương ớt không đâu ngon bằng ở đây. Miếng sườn thái to gần bằng bàn tay, được nướng vàng cháy sém cạnh thơm phức, vài lát dưa leo, vài miếng cà chua, vài cọng hành, mấy lá xà lách, chút nước tương. Nhưng có lẽ chưa bao giờ tôi được ăn đĩa cơm sườn ngon đến như vậy. Cái buổi trưa ấy, bữa cơm ấy, buổi đi chơi ấy, cho đến hôm nay nó vẫn đang hằn sâu, đang hiện diện thường trực trong tôi như mới hôm qua. Chẳng bao giờ phai nhạt.

        Từ dạo vãn cảnh Tòa Thánh Tây Ninh đến nay cũng đã mấy chục năm, vậy mà kỷ niệm ấy vẫn còn tươi nguyên trong tôi. Cuộc thăm tuy thời gian ngắn nhưng tôi hiểu biết, nhận thức được nhiều điều. Không chỉ về một đạo giáo mà còn là kiến thức về kiến trúc Tòa Thánh, dấu ấn văn hóa. Du lịch văn hóa hiện nay được đánh giá mang lại nhận thức mới, học hỏi được nhiều điều về một quốc gia, dân tộc, tôn giáo, danh nhân. Du lịch văn hóa đem đến cho con người ta tâm hồn thanh cao, cảm hứng tâm hồn giàu có phong phú thêm.

        Chương trình lớp tập huấn đã gợi mở cho học viên chúng tôi nhiều vấn đề về đường lối mới, nhất là tình hình trong nước, chính sách đối ngoại của Đảng ta trong thời kỳ mới.

        Chúng tôi nhận thức được sự phức tạp của tình hình. Trong nước, nền kinh tế vẫn gặp rất nhiều khó khăn, nông nghiệp tuy có phát triển nhưng vẫn chưa sản xuất đủ lương thực, thực phẩm phục vụ người dân, công nghiệp thiếu nguyên liệu sản xuất, thu nhập của công nhân còn thấp, một số kẻ xấu câu kết với đám phản động ở nước ngoài kích động, lôi kéo người vượt biên, nhiều nơi xảy ra tình trạng hỗn loạn. Về đối ngoại, chúng ta thiết lập bang giao với nhiều nước trên thế giới, địa vị, quốc thể Việt Nam ngày được nâng cao. Tuy thế, vẫn còn một số nước chưa hiểu rõ thực chất cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam là do bè lũ diệt chủng gây nên. Trước tình hình ấy, Đảng và Chính phủ chủ trương giữ vững ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, ổn định chính trị, đẩy mạnh sản xuất, lấy nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, từng bước nâng cao đời sống mọi mặt của nhân dân, chú trọng phát triển ngành giáo dục, tuyệt đối không để một nơi nào đó không có trường phổ thông, xây dựng thêm bệnh viện, phát triển ngành y tế ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc ít người. Với đường lối ấy, nhất định chúng ta sẽ vượt qua khó khăn.

        Dự xong lớp tập huấn ở Cao Xá, tôi trở về hậu cứ đơn vị ở Búa Lớn, hậu cứ vẫn là những khu nhà thấp lợp tôn dùng làm kho để quân tư trang của bộ đội đang ở biên giới, anh em coi kho vẫn là người quen cũ. Không thể về kịp, tôi nghỉ một đêm ở đây, sáng hôm sau lên điểm tựa.

        Sau mấy ngày đi vẳng, mà cảm tưởng như là tôi đã xa đơn vị từ lâu lắm. Đại đội đã được điều động anh em từ khắp các đơn vị về. Anh Đạc làm đại đội trưởng, anh Tiến đảm nhiệm chức vụ chính trị viên trưởng, anh Quang giữ chức đại đội phó. Toàn là những cán bộ có bản lĩnh, có năng lực và nhiều kinh nghiệm chỉ huy trong chiến đấu. Cán bộ trung đội, tiểu đội, y tá cũng đã được điểu động về đủ. Người quen từ trước, người giờ đây mới gặp mặt, nhưng đều chan hòa, vui nhộn. Quân số của đại đội đã được gần năm mươi tay súng. Với số quân như vậy là gần đủ. Điếu quan trọng là phải đoàn kết, cùng chí hướng, yêu thương nhau trong cuộc sống, phối hợp tốt trong chiến đấu thì nhiệm vụ nào khó khăn mấy cũng hoàn thành.

        Tiểu đoàn còn biệt phái cả anh Dũng, cán bộ tác chiến xuống cùng ban chỉ huy tổ chức học tập các nghiệp vụ, kỹ thuật, chiến thuật cho bộ đội, nhất là chiến sĩ mới. Anh Dũng vốn từ cán bộ cơ sở lên nên rất thông thạo chiến thuật cơ bản, phương thức tác chiến ở điểm tựa. Lấy thực tế chiến trường, trận địa chốt là thao trường thực binh cho anh em. Nhất là anh em mới nhập ngũ những năm 1977, 1978 mới được điều từ phía sau lên. Chiến sĩ mới có trình độ văn hóa khá cao, phần lớn tốt nghiệp cấp 3, có người dang học dại học, cao đẳng, nghe tiếng gọi của Tổ quốc xếp bút nghiên lên dường ra trận. Về chính trị thì có các cán bộ trợ lý của ban chỉ huy trung đoàn, cán bộ tiểu đoàn, xuống từng trung đội, tổ chức học tập. Nâng cao bản lĩnh, ý chí chiến đấu, tình hình quốc tế, tình hình cách mạng Việt Nam trong giai đoạn mới. Nhiệm vụ chiến đấu và truyền thống của đại đội, tiểu đoàn, trung đoàn, sư đoàn. Tích cực củng cố hầm hào, ụ chiến đấu và hầm có nắp đất dầy. Nếu lính Pôn Pốt tập kích chiến sĩ ta có khả năng bám trụ, tiêu diệt, đánh bật chúng sang bên kia biên giới.

        Thời gian đi qua đã mấy chục ngày, nhưng dư chấn của trận đánh ngày 18 tháng 7 vẫn còn nặng nề. Nhất là trong tâm trí của cán bộ chỉ huy các cấp. Mọi người suy nghĩ, bàn tán, tại sao chúng ta lâm vào một thế trận để gây nên thiệt hại như thế? Vì sao cấp trên không có phương án cho hai mũi quân đột kích hai bên sườn địch hoặc một cánh quân vòng thật xa ra sau lưng địch đánh lên? Vì sao pháo binh hạng nặng cơ động lên hơi chậm? Những câu hỏi cứ được dưa ra. Đây không phải là lời oán trách mà là để rút kinh nghiệm cho thời gian, những trận đánh tới.

        Mối thù bè lũ Pôn Pốt chất cao. Từ khi chúng tôi tận mắt thấy cảnh người dân lương thiện ở các làng ấp, nông trường bị chúng sát hại bằng những loạt súng điên dại và cả những kiểu giết người, ném xuống kênh mương, xuống giếng khơi, vất ra vệ đường như tội ác thời trung cổ. Và sau này là những khi chúng giết hại bà con nông dân bằng mìn, bằng chất nổ.

        Cán bộ, chiến sĩ trong các đơn vị đều căm thù giặc hừng hực, mọi người mong được sớm ra quân tiêu diệt địch để báo thù cho đồng đội vừa ngả xuống. Riêng đơn vị tôi ai cũng thấy còn món nợ lớn với các đồng chí hy sinh vẫn nằm giữa cánh đồng ngập nước. Mỗi khi từ công sự nhìn ra hay đi công tác hướng nhìn qua cánh đồng ấy, hình dáng các anh hiện lên, chúng tôi không khỏi trào nước mắt. Ai cũng muốn tiến công địch ở bên kia bờ mương để đưa anh em về. Song hiện tại sư đoàn, trung đoàn, tiểu đoàn chưa có phương án tác chiến. Mà theo chỉ đạo toàn trung đoàn phải tổ chức phòng ngự tốt, chủ động đánh địch tập kích chứ chưa vội tiến công địch. Cấp trên dôn đốc chúng tôi nâng cao trình độ của cán bộ, chiến sĩ vê' mọi mặt, nhất là kiến thức bản lĩnh chính trị.

        Ở hướng điểm tựa trung đoàn 273 chúng tôi, bọn lính Pôn Pốt những ngày này cũng chưa có đấu hiệu tiến công lớn sang đất ta, đánh vào tuyến phòng ngự của ta mà chúng đứng từ xa bắn hỏa lực sang. Một số tên khác chốt trên bờ mương thỉnh thoảng bắn súng 12,7 ly, đại liên, nã đạn cối vào các địa điểm chúng đoán là điểm đứng chân các đơn vị ta. Có thể chúng bắn thăm dò phản ứng của ta sau cuộc tấn công bằng pháo dội lửa xuống đội hình chúng, khiến chúng khiếp đảm nên giờ đây bắn trả thù hay khiêu khích. Kiểu đứng từ xa bắn hú họa như vậy không mang lại tác dụng gì mà chỉ tốn đạn của chúng.

        Các đơn vị trong trung đoàn chúng tôi ra sức củng cố, chấn chỉnh hoạt động của các tuyến phòng ngự, đề phòng địch mở những đợt tấn công lấn chiếm.

        Sau này, chúng tôi được biết, ở hướng đó các đơn vị trong quân đoàn đảm nhiệm như sư đoàn 7, sư đoàn 9, địch dồn quân đến đối đầu, áp sát các điểm tựa rồi tổ chức những trận xâm chiếm qui mô lớn. Nhất là ở các hướng thuộc địa bàn dọc biên giới các tỉnh miền Tây Nam Bộ như Kiên Giang, Đồng Tháp. Địch tấn công không chỉ để thăm dò mà có chủ đích chiếm đất ta. Bộ đội ta làm nhiệm vụ ở những địa bàn ấy phải vất vả đánh địch trong điều kiệt khắc nghiệt của thời tiết, sự phức tạp của địa hình đồng ruộng, sông nước nhưng cuối cùng ta đã bẻ gãy các đợt xâm lấn của địch.

        Cuộc chiến đấu chống bè lũ diệt chủng ở biên giới Tây Nam, so với hai cuộc kháng chiến giải phóng đất nước có nhiều điểm khác nhau. Hai cuộc kháng chiến ấy, chúng ta đánh địch chủ yếu trên đất nước ta. Còn cuộc chiến đấu ở biên giới, địch thường ở bên đất Campuchia rồi tổ chức tấn công ồ ạt sang đất ta hoặc tổ chức từng nhóm lấn chiếm, cài mìn bẫy trên những trục lộ dọc dường biên. Khi chúng ta muốn đánh địch, theo chiến thuật trả chiến tranh sang địa bàn chúng, và kết hợp cứu nhân dân Campuchia ở các trại tập trung thì thời cơ chính trị chưa cho phép. Điều đó gây không ít khó khăn cho ta. Ở cấp độ nào đó, thời gian này chúng ta đánh giặc vẫn chưa chủ động vì đợi địch đánh lấn mới nổ súng tiêu diệt. Chỉ đánh địch khi chúng xâm lấn sang đất ta, hạn chế tiến công địch trên địa bàn nước bạn. Với một sư đoàn chủ lực như sư đoàn 341 cách đánh này chưa thật tương xứng và gặp khó khăn vì thụ động. Chính vì thụ động nên sức tấn công của một đơn vị chủ lực hạn chế.

        Trên thực tế, cuộc chiến tranh giữ nước ở biên giới Tây Nam diễn ra dọc đường biên, lùi về phía sau chừng mười cây số là cuộc sống hòa bình, mọi người sinh hoạt bình thường. Đây là thuận lợi lớn vì phía sau người lính là hậu phương rộng lớn. Nhưng điểu đó cũng ảnh hưởng đến tâm tư người lính, nhất là chiến sĩ trẻ chưa từng trải. Vậy cho nên các đơn vị luôn luôn đề cao công tác chính trị, làm cho chiến sĩ hiểu được chiến đấu chống giặc xâm lấn, cướp phá dọc biên giới để bảo vệ cuộc sống yên bình cho nhân dân là trách nhiệm và cũng là vinh dự.

        Trở về đơn vị, tôi và cán bộ chỉ huy tranh thủ thời gian tổ chức cho chiến sĩ học mấy bài chính trị. Chủ yếu là nâng cao trình độ nhận thức bản lĩnh chính trị khi chiến đấu trong điểu kiện đất nước hòa bình, khắc phục mọi khó khăn, gian khổ để chuẩn bị bước vào giai đoạn quan trọng sắp tới. Chiến sĩ trẻ, tuổi trên dưới hai mươi, quê quán ở khắp mọi miền đất nước, có trình độ văn hóa khá cao, đa số tốt nghiệp cấp ba, vào bộ đội mới được huấn luyện mấy tháng rồi lên điểm tựa ngay, bản lĩnh chính trị vững vàng, nhưng thiếu kinh nghiệm chiến đấu. Tranh thủ thời gian, các cấp chỉ huy huấn luyện cho bộ đội kỹ năng tác chiến, phương thức bám trụ và phát triển tiến công địch ở điểm tựa trên biên giới. Đây là những kiến thức vô cùng quan trọng. Huấn luyện, trang bị kiến thức, kỹ năng tác chiến ở ngay mặt trận, lấy thực tế để chứng minh, sẽ làm cho chiến sĩ nhận thức nhanh hơn, sâu hơn, có cái nhìn thực tế hơn.

        Trong thời gian này, các đồng chí cán bộ quân sự, chính trị, hậu cần, cũng được cử đi dự các lớp tập huấn. Cuộc chiến đấu trên biên giới đã diễn ra một thời gian khá dài, phẩn lớn các đồng chí cán bộ đã trưởng thành mọi mặt, nhiều người từ chiến sĩ hay cán bộ cấp cơ sở tiểu đội, trung đội đã được thăng chức lên đại đội, kinh nghiệm chiến đấu nhiều, giờ đây mới được bổ túc thêm trình độ chỉ huy tác chiến ở cấp cao hơn. Đó là điều rất cần thiết để xây dựng, nâng cao sức chiến đấu của đơn vị.

        Sư đoàn 341 có truyền thống vừa chiến đấu vừa củng cố xây dựng đơn vị. Các cấp chỉ huy luôn chú trọng bồi dưỡng nâng cao trình độ cho cán bộ, chiến sĩ ngay cả trên chiến trường. Nhờ thế, trình độ cán bộ luôn được nâng cao, đơn vị càng đánh càng mạnh

       

        Ở điểm tựa được một thời gian, đơn vị được bổ sung quân số, đội ngủ cán bộ gần đủ, tôi lại dược điều về tập hấn ở Trường Quân Chính Quân đoàn tại căn cứ Sóng Thần ở quận Thủ Đức một tháng rưỡi. Có lẽ từ khi nhập ngũ tới giờ, tôi mới dự lớp học dài ngày thế này. Cấp trên dặn dò dây là lớp học quan trọng, cứ yên tâm đi học, học cho tốt, mọi việc ở nhà có người khác đảm đương, học xong trở về đơn vị làm nhiệm vụ, cuộc chiến đấu này có thể còn lâu dài nên bổ túc trình độ cho cán bộ là rất cần thiết.

        Tôi về cứ của đại đội ở Búa Lớn lấy quân tư trang. Hậu cứ là nơi bộ đội gửi lại quân từ trang và những sổ sách, dồ lưu nfệm trước khi ra trận. Chúng tôi đều có một số quân tư trang gửi ở dây.

        Đến hậu cứ củng chẳng có ai tri kỷ để trò chuyện nhiều. Anh em trông coi hậu cứ phần nhiều sức khỏe kém, họ chỉ ra vào làm mỗi việc thu, giữ trả tư trang cho cán bộ chiến sĩ. Suốt ngày làm mỗi công việc giữ đồ đạc ấy nên anh em ở hậu cứ không có thông tin gì mới, tôi chào hỏi mấy câu xã giao và họ đáp lại những lời khô khan. Hình như không có điều kiện trực tiếp chiến đấu hoặc làm nhiệm vụ ở tuyến đầu nên trong họ cũng chứa đựng mặc cảm, ngượng ngùng.

        Lấy xong tư trang, tôi ra quán gặp và chia tay với ba chị em Cúc. Mọi người rất vui, vì tôi được về phía sau học tập. Nhưng với Cúc khi biết tôi về Sài Gòn, Thủ Đức học tập thì tỏ ra rất buồn. Cúc bịn rịn gần như là cố nén để không khóc thành tiếng. Phải chăng cô không muốn xa tôi hay lo học xong tôi chuyển đến nơi khác không về đây nữa. Thấy tình cảm cô dành cho mình, tôi cũng cố kìm nén xúc động nắm bàn tay Cúc nhỏ nhắn, rất mềm của cô gái mà lòng tôi trào dâng. Tôi muốn nói với Cúc rằng, học xong tôi sẽ về mảnh đất biên cương này, nhưng bao nỗi cảm xúc, nghẹn ngào khiến tôi không thốt được nên lời. Nhưng rồi tôi trấn tĩnh được và nghĩ, đây cũng là dịp để mình chia tay, chia xa tình cảm với Cúc, chấm dứt sự trăn trở những ngày qua. Giữa tình yêu mới đến, và nhiệm vụ nặng nề còn dài, sống chết chẳng biết đâu được. Nếu chẳng may tôi chết, Cúc sẽ sống trong nỗi đau thương suốt đời. Nghĩ vậy nhưng lòng tôi vẫn nhói đau, mình sắp đánh mất một tình yêu, một tình bạn không dễ gì có thêm trong đời. Chợt tôi nói thật to như đánh thức, như khỏa lấp những ủy mị tình cảm của tôi, của Cúc, của mọi người:“ Anh phải đi học tập và làm nhiệm vụ xa. Cầu chúc em cùng mọi người vui khỏe gặp nhiều may mắn. Chúc em thật sự hạnh phúc”. Cúc cúi dầu im lặng, đôi vai nhỏ run lên. Tôi bối rối nói thêm:“ Anh cảm ơn em đã dành tình cảm cho anh bấy lâu nay. Anh sẽ nhớ em, nhớ mãi. Anh có lỗi là không thể mang lại hạnh phúc lâu dài cho em được. Em tha lỗi cho anh”. Dứt lời tôi choàng tay ôm rồi hôn vào má Cúc, cái ôm, cái hôn thật nhanh. Rồi tôi củng như người trốn chạy, chạy thật nhanh về hướng xe ô tô cùng đồng đội đang chờ.

        Sau này khi có một gia đình êm ấm, tôi rất bằng lòng với một tổ ấm như thế, vậy mà nhiều lúc tôi nhớ đến cô gái Châu Thành, Tây Ninh có tên là Cúc. Tại sao, giữa thời giặc giã như vậy, Cúc vốn con gia đình khá giả, lại dành tình yêu đầu đời cho một người lính như tôi? Có phải tôi điển trai? Hoàn toàn không phải vì dạo đó người tôi gầy nhom, đen nhẻm. Có lẽ cô yêu tôi vì tôi là người chiến sĩ bảo vệ biên giới Tây Nam, rẻo biên cương thuộc tỉnh, cách làng xóm cô không bao xa. Có phải cô yêu tôi, thương tôi bởi tôi xa quê, thiếu thốn tình cảm? Hay như quan niệm đạo Phật, tôi và Cúc có duyên với nhau từ kiếp trước. Những câu hỏi ấy khiến tôi trăn trở bao ngày.

        Thế rồi hơn mười năm sau, có dịp tôi tìm về Tây Ninh, đến ngôi nhà riêng của Cúc, nơi mà tôi và em đã có nhiều kỷ niệm. Tới nơi, tôi chết lặng khi được tin Cúc không còn nữa.

        Khi tôi sang Campuchia làm nghĩa vụ quốc tế, giúp nhân dân bạn thoát khỏi họa diệt chủng, hổi sinh, thì Cúc lên xe hoa với một chàng trai. Đó là lẽ đương nhiên, con gái có thì cần phải lấy chồng. Vợ chồng Cúc sống hạnh phúc với công việc thường nhật, niềm vui, nỗi buồn bình thường như là lẽ đương nhiên của cuộc sống, rồi họ đón đứa con gái đầu lòng chào đời. Tưởng như gia đình nhỏ ấy sẽ hưởng hạnh phúc viên mãn trong một đất nước, làng quê thanh bình, nhưng rồi tai họa ập đến khi Cúc phát bệnh nặng. Gia đình đưa cô đi viện chữa trị. Hồi đó, bệnh viện lớn ở mãi tận Sài Gòn, bệnh viện ở Tây Ninh thiếu phương tiện, thuốc men không thật tốt nên bệnh không thuyên giảm mà nặng hơn. Thế rồi vào một ngày xấu trời, Cúc đột ngột ra đi. Cúc từ biệt cõi đời khi tuổi còn trẻ, để lại đứa con thơ dại.

        Trong nỗi đau bất ngờ ập đến, tôi thắp nén nhang dâng lên bàn thờ có di ảnh Cúc. Bức ảnh em chụp hồi thiếu nữ, gương mặt trong sáng, nụ cười rất tươi. Đời con người ta vốn khó biết trước được điểu gì, nhưng với Cúc, em đã sống một cuộc đời rất đẹp khi đất nước vừa hòa bình lại có giặc giã. Em mãi là người tôi luôn nhớ.

        Giờ đây khi tuổi đã cao, tôi thấy mình còn món nợ, một ao ước ngày nào đó được trở về bên mộ em dâng bó hoa Cúc vàng, loài hoa thường mọc trong vườn làng quê Việt Nam, tỏa mùi hương dịu dàng nhưng đọng lại rất lâu. Đó cũng là hoa em yêu nhất, loài hoa mang tên em.

        Để rồi thầm tặng em vần thơ tôi đã đọc ở đâu đó giống như tình yêu của em:

                                        Ta gặp nhau trong khói lửa chiến tranh
                                        Em gái tiền phương và người chiến sĩ
                                        Em dã dành cho tôi tình yêu trong sáng
                                        Tỏa dịu dàng như loài hoa em mang tên mình

                                        Ta đổ lỗi cho ai bây giờ? Kể cả chiến tranh
                                        Hay sự đời vốn thường ngang trái
                                        Trong tim anh em vẫn còn mãi
                                        Tiếng cười hồn nhiên, đôi mắt dịu dàng

                                        Dưới vòm trời biên giới dã bình yên
                                        Trong lòng đất mẹ Hãy ngủ nghe em !

        Trở lại chuyến đi tập huấn hơn một tháng ấy. Sau khi tạm biệt cô gái Tây Ninh xinh đẹp một cách vội vàng, tôi bước nhanh về chiếc xe tải đang đợi.

        Trên xe đã đông đủ, dường như còn đợi mỗi mình tôi. Anh em nắm tay tôi kéo lên xe. Tiếng ai đó hô to lên, đã đủ người. Tôi chưa kịp yên vị, xe đã nổ máy lên đường. Hình như lái xe muốn chạy kịp thời gian giao quân để còn về làm nhiệm vụ khác nữa.

        Xe chạy chầm chậm qua Búa Lớn. Khi ngang qua quán của ba chị em Cúc, tôi thấy cô cùng hai người em ra đứng trước cửa quán vẫy tay. Thoáng nhìn Cúc nét mặt không được rạng ngời như mọi ngày mà buồn buồn gượng cười, một tay vịn vào cô bạn, một tay giơ cao biểu cảm sự tiễn biệt chia xa, tôi rất xúc động.

        Trên xe hơn hai mươi dồng chí, đa số là lớp lính nhập ngũ năm 1972- 1974. Nếu như không có chiến tranh biên giới Tây Nam chúng tôi đã ra quân về quê cũ, tới nhà máy, xí nghiệp làm công nhân hay đi học các trường đại học, trung cấp. Vâng, hoàn cảnh đường binh nghiệp của chúng tôi đều khá giống nhau. Phải nói rằng do tình thế nên họ cũng được phát triển làm cán bộ giống như tôi. Phát triển lên làm cấp đại đội, tiểu đoàn là cán bộ quân sự hay chính trị đều do nhu cầu của từng đơn vị và năng khiếu sở trường của từng người. Đòi hỏi của tình hình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hay giúp nước bạn láng giềng, chúng tôi gắn bó đời mình theo binh nghiệp lâu dài. Gọi là làm sĩ quan suốt đời mình quả là vất vả và luôn phải gắn bó với mặt trận hay ở biên giới hải đảo, xa quê, xa gia đình, dĩ nhiên tình cảm thiếu thốn, vật chất cũng đâu có được dồi dào. Thời bấy giờ đất nước khó khăn trăm bề, kinh tế suy thoái, đồng tiền mất giá theo thời gian. Lương thưởng sĩ quan chỉ nhận theo dạng tượng trưng, chẳng thể giúp được bố mẹ, vợ con. Hơn thế, đa số người lính chúng tôi hoàn thành nghĩa vụ quân sự của một công dân rồi trở về quê hương, sống cuộc đời bình dị với công việc đổng áng hay làm nghề truyền thống của làng hoặc là kinh doanh như bao người. Một đời người được yêu, được làm chồng, làm cha, cuộc sống lứa đôi là hạnh phúc lắm. Đời sống tinh thần thì có cảnh sắc làng quê, thành thị, được dọc sách, nghe nhạc, vui chơi thế thao. Ra trận chỉ là khi đất nước có giặc, Tổ quốc cần, Nhân dân gọi. Đúng như lời nhạc sĩ Diệp Minh Tuyển đã sáng tác trong bài ca Hát mãi khúc quân hành, có câu ca từ rất hay: “Dù rằng đời ta thích hoa hồng, kẻ thù buộc ta ôm cây súng...”. Đúng là chúng ta luôn mong muốn yên bình để xây dựng đất nước giàu mạnh, đời sống nhân dân ngày một sung túc, hạnh phúc đến với tất cả mọi người, nhưng kẻ thù lại gây hấn, xâm lăng nên buộc chúng ta phải cầm súng chiến đấu.

        Trong đơn vị lớp lính nhập ngũ lâu năm như chúng tôi được xem là những hạt giống đỏ. Chúng tôi có nhiều kinh nghiệm trận mạc, bản lĩnh chiến đấu rất cao, phẩm chất chính trị vững vàng được cấp trên, đồng đội trẻ hơn tin cậy. Nhưng hầu như trong chúng tôi chưa ai được học qua các trường lớp bài bản, trong các trường đào tạo sĩ quan quân đội. Đó là hạn chế để chỉ huy bộ đội. Đây là dịp được trở về trường để tập huấn, bổ túc những kiến thức cấp cán bộ cơ sở. Muốn phát triển lâu dài, lấy binh nghiệp như là một ngành nghề thì chúng tôi cần vốn kiến thức cơ bản, được đào tạo trong các trường sĩ quan, học viện. Đó là vốn kiến thức khoa học quân sự của người chỉ huy cần có. Trước đây, nghĩa là sau giải phóng miền Nam, những cán bộ, chiến sĩ vốn là sinh viên nhập ngũ đa số trở về trường học tiếp, số còn lại giữ chức trợ lý tiểu đoàn, trung đoàn hay là tiểu đội trưởng, trung đội trưởng. Vốn là những người có văn hóa, giàu lòng tự trọng, cấp trên phân công việc gì chúng tôi làm việc đó, không hề phàn nàn. Nếu như không có cuộc chiến tranh biên giới chắc rằng bây giờ chúng tôi sẽ là công nhân hay cán bộ quân đội làm nhiệm vụ kinh tế rồi. Sư đoàn 341 cũng đã là sư đoàn xây dựng kinh tế, làm giàu của cải, vật chất cho đất nước. Riêng tôi, trước khi nhập ngũ cũng làm trong xí nghiệp nên vẫn hằng ao ước đất nước hòa bình để làm việc trong nhà máy, xí nghiệp, nông trường. Sống cuộc sống bình thường trong đất nước yên bình, đó là ước mơ của chúng tôi. Suy cho cùng, mục tiêu của chiến đấu chống giặc của chúng ta cũng là để được sống trong bình yên. Nhưng ở đời, đâu phải cứ ước mơ là được. Nhất là người lính, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc luôn hàng đầu.

        Xe chở chúng tôi đến căn cứ Sóng Thần, quận Thủ Đức cũng khoảng 11 giờ trưa. Mọi người nhanh chóng nhận phòng nghỉ, rửa mặt mũi chân tay cho hết bụi đường rồi xuống nhà bếp ăn cơm. Bữa cơm đầu tiên của trường Quân Chính Quân đoàn 4 có thịt kho, đậu phụ, rau muống luộc và cơm thì được độn bằng hạt “bo bo”. Những năm tháng này, không phải chỉ có bộ đội phải ăn độn hạt này mà cả cán bộ, nhân viên nhà nước, công nhân, giáo viên, những người ăn gạo phiếu cấp hàng tháng, cũng phải ăn độn tới ba mươi phần trăm. Tuy đất nước hoàn toàn giải phóng đã mấy năm nhưng đồng ruộng nơi chiến sự diễn ra chưa phục hóa hết, vả lại, trình độ sản xuất của ta còn lạc hậu, cơ chế quản lý quan liêu bao cấp không tạo thành động lực phát triển nông nghiệp. Nguồn giống má thiếu loại giống cho năng suất cao, phân bón, nước để tưới tiêu thiếu nên năng suất lúa thấp. Một đất nước có hai vựa lúa hai đầu và miền Trung cũng khá nhiều ruộng đất mà thiếu lương thực, nghĩ cũng kỳ. Nhưng hồi đó chúng tôi cũng thấy bình thường, chia sẻ khó khăn với toàn xã hội, dù sống kham khổ cũng chẳng thốt lên kêu ca. Bây giờ nguồn lương thực quá dư dôi, mỗi năm chúng ta xuất khẩu nhiều triệu tấn gạo ra các nước, nhớ lại thời kỳ sau giải phóng nhiều kẻ chê bai, đả kích, nhưng thực tế chặng đường đi lên cũng phải có quá trình thời gian. Phải khi chúng ta phá được thế cấm vận cùa các thế lực nước ngoài, hội nhập với thế giới, sản xuất, kinh doanh mới phát triển.

        Chương trình tập huấn khá phong phú mang lại cho chúng tôi rất nhiều bổ ích. Chúng tôi được cập nhật tin tức thời sự trên thế giới và trong nước. Nhìn chung tình hình quốc tế diễn ra ngày càng phức tạp, bọn đế quốc, bè lũ phản động nổi lên tham vọng bành trướng trong khu vực. Trong nước, kinh tế vẫn còn rất nhiều khó khăn, nhất là tình hình ở biên giới diễn biến phức tạp. Với bản lĩnh của một dân tộc từng chiến thắng những tên thực dân, đế quốc đầu sỏ, chắc chắn chúng ta sẽ vượt qua khó khăn.

        Là những người lính từng trải qua cuộc kháng chiến chống Mỹ và bây giờ dương dầu với bè lũ Pôn Pốt ở biên giới Tây Nam, chúng tôi cũng hiểu được phần nào điều đó và không bao giờ đánh mất ý chí kiên định. Trong số cán bộ dự lớp tập huấn này, hầu như ai cũng nếm trải những lúc thiếu lương thực, đói khổ, những cơn sốt rét rừng quăng quật trên võng hay dưới căn hầm ở điểm tựa, có nhiều đồng chí đã từng bị thương. Dù đói khổ, dù tật bệnh nhưng chẳng ai kêu ca hay có ý nghĩ thối lui. Mọi người đều luôn mang tinh thần lạc quan.

        Hiếu học, ham hiểu biết vốn là một trong những phẩm chất cao quí của người Việt Nam chúng ta. Được đi học là chúng tôi mừng rồi. Ở đây, còn có nhiều sách, báo cho học viên đọc, hàng tuần tổ chức chiếu phim. Vậy thì còn gì hơn.

        Trong thời gian học tập tại Thủ Đức chúng tôi sinh hoạt theo điều lệ đơn vị chính qui. Giờ hành chính lên lớp, ra thao trường, tối sinh hoạt văn nghệ hoặc họp chi bộ. Ăn uống theo chế độ nhà trường, tương đối đủ chất.

        Ngày chủ nhật, các học viên cũng được nghỉ ngơi. Lâu ngày ở mặt trận nên chúng tôi háo hức được đi chơi đây đó. Hầu như đều về thành phố, nơi mọi người có rất nhiều kỷ niệm. Rất nhiều người thân, nhiều nỗi nhớ trong thời gian hai năm làm quân quản. Hai năm đơn vị đóng quân ở đồn Cây Mai, làm quân quản các phường thuộc quận 11. Tôi quen thuộc những đường phố Sài Gòn, những con hẻm ở các phường Bình Thới, Phú Thọ, Cầu Tre, rất nhiều gia đình yêu quí tôi. Giờ đây tôi muốn trở lại thăm chốn xưa, người cũ.

        Từ Thủ Đức tôi lên xe lam đi vào nội đô thành phố đến khu vực sân bay Tân Sơn Nhất để thăm người em trai là Trần Hoàng Lộc. Lộc là bộ đội ra đa trinh sát điện tử, đứng chân ở ngay trong sân bay. Thấy tôi Lộc mừng khôn xiết, mấy người bạn cùng đơn vị cũng chạy đến chung vui. Trong thời gian tôi lên biên giới, Lộc không hề nhận được tin tức gì về tôi nên rất lo. Hình như Lộc có tâm sự với bạn bè về tôi nên mọi người như quen biết tôi từ lâu. Lộc và bạn bè thường chứng kiến hàng ngày máy bay chở thương binh đáp xuống sân bay Tân Sơn Nhất. Nhiều lần Lộc vào tận Viện 175 dò hỏi tin tức tôi nhưng biệt vô âm tín. Lộc chỉ biết rằng sư đoàn 341 tham gia nhiều trận đánh, nhiều chiến dịch rất ác liệt, bộ đội bị thương, hy sinh nhiều nên em rất lo lắng cho tôi. Hơn nữa, bộ đội hy sinh ở biên giới Tây Nam được báo về quê rất nhanh, khiến bố mẹ tôi cũng lo nên gửi thư hối thúc Lộc tìm hiểu tin tức về tôi. Những sự việc ấy dồn lại, khiến Lộc càng lo cho tôi gấp bội. Nỗi lo của Lộc dành cho tôi là tình máu mủ, ruột thịt, không gì thay thế nổi.

        Trò chuyện với Lộc và mọi người một hồi khá lâu, họ hỏi tôi về tình hình biên giới, về tội ác bọn diệt chủng. Vậy là cuộc chiến tranh ở biên giới rất được các tầng lớp quan tâm.

        Mấy người muốn giữ tôi lại dùng bữa, nhưng tôi cảm ơn và viện cớ có việc gấp phải đi làm. Một hồi sau, tôi mượn xe đạp của Lộc và tạm biệt mấy người bạn. Việc gấp mà tôi nói với mọi người ban nãy là đi dạo phố, thăm nơi tôi từng làm quân quản.

        Đường phố Sài Gòn vẫn đông dúc người đi. Những nam thanh, nữ tú, quần áo đủ các màu sắc lung linh sặc sỡ, thướt tha khêu gợi. Những dòng người xe đạp, xe máy, xe ô tô các loại cứ vội vã như đang chạy đôn đáo với cuộc sống mưu sinh, thường nhật bận rộn. Cứ nhìn thành phố và mọi người thế này, thì chẳng có biểu hiện gì của đất nước biên giới đang xảy ra chiến tranh, đang có nguy cơ xảy ra những diễn biến phức tạp trong đời sống xã hội. Những con đường, dãy phố cùng nhà cửa, với tôi vẫn thật thân quen, thật gần gũi, như tôi chưa từng rời xa bao giờ. Không thật định hình về hướng đi, điểm đến. Mà sao tay lái cứ băng băng thẳng hướng ngã tư Bảy Hiền theo dường Lý Thường Kiệt, qua trường đua Phú Thọ rồi tới khu vực chung cư Lý Thường Kiệt phường 7 quận 11.

        Tới đây khi xuống xe đi bộ tôi mới sực tỉnh ra con đường, cảnh vật quen đến kỳ lạ, tim tôi đập nhanh hơn khi nhớ đến bóng dáng một người con gái. Vâng, cô gái tôi quen thân thời quân quản chính là Thanh. Tôi thấy mình rơi vào tình trạng hồi hộp quá, nên phải dừng lại định tâm suy nghĩ, nhà Thanh ở kia. Chung cư Lý Thường Kiệt, lô A, tầng 3, phòng 308 nơi tôi đã ở đây cùng đội công tác sáu tháng nên nhớ như in. Từ nhà Thanh qua ba căn nữa là nhà chị Danh tổ trưởng dân phố. Đây là người con gái đã gieo vào lòng tôi bao nhiêu nhớ nhung, gieo vào hồn tôi bao kỷ niệm đẹp của thời trai trẻ sau giải phóng làm nhiệm vụ quân quản tại thành phố này.

        Khoảng tháng 5 năm 1976 sư đoàn 341 được giao nhiệm vụ quân quản thành phố Sài Gòn, trung đoàn 273 phụ trách địa bàn quận 11, tiểu đoàn 1 chúng tôi đóng quân tại đồn Cây Mai, bên đường Lục Tỉnh, bây giờ là đường Hùng Vương, để bảo vệ, góp phần xây dựng chính quyền mới ở các phường gần đó. Các đơn vị quân đội đã phối hợp với chính quyền địa phương, thời gian đầu một số phường chưa đủ cán bộ, bộ đội phải đảm nhiệm một số công việc. Bộ đội quân quản làm nhiệm vụ bảo vệ thành phố và góp công xây dựng chính quyền. Ngày đầu giải phóng cán bộ chính quyền thiếu và trình độ quản lý, điều hành công việc chưa cao, có những phường, khóm, cấp tương đương với khu phố hiện nay, chưa có cơ quan đoàn thể. Nhiệm vụ cấp bách lúc đó là lựa chọn thanh niên để tạo nguồn cán bộ cơ sở, cứu đói cho nhân dân lao động.

        Đơn vị lựa chọn cán bộ, chiến sĩ được xem là có thời gian công tác lâu, trình độ văn hóa cao, dân vận tốt, trực tiếp đến các phường , khóm giúp xây dựng chính quyển, vận động nhân dân ủng hộ cách mạng. Tôi là một trong những cán bộ, chiến sĩ đi đợt đầu tiên.

        Trước khi làm nhiệm vụ quan trọng này, chúng tôi được dự một lớp học về công tác quân quản. Cấp trên rất chú ý bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho những người làm nhiệm vụ được xem là phức tạp này. Thời gian này, sĩ quan, binh lính chế độ cũ đã bị đánh tan rã đội hình chạy về nhà hay trú nấp ở nhà người thân giữa thành phố. Rồi đám tình báo, gián điệp địch cài lại hòng thực hiện mưu mô lật đổ, gây bạo loạn chính quyền cách mạng bằng cách mua chuộc, cám dỗ bộ đội. Đó là một thực tế có thật, sau này không ít cán bộ của ta, có người từng trải trong chiến đấu, đã bị gục ngã với viên đạn bọc đường. Viên đạn bọc đường ám chỉ tiền bạc và gái gú của bọn phản động đánh vào cán bộ ta hồi đó. Vậy nên, tổ chức học tập, bồi dưỡng kiến thức, lý luận chính trị cho những người trực tiếp công tác ở quận, phường, khóm là rất cần thiết.

        Trong cuộc họp giữa chỉ huy đơn vị với ủy ban nhân dân cách mạng quận 11, nhiều đồng chí, trong đó có tôi được cử làm đội trưởng một đội công tác bốn người. Đội của tôi có anh Thành, anh Thi, anh Ngân. Chúng tôi được biệt phái về phường 7. Cùng với các đội công tác dân sự, làm công việc kê khai dân sổ, đời sống nhân dân, đặc biệt là các gia đình nghèo đói để cứu trợ. Ngoài ra còn nắm tình hình Tiểu thủ công nghiệp. Với tên gọi của đợt công tác có mật danh là X4. Đợt công tác này nằm trong chính sách cải tạo tiểu thủ công nghiệp của thành phố và toàn miền Nam. Bốn anh em chúng tôi về phường 7, được phường sắp xếp tạm ở tại căn hộ 308 lô A của chung cư Lý Thường Kiệt.

        Sau khi về ở đây mấy ngày được làm quen với chị Danh, người mà mãi sau này tôi coi như chị gái của mình. Chị Danh có dáng người hơi gầy, vui tính, hay nói chuyện, người có tính cởi mở dễ gần và thường là người tốt. Chồng chị là công nhân hãng nước ngọt Chương Dương, một nhà máy sản xuất nước ngọt lớn nhất thành phố hồi bấy giờ. Anh chị có hai cậu con trai khỏe mạnh, tuấn tú. Đứa lớn khoảng hơn chục tuổi, mập trắng. Mẹ gầy yếu nhưng con to khỏe là hạnh phúc lắm. Sau này chị tâm sự rằng từ lâu chị mắc chứng bệnh đau bao tử, không có điều kiện chữa trị nên thành mãn tính. Tôi hiểu thêm được cảnh người lao động ở thành phố này, cũng vất vả kiếm sống, tồn tại được giữa đô thị thời chiến tranh không dễ. Hàng ngày chị Danh phải mưu sinh bằng nghề buôn bán quần áo chợ trời. Buôn bán chợ trời chỉ được nhiều tiền khi có mánh khóe, láu cá, gian dối. Nhưng bản tính chị Danh của tôi lại thật thà, mộc mạc, nên lãi chẳng được là bao. Vợ chồng chị Danh rất quý tôi. Một hôm, chị nói vui: “Ở tổ chị có cô Thanh tổ phó, năm nay mới 16 tuổi xinh đẹp. Rất nhiệt tình với phong trào của tổ, đang tham gia với đoàn văn công của quận, thường đi biểu diễn khắp nơi, để tôi giới thiệu cho chú làm quen”. Tối hôm sau chị Danh hẹn tôi sang nhà. Rồi gọi Thanh sang nói lý do là có mấy chú bộ đội về công tác, hỏi thăm tình hình của tổ dân phố. Chị Danh nói trước với tôi: “Thanh còn trẻ, đang còn đi học. Rất nhiệt tình với công tác của tổ, là thành viên tích cực trong đội văn nghệ của quận. Từ sau giải phóng đã có nhiều chú bộ đội, công an, về làm công tác quân quản, kê khai nhân khẩu. Nhiều chú cũng đã có lời nhắm nhe để ý ”. Tôi nghĩ, có lẽ vì Thanh còn quá trẻ, chưa hiểu cách mạng, thấy bộ đội mộc mạc, tưởng họ không có trình độ, rói có vẻ không ưa. Bộ đội giải phóng sống chân thành, có gì không hiểu là họ hỏi, cho nên nhiều người tưởng họ ngố. Thực ra, phần lớn người chiến sĩ giải phóng có trình độ văn hóa, học vấn khá cao. Đơn vị tôi phần đông tốt nghiệp phổ thông cấp 3, nhiều người tốt nghiệp hoặc đang học đại học. Vả lại, từ ngày giải phóng hàng hóa khan hiếm dần, công việc chưa ổn định, nên người thành phố lâm vào khó khăn về đời sống. Thành ra một số người không ưa người đã giải phóng, mang lại hòa bình cho mình. Con người ta khi không ưa nhau thường có cái nhìn không chính xác.

        Thanh nói:

        - Trông họ cứ quê quê thế nào đó.

        Quê đây có nghĩa là quê mùa, quan niệm của một số người ở đô thị thời đó xem thường người nhà quê lạc hậu nên gọi vậy. Thời miền Nam còn tạm chiếm, người nông dân ở miệt vườn xa xôi cũng trở nên xa lạ với dân thành thị. Phải vậy không mà còn có những biệt danh “Tư Ếch”, ám chỉ một dạng bà con nông dân làm nghề câu ếch. Không những vậy, còn có những bài vọng cổ nhạo giễu về Tư Ếch nữa. Đó là mấy bài Tư Ếch lên Sài Gòn, Tư Ếch đi chợ Sài Gòn, Tư Ếch đại chiến Vãn Hường.. .Với chế độ mới, hình ảnh người nông dân được đề cao, tuy người nông dân vẫn bị gọi với biệt danh là Hai Lúa, nhưng có những ông Hai Lúa biệt tài trong việc di chuyển nhà cửa, đưa nguyên những ngôi đình, chùa, biệt thự xa hàng chục, hàng trăm mét; Có những ông Hai Lúa sản xuất lúa cao sản, trồng cây ăn quả xuất khẩu. Thực tế, đồng bào ở nông thôn vô cùng cần cù, sáng tạo. Chẳng qua thời thực dân, phong kiến họ bị bóc lột, dàn áp tới độ mất hết ruộng đất, trở thành tá điền đi ở đợ làm mướn. Bây giờ, khi đất nước đổi mới, khoảng cách giàu nghèo tuy có nới xa, nhưng người ở nông thôn và thành thị nhận thức về xã hội đâu có thua kém nhau. Đội ngũ trí thức xuất thân từ nông dân rất đông đảo. Chắc chắn, khi trình độ văn hóa cao, sự miệt thị người nhà quê sẽ biến mất.

        Trên thực tế, bà con ta ở làng quê đâu có quê mùa, chính họ đã dựng nên làng, nên xóm, làm ra lương thực, thực phẩm cung cấp cho dân ở đô thị. Họ chỉ không rành, không khôn lõi như một số người ở đô thị. Người ở làng quê có bản tính chân chất. Đó chính là đức tính tốt của con người lao động.

        Thanh vào nhà, hơi bất ngờ vì có tôi ở đó. Qua một vài câu xã giao giới thiệu của chị Danh, thực ra tổ công tác của tôi đã về ở đây được mấy ngày rồi, Thanh cũng đã biết. Hàng ngày đi học, đi chợ hoặc đi đâu đó. Cũng phải qua căn hộ 308, thì mới tới căn hộ của nhà Thanh. Nhưng tôi cũng chưa gặp Thanh vì ban ngày chúng tôi phải bận bịu với công việc ở phường, tối về muộn. Đứng hóng gió một chút rồi đi nghỉ. Nên với tôi hôm nay gặp Thanh cũng thật bất ngờ. Bất ngờ vì Thanh còn quá trẻ, mà đã đảm trách công việc tổ phó tổ dân phố. Bất ngờ nữa là ở giữa Sài Gòn gặp một người con gái có da trắng, để tóc rất dài như phụ nữ ngoài Bắc. Thanh có đôi mắt đen láy, làn môi đỏ hồng tự nhiên. Nhìn Thanh tôi cảm thấy gần gũi làm sao, như dã quen biết từ lâu. Hơi bất ngờ khi Thanh gọi tôi bằng “Chú”. Tôi liền nói: “Thanh bằng tuổi em gái anh ở quê, nên Thanh dừng kêu anh là chú, ngại lắm”, Thanh nhìn tôi như là để kiểm tra xem tôi có nói xạo hay không rồi nói: “Ủa vậy hả chú, à quên nếu thế thì cháu gọi chú Phú là anh được rồi”. Sau này tôi mới biết, tôi bằng tuổi anh Hai của Thanh.

        Chị Danh pha xong mấy ly nước chanh mang ra, nói trêu thêm vào: “Chú thấy không, gặp chú là cô ấy lúng túng lúc thì gọi chú, lúc thì gọi anh, vui không?”. Mọi người cười vui, Thanh thẹn thùng, hai má đỏ hồng rồi hỏi chị Danh: “Chị có hỏi gì nữa không để Thanh còn về học bài”. Thanh chủ động nói khi nào rảnh rỗi, mời tôi sang nhà chơi rồi đi như chạy về bên nhà.

        Mấy ngày sau tôi sang thăm gia đình Thanh. Hóa ra quê gốc gia đình Thanh ở Hải Phòng, di cư vào Nam năm 1954. Hiện ông bố đang làm thợ may. Mẹ bán hàng rau quả ở chợ. Nền nếp gia phong của một gia đình gốc Bắc còn lưu giữ trong gia đình này từ việc bày biện trên bàn thờ tổ tiên đến nền nếp sinh hoạt, bố mẹ, con cái rất giống gia đình tôi. Thanh có người anh trai trạc tuổi tôi từng đi lính chế độ cũ, được chọn sang học lái máy bay ở Mỹ. Nhưng khi khóa học gần kết thúc, tình hình miền Nam gần đến giai đoạn cuối của cuộc chiến tranh, anh trai Thanh và mấy người bạn cùng khóa đào thoát sang định cư sinh sống ở Canada. Suy cho cùng đó cũng là điều may mắn, nếu không người lính lái máy bay ấy trở về tham gia những phi vụ oanh tạc sẽ gây tội ác rồi trước sau cũng phải đền tội. Đời người ta là thế, có khi mất mát lại tránh được tội lỗi.

        Khi chúng tôi thân nhau, tôi và anh trai thứ hai của Thanh thường hay đàm dạo về một số lĩnh vực văn hóa, xã hội, thời sự, lối sống của thanh niên hiện tại. Thực ra những hiểu biết của chúng tôi hồi ấy đơn giản, ngây thơ, vì nói cho cùng, chúng tôi đã được học hành tới nơi tới chốn đâu. Nhưng bù lại, tôi có vốn sống, kinh nghiệm do trước khi đi bộ đội đã làm việc ở xưởng đóng tàu Hải Phòng, khi vào bộ đội sống với các anh là sinh viên hay đã tốt nghiệp đại học nên học được nhiều kiến thức của họ. Tôi cũng lại ham đọc sách, nhất là văn học nước ngoài, tập chơi đàn ghita. Đó chỉ là những hiểu biết thông thường của thanh niên thành phố, thị xã lúc đó. Nhưng thời bấy giờ một thanh niên, một người lính mà có được những thứ ấy cũng quý hiếm lắm.

        Nhưng cũng chính qua các cuộc nói chuyện và đàm đạo ấy tôi hiểu biết thêm nhiều. Không chỉ gia đình Thanh mà các hộ dân cư ở đó rất quý tôi. Họ coi tôi là người có trình độ hơn hẳn mấy chú bộ đội khác. Họ quan niệm phần lớn chiến sĩ ta chỉ biết sử dụng súng đạn, nói chuyện chính trị thì bài bản rất giống nhau, xoay quanh chỉ xây dựng chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản, đánh đổ, bài trừ đám tư sản mại bản thì mới có xã hội công bằng, văn minh. Thực tế họ nói có phần đúng, anh em bộ đội mình thì đa phần là sống ở nông thôn, rừng núi. Trong điều kiện đất nước có chiến tranh triền miên, nghèo nàn và lạc hậu. Bà con và thanh niên sinh viên học sinh Sài Gòn thì hay hỏi nhiều thứ để kiểm tra trình độ và cuộc sống của bộ đội miền Bắc.

        Qua những buối tiếp xúc với bà con cô bác, với các bạn sinh viên, tôi hiểu thêm nỗi đau của sự chia cắt đất nước. Từ sau hiệp định Geneve, nước ta bị chia ra làm đôi, và cũng từ đó hai miền sống biệt lập hoàn toàn. Đồng bào ta ở miền Nam bị bè lũ tay sai tuyên truyền sai về chế độ miền Bắc, khiến bà con hiểu lầm. Rồi tâm trạng, thái độ mặc cảm của rất nhiều người. Họ đâu có hiểu được, sự chia cắt đất nước tuy trải qua mấy thập kỷ nhưng vẫn là tạm thời, miền Nam được gọi là vùng tạm chiếm, đất nước ta thống nhất là điều tất yếu, là mong ước của nhân dân hai miền. Và, giờ đây đất nước đã hòa bình, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ. Đây cũng chính là điều kiện quan trọng bậc nhất để xây dựng đất nước giàu mạnh.

        Chúng tôi, những chiến sĩ làm nhiệm vụ quân quản luôn coi bà con cô bác như người thân ruột thịt, làm nhiều công việc giúp đỡ mọi người. Riêng tôi, có lẽ do sự chân thành nên nhanh chóng được mọi người quí trọng. Qua tiếp xúc, Thanh đã có những biểu cảm quý mến tôi. Những buổi đi công tác về, hoặc sau bữa cơm chiều tôi thường sang bên đó chơi. Tôi và Thanh thường hay đứng trước ban công nhìn qua lớp lớp các mái nhà lợp tôn hay mái bằng thấp, những hàng cây xanh um từ ngoài đường lớn. Có lúc hoàng hôn dần tắt chúng tôi ngắm đường phố lên đèn, người và xe cộ nối dòng tấp nập qua lại. Ngước lên vòm trời đang hiện dần những vì sao, không gian yên bình, mát mẻ. Trong những buổi như thế Thanh kể với tôi nhiều chuyện, cho tôi biết là cô vẫn đi tập múa ở Trung tâm văn hóa quận. Rồi làm cho tôi xem những động tác cuộn tròn các ngón tay rất điêu luyện. Đến giờ tôi vẫn còn nhớ đôi bàn tay thon dài trắng ngần đó.

        Giờ đây từ mặt trận trở về, tôi đứng bần thần dưới gốc cây dầu to rất cao bên đường Lý Thường Kiệt. Miên man nghĩ ngợi, dưới gốc cây này năm 1976 tôi đã đứng đợi Thanh, trong một buổi tối đẹp trời gió lộng. Với những hồi hộp đợi chờ của người trai trẻ trong lần hẹn hò đầu đời. Lo sợ Thanh có đến như đã hẹn không? Năn nỉ mãi, khó khăn lắm mới được Thanh đồng ý nhận lời hẹn hò. Nhưng với điều kiện, nhắn qua chị Danh, là tôi phải mặc bộ đồ dân sự như thanh niên Sài Gòn, để hòa nhập bình thường như thanh niên thành phố. Chứ mặc đồ xanh của lính mọi người hay để ý rất ngại. Thời ấy bộ đội mà chở một cô gái đi dạo phố là hiếm lắm.

        Tôi cũng không nhớ là đã đi mua hay mượn được ai bộ đồ dân sự đó nữa. Cái quần vải ôxpho đen hơi loe ổng, cái áo sơ mi màu xanh lơ có chít eo nữa. Cùng cái xe đạp mini mượn của đội công tác. Nhìn bề ngoài chắc tôi cũng như bao thanh niên thành phố thời ấy. Cái dáng người cao gầy của tôi mặc đồ trông cũng rất hợp. Chắc không ai có thể nghĩ tôi là lính áo xanh. Nhưng với tôi thì thật lạ lẫm trong bộ đồ này, cứ ngường ngượng làm sao.

        Tôi bồn chồn tay cứ bấu bóc từng mảnh vỏ thân cây dầu. Đường phố lúc hơn bảy giờ tối vẫn thấy nhiều người qua lại trên đường. Các loại đèn báo biển hiệu của hàng quán, xanh, dỏ, vàng, tím, nhấp nháy đẹp mắt và sôi động. Chỗ tôi chọn điểm hẹn gần lui về đường Nguyễn Chí Thanh nên tương đối vắng hàng quán, đèn đường cũng không sáng lắm.

        Hẹn hò với người mới yêu bao giờ cũng hồi hộp, chờ đợi người yêu tới nơi mình hẹn thật căng thẳng. Mắt tôi luôn hướng về phía chung cư, mong mãi mà sao chẳng thấy... Như một sự tự đề cao mình, người mới yêu luôn đến trễ. Thế rồi Thanh cũng đến, nhưng không phải một mình mà đang khoác tay một cô bạn gái. Hai người thong thả đi tới chỗ tôi. Tôi hơi thất vọng thấy hình như Thanh không tin tôi, chưa thật sự yêu tôi, nên rủ thêm bạn gái ra để từ chối cho dễ chăng? Hai người đến gần họ cùng cất tiếng chào tôi. Tôi gượng cười gật đầu chào lại. Thanh giới thiệu đây là bạn thân, cùng di với Thanh ra đây cho đỡ ngại. Sau đó, khi đã thân nhau, với giọng thủ thỉ Thanh nói với tôi: “Khi nhận lời đi chơi cùng anh, sợ ba mẹ không đồng ý. Nên Thanh phải nhờ bạn đến xin phép vả nói dối ba, mẹ là đi chơi với bạn ấy. Với lại thật sự Thanh cảm thấy lo lắng và hồi hộp lắm, vì đây là lần đầu tiên đi chơi với một người con trai ”. Nói xong Thanh cười thẹn thùng, nét trong sáng, tinh khôi của cô gái mới lớn thật đáng yêu. Kể ra, bộc lộ được những câu ấy là Thanh khá bạo dạn và thật thà với tôi lắm. Tôi quí người con gái này ở chỗ đó.

         
        Tôi thở phào nhẹ nhõm như trút được gánh nặng, khi bạn của Thanh xin phép về và không quên mỉm cười chúc hai người di chơi vui vẻ. Tôi xúc động bởi tấm lòng của người bạn thân của Thanh.

        Chờ cô bạn đi khuất, tôi dắt xe xuống đường. Thanh nhẹ nhàng ngồi lên sau xe cho tôi chở. Tôi chậm chậm đạp xe xuôi theo đường Lý Thường Kiệt, rối quẹo trái theo đường Trần Hoàng Quân, nay là đường Nguyễn Chí Thanh, hòa theo dòng người đổ về hướng Sài Gòn. Đây là những con đường đẹp của thành phố, hai bên có những hàng cổ thụ cao vút, nhà cửa không cao, thường là hai lầu, gọn gàng, hài hòa với xung quanh.

        Đường Sài Gòn đã rất đông, dòng người xe đạp, xe máy, đi như nước chảy. Thời đó xe máy không nhiều và xăng dầu cũng khan hiếm, không như bây giờ xe máy đã thay thế gần như hoàn toàn xe đạp. Tôi đạp xe chở Thanh giữa dòng người cũng đi xe đạp thấy cuộc sống bình dị, chậm rãi, thư thái.

        Tôi quan sát ở thành phố này người đi xe dạp vào ban đêm rất chậm. Trên đường, nhiều chàng trai chở người yêu bằng xe dạp, xe gắn máy, cô gái ngồi sau ôm chặt lấy người con trai phía trước. Ở thành phố này, con gái ôm eo con trai khi đi đường rất tự nhiên và vừa đi vừa trò chuyện, thỉnh thoảng cất lên tiếng cười khúc khích. Ớ ngoài Bắc mọi người ngồi sau xe đạp, xe máy hồi đó chưa để chân sang hai bên như ở Sài Gòn. Chỉ có em nhỏ mới ngồi sau như thế. Thường không có cả chỗ để chân. Xe đạp ngoài Bắc thì không có loại xe mini cỡ vành nhỏ như ở đây. Nhiều người phụ nữ thấp, phải nhảy nhảy mấy lần mới lên được xe. Cách nhảy, cách ngồi trên xe rất vất vả. Còn ở đây mọi người thường ngồi lên trước khi xe chạy. Nên người ngồi sau cũng nhàn nhã, chắc chắn hơn nhiều so với cách ngồi sau xe ở ngoài Bắc. Sử dụng phương tiện cũng theo sở thích, thói quen của vùng miền. Điều đó rất lý thú vì nó tăng thêm sự đa dạng trong cuộc sống.

        Thanh cố ý ngồi cách xa tôi, hai tay cô vịn vào sau xe như cố ý giữ khoảng cách để không động chạm vào người tôi. Con gái nhà gia giáo ở Sài Gòn thời ấy sống rất ý tứ. Với khoảng cách như vậy, nhưng trong gió thoảng tôi vẫn cảm nhận được mùi thơm của da thịt con gái, khiến bao cảm xúc dâng tràn trong lồng ngực. Tôi chưa biết bắt chuyện như thế nào mà vẫn im lặng đạp xe, nhìn đường phố nghĩ ngợi mông lung và hít hà cái hương thơm trong gió ấy. Thanh lại là người chủ động nói trước: “Anh Phú ơi, lần sau khi mời Thanh, anh đừng có nói là mời đi chơi nhé, nghe nó kỳ lắm”. Tôi nói: “Vậy anh nói thế nào khi mời em?”. Ở đây, khi nói hai từ “đi chơi” thì người ta thường nghĩ đến những chuyện chơi bời, trác táng không đàng hoàng. Anh phải nói là mời Thanh đi dạo phố, đi vòng vòng hay đi ăn kem v.v... Ở ngoài Bắc, nói đi chơi là bình thường, chứ không có nghĩa xấu gì trong đó cả. Nhưng anh sẽ rút kinh nghiệm không nói đi chơi nữa.

        Những suy nghĩ ấy cứ trở đi, trở lại trong tôi. Cho nên tôi không còn biết tâm sự như thế nào với Thanh. Ngồi phía sau, Thanh cũng im lặng. Sau này, tôi thấy mình hồi đó sao mà đoảng quá. Nhưng tuổi trẻ là vậy, tôi đâu có kinh nghiệm yêu đương.

        Hết một vòng Sài Gòn, tôi chở Thanh ngược về đường Phạm Ngũ Lão. Bên con đường này có rạp chiếu phim Quốc tế nổi tiếng. Tôi mời Thanh vào xem phim. Thanh ngập ngừng một lúc rồi gật đầu nhè nhẹ đồng ý và ngước lên nhìn tôi nói nhỏ: “Vô xem phim, anh Phú phải giữ cho em đó! Không thôi em sợ lắm!” Tôi ngây thơ đến độ không hiểu được ý sâu của Thanh rồi nói: “Có anh em còn sợ gì? Sợ mất gì à? Có gì thì đưa anh giữ cho?” Thanh cúi đầu mỉm cười, đoán chừng tôi không hiểu ý. Trong ánh đèn màu rực rỡ trước rạp. Nhìn Thanh, biết rằng Thanh đang rất thẹn, rất ngại, như suy nghĩ điều gì. Nhưng chính sự e thẹn đó lại làm dậy lên cái vẻ đẹp con gái, vẻ đẹp của thiếu nữ, của thiên thần. Đẹp, đẹp mê hồn. Trống ngực tôi đập thình thịch, bừng lên những cảm xúc ngọt ngào, ngất ngây hạnh phúc.

        Cho đến mãi sau này tôi vẫn không thể quên những hình ảnh đó. Với người con gái Sài Gòn xinh đẹp, duyên dáng trong buổi tối thần tiên đó.

        Tôi miên man nhớ về kỷ niệm cũ. Cho đến khi tiếng còi của chiếc xe tải lớn chạy ngang qua hú dài, cắt dứt dòng hồi tưởng của tôi đưa tôi trở lại thực tế. Tôi lại nghĩ, mình có nên gặp Thanh không? Con tim cứ thôi thúc mong muốn được gặp. Còn lý trí thì lại nói rằng: “Đừng gặp !”. Vì mình đã chia tay với Thanh rồi, khi đơn vị được lệnh đi chiến đấu ở biên giới. Dịp tết, mình hẹn Thanh đi chợ hoa Nguyễn Huệ nhưng bất ngờ có chuyến về thăm nhà ngoài Bắc nên không thực hiện được. Vậy những ngày qua, Thanh nghĩ gì về mình? Chắc Thanh đã trách mình, giận mình nhiều lắm!

        Rồi tôi lại nghĩ phải chăng Thanh chờ đợi tôi? Tôi lại cự lại tôi, không! Thanh giận mình thì đúng hơn, còn chờ đợi thì chắc là không? Vì những lời chia tay mình đã bộc lộ ra rồi. Chính mình cũng bặt tin với Thanh từ đó đến giờ.

        Rồi tôi lại nghĩ, thời gian trôi qua chắc đã làm cho Thanh đẹp thêm lên. Giờ đây Thanh đang ở tuổi 18, đỉnh cao của sắc đẹp con gái. Sẽ có biết bao chàng trai theo đuổi. Họ sống ở thành phố bao nhiêu thuận lợi, bao hứa hẹn mang lại cho Thanh cuộc sống lứa đôi và gia đình hạnh phúc. Còn mình, vẫn chỉ là người lính chiến với AK súng dài ở chiến trường, suốt ngày phải đối diện với gian lao, khổ cực, biển biệt xa xăm. Sự sống và cái chết mỏng tanh như tờ giấy, nhỏ bé như sợi tơ hồng. Vậy làm sao mình có thể mang lại hạnh phúc suốt đời cho Thanh? Hay chỉ mang lại những chuỗi ngày chờ đợi gian khổ, héo mòn trong nhung nhớ?

        Tôi đạp xe chậm chậm như trôi xuôi theo dòng người. Mới lúc trước từ đơn vị Lộc ra, tôi đạp xe chạy băng băng. Giờ đây cũng chiếc xe này mà sao nó ì ạch, nặng nề như là đang có ai níu giữ phía sau. Mồ hôi tôi vã ra, tôi uể oải tạt vào hàng nước mía giải khát bên đường. Gọi một ly uống, nín một hơi hết ly nước mía. Tôi gọi tiếp ly thứ hai bắt đầu mới nhâm nhi từng miếng nhỏ. Mới tận hưởng được cái ngọt của nước mía, cái mát của đá lạnh, cái vị thơm của dứa, của tắc, của dâu tây ép cùng. Ly nước mía thứ nhất làm cho tôi giải nhiệt. Ly thứ hai này, làm cho tôi lấy lại tỉnh táo, bình tĩnh, bản lĩnh thường nhật.

        Nước mía Sài Gòn là loại nước giải khát thật ngon, rất phù hợp với khí hậu nơi đây. Cũng không ở đâu uống nước mía bổ, rẻ, như là ở thành phố này. Thứ nước giải khát này mà trong những ngày chiến đấu nơi biên ải, giữa nắng trưa thiêu đốt, trên cánh đồng mênh mông, khét lẹt mùi thuốc súng, đặc khói của cỏ cháy, lúa cháy mà có để uống thì thật tuyệt vời. Nhiều lúc sống giữa cánh đồng khô hạn, nứt nẻ, tôi chợt nhớ tới ly nước mía ngọt mát uống vào là mát tới tận tim gan. Những lúc ấy tôi thường mơ ước, chừng nào về Sài Gòn sẽ mua cả một xô, một chậu lớn nước mía. Để rồi gục đầu xuống, vừa gội đầu, vừa uống nước mía cho thỏa thích. Bù lại cho những lúc khát thèm nước nơi chiến trường. Có lẽ nhiều người lính từng làm quân quản ở thành phố ấy rồi lên biên giới chiến đấu cũng có những ao ước tương tự như tôi.

        Nhâm nhi hết ly nước mía thứ hai, đã thấy đỡ căng thẳng. Tôi thở phào khoan khoái và lấy tiền để trả và tôi cũng không lấy lại tiền thối nữa. Rồi quyết định đến thăm một vài gia đình quen biết, gần khu vực đồn Cây Mai. Hồi đơn vị đóng quân ở đồn Cây Mai tôi thường đến chơi với những gia đình này.

        Gia đình tôi tới chơi, mọi người vui mừng khi gặp lại tôi. Mời tôi uống cà phê, rồi hỏi thăm anh em trong đơn vị. Tôi kể về từng người mà bà con hỏi thăm. Ai hy sinh, ai bị thương, ai được trở về quê hay đi học. Mọi người tỏ ra rất thương xót cho anh em. Rồi bà con kể về cuộc sống hiện tại, từ khi chúng tôi không làm quân quản nữa. Thôi thì đủ thứ chuyện, nào là chính quyền mới chưa thật lo cho dân, nhất là một số cán bộ 30 tháng 4 hay sách nhiễu bà con. Nhiều người Sài Gòn thời gian này phân biệt cán bộ cách mạnh hoạt động lâu năm với lớp cán bộ sau giải phóng. Cán bộ 30 tháng 4 là lớp người tham gia hoạt động cách mạng sau ngày giải phóng, chưa được rèn luyện trong quần chúng nhiều nên có một số kẻ thường hạch sách, lên mặt với nhân dân. Thực tế, do cuộc sống gặp khó khăn họ giận mà nói vậy, chứ thực ra, nhiều cán bộ trưởng thành sau ngày giải phóng rất tốt, chỉ một vài người có lúc tỏ ra ta là cán bộ thôi. Cuộc sống bây giờ vô cùng khó khăn thiếu thốn, thiếu gạo, thiếu củi, thiếu dầu, thiếu thuốc, thiếu xăng. Thiếu thốn tất cả các thứ đồ dùng sinh hoạt, nhu yếu phẩm cần thiết của cuộc sống. Rồi má chỉ vào một chậu đựng gạo. Bên cạnh là một cái chén đã có một ít thóc, một ít hạt sạn. Má nói:

        - Đấy con xem, gạo rất khó mua. Mà gạo như vậy, lẫn cả sạn cát, cả thóc, người ăn sao nổi? Hư răng, hư bao tử hết thôi. Thứ này ngày xưa thì chỉ để nấu cám cho heo ăn à.

        Bà nói với giọng phẫn uất. Tôi rất thông cảm vì biết rằng trước kia mọi người ở đây sống dư thừa đồ ăn, thức uống, nhiều hàng hóa ngoại nhập giá rẻ mà chất lượng khá cao, nay không còn nữa nên dâm ra hờn giận. Với người dân bình thường, dời sống hàng ngày, cái ăn, cái ở, cái mặc là quan trọng. Chỉ có người có trình độ học vấn cao, có hiểu biết văn hóa xã hội sâu sắc mới có tầm suy nghĩ xa, họ biết khó khăn gian khổ chỉ là tạm thời.

        Bây giờ tôi mới quan sát kỹ lại căn nhà và nhìn quanh phòng. Hình như phòng rộng hơn trước nhiều. Cái tủ lạnh để ở góc kia mà không thấy dâu. Tôi hỏi: "ủa, tủ lạnh má hư mang sửa hay sao mà không thấy?” Má cười trên nét mặt lộ những nỗi buồn, má nói: "Bán hết rồi con ơi! Không phải một nhà má mà rất nhiều nhà phải bán, từ tủ lạnh, ti vi, quần áo, tủ bàn ghế, đến xe honda, máy may. Những gì ngày xưa sắm trong hàng chục năm thì bây giờ lại bán đi chỉ trong mấy năm, bán ráo trọi rồi. Bán đồ đạc để lấy tiền mua gạo ăn, chớ để đổ đó mà người chết đói sao”. Tôi lại hỏi một câu rất ngớ ngẩn: “Ủa ai mua mà nhiều thế hả Má?” Má đáp buồn rầu và hơi hờn dỗi: “Thiếu gì người mua, nhất là số cán bộ ở ngoài Bắc vào, mua để có tiện nghi trong gia đình và họ mua để chuyển ra Bắc nhiều lắm. Ô tô, tàu biển, chuyến nào cũng chở đầy hết. Những thứ như xe đạp cũ thời trước còn tốt hay những đồng hồ ODO quả lắc hư đã lâu. Nay những loại xe môbilet cũ rích cũng được sửa lại, bán được tiền không đó”. Giọng bà trở nên than vãn. Đúng là cuộc sống người dân ở đây đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, công ăn việc làm thiếu nên không có thu nhập. Buôn bán cũng không dễ, vì hàng hóa khan hiếm thì lấy gì để bán và người muốn mua không có tiền để mua.

        Tôi lặng người đi, rồi nỗi buồn ập đến. Đúng là hiện tại cuộc sống của dân cả nước, nhất là ở miền Nam, đang gặp vô vàn gian nan, khó khăn thiếu thốn đủ đường. Trước kia, nghĩa là thời Mỹ chiếm đóng, để thực hiện âm mưu chiếm đóng lâu dài. Mỗi năm Mỹ viện trợ cho chính quyền Sài Gòn hàng tỉ đô la. Số tiền ấy được chuyển thành súng đạn, hàng hóa, có thể nói miền Nam tràn ngập hàng ngoại quốc, đến lúa gạo cũng nhập từ Thái Lan, Philippin, dân làm ruộng cũng chẳng cần trồng lúa làm gì nhiều, đồng bằng sông Cửu Long phần lớn hoang hóa. Chính hàng hóa nhiều và rẻ đã khiến sản xuất đình trệ, đồng tiền mất giá, kinh tế rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng. Khi Mỹ rút nguồn viện trợ bị cúp, chính quyển VNCH lâm vào thế kẹt toàn diện và đó cũng là một nguyên nhân dẫn tới sự sụp đổ chế độ một cách mau lẹ. Một chế độ quá phụ thuộc kinh tế vào nước ngoài, tới khi bị cắt viện trợ thì mau chóng sụp đổ. Hơn nữa, phụ thuộc kinh tế là phụ thuộc chính trị. Đó là qui luật.

        Nói cho cùng, chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa đế quốc đi liền với vũ khí tối tân là hàng hóa tiêu dùng. Hàng hóa tiêu dùng là mặt tốt cho đời sống người dân, ở đời ai mà chẳng ham xài đổ tốt, thức ăn ngon. Nhưng điều đáng nói ở đây nguồn tiền để mua các thứ hàng ấy không phải do tự tay làm ra mà là đồ viện trợ, nhằm thực hiện mưu đồ của ngoại bang. Vậy nên, khi người tiêu dùng thứ hàng hóa trên lâu đâm nghiền và khi bị cắt viện trợ thì lâm vào hoảng loạn. Đó là thực tế không còn phải bàn cãi.

        Sau giải phóng chúng ta nhanh chóng khôi phục nền kinh tế miền Nam trong sự đổ nát. Cái gọi là phồn vinh giả tạo nhanh chóng được chứng minh. Sự hào nhoáng bên ngoài biến mất, còn lại là nền kinh tế sản xuất nghèo nàn, lạc hậu, quá phụ thuộc vào viện trợ của ngoại bang. Chính những học giả, chuyên gia trong chế độ cũ cũng phải công nhận là nền kinh tế miền Nam trước giải phóng tồn tại là nhờ viện trợ của nước ngoài.

        Khi viện trợ bị cúp thì sụp đổ.

        Chính phủ ta nhanh chóng khai khẩn đất trồng lúa ở Đồng Tháp Mười và khai hoang phục hóa trồng cây công nghiệp ở các tỉnh Nam Bộ khác. Đó là việc làm đúng đắn. Nhưng để có kết quả phải lâu dài, chứ không thể ngày một, ngày hai được mà phải năm năm, mười năm.

        Điều đáng nói ở đây là chúng ta chưa có chính sách thích hợp để quản lý thúc đẩy sản xuất, xuất nhập khẩu hàng hóa. Một số chính sách áp dụng lại sai lầm như đưa các cơ sở sản xuất hàng tiêu dùng vào tổ hợp sản xuất chung, vào hợp tác xã tiểu thủ công, vào công ty hợp doanh buôn bán. Rồi tệ ngăn sông cấm chợ, cấm hẳn hoặc cho rất hạn chế mang lương thực, thực phẩm từ nơi này sang nơi khác. Người buôn bán muốn chở lương thực lên thành phố, thị xã cũng không được. Chính quyền lại áp dụng chính sách mua lương thực, thực phẩm, nhu yếu phẩm bằng tem phiếu, hình thức phân phối giống hệt như ngoài Bắc. Đó là hình thức phân phối thích hợp trong một xã hội chiến tranh. Sang thời kỳ hòa bình thì lạc hậu. Hòa bình cần hình thái kinh tế mới cho phù hợp để phát triển sản xuất, kinh doanh. Riêng về hàng hóa cần lưu thông, nơi này dôi thừa chuyển sang nơi khác thiếu. Riêng ở Nam Bộ thóc gạo, cá tôm, sản phẩm cày công nghiệp, trái cây rất dồi dào, rất cần nơi tiêu thụ là các thị xã, thành phố lớn, xa hơn nữa là nước ngoài, gọi chính xác là xuất khẩu. Sản xuất ra sản phẩm mà không tiêu thụ được thì làm sao mà tái sản xuất.

        Những hạn chế về xây dựng kinh tế, quản lý xã hội ấy phải đến khi Đảng, Chính phủ ta chủ trương đổi mới tư duy về kinh tế, từ nền kinh tế bao cấp sang nển kinh tế thị trường, định hướng Xã hội chủ nghĩa, mới hiểu rõ, nhưng lúc ấy ít ai lý giải nổi.

        Chuyện trò với má một lúc, rồi tôi trở về chỗ đơn vị Lộc, em trai ở sân bay Tân Sơn Nhất. Đường phố Sài Gòn vẫn thế. Nhưng trong lòng tôi, thì thật nặng nề với bao nỗi niềm day dứt khó tả.

        Lộc và đồng đội tiếp tôi thân tình, mọi người vui khi thấy tôi khoẻ hơn. Sau này tôi được biết đơn vị của Lộc đang giữ nhiệm vụ quan trọng bảo vệ bầu trời thân yêu của tổ quốc. Đây là đơn vị trinh sát điện tử của Quân Chủng Phòng không - Không quân. Khác với các đơn vị ra đa thông thường, dơn vị này được trang bị khí tài hiện đại bậc nhất thời ấy. Chính vào thời điểm 1970 tại tuyến lửa miền Trung, đơn vị này đã nghiên cứu về máy bay chiến lược B52 của Mỹ, phát hiện máy bay từ rất sớm để cảnh báo địa điểm dịch có thể sẽ dánh phá để tránh thiệt hại cho nhân dân, bộ đội, thanh niên xung phong ở khu vực miền Trung. Đặc biệt, đây chính là đơn vị đầu tiên của Quân Chủng Phòng không - Không quân có thành tích phát hiện thông tin tình báo nhanh nhất, chính xác nhất trong chiến dịch Mỹ sử dụng máy bay chiến lược B52 đánh vào Hà Nội - Hải Phòng, góp phần quan trọng vào chiến thắng “cuộc tập kích chiến lược 12 ngày đêm” năm 1972. Quân ta đã bắn hạ nhiều pháo đài bay và bắt sống nhiếu giặc lái Mỹ. Với thành tích ấy, đơn vị được tặng thưởng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang.

        Khi cuộc chiến tranh Biên giới Tây Nam diễn ra quyết liệt, đơn vị của em tôi được lệnh cơ động vào Tân Sơn Nhất để cùng các đơn vị khác canh giữ, bảo vệ toàn bộ vùng trời phía Nam tổ quốc, phát hiện các hoạt động của không quân dịch, thông báo kịp thời cho bộ đội ta đánh chặn.

        Tôi mừng vì em trai đã trưởng thành, từng trải trong nhiệm vụ của một quân chủng đặc biệt quan trọng của quân đội ta.

        Đến năm 1978, khi tình hình biên giới phía Bắc diễn biến phức tạp, đơn vị của Lộc được lệnh cơ động ra Lạng Sơn. Ở địa bàn mới này, Lộc được giao nhiệm vụ trực tiếp phụ trách đơn vị mã thám nghiên cứu và nắm bắt các thông tin về không quân của đối phương. Do nhiệm vụ quan trọng, cấp bách, anh em chúng tôi đã chia tay trong lặng lẽ và làm nhiệm vụ của người chiến sĩ ở hai đầu dất nước. Tuy vậy, anh em tôi vẫn hướng về nhau, để vượt qua gian khổ hoàn thành nhiệm vụ tổ quốc giao phó.


        Một tháng rưỡi miệt mài học tập, rèn luyện, kiến thức chúng tôi được bổ sung khá nhiều. Nhiều sự kiện thời sự như tại sao có chiến tranh biên giới, âm mưu của các thế lực phản động bành trướng, sự câu kết giữa chủ nghĩa đế quốc với các thế lực phản cách mạng trên thế giới, tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa diễn ra trong nước, trước đây tôi chưa hiểu hay chỉ hiểu mù mờ, nay đã sáng tỏ. Nhà trường cũng cung cấp cho chúng tôi kiến thức khoa học quân sự, nhất là hình thức tác chiến cấp phân đội, đại đội, tiểu đoàn. Chúng tôi được dự những cuộc hội thảo liên hệ giữa giáo án nhà trường với thực tế chiến trường.

        Kết thúc khóa học, nhà trường mời cán bộ cấp trên nói chuyện, về tình hình thời sự trong nước và quốc tế. Qua buổi nói chuyện, mới thấy được chúng ta đang gặp vô vàn khó khăn. Trong nước thiên tai diễn ra khắp các miền, tàn phá mùa màng, đời sống nhân dân một số nơi gặp rất nhiều nan giải. Chính quyền phải cứu đói nhiều vùng, chiến tranh biên giới Tây Nam đang rất quyết liệt “Lút Bắc, lụt Nam máu đầm biên giới/ Tay chống trời tay giữ nước căng gân". Về quan hệ quốc tế thì đang diễn biến phức tạp, chúng ta vẫn bị cấm vận kinh tế. Tuy vậy với bản lĩnh, tinh thần quật cường luôn sáng tạo những kế sách để vượt qua khó khăn, chúng ta chắc chắn sẽ giành thắng lợi.

        Nghe nói chuyện chính trị chúng tôi hiểu thêm nhiều thông tin giá trị. Khó khăn thì bao giờ cũng có và mãi mãi không bao giờ hết khó khăn của một đất nước cũng như một gia đình, một con người. Từ khi tôi trưởng thành, nhất là khi mặc áo lính, chưa bao giờ tôi nghe người lãnh đạo cao nhất của Đảng, của Chính phủ hay thủ trưởng các cấp nói rằng, bây giờ ta đã hết khó khăn. Ngay khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, ở Sài Gòn - Gia Định, trong cuộc liên hoan mừng thắng lợi thủ trưởng của tôi vẫn nói rằng, chúng ta đã chiến thắng vang đội, đã thu non sông về một mối. Nhưng trước mắt vẫn còn rất nhiều khó khăn, gian khổ nên người chiến sĩ phải luôn luôn nêu cao tinh thần cách mạng, cảnh giác với “viên đạn bọc đường”, phải ra sức học tập rèn luyện. Chỉ sau đó một thời gian ngắn, những điều thủ trưởng của tôi nói, chính xác hoàn toàn, một số tổ chức phản động nổi lên hòng phá hoại hòa bình, bè lũ diệt chủng Pôn Pốt- Yêng Xa Ri đem quân lấn chiếm, tàn sát nhân dân ta ở dọc biên giới Tây Nam, các tỉnh Đồng Tháp, Tây Ninh, đảo Phú Quốc, đảo Cô Tang ... Một cuộc chiến tranh nữa lại bùng nổ. Toàn dân, toàn quâ ta phải dốc sức để bảo vệ biên giới, hải đảo.

        Chúng tôi cũng hiểu thêm được bản chất phản động, tàn bạo của bè lũ diệt chủng Pôn Pốt. Chính bọn chúng đã rắp tâm phá hoại tình đoàn kết keo sơn Việt Nam- Campuchia.

 
        Thời gian này, trên tuyến biên giới địch vẫn ngoan cố đánh lấn đất đai của ta. Trên các phương tiện thông tin Pôn Pốt rêu rao với những cái gọi là thắng lợi của chúng. Bản chất phản động của chúng ngày càng bộc lộ.

        Qua ký sự Đường vào Nông Pênh Thiếu tướng Bùi Cát Vũ đã cung cấp cho chúng ta tư liệu về sự phản bội, âm mưu hiểm độc, ngông cuồng của bè lũ Pôn Pốt qua bản Nghị quyết Trung ương của chúng:

        -Duôn (An Nam) sau chiến tranh còn gặp nhiều khó khăn chồng chất, kinh tế kiệt quệ, nội bộ mâu thuẫn, ở miền Nam chính quyền chưa vững, tàn quân và tổ chức chống đối của chính quyền chế độ cũ còn nhiều, đang hoạt động phá hoại.

        -Về quân sự Duôn (An Nam) có quân đội mạnh, có kinh nghiệm chiến dấu, trang bị phương tiện nhiều, nhưng sau khi thống nhất thì tinh thần quân đội sút kém, tuy mạnh về quân sự nhưng yếu về chính trị, đang gặp khó khăn nên không đủ sức mạnh đánh lại chúng ta.

        - Về chiến lược thì kiềm chế không dám đánh sang đất Campuchia.

        Ta phải lấy tư tưởng chính trị làm chính, đưa chiến tranh sang Việt Nam, tấn công làm chính, phải tấn công dồn dập để Duôn không kịp trở tay.

        Qua trích dẫn ấy, chúng ta không chỉ thấy sự ngông cuồng mà nhận rõ bản chất đen tối, vô văn hóa khi chúng gọi Duôn. Đây chính là bản chất của kẻ có dã tâm xâm chiếm nước ta.

        Một trong những sai lầm của kẻ xâm lược là đánh giá đối phương theo tâm lý chủ quan, ngạo mạn, xem thường tất cả, chỉ có chúng là mạnh nhất. Để rồi khi nếm trải thất bại cay đắng, chúng mới rút ra được bài học thì đã muộn. Riêng với bè lũ Pôn Pốt, mang nặng tâm lý phân biệt chủng tộc, thủ đoạn bành trướng, xâm lược, nên luôn xúi bẩy, kích động hận thù với các nước láng giềng.
       Trên tuyến phòng ngự của quân ta dọc biên giới Tây Nam thời gian này chủ yếu chốt giữ đánh địch lấn chiếm đất đai, giết dân lành. Địch vẫn tổ chức bu bám các điểm tựa. Chiến thuật của chúng không mới, chúng thực hiện từ khi cuộc chiến diễn ra, nhưng ít nhiều gây khó khăn cho ta.

        Địa hình ở vùng này ở bên ta và Campuchia tương đối giống nhau, đều là những cánh đồng bằng phẳng. Điều khác biệt là dân cư bên này ở nhà trệt, bên kia ở nhà sàn. Bên này cơ cấu dân cư thành làng xóm còn bên kia là phum, sóc. Hệ thống phòng ngự của bộ đội ta có nhiều lớp, lực lượng tuyến đầu chủ yếu dựa vào công sự vững chắc, có hệ thống giao thông hào nối liền từ đơn vị này đến đơn vị khác, từ phía trước nối về tuyến sau. Chúng ta hạn chế đi chuyển quân hay để bộ đội đi lẻ hoặc từng tốp trên mặt đất. Bọn Pôn Pốt cũng bố trí những vọng gác, chòi gác ở trên các đồi gò hoặc ngọn cây, khi phát hiện ra ta chúng chỉ điểm cho pháo, cối bắn liền. Có giao thông hào liên hoàn, khi đánh địch lấn chiếm, bộ đội ta dễ cơ động để chặn và tiêu diệt địch. Ngoài ra còn có lực lượng cơ động dự bị của các cấp được bố trí gần sở chỉ huy sẵn sàng cơ động đánh tạt sườn và có thể vu hổi sau lưng địch đánh ngược lên. Lực lượng dự bị này do cán bộ chỉ huy, tham mưu các cấp chỉ huy nắm. Bọn chỉ huy Pôn Pốt rất sợ lực lượng của ta đánh tạt hai sườn và luồn ra sau lưng chúng mà đánh. Có phải chăng, bọn chúng từ phía sau cơ động lên phía trước khá xa, dễ bị lộ một khoảng trống. Lực lượng dự bị là quan trọng, một trung đội cũng phải rút ra một tiểu đội làm dự bị, cho đến một trung đoàn có một tiểu đoàn và một sư là một trung đoàn. Đó là chiến thuật phòng ngự có tính nguyên tắc để quán triệt tiến công trong nghệ thuật phòng ngự.

        Để có được một hệ thống công sự liên hoàn, vững chắc trên một cụm điểm tựa, bộ đội ta phải đổ ra không biết cơ man nào là công sức, đào đắp suốt ngày, đêm, trong mưa như thác cũng như dưới nắng như lửa nung.

        Hệ thống phòng ngự ở biên giới Tây Nam của ta đã tiếp thu kinh nghiệm của các đơn vị thời đánh Mỹ khi chốt chặn ở đường 13 Bến Cát của sư đoàn 7, ở Bầu Bàng của sư đoàn 9 và nhất là của sư đoàn 341 khi chổt chặn ở Châu Thành những ngày đầu năm 1975. Tuy vậy, sau một thời gian bảo vệ biên giới Tây Nam, các đơn vị trong sư đoàn chúng tôi đã đúc rút được kinh nghiệm tổ chức điểm phòng ngự kết hợp với phản kích địch trong mọi điều kiện.

        Hỗ trợ cho tuyến phòng ngự phía trước là hệ thống, những trận địa hỏa lực gồm pháo hạng nặng của quân đoàn, sư đoàn. Các cỡ pháo 105 ly, 155 ly có tầm bắn rất xa, sát thương đối phương lớn. Ngoài ra, còn có các loại hỏa lực của trung đoàn, như các loại cối, ĐKZ, đứng gần hơn với các điểm tựa, sẵn sàng hỗ trợ bộ binh khi cần thiết.

        Chúng ta cũng có hệ thống phòng không, pháo 37 ly đủ sức khống chế và tiêu diệt địch nếu chúng sử dụng máy bay oanh tạc làng ấp ta dọc đường biên.

        Một hệ thống phòng ngự để bảo vệ biên giới như vậy là chắc. Nhưng do biên giới dài, nên có nơi lực lượng của ta phải rải thưa ra. Ngay các đơn vị của ta ở phía sau cũng bị địch lợi dụng nơi tiếp giáp giữa các đơn vị để luồn sâu vào nội địa tập kích, cài mìn, hòng cắt đường tiếp tế của quân ta.

        Về phía dịch, chúng tổ chức những căn cứ của các quân khu, sư doàn, trung đoàn ở phía sau. Từ căn cứ này, chúng tung lực lượng ra áp sát, bu bám các điểm tựa của ta ở sát đường biên rồi sử dụng hỏa lực mang vác như cối, 12,7 ly, ĐKZ bắn liên hồi nhằm chiếm điểm tựa và tạo cơ hội cho bộ binh của chúng luồn sâu vào các kẽ hở để tập kích. Đây là một chiến thuật được chúng áp dụng nhiều và một số đơn vị của ta lúc đầu đã mắc phải âm mưu, thủ đoạn này của chúng. Địch thường gọi chiến thuật ấy là “đấu nhọn, duôi dài” chúng học đường lối dánh du kích của một nước nào đó. Thời gian đầu, nhiếu người tưởng đánh giặc Pôn Pốt là dễ vì lực lượng của chúng không dông, không mạnh nhưng qua một thời gian đụng độ, thấy rằng bọn địch này xảo quyệt. Địch thường cho từng đơn vị nhỏ, lợi dụng địa hình, bóng đêm bu bám các điểm tựa của ta, bò dến thật gần rồi bất ngờ dùng hỏa lực, lựu đạn tập kích vào các điểm tựa. Trong tình hình đó, bộ đội ta khó xuất kích vì chúng đã cài những bãi mìn và hỏa lực của chúng ngăn chặn. Đánh một hồi là chúng rút ngay. Phải một thời gian sau, chúng ta rút ra kinh nghiệm, tổ chức vị trí phòng ngự theo từng cụm, mỗi khi địch tập kích, ta sử dụng lực lượng dự bị đánh tạt hai sườn, kết hợp đơn vị luồn sâu ra sau lưng địch đánh vu hồi. Chiến thuật của ta nhanh chóng đưa địch vào thế bị bao vây, trụ lại không được mà rút lui cũng không thoát.

        Thời gian này các đơn vị ở được giao nhiệm vụ khống chế ngăn chặn địch xâm lấn, tiêu diệt dịch khi chúng đến gần, đẩy chúng ra xa đường biên để nhân dân ta sản xuất. Lúa đã chín vàng trên đổng, bà con nông dân sắp bước vào vụ thu hoạch lúa.

        Trong họa có phúc, sau những trận lũ kinh hoàng lại trúng mùa lúa, được mùa trái cây và nuôi trồng thủy hải sản dạt năng suất cao. Cảm phục biết bao, đồng bào ta ở dọc biên giới, cho dù chiến sự ác liệt như thế mà vẫn bám làng ấp sinh sống, cùng với bộ đội giữ đất và sản xuất, chăn nuôi làm ra sản phẩm nông nghiệp. Hình như không có ấp làng nào dân bỏ đi. Đó cũng chính là lòng quả cảm của người dân dọc biên giới Tây Nam.

        Nói tới đất Tây Ninh là nhớ tới vùng cây ăn trái trù phú. Ở đây mùa nào có trái cây nấy. Đặc sản là bưởi, chôm chôm, cây điều, còn gọi là dào lộn hột, những vườn điều trải dài, mùa hoa trái dâng hương thơm ngát. Trái điều ăn khá ngon, hột điều dùng để chế biến món ăn, là mặt hàng xuất khẩu rất có giá trị. Bây giờ, sau khi khói lửa chiến tranh tắt mấy chục năm, Tây Ninh đã là vùng đất trồng mía, chế biến đường và xuất khẩu trái cây.

        Vừa qua, tôi có dịp trở lại Tây Ninh, tận mắt thấy những thay đổi của vùng đất một thời giặc đã, bom mìn này. Trên những vùng đất trước kia là điểm tựa của quân ta để ngăn chặn, tiến công binh lính bè lũ diệt chủng, bây giờ đã là xa lộ rộng dài nối liền với nước bạn, những cửa khẩu với những khu mua bán sẩm uất, những vùng rừng cao su, những miệt vườn cây trái trù phú. Ngắm nhìn biên giới bình yên, hối hả xe ra vào, người đi qua lại. tôi nhớ tới những ngày bộ đội ta bám điểm tựa nơi biên giới tổ chức phòng ngự đánh địch bảo vệ nhân dân sinh sống, làm mùa. Máu của đồng đội tôi đã đổ xuống cho cuộc sống thanh bình hôm nay.

 
        Vào thời gian những tháng cuối năm 1978, trên hướng phòng ngự của sư doàn 341, địch nống ra sát đường biên, cho những đơn vị nhỏ áp sát rồi bất ngờ tập kích rồi nhanh chóng lùi về căn cứ.

        Trải qua một thời gian dài đánh địch, cán bộ các cấp trưởng thành rất nhiều. Trong đơn vị tôi cán bộ xuất thân từ khắp mọi miền. Tôi nhớ có nhiều cán bộ là học sinh miền nam như đồng chí Trần Bá Bình trinh sát tiểu đoàn 1, quê ở miền Trung tập kết ra Bắc lúc còn nhỏ. Anh Bình vào sư đoàn 341 từ ngày đầu thành lập (sau này anh Bình là đại tá, cán bộ chiến đấu Quân Khu 5)

        Cấp trên thông báo, có những dấu hiệu địch mở những đợt tấn công lớn nhằm thực hiện mưu đồ xâm lược nước ta. Còn chúng ta vẫn chờ đợi thời cơ. Không phải chúng ta không dám phản công địch mà là chờ thời cơ chín muồi.

        Nhớ lại năm ngoái, vào ngày 6 tháng 12 năm 1977, trong lúc địch mở cuộc tấn công sang Bến Cầu của ta, Bến Sỏi, Lò Gò, Cà Tum, Lộc Ninh... có nơi quân chúng vào sâu đất ta mấy cây số. Quân đoàn 4 , trong đó có sư đoàn chủ lực 341, phối hợp với lực lượng vũ trang tỉnh Tây Ninh, Long An đã mau chóng đánh tan rã gần hai sư đoàn địch, quét sạch bọn đẩu sỏ Ăng Ka ở Chi Phu, Kompong Trạch. Khi biết bộ đội Việt Nam phản công trừng trị bè lũ Pôn Pốt xâm lược, nhân dân các phum sóc đang bị giam cầm trong các trại tập trung đã nhất loạt đứng lên phối hợp với chiến sĩ ta vây bắt những tên ác ôn đang chạy núp trong các bưng biền, bờ ruộng. Bộ đội ta đã nhanh chóng đưa nhân dân ra khỏi các trại tập trung, cấp lương thực, thực phẩm cho người đang đói hoặc sắp chết đói, cấp thuốc chữa bệnh cho người đang ốm đau. Có những chiến sĩ quên mình cứu nhân dân bạn. Đối với những tên lính Pôn Pốt, bộ đội ta giải thích cho chúng về tội ác Pôn Pổt đã phản bội, giết hại chính nhân dân Campuchia, xâm lược Việt Nam là phá hoại tình đoàn kết của nhân dân hai nước rồi thả chúng về phum sóc. Từ chính sách nhân dạo của bộ đội ta, đã cảm hóa nhiều kẻ từng bị Pôn Pốt nhồi sọ rằng Việt Nam là kẻ thù. Họ đã giác ngộ. Những người lính ấy sau này đã tham gia vào lực lượng cách mạng cứu nước Campuchia. Đến ngày 6 tháng 1, chúng ta thu quân, khi thấy chiến sĩ ta thu dây diện thoại, nhân dân các phum sóc đã bỏ tất cả đi theo bộ đội ta, bộ đội ta đi tới dâu, nhân dân theo tới đó. Họ cho các chiến sĩ biết, chỉ có bộ đội Việt Nam cứu họ, khi bộ đội rút quân Pôn Pốt dến sẽ giết tất cả. Mà dúng thế, khi biết quân ta thu quân, lính Pôn Pốt đã lấn tới, đã có những loạt súng nhằm vào dân. Để tránh tai họa cho nhân dân bạn, bộ đội ta đã sử dụng mọi phương tiện để chở dân ra khỏi vùng chết chóc ấy. Chỉ trong ngày thu quân ấy, trên đường số 1 và 13 nhân dân Campuchia đã chạy sang đất ta lánh nạn gần ba vạn người. Bộ đội ngành hậu cẩn của ta và đồng bào Tây Ninh đã góp công, góp vật liệu xây dựng làng Bến Sắn để nhân dân bạn tạm trú.

        Giờ đây, sau hơn một năm chiến đấu, chúng ta đã dánh tan rã, dẩy lùi không biết bao nhiêu trận xâm lấn của địch. Có khi chúng huy động cả sư đoàn đánh sang đất ta trên diện rộng, có lúc chúng cho những tốp lính đánh lén kiểu tập kích rồi nhanh chóng rút chạy. Ta đã phản công sang địa bàn chúng đóng, nhưng rồi lại rút về. Bây giờ, tình hình chính trị đòi hỏi quân ta phải kiên nhẫn đợi thời cơ.

        Với một đơn vị chủ lực mạnh như sư đoàn 341 mà phải nằm im kiên nhẫn trông đợi thời cơ, trong khi địch thỉnh thoảng vẫn nã đạn sang đất ta cũng là việc không dễ. Nhưng mệnh lệnh của cấp trên là phải chấp hành nghiêm.

        Trong nghệ thuật quân sự, chờ đợi thời cơ đến là điều cần thiết. Chờ đợi nhưng các đơn vị vẫn tiếp tục chuẩn bị công sự, nắm địch thường xuyên, sẵn sàng đón đánh địch xâm lấn và cơ động khi cần.

       

        Càng gần thời điểm cuối năm, khi mùa khô đến, tình hình trên toàn biên giới Tây Nam diễn biến địch phức tạp. Bọn Pôn Pốt đã dồn những sư đoàn chủ lực mạnh nhất của chúng ra sát đường biên. Chúng đã cho những toán thám báo vào sát các đơn vị của ta để nắm tình hình. Pôn Pốt rêu rao là chúng đã điều đến mười chín trong số hai mươi ba sư đoàn bộ binh để chuẩn bị dánh Việt Nam.

        Nhân đây tôi muốn dừng lại để trưng ra những tư liệu về địch để bạn đọc tham khảo. Ngay sau khi chiếm được Phnôm Pênh, bè lũ Pôn Pốt lập tức chia lãnh thổ Campuchia thành sáu quân khu, trong đó có đặc khu Phnôm Pênh và ba vùng đặc biệt. Theo tài liệu của chúng, từ năm 1975, chúng tổ chức được mười hai sư đoàn chủ lực, khoảng mười hai vạn quân, nhưng từ khi chủ trương đánh sang Việt Nam trên toàn tuyến biên giới trên đất liền và hải đảo, chúng huy động được hai mươi bảy sư đoàn, trong đó có hai mươi sư đoàn lục quân, còn lại là hải quân, không quân, xe tăng, dọc biên giới nước ta chúng bố trí đến mười bảy sư đoàn chủ lực, mỗi sư có khoảng sáu ngàn quân. Sau này, người ta mới biết rõ, với số dân Campuchia như thế, để thành lập hai mươi bảy sư đoàn là không thể đủ quân nên chúng đã bắt lính hết sức ráo riết, đã man, bắt cả người dang ở độ tuổi thiếu nên, thiếu nữ cầm súng. Chúng đã ngang nhiên vi phạm luật lệ quốc tế là cấm huy động người chưa đến tuổi thanh niên cầm súng. Nhưng với bọn diệt chủng, chúng đã từng giết hàng triệu người dân Campuchia thì chuyện chúng thực hiện bắt thiếu niên vào lính là chuyện bình thường.

        Trên hướng Tây Ninh, là hướng sư đoàn 341 đảm nhiệm, chúng bố trí lực lượng thuộc quân khu 203, chúng bố trí ba sư đoàn, trong đó có sư đoàn 4 bộ binh là đơn vị chủ lực mạnh nhất, và các lực lượng của vùng 20 và vùng 21, lực lượng ngang cấp sư đoàn. Quân số địch như vậy là khá đông nhưng do lính tráng, cả chỉ huy ô hợp nên không thể tác chiến tập trung được, chúng đành phải tổ chức từng cụm chốt, phòng ngự theo lớp, rồi huy động từng đội quân áp sát vào biên giới ta tập kích bất ngờ. Chúng cho rằng với chiến thuật ấy là để hạn chế quân ta phản công.

        Do mặc cảm, căm ghét trí thức và dân ở thành phổ, đô thị nên bè Pôn Pốt chú trọng vào huy động binh lính ở thôn quê. Chúng quan niệm chỉ có nông dân mới trung thành với chế độ. Đây củng chính là một trong những nguyên nhân khiến Pôn Pốt đuổi dân ra khỏi thành phố, đày ải, thủ tiêu trí thức, ngay khi chúng chiếm được. Sau này, chúng ta được biết thêm, trong các đơn vị quân đội Pôn Pốt, chúng xem người nào da đen, sức vóc mạnh là nòng cốt, còn những người nước da trắng, dáng thư sinh là dân thành phố, tiểu tư sản. Đây cũng chính là nguyên nhân gây mâu thuẫn trong nội bộ quân đội chúng.

        Qua thời gian, khi thấy Pôn Pốt đày đọa, giết hại không chỉ trí thức mà cả nông dân, đặc biệt là khi Pôn Pốt xua quân đánh lấn đất nước láng giềng Việt Nam, đông đảo binh lính và cả cấp chỉ huy đã tỉnh ngộ, đã có những cuộc nổi dậy từ quân đội. Sự phân hóa trong quân đội ngày càng lớn. Vì thế, Pôn Pốt luôn đổi vị trí đóng quân của các đơn vị từ nơi này sang nơi khác. Ngay ở quân khu 203, khi nổi lên nhiều vụ binh biến, Pôn Pốt đã thẳng tay thanh trừng, giải tán, đổi chỉ huy, phiên hiệu ba sư đoàn. Sự hoán đổi này gầy ra khó khăn lớn cho bọn chỉ huy là không nắm được địa hình, đối phương. Hơn nữa, với nền kinh tế hầu như bị triệt tiêu sản xuất, chỉ dựa vào viện trợ nước ngoài, nên xe cộ, xăng đầu ít, nên đi chuyển quân rất khó khăn, chúng phải bắt lính hành quân bộ điều đó làm suy giảm sức tác chiến của binh lính.

        Qua một thời gian đánh địch, các cấp chỉ huy của ta đã nhận thấy thủ đoạn của địch khi chúng mở những đợt tấn công, xâm chiếm với đội hình lớn là coi trọng phát triển cả chiều rộng lẫn chiều sâu. Thông thường chúng sử dụng lực lượng cấp trung đoàn, sư đoàn, kết hợp với lính địa phương, đánh chiếm tới đâu là chúng đốt phá nhà cửa, cầu cổng, thảm sát người dân, hòng gây rối loạn cho đối phương. Chúng thường sử dụng lối bố trí đội hình đầu nhọn, đuôi dài, tiến công theo lối bậc thang, bảo vệ bàn đạp và hai bên sườn. Lối đánh này được Pôn Pốt sử dụng suốt cuộc chiến tranh nên ta đã nắm được.

        Vỏ quýt dày, móng tay nhọn, chúng ta đã nắm rõ cách tác chiến đội hình lớn của Pôn Pốt, nhận ra ngay chúng bị gò bó vào một lối với cái gọi là chiến thuật du kích quá mô phạm, giáo điều, có phần đã củ kỹ. Đội hình dài lê thê của địch đã bị chúng ta bẻ gãy và tiêu diệt. Khi bè lũ Pôn Pốt phát động gây tội ác với Việt Nam, đặc biệt là giết hại dân thường thì chúng bị cấp chỉ huy, binh lính ở các đơn vị chống đối, ngấm ngầm hoặc công khai.

        Qua thông tin từ trinh sát, địch có hiện tượng chúng dồn quân về biên giới Tây Ninh, nhất là hướng rừng Hòa Hội. Hòa Hội là địa hình nhiều cánh rừng tràm, rừng nguyên sinh thấp, rừng cây đầu trải dài dọc phía Tây sông Vàm cỏ. Vê dân cư ở vùng Hòa Hội rất thưa thớt, bà con chủ yếu sống trong các ấp làng làm nghề trổng lúa, nuôi thủy hải sản, số hộ dân nghèo chiếm số đông. Không có đất đai trồng trọt, nhiếu gia đình phải sống bằng nghề làm mướn, thả câu, dặt trúm. Nhà cửa của nhân dân vùng này củng chỉ là nhà cột là cây gồ tròn chống lên, lợp lá dừa nước hay tấp giấy đầu. Dân gọi vui kiểu nhà này là nhà dá, nghĩa là đá một cái là dổ hoặc khi chuyển đi nơi khác thì đá đi không thương tiếc. Dân cư thưa thớt, phần lớn quá nghèo nên trường học phổ thông chỉ có mấy lớp tiểu học, khi chiến sự xảy ra, chính quyền sơ tán các cháu học sinh vào sâu trong nội địa để học hành, bảo dảm tính mạng.

        Từ đây cũng có thể rút ra bài học quí về bảo vệ biên giới. Khi dân quá nghèo, việc bảo vệ đường biên củng khó vì không tổ chức được các đơn vị dân quân, du kích, hơn thế chính quyền dịa phương cũng lâm vào tình trạng phải lo cho đời sống của dân, cứu trợ người đói, làm sao có điều kiện tổ chức canh phòng, tuấn tra, tham gia cùng bộ đội chủ lực dánh địch? Vậy nên muốn phòng tuyến biên giới vững chắc thì việc nâng cao đời sống nhân dân dọc đường biên là vô cùng quan trọng.

        Khi đời sống nhân dân dọc đường biên đủ đất đai canh tác, có cơ sở sản xuất hàng hóa, làng ấp sẽ đẹp hơn, vững bển hơn, mọi người sẽ tự bảo vệ tài sản của mình. Dân không giàu, nước sẽ không mạnh. Đó là câu nói rất dúng.

        Khi biết địch điều động các sư đoàn mạnh về hướng này, với ý dồ chiếm rừng Hòa Hội làm bàn dạp cho âm mưu đánh thốc vào thị xã Tây Ninh. Pháo địch đã bắn vào tận chợ Long Hoa. Bộ chỉ huy các cấp đã điều động các đơn vị chủ lực về hướng này, chuẩn bị công sự đón đánh, tiêu diệt sinh lực địch, đập tan tham vọng ngông cuồng của chúng.

        Trong thời gian này trên đất nước Campuchia đã có thêm rất nhiều cuộc nổi dậy của nhân dân và trong lực lượng địch ở các quân khu 109, chúng còn gọi là quân khu Đông Bắc, quân khu 560 - quân khu Tây Bắc, quân khu 203- quần khu Đông. Lực lượng đứng đầu các cuộc nổi dậy là những chỉ huy các đơn vị từ cấp tiểu đoàn đến quân khu, tôi hiểu người từng tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ, từng sống với cán bộ, chiến sĩ quân giải phóng miền Nam, họ rất hiểu Việt Nam. Qua thời gian thấy bè lũ Pôn Pốt giết hại nhân dân, xua quân xâm lược Việt Nam, phản bội tình hữu nghị hai nước là trái với đạo lý, đi ngược lại nguyện vọng, tình cảm của nhân dân Campuchia với Việt Nam nên họ nhất định phải nổi dậy đánh đổ. Khi bị Pôn Pốt đàn áp một số người đã chạy sang Việt Nam họ cho biết là nơi họ bị đày ải nhân dân đã nồi dậy và bị bọn Ăng Ka dàn áp nên phải chạy sang Việt Nam. Một tin tức làm nức lòng mọi người là chúng ta bắt được làn sóng điện vô tuyên của các nhóm ở các quân khu thông báo cho ta là họ đã nổi dậy. Sau một thời gian lại có tin, một số tỉnh như Can Đan, Công Pông Chàm những người chân chính trong hàng ngũ địch thấy được sự phản động, tàn ác của đám Ăng Ka khi chúng tàn sát nhân dân ở các trại tập trung, trong các công xã ngày càng man rợ, đã dứng dậy chống lại. Nhưng do lực lượng quá chênh lệnh, bọn Pôn Pốt đã đàn áp đã man những người chân chính, một số nhóm người đã chạy sang được Việt Nam và tập hợp những người yêu nước Campuchia ở các trại tị nạn để trở về đánh bè lũ Pôn Pốt, giải phóng đất nước. Tin tức ấy khiến mọi người nức lòng. Trên lý thuyết và thực tiễn, cách mạng nước nào phải do nhân dân nước ấy thực hiện.

       

        Tin tức chiến sự, tình hình ở đơn vị vẫn đến với chúng tôi những ngày học ở Trường Quân Chính Quân đoàn 4. Cơ quan chính trị quân đoàn và nhà trường thường xuyên thông báo với chúng tôi tình hình thời sự trong nước và quốc tế, đặc biệt là tình hình ở Campuchia.

        Kết thúc khóa học, chúng tôi sống trong tình trạng lưỡng phân, nửa muốn được về phép thăm gia đình, nửa muốn về đơn vị gấp để chiến dấu.

        Nắm biết dược tâm trạng học viên, dồng chí chính ủy nhà trường tổ chức một buổi nói chuyện. Đồng chí lại nói về tình hình đất nước đang gặp rất nhiều khó khăn nan giải đòi hỏi cán bộ, đảng viên Quân Đội phải hy sinh chuyện riêng tư để tập trung làm nhiệm vụ. Rồi đồng chí bắt qua tình hình chiến sự ở biên giới Tây Nam. Cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam vẫn còn vô cùng gian khổ, ác liệt, địch dồn quân vào sát đường biên. Ta cũng đã có kế hoạch đối phó với bọn Pôn Pốt mùa khô tới, nhưng cụ thể thế nào còn trong bí mật. Chính vì những khó khăn trên, nên các đồng chí đừng có nói đến chuyện đi phép về thăm gia đình mà biên giới đang mong đợi chúng ta. Đơn vị đang mong chờ chúng ta. Các đồng chí phải về đơn vị gấp. Chiều nay trường sẽ tổ chức liên hoan chia tay với lớp học. Sáng mai có xe của quân đoàn đưa các dồng chí trở về đơn vị cũ.

        Một số người trong chúng tôi tiu nghỉu, thoáng buồn vì không được nghỉ phép. Thế là tôi cũng không đến được chỗ Lộc, em trai của tôi để chia tay nữa. Hồi đó chưa có điện thoại để liên lạc như bây giờ, viết thư thì mấy ngày mới tới và bây giờ ra ngoài gửi thư cũng khó nên đành chịu. (Em trai Trần Hoàng Lộc của tôi sau trưởng thành mang quân hàm Thiếu tá, cán bộ Quân chủng phòng không -  Không quân. Sau đó chuyển ngành, hiện nay là Vụ phó Vụ Pháp chế Tổng cục Hải Quan).

        Hôm sau vừa ăn sáng xong, đúng 7 giờ đã có xe đến. Vẫn là những chiếc xe tải chở hàng hóa, chở quân từng đưa chúng tôi về đây học. Anh em tôi nhanh chóng lên xe, trên xe lại vang lên tiếng cười đùa vui nhộn đầy chất lính. Chúng tôi còn trẻ nên ưu tư ít, vui buồn cũng chóng đi qua, qua rất nhanh. Hơn thế, đã mặc áo lính, khi nhận nhiệm vụ đều phải chấp hành một cách nghiêm túc, vui vẻ.

        Chiếc xe chở chúng tôi theo đường số 1, hướng biên giới Tây Nam thẳng tiến. Cách đây hơn một năm, từ căn cứ Long Bình chúng tôi cũng đi theo đường này ra trận. Lần ấy cả đoàn xe đi trong đêm là để giữ bí mật và dễ cho việc cư động xe tải hạng nặng, bộ đội chưa thật hiểu thực chất cuộc chiến tranh. Lần này chúng tôi đi ban ngày, cuộc chiến tranh biên giới đã công khai trên phương tiện thông tin, báo chí không chỉ ở trong nước mà cả nước ngoài. Nhân dân nhiều nước trên thế giới đã hiểu được tội ác dã man của bè lũ diệt chủng Pôn Pốt.

        Trên đường trở về đơn vị lần này, khi qua thành phố tôi chợt nghĩ dến những người quen biết ở quận 11, nhớ đến người em trai là Lộc, ở ngay sân bay Tân Sơn Nhất mà tôi không kịp tới gặp để tạm biệt. Nhiệm vụ của người lính bao giờ cũng phải thực hiện gấp.

        Tôi nhớ đến những đồng đội hành quân ra trận lần đầu ấy bây giờ nhiều người không còn nữa, các anh đã nằm ở các nghĩa trang, cả trên cánh đồng biên giới đầy cỏ năn ngập nước. Đó là các anh Nguyễn Sông Thao, Ngô Khắc Quyển, Trần Vinh, Ngô Duy Phôn, Nguyễn Duy Chinh, Nguyễn Văn Minh, Nguyễn Quy Nhơn cùng rất nhiều cán bộ, chiến sĩ ưu tú đã hy sinh trên biên giới Tây Nam. Nhưng cuộc chiến đấu ấy vẫn còn quyết liệt, đòi hỏi người lính phải hy sinh khi cần. Cho nên chúng tôi không được phép yếu đuối ủy mị.

        Xe bò lên lòng phà Bến Sỏi. vẫn là chiếc phà cũ công nhân kéo bằng tay, hỗ trợ cho cỗ máy có động lực quá nhỏ đưa chúng tôi qua sông. Những người phục vụ trên phà nhìn chúng tôi với đôi mắt thân mật, họ hỏi chuyện vui vẻ, đưa nước mời chúng tôi. Hình như những ngày những đêm đưa rất nhiều bộ đội qua sông rồi lại đón thi hài liệt sĩ qua phà về an táng ở nghĩa trang họ đã biết ra trận là chấp nhận sự hy sinh. Mà sự hy sinh của bộ đội cũng là bảo vệ cuộc sống bình yên cho nhân dân, trong đó có gia đình họ, bảo vệ công việc của họ. Nên họ nhìn chúng tôi những người lính già, những cán bộ, những sĩ quan qua phà để ra trận với thái độ và tình cảm thật sự kính nể, trân trọng.

        Qua phà, chạy một hồi nữa đã thấy rừng Hòa Hội, Búa Lớn. Dáng những cây thốt nốt xòe lá in lên nền trời lại hiện ra quen thuộc. Xe dừng lại khu vực cứ của trung đoàn 273 thân yêu của chúng tôi. Các đồng chí trợ lý cán bộ, tuyên huấn ra tận xe chào đón. Họ vui mừng vì đã có thêm nguồn cán bộ bổ sung vào các vị trí đang thiếu của trung đoàn.

        Đồng chí chủ nhiệm chính trị trung đoàn gặp gỡ chúng tôi ở sở chỉ huy. Chưa kịp uống xong ca nước, chúng tôi lại được nghe một bài giáo huấn ngắn về thời sự quốc tế, trong nước. Tiếp theo là tình hình trung đoàn cùng các đơn vị, từ ngày chúng tôi đi tập huấn. Cuối cùng đồng chí hoan nghênh chúng tôi đã đi học, trở về một trăm phần trăm quân số. Trước mắt các đồng chí ở đơn vị nào, thì cứ về đơn vị đó. Nếu có thay đổi nhiệm vụ, thì trung đoàn sẽ có quyết định điều động sau. Các đồng chí về cứ của đơn vị nghỉ ngơi. Nắm tình hình, rồi ngày mai tất cả trở về chốt của đại đội mình.

        Tôi đi bộ về cứ, khi đi ngang qua quán của Cúc, tôi ghé vào chơi. Chỉ có hai người em của Cúc. Họ vui, hồ hởi khi gặp tôi. Hỏi thăm tôi đủ thứ từ ngày tôi đi học, hỏi về tình hình Sài Gòn. Tôi chưa kịp trả lời thì họ đã hỏi sang câu khác. Không thấy Cúc, tôi hỏi:

        - Cúc đâu hả em?

        Đang vui bỗng thấy hai chị em chùng hẳn xuống, một cô nói:

        - Cúc hôm nay không sang. Từ hôm anh Phú về Sài Gòn Cúc buồn lắm. Làm sao anh để cho chị Cúc buồn thế? Anh đã nói gì để Cúc buồn chăng?

        Cô em nói tiếp:

        - Hồi này chị Cúc ít sang đây. Có mấy người bộ đội hay đến đây chơi. Có mấy anh ngỏ lời với Cúc, nhưng chị Cúc chưa nhận lời ai. Chị vẫn nói với em: “Chị chưa thấy ai được như anh Phú cả. Nhưng mà sao anh ấy quá cao xa, sống quá lý tưởng”.

        Nghe nói vậy tôi bật cười nhưng rối tôi lặng người, phải có cảm tình với mình lắm Cúc mới thổ lộ với mọi người như thế. Vậy thì mình đã có lỗi gì không? Có thể Cúc chưa hiểu hết mình thôi, mình đâu phải là người cao xa, dĩ nhiên đã là người thì phải có lý tưởng, nhưng mình đâu phải sống quá khô khan hay giáo điều. Mà mình chỉ là người lính có ý thức, có kỷ luật chấp hành nghiêm túc các quy định, nhiệm vụ của quân đội. Mà thôi! cũng may là hôm nay mình không gặp lại Cúc. Cũng không có ý định sang nhà thăm Cúc. Ngày mai mình lại ra điểm tựa sát đường biên, sống giữa cảnh giặc dã, bom đạn, nguy hiểm đến tính mạng cũng là chuyện có thể. Không gặp lại Cúc có khi lại nhẹ nhàng hơn. Tôi nhớ lại nhiều đồng đội mình trước khi ra trận có những mồi tình sâu nặng với những người con gái ở quê nhà hay ở vùng đóng quân nào đó, khi hy sinh đã để lại nỗi đau khôn nguôi cho họ. Đó là chưa kể tới người vợ trẻ khi có chồng hy sinh, nỗi đau còn lớn gấp ngàn lần.

        Tôi uống nốt cốc nước chanh, chào hai chị em của Cúc. Rồi trở về khu vực lán hậu cứ của đại đội 1. Hầm hào, với những cái lán thấp lợp tăng vẫn vậy. Anh Thú, anh Khi vẫn coi cứ. Các anh cho tôi biết đại đội 1 đã được bổ sung lính 1977 quê ở Thái Bình, lớp lính 1978 thì quê ở Hải Phòng, Hà Nội, Thanh Hóa. Lính mới nhiều, lớp nhập ngũ 1972 đến 1974 được xem là lính già tuổi quân, bây giờ còn có mấy người coi cứ lên làm, quản lý hay Quản trị trưởng. Quản trị trưởng là chức mới có sau này. cũng có một số người chuyển sang hệ chuyên nghiệp làm chuyên môn khác. Anh Đạc vẫn giữ chức đại đội trưởng, anh Tiến chính trị viên trưởng, anh Quang đại đội phó. Nghĩa là ban chỉ huy đại đội vẫn là những người như ngày tôi đi.

        Tôi nằm xuống cái giát giường gổ ghề làm bằng các cây gỗ nhỏ, khấp khểnh, cộm cộm dưới lưng. Giường đã chiến tất nhiên không được phẳng như những tấm giường phản ở nhà trường phía sau. Ngước lên trần, mái lán vẫn là những tấm ni lông kết lại mỏng mảnh. Anh em bẻ thân cành cây gác lên cho đỡ nóng. Một vài tia nắng chiểu rọi chiếu qua những lỗ thủng. Góc trong lán có những cái ba lô bẹp lép, gia tài của bộ đội ở mặt trận thế đấy. Chiều biên giới nào mà hiện lên trong bài hát trữ tình hay đến thế. Còn chiều biên giới của chúng tôi là đây là ở giữa đất trời nắng lửa, mưa dầm, người chiến sĩ sống giữa hầm hào, công sự, tay chắc súng sẵn sàng chờ giặc tới đánh và sẵn sàng tiến công địch khi thời cơ đến. Nghĩ cho cùng, người nhạc sĩ viết ca khúc Chiều biên giới cũng rất lãng mạn, chính sự lãng mạn ấy chắp cánh cho tâm hồn người nghe, gieo vào lòng người tình yêu cuộc sống, tình yêu Tổ quốc. Bài hát mà chỉ than vãn về gian khổ, tuyệt vọng đây người ta vào tâm trạng cô đơn, não nề là bài hát theo dòng nhạc vàng làm cho người nghe mất hy vọng, mất niềm tin cuộc sống, mất hết ý chí chiến đấu. Bài hát dẫu có viết về sự hy sinh, mất mát, ca từ vẫn phải trong sáng, không chỉ ngợi ca mà cần phải thắp cho người biểu diễn, người thưởng thức hy vọng để vươn lên.

        Ngày mai tôi đến điểm tựa tuyến đầu. Bỗng nhiên tôi nghĩ lại tiếp tục những ngày dài nơi đầu chiến tuyến gian khổ, ác liệt đây, mình phải chuẩn bị tinh thần cao hơn.

        Chợt nghe tiếng đàn chim bay ngang trên vòm trời. Ngước nhìn lên, tôi lại nói thầm, mùa khô gần tới rồi nên trời đây lên cao xanh, nắng sẽ bắt đầu gay gắt hơn. Ai đã sống giữa mùa khô ở điểm tựa trên biên giới Tây Nam sẽ có ấn tượng chẳng bao giờ phai.

        Mỗi năm ở Nam Bộ có hai mùa rõ rệt, mùa mưa dầm dề, nước dâng tràn kinh rạch, đồng ruộng, cá mú nhiều, chim chóc từ đâu bay về rợp trời, ban đêm tiếng ếch nhái, côn trùng kêu rỉ rả bên điểm tựa. Thông thường mùa mưa bộ đội ít cơ động hơn. Thời đánh Mỹ cũng vậy, chiến dịch lớn thường mở vào mùa khô. Nhưng ở biên giới Tây Nam, mùa mưa Pôn Pốt xua lính sang tập kích nhiều vì chúng đoán mưa lớn quân ta không thể ở trong công sự được và cơ động cũng khó khăn. Khi mùa mưa đến, cái nắng, cái gió mang hơi nóng hầm hập, bụi cuốn tung khắp nơi, bụi xộc vào cả hầm hào. Rồi nước sinh hoạt cũng khan hiếm dần.

        Ngày mai tôi ra điểm tựa tiền tiêu. Tự nhiên tôi thoáng nghĩ, không biết cuộc chiến này, cuộc sống này kéo dài đến bao giờ? Không biết cấp trên có ý định xử lý cuộc chiến tranh này như thế nào? Nhưng rồi, tôi thấy mình rơi vào tâm trạng ủy mị nên cố xua đi ý nghĩ ấy. Tôi lại nhớ đến bạn bè, đến quê hương, bố mẹ già đang ở quê hàng ngày ngóng tin tôi. Miên man với những suy nghĩ ấy tôi ngủ thiếp đi. Cho đến khi choàng tỉnh khi anh em gọi tôi dậy ăn cơm tối.

        Thấy mâm cơm có mấy món ăn, thịt lợn kho mặn, rau muống luộc xanh non, tô nước rau trông bắt mắt, thật ra bữa cơm thế này là bình thường, nhưng tự nhiên tôi nhớ tới bữa ăn ở điểm tựa tiền tiêu.

        Bữa cơm của bộ đội bám điểm tựa, ở ban chỉ huy tiểu đoàn, đại đội cũng như chiến sĩ, bữa trưa chẳng khác bữa tối, hôm nào khá thì thêm vài miếng thịt lợn kho với đậu hủ, bữa nào anh nuôi không vượt đường đi chợ được thì ăn với thịt hộp nấu loãng ra, có khi chỉ là nước mắm. Rau xanh vốn là món ăn được người mình thích, không có rau thì bữa ăn nhạt đi, kém hấp dẫn. Nhưng ở điểm tựa kiếm được rau cũng không phải chuyện dễ, từ khi chiến sự xảy ra nhân dân ở vùng này không thể trồng được nhiều rau xanh. Còn rau rừng, gọi là thứ rau tập tàng, mùa khô khó kiếm. Hơn nữa, quân số đông, làm sao kiếm được đủ rau rừng. Vậy cho nên, khi đi tuần tra hay trên đường làm nhiệm vụ gì đó, thấy được cụm rau sam, vạt rau tàu bay là anh em chúng tôi hái bằng được đưa về để anh nuôi cải thiện cho bộ đội. Nhiều lúc tìm được nắm lá bua hay chùm trái me chua để nấu canh là bữa ăn ngon rồi. Lẽ thông thường là khi cuộc sống quá khó khăn, cái ăn, cái mặc thiếu thốn, người ta dễ xa lánh, thậm chí giành giật nhau vì miếng ăn. Nhưng với chúng tôi, trong gian khổ, đói khát, tình đồng chí, đồng đội lại gắn bó keo sơn hơn. Chúng tôi nhường cơm, sẻ áo cho nhau, dành cho các đồng chí sức yếu những món ăn ngon, đồ áo lành lặn hơn. Tình đồng chí, đồng đội nơi chiến tuyến là thế.

        Đó cũng là nét đẹp của bộ đội ta trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, đánh Mỹ và chiến đấu bảo vệ ở biên giới Tây Nam Tổ quốc.

        Dẫu cuộc sống khó khăn, gian khổ, ăn uống đạm bạc như thế nhưng người chiến sĩ trên biên giới Tây Nam không hề nao núng ý chí. Chúng tôi luôn tin tưởng chiến thắng sẽ về ta, bởi một lẽ, chúng ta là chính nghĩa. Chính nghĩa là chiến thắng. Đó là chân lý.

        Sáng hôm sau, tôi ra quán mua chè, thuốc lá, mấy gói kẹo lạc, biết là kẹo này không thể ngon nhưng với lính ở điểm tựa là rất quí. Sau này khi bước vào kinh doanh, đi đây đi đó nhiều, tôi suy nghĩ mãi, tại sao một nước có rất nhiều cây lương thực làm tinh bột như gạo, các loại khoai, đường, mật cũng sẵn tới độ dân xài không hết, lại còn có ca cao, cà phê, vậy mà chúng ta chưa có một loại bánh kẹo nào được người dùng khen ngợi, cao hơn nữa là bánh kẹo có thương hiệu mang tầm quốc tế. Không tự sản xuất nên bánh kẹo ngon hàng năm nước ta phải bỏ ra hàng trăm triệu đô la để nhập khẩu của nước ngoài. Câu trả lời này dành cho các nhà nghiên cứu, chế biến, sản xuất, kinh doanh bánh kẹo ở Việt Nam chúng ta.

        Đeo chiếc ba lô dựng một ít tư trang và thêm mấy gói quà bánh đơn sơ, tôi đón xe sang điểm tựa tiền tiêu sớm. Đường đi vẫn nhiều ổ voi, ổ gà, vẫn những cây gỗ lát ngang đường. Nhiều cây đã gãy vụn vất hàng đống bên đường. Thỉnh thoảng gặp các tổ chốt bảo vệ đường. Cùng anh em công binh dò dầm, cần mẫn từng bước dò mìn, chất nổ, để phòng lính Pôn Pốt lẻn sang cài đêm qua. Người nào cũng mang khuôn mặt thiếu ngủ hốc hác. Tuy vậy, đôi mắt các anh vẫn tinh anh. Dò mìn trên trục giao thông cũng vô cùng vất vả, nguy hiểm, đã có nhiều chiến sĩ công binh hy sinh ngay khi tháo gỡ bom mìn. Hai bên đường vẫn còn ngập nước. Tuy những trận mưa đã giảm nhưng ở cánh đồng các mương hồ đã đầy ắp nên nước chưa tiêu đi đâu được.

        Về tới đại đội 1 gặp cuộc hội ý, giao ban sáng vừa kết thúc. Tôi gặp ở đây đủ tất cả các cán bộ trung đội, tiểu đội, bộ binh, hỏa lực và mấy người ở đơn vị trực thuộc tiểu đoàn đang phối hợp với đại đội. Cũng có mấy người tôi chưa biết tên.

        Vừa thấy tôi mọi người reo lên và vây lấy hỏi chuyện. Tôi mở ba lô lấy trà, thuốc lá, kẹo bánh đãi anh em. Chúng tôi trò chuyện qua lại rất vui vẻ. Mọi người xa Thành phố Hồ Chí Minh đã lâu nên hỏi tôi về sự thay đổi của thành phố như thế nào. Tôi cũng hỏi sức khỏe và mấy người bạn thân về tin tức gia đình ở quê.

        Anh Tiến giới thiệu số cán bộ mới được điếu về với tôi rồi nói:

        - Từ ngày ông đi mọi việc ổn cả, lính mới về nhiều rồi. Thấy anh em chưa thật thành thạo thao tác kỹ chiến thuật nên chúng mình đã huấn luyện cho họ thêm phương pháp xạ kích, kỹ chiến thuật bộ binh. Qua đây cũng thấy thêm, công tác huấn luyện ở các trung tâm chưa đáp ứng được yêu cầu của chiến trường . Phải chăng còn do chương trình huấn luyện hiện nay nhiều quá nên dẫn tới huấn luyện nhanh. Nhớ lại trước kia chúng mình được huấn luyện kỹ, với phương châm: “Thao trường đổ mồ hôi nhiều, chiến trường đổ máu ít”. Không biết khẩu hiệu đó có còn ở các trung tâm huấn luyện tân binh nữa không. Chúng ta cũng vừa huấn luyện anh em thêm một môn có thể nói là mới, là kỹ thuật tháo gỡ các loại mìn địch và sử dụng mìn chống lại địch xâm nhập ở tuyến biên giới Tây Nam.

        Dừng một lát, anh nhìn tôi rỗi nói tiếp:

        - Ông phải nên đi dứng cẩn thận ở đây mìn nhiều lắm đấy.

        Anh Tiến dặn dò tôi như người anh với đứa em. Có phải anh quên tôi từng chiến đấu ở đất này rồi hay tính anh thường như vậy đối với mọi người.

        Bọn lính Pôn Pốt thường lẻn sang cài mìn thì tôi đã biết, nhưng có lẽ hiện tại chúng gài nhiều mìn, chất nổ nên anh Tiến mới dặn dò kỹ vậy.

        Anh Đạc vỗ vai tôi thân mật hỏi nhỏ nhỏ:

        - Học xong sao anh Phú không làm chuyến về Thái Bình thăm nhà.

        Tôi cười cho anh biết vì nhiệm vụ cấp bách lắm nên vừa học xong là có xe đưa chúng tôi lên đây ngay. Các thủ trưởng bảo là chưa cho đi phép lúc này vì nhiệm vụ cấp bách lắm, hãy đưa kiến thức vừa học lên điểm tựa mà thực hành. Họ còn cho biết thêm là mùa khô tới, sẽ có nhiều chuyển động lớn về quân sự nên không một ai được đi phép. Nghe các thủ trưởng bảo vậy, chúng tôi chấp hành ngay, không một ai than thở hay kiếm cớ này, cớ nọ để về quê cả. Không chỉ nhiệm vụ mà mình còn có lòng tự trọng nữa.

        Anh Đạc nhìn tôi thông cảm, chia sẻ. Trò chuyện một lát về bản thân, chuyện học hành, tôi cho các anh biết về những thông tin thời sự, về đời sống dân tình ở Sài Gòn. Tôi thành thật cho họ biết là đời sống đa số dân lao động ở thành phố đang gặp nhiều khó khăn, nên tư tưởng nhiều người cũng diễn biến phức tạp lắm. Tuy vậy, thành phố rất bình yên.

        Anh em hỏi tôi về sinh hoạt của học viên, tôi vui vẻ cho họ biết, trong thời gian học anh em chúng tôi rất ít khi ra khỏi trường, chủ nhật thường mua đồ về tổ chức những cuộc nhậu đơn sơ cho vui. Nhiều người muốn đi phép thăm gia đình vì đã lâu chưa được thăm quê nhưng không được. Nhưng khi tâm sự, chúng tôi lại thấy mình được đi học thế này cũng đã hơn anh em khác đang bám điểm tựa dọc biên giới rồi. Vậy là ai cũng yên tâm. Thực tình, chúng tôi rất nhớ đơn vị, nhớ đồng đội nên ai cũng muốn về biên giới gấp, không ai tụt tạt để làm những việc có tính chất cá nhân cả.

        Nghe tôi nói vậy, các anh rất vui. Sống với nhau đã lâu, các anh và tôi rất hiểu nhau. Nhân tiện, anh Đạc và anh Tiến cho tôi biết về tình hình địch, nhất là những đơn vị của chúng đang ở đối diện với các cụm điểm tựa của ta. Ngoài những đơn vị cũ, địch tăng cường một số đơn vị mới, có thể chúng kéo từ nơi khác đến.

        Lính Pôn Pốt vẫn rất chai lì, chúng có thể nằm phục kích giữa cánh đồng sình lấy hay bên bụi rậm đầy vắt, sên. Ban đêm hay thấy những vị trí không có quân ta chốt giữ là chúng mang mìn mò sang, cứ một tổ vài ba tên với rất nhiều mìn, chôn trên các con lộ đất và cả trên bờ ruộng. Lính Pôn Pốt dã man tới độ luôn có đã tâm giết hại dân thường. Với chúng tất cả là kẻ thù, cần phải giết. Hình như đám giặc này ghiền giết người mất rồi. Chúng đã giết dân Campuchia, lại còn muốn giết người Việt Nam. Hễ nhắc tới bè lũ diệt chủng này là tôi nhớ đến tội ác trời không dung, đất không tha của chúng với đồng bào ta ở dọc biên giới Tây Nam. Chúng chém, đập đầu người già, trẻ em, dùng lưỡi lê đâm thủng ruột phụ nữ đang mang thai. Giết xong, chúng vứt xác xuống giếng, xuống kênh rạch. Chúng ném thi thể người xuống giếng là để triệt nguồn sống luôn. Tội ác đầy thú tính ấy chính là căn bệnh vô phương cứu chữa của một đội quân diệt chủng, xâm lược. Chúng phải bị trừng phạt đích đáng.

        Có thể nói, từ ngày lên biên giới Tây Nam làm nhiệm vụ, sư đoàn 341 đã đến rất nhiều địa bàn các tỉnh có đường biên. Ở đâu địch tập trung đông quân, chiến sự diễn ra ác liệt là sư đoàn chúng tôi cơ động đến đánh. Nhưng ở địa bàn Tây Ninh là lâu nhất. Những người lính sư đoàn 341 gắn bó với mảnh đất này sâu sắc, đã có những trận đánh lớn, thắng lớn, nhưng cũng có những trận bộ đội ta hy sinh và bị thương khá nhiều.

        Từ khi đến làm nhiệm vụ đánh địch trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, dải đất trọng yếu trong cuộc chiến đấu bảo vệ tuyến biên giới Tây Nam, chúng tôi biết thêm về lịch sử, văn hóa dân gian về vùng đất này.

        Địa bàn Tây Ninh có tính chất chiến lược quan trọng trong hai cuộc chiến tranh giải phóng đất nước. Tây Ninh là vùng đất nối giữa miền Đông và miền Tây Nam Bộ, tức là Đồng Nai, nay là Bình Dương với Long An, núi Bà Đen là điểm cao có thể khống chế toàn vùng. Thời miền Nam tạm chiếm, Mỹ - ngụy bố trí ở Tây Ninh nhiều đơn vị được xem là mạnh của chúng.

        Trong kháng chiến chống Mỹ, Tây Ninh có căn cứ của Trung ương Cục Miền Nam, bộ chỉ huy Miền. Qua lịch sử tổng kết chiến tranh, chọn nơi này dứng chân là để các nhà lãnh đạo thuận tiện chỉ huy hai quân khu lớn là quân khu 7 và quân khu 9 và các đơn vị biệt động, dân chính hoạt động trong nội thành Sài Gòn - Gia Định.

        Tây Ninh là cửa ngõ của thành phố Sài Gòn - Gia Định. Từ biên giới Tây Ninh đến thành phố không thật xa. Thời chiến tranh chống Mỹ, Tây Ninh nằm trong vùng tam giác sắt. Tây Ninh cũng tiếp giáp với đất thép Củ Chi. Địch thường mở những chiến dịch lớn càn quét trên đất Tây Ninh. Chiếm được vùng đất này, khống chế điểm cao là núi Bà Đen xem như là thắng lợi của chúng. Nhưng các chiến dịch, trận càn của Mỹ - ngụy đều bị quân giải phóng và lực lượng quân sự địa phương đánh bại.

        Có phải nhận thấy địa bàn quan trọng nên ngay từ dầu, bè lũ Pôn Pốt đã xua quân sang xâm lấn, đốt phá, giết hại đồng bào ta ở rất nhiếu làng ấp ở đây. Và, sau này, chúng tập trung những sư đoàn mạnh nhất dọc biên giới tiếp giáp với Tây Ninh. Chúng đã tổ chức những trận đánh hòng lấn chiếm vùng đất mang tầm chiến lược quan trọng này chăng? Nhưng các cuộc xâm lăng, lấn chiếm đất của chúng đều bị chúng ta bẻ gãy.

        Thời gian này dọc tuyến biên giới một số nơi đã được bố phòng với những bờ đất, bãi chông. Đó là những công trình phòng chống giặc sang xâm lấn của địa phương. Chống giặc theo phương thức truyền thống. Xây dựng làng ấp tự vệ chống giặc, bảo vệ đất đai, mùa màng trong hai cuộc kháng chiến giải phóng nhân dân ta đã làm và mang lại hiệu quả tốt.

        Đứng chân ở biên giới thuộc tỉnh Tây Ninh, các đơn vị sư đoàn 341 cũng như các sư đoàn chủ lực khác được sự hỗ trợ rất lớn của chính quyền và nhân dân địa phương. Ngay từ những ngày đầu chiến tranh bùng nổ, tỉnh ủy Tây Ninh đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị, trong đó có quân đoàn 4 để đánh giặc, bảo vệ nhân dân. Các làng, xã đều có dân quân, du kích tham gia chiến đấu với bộ đội chủ lực. Tỉnh ủy ra nghị quyết chuyên đề xây dựng phòng tuyến biên giới, phát động nhân dân toàn tỉnh 10 ngày công từ ngày 10 đến 20 tháng 6 năm 1978, đã có bốn mươi vạn lao động, đào đắp trên khoảng nửa triệu mét khối đất, xây năm mươi cây số bờ thành , cắm ba mươi vạn cây chông chống giặc xâm lấn. Trong các đợt làm nhiệm vụ đã có năm mươi tư người hy sinh, chín mươi tư người bị thương.

        Ngoài ra, chính quyền và nhân dân Tây Ninh cũng đã hỗ trợ đắc lực vế vật chất cho các đơn vị chủ lực. Sau này chúng tôi được biết, khi các đơn vị chủ lực từ xa đến chưa kịp mang theo lương thực, thực phẩm, tỉnh Tây Ninh đã cấp đầy đủ để các đơn vị ấy bước vào làm nhiệm vụ.

        Tây Ninh cũng là địa phương huy động đông đảo lực lượng thanh niên xung phong, tự vệ, dân quân du kích kết hợp với bộ đội chủ lực làm nhiệm vụ đánh giặc Pôn Pốt xâm lấn biên giới.

        Khi nhân dân Campuchia từ trong nước chạy sang lánh nạn, tỉnh Tây Ninh đã dành đất, huy động nhân lực xây dựng những làng trại với đầy dủ phương tiện để nhân dân bạn nương náu, có cái ăn, cái mặc. Trại Bến Sắn là nơi để nhân dân bạn sinh sống đông nhất, được các nhà báo trong nước và quốc tế đánh giá cao về tính nhân đạo dành cho người tị nạn.

        Nhân dân Tây Ninh, cũng như khắp các tỉnh có đường biên tiếp giáp với Campuchia phân biệt rõ tình đoàn kết với nhân dân Campuchia với mối thù bè lũ diệt chủng Pôn Pốt khi chúng tàn sát đồng bào ta. Trong tiến trình lịch sử, đồng bào ta ở biên giới cùng với nhân dân bạn luôn đoàn kết keo sơn, dọc đường biên có cả những khu chợ để cho nhân dân hai bên mua bán, trao đổi hàng hóa, người dân Campuchia nổi tiếng về sự thật thà. Chia ngọt sẻ bùi vốn là truyền thống của nhân dân Việt Nam - Campuchia. Có những lúc lũ lụt xảy ra ở phía Campuchia, nhân dân bên đó chạy sang lánh thiên tai, bà con ta sẵn sàng nhường nhà cửa để nhân dân bạn ở, giúp đỡ lương thực, thực phẩm, dành cả chuồng trại để chứa gia súc. Ngày giặc Mỹ ném bom hủy diệt làng ấp ta dọc đường biên, đồng bào ở Tây Ninh đã lánh sang Campuchia và được nhân dân bạn giúp đỡ tận tình. Trong lịch sử hàng trăm năm, đã có biết bao nhiêu trai gái hai bên kết hôn với nhau. Dân lao động, nhất là người làm ruộng, sống chân tình, dầm mưa dải nắng, nên gặp người cùng cảnh ngộ là thương quí nhau.

        Là nơi được gọi phên giậu của đất nước, đồng bào ở biên giới Tây Nam, trong đó có nhân dân Tây Ninh luôn giữ chắc bờ cõi. Tôi đã có dịp gặp nhiều người nông dân ở đây, họ kể rằng, âm mưu của bè lũ Pôn Pốt có từ rất lâu, ngay khi chúng ta vừa giải phóng miền Nam, chúng đã cho những tên lính cải trang thành nông dân sang đất ta gọi là xâm canh, khai khẩn thêm đất để trồng trọt, cho dù đất đai phía bên đó rộng mênh mông, dân cư thưa thớt. Thấy họ làm những việc trật với tình hữu nghị, bà con ta giải thích rằng đây là đất Việt Nam, bọn đó vẫn im lặng. Thế rồi, hàng ngày xảy ra những vụ nông dân bị vấp phải mìn ngay trên thửa đất mình cày cấy, gieo trồng từ mấy đời. Ai đã cài mìn, chất nổ lên ruộng đất của nông dân? Một câu hỏi được đặt ra và không khó lắm, bà con đã bắt được tại trận những tên lính Pôn Pốt khoác áo nông dân đưa mìn sang giết người lao động. Thời gian đầu, để giữ tình hòa hiếu, chúng ta giải thích cho họ làm vậy là phạm nhiều tội như xâm phạm đến đất đai của nông dân Việt Nam, nổ mìn, phạm tội giết người lương thiện là trái với lời Phật dạy và lương tâm làm người. Nghe ta ân cần giải thích họ cúi đầu nhận tội. Ta phóng thích bọn đó. Nhưng ít lâu sau lại bắt được nhiều tên, trong đó có tên từng bị bắt. Hỏi kỹ mới hay, chính bọn chúng bị Ảng Ka bắt đi cài mìn gây tội ác với nhân dân Việt Nam. Biết là gây tội nhưng không đi sẽ bị

        Ăng Ka đập đầu chết.

        Nhân dân lao động không bao giờ hận thù nhau. Họ sống với những gì mình có, hưởng thụ bằng sức mình bỏ ra. Tình yêu của nhân dân, đặc biệt là nông dân dành cho ruộng, vườn, đất đai viên trạch. Họ chỉ mong có cuộc sống bình yên. Nhưng khi có kẻ thù xâm lược, lấn chiếm đất đai thì họ không bao giờ tha thứ.

        Trên hướng đại đội 1 chúng tôi đảm nhiệm tình hình địch vẫn im ắng, nhưng ở hướng chùa Bạch Bột của trung đoàn 266 và 270 chốt giữ thì chiến sự lại diễn ra thường xuyên căng thẳng, ác liệt. Địch luôn tổ chức luồn sâu mật tập, tiến công các chốt của trung đoàn 270 và 266. Theo thông báo trung đoàn 270 bị tổn thất đáng kể.

        Trung đoàn 270 là một trong ba trung đoàn bộ binh mạnh của sư đoàn 341. Trong kháng chiến chống Mỹ, khi bám trụ điểm chốt ở miền Đông Nam Bộ, trung đoàn đã chiến đấu xuất sắc, kìm chân, đánh tan những đơn vị được gọi là mạnh của quân ngụy. Trong các trận tiến công địch giải phóng Xuân Lộc, dù gặp vô cùng khó khăn khi địch sử dụng vũ khí tối tân, hủy diệt, nhưng đơn vị đã chiến đấu ngoan cường, cùng các đơn vị bạn, quét sạch địch, giải phóng vùng Xuân Lộc, Biên Hòa. Vậy mà tại biên giới Tây Nam này, trung đoàn lại gặp những khó khăn, tổn thất thì đủ biết cuộc chiến đấu chống bè lũ Pôn Pốt để bảo vệ biên giới gian nan đến như thế nào.

        Một tin không vui đến với chúng tôi là đồng chí Vân , trung đoàn trưởng 270, do áp lực nặng quá, bị choáng đầu ngã gục không tiếp tục chỉ huy trung đoàn được nữa. Trung đoàn trưởng Vân là một cán bộ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ. Anh Vân đã chiến đấu nhiều chiên trường, gan dạ, dũng cảm, chỉ huy trung đoàn 270 giành nhiều thắng lợi trên biên giới Tây Nam này. Cán bộ, chiến sĩ trong trung đoàn rất cảm phục anh Vân, không chỉ trong chỉ huy chiến đấu mà trong cuộc sống hàng ngày anh sống chan hòa, cởi mở.

        Trung đoàn 270, là một đơn vị chủ lực, phải căng ra trên một tuyến phòng ngự khá dài, đối mặt với lối đánh du kích của Pôn Pốt, đã có lần chúng luồn qua được tuyến phòng ngự của một số đơn vị rồi bất ngờ nổ súng tập kích gây khó khăn và thiệt hại cho ta. Sư đoàn phải điều lực lượng dự bị tới hợp đồng đánh tan đội hình địch, tiêu diệt, đẩy lùi được quân tập kích. Sau trận ấy, trung đoàn phải dành một thời gian ngắn cũng cố rồi lại vào trận đánh mới. Cũng như trung đoàn 273, từ khi lên làm nhiệm vụ ở biên giới, cán bộ, chiến sĩ trung đoàn 270 đường như không có thời gian nghỉ ngơi, trong khi đời sống vật chất khó khăn, kẻ thù nham hiểm. Dù vậy, trung đoàn đã đánh nhiều trận mang lại chiến thắng, góp phần giữ vững tuyến phòng ngự trên biên giới.

        Nhưng có lẽ do áp lực trách nhiệm lớn của một trung đoàn trưởng ở hướng chính diện, hơn nữa, con người ta khi đã đứng tuổi sức lực giảm sút, lại sống giữa môi trường căng thẳng, thời tiết khắc nghiệt, nên sức khỏe anh Vân mới bị suy sụp đột ngột đến như vậy. Người từng trải trong chiến đấu, có ý chí cao như anh Vân không phải vì trận đánh vừa qua khốc liệt quá đã khiến tinh thần anh dễ dàng gục ngã được.

        Sư đoàn điều gấp đồng chí thiếu tá Lê Hải Anh, trưởng ban tác chiến sư đoàn, xuống thay đồng chí Vân. Đồng chí Anh là cán bộ trẻ, sức khỏe tốt, giữ chức trưởng ban tác chiến đã lâu nên nắm rõ các đơn vị, trong đó có trung đoàn 270. Cấp trên còn tăng thêm một số đơn vị phối hợp với trung đoàn 270.

        Với kinh nghiệm chỉ huy và từng làm trưởng ban tác chiến sư đoàn, đồng chí Lê Hải Anh đã nhanh chóng cũng cố, xốc lại đội hình, chỉ huy đơn vị đánh mấy trận và mang lại chiến thắng. Từ đó, trung đoàn 270 lấy lại thanh thế của một đơn vị chủ lực mạnh, cán bộ và chiến sĩ có quyết tâm chiến đấu cao. Trung đoàn 270 đã giữ vững các điểm tựa, trong các trận đánh sau đó đơn vị này thường được giao những nhiệm vụ quan trọng. Đó là luồn sâu vào đội hình địch, đảm nhiệm hướng chính diện. Dù nhiệm vụ khó khăn tới đâu, trung đoàn vẫn hoàn thành một cách xuất sắc, thu được những chiến công vang đội, xứng đáng là một trong những trung đoàn chủ lực của sư đoàn 341. Trong những chiến công đó có đóng góp lớn của trung đoàn trưởng Lê Hải Anh.

        Đồng chí Lê Hải Anh sau này mang quân hàm trung tướng, chức vụ Phó Tổng tham mưu trưởng. Khi nghỉ hưu đồng chí Anh được chúng tôi bầu làm Trưởng ban liên lạc hội cựu chiến binh sư đoàn 341. Với bản tính năng nổ, hoạt bát, quan hệ rộng, đồng chí Lê Hải Anh đã góp phần tập hợp anh em cựu chiến binh sư đoàn sống khắp cả nước về một mối, giúp đỡ những người hoàn cảnh khó khăn. Các dịp kỷ niệm năm chẵn ngày thành lập sư đoàn, đồng chí Lê Hải Anh cùng ban liên lạc đã tổ chức họp mặt cựu chiến binh rất trọng thể. Rất tiếc, đồng chí đã từ trần năm 2016. Tôi và nhiều đồng đội cũ đã đến viếng tiễn đưa Trung tướng Lê Hải Anh từ Hà Nội về an táng tại quê nhà Thanh Hóa .

        Trong suốt thời gian phòng ngự hay tiến công địch, bên cạnh sư đoàn 341 còn có các đơn vị trực thuộc quân đoàn phối hợp tác chiến. Đó là trung đoàn xe tăng, sau này cơ cấu biên chế thành lữ đoàn 22 tăng, thiết giáp.

        Các tiểu đoàn, đại đội tăng, thiết giáp thuộc lữ đoàn 22 được bố trí đội hình cùng đơn vị bộ binh. Thông thường tăng, thiết giáp đứng chân sau đội hình bộ binh, nhưng ở biên giới Tây Nam, xe tăng, thiết giáp có khi đứng cạnh các điểm tựa, sẵn sàng đánh địch lấn chiếm và phản công, tiêu diệt địch. Bộ đội tăng, thiết giáp cũng chịu đựng gian khổ như bộ binh, có khi còn gian khổ hơn vì cơ động xe qua địa hình bùn lầy. Đã có những chiến sĩ xe tăng hy sinh trên biên giới Tây Nam.

        Trung đoàn pháo binh 55 của sư đoàn là một đơn vị pháo mạnh, luôn kịp thời chi viện cho các đơn vị bộ binh. Pháo binh đứng phía sau nhưng cán bộ tác chiến, chiến sĩ trinh sát, thông tin nhiều khi lên tận điểm tựa để phát hiện mục tiêu, báo về trận địa để lên bảng bắn, rồi chỉ mục tiêu cho pháo bắn tiêu diệt địch. Nhiều lúc, trận địa pháo gặp sình lầy, chiến sĩ phải dùng cây đóng thành từng mảng làm giường cho pháo. Kéo pháo qua địa hình phức tạp, lầy lội hay gập ghềnh đã khó, làm giường cho pháo càng khó khăn hơn vì giường phải thật chắc để giữ thăng bằng cho khẩu pháo. Trong trận tiến công địch ở cánh đồng trước bờ đập ấy, khi bộ binh gặp khó khăn nan giải, chính pháo binh đã chi viện rất hiệu quả, nã đạn tiêu diệt những cụm chốt của địch trên bờ đê, khiến đội hình chúng tan rã.

        Bộ đội công binh, như lữ đoàn 25, sau này đổi tên là lữ đoàn 550 công binh, của quân đoàn đã phối hợp với sư đoàn 341 trong suốt thời gian chiến đấu. Đầu năm 1978 này, đã mở đường, ra tháo bom mìn, chất nổ cho sư đoàn 341 và sư đoàn 9 tấn công địch ở Ba Vét 2, Khánh An, Khánh Bình, Sầm Rông, ngã tư Nhà Thương. Các chiến sĩ công binh dầm mưa, nửa người ngập trong bùn nước, bắc cầu, đắp đường cho bộ binh và các phương tiện khác tiến lên phía trước.

        Công binh là binh chủng đi trước về sau. Khi chiến dịch hay trận đánh vừa lên phương án, bộ đội công binh đã có mặt ở thực địa để mở đường và khi trận đánh kết thúc, bộ đội công binh còn phải ở lại để thu dọn chiến trường.

        Ở chiến trường biên giới Tày Nam này cũng thế, trước khi bộ binh hành quân, công binh đã đi mở đường, bắc cầu qua sông, qua kinh rạch, làm công sự lớn. Công binh ở mặt trận biên giới Tây Nam đã tháo gỡ không biết cơ man nào là mìn, chất nổ do lính Pôn Pốt sang cài trên đất ta.

        Các đơn vị bộ đội đặc công, binh chủng dặc biệt tinh nhuệ của quân đội ta, đã có mặt ngay từ dầu những ngày chiến sự diễn ra. Lên biên giới là vào trận ngay. Bằng lối đánh vào tận hang ổ địch những đòn bất ngờ, gây cho chúng sự hoảng loạn tinh thần.

        Tôi muốn lược ghi, chắc chắn là mới nêu được một phần nhỏ chiến công của các quân binh chủng của Quân đội ta đã chiến đấu ròng rã suốt ba năm trên biên thùy Tây Nam Tổ quốc. Đầy chính là lời tri ân của một người lính bộ binh với đồng đội, đặc biệt là cán bộ, chiến sĩ đã quả cảm hy sinh cho sự nghiệp giữ nước, bảo vệ biên giới Tây Nam Tổ quốc .

        

        Sau một thời gian dài bám điểm tựa đánh và tiến công địch, cấp trên điều lực lượng dự bị Bộ Tổng Tham Mưu là sư đoàn 2 của Quân Khu 5 đến thay thế tuyến phòng ngự của trung đoàn 266 và 270. Trung đoàn 270 và trung đoàn 266 lùi về sau cũng cố lực lượng.

        Sư đoàn 2 anh hùng, còn gọi là sư đoàn 2 thép, trong kháng chiến chống Mỹ, tên tuổi sư đoàn gắn liến với mảnh đất Quân khu 5, từng sang làm nhiệm vụ quốc tế ở nước bạn Lào, tham gia chiến địch Đường 9 Nam Lào năm 1971. Trong sư đoàn có trung đoàn 1 hay còn gọi là đoàn Ba Gia, ba lần được tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang.

        Sư đoàn 2 thép kiên cường đánh Mỹ, làm nên nhiều chiến công lẫy lừng, nay lại có mặt ở chiến trường biên giới Tây Nam để đánh bè lũ Pôn Pốt xâm lược. Được biết, sư đoàn 2 từ đất Quảng, khi nhận nhiệm vụ đã đánh giặc suốt dải biên giới từ Kontum đến miền Tây Nam Bộ. Được tin sư đoàn 2 thép tới, cán bộ, chiến sĩ chúng tôi vui mừng khôn xiết vì có thêm đơn vị mạnh cùng hiệp lực.

        Khi trung đoàn 270 và trung đoàn 266 đi chuyển về phía sau cũng cố thì trong giai đoạn này trên tuyến tiền tiêu chỉ còn lại trung đoàn 273 chúng tôi. Thời gian này trung đoàn chúng tôi kiên cường bám giữ tuyến đầu biên giới ở khu vực đường 13 quanh ngã ba Săng Ke.

        Được chọn ở lại bám điểm tựa lại phải đảm nhiệm một vùng rộng lớn hơn, trung đoàn 273 đã xác định nhiệm vụ rất nặng nề, cần phải quyết tâm cao hơn nữa.

        Thời điểm này, theo nhận định của cấp trên là bọn Pôn Pốt sẽ dùng thủ đoạn luồn sâu, mật tập các chốt thuộc địa bàn của trung đoàn 273. Nhất là khu vực đại đội 1, tiểu đoàn 1. Trước tình hình đó, ban chỉ huy đại đội thường xuyên đôn đốc anh em tích cực canh gác. Tích cực cũng cố ủng hộ hầm hào, làm nhiều vụ chiến đấu. Ban đêm phải trực chiến và canh gác năm mươi phần trăm quân số. Tổ chức thêm nhiều bãi mìn chống giặc xâm lấn. Tăng cường đạn cối thật nhiều, lấy sẵn các vật chuẩn, mục tiêu bắn, sẵn sàng hỗ trợ tốt nhất cho các hướng trong đêm. Hai khẩu đội cối 60 ly đã được tăng cường với cơ số đạn lên tới 300 quả một khẩu. Với số đạn này, phát huy tốt, thì nó là loại vũ khí lợi hại nhất để tiêu diệt, đập tan âm mưu của bọn Pôn Pổt mật tập tiến công trong đêm.

        Gác đêm ở điểm tựa trên biên giới vất vả, gian nan không thể kể hết. Một đơn vị bố trí rất nhiều vọng gác, các vọng gác không nên dàn hàng ngang mà theo địa hình, có khi phải bung nống vọng gác lên phía trước, cách công sự chính cả trăm mét. Mỗi đêm chia làm hai ca, ca đầu gác từ 6 giờ sáng đến 12 giờ khuya, ca thứ hai gác nhận nhiệm vụ thay thế từ 12 giờ đến sáng hôm sau, tức là 6 giờ sáng. Nếu thiếu quân số phải huy động cả anh nuôi, cần vụ, có khi cán bộ trung đội, đại đội cũng ra vọng gác mà ngồi canh giặc.

        Gác đêm ở điểm tựa tiền tiêu liên tục sáu giờ trong tình hình căng thẳng vô cùng, không thể ngủ vì chẳng may khi chợp mắt địch lẻn vào là tính mạng người gác không thể còn mà địch sẽ chọc thủng qua tuyến phòng ngự đánh thẳng vào phía sau thì nguy cơ chưa biết thế nào. Một vọng gác bị chọc thủng, có khi cả tuyến điểm tựa bị phá vỡ.

        Ở biên giới Tây Nam, gác đêm còn phải đối mặt với thứ giặc nữa là muỗi. Rất nhiều các loại muỗi, có loại muỗi nhỏ, nhỏ tới độ khó nhìn thấy, đốt rất dau, có loại muỗi thân to, thấy được cả vệt vằn, đốt không đau nhưng chỉ cần một mũi chích của muỗi vằn ấy là bị sốt liền. Sốt xuất huyết ở biên giới khiến con người toát mồ hôi hột, người nóng như thiêu, vật lộn trên võng, trên phản như phát điên. Đã có người mất hay bị thọt chân, mù mắt vì dùng thuốc không đúng cách khi sốt rét.

        Biết là muỗi cũng phải ngồi hoặc đứng gác. Dùng cách hun khói, tất nhiên là không thể được. Cũng không thể dùng tay đập hay dùng quạt xua vì sợ địch phát hiện ra tiếng động là phải trả giá bằng cái chết và có khi mất cả tuyến phòng ngự. Vậy là mỗi người chỉ dùng cái khăn nhỏ nhẹ nhàng đuổi sinh vật bé nhỏ, tàn ác, đồng minh của kẻ thù Pôn Pốt ấy bay đi.

        Bây giờ đây trên thị trường xuất hiện nhiều thứ thuốc diệt muỗi, diệt côn trùng, tôi chợt nghĩ, giá như hồi ở biên giới Tây Nam có những loại thuốc này thì hay biết mấy. Tôi lại nhớ, lại thương đồng đội mình khi bị sốt rừng hành thân thể. Nhiều người bị sốt rét nhiều đã ảnh hưởng đến sức khỏe sau này.

        Cũng vậy, khi trở về quê hương, sống cuộc sống thanh bình, kinh tế tương đối ổn định, những lúc ngồi trước mâm cơm, có khi là bàn tiệc, với nhiều món ăn ngon, gọi cách khác là đủ các món sơn hào hải vị, tôi lại nhớ tới bữa cơm, có khi chỉ là vắt cơm, gạo hẩm, có lúc phải độn bo bo, bột mì, thức ăn chỉ là vài nhát đậu hủ, rau muống, bát nước luộc rau nhạt. Những ngày mùa mưa, mưa dầm dề, từ hầm ngó ra mưa trắng trời, cồn cào vì đói. Rồi những đợt luồn sâu xuyên đêm tối dưới trời mưa dầm, luồn trong rừng tre gai, băng cánh đồng trống, nửa người chìm trong màng nước lạnh giá, rồi đỉa, rồi sên, vắt bám hút máu. Thức ăn chỉ là vắt cơm nguội hay bánh lương khô. Có khi hết cả cái ăn, cả đơn vị nhịn đói, đói đến quay quắt. Tôi cũng nhớ đến nhiều trận có đồng chí bị lạc, chết đói, chết khát trong rừng sâu. Nhớ thương đồng đội gian khổ khi mình được sống yên bình, cái ăn, cái mặc đã đầy đủ, tôi không cẩm nổi nước mắt.

       

        Chính trong thời gian này, đại đội chúng tôi nói riêng và toàn trung đoàn, sư đoàn nói chung, đã tổ chức nhiều trận diễn tập, đánh địch trong đêm để anh em chiến sĩ mới làm quen với các tình huống chiến đấu. Rất có thể chúng sẽ có nhiều trận đánh lớn trong thời gian tới. Toàn tuyến chốt của chúng ta vẫn im lặng. Nhưng khí thế đánh địch, chống địch tập kích đã thật nóng lên. Anh em lính mới nhiều, nhưng cũng đã được học tập hướng dẫn rất bài bản. Rất chi tiết và được tiếp thu kinh nghiệm chiến đấu của các lớp đàn anh, nên anh em trẻ cũng đã được nâng cao bản lĩnh của lính chiến.

        Qua nắm bắt tình hình cho thấy trong đơn vị cán bộ chiến sĩ công tác chuẩn bị tốt, tinh thần bộ đội cao, công tác hậu cần đảm bảo khẩu phần ăn, thuốc men đầy đủ. Nhiệm vụ các đơn vị là phải đập tan và bẻ gãy chiến thuật luồn sâu, mật tập của Pôn Pốt. Điều quan trọng nhất là phải phát hiện địch sớm. Chủ động đánh địch không để bị bất ngờ, sẵn sàng chiến đấu tiêu diệt địch ngay. Dưới sự chi viện tối đa của cối 60 ly của đại đội và cối 82 ly của tiểu đoàn cùng các loại hỏa lực của cấp trên. Hỏa lực của chúng ta sẽ áp đảo địch ngay lúc khai chiến, bắn áp đảo, bắn tiêu diệt những cụm hỏa lực địch. Mất hỏa lực, đám lính Pôn Pốt sẽ không có lực lượng hỗ trợ, tinh thần bất an, đó là thời cơ cho bộ binh ta tiêu diệt, làm tan rã đội hình chúng. Trận này nhất định sẽ chiến thắng. Chúng ta đang như những người thợ săn đầy kinh nghiệm đầy bản lĩnh đang giăng lưới trời, đón chờ tiêu diệt bọn thú dữ hung hăng mất hết nhân tính này.

        Cũng có thể nhờ kinh nghiệm đối mặt với kẻ thù một thời gian dài, hay linh tính mách bảo mà từ trung đoàn, tiểu đoàn cho đến cán bộ đại đội, đều xác định là Pôn Pốt sẽ tập kích lớn vào khu vực này trong mấy ngày tới. Trinh sát cũng cho biết là địch có động thái đi chuyển quân tới sát đường biên, tung từng tốp thám báo vào sát điểm tựa của ta để dò lực lượng và tìm chỗ hở để đánh lén, tập kích. Cán bộ tiểu đoàn, đại đội, thường xuyên nhắc nhở, đôn dốc anh em tăng cường cảnh giác cao độ. Thời gian đi qua từng phút, từng giờ, tâm trạng người lính ở điểm tựa luôn căng thẳng.

         Cũng đúng thôi, tuy rằng được học tập, huấn luyện nhưng rất nhiều anh em chưa tham gia chiến đấu trận nào vẫn tỏ ra hồi hộp lo lắng là phải lắm.

        Trước đây, tranh thủ thời gian địch lùi quân ra xa, các tiểu đoàn, đại đội đã tổ chức diễn tập, với giả định nhiều tình huống diễn biến phức tạp diễn ra. Đặc biệt là phương án chống bọn Pôn Pốt mật tập. Nhờ những đợt diễn tập ngắn, ở tại điểm tựa như thế, các chiến sĩ mới chỉ được huấn luyện những thao tác cơ bản, bắn đạn thật súng bộ binh, nay được hướng dẫn thêm nhiều thao tác, cơ động trong công sự, sử dụng lựu đạn thật, các loại hỏa súng B40, B41, đánh chặn địch khi chúng vào sát điểm tựa và tiến công địch khi có cơ hội. Kinh nghiệm của cán bộ từng chiến đấu vô cùng phong phú. Từ chỗ rất lo lắng, anh em lính mới đã hồ hởi mong được chiến đấu ngay.

        Lúc này, chúng ta chờ địch sang để đánh tiêu diệt, chứ không hề tấn công sang địa bàn chúng. Sự đợi chờ trong thế này cũng gây ra tâm trạng chiến sĩ ít nhiều căng thẳng.

        Theo phân công, nếu xảy ra tác chiến kể cả ban đêm, đồng chí Quang đại đội phó, cùng một liên lạc xuống tăng cường chiến đấu với trung đội tiền tiêu là trung đội 1. Trung đội này được tăng cường một khẩu 12,7 ly của đại đội 4 và một khẩu đại liên của tiểu đội 11. Tôi và một y tá sẽ xuống nơi đứng chân của tiểu đội cối 60 ly, cùng chỉ huy và động viên tinh thần chiến sĩ. Hai đồng chí cấp trưởng cùng một liên lạc, một y tá, hai chiến sĩ thông tin sẽ trực chỉ huy tại Ban chỉ huy đại đội.

        Chiều ngày cuối tháng 9 hoàng hôn buông xuống nhanh, không có trăng nên rất tối trời. Không gian dịu mát, gió thổi nhè nhẹ. Những con ếch nhái, côn trùng bắt đầu cất bản hợp xướng rền rĩ quen thuộc. Tất cả anh em đã ăn xong bữa chiều. Mọi người đều như linh cảm trận chiến lớn sẽ xảy ra đêm nay. Vẫn bố trí một nửa quân số trực chiến, sẵn sàng chiến đấu.

        Tôi cùng đồng chí Quang, đại đội phó, và một đồng chí liên lạc đi vòng khắp khu vực điểm tựa để kiểm tra công tác sẵn sàng chiến đấu. Chúng tôi rất yên tâm vì anh em các trung đội, anh em lính mới tinh thần cao, mọi người phấn chấn chờ đánh địch, không một ai tỏ ra quá bồn chồn lo lắng hay run sợ. Chợt một người hỏi to:

        - Liệu đêm nay bọn Pôn Pốt có mò vào không chính trị viên ơi? Chúng em đợi chúng nó dẫn xác vào mãi nóng ruột lắm rồi.

        Tôi đáp vui:

        - Bọn này ma mãnh lắm đấy, nó cứ phát hiện mình chủ quan, lơ là canh gác là nó mò tới liền.

        Các chiến sĩ đểu hiểu ý tôi nói. Họ hứa với chúng tôi là luôn sẵn sàng, canh gác cẩn thận, không để bất ngờ, thấy địch là để chúng vào trong tầm súng là bắn.

        Tạm biệt anh em, tôi nhanh chóng đi vòng về vị trí hai khẩu cối 60 ly, kiểm tra lại các vật chuẩn, nhắc anh em lau chùi lại súng, kiểm tra vũ khí. Hướng dẫn, kiểm tra các chiến sĩ về qui trình thao tác lấy đạn không nổ ra khỏi nòng súng, xử lý tình huống khi thuốc đạn đầy lấp kim hỏa, kiểm tra trận địa dự bị. Tôi hài lòng về những thao tác rất chuẩn và nhanh gọn của anh em. Rồi tôi vừa cười vừa nói thêm:

        - Phải nhớ tháo các bịt đầu đạn nhé, kẻo vội bắn quên tháo, đạn không nổ Pôn Pốt nó cười nhạo cho đấy.

        Mọi người cười vang. Xạ thủ số 2 vốn là lính mới nhập ngũ tháng 5 năm 1978, người gầy nhẳng như tôi trước đây, cười hết cỡ, nhe cái răng khểnh, nói:

        - Quên làm sao được hả chính trị viên?

        Không khí trở nên vui vẻ, thân tình giữa chỉ huy và chiến sĩ vậy còn gì bằng. Chúng tôi chia nhau từng điếu thuốc và tiếp tục trò chuyện. Tôi căn dặn anh em phải canh gác thật kỹ, tránh chủ quan khinh địch. Đó là lời dặn dò, nhắc nhở tuy cũ nhưng bao giờ cũng cần thiết. Đối với đám giặc Pôn Pốt, chỉ cần chúng ta lơ là, mát cảnh giác là phải trả giá đắt.

        Bóng tối ập xuống tự bao giờ, chúng tôi vế hầm chỉ huy đại đội. Sau khi nhâm nhi li trà nóng, chúng tôi cùng nhau nhận định tình hình địch. Tuy bọn địch có vẻ rút lui vào thế cố thủ nhưng đó là động tác đánh lừa ta, chúng sẽ bất ngờ tấn công vào lúc ta sơ hở nhất. Nghĩ thế, chúng tôi nhắc các đồng chí thông tin, giữ đường dây liên lạc thật tốt. Lúc này thường dùng máy hữu tuyến để liên lạc giữa các cấp chỉ huy. Bọn lính Pôn Pốt cũng thường lẻn sang cắt đứt đường đây liên lạc của ta.

        Đồng chi chiến sĩ trực máy nhanh chóng mang túi đồ nghề chạy đi kiểm tra đường dây.

        Vừa lúc đó chuông điện thoại reo. Anh Đạc cầm máy nói chuyện với tiểu đoàn trưởng. Nhận định của trên đêm nay có nhiều khả năng bọn Pôn Pốt sẽ tập kích lớn vào khu vực tiểu đoàn 1, hướng đại đội 1 là mục tiêu quan trọng. Tiểu đoàn trưởng yêu cầu toàn đại đội nói riêng và toàn tiểu đoàn nói chung tập trung canh gác, trinh sát bám địch sẵn sàng đánh phủ đầu bọn Pôn Pốt.

        Theo kinh nghiệm của các đơn vị bị Pôn Pốt tập kích điểm tựa của ta thường theo phương án, là chúng bí mật tiền nhập áp sát các vị trí chốt, thậm chí chỉ cách hố chiến đấu của đối phương chừng năm đến mười mét, rồi bất ngờ dùng B40 và B41 bắn dồn dập, tiêu diệt các ụ súng tiền tiêu của ta, rồi chúng hô xung phong và bắn loạn xạ để áp đảo, làm anh em ta mất tinh thần không kịp phản ứng. Khi ta mất tinh thần, đội hình rối loạn, chúng sẽ nã đạn hỏa lực gây thương vong cho ta. Kế đó, chúng sẽ nhanh chóng tràn vào chiếm trận địa và sử dụng lựu đạn, công cụ như báng súng, dao búa để tàn sát. Lính Pôn Pốt thường giết người bằng biện pháp trung cổ rất tàn bạo, đã man. Chúng biết, đánh bất ngờ vào đội hình đối phương dễ dàng chiếm được chốt nhất.

        Theo phương án đề ra, quân ta đánh địch lấn điểm tựa vào ban đêm sẽ sử dụng cối, các khẩu đội hỏa lực để tiêu diệt, ngăn cản địch là chính. Lúc phát hiện rõ địch các đơn vị hỏa lực như DKZ, 12,7 ly mới nổ súng tiêu diệt. Khi có thời cơ, bộ binh mới bật khỏi công sự tiến công địch.

        Cũng theo phương án, theo hợp đồng giữa các đơn vị, địch vào hướng nào, thì hướng đó chiến đấu, đêm tối nên rất khó chi viện cho nhau. Kinh nghiệm này, bài học xương máu này, đã có ở một số đơn vị khi lệnh cho bộ đội xuất kích trong đêm. Cơ động đội hình trong đêm là việc làm phải được tính toán rất kỹ khi lên phương án tác chiến, phải có sự hỗ trợ của nhiều loại hỏa lực bắn đè đầu quân địch xuống, hợp đồng giữa đơn vị này với đơn vị khác cũng phải rất chặt chẽ. Trên lý thuyết là thế nhưng khi trận đánh diễn ra, cơ động đội hình lớn giữa địa hình trống trong đêm là rất nguy hiểm. Bài học đã có không phải một lần mà là hai lần rồi, thật là đau xót.

        Khi nhận được chỉ thị chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu, ban chỉ huy đại đội chúng tôi đã họp. Chúng tôi lên phương án chiến đấu. Nhận định là địch sẽ tập kích vào hướng chính diện điểm tựa đại đội, chúng tôi đôn đốc các trung đội canh gác thật chặt, bổ sung thêm đạn, mỗi người ba cơ số, các khẩu đội cối, ĐKZ, 12,7 ly cũng đã được cấp đẩy đủ đạn. Tiểu đoàn cũng đã thông báo cho chúng tôi biết địch có thể tập kích bất ngờ vào đêm nay hoặc rạng sáng mai.

       

        Tám giờ tối hôm đó, cũng vẫn như mọi ngày, công tác chuẩn bị đã hoàn thành, mấy anh em ban chỉ huy chúng tôi ngồi vây quanh ấm trà nóng trò chuyện, ở điểm tựa buổi tối họp hành, giao ban xong, chúng tôi thường cùng nhau uống trà. Trà là thứ nước giải khát không thể thiếu ở điểm tựa, uống trà để tỉnh táo hơn. Thông thường ngồi nhâm nhi li trà nóng, chúng tôi tán đủ thứ chuyện. Ở điểm tựa trò chuyện lan man cũng giúp giảm bớt căng thẳng.

        Hôm nay khi thay đến ấm trà thứ hai, chúng tôi bàn sang công việc phòng thủ chiến đấu. Bố trí lực lượng như thế là chặt, không còn thấy những chỗ yếu để địch đánh bật được. Nhưng anh Đạc thấy cần phải đến tận nơi kiểm tra, nhắc nhở chiến sĩ canh gác nên gọi đồng chí liên lạc cùng đi.

        Tính anh Đạc vốn rất cẩn thận, việc gì thấy chưa ổn là anh đến tận nơi kiểm tra, có thể cùng làm với chiến sĩ, xong mới yên tâm. Sau khi cùng đồng chí liên lạc đi kiểm tra một vòng qua các trung đội để nhắc nhở tăng cường gác, mỗi trung đội cử hai phấn ba quân số bố phòng, sẵn sàng chiến đấu, theo như chỉ thị của tiểu đoàn, anh Đạc trở về. Chúng tôi lại châm thêm ấm trà mới, ở mặt trận mỗi tối có thời gian yên tĩnh để ngồi bên ấm trà cũng được xem hạnh phúc lắm.

        Vừa nhâm nhi ly trà nóng, anh Đạc vừa cho chúng tôi biết tình hình canh gác ở các trung đội. Nghe anh nói chúng tôi đều yên tâm và nói sang chuyện vui khác. Tuy đi bộ qua chặng đường khá dài nhưng anh Đạc vẫn khỏe khoắn, tươi cười góp chuyện. Anh Đạc là người vui tính, hay kể chuyện. Anh cũng biết nhiều chuyện và kể với giọng hài hước. Những câu chuyện của anh khiến mọi người vui hơn. Ở chiến trường cẩn phải nói chuyện để xua đi nỗi trống vắng. Hơn thế, chúng tôi còn trẻ nên người nào cũng vui tính, hổn nhiên. Qua gian khổ, khốc liệt, có lúc đối mặt với cái chết là chúng tôi trò chuyện về đời thường, về những kỷ niệm. Một trong vô vàn kỷ niệm là tình yêu thời học sinh, sinh viên hay lúc ở quê hương. Chuyện về tình yêu là chủ đề không bao giờ cạn.

        Trong khi chúng tôi nói cười rôm rả, thấy mỗi mình anh Tiến ngồi bần thần, tôi quay sang hỏi đùa:

        - Em Lý hồi này thế nào mà không thấy thư từ gì cả nhỉ?.

        Lý là người yêu anh Tiến. Hai người cùng một xã, học với nhau suốt những năm cấp ba nên cũng có cảm tình riêng, tuy chưa sâu đậm, tình yêu học trò mà! Học hết cấp ba Tiến lên đường nhập ngũ, còn Lý vào đại học. Tình yêu hai người nảy nở khi anh mặc áo lính, em mặc áo sinh viên. Thời bấy giờ có rất nhiều mối tình nên thơ như thế. Tốt nghiệp đại học, Lý trở về công tác ở phòng kế hoạch huyện. Tình cảm hai người càng gắn bó hơn. Tuy thế, họ vẫn nối với nhau qua nhửng cánh thư.

        Tôi nhỏ nhẹ hỏi về những lá thư cô Lý gửi cho anh. Câu hỏi của tôi như trúng vào tâm trạng Tiên nên anh lấy tấm ảnh của Lý trao cho tôi, hỏi thật thà :

        - À, nhờ ông nhận xét hộ tôi xem Lý là người thế nào?.

        Nói xong Tiến đưa cho tôi tấm ảnh đen trắng cỡ 3x4 hình một cô gái mặc áo trắng rồi lặng lẽ chờ tôi nhận xét.

        Tấm ảnh den trắng cỡ nhỏ, cỏ lẽ là ảnh để làm hồ sơ đi đại học nên bức hình Lý mím môi, hơi cứng. Tóc bện hai dé, một để ra trước ngực, một vắt sau lưng. Kiểu tóc phổ thông của các cô gái miền Bắc lúc đó. Đôi mắt Lý mở to kiên nghị, trán cao hơi nhô. Thực ra nhìn ảnh thì cũng đoán đây không phải là người con gái đẹp. Song có tính tình mạnh mẽ thông minh. Người lính có được người vợ như cô Lý là điểm tựa vững chắc ở hậu phương. Hồi đó, quan niệm của chúng tôi về người vợ không phải ở nhan sắc đẹp mà chính là tính tình, là công việc, là bản lĩnh đạo đức vì nhiệm vụ chúng tôi luôn ở xa nhà hay ngoài mặt trận.

        Nhìn ngắm bức hình qua ánh đèn nhỏ một lúc, tôi phán:

        - Cô bé này thông minh, ham học, nhưng rất bướng bỉnh. Chắc trong lớp hay nghịch, thậm chí hay lý sự, hay trêu ông lắm phải không?.

        Tiến hỏi dồn:

        - Sao ông biết hay vậy?

        Tôi liền giải thích:

        - Phụ nữ trán cao, rộng, thể hiện sự thông minh. Nhưng trán hơi nhô ra phía trước thường là bướng bỉnh. Nhưng Lý là người sống rất vui và tình cảm thể hiện qua ánh mắt, cửa sổ của tâm hồn mà.

        Thấy anh Tiến im lặng chăm chú nghe, tôi nói thêm:

        - Cô này với ông sẽ rất hợp. Vì ông là người sống có bản lĩnh, có ỷ chí, cũng rất thông minh, hiểu biết và có tính nhường nhịn. Khi mình nhường nhịn một người vợ có tính bướng bỉnh thì mọi xung đột sẽ không còn, gia đình êm ấm. Nói chung đã là chồng vợ, sống liên tục từ ngày này, tháng nọ, năm khác thế nào cũng xảy ra mâu thuẫn. Vậy thì cần phải nhường nhịn nhau.

        Nghe tôi nói vậy, Tiến cười vui, gương mặt anh bừng sáng, nom trẻ hẳn. Tình yêu bao giờ cũng làm cho ta trẻ hơn lên.

        Tôi thầm cầu mong, chiến tranh kết thúc để anh Tiến và tất cả chúng tôi trở về hậu phương xây dựng gia đình. Đây chính là ao ước của người chiến sĩ ở mặt trận. Được sống trong cảnh đất nước thanh bình , có một mái ấm, có vợ, có chồng, có con cái là khao khát chính dáng. Nhưng với người chiến sĩ, mong muốn ấy đâu phải đến được dễ dàng. Từ ngày lên biên giới, biết bao đồng đội của tôi đã hy sinh. Họ nằm xuống khi chưa hề biết thế nào là hạnh phúc đôi lứa. Người có gia đình thì để lại cảnh vợ dại, con thơ. Biết thế, nhưng làm người thanh niên, công dân của đất nước, chúng tôi tự nguyện đứng ở nơi làn tên, mũi đạn này để đánh lũ xâm lược.

        Giờ đây ngắm niềm vui trên gương mặt anh Tiến, tôi cảm động khôn cùng. Trong chiến tranh, người chiến sĩ ở mặt trận phải đối mặt với gian khổ, ác liệt, sống và chết cách nhau gang tấc nên người lính rất khát khao tình cảm. Chính tình cảm, nhất là tình yêu của người phụ nữ, người vợ, người yêu ở hậu phương là điểm tựa tinh thần lớn cho người chiến sĩ. Và, những người mẹ, người vợ ở hậu phương xa xôi trên toàn lãnh thổ Việt Nam luôn là điểm tựa cho người chiến sĩ, không chỉ năm xưa mà cả hôm nay, trên dải biên giới Tây Nam này.

       

        Chuyện trò tán ngẫu một lúc nữa rồi tôi đi nằm trước. Nằm một hồi vẫn trằn trọc không sao ngủ dược. Cứ miên man nghĩ ngợi những việc gần, việc xa. Tôi có cả tính hay nghĩ vẩn vơ như thế. Thói quen này ảnh hưởng tới giấc ngủ, biết vậy nhưng tôi không sửa nổi.

        Đất trời về đêm thật yên tĩnh, có lẽ đêm nay bọn địch không đánh hay bắn pháo sang đất ta chăng? Nghĩ vậy, rồi tôi cũng thiếp đi lúc nào không biết.

        Ầm - Ầm... hai tiếng nổ lớn xé tan sự tĩnh lặng trong đêm. Tôi vùng dậy chộp lấy khẩu AK. Nghe ngóng một chút, anh Đạc nói lớn:

        - Mìn nổ hướng trung đội 1. Có tiếng kêu la của bọn địch bị thương.

        Tôi nói:

        - Pôn Pốt mò vào rồi đấy!

        Cùng lúc, tiếng 12,7 ly điểm xạ Thùng - Thùng - Thùng, Thùng -Thùng -Thùng, vừa dứt hai loạt điểm xạ. Thì tiếng nổ của B40-B41 ùng -oàng, ùng -oàng, ùng -oàng dồn dập hướng trung đội 1. Anh Đạc nói to:

        - Chúng nó tập kích lớn rồi đấy. Chết cha! Sao không thấy 12,7 ly bắn nữa?

        Nhưng các loại súng AK của anh em trung đội 1 đã rộ lên, cả tiếng súng của khẩu đại liên nổ liên hồi. Xen kẽ là những tiếng mìn nổ. Lúc này không chỉ có hướng của trung đội 1 mà các hướng đều có tiếng mìn nổ cùng với tiếng AK của anh em mình.

        Anh Đạc nói:

        - Ông Quang xuống ngay trung đội 1. Ông Phú xuống ngay chỗ cối đi. Sao chưa thấy cối bắn?

        Không gian vỡ òa trong tiếng nổ vang trời, rung đất. Chớp nổ của súng, của đạn, của mìn, chớp lửa đỏ rực nhằng nhằng. Cùng những tiếng kêu la của Pôn Pốt, thi thoảng mới có tiếng nổ đạn B của Pôn Pốt bắn vào chốt của mình. Cùng với tiếng AK của chúng nhưng rời rạc, lạc lõng không gắt. Nhưng đạn bay vun vút, có cả những trái pháo hú gió lao qua đầu chúng tôi.

        Tiếng súng nổ ran lên khắp nơi, không gian run lên trong tiếng nổ. Trận đánh đang vào cao điểm. Tôi cùng với một đồng chí y tá chạy xuống vị trí cối. Vừa chạy gần đến vừa nói to cho anh em biết:

        - Phú đây! Phú đây!

        Thấy anh em đang thao tác, tôi hét to:

        - Bắn ngay, cấp tập mỗi vật chuẩn 5 quả.

        Tong -tong -tong -tong. Anh em thả đạn liên tục chớp nổ đầu nòng sáng lòa. Không đợi đạn nổ, pháo thủ liên tiếp thả đạn, bắn vào các mục tiêu đã định sẵn. Rồi những tiếng nổ của đạn cối rền vang. Lẫn trong tiếng nổ, là tiếng la hét hoảng loạn của bọn lính Pôn Pốt ngày càng nhiều.

        Các loại súng của ta vẫn nổ dồn dập, có lúc mặt đất rung lên trong tiếng pháo, cối, tiếng súng bộ binh. Tôi cho 2 khẩu cối cấp tập bắn về các hướng. Hướng trung đội 1 cách khoảng 250 mét có 3 ngôi mộ xây, ở đây anh em đã gài mìn và cũng là vật chuẩn số 1 hướng Tây của cối. Nếu chúng tập kích, chắc chắn ở vị trí này chúng sẽ tập trung nhiều, hoặc ban chỉ huy của Pôn Pốt sẽ ở đó. Tôi nói anh em, phải chần cho bọn địch ở khu vực này thật kỹ. Chớp lửa điểm nổ sáng lòa liên tục. Đã mấy chục phút chiến đấu. Tiếng súng bộ binh đã ngớt, chỉ còn 2 khẩu đại liên vẫn điểm xạ khạc đạn đều. Đạn cối còn nhiều, nhưng tôi nhắc anh em chuyển sang bắn chế độ chậm. Bắn rải rác mặt sàng vào các vị trí.

        Lúc sau, anh Đạc cùng một liên lạc xuống thông báo các hướng chiến đấu rất tốt. Cối bắn rất có hiệu quả, chắc chắn trấn áp tinh thần và làm địch sát thương nhiều.

        Nhưng rồi, dịch phát hiện ra nơi đứng chân của khẩu đội 12,7 ly của ta, chúng đã nã liên tiếp 3 quả đạn cối. Ba chiến sĩ của khẩu đội 12,7 ly đã trúng đạn, một đồng chí hy sinh. Khẩu 12,7 ly bị hư hỏng. Chúng ta mất đi một khẩu đội hỏa lực mạnh.

        Các đồng chí bộ binh cũng ngay lập tức phát hiện ra cụm cối của địch và nã đạn hỏa lực vào đó. Xác những tên lính vừa gây tội ác bị hất lên, ổ hỏa lực bị dập tắt.

        Các khẩu đội hỏa lực của ta phát huy rất tốt, bắn trúng mục tiêu. Các chiến sĩ bộ binh chiến đấu ngoan cường, tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Những cụm hỏa lực địch ở xa cũng bị cối chúng ta dập liên tục, xác lính chúng bị hất lên. Phần lớn hỏa lực địch bị tiêu diệt hoặc bọn lính đã bỏ súng mà ẩn nấp hay vọt chạy rồi. Hỏa lực bị tiêu diệt, không có gì để hỗ trợ cho bộ binh, đội hình địch náo loạn, rối tung. Mấy tên chỉ huy thúc lính quay trở lại chống cự nhưng chính nó lại đánh tháo. Nhưng chúng đã lâm vào đường cùng, khó lòng chạy thoát vì trinh sát của ta đã chỉ mục tiêu cho pháo, cối bắn chặn.

        Trận đánh này diễn ra rất trúng phương án của chúng ta. Địch bị giáng trả một đòn đích đáng, đội hình chúng rối loạn, bọn lính không phản ứng được gì.

       

        Ngay khi trận đánh chưa dứt hẳn, trong làn khói đạn vẫn bay giữa trận địa, đồng chí trung đoàn trưởng đã trực tiếp gọi điện khen ngợi tinh thần cảnh giác, ý chí chiến đấu rất cao của đại đội 1. Đồng chí không quên nhắc nhở chúng tôi hoàn thành nhiệm vụ trước mắt là tiếp tục tiến công địch.

        Trong lúc đó, tiểu đoàn vẫn đang cho bắn cối 82 ly hỗ trợ đại đội 1. Các loạt pháo này không những tiêu diệt nốt những tên địch tháo chạy mà còn đẩy địch ra xa. Bây giờ nhiệm vụ của pháo là tiêu diệt nốt những tên địch tháo chạy và những ổ pháo, cối của chúng ở xa.

        Chúng tôi nhận định, hiện tại ta chưa nắm hết lực lượng Pôn Pốt như thế nào? Chúng ta vẫn phải kiên cường chiến đấu giữ địa bàn, đề phòng chúng sẽ tấn công ồ ạt trở lại gây cho ta bất ngờ. Trong chiến đấu khi địch bỏ chạy nhưng biết đâu lực lượng dự bị đối phương còn, chúng tập hợp tàn quân, kết hợp với lực lượng dự bị phản công sẽ gây cho ta khó khăn. Vậy thì phải bố phòng thật chắc.

        Chúng tôi thống nhất là đợi đến sáng, có cơ hội sẽ truy kích bọn còn sót lại. Bọn này không đông nhưng chắc chắn là còn. Nếu bây giờ truy kích sẽ không có lợi cho ta.

        Tôi nói với đồng chí khẩu đội trưởng khẩu đội cối:

        - Ngay bây giờ ông cho cối 60 vẫn bắn “trần mắt sàng” từ sát chốt của mình ra ngoài khoảng 500 đến 600 mét. Bên ngoài xa nữa cối 82 ly và 120 ly đảm nhiệm. Bắn tiêu diệt, tiêu hao lực lượng của Pôn Pốt.

        Đồng chí khẩu đội trưởng nhận lệnh và thi hành

        ngay. Các khẩu cối bắt đầu phóng đạn về phía địch.

        Hướng Sư đoàn 7 và trận địa pháo 37 ly cũng đã nhận được lệnh hợp đồng. Đợi sáng rõ mục tiêu sẽ bắn hỗ trợ. Thông thường 37 ly hạ nòng bắn phải trông thấy mục tiêu.

        Tôi dặn thêm anh em tiếp tục bắn cối như kế hoạch. Nếu thấy chúng có hiện tượng tiến công thì chuyển sang bắn chế độ cấp tập ngay để chi viện kịp thời cho các hướng. Anh em tiếp tục dọng cối vào mục tiêu phía trước. Với cách bắn cối này sẽ gây nhiều sát thương cho lính địch và tinh thần chúng cũng bạt vía.

        Một hồi sau, tôi cùng đồng chí y tá và anh Đạc đi vòng hết các vị trí chốt. Anh em rất vui khi chúng tôi xuống tận vị trí chiến đấu. Ai nấy tranh nhau kể về trận chiến vừa rồi.

        Chúng tôi cũng rất vui vì chỉ mới qua một trận chiến, mà anh em lính mới như đã vững vàng, trưởng thành hẳn lên. Tôi hỏi anh em đã quen tiếng nổ chưa? Vừa rồi, như vậy là mình chủ động phát hiện và đánh địch trước, nên không bị bất ngờ. Không bị mất tinh thần. Rất có thể từ giờ tới sáng, chúng sẽ tiến công chính thức. Ta chưa rõ lực lượng địch như thế nào? Càng phải tăng cường quan sát phát hiện chúng là phải đánh nhanh. Trong lúc đó, hai khẩu cối vẫn tong -tong phóng đạn về phía quân địch.

        Anh Đạc nói với tôi:

        - Tôi cho hai khẩu đại liên bắn găm xuống nước ở cự ly gần nhất, rồi hất ngược ra ngoài cho chắc ăn. Mình phải cầm cự đến sáng mới biết tình hình địch để tìm cách đánh một cách cụ thể được.

        Nói xong, hai anh em tôi vòng về ban chỉ huy. Hai đồng chí bị thương đã được sơ cứu và tiêm thuốc giảm đau. Đồng chí xạ thủ số 1 hy sinh, cũng đả được băng bọc chu đáo. Nhìn anh em bị thương, hy sinh gương mặt trai trẻ, các anh vừa rời ghế trường phổ thông, lòng tôi quặn đau. Mọi người đều có cảm xúc như tôi, khuôn mặt người nào cũng buồn rượi. Chúng tôi đứng lặng một hồi lâu bên chiếc võng đồng chí hy sinh đang nằm, đợi các chiến sĩ vận tải xuống chuyển anh em về phía sau.

        Anh Quang cũng đã trở về, quần áo, mặt mày lấm lem bụi đất. Chúng tôi vào hầm bàn kế hoạch tác chiến tiếp theo.

        Anh em tôi chụm đầu hội ý, nhận định tình hình. Cuộc hội ý liên tục bị ngắt quãng, bởi điện thoại của tiểu đoàn và trực tiếp của trung đoàn xuống. Anh Đạc, anh Tiến phải báo cáo liên tục. Đúng là ở chốt tình hình đang căng, đang nóng. Nhưng có vẻ ở tiểu đoàn, trung đoàn các vị chỉ huy có lẽ còn nóng hơn. Vì cho đến hiện tại, toàn tuyến chốt của tiểu đoàn 1 mới có đại đội tôi là phát hiện Pôn Pốt mò vào. Đã đánh phủ đầu chúng, cho đến giờ này cối vẫn bắn rải rác các khu vực dự đoán là có Pôn Pốt.

        Nhưng cũng như trên, chúng ta không biết kế hoạch tiến công của chúng thế nào? Mấy hôm nay cấp trên đã phát hiện chúng tập trung quân phía trước trung đoàn rất đông. Pháo binh của ta cũng đã bắn chế áp. Bộ còn điều động cả mấy lần máy bay A37 ném bom xuống đội hình địch để tiêu diệt sinh lực chúng, hỗ trợ cho bộ binh tiến công. Chúng ta đang tập trung lực lượng để phá âm mưu tập trung quân của lính Pôn Pốt.

        Nhưng rồi, khi những cuộc không kích, pháo kích chấm dứt, một câu hỏi dặt ra là đêm nay âm mưu của chúng sẽ tập kích vào các chốt nào? Câu hỏi lớn này dang làm đau đầu các cấp chỉ huy. Người cầm quân muốn giải mã trước khi trời sáng.

        Ban chỉ huy tiểu đoàn 1 đi đến nhận định, đại đội 1 là mục tiêu tập kích của Pôn Pốt. Nhưng chúng đã bị lộ ý đồ mật tập. Chúng ta đã chủ dộng chiến đấu. Với các loại cối 60 ly, cối 82 ly của tiểu đoàn cùng với mìn, đạn thẳng. Những tiếng kêu la của chúng các phía. Chắc chắn là chúng bị tiêu hao nhiều. Thông thường, bọn này hay mật tập, tiến công khoảng lúc 3 giờ sáng. Chứ không hay bắt đầu tiến công từ 5 giờ sáng như ta. Vì bọn này thường lợi dụng lúc tối trời để tiến công. Nhận định thứ 2 là: cũng có thể lần này chúng tổ chức tiến công quy mô lớn thì vấn đề sẽ khác, cần phải đề phòng.

        Trước mắt, toàn đại đội nhận được lệnh phải bám điểm tựa, sẵn sàng đánh địch. Các khẩu đội hỏa lực, đại liên và cối 60 ly, vẫn phải bắn chế áp, bắn cầm chân và tiêu hao sinh lực địch khi phát hiện ra lực lượng của chúng.

        Tôi nhìn đồng hồ, đã bốn giờ sáng. Đợi trời sáng hẳn ban chỉ huy đại đội phần công nhau xuống các trung đội giao nhiệm vụ, động viên chiến sĩ đánh địch giữ điểm tựa. Việc trước hết là củng cố hầm hào, bổ sung trang vũ khí, tăng thêm cơ số đạn cho bộ binh và hỏa lực. Tôi bảo đồng chí trợ lý hậu cần nói với các tổ nuôi quân làm bữa ăn sáng tốt cho bộ đội. Chế độ ăn sáng của bộ đội ở điểm tựa phải đảm bảo sức khỏe cho nửa ngày bám trụ, đánh địch, nhiệm vụ vất vả không thể kể xiết.

        Nói thế là tôi muốn chiến sĩ được ăn bữa sáng với cơm nóng, thức ăn tương đối khá, những bữa sáng trước có lúc bộ đội phải ăn lương khô, nước sôi để nguội. Tôi biết bữa ăn sáng của con người ta là rất quan trọng vì bữa sáng sẽ cung cấp chất cho nửa ngày hoạt động. Bữa ăn sáng, cũng như hai bữa chính, của bộ đội thời gian này vẫn chưa khá lên được. Công tác hậu cần từ trên xuống dưới rất chu đáo, nhưng do kinh phí hạn hẹp, chủ yếu do trên cấp xuống. Kinh tế đất nước vẫn gặp khó khăn, lương thực thiếu, nên bữa sáng của bộ đội ở biên giới cũng chỉ là mỗi người một phong lương khô. Vả lại, đơn vị chúng tôi thiếu quân số nên tiểu đội nuôi quân, quản lý cũng đã được điều ra các chốt để tăng sức chiến đấu nên các trung đội phân công chiến sĩ lo cơm nước cho bộ đội.

        Về mặt tác chiến, chúng tôi xác định cần phải sẵn sàng chiến đấu cao, bẻ gãy đợt tấn công lớn của Pôn Pốt ngay lúc này. Rồi khi có lệnh nhanh chóng chuyển sang truy kích địch, đánh địch ngoài công sự khoảng nửa cây số. Dứt trận đánh phải thu nhặt vũ khí chiến lợi phẩm, nhưng chú ý đề phòng mìn của ta gài chưa nổ hết. Và những tên địch chưa chết hẳn có thể nổ súng vào bộ đội ta. Vì vậy, chúng ta phải luôn cảnh giác cao độ.

       

        Tiếng súng lại nổ ran lên khắp trận địa. Chúng tôi biết là bọn địch lại lấn sang rồi. Không kịp nghỉ ngơi để hồi phục sức khỏe, anh em trong ban chỉ huy chúng tôi nhanh chóng tỏa đến các trung đội, khẩu đội, truyền đạt tinh thần như đã bàn thảo.

        Chúng tôi đi giữa lúc khẩu đại liên vẫn thùng -thùng khạc đạn, hai khẩu cối vẫn tong -tong đều. Những chớp lửa, quầng lửa của đạn nổ vẫn bùng lên các phía.

        Đồng chí tiểu đội trưởng đơn vị cối thấy tôi xuống vội nói:

        - Bắn nhiều ù hết cả tai rồi, thủ trưởng ơi.

        Tôi ghé tai anh hét to:

        - Vẫn phải bắn tiếp. Hết bao nhiêu đạn rồi?

        Anh cho biết đã sử dụng hết khoảng năm mươi phần trăm cơ số đạn rồi. Hễ cứ phát hiện địch ở đâu là dọng cối vào đó. Đã thấy những xác địch bị đạn cối đánh bung ra, nhiều tên tính chạy nhưng đã bị bắn chặn, tiêu diệt. Chưa bao giờ cối tiêu diệt sinh lực địch hiệu quả như lần này.

        Tôi nhẩm tính, như vậy là mỗi khẩu đã bắn khoảng một trăm năm mươi quả. Hai khẩu bắn ba trăm quả trong khoảng thời gian ấy là quá nhiều. Cộng với số cối 82 ly của tiểu đoàn nữa là rất nhiều. Khi chúng tập trung để hòng phản công lại ta, tức là đội hình chúng đã co cụm lại một chỗ, cối đã bắn tiêu diệt. Sức công phá, tiêu diệt sinh lực địch co cụm trên dịa hình trống là rất có hiệu quả. Chỉ trong thời gian ngắn vừa rồi, ta đã làm tiêu hao rất lớn sinh lực địch rồi. Có thể một số đơn vị địch không đủ quân số và tinh thần để phản công lại ta nữa. Nhưng có thể chúng huy động lực lượng khác đến. Vậy nên ta phải cảnh giác, cảnh giác cao độ.

        Khi trận đánh tạm dừng, tôi bảo anh em tranh thủ lau thông nòng từng khẩu cối, lấy hết bột tàn thuốc phóng ra đề phòng bị đẩy lấp kim hỏa. Tôi cũng bảo anh em chuyển sang trận địa 2 gần đây cho đảm bảo bí mật.

        Hơn bốn giờ sáng, trời đã tảng tảng sáng. Đằng đông nơi mặt trời sẽ mọc, nhiều đám mây đen như hình người, hình thú khổng lồ đang thay hình đổi dạng. Hướng đó đang sáng dần lên. Trời sắp sáng, chúng ta đang mong điều đó. Một trận chiến thật căng thẳng sẽ xảy ra nữa chăng? Trinh sát đã phát hiện ra từ xa, những tên áo đen ác quỹ hung hãn chuẩn bị lao vào điểm tựa của ta. Thật hồi hộp cho những người lính chiến, đang phải phán đoán, đang phải chờ đợi mong cho trời mau sáng.

        Nhưng dù thê nào, âm mưu xảo quyệt của chúng tiến công ta đã không qua mắt được trinh sát của ta. Chúng ta đã nắm bắt được hướng di chuyển của các đơn địch. Bọn lính Pôn Pốt gan lì nhưng thường chủ quan. Chúng còn mắc phải sai lầm là xem thường đối phương.

        Trinh sát báo cáo cho ban chỉ huy biết, địch đang huy động quân dồn tới. Chúng tôi nhận định địch sẽ mở thêm đợt tấn công vào điểm tựa của ta. Và, cho dù chúng có huy động quân đông như thế nào cũng sẽ bị tiêu diệt. Bọn Pôn Pốt khát máu nhắt định phải đền tội.

        Bộ đội ta đã tập trung cao độ, tất cả đã vào vị trí chiến đấu, đạn đã lên nòng chờ khai hỏa. Các loại hỏa lực, pháo binh đã lên bảng bắn, ĐKZ, đại liên, cũng đã sẵn sàng nhả đạn. Trời sắp sáng, mặt trời sắp mọc, hy vọng những điều tổt đẹp sẽ đến cùng với ánh bình minh.

        Khi trời bắt dầu sáng rõ, không có tiếng trô -trô xung phong của Pôn Pốt và những bóng áo đen ác quỷ lao vào điểm tựa cùa ta. Nhưng ở những vị trí tiền tiêu và cả các trung đội tuyến trước, bộ đội ta phát hiện những thân hình đen trũi đang nằm hay bò quanh điểm tựa của ta. Gần nhất là hướng đối diện với khẩu 12,7 ly. Cách khoảng ba mươi đến bốn mươi mét có rất nhiếu lính áo den Pôn Pốt nằm den kín mặt ruộng.

        Như vậy là bọn này đã bò được vào sát xung quanh chốt của đại đội 1. Chắc chúng âm mưu áp sát rồi bất ngờ đánh úp vào đại đội 1. Nếu như anh em ta không phát hiện được sớm, mà để chúng áp sát vào với lực lượng đông như vậy rồi đồng loạt nổ súng, xung phong thì không biết sẽ có nguy cơ nào xảy ra. Chắc chắn bộ đội mình sẽ bị bất ngờ, đội hình khó giữ vững, thương vong nhiều, có khi rối loạn đội hình dẫn tới không hiệp đồng chiến đấu nổi.

        Khi biết bộ đội đã phát hiện ra địch, chúng tôi thấy vậy là rất tốt. Chúng tôi lệnh cho các trung đội thực hiện theo kế hoạch để bẻ gẫy ý đồ tập kích và tiêu diệt những tên ác ôn của chế độ diệt chủng, chắc trong số này có những thằng đã từng ở trên bờ dập xối đạn điên cuồng vào đội hình ta giữa cánh đồng trống ngày 18 tháng 7. Nhiều chiến sĩ ta nghĩ vậy và ghìm chắc súng sẵn sàng nổ súng và xuất kích tiêu diệt địch.

        Mục tiêu đã hiện ra trong tầm súng bộ binh, nhưng chỉ huy đơn vị vẫn đợi những tên lính phía sau dồn lên để tiêu diệt gọn. Đúng là cách khoảng chừng 500 đến 600 mét vẫn còn nhiều tên lính Pôn Pốt đang nhanh chóng cơ động đi lên. Chắc chúng hí hửng kỳ này sẽ đánh úp vào đội hình ta rồi đánh thốc vể phía sau, gây cho ta bất ngờ hoảng loạn. Nhưng chúng đã hoàn toàn sai lầm. Chúng đã nằm trong tầm ngắm các cỡ súng của quân ta.

        Bất ngờ, các cỡ súng bộ binh, các loại hỏa lực ĐKZ, đại liên nã đạn như xối, các loại cối liên tục dọng những trái đạn thẳng đứng xuống đội hình địch. Chúng ta đánh bất ngờ, tập trung hỏa lực quật thẳng vào đội hình địch đang lăm le tiến vào đội hình chốt. Trận địa pháo 37 ly bên kia cũng đã phát hiện ra Pôn Pốt, hạ tầm bắn thẳng, tiếng đạn xoáy gió nổ rung chuyển không gian. Bọn địch sẽ bị tiêu diệt nhiều, lũ sống sót chắc cũng khiếp đảm.

        Lúc này, hướng chốt Sư đoàn 7 đảm nhiệm cũng đã nổ súng hợp đồng. Tiếng súng các cỡ ran lên. Bọn địch ngoài việc vây đại đội 1, còn luồn sâu vào vùng lõm, khu vực trận dịa pháo 37 ly và khe lõm với sư 7. Chúng ta đã biết trước ý đồ của địch nên chủ động dụ chúng vào địa hình phục kích đã giăng sẵn để tiêu diệt. Bị đánh tứ phía, địch không còn sức chống dỡ, cả đội hình chúng như phơi ra trước hỏa lực của ta. Nhiều tên cuống cuồng tìm nơi ẩn nấp, một số tìm cách chạy về phía bên kia cũng không thể thoát. Đạn ta đã trùm lên một khu vực, dập tới tấp vào đội hình quân xâm lược. Địch muốn chạy cũng không thể thoát vì các phía đã bị ta bao vây, khống chế bằng lưới đạn hỏa lực.

        Khắp nơi dậy lên tiếng xung phong của quân ta bắt sống những tên còn lại. Đây là trận đánh hiệp đồng rất đẹp đáng nhớ giữa các đơn vị Sư đoàn 341, với Sư đoàn 7.

        Tiểu đoàn phó và tham mưu trưởng cùng một vài trinh sát, chiến sĩ vận tải cứu thương cũng đã tới tham gia trực tiếp chỉ huy và phục vụ chiến đấu. Khi bàn phương án tác chiến chúng tôi đã xác định, đây là trận đánh địch sử dụng cấp trung đoàn đánh tập kích vào đội hình tiểu đoàn. Riêng khu vực chốt đại đội 1 chúng dùng khoảng một đến hai tiểu đoàn bao vây tiến công ta.

        Bị đánh vỗ mặt, bọn địch không thể thoát thân về phía sau được. Một số tên lập cập bắn được vài phát rồi lãnh nguyên những tràng đại liên khiến đội hình chúng bị bật ra. Bọn lính hỏa lực ở xa hơn chưa kịp bắn yểm trợ cho đồng bọn cũng đã lãnh những trái đạn cối của ta trần đi trần lại. Phía trước, phía sau đều nằm trọn trong tầm đạn của ta, mấy tên chỉ huy tính nước tháo chạy nhưng chẳng thể thoát.

        Có thể nói đây là trận đánh tiêu diệt địch để báo thù cho cán bộ và chiến sĩ ta hy sinh. Trận thắng thật giòn giã. Đội hình quân địch bị xé ra từng màng, rất nhiều tên bị tiêu diệt tại chỗ, số khác định chống cự nhưng lập tức bị trừng trị, bọn còn lại ở vòng ngoài tính chạy thoát thân nhưng không thể thoát hỏa lực của ta.

        Dứt tiếng súng quanh chốt không còn bóng địch nào di chuyển nữa. Bọn mật phục đã bị chúng ta tiêu diệt hoàn toàn. Anh em đếm không hết được xác địch nằm chết quanh chốt.

        Trinh sát phát hiện còn địch, có thể bọn này mới dẫn xác tới chăng? Lập tức các trung đội được lệnh truy kích địch. Hai khẩu cối 60 ly đã được hiệu chỉnh tầm bắn, bắn truy đuổi mục tiêu ở xa. Trên đường truy kích địch, anh em chúng tôi chứng kiến quân Pôn Pốt chết rất nhiều. Dễ chừng chưa có trận nào chúng ta trừng trị được quân bè lũ khát máu nhiêu như trận đánh này. Xác địch nổi phập phềnh trên ruộng nước, không vớt lên chôn kịp chẵc sẽ làm mồi cho lũ đỉa đói. Nhiếu thằng nằm vắt ngang qua những bờ đất trong các tư thế định chạy thoát thân. Riêng khu vực ba cái gò mộ xây, năm, sáu cái xác Pôn Pốt, một thằng đeo máy thông tin, bị một quả cối cắm từ đỉnh đầu xuyên xuống cằm. Những tên còn nguyên mặt thì lộ ra những bộ mặt to bè, tím bầm. Bộ mặt của những kẻ từng gây ra nhiều tội ác với nhân dân Campuchia và nhân dân Việt Nam.

        Qua hầm hào và cả trang bị của địch, chúng tôi nhận ra, đây chính là khu vực chỉ huy cấp đại đội, tiểu đoàn của chúng. Bọn lính này hẳn đã có lần sang Việt Nam tàn sát xóm làng, giết hại người dân lương thiện. Chúng bị trừng trị như thế cũng là đích đáng. Nợ máu phải trả bằng máu, đó là qui luật. Chúng ta luôn chủ trương sống trong hòa bình, hữu nghị với tất cả các nước, nhưng một số nhà cầm quyến lại xua quân hòng xâm lược, chiếm dóng nước ta nên chúng đã chuốc lấy thất bại như thế dó.

        Chắc rồi các chiến sĩ vận tải, thu dung cũng phải gom xác bọn này để chôn cất. Không thể để những cái thây ấy làm ô nhiễm môi trường. Chôn cất xác địch cũng là một trong những đức tính nhân đạo của ta.

        Bộ đội trên điểm tựa của đại đội vui mừng khôn xiết. Có thể nói, chưa có trận đánh nào đẹp như thế này. Tiêu diệt nhiều sinh lực địch, bộ đội ta thương vong ít.

        Cấp trên đánh giá đại đội 1 chúng tôi đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của trận đánh có tính chất then chốt này. Sau này, các cấp chỉ huy trung đoàn, sư đoàn đều đánh giá rất cao đại đội 1. Một đơn vị từng bị mất mát phần lớn quân số trong trận tiến công ở cánh đồng trước bờ đập ấy, vậy mà chỉ thời gian ngắn khôi phục, củng cố, huấn luyện đã làm nên một chiến công lừng lẫy.

        Khi bộ đội ta đi thu nhặt, thu gom vũ khí chiến lợi phẩm, pháo 37 ly vẫn bắn đuổi theo những tên đang tháo chạy xa. Tiếng đạn xoáy gió, nổ rung đất, uy hiếp, tiêu diệt bọn địch, những kẻ từng gây ra không biết cơ man nào là tội ác.

        Phía điểm tựa sư đoàn 7 cũng đã nghe thấy tiếng bộ đội ta xuất kích truy đuổi bọn lính Pôn Pốt đang cố chạy thoát chết. Thỉnh thoảng cũng có một vài quả đạn DKZ và pháo của chúng bắn đến, nhưng thật lạc lõng, không thể gây thiệt hại cho đối phương. Những trái đạn ấy như là tiếng thở dài cho sự thất bại thảm hại của kẻ xâm lược.

        Đến 8 giờ sáng đại đội 1 chúng tôi đã thu được hơn 100 khẩu súng, trong đó có cả những khẩu đại liên, B40, và rất nhiều trang bị cá nhân của địch. Cứ như trong ba lô của địch thì bọn chúng cũng sống kham khổ, chỉ có trang phục, quần áo là còn mới tinh , nhưng thức ăn chỉ là vài bịch gạo sấy, thức uống là nước lã. Nhưng đứa nào cũng được trang bị dao găm nhọn hoắt, sắc lẹm, thứ hung khí này chúng thường để giết nhân dân hai nước.

        Anh em kiểm đếm được gần 100 xác xung quanh chốt đại đội. Một trận đánh ngoài sức tưởng tượng của mọi người. Kẻ đã gieo rắc nhiều tội ác tày trời đã phải đền tội. Tin chiến thắng của đại đội 1, tiểu đoàn 1, trung đoàn 273 nhanh chóng được loan đi khắp các đơn vị trên toàn mặt trận, trên đài phát thanh và báo chí trong nước.

        Chúng tôi liên tục nhận được điện khen ngợi, biểu dương của các cấp. Trung đoàn cũng đã tổ chức một đoàn cán bộ của 3 cơ quan, trao quà của trung đoàn. Cơ quan hậu cần bổ sung thêm đạn được, lương thực, thực phẩm. Cơ quan tác chiến nhanh chóng xác định cụ thể tình hình trận chiến. Bộ đội vận tải chuyển đưa anh em thương binh và liệt sĩ về phía sau. Cùng với việc chuyển các đống súng đạn nhiều chủng loại mà đại đội tôi thu được.

        Khi thấy trang phục của bọn lính này còn rất mới, vũ khí, nhất là súng bộ binh như vừa lấy trong kho ra, những trái lựu đạn chúng chưa kịp sử dụng để gây tội ác cũng toàn là mới. Dầu mỡ bảo quản trên những khẩu súng chưa được lau sạch, trung đoàn xác định, đây là lực lượng chủ lực của chúng là sư đoàn 280 mới được điều từ nơi khác đến, trong đó có nhiều kẻ bị bắt vào quân đội chúng, trận này cũng là trận đầu tiên của chúng. Bọn địch mở đợt tiến công ta với ý định là sẽ làm gọn đại đội 1, rồi chiếm luôn cả khu vực trận địa pháo 37 ly của ta. Ý đồ của chúng đã bị ta phát hiện rất sớm, nên đã bị đại đội 1 đánh phủ đầu, đánh tan rã, tiêu diệt từng nhóm, từng mảng đội hình địch khiến ý đồ mật tập bị bẻ gãy hoàn toàn.

        Khi bọn địch đã vào đến gần sát công sự đại đội 1 bị đánh tơi tả, bọn phía sau đã liều lĩnh xông lên cũng bị đánh chặn, tiêu diệt, bọn chỉ huy ở phía sau không còn cách gì để cứu vãn tình thế.

        Giờ đây, bộ đội ta đang thu lượm vũ khí, trang bị của địch và đã thấy rõ tội ác của chúng bị ngăn chặn, trừng trị, với những cái xác quân xâm lược nằm tơi tả trên đất ta như thế đó.

        Mặt trời đã lên cao, ngày mới đã đến. Nắng buổi sớm trải khắp trận địa, cái nắng mùa khô vừa đến đã gay gắt. Trên đầu vòm trời xanh hơn, cao hơn. Anh em tôi tổ chức cho bộ đội củng cố lại hầm hào, bổ sung trang bị vũ khí, đạn được phải đủ cơ số chiến đấu. Ban chỉ huy chúng tôi thay nhau nghỉ ngơi một lát. Trên nét mặt mọi người tuy rất mệt qua một đêm mất ngủ, chiến đấu căng thẳng. Nhung vẫn ngời lên niềm hân hoan của người chiến thắng. Nằm trên võng nhưng tôi vẫn không sao chợp mắt để bù cho mất ngủ đêm qua. Quân ta đã thắng lớn, trả thù cho đồng đội hy sinh trên cánh đồng nước ấy. Nghĩ thế, tôi như vơi đi nỗi buồn, sự căm phẫn chứa chất bấy lâu này.

        Ban chỉ huy đại đội chúng tôi họp với cán bộ trung đội để sơ kết trận đánh. Chúng tôi đi đến kết luận, trận đánh đã thắng lợi, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trên giao. Toàn đại đội có sự hiệp đồng chiến đấu cao, bình tĩnh cho địch tới gần mới nổ súng và bắn rất có hiệu quả, số quân địch bị tiêu diệt nhiều. Tuy vậy, bắt sống tù binh chưa nhiều, còn để một số tên chạy thoát vào rừng.

        Sau này, nghĩ đến trận thắng lớn ấy, chúng tôi lấy làm tiếc vì không có gì để khao bộ đội. Anh em đã chiến đấu dũng cảm, lập công to, nhưng không được một bữa gọi là liên hoan, ăn tươi hay được thưởng trà, thuốc lá, là những thứ cần thiết cho bộ đội ở điểm tựa.

        

        Không dừng lại ở chiến thắng, dễ sinh tư tưởng chủ quan. Ngay chiều ngày 1 tháng 10 chúng tôi vẫn cho bộ đội làm công việc củng cố hầm hào kỹ hơn. Củng cố trang thiết bị, tổ chức kéo các xác Pôn Pốt ở gần ra xa. Tổ chức lại trận địa mìn, lau chùi, bảo dưỡng vũ khí, súng đạn. Tối vẫn ở chế độ trực chiến 50/50, đề phòng chúng vào tập kích báo thù. Nêu bộ đội ta quá say sưa chiến thắng, lơ là canh gác thì bọn địch sẽ lợi dụng phản công hoặc bắn pháo sang. Bài học này nhiều đơn vị đã vấp phải.

        Ban chỉ huy đại đội chúng tôi phân công nhau đến từng trung đội, tiểu đội nhắc nhở, động viên chiến sĩ cần cảnh giác cao độ hơn nữa. Dẫu nếm trải thất bại lớn như vậy, nhưng kẻ thù chưa từ bỏ đã tâm lấn chiếm, chúng sẽ điều động quân từ nơi khác đến lợi dụng ta sơ hở để tấn công hòng chiếm địa bàn, đẩy quân ta ra khỏi trận địa phòng ngự.

        Các đống chí làm công tác hậu cán đã mang thức ăn tới từng căn hầm. Tuy vẫn là nắm cơm vắt với ruốc bông, nhưng hôm nay ai cũng thấy ngon vì không khí chiến thắng đang lan tỏa khắp điểm tựa.


        Mấy ngày tiếp theo, tình hình ở điểm tựa của đơn vị tôi trở lại yên tĩnh. Hình như địch đã co về cố thủ ở phía sâu. Hình như bọn địch đã gò lại trong lối “Đối phương yếu thì ta đánh, đối phương mạnh tiến công thì ta rút, đối phương dừng thì ta quấy rối”. Cái gọi là chiến thuật du kích ấy mang nặng giáo điều, phần nào đã lỗi thời trong thời hiện đại.

        Giờ đây, bộ đội ta còn phải chịu đựng khi trước điểm tựa là những xác lính Pôn Pốt bị trừng trị đã trương phềnh, thối rữa. Không gian nặng đặc mùi tử khí. Gió đưa về chốt cái mùi sú uế của thây người chết, không có mùi nào ghê bằng. Anh em chỉ xử lý được những cái xác hướng đường về tiểu đoàn. Số còn lại chẳng sức đâu mà xử lý. Bọn Pôn Pốt cũng không có hành động nào gọi là làm công tác tử sĩ, thu dọn chiến trường. Đối với chúng đứa nào chết đi thì thôi, xác cũng chẳng quan trọng gì, vì có đem về rồi còn phải mất công thiêu đốt.

        Tuy nếm phải thất bại thảm hại nặng nề, nhưng họn địch vẫn tỏ ra rất ngoan cố, chúng không ngừng động binh bằng việc di chuyển những đơn vị còn sót hòng thực hiện âm mưu mới. Bọn địch này đang hành động trong sự cay cú. Đây cũng là dịp ta có thêm thời cơ trừng trị chúng.

        Theo trinh sát bọn chúng đang dịch chuyển đội hình hòng thực hiện âm mưu mới. Nhưng chúng sẽ chưa hành động ngay.

        Thỉnh thoảng chúng vẫn phóng ĐKZ hay M72 sang đất ta. Nhưng bắn kiểu hú họa lạc lõng, vô định nên bộ đội ta vẫn bình tĩnh đợi chúng dẫn xác tới để tiêu diệt.

        Các cấp chỉ huy sư đoàn, trung đoàn đã cử cán bộ các ban, phòng đến đại đội 1, tiểu đoàn 1 nắm thêm tư liệu, nhằm để các đơn vị khác rút kinh nghiệm, học tập đánh địch trên trận địa phòng ngự.

        Ban chỉ huy đại đội 1 tổ chức cho các trung đội, tiểu đội, họp tổng kết trận đánh kết hợp phòng ngự với tiến công địch. Cấp trên biểu dương thành tích và hướng dẫn bầu chọn khen thưởng chiến đấu của các đơn vị. Chúng tôi chú ý khen thưởng anh em nhập ngũ năm 1977 và 1978 quê thành phố cảng Hải Phòng, thủ đô Hà Nội, những chàng trai xuất thân từ thành phố đều chiến đấu ngoan cường. Tôi đặc biệt ấn tượng với anh em quê ở thành phố cảng Hải Phòng, nhiều người từng là mặc áo thợ làm việc trong các nhà máy đóng tàu, trong các xí nghiệp chế biến hải sản, họ có tư cách, đạo đức tốt, trầm tĩnh, khiêm nhường, hòa đồng với mọi người. Tuy lớn tuổi hơn các chiến sĩ cùng cấp bậc, nhưng họ luôn học hỏi, cố gắng rèn luyện, giao việc gì cũng hoàn thành xuất sắc. Trong lớp chiến sĩ ra đi từ thành phố Cảng, cũng có một số anh em hình như thuộc thành phần lao động tự do ở bến cảng, nổi tiếng bướng bỉnh hay lý sự, khó bảo trong sinh hoạt, thường hay lười biếng gác đêm, nhưng trong chiến đấu trận đầu, lại cực kỳ bản lĩnh dũng cảm, thật dáng ngợi khen. Có rất nhiều đồng chí được anh em để nghị tặng thưởng huân chương chiến công, chiến sĩ thi đua, chiến sĩ quyết thắng, bằng khen. Người nào cũng rất xứng dáng.

        Đại đội liên tục được đón khách tới thăm. Các thủ trưởng, các đồng chí trợ lý quân sự, chính trị, hậu cần mang quà tặng. Ban tuyên huấn mang sách báo xuống cho anh em. Cán bộ cấp trên dự họp cùng chiến sĩ cơ sở. Chúng tôi họp rút kinh nghiệm cái được và cái chưa được của trận đánh chứ không chỉ nói về chiến thắng. Đây là bài học tiến công trong phòng thủ, chốt chặn. Cán bộ chiến sĩ đại đội lúc nào cũng thấy vui. Trên khuôn mặt mọi người ánh lên niềm tự hào chiến thắng. Riêng tôi và anh Đạc, cùng nhau ra ngoài mép nước hướng về trận đánh 18 tháng 7 lầm rầm khấn vái, tưởng nhớ tới anh Công, người cán bộ chính trị kiên trung, dũng cảm. Cùng các anh em liệt sĩ, như thầm nói với hương hồn các anh em đã hy sinh là: Chúng tôi, những người lính đại đội mang bốn con số 1 là đại đội 1, tiểu đoàn 1, trung đoàn 1, sư đoàn 1, sư đoàn 341 còn gọi là sư đoàn 1, đã lập chiến công xuất sắc, bắt quân thù trả nợ máu, rửa hận cho đồng đội đã bị thương, hy sinh. Cầu mong hương hồn anh em đã hy sinh được siêu thoát.

        Trở về điểm tựa, chúng tôi thấy bộ đội đang củng cố công sự, thành hào được đắp thêm những bao đất, hầm được lát thêm gỗ, đường hào được mở thêm nhiều nhánh để thêm dường cơ động khi đánh địch. Gương mặt người nào cũng khấp khởi.

        Chiến sĩ ta là thế, họ rất nhanh trí xử lý tình huống và tinh thần tự giác rất cao. Chúng tôi động viên anh em cần phải cảnh giác cao độ, không để bất ngờ. Thông thường sau mỗi trận thắng mọi người thích nghỉ xả hơi khiến lơ là canh gác. Ở điểm tựa, lơ là một chút là phải trả giá đắt liền.

        Chiến sĩ rất vui vì vừa lập công lớn. Họ thấy rằng, đánh bè lũ Pôn Pốt tuy rất vất vả, gian khổ, hiểm nguy nhưng biết cách đánh ta sẽ giành chiến thắng. Đất này là của ta, ta phải quét sạch kè thù nếu chúng xâm lấn.

        Nhận thức ấy của bộ đội khiến chúng tôi rất vui mừng. Có được phẩm chất ấy ngoài vốn học vấn ở nhà trường phổ thông còn là sự giáo dục chính trị khi họ bước vào đời quân ngũ. Tôi thấy lớp chiến sĩ trẻ , những thanh niên trưởng thành sau khi đất nước thống nhất có bản lĩnh chính trị thật vững vàng và họ trưởng thành rất nhanh trên chiến trường.

       

        Mấy ngày sau khi trung đoàn 266 và trung đoàn 270, cùng bộ đội xe tăng, thiết giáp, nhận lệnh nhanh chóng cơ động về hướng đường 1 phối hợp với sư đoàn 9, đánh phản kích chiếm lại địa bàn rừng Sở Chi Phu.

        Vậy là bám trụ ở đây còn trung đoàn 273 chúng tôi. Địa bàn phòng ngự của trung đoàn nới rộng ra.

        Mấy hôm sau, phía bên ấy đã diễn ra một trận đánh địch lấn chiếm và thu được thắng lợi. Trận đánh ở rừng Sở Chi Phu diễn ra sau trận đánh của đơn vị tôi không lâu.

        Trận tiến công dũng mãnh của hai trung đoàn thuộc sư đoàn 341 này cùng các đơn vị của sư đoàn 9 đã giáng cho bọn Pôn Pốt đòn đích đáng. Ta đã tiêu diệt nhiều sinh lực địch, bẻ gãy mũi tiến công chính diện của chúng, buộc địch phải từ bỏ ý định lấn chiếm, mà trên thực tế không thể chiếm nổi các huyện Bến Cầu, Gò Dầu. Ban chỉ huy sư đoàn 9 và anh em chiến sĩ sư đoàn 9 đã hết lòng khen ngợi tinh thần chiến đấu, dũng mãnh tiến công Pôn Pốt của hai trung đoàn 270 và 266 của sư đoàn 341. Trên cục diện chiến trường hướng đường 1, trận tiến công đập tan các mũi tấn công sang đất ta của bè lũ Pôn Pốt mang ý nghĩa rất lớn. Không những chúng ta tiêu diệt tiêu hao lớn sinh lực địch mà còn gây cho binh lính chúng nỗi hoang mang, dao động, bọn chỉ huy cũng nao núng. Đây chính là đợt phản công mang tầm chiến lược của ta.


        Sau đợt đánh địch xâm lấn, tiêu hao một bộ phận lớn sinh lực của chúng, đơn vị chúng tôi lo củng cố tổ chức, tu bổ lại hầm hào, bổ sung thêm vũ khí, súng đạn.

        Các đơn vị vẫn kiên cường phòng ngự ở các điểm tựa. Tuy địch không mở những đợt xâm lấn lớn nhưng vẫn cho từng toán nhỏ xâm nhập vào lãnh thổ ta nên không thể chủ quan, mất cảnh giác là phải trả giá dắt.

        Bộ đội trên điểm tựa vẫn phải sống kham khổ, đối mặt với nhiều thách thức nhưng người nào cũng có ý chí cao. Hình như trải qua quá nhiều gian nan, mọi người đã chai lỳ. Ở đây mỗi năm có hai mùa rõ rệt, cứ xoay vòng vậy thôi.

        Mùa khô ở biên giới Tây Nam khắc nghiệt vô cùng, nắng phả hừng hực suốt từ sáng đến cuối ngày, đồng ruộng, kênh rạch khô cạn đến nứt nẻ, giếng nước không còn nước, cây cối trơ cành, bước chân đi là cuốn theo đất bụi, đâu đâu đau như thấy bụi mù lên. Thiếu nước, thiếu cả rau xanh, thiếu thốn đủ thứ. Vậy mà bộ đội ta vẫn bám từng đoạn công sự, từng căn hầm trong cái nóng hừng hực để canh phòng địch mò sang đánh lấn. Từ cán bộ đến chiến sĩ người nào cũng gầy rộc, mặt hốc hác. Đói ăn, thiếu ngủ, sống giữa cái nóng hầm hập vậy nhưng lúc nào cũng phải tỉnh táo để đánh địch.

        Tới mùa mưa lại mưa trắng trời, nước ngập tất cả đồng áng, kênh rạch, nhiểu con đường chìm trong nước. Ở điểm tựa, bộ đội ta phải sống giữa thác mưa, trong những công sự ngập ngụa bùn nước. Cả ngày ngâm dầm nửa mình trong nước, da thịt như bở ra. Rối muỗi mòng, sên vắt nở ra bu bám, đốt chích. Rồi bệnh sốt rét bùng phát. Mùa mưa là mùa sốt rét dữ nhất. Đã có câu, người lính ở biên giới Tây Nam mà chưa sốt rét thì chưa phải là lính biên giới Tây Nam. Sốt nhẹ thì điều trị tại chỗ, thuốc viên uống đến quen cả mùi hăng hắc. Tới khi sốt đến miên man, đến quăng quật trên phản, trên võng thì phải đi viện. Ở viện điều trị dăm bữa, nửa tháng lại thấy nhớ đơn vị, nhớ đồng đội , thấy vắng mình thì đồng đội phải gánh nhiều việc hơn, liền gượng dậy mà cố uống thuốc, cố ăn uống để sớm trở về điểm tựa.

       

        Đến giữa tháng 10 năm 1978, một số đơn vị của sư đoàn 2 của quân khu 5 đến thay thế cho tuyến phòng ngự của trung đoàn 273. Trước đây họ đã đến thế chân khu vực phòng ngự cho trung đoàn 270 và trung đoàn 266.

        Tuy ở chiến trường xa là quân khu 5, nhưng người chiến sĩ ở miền Đông Nam Bộ, cũng như cả nước đều biết về sư đoàn 2 thép với sư đoàn trưởng Nguyễn Chơn và nhiều cán bộ, chiến sĩ khác đánh giặc giỏi là chiến sĩ diệt Mỹ, diệt xe cơ giới. Lớp cán bộ, chiến sĩ của sư đoàn trên biên giới Tây Nam này đều trạc tuổi với chúng tôi.

        Lần trước khi sư đoàn 2 đến thay thế cho hai trung đoàn 270 và trung đoàn 266, tôi chỉ nghe nói, bây giờ, được gặp các anh, những chiến sĩ đến từ đất Quảng, mảnh đất đi đầu diệt Mỹ.

        Đặc biệt của cán bộ, chiến sĩ sư đoàn 2 là tác phong nhanh nhẹn, nhiều người dùng gùi thay cho ba lô. Trong chiếc gùi, sản phẩm của đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng núi miền Trung ấy, họ đựng quân tư trang, và có khi cả đạn được nữa. Sử dụng gùi cũng có ưu điểm là đựng được nhiều thứ, lấy ra dễ, nhưng phải có sức khỏe tốt, đôi vai và tấm lưng chắc mới mang được.

        Ở đây tôi được gặp trung đoàn trưởng Trương Hồng Anh, một người cán bộ cấp trung đoàn tuổi còn rất trẻ, mới ngoài ba mươi, chỉ huy nhưng nổi tiếng với những trận đánh do anh chỉ huy mang thắng lợi lớn.

        Trung đoàn trưởng Trương Hổng Anh đi đôi giày đen, kiểu giày Liên Xô sản xuất, cố cao. Thấy anh đi ngang nhiên đi dọc chiến hào chỉ huy bộ đội làm công sự, nhiều người lo lính Pôn Pốt từ bên kia bắn tỉa, nhưng anh vẫn bước đi rất bình tĩnh. Trong chiến đấu sự bình tĩnh, gan dạ của người chỉ huy làm cho chiến sĩ tự tin hơn, gan dạ hơn.

        Được biết, mấy năm sau, anh Trương Hổng Anh giữ chức Sư đoàn phó, kiêm Tham mưu trưởng sư đoàn 2 rồi đi dự lớp đào tạo ở Học viện Quân sự cao cấp. Tốt nghiệp xuất sắc, anh trở lại đơn vị lúc này đang làm nghĩa vụ quốc tế ở Campuchia, anh được giao nhiệm vụ làm Sư đoàn trưởng Sư đoàn 2. Sư đoàn 2 đã chiến đấu ngoan cường truy quét tàn quân diệt chủng, đưa nhân dân bạn về phum sóc sinh sống. Trong một lần đi làm nhiệm vụ, Sư đoàn trưởng Trương Hồng Anh đã anh dũng hy sinh. Sư đoàn trưởng Trương Hồng Anh, vị chỉ huy tài năng, một người sống đức độ, thương yêu chiến sĩ, hy sinh là tổn thất lớn không chỉ với sư đoàn 2 mà của toàn quân.

        Trở lại với biên giới Tây Nam khi chúng tôi bàn giao địa bàn cho sư đoàn 2. Cũng như tất cả các đơn vị khác trong toàn quân, tuy là thuộc quân khu 5, nhưng bộ đội của sư đoàn 2 là người khắp các vùng quê trên đất nước ta. Ở đây tôi gặp nhiều đồng hương Thái Bình.

        Cán bộ chỉ huy của sư đoàn 2 từng trải, từng chịu đựng nhiều gian khổ ở chiến trường quân khu 5, người nào cũng giản dị và có ý chí sắt đá. Nhiều đồng chí cán bộ của sư đoàn vào Nam chiến đấu từ ngày đánh Mỹ, sau giải phóng vẫn chưa có dịp đi phép thăm gia đình, quê hương. Họ cho biết, giải phóng xong, đơn vị lại bước vào nhiệm vụ truy quét tàn quân phản động, giúp nhân dân tháo gỡ bom mìn trên đồng ruộng, làng xã, để ổn định, xây dựng cuộc sống mới. Có những đơn vị khi địa bàn quân khu 5 giải phóng đã nhận nhiệm vụ bổ sung vào cấp chính quyền địa phương, qua một thời gian cùng nhân dân xây dựng làng xóm, tưởng đâu sẽ là cán bộ dân chính mãi mãi, nhưng khi đơn vị bước vào cuộc chiên đấu bảo vệ biên giới Tây Nam lại được gọi về. Có những đồng chí vừa cưới vợ, vợ là người địa phương, chưa quen hết tính nết nhau , chồng đã tạm biệt để ra trận. Có đồng chí quê ở miền Bắc được nghỉ phép đã hay đang tìm hiểu người con gái nào đó, chưa kịp làm lễ thành hôn đã nhận lệnh trở về đơn vị để lên đường đi đánh giặc.

        Hoàn cảnh và tâm trạng của cán bộ, chiến sĩ từ quân khu 5 vào rất giống với chúng tôi, những người lính miền Đông Nam Bộ. Vì thế, nghe tự kể về một người, mọi người đểu thấy mình trong đó.

        Việc bàn giao điểm tựa diễn ra nhanh chóng. Một số đồng chí cán bộ của sư đoàn thành thực cho chúng tôi biết, đơn vị quen tác chiến ở địa bàn quân khu 5, rừng núi và đồng bằng hẹp, khi đến chiến trường này rất lạ lẫm với địa hình nên gặp khó khăn. Toàn sư đoàn đang ra sức nắm địch, tìm hiểu địa bàn, phối hợp với các đơn vị bạn. Các đồng chí ấy cũng hỏi chúng tôi vế kinh nghiệm đánh địch, bám chốt.

        Thái độ thành thực, cầu thị ấy khiến chúng tôi vô cùng cảm kích. Là cán bộ chỉ huy sư đoàn anh hùng, nhiều trung đoàn, tiểu đoàn và đại đội cũng từng nhận danh hiệu anh hùng, nhưng họ khiêm nhường đến thế đó.

        Chúng tôi trao đổi kinh nghiệm, các anh ấy nghe chăm chú, ghi chép vào sổ tay. Gặp điều nào chưa hiểu họ nhẹ nhàng hỏi thêm. Nhiều đống chí gốc người khu 5, vóc dáng nhanh nhẹn, giọng nói chắc, nhưng đức tính lại vô cùng khiêm tốn. Các anh để lại trong chúng tôi hình ảnh đẹp.

        Sau này, qua sách báo, tìm hiểu bạn bè chiến đấu ở mảnh đất khu 5, tôi mới biết được, đức tính ấy họ học tập từ cán bộ cao cấp từng lãnh đạo, chỉ huy quân khu qua các thời kỳ như Đại tướng Chu Huy Mân, Đoàn Khuê, Hoàng Minh Thảo, Đặng Vũ Hiệp, Phan Hàm, Nguyễn Chơn.. .và những đồng chí chỉ huy sư đoàn, trung đoàn. Vâng, câu truyền miệng, cán bộ nào, chiến sĩ ấy luôn đúng. Trong quân đội, tác phong, nhân cách người chỉ huy ảnh hưởng rất lớn đến cấp dưới và cả chiến sĩ.

        Tôi rất tiếc, giá như hồi đó ghi lại tên tuổi, địa chỉ những đồng chí ở sư đoàn 2 để sau này đến thăm các anh. Không biết sau đó, khi chiến đấu trên biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế trên đất Chùa Tháp, đồng chí nào còn, đồng chí nào đã hy sinh.

        Bàn giao địa bàn cho đơn vị sư đoàn 2, chúng tôi hành quân đến địa hình mới.

        Vậy là phải xa điểm tựa mà đơn vị chúng tôi bám giữ, đánh địch trong một thời gian dài. Đối với cán bộ trung đoàn, địa hình nơi đây không chỉ thông thuộc với cán bộ chiến sĩ mà mỏi thước đất còn thiêng liêng, vì đã thấm máu dống đội chúng tôi.

        Trung đoàn 273 của tôi kéo về dừng chân ở khu vực Búa Lớn, lập tuyến phòng thủ số 2. Tại đây anh em được nghỉ ngơi, làm công tác củng cố học tập chính trị. Các cấp đại đội, tiểu đoàn nhất là trung đoàn đã tổ chức hội nghị mừng công. Tổng kết nhiệm vụ đánh địch một năm qua. Hội nghị tổ chức ngay tại Búa Lớn, có cờ hoa lộng lẫy. Có các thủ trưởng cấp trên, cán bộ tỉnh Tây Ninh xuống dự. Mọi người còn được xem các tiết mục biểu diễn của các nghệ sĩ Đoàn ca múa nhạc Bông Sen. Đặc biệt là giọng ca vàng danh tiếng. Đó là nghệ sĩ nhân dân Quốc Hương người mà thời ở miền Bắc không một ai là không biết tên khi ca sĩ hát trên sóng Đài tiếng nói Việt Nam nhiều ca khúc như Tiểu đoàn 307, Hà Tây Quê Lụa, Bình Trị Thiên khói lửa vv... Tôi được nghe tiếng hát Quốc Hương từ thuở nhỏ, vậy mà tại đây tại vùng biên giới Tây Nam này, tôi trực tiếp được gặp ông, được nghe ông hát. Đây là niềm vui bất ngờ, thú vị như là phần thưởng cho tâm hồn mình. Gần 70 tuổi và giọng ca của ông vẫn rất vang, giọng rõ ràng trong sáng, mạnh mẽ cuốn hút, thúc giục người tiếp nhận sống đẹp hơn, cống hiến nhiều hơn cho đất nước, cho nhân dân. Như cùng các chiến sĩ Tiểu đoàn 307 vung gươm xốc tới tiêu diệt kẻ thù; cùng đồng bào, chiến sĩ Bình Trị Ihiên thuở nào nổi dậy đánh đuổi kẻ thù, giành lại cuộc sống. Ôi! Thật hào hùng xiết bao. Chính ở mặt trận này, tôi lại được thấy nhân cách lớn của nghệ sĩ Quốc Hương khi chiến sĩ yêu cầu bài gì ông hát bài đó luôn, hát cho cả đơn vị, hát cho một nhóm, thậm chí một người yêu cầu hát về quê người đó, ông cũng hát. Ca sĩ Quốc Hương biểu diễn vô tư, trong sáng, không hề nhận một chút bổng lộc nào. Nhớ tới ca sĩ Quốc Hương và nhiều nghệ sĩ thời bấy giờ tôi không khỏi xúc động, thầm biết ơn. Và tôi cũng liên hệ với một số gọi là ca sĩ, nghệ sĩ hiện nay biểu diễn chỉ vì tiền, không có tiền là họ không hát, không biểu diễn. Đúng vậy, bây giờ một người dân bình thường gặp một ca sĩ yêu cẩu được nghe tiếng hát ư? Chẳng bao giờ họ hát. Dĩ nhiên, lao động là phải được đền bù công sức xứng đáng vì suy cho cùng nghệ sĩ, ca sĩ cũng có nhu cầu tồn tại, bài hát của họ cũng phải tập luyện, đổ công sức biểu diễn nên phải được trả công. Hơn thế, trời ban cho nghệ sĩ tài năng đặc biệt, họ cần được hưởng từ tài năng của mình. Nhưng với nghệ sĩ chân chính thời đó họ phục vụ công chúng một tinh thần vô tư thì nghệ thuật, thì tiếng hát của họ vang xa hơn, sống mãi với thời gian hơn.


        Đơn vị tôi được rút về tuyến hai để dưỡng sức. Với chúng tôi, những người lính đã 400 ngày chiến đấu liên tục, thì thật giá trị vô cùng. Nói là dưỡng sức nhưng không phải là an dưỡng mà chuẩn bị cho cuộc chiến đấu mới.

        Lúc này ở Búa Lớn bộ đội tập trung rất đông. Sau này tôi mới biết đây là vị trí tập kết của nhiều đơn vị. Bộ đội từ tuyến trước về, muốn thưởng thức món hàng ăn uống mà ở điểm tựa không thể có. Nhưng hàng quán thì không còn như trước nữa vì dân chúng từ phía Đông không thể sang phía Tây sông Vàm cỏ nữa nên hàng quán bỏ hoang từ bao giờ. Dân ở đây không còn thì cả chợ xép quán lá cũng tan hoang luôn. Tôi cũng không có cơ hội gặp lại mấy chị em Cúc nữa. Nhìn cái quán lá, tôi bồi hồi nhớ lại những gì đã xảy ra nơi đây. Đầu tiên là cái ly vỡ, rồi những ly nước chanh, ly chè mát lạnh. Ánh mắt nụ cười của ba chị em đã dành cho tôi. Nụ hôn vội vàng trên má mịn màng và lời nói chia tay vội vã rất nhanh ngày tôi về Sài Gòn tập huấn. Một mối tình chợt đến, rỗi cũng vụt qua. Đẹp! Thật đẹp, lung linh, rạng ngời, tỏa sáng như ánh sao băng trong đêm. Tình yêu của người chiến sĩ thật sự trong sáng, không hề vụ lợi, nên thật đẹp biết bao.

        Chợt ai đó cất lên bài hát Lá đỏ. Ca khúc về người chiến sĩ và cô gái tiền phương. Lời ca ngân lên : Gặp em trên cao lộng gió, rừng Trường Sơn ào ào lá đỏ, em đứng, đứng ở bên đường, như quê hương, vai áo bạc, quàng súng trường... Vâng, Cúc chưa phải là cô gái vai áo bạc, quàng súng trường nhưng em và các bạn đã bám trụ ở đây, không xa tầm pháo địch là mấy, hàng ngày gặp gỡ bộ đội, nói những lời đầm ấm, thương quí, cũng góp phần cho biên cương đỡ trống trải. Chính ở tuyến biên giới dài này, còn có hàng vạn, hàng chục vạn nam nữ thanh niên xung phong từ Thành phố Hổ Chí Minh và các tỉnh Nam Bộ đã xung phong lên chiến hào tiếp lương, tải đạn, đưa thương binh về tuyến sau. Các cô gái thanh niên xung phong ấy cũng tiếp bước các chiến sĩ gái trên dường Trường Sơn những năm đánh Mỹ, giải phóng đất nước. Bài hát Lá đỏ được ca vang ở biên giới Tây Nam này thật hợp lòng người. Cho hay, khi nghệ thuật phản ánh được hiện thực đất nước, tâm trạng người dân sẽ có sức lan tỏa không ngừng.

        Mùa khô đang mang lại cái nắng ngày một gay gắt hơn. Lúc này khoảng giữa tháng 11 năm 1978. Ngọn gió thổi qua sông Vàm Cỏ vẫn cứ nóng. Đồng ruộng, những con rạch nứt nẻ, những thảm cỏ vàng rụi, những ngọn cây cao cũng trụi lá tự bao giờ. Vòm trời xanh mút tầm mắt, xanh trong chói ngời càng gây cho tâm trạng con người cái khát.

        Chiến sự dọc biên giới Tây Nam vẫn diễn ra vô cùng ác liệt. Bọn Pôn Pốt đã dưa tới tất cả các đơn vị chủ lực, chúng rêu rao có những 23 sư đoàn. Nhưng với số dân như thế, khó có thể huy động được từng đó quân để được 23 sư đoàn. Hoặc đầu sư đoàn thì thế nhưng chất lượng quân số thấp kém. Bọn cầm đầu chế độ kỳ quái ấy thường phóng đại những gì chúng có. Ngay cả kế hoạch chúng cũng hoang tưởng khi huênh hoang sẽ đánh chiếm các tỉnh của ta. Trong quân sự kẻ yếu kém ngu si thường khoác lác.

        Sư đoàn 341 chúng tôi trải đội hình dọc tuyến biên giới Tây Nam ở địa phận tỉnh Tây Ninh.

        Tình hình địch thời gian này cũng đã xuất hiện nhiều biểu hiện đáng ngờ. Chúng đã tổ chức lực lượng lớn, qui mô cấp sư đoàn ý định là cài răng lược làm bàn đạp cho mùa khô, để tiến công sang Tây Ninh của ta. Lúc này chúng đã chiếm được 28 điểm dọc biên giới của ta. Có nơi như ở Kiên Lương -Kiên Giang chúng chiếm vào sâu tới 27 km. Ý định sẽ đánh chiếm nhà máy xi măng Hà Tiên, các tỉnh An Giang, Đống Tháp cũng đã có nhiều điểm bị chúng chiếm giữ sâu vào đất ta từ 10 đến 15 km.

        Vẫn theo ký sự của Thiếu tướng Bùi Cát Vũ, phó tư lệnh quân đoàn, thời gian từ tháng 10 năm 1978 Pôn Pốt đã điều lên biên giới sát với Việt Nam mười chín trong số hai mươi sư đoàn bộ binh cùng hầu hết các sư đoàn binh chủng, pháo binh, thiết giáp, hải quân, không quân. Chúng tập trung mười hai sư đoàn trên hướng chủ yếu đối diện với các tỉnh Tây Ninh, Long An của ta mà chúng gọi là quân khu Đông. Bốn sư đoàn ở Kiên Giang mà chúng gọi là quân khu Tây Nam. Ba sư đoàn ở hướng giáp với các tỉnh thuộc Tây Nguyên của ta, chúng gọi là quân khu Đông Bắc. Trong nội địa chúng để lại ba sư đoàn để chống nhân dân nổi dậy. Vậy là bè lũ Pôn Pốt đã thấy chúng thất bại cả đối nội và đối ngoại.

        Qua mấy ngày ở hướng Tây Ninh, khu vực Bến Sỏi tới bến Cây Sao, địch cũng đã chiếm được toàn bộ khu vực rừng Hòa Hội thuộc vùng bờ Tây sông Vàm Cỏ. Ở đây chúng tập trung ba sư đoàn 703, 340 và 221. Định tham vọng sẽ vượt sông Vàm Cỏ đánh chiếm huyện Châu Thành thị xã Tây Ninh tới núi Bà Đen. Đây cũng là ý định hoang tưởng, điên rồ của bè lũ Pôn Pốt. Chúng đã sử dụng hỏa lực mạnh, pháo binh bắn tới các khu vực đông dân cư của ta. Biết kế hoạch tham vọng của địch là hoang tưởng nhưng chúng ta phải luôn cảnh giác.

        Bọn địch đã tổ chức nhiều toán biệt kích, trinh sát vượt sông vào Tây Ninh. Phần lớn bọn này đã bị lực lượng du kích của ta tóm gọn. Trong rừng Hòa Hội chúng đã tập kết được rất nhiều kho vũ khí, súng đạn lương thực. Chúng còn đưa những nhóm quân mặc áo đen, cổ quấn khăn rằn, mà chúng đặt cho cái tên là lực lượng “Thanh niên tiền tuyến, thanh niên xung phong” để vận tải và trông giữ kho. Chúng lấy nơi đây làm địa điểm tập kết hậu cần để rồi chuyển qua sông nhằm thực hiện mưu đổ ngông cuồng của kẻ xâm lược.

        Thời gian này xảy ra một sự việc hết sức đau lòng do mất cảnh giác của chiên sĩ ta. Đó là địch đã luồn qua dược kẽ hở giữa hai đơn vị ở tuyến tiền tiêu, vào tận đơn vị tăng của ta đang làm nhiệm vụ chốt chặn ở Bến Sỏi, bị bất ngờ, lại chưa quen khi thấy lính địch nên các chiến sĩ tăng gia không đánh nổi, phải bỏ chạy, địch đã chất rơm đốt hai chiếc xe tăng của ta. Đây chính là sơ suất, lơ là, mất cảnh giác, chủ quan khinh địch, tưởng đâu ở phía sau là an toàn vì lính địch làm sao vượt qua được điểm tựa tuyến đầu của bộ binh. Đúng là với những kẻ địch trước đây ít khi luồn qua được chốt chặn của bộ binh, nhưng với lính Pôn Pốt thì chúng gan lì, chui luồn giỏi, có thể lẻn qua mọi tuyến gác. Khi trực tiếp chiến đấu với địch thì bảo toàn được lực lượng tốt, vậy mà khi đang ở nơi trú quân phía sau lại bị địch mò vào tận nơi để đốt xe, quả là đau xót quá. Đây chính là bài học đắt giá cho tất cả mọi người, cho các đơn vị.

        Địch bắn pháo binh hạng nặng vượt tầm vào huyện Châu Thành, thị xã Tây Ninh hòng uy hiếp tinh thẩn của nhân dân và quân ta, làm dân chúng nao núng, hoang mang. Đây là các đợt bắn pháo lớn nhất, cường độ mạnh nhất của chúng.

        Về phía ta, đơn vị bạn chốt giữ khu vực chùa Bạch Bột củng đã bị chúng dần đẩy lùi. Bị địch đánh bật khỏi điểm phòng ngự chỉ vì các đơn vị ấy chủ quan, nắm địch không chắc, bố trí đội hình không chặt, không liên kết, hỗ trợ nhau khi địch đánh sang. Hơn thế, hệ thống công sự cũng quá sơ sài, hầm hào không đủ sức chống hỏa lực địch. Vậy cho nén khi địch đánh tới thì chống đỡ yếu, không có lực lượng đánh vu hồi hai bên sườn quân địch, nên phải rút lui khỏi vị trí đóng quân.

        Được tin đơn vị bạn bị địch đánh bật, sư đoàn 341 đã điều dộng một đơn vị đến phản công. Với sự phối hợp của hỏa lực, pháo binh, các loại hỏa lực ĐKZ, 12,7 ly, chúng ta đã chiếm lại được chùa Bạch Bột.

        Tình hình chiến sự khắp toàn biên giới nóng lên từng ngày. Qua mấy đợt xâm lấn, chiếm được một số địa bàn của ta, bọn Pôn Pốt hí hửng hối thúc những đơn vị mạnh nhất của chúng tiến sát hơn nữa tới biên giới nước ta.

        Như vậy, trung đoàn 273, sư đoàn 341 từ phòng tuyến 2 trở thành tuyến phòng thủ 1, dọc từ Bến Sỏi lên tới Búa Lớn. Những ngày cuối giữa tháng 12 năm 1978, tình hình còn nóng hơn, khi rừng Hòa Hội sát dường 13 đã bị chúng chặn bằng đạn 12,7 ly và các cỡ hỏa lực như DKZ và B41. Hễ phát hiện xe của ta từ Bến Sỏi đi lên là địch bắn chặn. Cấp trên nhận định, tình hình trên cho thấy nhiều đơn vị địch đã tiến sát biên giới, chúng đưa được cả pháo hạng nặng đến gần đường biên.

        Trung đoàn sử dụng đại đội 10 của tiểu đoàn 3 làm nhiệm vụ luồn sâu, vu hồi sau lưng địch. Đại đội này do đồng chí Nguyễn Quang Vinh làm đại đội trưởng, đồng chí Thoảng chính trị viên trưởng. Đại đội 10 sẽ lách qua kẽ hở các điểm chốt của địch vào sau lưng chúng ở rừng Hòa Hội. (Anh em hay gọi đại đội trưởng là Vinh Rồng, vì Vinh có tài nói chuyện và kể chuyện, nói năng sôi nổi như rồng bay, rồng cuốn, bề ngoài dễ thấy anh bốc đồng nhưng thực sự anh là người chỉ huy chín chắn, gan dạ, đức tính chan hòa, thương yêu mọi người).

        Tám giờ sáng, đại đội 10 do anh Vinh chỉ huy cắt đường vào sâu trong rừng. Thật bất ngờ, là chúng đã chuẩn bị kho tàng, lập căn cứ quy mô lớn. Anh em báo về sở chỉ huy tình hình và xin đánh. Nhưng trung đoàn không đồng ý, yêu cầu đại đội 10 trinh sát trên diện rộng hơn. Đại đội 10 cắt chéo sang hướng khác, củng gặp rất nhiều Pôn Pốt chốt thành từng cụm. Bọn chúng đã phát hiện lực lượng ta nên nổ súng. Đại đội đánh trả quyết liệt rồi vừa chiến đấu vừa rút.

        Đơn vị vừa đánh vừa rút được một quãng, địch tăng cường xối đạn, đại đội trưởng Vinh bị trúng đạn hy sinh. Một tổ gồm chiến sĩ trinh sát, bộ binh vừa đánh vừa nhanh chóng đưa thi hài đại đội trưởng Vinh về phía sau. Tất cả đại đội kiên cường chiến đấu trong tầm hỏa lực và đạn bộ binh của địch. Bọn địch cũng bị trúng đạn nhiều nhưng chúng vẫn bám theo đội hình của ta. Chính lúc này, khi khoảng cách giữa ta và đội hình địch xa ra, pháo, cối của ta bắt đầu nã đạn diệt địch, kìm chân chúng để đại đội 10 lui về phía sau.

        Anh Vinh hy sinh giữa một trận luồn sâu của đơn vị để lại niềm thương tiếc không chỉ cho đại đội 10 mà toàn trung đoàn. Anh là một cán bộ xốc vác, bản lĩnh kiên cường, tuy đang ở cấp cơ sở nhưng anh đã bộc lộ tài năng cho cương vị cao hơn nữa. Anh là người cán bộ thương yêu chiến sĩ hết lòng, hy sinh khi tuổi còn rất trẻ năng lực chỉ huy đang phát triển, là tổn thất của sư đoàn chúng tôi chứ không riêng tiểu đoàn 3.

        Như vậy, ý đồ chiếm giữ rừng Hòa Hội làm bàn đạp tiến công thị xã Tây Ninh mùa khô của chúng là đã lộ rõ.

       

        Đã từ lâu nhân dân Campuchia, đặc biệt là cán bộ trước kia từng tham gia kháng chiến chờ đợi, mong mỏi một tổ chức cách mạng chân chính được thành lập để tập hợp tất cả các lực lượng nổi lên đánh đổ bè lũ diệt chủng Pôn Pốt. Đúng vào ngày 1 tháng 12 năm 1978, Mặt Trận Đoàn Kết Dân Tộc cứu nước Campuchia ra đời. Tin vui vô cùng to lớn không chỉ của nhân dân Campuchia mà của nhân dân và đặc biệt là bộ đội Việt Nam trên biên giới Tây Nam. Nhiều năm chứng kiến từng đoàn người từ đất nước Chùa Tháp chạy sang xin tị nạn và được nghe họ kể tội ác trời không dung, đất không tha của bè lũ diệt chủng Pôn Pốt -  Iêng Xa Ri. Chúng ta hiểu rằng, từ đất nước đau thương ấy nhất định sẽ có một tổ chức chân chính dứng lên lãnh đạo nhân dân đánh đổ bọn diệt chủng, cứu đất nước Campuchia.

        Đúng vậy, với lá quốc kỳ biểu tượng cho văn hóa Ăng Ko, sự đoàn kết của dân tộc Khmer. Mặt trận Dân tộc cứu nước Campuchia đã nhanh chóng quy tụ được khối đoàn kết toàn dân. Đảng Nhân dân cách mạng Campuchia do ngài Hêng Xom Rin đứng đầu đã tập hợp các nhóm lực lượng vũ trang đang ở khắp nơi, cùng toàn dân đứng lên cứu nước. Đảng Nhân dân cách mạng, Mặt trận cứu nước Campuchia đã kêu gọi Nhân dân, Quân đội Việt Nam và Chính phủ, loài người tiến bộ trên toàn thế giới giúp đỡ nhân dân Campuchia đánh đổ bè lũ phản bội độc ác, cứu dân tộc Khmer thoát khỏi họa diệt chủng. Đáp lời kêu gọi thống thiết ấy, vì tình nghĩa keo sơn giữa nhân dân hai nước, Đảng, Chính phủ Việt Nam đã sẵn sàng chấp nhận hy sinh, cử những đơn vị chủ lực hùng mạnh nhất sang giúp bạn, cứu dân tộc Khmer khỏi thảm họa diệt chủng. Một trong những đơn vị ấy có sư đoàn 341 chúng tôi.

        Đại đội 1, tiểu đoàn 1 của tôi chốt ngay tại khu vực bên phải Búa Lớn, sát rừng Hòa Hội, cạnh trục đường 13 từ Bến Sỏi sang. Ven đường, nhưng có rừng cây và bụi tre gai lúp xúp. Anh em đốn cây làm công sự, tổ chức phát cây cỏ để tăng địa giới quan sát sâu khoảng hai trăm mét. Địa giới quan sát càng xa thì dễ chống thủ đoạn tiền nhập của Pôn Pốt tốt hơn. Ban chỉ huy đại đội 1 đã tận dụng một cái nhà chòi của dân ngay sát đường để ở và chỉ huy bộ đội. Vượt lên trên theo trục đường 13 là các chốt của tiểu đoàn 3, tiểu đoàn 2 và các cơ quan trung đoàn bộ đóng bên trái đường. Như vậy là tiểu đoàn 3 lần này lại là điểm chốt tiền tiêu cao hơn rồi đến tiểu đoàn 1. Dọc con lộ 13 tới ngã ba Sáng Ke, Chóp là các đơn vị của sư đoàn 2, tiếp đến là các điểm tựa của sư đoàn 7.

        Nhìn bản đồ hiện trạng, thì hướng này chỉ còn có sư đoàn 7 là vẫn đang giữ được khu vực Chóp. Còn từ Chóp xuống đến phía tây Bến Sỏi, các đơn vị đang phải lùi về sát trục đường 13. Nhất là từ khu vực Chùa Bạch Bột, đến cả khu vực rừng Hòa Hội của ta đang bị Pôn Pốt lấn chiếm. Pháo binh của chúng đã bắn sâu vào khu vực thị xã. Phà Bến Sỏi là một trọng điểm của pháo binh chúng chấm tọa độ. Những chuyến phà qua lại anh em đều được nhìn những cột nước dựng đứng, do đạn pháo chúng bắn tới. Bị sức ép của đạn pháo, cá chết nổi trắng sông. Khu vực Bến Sỏi và rừng Hòa Hội những ngày cuối tháng 12 năm 1978 thật sự đang nóng như chảo lửa lớn. Chảo lửa của chiến tranh tàn khốc đang tăng lên từng giờ. Mọi người qua lại không được như trước nữa vì khu vực này đang trong tầm khống chế bằng pháo binh, hỏa lực và bằng cả đạn thẳng của chúng.

        Cán bộ, chiến sĩ các đơn vị trong tiểu đoàn chúng tôi rất nóng lòng chờ khẩu lệnh tiến công địch. Bộ đội chủ lực phải nằm chờ trong khi địch dồn ép là rất khó chịu. Lúc này chúng tôi phải đối chọi áp lực rất mạnh từ ba sư đoàn tinh nhuệ của Pôn Pốt. Sức ép này thật lớn. Nhưng từ người cán bộ cao cấp nhất đến người chiến sĩ ở đơn vị cơ sở, đều mang quyết tâm lớn tiêu diệt, đánh tan rã đội hình quân xâm lược. Và, mọi người đều tin chiến thắng sẽ thuộc về ta. Công tác chuẩn bị được tiến hành trong không khí khẩn trương, phấn chấn.

        Địch tập trung nhiều sư đoàn mạnh, vũ khí tối tân áp sát khu vực Bến Sỏi, Búa Lớn. Trinh sát, quân báo của ta cho biết, địch đã đưa ba sư đoàn được chúng đánh giá là mạnh nhất, cùng với pháo binh, tập trung ở hướng đối diện với Bến Sỏi, mục tiêu của chúng là đánh thẳng vào chiếm thị xã Tây Ninh của ta.

        Trung đoàn 273 chúng tôi được lệnh chốt giữ, kìm chân địch nhưng chưa được nổ súng. Các đơn vị chốt chặn thì sốt ruột, trong khi đó hai trung đoàn 266 và 270 vẫn đang tăng cường cho sư đoàn 9 hướng đường 1. Một trung đoàn đối mặt với nhiều đơn vị lớn của địch, khiến cán bộ chỉ huy của trung đoàn cảm thấy lực lượng ta bị mỏng, hở sườn. Nhưng đã nhận nhiệm vụ thì phải chấp hành triệt để và hoàn thành thật tốt.

        Ngày 19 tháng 12 khoảng 10 giờ có lệnh các loại hỏa lực như cối pháo DKZ bắn chế áp khoảng 20 phút vào rừng kìm đầu bọn Pôn Pốt xuống để đoàn cán bộ vượt phà Bến Sỏi sang thị sát thực địa.

        Chính lúc này, tôi được gặp đồng chí Chu Đức Hùng, trung đoàn phó kiêm tham mưu trưởng trung đoàn 273 chúng tôi. Đồng chí Hùng từng là tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 1 của tôi, tính anh thân thiện, cởi mở, chúng tôi vẫn coi nhau như anh em. Tôi hỏi đồng chí Hùng:

        - Tại sao để bọn lính Pôn Pốt áp sát mình thế này. Nó đã dồn quân vào trong rừng đông lắm rồi dấy. Chúng đã chiếm được mấy xã của ta rồi còn gì? Lực lượng lớn của ta sao để chúng hoành hành như thế?

        Đồng chí trung đoàn phó Chu Đức Hùng vẫn điềm tĩnh trả lời, giọng chắc như đinh đóng cột:

        - Các cậu cứ chốt giữ cho chắc cái đã, nó vào bao nhiêu là sẽ chết bấy nhiêu thôi.

        Nghe dồng chí trung đoàn phó nói vậy, tôi gật đầu im lặng. Nhưng tôi lại thầm nghĩ, ông này lạc quan tếu rồi, tình hình như thế này mà vẫn nhận định tình hình như đùa được sao. Chẳng lẽ ông không thấy pháo 105 ly và ĐKZ của chúng vun vút qua đầu chúng ta sao?

     
        Nhưng nhìn Trung đoàn phó của chúng tôi lại có thái độ điềm tĩnh, tôi lại nghĩ, chắc cấp trên có chiến thuật gì lớn đây.

        Câu hỏi của tôi đã được giải đáp sau khi ta giành chiến thắng vang đội. Và sau này, được tham khảo nhiều tư liệu tổng kết chiến tranh biên giới Tây Nam và nhiều sách báo viết về trận đánh này, tôi mới hiểu được chiến thuật nhử địch, dụ địch, điều khiển địch dồn binh lực vào những khu vực ta dọn sẵn, làm cho bọn chỉ huy của chúng mang tâm lý chủ quan, coi thường đối phương. Từ đó chúng ta giáng trả đòn quyết định mang lại chiến thắng toàn diện.

        Tiểu đoàn trưởng cũ của tôi, anh Chu Đức Hùng, sau một thời gian chiến đấu trên biên giới Tây Nam này đã gầy hẳn, gương mặt anh hóp lại, dáng người nhỏ gọn của anh như củng gầy thêm, duy dôi mắt vẫn sáng, linh lợi. Anh Hùng là con trai liệt sĩ, bố anh hy sinh thời chống Pháp. Anh nhập ngũ khi bước vào tuổi thanh niên. Thời giữ chức tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 1 chúng tôi, anh đã chỉ huy giữ điểm tựa, đánh địch ở Châu Thành, sau đó tiến công giải phóng Trảng Bom, Biên Hòa. (Sau này, khi đơn vị đang làm nghĩa vụ quốc tế ở Campuchia, Trung đoàn phó Chu Đức Hùng được điều động ra biên giới phía Bắc đánh quân bành trướng. Sau đó anh được điều về Bộ Tổng tham mưu, khi nghỉ hưu anh mang quân hàm đại tá. Hiện anh Chu Đức Hùng đang sống ở Hà Nội). Chúng tôi thường gặp nhau trong những cuộc hội ngộ cựu chiến binh sư đoàn 341.

        Ngày 22 tháng 12, ngày truyền thống lớn của Quân đội ta đang tới gần, hậu cần các đơn vị cấp tiêu chuẩn cho bộ đội liên hoan, nói chính xác là bữa ăn thêm một vài món. Thông thường liên hoan vào ngày thành lập Quân Đội nhung năm nay chúng tôi được liên hoan sớm hơn mấy ngày. Đây là dự báo sẽ có nhiệm vụ quan trọng.

        Ngày 20 tháng 12, tôi nói đồng chí Hùng quản lý, đồng chí Khoa Năng Thược, quản trị trưởng, tổ chức cho tiếp phẩm vượt sông qua phà Bến Sỏi về bên kia mua thực phẩm tươi sống, cấp phát cho các trung đội nhân ngày lễ lớn. Bám trụ ở điểm tựa suốt tháng năm phải ăn uống kham khổ, thông thường gạo, thực phẩm do cấp trên chuyển xuống, chiến sĩ tiếp phẩm của các đơn vị cũng có đi mua thực phẩm ở chợ nhưng là lúc cần thiết. Chỉ có Tết Nguyên Đán hay kỷ niệm ngày lễ lớn như thành lập Quân Đội mới tổ chức bữa ăn thêm một vài món ngon hơn, gọi là ăn tươi.

        Tối 20 tháng 12 ban chỉ huy đại đội tôi đủ bốn người là anh Đạc, anh Quang, anh Tiến và tôi, cùng hai đồng chí là Khoa Năng Thược, Hùng và hai y tá, hai đồng chí liên lạc dự bữa cơm thịnh soạn. Một trong hai liên lạc là Đặng Minh Xuân, con một cán bộ từ miền Nam tập kết ra Bắc năm 1954. Xuân chiến đấu rất dũng cảm, nhanh nhẹn, tháo vát. (Hiện nay Đặng Minh Xuân kinh doanh ngành dịch vụ du lịch ở Sầm Sơn-  Thanh Hóa).

        Bữa cơm này có thể gọi là đón tết truyền thống Quân đội ta. Đặc biệt, bữa ăn này có các món thịt gà luộc, thịt trâu xào với rau muống cùng canh xương, các loại rau thơm, gia vị, hành tỏi, với một bi đông rượu. Đã quá lâu chúng tôi mới được ăn một bữa ngon và thịnh soạn, trong không khí ấm cúng nơi mặt trận như thế này.

        Trong tiếng vo vo của đạn pháo 105 của Pôn Pốt, tiếng rít của ĐKZ qua đầu, ánh sáng ngọn đèn có chụp che mờ mờ, anh em tôi vẫn cụng bát rượu, chúc mừng Quân Đội ta ngày càng lớn mạnh, đánh thắng bất kỳ kẻ thù nào để giữ bình yên cho nhân dân. Chúc đơn vị ta hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao. Chúc sức khỏe mọi người.

        Bữa tiệc dã chiến thật vui, thật ngon. Ai nấy ăn hào hứng, mặc kệ pháo phiếc của địch đang hú qua đầu rồi nổ ầm ầm phía sau kia. Chúng tôi thấy bây giờ cứ việc ăn uống đã, mọi việc tính sau. Nhưng bữa tiệc cũng diễn ra thật vội, trong sự hối hả của không khí chiến trường đang nóng lên từng giờ, từng phút.

        Có một kỉ niệm thật nhớ trong bữa cơm ấy. Hồi đó tôi không ăn được ớt cay. Trời tối nhập nhoạng, vừa tớp được hớp rượu, gắp ăn miếng thịt trâu xào rau muống ngon tuyệt. Tới miếng gắp thứ 3, tôi vừa nhai thì kêu ối một tiếng. Tôi như bị điện giật, đứng bật lên, ôm lấy đầu chạy ra ngoài. Lè vội miếng rau thịt ra. Tôi đã lãnh trọn quả ớt hiểm, theo cách gọi của người miền Nam, loại ớt quả bé mà thật cay. Làm tôi bị xực hơi cay nóng lên tận đỉnh đầu. Tê dại hết cả phía hàm bên trái, tê nhức đến mức không thể ăn tiếp được nữa. Anh Tiến, anh Đạc nhìn nhau cười. Hóa ra không phải tôi gắp nhầm quả ớt, mà là do anh Tiến tinh nghịch gắp bỏ vào bát tôi. Trời tối, tôi vội ăn không thể nhìn thấy được. Bộ đội thường có những trò nghịch tai quái, nhớ đến suốt đời vậy đó. Bữa cơm đủ bốn người trong ban chỉ huy cùng quản lý và quản trị trưởng là sáu người. Sáu anh em quây quần bên bữa ăn trong tầm pháo địch mà vẫn bình tĩnh cụng li chào mừng ngày thành lập Quân Đội ta.

        Vậy mà chỉ 3 tháng sau trong số người dự bữa cơm đó có ba đồng chí hy sinh. Khi đơn vị làm những nhiệm vụ tiếp theo. Đúng là chiến tranh đầu phải trò đùa. Giữa sự sống và cái chết chẳng thể lường trước được. Chiến tranh nó tàn khốc và đau thương bất hạnh như thế đó.

        Đau thương, mất mát khi đồng đội thân yêu hy sinh, nhưng những người còn lại vẫn đứng vững, làm tiếp nhiệm vụ được giao. Rồi lại có những đồng chí từ cấp dưới lên hay đồng chí từ đơn vị khác đến thay thế người hy sinh, khoảng trống được bù đắp rất nhanh. Thời bấy giờ, chúng tôi còn trẻ, đã từng trải nên niềm vui, nỗi buồn qua đi rất nhanh. Cho tới sau này, khi có tuổi, nỗi nhớ đồng đội, đặc biệt là các đồng chí hy sinh lại bùng lên, khiến nhiều lúc thao thức trong đêm và chúng tôi nguyện sống xứng đáng với các anh, những người con ưu tú của đất nước.

       

        Nhử địch, dụ địch đến một nơi ta đã dọn sẵn là một diệu kế lớn trong nghệ thuật quân sự của cha ông ta. Trong kháng chiến chống Mỹ, bộ đội ở chiến trường Tây Nguyên đã dụ quân Mỹ ra khỏi căn cứ, dụ chúng đến thung lũng Ia Đrăng để tiêu diệt. Đó là một trong những trận đánh tiêu biểu cho nghệ thuât lôi địch vào bẫy ta đã giăng sẵn. Sau này, chúng tôi được biết khi địch tập trung quân vào rừng Hòa Hội, chúng đã vào diệu kế của ta mà đồng chí trung đoàn phó Chu Đức Hùng đã thổ lộ cho tôi biết khi chúng tôi gặp nhau chớp nhoáng ấy.

        Chúng tôi cũng được biết, qua những cuộc họp với chỉ huy, cơ quan tác chiến, mỗi khi địch chiếm được đất ta, chúng thường lợi dụng các gò cao, kênh rạch để lập những điểm chốt, cụm chốt. Chúng cũng thường lợi dụng các con đường huyết mạch, đường mòn ven rừng, ven nương rẫy, làng ấp để lập tuyến chốt. Từ đó, chúng thường sử dụng cấp đại đội, tiểu đoàn làm trung tâm điểm chốt đồng thời cho các tiểu đội bung ra xa canh giữ, cảnh giới, ngăn chặn đối phương từ xa. Mỗi tiểu đoàn chúng rải chốt dài chừng ba, bốn cây số, mỗi cụm chốt có ba lớp chốt bao bọc nhau, liên kết nhau, hòng gây khó khăn cho đối phương khi luồn sâu, bao vây. Ý đồ của chúng bố trí chốt như vậy cũng là để nếu một chốt bị bao vây, tiến công, các chốt khác dùng hỏa lực, binh lính chi viện.

        Các đồng chí trinh sát của ta cũng đã vào tận các chốt địch và phổ biến cho các đơn vị biết, nhìn chung công sự địch không kiên cố mà sơ sài, do chúng vừa chiếm được đất ta, hầm cá nhân của chúng thường cấu trúc theo hình chữ u hoặc chữ z, có nắp dậy dày khoảng bổn mươi đến năm mươi cm, hai bên có cửa để dùng súng bộ binh bắn ra được. Hầm bọn chỉ huy kiên cố hơn, nắp đắp bằng đất hoặc bao cát dày nhưng không thể chống được pháo và cối hạng nặng. Để ngăn chặn ta tấn công, địch thường cho những tốp, mỗi tốp ba tên lính, canh giữ từ xa. Bọn lính này gan lì, chịu khổ được, chúng có thể nằm giữa đồng nắng cháy hay ngâm mình trong sình lầy, bất chấp muỗi, đỉa. Nếu phát hiện đối phương tiến công, bọn lính này nổ súng đánh trả và để báo hiệu cho quân địch ở các chốt khác. Nếu phải rút, chúng chạy ngược chiều với hầm chỉ huy để nghi binh, lôi kéo đối phương sang hướng khác. Ở rừng Hòa Hội này, chúng bố trí đội hình như thế. Phải nói rằng, dù rất xảo quyệt, điều động quân nhanh, nhưng bè lũ Pôn Pốt vẫn mắc phải lối đánh rập khuôn, giáo điều.

        Ngay từ hai mươi giờ đêm ngày 20 tháng 12 các loại súng của Pôn Pốt đã rộ lên phía chốt tiến tiêu của đại đội 10, tiểu đoàn 3. Anh em kiên cường chống trả, song bọn Pôn Pốt cũng quyết tâm chiếm khu vực đại đội 10 bằng được. Mười một lần chúng tiến công vào đại đội 10 bằng rất nhiều hỏa lực mạnh. Chúng bắn điên cuống rồi hô nhau tiến lên. Chúng coi đây là trận đánh chiếm cửa mở vào khu vực Búa Lớn. Mở đầu cho chiến địch mùa khô của chúng. Anh em kỹ thuật phát hiện tới hai mươi hai đầu máy thông tin ở khu vực này của Pôn Pốt. Đại đội 10 chiến đấu bảo vệ chốt rất kiên cường. Đồng chí Nguyễn Văn Tình đại đội trưởng, đồng chí Nguyễn Văn Mong chính trị viên trưởng đại đội 10 cùng anh em chiến đấu rất dũng cảm. Đã có nhiều đồng chí bị thương và hy sinh. Cối 82 ly của tiểu đoàn 3, tiểu đoàn 2 cũng bắn hỗ trợ cho đại đội 10. Đến gần sáng ban chỉ huy trung đoàn cho đại đội 10 bỏ chốt lùi về giáp trục đường 13. Bọn Pôn Pốt hí hửng “Thừa thắng xốc tới”, chúng chiếm chốt của đại đội 10 thu được một vài khẩu súng hỏng. Chúng tiếp tục lấn dũi chốt của đại đội 9. Sau một vài đợt tập kích của Pôn Pốt vào đại đội 9, anh em chống trả rất quyết liệt. Nhưng rồi cũng được lệnh bỏ chốt, về lập tuyến phòng thủ sát đường 13 phía Bắc Búa Lớn. Sau này khi làm nghĩa vụ quốc tế đồng chí Nguyễn Văn Tình đã anh dũng hy sinh, đồng chí Nguyễn Văn Mong bị thương nặng, thương tật 3/4, hiện đang sống ở Đông Triều -  Quảng Ninh.

        Thời gian này anh Phan Sĩ Thống đã được chọn thay anh Nguyễn Sông Thao làm tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 3. Anh Nguyễn Công Sơn làm chính trị viên trưởng tiểu đoàn. Tiểu đoàn 3 thường được chọn làm đơn vị chủ công, tiến công hướng chính diện vì có sức mạnh, kinh nghiệm đột phá. Tiểu đoàn này luôn cơ động, ít khi bám điểm tựa thời gian lâu như lần này. Nhưng khi được phân công giữ điểm tựa quan trọng làm mồi nhử, dù gặp vô cùng khó khăn các anh vẫn thể hiện là một đơn vị tiến công dũng mãnh và giữ điểm tựa vững chắc, rất xứng đáng với danh hiệu tiểu đoàn Anh hùng lực lượng vũ trang.

        Sau chiến tranh anh Phan Sĩ Thống nghỉ hưu với quân hàm đại tá, hiện anh sống ở Tân Kỳ -  Nghệ An. Anh Nguyễn Công Sơn hiện sống ở Thái Bình.

        Đại đội hỏa lực 12 có đại đội trưởng Trần Anh Vinh đã rất dũng cảm, linh hoạt, cơ động hộ chiến cho các đơn vị, các hướng. Có thời gian đơn vị đảm nhiệm một hướng. Anh Vinh sau này là một vị tướng của quân đội ta. Trung tướng Trần Anh Vinh giữ chức Cục trưởng Cục tác chiến. Hiện nay Trung tướng Trần Anh Vinh đang nghỉ hưu tại quê hương Đông Triều -  Quảng Ninh. Vùng đất này có vị tướng nổi tiếng của quân đội ta. Đó là tướng Nguyễn Bình, Trung tướng Nguyễn Bình đã chỉ huy các đơn vị lần lượt giải phóng các tỉnh ở Đông Bắc. Sau đó được Bác Hồ cử vào nam bộ chỉ huy các lực lượng vũ trang ở miền đông nam bộ và đã lập công lớn, tượng đài tướng Nguyễn Bình được dựng ở quê hương. Vùng quê địa linh nhân kiệt này đã sinh ra hai vị tướng tài năng, đức độ.

        Sau khi Trung tướng Lê Hải Anh từ trần, cựu chiến binh sư đoàn 341 bầu anh Vinh làm trưởng ban liên lạc

        Như vậy là toàn bộ trung đoàn 273 đã lùi về lập phòng tuyên tuyến chốt chặn dọc đường 13 từ Bến Sỏi tới Búa Lớn. Đúng ra là đường tỉnh lộ 781 của ta nối sang đường 242 của Campuchia. Gặp tiếp đường 13 của Campuchia. Nên anh em tôi cứ thường gọi chung là đường 13. Bọn Pôn Pốt ăn mừng chiến thắng đầu tiên của mùa khô 1978-  1979. Chúng càng dồn lực lượng vào khu vực này càng đông. Trước diễn biến của tình hình chiến sự như vậy. Anh em chúng tôi càng thật sự bồn chồn, lo lắng. Song vẫn không có sự giải đáp nào ở cấp trên.

       

        Về phía ta, biết trước tình hình chiến sự mùa khô địch tập trung quân tới sát biên giới, đã lên kế hoạch tác chiến cho các đơn vị. Trước sự hung hăng của Pôn Pốt, tập trung binh lực, âm mưu đồng loạt tấn công sang đất ta, hòng chiếm một vùng lãnh thổ rộng lớn của ta, Bộ Tư Lệnh Quân đoàn 4, cũng đã chính thức giao nhiệm vụ cho các sư đoàn chủ lực ở các mục tiêu. Kế hoạch tác chiến, chiến địch hoạt động mở màn mùa khô 1978-  1979 như sau.

        Nhiệm vụ được giao cho các đơn vị sẽ tiến hành gồm hai bước.

        - Bước 1:

        Tiêu diệt các trung đoàn của các sư đoàn sừng sỏ nhất của bọn Pôn Pốt. Đó là các sư đoàn 703, 340 và 221, trọng tâm là tiêu diệt sư đoàn chủ lực 703. Sư đoàn 703 hiện đang là lực lượng mạnh và rất hung hãn của Pôn Pốt. Đang đối mặt với chúng ta ở khu vực Chùa Bạch Bột phía Bắc Chóp, đường 13 và rừng Hòa Hội.

        - Bước 2:

        Đánh xuống cầu Đôn So, nếu thuận lợi sẽ phát triển lên Công Pông Trạch. Đây là mũi tấn công để hỗ trợ cho lực lượng nổi dậy của nhân dân bạn. Hướng chủ yếu là khu vực Năm Căn -  rừng Hòa Hội. Hướng thứ yếu là khu vực Sàm Rông, Bạch Bột, Tây- Bắc Chóp.

        Sư đoàn 341 được giao nhiệm vụ, tổ chức cuộc phản đột kích của Pôn Pốt trên hướng chủ yếu. Tiêu diệt một bộ phận sinh lực của các sư đoàn 703, 340, 221 của Pôn Pốt. Phá tan âm mưu của địch ở phía bắc đường 13. Đánh sâu vào hậu phương của Pôn Pốt, chiếm địa bàn thuận lợi. Mở màn chiến dịch phản công và tiến công của quân ta, trên mặt trận biên giới Tây Nam.

        Để tăng cường sức mạnh cho sư đoàn 341. Chỉ huy tiền phương của Bộ Tổng tham mưu tăng cường cho sư đoàn 341 thêm 2 trung đoàn là trung đoàn 14, sư đoàn 7 và trung đoàn 201 của ban chỉ huy tỉnh đội Tây Ninh. Một tiểu đoàn xe tăng, thiết giáp của lữ đoàn 22. Cùng kết hợp với lực lượng dân quân, du kích các xã của huyện Châu Thành có nhiệm vụ dẫn đường.

        Theo nhiệm vụ trên, khoảng ngày 15 tháng 12. Sư đoàn đã lần lượt điều động 2 trung đoàn là trung đoàn 270 và trung đoàn 266 từ hướng đường 1. Cơ động về tập kết ở các địa bàn thuộc huyện Châu Thành phía Bắc sông Vàm Cỏ.

        Từ nhiệm vụ được giao ấy, sư đoàn lên phương án tác chiến cụ thể là:

        - Dùng 2 trung đoàn 270 -  266 vượt cửa mở bằng cầu phao. Do tiểu đoàn công binh đảm nhiệm trên bến Cây Sao. Luồn sâu khoảng 15 km lên phía Bắc, Tây -  Bắc Năm Căn thuộc rừng Hòa Hội. Tạo gọng kìm lớn nhiều lớp vây chặt khu vực rừng Hòa Hội. Chia cắt các lực lượng của Pôn Pốt. Chốt chặn đánh địch phản kích cứu nguy giải vây cho lực lượng Pôn Pốt bị vây trong khu vực Năm Căn - Hòa Hội. Nếu chúng mở đường máu tháo chạy. Trung đoàn 273 chốt chặn cứng khu vực từ Bến Sỏi lên.

        Làm lực lượng tiến công vào rừng Hòa Hội từ hướng Nam, Tây -  Nam. Trung đoàn 14, trung đoàn 201, cùng lực lượng xe tăng, thiết giáp. Đánh địch từ hướng Bắc, Tây -  Bắc. Các đơn vị xe tăng, pháo binh, công binh, cũng được giao các nhiệm vụ phối thuộc thật cụ thể.

        Lúc này, các kế hoạch đánh địch mùa khô 1978-  1979 chỉ được phổ biến đến cấp trung đoàn. Nên việc rút lui từng đơn vị, nhất là những trận đánh trong ngày 20 tháng 12 chỉ nằm trong kế hoạch nghi binh, nhử địch vào sâu hơn. Còn kế hoạch nghi binh, luồn sâu, nhử địch để tiêu diệt và làm tan rã phần lớn lực lượng của địch chỉ phổ biến, giao nhiệm vụ cho từng cấp. Còn chúng tôi cấp tiểu đoàn, đại đội, không được biết kẻ hoạch lớn đó.

        Ở cấp cơ sở, chúng tôi nhận thấy chiến sự ngày càng khốc liệt. Mình đang bị Pôn Pốt ép mạnh, các tiểu đoàn vẫn phải chiến đấu rất ngoan cường chịu tổn thất hy sinh, thương vong cũng không ít để kìm chân địch. Nhất là đại đội 10, đại đội 9 của tiểu đoàn 3 đang phải làm “mồi” nhử địch. Anh em xin pháo bắn chi viện cũng không được, càng làm cho trận chiến gay go, khốc liệt hơn. Đến lúc căng quá bộ đội thương vong nhiều. Lúc này rút lui vào thế khó mà không thể rút lui một cách vội vã, trung đoàn mới điều đại đội 2 và đại đội 3 của tiểu đoàn 1 đánh lên mở đường cho anh em tạm rút về phía sau.

        Về phía địch, chúng củng vẩn chưa biết được kế hoạch lớn, nhử đối phương của ta. Việc “đẩy” được chúng ta tới sát trục đường 13, chiếm tới 5 xã thuộc bờ Tây sông Vàm cỏ làm cho chúng thấy rằng chúng đang thế mạnh, đang ở thế thượng phong. Nhất là trận mở màn mùa khô của chúng vào ngày 20 tháng 12 năm 1978. Địch đâm ra chủ quan, chúng nhận định đã thu được thắng lợi lớn. Đã tiêu diệt được 2 đại đội của ta, đẩy tiếp ta lùi thêm 1 bước nữa. Chúng đã điều nốt 2 trung đoàn 32-  33 của sư đoàn 703 đến khu vực này.

        Tiểu đoàn 1 và đại đội 1 của chúng tôi đang ở vị trí chốt giữ rất quan trọng của toàn tuyến. Đã có nhiều kinh nghiệm ở điểm tựa nên anh em tích cực củng cố hầm hào, tăng cường các vọng gác, nâng cao cảnh giác, đề phòng sự tiến công ồ ạt của chúng. Đến ngày 21 và 22 tháng 12 chúng tôi vẫn chưa được phổ biến nhiệm vụ cụ thể. Nên anh em vẫn không biết được ý đồ lớn của cấp trên.

        

        Bọn Pôn Pốt hí hửng di chuyển nhanh đội hình đến thật gần các điểm tựa của ta. Chúng đã đưa cả súng 12,7 ly và các loại hỏa lực, tới tận bìa rừng, cách chúng tôi khoảng mấy trăm mét. Chúng bắn khống chế, uy hiếp đường 13 và các vị trí phòng thủ của ta. Đại đội xin cấp trên được bắn cối 60 ly để xua đuổi, tiêu diệt bọn 12,7 ly cùng các ổ hỏa lực. Chiến sự nơi đây đang diễn ra vô cùng căng thẳng, thật sự nóng bỏng. Độ nóng theo thời gian cứ tăng lên ngùn ngụt.

        Sức nóng của chiến sự càng tăng, trong ngày 21 và 22 tháng 12. Khi mà Pôn Pốt bắt đấu khiêu chiến trực tiếp các chốt của tiểu đoàn 3, tiểu đoàn 1 sát đường 13. Chúng đặt ĐKZ và 12,7 ly bắn xăm vào các chốt. Pháo binh của chúng đả bắn dọn đường uy hiếp khu vực Búa Lớn, Bến Sỏi vào sâu trong huyện Châu Thành thị xã Tây Ninh ngày càng nhiều. Anh em chúng tôi thấy lo lắng, thật căng thẳng và rất bức xúc.

        Đại đội 1, tiểu đoàn 1 chúng tôi dùng cối 60 ly, cối 82 ly, bắn vào trong rừng nơi bọn địch trú nấp. Tiểu đoàn cũng cho súng 12,7 ly, đại liên bắn vào rừng. Nhưng ban chỉ huy trung đoàn chỉ thị bắn tiết kiệm đạn. Không được phép sử dụng đạn nhiều, chỉ bắn răn đe là chính. Khu vực Búa Lớn đang hầm hập, nóng bỏng, vì tiếng nổ của các loại súng ta và Pôn Pốt. Chốt ở đây, chúng ta đang có lợi thế là bám vào trục đường 13. Địa hình nơi này lại cao hơn hẳn khu vực rừng Hòa Hội. Chiến thắng của trận đánh ngày 1 tháng 10 vẫn còn hưng phấn trong tinh thần cán bộ, chiến sĩ đại đội 1 và toàn tiểu đoàn. Tiểu đoàn mấy lược xin được tiến công vào rừng Hòa Hội. Nhưng vẫn chưa được cấp trên đồng ý. Trung đoàn chỉ nhắc lại nhiệm vụ: Tiểu đoàn 1, tiểu đoàn 3 phải chốt thật cứng không có đường lùi. Không được phép để Pôn Pốt vượt qua đường 13. Vì thế những lúc ngưng tiếng súng, tiếng pháo, là anh em lại tiếp tục củng cố hầm hào, đào công sự, đào thêm hố bắn. Cho đến tối ngày 22 tháng 12 tình hình mới được cải thiện. Khi mà các đơn vị tăng, thiết giáp cơ động dịch đội hình lên qua Búa Lớn. Các đơn vị của Trung đoan 273 mới được thông báo sẵn sàng tiến công địch. Anh em tôi mới thở phào nhẹ nhõm. Nhưng cũng vẫn chưa biết ý định kế hoạch tổng thể của chiến dịch.


        Trong thời gian bộ đội ở bên bờ Tây sông Vàm cỏ nhận lệnh chờ đợi thì ở phía bên bờ Đông thuộc khu rừng xã Phước Vinh, huyện Châu Thành, từ khu vực ngã ba đến Cây Sao tình hình rất khẩn trương. Bộ đội của trung đoàn 266 và trung đoàn 270, cùng các đơn vị phối hợp là công binh, pháo binh, thông tin đang vội vã, khẩn trương làm công tác chuẩn bị cho cho đêm luồn sâu đánh địch. Luồn sâu xuyên qua đội hình địch, vào sau lưng chúng để bao vây, đánh hất ngược lên và chặn quân tăng viện của chúng. Các đơn vị trong sư đoàn đều đã thực hiện phương thức luồn sâu đánh địch và đã góp phần làm nên chiến thắng.

        Cả khu rừng Phước Vinh đầy người cùng xe pháo và các loại vật liệu thùng phi, thanh ván, đây cáp làm cầu phao. Nhiều đơn vị phối hợp, phối thuộc, nên đây thông tin chằng chịt như mắc cửi. Vì tất cả chỉ được dùng thông tin hữu tuyến. Dọc ra tới bờ sông, các chiến sĩ tiểu đoàn công binh, đang bí mật rà gỡ mìn, phát cây mở đường, dọn bãi, đưa pháo 105 ly và pháo 85 ly, pháo 155 ly vào chiếm lĩnh trận địa.

        Đêm 22 tháng 12, trời hôm đó thật tối. Tiểu đoàn 9 bí mật vượt sông bao vây Phum Tà Miên. Thông thường đêm tối luồn sâu mới bảo đảm được bí mật đội hình luồn sâu. Nhiệm vụ của tiểu đoàn 9 là chốt chặn, bảo vệ cho tiểu đoàn công binh ghép cầu phao an toàn.

        Đến gần 1 giờ sáng ngày 23 tháng 12 cầu phao đã bắc xong, 1 giờ 15 phút ngày 23 tháng 12 tiểu đoàn 9 bất ngờ đánh chiếm Phum Tà Miên. Mở thông đầu cửa mở làm hành lang cho 2 trung đoàn hành tiến luồn sâu.

        Dẫn đầu đội hình vẫn là các đồng chí trinh sát. Được sự dẫn đường của anh em du kích địa phương. Là người sinh sống lâu năm ở đây nên các đồng chí du kích rất thông thuộc địa hình, họ nắm rõ từng bờ kênh, gò đống, các địa danh đường rừng.

        Toàn đội hình của hai trung đoàn gấp rút hành quân vượt rừng thưa, lội ruộng và lội qua các kênh rạch chằng chịt của hệ thống kênh rạch Nàng Dinh. Tiến sâu vào đất địch tạo thế bao vây nhiều lớp khu rừng cấm Năm Căn -  Hòa Hội. Chia cắt lực lượng phía trước và phía sau của Pôn Pốt. Chia cắt đội hình địch, xé nó ra làm đôi để chúng không có cơ hội tiếp ứng cho nhau, ta dễ tiêu diệt gọn. Đến lúc này, dài kỹ thuật thuộc ban Hai nắm địch qua thông tin vô tuyến của ta đã nhận được điện của chúng cho biết, chúng vẫn chưa biết được kế hoạch đánh lớn của ta. Chúng vẫn đang nghĩ lực lượng đánh Phum Tà Miên chỉ là lực lượng nhỏ của ta. Vậy là địch đang lún sâu vào sai lầm. Trong chiến tranh sai lầm lớn nhất là không nắm được đội hình lực lượng đối phương.

        Phía Tây -  Tây Bắc rừng Hòa Hội, trung đoàn 14 của sư đoàn 7 đã xuất trận. Trung đoàn 201 cũng đã được lệnh sẵn sàng xuất kích. Sự phối hợp chuẩn bị của trận đánh lớn đã rất thuận lợi, giờ G đang tới gần. Sấm chớp, dông bão của ý chí, của mưu lược nghệ thuật quân sự, của sức mạnh tổng hợp Quân đội ta chuẩn bị nổi lên. Với sức mạnh vô song của một đội quân đã đánh là thắng. Bao nhiêu căm thù chất chứa trong lòng người lính, chúng ta trút hờn căm, trút bão lửa xuống đầu bọn Pôn Pốt man rợ. Phía Đông mặt trời chưa lên nhưng tia sáng đã ửng hồng chân trời, cả không gian dần bừng sáng, mùa khô ánh sáng lan nhanh. Giờ G đang rất gần.

        Trời tảng sáng nhưng ở khu vực rừng thì vẫn còn tối. Khoảng 5 giờ 20 phút, các lực lượng luồn sâu báo cáo về, đã vào được các vị trí cần đến. Các đơn vị đang điều chỉnh lực lượng bố trí cho phù hợp nhiệm vụ. Vì theo như kế hoạch trung đoàn 270 và 260 đều phải chia lực lượng tiến công vào hai hướng. Hướng một là đánh sâu vào đất địch chốt giữ ở những vị trí thuận lợi, quan trọng. Củng cố hầm hào đánh bọn trong nội địa đến ứng cứu cho đồng bọn, lực lượng phản kích này sẽ bị tiêu diệt, làm tan rã khi chưa đến nơi. Hướng hai là đánh ngược trở lại phía Đông, phía từ sau lưng địch, nơi có các đơn vị của Pôn Pốt đang đứng chân.

        Sáu giờ sáng, các hướng đánh đã vào đúng vị trí. Giờ G đã điểm! Các cỡ pháo hạng nặng bắt đầu khai hỏa, hàng trăm viên đạn xoáy gió lao vun vút nổ đúng vào đội hình địch. Các loại pháo 155 ly, 105 ly, pháo 85 ly, pháo 22 ly nòng dài từ các trận địa pháo ở khu rừng Phước Vinh, khu vực bờ Đông sông Vàm cỏ phía Bến Sỏi cùng lúc gầm vang. Tiếng nổ đầu nòng của pháo rền, đanh, vang như sấm. Đạn pháo liên tục bay vo vo qua đầu chúng tôi vào mục tiêu đội hình bè lũ Pôn Pốt ở khu vực rừng Năm Căn -  Hòa Hội. Pháo binh của ta cấp tập bắn chế áp khoảng ba mươi lăm phút. Đúng 6 giờ 35 phút lệnh cho các đơn vị bộ binh xung phong. Lệnh tiến công địch phát ra từ các hướng, khắp các khu vực rộng lớn Năm Căn -  Hòa Hội như tan vỡ, rung chuyển mặt đất giữa tiếng pháo, tiếng nổ các loại súng trừng phạt lũ xâm lược. Tiếng hô xung phong của các chiến sĩ bộ binh trung đoàn 266 và 270 vang trời hòa cùng tiếng pháo, tiếng nổ của B40 -  B41 ùng -  oàng, ùng -  oàng liên tục.

        Mũi tiến công của tiểu đoàn 7 trung đoàn 266 tiến công thẳng vào sở chỉ huy trung đoàn 31, thuộc sư đoàn 703, ở khu vực Năm Căn. Sau gần 1 giờ chiến đấu, anh em tiêu diệt được rất nhiều Pôn Pốt. Bắt sống được 22 tên, thu gần 100 súng các loại.

        Tiểu đoàn 8, tiến công vào Phum Xa ha đánh trúng cơ sở hậu cần của sư đoàn 703. Bọn Pôn Pốt không kịp đốt kho hàng. Nhưng tại trạm quân y, chúng đã kịp xuống tay đập chết các thương binh của chúng trước khi tháo chạy. Hành động của bọn này thật ghê sợ.

        Trung đoàn 270 đã tiến công bằng nhiều hướng làm chủ ngã 3 đường 24 và khu vực Đông -  Bắc ngã 3 này. Tiểu đoàn 4 kết hợp với xe thiết giáp từ khu vực đường 13 đánh tạt sang. Lực lượng của Pôn Pốt ở đây sau một lúc chống trả đã vất bỏ nhiều trang bị vũ khí chạy tháo thân vào rừng để lại rất nhiều xác chết.

        Cùng lúc trung đoàn 14 cũng tiến công địch và làm chủ khu vực Ba Tra 1. Trung đoàn 201 đã nâng đội hình khu vực Phú Lợi.

        Lúc 13 giờ cùng ngày sư đoàn 2 kết hợp tiến công đã đánh chiếm khu vực Nam -  Sàm Rông. Như vậy là thế trận vòng cung vây gọn phía sau các trung đoàn của chúng trong khu vực Năm Căn -  Hòa Hội. Nơi chúng đang tập kết, ý định tiến công khu vực đường 13 -  Búa Lớn -  Bến Sỏi. Ta đã chia cắt được hoàn toàn các trung đoàn tiên phong của Pôn Pốt với chỉ huy sư đoàn của chúng. Ta cũng đã chiếm được cơ sở hậu cần chiến dịch của Pôn Pốt ở Bắc đường 24.

        Đến chiều lúc 15 giờ ngày 23 tháng 12 chúng ta bắt được sóng điện của bộ chỉ huy của Pôn Pốt điện cho các đơn vị của chúng với nội dung: “Ngừng tiến công vào đường 13 để quay về tập trung lực lượng đôi phó với đối phương”. Bức điện này thể hiện sự nao núng, muốn thay đổi chiến thuật của địch.

        Nhưng như thế thì đã quá muộn rồi. Còn đâu đường quay về để tạo lập âm mưu thâm dộc được nữa. Tất cả các nẻo đường chính mà địch tính rút lui đã có lực lượng của ta chốt giữ với đầy đủ hỏa lực.

   
        Lúc này ở bộ chỉ huy chiến địch, các vị chỉ huy sư đoàn, cùng các cơ quan tham mưu, tác chiến mới thật sự thở phào nhẹ nhõm. Sau khi bàn thảo, cơ quan chỉ huy nhận định tình hình địch như sau:

        Một là: Chúng tập trung lực lượng mạnh phản kích từ ngoài, hòng phá thế vây hãm của ta ở khu vực ngã 3 đường 24. Kết hợp với lực lượng trong rừng ở Năm Căn -  Hòa Hội đánh phá, mở vòng vây rút quân bảo toàn lực lượng.

        Hai là: Dùng các mũi nghi binh, phản kích bên ngoài. Tạo điều kiện cho các lực lượng bên trong, phân tán luồn lách trốn khỏi vòng vây.

        Ba là: Lực lượng bên trong vòng vây cụm lại cầm cự chờ lực lượng bên ngoài chi viện. Hợp lực giữ vững địa bàn Năm Căn -  Hòa Hội, chờ thời cơ tiếp theo.

        Song, qua phân tích bản chất và cách dùng binh của Pôn Pốt. Chúng thường “tránh né, tránh mạnh, đánh yếu, bảo toàn lực lượng” nên khả năng chúng sẽ chọn phương án 2. Nên bộ tự lệnh sư đoàn lệnh cho các trung đoàn nhanh chóng tiến công địch trong vòng vây. Kiên quyết ngăn chặn sự chi viện của chúng từ bên ngoài.

        Ngày 23 tháng 12 khi các mũi đã tiến công, đại đội tôi vẫn làm nhiệm vụ chốt giữ cứng khu vực đảm nhiệm. Các loại cối 60 ly, cối 82 ly, được lệnh bắn uy hiếp vào trong rừng. Lúc này, mọi người mới được biết toàn bộ kế hoạch của chiến địch đầu mùa khô này.

        Đúng theo phán đoán của trên. Đêm 23 tháng 12 bọn chỉ huy Pôn Pốt cho trung đoàn 21, trung đoàn 13. Từ trong rừng Năm Càn -  Hòa Hội đánh phá các khu vực trong vòng vây. Ý đồ cầm cự, bảo toàn trang bị, giữ căn cứ. Chờ chi viện bên ngoài giải thoát.

        Riêng sư đoàn 703 chúng cho phép trung đoàn 31 phân tán đội hình, luồn lách qua các chốt của ta về phía sau, quy tụ ở Công Pông Trạch. Chính vì thế ngay đêm đầu tiên, bọn lính sư đoàn 703 đã tìm đường rút lui. Suốt đêm các vòng vây quân ta ở các hướng đều gặp địch. Tiểu đoàn nào cũng bắt được nhiếu Pôn Pốt, thu được nhiều vũ khí, trang bị của chúng. Chúng đã bị vây chặt các hướng, đội hình bị rối loạn, từ bọn chỉ huy đến lính đều dáo dác tìm đường tính thoát thân nhưng đâu có được nữa.

        Ngày 24 tháng 12 Sư đoàn tiếp tục cho các đơn vị phát triển tiến công tới khu vực Cây Xoài, phía Tây Nam Năm Căn. Trung đoàn 273 bắt đầu nhận được lệnh rời điểm tựa để xuất kích từ hướng Bến Sỏi -  Búa Lớn -  Đường 13 để tiến công địch. Sau một đợt pháo, cối bắn tiêu diệt, phá tan đội hình chốt của địch, tiểu đoàn 1, tiểu đoàn 3 tiến công, đánh tràn vào rừng Hòa Hội. Tiếng hô xung phong như bị kiềm chế từ lâu nay bùng lên. Nên khi được lệnh xuất kích, lại từ trên cao đánh xuống, tiếng hô, tiếng súng của tất cả mọi người vang rầm trời. Đại liên đùng -  đùng -  dùng, 12,7 ly thùng -   thùng -  thùng bắn uy hiếp vào rừng, rồi bắn lên cao lấy khí thế cho bộ binh xung phong. Ai cũng làm mấy loạt súng vào bìa rừng lấy khí thế tiến công. Tiểu đoàn 2 kết hợp cùng xe bọc thép tiến công từ hướng Tây rừng Hòa Hội. Trước sức tiến công như vũ bão của trung đoàn 273. Bọn Pôn Pốt sau một hồi chống trả rồi cũng bỏ 12,7 ly, đại liên và ĐKZ cùng một số xác chết chạy sâu vào rừng. Các tiểu đoàn của trung đoàn 273 dàn hàng ngang tiến quân.

        Cũng ngày 24 tháng 12 ở ngã ba đường 24, bọn Pôn Pốt kết hợp với xe thiết giáp tổ chức phản kích vào các chốt của tiểu đoàn 5. Nhưng sau vài lần tiến công không lấy được chốt. Lại bị thiệt hại nhiều, tiểu đoàn 5 bắn cháy 2 xe bọc thép. Khiến chúng dừng lại, không dám tiến công nữa mà chỉ ở đằng xa bắn pháo, bắn ĐKZ tới các vị trí chúng dò trên bản đổ, những viên đạn pháo của chúng bay chệch ra ngoài.

        Sau khi tổng hợp tình hình, Thiếu tướng Hoàng Cầm, tư lệnh quân đoàn 4, chỉ thị cho Sư đoàn trưởng Vũ Cao:

        - Thời cơ tiêu diệt địch là đây. Phải vây chặt, phải tích cực truy quét địch hơn nữa. Không được để địch phá vòng vây chạy thoát.

        Chấp hành mệnh lệnh của tư lệnh quân đoàn, Sư đoàn trưởng Vũ Cao đã điều chỉnh lại thế bao vây địch của các đơn vị trong đoàn 341 và những đơn vị phối thuộc. Cụ thể là trung đoàn 266 vừa đánh địch, vừa địch chuyển đến bờ sông Vàm cỏ. Trung đoàn 270 vừa chốt đón đánh địch phản kích, vừa tạo thế bao vây hướng Tây - Tây Bắc. Trung đoàn 273 phát triển từ hướng Tây - Tây Nam Bến Sỏi, Búa Lớn vào sâu trong rừng Hòa Hội. Các trung đoàn 14, trung đoàn 201 và các tiểu đoàn thông tin, trinh sát, công binh, rải quân chốt chặn dọc sông Vàm Cỏ, đề phòng địch liều lĩnh vượt sông.
   
        Nhìn trên bản đồ, các vòng vây đã rất kín. Nhưng khu vực này là khu rừng rộng lớn hàng trăm cây số. Nên việc truy lùng và vây hãm cũng còn nhiều kẽ hở. Bọn Pôn Pốt vẫn có nhiều ranh ma để luồn lách, tránh né được. Chúng có thể vất hết các trang thiết bị, kho tàng, súng đạn nặng để chạy thoát. Chính vì thế mà các đơn vị truy quét tìm diệt bọn Pôn Pốt rất vất vả, một nhọc. Một số nhóm Pôn Pốt bị vây chật quá thì điên cuồng chống trả chứ không chịu hàng, trong đó có cả lực lượng thanh niên xung phong của chúng. Có những trận chiến rất khốc liệt đã xảy ra giữa ta và bọn Pôn Pốt tử thủ.
 

        Ngày 25 tháng 12 hướng tiểu đoàn 1 và đại đội tôi đã gặp một toán Pôn Pốt mấy chục tên. Chúng lập cụm chốt ở đây, bọn lính này hung dữ, nã đạn điên cuống vào phía chúng tôi. Nhưng trước sức tấn công như vũ bão của quân ta, chúng khiếp đảm thấy đã không còn chống nổi. Chúng tìm đường thoát, thằng thì lao chạy lung tung, đứa lủi vào bụi ẩn núp, một số thì rút lựu đạn tự sát, trong số tự sát có cả các nhóm là nữ. Chúng chết trong tư thế ôm nhau chung một quả lựu đạn.

        Đêm 25 tháng 12 đại đội 1 của tôi chốt trong rừng. Lúc này chỗ nào cũng có địch. Nhưng anh em thường xác định, hướng đất Campuchia vẫn là hướng chốt chính. Vì vậy một số anh em hậu cần ở phía sau, đồm quá mệt, anh em mắc võng ngủ. Bọn Pôn Pốt mò tìm đường ra, mò vào đúng bộ phận anh nuôi của đại đội.

        Một đồng chí anh nuôi thấy động, hé mắt nhìn thấy chúng vén màn của đồng chí khác. Thật hồi hộp, nhưng cũng không dám kêu. Bọn Pôn Pốt cũng đã phát hiện ra là bộ đội ta. Nhưng cũng không dám làm gì, lẳng lặng bỏ đi tìm đường thoát. Qua cơn hoảng đồng chí anh nuôi vùng dậy hô Pốt- Pốt tất cả vùng dậy bắn loạn xạ một lúc. Rồi từ đó không ai dám ngủ. Không ai dám xác định đâu là phía sau, đâu là phía trước nữa.

        Ngày 25 tháng 12 các trung đoàn 266 - 273 - 14 vừa vây quét các khu vực Xóm Mới, Đầy Xoài, Ba Tra 1, Ba Tra 2. Các đơn vị chia ô tọa độ truy quét chiến thuật này rất hiệu quả, đã truy tìm được nhiều toán Pôn Pốt lẩn trốn. Chúng nhanh chóng bị tiêu diệt, hoặc bị bắt làm tù binh.

        Địch đã cùng đường, không còn nghĩ đến đánh trả trong vòng vây như lúc đầu nữa. Chiều ngày 25 tháng 12, sư đoàn 221 điện xin cấp trên của chúng cho phá hủy, chôn giấu vũ khí, súng đạn nặng để rút. Được tin trên qua dài kỹ thuật, Bộ tư lệnh sư đoàn 341 lệnh cho các đơn vị khép chặt đội hình, bao vây chặt địch ngay trong đêm để tiến công vào các mục tiêu cuối cùng.

        Đêm tối, trong rừng lại càng tối. Mặc dù mấy ngày liên tục quần đảo, truy quét tìm diệt Pôn Pốt được rất nhiều. Các đơn vị vẫn phải tỏa rộng ra các hướng, để phục kích đón lõng địch. Cơ quan chính trị và địch vận sử dụng du kích địa phương biết tiếng Campuchia kêu gọi địch ra hàng. Sáng ngày 26 tháng 12 trên hướng trung đoàn 201, bọn địch bắt liên lạc với ta đề nghị ngừng bắn để chúng cử đại diện ra gặp.

        Với lòng bao dung của Quân đội cách mạng, chúng ta đống ý gặp những tên chỉ huy còn sót lại. Trên thực tế, chúng ta có thừa khả năng tiêu diệt hết bọn chúng. Nhưng với lòng bao dung chúng ta mở cho chúng một lối thoát khỏi cái chết.

        Chúng ta căm thù bè lũ diệt chủng xâm lược Pôn Pốt, nhưng với nhiều binh lính ta hiểu họ củng là con em của nhân dân lao động bị bắt lính, bị nhồi sọ tư tưởng căm thù nước bạn, nên đây sẽ là cơ hội cứu thoát họ. Trong chiến tranh chúng ta luôn chủ trương đánh tan rã đội hình quân xâm lược, kêu gọi binh lính chúng ra hàng. Ngay trong những ngày đầu chiến tranh ở biên giới Tây Nam trước tội ác man rợ của lính Pôn Pốt. Quân ủy Trung Ương, Tổng Cục Chính Trị, Bộ Quốc Phòng cũng chủ trương đánh địch giữ vững biên cương, tiêu hao sinh lực địch bằng việc đánh tan rã đội hình địch. Về công tác chính trị, phải làm cho binh lính địch hiểu được chính nghĩa của ta, dẫn đến nhanh chóng kết thúc chiến tranh, giữ vững hòa bình để nhân dân dọc tuyến biên giới sống trong bình yên.

        Khi được gặp cán bộ của ta, viên chỉ huy địch còn sống sót rất run sợ. Cán bộ của ta nói cho nó biết tội ác của bè lũ Pôn Pốt, về chính sách khoan hồng của ta, hắn đã cúi đầu lắng nghe. Trước tình cảnh không còn đường thoát, hắn đã kêu gọi đồng bọn ra hàng. Tiếng kêu gọi tuyệt vọng của hắn đã khiến hàng trăm tên lính phần nhiều còn rất trẻ lục tục ra hàng. Chúng ta được lệnh đối xử tốt với số hàng binh này.

        Cũng trong ngày 26 tháng 12 trung đoàn 266 và tiểu đoàn 2, trung đoàn 273, vượt qua rạch Nàng Dinh đánh chiếm khu vực Bến Chùa, Tà Hét. Các trung đoàn 14, trung đoàn 201, tiểu đoàn 1, tiểu đoàn 3, trung đoàn 273 vẫn truy lùng, truy diệt địch trong rừng Hòa Hội - Năm Căn.

        Ngày 27 tháng 12 trung đoàn 266 được lệnh tiến công vào cao điểm 17. Đây là vị trí cuối cùng của địch đang lấn chiếm trái phép đất ta, ở khu vực Năm Căn - Hòa Hội. Sau hơn 1 giờ chiến đấu quyết liệt. Quân ta đã tiêu diệt được rất nhiều Pôn Pốt và làm chủ trọng điểm này.

        Trong những ngày này các đơn vị của ta và địch, cứ như trò trốn tìm trong rừng. Thấy bóng bộ đội ta, là các tốp Pôn Pốt chạy chỗ nọ sang chỗ kia. Chúng lẩn như cheo, như chuột. Có tốp địch liều mạng vượt bơi qua sông Vàm cỏ sang đất ta. Hoặc chạy vòng vèo mãi, rồi lại tới ngay khu vực cầu phao công binh ở bến Cây Sao. Rồi kết cục đều bị các lực lượng bộ đội, du kích Phước Vinh, huyện Châu Thành tóm gọn. Trong số này chúng ta bắt được cả tên sư đoàn phó, sư đoàn 340 của Pôn Pốt. Khi thấy bộ đội ta, tên này đã đầu hàng nhanh chóng. Một số tên trong ban chỉ huy của chúng đang trốn trong rừng, cạnh nương sắn của dân rồi cũng bị bắt hoặc đói quá, cùng đường phải ra hàng.

        Từ phía bên kia, lính Pôn Pốt bắn pháo hiệu và đạn vạch đường suốt đêm nhằm định hướng cho bọn chỉ huy và lính thất trận trốn chạy, quy tụ về Công Pông Trạch. Đến hết ngày 28 tháng 12 khi không còn hy vọng cứu thoát bọn trong vòng vây nữa. Những đợt tiến công các chốt của ta ở khu vực đường 24, đều không mang lại kết quả, mà lại còn bị ta giáng trả khiến đội hình chúng tan tác, tổn thất này rất nặng nề, rất khó khôi phục nổi. Bọn chỉ huy ở phía bên kia lệnh cho đám lính còn lại rút về lập phòng tuyến phòng thủ đường 10. Đội quân ở thế bại trận táo tác cố chạy về tuyến phòng thủ. Nhiều tên lọt vào trận địa phục kích của ta.

       

        Thế là ý định mùa khô 1978- 1979 với âm mưu thủ đoạn định đánh chiếm thị xã Tây Ninh của Pôn Pốt tan thành mây khói. Tết dương lịch năm 1979 bọn Pôn Pốt không có được mừng chiến thắng trong thị xã Tây Ninh theo như kế hoạch, thủ đoạn mà chúng rêu rao trên đài phát thanh và trước đám dông binh lính, trước khi mở đợt tấn công xâm lược lớn nhất sang đất ta. Ảo tưởng ngông cuồng của bè lũ Pôn Pốt bị tan vỡ.

        Trong lúc đó nhân dân Tây Ninh được chứng kiến những toán tù binh, hàng binh áo den, mặt mày xám ngoét, tóc tai xù xù bẩn thỉu, đầu quấn khăn rằn loang lỗ ủ rủ, lê bước nặng nề vào các trạm giam. Trong số này có cả tên sư đoàn phó sư đoàn 340 đã bị tóm gọn trong khu rừng Phước Vinh.

        Như vậy, kế hoạch chiến dịch mùa khô 1978- 1979 của Pôn Pốt phá sản đại bại. Các cánh quân của chúng bị ta bẻ gẫy và đánh cho tan tành. Đây cũng là trận đánh lớn, mang lại chiến thắng lẫy lừng của ta, đập tan ý dồ ngông cuồng xâm lược của chúng ở biên giới Tây Nam Tổ quốc ta. Cũng thêm những chi tiết thú vị nữa là, trong những ngày tiếp theo khi quân ta đã giúp lực lượng cách mạng của bạn tiến công địch giải phóng thủ đô Phnôm Pênh rồi. Nhưng ở khu vực rừng Năm Căn - Hòa Hội, rừng Phước Vinh nằm dọc bên bờ sông Vàm cỏ vẫn còn lẻ tẻ những tên Pôn Pốt bị bắt, hoặc từ trong rừng lếch thếch ra xin đầu hàng. Bọn này bị đói khát quá, sợ hãi quá nên đầu hàng để kiếm ăn, để được sống. Khi anh em ta nói là chính quyền cách mạng chân chính và quân Tình nguyện Việt Nam đã giải phóng Phnôm Pênh ngày 7 tháng 1 năm 1979 rồi, bọn lính này vẫn không tin.

        Cũng đúng thôi vì chỉ cách một tuần chúng còn tính đánh chiến sâu vào lãnh thổ ta khắp cả tuyến biên giới. Vậy mà chỉ một tuần mà thủ đô Phnôm Pênh được quân đội cách mạng Campuchia và sự giúp sức của Quân tình nguyện Việt Nam đã giải phóng hoàn toàn, làm sao mà chúng tưởng tượng nổi.

        Giờ đây sau gần bốn mươi năm, khi kể lại sự kiện lịch sử này, tôi nhớ đến từng chi tiết những sự kiện và cảm xúc chiến thắng vẫn còn nguyên vẹn. Vâng, ngày 23 tháng 12 khi chiến địch mùa khô 1978- 1979 trận đánh mở màn tiêu diệt quân Pôn Pốt lấn chiếm khu vực 5 xã thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh hoàn toàn thắng lợi. Thắng lợi hơn cả sự mong đợi của các cấp chỉ huy. Cùng anh em cán bộ chiến sĩ sư đoàn 341, các trung đoàn 201, trung đoàn 14, các đơn vị công binh, pháo binh, xe tăng, thiết giáp phối thuộc. Cùng sự hợp đồng với lực lượng dân quân du kích, bộ đội địa phương huyện Châu Thành, đã làm nên chiến thắng vẻ vang nhất trên biên giới Tây Nam. Trận đánh kết thúc đúng vào ngày 28 tháng 12 năm 1978.

        Ngày 28 tháng 12, đất trời Năm Căn - Hòa Hội chan hòa ánh nắng. Bầu trời nơi biên cương như đẹp hơn, xanh hơn, cao hơn, lộng gió hơn. Miền biên cương thanh bình, sau những ngày dông tố, bão lửa hờn căm của tiếng súng, tiếng pháo, tiếng hô xung phong. Sức mạnh của nghệ thuật quân sự, ý chí, truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc như sức mạnh vô song của Thánh, của Thần công lý giáng lên đầu thù. Dòng sông Vàm Cỏ Đông lại trong xanh hiền hòa, uốn chảy. Nhưng đã có lúc nước sông nơi đây nổi giận. Nước đã: “Dựng thành đồng”. Đã dìm bao xác thù. Những nhành lan rừng tỏa hương. Những bông mai vàng rực rỡ, sớm nở, khoe sắc. Đón chào chiến thắng trong niềm hân hoan, vui mừng tột độ của quân và dân Tây Ninh. Cùng các đơn vị chủ lực của Quân đoàn 4. Cùng vinh dự lớn lao khúc khải hoàn ca, dành tặng cho các chiến sĩ sư đoàn 341 Anh Hùng.

        Chỉ 5 ngày đêm liên tục chiến đấu, sư đoàn 341, được sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Bộ Quốc phòng và Bộ Tư lệnh Quân đoàn 4, cùng sự phối hợp nhịp nhàng của các đơn vị bạn đã đập tan 3 sư đoàn của Pôn Pốt.

        Âm mưu của địch là dùng các đơn vị này đánh vào chiếm thị xã Tây Ninh, sau đó tấn công chiếm cả một vùng rộng lớn của Việt Nam. Đó là ý định ngông cuồng, phiêu hiu của bè lũ Pôn Pốt.

        Trong thời gian ngắn, chỉ có năm ngày, ta đã tiêu diệt và làm tan rã 3 trung đoàn là trung đoàn 31 của sư đoàn 703, trung đoàn 23 của sư đoàn 340, trung đoàn 13 của sư đoàn 221. Ta đã diệt hơn 1000 tên, bắt sống hàng 100 tên cùng một số hàng binh, thu được gần 1000 khẩu súng các loại. Ta còn thu được 5 ô tô, 14 máy thông tin vô tuyến.

        Kết thúc trận đánh ta đã bắn cháy gần chục chiếc xe tăng và thiết giáp, phá hủy nhiều kho tàng cùng vũ khí, phương tiện chiến tranh của Pôn Pốt.

       

        Trận đánh Năm Căn rừng Hòa Hội tuy diễn ra một thời gian rất ngắn nhưng mang lại tầm chiến lược quan trọng của chiến địch mùa khô 1978 - 1979. Đây là trận thắng lợi đã mang lại kết quả vô cùng lớn lao, mang ý nghĩa chiến thuật, chiến lược lớn cho thế trận toàn biên giới. Nó không dừng lại ý nghĩa tiêu diệt địch và thu hồi vũ khí của Pôn Pốt, bắt sống được nhiều hàng binh, giành lại các vùng đất rộng lớn bên bờ Tây sông Vàm cỏ Đông đã bị bọn Pôn Pốt lấn chiếm mà còn tạo bàn đạp cho quân ta phối hợp với lực lượng vũ trang Quân đội cách mạng cứu nước Campuchia tiến sang giải phóng lần lượt từng tỉnh, từng vùng, từng quân khu, để cứu hàng chục vạn, hàng triệu nhân dân Campuchia trong các trại tập trung, khổ sai mà bè lũ Pôn Pốt dựng nên.

        Đây cũng không chỉ ở ý nghĩa, là chúng ta đã bẻ gãy một mũi nhọn trong chiến địch mùa khô của địch mà còn có một ý nghĩa sâu xa, to lớn hơn nhiều là diệt nhiều sinh lực địch, phá tan âm mưu thâm độc của bè lũ Pôn Pốt, khiến bọn lính sống sót phải rút lui sang bên kia biên giới trong thế tan rã.

        Đúng như lời Đại tướng Võ Nguyên Giáp ủy viên Bộ chính trị, Bộ trưởng Bộ quốc phòng đã nhận định thắng lợi này là đánh giá tầm vóc của trận đánh này:

        - Chúng ta đã đập tan cuộc tiến công quy mô lớn của bọn xâm lược Pôn Pốt - Iêng Xa Ki Quét sạch chúng ra khỏi bờ cõi, giành thắng lợi oanh liệt. Lập lại hòa bình trên biên giới phía Tây Nam Tổ quốc. Dập tắt lò lửa chiến tranh rất nguy hiểm ở phía Tây Nam nước ta.

        Trong những ngày này, cán bộ và chiến sĩ đại đội 1 chúng tôi sống trong không khí vui mừng khôn tả. Chúng tôi được hòa trong niềm vui thắng trận của sư đoàn và các đơn vị bạn trên toàn tuyến biên giới Tây Nam.

        Đơn vị chúng tôi được lệnh lập điểm tựa ở tại khu rừng giáp biên giới phía Tây của Năm Căn - Hòa Hội. Bề ngoài khu vực này im tiếng súng, thật sự thanh bình, với tiếng chim hót đâu đây. Nhưng thật ra chính nơi đây đang ẩn chứa những điều bất thường. Đơn vị chúng tôi nhận lệnh chuẩn bị công sự thật vững chắc.


        Một tin vui làm nức lòng mọi người. Đó là Mặt trận Đoàn kết Dân tộc cứu nước Campuchia ra đời và đã long trọng công bố bản tuyên ngôn lịch sử, tha thiết kêu gọi nhân dân và chính phủ các nước, các tổ chức quốc tế, các đoàn thể quần chúng và các tổ chức dân chủ trên toàn thế giới đang đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội, hãy giúp đỡ về mọi mặt cho cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân Campuchia.

        Cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong trên toàn mặt trận biên giới Tây Nam đã đón nhận tin vui ấy với niềm vui khôn cùng. Rồi tin vui nữa lại đến, Quân đội cách mạng cứu nước Campuchia được thành lập. Chúng tôi, những người lính bám trụ đánh địch trên biên giới Tây Nam mấy lâu nay biết rằng, vận nước Campuchia đã đến.

        Tới ngày 31 tháng 12 thì đơn vị được mệnh lệnh vô cùng quan trọng: “Chuẩn bị tiến công sâu vào đất địch, theo tiếng gọi của Mặt trận Dân tộc cứu nước Campuchia, của nhân dân Campuchia, của dân tộc Khmer anh em”. Có thể nói, đây là tiếng gọi thiêng liêng của một dân tộc đang đứng trước nguy cơ bị diệt chủng.

        Từ cấp chỉ huy cao nhất đến người lính ở cấp cơ sở, nhanh chóng bắt tay vào chuẩn bị cho trận chiến quyết liệt hơn. Một số chiến sĩ mới được bổ sung vào các đơn vị. Bộ đội được cấp phát quân tư trang, bổ sung vũ khí, cơ số đạn. Không khí các đơn vị nhộn nhịp hẳn lên.

        Giữa lúc đó, tôi nhận quyết định điều động lên Ban chính trị trung đoàn 273 để nhận nhiệm vụ mới. Quyết định ghi rõ tôi phải có mặt ở trung đoàn gấp.

        Cấp trên điều chuyển tôi khi đơn vị sắp bước vào nhiệm vụ hết sức quan trọng, khiến tôi bất ngờ luyến tiếc không được ở lại cùng đơn vị. Nhưng ở trong một trung đoàn tôi vẫn được gặp, được làm cùng nhiệm vụ với đồng đội, đồng chí, bạn bè trong cùng đơn vị mang bốn số 1 thân yêu đã gắn bó với tôi một thời gian khá dài.

        Chiều ngày 31 tháng 12 năm 1978 khi hoàng hôn gần tắt, tôi bịn rịn bắt tay và ôm hôn từng anh em trong ban chỉ huy, từng anh em cán bộ, chiến sĩ trong đại đội. Những lớp người đã cùng tôi sống và chiến đấu bốn trăm năm mươi bảy ngày dọc miền biên giới Tây Nam. Cùng nhau chia sẻ ngọt bùi, đói, khát, lội sình, lội ruộng thâu đêm, để làm nên chiến thắng. Đã có biết bao lớp đồng chí cán bộ, chiến sĩ đổ máu hy sinh hay mang trên thân thể thương tật suốt đời.

        Họ đã cùng tôi tô thắm thêm truyền thống của đại đội, của tiểu đoàn, góp phần vào truyền thống hào hùng chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta. Đánh giặc, giữ nước của Quân đội Việt Nam anh hùng, dân tộc Việt Nam anh hùng.

        Chiều tối, tôi khoác bồng, vai đeo súng về Ban chính trị trung đoàn trong sự bất ngờ nuối tiếc của anh em và cả Ban chỉ huy đại đội. Tôi bước đi khi tia nắng cuối ngày gần tắt. Một cảm giác buồn đến khó tả. Bài hát: Chiều biên giới bỗng vang lên trong tôi với những đoạn ca từ: Chiều biên giới em ơi... có nơi nào xanh hơn, như chồi non, cỏ biếc, như rừng cây của lá, như tình yêu đôi ta... Chiều biên giới em ơi, đôi ta cùng chiến hào, tình yêu đẹp biết bao” đến thật da diết, xao xuyến, ngọt ngào, thiết tha nhớ nhung và củng thật xúc động.

        Nhưng trước mắt chúng tôi chưa phải là khoảng trời bình yên. Đáp lời kêu gọi của Chính phủ cách mạng lâm thời Campuchia, Quân tình nguyện Việt Nam phối hợp sát cánh bên Quân đội cách mạng cứu nước Campuchia, các cánh quân ta, trong đó có sư đoàn 341 đã lật cánh, chuyển sang thế tấn công như vũ bão quân địch, lần lượt giải phóng các tỉnh, các vùng, đưa nhân dân bạn từ các trại tập trung về phum sóc cũ sinh sống. Vậy là sự nghiệp làm nghĩa vụ quốc tế lại mở ra trang mới với những người lính tình nguyện Việt Nam trên đất nước Chùa Tháp.

 

 
        - Tên sách: Từ biên giới tây nam đến đất chùa tháp (tập 3)

        - Tác giả: Trần Ngọc Phú (Tranphu341)

        - Nhà xuất bản tống hợp Thành phố Hồ Chí Minh

        - Năm xuất bản: 2018

  

        Bộ hồi ký Từ biên giới Tây Nam đến đất Chùa Tháp của Trần Ngọc Phú thuật lại sự kiện diễn ra của Sư đoàn bộ binh 341 từ khi nhận lệnh lên biên giới Tây Nam làm nhiệm vụ đánh đuổi bè lũ diệt chủng Pôn Pốt-Yêng Xa Ry xua quân sang đốt phá làng mạc, tàn sát đồng bào ta ở dọc đường biên tới lúc sang giúp nước bạn Campuchia đánh đổ bè lũ diệt chủng khát máu, lập lại hòa bình, ổn định và xây dựng đất nước. Chuỗi sự kiện quan trọng ấy diễn ra trong thời gian rất dài ấy được trần thuật với thể loại hồi ký, hồi ức của một người vốn là sỹ quan Quân Đội - Đồng chí Trần Ngọc Phú - Người trong cuộc nên giá trị hiện thực rất cao.

        Sau cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, tiếp đến đánh đế quốc Mỹ xâm lược, đất nước thống nhất vẹn toàn, Đảng, chính phủ và toàn dân ta tiến hành công cuộc phục hồi cơ sở kinh tế bị bom đạn tàn phá, xây dựng non sông đẹp giàu, nhân dân có đời sống ấm no, hạnh phúc như mong ước sinh thời của Bác Hồ. Nhưng rồi, ngay những ngày đầu, khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, bè lũ Pôn Pốt đã xua quân sang hòng chiếm một số đảo ở phía Nam như Thổ Chu, Cô Tang, Phú Quốc, đốt phá, giết hại người dân lương thiện Thiện Ngôn, Xa Mát, Ba Chúc... Tội ác trời không dung, đất không tha của chúng đã bị nhân loại tiến bộ lên án. Giờ đây chúng ta được đọc trong hai tập đầu bộ hồi ký này.

        Qua những vụ xâm lược của bè lũ Pôn Pốt, gây biết bao đau thương với đồng bào ta ở biên giới, Trần Ngọc Phú muốn nhắn gửi tới độc giả về bài học cảnh giác, muốn bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng, cuộc sống bình yên của nhân dân, chúng ta phải luôn đề cao cảnh giác, tránh để bất ngờ. Muốn không bị bất ngờ, lực lượng vũ trang cần chính qui, hiện đại, kết hợp với lực lượng dân quân tự vệ địa phương vững mạnh. Chính lực lượng tại chỗ là hình thức cơ động nhanh nhất. Nhân dân khắp nơi, nhất là ở các vùng biên giới, hải đảo không chỉ là tai mắt mà còn là lực lượng vô song trong công cuộc giữ gìn bờ cõi. Đó cũng chính là quốc sách xây dựng nền quốc phòng toàn dân mà Đảng ta đã đề ra.

        Các trận đánh của Sư đoàn 341 trừng trị bè lũ Pôn Pốt xâm lược như trận Lò Gò, Xa Mát, Ba Chúc, Khánh An, Khánh Bình... đã làm nên chiến thắng oai hùng. Đặc biệt trận Hòa Hội - Năm Căn mà sư đoàn 341 là đơn vị đảm nhiệm hướng quan trọng nhất đã mang lại chiến thắng vang dội, có tầm vóc chiến lược, tạo nên bước ngoặt của cuộc chiến đấu. Trận đánh quan trọng này đã được mô tả kỹ lưỡng, chân thực, sinh động nhờ tác giả là nhân chứng của người tham dự. Trong bộ sách này, tác giả cũng dành nhiều trang viết xúc động về gương chiến đấu quả cảm, quên mình của cán bộ, chiến sỹ sư đoàn như Nguyễn Sông Thao, Ngô Khắc Quyền, Nguyễn Văn Công, Nguyễn Văn Minh, Trần Vinh...

        Hồi ký Từ biên giới Tây Nam đến đất Chùa Tháp đã dành một phần quan trọng đề đề cập tới sự nghiệp giúp nước bạn Campuchia của Quân Tình Nguyện Việt Nam. Qua những trang viết chân thực Trần Ngọc Phú kể cho chúng ta nghe những sự kiện, tư liệu lịch sử quí báu của bộ đội ta trên đất Chùa Tháp. Cán bộ, chiến sỹ Quân Tình Nguyện Việt Nam đã cùng sát cánh bên Quân đội Cách mạng cứu nước Campuchia, chiến đấu kiên cường lần lượt giải phóng những phum sóc, những tỉnh, những quân khu đưa nhân dân Campuchia bị đày đọa, đói khổ, bệnh tật đến cận kề cái chết trong các trại tập trung giữa rừng già, trên những cánh đồng khô hạn, đưa về phum sóc cũ. Rất nhiều tấm gương của bộ đội tình nguyện đã quên mình để cứu nhân dân bạn.

        Trong thời gian các sự kiện diễn ra trong hồi ký này, tôi được giao nhiệm vụ là Tham mưu trưởng Quân Đoàn 4, sau đó là Tham hưu phó Mặt trận 719 - Quân tình nguyện Việt Nam. Sư đoàn 341 là đơn vị chủ lực của Quân Đoàn 4. Từ lúc tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam đến khi làm nghĩa vụ quốc tế, Sư đoàn 341 đã lập được nhiều chiến công vang dội, tô thắm thêm truyền thống vinh quang của Quân Đội ta. Bằng những trận đánh cụ thể, những chiến công lẫy lừng, với những tấm gương sáng ngời của cán bộ, chiến sỹ. Hồi ký Từ biên giới Tây Nam đến đất Chùa Tháp đã góp phần minh chứng điều đó.

        Tác giả Trần Ngọc Phú là cán bộ của Trung đoàn 273 thuộc Sư đoàn 341, đã trực tiếp tham gia chiến đấu ở biên giới Tây Nam, sau đó làm nghĩa vụ trên đất bạn. Chính vì vậy, bộ hồi ký Từ biên giới Tây Nam đến đất Chùa Tháp là nguồn tư liệu lịch sử chân thực quí hiếm góp phần bổ sung vào mảng hồi ký, ký sự lịch sử phản ánh cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ Quốc trên biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế của Quân Tình Nguyện Việt Nam trên đất nước Chùa Tháp. Với tinh thần ấy, tôi trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc bộ hồi ký đặc sắc này.

        Vậy là đang ở đơn vị trực tiếp chiến đấu tôi nhận quyết định điều chuyển về cơ quan Trung đoàn bộ. Khi tôi từ Đại đội 1 lên tới sở chỉ huy Trung đoàn 273 trời đã sâm sẩm tối nhưng vẫn thấy rõ mặt người. Chủ nhiệm chính trị Đặng Văn Lưa cùng trưởng Tiểu ban cán bộ Trần Đình Tuấn vồn vã đón tôi ở căn hầm nửa chìm nửa nổi. Gương mặt hai anh đều sạm nắng gió, má hóp lại, song vẫn toát lên vẻ cương nghị. Đã bao ngày tháng quần nhau với địch ở biên giới Tây Nam, với bao mùa mưa dầm, nắng cháy da rồi còn gì. Hình như hai anh đang đợi tôi. Sau cái bắt tay thân thiện của người quen lâu ngày gặp lại, anh Lưa hỏi giọng thân mật:

        - Sao lên chậm thế, ông Phú?

        Không đợi tôi trả lời, anh tiếp, giọng thúc giục:

        - Tình hình chiến sự sau khi ta đập tan các đơn vị chủ lực mạnh của địch xâm chiếm rừng Hòa Hội đã chuyển biến rất nhanh. Chính phủ cách mạng cứu nước Campuchia đã kêu gọi sự giúp đỡ của các nước, trong đó có Việt Nam, cứu nhân dân Chùa Tháp khỏi họa diệt chủng của tập đoàn Pôn Pốt - Yêng Xa Ri, chúng ta đã đáp lời. Cấp trên giao nhiệm vụ cho Trung đoàn 273 chúng ta cùng các đơn vị phối hợp với lực lượng cách mạng cứu nước Campuchia tấn công địch, cứu nhân dân bạn. Đây là nghĩa vụ quốc tế cao cả nhưng vô cùng khó khăn, sẽ phát sinh nhiều vấn đề, trong đó trực tiếp quan hệ với nhân dân, lực lượng vũ trang bạn và cả những người bị bắt lính đang ở trong hàng ngũ địch. Làm sao họ hiểu được nhiệm vụ của quân ta là cùng lực lượng vũ trang bạn giải phóng đất nước Chùa Tháp khỏi thảm họa diệt chủng. Ban chỉ huy Trung đoàn đã điều ông Đặng Thành Văn, chính trị viên Đại đội 4 lên đây từ hôm qua. Ông Văn và ông sẽ là hai người đầu tiên thành lập Tiểu ban dân địch vận Trung đoàn 273 chúng ta. Tiểu ban dân địch vận sẽ hoạt động độc lập với ban tuyên huấn. Trước mắt có ông, ông Văn với mấy người phiên dịch tạo thành bộ khung, sẽ có trợ lý, nhân viên dân địch vận ở cấp cơ sở. Nhiệm vụ này rất quan trọng và khó khăn đấy, chọn các ông là người biết ăn nói, khéo ứng xử với dân. Từ bây giờ ông là trợ lý dân địch vận của ban chính trị Trung đoàn. Nhiệm vụ cụ thể của Tiểu ban dân địch vận sẽ được giao sau. Tôi đã trình bày hết, ông có ý kiến gì không?

        Nghe chủ nhiệm chính trị nói vậy, tôi thấy mình chẳng còn ý kiến gì thêm, vì người lính giao nhiệm vụ gì làm việc đó. Dân vận, địch vận là công tác quan trọng của quân đội ta. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, đánh Mỹ, nhiệm vụ dân vận nghĩa là tuyên truyền, vận động nhân dân hiểu rõ và thực hiện chủ trương của Đảng, Chính phủ đã được tiến hành sâu rộng, thường xuyên mang kết quả lớn, công tác địch vận làm cho kẻ địch hiểu được chính nghĩa của ta, kêu gọi binh sĩ địch về với cách mạng, với nhân dân, cũng đã được toàn quân làm tốt. Công tác dân, địch vận là nhiệm vụ rất quan trọng của quân đội ta, cán bộ, chiến sĩ đều được học khi huấn luyện tân binh, trong các nhà trường quân đội, qua mấy đợt tập huấn, tôi cũng được nghe phổ biến công tác dân địch vận nên hiểu phần nào rồi.

        Thấy tôi không hỏi lại, chủ nhiệm chính trị quay sang bảo anh Tuấn:

        - Cậu đưa Phú về ban chính trị giới thiệu với anh em nhé.

        Chủ nhiệm chính trị Đặng Văn Lưa quê ở xã Đoan Bái, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Hà Bắc, nay là Bắc Giang, từng là lính trinh sát nên có tác phong nhanh nhẹn, phổ biến nhiệm vụ dứt khoát, đầy đủ, chi tiết, đưa ra phương án thực hiện cho cấp dưới. Anh Lưa sống rất nguyên tắc nhưng rất tình cảm, chan hòa với chiến sĩ. Tôi thật sự ngưỡng mộ và quí trọng anh ngay lần gặp đầu tiên trong trận đánh, đơn vị nhận nhiệm vụ luôn sâu vào lưng đội hình địch vào cuối năm ngoái. Khi trận đánh ấy diễn ra cam go chính anh đã chỉ huy, động viên toàn đơn vị đánh địch, phá tan vòng vây của chúng. Sau này anh Đặng Văn Lưa mang quân hàm đại tá, hiện nay anh nghỉ hưu ở Hà Nội.

        Trước khi từ biệt, tôi hứa với đồng chí chủ nhiệm chính trị là sẽ cố gắng hoàn thành tốt nhiệm vụ. Nhiệm vụ mới này khó tránh khỏi bỡ ngỡ, rất mong các anh giúp đỡ chỉ đạo thêm. Anh Lưa xiết chặt tay tôi chúc sức khỏe, thành công với nhiệm vụ mới.

        Anh Tuấn dẫn tôi đi về phía hầm lán của ban chính trị ở cách đó một quãng đường. Một số người đang ngồi trên những chiếc ghế cây, nằm trên võng, một nhóm khác đang vây quanh bàn trà. Một người thấy tôi trước tiên đã reo lên: " Chào anh Phú. Anh Phú Tiểu đoàn 1 đã đến". Thế là mọi người vây lấy tôi mừng rỡ như đón người thân đi xa về. Tình cảm đồng đội ở chiến trận là vậy đó. Tôi nhìn một lượt, rất nhiều người quen, khi tôi làm trợ lý chính trị Tiểu đoàn đã làm việc với các anh, trong các trận đánh, cán bộ ban chính trị thường được phái đi với các đơn vị, có một số người mới được điều từ các Tiểu đoàn lên tôi chưa biết tên. Anh Đặng Thành Văn là người mừng nhất. Anh Văn và tôi cùng quê Thái Bình, cùng trạc tuổi với nhau, nhập ngũ cùng một đợt đã có thời gian dài cùng ở Tiểu đoàn 1, bây giờ cùng được về một ban thú vị biết bao. Thế rồi một người nhanh chóng thay trà cũ pha trà mới. Bên cái bàn dã chiến chúng tôi trò chuyện rôm rả. Cán bộ chính trị giao thiệp nhiều, tiếp cận thường xuyên với sách báo nên nói năng rất hoạt bát, lịch lãm.

        Trò chuyện một hồi khá lâu, trà cũng đã nhạt, mọi người tản về hầm nghỉ ngơi. Tôi mắc võng kế anh Văn để tiện nói chuyện. Anh Văn có dáng người nhỏ gọn, nhanh nhẹn. Có thể gọi trung úy Đặng Thành Văn là nhà thơ của đơn vị tôi. Từ ngày mới nhập ngũ, anh đã mê sáng tác thơ, làm rất nhiều thơ, thời đơn vị tôi đứng chân ở đất lửa Vĩnh Linh, anh đã có bài thơ in trên tờ tin sư đoàn chúng tôi đều thuộc:" Em ơi, em có biết/Tim hồng anh đang say/Những chiều hè mây bay/Dãy Trường Sơn hùng vĩ/Anh lên đường đánh Mỹ/Em ở lại hậu phương...".Ngày ấy, ở Vĩnh Linh nhìn về phía tây đã là Trường Sơn với những đỉnh núi cao chân dầm trong sương mù trắng xóa rất hùng vĩ và chúng tôi mong được sớm vượt Trường Sơn vào Nam đánh giặc. Có phải vậy chăng mà mấy câu thơ giản dị ấy đã nói hộ chúng tôi. Những ngày bám điểm tựa biên giới Tây Nam, những lúc rảnh rỗi, tôi thường ghé ban chỉ huy Đại đội 4 của anh nhâm nhi ly trà và nói chuyện tâm tình về thế sự, về tình yêu, về thơ ca, với người bạn cùng quê Đặng Thành Văn. Ai ngờ, bây giờ chúng tôi được về với nhau ở một Tiểu ban mới, anh là trưởng, tôi phó. Hình như ở đời con người ta còn có cái gọi là duyên, trên cấp độ bạn bè, đồng chí gắn bó với nhau. Hiện nay anh Văn nghỉ hưu ở thành phố Thái Bình, thỉnh thoảng chúng tôi vẫn gặp nhau.

        Anh Văn và tôi trao đổi sơ qua về công việc sắp tới. Anh cho tôi hay, Tiểu ban dân địch vận có ba đồng chí vừa học xong lớp phiên dịch tiếng Khmer, đó là thuận lợi khi tiếp xúc với cán bộ, chiến sĩ quân đội cách mạng cứu nước và nhân dân Campuchia. Tôi nói với anh Văn là anh em mình cần học tiếng Khmer mới làm được nhiệm vụ. Giao tiếp trực tiếp với nhân dân, cán bộ, chiến sĩ bạn thuận lợi hơn là qua phiên dịch.

        Nói chuyện một lát, anh Văn đã chìm vào giấc ngủ. Còn tôi vẫn suy nghĩ miên man, ngày hôm nay cũng có thể xem là bước ngoặt trong đời quân ngũ của tôi, giống như hồi đầu năm 1975 khi sư đoàn nhận nhiệm vụ vào miền Nam chiến đấu tôi được điều động từ Tiểu đội cối 60 ly lên làm trợ lý chính trị Tiểu đoàn. Đời mỗi người chúng ta thường có những bước ngoặt mà mình không thể dự đoán nổi, như là có sự sắp xếp của số phận vậy. Sự thay đổi đột ngột luôn tạo ra bước ngoặt cho ta.

        Một đất nước, một cuộc cách mạng, một cuộc chiến đấu, cũng có nhiều bước ngoặt. Mới đây thôi, khi bè lũ xâm lược Pôn Pốt đang tổ chức những trận tập kích lấn đất đai của ta ở mức độ vừa phải thì đột nhiên vào tháng 12 năm 1978, chúng huy động 19 sư đoàn, trong đó có ba sư đoàn tinh nhuệ nhất, áp sát biên giới nước ta rồi đánh vào khu vực Bến sỏi, chiếm rừng Năm Căn - Hòa Hội thuộc tỉnh Tây Ninh. Bằng chiến thuật dụ địch, nhử địch khiến chúng chủ quan, các lực lượng của ta, trong đó có sư đoàn 341 đã tiến công tiêu diệt và làm tan rã nhiều đơn vị hiếu chiến nhất của chúng. Trận đánh ấy đã tạo nên bước ngoặt quan trọng cho cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam, tạo điều kiện cho lực lượng cách mạng cứu nước Campuchia tiến công địch trên một số địa bàn. Ngày 23 tháng 12 năm 1978, khi chúng ta tiến công địch ở rừng Năm Căn - Hòa Hội, ủy ban Trung ương Mặt trận Đoàn kết dân tộc cứu nước Campuchia đã nhận định:" Sinh lực bọn diệt chủng Pôn Pốt nhất định sẽ bị quân và dân Việt Nam tiêu diệt khi chúng chiếm đóng đất đai Việt Nam. Đây chính là thời cơ tốt nhất để lực lượng vũ trang cách mạng Campuchia cùng với nhân dân khởi nghĩa trên toàn quốc, đánh thẳng vào đầu não chỉ huy của bè lũ diệt chủng Pôn Pốt- Yêng Xa Ri, đập tan chế độ độc tài, phát xít, diệt chủng khát máu man rợ của chúng". Đúng như nhận định ấy, tất cả các đơn vị địch ở khu vực rừng Năm Căn- Hòa Hội- Bến Sỏi, đã bị quân ta nhanh chóng tiêu diệt và làm tan rã.

         


        Cùng thời gian ấy 5 sư đoàn lính Pôn Pốt cũng đã bị quân ta và lực lượng cách mạng cứu nước Campuchia tiến công, khiến chúng hoảng loạn tháo chạy tan tác, bọn chỉ huy rút chạy vào thị xã tỉnh Công Pông Chàm. Thế là toàn bộ địch ở tuyến phòng thủ này bị phá vỡ phải chạy thoát thân.

        Các đợt tiến công của Quân Tình nguyện Việt Nam cùng lực lượng quân đội Cách mạng cứu nước Campuchia đã khiến toàn tuyến biên giới rúng động. Tuy bị thất bại nặng nề nhưng nhà cầm quyền chế độ diệt chủng vẫn rêu rao là tạm thời lui quân để nhử đối phương vào sâu nội địa để tiêu diệt rồi phản công chiếm các vùng đất dọc biên giới và các tỉnh của Việt Nam. Sự ngông cuồng của bè lũ Pôn Pốt là để trấn an, xúi giục binh lính, nhất là đối với đám lính tuổi thiếu niên chúng đã dồn vào các đơn vị cho đủ quân số.

        Nhưng sự thực các đơn vị chủ lực của đội quân diệt chủng đang ở thế rệu rã, sau khi ta giáng đòn quyết định ở rừng Hòa Hội - Năm Căn - Bến sỏi. Ở tỉnh Svây Riêng, ngày 28 tháng 12 năm 1978 các sư đoàn 703, 340, 210 đã bỏ công sự chạy sâu vào nội địa, từ bọn chỉ huy đến binh lính đều kinh hoàng, bạt vía. Đài kỹ thuật của ta luôn bắt được tín hiệu kêu cứu của các đơn vị địch, chúng đều cầu cứu chỉ huy cấp trên tăng viện, vì đại bộ phận binh lính đã bỏ ngũ, nhiều cấp cơ sở đã tan rã, chạy vào rừng lẩn trốn, không thể nào tập hợp được để chống đỡ đối phương. Chúng đề nghị chi viện bằng pháo, xe tăng. Bọn đầu sỏ chỉ huy đã trả lời là trên cả tuyến đầu cũng khó khăn, không còn quân để tăng viện, pháo binh, xe tăng để chi viện nữa.

        Đầu não chỉ huy địch bị choáng váng. Cục diện chiến trường chuyển biến rất nhanh, có lợi cho quân đội Cách mạng cứu nước Campuchia giải phóng đất nước thoát khỏi họa diệt chủng.

        Nhận lệnh tiến công địch, đêm ngày 31 tháng 12 năm 1978, toàn đội hình sư đoàn 341 bắt đầu phát động tiến công địch trên toàn tuyến. Theo phương án tác chiến, Tiểu đoàn 7 thuộc Trung đoàn 266 được chọn làm đơn vị đánh cửa mở để đội hình sư đoàn vượt sông Svây Riêng, cùng các đơn vị bạn, hành tiến đánh địch. Chủ nhiệm chính trị Trung đoàn nhanh chóng phổ biến tình hình đang diễn ra trên chiến trường, nhiệm vụ của đơn vị là cùng các đơn vị bạn giải phóng địa bàn Svây Riêng rồi nhanh chóng tiến về phía phà Niếc Lương.

        Ngày cuối cùng của năm 1978, sư đoàn chúng tôi tất bật làm công tác chuẩn bị cho những trận đánh quan trọng tạo nên bước ngoặt lớn. Tôi nhớ lại năm 1978 biết bao nhiêu sự biến động, những sự kiện lớn cho đơn vị và cho cả cá nhân mình. Một năm diễn ra nhiều trận đánh lớn, bên cạnh những thắng lợi về kết quả tác chiến, có rất nhiều đồng chí, đồng đội thân thiết của tôi đã bị thương, hy sinh. Không biết vào thời điểm sắp hết năm rồi gia đình các anh đã nhận được tin chưa. Cuộc sống của các ông bố, bà mẹ, những người vợ, những đứa con hiện giờ ra sao. Mất mát con người là sự mất mát lớn nhất, khó có gì bù đắp nổi. Chính sự hy sinh của các anh mà chúng ta đã đẩy được địch ra khỏi hành lang biên giới. Giờ đây phía sau đội hình sư đoàn 341 là cuộc sống bình yên để nhân dân an tâm sản xuất. Đó chính là niềm vui lớn nhất của chúng tôi.

        Công tác chuẩn bị cho trận đánh này rất khẩn trương. Chúng tôi được cấp phát thêm vũ khí đạn dược như chiến sĩ bộ binh. Trinh sát, công binh làm nhiệm vụ mở đường trước. Trên chiến trường này, địch thường gài các loại mìn dọc các con đường để ngăn chặn, làm sát thương đối phương nên công tác dọn đường là hết sức quan trọng.

        Có phải thời gian giáp Tết Nguyên Đán nên khi nhìn vũ khí, đạn dược tôi lại nhớ bố tôi, chiến sĩ quân giới trong cuộc chiến tranh giải phóng đất nước. Bố tôi xuất thân trong một gia đình gốc công nhân lao động ở thành phố Hải Phòng nhưng được học hành, thời mà tỉ lệ dân số nước ta có tới hơn chín mươi phần trăm mù chữ thì được học hành tới cấp tiểu học, trung học là rất hiếm. Có học vấn nên vào bộ đội, bố tôi và cả người anh trai bố tôi được giao nhiệm vụ quân giới của quân khu Tả Ngạn nay là quân khu Ba. Thời bấy giờ vũ khí, đạn dược thiếu nên việc chế tạo, sửa chữa vũ khí luôn được quan tâm. Bố tôi sống hiền lành, hay giúp người khốn khó, có phải ông bà nội đặt tên bố tôi là Trần Văn Hiền cũng là mong muốn con là người hiền không? Đức tính thương người và tính hiếu học của bố đã ảnh hưởng đến anh em chúng tôi rất nhiều.

        Tôi cùng các đồng chí trong ban chính trị hành quân trong đội hình Trung đoàn bộ luồn sâu, tiến về hướng bờ sông Svây Riêng. Chúng tôi được biết, phía trước Tiểu đoàn 7 đang tiến vào khu vực tập kết để nổ súng đánh địch, tạo cửa mở cho các đơn vị đột phá vào sáng sớm mai.

        Toàn Trung đoàn 273 chúng tôi tạo thành một mũi cho trận đánh này. Hành trang của chúng tôi vẫn như các trận luồn sâu trước đây, mỗi người được trang bị vũ khí, tăng võng, lương khô. Luồn sâu cần gọn nhẹ, cơ động nhanh. Nếu mang vác nặng, kềnh càng rất khó cho việc luồn sâu. Khác với những cuộc luồn sâu đánh địch những lần trước, tinh thần bộ đội phấn chấn hẳn vì thấy thời cơ tiêu diệt bè lũ Pôn Pốt, giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi diệt chủng đã tới.

        Khoảng 3 giờ sáng, đội hình Trung đoàn đến được vị trí tập kết. Sau này tôi mới biết cả sư đoàn 341 tập trung tiến công địch một hướng. Theo kế hoạch giờ G sẽ là 4 giờ 30 sáng ngày 01 tháng 01 năm 1979, ngày đầu tiên của năm mới.

        Bộ đội được lệnh chuẩn bị công sự dã chiến. Theo phương án tác chiến, các loại hỏa lực gồm pháo binh, các loại cối bắn phá hoại khoảng ba mươi phút, sau khi pháo chuyển làn, Tiểu đoàn 7 sẽ đánh vượt lên mở cửa rồi bố trí đội hình chốt chặn tạo thành hành lang đầu cầu để các đơn vị vượt sông đánh sang phía bên kia.

        Trong khi phổ biến tác chiến, cấp trên cũng cho chúng tôi biết là cùng thời gian sư đoàn 7 sẽ đánh dọc đường 1, sư đoàn 9 sẽ đánh dọc cánh trái đường 1. Sư đoàn 2 được giao nhiệm vụ dự bị cho chiến dịch.

        Chính lúc này, tất cả cán bộ, chiến sĩ trên toàn mặt trận nhận nhiệm vụ tác chiến trên đất bạn tiêu diệt, làm tan rã quân Pôn Pốt, cứu nhân dân Campuchia khỏi các công xã đày ải giữa đồng hay trong rừng đưa họ về các phurn sóc.

        Lúc này bộ đội ta được mang danh hiệu cao quí là Quân Tình nguyện. Tình nguyện chiến đấu, sẵn sàng chịu đựng gian khổ, hy sinh để giúp nhân dân Campuchia giải phóng khỏi họa diệt chủng. Trong đó nhiệm vụ cứu dân, bảo vệ con người và tài sản nhân dân Campuchia được nêu lên hàng đầu.

        Đồng hồ điểm bốn giờ ba mươi phút, ba phát pháo báo hiệu giờ G đã điểm vụt lên khiến màn trời tối đen chói lòa. Tiếng pháo, tiếng súng DKZ bay xé trời, các điểm chốt của địch bị cắt xé giữa tiếng nổ của hỏa lực quân ta, mùi thuốc súng khét lẹt không gian.

        Lúc này Trung đoàn bộ chúng tôi chỉ cách đơn vị tiếp giáp địch chừng một cây số. Mọi người đều đã có công sự tạm để tránh đạn địch và giấu đội hình. Các Tiểu đoàn của Trung đoàn đã ở tư thế sẵn sàng tấn công theo hiệp đồng tác chiến. Sau khi pháo và các loại hỏa lực dừng bắn phá hoại, các cỡ súng cối, súng 12,7 ly, súng ĐKZ, súng bộ binh nổ rền trời. Phía trước, Tiểu đoàn 7 đã nổ súng tiến công địch, tiếng bộc phá, tiếng súng hòa lẫn tiếng hô xung phong vang rền, đạn vọt lên không trung tạo thành cầu vòng ngoạn mục. Trận này ta tập trung quân đông khí thế hừng hực, áp đảo địch cả lực lượng và tinh thần. Địch đang ở thế tinh thần nao núng, đội hình riệu rã do trận tiến công của ta ở Hòa Hội - Năm Căn.

        Đã quá quen chiến đấu trận mạc. Trong trận này với quân số đông, lại tập trung đánh một hướng thế này, bất giác tôi cảm thấy như là một trận đánh đùa nhau. Hay nói cách khác, giống trận diễn tập, mà thời huấn luyện chúng tôi đã nhiều lần tham dự.

        Nhưng khi thấy pháo binh của chúng bắn trả vào khu vực tác chiến và vào cả đội hình phía sau, đạn pháo xé gió lao qua đầu, nổ tung đất bụi, chớp lửa rực sáng, đạn bộ binh của chúng cũng tuôn xối xả về phía đội hình quân ta, tôi thấy mình chưa ai kịp đào công sự tốt thật nguy hiểm. Mọi người vội tìm những gò đất, gốc cây ẩn nấp tránh đạn.

        Chiến sự càng ngày càng ác liệt, căng thẳng hơn. Tiểu đoàn 7 sau mấy lần tiến công, không chiếm được cửa mở vì bọn Pôn Pốt lợi dụng bờ đê cao, chống trả rất quyết liệt. Bọn chúng là các sư đoàn rút chạy từ hướng bến Sỏi về đây lập tuyến thủ, để ngăn quân ta. Tiểu đoàn 8 được lệnh lên trợ chiến Tiểu đoàn 7 đột kích. Nhưng giờ đây trời đã sáng, đã hết yếu tố bí mật. Nên Tiểu đoàn 8 cũng gặp khó khăn. Chúng đã biết ý định hướng đột phá của ta, nên các loại pháo cối từ phía sau của chúng đều bắn tập trung, ngăn chặn. Bộ đội mình thương vong nhiều vì pháo, cối của chúng. Rất nhiều cán thương của anh em được chuyển về qua chỗ chúng tôi.

        Đã tới giờ ăn cơm tôi đến ngồi cạnh anh Văn. Cơm dã chiến được vắt thành nắm ăn với ruốc bông. Hai chúng tôi vừa bàn về chiến trận và công việc của ban sắp tới. Không ngờ các đơn vị lại gặp khó khăn đến độ không thực hiện được đúng ý định. Tiếng súng hướng Tiểu đoàn 7 vẫn rộ lên, nhưng không ào ạt như trước mà có vẻ rời rạc. Tôi đứng lên đi tiểu tiện cách đấy mấy mét. Khi tôi quay lại chỗ cũ nhưng không ngồi phía bên trái như trước đó mà lại ngồi phía bên phải. Anh Văn xích lại chỗ ngồi cũ của tôi hồi nãy như để cho rộng rãi. Chúng tôi vừa yên vị, chợt nghe tiếng đạn nổ rất nhỏ, lập tức anh Văn kêu lên: " ôi, tôi bị trúng đạn rồi... ông Phú ơi". Hai tay anh ôm lấy đùi. Quần anh có vết thủng, máu đang ứa ra. Viên đạn nhọn đã cắm vào, xuyên qua vải ngập sâu vào trong đùi anh. Máu tràn thấm vải loang ra. Anh Văn nằm ngửa ra sau, kêu đau buốt. Tôi vội lấy cuộn băng băng vết thương cho anh. Cùng lúc tôi báo cho mọi người biết là anh Văn bị thương. Y tá đơn vị vội tới sơ cứu, tiêm thuốc kháng sinh chống nhiễm trùng, cầm máu, chiến sĩ vận tải mang cáng đến nhanh chóng chuyển anh Văn về phẫu Trung đoàn ở phía sau. Cũng may là vết thương ở phàn mềm nên anh Văn không bị nặng, không mang dị tật trên thân thể. Nghĩ thế, tôi thấy nhẹ người hơn.

        Nhìn lại chỗ ngồi, tôi thấy nếu mình không đứng dậy chắc chắn viên đạn đó đã cắm vào người mình, nếu trúng đầu thì coi như đời tôi xong. Ở mặt trận nhiều khi chỉ xê dịch một gang tấc là số phận cuộc đời xoay chuyển theo hướng khác. Tôi không vui mừng cho mình mà chỉ thương anh Văn. Đời lính anh Văn cũng đã tham gia nhiều trận đánh nhưng lần này trúng đạn nặng nhất.

        Anh Văn về tuyến sau, như vậy Tiểu ban còn có tôi cùng ba đồng chí phiên dịch. Khoảng bảy giờ, cấp trên thông báo là bọn Pôn Pốt giữ chốt quá chắc, hỏa lực nhiều, tạo thành nhiều tầng nên chúng ta không mở được cửa. Trung đoàn nhận lệnh sẽ dịch sang phía cánh phải, mở hướng tấn công khác. Cả đội hình chúng tôi lại tiếp tục hành quân. Nhưng trong suy nghĩ lúc này của mọi người không thanh thản như trước nữa. Mà mọi người bắt đầu thấy cái gì đó rất khốc liệt có thể sẽ xảy ra. Đúng là chiến tranh, súng đạn, đâu phải đơn giản, đâu phải là trò đùa.

        Ngày 01 tháng 01 năm 1979, trong khi các tuyến phòng thủ của Pôn Pốt đang bị quân ta và kết hợp với lực lượng bạn công kích mạnh mẽ trên nhiều bình diện. Bọn Pôn Pốt điên cuồng chống trả. Chúng làm cho ta gặp nhiều khó khăn. Sự chống trả của con thú khi đã cùng đường đã gây cho ta nhiều khó khăn, một số người bị thương, hy sinh. Địch đang cố cản bước tiến như vũ bão của ta nhưng sớm muộn chúng cũng thất bại.

        Những ngày này, ở Phnôm Pênh, bộ máy chiến tranh phản động Pôn Pốt - Yêng Xa Ri, tổ chức họp khẩn cấp, chúng rêu rao là sẽ đánh bại Việt Nam. Nhưng trên chiến trường để bàn phương án tránh đòn tấn công của ta, chúng đã quyết định:" Rút chạy chiến lược vào rừng, để bảo toàn lực lượng còn lại".

        Ngay đêm 02 tháng 01 năm 1979 tại chiến trường miền Đông lúc 0 giờ 15 phút, chúng ta bắt được làn sóng điện báo của địch, bọn Pốn Pốt ra lệnh:" Rút bỏ đường 10 Đôn So, đường 1 Svây Riêng, về phòng thủ ở khu vực núi Sa Cách và phà Niếc Lương". Ban chỉ huy các cấp đều nhận định với nội dung:" Đứng trước nguy cơ thất bại hoàn toàn, bọn Pôn Pốt -Yêng Xa Ri đang tìm cách co cụm, bảo tồn lực lượng, đề phòng kháng chiến lâu dài. Nhưng xét tổng thể bọn chúng đang lúng túng và tuyệt vọng. Chúng đã vỡ trận, đã phá sản về chiến lược. Chúng đang bị dồn vào sát bờ vực thẳm. Lúc này, thời cơ của cách mạng Campuchia đã chín muồi. Để quân và dân Campuchia làm nhiệm vụ lịch sử, tiến thẳng vào hang ổ cuối cùng của địch ở Phnôm Pênh, tiêu diệt tận gốc bọn diệt chủng, giải phóng toàn bộ đất nước, giành chính quyền về tay nhân dân". Trước tình hình đó. Mặt trận đoàn kết dân tộc cứu nước Campuchia đã long trọng phát đi lời hiệu triệu kêu gọi:" Đã đến lúc rồi, lực lượng và cách mạng và nhân dân Campuchia toàn quốc, hãy nỗ lực vượt khó khăn vùng lên, đánh đổ bọn Pôn Pốt - Yêng Xa Ri. Kiên quyết giải phóng đất nước, thoát khỏi bàn tay đẫm máu của chúng và bọn Bành Trướng nước ngoài. Quân đội cách mạng hãy nêu cao tinh thần chiến đấu, để tiêu diệt nhiều địch. Bắt nhiều tù địch, thu nhiều vũ khí, đạn dược và phương tiện chiến tranh của địch".

        Cùng với lời kêu gọi toàn Quốc và toàn dân Campuchia đứng lên đánh đổ bè lũ Pôn Pốt - Yêng Xa Ri. Uỷ ban Trung ương Mặt trận Đoàn kết Dân tộc cứu nước Campuchia cũng đã kêu gọi: " Thiết tha kêu gọi nhân dân và chính phủ các nước, các tổ chức dân chủ thế giới, giúp nhân dân Campuchia đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ. Kêu gọi các nước ủng hộ và giúp đỡ mọi mặt, cho cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân Campuchia".

        Với nghĩa tình thủy chung, truyền thống đoàn kết gắn bó lâu đời của hai dân tộc. Đáp ứng lời kêu gọi tha thiết của ủy ban Trung ương Đoàn kết Dân tộc cứu nước Campuchia. Diệt trừ họa diệt chủng đối với nhân dân Campuchia. Cũng là để tiêu diệt tận gốc, mầm tai họa chiến tranh phía Tây Nam của Tổ quốc. Đảng và Chính phủ ta đã quyết tâm kề vai sát cánh, giúp đỡ cách mạng chân chính Campuchia cho đến thắng lợi hoàn toàn.

        Chấp hành nghiêm chỉnh mệnh lệnh của Đảng, Chính phủ và chỉ thị của Tổng cục Chính trị, các đơn vị Tình nguyện Việt Nam, trong đó có sư đoàn 341, vừa tổ chức đánh địch, vừa tổ chức tuyên truyền, học tập cho bộ đội, về ý nghĩa và nhiệm vụ giúp bạn. Toàn sư đoàn đang dấy lên một không khí sôi nổi mới. Ai cũng hào hứng, đi chiến đấu, không chỉ để bảo vệ biên giới Tây Nam Tổ quốc mà còn làm nghĩa vụ quốc tế giúp bạn Campuchia thoát khỏi thảm họa diệt chủng.

        Cùng ngày, Bộ chỉ huy liên quân Campuchia - Việt Nam khẩn trương được thành lập. Tại mặt trận Svây riêng, đồng chí Khangsarin Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Cách mạng cứu nước Campuchia, kiêm Tư lệnh binh đoàn 1, cùng nhiều cán bộ cao cấp bạn đang cùng đồng chí Hoàng Cầm, Tư lệnh binh đoàn Cửu Long, trực tiếp song hành chỉ huy cánh quân liên quân đường số 1. Như vậy, lực lượng Cách mạng cứu nước Campuchia đã trưởng thành vượt bậc.

        Phối hợp với cánh quân chính diện này còn có các quân binh chủng Quân Tình nguyện Việt Nam như không quân, hải quân, công binh. Bộ đội Tình nguyện Việt Nam nhận lệnh vừa đánh tiêu diệt, làm tan rã quân địch vừa cứu nhân dân bạn khỏi các trại tập trung. Một nhiệm vụ vô cùng quan trọng là phải cứu đói, chữa bệnh cho nhân dân bạn, không được để người dân nào bị đói, bị bệnh. Các đơn vị hậu cần di chuyển phía sau lo cấp lương thực, thực phẩm, quân y cứu chữa bệnh tật, chuyển về các bệnh xá dã chiến phía sau. Đây là nhiệm vụ nặng nề, vì số lượng người dân đông, qua ba năm bị đày ải bệnh tật nhiều.

        Chiều ngày 02 tháng 01 năm 1979, Bộ chỉ huy chiến dịch phát mệnh lệnh quan trọng: "Cùng Lực lượng Cách mạng cứu nước Camphuchia, Quân Tình nguyện Việt Nam giúp bạn giải phóng đất nước khỏi họa diệt chủng, trong đó có thủ đô Phnôm Pênh. Quân Tình nguyện Việt Nam sẽ phối hợp chặt chẽ với Lực lượng Cách mạng cứu nước Campuchia thực hiện nhiệm vụ vô cùng quan trọng này.

        Toàn đội hình Trung đoàn 273 và Trung đoàn 270 mở đường tiến công đột phá tuyến phòng thủ đường 10 - Đôn So. Sáng ngày 02 tháng 01 năm 1979, Trung đoàn 270 tổ chức tấn công đột phá mũi chính diện, Trung đoàn 273, mở rộng địa bàn từ phía Chóp lên, Trung đoàn 266 vẫn chốt và tấn công địch ở khu vực nằm trong chiến thuật kìm chân địch.

        Hướng cửa mở của Trung đoàn 270, sau mấy giờ chiến đấu đã chiếm được bờ đê, phá tan một đoạn trong tuyến phòng thủ của địch. Sau đó, Trung đoàn tiếp tục đánh tạt sang hướng Tiểu đoàn 7 để phối hợp với đơn vị này tạo thành mũi nhọn tiến công địch. Như vậy là tuyến phòng thủ của Pôn Pốt ở khu vực này đã bị vỡ. Toàn đội hình sư đoàn 341 bắt đầu phát triển thuận lợi.

        Khoảng 15 giờ ngày 02 tháng 01 năm 1979 sư đoàn 341 nhận được điện của Tư lệnh Quân đoàn với nội dung:" Địch đã rút bỏ tuyến trước. Chúng đang co về lập tuyến phòng thủ mới ở núi Sa Cách - Svây Riêng - Niếc Lương. Hiện tại các cánh quân ta dọc tuyến biên giới đang tổ chức truy kích, tiến công địch. Phía Đông Bắc quân ta đã tới đồn điền cao su Chúp. Hướng Đông Nam ta đã đánh qua Lục Sơn, Cúp Pô, đang tiến công uy hiếp thị xã Cam Pốt.

        Thời gian này trên hướng chính diện của Quân Đoàn 4:

        Sư đoàn 9, đánh chiếm thị xã Svây Riêng đang phát triển theo hướng Nam, bên trái trục đường số 1.

        Sư đoàn 7 phụ trách mũi tiến công theo trục đường số 1.

        Sư đoàn 2 lực lượng dự bị tiến sau sư đoàn 7 tiến công đến phà Niếc Lương rồi dừng lại ở đó bảo vệ các đơn vị vượt sông.

        Sư đoàn 341 bỏ qua các mục tiêu nhỏ để đánh địch trong thế hành tiến, Trung đoàn 273, cơ động về ngã ba đường 24 ở Công Pông Trạch. Xe vận tải của quân đoàn được điều chở quân di chuyển. Trung đoàn được tăng cường thêm một Đại đội tăng, thiết giáp, một Đại đội pháo 85 ly, một Đại đội pháo 105 ly, một Đại đội pháo cao xạ 37 ly, hai Đại đội công binh. Trung đoàn nhận nhiệm vụ hành tiến cơ giới, đánh chiếm núi Sa Cách. Sư đoàn 341 đảm bảo cánh Bắc của Binh đoàn trên hướng đường số 1 vào thủ đô PhnômPênh". Cuối bức điện, Tư lệnh Binh đoàn nhấn mạnh: "Sư đoàn 341 phải táo bạo, phải thần tốc, phải tấn công mãnh liệt hơn nữa".

        Nhận lệnh xong, sư đoàn trưởng Vũ Cao cùng Chính ủy Nguyễn Quê đều xúc động nói: " Thời cơ đến rồi". Sở chỉ huy Sư đoàn sôi động hẳn lên. Sư đoàn trưởng giao nhiệm vụ cho Trung đoàn trưởng Trần Măng qua máy điện thoại. Rồi thúc giục 3 cơ quan sư đoàn xuống các đơn vị, phổ biến nhiệm vụ cụ thể. Mọi người lại thấy có gì đó gần giống như mùa xuân năm 1975 khi sư đoàn 341 đang được giao nhiệm vụ là sư đoàn dự bị cơ động chiến lược của Bộ Quốc phòng, bảo vệ phía Bắc vĩ tuyến 17 thì nhận nhiệm vụ nhanh chóng cơ động vào Nam chiến đấu. Mấy hôm sau, Đại tướng Văn Tiến Dũng, Tổng Tham mưu trưởng, trực tiếp đến giao nhiệm vụ cho sư đoàn với nội dung cụ thể:" Đi sâu, đi lâu, đi xa, đi đến ngày toàn thắng. Phải hành quân thần tốc vào miền Đông Nam Bộ kết hợp với Quân đoàn 4, tham gia chiến dịch tổng tiến công giải phóng miền Nam". Sau khi sư đoàn đã cùng các đơn vị bạn tham gia tiến công giải phóng thị xã Dầu Tiếng, Chi khu Chơn Thành, thị xã Xuân Lộc - Long Khánh, sư đoàn được chọn là một trong những sư đoàn đánh đột phá mở màn chiến dịch Hồ Chí Minh tiến công giải phóng Yếu khu Trảng Bom - Biên Hòa án ngữ trục đường số 1.

        Hôm nay, với nhiệm vụ quốc tế vẻ vang, toàn thể cán bộ, chiến sĩ sư đoàn 341 vẫn mang danh hiệu là Sông Lam, lại bước vào chiến dịch mang tầm quốc tế. Sư đoàn phối hợp với lực lượng vũ trang cách mạng Campuchia tiến công đánh tan rã địch ở hướng chính diện, giải phóng các tỉnh từ biên giới Việt Nam đến Phnôm Pênh. Đó là sào huyệt đầu não của bọn diệt chủng Pôn Pốt - Yêng Xa Ri khát máu. Vừa đánh giặc vừa kết hợp cứu nhân dân ra khỏi các trại tập trung, cứu đói, chữa bệnh, đưa về phum sóc là quê cũ của họ. Ý nghĩa của sự nghiệp giúp nhân dân, đất nước Chùa Tháp rất lớn, vinh dự và tự hào thật to lớn. Nhưng trách nhiệm của các đơn vị, của từng cán bộ, chiến sĩ cũng rất cao, đòi hỏi phải nỗ lực chấp nhận gian khổ hy sinh.

        Sư đoàn trưởng Vũ Cao giao nhiệm vụ cho Trung đoàn 273 tấn công địch, giải phóng thành phố Phnôm Pênh. Hơn thế, Trung đoàn còn được chọn là đơn vị đi đầu bằng cơ giới, đánh theo chiến thuật hành tiến, giải phóng tới đâu giao cho bạn để tiến thật nhanh vào mục tiêu chính. Đây là lần đầu tiên ở mặt trận này Trung đoàn hành tiến đánh địch bằng xe cơ giới nên Trung đoàn trưởng Trần Măng và cán bộ tham mưu, tác chiến nhanh chóng lên phương án tác chiến. Đánh hành tiến đòi hỏi phải bố trí đội hình chặt, có mũi chính diện và các đơn vị bảo vệ, hợp đồng hai bên sườn, pháo binh, xe tăng trong đội hình làm nhiệm vụ đột phá, mở cửa, dọn đường cho bộ binh tiêu diệt địch. Trong chiến dịch Hồ Chí Minh đội hình sư đoàn 341 đánh hành tiến từ Trảng Bom, Biên Hòa tới nội đô thành phố Sài Gòn - Gia Định và đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

        Các khóa huấn luyện bài bản của quân đội, mà ông đã học qua. Đều chưa có nhiệm vụ này. Hành quân di chuyển bằng cơ giới thì tốt quá, sướng quá, đơn giản quá. Còn hành quân bằng cơ giới đánh địch thế này, thì biết bao khó khăn. Mục tiêu là núi Sa Cách, phà Niếc Lương. Nhưng đường từ đây đến đó rất xa. Mà không thể tiến theo đường bộ sẵn có. Phải mở đường ở cánh đồng mà đi, hoặc đi theo đường mòn nhỏ. Nhưng sẽ có bao kênh rạch, bao hào, bao mìn, bao súng chống tăng, đạn nhọn, đang giăng sẵn cản bước mình. Những cỗ xe tăng, xe bọc thép, xe kéo pháo nặng nề vài chục tấn, cầu yếu, lầy lún, làm sao vượt qua? Mà yêu cầu của cấp trên là phải: "Thần tốc, táo bạo, mạnh mẽ".

        Thoáng qua suy nghĩ về các núi công việc, nhưng khó khăn ập đến. ông bừng tỉnh rồi bàn với Chính ủy Diệp Xuân Ánh về nhiệm vụ. Chính ủy Ánh nói ngay: "Nhanh, phải nhanh, thời cơ đến! Chúng ta không được phép chần chừ". Rồi hai người cho mời các đồng chí cấp phó cùng chỉ huy các cơ quan, cùng các đồng chí chỉ huy Tiểu đoàn, trực thuộc họp bàn khẩn trương triển khai nhiệm vụ.

        Sau khi mọi người đã hiểu rõ nhiệm vụ, trước hết toàn Trung đoàn 273 di chuyển đến gần thị trấn Công Pông Trạch để tiếp nhận xe, pháo, cùng các đơn vị phối thuộc. Trong lúc đó Trung đoàn 270 tổ chức tiêu diệt một Tiểu đoàn Pôn Pốt ở phía Nam thị trấn Công Pông Trạch, chuyển sang truy kích, hành tiến bảo vệ cánh phải của sư đoàn.

        Trung đoàn 266 giải phóng xong khu vực Đôn So, nâng tốc độ hành tiến, bảo vệ sườn trái sư đoàn.

        Trung đoàn 273 khi về vị trí tập kết ngay trong đêm mồng 2 để nhanh chóng bổ sung các loại vũ khí trang thiết bị, lương thực, thuốc men. Trung đoàn còn tiếp nhận các đơn vị đến tăng cường. Lúc này nếu là lính thì tương đối nhàn, nhưng cán bộ từ cấp Tiểu đội trưởng trở lên rất bận rộn. Trước khi vào trận biết bao công việc phải giải quyết, chức vụ càng cao, thì trách nhiệm càng lớn. Các đồng chí tham mưu, tác chiến nghiên cứu bản đồ, địa hình, chọn đường hành tiến đến các mục tiêu nhanh nhất, đặt ra các tình huống diễn ra để tìm cách xử lý.

        Cơ quan hậu cần thì không thở được vì phải lo nắm quân trang. Vũ khí đạn dược, lương thực, thuốc thang cấp cứu quân y, xăng dầu. Đảm bảo hậu cần phục vụ chiến đấu cho chiến dịch. Cơ quan chính trị phải nhanh chống xuống các đơn vị, động viên tinh thần chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ. Phải nói lên được tầm quan trọng, ý nghĩa to lớn của chiến dịch. Phải làm cho mọi cán bộ, chiến sĩ thấy được nhiệm vụ là hết sức nặng nề nhưng vô cùng vinh dự, vẻ vang. Phải phát huy truyền thống của quân đội ta, trực tiếp là truyền thống của sư đoàn, Trung đoàn. Nhất là với ý nghĩa làm nghĩa vụ quốc tế giúp bạn phải chấp hành nghiêm, rất nghiêm kỷ luật chiến trường, kỷ luật dân địch vận. Các đơn vị thực hiện nghiêm chỉnh quyết tâm của Quân ủy Trung ương và Tổng Cục Chính trị là:" sẵn Sàng chiến đấu hy sinh vì nghĩa vụ quốc tế cao cả. Cứu giúp bạn nhưng không được lấy từ cây kim sợi chỉ của bạn. Từ lương thực, thực phẩm đến tài sản trên đất bạn thu được của bọn Pôn Pốt là của nhân dân Campuchia".

        Những tập tài liệu hướng dẫn về quan hệ dân vận, kỷ luật chiến trường, quan hệ quốc tế, và những câu hướng dẫn giao tiếp bằng tiếng Việt, tiếng Khmer được Cục Chính trị in ấn chuẩn bị, được phát cho từng đơn vị. Cùng cả những trái đạn cối đựng truyền đơn kêu gọi bọn lính Pôn Pốt đầu hàng, giải thích cho chúng và cả những người đang ở trong vùng địch về tội ác của bọn khác máu Pôn Pốt - Yêng Xa Ri đang diệt chủng dân tộc Khmer. Nhiệm vụ của quân đội Việt Nam làm nhiệm vụ quốc tế giúp cách mạng chân chính, cứu nhân dân Campuchia khỏi họa diệt chủng.

        Công tác chuẩn bị cho chiến dịch mới, nhiệm vụ mới thật sôi động. Cán bộ, chiến sĩ trong sư đoàn mọi người đều vui, đều hồ hởi bừng bừng khí thế và quyết tâm chiến đấu, giúp bạn thật cao. Cảm giác của những ngày tháng hào hùng của tổng tiến công giải phóng miền Nam như trở lại trong lòng mọi người.

        Khí thế chuẩn bị bước vào nhiệm vụ mới thật khẩn trương. Trực tiếp Sư đoàn phó Mười Thứ cùng các Sĩ quan cơ quan, các phòng của sư đoàn, cử cán bộ xuống đôn đốc và hành tiến cùng Trung đoàn 273. Ban chính trị sư đoàn cũng cử trự lý xuống giúp đỡ Trung đoàn. Trong đó có đồng chí Nguyễn Văn Thắng, trự lý tuyên huấn cùng 3 đồng chí tăng cường cho ban chính trị Trung đoàn.

        Tôi được tin có nhà thơ và các nhà báo quân đội sẽ cùng tham gia hành tiến chiến đấu. Anh Trung tuyên huấn Trung đoàn nói: "Có cả nhà thơ Bùi Minh Quốc với bút danh thường dùng là Dương Hương Ly, tên con gái ông". Tôi thật bất ngờ và xúc động khi nhà thơ đã có tuổi, nổi tiếng có mặt ở chiến trường này. Lúc đó nhà thơ Dương Hương Ly đang nổi tiếng với những bài thơ đã được phổ nhạc thành bài hát như: Đất quê ta mênh mông; Cuộc đời vẫn đẹp sao... và có nhiều giai thoại kể về cuộc đời, sự nghiệp của ông, nhà thơ lại là người lính, người chiến sĩ tại mặt trận Quảng Đà những năm ác liệt nhất, gian khổ nhất thời chiến tranh chống Mỹ. Những bài thơ hay của ông các nhạc sĩ phổ nhạc được công chúng ưa thích. Thơ Dương Hương Ly thật hay, được chắt lọc từ tinh hoa, từ máu, từ nước mắt, sự hy sinh của đồng đội, sự hy sinh từ chính người vợ của nhà thơ là nhà văn Dương Thị Xuân Quý, đồng đội của ông đã hy sinh anh dũng trên mặt trận Quảng Đà. Dương Hương Ly là nhà thơ được nhiều người lính ngưỡng mộ. Giờ đây tuổi cao ông vẫn ra trận như một người lính xung kích, thật đáng khâm phục.

        Tôi hỏi đồng chí Trần Quang Trung là nhà thơ Bùi Minh Quốc đâu. Trong thấm tấm tôi nghĩ nhà thơ lớn phải có dáng người cao to, thanh tú thật đẹp, thật ngưỡng mộ về ngoại hình. Khi anh Trung chỉ tôi người đang ngồi sửa soạn ba lô gần đó, tôi thật bất ngờ. Sáng nay tôi đã gặp anh. Tôi cứ nghĩ đấy là cán bộ, trự lý gì đó ở trên sư đoàn xuống. Cái mũi to, lại đo đỏ. Cái dáng gù gù, trầm trầm ít nói. Trông anh như một lão nông mặc áo lính thì đúng hơn. Không thật ưa nhìn, không đúng như trong suy nghĩ của tôi. Tôi ra chào hỏi, bắt tay anh xã giao, rồi tiếp tục đi lo những công việc đang rất bộn bề của mình.
        Anh Văn đi viện, giờ đây còn mình tôi. Công việc bề bộn, nhiều việc mới mẻ nên khó tránh khỏi bỡ ngỡ cho nhiệm vụ này, chiến dịch này. Ngoài ba chiến sĩ đã phiên dịch mới học tiếng Khmer cấp tốc, nói, đọc được bập bẹ ít tiếng phổ thông, sư đoàn điều cho Trung đoàn 1 tổ ba người Campuchia và cho biết ba người trong một tổ công tác, từng là lính của Pôn Pốt, đã đào ngũ chạy sang mình, trong đó có một y tá. Nhóm trưởng tên là Sa Chơn. Tôi phải trực tiếp quản lý nhóm công tác này.

        Sư đoàn cấp xuống rất nhiều truyền đơn, tài liệu học tập. Chúng tôi nhận được một cái loa phóng thanh to tướng. Như vậy là tôi sẽ có thêm nhiều việc làm, phải quản lý, phải giáo dục giúp ba người này tiến bộ. Tôi nghĩ dù tin tưởng, quí mến họ nhưng họ đã từng ở trong đội quân Pôn Pốt một thời gian dễ gì đã gột bỏ được tư tưởng chống Việt Nam. Hai bên chưa biết tiếng của nhau nên mình nhìn họ, họ nhìn mình, chưa thật có thiện cảm. Khi phát súng đạn cho họ chúng tôi hơi chờn. Trao súng cho kẻ từng là kẻ thù của mình không lo lắng sao được. Tôi nghĩ thầm, vẫn phải cảnh giác cao độ. Bữa cơm đầu tiên tại bãi tập kết họ ăn uống thoái mái. Khi buông bát, nhóm trưởng Sa Chơn nói: "Knhum chia ét hơi", tôi cũng chẳng biết họ nói gì. Cứ ra hiệu mời ăn tiếp. Cùng lúc đó thì nhà thơ Bùi Minh Quốc đứng sau tôi nói: " Họ nói là họ đã ăn no rồi". Hóa ra nhà thơ còn biết được cả tiếng Khmer, hơn hẳn trợ lý dân địch vận là tôi. Thêm một bất ngờ nữa để tôi khâm phục nhà thơ.

        Mọi việc đến chiều tối ngày 3 tháng 01 thì cũng hòm hòm, hoàn tất. Tại vị trí tập kết, các đơn vị đang chuẩn bị nốt các công việc của mình trong đêm, đợi lệnh tiến công. Giờ tiến quân sẽ là 5 giờ ngày 04 tháng 01 năm 1979. Tôi cùng anh em đào tạm mấy hầm rồi trải áo mưa, ngửa mặt nhìn trời đêm. Trời đã về khuya. Nhìn bầu trời đêm cao thẳm với muôn vàn vì sao nhấp nháy. Trong đầu tôi chộn rộn bao ý nghĩ. Phía xa, tiếng nổ của đạn pháo bùng sáng rồi lại tắt lịm, thỉnh thoảng vài viên đạn đỏ lừ tạo đường cầu vòng lên màn đêm.

        Năm giờ ngày 04 tháng 01 năm 1979, trời tảng sáng, đằng đông hướng Việt Nam mây đã ửng hồng. Bình minh lên báo hiệu một ngày mới. Lệnh tiến công. Các loại xe, cả đoàn xe không chỉ có hai chục, ba chục xe mà là hơn 100 xe, pháo các loại. Thật chính xác là 105 xe cùng nổ máy. Tiếng rú ga, tiếng vù ga của xe gầm vang trong buổi sớm. Phá tan sự tĩnh lặng nơi chiến trường. Gầm to nhất là các loại xe reo, xe thiết giáp M113, xe tăng T54, xe tăng T59. Tiếng rồ ga vang lừng như mãnh thú, như khủng long thời cổ đại, rền vang như hàng ngàn, hàng ngàn tiếng sấm dậy. Khói đen, khói xanh phả ra dày đặc, thơm khét. Thật vô cùng hoành tráng, thật vô cùng hào khí.

        Đi đầu không phải là xe tăng, không phải là xe bọc thép, mà là năm chiếc xe Zeo. Loại xe quân sự lớn của Mỹ, có vỏ thùng bằng sắt rất dày. Lại được xếp một lượt các bao gạo xuống sàn đề phòng cán phải mìn chống tăng. Theo kinh nghiệm, giảm sức công phá của mìn rất hiệu quả, tránh được thương vong. Xung quanh hai bên thành xe, cũng được xếp các bao gạo làm tường hào và làm bệ bắn. Chính giữa của xe là khẩu súng 12, 7 ly đã được chốt chặt chân, người xạ thủ ở tư thế sẵn sàng nhả đạn. Cùng khoảng 20 tay súng B40 - B41 - AK của Đại đội 9, Tiểu đoàn 3 trông thật thiện chiến, thật hùng dũng. Tiếp đến là xe chở anh em công binh, với đầy đủ trang bị của ngành. Tuy thế, chiến sĩ công binh vẫn thêm trang bị như bộ binh. Tiếp nữa là 6 xe bọc thép M113 mỗi xe cũng có khoảng 10 chiến sĩ bộ binh. Tiếp đến là bốn chiếc tăng, có 2 xe T54, 2 xe T59 cũng chở đầy lính. Rồi tiếp đến là các loại xe khác chở Tiểu đoàn 2, các đơn vị trực thuộc. Rồi các loại xe kéo pháo phòng không 37 ly 2 nòng, lựu pháo 105 ly, sơn pháo 85 ly. Xen kẽ các xe tăng, xe pháo, vẫn có các xe của lính bộ binh. Đội hình Tiểu đoàn 1 có nhiệm vụ khóa đuôi đội hình. Đoàn xe dài hơn 2 cây số, bánh xe nghiến mặt đường, tiếng máy rung chuyển không gian. Thật sôi động, thật mãnh liệt. Các chiến sĩ đầy đủ trang bị, tay cầm chắc súng sẵn sàng vừa tiến vừa có thể nhả đạn vào các ổ đề kháng, các mục tiêu của Pôn Pốt. Hoặc có phương án bộ binh nhảy xuống chiến đấu, tiêu diệt tức thì các ổ đề kháng, cản đường chốt lại của chúng.

        Đội hình Trung đoàn 273 bố trí xe của ban chỉ huy Trung đoàn đi trước, kế tiếp xe ban chính trị, nối tiếp là xe kéo mấy pháo. Thật bất ngờ tôi lại được ngồi cùng xe với nhà thơ Bùi Minh Quốc. Tôi thấy như một vinh dự nhưng chưa thể chuyện trò gì với người viết nên những tác phẩm mình yêu thích được. Vì lúc hành quân đội hình dài, tiếng xe cộ ầm ầm, ai nấy cũng đều căng mắt nhìn về các hướng để phát hiện những nghi vấn trên đường mà ứng phó. Nhà thơ mãi quan sát cảnh vật, địa hình mới lạ của đất nước Ăng Co để lấy cảm hứng sáng tác. Tôi thầm mong nhà thơ, nhà báo sẽ có những tác phẩm, bài viết về trận tiến công, mũi tiến công làm nhiệm vụ quốc tế đầu tiên trong lịch sử làm nghĩa vụ giúp bạn của Quân Tình nguyện Việt Nam. Đây chính là sự nghiệp cao cả của Đảng ta, của Dân tộc Việt Nam, của Quân đội nhân dân Việt Nam. Lịch sử sẽ ghi nhận đây là cột mốc vinh quang trong sự nghiệp giữ nước. Nghĩ thế, lòng tôi xốn xang hẳn lên.

        Đoàn xe vẫn tiến hành với tốc độ chậm, hướng đột kích hành tiến theo hướng Bắc - Tây - Bắc của trục đường số 1. Mục tiêu, đích đến là núi Sa Cách bến phà Niếc Lương.

        Đường sá thật tệ, ba năm dưới thời cai trị của bọn đao phủ Pôn Pốt, chúng đã phá nát nền kinh tế Campuchia. Chúng chỉ lo củng cố công xã, giết hại dân lành làm cho mọi người phải sự, phải nghe, phải răm rắp tuân lệnh chúng nó. Nếu không lập tức sẽ bị búa đập vào đầu, dù là người lớn, dù là người già hay là các em thơ bé dại. Chỉ một búa rìu mà thằng lính Pôn Pốt nào cũng có cũng mang bên người. Trông nó còn ghê sợ hơn khẩu súng. Còn hệ thống các đường giao thông, không hề được tu sửa. Mà còn bị đào phá nghiêm trọng. Nhất là từ sau khi chúng gây chiến với Việt Nam. Ngay cả các hệ thống đường đã được trải nhựa từ chế độ trước, giờ đây cũng chỉ là ô gà, ổ voi. Cứ khoảng 10 mét là chúng lại đào một con hào so le ngang hai phần ba đường, hòng làm chậm sự đột kích bằng cơ giới của đối phương.

        Không có đường cơ động, đoàn xe của Trung đoàn cứ cắt băng cánh đồng mà đi. Được cái đất ruộng của Campuchia mùa khô rất cứng, bờ ruộng lại cũng không nhiều nên xe dễ di chuyển. Tuy nhiên, cũng có lúc gặp vũng lầy nhỏ, xe nọ lại kéo xe kia, rồi đoàn xe cứ tiến. Tuy rằng tốc độ hành tiến rất chậm, càng đi thì lầy lún càng xuất hiện nhiều. Anh em công binh, anh em bộ đội rất vất vả để chống lún, chống lầy xe. Mọi người tận dụng tất cả cây gãy, nhà hoang bên đường để lót cho xe qua. Việc hành tiến vô cùng khó khăn phức tạp. Các đồng chí chỉ huy đầu ong ong, nóng như lửa đốt. Trong lúc điện của chỉ huy sư đoàn, của Quân đoàn thúc giục liên tục hỏi đang ở tọa độ nào? Rồi nhắc: " Phải tiến nhanh, phải thần tốc. Không được để lỡ thời cơ, lỡ hợp đồng với các đơn vị bạn".

        Đã hết sức cố gắng. Nhưng rồi trong ngày 04 tháng 01, mũi tiến công của Trung đoàn cũng chỉ hành tiến được khoảng mười cây số, quá chậm, việc này đã làm đau đầu các cấp chỉ huy. Còn anh em cán bộ chiến sĩ thì cũng sốt ruột không kém. Phần nào bị giảm đi hưng phấn, giảm đi hào khí tiến công.

        Sáng ngày 05 tháng 01, đoàn xe vừa ra khỏi cánh đồng, sát một hồ nước nhỏ. Thì gặp ngay một con đường đất, mọi người phấn chấn, đoàn xe tăng tốc, bụi đất cuốn mù mịt. Tiến nhanh được khoảng 20km. Đoàn xe lại gặp một bãi lầy. Thì ra đây là con đường cụt. Mấy xe Zeo chở bộ binh đã đi qua. Mấy xe bọc thép M113 cũng vượt qua. Tới xe tăng T54 đang chạy theo vết xích của các xe trước, bỗng mặt đất dãn ra, nứt toát. Chiếc tăng T54 từ từ lún xuống. Chiếc thứ hai đang đà bám theo, thấy lún lùi lại. Nhưng chưa kịp lùi, cũng bị lún xuống theo.

        Bộ đội trên các xe nhảy ào xuống, tản ra xung quanh tìm các vật liệu chống lầy, dùng xe khác kéo lùi. Nhưng xử lý mãi, mà cũng không có tác dụng. Chiếc xe tăng T54 ngày càng bị lún nhiều hơn. Chiếc đầu tiên bị lún nghiêng đến tháp pháo. Mọi người mệt rã rời, ngán ngẩm. Công binh dùng nhiều biện pháp đấu, kéo nhưng hai chiếc xe tăng cứ ì ra. Toàn đội hình dừng tại chỗ.

        Trực tiếp sư đoàn phó Mười Thứ đến chỉ huy việc chống lầy. Ông hò hét, chỉ bảo cách nọ kia, mãi mà cũng chẳng được. Quá lo lắng cùng mệt nhọc, ông ngồi bên bờ đất, một tay chống cằm, nhìn 2 chiếc xe lún nghiêng hai hướng, hai khẩu pháo lOOly ghếch chổng về hai nơi khác nhau, thật bất lực. Cho đến bây giờ, tôi nhớ như in cái hình ảnh hai chiếc tăng sa lầy, lún hôm đó. Hình ảnh sư đoàn phó, ngồi chống tay lên cằm, hơi nghẹo đầu sang bên, lo lắng tìm cách kéo hai xe tăng lên, thật ấn tượng. Tôi nghĩ, giá như hồi đó có máy ảnh, mà chụp được bức hình này làm tư liệu chiến tranh, thì cũng thật đáng quý.

        Sư đoàn trưởng Vũ Cao, phàn nàn trong máy. Khi gọi điện trao đổi trực tiếp với Trung đoàn trưởng Trần Măng. Tốc độ hành quân thế này, thì còn gì gọi là thần tốc? Chưa nói đến một loạt vấn đề đẻ ra, từ hậu quả sự chậm trễ này. Như thời cơ, kế hoạch hợp đồng với các đơn vị bạn. Phương án tác chiến, ý định của chỉ huy, ý đồ chiến dịch.

        Nhưng ai cũng biết, khó khăn do địa hình là một thực tế rất khách quan. Bởi vì đã có ai đi trinh sát, khảo sát được địa hình? Theo lệnh cấp trên, Trung đoàn cứ phải:"Táo bạo, thần tốc, mãnh liệt" mà đi. Gặp địch là đánh, gặp khó khăn thì bằng lí trí, bằng trí tuệ, sáng tạo sức lực của mọi người. Để mà khắc phục, đê vượt qua.

        Trong lúc mũi tiến công bằng cơ giới của sư đoàn 341, đang gặp nhiều khó khăn. Do địa hình phức tạp cản trở, thì ở hướng Đông Nam, các đơn vị bạn phát triển thuận lợi. Sư đoàn 270 của Pôn Pốt án ngữ dọc biên giới, đối diện với tỉnh An Giang, đã bỏ chạy về phía Nam Tà Keo. Sau khi bị lực lượng ta và bạn tiêu diệt một Trung đoàn Pôn Pốt ở Khánh An - Khánh Bình, tỉnh An Giang.

        Sư đoàn 230 của địch ở phía Bắc Hà Tiên - Kiên Giang cũng đã rút chạy khỏi Trà Phô, Trà Tiên và phía Bắc tỉnh Cam Pốt. Sáng ngày 05 tháng 01, tuyến phòng thủ của Pôn Pốt ở phía Bắc đường số 2. Phía Nam Tà Keo đã bị ta đập vỡ. Làm cho tuyến phòng thủ của chúng ở Quân khu Đông Nam bị vỡ theo.

        Sự tan vỡ của địch ở các hướng, đã mở ra bàn đạp hết sức quan trọng cho ta và lực lượng bạn ở phía Nam Phnôm Pênh. Còn ở hướng Đông - Bắc. Tại mặt trận Công Pông Chàm, 5 sư đoàn của địch cũng đã bị đánh tan tác. Tên chỉ huy mặt trận này, đã điện về báo cáo với trung ương của hắn là:"Tình hình đặc biệt khó khăn". Địch vội vàng dồn lực lượng về phía Tây sông Mê Kông để lập tuyến phòng thủ mới để ngăn chặn sức tiến công như vũ bão của ta.

        Sự phát triển mau lẹ ở các hướng đã làm cho cán bộ chiến sĩ sư đoàn 341 thật sự nóng ruột. Thiếu tướng Nguyễn Thế Bôn, Phó Tư lệnh quân đoàn, trực tiếp đi cùng chỉ huy sư đoàn càng nóng ruột thêm, ông cùng các đồng chí tham mưu, tác chiến trải tấm bản đồ trên mặt ruộng rồi nói với sư đoàn trưởng Vũ Cao bằng giọng kiên quyết:

        - Phải bằng mọi cách khắc phục, để phát triển theo phương án. Các ông cho nghiên cứu hướng trái 5 km.

        Trưởng ban tác chiến Lê Văn Hợi cùng các sĩ quan nhảy lên hai chiếc xe Jeep lao đi xem thực địa. Khoảng 30 phút sau các anh trở về báo cáo tình hình với sư đoàn trưởng Vũ Cao. Sư đoàn trưởng cùng mọi người xem lại bản đồ, vẽ chỉnh lại mũi tên, hướng hành tiến của Trung đoàn 273. Xong ông báo cáo với Tư lệnh phó Quân đoàn Nguyễn Thế Bôn:

        - Tôi đã cho Trung đoàn 273 để lại một Tiểu đoàn bảo vệ và khắc phục xe bị lầy. Còn đội hình vòng sang trái 5km, qua phum RôBan Preng, ở đó có đường cho xe cơ giới.

        Phó Tư lệnh Quân đoàn nói:

        - Đúng! Cho Trung đoàn 273 theo phương án đó, các Trung đoàn khác cũng phải tiến nhanh hơn nữa. Để chậm trễ, mất thời cơ lúc này là có tội lớn đấy!

        Sau khi nhận được điện của sư đoàn, về phương án hành quân và để Tiểu đoàn 1 ở lại xử lý và bảo vệ hai xe tăng lầy lún. Đoàn xe cơ giới Trung đoàn 273 nối đuôi nhau rẽ trái, vượt qua cánh đồng. Qua Phum Rô Ban Preng gặp đường đất gồ ghề, rồi gặp được con đường đất tương đối rộng. Khi bám được đường tốt, đoàn xe tăng tốc độ, bụi đất lại cuộn lên mù mịt. Biết việc tiến quân bị chậm, nên ai cũng hành động rất khẩn trương hơn. Xa xa đã thấy hiện ra ngọn núi Sa Cách, mục tiêu số 1 của điểm đến. Đoàn xe lao tới càng nhanh. Mọi người chuẩn bị lại vũ khí, súng đạn cho trận chiến sắp đến.

        Chiều mờ tối ngày 06 tháng 01, Trung đoàn 273 đã tới chân núi Sa Cách. Bỗng ầm ầm tiếng nổ của các ổ phòng thủ địch ở chân núi chủ động bắn vào đội hình Trung đoàn, chúng sợ nên bắn đạn B40, B41 nổ trước xe hàng trăm mét. Phía chân núi khói B40, B41 của chúng vừa bắn vừa tan, cũng đã bộc lộ hết vị trí chốt của chúng. Đoàn xe khựng lại, bộ binh nhanh chống nhảy xuống, tản ra dàn đội hình chiến đấu. 5 khẩu 12,7 ly trên các xe cũng bắn thẳng về phía chân núi. Các khẩu đội ĐKZ cũng bắn tới tấp, tiếng nổ thật đanh, khói bùng lên từng đụn ở khu vực chân núi. Các xe thiết giáp dàn hàng ngang bắn 12,7 ly và ĐKZ, rồi tăng T59 cũng nã trái pháo về khu vực khói xanh của Pôn Pốt. Các loại súng, sau 15 phút dồn dập bắn áp đảo.

        Tiểu đoàn 3 xung phong lên, khí thế tiến công thật mạnh mẽ. Giống như người đi săn thú, sau mấy ngày vất vả giờ đây mới thấy bóng dáng của con mồi. Nên ai nấy đều háo hức chiến đấu, háo hức lập công. Anh em đã chọc thủng trận địa phòng ngự của địch. Mấy cái xác lính diệt chủng vắt trên bờ công sự, máu loang đầy mình, bên các loại súng bộ binh. Bộ đội ta phát hiện hệ thống phòng thủ hầm hào dày đặc. số đông địch thoát được chắc đã chạy đi nơi khác. Nhưng tuyến phòng thủ địch này cũng không lớn, chỉ có một lực lượng nhỏ ở lại chốt cản đường. Anh em phát triển rộng ra xung quanh nhưng cũng chỉ thấy hầm hào, tuyến phòng thủ mới đào, không còn lực lượng nào chốt giữ.

        Sau khi nghe Trung đoàn trưởng Trần Măng báo cáo phương án tác chiến của Trung đoàn 273, Sư đoàn trưởng Vũ Cao chỉ thị:

        - Ngay sau khi chiếm núi Sa Cách, Trung đoàn 273 nhanh chóng cắt trái vòng ra đường số 1, tiến đến bến phà Niếc Lương để cùng đơn vị chiếm giữ bến phà chuẩn bị tiến thẳng vào giải phóng thành phố Phnôm Pênh.

        Từ chân núi Sa Cách rẽ ra đường số 1 là con đường đất. Sau trận đánh chớp nhoáng, đẩy địch ra xa, nhiều đơn vị chúng hoảng loạn, tinh thần cán bộ chiến sĩ lên cao. Mọi người đều thấy thời cơ giúp bạn giải phóng khỏi họa diệt chủng đã tới.

        Dọc đường tiến quân, chúng tôi thấy đồ đạc, quần áo, vũ khí hạng nhẹ của lính vất bừa bãi. Bọn này mới chạy qua đây. Mọi người bỗng thấy tái hiện lại hình ảnh cuộc tổng tiến công năm 1975 khi đại quân ta đã đánh chiếm xong khu vực Trảng Bom, Hố Nai, Biên Hòa, vũ khí súng đạn, quân trang quân dụng cũng ngổn ngang, bừa bãi thế này. Đây chính là hình ảnh biểu hiện sự thất bại của một đội quân khi bắt đầu vỡ ra.

        Chiếc xe Jeep chở Tham mưu phó Trung đoàn Phạm Anh Sướng, trợ lý tác chiến Nguyễn Văn Phô, Nguyễn Văn Ngọc cùng mấy đồng chí trinh sát do lái xe Nguyễn Đình Thắng lao vọt lên trên dẫn đường. Tiếp sau là xe thiết giáp, xe tăng, xe vận tải chở bộ binh trong thế tiến công. Trời tối, vừa chạy được khoảng cây số thì nghe một tiếng nổ ầm... long trời, chớp lửa bùng lên. Tiếng người kêu thất thanh:" Trúng mìn rồi". Đoàn xe khựng lại bộ đội ào xuống tản ra phòng thủ.

        Sau mấy phút, không thấy có gì khác thường, lực lượng phía sau lên cấp cứu xe trúng mìn. Chiếc xe reo bị lật nghiêng, gạo vỡ tung ra trắng xóa. Bánh sau bên phải xe tung ra, nhưng rất may là chỉ có người bị thương nhẹ, do gạo đè còn không ai bị sao. Đúng là tác dụng của các lớp bao gạo dưới sàn và bên thành xe. Làm cản sức công phá của mìn chống tăng rất tốt. Đã tránh được thương vong cho bộ đội.

        Lực lượng công binh được bộ binh yểm trợ, nhanh chóng lên dò mìn. Nhưng suốt một quãng dài, cũng không thấy quả mìn nào nữa. Đoàn xe lại tiếp tục tiến. Số anh em trên xe bị mìn được sắp xếp đi cùng các xe khác. Chiếc xe Jeep của tham mưu phó Trung đoàn dũng mãnh dẫn đầu. Nghĩ lại cũng thật may là không vấp mìn. Không biết quả mìn bọn Pôn Pốt mới gài, hay sót lại từ lâu rồi? Nếu chiếc xe Jeep tiên phong đè lên, gây nổ, với công phá của trái mìn kia có lẽ cả xe cùng số người ngồi trên đó đã bị hất lên, thân xác cũng chẳng còn. Hú vía! Song nhiệm vụ, là nhiệm vụ. Xe Jeep của tham mưu phó Trung đoàn vẫn phải làm nhiệm vụ tiên phong, vô cùng dũng cảm.

        Rạng sáng ngày 07 tháng 01 năm 1979, đoàn xe của Trung đoàn 273 đã tiếng ra tới đường 1. Trời đã sáng hẳn. Lúc này mới thấy được sự ngổn ngang của nơi chiến tuyến, quân áo, đồ đạc, hòm xiềng, những chiếc xe trâu kéo vũ khí chổng càng lên trời, hoặc nằm gục dưới ruộng bên đường. Tất cả quang cảnh cho thấy: Mới có một cuộc rút chạy của cả dân cả lính qua đây. Đoàn quân rẽ phải hướng mục tiêu 2 - Phà Niếc Lương. Được thông báo sư đoàn 7 đã đánh qua. Hiện đang ở phía trước. Đã thấy đoàn người lôi thôi, lếch thếch, cả người lớn lẫn trẻ em, đàn bà, con gái. Cả những đứa chắc là lính Pôn Pốt, đã vất súng đạn, trà trộn trong đám người đi ngược hướng Trung đoàn. Với khuôn mặt bẩn thỉu, nhếch nhác lôi thôi, sợ hãi cùng ánh mắt lấm lét, nhìn đoàn quân đang hùng dũng tiến qua.

        Lúc này công việc chính của cán bộ, chiến sĩ dân địch vận. Tôi nói với mấy đồng chí phiên dịch truyền đạt với anh em trong đội công tác bạn dùng loa kêu gọi nhân dân, bình tĩnh, không nên để địch lôi kéo theo chúng mà hãy yên tâm quay về quê cũ. Cả những ai là lính Pôn Pốt cũng nên quay về với chính quyền cách mạng cứu nước Campuchia, khi về quê phải báo với chính quyền địa phương biết. Rất nhanh, Sa Chơn bắc loa kêu gọi, giọng chắc nịch, anh mở đầu :"ÂY LAU NỈ TA TÂU, PRO CHIA CHU ON CPC NƯNG TỨC ĐÂY CPC BAN RÙM ĐÓ TENG SƠ RONG ..."( Từ bây giờ trở đi, đất nước Campuchia đã được giải phóng). Tiếng loa mỗi lúc một vang hơn, cảm xúc đang dâng trào trong người chiến sĩ Sa Chơn khi nói tới Campuchia giải phóng. Thoáng thấy những ánh mắt của đoàn người có vẻ đỡ căng thẳng hơn rồi, tiếng người cùng cười nói, có tiếng reo vang, niềm vui thoát khỏi họa diệt chủng. Nhiều người chắp tay vái lạy về hướng đoàn quân tình nguyện Việt Nam và các chiến sĩ cách mạng Campuchia. Rồi mọi người ở nơi khác vừa đến cũng vui theo, niềm vui lan tỏa theo dòng người, tất cả mọi người nhảy cẫng lên vỗ tay rồi hô to:" Hoan hô Việt Nam, Việt Nam - Campuchia xa ma khi". Ôi, khẩu hiệu Việt Nam-Campuchia đoàn kết đã được khơi dậy từ chính người dân Campuchia! Tôi hiểu ra, tình cảm cao quý của nhân dân khi được giải phóng.

        Đằng đông hướng Việt Nam, mặt trời đã lên cao chiếu những tia nắng đầu tiên trong ngày. Không phải như mọi ngày. Mà hôm nay, một ngày mới, một kỷ nguyên mới đã đến. Niềm vui đầu tiên của những người dân là được tự do, được hưởng niềm vui, nụ cười hạnh phúc đầu tiên của hòa bình. Bình minh lên, báo hiệu sự hồi sinh của đất nước, của dân tộc Khmer anh em. Được chứng kiến niềm vui òa ập đến. Sao nước mắt của chúng tôi, những người lính Tình nguyện Việt Nam trào ra chảy dài trên má. Các chiến sĩ rải thêm một số truyền đơn của Mặt trận Dân tộc Cứu nước Campuchia, mọi người tranh nhau vồ lấy đọc rồi chuyền cho nhau, có người cất vào túi áo.

        Đoàn xe chúng tôi lại tăng ga lao về phía trước, nơi đó còn bóng quân thù chắn những con đường hòng ngăn chặn bước chân đoàn quân giải phóng.

        Đã nhiều năm rồi, tôi vẫn tự hỏi, phải chăng đây là tiếng loa phát thanh đầu tiên, sớm nhất báo tin chiến thắng, báo tin đất nước Campuchia đã được giải phóng. Đất nước và dân tộc Khmer đã được hồi sinh? Mặc dù quân đội, các lực lượng cách mạng bạn, cùng các đơn vị Quân Tình nguyện Việt Nam chưa tiến tới Phnôm Pênh.

        Khoảng 8 giờ sáng, mũi tiến công của Trung đoàn 273 đã tới bến phà Niếc Lương. Mục tiêu hai Trung đoàn đảm nhiệm đã được giải phóng. Cho đến giờ phút này có thể khẳng định, toàn bộ vùng đất phía Đông, sông Tôn Lê Sáp của đất nước Campuchia đã được hoàn toàn giải phóng.

        Bến phà Niếc Lương sáng nay tấp nập, nhộn nhịp với những đoàn quân, đoàn xe đủ các binh chủng. Hàng vạn chiến sĩ bộ binh của bạn và của Quân Tình nguyện Việt Nam, gồm sư đoàn 7, sư đoàn 341, sư đoàn 9, sư đoàn 2 , cùng các lực lượng phối thuộc khác của quân khu 7 đang tập kết tại khu vực này đợi vượt sông.

        Lực lượng hải quân của ta, đoàn 962 đã tiến đánh từ hướng Việt Nam, dọc sông Tôn Lê Sáp tới đây. Đúng theo hợp đồng, Trung đoàn 14 của sư đoàn 7, vượt sông đánh chiếm đầu bến phía Nam từ chiều ngày mùng 6. Đã có đơn vị giữ chốt tại bên đó đợi đại quân đến. Việc sư đoàn 7 cùng bộ đội hải quân, đánh chiếm được bờ Tây sông Tôn Lê Sáp tại bến phà Niếc Lương là một thắng lợi lớn của thế trận chiến dịch. Tuyến phòng ngự phía Tây sông Tôn Lê Sáp bị vỡ. Có nghĩa là cánh cửa phía Đông của thủ đô Phnôm Pênh đã được mở.

        Đoạn đường số 1 từ phà Niếc Lương tới thủ đô Phnôm Pênh là đường độc đạo, ngoài đường trục 1 là cao. Còn 2 bên đường là sình lầy, kênh rạch. Không tiện cho việc phòng thủ. Với thế lực của chúng ta, với sức mạnh đột kích hùng hậu của tăng, thiết giáp. Cùng với các sư đoàn bộ binh tinh nhuệ. Thì không thể có phòng tuyến nào ngăn được. Tiến đánh giải phóng Phnôm Pênh, giờ đây có thể tính từng giờ. Phải hành động thật khẩn trương. Không thể cho địch được hoàn hồn. Không để cho chúng kịp lập hệ thống phòng thủ nào. Phải thần tốc, phải táo bạo, phải mãnh liệt. Phó tư lệnh Quân đoàn Bùi Cát Vũ ra lệnh toàn bộ sư đoàn 7 và Trung đoàn 273 của sư đoàn 341, nhanh chóng tổ chức vượt sông.

        Lúc này là 8 giờ sáng. Ngày 07 tháng 01 năm 1979, cuộc đổ bộ vượt sông lớn nhất, mạnh nhất, tập hợp nhiều binh chủng hợp thành của Quân Tình nguyện

        Việt Nam cùng Lực lượng Cách mạng cứu nước Campuchia bắt đầu. Đơn vị hải quân thuộc đoàn 962 với các tàu há mồm. Lúc này cũng đã kèm được 2 chiếc phà lớn tới tham gia chở quân vượt sông. Nhìn chiếc Phà to lớn cồng kềnh, trên nóc tàu được trang bị mấy dàn tên lửa Cachiusa và một số đồng chí hải quân với trang phục lính biển đang trong tư thế sẵn sàng chiến đấu thật oai hùng. Nghe nói các anh cơ động về đây cũng đã nhiều lần phóng đạn, tiêu diệt các chốt phòng thủ 2 bên sông.

        Dòng Mê Kông bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng chảy qua sáu nước. Khi đổ tới địa phận Campuchia gọi là sông Tôn Lê Sáp. Tôn Lê Sáp thật rộng lớn. Năm trước, trong lần cơ động đi giải vây thị xã Hà Tiên toàn đội hình hành quân đêm bằng những chiếc tàu nhỏ của dân trên dòng sông Hậu. Dòng Tiền Giang, Hậu Giang cũng bắt nguồn từ Mê Kông. Mê Kông đổ vào đất Nam Bộ chúng ta với chín nhánh" Chín con sông đổ vào Nam Bộ" nên còn gọi là Cửu Long Giang. Ngày đơn vị tôi hành tiến trên sông Hậu rộng lớn, những con sóng lừng lững bốc cao như sóng biển. Có lúc tôi đã giật mình khi hai con tàu suýt đụng nhau.

        Hôm nay, vượt những con sông nước bạn rộng lớn cỡ như sông Tiền, sông Hậu của Việt Nam thú vị biết bao. Sông rộng làm cho tôi cùng nhiều anh em choáng ngợp. Thoáng chút lo ngại, trước sự to lớn, hùng vĩ của sông. Nhưng những suy nghĩ chỉ thoáng qua. Nhiệm vụ trước mắt còn nặng nề, song mỗi người lại trào thêm niềm vui, cùng sự hào hứng khó tả. Khi nghĩ đến cái đích của Phnôm Pênh giống như đích đến của Sài Gòn năm 1975, trong cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, giành độc lập tự do thống nhất đất nước. Giờ đây điểm đến là Thủ đô Phnôm Pênh, đầu não của tập đoàn phản động Pôn Pốt - Yêng Xa Ri đang ở đó. Phải nhanh, phải nhanh tiến công vào sào huyệt của chúng. Tiêu diệt bọn đầu xỏ dã man độc ác, cứu giúp cách mạng và nhân dân Campuchia. Nhiệm vụ ấy rất nặng nề, song ý nghĩa thật to lớn. Vinh dự và trách nhiệm này là của lực lượng cách mạng đang còn non trẻ của bạn, cùng các chiến sĩ Quân Tình nguyện Việt Nam.

        Hàng vạn chiến sĩ, cùng các loại trang bị, vũ khí, khí tài đã vượt sông. Giờ đây xe tăng, xe thiết giáp được mở đường đi trước. Tiếp đến là các đoàn xe chở bộ binh, xe pháo các loại nối đuôi nhau. Dòng xe đi cuồn cuộn như thác chảy, như lũ trào. Tất cả nhằm hướng Phnôm Pênh lao tới.

        Khoảng 9 giờ ngày 07 tháng 01 lực lượng trinh sát không quân trên máy bay trinh sát L19 báo tin:" Có hàng trăm xe kéo pháo, xe thiết giáp của địch chạy về hướng Phnôm Pênh. Bộ tư lệnh liên quân nhận định: Trước sự tấn công như vũ bảo của ta. Bọn Pôn Pốt không thể kháng cự tại tuyến phòng thủ bờ Tây sông Mê Kông. Nên chúng đã tính đánh bài chuồn, để bảo toàn lực lượng. Chúng mới chạy, như vậy là chúng cũng không kịp chôn mìn, đào hào, hay phá cầu, cản bước tiến công của ta. Bộ tư lệnh liên quân ra lệnh cho các lực lượng nhanh chống xốc lại đội hình, thần tốc tiến công chiếm lĩnh các mục tiêu quy định, giải phóng các vùng đất, đưa nhân dân ra khỏi các trại tập trung trở về phum, sóc quê hương của họ.

        Sau khi các đơn vị cơ bản của sư đoàn 7 đã qua sông, Trung đoàn 273 của sư đoàn 341 cũng vượt sông rất nhanh. Trung đoàn trưởng Trần Măng đang cho điều chỉnh sắp xếp lại đội hình hành tiến, thì được lệnh của sư đoàn phó Mười Thứ giao nhiệm vụ như sau:

        - Trung đoàn 273 tiến bám sát sư đoàn 7 tiến đánh vào thủ đô Phnôm Pênh .

        - Mục tiêu 1 là giải phóng nơi lính Pôn Pốt đang chiếm ở khu các đoàn ngoại giao quốc tế. Giải phóng xong giao cho bạn để hành tiến tiếp.

        - Mục tiêu 2 là đánh chiếm sân vận động quốc gia Olympic. Sau đó phát triển sang trái bắt liên lạc phối hợp với sư đoàn 7.

        Đội hình sư đoàn 7 không biết đã đi hết chưa? Lúc này chỉ có đường số 1, đường độc đạo tiến vào thủ đô Phnôm Pênh nên các đơn vị hành tiến chồng chéo lẫn lộn vào nhau. Sau khi đã điều chỉnh xong đội hình, Trung đoàn trưởng Trần Măng ra lệnh: "Tất cả lên xe tiến công".

        Những chiếc xe tăng T54, xe tăng T59, xe bọc thép M113 rú vang, chồm lên, dũng mãnh lao về phía trước mở đường, khói bụi mù mịt trong nắng chói chang. Tiếng xích sắt nghiến ken két xuống mặt đường. Những ngày hành quân qua vùng sình lầy, đường đất gồ ghề nên tốc độ không cao. Giờ đây là mặt đường nhựa, tuy rằng có chỗ pháo nổ thành vũng sâu nhưng cũng đã là thuận lợi cho việc hành tiến. Đoàn xe như mãnh hổ bị kìm chân lâu ngày giờ đây được lệnh tiến công phóng nhanh. Các chiến sĩ lái nhấn hết ga cho xe lao hết tốc độ, khiến bộ binh ngồi trên xe cũng rất vất vả, vì cũng phải bám níu chắc vào xe để không bị văng xuống. Trong khi một tay bám vào xe, một tay cũng phải trong tư thế cầm súng sẵn sàng chiến đấu rất vất vả. Những lá cờ nhỏ trên các xe thổi bay phần phật. Mọi người bừng bừng khí thế tiến công.

        Hai bên đường vào Phnôm Pênh rải rác có những trận địa pháo 130 ly,122 ly, 85 ly còn đó, những hòm đạn còn xếp, nhưng không có dáng tên Pôn Pốt nào. Thi thoảng một vài cái xác nằm vắt bên đường. Có khẩu pháo đã móc vào sau xe xích, xe còn nổ máy mà không có người lái. Cũng thấy những xe Hồng Hà chở đạn, hoặc xe Bắc Kinh loại xe chỉ huy. Đầu cắm chúi xuống ruộng, cần ăng ten dài vút, đung đưa thật ngộ nghĩnh. Các loại súng bộ binh, cùng các trang thiết bị chiến tranh vất bừa bãi, ngổn ngang. Cho thấy cuộc rút chạy rất lộn xộn mới đây của quân Khmer Đỏ.

        Trên đường lại bắt gặp từng đoàn người dân Campuchia. Già trẻ, trai gái, gầy gò, rách rưới, đi ngược hướng tiến của đại quân. Họ chắp tay vái lạy đoàn quân. Với nụ cười còn gượng gạo hé nở trên môi. Đường vào Phnôm Pênh không có: "Rực ánh cờ sao". Như lúc đại quân năm 1975 tiến vào Sài Gòn. Ngoài những lá cờ năm ngọn tháp của quân đội cách mạng Campuchia và Quốc kỳ cờ đỏ sao vàng của các đơn vị bộ đội Tình nguyện Việt Nam. Song có những bàn tay vẫy, nụ cười mới hé, cùng ánh mắt trìu mến của đoàn người mới được từ cõi chết trở về, bắt đầu được hồi sinh. Sachơn lại phát loa báo tin đất nước giải phóng, kêu gọi nhân dân nhanh chóng trở về xây dựng quê hương. Cùng những tờ truyền đơn của Chính phủ Cách mạng Cứu nước Campuchia được phân phát cho nhân dân. Mọi người xúm lấy xem, người biết chữ đọc cho người chưa biết chữ nghe, tiếng cười nói vui mừng cất lên. Niềm vui của người được giải phóng lan tỏa rất nhanh.

        Chia tay nhân dân vừa được giải phóng, đoàn quân tình nguyện nhanh chóng triển khai đánh hành tiến. Khoảng ll giờ, Trung đoàn 273 đã cận kề Phnôm Pênh. Thì bất ngờ gặp một chốt gác chặn ngang đường ngăn không cho Trung đoàn tiến tiếp. Đoàn quân dừng lại, các đồng chí tác chiến Trung đoàn lên hỏi tình hình thì được biết đây là chốt giữ của sư đoàn 7 mới lập nên, với lý do các lực lượng sư đoàn 7 đang gặp địch, đang chiến đấu bên trong thành phố. Để tránh bị lẫn quân ta và quân địch, đề nghị Trung đoàn 273 tạm dừng tại đấy. Sau khi sư đoàn 7 giải quyết xong một số ổ đề kháng, thì sư đoàn 341 sẽ lại tiếp tục tiến công. Nghe các đồng chí sư đoàn 7 nói tình hình như vậy cũng có lý. Vì theo lệnh của quân đoàn ban đầu là Trung đoàn 273 tiến sau đội hình sư đoàn 7. Cùng với thái độ cương quyết của các lực lượng chốt giữ. Đoàn quân của Trung đoàn 273 sư đoàn 341 phải dừng lại.

        Bộ đội xuống xe, tản ra 2 bên đường, trong tư thế sẵn sàng chiến đấu đợi lệnh của chỉ huy. Phía trước tiếng súng thưa vẫn đang vọng lại.

        Nắng chan hòa, đường vào Phnôm Pênh vắng bóng nhân dân. Ba năm trước tập đoàn phản bội Pôn Pốt đuổi dân ra đồng, vào rừng, hàng ngàn, hàng triệu người bị giết hại. Thủ đô vắng bóng dân nên khung cảnh tan hoang, rùng rợn.

        Phía trước đã không còn tiếng súng. Nhưng lực lượng chốt chặn ở trạm gác sư đoàn 7 vẫn không cho đoàn quân qua. Trong khi điện sư đoàn vẫn thúc là: "Trung đoàn 273 phải tiến nhanh. Đánh chiếm ngay các mục tiêu như đã được giao". Trung đoàn trưởng Trần Măng và Chính ủy Diệp Xuân Ánh có lẽ là người nóng ruột nhất, ông điện về báo cáo tình hình với sư đoàn. Mới đầu Ban chỉ huy sư đoàn cũng chấp nhận, tạm dừng, xốc lại lực lượng, đợi đơn vị bạn giải quyết xong các mục tiêu chốt chặn của địch đã. Chờ đợi đã quá lâu, ba mươi phút rồi một giờ. sốt cả ruột vì dừng chân sẽ diễn ra nhiều bất trắc, Trung đoàn trưởng Trần Măng trực tiếp lên kiểm tra tình hình trạm gác, chốt cản đường và đã rất giận dữ vì phát hiện ra một trạm gác ngang nhiên cản đường hành tiến của Trung đoàn. Hỏi ra mới biết trạm này của sư đoàn 7. Tại sao lại có trạm cản đường? Chẳng lẽ đây là mưu mô vặt vãnh của cá nhân nào đó giành để họ lập thành tích sao? Làm chậm trễ sức tiến công, bỏ lỡ cơ hội tiêu diệt địch, giải phóng đất nước là có tội với nhân dân bạn. Nghĩ thế, Trung đoàn trưởng Măng điện báo xin ý kiến của sư đoàn để xử lý. Lập tức chỉ huy sư đoàn ra lệnh cần dẹp ngay trạm cản đường vô lý, không được chậm trễ, để tiến công mạnh mẽ vào mục tiêu phía trước.

        Lệnh lên xe tiến công! Những chiếc xe không khác gì những con tuấn mã, đang phi nước đại, lao lên phía trước. Bỗng bị ghìm cương dừng lại. Sức nén của sự chờ đợi đã quá căng thẳng. Đoàn xe chồm lên, bất tuân lệnh vô lý của trạm gác, thẳng tiến vào Phnôm Pênh.

        Lúc này đã gần 13 giờ, ngày 07 tháng 01 năm 1979, chiếc tăng T54 dẫn đầu mũi tiến công của Trung đoàn 273 vượt qua cầu Mô Ni Vông vào Phnôm Pênh. Thủ đô Phnôm Pênh đây ư ? Thủ phủ của bọn đầu não Pôn Pốt - Yêng Xa Ri đây ư? Không có một phát súng bắn trả. Không có bóng một tên lính Pôn Pốt nào. Những quân trang, quân dụng của bọn chúng vất ngổn ngang đầy đường. Những cung điện nguy nga tráng lệ. Những chùa Vàng, chùa Bạc đâu rồi. Những căn nhà, những dãy phố. Với những kiến trúc đặc trưng của đất nước Chùa Tháp, nói nên đã có một thời hưng thịnh, nhiều năm hưng thịnh sầm uất, đông vui bên bờ Tông Lê Sáp. Giờ đây vắng tanh vắng ngắt. Với những tòa nhà rêu phong, im lìm, như một thành phố chết. Thủ đô giờ đây không một bóng người dân. Những cư dân của thành phố đã bị bọn Pôn Pốt lùa hết lên rừng, đi xây dựng cái gọi công xã. Không chợ, không tiền, không trường học, không bệnh viện, không chùa chiền.

        Tôi cùng những chiến sĩ tình nguyện Việt Nam, từ trong trái tim, như muốn kêu lên thật to:" Hỡi những cư dân thủ đô Phnôm Pênh, chúng tôi đã tới đây. Đã đánh đổ bè lũ khát máu độc ác Pôn Pốt -  Yêng Xa Ri cứu giúp dân tộc Khmer khỏi họa diệt chủng. Các bạn ở đâu cả rồi? Ai còn? Ai đã chết dưới đao búa của bọn Pôn Pốt khát máu, mất hết tính người này?" Không một tiếng vọng trả lời, chỉ có gió, gió lay động các cành cây, như những linh hồn oan khuất đang kêu gào. Dòng Tông Lê Sáp Lngầu đỏ, cuồn cuộn chảy như tiếng kêu than giận dữ, tố cáo tội ác bọn đao phủ, bọn dã thú đội lốt người của tập đoàn Pôn pốt - Yêng Xa Ri - Khiêu Xăm Phon khát máu, man rợ.

        Các đơn vị của sư đoàn 7 đã giải phóng khu vực Hoàng cung và một số nơi khác. Trung đoàn 273 tới khu vực sân vận động Olympic rồi phát triển theo đại lộ Mô Ni Vông, tiến đến khu vực đài Độc Lập, khu vực Bộ Tổng tham mưu của Pôn Pốt. Nơi đây là hợp điểm của các cánh quân ta và các đơn vị quân đội cách mạng Campuchia.

        Ngày 07 tháng 01 năm 1979, vào lúc 11 giờ 30 phút, thủ đô Phnôm Pênh đã hoàn toàn giải phóng. Lá cờ năm ngọn tháp của mặt trận dân tộc giải phóng cứu nước Campuchia tung bay phần phật trên đỉnh cột cờ của Hoàng cung. Báo hiệu chiến thắng to lớn, cách mạng chân chính Campuchia đã thành công. Lá cờ là biểu trưng của khát vọng tự do, là nguồn sống của nhân dân đất nước Chùa Tháp. Và là lời tuyên bố đanh thép rằng, chế độ diệt chủng Pôn Pốt - Yêng Xa Ri, kẻ sát nhân tàn bạo nhất trong lịch sử đất nước Campuchia đã bị lật đổ. Từ đây nhân dân Campuchia được sống trong hòa bình để xây dựng đất nước. Lá cờ cũng là biểu tượng của chính nghĩa.

        Trên đường tiến công địch, giải phóng các địa bàn khác, ở đâu Trung đoàn 273 cũng đều cắm cờ 5 ngọn tháp của Mặt trận Dân tộc Cứu nước Campuchia lên đỉnh cao nhất ở đó. Đó là cột cờ sân vận động Olympic, đài Độc Lập. Chúng ta biết rằng, trên đường tới những cột mốc cờ ấy có biết bao cán bộ, chiến sĩ của Trung đoàn 273 đã anh dũng hy sinh. Máu các anh đã tô thắm ngọn cờ nước bạn và tình hữu nghị vô giá Việt Nam - Campuchia.

        Nhân dân bắt đầu lác đác trở về qua thành phố. Trên các đường phố chết bây giờ đã hồi sinh tuy còn ngổn ngang rác rưởi do bè lũ diệt chủng để lại, những thứ quân trang, quân dụng của lính địch vứt ngổn ngang. Phục hồi một thành phố bỏ hoang ba năm chắc phải lâu lắm. Tôi nghĩ vậy và lòng nhói đau. Trong các thứ tội với loài người thì tội diệt chủng là tội nặng nhất.

        Có lúc chúng tôi đến nhà máy sản xuất thuốc lá. Nơi đây lính Pôn Pốt đã lục phá, vì số lượng thuốc quá nhiều nên chúng vứt bừa ra đầy đường.

        Chiều muộn chúng tôi hành quân vòng về gần khu vực vòng xoay đầu cầu của Mô Ni Vông. Trung đoàn bộ dừng chân ở tại một dãy nhà ba tầng. Từ đầu giờ chiều đã có nhiều đơn vị tiến vào thành phố nhưng giờ đây khi gần tối mỗi đơn vị được giao dừng chân ở mỗi nơi, để làm nhiệm vụ bảo vệ thành phố. Địch đã tan rã, chạy dạt lên phía Tây. Thành phố trở nên yên tĩnh, thỉnh thoảng có vài tiếng nổ nhỏ từ xa vọng lại.

        Chiều tối, gió từ sông thổi đến mát lạnh, ai nấy đều vô cùng mệt mỏi. Thành phố vẫn im lặng, lúc này, mọi người như thấy thành phố lớn rộng hơn trong khi thấy mình như bé nhỏ lại. Cán bộ, chiến sĩ ban 5 của Trung đoàn đã kịp nấu ăn cho toàn Trung đoàn bộ. Lúc này đã cuối chiều, chúng tôi đang ăn cơm, bỗng nghe mấy loạt súng rộ lên bắn về phía Trung đoàn bộ. Tất cả vồ lấy súng, lắng nghe diễn biến tiếp để hành động. Nhưng cũng chỉ có mấy loạt AK đấy. Có lẽ anh em ta phát hiện gì đó nên nổ súng? Nhưng khoảng 10 phút sau, một chiến sĩ chạy lại chỗ Đại đội trinh sát, mặt "cắt không còn giọt máu" hổn hển nói: "Xe chở thủ trưởng Khánh bị phục rồi". Mọi người vây lại, được biết Trung tá Phan Khánh, trưởng phòng hậu cần sư đoàn, cùng đại úy Yến, trợ lý tuyên huấn sư đoàn cùng một chiến sĩ đi xe Jeep vượt lên tưởng Trung đoàn 273 đã ở đó. Xe đang chạy thì thấy bóng áo đen, chưa kịp xử lý đã bị chúng bắn mấy loạt vào xe. Anh Phan Khánh, anh Yến trúng đạn địch phục kích. Trước tình huống ấy, đồng chí lái xe quay xe lại, nhưng cua quá gấp nên xe bị lật, lái xe bật ra lộn mấy vòng rồi chạy về đây. Vị trí xe bị phục cách đây chừng một cây số.

        Tình huống xảy ra thật bất ngờ, Trung đoàn lệnh cho Đại đội trinh sát, cùng hai Đại đội của Tiểu đoàn 1, đánh lên ứng cứu. Trời đã nhập nhoạng tối, anh em vận động lên. Gặp xe đang nằm nghiêng giữa đường, ba người nằm gục, vắt vẻo các hướng. Máu loang thành vũng nơi xe đổ, một bộ phận ở lại vị trí xe. Còn tất cả phát triển lên tiếp. Nhưng thật kỳ lạ, không thấy bóng thằng địch nào? Không có bóng một người dân nào? Không có phát đạn nào, loạt đạn nào bắn nữa. Đau lòng nhất là cả ba đồng chí đã hy sinh.

        Chúng tôi đang vui mừng vì suốt dọc đường chiến dịch đơn vị đánh hành tiến, vượt qua nhiều trở ngại nhưng không người nào hy sinh, vậy mà bấy giờ, buổi tối ngày 07 tháng 01, lại có sự vụ đáng tiếc này. Mọi người cảm thấy điều gì hơi rờn rợn. Ai nấy kiểm tra lại súng đạn sẵn sàng chiến đấu trong đêm nay.

        Đêm đầu tiên nghỉ ở thủ đô Phnôm Pênh vừa giải phóng lòng chúng tôi chộn rộn vui mừng xen lẫn lo lắng. Khoảng 7 giờ tối Ban chính trị vào một ngôi nhà bỏ hoang từ lâu tính chốt lại. Tôi rủ anh Phạm Ngọc Dũng, trợ lý quân lực Trung đoàn ra đằng sau nhà, nơi có bãi đất trồng chuối để đi vệ sinh. Tối mò, đèn đóm không có, hai chúng tôi tính khoét hố mèo. Trời tối om, nhìn cái gì giờ đây cũng giống hình người, cũng thấy nguy hiểm. Bỗng tôi phát hiện những quả đạn đỏ lừ, từ xa đang bay hình vòng cung rất nhanh vê phía chúng tôi. Tôi hét to: "Anh Dũng, đạn pháo". Tôi vội tay xách súng chạy vội vào trong nhà. Vừa vào được nhà, những trái đạn 37 ly nổ oành oành dây chuyên tóe lửa, mảnh đạn bay rào rào ngay gần chỗ chúng tôi. Rồi thêm nhiều loạt đạn bay thẳng đến. Thật hú vía. Thế rồi anh em chúng tôi nhanh chóng phân công nhau canh gác. Rất mệt nhưng có ai là dám ngủ say. Mọi người chỉ mong cho trời nhanh sáng.

        Về phía bọn phản động Pôn Pốt-Yêng Xa Ri chúng đã tháo chạy ngày 06 tháng 01. Ngay khi các đơn vị liên quân hành tiến đánh tan lớp phòng ngự vòng ngoài của chúng, Pôn Pốt đã cho nhiều đơn vị dự bị rút lên phía Tây. Pôn Pốt hung hăng nói: "Rút vào rừng, tiến hành cuộc chiến tranh du kích trường kỳ chống lại Việt Nam và sẽ chiến thắng Việt Nam sau khoảng 100 năm nữa". Chúng còn tính một cách ngây thơ, ngông cuồng rằng, cứ một lính Pôn Pốt giết 20 bộ đội Việt Nam thì khoảng 100 năm nữa nước Việt Nam sẽ bị Pôn Pốt thôn tính ".

        Sau này, theo hồi ký, Quốc vương Sihanouk cho biết, trưa ngày 06 tháng 01 năm 1979 Pôn Pốt cho lính dẫn Quốc vương Sihanouk, đang bị giam lỏng từ khu vực Hoàng Cung, đến làm việc nhưng chúng đưa Quốc vương ra sân bay để bay sang Trung Quốc với dự định mượn tiếng nói của Quốc vương Norodom Sihanouk diễn đàn Liên hợp quốc họp ngày 08 tháng 01 năm 1979. Nhưng theo hồi ký của mình, Quốc vương Sihanouk đã tố cáo tội ác tày trời của bè lũ Pôn Pốt, giết hại hàng triệu người, trong đó có năm người con của Quốc vương, trước hàng trăm nhà báo các nước phương Tây ở Bắc Kinh. Cuộc họp báo kéo dài tám giờ vì các nhà báo đã liên tục hỏi Quốc vương về tình hình Campuchia vì ba năm thế giới bị bưng bít thông tin. Nhờ các hãng thông tấn lớn mà mấy ngày sau, toàn thế giới hiểu rõ thêm tội diệt chủng của tập đoàn Pôn Pốt - Yêng Xa Ri- Khiêu Xăm Phon, cũng như sự giúp đỡ chí tình của Việt Nam. Đó là sự giúp đỡ cấp bách, vô tư, cần thiết để cứu nhân dân Campuchia khỏi diệt chủng.

        Cùng với những âm mưu, thủ đoạn về ngoại giao, trưa hôm ấy tại Phnôm Pênh, bộ tổng chỉ huy Pôn Pốt ra lệnh: "Tiêu hủy tài liệu". Chúng hòng phi tang toàn bộ chứng tích tội ác của chế độ diệt chủng. Chúng vội vàng rút chạy bằng đủ các phương tiện theo đường 5, đường 6 lên phía biên giới tiếp giáp Thái Lan. Trong cuộc rút chạy hôm đó có cả Yêng Xa Ri, Khiêu Xăm Phon và toàn bộ bọn cầm đầu của cái gọi là Campuchia dân chủ. Trước khi tháo chạy sang đất Thái Lan, bọn cầm đầu diệt chủng đã chạy sang đó. Chúng ta cũng biết tin, trước khi tháo chạy bọn cầm đầu đã lệnh cho đám lính áo đen nhanh chóng tản ra các vùng đất xa xôi, hiểm trở để bảo toàn lực lượng để chống phá cách mạng Campuchia chân chính, phục hồi chế độ diệt chủng của chúng.

        Song cái mốc lịch sử ngày 07 tháng 01 năm 1979 mà Mặt trận Đoàn kết Dân tộc Cứu nước Campuchia được sự giúp đỡ của Quân Tình nguyện Việt Nam đã đánh đổ chế độ độc tài, khát máu, diệt chủng phản động Pôn Pốt - Yêng Xa Ri mang ý nghĩa vô cùng to lớn. Từ đây đất nước Chùa Tháp đã có chính quyền mới. Đó là chính quyền của nhân dân. Nhưng thắng lợi này chưa triệt để toàn diện, vì bọn cầm đầu và lực lượng quân đội Pôn Pốt, chưa bị tiêu diệt hết. Chúng đã chạy vào rừng, bọn đầu sỏ đã có âm mưu chạy sang cư trú ở đất Thái Lan từ trước.

        Trước tình hình trên, Bộ chỉ huy liên quân Campuchia -Việt Nam, quyết định chỉ đạo: Các lực lượng vũ trang của ta và bạn trên chiến trường Campuchia phải tiếp tục triển khai ngay, nhiệm vụ chiến đấu. Kiên quyết truy quét bọn tàn binh địch. Không cho chúng tập hợp tổ chức lại, củng cố xây dựng căn cứ để tiến hành chống phá cách mạng. Đồng thời tấn công vào rừng, truy diệt Pôn Pốt. Những khu vực đông dân, đang tập trung, bị chúng lùa vào đó. Nhiệm vụ cấp bách của Quân Tình nguyện là cứu giúp dân, giải phóng dân.

        Các đơn vị đang đứng chân phía sau phải nâng cao cảnh giác, ra sức tuyên truyền, vận động nhân dân hiểu được chính sách nhất quán của Mặt trận Cứu nước Campuchia. Từ đó nhân dân phát hiện những phần tử Pôn Pốt khát máu, trà trộn trong dân báo cho chính quyền xử lý. Một nhiệm vụ rất quan trọng nữa là xây dựng chính quyền mới của nhân dân, các lực lượng vũ trang dân quân tự vệ và các tổ chức quần chúng khác.

        Thế rồi đêm đầu tiên tại thủ đô Phnôm Pênh đã đi qua. Một đêm vui mừng trong sự căng thẳng của sự cảnh giác. Trời đã sáng, mọi người đều cảm thấy khoan khoái, anh em ban 5 rất nhanh, phục vụ cho cơ quan Trung đoàn bữa sáng. Bình minh chiếu rọi. Gió nhè nhẹ thổi. Một ngày mới thực sự bắt đầu.

        Ban chính trị Trung đoàn tổ chức giao ban, thông báo về tình hình và nhiệm vụ mới của Trung đoàn. Theo đó Trung đoàn 273 vẫn dừng chân tại vị trí. Các Tiểu đoàn được điều chỉnh lại đội hình. Phải có nhiệm vụ lùng sục kiểm tra, tìm những tên Pôn Pốt còn lẩn trốn. Yêu cầu phải làm tốt công tác dân vận. Phải bảo vệ tài sản của dân, của bạn. Không được lấy hay thu những tài sản đang có tại thành phố khi chưa có lệnh. Một nhiệm vụ quan trọng nữa là bảo vệ cho đoàn cán bộ cấp cao của Bộ Tổng tham mưu, cùng cơ quan tác chiến sẽ đến bằng máy bay trực thăng để thị sát tình hình thủ đô Phnôm Pênh.

        Khoảng 9 giờ sáng ngày 08 tháng 1 năm 1979, chiếc máy bay trực thăng chở đoàn cán bộ cao cấp bay lượn vòng thành phố. Tiểu đoàn 3 được lệnh bảo vệ khu vực cho máy bay đáp xuống an toàn. Trên trời có tiếng nổ bụp bụp, rồi có những chùm khói của đạn pháo phòng không. Bọn Pôn Pốt bắn máy bay, nhưng rất may là không trúng. Máy bay lượn thấp rồi đáp xuống ngay tại giữa cầu Mô Ni Vông. Tướng Đạo cùng đoàn cán bộ xuống máy bay vào làm việc với ban chỉ huy Trung đoàn 273. Một hồi sau được Tiểu đoàn 3 bảo vệ, ông cùng đoàn cán bộ với chỉ huy Trung đoàn đi kiểm tra tình hình một số đơn vị khác. Tình hình hết sức khẩn trương nên làm việc phải rất mau lẹ.

        Khoảng 10 giờ sau khi phân công đồng chí Riến cùng ba đồng chí bạn trong đội công tác, đi nắm tình hình dân bên kia cầu. Tôi rủ anh Dũng cán bộ quân lực, đi thăm thành phố. Hai anh em, mỗi người một khẩu súng ngắn K54 và đeo mỗi người một túi mìn Claymore đựng sổ sách hoặc các thứ linh tinh cho tiện. Không an tâm lắm với hai cái "đùi gà". Tôi mang theo khẩu AK với hai hộp đạn. Hai anh em bắt đầu đi vào trong trung tâm. Quái lạ, bộ đội thì nhiều mà sao phố vẫn vắng vậy. Đi qua các dãy phố, các cửa hàng lớn nhỏ, buôn bán đủ thứ. Chắc từ chế độ Lon Non. Nhiều gian hàng đã bị lục lọi. Các cửa hàng vải vóc rất nhiều và đẹp, giống như các dãy phố buôn bán ở Sài Gòn. Có căn nhà đang bị cháy, hai anh em đi nhanh ra khỏi nơi cháy. Khu vực này đã thấy có từng tốp bộ đội của các đơn vị cũng vào các nhà hàng, cửa hiệu lục lọi tìm kiếm linh tinh. Vải vóc, hàng hóa, giấy tờ, đồ văn phòng phẩm cùng các đồ dùng quý rất nhiều.

        Tới cửa hàng bán vải, rất nhiều loại vải quý xếp trên kệ. Hai anh em lấy một cuộn vải, dùng mũi dao găm cắt mép để trải ra xem. Vải bền quá, không thể xé được đành lấy dao cắt ngang mấy mét. Chúng tôi lấy mỗi người hai mét vải khổ đúp, màu đen trên toàn chữ nước Anh. Chắc vải xuất xứ từ nước Anh. Chúng tôi vào cửa hàng bán các loại máy văn phòng. Anh Dũng nói: " Có nhiều máy tính điện tử Phú ạ". Thời đó tôi cũng như nhiều người, có biết máy tính điện tử là gì đâu nên rất ngại tôi nói: " Đừng sờ mó vào hư máy đấy, anh ạ". Anh Dũng nguyên là giáo viên Trung văn dạy cấp 3 ở Quảng Yên, Quảng Ninh. Anh Dũng cũng nhập ngũ năm 1972 như tôi. Nhưng anh học đại học nên hiểu về máy móc kỹ hơn tôi. Anh cầm lên cái máy to bằng quyển vở, bấm bấm, bấm bấm. Nhưng khi nghe tôi bảo vậy, anh bỏ liền đặt xuống bàn. Chúng tôi qua xem cửa hàng kế bên. Đây là nơi bán tạp hóa, thấy có nhiều cái kéo cắt tóc có răng lược tôi mạnh dạn lấy một cái và cái lược nhựa màu đồi mồi, nhãn hiệu France để dùng hàng ngày. Nghĩ rằng cái lược là vật nhỏ, không đáng gì nên tôi mới lấy. Đến bây giờ, tôi vẫn giữ được cái lược ấy. Đã mấy chục năm rồi mà cái lược đó vẫn dùng tốt, chải đầu vẫn thích. Đây là kỷ niệm hiếm hoi những ngày tôi ở chiến trường. Hai anh em tiếp tục vừa đi vừa ngắm cảnh sắc thành phố, chuyện trò vui hẳn lên. Chúng tôi vào một cửa hàng bán xe máy. Những chiếc xe máy xếp thành dãy dài, toàn loại xe Mobilette màu xanh, màu vàng mới tinh. Chắc chủ nhà đã bị bè lũ Ăng Ka giết rồi, vì bè lũ ấy rất căm ghét người giàu có. Nghĩ vậy, lòng tôi nhói đau. Chúng tôi ngắm những chiếc xe, loại xe này sử dụng tiện lợi vì nhẹ, vận tốc vừa phải. Thấy xe vô chủ. tôi nổi hứng nói:" Lấy một xe để đi anh ạ! Anh em mình tìm đường đến Hoàng Cung". Tôi bèn dắt một chiếc xe ra ngoài đường. Xe không có xăng, tôi lấy can xăng gần đó đổ đầy bình, chống chân xe nhảy lên đạp mạnh. Xe mới của Pháp có khác, vừa đạp một vài cái đã nổ giòn. Tôi hất chân chống rồi nói:" Lên xe đi anh". Anh Dũng lên ngồi đằng sau, tôi tăng ga xe chạy ngon lành. Đi một lúc đã tới một con đường chỗ ngã ba có mấy đồng chí bộ đội đơn vị nào đang gác. Tôi hỏi thăm đường ra Hoàng Cung, anh em chỉ đường cách đấy gần cây số. Tôi phóng một mạch dọc bờ sông Tông Lê Sáp tới Hoàng Cung.

        Ôi, Hoàng Cung đã ở trước mắt tôi đây ư? Cung điện nhà vua mà trong các sách báo thường ca ngợi là đây. Tòa nhà rộng, kiến trúc Khmer hoành tráng mà vẫn ấm cúng, thân thiện với những mái vòm, tượng rắn thần vươn ra, biểu tượng tô tem thần linh của người Khmer. Trước mặt Hoàng Cung là con đường lớn, chạy dọc bờ sông rộng chảy êm đềm. Thảo nào trong sách báo cứ tả: Hoàng Cung Phnôm Pênh nguy nga, đồ sộ, soi bóng xuống dòng Tông Lê Sáp hùng vĩ. thủ đô Phnôm Pênh là thành phố bốn mặt sông.

        Tôi háo hức chống xe dựng cạnh đường. Hai anh em leo lên các bậc, vào khu vực như là hội trường lớn. Ở đây đã có chiến sĩ sư đoàn 7 làm nhiệm vụ canh gác. Mới đầu họ không cho chúng tôi vào, tôi nói: "Tôi vào thăm Hoàng Cung một lúc thôi"... Anh em nói: "Vậy các anh chỉ được vào nhà lớn này thôi. Không được vào sâu bên trong". Chúng tôi nghi còn có bọn Pôn Pốt lẩn trốn rất nguy hiểm. Tôi nói thế cũng được. Hai anh em vào phòng khách, bỗng thấy mát lạnh. Mắt tôi như hoa lên trước tranh ảnh, đồ đạc và đặc trưng là màu vàng, màu đỏ của chốn cung đình Á Đông.

        Bên ngoài tòa nhà thì có lối kiến trúc rất Campuchia. Nhưng trong nhà, thì toàn ghế sa-lông, tuyệt sang trọng theo cách bài trí châu Âu. Có biết bao nhiêu tủ, bày các vật trang trí đẹp vô giá. Nào là những đôi ngà voi dài tới hơn 2 mét, được chạm khắc hàng ngàn con voi lớn nhỏ. Rất nhiều ngà voi khác, cái nào cũng được chạm trổ tinh xảo. Hay những cái sừng to. Sau này mới biết đó là sừng tê giác. Trong các tủ bày toàn là vàng bạc, ngọc xanh, ngọc đỏ theo hình các đồ vật cũng chẳng biết là loại thật hay đồ giả để trang trí nữa. Chắc là những vật kỷ niệm trong những chuyến thăm viếng nước ngoài và quà của các đoàn khách đến thăm đất nước Chùa Tháp. Hay là các kỷ vật, báu vật dân chúng dâng tặng cho các đời vua? Rồi tranh ảnh các loại thật nhiều, cái gì cũng đẹp, cũng sang trọng. Đến mức chúng tôi chỉ ngắm nhìn, nuốt nước bọt mà trầm trồ thán phục, chứ không dám chạm tay vào.

        Trên bức tường chăng vải nhung đó, tôi thấy treo nhiều loại kiếm. Từ kiếm dài, gọi là trường kiếm, kiếm ngắn là đoàn kiếm, như dao găm, dài khoảng 30cm. Trường kiếm treo trên cùng dài khoảng một mét, tay nắm bằng ngà voi trắng khắc các chữ Nhật màu vàng có chùm tua rua đỏ, bao kiếm cũng được chạm trổ tinh xảo. Ngắm mãi không chán mắt vì nó biểu hiện uy quyền một chế độ đã lùi vào quá khứ. Sau này, qua hồi ký quốc vương Sihanouk tôi mới biết, ba năm bè lũ Pôn Pốt đã giam lỏng nhà vua ở đây. Ba năm, nhà vua không được tiếp xúc với ai, ăn uống kham khổ, chúng muốn cải tạo nhà vua.

        Hai anh em vô cùng vui vì buổi đi chơi. Ra chỗ chiếc xe, không biết ai đã lấy đi rồi. Chúng tôi đi bộ dọc phố rồi đi dọc sông. Gần đến vòng xuyến cầu Mô Ni Vông, nơi Trung đoàn bộ đóng quân. Bất ngờ, một chiếc xe Jeep chạy đến, đỗ khự trước mặt. Trên xe có mấy đồng chí bộ đội, đeo băng đỏ kiểm soát quân sự, súng đạn đầy mình. Cùng với hai người, không đeo quân hàm, trông có vẻ đứng tuổi. Gọi chúng tôi lại, hỏi đường đi đến Hoàng Cung. Chắc mấy anh đi kiểm tra canh gác bảo vệ Hoàng Cung.

        Tôi chỉ đường rồi nói: "Các anh cứ đi đi, anh em tôi vừa ở đó ra". Chiếc xe vụt đi. về đến chỗ đóng quân. Đúng lúc Ban chính trị tổ chức họp toàn thể để phổ biến nhiệm vụ. Nhìn nét mặt của mọi người thấy ai cũng vui vẻ, hồ hởi to nhỏ thì thầm. Chắc mọi người cũng vừa đi bát phố như chúng tôi.

        Trực tiếp đồng chí Chính ủy Trung đoàn Diệp Xuân Ánh và đồng chí Nguyễn Kim Tiến - Phó Chính ủy đến dự. Đồng chí Nguyễn Kim Tiến nói từng công việc một của cơ quan, của Tiểu ban phải làm. Tôi còn nhớ anh Tiến nói: "Chúng ta đã đánh đổ bọn phản động Pôn Pốt - Yêng Xa Ri, hòa bình đã lập lại, bây giờ là lúc chúng ta phải giúp bạn xây dựng chính quyền". Chiến tranh như vậy đã kết thúc, vì vậy Tiểu ban cán bộ phải phanh ngay các trường hợp phát triển sĩ quan. Tiến tới chúng ta phải có kế hoạch giải ngũ, nên dừng phát triển cán bộ lại.

        Tôi thấy rất bất ngờ và nghĩ, kiểu này lại giống như năm 1975 đây. Mình và rất nhiều người đã bị thiệt thòi khi chiến tranh kết thúc. Bị nhầm lẫn chức vụ, mình không được phong hàm sĩ quan. Rồi cứ đeo mãi cái hàm trung sĩ để đợi giải ngũ. Mà sĩ quan và hạ sĩ quan, chiến sĩ tiêu chuẩn khác hẳn nhau. Các chế độ hàng ngày như nhu yếu phẩm sĩ quan cũng được ưu tiên. Rồi tới cái mũ cối, đôi dép, cái thắt lưng hay bộ quần áo, sĩ quan có đợt được được phát, mà hạ sĩ quan chiến sĩ thì không. Đi chiến đấu, lính thì không có chế độ gì ở hậu phương. Nhưng nếu là sĩ quan, thì bố mẹ, vợ con ở quê được nhận lương của mình đầy đủ.

        Tự nhiên tôi thấy nỗi buồn ập đến. Tôi thấy có nhiều bất công, không hợp lý trong việc đối xử giữa cán bộ sĩ quan và hạ sĩ quan chiến sĩ. Đành rằng sĩ quan là một nghề, hạ sĩ quan, chiến sĩ là đi nghĩa vụ. Nhưng nghĩa vụ thì một năm, hai năm thôi chứ thực tế đã có nhiều, rất nhiều người chỉ là lính mà đã có tới 5 năm, 10 năm trong quân đội rồi. Họ thật là thiệt thòi.

        Rồi đồng chí Tiến nói sang việc xây dựng, bảo vệ chính quyền non trẻ của thành phố. Tôi thấy anh nói như ngày chúng tôi làm nhiệm vụ quân quản ngày miền Nam vừa giải phóng. Chỉ khác ở đây là đất nước bạn, chúng tôi làm nghĩa vụ quốc tế. Phải, làm nghĩa vụ quốc tế khó khăn hơn làm nhiệm vụ trên Tổ quốc thân yêu của mình. Tôi nghĩ vậy.

        Tiếp đến đồng chí Chính ủy Trung đoàn Diệp Xuân Ánh phát biểu. Chính ủy Ánh là người lúc nào cũng nghiêm nghị, mẫu mực trong tác phong, câu nói. Đúng là cấp trên khéo chọn ông, đúng với nhiệm vụ Chính ủy mà ông đang đàm trách.

        Phòng họp khói mù, thơm lừng mùi thuốc lá cao cấp, toàn thứ sang trọng, ông chỉ mọi người nhìn khói thuốc lá rồi nói: Tôi đố các đồng chí khói thuốc thơm này là loại thuốc lá gì? Mà sao có vẻ khang khác, sao khói thơm mà hình như ai cũng hút. Mọi người nhao nhao lên trả lời trong niềm phấn khích sẵn có: "Báo cáo có nhiều loại thuốc lá hút rất thơm". Chính ủy Ánh hỏi tiếp: "Vậy hả? Anh em lấy ở đâu mà nhiều thế?" Một đồng chí hồn nhiên trả lời rằng, có một nhà máy sản xuất thuốc lá, anh em ban 5 đã lấy được một số thuốc hút Chính ủy nghiêm mặt nói: "Chết rồi! Ai cho phép các đồng chí lấy! Ai cho phép các đồng chí hút thuốc của bạn? Ban chính trị mà hút thuốc lá, mà lấy chiến lợi phẩm của bạn thế này thì sai rồi, vi phạm kỷ luật to rồi. Các đồng chí đã được học tập các quy định, các hướng dẫn về công tác dân địch vận, kỷ luật chiến trường rồi sao hành động như thế? Các tài sản ở thành phố từ cái kim, từ sợi chỉ hay như điếu thuốc lá đều của bạn. Chúng ta đều không được phép sử dụng. Các đồng chí phải làm gương ngay cho anh em chiến sĩ dưới đơn vị cơ sở chứ? Tất cả tài sản, cơ sở vật chất chúng ta phải giao lại cho bạn hết". Phòng họp lúc đầu sôi nổi, hồ hởi, vui là thế, giờ đây tất cả im phăng phắc, tắt lịm như bếp lửa đang cháy bị dội vô thùng nước lạnh.

        Chính ủy Ánh nói tiếp một hồi:

        Hiện tại tôi biết các đơn vị. Anh em đang có hiện tượng vi phạm kỷ luật rất nhiều. Nhất là trong việc thu nhặt hàng hóa, nhu yếu phẩm. Ngay ban 5 của Trung đoàn tôi cũng được nghe nói đã tận thu rất nhiều vải vóc, thuốc men, đường, sữa, bột ngọt v.v... Ai? Ai cho phép các anh lấy các thứ đó. Phải trả lại ngay, các đồng chí lấy ở đâu, thì phải mang trả lại ngay cho bạn ở đó. Nếu không sẽ bị kỷ luật chiến trường.

        Ông càng nói càng hăng. Vốn tính người chặt chẽ trong phát ngôn, trong việc này, ông lại quá bức xúc. Hai hàm răng ông xít lại, nước da vốn có của dân miền biển Thái Bình, được tô màu lại bằng những trận sốt rét rừng. Giờ đây trông lại càng tái. Hai bên khóe miệng đã có trắng trắng của nước bọt, trông càng uy. Các trợ lý mặt cũng tái theo, ngồi im không ai nói gì được nữa. Sự xanh mặt, vội dập đi các điếu thuốc đang hút. Mọi người cũng đã thấy những cái sai của mình và của anh em, của các đơn vị trong việc thu và sử

        dụng chiến lợi phẩm. Không ai nhúc nhích phản ứng gì nữa, mọi người im lặng nghe ông nói.

        Sau lời giáo huấn khá dài dòng của Chính ủy, Chủ nhiệm chính trị Đặng Văn Lưa phát biểu, với giọng ôn tồn, xin nhận khuyết điểm trước Ban chỉ huy Trung đoàn. Rồi hứa sẽ phải làm gương, phải thường xuyên kiểm tra đôn đốc các đơn vị. Trong việc nâng cao cảnh giác và chấp hành nghiêm các quy định. Nhất là quy định về dân vận. Hướng giải quyết các nhu yếu phẩm anh em đã tận thu cứ cất tạm giữ vào một kho để lúc có điều kiện sẽ giao trả lại cho bạn.

        Ý kiến đó không được Chính ủy đồng ý. Vì cho rằng để ở kho, giao cho anh em cũng sẽ rất phức tạp. Anh em vẫn sử dụng làm của riêng, về thuốc, thì quân y xem có loại nào sử dụng được để chữa bệnh cho thương binh, bệnh binh, thì quân y giữ lại. Còn lại phải trả hết về chỗ cũ. Các đồng chí trợ lý dân vận phải duy trì, kiểm soát việc này cho tốt.

        Thật là phức tạp. Lúc đó tôi xin phát biểu và đưa ra một ý kiến để tháo gỡ việc này:

        Hiện tại trong thành phố chưa có dân về. Nhưng phía bên kia cầu Mô Ni Vông có nhiều dân tập trung khá đông. Họ là người vừa được đưa ra từ trại tập trung của Pôn Pốt. Ban 5 gom hết số hàng hóa đó, rồi cùng cán bộ dân bận, ban chính trị, cùng tổ công tác của bạn mang đến tận nơi phân phát cho dân. Việc làm này được hai điều tốt. Một là, dân đang nghèo không có cái ăn, không có cái dùng nên ta phát cho họ, để tạo nên cảm tình của Quân đội cách mạng Campuchia và Quân đội Việt Nam với nhân dân. Thứ hai là, chúng ta vừa không bị cấp trên phê bình kỷ luật là lấy hàng hóa. Vì ta sẽ có lý do là: "Thu chiến lợi phẩm để phát cho dân nghèo Campuchia".

        Mọi người đều reo lên hưởng ứng ý kiến của tôi. Chính ủy Ánh và Phó Chính ủy Tiến đều đồng tình với phương án đó. Ai nấy đều thở phào nhẹ nhõm. Từ giây phút ấy không ai còn hút thuốc nữa. Không còn khói thuốc gian phòng trông mát hơn.

        Trở về nơi ở, tôi gặp lại anh Dũng cũng vừa họp với Ban tham mưu xong. Anh Dũng nói: "Việc chiến lợi phẩm thấy gay quá Phú à. Liệu mình cầm cái kia có sao không?" Tôi nói: "Mấy mét vải đó anh cứ buộc vào hai đầu võng. Ai có hỏi, thì mình nói là lấy làm chăn đắp khi cần thiết thì không sao đâu". Anh Dũng cười ha ha nói: "Sáng kiến hay đấy!". Rồi anh nói với tôi, vừa đi họp ban mới hay thành phố có rất nhiều ôtô mới địch bỏ lại, Trung đoàn sẽ lấy mấy cái để phục vụ. Anh đang tính điều em biết lái xe ở dưới đơn vị lên. Tôi nói luôn: "Cậu Hùng, bạn em ở Đại đội 25 lái xe khá thạo. Anh điều Hùng lên giúp em, chứ nó gầy gò mà ở vận tải khênh vác nặng lắm không chịu được". Anh Dũng nói: "Được rồi anh sẽ viết quyết định ngay". Tôi nói tiếp: "Vậy thì hay quá, để em xuống báo với Hùng cho nó vui".

        Tôi cùng một người bạn trong tổ công tác xuống Đại đội 25, đơn vị vận tải của Trung đoàn. Cán bộ, chiến sĩ ở đây thường phải làm những công việc mang vác, khiêng cáng rất nặng nhọc chứ không phải là vận tải cơ giới. Đa số anh em là lính 1972- 1974 thường là số tụt tạt, được điều động ở cứ lên để phục vụ chiến đấu. Gọi nôm na là quân thu dung. Họ ở phía sau, đào hầm, vác đạn, hay cáng thương binh, liệt sĩ. Gặp tôi xuống, Hùng và anh em rất vui, đem các thứ ra chiêu đãi. Đại đội toàn lính già, cho nên những cái khôn, cái tham vặt, cái tinh quái của lính khó tránh khỏi. Anh em khoe với tôi là lấy được, thu được rất nhiều thứ. Nhìn mặt ai cũng ngời ngời, ánh lên niềm vui. Tôi nghe họ kể thì toàn những thứ đồ lặt vặt, chẳng đáng giá gì. Nhưng với mọi người họ rất vui, niềm vui dễ có với người bình thường.

        Tôi báo với Hùng về việc điều động lên làm lái xe. Hùng mừng ra mặt nhưng lại tỏ ra rất lo lắng: "Tôi đã biết lái xe đâu”. Tôi hỏi: "Thế ở đây có anh em nào biết lái xe không?". Hùng cho biết còn có cậu Xướng, lính 1978 quê Hải Phòng, khi còn ở nhà đã đi phụ xe khách lái được xe. Tôi nói vậy để tôi về nói anh Dũng điều cả hai lên Trung đoàn bộ.

        Khi tôi về, anh em nhét vào ba lô một vài chai rượu và yếu phẩm. Tôi ngần ngừ nhưng tôi nghĩ ngay là kỷ luật cấm mình, chứ không cấm cán bộ chiến sĩ Campuchia đâu. Thế là Y Vơn khoác luôn cái ba lô hàng quý hiếm hớn hở đi về.

        Tôi trở về tìm gặp anh Dũng, nói anh điều cả Xướng ở dưới Đại đội 25 lên. Vì Hùng lái xe chưa tốt lắm. Xướng nó đã đi phụ xe khách ở Hải Phòng lái tốt hơn Hùng. Anh điều cả 2 lên, cho đứa lái chính đứa lái phụ càng tốt. Anh Dũng đồng ý với tôi. Nói để tối anh báo cáo với anh Lập (Anh Hoàng Quốc Lập năm trước bị thương đi viện cùng tôi cũng đã được điều lên là trợ lý quân lực Trung đoàn) viết lệnh cho Tham mưu ký. Sáng mai điều anh em lên.

        Trời đã về chiều. Trung đoàn bộ được lệnh di chuyển sang bên kia cầu Mô Ni Vông. Rẽ tay trái theo con đường đất cạnh sông. Nơi đấy lưa thưa có những ngôi nhà sàn. Trong những khu vườn thật rộng toàn hồng xiêm, quả xanh, quả chín rất nhiều. Ban chính trị cũng ở một căn nhà sàn trong những khu vườn ấy. Ban 5 đã nấu cơm cho anh em toàn cá tươi. Anh em kể cá dưới sông nhiều lắm anh ạ. Những con cá kìm to bằng nửa cổ tay bơi từng đàn trên mặt nước. Có cái đầu, hàm răng dài như mồm cá sấu. Trông chúng bơi tìm mồi y như là các chiến hạm bơi vậy. Rất nhiều loại cá khác. Nhiều đông đặc đến kỳ lạ. Anh em chỉ cần cầm dao, mang mảnh gỗ ra làm thớt. Lấy tay khua xuống nước, là cá đã bấu lại tìm mồi rồi. Chỉ cần lấy dao lia một cái dưới nước, là rất nhiều chú bị chém. Cứ thế cho tay xuống vớt lên, mổ bụng vất xuống nước. Cá lại bâu đông hơn, tranh nhau ăn ruột cá. Ta lại lia dao xuống, và cứ vậy chỉ cần một lúc là đã đầy nồi cá to. Đúng như là bắt cá trong chậu nhà mình vậy. Anh em cứ thắc mắc, sao cá ở sông nhiều thế? Chẳng lẽ dân ở đây không bắt cá, không ăn cá bao giờ. Sau này tôi mới biết, người dân Campuchia đánh bắt cá theo mùa, tuyệt đối không bắt cá mùa chúng đẻ trứng. Vậy cho nên lượng cá ở đây ổn định nhưng cái chính là bọn Pôn Pốt không cho dân chúng được tự do bắt cá.

        Cơm nước xong. Mọi người đang giăng võng nghỉ ngơi thì anh em Tiểu đoàn 1 giải đến một thằng tù binh, anh em bắt được trong lúc đi truy lùng địch. Tên tù binh bị trói tay ra đằng sau, mình cởi trần, mặc mỗi cái quần xà lỏn. Nhìn tên này tôi thấy không giống những tên lính Pôn Pốt tôi đã thường gặp. Da không trắng hẳn, nhưng không phải là nước da mai mái, xỉn đen như người Khmer. Nó độ ba mươi tuổi, to béo, có lẽ tên này người gốc Việt hay nước nào đó. Tôi thoáng nghĩ vậy, tên tù binh rất sợ hãi, không giống như những tù binh khác tôi đã hỏi, đã gặp. Là khi hỏi gì, dù nó có hiểu, hay không hiểu. Thì chúng thường hay cười "nhe răng" ra, mắt trắng, răng trắng, da đen, tóc xoăn, rất đặc trưng của người Khmer. Tôi hỏi một vài câu, anh em dịch cho hắn nghe. Hắn cứ khai linh tinh rồi cứ lấm lét nhìn. Một lúc sau, tôi trở về chỗ nằm, nói anh em cứ thẩm vấn tiếp. Khoảng 15 phút, bỗng thấy có tiếng hô đứng lại, đứng lại cả bằng tiếng Việt và tiếng Khmer. Rồi hai loạt AK vang lên. Tôi choàng dậy xách súng chạy ra xem. Đồng chí Riến cùng Sa Chơn đang cầm súng thở gấp kể: Anh em đang hỏi cung, thì hắn vùng lên chạy. Sa Chơn đã bắn, hắn bị trúng đạn chết rồi.

        Tôi nghĩ tình huống quá phức tạp. Mà làm sao thằng này bất ngờ vụt chạy như vậy chứ? Bộ đội Việt Nam và quân đội cách mạng Campuchia rất khoan hồng với tù binh, sao lại bỏ chạy? Tôi báo với đồng chí Đặng Văn Lưa, Chủ nhiệm chính trị về sự việc đáng tiếc ấy. Đồng chí Lưa đi báo cáo với chỉ huy Trung đoàn rồi về nói với chúng tôi: "Dù là địch loại gì thì chúng ta cũng tổ chức mai táng người kia cho tử tế. Nghĩa tử là nghĩa tận".

        Đa số đồng tình, chỉ vài người thấy việc phức tạp, phải chôn cất tên tù binh bèn lỉnh đi làm việc khác. Anh Hinh, cán bộ tuyên huấn được phân công sang cùng tôi làm việc này. Hai anh em hội ý với nhau, rồi anh em tôi ra quyết định mai táng dưới gốc cây hồng xiêm cũng là vị trí dễ nhận thấy để sau này người nào đó tìm bốc cốt. Đất ở đấy rất cứng, đào khó, gần một tiếng sau mới xong. Anh em định cứ thế hất luôn xuống. Tôi không nghe, nói với anh Hĩnh: "Trong điều kiện này, mình cũng nên làm phúc, cũng là biểu hiện tính nhân đạo của Quân đội ta, của chế độ ta. Các đồng chí Campuchia hiểu thêm về con người Việt Nam". Rồi tôi về lấy cái tăng, rồi anh em cũng gói ghém cẩn thận, lấy băng cứu thương buộc quấn theo tay chân, theo cách khâm liệm của người Việt.

        Gần 10 giờ tối công việc mới xong, tôi rửa tay chân, lên võng nằm. Nằm một hồi tôi cứ thao thức, cứ dằn vặt mãi không ngủ được. Cái khuôn mặt, cái hình dáng, và cái cảm giác lạnh đến ghê người của thằng lính Pôn Pốt cứ hiện ra. Cho tới hôm nay, khi tuổi đã đứng, tôi thấy Chủ nhiệm chính trị Đặng Văn Lưa cùng Ban chỉ huy Trung đoàn và cá nhân tôi hành xử như vậy thật đúng. Một chế độ phát triển bền vững cũng chính là nhờ những chính sách nhân đạo, một dân tộc được thế giới ngưỡng mộ cũng là ở chính nghĩa và nhân đạo với cả kẻ thù của mình khi chúng thua trận, đầu hàng dẫu rằng trước đó chúng đã gây tội ác.

        Buổi sáng ngày 09 tháng 01, sau khi ăn sáng xong, Ban chính trị tập trung để chia tay nhà thơ Bùi Minh Quốc, cùng nhà báo đã đi cùng Trung đoàn 273 từ ngày đầu chiến dịch.

        Nhà thơ Bùi Minh Quốc bùi ngùi nói lời cảm ơn chia tay mọi người để trở về Quân đoàn 4. Anh đọc cho mọi người nghe bài thơ anh mới viết, trên đường tiến công cùng Trung đoàn 273. Rồi anh đọc thêm hai bài thơ khác nữa. Tôi không còn nhớ hết những vần thơ, lời thơ ấy của anh. Chỉ ấn tượng, rất ấn tượng ở cái dáng vẻ "lão nông" của anh. Cùng những vần thơ như có tiếng súng tiến công, như có tiếng bom thù. Như có tiếng khóc thét hãi hùng của trẻ thơ, như có lửa cháy. Như có máu chảy, có cả tình yêu lứa đôi hòa quyện. Tôi hỏi nhà thơ: Sao anh đi chiến trường mãi rồi, mà bây giờ anh vẫn phải đi tiếp?

        Anh cười trả lời vui:

        - Ở tòa soạn, ở hội văn nghệ, họ nói bọn mình đã quen ở chiến trường rồi. Đã có nhiều kinh nghiệm trận mạc. Nên ra chiến trường viết thực tế hợp lý hơn! Anh nói đứa em gái mình Bích Ngọc, hiện đang là phát thanh viên ở đài Sài Gòn giải phóng. Thấy mình tiếp tục ra biên giới, cứ gàn mình mãi nói là: "Làm thơ thì cứ gì phải ra trận? Có nhiều nhà thơ ở tại nhà, không biết trận mạc là gì. Mà làm những bài thơ cũng trở thành bất hủ. Cũng được đưa vào trong sách giáo khoa của học đường cho học sinh học. Cớ sao anh vẫn phải đi?" Nhiều người vẫn nghĩ như vậy đó. Anh nhà báo Quân đội thì nói:

        - Anh Quốc thì có bài thơ đọc cho các bạn nghe. Còn tôi nhà báo, thì sẽ có bài trong báo Quân đội và Tạp chí Văn nghệ Quân đội để các bạn thưởng thức sau.

        Tôi còn nhớ, sau lúc đó. Nhà thơ Bùi Minh Quốc và nhà báo bỏ ba lô, xếp hết quân tư trang ra. cầm cái ba lô dốc ngược, anh nhà báo nói: "Các anh làm chứng nhé! Trong ba lô chúng tôi không có một cái gì, gọi là chiến lợi phẩm đâu nhé". Tôi nghĩ hai ông này cẩn thận kỹ càng quá. Có lẽ bởi sáng hôm 07 tháng 01 lúc ở bến phà Niếc Lương. Anh đã cầm xem một cái trống gỗ, trên mặt có bọc da trăn. Loại trống dân tộc mà người dân Campuchia trong cái điệu nhảy Lâm thôn là loại nhịp phách chính để dắt người nhảy. Người ta chỉ vỗ vỗ vào mặt trống, tạo ra tiếng bập bùng lúc nhịp nhàng, lúc dồn dập, sôi nổi. Nghe nói, dân Campuchia mà cứ nghe tiếng vỗ bập bùng của loại trống này là gác tất cả các công việc vất lại hết. Già trẻ, trai gái lại người đung đưa, nhún nhảy theo nhịp trống. Thả hồn theo điệu múa Lâm thôn rất dân gian này.

        Hôm đó, anh đang cầm xem cái trống đánh thử thì gặp ngay Trung đoàn trưởng Trần Măng. Lúc đó Trung đoàn trưởng đang điên đầu, sốt ruột, lo lắng cho Trung đoàn vượt sông nên đã to tiếng như quát nạt nhà thơ về việc lấy, hoặc xem cái trống đó. Nhà thơ không nói gì lặng im mang cái trống ra, nhẹ nhàng đặt vào cái đống hỗn độn những quân tư trang, hòm xiểng, xe bò kéo bên đường ấy. Đó cũng là hành xử của người văn hóa cao, không thèm chấp nhặt, tự ái trước cơn thịnh nộ của người khác.

        Tám giờ sáng, anh Dũng, cán bộ quân lực sang tìm tôi nói: "Anh đã điều hai đứa lên rồi đấy. Phú có sang nói chuyện với chúng nó không". Tôi đi cùng anh Dũng sang gặp Hùng và Xướng có cả Trung đoàn phó và tham mưu phó ở đó. Đang giao nhiệm vụ cho anh em đi nhận ô tô. Tôi nói trong thành phố nghe anh em nói: "Bên kia cầu có khu để rất nhiều ô tô mới. Hùng với Xướng nói luôn. Anh đi cùng giúp tôi với nhé". Tôi về gọi thêm Sa Chơn trong đội công tác rồi đi vào trong thành phố đến chỗ bãi để xe. Đúng là khu này có mấy dãy xe mới nguyên. Sau khi kiểm tra xe, Xướng nói: "Xe không đề được anh Phú ạ". Riêng cậu Hùng thì đúng là không biết gì về kỹ thuật xe ô tô nên cứ đứng lóng ngóng, ngượng ngùng. Xướng thanh minh tiếp: "Em chỉ biết cầm lái chứ có biết gì về sửa chữa đâu". Thật may là ngày xưa tôi đi học cơ khí, và đã có 6 tháng chuyên đi phụ sửa chữa ô tô, nên cũng có một số hiểu biết. Tôi bất đắc dĩ trở thành người sửa xe. Quan sát lần mò một hồi, tôi nói ngay với mọi người xe này còn mới, chưa có ắc quy điện. Rồi nói Xướng và Hùng sang tìm ở xe khác, hay trong kho có ắc quy thì lấy về lắp. Hai anh em vào trong nhà kho thì thấy ngay cả đống ắc quy xếp trong đó. Hùng và Xướng khênh ra. Tôi lại lọ mọ nghiên cứu cách lắp đặt ắc quy, rồi dấu nối điện cho xe. Thế rồi cũng đấu điện được đúng. Xướng bật chìa khóa, đề máy, một lúc thì máy nổ. Mọi người òa vui. Xướng chỉnh lại cái ghế ngồi cho hợp lý rồi tăng ga vào số vọt lên rất thành thạo nhưng hơi có phần mạnh bạo.

        Xướng chạy thử một vòng rồi nhiều vòng nữa. Như vậy là việc lấy và điều khiển chiếc xe mới đã hoàn tất. Tôi nói bấy giờ hai ông xem lấy thêm một bình ắc quy nữa đề phòng và lấy các thùng dụng cụ sửa chữa. Ông Xướng phải dạy ngay cho ông Hùng lái xe. Vì ở đây kho rộng tập lái được. Rồi tôi quay sang nói với Hùng. Bằng mọi giá sáng nay ông phải biết lái, biết điều khiển xe đấy nhé.

        Chúng tôi trở về nơi đóng quân. Sau khi ăn cơm xong thì cùng Ban 5 và mấy anh em trong đội công tác, ra khu vực đầu cầu, hình như nơi đây trước kia là chợ xép, tổ chức phấn phát số hàng hóa mà Ban 5 đã thu được trong thành phố cho nhân dân. Khỏi phải nói là mọi người vui sướng như thế nào khi nhận được đủ thứ nào là vải vóc, quần áo, mì chính, đường, sữa cùng các loại nhu yếu phẩm khác. Nhân dân cùng đồng thanh hô vang liên tục để chào mừng, cảm ơn bộ đội Tình nguyện Việt Nam và bộ đội Cách mạng Campuchia". Đến khoảng 3 giờ chiều khi số hàng hóa trên hai xe ô tô cũng đã được phân phát hết, thì cũng là lúc nhận được lệnh di chuyển vào sâu bên trong. Anh em Trung đoàn bộ tiếp tục hành quân dọc phía Đông Bắc sông Tông Lê Sáp. Rồi Trung đoàn bộ dừng chân, ngay đối diện với Hoàng Cung.

        Nơi đây có trận địa pháo phòng không 100 ly còn mới tinh nằm rải rác. Tổng số có 8 khẩu, chắc chúng mới đưa về xây trận địa hòng bảo vệ Phnôm Pênh. Ngắm súng dầu mỡ còn bám đầy nòng hình như chúng chưa bắn thử lần nào. Các nòng pháo đang được bịt đầu vươn lên trời đều quay về hướng Đông Bắc. Xe xích kéo pháo, những thùng đạn pháo vàng ươm còn nguyên đai nguyên kiện xếp đầy xung quanh các khẩu pháo. Các đơn vị bộ binh của ta và Quân đội Cách mạng Campuchia đang truy kích địch, nhanh chóng dọn dẹp chướng ngại vật, chất nổ tạo môi trường thật bình an để chính quyền bạn vào thành phố.

        Tôi phóng mắt nhìn ra, dọc bên phải con đường sát sông này là cao, còn phía bờ sông chỉ có bãi cây lúp xúp như khu rừng nhỏ. Người Campuchia rất ý thức tạo môi trường sống sạch đẹp. Nhà cửa trong thành phố, nhất là gần Hoàng Cung hay khu di tích không xây cao vượt quá hai ba tầng. Môi trường sống không chỉ tạo nên sức khỏe tốt mà còn cho con người tính cách khoan hòa, lịch lãm, ung dung. Nhân dân Campuchia không tham lam, trước cửa mỗi nhà đều có thùng nước, có cả bánh trái mời khách qua đường dùng. Từ việc đó mỗi gia đình, phum sóc đã giáo dục thế hệ sau nối tiếp thế hệ trước lòng từ thiện.

        Ban 5 nấu cơm cho anh em, bữa cơm hôm nay có món tôm hùm và tôm càng xanh rất to. Nghe nói là sư đoàn thu được trong các kho đông lạnh tại sân bay. Số hàng hóa thực phẩm này, đang đợi xuất sang Trung Quốc. Sư đoàn cho phép Phòng Hậu cần tận thu và chia cho các đơn vị. Đúng là đời lính chưa bao giờ được nhìn, được ăn những con tôm to đến thế. Chỉ có điều là không có rau. Đúng là không được phép hái rau, hái cà chua. Kể cả mấy vườn hành rất tốt ngay đây, cũng không ai được phép đụng đến. Tôi còn nhớ, Tiểu ban cán bộ tổ chức nấu canh bằng những thứ rau hái được quanh đó. Đang nấu thì Chính ủy Diệp Xuân Ánh đi qua hỏi: "Các đồng chí nấu gì đấy? " Đồng chí Trần Đình Tuấn, Trưởng Tiểu ban trả lời: "Báo cáo Chính ủy anh em hái được ít nắm rau dại cải thiện". Ai ngờ anh Ánh hạ một câu vô cùng thâm thúy: "Rau dại nhưng mà người khôn". Rồi anh bảo, các đồng chí không đọc nội quy sao mà làm thế. Mấy anh em đang nấu canh, đứng ngây ra, chẳng hiểu sao chỉ nồi canh rau tập tàng đồng nội mà lại bị quy vào một câu nặng đến vậy. Và rồi họ dập bếp lửa bỏ nồi canh đi. Mặt anh em đều rất buồn vì việc bình thường lại bị nâng lên thành bản chất. Rồi từ chuyện ấy lan truyền câu nói: "Rau dại nhưng người khôn" trở thành câu cửa miệng vui của lính trong Trung đoàn 273, khi có vấn đề gì cần nói về vấn đề dân vận. Không ngờ câu nói ấy trở thành câu thành ngữ của lính Trung đoàn 273 rồi lan tỏa sang các đơn vị khác trong sư đoàn 341.

        Sáng hôm sau ngày 10 tháng 01, anh em Tiểu đoàn 3, dong đến một "tù binh" mặc quần áo lính Pôn Pốt. Nhưng lại là người Việt nói tiếng Việt. Anh em nói: "Tù binh" khai là lực lượng đặc biệt của mình, nhảy dù xuống đêm 05 tháng 01. Cách Hoàng Cung hai cây số về phía Bắc. Sau khi tôi cùng anh em thẩm vấn, thì thấy tù binh khai đúng như vậy. Đây là lực lượng đặc biệt của ta. Lực lượng này có 36 người, được huấn luyện ở Thủ Đức. Có 14 người Campuchia, còn lại là bộ đội Việt Nam. Sau khi được máy bay trực thăng thả xuống phía Bắc Hoàng Cung khoảng hai cây số. Thì lấy thuyền đóng vai lính Pôn Pốt, với nhiệm vụ xuôi xuống, vào Hoàng Cung cứu Quốc vương Norodom Sihanouk đang bị Pôn Pốt giam lỏng ở đó ba năm nay. Nhưng bọn Pôn Pốt bảo vệ khu vực này rất đông bắn trả quyết liệt, bộ đội ta nhiều người hy sinh, còn người này bơi được sang bờ Bắc. Sau đó, chúng tôi đón được. Sau này qua hồi ký Norodom Sihanouk Người tù binh Khmer Đỏ, chúng ta được biết, đêm ngày 06 tháng 01 năm 1979, bè lũ Pôn Pốt đã nhanh chóng chuyển vợ chồng quốc trưởng Nrodom ra nước ngoài như là để phóng thích.

        Chúng tôi gặp được đồng chí bơi sang bờ Bắc. Đồng chí ấy cho chúng tôi một mật khẩu nhờ báo gấp lên cấp trên. Tôi đã báo lại với Trung đoàn và báo gấp lên sư đoàn. Sau khoảng chưa đến 30 phút đã thấy có một chiếc ca nô rẽ nước từ bên Hoàng Cung sang đón. Hai đồng chí sang đón rất cảm ơn anh em Trung đoàn 273:

        Cấp trên và chúng tôi đang rất sốt ruột, mong tin của lực lượng đặc biệt này. Cảm ơn các đồng chí đã đón được anh em.

        Rồi cùng lực lượng đặc biệt xuống ca nô về bên kia sông.

        Như vậy, không phải chỉ có Quân đoàn 4 tiến vào Phnôm Pênh đầu tiên. Trước đó có những lực lượng đặc biệt nữa. Các anh là những chiến sĩ đặc công, quân báo đi trước để làm nhiệm vụ đặc biệt, cứu những người đang bị bè lũ Ang Ka giam giữ trong thành phố hay giữ mục tiêu quan trọng không để địch phá hủy trước khi tháo chạy. Một trong ba mươi sáu chiến sĩ ấy được bộ đội Tiểu đoàn 3 bắt, sau đó tôi trực tiếp phỏng vấn và nhận ra người của mình nên nhanh chóng đề nghị ban chỉ huy báo lên cấp trên để họ tiếp tục làm nhiệm vụ đặc biệt. Sau này, chúng tôi được biết, ba mươi sáu đồng chí ấy đã chiến đấu quả cảm và ba mươi lăm người đã anh dũng hy sinh.

        Trong những ngày này, cuộc cách mạng chân chính của nhân dân Campuchia với sự giúp đỡ chí tâm, chí tình của nhân dân Việt Nam, trực tiếp là Quân Tình nguyện Việt Nam, cùng Lực lượng Cách mạng cứu nước Campuchia đã giải phóng thủ đô Phnôm Pênh, giải phóng đất nước Chùa Tháp.

        Nhân dân Campuchia già trẻ, gái trai, đang vui với hạnh phúc lớn thoát khỏi họa diệt chủng, gia đình sum họp, đất nước hồi sinh của cuộc sống. Như đồng bào miền Nam nước ta năm 1975, nhân dân Chùa Tháp đang như trong mơ. Thậm chí, nhiều người còn không dám, chưa dám tin là mình thật sự thoát khỏi ngục tù đen tối, đầy đau thương chết chóc. Trong những tháng ngày qua, dưới sự cai trị của bọn đao phủ Pôn Pốt, bọn Ăng Ka, các công xã, trại tập trung. Thực chất toàn đất nước, đâu đâu cũng chỉ thấy dưới mặt đất là lũ áo đen ghê sợ, trên tay đứa nào cũng có ngoài súng ra còn có một cái búa lưỡi rìu sắc lẹm. Chúng sẵn sàng đập vào đầu mọi người và cả hàng đoàn người dân vô tội. Những người dân thành phố, những bác sĩ, những trí thức, những nhà khoa học. Hay tất cả trẻ em là con cái họ. Bọn Ăng Ka xếp vào dân loại ba. Dân loại ba là người thành phố, trí thức quen ăn bám, nếp sống tư sản nên cần phải tiêu diệt, cần phải cải tạo hay loại bỏ. Giống như bọn Đức quốc xã, tiêu diệt người Do Thái trong đại chiến thế giới lần thứ 2. Chúng xây dựng chế độ xã hội không có tiền, không có chợ. Không có trường học, không có bệnh viện. Đất nước Campuchia là đất nước của đạo Phật rất truyền thống mà giờ đây chúng phá hết cả đền chùa, tiêu diệt tàn sát cả những người tu hành đều bị xếp vào thành phần xấu cần loại bỏ khỏi xã hội. Trong những đống xương người ở trại tập trung, giữa rừng có rất nhiều hài cốt của đủ các lứa tuổi.

        Dưới đất là trại tập trung, những cánh đồng chết, trên không trung là từng bầy quạ đen, bẫy kền kền như những đám mây, chúng đã ăn no nê xác súc vật, xác người. Một đất nước rơi vào thảm họa như vậy đó. Đến cây thốt nốt, những rừng cây thốt nốt rất đặc trưng của đất Campuchia cũng mất sức sống, tàn lá rũ xuống bởi những đám cháy đốt rừng làm rẫy, đốt cỏ làm ruộng. Những tàu lá ngả nghiêng, đu đưa vật vã trong trong gió bão, tựa bàn tay bấu víu vào không trung.

        Mặt trời đã lên cao. Những tia nắng đầu tiên của ngày mới làm ấm lòng người. Bừng lên sức sống mới. Nhưng những tia nắng mới chưa thật đủ sức nóng để xua đi tất cả những mây mù, những bóng ma, những tên đao phủ, những thần chết, những lũ quỷ khát máu. Chúng cũng đã rất nhanh chân chạy trốn vào rừng, sát Biên giới Thái Lan. Rồi từ đó chúng lại được bọn quan thầy hà hơi tiếp sức, bắt đầu củng cố lại lực lượng, củng cố lại dũng khí, quay lại chống phá Cách mạng. Thế là chỉ sau mấy ngày được bình yên, những người dân vô tội lại bị cướp bóc hãm hại. Nhân dân những làng xa trục đường giao thông, những cụm dân cư bị chúng lùa vào trú ngụ trong rừng sâu. Xa các đô thị, xa thành phổ, bắt đầu bị chúng giết hàng loạt. Thậm chí chúng đã tổ chức cả cấp Tiểu đoàn, Trung đoàn, sư đoàn. Có cả xe tăng, cả pháo binh yểm trợ. Điên cuồng tấn công vào các lực lượng cách mạng. Gây cho ta một số tổn thất. Thậm chí một số vùng đã được giải phóng, đã bị chúng chiếm lại gây nên những hoang mang cho dân. Gây khó khăn cho các cấp chính quyền vẫn còn rất non trẻ của bạn.

        Vì vậy, cuộc chiến của quân và dân Campuchia và các đơn vị tình nguyện Việt Nam còn phải tiếp tục còn phải đổ máu, còn phải hy sinh, để đi đến thắng lợi cuối cùng. Trước tình hình trên, Bộ chỉ huy liên quân Campuchia - Việt Nam đã quyết định:

        - Các lực lượng vũ trang trên chiến trường Campuchia phải triển khai ngay nhiệm vụ chiến đấu. Kiên quyết truy quét, tiêu diệt tàn binh còn đang rất mạnh của địch. Không cho chúng kịp tổ chức, củng cố, xây dựng căn cứ quân sự. Tiến hành chống phá cách mạng Campuchia. Chúng ta vừa phải tiến công truy quét tàn quân địch vừa nhanh tiến công vào sâu trong rừng để cứu dân, giải phóng dân. Phải đưa hàng vạn, hàng chục vạn người dân vô tội đang bị chúng kìm giữ trở về quê hương, thoát khỏi sự quản lý giam cầm dưới nanh vuốt, lưỡi búa tử thần của bọn Ăng Ka bọn Khmer đỏ khát máu.

        Những đơn vị hoạt động ở phía sau, phải nâng cao cảnh giác. Xây dựng tinh thần chiến đấu thật cao, cảnh giác trước những âm mưu và thủ đoạn mới của địch. Ra sức tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân, để mọi người đều hiểu rõ bản chất, hiểu rõ tội ác của tập đoàn phản động Pôn Pốt - Yiêng Xa Ri. Để nhân dân phát hiện số địch đang hoạt động hai mặt trong chính quyền. Để nhân dân góp phần quan trọng trong việc xây dựng chính quyền nhân dân các cấp, và lực lượng dân quân tự vệ vững mạnh.

        Quân đội nhân dân Việt Nam, đại diện là Quân Tình nguyện phải phát huy cao hơn nữa chủ nghĩa yêu nước và tinh thần quốc tế vô sản cao cả, giúp đỡ chính quyền bạn giữ vững thành quả thắng lợi đã giành được, bằng chiến thắng vang dội ngày 07 tháng 01 năm 1979.

        Chấp hành mệnh lệnh trên, Bộ Tư lệnh Quân đoàn 4 đã giao nhiệm vụ cho sư đoàn 341 bảo vệ thủ đô Phnôm Pênh ở hướng Tây Nam. Truy quét tàn binh địch trên địa bàn tỉnh Công Pông Xpư. Bảo vệ, giải tỏa, thông đường số 4 từ Phnôm Pênh đi cảng Công Pông Xôm. Thế là cán bộ chiến sĩ sư đoàn 341 cùng toàn Quân Tình nguyện Việt Nam bắt đầu bước vào giai đoạn mới của cuộc chiến. Với vô vàn những khó khăn, gian khổ, đổ máu cùng sự hy sinh. Cuộc chiến dài, cực kỳ khốc liệt bắt đầu từ những ngày này.

        Tỉnh lỵ Công Pông Xpư nằm trên trục đường số 4. Cách thủ đô Phnôm Pênh 48km về phía Tây Nam. Từ thị xã này kéo dài về phía Bắc - Tây Bắc là rừng núi, nối liền với tỉnh Cô Công. Hướng Bắc - Đông Bắc cũng là rừng đại ngàn tiếp giáp với tỉnh Pua Xát - Công Pông Chư Năng, Bát Đam Bong và kéo dài tới tận biên giới Thái Lan. Rừng núi đại ngàn nối tiếp nhau đã tạo thành một vành đai chiến lược quan trọng. Những năm trước, tập đoàn phản động Pôn Pốt đã dựa vào những rừng núi hiểm trở này để thực hiện chiến tranh du kích với chính quyền Lon Non. Thời gian đó, chúng chưa bộc lộ tính chất phản động, diệt chủng nên đã tổng tiến công, giành thắng lợi vào ngày 17 tháng 4 năm 1975. Nhưng khi vào thành phố, phum sóc, ngay lập tức chúng bộc lộ âm mưu diệt chủng giấu trước đó là đuổi dân ra khỏi nơi cư trú, thanh trừng phần tử được coi là giàu có, quan hệ với chính quyền cũ, giết tất cả những ai chúng nghi ngờ chống đối Ăng Ka. Chỉ một thời gian ngắn, chúng biến đất nước Chùa Tháp đâu cũng có trại tập trung, hố chôn người, về đối ngoại, chúng xâm chiếm Việt Nam dọc biên giới Tây Nam và đã đốt phá làng mạc, giết dân Việt Nam như đổi với dân Campuchia.

        Hiện nay, trong tình hình mới, để tiến hành chiến lược chiến tranh lâu dài với Việt Nam, bọn Pôn Pốt vẫn chọn tỉnh này, khu vực rừng núi này làm những khu tổng kho hậu cần, vũ khí chiến lược của chúng.

        Toàn bộ vũ khí, đạn dược, phương tiện chiến tranh của bọn phản động nước ngoài chi viện được chuyển sang cảng Công Pông Xôm theo đường số 4 đều dồn về đây để chung chuyển và phân phát đi cho khắp nơi. Chúng cũng đang xây dựng một tuyến đường sắt hiện đại từ cảng về Công Pông XPư. Khi chúng ta vào chiếm lĩnh thị xã vẫn còn hàng vạn tấn vũ khí, đạn dược, phương tiện chiến tranh, chúng không thể chuyển cất giấu hết vào rừng. Có rất nhiều khu kho lớn rộng hơn cả khu tổng kho Long Bình - Biên Hòa. Nhiều khu đã bị lực lượng không quân của ta oanh kích, cháy nổ nhiều ngày liên tiếp.

        Sau cú choáng váng của đòn đánh tổng tiến công của bạn. Cùng các đơn vị Quân Tình nguyện Việt Nam ngày 07 tháng 01. Chỉ sau ít ngày, bọn Pôn Pốt đã nhanh chóng tụ tập lại. Phần lớn lực lượng của Quân khu Tây Nam cùng toàn quân của các sư đoàn 703, 221, 340 và đoàn 152 lính thủy đánh bộ của Pôn Pốt. Hội tụ về hướng Bắc - Tây Bắc và Tây Nam thị xã Công Pông.

        Ở phía Bắc đường số 33, là tàn quân của các sư đoàn 230, 310, 270 cùng Văn phòng 870 ( Văn phòng Trung ương Đảng của Pôn Pốt). Bộ Tổng tham mưu của Pôn Pốt đóng ở khu Âm Leng phía Bắc thị xã Công Pông Xpư khoảng 60km.

        Trước tình hình đó, theo điều động của Quân đoàn 4, ngày 04 tháng 01 năm 1979, sư đoàn 341 đưa Trung đoàn 266 lên thay vị trí của Trung đoàn 10, sư đoàn 339 tại thị xã Công Pông Xpư. Trung đoàn 270 đứng chân trên tỉnh lộ 33, cách thị xã mười lăm cây số về phía Bắc - Tây Bắc. Trung đoàn 273 đứng chân trên tỉnh lộ 26. Cách thị xã khoảng mười cây số.

        Sư đoàn bộ, Trung đoàn pháo 55, cùng các đơn vị trực thuộc đóng quân ngay tại thị xã Công Pông Xpư và khu vực nhà máy đường.

        Sau khi ổn định vị trí đóng quân, các đơn vị bắt tay ngay vào nhiệm vụ truy quét địch và vận động nhân đân. Xây dựng chính quyền trên tỉnh lỵ Công Pông Xpư.

        Theo đài kỹ thuật của ta. Trên địa bàn đảm nhiệm của sư đoàn 341 ngày 18 tháng 01 địch đã tập trung về các lực lượng sau:

        - Sư đoàn 703 ở khu vực núi Lô Via phía Bắc đường số 4 đối diện trực tiếp với Trung đoàn 270 của ta.

        - Sư đoàn 221 và 152 ở khu vực núi Voi, phía Nam đường số 4 đối diện trực tiếp với Trung đoàn 273.

        - Sư đoàn 340 ở khu vực Nam - Tây Nam thị xã, đối diện trực tiếp với Trung đoàn 266.

        Bọn Pôn Pốt bắt lính lập nên các đơn vị địa phương. Lực lượng này lợi dụng địa hình phức tạp của rừng núi tăng cường hoạt động, khi thì phân tán, khi thì tập trung, hòng xen kẽ giữa các đơn vị của ta và lực lượng quân đội bạn để phục kích, đánh phá đường giao thông, chặn đánh bộ đội ta hành quân. Hoặc tối tối, tiến công vào các phum xã mới thành lập giết dân, giết cán bộ chính quyền mới. Chúng tổ chức bao vây, bu bám, chia rẽ đơn vị của ta. Tổ chức rất nhiều đội bắn tỉa. Gây rất nhiều khó khăn cho chúng ta. Với lực lượng đang còn rất mạnh. Được dồn từ các địa bàn về đây, nên mật độ các sư đoàn, Trung đoàn, Tiểu đoàn, cùng các lực lượng vũ trang khác. Cộng với chính quyền các công xã, các Ăng Ka ở khu vực Công Pông Xpư là rất đông.

  
        Ở nước ngoài, trên trường quốc tế, thì thủ lĩnh Pôn Pốt, lúc nào cũng đi kèm với ông cựu Hoàng Xianun. Cùng với dàn hợp xướng kèn trống, dàn dựng rất công phu của Bành trướng Bắc Kinh. Đang bị đau. Chúng vô cùng tức tối, chúng lồng lộn như điên khi nếm đòn đánh thọc sâu, phá vỡ tuyến phòng thủ nhiều lớp của chúng. Địch không lường được sức mạnh của Lực lượng cứu nước Campuchia lớn mạnh nhanh đến thế. Nhưng chúng chưa từ bỏ âm mưu chiếm lại vùng giải phóng. Chúng lớn tiếng vu cáo Việt Nam, cho rằng sau khi thắng Mỹ, đã tự cho mình là mạnh nhất khu vực, mạnh nhất thế giới, nên bắt đầu đi xâm chiếm, đi thôn tính các nước nhỏ láng giềng. Ấm mưu hòng đổi trắng thay đen của chúng bị chính nhân dân đất nước Chùa Tháp vạch mặt. Trên đất nước thanh niên xung phong nhập ngũ, mong ước của họ là được gia nhập Lực lượng Cách mạng cứu nước Campuchia để trả thù nhà, đền nợ nước.

        Thực ra, nếu quan sát viên của các nước trong Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc không tới Campuchia để chứng kiến một xã hội, một dân tộc, một đất nước với hàng triệu người bị đày ải, chém giết trong nhà tù, trong trại tập trung của bè lũ diệt chủng thì khó hình dung tội ác tập đoàn Pôn Pốt - Yêng Xa Ry - Khiêu Xăm Phon. Trong chế độ ấy chúng cấm ngặt nhà báo nước ngoài đến Campuchia và phần lớn các nhà báo trong nước bị giết hại nên thông tin không lọt ra ngoài được. Cho tới khi các đoàn khảo sát của Liên Hợp Quốc tới biên giới Việt Nam - Campuchia và cả đất nước Chùa Tháp để thấy được sự gây chiến, lấn đất biên giới, giết hại dân Việt Nam ở biên giới rất dã man, được thấy thực tế thảm cảnh của đất nước Campuchia sau ba năm chế độ Pôn Pốt cầm quyền. Đó là những cánh đồng chết, những nhà tù, những bãi xương người, hàng đống sọ người mà vết chém còn lưu trên đó. Họ đã gặp hàng vạn nhân chứng sống, từ em nhỏ đến các cụ già, các nhà tu hành, các tầng lớp nhân dân kể tội ác diệt chủng, có một không hai trên thế giới, thì họ mới vỡ lẽ ra thảm họa diệt chủng thật kinh khủng. Từ đó họ thấy được công lao của Việt Nam giúp nhân dân Campuchia đánh đổ bè lũ diệt chủng rất to lớn.

        Dư luận đã hiểu ra và dần ủng hộ Việt Nam. Nhiều nước đánh giá sự giúp đỡ của Quân Tình nguyện Việt Nam là việc làm đúng, kịp thời, vì công lý để cứu nguy cho một dân tộc bị họa diệt chủng.

        Nhưng rất nhiều thế lực phản động khác vẫn cố tình không công nhận thực tế đó, vẫn bôi xấu Việt Nam, cố tình biện luận: "Dù sao đó cũng vẫn là việc nội bộ của một nước là vi phạm vào các công ước Quốc tế"... Và chúng lấy cớ đó xù các khoản viện trợ. Bồi thường chiến tranh mấy tỷ USD mà chúng ta đã thỏa thuận với Mỹ cùng một số nước khác đã cam kết cùng hỗ trợ, bồi thường cuộc chiến tranh theo công ước quốc tế mà Mỹ cùng các đồng minh can dự.

        Đúng là trong những ngày này chúng ta đang gặp rất nhiều khó khăn trên chính trường quốc tế. Nền kinh tế trong nước chưa kịp vực dậy sau cuộc chiến tranh dài. Lại phải bước vào cuộc chiến mới, hao người tốn của. Các nước tập trung đòi nợ. Những món nợ ngày xưa ủng hộ, viện trợ ta, giúp ta đánh Mỹ. Cùng với một số chính sách cải tạo kinh tế của chúng ta, không thật phù hợp với tình hình mới. Cứ rập khuôn theo cách quản lý như ở miền Bắc thời chiến tranh. Chiến tranh bao cấp là đúng, nhưng hòa bình muốn kinh tế có động lực phát triển phải xóa bỏ bao cấp. Vì chưa hiểu nên chúng ta vẫn áp dụng bao cấp lên cả nước. Điều đó dẫn tới đời sống của nhân dân, nhất là các khu vực tỉnh miền Nam thấp hơn bao giờ hết. Làm giảm sự tin tưởng của các tầng lớp nhân dân. Như vậy những người lính ở chiến tuyến, chịu ảnh hưởng ngay, ảnh hưởng rõ nhất về sự thiếu hụt trang thiết bị, cơ sở vật chất, hậu cần, đời sống của người lính.

        Trong bối cảnh đó "Văn phòng 870" của Pôn Pốt chỉ thị cho quân Pôn Pốt phản công: "Chiếm lại những địa bàn quan trọng, tiến tới giành toàn bộ đất nước". Thế là cuộc đọ súng cùng với đọ trí dũng vô cùng gay cấn bắt đầu.

         Theo kịch bản đó. Đúng 5 giờ sáng ngày 21 tháng 1 bọn lính địch mở đợt tổng phản công trên toàn tuyến phòng ngự của sư đoàn 341.

        Ở hướng Bắc đường 26, chúng dùng 3 Tiểu đoàn thuộc sư đoàn 221 cùng với xe tăng, thiết giáp yểm trợ. Đã liều lĩnh, điên cuồng tiến công, bao vây uy hiếp Tiểu đoàn 2 của Trung đoàn 273 đang bảo vệ Đông Nam thị xã Công Pông Xpư. Việc chúng dùng lực lượng lớn cấp Trung đoàn, có cả xe tăng, thiết giáp cùng pháo binh chi viện, chủ động tiến công ta, cũng làm cho ta bất ngờ. Nhất là anh em Tiểu đoàn 2.

        Chúng tổ chức bao vây chặt Tiểu đoàn 2. cắt đứt liên lạc bằng hữu tuyến với Trung đoàn bộ. Liên tục tiến công vây hãm. Làm cho tình hình chiến sự ở khu vực Tiểu đoàn 2 rất căng thẳng. Thậm chí, chúng tập kích, thay nhau tiến công. Quần đảo làm cho anh em không nấu được cơm. Phải bỏ bữa nhịn đói, hoặc phải sử dụng lương khô, lương thực dự trữ.

         
        Chỉ huy Trung đoàn 273 vô cùng lo lắng. Rất sốt ruột, trước tình hình diễn biến của chiến sự. Các đơn vị khác cũng bị chúng vây và tấn công. Nên chưa có cách nào chi viện cho nhau, nhất là chi viện cho Tiểu đoàn 2. Anh em hy sinh, bị thương nhiều. Nhưng phải để ngay tại vị trí của từng Đại đội, Tiểu đoàn. Mà chưa có cách nào chuyển về phẫu của Trung đoàn được. Quân số bị thương mỗi giờ một tăng. Nhưng trước sự bao vây chặt của Pôn Pốt. Cán bộ chiến sĩ Tiểu đoàn 2 đã rất dũng cảm chiến đấu, bám giữ chốt. Trừ những chốt độc lập, râu tôm bị rơi vào tay Pôn Pốt. Còn lại Tiểu đoàn 2 đã giữ vững được trận địa. Đánh lui nhiều đợt tấn công của Pôn Pốt.

        Cường tập, tấn công ào ạt mà không nhổ được chốt. Bọn Pôn Pốt thay đổi chiến thuật là: Bao vây 0 ép. Rồi từ xa bắn pháo, cùng các hỏa lực khác vào đội hình ta. Hiểm độc nhất là chúng dùng nhiều súng bắn tỉa. Gây cho ta không ít thương vong.

        Sáng ngày 23, ban chỉ huy Trung đoàn điều Tiểu đoàn 3, cơ động từ hướng đường 33 lên chi viện cho Tiểu đoàn 2. Tiểu đoàn 3 vừa di chuyển ra khỏi vị trí tập kết đã bị hai đơn vị cấp Tiểu đoàn Pôn Pốt chặn đánh. Như vậy là chúng đã điêu nghiên kỹ các vị trí đóng quân của ta. Chúng đã lên kế hoạch từ trước tương đối cụ thể. Nên rất nhanh chúng bu bám, ngăn chặn, hòng không cho Tiểu đoàn 3 cơ động ứng cứu Tiểu đoàn 2. Thế là trận chiến đấu ngoài công sự giữa Tiểu đoàn 3 cùng hai Tiểu đoàn của Pôn Pốt diễn ra vô cùng gay cấn và ác liệt. Anh em Tiểu đoàn 3 xung phong nhiều lần. Nhưng chúng cứ như dây co, tiến lùi giữ khoảng cách bám các đơn vị. Ta dừng thì chúng lại chủ động tiến công. Dẫn dắt quân ta vào thế đánh của chúng. Đến khu vực nhiều tre gai có lợi cho chúng thì chúng chốt cứng. Trong khi anh em mình thì đang ở thế bất lợi, phơi đội hình ra giữa trảng trống.

        Vào thời điểm 8 giờ sáng cùng ngày, tôi với đồng chí Riến và ba anh em trong đội công tác đến phum gần đó để tổ chức xây dựng chính quyền, tuyên truyền giải thích, vận động nhân dân về tội ác của bọn Pôn Pốt diệt chủng, phát động nhân dân cùng các lực lượng võ trang. Cùng sự giúp đỡ của Quân Tình nguyện Việt Nam. Để nhân dân quyết tâm tiêu diệt bọn Pôn Pốt để cuộc sống hòa bình lâu dài. Khoảng trăm người dự mít tinh thật vui. Mọi người bầu ra được một phum trưởng, hai phum phó cùng các tổ chức khác. Khí thế của dân thật sôi động. Tội ác của tập đoàn Pôn Pốt- Yêng Xa Ri thì ai cũng đã biết. Anh em tôi giải thích sâu về việc có mặt của Quân Tình nguyện Việt Nam cứu giúp cách mạng và nhân dân Campuchia. Đến 10 giờ bà con mời chúng tôi ăn cơm. Trong lúc tiếng súng của Tiểu đoàn 3 và bọn Pôn Pốt vẫn vọng đến căng thẳng. Chúng tôi cho bà con giải tán rồi đi về hướng Tiểu đoàn 3. Sở chỉ huy của Tiểu đoàn 3 cách đó khoảng gần một cây số, trời nắng như đổ lửa chỉ có một dòng mương cạn nước, xung quanh khu vực toàn là bụi tre gai. Bộ đội ta vô cùng gian khổ với nỗi thiếu nước ngọt.

        Đồng chí Phan Sĩ Thống, Tiểu đoàn trưởng. Năm 1975 anh là trợ lý tác chiến Tiểu đoàn 1. Anh em tôi rất thân nhau. Bây giờ, khuôn mặt Tiểu đoàn trưởng Thống đỏ gay, mồ hôi đầm đìa trông rất mệt mỏi. Anh gào lên trong máy bộ đàm chỉ huy các Đại đội tiến công. Chung quanh là các đồng chí chính trị viên cùng các trợ lý. Các đồng chí thông tin, trinh sát vây quanh. Nhìn nét mặt ai cũng thấy căng thẳng. Bộ đội đã rất cố gắng nhưng không thể phát triển lên được. Tiếng súng, tiếng đạn của kẻ thù vẫn bắn trả điên cuồng. Tiếng đạn nhọn chiu chít về sở chỉ huy. Các bụi tre gai cùng lá cây khô cháy nổ nốt đôm đốp. Khói khét lẹt giữa trưa nắng. Điểm thêm tiếng nổ ùng oàng, ùng oàng của B40 - B41, cối, pháo. Làm cho tình hình cùng bức tranh chiến trận càng thêm khốc liệt.

        Mọi người thoáng bừng vui khi tôi và anh em trong đội công tác đến. Sau mấy câu chào hỏi cùng mọi người. Tiểu đoàn trưởng Thống nhìn tôi thay cho câu chào. Rồi tiếp tục cầm tổ hợp báo trực tiếp với Trung đoàn. Báo cáo tình hình diễn biến của Tiểu đoàn 3 gặp khó khăn. Có dấu hiệu xấu, xin chỉ thị của Trung đoàn. Nhìn dáng mệt mỏi của Tiểu đoàn trưởng Thống. Tôi nói mọi người pha nước đường cho Tiểu đoàn trưởng. Rất may, khi vào trong phum, lúc về bà con trong phum cho ít đường thốt nốt cục cùng gói me chua khô. Anh em cho đường cùng bóp me vào quậy, chế biến ngay được thứ nước giải khát lý tưởng để mời Tiểu đoàn trưởng cùng mọi người uống.

        Nước đường thốt nốt cùng vị chua của những quả me lúc này làm giảm sự căng thẳng mệt mỏi cho Tiểu đoàn trưởng cùng anh em. Nhưng trước tình hình chiến trận gay go, Tiểu đoàn trưởng Thống vẫn có phần nản. Hình như anh thấy bất lực vì tình huống đang diễn ra ngày càng khó khăn phức tạp, quân số thương vong được báo về ngày càng nhiều.

        Lúc đó, tôi nói với Tiểu đoàn trưởng Thống cùng ban chỉ huy: "Các anh thật bình tĩnh, đợi xem ý Trung đoàn xử lý thế nào ?" Tôi bàn với đồng chí chính trị viên Tiểu đoàn cho anh em trong đội công tác phát loa kêu gọi bọn lính Pôn Pốt hạ vũ khí ra trình diện.

        Anh Thống trao đổi với ban chỉ huy, mọi người đồng ý về kế hoạch địch vận của tôi. Tôi nói đồng chí Riến cùng tổ công tác mang loa ra cách vị trí chỉ huy Tiểu đoàn 3 khoảng năm chục mét, tìm một vị trí thích hợp có vật che đỡ, gác loa lên một chạc cây, rồi đọc lời kêu gọi của mặt trận đoàn kết các dân tộc Campuchia, lên án tội ác Khmer đỏ, kêu gọi những lính Pôn Pốt trở về quê hương.

        Tiếng loa vang vang trong trời nắng. Trong sự ngột ngạt của khói lửa chiến trận. Thật kỳ lạ, tiếng súng của phía Pôn Pốt im hẳn. Sau một lúc, chúng lại bắt đầu bắn. Nhưng tiếng súng có vẻ không gay gắt như trước. Một vài quả đạn ĐKZ hay B41 phóng nổ về hướng chúng tôi. Anh em trong đội công tác vẫn kiên nhẫn đọc những tờ truyền đơn, kêu gọi lính Pôn Pốt trở về. Cùng cương lĩnh của cách mạng chính nghĩa Campuchia.

        Trong lúc đó, Trung đoàn đã xử lý tình hình chiến trận là: Điều Đại đội trinh sát 20 cùng một trung đội ĐKZ của Đại đội 15 một trung đội 12,7 ly của Đại đội 16. Tiến công đánh tạt sườn bọn Pôn Pốt giải thế bế tắc cho Tiểu đoàn 3. Được sự hỗ trợ của các lực lượng, Tiểu đoàn 3 cũng xung phong, thoát khỏi tình thế khó khăn và địa hình bất lợi. Rồi lại co về tạo thế phòng ngự chốt giữ. Như vậy mục tiêu của Trung đoàn điều Tiểu đoàn 3 đi giải vây cho Tiểu đoàn 2 không thành công. Đồng chí Phan Sĩ Thống, hiện đang nghỉ hưu cùng gia đình tại thị trấn Tân Kỳ, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An với quân hàm đại tá.

        Vậy là Tiểu đoàn 2 đã ba ngày bị Pôn Pốt vây hãm, cô lập với các đơn vị nên tình hình vô cùng khó khăn. Nhiều vị trí chốt giữ của ta phải co lại. Đạn đã phải rất tiết kiệm dè sẻ. Trong lúc bọn Pôn Pốt vẫn hết tốp này đến tốp khác, thay nhau đột phá, lấn dũi. Chúng dùng cả B40-B41 bắn cầu vồng như mưa vào các vị trí chốt của ta.

        Sang ngày thứ tư cuộc vây hãm của lính Pôn Pốt, Tiểu đoàn trưởng Trần Đức Nghĩa bàn với Tiểu đoàn phó Nguyễn Xuân Trường đề nghị với cấp trên cho pháo cao xạ 37 ly cơ động lên gần khu vực tác chiến bắn chi viện hỗ trợ Tiểu đoàn 2 phá vòng vây.

        Phương án được Trung đoàn cùng sư đoàn chấp nhận. Trung đoàn điều thêm Đại đội 20, cùng lực lượng hỏa lực tăng cường đánh hỗ trợ. Sau những loạt đạn 37 ly bắn rải như mưa vào khu vực cánh trái vòng vây của Pôn Pốt. Tiếp giáp Tiểu đoàn 3 và Tiểu đoàn 2. Tiểu đoàn phó Nguyễn Xuân Trường, quê xã Đông Cường, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, cùng Đại đội 6 chủ động rời khỏi công sự tấn công. Hướng này đang có khoảng chục xe thiết giáp của Pôn Pốt. Nên pháo 37 ly của ta dùng cả đạn nổ sát thương cùng đạn xuyên. Một xe bọc thép bị trúng đạn xuyên. Số còn lại lùi lại. Đồng chí xạ thủ B41 Đặng Nguyên Hồ vọt lên bắn cháy liên tiếp 2 xe nữa. Bọn thiết giáp quay đầu tháo lui. Đại đội 6 thừa thắng xốc tới. Cùng lúc Tiểu đoàn 3, Đại đội trinh sát 20 cũng xung phong tấn công. Thế là trước ủng hộ mạnh mẽ của pháo 37 ly cùng sự tiến đánh 3 hướng của Tiểu đoàn 3, Tiểu đoàn 2, Đại đội 20. Vòng vây của Pôn Pốt đã bị vỡ. Hành lang Tiểu đoàn 3 đến Tiểu đoàn 2 tới Trung đoàn bộ lúc 9 giờ đã được khai thông sau hơn ba ngày bị cô lập. Lực lượng vận tải, quân y nhanh chóng tiếp cận các đơn vị, phấn phát cơm nắm, nước uống, khênh chuyển thương binh về phía sau. Song trận chiến vẫn còn tiếp diễn đến mười bốn giờ mới im hẳn tiếng súng. Chính thức lúc này Tiểu đoàn 2 mới thực sự được giải vây, phá tan được vòng vây của địch, phá tan cuộc phản công chiến lược của chúng.

        Xung quanh các chốt của Tiểu đoàn 2, hàng trăm xác địch nằm rải rác khắp nơi. Cuộc phản công quy mô lớn đầu tiên cấp Trung đoàn Pôn Pốt hòng đánh mở bàn đạp, phản công chiếm lược tái chiếm thị xã Công Pông Spư đã bị bẻ gẫy. Về cơ bản trận địa chốt của Tiểu đoàn 2 vẫn trụ vững vàng. Song anh em bị thương và hy sinh cũng rất nhiều. Trong chiến thắng này, phải chăng có sự góp phần của tiếng loa địch vận của tổ công tác dân địch vận ngày hôm trước.

        Tối hôm đó tại khu vực đóng quân của Trung đoàn bộ. Anh Khương, Y sĩ Trung đoàn bộ nói với tôi là được lệnh đi áp tải xe chở một số thương binh cùng liệt sĩ về Việt Nam. Anh Khương quê ở Thái Bình, nhưng lấy vợ ở Sài Gòn, khu vực trường đua Phú Thọ, nơi đơn vị đóng quân làm Quân quản. Vợ vừa sinh con trai. Tôi sang chỗ anh Khương có cả Hùng lái xe mới đã ở đó. Thường ngày ba anh em thường chuyện trò với nhau. Anh Khương đang hý hoáy chuẩn bị đồ đạc sáng mai về nước. Nhìn nghe anh tính tính, toán toán thấy buồn cười và cũng dễ thương cho người lính chiến mới có con đầu lòng.

        Trong những ngày này, không phải chỉ có hướng của Trung đoàn 273 là căng thẳng. Mà ở hướng Bắc -  Tây Bắc và Tây Nam thị xã Công Pông Xpư. Nơi các Trung đoàn bộ binh 270 - 266 trấn giữ, cũng không kém phần căng thẳng. Suốt cả tuần, chưa đêm nào anh được nghỉ trọn giấc. Vì những trận địa tập kích, bu bám nhỏ lẻ của Pôn Pốt. Kết hợp với những trận địa xung quanh mưa hỏa lực từ xa vào các vị trí chốt của ta.

        Mục tiêu chiến thuật của Pôn Pốt là tăng cường trinh sát, quấy rối để bộ đội ta lâm vào tâm trạng căng thẳng, mệt mỏi. Những tốp lính Pôn Pốt cỡ cấp trung đội, thay nhau vào các điểm tựa của ta đánh lén, ném lựu đạn, bắn cấp tập một hồi. Khi ta đánh trả thì chúng lại chạy, nếu chỗ nào thấy chốt của ta "mỏng" thì chúng hò hét, bắn phá mạnh hơn. Như vậy là chúng đã biết rõ các vị trí chốt và lực lượng phòng thủ của chúng ta.

        Nhưng từ đêm nay ngày 23 tháng 01 thì các quy luật trên thay đổi. Cả đêm, không thấy tiếng súng tập kích nhỏ lẻ nữa. Sở chỉ huy sư đoàn nhận định, với dấu hiệu bất thường này có thể địch chuẩn bị cho trận tiến công quy mô lớn của chúng. Phòng tham mưu sư đoàn tổng hợp tình hình, thường xuyên theo dõi diễn biến của Pôn Pốt để thông báo cho các đơn vị, nhắc phải đề cao cảnh giác, phòng và chủ động đánh địch tập kích lớn. Mọi người như thấy dấu hiệu của trận chiến ác liệt, khốc liệt đang tới. Khu vực chốt giữ của các đơn vị đang thực sự nóng lên từng giờ. Các đơn vị được thông báo về tình hình địch tổ chức vây hãm Tiểu đoàn 2 mấy ngày. Nên các Trung đoàn 270 - 266 đôn đốc các Tiểu đoàn, Đại đội tăng cường củng cố, phát hiện nhiều hầm hào, ụ chiến đấu. Súng đạn đều được lau chùi bảo quản sạch sẽ. Dự trữ lương thực khô cùng với nước uống đầy đủ. Mọi việc chuẩn bị cho trận chiến thật kĩ lưỡng, đối phó với đòn tấn công và bao vây dài ngày của Pôn Pốt.

        Trung đoàn pháo binh tăng cường lấy các phần tử bắn theo yêu cầu của các Tiểu đoàn. Trung đoàn bộ và các đồng chí xạ thủ pháo cũng được "Tăng cường" trang bị thêm súng bộ binh, AK và lựu đạn sẵn sàng đánh cận chiến. Đúng là giờ đây trên đất Campuchia không có chỗ nào được coi là an toàn, không có chỗ nào được coi là phía sau, phía trước. Như trận chiến biên giới trước đấy nữa. Tất cả khu vực chốt nơi đóng quân của sư đoàn, tình hình chiến sự căng thẳng và nóng lên như chảo lửa. Dấu hiệu cho thấy bọn Pôn Pốt dùng cả xe tăng, thiết giáp, tấn công hướng Trung đoàn 270 - 266 rõ dần.

        Khoảng 2 giờ sáng ngày 25 tháng 01, các đơn vị phía trước đều báo về sở chỉ huy sư đoàn là: Hiện tượng Pôn Pốt chuẩn bị tập kích các tuyến chốt. Không một ai ngủ được, ai nấy đều ở vị trí sẵn sàng chiến đấu đánh trả địch. Đạn đã lên nòng, những quả lựu đạn cũng được lau chùi cẩn thận, chuẩn bị nghênh chiến.

        Đúng 5 giờ sáng, bọn Pôn Pốt bắt đầu đồng loạt đánh vào chính diện các chốt của cả hai Trung đoàn 270 - 266. Ở hướng Trung đoàn 2, chúng dùng tới 8 xe thiết giáp M113, yểm hộ cho 3 Tiểu đoàn tấn công vào các chốt của Tiểu đoàn 8 và 9. Tiếng súng bộ binh rộ lên từng đợt dài. Chúng để 2 chiếc thiết giáp ở xa, dùng đại liên và 12,7 ly liên tục xả đạn, kết hợp ĐKZ trên xe thiết giáp bắn sang phía quân ta, cây cối gãy tả tơi cùng đất đá tung lên. Trận chiến thật sự khốc liệt, nhưng hai chiếc xe này cũng chỉ là nghi binh thu hút sự chú ý, sáu chiếc khác, lợi dụng các bụi cây che khuất tiếp cận vào trận địa chốt của Đại đội 9 hòng đánh úp. Khi anh em phát hiện ra, thì xe bọc thép của chúng đã tới cách chốt đầu tiên khoảng 100 mét. Sau các xe là lố nhố bọn bộ binh, lính áo đen đông như bầy kiến.

        Chúng đồng loạt bắn 12,7 ly, hỏa lực vào chốt Đại đội 9. Xe thiết giáp rú ga ầm ầm, tiến vào rồi lại lùi ra liên tục nhả đạn, cùng với tiếng hô xua lính như tiếng hò hét của lũ quỷ sát nhân, hòng uy hiếp tinh thần bộ đội ta. Trận chiến ác liệt đã diễn ra. Trước sự tiến công điên cuồng của bọn Pôn Pốt, các chiến sĩ Đại đội 9 anh dũng chiến đấu. Giáng trả các đợt xung phong của Pôn Pốt bằng B40 - B41 và bằng cả lựu đạn. Cùng sự phát huy hỏa lực cối 60 ly cả súng M79 của Mỹ. Nhưng do lực lượng của địch quá đông. Chúng lại tổ chức tiến công nhiều đợt. Đến 10 giờ thì các hỏa lực B40 - B41 của ta cũng hết đạn. Sức chống đỡ của anh em giảm xuống. Trận đánh này tổn thất của ta khá lớn, quân số của Đại đội 9 hy sinh và thương vong tới hai phần ba.

        Trước nguy cơ Đại đội 9 có thể bị mất chốt, ban chỉ huy Tiểu đoàn liên tục chỉ huy Đại đội giữ điểm tựa, chờ quân chi viện đến. Nhưng chưa thể có lực lượng nào cơ động tiếp ứng cho Đại đội 9. Trên toàn tuyến của Trung đoàn 266 chỗ nào cũng đang bị chúng tập kích. Pháo, cối của Trung đoàn cùng sư đoàn bắn cũng nhiều nhưng thường là đã quá tầm. Bọn lính này rất ranh ma, chúng đều áp sát vào tuyến chốt của các đơn vị. Nên việc chi viện của hỏa lực lúc này hiệu quả không cao. Diễn biến của trận chiến khu vực này đang rất bất lợi cho ta. Mất điểm tựa của Đại đội 9 là sẽ tác động cả tuyến chốt phòng thủ, thế chân kiềng của Tiểu đoàn 9 đã bị mất đi một chân kiềng, ảnh hưởng đến thế phòng thủ của toàn Tiểu đoàn, hệ lụy của nó còn lớn hơn nữa cho tuyến phòng thủ của các đơn vị đứng chân gần đó.

        Đánh chiếm lại điểm tựa đã mất bao giờ cũng khó khăn vì địch có công sự vững chắc, nắm phần chủ động. Hơn thế, mất điểm tựa tức là mất đất đai, thế tiến công cũng bị bẻ gãy. Lúc này bọn Pôn Pốt đã giành phần thắng dù là tạm thời. Việc chúng thắng trong trận đầu của chiến lược tổng phản công sau khi đã dụ ta vào rọ, lọt vào âm mưu của chúng là không thể được. Danh dự của người lính Quân Tình nguyện Việt Nam, trách nhiệm của người chỉ huy trưởng của Tiểu đoàn rất cao, vô cùng nặng nề. Hơn bao giờ hết, lúc này đòi hỏi người chỉ huy phải bình tĩnh. Tuy rằng mọi vấn đề nhiệm vụ của Tiểu đoàn đều có tập thể ban chỉ huy, lãnh đạo của Đảng ủy cùng bàn bạc, tìm giải pháp tháo gỡ nhưng cũng cần có những hành động mạnh mẽ, táo bạo, quyết đoán cá nhân của người chỉ huy. Trong tình huống khẩn trương, đối mặt thách thức thế này thì vai trò, trách nhiệm cùng bản lĩnh của người chỉ huy càng phải thể hiện rõ nét cùng sự tỏa sáng đúng lúc.

        Sau khi hội ý với Ban chỉ huy, Tiểu đoàn trưởng Văn Đình Tùng, quyết định, giao vị trí chỉ huy cho Tiểu đoàn phó Nguyễn Văn Hùng rồi anh cùng một chiến sĩ liên lạc, y tá Tiểu đoàn và Tiểu đội trinh sát gồm chín tay súng, đồng chí Vũ Tiên là Tiểu đội trưởng, hai Tiểu đội vận tải gồm mười hai đồng chí. Tiểu đoàn trưởng Tùng mang vũ khí như một trung đội trưởng chỉ huy lực lượng trợ chiến.

        Các loại hỏa lực của Trung đoàn 266 của Tiểu đoàn 9, cùng cả sự chi viện Tiểu đội súng máy của hai Đại đội bộ binh bắn chi viện mạnh mẽ cho Đại đội 9. Khu vực trước điểm tựa của Đại đội này phút chốc khói lửa bốc cao, cây cối gãy ngả nghiêng, đất đai bị cày nát. Mùi thuốc súng khét lẹt tỏa lan ra xa. Hỏa lực của Pôn Pốt vẫn từ xa câu vào khu vực chúng đoán là hầm hào của quân ta. Nhưng hỏa lực của các đơn vị nhanh chóng ghìm đầu bọn lính áo đen này xuống hầm, không thể ngóc dậy. Pháo địch đã làm một số chiến sĩ ta hy sinh, bị thương, có người máu loang khắp lưng áo, những anh em bị thương nhẹ, người quấn băng trắng, nhưng tay vẫn cầm súng hoặc nắm trong tay quả lựu đạn đánh trả, tiêu diệt địch.

        Trong cảnh đạn địch xối như mưa, tiếng hô trô trô thúc lính xông lên của bọn chỉ huy địch. Điểm tựa mù mịt khói, các chiến sĩ thấy lực lượng tăng viện tiếp tục do Tiểu đoàn trưởng Văn Đình Tùng chỉ huy đến thì vô cùng phấn khởi. Anh em vận tải và trinh sát nhanh chóng được phân công tỏa ra các hướng để chốt giữ với anh em Đại đội 9. Cán bộ, chiến sĩ Đại đội bám chốt mấy ngày trong cảnh đói khát nay mới được ăn lương khô, uống nước sôi để nguội, tinh thần chiến đấu bừng lên sôi sục. Kiên quyết không để địch nống ra chiếm đất giành điểm tựa, đẩy ta về phía sau.

        Tiểu đoàn trưởng chỉ định đồng chí trung đội phó lên chỉ huy Đại đội 9. Rồi dưới sự chỉ huy trực tiếp của Tiểu đoàn trưởng các tổ xốc lại đội hình, nhận thêm cơ số đạn, củng cố hầm hào. Người nào cũng nêu cao ý chí, quyết tâm, lòng dũng cảm, cùng sự căm thù, danh dự và trách nhiệm của người chiến sĩ Quân Tình nguyện Việt Nam là phải chiến thắng. Khi đơn vị củng cố đội hình chốt xong, thì lực lượng vận tải ở phía sau lên đến nơi. Điểm tựa được bổ sung thêm được đạn hỏa lực, trang bị, đạn dược. Một số chiến sĩ vận tải nhanh chóng chuyển thi hài liệt sĩ về phía sau để đưa về nước, chuyển thương binh nặng về hầm phẫu dã chiến của Tiểu đoàn điều trị.

        Tiếng đạn cối chi viện cho quân ta vừa ngớt, tiếng hò hét xung phong của lũ lính áo đen lại ầm ầm lên ở các hướng. Xe thiết giáp cùng các loại hỏa lực gầm gào điên cuồng, nhả đạn vào chốt. Tiểu đoàn trưởng Tùng thoáng nghĩ, bọn này định quyết chiếm chốt đây. Tiếng hô của bọn lính địch đã rất gần, các loại súng AK với những điểm xạ hai viên một nổ chát chúa. Bộ đội ta vẫn bình tĩnh, đợi địch đến gần để tiêu diệt. Những chiến sĩ kỳ cựu ngắm thật trúng những tên lính áo đen mà nổ súng, chiến sĩ hỏa lực phụt B40 vào đội hình địch làm chúng nằm dí xuống đất. Trái đạn B41 phụt trúng chiếc xe thiết giáp địch, chiến xe đang chạy khựng lại rồi rùng rùng bốc cháy, một chiếc nữa bị đạn đứt xích quay tròn tại chỗ. Nhưng bọn địch đã say máu, chúng vẫn hò hét tiến lên, mấy chiếc xe tăng của chúng vẫn lấn dũi, lùi ra, tiến vào xỉa đạn 12,7 ly và ĐKZ vào chốt. Bọn này thật lì lợm, phải diệt cho được mấy con bọ hung giết người này thì mới đánh bật được hết lũ giặc áo đen man rợ kia. Tiểu đoàn trưởng Tùng nghĩ vậy rồi lấy khẩu B41 của một chiến sĩ bên cạnh. Anh đổi khẩu AK của mình cho xạ thủ B41 và ra hiệu người chiến sĩ đi theo mình. Lợi dụng địa hình, anh cùng chiến sĩ B41 vòng chếch sang phải, tiếp cận gần xe địch. Dưới làn đạn vẫn như mưa của chúng về phía trận địa chốt. Tới một vị trí có lợi, cách chiếc xe bọc thép chỉ còn khoảng năm mươi mét anh nhìn rõ thằng lính bắn 12,7 ly trông như một con quỹ đen, vẫn đang điên cuồng nghiến răng, ngồi kéo những loạt đạn về phía bên trái, cùng hai thằng khác trên xe đang thao tác bắn ĐKZ điên cuồng nhưng chúng không ngờ, sườn chéo bên phải để lộ rất lớn đã nằm gọn trong vòng ngắm của khẩu B41 của Tiểu đoàn trưởng Tùng.

        Tiểu đoàn trưởng Tùng ngắm thật chắc rồi bóp cò, trái đạn phụt ra quầng lửa bao trùm xe, khẩu súng máy trên xe văng đi. Tiểu đoàn trưởng Tùng nhanh chóng lắp đạn vào súng, để chắc ăn bồi thêm một phát nữa vào chỗ quầng lửa ấy, chiếc thiết giáp rùng mình, hất sang một bên, mấy tên lính bị văng ra hai bên, chiếc xe bắt lửa, xăng dầu bốc lửa phụt cao, thoáng chốc đã bùng cháy dữ dội, sức nóng của xăng dầu, của sắt thép tỏa ra nóng bỏng. Cùng lúc đó, ở phía trái Đại đội trưởng Nguyễn Hồng Quảng, cũng đã bắn cháy một chiếc thiết giáp nữa. Bọn bộ binh địch đã phát hiện ra vị trí bắn của Tiểu đoàn trưởng Tùng. Nhưng rất kinh nghiệm, anh nhanh chóng lăn sang phải mấy vòng, rồi vận động ngang khoảng hơn chục mét, tránh đạn của bọn lính địch đang tập trung vào chỗ khói chưa tan. Anh tiếp tục lắp đạn vào khẩu B41, rồi ở tư thế quỳ, bắn chiếc thiết giáp xa hơn. Rất bình tĩnh, anh ngắm kỹ rồi bóp cò, trái đạn phụt lửa, lao trúng mục tiêu. Chiếc thiết giáp bùng cháy, lửa bốc cao, phút chốc lửa trùm lên, khói đen vần lên không trung. Nhưng lần này mục vị trí bắn của anh cũng đã bị lộ. Các loại súng của địch đã tập trung về phía anh. Nơi này là trảng trống, không có vật che đỡ. Nhiều viên đạn thù đã găm vào người anh. Anh trúng đạn vào chỗ hiểm, gục ngay xuống, trong tay vẫn nắm chặt khẩu B41. Không kịp nói được với anh em lời nào.

        Tiểu đoàn trưởng Văn Đình Tùng đã anh dũng hy sinh. Tấm gương về ý chí, cùng hành động chiến đấu vô cùng dũng cảm của anh. Đã tiếp thêm sức mạnh cho các chiến sĩ Đại đội 9 cùng các chiến sĩ trinh sát vận tải tăng cường. Mọi người bật lên khỏi công sự. Cùng tiếng hô xung phong vang trời. Những quả đạn B40 - B41 cùng những loạt đạn AK điểm xạ 2 viên một quật ngã thêm nhiều tên. Hai chiếc thiết giáp nữa bị trúng đạn. Chiếc còn lại quay đầu chạy biến vào rừng dầu lúp xúp. Những tên lính áo đen cũng mất hồn bỏ mặc những tên bị thương đang la hét chạy thục mạng vào rừng. Đợt tập kích với quy mô lớn, ý đồ lớn của bọn Pôn Pốt ngày 25 tháng 01, đã bị Đại đội 9 cùng lực lượng chi viện của Tiểu đoàn trưởng Văn Đình Tùng bẽ gãy. Chúng thua chạy tan tác, với 7 xe bọc thép bị bắn cháy.

        Tổn thất nặng nề khiến chỉ huy của chúng vô cùng cay cú. Chúng vơ vét lực lượng khoảng một Tiểu đoàn cùng 4 xe bọc thép yểm trự, chia làm ba hướng, tiếp tục tập kích vào Đại đội 9. Anh em Đại đội 9 đã không kịp nghỉ ngơi, tích cực, củng cố hầm hào. Thi thể Liệt sĩ Tiểu đoàn trưởng Văn Đình Tùng cùng với một số anh em chưa kịp đưa về phía sau thì địch trút mưa đạn vào khu vực chốt. Trận chiến ác liệt lại tiếp diễn, các chiến sĩ ta kiên cường đánh trả, bẻ gãy và đốn gục rất nhiều tên. Những chiếc xe bọc thép chỉ ở ngoài xa xỉa đạn vào khu vực chốt, chứ không dám vào gần như trước.

        Cùng lúc đó Đại đội 9 cùng lực lượng tăng viện sau khi đánh tan bọn địch bu bám ở phía trước. Đã được lệnh đánh vòng lên phía sau những xe thiết giáp và lực lượng Pôn Pốt đang tấn công chốt của Đại đội 9. Trung đội trưởng Quách Gia Chiên, đã phát hiện ra mục tiêu thiết giáp. Anh chọn được mô đất cao. Anh bình tĩnh nằm xuống, nhằm sườn trái chiếc thiết giáp bóp cò. Chiếc xe bùng cháy dữ dội. Ba chiếc khác bị bất ngờ, quay đầu xe bỏ chạy. Quách Gia Chiên bắn quả thứ hai nhưng không trúng. Một chiến sĩ từ phía sau vừa vận động lên nói: "Trung đội trưởng để em". Đó là Tiểu đội trưởng hỏa lực. Anh nhanh chóng lắp đạn, rồi quỳ bắn, quả đạn lao trúng phía đuôi xe đang chạy. Lửa bùng lên, chiến xe như đống lửa cố lết vào rừng.

        Bị đánh tạt sườn, bọn bộ binh thấy xe thiết giáp bỏ chạy thì mất hết hồn vía. Bọn chỉ huy cũng chạy thục mạng, bỏ lại rất nhiều xác chết trước trận địa Đại đội 9. Trận chiến tạm ngưng tiếng súng nhưng khói lửa của rừng cây cháy, của những chiếc xe bọc thép vẫn đang cuộn lên trong nắng, tiếng nổ lốp đốp của đạn trong xe, như nói lên trận chiến thật khốc liệt vừa diễn ra. Mà người chiến thắng là các chiến sĩ của Đại đội 9, Tiểu đoàn 9 anh hùng. Những người đang sống, đang chắc tay súng, những người thương binh đang cầm chặt quả lựu đạn "Tử thủ". Cùng sự hy sinh anh dũng của Tiểu đoàn trưởng Văn Đình Tùng, cùng sự anh dũng và hy sinh của nhiều chiến sĩ trong Đại đội. Các anh đã góp phần tô thêm truyền thống hào hùng của sư đoàn của quân đội. Cao hơn nữa là các chiến sĩ Quấn Tình nguyện Việt Nam anh hùng.

        Trong trận này, còn có một mũi phối hợp tiến công cùng Đại đội 9 diệt địch. Tôi được gặp lại anh Vũ Tiên, hiện đang sinh sống ở quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh. Anh Tiên cho biết, hôm ấy đơn vị anh đã phối hợp tiến công địch và đã cùng lập công. Chứng kiến tinh thần chiến đấu ngoan cường, xông lên diệt địch như một xung kích của Tiểu đoàn trưởng Tùng, các anh vô cùng khâm phục. Khi bộ đội vận tải chuyển thi thể anh Tùng về phía sau, các chiến sĩ, mặt sạm khói đạn đã đứng lặng, súng vẫn chắc tay, như thầm hứa với Tiểu đoàn trưởng Tùng sẽ noi gương anh. Và tấm gương chiến đấu của anh Tùng được bộ đội truyền nhau, họ kể cho nhau về anh như tấm gương lớn để mọi người noi theo. Tiểu đoàn trưởng Văn Đình Tùng đã đi vào tâm hôn người chiến sĩ sư đoàn 341. Đến bây giờ, sau gần nửa thế kỷ, chúng tôi vẫn day dứt bởi liệt sĩ Văn Đình Tùng chưa được tuyên dương danh hiệu xứng đáng với đời chiến sĩ và lòng quả cảm hy sinh vì sự nghiệp cao cả của Quân Tình nguyện Việt Nam trên đất Chùa Tháp.

        Đồng chí Văn Đình Tùng quê ở xã Thanh Khai huyện Thanh Chương - tỉnh Nghệ An. Anh là người cán bộ luôn bám sát đơn vị cơ sở, chăm lo đời sống chiến sĩ, một người chỉ huy giỏi. Liệt sĩ Văn Đình Tùng xứng đáng ghi tên mình vào truyền thống Anh hùng của quê hương Xô Viết Nghệ Tĩnh.

        Ở khu vực chốt của Tiểu đoàn 5, cũng không kém phần ác liệt như chiến sĩ ở Tiểu đoàn 9. Từ 10 giờ sáng cùng ngày, chúng đã dùng ba Tiểu đoàn lính bộ binh cùng sáu chiếc bọc thép M113, tăng cường liên tục tập kích vào Đại đội 5 và Đại đội 7.

        Đến 10 giờ sáng thì quân số mỗi Đại đội chỉ còn lại một phần tư nhưng vẫn chiến đấu rất ngoan cường. Cán bộ Đại đội 7 đã ba lần phải thay người do thương vong. Lực lượng dự bị của Tiểu đoàn đã tung ra hết. Cán bộ chiến sĩ trinh sát, vận tải, anh nuôi của Tiểu đoàn đã được tăng cường xuống, chi viện cho các đơn vị trực tiếp chiến đấu. Tình hình vô cùng phức tạp. Sự bu bám của bọn Pôn Pốt vẫn như chưa có dấu hiệu dừng. Các loại hỏa lực của chúng vẫn từ xa câu vào các khu vực chốt, đạn nổ ùng oàng, điểm nổ như đan mắt sàng. Nguy cơ mất chốt cũng thật cao.

        Đến 15 giờ, Trung đoàn tập trung tối đa hỏa lực chi viện, dùng hai Đại đội của Tiểu đoàn 4, cùng 4 xe thiết giáp bí mật vòng sau đội hình Pôn Pốt bu bám Tiểu đoàn 5, bắn cháy 3 xe bọc thép ở khu vực " đồi không tên" giải nguy cho Tiểu đoàn 5. Cùng lúc, Đại đội 6, cùng các lực lượng còn lại của Tiểu đoàn 5. Xuất kích ngắn, để đánh ép bọn lính Pôn Pốt. Trước đòn đánh tập hậu hiểm ác của lực lượng xuất kích của chốt. Bọn Pôn Pốt hoảng loạn vỡ trận, nhưng chiến trận vẫn kéo dài đến 18 giờ, khu vực này mới tạm im tiếng súng.

        Say máu và điên cuồng, trước thất bại của những ngày đầu phản công. Với những thiệt hại rất nặng. Nhưng dưới sự thúc ép của bọn đầu sỏ, bọn chỉ huy các sư đoàn, lại hối thúc các đơn vị cấp dưới tăng cường tập kích các chốt của ta. Ban ngày và cả ban đêm. Có những ngày chúng lại dùng cả xe bọc thép, xe tăng, cùng pháo binh. Tổ chức cấp Trung đoàn tấn công chốt ta. Mặt khác chúng ráo riết phong tỏa, đánh phá đường giao thông nhiều nơi hòng ngăn chặn việc vận chuyển tiếp tế của ta.

        Giai đoạn này cực kỳ khó khăn của cán bộ, chiến sĩ sư đoàn 341 cũng như tất cả Quân Tình nguyện Việt Nam. Ở các chốt phía trước, các đơn vị trực tiếp chiến đấu, tỷ lệ thương vong của ta ngày càng cao. Sinh hoạt vật chất của bộ đội khó khăn ngày càng tăng dần. Thời tiết của đất Campuchia đang trong mùa khô, cái nắng, cái nóng này, như cùng lúc hùa vào với bọn địch, khiến cuộc sống bộ đội vô cùng căng thẳng, gian khổ. Có nơi địch và ta khống chế, tranh nhau từng vũng nước. Quanh hồ nước, quanh các vũng nước nhỏ đã có cả xác của địch và máu của bộ đội mình hòa trong đó.

        Tết Nguyên Đán cổ truyền của dân tộc Việt đang tới gần nhưng trong lúc này, tình hình chiến sự ngày càng trở nên căng thẳng, chẳng ai nghĩ đến tết nhất được. Các thủ trưởng sư đoàn, Trung đoàn, ai nấy gầy rộc hẳn, mắt trũng sấu thâm quầng. Sư đoàn trưởng Vũ Cao và Chính ủy Nguyễn Quế, có lẽ là người lo lắng nhất, suốt ngày khi thì ở sở chỉ huy, lúc xuống đơn vị nắm tình hình, chỉ huy trực tiếp. Trước tình hình nhiệm vụ chính trị của sư đoàn trên đất Chùa Tháp chiến đấu vì nghĩa vụ Quốc tế giúp bạn, giá trị vinh dự thật lớn lao. Song trách nhiệm cũng thật nặng nề. Chúng ta không phải chỉ như giúp bạn về kinh tế mà là xương máu của các bộ đội Quân Tình nguyện Việt Nam, những người con ưu tú nhất của đất nước Việt Nam. Các anh là biểu tượng cao quí nhất của người Việt Nam trên quốc tế, với tinh thần cao cả giúp bạn là tự giúp mình, coi nhân dân bạn như chính đồng bào mình.

        Sư đoàn trưởng đi lại trong hầm chỉ huy suy nghĩ về phương án đánh địch trong thời gian tới. Nơi đứng chân của sư đoàn là khu vực nhà máy đường trước kia nhưng bỏ hoang từ khi Pôn Pốt lên nắm quyền. Từ đây tới thủ đô Phnôm Pênh chừng 20 cây số. Sư đoàn trưởng vỗ vỗ trán nói một mình, phải tìm phương án tối ưu nhất để đánh địch, cải thiện tình hình. Chợt ông dừng lại nhìn rất lâu tấm bản đồ tác chiến treo trên vách hầm. Những bình độ khác nhau ở phía Tây thị xã Công Pông Xư Pư địa hình thật là lý tưởng cho chiến thuật chiến tranh du kích. Nơi này rừng đại ngàn, xen kẽ là những đỉnh núi cao không quá một trăm mét rồi nâng cao dần về phía Tây, nơi tiếp giáp biên giới Thái Lan. Giống như dãy Trường Sơn mà ngày kháng chiến chúng ta đã tận dụng núi rừng đại ngàn ấy làm cơ sở căn cứ xuất phát tiến công các căn cứ Mỹ - ngụy ở đồng bằng miền Trung. Trong đầu sư trưởng lóe lên một phương án tác chiến mới. Phải nắm rõ địa hình hơn, thực lực địch, nhất là vũ khí bọn tàn quân Pôn Pốt đang sử dụng, kế cả xe bọc thép, xe tăng, pháo binh của chúng. Với số lượng địch, nhất là biên chế các sư đoàn thì ta không thể dùng cụm từ: "Truy quyét tàn quân địch", ít ra là trong giai đoạn này. Nghĩ vậy, sư trưởng đi sang hầm Chính ủy Nguyễn Quế.

        Lúc ấy Chính ủy Nguyễn Quế cùng trưởng phòng chính trị bàn về công tác chính trị trong thời gian tới. Tình hình diễn biến phức tạp, nhiều cán bộ, chiến sĩ sau thời gian dài đánh giặc đã mệt mỏi có ý muốn nghỉ xả hơi, ngại đi truy quét địch. Đơn vị dừng chân tại chỗ, canh gác thiếu chặt chẽ, đã tạo cơ hội cho lính địch tập kích. Đáng ngại hơn là, một số cán bộ Tiểu đoàn, Trung đoàn, trợ lý các phòng ban cũng đã nhiễm tư tưởng mệt mỏi, muốn xả hơi dịp này. Trong cuộc đời cũng như trong chiến đấu, không ai muốn làm việc, chiến đấu dài ngày. Bộ đội muốn được dừng lại bồi dưỡng, được đi phép, được về hậu phương, đó là nguyện vọng đúng đắn. Nhưng giờ đây, kẻ địch sau khi bị đánh tan tác đã nhóm lại, tổ chức phản kích, tập kích ta. Gần đây có bài hát rất hay: “Dù rằng đời ta thích hoa hồng, kẻ thù buộc ta ôm cây súng". Ca từ thật ý nghĩa, dân tộc Việt Nam luôn mong muốn hòa bình, người dân, người chiến sĩ muốn có cuộc sống bình yên, hạnh phúc trong gia đình, làng quê, bên vợ con, hàng xóm, bạn bè nhưng kẻ địch đã gây hấn, xâm lược nước ta, buộc ta phải cầm súng lần nữa. Từ bài hát này, Chính ủy Nguyễn Quế tìm ra được lý lẽ, tình cảm xen lẫn lý trí để truyền cảm hứng chiến đấu cho bộ đội.

        Cấp trên đã lường trước được những khó khăn vô cùng lớn khi làm nghĩa vụ giúp bạn nên đã có chương trình giáo dục bộ đội chặt chẽ, rút kinh nghiệm từ năm tháng giúp nước bạn Lào và cả những ngày quân ta giúp nhân dân Campuchia thời đánh Mỹ, nhưng chưa bao giờ chúng ta đưa nhiều sư đoàn sang giúp bạn như thế này. Vẫn biết bộ đội đều xác định "Giúp bạn là tự giúp mình" nhưng tình hình vẫn diễn ra phức tạp. Bọn đế quốc, bọn phản động quốc tế đang ra sức xuyên tạc nhằm bôi nhọ thiện chí và tấm lòng cao cả của ta. Trong nước, theo thông báo của cấp trên, bọn phản động đã kích động một số quần chúng nhẹ dạ, cả tin, những thành phần bất mãn, gây ra những cuộc biểu tình, chúng vu cáo ta bài xích người Việt gốc Hoa. Chúng ra sức chia rẽ khối đoàn kết dân tộc ta có từ lâu đời, đặc biệt từ khi Đảng ta lãnh đạo, luôn coi trọng tình đoàn kết keo sơn, sự bình đẳng của các dân tộc trên lãnh thổ Việt Nam. Âm mưu địch là gây mất trật tự xã hội, đưa chúng ta vào thế phải đối phó với thù trong, giặc ngoài. Bọn phản động vốn là quân chế độ cũ, bấy lâu nằm yên nay bắt đàu gượng dậy hoạt động chống phá. Một số người Việt gốc Hoa đã bỏ cơ ngơi gầy dựng cả đời người ra đi. Họ đi bằng cách vượt biên giới, vượt biển, ảnh hưởng đến tính mạng rồi phải sống trong các trại tị nạn rất cực khổ. Chúng ta đã khuyến cáo, kêu gọi họ ở lại xây dựng gia đình, quê hương, đất nước, mọi khó khăn rồi sẽ qua, nhất định đời sống nhân dân được cải thiện, ấm no, hạnh phúc, nhưng nhiều người không nghe.

        Bước vào hầm Sư đoàn trưởng Vũ Cao chào mọi người rồi với giọng chậm rãi, ông nói với Chính ủy Nguyễn Quế:

        - Nhiệm vụ của sư đoàn ta lúc này là đánh địch, bảo vệ các mục tiêu quan trọng như nhà máy, công sở, hỗ trợ bạn xây dựng chính quyền nhấn dân, như vậy là rất đúng. Nhưng tôi thấy dùng cụm từ "truy quét địch" là chưa chính xác lắm, chưa thật hợp lý. Truy quét nhẹ quá, chưa hợp với tình hình chiến sự. Địch vẫn còn rất mạnh, chúng ta đã đánh tan rã các đơn vị cấp sư đoàn, nhưng phần lớn quân sô chúng vẫn tồn tại và chúng đã tập hợp được và đã phản kích ta. Từ chỗ nhận định của ta chưa thật chính xác, trong khi chiến sự ác liệt đã ảnh hưởng tới tư tưởng của bộ đội. Tôi nhận xét vậy, anh thấy sao?

        Chính ủy Nguyễn Quế gật đầu:

        - Tôi hoàn toàn đồng ý với anh, dùng chữ truy quét là chưa chính xác vì lực lượng địch còn mạnh, có nhiều hỏa lực, xe tăng. Chúng ta còn phải mở những trận đánh lớn mới tiêu hao được lực lượng của chúng.

        Hai người cán bộ đứng đầu sư đoàn nhất trí phương hướng hành động mới là phải chuyển từ phòng ngự, truy quét sang thế tiến công, truy quét liên tục, phá vỡ đội hình địch, kêu gọi binh lính chúng về với nhân dân. Muốn vậy phải có phương án nắm địch tốt, bao vây chặt, kết hợp với hỏa lực pháo binh, xe tăng, đánh những trận lớn vào mục tiêu đầu não của địch. Kiên quyết phá sản âm mưu quấy phá, đánh lén của lực lượng diệt chủng Pôn Pốt. Muốn vậy, chúng ta phải bao vây địch rất chặt, dùng lực lượng nhỏ truy quét, đánh ngay khi địch dừng chân để nhen nhóm căn cứ, làm cho chúng bị động đối phó, tinh thần sa sút dẫn tới tan rã. Cùng lúc phải giúp bạn xây dựng chính quyền nhân dân, giúp lực lượng vũ trang của bạn trưởng thành, ổn định đời sống nhân dân bạn.

        Chính ủy Nguyễn Quế trao đổi với sư đoàn trưởng về tình hình tư tưởng của bộ đội trong khi làm nhiệm vụ mới này. Bộ đội ta đã được phổ biến công tác dân vận và đã thực hiện nghiêm kỷ luật chiến trường, bảo vệ tốt tài sản, tính mạng của nhân dân bạn. Cho dù gặp nhiều khó khăn, thiếu thốn, nhưng không hề đụng chạm tới cơ sở vật chất của bạn. Đó chính là phẩm chất cao quí của Quân Tình nguyện Việt Nam, trong đó có sư đoàn 341 chúng ta.

        Trong thời gian này, khu vực Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 273 cũng thường bị lính Pôn Pốt vây lấn, tập kích. Các Đại đội đã chiến đấu anh dũng, tiêu diệt nhiều sinh lực địch, nhưng xem ra lũ giặc đã bị đánh tan tác vẫn say máu, bởi sự thúc ép của bọn chỉ huy các cấp vốn rất ảo tưởng dùng chiến tranh du kích để quấy rối, tiêu diệt đối phương. Tuy vậy, những trận bắn cối, pháo các loại vào điểm tựa của ta cũng làm anh em ta thương vong nhiều. Tiểu đội 10 Đại đội 3 bị trúng một quả đại ĐKZ từ xa bắn tới khiến đồng chí Dự Tiểu đội trưởng khẩu đội cối, người thay tôi từ năm 1978 cùng hai chiến sĩ hy sinh. Nhắc đến Tiểu đội này, tôi nhớ tới chuyện sáng ngày 08 tháng 01, lúc chúng tôi đang đứng chân ở Phnôm Pênh, đồng chí Hoài nhập ngũ năm 1974, người mà tôi đã kể ở tập trước, rất hay hát bài: Thành phô buồn nhớ không em của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, dùng chiếc xe máy địch bỏ lại phóng đi chơi nhiều nơi. Hoài vốn tinh nghịch, thích tự do, nên chúng tôi khuyên thế nào cũng không nghe. Một hôm Hoài đi rồi mất hút không về. Chúng tôi cho người đi tìm không thấy. Mấy ngày sau anh em mới phát hiện thi thể Hoài với nhiều vết đạn nằm cách khu vực đóng quân vài cây số, chiếc xe máy vẫn nằm bên cạnh. Thế đấy giáp mặt với địch nhiều lần không việc gì nhưng khi lơ là mất cảnh giác hay vô kỷ luật là phải trả giá, cái giá của tính mạng mình. Đau đớn thay. Mấy ngày sau tôi được tin đồng chí Roan quê Tiền Hải - Thái Bình, vệ binh Trung đoàn thường hay đến chơi với tôi, vừa được đề bạt Tiểu đội trưởng cũng hy sinh.

        Bộ đội ta vẫn bị thương vong nhiều. Ở Đại đội 1 đơn vị cũ của tôi, đồng chí Khoa Năng Thược, quản trị trưởng quê An Lão, Hải Phòng trước khi nhập ngũ là giáo viên thể dục cấp 3, vóc người to khỏe, cũng hy sinh vì đạn pháo. Chúng tôi cũng được biết ở các đơn vị khác bộ đội bị thương hy sinh thường xuyên. Như vậy, thời gian này tỉ lệ thương vong của bộ đội ta khá cao. Điều này chứng minh nhận định của chỉ huy sư đoàn là chính xác.

        Thời gian này công tác dân vận hết sức bận rộn. Những người dân bị bọn lính Pôn Pốt ép chạy theo chúng vào rừng khi rút khỏi các trại tập trung nay trốn thoát ra được bộ đội ta đón đưa về quê cũ. Quê cũ là những phum sóc bị bỏ hoang từ khi bè lũ diệt chủng lên nắm quyền, nay tan hoang, cái ăn hàng ngày không có, nhà cửa bị mục vì mối mọt, giếng nước cỏ trùm lên cả miệng, thậm chí có giếng phía dưới là xác chết. Xác người thân thích là cha mẹ, ông bà, anh em của họ. Bộ đội, trực tiếp là các chiến sĩ dân vận tới cùng chiến sĩ các đơn vị mang lương thực, thực phẩm đến cấp phát, sửa chữa làm nhà mới, đào giếng cho nhân dân. Đa số người dân nhiễm bệnh sốt rừng, bệnh đường ruột và nhiều thứ bệnh ngoài da. Bác sĩ, y sĩ các đơn vị nhanh chóng đến khám, cấp thuốc chữa trị.

        Ban dân vận chúng tôi thường xuyên đến các phum sóc. Tôi gặp một cô gái, trong tốp người vừa từ rừng ra nói tiếng Việt rất sõi. Tên cô là Trần Thị Nhị. Nhị cho biết gia đình cô sinh sống ở thủ đô Phnôm Pênh đã rất nhiều đời, cuộc sống khá sung túc êm ấm. Thời bấy giờ đất nước Campuchia rất yên bình, lương thực, thực phẩm dồi dào, con người chân thực, hào phóng. Nhưng rồi bè lũ Pôn Pốt chiếm thành phố xua tất cả nhân dân ra khỏi thành. Từng đoàn lính áo đen, tay lăm lăm súng xông vào từng nhà ép dân ra khỏi nhà, chúng bảo là không ra khỏi thành phố sẽ bị chết. Nhân dân ngơ ngác có hiểu gì đâu và nỗi sợ quá chừng nên phải nghe theo chúng, ai chống cự liền bị đập chết bằng báng súng và bằng rìu bằng búa. Họ bị đưa lên xe đến các trại tập trung giữa đồng hoang, rừng rậm để xây dựng kinh tế, để cải tạo cho sạch đàu óc tư sản. Chỉ mấy ngày sau, chúng phân loại dân, phân loại độ tuổi, gia đình bị xé nhỏ ra, cha mẹ cũng phải đi mỗi người một nơi. Gia đình Nhị cũng vậy, bây giờ cô không biết cha mẹ, anh em ở đâu.

        Nghe Nhị trò chuyện thỉnh thoảng khóc, chúng tôi xúc động vô cùng. Muốn giúp cô tìm gia đình nhưng điều kiện lúc đó rất khó. Chúng tôi an ủi cô đất nước đã giải phóng, thế nào rồi cô cũng gặp lại cha mẹ, anh em, gia đình sẽ sum họp. Trước yêu cầu có người thông thạo tiếng Khmer và tiếng Việt, chúng tôi mời cô ở lại làm phiên dịch cho bộ đội. Cô đồng ý ngay. Nhị cũng muốn qua công tác này để góp phần giúp bộ đội Tình nguyện Việt Nam làm nhiệm vụ góp phần xây dựng đất nước Campuchia ổn định, phát triển sau họa diệt chủng kinh hoàng.

        Từ khi có cô Nhị, cán bộ, chiến sĩ Tiểu ban dân vận chúng tôi hăng hái học tiếng Khmer hơn. Tiếng Khmer là tiếng nằm trong hệ đại ngôn ngữ Môn Khmer, đơn âm tiết, số lượng từ giao tiếp hàng ngày nhiều nhưng không phong phú nghĩa như tiếng Việt nên dễ học. Được cô giáo Trần Thị Nhị giảng nghĩa từng từ, kể cả cách nói lóng, tôi hiểu ra điều thú vị là người Campuchia rất giàu tính hài hước, chuyện tiếu lâm Khmer cũng hóm hỉnh chẳng thua tiếu lâm nước ta. Qua ngôn ngữ chúng tôi hiểu, đồng bào Campuchia thật mộc mạc, chân thực, phóng khoáng, họ ít khi dùng những từ dung tục thóa mạ nhau. Đó cũng là phẩm chất đáng quí của một dân tộc lấy Phật giáo làm quốc đạo.

        Nhị biết tiếng Việt nhưng do lâu rồi ít sử dụng nên nhờ chúng tôi luyện thêm. Sau những buổi xuống phum sóc giúp dân, chúng tôi học tiếng Việt, tiếng khmer. Những buổi học đan xen hai ngôn ngữ thật vui. Tuổi trẻ được làm nhiệm vụ cao cả, chúng tôi sống trong sáng, vô tư, đều mong muốn giúp nhân dân Campuchia mau chóng ổn định cuộc sống, hồi sinh. Người lính Tình nguyện cũng mong hoàn thành nhiệm vụ để trở về Tổ quốc, nơi có gia đình thân quí của mỗi người.

        Giữa lúc công việc bề bộn như vậy thì đồng chí Đặng Thành Văn sau khi điều trị lành vết thương trở về. Anh Văn mạnh khỏe, chúng tôi vui mừng khôn xiết. Anh Văn cho biết, sau khi bác sĩ mổ lấy đầu đạn trong đùi ra thì vết thương mau lành, hiện tại sức khỏe anh bình thường. Tôi cảm ơn anh Văn đã lãnh viên đạn thay mình. Nghe vậy anh Văn cười to, đúng là trong chiến tranh nhiều chuyện khó giải thích, như là sự xui khiến của số phận vậy.

        Anh Văn tiếp tục làm Trưởng Tiểu ban dân địch vận, công việc của riêng tôi đỡ vất vả hơn. Trước đây tôi vừa phải họp hành, giao ban với cấp trên, vừa xuống các phum sóc, gặp gỡ nhân dân, phổ biến chính sách của chính phủ bạn cho đồng bào hiểu. Hay cấp phát lương thực, thực phẩm, nhiều lúc bận rộn không kịp nghỉ. Nay anh Văn đảm nhiệm việc giao ban, họp hành tôi đỡ việc đi nhiều.

        Trung đoàn bộ 273 nhận lệnh di chuyển lên phía trước để gần với các Tiểu đoàn hơn. Di chuyển một cơ quan Trung đoàn là phải có công tác chuẩn bị. Trung đoàn lập một đoàn đi tiền trạm, hay nói cách khác là tìm nơi đứng chân mới thuận lợi để chỉ huy các đơn vị nhất. Ở chiến trường Campuchia còn phải tìm nơi có nguồn nước sinh hoạt. Đoàn gồm ba mươi cán bộ, chiến sĩ, do đồng chí Chiến, chủ nhiệm trinh sát dẫn đầu và cán bộ các phòng ban. Chủ nhiệm chính trị Trung đoàn Đặng Văn Lưa cử tôi cùng Sa Chơn phiên dịch viên, tham gia đoàn tiền trạm địa điểm mới này. Có một chuyện nhỏ tôi muốn kể để bạn đọc hiểu thêm. Ở chiến trường có lúc chúng tôi cũng biểu hiện những va chạm nhỏ nhặt. Đó là Tiểu ban Dân vận có một cái loa to đùng, chạy bằng tám cục pin đại. Thời kỹ thuật số bây giờ, các bạn trẻ nghe có thể rất ngạc nhiên, nhưng thời đó có cái loa như vậy để kêu gọi địch đầu hàng hay về với nhân dân, với cách mạng để hưởng khoan hồng, làm người lương thiện có cuộc sống yên ấm, là rất quí. Loa to rất cồng kềnh, nhưng chẳng hiểu lý do gì anh Văn cứ yêu cầu chúng tôi mang theo. Tôi thấy vô lý nên nóng mặt cự lại: " Đoàn đi trinh sát là đi bộ, phải luồn rừng, lội suối, nhiều nơi còn có địch ẩn nấp, mang theo không tiện. Hơn thế khi chúng phục, chúng tôi còn phải chiến đấu, nên mang theo loa rất bị động, vướng víu. Hẵng để nay mai khi Trung đoàn đi bằng ô tô đem theo tiện hơn". Thông thường tôi góp ý là anh Văn nghe liền nhưng bữa nay tôi góp ý, nói hoài, anh Văn cũng chẳng nghe. Anh dứt khoát bắt tôi mang theo. Chúng tôi đã nặng lời với nhau. Cuối cùng tôi vẫn mang theo, lòng ấm ức lắm. Tôi nghĩ ông này ấm đầu rồi. Sau này, tôi hiểu ra có thể tôi đã nói chưa khéo khiến anh Văn tự ái, vì anh là cấp trên bị tôi khước từ chăng. Sau mấy chục năm, anh Văn nhận sổ hưu lại về quê hương Thái Bình sinh sống, chúng tôi thường xuyên gặp nhau, câu chuyện ấy đã trở thành chuyện vui.

        Đội hình tiền trạm có tới ba mươi người, ngoài cán bộ tham mưu, tác chiến, hậu cần, ban chính trị có tôi và phiên dịch Sa Chơn, một Tiểu đội trinh sát, một Tiểu đội công binh, một Tiểu đội vận tải, trong một chuyến thị sát tiền trạm là khá đông. Dĩ nhiên, công tác bí mật được nêu lên hàng đầu. Phương án tác chiến khi đụng độ hay lọt vào ổ phục kích của địch cũng đã tính tới kỹ lưỡng.

        Sa Chơn là người nhanh nhẹn nhất, thông thạo địa hình, biết cách đi đường, luồn rừng. Cuộc đời Sa Chơn cũng đã cực khổ, cùng gia đình bị đày vào trại tập trung, cận kề cái chết như nhiều người Campuchia trong chế độ diệt chủng nhưng rồi Sa Chơn bị bắt vào lính Pôn Pốt, bị điều về sư đoàn 3 chủ lực. Trong một lần bị điều động đến sát biên giới để đánh sang Việt Nam, Sa Chơn cùng mấy người bạn đã chạy sang Việt Nam và được bộ đội Việt Nam đón chào, cung cấp đồ ăn, thức uống. Chính phủ Cách mạng cứu nước Campuchia ra đời, Sa Chơn hăng hái tham gia hoạt động, mong muốn góp phần loại bỏ hoàn toàn chế độ diệt chủng, xây dựng đất nước mình hồi sinh, phát triển. Làm phiên dịch cho một đơn vị chủ lực, gặp nhiều gian khổ, Sa Chơn vẫn vui. Qua Sa Chơn, tôi hiểu được nét tính cách gan lì, vui nhộn, hóm hỉnh của người Khmer anh em.

        Bây giờ đây Sa Chơn và tôi đang hành quân trong đội hình. Trên người Sa Chơn có vũ khí, gạo, còn thêm cái loa cồng kềnh. Hành quân trong tư thế sẵn sàng chiến đấu cao. Đội hình xuất phát lúc mười ba giờ, đi theo con đường đất, chạy giữa vùng rừng tre lúp xúp, thân vàng, nhiều gai sắc, thỉnh thoảng chúng tôi thấy thấp thoáng nhà sàn của nhân dân. Tọa độ sẽ tới là một phum nhỏ, cách vị trí đóng quân cũ chừng tám cây số. Lúc này vị trí đóng quân của các Tiểu đoàn xa nhau nên tạo nhiều kẽ hở cho lính địch đột nhập, phục kích. Nếu gom các Tiểu đoàn lại gần nhau sẽ tạo nên thế co cụm hỗ trợ nhau tốt hơn. Chúng tôi hành quân dưới cái nắng gắt, vừa đi vừa quan sát, có khi phải dừng lại để trinh sát lên trước dò địch, khi thấy yên tĩnh mới quay lại ra hiệu tiếp tục đi. Được chừng bốn cây số, đã nửa chặng đường. Đến nơi, bên trái tre gai mọc dày, bên phải ruộng sình lầy, trinh sát thấy phía trước có bóng áo đen chạy qua đường vội ra hiệu dừng lại. Mọi người nhanh chóng dạt sang hai bên đường sẵn sàng chiến đấu. Đợi chừng mười lăm phút chẳng thấy động tĩnh gì. Trưởng đoàn Chiến cho trinh sát đi trước, đội hình phía sau cách năm chục mét, nếu phía trước địch phục sẽ tạt sang hai bên để đánh. Đi được một quãng các trinh sát phát hiện giày dép còn mới giày dép mấy trái mìn chôn vội, lấp đất chưa kín. Các chiến sĩ công binh nhanh chóng vô hiệu hóa được mấy trái mìn ấy. Thì cùng lúc các loại súng của bọn Pôn Pốt phục kích từ hướng trái và phía trước đồng loạt nhả đạn vào đội hình tiền trạm. Tiếng đạn B40, B41 ùng oàng. Tiếng đạn nhọn chiu chíu về phía chúng tôi cùng những tiếng trô trô ầm ĩ. Tôi nghĩ nhanh: bị phục rồi. Trong đầu tôi như có linh tính là sẽ gặp nguy hiểm trước khi đi rất có thể sẽ xui xẻo trong chuyến đi này. Nhóm trinh sát đi trước lùi lại cùng đội hình vừa lùi vừa bắn trả bọn phục kích. Đồng chí Chiến truyền lệnh chỉ nổ súng khi nào trông thấy mục tiêu để tiết kiện đạn và đợi lực lượng cứu viện. Cùng lúc đồng chí Chiến điện báo về Trung đoàn tọa độ của đoàn tiền trạm bị phục kích xin cứu trợ.

        Súng của bọn phục kích vẫn nổ đều về phía đoàn công tác. Đã thấy loáng thoáng bóng áo đen di chuyển trong các bụi tre về phía cuối đội hình. Tôi thoáng nghĩ bọn này giở trò vòng bọc tập hậu mình đây. Nghe tiếng nổ của các loại súng, anh Chiến nói địch khoảng một Đại đội. Vì chúng không thể có số lượng đông được trong khu vực này. Bọn này là lực lượng luồn lách tập kích chúng ta bất ngờ. Rất may là chúng ta đã phát hiện sớm nên không bị vấp mìn và chúng cũng không kịp chặn đàu chặn đuôi đội hình. Anh Chiến ra hiệu đồng loạt nổ súng nhằm bắn, nhất là những thằng vòng bọc phía sau. Súng M79 thật tác dụng. Anh em liên tục "cóc" vào sau những bụ tre có bóng áo đen của Pôn Pốt. Lúc này tôi và Sa Chơn ở cuối đội hình trực tiếp đối mặt với đội hình vòng bọc. Tôi ra hiệu cho Chơn chiến đấu cùng lúc súng của bọn vòng bọc đã xối xả về phía chúng tôi. Phía trước súng cũng vẫn rộ lên đều cùng những tiếng trô trô của bọn quỷ áo đen. Nhưng cũng chưa có tên nào vượt lên mặt đường chúng vẫn nấp trong các bụi tre đối diện bắn loạn xạ. Cứ thoáng thấy bóng chúng là tôi điểm xạ, mỗi điểm xạ là 2 viên một. Sa Chơn điểm xạ chưa tốt lúc thì kéo 3- 4 viên, lúc thì tắc cú 1 viên. Tôi nói phải tiết kiệm đạn. Được cái là chúng tôi đang ôm được ta luy đường nên quan sát, có bệ bắn và quan sát chúng rất tốt. Đã có mấy bóng áo đen định vượt đường. Tôi nhằm bắn một thằng ngã ngửa ra sau. Hai thằng còn lại lôi tên trúng đạn chạy lùi. Tôi và Sa Chơn bồi thêm vào đó mấy loạt nữa. Bóng một thằng nữa đổ ập xuống. Đạn của chúng xối lại phía chúng tôi nhiều hơn. Trận chiến kéo dài gần một giờ, súng của chúng đã ngớt nhưng có vẻ chúng cố kìm chân chúng tôi tới tối. Bây giờ tôi mới nghĩ đến cái loa dân địch vận. Tôi nói với anh Chiến để Sa Chơn kêu gọi "địch vận" bọn này. Tôi kể cho anh Chiến nghe hôm ở Tiểu đoàn 3 địch vận rất tốt. Tôi ra hiệu cho Sa Chơn cả bằng mồm lẫn bằng tay, ý nói chúng phải đầu hàng, vì đang có quân Việt Nam từ hai hướng đánh tới và chính sách của Mặt trận cứu nước chân chính Campuchia. Rất thông minh Sa Chơn hiểu ý ngay lùi xuống mép đường phủi bụi và bật loa thử giọng. Đã quen thuộc Sa Chơn nói một hồi. Tiếng súng của chúng tóp tóp về chúng tôi rồi im bặt. Lúc sau từ trong có ba tiếng súng AK như bắn lên trời như báo hiệu cho bọn phục kích rút hết. Cùng lúc từ hai hướng các lực lượng ứng cứu của Đại đội 9 và Đại đội trinh sát cũng ào tới chúng ba lực lượng bắt liên lạc với nhau kết thúc cuộc hành quân bị phục kích căng thẳng. Chúng tôi tiếp tục hành quân về địa điểm mới.

        Hôm sau ban chính trị và Trung đoàn bộ cũng đã tới vị trí mới. Tôi kể lại cho anh Văn việc hành quân bị phục kích và Sa Chơn kêu gọi địch vận rất hiệu quả. Anh Văn được thể nói: Đấy ông thấy chưa? Tôi nói ông mang loa đi thì ông cứ nói này nói nọ. Tôi thì nói: Nhưng đi tiền trạm mang loa đi cồng kềnh sao ông không để mang theo ô tô? Mà trước khi đi cãi nhau xui xẻo bỏ mẹ. Nếu không có loa không cãi nhau thì chắc gì đã bị Pôn Pốt phục kích? May mà chúng tôi không "dính". Mọi người lại cùng cười xòa.

        Chủ nhiệm chính trị Đặng Văn Lưa bàn với chúng tôi về công tác dân vận trong giai đoạn mới, nhất là khi chúng ta sắp trực tiếp phối hợp với các đơn vị Quân đội Cách mạng cứu nước Campuchia làm nhiệm vụ. Anh Lưa có phong cách nhẹ nhàng, sống chan hòa, tình cảm. Những lúc rỗi rãi, anh em chúng tôi ngồi bên bàn nước tâm tình. Anh và tôi gắn bó nhiều năm trong một Trung đoàn. Giờ đây vào giữa năm 2018, khi tôi đang chép lại dòng hồi tưởng này, anh Đặng Văn Lưa, người cán bộ xông xáo trên mặt trận biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế, đã phải nằm một chỗ sau cơn đột quị. Anh Lưa quê ở Thôn Mía, Đoan Bái, Hiệp Hòa, Bắc Ninh. Hiện anh đang cư trú tại Hà Nội. Thương đồng chí chủ nhiệm chính trị thời khói lửa chiến tranh vô cùng nhưng chúng tôi đều bất lực.

        Nơi đứng chân của Trung đoàn 273 gần thị xã Công Pông Xpư. Tiếng Khmer Công Pông Xpư là bến đón trâu, phải chăng trước kia nơi đây có chợ buôn bán nhiều trâu? Nhân dân ở đây dựng nhà gần các bến sông, tận dụng nguồn nước ngọt. Tiểu đoàn 1 đứng chân gần Trung đoàn bộ. Lúc này Trung đoàn được phối hợp với một Đại đội quân đội Cách mạng Campuchia, với phiên hiệu là đơn vị z. Cán bộ, chiến sĩ Đại đội z rất thân thiện với bộ đội Tình nguyện, chúng tôi luôn tiếp xúc bàn bạc, phối hợp công tác. Nhiệm vụ của bộ đội Tình nguyện là giúp đơn vị bạn huấn luyện, tác chiến làm công tác dân vận. Nói chung biên chế, sinh hoạt của các đơn vị bạn giống như Quân Tình nguyện.

        Lúc đó anh Phạm Anh Sướng, tham mưu phó Trung đoàn 273, được tăng cường với Tiểu đoàn 1. Ngoài nhiệm vụ tăng cường chỉ huy Tiểu đoàn anh còn có nhiệm vụ giúp Đại đội z làm nhiệm vụ. Anh Sướng có dáng thấp đậm, da đen, tóc xoăn, rất giống người nước bạn. Anh là người chiến đấu dũng cảm. Tôi quen biết anh từ lúc anh còn là trung đội trưởng. Khi giữ chức Đại đội trưởng Đại đội 6 của Tiểu đoàn 2, trong một làn đi truy quét, Đại đội lọt vào ổ phục kích của tiểu đoàn địch ngay giữa đồng. Lợi dụng những lùm cây, anh cơ động, chỉ huy Đại đội đánh lui từng đợt tấn công của địch. Bên ta thương vong hai mươi người, anh cũng bị thương. Đại đội diệt được 16 tên lính Pôn Pốt, giữ vững địa bàn tới khi đơn vị khác đến chi viện. Ngày 18 tháng 07 năm 1978, anh là chỉ huy trưởng Tiểu đoàn 2. Chính trong trận trên đồng nước mà Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3 Nguyễn Sông Thao hy sinh, đơn vị anh vẫn chiến đấu ngoan cường. Trong chiến dịch giải phóng Phnôm Pênh, anh vẫn cùng các sĩ quan tác chiến ngồi trên xe Jeep dẫn đầu đội hình tiến công địch, bất chấp đối phương phục kích, chặn đường. Một người lính như anh rất cần cho đơn vị và một chặng đường mới sẽ mở ra trước mắt anh. Nhưng hỡi ôi, chính trong phút không kiềm chế được bản năng dục vọng, anh đã vi phạm kỷ luật chiến trường rồi bị lãnh mức án cao nhất. Để bảo vệ uy tín bộ đội Tình nguyện, làm gương cho kẻ khác, anh bị thi hành án ngay trên chiến trường. Đây chính là bản án nghiêm khắc nhất, vụ án đầu tiên của bộ đội Tình nguyện, cho thấy tính nghiêm khắc của quân đội ta. Vụ án này cũng làm giảm thành tích của trung đoan 273 nhưng cũng Có tác dụng cảnh báo cao. Trong suốt thời gian mười năm làm nghĩa vụ Quốc tế trên đất Chùa Tháp, bộ đội ta không hề mắc phải kỷ luật nặng như thế. Mọi nhiệm vụ chiến đấu, công tác, sẵn sàng chấp nhận gian khổ, hy sinh của cán bộ, chiến sĩ đều hướng tới sự ổn định, hồi sinh của đất nước Chùa Tháp nên đã được nhân dân tin tưởng yêu quí. Nhân dân đất nước Chùa Tháp đã gọi Quân Tình nguyện Việt Nam là đội Quân Nhà Phật.

        Tình hình chiến sự vẫn ác liệt cho thấy chúng ta không thể đứng chân một chỗ chờ địch đến đánh. Lúc này, mật độ quân địch tụ về đây ngày một nhiều. Nếu chúng ta co cụm rất dễ bị động mà phải chủ động tiến công địch trên qui mô lớn. Đánh lớn là phải có sở chỉ huy, hợp đồng binh chủng, muốn tiêu diệt và làm tan rã quân địch phải tổ chức bao vây thật chặt. Trước mắt là phải bẻ gãy các đợt tập kích lớn của địch, phá thế bao vây của chúng. Có như thế ta mới mở rộng địa bàn, giải phóng số dân đang bị địch kìm kẹp, đưa họ về các phum sóc. Có tiêu diệt địch chính quyền nhân dân bạn mới củng cố xây dựng mạnh được.

        Các bộ các cấp nhanh chóng phổ biến tinh thần, kế hoạch tác chiến, công tác Đảng, công tác chính trị trong thời kỳ mới. Thấy được cách mạng Campuchia phát triển, phần lớn nhân dân bạn đã về phum sóc, được sự giúp đỡ của Việt Nam đang ổn định cuộc sống, sản xuất, kinh doanh, mọi người đều phấn chấn hẳn lên. Không khí chiến đấu của các đơn vị rất khẩn trương, các Trung đoàn, Tiểu đoàn, Đại đội nhanh chóng xốc lại đội hình sẵn sàng cơ động chiến đấu. Theo kế hoạch đầu tháng 02 năm 1979, Trung đoàn 270 sẽ tổ chức vận động tiến công tiêu diệt địch đang chốt giữ trước Tiểu đoàn 5 của ta. Theo trinh sát, lực lượng chúng có khoảng 1.000 tên của sư đoàn 703. Yểm trợ cho bọn này là 10 chiếc xe tăng, 5 khẩu pháo 105 ly, chúng được giao nhiệm vụ đánh chiếm bằng được thị xã Công Pông Xpư vào thời gian tới. Vì vậy, ta phải chớp thời cơ hành động, phá tan thủ đoạn địch.

        Ngày 04 tháng 02 vào lúc 23 giờ, Tiểu đoàn 4 được trinh sát dẫn đường bí mật luồn sâu 16 cây số vào ém gọn cánh phải, phía sau đội hình địch. Cùng thời gian ấy Tiểu đoàn 6 áp sát cách trái. Đến 4 giờ ngày 04, Tiểu đoàn báo về sở chỉ huy là đã vào được vị trí địch không phát hiện được. Trong lúc đó Tiểu đoàn 5 vẫn nằm ở vị trí cũ, kiên trì đánh trả những đợt tập kích của địch. Đây cũng là nghệ thuật nghi binh, tạo cho địch tưởng ta vẫn chưa hành động gì cả. Gần sáng đã có 6 chiếc xe tăng của lữ đoàn 22 cơ động đến sát gần Tiểu đoàn 5.

        Đúng 5 giờ sáng ngày 05 tháng 02, pháo binh Trung đoàn 55 nhả đạn vào mục tiêu đã định là phía trước Tiểu đoàn 5. Tiếng pháo dứt, tiểu đoàn 5 đồng loạt bật khỏi công sự xung phong, xe tăng lao lên mở đường. Bị đánh bất ngờ, địch lùi về phía sau. Nhưng đúng một giờ sau, địch sử dụng xe bọc thép, pháo binh đánh trả quyết liệt với ý định chiếm vị trí đã mất.

        Nhưng chúng đã bị lọt vào ý định trước của ta là nhử địch vào vị trí định sẵn. Khi tất cả hỏa lực, pháo binh địch lộ diện, Trung đoàn trưởng Lê Hải Anh ra lệnh cho Tiểu đoàn 6 và Tiểu đoàn 4 nổ súng tiêu diệt địch bằng thế bao vây chặt phía sau lưng chúng. Địch hoàn toàn bất ngờ vội tháo chạy nhưng không kịp, tất cả xe tăng, pháo binh của chúng đều bị ta tiêu diệt.

        Hướng Tiểu đoàn 5 là hướng chính diện nên được xe bọc thép yểm trợ, tiến công mạnh mẽ. Quân ta đã lần lượt tiêu diệt từng cụm chốt của địch. Đội hình bị địch xé ra tơi tả, binh lính chúng tháo chạy thục mạng vào trong rừng sâu. Đây là trận chiến đấu thắng lợi lớn nhất của Trung đoàn 270, giữa lúc có chủ trương đánh lớn, tiêu diệt làm tan rã binh lực địch, hiệu suất chiến đấu rất cao, đã mở màn cho phương thức tác chiến mới của toàn Quân đoàn 4.

        Trung đoàn 273 và Trung đoàn 266 cũng nhận lệnh chuẩn bị tiến công vào sâu các căn cứ địch. Ngày 07 tháng 02 Trung đoàn 273 và 266 bung ra khỏi điểm tựa để đánh địch. Trung đoàn 273 đánh địch ở núi Voi nơi sở chỉ huy sư đoàn 221 của Pôn Pốt. Trong trận này Trung đoàn đã giải phóng được một vùng đất rộng, đưa hàng ngàn dân về quê cũ. Đây là số người bị địch bắt đi xây dựng căn cứ. Trước khi về nhân dân được cấp gạo, thực phẩm. Số gạo này ta thu được ở sở chỉ huy địch. Thu bao nhiêu phát hết cho dân.

        Công tác của ban dân vận nhiều hơn khi Trung đoàn 273 mở rộng khu vực tác chiến, nhân dân được giải phóng ngày càng nhiều, các phum xã lần lượt được giải phóng. Chúng tôi hình như cơ động liên tục, tổ chức gặp gỡ nhân dân phum này đến phum khác, phổ biến chính sách đại đoàn kết của Chính phủ Cách mạng cứu nước Campuchia. Nhờ có thêm cô Nhị, một người thông thạo tiếng Khmer, vận động nhân dân nên kết quả rất tốt. Có những khi cơ quan chúng tôi bị địch tập kích, các đồng chí người Campuchia cùng chiến đấu. Cô Nhị và Sa Chơn chiến đấu dũng cảm, ngoan cường như người lính thực thụ.

        Thời gian này, chúng tôi gặp người phụ nữ tên là The, tuổi chừng ba mươi, quê ở tỉnh Kan Đan, cách cầu Mô Ni Vông chỉ vài cây số. Chồng và con cô The đã bị Pôn Pốt giết hại. Khi kể cho chúng tôi nghe, cô đã khóc rồi tỏ lòng căm thù bè lũ diệt chủng Pôn Pốt. Cô muốn làm việc gì đó để trả thù cho chồng, cho con và đền đáp công ơn Chính phủ Cách mạng cứu nước Campuchia và Quân Tình nguyện Việt Nam. Tôi yêu cầu cô giúp phiên dịch. Cô The đồng ý ngay. Có thêm cô The, công việc của ban dân vận tốt hơn, thuận lợi hơn. Những lúc rảnh rỗi, hai cô kể cho chúng tôi nghe cuộc sống đen tối trong trại tập trung của bè lũ Pôn Pốt. Các cô cũng vui sướng vì được sống tự do, được nói tiếng mẹ đẻ.

        Tuổi trẻ nên chúng tôi dễ hòa đồng, không hề phân biệt chức vụ. Hơn thế, chúng tôi đang làm nhiệm vụ vô cùng cao cả là góp phần đưa đất nước Chùa Tháp hòa bình, nhân dân sống tự do, tình hữu nghị Việt Nam -  Campuchia ngày càng bền chặt.

        Sau khi lãnh đòn tiến công như vũ bão của lực lượng cách mạng, các sư đoàn còn lại của địch bắt đầu tập hợp quân, bắt thêm lính hòng phản công chiếm vùng đất ở phía Tây. Từ các căn cứ trong rừng, chúng tràn xuống đánh chiếm đường số 4 thuộc tỉnh Công Pông Xpư. Địch huênh hoang sẽ dùng nơi đây làm bàn đạp để đánh chiếm thủ đô Phnôm Pênh. Ở một số tỉnh khác địch gượng dậy, mở những đợt đánh chiếm giao thông, quấy rối các phum sóc hòng gây mất an toàn cuộc sống nhân dân.

        Suốt thời gian dài chiến đấu không ngưng nghỉ, bộ đội ta cũng đã thấm mệt. Số cán bộ chiến sĩ hy sinh ngày một tăng. Đây là qui luật của chiến tranh, khi chúng ta đánh hành tiến, sức công phá mạnh, uy hiếp địch khiến chúng khủng khiếp không thể chống cự, nhưng khi ta dừng chân, địch hoàn hồn, chúng gượng dậy phục kích, tập kích vào đội hình ta, khiến ta thương vong nhiều. Thời gian này, chúng ta đã ở xa hậu phương nên việc tiếp tế lương thực, thực phẩm, vũ khí cũng khó khăn, vì đường dài, qua những nơi địch thường tập kích nên ta gặp khó khăn.

        Ngày 05 tháng 02 năm 1979, các cơ quan trinh sát, thông tin của sư đoàn phát hiện khoảng 100 đầu máy thông tin vô tuyến địch phát tín hiệu thông tin. Sư đoàn trưởng Vũ Cao nhận định, sau khi thua đau, địch bắt đầu có âm mưu mới, chúng sẽ tấn công hòng chiếm lại vùng đất ta giải phóng, trong đó chính diện là thị xã Công Pông Xpư. Trước nhận định ấy, ban chỉ huy sư đoàn nhất trí, phải chiến đấu đánh mạnh để phá sản âm mưu địch, kiên quyết bảo vệ thị xã Công Pông Xpư cũng như địa bàn sư đoàn đảm nhiệm.

        Các đơn vị trinh sát của ta tăng cường nắm địch và đã phát hiện, địch đã tập trung 5 sư đoàn đối đầu với sư đoàn 341.Ý định chúng là đánh thẳng vào sư đoàn, chiếm bằng được tỉnh lỵ Công Pông Xpư để gây tiếng vang trên trường quốc tế mong tìm nguồn viện trợ.

        Tình hình vô cùng phức tạp, nếu chúng ta chỉ be bờ, phòng thủ quanh thị xã thì khó có thể giữ vững thị xã này. Mất thị xã thì coi như mất cả tỉnh và mất luôn chính quyền non trẻ của cách mạng, địch sẽ giết nhân dân để trả thù. Rồi thủ đô Phnôm Pênh cũng sẽ bị uy hiếp. Vì thế, bằng mọi giá sư đoàn phải đánh bại địch, bảo vệ vững chắc địa bàn. Sư đoàn trưởng Vũ Cao, cán bộ tham mưu, tác chiến nhanh chóng bàn bạc lên phương án tác chiến. Một trận đánh lớn sẽ mở ra cho sư đoàn.

        Với phương thức tác chiến là bí mật luồn sâu, đột kích mạnh, đánh nhanh để tiêu diệt gọn từng đội hình địch, đêm 15 tháng 02 được pháo binh bắn dọn đường, Trung đoàn 273 bí mật rời khỏi điểm tựa hành quân luồn sâu vào sau lưng đội hình địch. Dự định ngày hôm sau sẽ bắt liên lạc với Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 270 sẽ bao vây tiêu diệt địch.

        Lúc này địch dồn hết quân vào nơi này để tiến công thị xã Công Pông Xpư. Khi đã bị lọt vào hai gọng kìm của Trung đoàn 273 và Trung đoàn 270 chúng vẫn không hề biết. Lực lượng pháo binh, xe tăng đang hỗ trợ với Trung đoàn 266 cũng đã lên phương án phối hợp tiến công địch, mũi chính diện địch đang uy hiếp thị xã Công Pông Xpư.

        Do chủ quan, bọn chỉ huy Pôn Pốt vẫn không phát hiện được kế hoạch lớn của ta. Chúng dùng hỏa lực mạnh, bộ binh đông tấn công thị xã Công Pông Xpư, khi chúng nổ súng được chừng hai mươi phút, lực lượng của chúng đã bị lộ hết. Chính lúc này hai Trung đoàn của ta mới nổ súng tấn công từ phía sau lưng địch. Đây chính là đòn hiểm nhất vì khi địch hùng hổ tấn công thì bị chia cắt phía sau, không có lực lượng chi viện, sẽ dẫn đến nguy cơ bị tiêu diệt lớn. Đúng vậy, pháo binh của chúng ta đã dội thẳng vào đội hình địch. Phía trước địch là Trung đoàn 266 đánh thẳng, phía sau là Trung đoàn 270 và Trung đoàn 273 bao vây, bọc kín. Địch bị bất ngờ lớn đội hình mau chóng rối loạn, không còn biết thế nào để chống đỡ, bọn chỉ huy cùng binh lính tháo chạy tán loạn. Nhưng chúng chạy đến đâu cũng đều gặp lực lượng ta giăng bẫy. Binh lính địch vội vứt vũ khí trốn vào các lùm cây, ven kênh rạch đều bị quân ta bắt sống. Hai ngày sau, cuộc tập kích của năm sư đoàn Pôn Pốt bị phá sản hoàn toàn. Quân ta bắt được nhiều tên chỉ huy và rất nhiều binh lính địch. Chúng ta cũng đã đưa nhân dân bị chúng kìm kẹp về các phum sóc.

Sau trận đánh lớn này, mấy tuần sau đó hoạt động của địch giảm rõ rệt. Địch không còn lực lượng lớn để tập kích ta nữa.

        Nhưng bọn chỉ huy cao nhất vẫn không từ bỏ âm mưu chiếm lại Công Pông Xpư. Có thể để mất một số nơi khác nhưng không thể mất địa bàn chiến lược quan trọng này. Chúng tăng cường những trận đánh nhỏ cấp Đại đội, trung đội, tập kích hậu cứ của ta, chặn đánh giao thông, đốt phá kho tàng nhà cửa. Chúng tràn vào các phum, sóc giết người, cướp bóc lương thực, bắt trâu bò, gà lợn của dân.

        Hành động của địch ngày một điên cuồng, chúng đã bao vây một số phum ở gần rừng, tàn sát nhân dân với lý do là do dân đã theo chính quyền mới thân Viện Nam. Chúng muốn gây chia rẽ giữa nhân dân và bộ đội Tình nguyện.

        Hoạt động của địch đã được các cấp cảnh báo từ trước nên không lúng túng. Trước tình hình ấy, ban chỉ huy sư đoàn đã tăng cường chỉ đạo các đơn vị phổ biến âm mưu thâm độc của địch nhằm chia rẽ tình đoàn kết keo sơn Việt Nam - Campuchia, để bộ đội hiểu thêm khó khăn gian khổ khi làm nhiệm vụ trên đất bạn. Khó khăn, gian khổ nhiều thì vinh quang của thắng lợi càng lớn. Đây là chiến trường vượt qua ranh giới đường biên nên người chiến sĩ Tình nguyện cần nỗ lực cao hơn, đánh địch là để nhân dân bạn có cuộc sống thanh bình, tình hữu nghị hai nước bền chặt hơn.

        Nhiều khó khăn đã diễn ra, như số địch tan hàng nay phục hồi, chính quyền mới hoạt động hai mặt, sáng là người của chính quyền cách mạng nhưng tối là quân Pôn Pốt.

        Sư đoàn 341 đã giúp bạn xây dựng chính quyền, huấn luyện cán bộ phum sóc biết quản lý nhân khẩu, tổ chức tuần tra, canh gác để tự bảo vệ mình. Nói cho cùng, chính người dân Campuchia mới bảo vệ được chính quyền của họ.

        Tiểu ban dân vận chúng tôi chia thành những tốp nhỏ xuống các phum sóc gặp gỡ nhân dân, nắm chắc tình hình địch, cùng thanh niên phum sóc vận động nhân dân vạch trần những tên địch nấp bóng cán bộ chính quyền để phá hoại.

        Ủy ban nhân dân các cấp được thành lập. Các cấp đều được nhân dân bình bầu một cách dân chủ, các đoàn thể hoạt động rất hiệu quả. Nhân dân về phum sóc ngày càng đông. Nhiều nơi rào làng để chiến đấu chống lính Pôn Pốt tập kích. Nhân dân đã hăng hái sản xuất, những cánh đồng trước đây bỏ hoang nay lúa, khoai đã mọc lên xanh tươi. Chợ búa họp rất đông vui. Trường học bắt đầu mở lại. Một xã hội thanh bình đang dần hình thành, ủy ban nhân dân tỉnh Công Pông Xpư vinh dự là tỉnh đầu tiên ở Campuchia được thành lập. Sau đó, các tỉnh khác cũng có chính quyền nhân dân. Tôi thấy cũng giống như miền Nam nước ta hồi năm 1975, giải phóng tới đâu chính quyền thành lập tới đó. Nhân dân từ các căn cứ Pôn Pốt trong rừng sâu, hay những trại tập trung lần lượt tìm về, được chính quyền và bộ đội Tình nguyện phát lương thực, thực phẩm, thuốc men, sửa chữa nhà cửa nên họ vui mừng khôn tả, họ tổ chức múa hát thâu đêm. Những ngày này đến các phum sóc nào cũng nghe tiếng nhạc, tiếng hát lâm thôn, mặt người bừng say men rượu thốt nốt. Rồi những đám cưới được tổ chức.

        Thời chế độ Pôn Pốt, rất nhiều đôi vợ chồng do Ăng Ka ghép và ép buộc mà thành. Rồi những đám cưới tập thể vội vàng, không có lễ lạt. Gọi là vợ chồng chỉ định. Giờ đây họ trở về nhiều đôi chia tay vì không có tình yêu nhưng nhiều đôi vẫn chấp nhận sống cùng nhau, vì vợ đã mang bầu. Và bây giờ họ tổ chức cưới lại. Những đám cưới mà vợ chồng, người tham dự không cầm nổi nước mắt.

        Trong những ngày vui hội ngộ của hàng ngàn gia đình, có những người vợ góa hay người chồng, vợ bị Pôn Pốt giết. Bây giờ đất nước hòa bình họ muốn có chồng, có con. Vậy là những mảnh đời ấy ghép lại với nhau. Hạnh phúc là vậy đó, nó được lắp ghép từ những nỗi đau để hội tụ, để đoàn viên.

        Theo trinh sát nắm được ở vùng núi Âm Leng có một căn cứ lớn của bọn tàn quân Pôn Pốt. Bọn này được bọn phản động nước ngoài cung cấp hàng vận chuyển qua rừng núi Thái Lan đến căn cứ. Âm mưu của chúng là xây dựng căn cứ kháng chiến lâu dài.

        Bộ Tư lệnh Quân đoàn ra quyết định không cho địch xây dựng căn cứ để chống phá cách mạng Campuchia, giết hại nhân dân bạn. Cuối tháng 02, quân đoàn mở chiến dịch đánh thẳng vào căn cứ này và giao cho sư đoàn 341 là đơn vị chủ công. Đây là vùng núi hiểm trở, tiếp giáp với dãy núi thuộc tỉnh Công Pông Chư Năng.

        Chiến dịch giải phóng Âm Leng được chia làm hai giai đoạn. Ngoài sư đoàn 341 còn có các đơn vị lớn là các sư đoàn của ta và bốn Tiểu đoàn của Quân đội Cách mạng Campuchia hiệp đồng. Giai đoạn đầu tiến công địch ở vòng ngoài để khai thông tuyến vận chuyển chiến lược nối với cảng Công Pông Thom. Giai đoạn hai sẽ có thêm sư đoàn 5 đánh chiếm căn cứ Âm Leng.

        Sư đoàn 341 được tăng cường Trung đoàn 14 thuộc sư 7, Trung đoàn Ba Gia thuộc sư đoàn 2 cùng 10 xe tăng, thiết giáp tiến công địch ở phía Đông -  Nam Âm Leng, tạo điều kiện cho các đơn vị ở các hướng tiến công địch. Ngày 06 tháng 3, các Trung đoàn của sư đoàn 341 triển khai nhiệm vụ. Địch phát hiện được ý định của ta nên tẩu tán, di chuyển các đơn vị. Do địa hình hiểm trở nên bộ đội ta truy quét vất vả, phải đuổi theo địch mà đánh. Trung đoàn 273, từ trục đường số 4 cơ động trên đường ven theo các sườn núi, đuổi chặn các đoàn xe đang chạy của địch. Có nơi địch bắn cản đường tiến công của Trung đoàn khiến nhiều cán bộ, chiến sĩ thương vong. Sang ngày thứ ba, ta đã gặp và đánh tiêu diệt một số cụm chốt địch. Tiến sâu vào phía trong, ta gặp nhiều cụm kho tàng địch.

        Trung đoàn nhận lệnh truy đuổi địch. Đến một cái phum nằm trên sườn núi hình yên ngựa thì lính Pôn Pốt tập kích, có cả xe tăng chúng cản đường. Các loại súng của chúng phóng đạn ùng oàng, ùng oàng dồn dập vào đội hình hành tiến. Trung đoàn trưởng Trần Măng ra lệnh tổ chức diệt địch, đồng thời báo cáo về sở chỉ huy sư đoàn số lượng địch rất đông.

        Hỏa lực sư đoàn bắt đầu vào cuộc, đạn pháo các cỡ dội vào đội hình địch. Chúng tôi đứng chân gần hai khẩu cối 120 ly của Đại đội 14, các chiến sĩ thao tác nhanh, bắn rất chính xác. Nhưng ta ở thế bất lợi vì thấp hơn địa hình địch chiếm đóng. Địch lại đang ở thế cùng đường nên chống trả quyết liệt, chúng lập phòng tuyến ở đây đón lõng đánh trả ta.

        Lúc này đã 4 giờ chiều, nắng cả ngày hấp thụ lại trộn với bụi đất dày đặc khiến mọi người thấy ngộp thở. Hỏa lực địch vẫn bắn như đổ đạn. Các loại hỏa lực của ta đáp trả mạnh mẽ, đạn pháo các cỡ hú gió bay qua đầu chúng tôi rồi dội xuống sườn núi, nơi có tuyến phòng thủ địch. Những quả đạn bấy lâu đè nặng trên vai bộ đội nay dội xuống đầu thù.

        Địch hạ nòng súng trên xe tăng bắn thẳng. Hàng loạt cây thốt nốt bị đạn cày đổ ầm ầm, khói bụi bốc cuồn cuộn. Địch bắn thẳng vào khu vực Trung đoàn bộ, đã có người bị thương, hy sinh. Đang trên đường hành tiến chúng ta không ai có hầm hào ụ súng. Mọi người lợi dụng các gốc cây ụ đất tránh đạn và đánh trả địch. Hai Tiểu đoàn được điều tới chi viện. Tiếng bộ đội hô xung phong vang trời. Bọn Pôn Pốt chống đỡ một lúc rồi vỡ trận, chạy táo tác sang bên kia sườn núi. Nhưng lũ pháo binh chúng vẫn cấp tập vào sở chỉ huy Trung đoàn. Nhân dân ở phum không chịu nổi đã lên xe chạy đi, tiếng khóc của trẻ em, tiếng gọi con của cha mẹ vang lên đau xót. Tiếng nổ ầm ầm của đạn rung trong không gian, trâu bò tháo chạy, giật khỏi xe, nhiều chiếc xe đổ kềnh ra đường, người ta la hét, khóc than thật hỗn loạn. Đây chính là nỗi đau lớn của chiến tranh, mọi nỗi đau dồn vào người dân. Người dân tụ về Trung đoàn bộ mong được bảo vệ.

        Tổ dân vận của tôi chạy dạt vào náu ở sân một ngôi chùa nhỏ. Cô The, cô Nhị tỏ ra hoảng sợ. Sợ là phải, vì lần đầu các cô nghe tiếng súng gần và cảnh náo loạn của dân chúng. Tôi bảo Sa Chơn dùng loa kêu gọi nhân dân bình tĩnh tìm chỗ ẩn náu sẽ có thức ăn của bộ đội mang tới. Sa Chơn chạy vào chùa một lúc rồi chạy ra nói: "Trong chùa có nhiều vàng đấy". Tôi cùng Sa Chơn, cô The, cô Nhị vào trong chùa. Tay tôi vẫn cầm súng với tư thế sẵn sàng nhã đạn khi có địch. Có mấy chục thùng đại liên xếp hàng, có thùng mở nắp. Tôi thốt lên :"Đúng là vàng thật". Vàng miếng, vàng lá màu sắc vàng chóe, ước chừng một thùng có tới chục ký vàng chứ không ít đâu. Có lẽ bọn Pôn Pốt cướp bóc ở đâu dồn về đây rồi không kịp tẩu tán. Cái cảm giác khi người bình thường thấy nhiều vàng vô chủ là kinh ngạc và trỗi dậy sự ham muốn chiếm đoạt cũng là chuyện dễ hiểu. Nhưng với chúng tôi, những người chiến sĩ Tình nguyện Việt Nam ngăn ngừa được ham muốn ấy. Chúng tôi ngạc nhiên và tự hỏi ai đã đưa số lượng vàng lớn như vậy về đây, chứ hoàn toàn không hề tính đến chuyện lấy dù là một thỏi nhỏ. Đức tính ấy là do chúng tôi được học qui định có tính kỷ luật, răn đe cao trước khi nhận nhiệm vụ quan trọng này. Hơn thế, trong hoàn cảnh sự sống và cái chết cách nhau gang tấc, việc cứu nhân dân bạn được đặt lên hàng đầu thì không ai nghĩ đến vật chất. Riêng cá nhân tôi, từ nhỏ đã được bố, mẹ tôi răn dạy về đức tính không tham của người khác.

        Chúng tôi đang ngắm nhìn những thùng vàng thì nghe tiếng đạn pháo. Tôi hét mọi người nằm xuống. Lập tức một trái pháo cỡ 105 ly của địch nổ ngay giữa sân chùa, rồi liên tiếp những trái pháo của bọn Pôn Pốt bắn vào khu vực chúng tôi. Khói bụi cùng cả mảnh đạn bay vào trong chùa khét lẹt. Chúng tôi bỏ lại những thùng vàng đó chạy ra ngoài, chẳng còn ai nghĩ đến giá trị của vàng, mạng sống còn thấp thỏm thì vàng làm gì.

        Ra sân, tôi gặp anh Văn. Anh Văn giục tôi:

        - Anh phát loa kêu gọi dân còn lại trong rừng về đây để bảo toàn tính mạng. Đã có nhiều lính địch bỏ ngũ trà trộn vào dân rồi đó.

        Sa Chơn nói qua loa phóng thanh. Lập tức dân chạy ra khỏi rừng rất nhiều, có cả thanh niên cởi tràn. Tôi bảo mọi người vận động lính Pôn Pốt hãy cỡi áo, bỏ vũ khí đứng tập trung lại, không được chạy theo dân. Chúng tôi yêu cầu có vệ binh Trung đoàn bộ đến chi viện. Một lát đã có Tiểu đội vệ binh đến để tách lính Pôn Pốt ra khỏi dân để tránh tai họa cho dân. Rồi chúng tôi dẫn đám lính Pôn Pốt ra đám đất trống gần đó. Đa số lính Pôn Pốt còn trẻ run sợ khi thấy bộ đội ta. Chúng tôi động viên bọn họ bình tĩnh, sẽ được đối đãi tử tế vì đã về với chính quyền cách mạng.

        Tôi phát biểu với những người này là, phần lớn anh em bị bè lũ Ăng Ka bắt vào lính, có người đã đàn áp, giết hại nhân dân, vậy là có tội. Nhưng nay tất cả hối cải, đã về với cách mạng, với nhân dân, sẽ được khoan hồng, đừng lo sợ hay bị kẻ xấu kích động mà gây rối. Kẻ nào gây rối sẽ bị nghiêm trị. Ngày mai anh em sẽ về một nơi để học tập chính sách của cách mạng nếu chuyển biến tốt sẽ được chính quyền cho về địa phương, về với gia đình.

        Tôi vừa dứt lời, tiếng vỗ tay, tiếng hoan hô dậy lên. Tôi báo cáo với chỉ huy Trung đoàn về tình hình đám tù binh đang quản lý. Chính ủy Trung đoàn Diệp Xuân Ánh và Phó Chính ủy Nguyễn Kim Tiến nhắc mọi người phải cảnh giác thật tốt, không được chủ quan, vì tù binh địch qua cơn hoảng loạn thấy ta ít sẽ cướp súng đánh lại ta để tháo chạy. Các anh yêu cầu tổ phiên dịch tuyên truyền cho họ hiểu thêm về chính sách của cách mạng. Hai anh cho biết, ngày mai sẽ bàn giao số tù binh này cho sư đoàn. Nhiệm vụ của Trung đoàn sẽ truy quét địch để thông đường số 4 bắt liên lạc với các đơn vị Quân đoàn 3.

        Chúng tôi thấy tù binh đã đói lắm nên cử một đồng chí về ban hậu cần xin lương khô cấp cho chúng, cử hai chiến sĩ khác dẫn hai tù binh ra suối gần đó lấy nước về cho họ uống. Khi trông thấy lương khô, nước ngọt, tất cả tù binh đứng dậy reo lên. Tôi thông cảm nhưng bảo họ ngồi im ai cũng sẽ có phần.

        Sau khi ăn lương khô, dùng nước suối, chúng tôi phổ biến cho họ cách đi vệ sinh nếu có nhu cầu. Đám tù binh đã qua cơn hoảng sợ, có tên đã cười cười vui vẻ. Người Khmer hồn nhiên như vậy đó. Sau đó họ nằm xuống và tận hưởng sự khoan khoái sau thời gian sống trong cảnh súng đạn nơm nớp lo sự cái chết.

        Cho dù vậy, chúng ta vẫn phải cảnh giác. Tôi nhắc anh em cảnh giới, hai người một tổ, súng cầm tay, sẵn sàng nếu có bất trắc. Đề phòng lính Pôn Pốt từ ngoài rừng nhảy vào đánh ứng cứu hoặc trả thù. Tôi thấy cô Nhị, cô The cũng cầm súng gác.

        Trời lửng đêm, đám tù binh nằm im tận hưởng giấc ngủ. Có thể họ đã hiểu phẩm chất của Quân Tình nguyện Việt Nam là nhân từ, không bao giờ trả thù nên họ yên tâm ngủ.

        Nửa đêm, lũ tù binh đã ngủ im. Tôi nghĩ lại lúc chiều khi tôi và Sa Chơn đi vào giữa đội hình lũ tù binh để chọn, để phân loại chúng. Nhìn thân thể cỡi trần của tù binh, hầu hết đều đeo bùa ngải những cái móng vuốt hùm beo, răng lợn rừng. Nhiều thằng rất lực lưỡng, xăm vẽ hình thù quái dị khắp mình. Chúng tô vẽ trên người do mê tín bùa ngải hay trước là dân anh chị, chợ búa? Có thê là do mê tín, chứ trong xã hội Pôn Pốt quản lý tiền bạc bị triệt tiêu không có dân anh chị được. Nhìn bọn họ, bất giác tôi rùng mình, hơi run sợ nếu chúng đột nhiên thức dậy gây náo loạn. Nhưng bản lĩnh người chiến sĩ trải qua hai cuộc chiến tranh khiến tôi vững dạ, bọn này không thể làm gì được đâu, vì chúng đã bị tước vũ khí. Hơn thế, khi gặp hiểm nguy tôi thường nghĩ, mình phải dũng cảm lên, coi như mình đã chết từ lâu rồi. Ý nghĩ buồn cười ấy cũng là tác nhân cho tôi dám đương đầu với khó khăn, không bao giờ gục ngã.

        Đêm dần về khuya, nhóm tôi gác cùng anh Văn, cô Nhị, cô The. Hai cô gái đã bình tĩnh, tự tin, giọng nói vui hơn. Còn anh Văn tỏ ra mệt mỏi. Tôi thông cảm vì vóc dáng anh Văn nhỏ bé, không cường sức. Có lẽ dạng anh Văn làm nhà giáo hay văn nghệ thì hợp hơn là người lính trực tiếp cầm súng. Nhưng đất nước có chiến tranh những người như anh phải ra trận đánh giặc. Anh từng giữ chức chính trị viên Đại đội hỏa lực, cũng là một thành công trong đời binh nghiệp mà không phải ai cũng đạt được. Và bấy giờ đây, người chính trị viên ấy đang canh gác tù binh với chúng tôi, cũng cùng cam chịu gian khổ như những người lính chiến thực thụ.

        Nửa đêm về sáng, thỉnh thoảng có tiếng đạn pháo nổ vu vơ xa xôi đâu đó. Không gian trở về im ắng. Dù là ai đêm cũng phải ngủ, lính diệt chủng Pôn Pốt cũng vậy. Còn chúng tôi, do phải canh gác nên không thể chợp mắt. Tôi và anh Văn thì thầm trao đổi công việc ngày mai. Rồi tôi bảo cô Nhị, cô The đi ngủ đi, trải nilon vào chỗ bên kia mà chợp mắt một lát, chúng tôi canh gác cho. Cô The đồng ý còn cô Nhị bảo rằng hãy để cô cùng gác. Tôi khuyên mãi cô mới nằm ngủ cùng cô The trên tấm nilon trải đất. Tôi thấy thương hai cô. Họ như em gái mình vậy mà phải chịu cảnh diệt chủng Pôn Pốt, bị đày đọa trong công xã, người thân bị chúng giết hại. Tôi thấy mình canh gác cho hai cô ngủ là đúng còn gác cho tụi lính này ngủ thì thiệt là tức cười, cười ra nước mắt.

        Đêm như cô đặc bóng tối lại, tôi nhớ tới thời đánh Mỹ, khoảng giữa tháng 03 năm 1975, Trung đoàn 273 chúng tôi tiến công địch ở Chơn Thành - Bình Long, một hôm có 9 tên địch thất trận chạy qua đơn vị và đã bị tóm gọn. Trong đó có tên trung úy Đại đội trưởng và một tên Đại đội phó. Lúc đó tôi là trợ lý chính trị nên được giao nhiệm vụ trông coi chúng nó. Chúng tôi đã truyền đạt chính sách tù hàng binh của Quân Giải Phóng và khuyên chúng cứ yên tâm. Một tên tháo chiếc đồng hồ trao cho tôi. Hồi đó chiếc đồng hồ tay giá trị lắm. Tôi bảo nó cất đi, đừng làm thế. Đêm đến, pháo địch từ căn cứ Lai Khê bắn đến dữ dội, mấy tên tù binh coi bộ hoảng sự. Tôi cho chúng xuống một cái hầm rộng. Thế rồi tôi và anh Minh truyền đạt Tiểu đoàn đứng hai đầu gác. Chúng tôi gác cho 9 tên lính thua trận ngủ. Anh Minh quê Nghi Lộc Nghệ An, nhập ngũ tháng 10 năm 1974, hy sinh trong trận đánh Khánh An - Khánh Bình tại An Giang, Châu Đốc.

        Và giờ đây tôi và anh Văn đang gác cho đám tù binh Pôn Pốt ngủ. Nghĩ thế, đầu óc tôi như nặng trĩu, mắt ríu lại vì buồn ngủ, vì mệt mỏi. Cả mấy ngày liền truy quét địch cũng không được ngủ an giấc. Buồn ngủ đến rũ xuống, tôi phải lấy nước phả lên mặt.

        Thế rồi, đêm dài cũng qua khi tiếng chim rừng vỗ cánh bay đi kiếm mồi. Với chim chóc không biết sợ hãi súng đạn, đạn nổ chúng bay đi, im ắng lại về với những cụm cây rừng quen thuộc, với tổ ngôi nhà của chúng.

        Hai cô gái cũng thức dậy. Riêng đám tù binh đã mở mắt nhưng không dám dậy vì sợ hãi. Chúng tôi cho bọn lính vệ sinh rồi mới dẫn sang nơi khác, vì nơi đây đã bẩn thỉu quá. Chỗ mới cách đó dăm chục mét, đất bằng phẳng. Chúng tôi phát lương khô cho chúng nó ăn. Một sổ chiến sĩ bộ binh đi ngang qua thấy vậy có ý không bằng lòng, vì họ đã đối mặt với lính Pôn Pốt nhiều, đồng đội đã hy sinh, bị thương nên rất căm giận. Tôi phải giải thích cho họ nhẹ bớt nóng giận.

        Lệnh của sư đoàn là Trung đoàn phải di chuyển, riêng số tù binh để cho Tiểu đoàn 1 vẫn chốt tại đây canh giữ để rồi giao cho sư đoàn 7. Nhiệm vụ của Trung đoàn vẫn truy quét địch dọc đường 4 về đèo Tượng Lăng.

        Sau khi bàn giao số tù binh cho Tiểu đoàn 1, đơn vị cũ của tôi, chúng tôi thấy nhẹ nhõm. Nhiều thằng tù binh nhìn chúng tôi với ánh mắt biết ơn và có vẻ lưu luyến lắm. Thì ra với con người, dù là kẻ ác, khi ta đối xử nhân từ thì họ được cảm hóa và biết ơn ta.

        Đơn vị tiếp tục hành quân. Bộ đội vừa đi vừa nhai lương khô, uống nước đun sôi để nguội, trong tiếng pháo địch nổ đâu đó. Nhiều người thắc mắc tại sao phát hiện ra căn cứ địch mà không tiến công tiêu diệt? Trung đoàn phó Chu Đức Hùng giải thích, quân đoàn đã sử dụng sư đoàn 7, sư đoàn 9, phối hợp với một số đơn vị binh chủng tiến đánh giải phóng Âm Leng rồi. Nhiệm vụ của sư đoàn 341 là đánh thông đường số 4, bắt liên lạc với sư đoàn 304 thuộc Quân đoàn 3 ở đèo Tượng Lăng.

        Trên đường hành tiến, Trung đoàn 273 không đụng với lực lượng lớn nào của địch, thỉnh thoảng thấy tốp nhỏ lính địch nấp nổ vài loạt súng bộ binh rồi bỏ chạy. Vùng này hiểm trở nên đơn vị không thể tiến nhanh được.

        Trên đường hành quân, cô The, cô Nhị như đã quên hẳn vụ đám tù binh đêm qua nên vui vẻ hẳn lên. Phía trước chúng tôi là các đơn vị bộ binh đánh mở đường, cây cối, hố pháo hố mìn dọc đường khiến đội hình hành quân rất chậm, một ngày cũng chỉ hành tiến được chục cây số.

        Đến cuối chiều, được lệnh dừng chân nghỉ qua đêm. Trung đoàn bộ dừng chân cạnh dòng suối nhỏ. Nhận xong nơi ở, anh Văn và tôi hướng dẫn mọi người nơi nghỉ, chỗ đào hầm sẵn sàng chiến đấu. Xong mọi việc cho đêm nghỉ đã có cơm do ban 5 nấu xong. Lúc này tôi nhận lệnh trực ban Ban chính trị đêm nay tại hầm chỉ huy Trung đoàn. Mọi người xúm vào mâm cơm thật vui, cơm dã chiến chỉ có vài món đơn sơ, mắm, ruốc khô, vậy mà thật ngon. Tôi thông báo với mọi người về việc đi trực ban. Lập tức cô The, cô Nhị hỏi dồn, tại sao tôi lại chuyển đi trong lúc này. Ánh mắt các cô tỏ ra ngạc nhiên, lo lắng. Tôi cười bảo rằng chỉ đi trực ban một đêm, mai lại về. Các cô cười mắc cỡ vì hiểu sai. Tôi cảm động vì tình cảm mọi người dành cho mình. Trong chiến tranh, con người đối xử với nhau thân quí, trong sáng vậy đó.

        Khi tôi lên tới ban chỉ huy thì công binh đã làm xong hệ thống hầm hào sở chỉ huy. Tuy là dã chiến nhưng kiên cố, các đường hào sâu lút đầu người thông với các hầm chỉ huy trưởng, Chính ủy. Chiến sĩ công binh với những công việc âm thầm, đi trước về sau, nhẫn nại gian khổ, hy sinh không thể kể xiết.

        Đến hầm chỉ huy tôi thấy Trung đoàn phó Chu Đức Hùng đang ngồi với Trưởng ban tác chiến Hoàng Duy Hiển. Anh Hiển hồi giải phóng miền Nam là trung đội trưởng hỏa lực của Đại đội 4. Quê anh Hiển ở Quảng Ninh. Sau này tôi còn ở với anh khá lâu trong cùng đơn vị. Có điều tính cách anh Hiển thiên về thầm lặng, nhất là khi nghỉ hưu anh ít tiếp xúc với mọi người. Còn chúng tôi thích gặp gỡ, hội hè, cùng nhau ôn cổ tri tấn. Thôi thì mỗi người mỗi tính, cần tôn trọng cá tính của nhau.

        Anh Hùng nói với tôi:

        - Tình hình căng lắm, ông Phú nhé. Các ông trực là phải hết sức cảnh giác, thường xuyên liên lạc với các Tiểu đoàn, các đơn vị trực thuộc để nắm tình hình, đôn đốc canh gác. Sau đây ông Hiển đi kiểm tra vệ binh canh gác, hầm hào. Có dấu hiệu lạ hay địch tập kích là mấy ông phải báo cho chúng tôi ngay.

        Nói dứt lời, Trung đoàn phó Chu Đức Hùng nhấp cạn ly trà rồi về hầm của mình. Tôi ngó theo, anh Hùng có dáng nhỏ nhắn là con trai Liệt sĩ mà anh vẫn xông pha chiến trận. Người nhỏ vậy mà sức dẻo dai, rất gần gũi bộ đội. Ngày đầu chúng tôi làm quân quản thành phố Sài Gòn - Gia Định, anh hướng dẫn chiến sĩ cách sử dụng nhà vệ sinh, sử dụng điện nước ở thành phố, những sinh hoạt nhỏ để lính trẻ không bị bỡ ngỡ. Trực ban Trung đoàn bộ ở chiến trường là luôn nắm tình hình suốt ngày đêm, thường xuyên liên lạc với các Tiểu đoàn, đơn vị trực thuộc, cả phương tiện hữu tuyến, vô tuyến và liên lạc truyền khẩu trực tiếp. Thức một đêm trắng, chúng tôi phải dùng trà đặc để chống buồn ngủ. Ban 5 thường xuyên lo trà nước và cả thức ăn khuya, nếu có.

        Trong thời kỳ chiến đấu ở biên giới Tây Nam cách đây chưa lâu, đã có đơn vị bị lính Pôn Pốt lẻn vào đội hình Trung đoàn rồi đánh theo kiểu " nở hoa trong lòng địch" gây cho ta thiệt hại lớn. Đó là bài học không được quên.

        Ngồi bên cỗ máy vô tuyến, tôi nhớ lại sự kiện ấy, lòng tự nhủ phải cảnh giác cao độ. Đêm về khuya yên tĩnh, khoảng 12 giờ, có loạt tiếng nổ súng của bộ binh ở hướng Tiểu đoàn 1, tôi quay máy hỏi thì anh Phô Tiểu đoàn phó bảo chẳng có gì lớn xảy ra đâu, đó là đạn anh em mình thấy động nên bắn đó thôi.

        Đêm khuya anh Hiển, đồng chí trự lý quân nhu và tôi ngồi thì thầm trò chuyện. Chúng tôi đều là lính nhập ngũ 1972 nên có nhiều chuyện để nói. Quê anh Hiển ở Quảng Ninh, nơi chiến tranh do phía Trung Quốc gây ra, đang ác liệt lắm. Chúng tôi động viên anh hãy yên tâm vì ngoài đó có bộ đội, chính quyền địa phương lo rồi.

        Khoảng 2 giờ sáng chúng tôi nhận hai bức điện với nội dung:

        - Trung đoàn 273 không hành tiến theo nhiệm vụ nữa mà chuyển qua truy quét cắt ngang đường 4, tập kết bố trí đội hình dừng chân tại đường 4, sử dụng Tiểu đoàn 1 đánh hành tiến đến khu vực đèo Tượng Lăng để bắt liên lạc với Quân đoàn 3 đang từ Công Pông Thom lên.

        - Sư đoàn điều động 22 đồng chí sĩ quan của Trung đoàn 273 (có danh sách kèm theo). Trung đoàn bố trí nhân sự để thay các đồng chí này.

        Trong danh sách có Trung đoàn phó Chu Đức Hùng, Phó Chính ủy Nguyễn Kim Tiến, Phó Chủ nhiệm chính trị Trung đoàn và cả đồng chí Hiển, đồng chí Văn Tiểu ban dân vận, đồng chí Ngô Quang Vinh, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 1. Đây là bộ khung một đơn vị rồi, chúng tôi đoán, các đồng chí này sẽ ra mặt trận biên giới phía Bắc.

        Chúng tôi báo cáo với các đồng chí trong ban chỉ huy Trung đoàn, tất cả bật dậy rất nhanh. Bên ấm trà nóng do trự lý quân nhu pha, các anh nhận định là số sĩ quan này được điều động ra phía Bắc rồi, đây là bộ khung một Trung đoàn.

        Một cuộc họp ban chỉ huy được tổ chức ngay. Một Trung đoàn rút đi từng đó cán bộ chủ chốt để lại khoảng trống không nhỏ, cần có người đảm nhiệm được các chức vụ ấy thay thế. Trung đoàn trưởng Trần Măng và Chính ủy Diệp Xuân Ánh là người lo nhất.

        Anh Ánh phát biểu rằng đã là người chiến sĩ thì Đảng cần đâu ta có mặt ở đó, không ngại gian khổ, hy sinh mà coi như vinh dự được chọn lựa. Rồi anh thông báo tình hình biên giới phía Bắc rất phức tạp, ác liệt về quân sự, phức tạp về chính trị.

        Kết thúc bài diễn thuyết hơi dài nhằm chấn chỉnh tư tưởng, lên giây cót cho mọi người, ông cùng Trưởng Tiểu ban cán bộ Trần Đình Tuấn vào căn hầm gần đó bàn việc sắp xếp cán bộ bù vào chỗ những người điều động ra phía Bắc.

        Cả Trung đoàn như nóng lên khi được tin cấp trên điều động một số lượng lớn cán bộ ra biên giới phía Bắc. Mọi người đều muốn biết rõ tình hình chiến sự, cuộc sống nhân dân biên giới ra sao.

        Trung đoàn trưởng Trần Măng lệnh cho các đơn vị ăn sáng sớm hơn thường lệ để 6 giờ đánh hành tiến bẻ góc ra đường 4. Tôi vội về nơi Tiểu ban dân vận Trung đoàn đứng chân gặp anh Văn thông báo cho anh biết là anh được điều động đi đơn vị khác. Vốn tính hồn nhiên, anh thốt lên:" Thế à?" Rồi anh hỏi tên những người cùng đi. Tôi đọc cho anh nghe tên từng người rồi nói:" Chắc chắn các ông được ra Bắc rồi đó". Anh Văn thần người một lúc rồi nói: " Là người lính, cấp trên điều đi đâu, mình đi đó. Nhưng lần này nếu ra Bắc mình cứ phải về thăm mẹ mình cái đã rồi đi đâu thì đi, đánh đâu thì đánh ông Phú à? "

        Đội hình các đơn vị hành quân ra trục đường 4, gần trưa Trung đoàn bộ cũng ra tới nơi. Đã gần chục ngày luồn rừng sâu truy quét địch, bây giờ ra đường lớn gặp trời quang đãng, gió thổi lồng lộng, chúng tôi thấy khoan khoái vô cùng.

        Qua bản đồ, tôi thấy con đường 4 này từ thủ đô Phnôm Pênh đi xuống cảng Công Pông Thom nối với cảnh Sihanouk Vin. Con đường huyết mạch chiến lược này có từ xa xưa, vừa được mở rộng, trải thêm nhựa phẳng lì. Cặp theo đường là đường ray xe lửa cũng khá hiện đại đang xây dựng. Hàng hóa xuất nhập khẩu đều qua đây rồi vận chuyển về thủ đô và các nơi.

        Trung đoàn bộ dừng chân ở mé đường, gần đó là đơn vị pháo binh của Trung đoàn 55. Chính đơn vị pháo binh này đã chi viện, phối hợp với Trung đoàn đánh địch. Pháo binh hạng nặng dội lửa xuống tới đâu địch phát hoảng tới đó. Bộ binh gặp pháo binh chúng tôi vui mừng, hỏi han mọi chuyện, tìm đồng hương, bạn bè cũ.

        Không hiểu sao ở đây rất nhiều ruồi. Ruồi bay đậu khắp nơi, loài ruồi to bất thường, hễ ta ho hay há mồm là chúng lọt vào cổ họng. Cán bộ làm việc cũng phải ngồi trong màn. Khi bộ đội ăn cơm phải mắc màn. Phải chăng xác súc vật bị chết lâu ngày khiến loài ruồi sinh nở nhiều?

        Nơi đây thành địa bàn tập kết của Trung đoàn. Tiểu đoàn 1 phát triển xuống đèo Tượng Lăng hướng xuống cảng Công Pông Thom. Tiểu đoàn 2 hành tiến theo bìa rừng cạnh trục đường 4. Tiểu đoàn 3 đứng bên phải đường. Cơ quan Trung đoàn bộ ở quanh ban chỉ huy.

        Chính thời gian này, Trung đoàn trưởng Trần Măng cũng được điều động về quân đoàn nhận nhiệm vụ mới. Trung đoàn phó Đặng Hợi được cử làm Quyền Trung đoàn trưởng, cấp trên điều đồng chí Lê Anh Bút về giữ chức Trung đoàn phó thay anh Chu Đức Hùng.

        Tôi thấy bâng khuâng vì các đồng chí cùng sống, chiến đấu rất lâu với mình nay được điều đi. Các anh Chu Đức Hùng, Trần Măng, Đặng Thành Văn lưu lại biết bao kỷ niệm trong tôi. Chúng tôi từng gian khổ, sống chết bên nhau giờ đây kẻ ở người đi ra chiến trường phía Bắc rồi biết bao giờ mới gặp lại nhau?

        Chúng tôi bịn rịn một lát khi chia tay, chúc nhau sức khỏe và thành công trong mọi nhiệm vụ. Xe vận tải của sư đoàn tới đón các đồng chí ấy về nơi tập trung. Chủ nhiệm chính trị Đặng Văn Lưa cũng về sư đoàn dự phiên tòa xét xử tham mưu phó Trung đoàn vi phạm chính sách dân vận quốc tế.

        Cuộc sống của chúng tôi ở chiến trường là luôn sôi động vậy đó. Chia tay các anh, tôi về Tiểu ban dân vận làm tiếp mấy việc.

        Khoảng 4 giờ chiều, từ khu đồi cao cách nơi chúng tôi khoảng một cây số bỗng vang lên mấy loạt đại liên nhằm vào khu vực đứng chân của ban chỉ huy. Tôi lợi dụng gốc cây để quan sát và thấy rõ mấy họng súng địch đang bắn về phía chúng tôi. Tôi đang quan sát thì nghe tiếng hô lấy khẩu độ của chiến sĩ pháo binh, liền đó hai khẩu 105 ly của ta nhả đạn. Trận địa pháo gần nơi tôi đứng. Tôi liền chạy tới đó, những trái đạn vọt ra khỏi nòng nổ bùng lửa lên nơi địch nấp bắn. Nhìn đạn nổ và ấm thanh vọng lại tôi nói to:" Điểm nổ cách đây 1200 mét". Anh em pháo binh quay lại ngó tôi một thoáng rồi tiếp tục bắn. Bụi bốc lên mờ mịt, tôi bị ho sặc sụa, nhưng anh em pháo thì không. Họ vẫn nã đạn về phía địch.

        Sáng hôm sau, Tiểu đoàn 1 tiến công địch ở đèo Tượng Lăng. Một dãy núi vắt ngang đường số 4 và con đường vắt ngang đèo với núi đá hiểm trở. Bọn lính Pôn Pốt tưởng lợi dụng núi đá để hòng ngăn chặn ta. Tiểu đoàn 1 sẽ tiến từ bên này sang và sư đoàn 304 sẽ từ phía bên kia tiến lại, ép địch lại để tiêu diệt.

        Đúng 6 giờ sáng, Tiểu đoàn 1 nổ súng tiến công. Địch chống cự yếu ớt rồi bỏ chạy vì lực lượng chúng còn rất ít. Nhưng rồi, một tình huống mới xuất hiện, khi Tiểu đoàn sang bên kia đèo thì phát hiện đoàn xe Hồng Hà chở lính từ xa tới, tưởng đơn vị của sư đoàn 304, mọi người mừng vui, anh em trinh sát bắt liên lạc, nhưng đoàn xe đã đổ quân và tiến về phía đèo. Chỉ huy Tiểu đoàn điện về Trung đoàn, Trung đoàn ra lệnh bắt liên lạc vì đó là đơn vị bạn. Nhưng đám quân kia đã tản ra thành đội hình chiến đấu nã cối và phóng ĐKZ liên tục về phía ta. Anh em ta nghe được tiếng thúc quân của địch. Chúng ta đang ở trên đỉnh đèo nên chiếm thế thượng phong, địch tiến lên dễ bị tiêu diệt. Bọn chúng dội các loại cối cùng hỏa lực vào đội hình ta, đạn nổ vào đá nghe chói tai, đã có vài anh em ta bị thương và hy sinh. Nhưng Tiểu đoàn phải đợi lệnh Trung đoàn. Trung đoàn trưởng Lê Văn Hợi, người vừa được đề bạt Trung đoàn trưởng, vốn là pháo binh, nên đề nghị pháo binh sư đoàn chi viện gấp. Pháo ta bắt đầu dội lửa vào đội hình địch. Bọn địch xua quân lên nhưng bị Tiểu đoàn 1 đánh vỗ mặt đành tháo chạy. Tiểu đoàn nhận lệnh đào công sự án ngữ khu vực này. Bộ đội vận tải đến chuyển thương binh, liệt sĩ về phía sau.

        Sáng hôm sau Trung đoàn triệu tập cán bộ chỉ huy Tiểu đoàn cùng các Đại đội trực thuộc về chỉ huy sở họp triển khai nhiệm vụ mới. Lúc này Tiểu đoàn 1 đang chốt giữ đèo Tượng Lăng. Bọn lính địch đã lùi ra xa ngoài tầm súng bộ binh của ta. Từ Tiểu đoàn lên Trung đoàn chừng bốn cây sổ, đường đi giữa rừng cây lúp xúp. Đoàn cán bộ lên Trung đoàn gồm mười lăm người do Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Phô dẫn đầu.

        Đoàn đi bộ như vậy là đông cho dù có trinh sát dẫn đường, bảo vệ nhưng khó tránh khỏi nguy hiểm. Quả vậy, ra khỏi ban chỉ huy chừng hai cây số thì vào nơi lính địch phục kích, chúng bắn B40, B41, M79 cùng các loại súng bộ binh như mưa vào đội hình. Mọi người nhanh chóng nép vào vệ đường tránh đạn. Điều quan trọng bây giờ là đánh lại địch nhưng thế của ta bây giờ rất khó cơ động để tấn công chính diện vì địch đã khống chế, chúng đã cho lính vòng sang bên này từ đêm qua. Địch tập trung hỏa lực từ hai bên đánh vào đội hình ta. Đoàn cán bộ của ta bị kẹt vào giữa đường tàu và đường bộ trống trơn. Đồng chí Phô chỉ huy mọi người vừa đánh trả địch vừa di chuyển về hướng Trung đoàn đứng chân, đồng thời đề nghị lực lượng đến chi viện. Trung đoàn bộ đã điều Đại đội trinh sát, một đại đội của Tiểu đoàn 2, một đại đội của Tiểu đoàn 3 đến ứng cứu. Trước sức mạnh đông đảo của ta, bọn lính Pôn Pốt tháo chạy. Nhưng đồng chí Vũ Ngọc Tiến, Chính trị viên, Phó Tiểu đoàn đã hy sinh, hai người khác bị thương.

        Khi nhận tin Tiến hy sinh, tôi bàng hoàng cả người. Anh Tiến là chính trị viên Đại đội 1 quê ở xã Liên Giang, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình vừa được điều động lên Tiểu đoàn. Là một cán bộ chính trị rất có năng lực, anh Tiến không những nắm rất sâu công tác Đảng, công tác chính trị, triển khai nhiệm vụ nhanh, luôn sâu sát đơn vị cơ sở, hiểu rõ tâm tư nguyện vọng, thương yêu chiến sĩ. Chúng tôi mới gặp nhau, tưởng như mới hôm qua, vậy mà giờ đây anh đã vĩnh viễn đi xa. Biết tin vận tải đưa anh về, tôi vội chạy tới, anh bị một trái M79 trúng vào lưng, chiếc võng cáng anh thấm đỏ máu. Máu anh vẫn rơi từng giọt, từng giọt xuống đất. Đất nơi đây chính là đất nước Chùa Tháp.

        Nhìn hai chiến sĩ khiêng anh đi qua, tôi không cầm nổi nước mắt, bao nhiêu kỷ niệm ùa về. Trước mắt tôi hiện lên bữa cơm ngày 20 tháng 12 năm 1978, bữa ăn mừng ngày truyền thống Quấn đội ta, anh Tiến tinh nghịch giấu quả ớt cay vào bát cơm của tôi, khiến tôi bị cay đến váng cả đầu, tê cả lưỡi. Và tiếng anh nói vui: “Để cho ông tập mà ăn ớt". Mọi người và cả tôi cùng cười vui. Rồi đến ngày gần đây tôi mừng khi được tin anh được đề bạt làm chính trị viên, phó Tiểu đoàn 1. Tôi nghĩ, bao nhiêu năm anh đã lăn lộn ở Đại đội, trực tiếp nằm cùng chiến hào với chiến sĩ, bây giờ lên Tiểu đoàn anh được thư thái hơn một chút chăng. Vậy mà niềm vui của tôi chưa được nói với anh, thi hài anh đang chuyển ra xe để về phía sau. Chợt nhớ đến mối tình đẹp của anh mà có lần anh tâm sự với tôi, tôi chạy theo cáng nhờ hai chiến sĩ dừng lại, tôi lấy tấm ảnh người yêu trong cái túi áo anh ra. Cả áo anh đã thấm máu nhưng tấm ảnh vẫn còn nguyên vẹn. Cô Lý, người yêu anh giây phút này có linh cảm gì khi người con trai mà cô yêu thương nhất đã anh dũng hy sinh? Cả người thân, bố mẹ anh có linh cảm gì không?

        Tôi đứng như trời trồng khi các chiến sĩ khiêng anh về hầm quân y để làm thủ tục khâm liệm. Tôi sẽ trao lại tấm ảnh này cho chị Lý và sẽ kể cho chị nghe về tình yêu của Tiến dành cho Chị. Kể cho Lý nghe những ngày tháng Vũ Ngọc Tiến, người chính trị viên của chúng tôi đã sống, chiến đấu rất dũng cảm, đã dâng hiến thân mình cho nước bạn Campuchia vì nghĩa vụ Quốc tế cao cả thế nào.

        Vậy là cuộc họp quân chính Trung đoàn phải chậm lại do sự cố Tiểu đoàn 1 bị phục kích. Mười giờ mới bắt đầu. Mở đầu Chính ủy Diệp Xuân Ánh phát biểu về tình hình nhiệm vụ của Trung đoàn trong giai đoạn mới, tình hình trong nước, biên giới phía Bắc phức tạp. Anh nói về Trung đoàn đã nhiều lần thay đổi nhân sự khi Trung đoàn trưởng Trần Măng chuyển lên cấp trên, hai mươi hai cán bộ được điều ra Bắc, ít nhiều có sự xáo trộn. Rồi anh giới thiệu đồng chí Thiếu tá Lê Văn Hợi, Trưởng ban tác chiến sư đoàn đảm nhiệm chức vụ Trung đoàn trưởng, Thiếu tá Lê Anh Bút sẽ giữ chức vụ Trung đoàn phó. Đồng chí Trần Quang Trung làm Trưởng Tiểu ban tuyên huấn anh của anh Sơn. Rồi anh giới thiệu tôi được bổ nhiệm chức Trưởng Tiểu ban dân vận thay anh Văn.

        Việc bổ nhiệm chức vụ ở chiến trường nhanh và đơn giản như vậy đó. Mọi người cũng tỏ ra bình thản vì giao nhiệm vụ thì phải làm, làm một cách quyết liệt để hoàn thành. Cũng chẳng ai chúc mừng ai, vì trách nhiệm nặng nề đang đè nặng lên vai người được bổ nhiệm.

        Trung đoàn trưởng Trần Hợi bước lên trước hội nghị, vóc dáng chắc khỏe, bộ râu quai nón chưa kịp cạo, quê Nghệ An lại là chỉ huy pháo binh nên giọng chắc nịch rất vang.

        Không có lời chào hỏi giới thiệu về mình, Trung đoàn trưởng Lê Văn Hợi đi thẳng vào vấn đề trận đánh vừa diễn ra của Tiểu đoàn 1: " Lẽ ra Tiểu đoàn 1 phải đánh lên đèo, sư đoàn 304 từ bên kia đánh lên, hai đơn vị bắt tay nhau giữa đỉnh đèo Tượng Lăng nhưng do tình hình biên giới phía Bắc phức tạp nên Bộ Tổng Tham mưu đã điều động gấp sư đoàn 304 nên phải dừng nhiệm vụ ấy. Hơn nữa, để giữ bí mật sư đoàn hành quân lặng lẽ, không ai biết. Khi không thấy đơn vị phối hợp, Tiểu đoàn 1 đã không chủ động đánh, khiến thương vong không đáng có. Việc này chúng ta phải khắc phục, cán bộ Tiểu đoàn 1 phải giải thích cho bộ đội rõ, động viên mọi người chiến đấu anh dũng hơn trong các trận tới.

        Trung đoàn trưởng Lê Văn Hợi chuyển sang phổ biến tình hình chiến sự gần đây trên toàn chiến trường. Riêng tỉnh Công Pông Xpư thì bọn cầm đầu tàn quân Pôn Pốt lập căn cứ lâu dài, hòng làm bàn đạp đánh tới thủ đô Phnôm Pênh. Nhưng chúng đã bị Quân đoàn 4 và sư đoàn 330 đánh cho tan tác. Các sư đoàn 7, 9 của Quân đoàn 4 đã tiến công địch ở căn cứ chiến lược Âm Leng, thu được nhiều vũ khí, bắt được rất nhiều tù binh, giải phóng được hàng vạn dân, đập tan ý đồ địch. Chúng ta đã bảo vệ được chính quyền non trẻ của bạn, đưa nhân dân về các phum sóc quê hương của họ.

        Trung đoàn 273 tạm thời dừng chân ở đây, cán bộ phải nhắc nhở chiến sĩ đào hầm hào thật tốt, tránh chủ quan. Ngày N + 2 Trung đoàn sẽ bàn giao địa bàn cho đơn vị bạn để lật cánh về phía Biển Hồ, đường số 5.

        Đã lâu lắm rồi mới tổ chức được hội nghị quân chính Trung đoàn. Chúng tôi gặp lại anh em quen thân, nhưng đã mất đi nhiều người dự hội nghị quân chính làn trước nay đã không còn. Từ hội nghị trước đến lần này là những chiến dịch, những trận đánh vô cùng khốc liệt, đường tiến quân của Trung đoàn, sư đoàn đã trải qua cả ngàn cây số, dọc những con đường ấy bao người đã ngã xuống, chỉ hôm qua thôi, anh Tiến đã hy sinh. Đơn vị chúng ta đã hoàn thành nhiệm vụ xuất sắc, góp phần giải phóng phần lớn đất nước Chùa Tháp. Tôi lặng ngắm nhìn khuôn mặt sạm nắng gió của đồng đội, chưa bao giờ chúng tôi trải nắng gió, bão đạn, bụi đất trên chiều dài như vậy.

        Ban hậu cần Trung đoàn đã nhận được hàng quân nhu, lương thực, thực phẩm từ trong nước gửi sang, có cả lợn để giết thịt. Đây là bữa ăn thực phẩm tươi mà đã lâu chúng tôi mới được thưởng thức. Đây là bữa liên hoan chia tay Trung đoàn trưởng Trần Măng và Trung đoàn phó Chu Đức Hùng, cùng hai mươi hai cán bộ được điều động ra Bắc và đón Trung đoàn trưởng mới Lê Văn Hợi. Nhưng cán bộ được điều động đã lên đường từ hôm qua cả rồi.

        Chúng tôi cũng được biết sẽ rời khỏi địa bàn tỉnh Công Pông Xpư với con đường 4 khói lửa chiến tranh khốc liệt này, những trận đánh của chúng tôi với đám tàn quân đang ở thế đường cùng rất hung hãn. Trung đoàn 273 sẽ lật cánh sang đường 5 là con đường huyết mạch của đất nước Chùa Tháp.

        Không ai ngờ, chính khi Trung đoàn bộ đang liên hoan ấy thì ở khu vực nhà máy đường, tòa án quân sự đã mở phiên tòa lưu động xét xử vụ án P. A. S về tội vi phạm chính sách dân vận quốc tế. Bản án được thi hành ngay sau khi tòa tuyên án. P. A. S từng là phó tham mưu Trung đoàn, một sĩ quan chỉ huy có kinh nghiệm, đánh nhiều trận thắng, trong chiến dịch giải phóng Phnôm Pênh anh đã ngồi bên anh Phô trên chiếc xe Jeep dẫn đầu đoàn quân. Nhưng chỉ phút giây không kiềm chế được bản năng nên đã vi phạm chính sách dân vận. Khi nghe tin anh bị tử hình, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn trong đó có tôi bàng hoàng, không tin là sự thật. Cho đến bây giờ, sau mấy chục năm, chúng tôi vẫn thấy bản án quá nghiêm khắc, nhưng biết làm sao được.

        Vụ án tạo thành cơn chấn động lớn trong các đơn vị. Một thời gian dài chúng tôi bàn luận nhiều về sự việc này. Chính các đồng chí chiến sĩ dân vận Campuchia khi biết chuyện này đều lè lưỡi: "Quân đội Nhân dân Việt Nam nghiêm khắc quá". Còn cán bộ chính trị thì cho rằng vì lợi ích lớn nhất là giúp bạn giải phóng đất nước là sự nghiệp lớn nên cần nghiêm khắc và để giữ sự trong sáng của Quân đội ta.

        Hai ngày sau, Trung đoàn 273 chúng tôi hành quân về hướng Phnôm Pênh để lật cánh sang đường số 5. Chiều tối đã về tới ngoại ô Phnôm Pênh bên bờ sông Tông Lê Sáp. Từ rừng núi âm u về nơi chân trời thoáng đãng, gió lộng, bộ đội thấy khoan khoái, cho dù vẫn cám cảnh ăn uống kham khổ và phía trước là những trận đánh lớn.

        Nơi chúng tôi đứng chân gần nhà máy gỗ ép. Nhà máy bỏ hoang đã lâu nhưng ván ép chồng từng đống rất tốt, chúng tôi lấy dùng làm phản nằm tạm. Đêm đầu trở về thành phố, tôi không sao chợp mắt, bầu trời rất nhiều sao, thỉnh thoảng sao băng từng vệt dài trên bàu trời xa tít. Quan niệm cổ cho rằng một ngôi sao băng ứng với mệnh một người qua đời và một ngôi sao mọc là một người sinh ra. Vậy thì ngay vũ trụ cũng có sinh, có tử và vũ trụ là bao la không thể hủy diệt được. Cũng như sức sống ở trái đất sự sống luôn trỗi dậy. Ở đất nước Chùa Tháp, sau ba năm bè lũ Pôn Pốt cai trị đã giết hàng triệu người, giờ đây đất nước được giải phóng, những đôi lứa kết hôn rồi những em bé được sinh ra. Đó là qui luật bất diệt của tự nhiên, của sự sống.

        Miên man nghĩ ngợi, tôi chìm vào giấc ngủ. Đến lúc nghe tiếng gà đâu đó, tôi thức giấc cứ ngỡ đang ở rừng, một lát mới hay mình đã về ngoại ô thành phố.

        Bữa sáng ở thành phố của chúng tôi vẫn là bữa ăn như ở rừng. Sau bữa cơm, mọi người ai làm việc nấy, một số anh em đi bắt cá, hái rau về cải thiện, cá và rau dại ở đây khá nhiều. Cô Nhị, anh Riến phiên dịch viên, rủ tôi vào nội thành chơi. Cô Nhị cho tôi biết có nhà người bác ở đây và biết chỗ bác cất giấu tài sản quí. Tôi xin phép ban chính trị và được đồng ý cho đi.

        Trên đường đi cô Nhị cười nói liên tục, kể về cuộc sống trước khi Pôn Pốt xua ra rừng. Đến một dãy phố bỏ hoang, cô Nhị dẫn chúng tôi vào một ngôi nhà ba tầng lầu - nhà bác cô Nhị. Bàn thần một lát, Nhị cầm cái gậy gõ gõ xuống gạch nơi cô biết bác giấu tài sản quí. Tiếng gõ nghe bồm bộp. Anh Riến lật mấy viên gạch lên và chỉ thấy vải vụn bên dưới. Chắc người bác đã về lấy đưa đi rồi. Tôi thầm mừng vì tài sản đã về tay chủ nhân đích thực và cầu mong bác cô Nhị còn sống để về đây.

        Lang thang trong dãy phố chết một hồi, chúng tôi trở về Trung đoàn bộ. Đến chiều chúng tôi nhận nhiệm vụ hành quân lên tỉnh Công Pông Chư Năng. Điều bất ngờ thú vị là đơn vị sẽ hành quân bằng tàu hải quân theo dòng Tông Lê Sáp lên Công Pông Chư

        Năng. Vì đường 5 đang bị lính địch chốt nhiều đoạn, chúng phục kích bắn cháy nhiều xe vận tải của ta. Ngay cả thị xã Pua Xát, Công Pông Chư Năng cũng đang bị uy hiếp. Vậy là địch đã gượng dậy, có ý đồ phản công Quân đội Cách mạng cứu nước Campuchia và Quân Tình nguyện Việt Nam rồi. Sau khi Quân đoàn 3 của ta ra chi viện cho biên giới phía Bắc đã để lại nhiều khoảng trống cho địch lấn vào. Đúng là để lấp địa hình một quân đoàn phải cần số quân rất đông, nhưng bây giờ làm gì có đủ. Vì thế các đơn vị Quân đoàn 4 phải căng ra đánh địch giữ chính quyền, bảo vệ dân.

        Theo kế hoạch sáng mai lữ đoàn hải quân Việt Nam sẽ cập bến đón toàn bộ Trung đoàn. Đã ở rừng núi lâu, hành quân bộ đến rão cẳng nghe tin đi tàu thủy, bộ đội ta náo nức. Nhưng cán bộ chỉ huy thì lo vì dồn quân vào con tàu đi giữa sông hai bên có địch là hết sức nguy hiểm. Đã có những cuộc họp của ban chỉ huy tham mưu, tác chiến cùng các cơ quan bàn rất kỹ các phương án nếu xảy ra bị phục kích, sự hỗ trợ nhau khi hành quân trên sông.

        Đến chiều hôm ấy, Chủ nhiệm chính trị Đặng Văn Lưa đi họp sư đoàn về dẫn theo 9 cô gái còn trẻ người Campuchia bổ sung cho Tiểu ban dân vận chúng tôi. Có thêm người, dĩ nhiên là chúng tôi mừng vì công việc nhiều được san sẻ, nhưng quản lý các cô gái trẻ, xem chừng chưa có nghiệp vụ dân vận cũng hơi lo. Hỏi chuyện mới biết các cô từng là thanh niên xung phong thời Pôn Pốt đưa quân đánh Việt Nam, nhưng các cô đã thấy hành động phi lý của bè lũ diệt chủng nên chạy sang Việt Nam rồi xin được về quê đánh giặc. Các cô cũng đã được dự lớp huấn luyện công tác vận động quần chúng cấp tốc.

        Từ khi có các cô gái trẻ, chiến sĩ vận tải, thông tin gần đây luôn đến tặng lương khô, trò chuyện với ngôn ngữ tiếng Việt, tiếng Khmer xen nhau thật vui. Tuổi trẻ là vậy đó, họ dễ kết thân. Lúc đầu cô Nhị, cô The vui mừng khi gặp các bạn nhưng khi thấy các cô được đội quí mến quá nên không tránh khỏi ghen tị. Cô Nhị lắc đầu bảo tôi mấy cô gái trẻ này ăn ở luộm thuộm, dơ dáy lắm. Tôi khuyên cô Nhị nhẹ nhàng chỉ bảo các cô ấy. Trong thâm tâm tôi thấy các cô gái này sẽ là nguồn cán bộ tương lai cho đất nước bạn. Suy cho cùng, cách mạng nước nào dân nước ấy làm, nước ngoài chỉ hỗ trợ thôi.

        Đồng chí Đặng Văn Lưa trực tiếp họp với Tiểu ban dân địch vận, giao nhiệm vụ cho từng người. Cô Nhị, cô The làm phiên dịch, đồng chí Riến, Thanh, Lân là ba người nam trong đội công tác, giờ bổ sung 9 cô gái nữa. Tôi và anh Việt chuẩn úy, người Nghệ An, mới ở đơn vị cơ sở điều là 19 người, rất đông.

        Kế hoạch hành quân đường sông được thông qua. Tiểu đoàn 3 cùng một số đơn vị hỏa lực đi bằng 3 tàu đi đầu, kế tiếp là 3 tàu của Tiểu đoàn 2, mỗi tàu được tăng cường một xe tăng T59, sau đó là 3 tàu chở Trung đoàn bộ với khối trực thuộc, mỗi tàu một xe thiết giáp M113, khóa đuôi là ba tàu chở Tiểu đoàn 1. Đội hình hành quân theo hình chóp nón, mũi nhọn, đuôi rộng ra, cứ 3 tàu thì tàu đi giữa như mũi nhọn, hai tàu cặp hai bên lùi sau một quãng. Các tàu có thể đánh địch trên bờ và chi viện nhau khi bị phục kích. Tất cả vũ khí, hỏa lực được đặt cố định trên nóc, gác bên thân tàu sẵn sàng tác chiến khi cần. Những người không thuộc lực lượng hỏa lực tuyệt đối không được lên boong tàu. Điều này khiến nhiều chiến sĩ không vui, vì họ muốn ngồi trên boong ngắm cảnh.

        Các tàu hải quân cũng có hỏa lực của quân chủng, có tàu còn trang bị hỏa tiễn Kachiusa 12 nòng trên nóc.

        Năm giờ sáng, bộ đội ăn sáng. Một giờ sau, tàu hải quân cập bến. Các đơn vị nhanh chóng cho bộ đội xuống tàu. Phái viên cấp trên xuống tăng cường ban chỉ huy.

        Khi bộ đội lên tàu đầy đủ, hỏa lực bố trí sẵn sàng chiến đấu, cán bộ kiểm tra lần cuối. Đúng 7 giờ 30, tàu nổ máy tăng ga lao đi. Đoàn tàu hành quân thật uy dũng, sóng nước Tông Lê Sáp cuồn cuộn nổi lên táp vào hai bên bờ. Đoàn tàu chở Trung đoàn 273 đang lao lên phía Công Pông Chư Năng để làm nhiệm vụ mới.

        Tình hình chiến sự ở vùng đất Trung đoàn đến đang diễn ra phức tạp, quyết liệt. Bọn Pôn Pốt sau khi bị liên quân Việt Nam - Campuchia đánh cho tan tác đã gượng dậy, một số chạy lên triền núi Đăng Rếchphía Tây tỉnh này. Tên Tà Mốc đã tập hợp lại chỉ huy đánh chiếm một số vùng thuộc Công Pông Chư Năng, Pua Xát, Bát Đam Boong. Mũi tiến công của Trung đoàn 273 sẽ đánh từ hướng Phnôm Pênh lên, kết hợp với Trung đoàn 266 và Trung đoàn 270 tiến từ Công Pông Xpư sang, tạo thành gọng kìm phối hợp với sư đoàn 330 tiến công tiêu diệt địch ở đây.

        Đi tàu hải quân không như tàu du lịch. Tàu chạy rất nhanh, lắc rất mạnh. Chỉ nửa giờ nhiều chiến sĩ đã say nôn, phải nằm xoài ra. Có lẽ trải qua nhiều vất vả, đi nhiều loại phương tiện nên tôi không bị say. Ngồi trong tàu cũng buồn, tôi bèn lên boong.

        Trước mắt tôi là khoảng trời rộng bao la, gió thổi lồng lộng, mát rượi, càng đi lên lòng sông hẹp dần, hai bên bờ là bãi cây đước, cây bần rộng, có lúc tôi thấy từng đàn vịt trời, chim trời nghe tiếng động bay lên rợp trời. Đất nước Chùa Tháp đất đai rộng, màu mỡ, thiên nhiên còn hoang sơ là thế giới của loài chim, muông thú. Đất nước này giàu đẹp thế nhưng cũng bị bao tang tóc do bọn diệt chủng gây nên. Tôi thầm mong đất nước bạn bình yên để nhân dân sinh sống tự do, xây dựng đất nước thật hùng cường.

        Bộ đội hải quân của chúng ta là những thanh niên điển trai, mặc quân phục trắng kẻ xanh, đội mũ quân chủng thật đẹp. Các anh thân thiện và hiếu khách. Thì họ cũng xuất thân như các chiến sĩ quân binh chủng khác, như chúng tôi cả thôi. Nghĩa là họ đều là con em công nhân, nông dân, trí thức. Gốc người lao động nên họ toát lên nét cần cù, chịu khó, khuôn mặt trải nắng gió, đầy tự tin.

        Trong chiến dịch Hồ Chí Minh khi chúng tôi đang tiến đánh những cứ điểm cuối cùng của chế độ Việt Nam Cộng hòa Trảng Bom - Biên Hòa - Sài Gòn thì các đồng chí hải quân cũng rẽ sóng vượt trùng khơi hàng trăm hải lý tiến đánh giải phóng các đảo xa thuộc quần đảo Trường Sa đang bị quân Việt Nam Cộng hòa chiếm giữ. Trong chiến dịch giải phóng Phnôm Pênh, các chiến sĩ hải quân đã góp phần quan trọng. Trò chuyện với các anh, tôi được biết đơn vị này từ hướng Châu Đốc - An Giang tiến lên, vừa tiến vừa đánh địch hai bên bờ. Ngày 5 tháng 01 năm 1979 đã có mặt ở Niếc Lương đưa sư đoàn 7 vượt sông đánh hành tiến lên Phnôm Pênh rồi chở quân tiến lên đổ bộ lên bến sông gần Phnôm Pênh. Ngày ấy, Trung đoàn 273 cũng được tàu hải quân đưa qua sông. Và, giờ đây chúng tôi đang được bộ đội hải quân đưa lên mặt trận phía Tây Campuchia.

        Trời mỗi lúc một nắng to hơn, người nào cũng vã mồ hôi hột. Khoảng 11 giờ, tàu trinh sát đi đầu phát hiện có dấu hiệu địch trên bờ nhưng chúng không đánh có lẽ thấy đoàn tàu dài và vũ khí nhiều quá, nên sợ. Nhưng rồi, khi tốp tàu thứ nhất đi qua, thì phía sau tiếng súng nổ trên bờ, có cả B40, B41, cột nước bốc cao, nhưng do chúng ở xa nên tàu không sao. Cùng lúc ấy, các loại hỏa lực trên tàu dồn về nơi địch vừa bắn. Dàn hỏa tiễn Kachiusa phát hỏa, đạn xoáy gió lao vun vút, lửa bùng lên nơi lính địch đang ẩn náu. Bọn này khó mà sống sót.

        Từ đó súng địch im hẳn. Đoàn tàu lên đến Công Pông Chư Năng an toàn. Trung đoàn nhanh chóng chiếm lĩnh những vị trí trong thị xã. Nhân dân ùa đến thăm hỏi bộ đội, họ tặng biếu quà bánh, có cả những vỉ cá lóc khô rất bắt mắt. Bộ đội sư đoàn 330 đang đứng chân ở đó vui mừng khôn tả, vì có đơn vị bạn đến phối hợp tác chiến. Cũng đúng thôi, các đồng chí ấy đã liên tục quần nhau với địch, thiếu thốn đủ đường, bộ đội thương vong nhiều. Hôm nay cả một Trung đoàn hùng mạnh đến tăng viện nên anh em vui hồ hởi là phải.

        Trong khi các đơn vị tập kết địa điểm qui định, Trung đoàn trưởng Trần Hợi, Trung đoàn phó Lê Anh Bút và cán bộ tham mưu được xe sư đoàn 330 đưa về sở chỉ huy để bàn giao và nắm địa bàn cụ thể. Lực lượng địch ở đây khá đông và nhiều âm mưu quỉ quyệt, chúng chiếm nhiều vùng, lẻn xuống phum sóc giết hại, cướp phá tài sản nhân dân. Chúng thường tổ chức những đợt tập kích, phục kích bộ đội ta. Giao thông có lúc bị chúng chia cắt. Nhân dân nhiều nơi lâm vào cảnh thiếu đói, bệnh tật, có người mắc bệnh "thán đen", căn bệnh quái ác là chết người nhanh và lây cũng nhanh. Ở các nước phát triển, cả ở Việt Nam không còn bệnh này nhưng ở đây vẫn có.

        Địch luôn có âm mưu mới, đã có lần chỉ huy của chúng đóng giả dân thường mò vào tận thị xã dò la tin tức, nắm địa điểm đóng quân của ta.

        Trước tình hình đó, sư đoàn 330 và Trung đoàn 273 họp lên phương án tác chiến, phải giáng vào lực lượng Tà Mốc một đòn chí tử khiến tinh thần chúng rệu rã.

        Mục tiêu là căn cứ đóng quân của Tà Mốc gần sân bay quân sự Công Pông Chư Năng. Hai Tiểu đoàn của ta sẽ luồn sâu khóa chặt phía sau, dùng một Tiểu đoàn đánh vỗ mặt, cùng lúc một số đơn vị đánh giải tỏa giao thông trên đường 5 từ Phnôm Pênh lên đây.

        Tiểu đoàn 1 và 2 của Trung đoàn 273 sẽ làm nhiệm vụ luồn sâu, Tiểu đoàn 3 có xe tăng hỗ trợ sẽ đánh vỗ mặt. Ngày tiến công địch là N+l. Bộ chỉ huy liên quân yêu cầu các đơn vị củng cố công sự thật chắc đề phòng địch tập kích.

        Kế hoạch tác chiến được hoạch định rất chi tiết nhưng chúng ta biết thêm, lính Pôn Pổt thường trèo lên cây thốt nốt để theo dõi quân ta rồi bắn tỉa. Trung đoàn 273 liền chọn những đồng chí giỏi xạ kích, sư đoàn 330 tăng cường thêm một số xạ thủ để khi ta nổ súng tiến công thì tìm địch nấp trên đài cây thốt nốt mà tiêu diệt. Đêm nay sẽ có hai Tiểu đoàn lên đường luồn sâu sau lưng địch.

        Chiều tối hôm ấy họp xong với cán bộ chiến sĩ, phiên dịch viên, tôi về hầm nghỉ ngơi. Lúc chiều khi họp nhiều người nhận định đêm nay địch sẽ tập kích vào nơi đóng quân của ta nên chúng tôi canh gác cẩn thận. Nằm được một lúc, không thể ngủ khi đồng đội đang luồn sâu, tôi lên sở chỉ huy nắm thêm tình hình.

        Đến 4 giờ sáng thì nhận tin hai Tiểu đoàn đã đến vị trí tập kết. Tại sở chỉ huy mọi người thở phào nhẹ nhõm. Đồng hồ điểm 5 giờ, các cỡ pháo của ta bắn vào vị trí địch quanh sân bay, trên các điểm cao. Pháo bắn dứt, Tiểu đoàn 3 cùng hai xe tăng, bốn xe bọc thép tiến đánh từ thị xã vào sân bay. Bộ đội ta tiến công mạnh mẽ, áp đảo địch. Trong lúc đó các chiến sĩ bắn tỉa đã tiêu diệt một số lính địch nấp trên ngọn thốt nốt. Bọn địch hoảng hốt tháo chạy.

        Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 2 báo về sở chỉ huy là gặp lính địch thoát ra khỏi vòng vây, bộ đội ta đánh chặn diệt được một số, còn nữa chạy thoát. Đến 9 giờ, Tiểu đoàn 3 đã đã chiếm toàn bộ khu vực sân bay quân sự, đang phát triển lên phía trước. Hai Tiểu đoàn này nhận lệnh truy quét địch quanh khu vực này và gọi nhân dân còn náu trong rừng nhanh chóng ra ngoài để bảo đảm an toàn và nhận lương thực của bộ đội cấp. Đầu giờ chiều từng đoàn người từ trong rừng lầm lũi đi ra. Các chiến sĩ dân địch vận phát loa tuyên truyền về chính sách của mặt trận, gặp bộ đội Tình nguyện mọi người vui mừng khôn xiết.

        Tiểu ban dân địch vận tỏa đến các nơi phục vụ kịp thời. Khi có khoảng 50 tên lính Pôn Pốt bị bắt và ra hàng, chúng tôi đã giải thích cho họ chính sách khoan hồng của mặt trận, phát lương khô cho họ ăn rồi chỉ đường cho họ ra thị xã để về quê cũ, kết thúc làm lính trong đội quân là kẻ thù của nhân dân. Bọn họ mừng vui vì được sống, được cư xử tử tế. Khi chia tay bộ đội ta họ đều hứa sẽ về địa phương sinh sống, ủng hộ chính quyền cách mạng.

        Trước sự làm việc rất hiệu quả của chiến sĩ dân địch vận, cán bộ, chiến sĩ các đơn vị rất vui. Tiểu đoàn 3 đã tặng nhiều thực phẩm tươi để chiến sĩ dân vận cải thiện bữa ăn.

        Trung đoàn bộ 273 dừng chân tạm thời gần sân bay, xung quanh là ba Tiểu đoàn bộ binh. Dừng chân nhưng bộ đội vẫn truy quét, kêu gọi địch ra hàng, vào rừng đưa những người dân thất lạc ra ngoài.

        Đêm hôm sau, khoảng 8 giờ tất cả Tiểu đoàn 1 và 2 đều bị địch tập kích qui mô lớn. Lính địch dùng hỏa lực B40, B41 liên tiếp nã vào điểm tựa các Đại đội, chúng hô hét trô trô ầm ĩ nhưng chúng không dám vào gần các chốt của ta.

        Nhưng địch đang mắc sai lầm lớn, những điểm chúng xối đạn vào là trận địa nghi binh của ta. Ban ngày bộ đội ta đi truy quét địch, chiều về trận địa đó nhưng đến tối lặng lẽ rút sang nơi khác, chỉ để lại một bộ phận rất nhỏ nhưng luôn tạo nên tiếng động nhằm, để địch tưởng đông đảo quân ta ở đó. Thực tế, lực lượng lớn của ta tạm lùi về phía sau chừng hai trăm mét. Rồi đến đêm, những chiến sĩ nghi binh cũng rút nốt. Lính Pôn Pốt bắn xối xả vào nơi không người. Bắn mãi không thấy ta đáp trả, chúng đành lui quân. Đến khoảng hai giờ sáng, chúng lại đến tập kích. Lần này chúng rơi vào trận địa phục kích của ta. Bộ đội ta dùng hỏa lực đánh hai bên sườn, khiến địch chết nhiều, số còn lại vội vã tháo chạy. Với phương án nghi binh ấy, chúng ta đã khiến địch choáng váng.

        Trận luồn sâu, phản tập kích đã thu thắng lợi lớn. Thắng lợi hơn là quân ta không một ai thương vong. Các chiến sĩ 330 rất hả hê, vì lâu nay họ bị Pôn Pốt tập kích, dồn ép gặp nhiều gian nan. Chiến thắng này tạo bước ngoặt lớn.

        Chúng tôi nhận được tin hai Trung đoàn 266 và 270 đã giải tỏa xong đường 5, nối Phnôm Pênh tới Công PôngXpư.

        Tuy vậy, tên đàu sỏ Tà Mốc đâu đã chịu buông bỏ kế hoạch giành đất, giết dân để trả thù, chúng dồn những sư đoàn về đây đối chọi với ta, chúng đánh phá giao thông, tập kích với cấp độ qui mô lớn gây khó khăn cho Trung đoàn 270 và 266.

        Trung đoàn 273 vẫn tiếp tục truy quét địch, di chuyển đội hình về cuối tỉnh, tiếp giáp với huyện của Pua Xát. Trung đoàn 266 và Trung đoàn pháo 55 cũng đã về đây. Chỉ trong thời gian ngắn, các đơn vị giải phóng vùng Karaco.

        Tết Chô Nam Thơ Mây, mừng năm mới của đồng bào Khmer vô cùng vui nhộn. Nhân dân huyện Karaco lại vừa thoát khỏi họa diệt chủng, được trở về phum sóc nên niềm vui được nhân lên.

        Cho đến bây giờ tôi vẫn chưa hiểu nổi vì sao trước sự mất mát người thân do bè lũ diệt chủng giết hại, mà nhân dân bạn không hề khóc lóc như một số dân tộc khác. Mọi người đón nhận đau thương một cách bình tĩnh. Có phải yếu tố Phật giáo phái Nam Tông về quan niệm cái chết mà không mất đi mà được luân hồi không? Hay người Khmer anh em chúng ta giỏi chịu đựng, biết nén nỗi đau vào lòng? Đó là những câu hỏi không dễ trả lời.

        Giờ đây trong không khí Chô Nam Thơ Mây, nhạc rền lên các phum sóc, mọi người nhảy múa, ca hát. Trong mắt mỗi người ánh lên niềm hy vọng vào cuộc sống mới. Nhân dân mời bộ đội Tình nguyện đến chung vui mừng năm mới. Người ta mở hội rước phạt, hội té nước, hội cầu may.

        Sau mấy ngày được vui với dân, sư đoàn 341 lại hành quân lên tỉnh Pua Xát, cách huyện Karaco hơn chục cây số. Lúc ấy, chúng ta được tin địch đã nống ra, dồn quân về Pua Xát phá hoại cuộc sống của nhân dân. Địch đang muốn tiêu diệt chính quyền non trẻ của nhân dân. Hai Trung đoàn thuộc sư đoàn 330 bảo vệ quanh thị xã Pua Xát do quân số hao hụt, lương thực, thực phẩm thiếu, vì đường sá bị chia cắt nên thường bị địch quấy rối, gây cho ta thiệt hại và có lúc bị động.

        Hành quân khẩn trương, sức cơ động nhanh nên các Trung đoàn của sư đoàn 341 đã tập kết đến vị trí gần Pua Xát rồi vừa đánh địch, giải tỏa giao thông thế chỗ cho các Trung đoàn của sư 330. Khi bộ đội ta đến, nhân dân Pua Xát rất vui. Nhiều nơi nhấn dân tổ chức ăn tết Chô Nam Thơ Mây và để mừng bộ đội Tình nguyện.

        Nhưng bộ đội ta chưa kịp vui với nhân dân thì phải hành quân lên Lếch, nơi địch đang dồn quân về đây. Lếch là huyện miền rừng núi của Pua Xát, địa hình phức tạp nên tàn quân Pôn Pốt chọn nơi đây làm căn cứ đầu não. Ngay từ khi rút khỏi Phnôm Pênh lên đây, Pôn Pốt đã lập căn cứ, chúng tổ chức hệ thống phòng ngự dày đặc, hệ thống kho tàng nhiều hàng hóa. Sau này, bọn địch thất bại ở Âm Leng cũng về đây để hòng quay trở lại chiếm vùng bị mất. Hiện tại địch có mấy sư đoàn, nhiều pháo binh hạng nặng.

        Các đơn vị của ta đứng chân ở gàn Pua Xát luôn bị địch đánh. Chính quyền, nhân dân Pua Xát rất mừng khi được tin Quân Tình nguyện sẽ chuyển về giải phóng Pua Xát.

        Trung đoàn 273 nhận lệnh tiến công địch từ đường 5 lên để đơn vị hậu cần chuyển lương thực, vũ khí lên Pua Xát. Đoàn xe hơn một trăm chiếc đã lên đường. Được mấy cây sổ thì bị địch phục, mấy chiếc xe tải bị cháy. Đoàn phải quay về vị trí cũ chờ quân ta dọn xong địa bàn mới đi được. Đồng chí Phạm Văn Ước, Phó Chủ nhiệm hậu cần Trung đoàn 273, trực tiếp chỉ huy đoàn xe vô cùng sốt ruột vì nhiệm vụ chưa hoàn thành, bộ đội Tình nguyện ở trên đó đang nóng lòng chờ tiếp tế. Hôm sau đoàn xe lại lên đường, có cả chiến sĩ bộ binh, thanh niên xung phong đi áp tải đoàn xe. Khi đến gần Pua Xát, địch đã phục bắn cháy xe đi thứ ba và thứ tư. Khi được tin, đồng chí Phô, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 1 đã trực tiếp chỉ huy Đại đội 2 vận động nhanh đến đánh địch, bảo vệ đoàn xe quay về vị trí tập kết. Anh Phạm Văn Ước hiện nghỉ hưu tại xã Phúc Khánh, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình.

        Khi đơn vị đang ở Pua Xát, tôi được tin mẹ tôi từ quê vào Thành phố Hồ Chí Minh, hiện đang cùng với Lộc em trai tôi lên hậu cứ Long Bình tìm tôi. Trung đoàn đồng ý cho tôi về Việt Nam thăm mẹ. Thời gian đi về là bảy ngày, không thể hơn vì nhiệm vụ dân địch vận lúc này rất nhiều, hàng ngày nhân dân từ rừng về đông, cần ổn địch cuộc sống mới, binh lính địch đầu hàng nhiều nên cần giải thích chính sách khoan hồng của Chính phủ Cách mạng cứu nước Campuchia để họ hiểu. Là Trưởng Tiểu ban dân địch vận tôi không thể vắng mặt lâu được. Bảy ngày cũng đã khiến tôi vui mừng lắm. Tôi nóng lòng muốn được gặp mẹ và em trai nhanh. Nhưng lúc này đơn vị đang ở trong rừng truy quét địch không thể nói về là lên xe về ngay được. Cấp trên bảo rằng tôi phải đợi mấy ngày nữa khi đơn vị dọn đường từ đây về thị xã xong thì sẽ về theo xe tiếp tế của Trung đoàn. Nghe vậy, tôi bình tĩnh tiếp tục làm nhiệm vụ của mình. Tôi nghĩ thế nào mẹ cũng chờ tôi. Xin nói thêm, ngày ấy từ Thái Bình vào miền Nam không dễ như bây giờ vì phải đi nhiều chặng. Thương nhớ hai đứa con đang làm nhiệm vụ ở Thành phố Hồ Chí Minh và Campuchia nên mẹ tôi mới lặn lội từ Thái Bình vào.

        Chúng tôi trong Tiểu ban dân địch vận lại thường tỏa xuống các đơn vị truy quét địch, gọi binh lính chúng ra hàng, gặp nhân dân tuyên truyền về chính sách của Chính phủ Cách mạng Campuchia cho nhân dân hiểu. Các chiến sĩ dân địch vận chẳng khác gì chiến sĩ bộ binh, người nào cũng gầy xọp, da đen sạm vì thiếu ăn, mất ngủ. Được điều chúng tôi còn trẻ nên sức phục hồi nhanh.

        Một buổi chiều cũng đã cuối ngày, sau bữa cơm tôi lên võng nằm. Đêm xuống, tôi ngắm nhìn những vì sao qua kẽ lá. Tôi nghĩ đến sắp về Việt Nam được gặp mẹ. Ngày mới giải phóng, người tôi nhớ nhất là mẹ. Mẹ tôi người phụ nữ họ Trần ở Thái Bình cũng như bao người mẹ thời chiến tranh, suốt đời lo cho chồng con, không bao giờ nghĩ đến mình, luôn thiếu ăn, thiếu mặc. Hình ảnh mẹ với mảnh áo nâu, quần đen, răng nhuộm đen, tóc búi cao, luôn khắc sâu vào tâm khảm tôi. Mẹ luôn chịu thương chịu khó, rất thương người, ít nói và không bao giờ to tiếng làm mất lòng ai, rất được tín nhiệm trong khu xóm. Có phải chăng mẹ tôi cũng là hình ảnh bà mẹ Việt Nam thời chiến tranh?

        Tôi biết mẹ tôi suốt ngày lo lắng cho anh em tôi, nhất là khi tôi ở mặt trận. Trong làng xóm bao nhiêu người ra đi rồi nhận giấy báo tử, đã tác động dữ dội đến mẹ.

        Trong lúc nằm võng giữa rừng, tiếng súng xa xa vọng đến tôi bỗng nghĩ, có phải dáng mẹ gầy gò vì nỗi lo cho tôi luôn thường trực trong người. Rồi tôi ân hận từ đầu chiến dịch đến nay tôi không viết thư về nhà thăm mẹ. Tôi tự giày vò mình vì sự vô tâm đó.

        Nhớ mẹ, ân hận vì mình đã làm mẹ thêm lo lắng, tôi thiếp đi lúc nào không hay. Cho tới khi nghe tiếng động, tôi bừng tỉnh, đưa tay nắm súng, dõng tai, căng mắt và tôi thấy mấy bóng người đang xúm lại thì thầm.

        Tôi nhẹ nhàng ngồi dậy quan sát và nhận ra mấy vị trong đội công tác đang xúm lại ăn uống gì đó. Họ cứ nhúm tay bốc cho vào mồm rồi đưa bi đông tu một hớp. Rượu chăng? Nghe mùi thịt kho, tôi sực nhớ lúc chiều có món thịt trâu họ tính ăn hết nhưng tôi khuyên để dành ngày mai. Tôi bật cười, đằng hắng, mấy cô gái cười hi hí nói ngộp hơi bòn Phú (chết rồi anh Phú), ngượng ngùng rồi gọi tên tôi. Cô Pen Kia đội trưởng cho tôi hay, người Khmer ăn là ăn hết, không để dành lúc khác, nên anh Phú thông cảm. Nghe nói vậy, tôi cũng cười xòa và ngủ tiếp.

        Ngày hôm sau tôi được tin đã có xe về Việt Nam. Tôi chia tay mọi người trong Tiểu ban Dân Địch Vận, đội công tác để theo xe về Công Pông Chư Năng, từ đó về Thành phố Hồ Chí Minh.

        Mọi người vui vì tôi được về gặp mẹ. Duy chỉ có cô Nhị tỏ ra bịn rịn. Mấy ngày trước khi biết tôi sắp về Việt Nam cô trầm tư, thường hay ngồi một mình, nghĩ ngợi. Có lúc cô đánh bạo hỏi tôi: "Anh Phú về thăm mẹ thật hay về để lấy vợ". Ngày đó tôi còn trẻ nên vô tư, không hiểu tấm trạng sâu xa, tinh tế của người con gái, nên đáp: "Tôi về là để gặp mẹ, chứ chiến tranh thế này ai mà nghĩ tới chuyện vợ con". Nghe vậy, cô đỡ buồn hơn.

        Sự thực hàng ngày, cô Nhị đối xử với tôi hơn tình cảm đồng đội thuần túy. Cô thường tìm cách trò chuyện với riêng tôi, cô kể chuyện gia đình cô và nhiều lúc thăm dò tình cảm của tôi đối với cô. Điều đó khiến tôi bối rối, khó cư xử vì tình cảm tôi dành cho cô cũng như mọi cô gái khác. Tôi coi các cô như em gái mình.

        Khi tôi đang xếp quần áo vào ba lô, cô Nhị đến gần và kính đáo trao cho tôi mấy chỉ vàng. Tôi hỏi: "Vàng đâu mà nhiều thế?" Cô đáp: "Em giữ lâu rồi". Tôi đáp: "Em cất mà dùng, anh đã có tiền đơn vị cấp rồi. Nhưng Nhị cứ khăng bắt tôi nhận, tôi từ chối. Cuối cùng cô ép tôi nhận một chỉ: "Anh cầm về bán rồi mua quà sang cho bọn em". Nhị nói rồi bất ngờ nắm chặt tay tôi nói câu gì đó rồi vụt chạy đi.

        Sau này, nhớ lại những câu chuyện hết sức trong sáng như vậy, tôi không giấu nổi bâng khuâng.

        Đoàn chúng tôi về Công Pông Chư Năng có mười người. Đến Công Pông Chư Năng thì nghỉ lại để mai cùng đi với đoàn của sư đoàn.

        Sáng hôm sau, đoàn xe xuất phát. Chúng tôi được tin từ Công Pông Chư Năng về thủ đô Phnôm Pênh là tương đối an toàn nhưng vẫn có những nhóm tàn quân Pôn Pốt phục dọc đường. Mấy hôm trước chúng phục bắn cháy xe vận tải của ta. Vậy là chúng tôi được trang bị súng đạn sẵn sàng chiến đấu.

        Lần trước lên đây bằng tàu hải quân, nay đi bộ được thấy phong cảnh hai bên đường. Những phum sóc nối dài cặp hai bên đường với những nếp nhà sàn nhỏ, đơn sơ mà thân thương. Nhân dân vừa mới trở về đang lo khôi phục cuộc sống. Nhìn mọi người gầy gò, quần áo chưa lành lặn, chắc cái ăn còn thiếu, tôi không thể cầm lòng. Dọc đường chúng tôi còn gặp những cỗ xe bò chở người từ các trại tập trung tìm về phum sóc cũ. Người nào cũng đen đúa, các cháu nhỏ gầy teo, mắt mở to, nhân dân chỉ kịp vẫy chào bộ đội Tình nguyện mà chúng tôi cũng không có thời gian để gặp gỡ, trò chuyện, phát lương thực cho họ. Tôi biết người Khmer giàu sức sống, họ chấp nhận khổ cực, bền bỉ mà vươn lên.

        Xe vẫn chạy trên đường, có những đoạn đường đất, trồi trụt vì hố do đạn pháo nổ. Xa kia là cánh đồng, trên đó có nhiều hố chôn người mà bè lũ Pôn Pốt là thủ phạm.

        Gần tới Phnôm Pênh, chúng tôi thấy mấy chiếc xe tăng, thiết giáp nằm bên đường, chiếc thì bị cháy, chiếc tụt xích, chẳng biết xe của ai. Sau này qua các đồng đội mới biết là đoàn xe tăng và xe bọc thép này là của đơn vị bạn bị bọn Pôn Pốt phục kích sau khi chúng tổ chức tổng phản công. Gây thiệt hại cho ta thật lớn.

        Thành phố Phnôm Pênh đã có đông dân trở về, chợ đã họp nhưng chưa phát hành tiền nên chỉ trao đổi hàng hóa. Chế độ Pôn Pốt - Yêng Xa Ry - Khiêu Xăm Phon thủ tiêu tiền, bỏ chợ búa, không có trường học, bệnh viện. Đất nước Chùa Tháp thành đất chết. Đây là mô hình xã hội kỳ quái nhất trong lịch sử nhân loại. Giờ đây đất nước đã có chính quyền mới, cuộc sống sẽ hồi sinh.

        Xe qua cầu Mô Ni Vông, chúng tôi phấn chấn hẳn lên vì từ đây về biên giới rất an toàn. Tôi nhớ ngày vào Phnôm Pênh đại quân ta đã đến đây, Quân Tình nguyện và Quân đội Cách mạng cứu nước Campuchia hành quân cùng nhau, đoàn kết, gắn bó, với mục tiêu là nhanh chóng giải phóng Phnôm Pênh.

        Sông Tông Lê Sáp đã hiện ra trước mắt. Lần trước cùng đơn vị vào giải phóng thủ đô Phnôm Pênh, lần này tôi trở về Tổ quốc dù là về ít ngày nhưng cũng đã đày ắp niềm vui. Sông Tông Lê Sáp là sông mẹ. Và mỗi chúng ta đều có mẹ. Mẹ sinh thành ra ta và nuôi nấng ta trưởng thành. Sông mẹ chở nước phù sa bồi đắp cho đồng ruộng, vườn cây trái phì nhiêu, nuôi sống con người.

        Đoàn xe chuyển động nhanh hơn. Những địa danh chúng tôi từng tiến đánh địch hiện ra trước mắt. Dãy núi Sa Cách nơi đơn vị tôi phá vỡ tuyến phòng thủ địch, chúng vứt cả vũ khi, quân trang tháo chạy. Thị xã Svây Riêng, cầu Pa Đa Sốt, Chi Pu, Rừng Sở nơi Trung đoàn 273 đánh địch, chốt giữ cầu để đơn vị luồn sâu diệt địch, nơi này chúng tôi bắt sống nhiều lính địch, có cây thốt nốt bị trái đạn ĐKZ làm thủng một hốc ở thân. Trái đạn đó đã khiến đồng chí Tấn của chúng tôi hy sinh, đồng chí Biểu, Hoa bị thương trong những ngày đầu của cuộc chiến. Những địa danh nay có bao đồng chí đã ngã xuống đã hy sinh cho cuộc chiến tranh vệ quốc.

        Đang chìm vào hồi tưởng, chợt đồng chí lái xe dừng lại gọi mọi người xuống để kiểm tra khi qua trạm kiểm soát. Chúng tôi nhảy xuống, trước hết là được thở không khí mát lành, thư giãn chân tay. Mấy chiến sĩ kiểm soát quân sự đeo băng đỏ tiến đến yêu cầu kiểm tra hành lý. Tôi cảm thấy bực bội, khi chúng tôi chiến đấu, sống chết với địch ở đây sao không thấy ai đến hợp lực, bây giờ khám xét ba lô? Đây là hành vi làm mất danh dự người chiến sĩ Tình nguyện. Tôi nói to điều đó cho bõ tức. Mấy người lính cầm súng chạy đến, mặt căng thẳng hỏi: "Mấy anh đơn vị nào?" Tôi đáp: "Chúng tôi ở sư đoàn 341". Một người nhiều tuổi nhất nói:" Các đồng chí ở sư 341 à? Sao không bảo trước". Tôi nói: " Mấy anh cần xem giấy không?" Người kia bảo mấy chiến sĩ:" Lính sư đoàn 341 thì để họ đi".

        Xe qua trạm gác, qua Mộc Bài, trước mắt là làng mạc đã qua chiến tranh yên vui trở lại với những nếp nhà, vườn cây, ruộng lúa thật quen thuộc. Mới năm trước, chiến tranh lan tới đây nhân dân phải sơ tán vào sâu nội địa. Bây giờ cuộc sống đã bình yên. Càng gần thành phố mật độ người dân càng đông đúc hơn.

        Khi đến Biên Hòa, nhìn chợ búa, dòng xe trên đường, những đôi trai gái chở nhau, tôi cảm thấy thương đồng đội tôi, những người lính chiến đấu luôn đối mặt với bom đạn, với sốt rét, với cơn đói có bao giờ được hưởng hạnh phúc bình dị như vậy.

        Xe vào căn cứ Long Bình, tôi muốn gặp mẹ, gặp em tôi ngay. Tôi mường tượng đến gương mặt mẹ. Bố mẹ tôi sinh được mười người con, hai chị gái đầu, kế tới anh trai nhưng mất lúc mới sinh, rồi đến tôi, kế tiếp các em trai, em gái tôi. Có lẽ tôi là con trai trưởng nên được mẹ quan tâm nhất và bố mẹ cũng hy vọng vào tôi nhiều nhất. Nhưng đến giờ tôi chưa báo hiếu được gì cho bố, mẹ.

        Xuống xe, tôi hỏi người trong cứ về mẹ tôi và được biết mẹ và em Lộc đợi tôi suốt mấy ngày không thấy về nên đã đi Sài Gòn nơi đơn vị chú Lộc rồi. Chiều đã muộn không thể về Sài Gòn ngay được, tôi uể oải mang ba lô vào nơi nghỉ.

        Sáng hôm sau tôi bắt xe lam về Sài Gòn. Khách đi xe khá đông, họ nhao nhao ca thán về khổ cực, oán trách chế độ mới làm mọi người vất vả, không như trước đây. Tôi vẫn giữ thái độ im lặng chẳng bụng dạ nào mà để ý. Đến bến xe Văn Thánh, tôi đón xe về sân bay Tân Sơn Nhất để vào đơn vị Lộc. Chiến sĩ cảnh vệ điện vào trong và mấy phút sau Lộc đi xe đạp ra.

        Không thể diễn tả hết niềm vui khi anh em chúng tôi gặp nhau. Lộc mừng đến cuống lên và bảo, mẹ cứ khóc hoài lo không biết anh có về được không? Giữa cảnh đạn rơi đạn nổ của chiến trận anh sẽ như thế nào?

        Mẹ tôi đứng đợi tôi ở cửa nhà khách. Vừa thấy tôi mẹ đã òa khóc. Tôi quăng ba lô và ôm lấy mẹ. Tôi cũng khóc. Thoáng thấy Lộc và các bạn cùng đơn vị Lộc đưa tay lau nước mắt.

        Nước mắt của ngày gặp mặt. Giá lúc đó có ai chụp cho mẹ con chúng tôi một kiểu ảnh, chắc hẳn đó là tấm ảnh quí hiếm của người lính Tình nguyện từ đất nước Chùa Tháp từ chiến trận về với mẹ, với em trai.

        Một lúc sau bình tĩnh lại, Lộc dìu mẹ vào phòng khách. Qua phút giây xúc động đột ngột, mẹ tôi lau nước mắt rồi trách tôi sao mãi hôm nay mới về. Tôi thưa với mẹ là đơn vị con ở rất xa, hoàn cảnh chiến đấu trong rừng nên không thể về sớm được. Tôi ngồi xuống chiếc ghế cạnh mẹ và kể cho mẹ về đơn vị mình tác chiến liên tục, nhiều người đã hy sinh, bị thương cuộc sống khó khăn vất vả đến nhường nào.

        Mọi người trong đơn vị Lộc cũng đến chia vui. Tôi kể cho họ nghe về tình hình đất nước Chùa Tháp từ khi được giải phóng đến nay và cho họ biết chiến sự vẫn quyết liệt lắm. Đồng chí chỉ huy đơn vị nói: "Chúng tôi ngỡ bên đó đã yên bình rồi, ai ngờ chiến sự vẫn cam go vậy”.

        Đơn vị của Lộc thuộc Quân chủng Phòng Không -  Không Quân. Đại đội này làm nhiệm vụ trinh sát điện tử, phương tiện máy móc, khí tài do Liên Xô trang bị. Là đơn vị thuộc dạng làm nhiệm vụ đặc biệt nên được cấp trên ưu tiên nhiều về chế độ sinh hoạt.

        Tháng 10 năm 1974, khi vừa tốt nghiệp cấp 3, Lộc em trai tôi cùng nhiều bạn trong trường nhập ngũ. Họ được tuyển chọn vào đơn vị này nên ở đây có nhiều người quê Thái Bình. Đại đội trưởng tên là Cảm cũng là người Thái Bình.

        Được thấy mẹ tôi lặn lội từ Thái Bình vào thăm hai đứa con, một người đang ở chiến trường Campuchia về nên các đồng chí chỉ huy đơn vị dành cho mẹ sự chăm sóc đặc biệt. Mọi người gọi mẹ tôi bằng tiếng mẹ thân thương như chính mẹ sinh ra họ. Tôi thật sự cảm động.

        Sau bữa cơm chiều, mẹ tôi ngồi kể chuyện về quê nhà cho hai anh em tôi nghe. Rồi mẹ nói với tôi về cô Hương, người hàng xóm thường hay qua nhà chơi. Cô Hương có ý trách sao tôi không viết thư cho cô. Tôi biết mẹ muốn tôi có vợ. Người mẹ nào cũng mong con cái thành gia thất khi đến tuổi. Tôi thưa với mẹ, tôi có gửi một lá thư về cho Hương nhưng rồi khi chiến sự ở biên giới Tây Nam ác liệt quá, nhất là lúc ở Hà Tiên, đồng đội thương vong hàng trăm người, chẳng biết mình sẽ ra sao nên tôi không gửi thư cho Hương nữa. Nghe thế, mẹ tôi bật khóc: "Mẹ không ngờ đời con lại vất vả, cực khổ, hiểm nguy như thế".

        Ở lại được bên mẹ và em Lộc được hai ngày, sáng ngày thứ ba, sau bữa ăn sáng, tôi xin phép mẹ trở về Long Bình để trở lại đơn vị ở Campuchia. Mẹ tôi muốn lên Long Bình với tôi nhưng tôi bảo lên đó có xe là tôi phải sang Campuchia ngay vì thời gian được nghỉ đã hết. Mẹ tôi lặng người nhìn tôi với đôi mắt thương cảm và lo lắng. Rồi mẹ tháo chiếc nhẫn vàng đeo ở tay trao cho tôi. Mẹ bảo cầm lấy phòng thân khi cần, ở bên đó phức tạp, đừng làm điều gì sai trái, dại dột mà bị kỷ luật.

        Tôi hiểu mẹ sợ tôi làm điều thất thố, đường đột. Tối qua tôi có kể cho mọi người về chuyện kỷ luật của Quân Tình nguyện rất nghiêm, chuyện những người bị xử lý, cả việc anh Sướng bị tử hình. Mẹ tôi là người rất tinh ý, nhạy cảm nên đã lo cho tôi.

        Tôi thưa với mẹ rằng, con của mẹ sẽ không làm điều gì sai trái, không hề tham của không phải của mình, không bao giờ để bố mẹ và gia đình hổ thẹn về con. Nghe vậy, mẹ tôi gật đầu.

        Tôi xin mẹ chiếc nhẫn rồi chào mẹ, chào mọi người để lên đường. Lộc dùng xe đạp chở tôi ra cổng. Không hiểu sao nhớ mẹ, thương mẹ nhưng tôi muốn đi thật nhanh. Phải chăng tôi không muốn trông thấy mẹ buồn, mẹ khóc?

        Tôi dặn Lộc chăm sóc mẹ thay tôi rồi bắt xe ra bến xe Văn Thánh để về Long Bình. Mọi người đang đợi tôi ở đó để sáng mai sang Campuchia. Buổi chiều hôm ấy tôi mượn xe đạp để ra Tam Hiệp bán hai chỉ vàng cô Nhị trao để mua quà cho anh em và mua một ít thuốc tây loại kháng sinh, thuốc bổ dưỡng theo lời dặn của Nhị. Sau đó nếu còn thời gian tôi đạp xe vào Biên Hòa thăm gia đình chị Thân, chị gái của anh Thái. Anh Thái là bạn học của tôi hy sinh ở chiến trường Quảng Trị. Được biết gia đình chị Thân vừa chuyển từ miền Bắc vào Biên Hòa định cư làm việc tại nhà máy giấy Tân Mai.

        Khu vực ngã ba Tam Hiệp đông đúc người vì là cửa ngõ để lên Sài Gòn, sang Biên Hòa, chợ búa đủ các mặt hàng. Tôi nhớ sáng ngày 30 tháng 4 năm 1975 trung đoàn 273 chúng tôi chia thành hai mũi đột kích. Mũi Tiểu đoàn 1 tiến công sân bay Biên Hòa, mũi của Tiểu đoàn 2 và 3 theo xe tăng tiến công vào nội đô Sài Gòn - Gia Định. Khi tiến đánh vào sân bay Biên Hòa, Tiểu đoàn 1 của tôi được lệnh dừng chân tại đó để bảo vệ sân bay. Mới đó mà đã 4-5 năm rồi.

        Vợ chồng chị Thân đón tôi cởi mở, thân tình vì tôi là người cùng quê, hơn thế tôi là bạn em trai chị. Gia đình chị không phải giàu có của nả nhưng vợ chồng cán bộ công chức thương yêu nhau, cần cù làm lụng để có cơ ngơi giản dị, ấm cúng này. Anh Thắng chồng chị Thân cũng đi chiến trường thuộc lực lượng cán bộ của bộ công nghiệp nhẹ từ những năm 1972-1973. Giải phóng xong anh được về tiếp quản làm cán bộ nhà máy giấy Tân Mai - Biên Hòa. Tôi mong ước có cuộc sống như vậy. Tôi nhớ tới đồng đội, người cùng trang lứa với chúng tôi, người bị thương, người còn chiến đấu trên chiến trường Campuchia. Chúng ta, ai cũng khao khát hạnh phúc gia đình nhưng đâu phải ai cũng có được. Ý nghĩ ấy cứ ám ảnh tôi trên đường về doanh trại Long Bình. Trước khi về cứ Long Bình tôi rẽ vào chợ mua một số thứ thuốc men, nhu yếu phẩm mà Nhị dặn cùng mấy thứ, chè thuốc làm quà cho mọi người.

        Sáng hôm sau trước khi xuất phát, anh Giã trưởng đoàn xe trở lại chiến trường, phổ biến tình hình dọc đường đi. Anh cho biết Trung đoàn 273 đã về khu vực Karaco. Đoạn đường từ Công Pông Chư Năng tới Pua Xát còn nhiều địch phục kích. Mọi người nhận lại súng AK và cả lựu đạn. Tôi tranh thủ lau khẩu súng ngắn vì mấy ngày súng đã lên màu vỏ cua luộc.

        Qua phà Niết Lương đến gần Phnôm Pênh vừa tối, chúng tôi nghỉ ở trạm gần cầu Sập. Cây cầu bắc qua sông này bị đánh sập thời đánh Mỹ nên có tên là cầu Sập. Sáng hôm sau dọc đường tới Công Pông Chư Năng chúng tôi thấy nhiều xe cháy trơ khung chưa kịp dọn. Đến trưa dừng ăn cơm để lên Pua Xát, đoạn đường này bọn Pôn Pốt phục kích nhiều. Quãng đường lên Pua Xát khó đi hơn, đường xóc vì ổ gà, hố pháo, hố mìn, nhưng xe vẫn chạy đều đều. Dọc đường có những tổ chốt của bộ đội ta giữ giao thông, nhưng đường dài nên không bao quát hết được.

        Vừa tới khu rừng xanh, tôi thấy khói bốc lên phía trước, biết là có lính Pôn Pốt phục, mọi người sẵn sàng chiến đấu. Đạn bắn rát chiu chiu về phía chúng tôi. Tôi phát hiên thấy bóng mấy tên lính áo đen thấp thoáng sau lùm cây nên nã mấy điểm xạ vào đó. Chiếc xe đang chạy đều bỗng khựng lại, tiếng xì xì ở lốp trước, xe như nghiêng đi. Đạn địch trúng xe rồi. Chiếc xe phải dừng lại. Chúng tôi nhảy xuống, lợi dụng địa hình đánh địch. Từng tham gia chiến trận nên chúng tôi biết cách đánh bọn địch này. Các tay súng AK lính già điểm xạ từng loạt hai viên về phía địch. Tiếng súng AK và hỏa lực của tổ chốt phía trước cùng tiếng hô xung phong cứu viện hỗ trự chúng tôi. Một lát lính Pôn Pốt bỏ chạy hết vào rừng. Các chiến sĩ lái xe thay lốp rất nhanh.

        Trước khi xe chạy, chúng tôi đồng loạt hô xung phong để trấn áp địch. Đoàn xe nhanh chóng vượt qua đoạn đường nguy hiểm lên phía trước.

        Đến chiều, đoàn chúng tôi về tới Karaco, nơi Trung đoàn bộ đứng chân. Ở đây cạnh đường 5, cả khu vực chỉ có vài mái nhà sàn, cơ quan Trung đoàn bộ tận dụng làm nơi ở. Ban chính trị đóng trên khu gò có nhiều cây thốt nốt xoè lá xanh mướt, buông xuông những chùm quả to như trái dừa xiêm có nhiều trái chín mùi thơm như trái mít.

        Xe vừa tới nơi, mọi người đã ùa tới hỏi thăm tin tức, nhận quà. Tôi vừa đến gần lán Tiểu ban dân địch vận đã nghe Sa Chơn hét to: "Bòn Phú tâu vinh", "Anh Phú đã về". Mọi người ùa ra đón, Sa Chơn, Y Vơn nhấc bổng tôi lên đưa vào tận lán. Khi tôi vừa cỡi ba lô, Sa Chơn lại ôm chặt, nhấc bổng tôi lên rồi các cô gái xúm vào khiêng tôi tung lên, đặt xuống như thể tôi là huấn luyện viên đội bóng vừa giành chiến thắng.

        Tôi xúc động vì mới mấy ngày xa nhưng mọi người tỏ ra nhớ mình nhiều. Trên đời không có gì quí bằng tình cảm người khác dành cho mình.

        Tôi lấy quà bánh mời mọi người. Trong khi đó, cô Nhị cứ đăm đắm nhìn tôi. Mọi người ăn uống vui vẻ khiến tôi vui lây.

        Cần phải báo cáo với Ban chính trị Trung đoàn về chuyến đi, tôi lấy gói chè, ít thuốc lá lên lán của ban. Đồng chí Đặng Văn Lưa mừng khi tôi đi về an toàn. Anh pha trà mời tôi dùng rồi ân cần hỏi thăm sức khỏe mẹ tôi. Anh cũng cho tôi biết tình hình chiến sự tuần qua, ta đã giải tỏa xong đường giao thông, chuyển được hàng trăm xe gạo, thực phẩm, thuốc men lên Pua Xát phục vụ bộ đội và cứu đói cho nhân dân. Nhưng cũng vẫn còn nhiều toán địch lẩn quất phục kích bắn xe. Nhiệm vụ của Trung đoàn bây giờ là truy quét địch ở vùng này.

        Trở về lán, sực nhớ quà của cô Nhị, tôi lấy số thuốc tây sang hầm các cô gái. Cô The cứ rối rít hỏi tôi về chuyến đi, về thủ đô Phnôm Pênh hiện giờ có dân về chưa. Tôi trao túi quà cho cô Nhị rồi tặng mỗi cô một bộ gương lược. The nói với tôi mấy ngày qua cô Nhị thường khóc vì nhớ tôi. Ngày đó, tôi còn trẻ nên chỉ nói: "Thế à". Khi chia tay, bắt tay cô Nhị, tôi giật mình vì tay cô thật nóng, mắt cô đắm đuối nhìn tôi. Tôi vội trở về lán mình.

        Sự thực, tôi hơi lo khi nghĩ đến tình cảm Nhị dành cho mình. Trong hoàn cảnh này rất khó xử nếu cứ để tiến triển không biết sẽ thế nào? Sẽ rất phiền phức đây!

        Sư đoàn 341 thời gian này được giao nhiệm vụ đánh chiếm căn cứ địch ở Lếch. Đây là căn cứ cuối cùng của đầu não bè lũ Pôn Pốt - Yêng Xa Ry. Khi giao nhiệm vụ, đồng chí Võ Văn Dần, Phó Tư lệnh quân đoàn nói:

        Sư đoàn 341 là lực lượng chủ yếu của quân đoàn trong trận Phước Vinh - Bến sỏi - Hòa Hội đã giành chiến thắng vang dội. Đó là những trận đánh nối tiếp để mở đầu cho lực lượng cách mạng và nhân dân Campuchia tổng tấn công nổi dậy giải phóng đất nước Campuchia lập nên chiến thắng lịch sử ngày 07 tháng 01 năm 1979. Bây giờ, sư đoàn được giao nhiệm vụ quan trọng đánh vào căn cứ đầu não cuối cùng của địch là một vinh dự nữa.

        Theo kế hoạch đồng chí Hồ Đình Quý, Sư đoàn trưởng chỉ huy đi bằng trực thăng thị sát chiến trường chuẩn bị cho chiến dịch. Còn các đơn vị cấp dưới tiếp nhận lương thực, vũ khí, bổ sung quân số chuẩn bị cho chiến dịch dài ngày. Sư đoàn trưởng Vũ Cao được điều về Quân đoàn. Đồng chí Hồ Đình Quý được về thay làm sư đoàn trưởng chỉ huy chiến dịch tiến công cứ điểm Lếch.

        Tiểu ban dân địch vận chúng tôi nhận nhiều tài liệu về công tác dân vận. Ban ngày bận rộn nhưng đêm lại thư thả,

        Ở đây tương đối yên tĩnh. Có đêm tôi trải bạt nằm đất, ngắm sao trời, nhớ lại chuyện mấy ngày qua. Chẳng biết mẹ tôi đã về Thái Bình chưa. Thương mẹ vất vả, sống vì con, lo lắng cho con suốt đời, tôi không cầm nổi nước mắt.

        Nơi chúng tôi đứng chân cũng gần Biển Hồ, chúng tôi nhận lệnh tới đó để tuyên truyền chính sách cho nhân dân. Biết tin ấy ai cũng háo hức muốn đi, vì Biển Hồ rất rộng, rất đẹp. Một vùng hồ rộng như biển giữa đất liền là rất hiểm.

        Chúng tôi đi ra huyện Karaco rồi rẽ theo đường 5 để đến Biển Hồ. Đúng là biển rộng mênh mông, từ bên này không thể thấy bờ bên kia, gió thổi lồng lộng. Mấy chiếc thuyền đánh cá treo cờ mặt trận. Quanh bờ có nhiều căn nhà đơn sơ của dân đánh bắt cá. Nghe nói trước kia người Khmer gốc Việt nhiều nhưng bị bè lũ Pôn Pốt giết hại phần lớn.

        Khi chúng tôi đến gần mép nước, có hai đồng chí du kích mang súng từ một thuyền bước lên. Tôi giới thiệu đoàn, cô The dịch xong, mấy anh du kích vui mừng lắm dẫn chúng tôi đến trụ sở xã.

        Cán bộ xã mừng rỡ đón chúng tôi. Dân trong xã chuyên làm nghề đánh bắt cá trên Biển Hồ. Trước kia đông lắm, ba năm dưới chế độ Pôn Pốt họ phải lên bờ để vào trại tập trung cải tạo, nhiều người bị giết hại dã man. Bây giờ mới gom về được năm chục hộ. Một xã chỉ có ngần ấy hộ là quá ít.

        Nhân dân tụ về ủy ban để nghe chúng tôi nói chuyện. Tôi nói về đường lối chính sách của mặt trận và không quên nhắc lại tội ác tày trời của bè lũ Pôn Pốt - Yêng Xa ry, mong nhân dân đừng nghe theo lời bọn tàn quân.

        Khoảng trưa, tôi kết thúc buổi nói chuyện, mọi người tính ra về thì chủ tịch xã giữ lại để liên hoan với tổ công tác. Chỉ một lát các cô gái mang cơm, cá nướng, rượu thốt nốt lên. Cuộc liên hoan diễn ra được một lát đã thấy người mang nhạc cụ ra. Thế rồi, tiếng trống, tiếng đàn, tiếng khèn nổi lên, mọi người bắt đầu múa lăm vông, múa riêm kê, nam nữ cầm tay nhau tưởng như niềm vui sẽ bất tận.

        Đến khoảng hai giờ chiều, cuộc vui mới kết thúc. Chúng tôi bịn rịn chia tay các đồng chí ủy ban xã, chia tay nhân dân Biển Hồ, những người quen lướt qua phong ba bão tổ của biển và rất mến khách. Tiễn chúng tôi, nhân dân còn biếu cá. Những xâu cá nặng trĩu tay.

        Tới thị trấn Karaco đã ba giờ chiều, chúng tôi gặp mấy đồng chí bộ đội nom đã đứng tuổi. Khi biết chúng tôi ở đội công tác Trung đoàn 273, một người chỉ đồng chí cán bộ dáng cao nhưng hơi gày, chỉ người đứng bên cạnh nói:" Đây là anh Đặng Văn Tố, sẽ về thay anh Hợi làm Trung đoàn trưởng”. Tôi bắt tay đồng chí Trung đoàn trưởng mới. Anh Tố hơi gầy, mặt khắc khổ nhưng mắt rất sắc. Anh Tố hỏi nhiều chuyện, giọng nói sắc và có những nhận xét khá sâu về tình hình chiến sự. Chúng tôi cùng đi bộ, trò chuyện rôm rả. Được một quãng có chiếc xe Hồng Hà đến đón Trung đoàn trưởng về và chúng tôi được đi nhờ.

        Chúng tôi luôn di chuyển từ phum này qua phum khác. Tôi bị sốt, người nóng phừng phừng nhưng ruột gan rất lạnh. Sốt rừng thật là tàn bạo, khiến người bệnh vật vã, đầu óc choáng váng, mồ hôi đầm đìa. Mọi người ùa vào cạo gió, lúc đầu tôi ngại, nhưng họ giữ chân tay, tôi phải phơi bộ xương gầy gò cho họ cạo gió. Bảy cô gái Campuchia cạo gió, chữa bệnh cho tôi. Mọi người còn ra chợ lùng được mớ bong bóng cá về tính bồi dưỡng cho nhưng chẳng biết cách làm để ăn ngon. Bong bóng cá chắc ngon và bổ lắm. Tự nhiên tôi nhớ tới ngày tôi còn nhỏ thấy mẹ chế biến món bì lợn treo bếp bằng cách rang với cát sạch như rang ngô rồi ngâm với rượu pha loãng thêm gừng cho đỡ mùi gây. Tôi hướng dẫn mọi người nên làm như vậy và bảo họ lên ban 5 xin thịt hộp về xào nấu. Quả nhiên, bữa ăn ngon và ấn tượng đến bây giờ.

        Giữa lúc các đơn vị đang đợi tới ngày xuất kích tiến công căn cứ Lếch thì địch lại chủ động đánh vào các điểm dừng chân của Trung đoàn 266, Trung đoàn 270, những trận đánh khốc liệt diễn ra khắp nơi. Trung đoàn pháo 55 cử nhóm đi trinh sát làm trận địa cũng bị bọn Pôn Pốt phục kích hy sinh hơn chục đồng chí, trong số hy sinh có một đồng chí Tiểu đoàn phó pháo binh.

        Trước tình hình đó Bộ Tư lệnh sư đoàn 341 đã động viên tất cả các đơn vị ở phía sau khẩn trương chi viện cho Trung đoàn 266 để đánh bật địch ra khỏi thị xã, giành lại phần đất đã bị mất. Nhiệm vụ này phải hoàn thành trước ngày 27 tháng 4 để Trung đoàn chuẩn bị bàn đạp bước vào chiến dịch. Có phương án bổ sung nhiệm vụ cho các Trung đoàn theo tình huống mới.

        Được sự chỉ huy của cấp trên, các đơn vị trong Trung đoàn 266 đã giành lại được điểm chốt bị địch chiếm. Ở Tiểu đoàn 8, khẩu đội trưởng ĐKZ Nguyễn Hữu Thọ lợi dụng địa hình luồn sâu vào nơi đóng quân của địch đã bắn cháy 2 xe tăng Pôn Pốt. Thấy xe cháy bọn địch hoảng loạn. Tiểu đoàn 8 bật khỏi công sự đánh địch giành điểm chốt bị mất trước đó. Tiểu đoàn 7 đã nổ súng diệt lính Pôn Pốt bu bám, khiến chúng bỏ chạy. Như vậy là bàn đạp của trung đoàn 266 đã tạo ra để các đơn vị tiến công giải phóng Lếch.

        Lúc này nhiệm vụ của Tiểu ban dân địch vận chúng tôi rất nhiều. May sao bệnh sốt của tôi chấm dứt, sức khỏe dần bình phục. Sau hai ngày, tôi lại cùng các phiên dịch viên, tổ công tác đi làm nhiệm vụ. Cô Nhị thể hiện săn sóc tôi đặc biệt hơn. Điều đó khiến tôi vừa thích thú vừa lo ngại. Chiến sĩ Quân Tình nguyện không được yêu đương với con gái nước bạn vì nhiệm vụ bây giờ rất nặng nề, kỷ luật phải nghiêm minh. Tôi muốn nói thật với Nhị vấn đề đó nhưng thấy chưa thích hợp.

        Tổ công tác đi trong đội hình Trung đoàn 273 đánh địch ở hướng Đông - Nam Lếch, tổ chức áp tải gạo cho các đoàn xe tiếp tế cho Pua Xát.

        Ngày 28 tháng 4 năm 1979 Phó tư lệnh quân đoàn Bùi Cát Vũ, giao nhiệm vụ cho sư đoàn 341 sử dụng Trung đoàn 266, phối hợp với các binh chủng, kết hợp bao vây với luồn phía sau hai bên sườn rồi dùng lực lượng vào tuyến phòng thủ địch, tiến nhanh vào Lếch. Trung đoàn 270 luồn sâu vào hướng Tây - Tây Nam, tiêu diệt địch quanh thị xã Pua Xát, hỗ trợ cho hai Trung đoàn đánh vào Lếch. Nhận lệnh xong, sư đoàn trưởng Hồ Đình Quý hội ý với Chính ủy Nguyễn Quế, triển khai nhiệm vụ rồi giao cho các Trung đoàn. Sở chỉ huy của sư đoàn nhộn nhịp hẳn lên. Mọi người đều biết đây là chiến dịch quan trọng nhằm quét sạch địch ở căn cứ phía Tây.

        Đúng 1 giờ sáng ngày 29 tháng 4 ăm 1979, các Trung đoàn báo về sở chỉ huy các Tiểu đoàn 1, 3, 5, 6 tách đội hình luồn sâu vào hướng tấn công. Đến sáng, tiếng súng rộ lên ở hướng đường 56 hướng Tiểu đoàn 9, Sư trưởng gọi cho Trung đoàn trưởng Lê Tiến Hạt hỏi về tình hình. Trung đoàn trưởng cho biết Tiểu đoàn 9 vẫn ở vị trí bàn đạp. Sư đoàn trưởng nổi nóng vì như vậy quá chậm, sẽ ảnh hưởng đến toàn cục.

        Thực ra Tiểu đoàn 9 mấy lần xuất kích nhưng không thể luồn qua được điểm chốt dày đặc của địch. Nhận lệnh mới của cấp trên, Tiểu đoàn quyết tâm đánh địch mà tiến. Nhưng trời đã sáng, toàn Tiểu đoàn phơi ra giữa cánh đồng trống. Địch tập trung hỏa lực đánh vào đội hình Tiểu đoàn, nhiều đồng chí hy sinh, bị thương, đội hình bị chặn lại.

        Sư đoàn trưởng Hồ Đình Quý phải điều động Tiểu đoàn 7 cùng xe tăng xuất kích sớm hơn dự kiến hỗ trợ cho Tiểu đoàn 9.

        Cùng với xe tăng, Tiểu đoàn 7 xốc tới như vũ bão. Hỏa lực của ta nhả đạn vào đội hình Pôn Pốt. Bị đánh tới tấp của hỏa lực, của bộ binh, lính địch bỏ chạy. Địch bị vỡ trận. Thừa thắng Tiểu đoàn 7 tiến vào khu vực phum Rô Lếp gặp cây càu bắc qua con suối bị lính địch phá khi tháo chạy nên phải dừng lại. Đến gần trưa điện từ sở chỉ huy quân đoàn thông báo :"Địch ở Lếch đã tháo chạy. Các đơn vị truy kích ngay". Nhận được tin sư đoàn trưởng ra lệnh cho hai Tiểu đoàn của Trung đoàn 266 chuyển sang truy kích địch.

        Hướng của Trung đoàn 273 chúng tôi cũng diễn ra tình hình tương tự. Khi cơ động đến địa điểm tập kết mặc dù chưa nắm được địa bàn nhưng vẫn tổ chức cho hai Tiểu đoàn 1 và 3 luồn sâu về phía Tây - Tây Nam Lếch. Tiểu đoàn 2 cùng khối trực thuộc tiến công hướng chính diện. Đến sáng lực lượng Trung đoàn đến cánh đồng trống, bọn địch bắn xối xả vào đội hình quân ta. Trung đoàn tổ chức đánh lại. Cuộc chiến cam go khiến đội hình tiến công chậm lại. Phải đến cuối giờ chiều Trung đoàn mới tiến vào đến Lếch.

        Chúng tôi gặp được hàng vạn người dân bị địch gom vào Lếch. Được giải phóng, nhìn đoàn người gầy gò, ốm yếu, tôi không cầm nổi nước mắt. Nhân dân lúc đầu còn e ngại, sự sệt. Các nhóm dân địch vận chúng tôi phổ biến cho nhân dấn chính sách của Chính phủ, của Mặt trận Cứu nước Campuchia, mọi người hò reo. Bộ đội đưa nhân dân ra đường 56 để họ về phum sóc cũ.

        Trung đoàn 273 được lệnh truy quét địch tản mát trong rừng. Bộ đội ta gặp cảnh lính địch lâm vào đói khát, có đứa ăn thịt cả đồng loại, man rợ không thể tưởng. Gặp nhân dân, bộ đội ta phát lương khô, nước uống rồi chỉ dẫn họ ra đường lớn.

        Một hôm các chiến sĩ ở đơn vị cơ sở dẫn lên Tiểu ban dân địch vận chúng tôi một thằng lính Pôn Pốt và cho biết ba lô nó có rất nhiều vàng với kim loại quí. Thằng này thật thà khai là lấy được kho trong rừng. Đây là trường hợp ít gặp, tôi dẫn nó lên Ban chỉ huy Trung đoàn. Cả thủ trưởng Trung đoàn ngó qua rồi bảo đồ rởm chứ làm gì có kim loại quí nhiều đến vậy, thả cho nó đi. Chúng tôi dẫn nó ra bìa rừng. Sa Chơn bảo là có ngọc bích tốt lắm. Tôi phân vấn, nửa muốn lấy một ít để cải thiện đời sống cho tổ công tác, nửa sự vi phạm kỷ luật chiến trường. Sa Chơn xin lấy một ít. Tôi đồng ý nhưng bảo chỉ vài viên gì thôi để nó mang đi. Mấy hôm sau Sa Chơn mang viên ngọc ấy ra chợ Pua Xát đổi được nhiều thức ăn khá ngon.

        Trung đoàn 273 cùng các đơn vị nhận lệnh truy quét địch, cùng Lực lượng Cách mạng Campuchia bắt Tà Mốc. Bắt được tên đầu sỏ này mới trừ được hiểm họa cho nhân dân. Những đợt truy quét trong rừng vô cùng vất vả. Tàn quân địch vẫn lẻn ra tập kích, phục trên những đoạn đường hẻo lánh.

        Tôi nhận lệnh về Phnôm Pênh dự lớp tập huấn về công tác dân địch vận ở quân đoàn, lúc ấy đang đứng chân ở Phnôm Pênh.

        Xa đội công tác trong lúc nhiều việc đang rất cấp bách khiến tôi áy náy, nhưng nhiệm vụ nâng cao trình độ nghiệp vụ, được trang bị kiến thức, hiểu thêm tình hình thời sự cũng là mong muốn của tôi.

        Thời gian này cô Nhị quan tâm đến tôi quá mức cần thiết khiến tôi quan ngại, sợ đơn vị hiểu lằm. Nhưng thẳng thừng bảo cô đừng quan tâm đến tôi thì tôi không nỡ. Dịp đi tập huấn này cũng là cách để tôi tách cô ra. Tôi nghĩ ra kế là khi tôi đi được năm ngày thì anh bạn Hùng lái xe sẽ sang nói với mọi người là tôi đã lấy vợ ở Phnôm Pênh. Dĩ nhiên mục đích là để cô Nhị biết. Nếu cô Nhị hỏi lấy ai thì cứ bịa ra một cô gái nào đó.

        Lớp tập huấn ấy được tổ chức ở làng Sihanouk ngoại ô Phnôm Pênh, với những khu nhà rất đẹp, khang trang. Đang sống giữa rừng, được về chốn thanh bình, tiện nghi sang trọng, tôi nghĩ tới anh em đồng đội đang ở chiến tuyến.

        Ngày chủ nhật tôi mượn xe đi dạo khắp thành phố nơi tôi từng dừng chân. Chỉ thời gian ngắn mà thủ đô đã thay đổi nhiều, dân cư đã đông đúc, chợ búa nhiều hàng hóa. Vui nhất là trường học đã đón học sinh, bệnh viện đã hoạt động trở lại. Thủ đô thật thanh bình.

        Tôi rẽ vào chợ ô Xây, khu chợ sầm uất nhất ở Phnôm Pênh. Hàng hóa nhiều vô kể, phàn lớn là từ Thái Lan chuyển qua. Sức sống của nền kinh tế thị trường tự do hồi sinh mãnh liệt. Bất chợt tôi nghĩ đến quê mình, về đất nước mình sao hàng hóa khan hiếm đến thế.

        Tôi đang lang thang thì một người phụ nữ tuổi trạc ba mươi mời vào nhà dùng nước. Chị này là người Việt gốc Hoa mới sang đây hay là người ở đây? Tôi dò hỏi và thấy chị ta ăn mặc hở hang, khêu gợi. Chị ta ngó chằm tôi với đôi mắt đắm đuối thèm muốn. Rồi chị ta bảo rằng nếu tôi muốn thì sống ở đây với chị. Bản năng trong người đàn ông cũng trỗi dậy trong tôi. Chị ta cho tôi biết đã có một số lính Việt Nam tụt tạt về đây sống.

        Tôi suy nghĩ mông lung, tưởng như mình đang lạc vào chốn nào đó. Đột ngột chị ta cầm tay kéo tôi vào căn phòng có che ri đô sơ sài. Tôi hiểu chị đang thèm khát gì. Và trong tôi cũng rạo rực thèm muốn, tim tôi đập nhanh, tôi như không thể kiềm chế được nữa.

        Nhưng rồi, không hiểu nhờ đâu mà tôi có sức mạnh cưỡng lại bản năng thấp hèn ấy. Tôi chạy ra khỏi nhà như trốn khỏi động ác quỉ nào đó. Sau này, nhiều khi nhớ lại tôi băn khoăn, người phụ nữ kia thèm muốn thật hay là đang thực hiện âm mưu nào đó vì chị ta trắng trẻo, béo tốt, ở khu chợ ấy đâu có thiếu đàn ông? Và tôi mừng vì không đánh mất mình khi ở chiến trường. Đành rằng, nhu cầu tình dục ai cũng có nhưng lúc đó tôi đang ở mặt trận, thủ đô Phnôm Pênh cũng là nơi đơn vị tôi góp phần giải phóng. Nếu như tôi hành động, một kẻ nào đó xông vào hay giở trò chụp ảnh rồi đe dọa, bắt tôi theo ý chúng thì cuộc đời tôi, sự nghiệp tôi sẽ như thế nào?

        Từ đó cho tới mãn lớp tập huấn, tôi không ra khỏi khu làng Sihanouk. Những khi rảnh rỗi, tôi đánh bóng bàn, chơi cờ với đồng đội. Ở đời, có khi mình phải biết bảo toàn tính mạng và sự nghiệp.

        Khi từ lớp tập huấn về đơn vị, Trung đoàn 273 đang đứng chân ở khu vực ga Rô Mia. Anh chị em Tiểu ban vui mừng đón tôi, còn cô The ngó tôi không bình thường. Khi tôi hỏi thăm sức khỏe, công việc của mọi người, phiên dịch viên Ben Kia cho biết mọi người đều khỏe, riêng cô Nhị nghe tin anh Phú lấy vợ thì khóc suốt ngày. Sau đó, tôi vỡ nhẽ là khi Hùng cho biết tôi lấy vợ, con một ông lớn ở Phnôm Pênh thì Nhị khóc rồi nằm ốm luôn. Tôi thấy kịch bản mình dựng ra không ổn, không chừng diễn ra nhiều sự việc không hay. Tôi vội tìm hỏi cô The, và nói cô The rằng đó là Hùng nói giỡn chứ tôi đâu có lấy được vợ nhanh vậy. Rồi tôi bảo The cùng đến chỗ lán cô Nhị.

        Cô Nhị ốm thật. Cô nằm trên giường, dáng gầy xọp đi. Cô The gọi mãi không được. Khi tôi lên tiếng, Nhị mới hé mắt rồi lại nhắm nghiền. Tôi bảo Nhị dậy cho đỡ mệt. Tôi sẽ bảo anh Hùng sang xin lỗi mọi người về việc phao tin vụ tôi lấy vợ. Tôi bảo The nấu cháo cho Nhị ăn, lên quân y lấy thuốc cho cô ấy uống. Nghe vậy Nhị gượng dậy.

        Tôi đi tìm Hùng để bàn cách xử lý vụ này. Đúng là sống giữa các cô gái trẻ hết sức phức tạp, cần có bản lĩnh và sự lịch thiệp cũng chưa đủ phải cần cả sự khéo léo nữa.


        Khi các đơn vị tiến công đánh địch thương vong rất ít, nhưng khi dừng chân hay truy quét địch, cán bộ, chiến sĩ bị thương, hy sinh nhiều hơn. Đó là tình hình của sư đoàn 341 khi làm nhiệm vụ ở phía Tây Campuchia.

        Khí hậu ở vùng này khắc nghiệt, ngày nắng nhưng đêm lạnh, những khi mưa thì mưa đến tối trời, sập đất. Một lần, Đại đội 1 đi truy quét theo phương án hội quân với Đại đội 3 ở đồi ngô rộng.

        Lúc này anh Tràn Đức Quang mới được đề bạt làm Đại đội trưởng thay anh Nguyễn Văn Đạc. Anh Đạc về làm trưởng Tiểu ban quân lực Trung đoàn. Hai anh đều là bạn thân của tôi. Đặc biệt, Quang là dân Thái Bình, từng ở Tiểu đoàn bộ với tôi. Dáng Quang cao lớn, đẹp trai, có khiếu biểu diễn văn nghệ.

        Lính hai Đại đội chung Tiểu đoàn gặp nhau thật vui. Họ mang thuốc lá, thuốc lào, lương khô đãi nhau. Đại đội trưởng Quang đến chỗ chiến sĩ hút thuốc lào tính làm một điếu cho vui. Khi Quang đang rịt thuốc vào nõ xong, cầm điếu lên, tay cầm đóm châm lửa, bất chọt từ từ ngã người sang một bên. Mọi người xúm lại xem, thấy máu trào ra thái dương. Viên đạn quái ác từ đâu bay tới xuyên qua đầu Đại đội trưởng Trần Văn Quang làm anh hy sinh.

        Người bạn thân của tôi hy sinh khi chưa kịp hút xong điếu thuốc. Nỗi đau ấy khiến tôi bàng hoàng đầu óc trống rỗng suốt mấy ngày. Vậy là những người bên mâm cơm ngày 20 tháng 12 năm 1978 ở Hòa Hội mới 5 tháng đã có ba người hy sinh. Anh Thược, anh Tiến, anh Quang. Ba anh đều là những thanh niên tuấn tú, người con ưu tú của đất nước Việt Nam đã hy sinh trên đất nước Chùa Tháp. Anh Trần Đức Quang quê xã Điệp Nông, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình cùng nhập ngũ tháng 5 năm 1972 với tôi.

        Nhiệm vụ của các đơn vị trong sư đoàn ngày càng nặng nề, phức tạp, địa bàn khắc nghiệt về thời tiết, hiểm trở về địa hình. Hai Trung đoàn 270 và 266 tiến lên phía Tà Xanh, Săm Lốp, Trung đoàn 273 vượt hẳn lên đến địa bàn huyện Muông Sư Say thuộc Bát Đam Boong.

        Chính quyền ở các phum sóc huyện Muông Sư Say đã có nhưng một số nơi thuộc dạng hai mặt, nghĩa là có thành phần địch ẩn vào trong nhân sự, thậm chí có nơi hoàn toàn địch. Sư đoàn 330 ở đây một thời gian nay bàn giao cho sư đoàn 341.

        Khi Trung đoàn nhận bàn giao, địch đã lẻn ra đường 5 phục kích, tập kích vị trí mới dừng chân của một số đơn vị, chúng còn đánh pháo vào trung tâm huyện. Điều đó biểu hiện địch còn rất nhiều.

        Trung đoàn trưởng Đặng Văn Tố và cán bộ tác chiến bàn phương án hành động ngay. Trung đoàn đã phối hợp với một số đơn vị thuộc sư đoàn 330 truy quét. Ngày hôm ấy đúng 9 giờ, Tiểu đoàn 1 luồn sâu mười lăm cây số vào địa hình giữa Pua Xát và Bát Đam Boong. Tiểu đoàn 2 luồn hướng tay phải hai mươi cây số. Tiểu đoàn 3 tiến vào hướng gần huyện lỵ. Tiểu đoàn 3 bị lộ nhưng đã kịp diệt gọn tốp lính địch. Tiểu đoàn 1 và 3 đã đánh nhiều tốp địch, kêu gọi những tên còn lẩn quất trong rừng đầu hàng. Sau bảy ngày đã có hơn một trăm tên lính Pôn Pốt ra đầu hàng. Tiểu ban dân địch vận chúng tôi chia thành từng nhóm xuống các phum tuyên truyền chính sách cách mạng, phân phát lương thực cứu đói cho nhân dân các phum sóc. Tiểu ban dân địch vận thành cầu nối giữa các đơn vị và chính quyền địa phương. Thời tiết quá khắc nghiệt, dùng nước suối ô nhiễm lá mục nên toàn Trung đoàn sốt rét. Riêng Tiểu ban dân địch vận mấy người bị sốt hành.

        Một hôm tôi cùng mấy anh em từ huyện về Trung đoàn. Phải cuốc bộ quãng đường xa. Mọi ngày bình thường nhưng bữa này người ngây ngấy, đầu váng vất, khó chịu. Cố gắng về đến lán, tôi nằm ngay xuống phản dã chiến, người run lên bần bật, phải dùng chăn đắp nhưng được một lúc ngột ngạt lại tung chăn. Người tôi run bần bật vì rét. Anh em lấy mấy cái võng, chặn đắp vẫn cứ rét. Sốt rét là vừa sốt vừa rét.

        Có người chạy lên gọi quân y Trung đoàn bộ đến cấp cứu. Đồng chí y sĩ Diễn cặp nhiệt độ rồi chắc lưỡi: "40 độ, rất nguy hiểm". Anh hỏi tôi bị sốt lúc nào chưa, tôi lắc đầu, anh bảo phải chuyển lên bệnh xá gấp. Mọi người nhanh chóng chuyển tôi lên bệnh xá. Ai cũng lo lắng cho tính mạng tôi.

        Bệnh xá quân y Trung đoàn cách chỗ chúng tôi một cây số. vẫn là người quen, bác sĩ Nhật, các y sĩ Thu, Quyết, Chính. Mọi người xúm lại khám rồi anh Thu bảo rằng tôi bị sốt nặng phải nằm ở đây hơn nửa tháng mới khỏi. Tôi được chuyển đến ở trong một nhà sàn cùng với ba, bốn bệnh nhân, cũng bị sốt cả.

        Chiều tối anh Thu đến trò chuyện với tôi vì chúng tôi cùng ở chung Tiểu đoàn nhiều năm. Anh bảo tôi phải uống hết thuốc, theo phác đồ điều trị. Anh còn nói đủ thử chuyện nhưng đầu óc tôi chẳng nghe được gì.

        Đêm xuống thấy bệnh xá ít người, tôi đã tỉnh hơn, nên nhớ lại hồi ở Công Pông Xpư Đại đội quân y bị địch tập kích, anh Bài, y tá hy sinh, mấy người nữa bị thương. Tôi nói anh em bệnh nhân toàn lính trẻ đề cao cảnh giác, tàn binh địch còn nhiều.

        Đêm vào chiều sâu, tôi bị lên cơn sốt, người nóng phừng phừng, hơi thở dồn lên, cổ họng khô khốc. Tôi với tay lấy bình toong nước tu một hơi, rồi uống nữa vẫn không giải được trận khát. Chợt nhớ lúc chiều tới đây thấy cây me có quả và bát đường thốt nốt để ở cầu thang. Tôi thèm chua, thèm ngọt. Tôi đứng dậy rót nước từ bình toong ra ăng gô. Nhưng không nổi, gượng một lúc mới lần ra được. Tôi mò mẫm, lần từng bước, gắng gượng xuống từng nấc cầu thang. Rồi tôi cũng thực hiện được mục tiêu, lấy được chùm me cho được vào ăng gô nước, nhào cho me nát ra. Và, tôi uống nước. Vâng, chưa bao giờ tôi thấy đã như lúc ấy. Uống xong, người tôi tỉnh ra, sức khỏe như hồi phục thần kỳ. Tôi lại lên giường nằm, nửa đêm về sáng lại khát, tôi lại đến chỗ để me lấy quả cho đường vào để uống. Rồi tôi lên giường và chìm vào giấc ngủ.

        Hôm sau anh chị em ở tổ công tác sang thăm mang cả quà bánh nhưng tôi không ăn nổi. Lái xe Hùng mang đến ít trái xoài, tôi ăn ngấu nghiến, thấy ngon. Cô The, cô Nhị đến thăm. Thấy tôi nằm bẹp một chỗ, Nhị đã khóc.

        Đến ngày thứ 7 sốt mới cắt, người tôi khỏe ngay. Tôi đã ăn cơm được. Tôi ăn trả bữa. Người khỏe, tôi rủ mấy anh em đi hái rau tập tàng về cải thiện. Anh Thu đưa cho tôi chiếc đài bán dẫn để nghe tin tức. Ở đây nghe bài hát nào cũng thấy hay vì xa đất nước chăng? Nhất là cô ca sĩ trẻ hát bài nhí nhảnh "Sáng mai tươi hồng người yêu đến chơi, với đôi môi hòng nàng sẽ hát ca"... Ôi sao mà thèm mà thích thế. Bác sĩ Nhật bảo tôi có muốn lên tuyến điều trị sư đoàn, quân đoàn không? Tôi nói với bác sĩ cho tôi ở đây mấy ngày nữa rồi về đơn vị.

        Nhị tới thăm, cô vui vì tôi đã đỡ. Mấy ngày nằm viện tôi có suy nghĩ về vấn đề này, nếu tôi cứ để diễn ra trò yêu đơn phương của cô sẽ dẫn tới mọi người đánh giá không hay và làm cô đau khổ. Bây giờ là lúc tôi phải nói thật với cô về tình thế bây giờ không cho phép được yêu, kỷ luật Quân Tình nguyện trong việc quan hệ trai gái là rất nghiêm khắc. Tôi biết mình nói ra Nhị sẽ buồn, rất buồn nhưng khi cô hiểu sẽ thông cảm cho tôi và thanh thản. Đau khổ trong tình yêu dẫu có như thế nào rồi cũng qua, vì ở đời còn có nhiều việc quan trọng hơn tình yêu.

        Một hôm Nhị và The tới thăm, tôi nói The là muốn gặp riêng trò chuyện với Nhị. The vui vẻ đồng ý vì cô nghĩ tôi tâm sự yêu đương với Nhị. Tôi và Nhị ra gốc cây me gần đó ngồi nói chuyện. Nhị hồi hộp chờ tôi nói câu yêu đương. Tôi không biết mở đầu thế nào. Phải một hồi, tôi mới cất lời được.

        Phải, tôi đã nói rằng, tôi cảm ơn anh chị em trong đội công tác, trong đó có Nhị đã quan tâm, chăm sóc tôi ngày thường cũng như khi đau ốm. Điều đó tôi không bao giờ quên và không được phép quên. Anh rất quí mến mọi người, nhất là đối với em. Anh trân trọng tình cảm trong sáng em dành riêng cho anh. Tuy vậy em thấy đó, Quân đội nhân dân Việt Nam rất nghiêm khắc trong quan hệ với nhân dân, nhất là khi làm nghĩa vụ quốc tế. Bộ đội Tình nguyện không được yêu đương hay lấy con gái Campuchia làm vợ vì lý do chính trị. Em thấy đó vụ án anh P. A. S nếu xảy ra ở Việt Nam thì chỉ bị kỷ luật cách chức hay tước quân tịch là cùng, nhưng ở Campuchia đã bị tử hình. Em thấy Quân đội Việt Nam nghiêm khắc như thế nào rồi đó. Tình yêu rất quí nhưng để đổi mạng sống thì chẳng ai dám.

        Thấy Nhị im lặng, tôi nói tiếp về hoàn cảnh của mình. Là một quân nhân, tôi phải chấp hành kỷ luật quân đội. Nếu đơn vị biết được anh em mình nảy nở tình cảm đôi lứa, dĩ nhiên là tôi phải bị kỷ luật. Kỷ luật như thế nào chưa biết nhưng chắc chắn là không được làm nhiệm vụ ở đây để chúng ta cùng chia ngọt, sẻ bùi. Không cùng xuống phum sóc gặp gỡ nhân dân, giúp đỡ họ vượt qua đói khổ khi vừa thoát khỏi họa diệt chủng. Rồi có thể bị kỷ luật nặng hơn nữa, anh sẽ không còn dám nhìn mặt bạn bè nữa. Hôm trước chính anh đã nhờ anh Hùng nói dối em là anh đã lấy vợ vì thế. Anh đã sai, đã làm em buồn, làm em ốm.

        Quá bất ngờ Nhị nhìn tôi đăm đăm rồi Nhị khóc, hai hàng nước mắt chảy xuống má rám nắng rồi cô gục xuống gối khóc to. Tôi cứ để Nhị khóc, khóc để giải tỏa dồn nén tình cảm bấy lâu. Rồi tôi động viên Nhị rằng tôi vẫn trân trọng tình cảm của Nhị, cũng như của mọi người, nhưng sự thật bây giờ phải ứng xử như vậy. Nhị vẫn khóc.

        Một hồi sau chừng như Nhị đã hơi bình tâm, tôi cho Nhị biết, sắp đến Trung đoàn được tăng cường phiên dịch viên đã được đào tạo căn bản, nếu Nhị muốn về Phnôm Pênh sinh sống hay sang Châu Đốc ở với người em trai, tôi sẽ tạo điều kiện. Nhị vẫn khóc hai tay úp vào mặt, cúi gục vào gối người rung lên tiếng khóc trong sự kìm nén.

        Tôi bối rối không biết nói thêm thế nào được nữa. Tôi ngửa mặt nhìn trời. Trời trưa nắng to. Dưới gốc me già lưa thưa lá có những quả chín khô còn sót lại dính đeo trên cây. Gió nhẹ thổi làm chúng lúc lắc qua lại tạo lên tiếng kêu như tiếng nhạc buồn. Một vài cái lá rơi bay lả tả đậu lên vai, lên tóc Nhị. Những bóng nắng xiên qua kẽ lá nhảy nhót đung đưa, đung đưa. Phải chăng tất cả đang chế giễu tôi. Chế giễu sự hèn nhát của người trai đang ngụy biện, đang chạy trốn tình cảm, tình yêu của tạo hóa. Tình yêu của người con gái đang dành tặng cho mình. Tôi định quàng tay ôm vai dỗ Nhị. Nhưng như phản xạ tự vệ tôi ngừng tay lại. Rồi đảo mắt nhìn quanh như xem có ai theo dõi. Tôi thấy tôi thật bất lực, thật hèn nhát. Tôi cũng phải cố gắng phải kìm nén để không cho nước mắt chảy ra.

        Định tâm lại tôi nói tiếp: Anh được biết sư đoàn đã tăng cường cho Trung đoàn thêm phiên dịch đã được đào tạo. Nếu em thấy cần phải về quê hay về Phnôm Pênh sống. Hoặc em về chỗ em trai em bên Châu Đốc - An Giang thì anh sẽ tạo điều kiện giúp em.

        Nhị im lặng một lát, rồi nói: "Anh Phú cho em về quê". Tôi đưa hai tay cho Nhị nắm rồi nói tiếp: "Anh rất quí mến em. Em đừng trách anh nhé. Đây là sự thật, mà sự thật đôi khi rất phũ phàng với chúng ta. Em thông cảm cho anh". Lúc này cô The đến gần, tôi vẫy lại và cho cô The biết, nếu hai cô muốn về quê sẽ được giải quyết. Cô The tần ngần một lát rồi đáp: "Nếu vậy anh cho hai chị em em cùng về Phnôm Pênh, em nhớ nhà lắm rồi. The quay sang Nhị nói, thôi Nhị đừng khóc nữa, anh Phú nói vậy là đúng vì các anh còn chiến đấu nữa. Các anh không có điều kiện, không được yêu phụ nữ Campuchia đâu. Đừng làm anh Phú khó xử nữa". Tôi nói hai chị em đi về, vì tôi cũng đã khỏe chắc hai ngày nữa tôi cũng về đơn vị.

        Nhìn hai chị em dìu nhau liêu xiêu đi về trên bờ ruộng hai bên ngập nước, lòng tôi nặng trĩu trống trải. Tôi lên giường nằm đổ ập người xuống cái chiếu gấp được làm ba mà hôm đi tàu người lính hải quân đã tặng. Nghĩ mông lung tôi thấy tội nghiệp Nhị, thương cô ấy quá, nhưng tôi không thể làm khác được.

        Thưa các bạn chuyện tình cảm của người nữ phiên dịch tên Nhị, cả tên họ là: Trần Thị Nhị thật đúng như vậy. Họ có lỗi gì đâu khi yêu? Chúng ta có lỗi gì đâu khi yêu? Tình yêu là thứ quý giá nhất của con người, của Thượng đế, của tạo hóa ban tặng rất đơn giản. Chỉ vì những chính trị áp đặt nên tình yêu mới pha thêm màu phức tạp như vậy. Người dân Campuchia, con gái Campuchia họ yêu rất đơn giản. Khi người ta yêu ai thì chỉ muốn được dâng hiến, được trao tặng và muốn được hưởng thụ theo bản năng tự nhiên chứ không cầu kỳ như mình.

        Cách đây mấy năm khi đoàn cựu chiến binh sư đoàn 341 Thái Bình vào dự lễ ngày giải phóng miền Nam. Đoàn đã ghé thăm khu vực Quảng Trị - Vĩnh Linh nơi chúng tôi đóng quân làm nhiệm vụ một thời. Tôi nói với người bí thư xã là thời ấy chúng tôi rất nghiêm, nhất là trong quan hệ dân vận, quan hệ nam nữ. Rất bất ngờ khi người bí thư nói vui: "Như vậy cũng chưa hẳn đã là tốt đâu. Giá như có một vài anh em cứ vượt rào cản mà có con ở đây thì bây giờ cũng rất vui rất tốt. Cái quan hệ huyết thống đó làm cho mọi người được giao thoa gần gũi hơn không?" Mọi người bất ngờ cười vang. Phải chăng người cán bộ xã đã nói phần nào đúng thực tế. Những cấm đoán quá mức đôi khi cũng thật là giáo điều và không thật tốt.

        Miên man với suy nghĩ đó, tôi bỗng nhớ đến ban chính trị, nhớ đến Tiểu ban dân địch vận, nhớ mọi người. Tôi liền đi gặp các anh phụ trách bệnh xá xin về. Bác sĩ Nhật nói: "Vậy chiều nay chúng tôi mời cậu ăn cơm, đã uống được rượu chưa?"

        Sáng hôm sau, khi tôi về gần đến nhà ở ban dân vận, mọi người đã chạy ùa ra, người giành mang ba lô, người tranh xách đồ, tiếng nói cười thật rôm rả.

        Trò chuyện với anh chị em một lúc, tôi lên báo cáo với ban chính trị. Lúc này anh Cường, Phó Chủ nhiệm đã chuyển vùng, anh Nguyễn Ngọc Liễn, Chính trị viên Tiểu đoàn 1 lên thay. Chủ nhiệm chính trị Đặng Văn Lưa pha trà mời tôi, ân cần hỏi thăm sức khỏe của tôi. Anh cũng không quên nói về tình hình địch, những thay đổi trong cơ quan. Anh nói tôi nhanh chóng nắm tình hình toàn huyện để mấy ngày nữa lên Tỉnh báo cáo với đoàn chuyên gia và bạn.

        Nói chuyện một hồi rồi anh nói nhỏ:

        - Cuối tháng này đơn vị tổ chức cho cán bộ, chiến sĩ đi phép đợt đầu đấy, ông có tính đi không?

        Dứt lời, anh nháy mắt cười hóm hỉnh. Được về thăm quê còn gì bằng, tôi nói ngay:

        - Nếu được các anh thu xếp cho đi quý hoá ạ.

        Anh Lưa gật đầu. Nhân tiện tôi báo cáo với anh về chuyện cô Nhị, cô The. Nếu có người thay thế thì cho các cô ấy về quê, con gái lớn tuổi rồi cũng cần xây dựng gia đình. Anh Lưa suy nghĩ một lát rồi gật đầu: "Cho các cô ấy về cũng được. Tình hình ổn định rồi, sư đoàn vừa tăng cường cho đơn vị mình anh Bé, làm phiên dịch. Nhưng việc này để tôi báo cáo với Trung đoàn đã, chưa nói với các cô ấy vội".

        Chia tay anh Lưa, tôi sang lán anh Liễn. Anh Liễn vồn vã đón tôi. Thời anh về làm phó chính trị Tiểu đoàn 1, hai chúng tôi không thiện cảm với nhau lắm, vì anh Liễn tính điều tôi xuống Đại đội, tôi cự lại chỉ, vì còn ít tháng nữa là tôi ra quân. Khi xảy ra chiến tranh biên giới, lấy lý do tăng cường đảng viên cho cơ sở, anh lại điều tôi đi. Nghịch lý vô cùng khi sau một thời gian tôi lại hoàn về vị trí Tiểu đội trưởng! Tôi luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ, hàng năm vẫn được khen thưởng. Trong khi bạn bè cùng trang lứa đã giữ chức cán bộ Đại đội, trung đội. Tôi quay lại Tiểu đội thì bất công quá đi. Nhưng là người lính tôi vẫn nhận nhiệm vụ.

        Bây giờ đây, trước sự vồn vã của anh Liễn tôi cũng vồn vã lại. Hình như anh Liễn thấy được việc làm hồi đó là không đúng. Còn tôi qua năm tháng, tôi bỏ qua mọi vui buồn, bất công. Bao nhiêu bạn bè tôi đã nằm ở nghĩa trang rồi, tôi còn sống cũng là may mắn lắm. Anh Liễn cũng là dân Thái Bình nên cũng thêm lý do chúng tôi trò chuyện vui vẻ.

        Tiểu ban dân địch vận có ba sĩ quan ngoài tôi, anh Tẩy, anh Việt cán bộ trung đội bị thương vừa xuất viện về, anh Bé phiên dịch. Anh Bé người gốc Khmer, quê ở Sóc Trăng. Ba người hạ sĩ quan làm phiên dịch. Cơ quan như vậy là quân số khá đông.

        Mấy ngày sau, tôi cùng Sa chơn mượn xe máy của ông Sua Sóc Côn, chủ tịch huyện Muông Rư Xây để lên tỉnh báo cáo tình hình. Bảy giờ sáng xuất phát, dọc đường gặp nhiều tổ du kích mang súng canh gác. Khoảng gần trưa tới thành phố, tôi ghé đoàn chuyên gia Việt Nam và gặp bác Phùng Tất ứng trưởng đoàn. Bác ứng từng giữ chức Tỉnh ủy viên kiêm Bí thư thị xã Thái Bình, nhà bác gần nhà tôi. Hai bác cháu trò chuyện rất vui. Nhờ bác mà tôi biết thêm tình hình họ hàng, bố mẹ tôi ở quê. Bác cũng cho tôi biết tình hình xây dựng chính quyền, đời sống nhân dân, về đám tàn quân lén lút hoạt động, trên địa bàn toàn tỉnh Bát Đam Boong.

        Là cán bộ hoạt động lâu năm trên địa bàn quân khu Ba, bác ứng có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định, tổ chức giao nhiệm vụ gì, bác nhận nấy và làm việc hết sức mình, bao giờ cũng thành công. Từ bí thư thị xã sang tỉnh miền Tây Campuchia làm trưởng đoàn chuyên gia đâu phải chuyện thường. Mẫu cán bộ như thế không phải thời nào cũng có. Bác bảo tôi:

        - Các cậu sang bên tỉnh ủy bạn báo cáo tình hình rồi trưa về đây ăn cơm với bác.

        Tôi và Sa Chơn sang trụ sở tỉnh ủy. Đồng chí bí thư trạc năm mươi tuổi, chào chúng tôi bằng tiếng Khmer. Tôi sử dụng vốn tiếng Khmer không nhiều của mình nói chuyện. Nghe một lúc đồng chí bảo: "Đồng chí nói tiếng Khmer như thế là khá đấy. Bây giờ đồng chí nói tiếng Việt cho tiện". Tôi báo cáo một hồi, đồng chí bí thư chăm chú nghe. Khi xong việc, đồng chí hỏi, trưa nay ăn nghỉ ở đâu, ý muốn mời cơm chúng tôi. Tôi đáp đã nhận lời ăn cơm bên đoàn chuyên gia.

        Bữa cơm bác ứng đãi chúng tôi có nhiều món ăn dân dã rất ngon. Bác ứng hỏi tôi về công việc. Biết tôi sắp nghỉ phép bác rất vui.

        Bữa ăn xong, khi hai chúng tôi tạm biệt bác ứng trao cho tôi mấy gói bánh kẹo để làm quà cho anh em trong đơn vị và tặng tôi mấy mét vải, gói mì chính để làm quà cho gia đình. Bác nói:

        - Khi về phép cậu sang nhà tôi chơi nhé. Tôi có ba người con, cô con gái út của tôi đang học cao đẳng sư phạm đấy!

        Lòng vòng trong thành phố Bát Đam Boong một hồi rồi anh em chúng tôi phóng một mạch về đơn vị. Sau khi mời anh em bánh kẹo, tôi lên ban chủ nhiệm. Vừa thấy tôi, chủ nhiệm Lưa ngạc nhiên hỏi ngay:

        - Ông đi lên tỉnh báo cáo thế nào mà nhanh vậy? Tưởng mai mới về.

        Tôi báo cáo tình hình, anh Lưa nghe xong rồi nói:

        - Còn hai việc ông phải làm gấp là bàn giao việc cho ông Việt ông Tẩy. Ông Việt sẽ thay ông làm trưởng Tiểu ban. Ông có danh sách đi phép đợt này, Trung đoàn giao thêm nhiệm vụ cho ông thẩm tra lý lịch đối tượng Đảng. Trung đoàn đã đồng ý để cô The, cô Nhị về quê nên ông làm giấy tờ xác nhận thời gian công tác, mọi chế độ tài chính đầy đủ cho hai cô ấy. Hai cô được nhận ba tạ gạo. Nếu thuận tiện hai cô ấy cùng đi chuyến xe với mấy ông đi phép về qua Phnôm Pênh.

        Tôi vui mừng khôn xiết. Khi về đến Tiểu ban liền thông báo cho mọi người biết. Bàn giao công việc cho anh Việt. Buổi chiều tối tôi thông báo cho cô The, cô Nhị về việc về quê, cô The mừng rỡ ôm lấy tôi. Tôi cho các cô biết hai người được nhận ba tạ gạo, nếu cần các cô đưa ra chợ đổi sang hàng hóa. Chợt cô Nhị bảo là muốn nói chuyện riêng với tôi. Tôi giật mình nghĩ, còn vấn đề gì nữa đây?

        Khi còn một mình cô Nhị, tôi thăm dò xem cô về Phnôm Pênh hay về An Giang. Nhị cho biết, cô vừa vui, vừa không vui vì xa anh Phú. Rồi cô bảo sẽ về An Giang với em trai. Nhị ngập ngừng một lát rồi cô nói rằng, sô đồ em lấy ở Phnôm Pênh cộng với sổ thuốc tây anh mua em đã đổi được bốn cây vàng. Vậy chia đôi, mỗi người hai cây. Anh lấy về làm quà cho gia đình. Em có hai cây với cái đàu máy khâu, gạo Trung đoàn phát nữa. Tôi ngạc nhiên, sao em có nhiều vàng vậy? Nhị cho biết, lúc ấy thuốc tây hiếm, đổi một ít được mấy chỉ vàng. Tôi nói:

        - Số vàng ấy là của riêng em. Số tiền mua thuốc tây là do hai chỉ vàng của em mua đó. Anh không lấy đâu.

        Nhị cương quyết bắt tôi nhận. Tôi cho Nhị hay là tôi không thể mang vàng về Việt Nam được. Anh không nhận đâu.

        Ba ngày là quãng thời gian quá ngắn đối với người lính từng qua hai cuộc chiến tranh, nhưng với tâm trạng người được đi phép là sự chờ đợi quá dài. Với những người có quyết định phục viên còn thấy lâu hơn, vì họ mong muốn gặp gia đình. Tôi tất bật lo giấy tờ, chế độ cho cô Nhị, cô The. Họ đã cùng sống, chiến đấu, công tác với bộ đội Tình nguyện như một chiến sĩ thực thụ, không thể để thiệt về chế độ đãi ngộ. Tình cờ cô Nhị gặp bà bác ở chợ Muông Rư Xây và muốn đi nhờ về Phnôm Pênh. Tôi báo với Ban chỉ huy Trung đoàn và được chấp thuận.

        Ngày chúng tôi lên đường, trung đoàn bộ thật vui, anh em, đồng đội, đồng hương đến gửi thư chào tạm biệt, những lời chúc may mắn, thượng lộ bình an trên đường về cùng những cái ôm và cả nước mắt rất nồng nhiệt.

        Bảy giờ sáng ngày lên đường, tất cả tập trung để nghe Trung đoàn trưởng kiêm Chính ủy Trung đoàn giao nhiệm vụ. Thời gian này quân đội ta áp dụng qui chế một thủ trưởng nên Chính ủy Ánh được điều lên phòng chính trị sư đoàn.

        Nghỉ phép lần này ở Trung đoàn bộ có mười người. Trong đó có Hoàng Quốc Lập trợ lý quấn lực, cùng với mấy người đều quê Thái Bình là anh Vinh, anh Chiến, anh Thu, anh Ngự. Có bạn cùng quê trong chuyến đi này thật vui.

        Bằng giọng thân tình anh Tố nói rằng, đi phép đợt này là vinh dự, đi phép cũng là nhiệm vụ nên chấp hành kỷ luật thật tốt. Khi về quê nên lo chuyện gia đình, ổn định cuộc sống cho vợ con, anh nào chưa vợ thì nên lấy vợ. Những người nghỉ phép đợt này được tuyển chọn từ công việc, hoàn thành nhiệm vụ cao. Ở nhà đúng hai mươi ngày là phải lên đường trả phép để các đồng chí khác được đi đợt tiếp.

        Anh Tố chúc mọi người đi phép bình an, dọc đường về quê có nhiều niềm vui. Anh cũng gửi lời chúc sức khỏe mọi gia đình. Trung đoàn trưởng Đặng Văn Tố Nguyên, đại tá hiện đang sống tại thành phố Đà Lạt tỉnh Lâm Đồng. Anh em tôi vẫn thường gọi điện thăm nhau.

        Tôi lên xe thứ hai cả cô The và cô Nhị cùng người bác đi nhờ. Đã cuối mùa mưa, xe chạy vẫn làm cuộn lên những vệt bụi, những quầng bụi đỏ. Nhưng niềm vui đã không làm ai để ý.

        Qua những phum sóc, những thị trấn, thị xã dọc đường đã thấy dân cư nhiều hơn, chợ đông người hơn. Vậy là đất nước đang hồi sinh mãnh liệt làm chúng tôi đi phép mang thêm niềm vui lớn. Vâng, khi tiến quân lên miền Tây, phố xá, phum sóc tan hoang, nhân dân bị đày trong các trại tập trung, đói khát, bệnh tật, ở đó có hố chôn người, bãi phơi đầy xương người, nay trở về thấy hòa bình yên vui. Điều đó làm cho chúng tôi thấy cuộc chiến đấu mang ý nghĩa, kết quả thật to lớn.

        Đường đi có đoạn ổ gà, xe bị xóc nhưng phần nhiều đường nhựa phẳng, xe chạy êm, có lúc mọi người im lặng và ngủ, tuy vậy tôi và Nhị chẳng nói với nhau gì được. Có khi Nhị muốn nói điều gì đấy nhưng ngập ngừng rồi thôi. Tôi thấy mình đã nói hết mọi chuyện từ hôm trước. Vả lại, có người bác bên cạnh nên đã đỡ cho tôi phần khó xử. Thực tế khi Nhị về Việt Nam, chúng tôi có thể liên lạc rồi chắp nối tình cảm, nhưng tôi nghĩ rồi chẳng đi đến đâu. Nhị đã tới tuổi để lập gia đình, trong xã hội thiếu gì người xứng đáng với cô. Còn tôi, tôi còn phải trở lại nước bạn, cuộc chiến đấu chưa biết bao giờ mới kết thúc.

        Khoảng bốn giờ chiều xe về tới Phnôm Pênh, các đồng chí lái xe muốn nghỉ lại nhưng cán bộ chiến sĩ đi phép động viên nên về Việt Nam chặng đường không còn xa.

        Cô Nhị, cô The được mọi người giúp chuyển tư trang xuống gọn gàng bên mé đường. Đây là giây phút tôi chia tay hai cô gái. Tôi dặn cô Nhị là nên ở Phnôm Pênh vài hôm rồi về Việt Nam. Nắm vội bàn tay nhỏ nhắn của Nhị, nói lời tạm biệt rồi chạy lên xe ngay. Nhị òa khóc rồi chạy lại chỗ để đồ đạc lấy một gói nhỏ rồi chạy tới trao nhanh cho tôi. Xe tăng tốc, bụi bay mù lên che khuất hình dáng cô gái.

        Tôi đưa tay vẫy tạm biệt cô Nhị, cô The, hai cô gái đã có thời gian khá dài cùng chúng tôi đồng cam cộng khổ. Với các em, anh sẽ không bao giờ quên, không được phép quên, dù chặng đường phía trước như thê nào.

        Xe đến phà Niếc Lương, anh Chiến, anh Vinh giục tôi mở xem món quà gì. Tôi mở ra, ôi một chiếc đồng hồ loại bốn đinh, mặt lửa vạt góc mới tinh mà tôi từng ao ước. Tôi nhớ có lần tôi cùng đội công tác ra chợ Muông chơi vào xem đồng hồ và tôi nói là thích cái đồng hồ này. Tôi tần ngần nhớ lại, tôi đeo vào tay nhưng dây đeo rộng quá, nên cất vào túi áo.

        Qua cửa khẩu Mộc Bài, cảm xúc của người đi xa về đất mẹ trào dâng trong tôi. Đây là xúc cảm khó diễn tả, như khi ta gặp mẹ vậy.

        Xe chạy trong đêm, gió thổi mát cả lồng ngực. Đến Long Bình cũng đã ba giờ sáng, chúng tôi mang quân tư trang vào hậu cứ nghỉ ngơi. Nhiều anh mệt quá lăn ra ngủ, số khỏe hơn tắm giặt.

        Sáng hôm sau người phụ trách hậu cứ thông báo hai ngày nữa mới có tàu. Anh em tỏa đi chơi, người vào Sài Gòn, người ra Tam Hiệp mua thêm quà cáp, người đi thăm bạn bè đóng quân gần đó.

        Tôi rủ anh Hoàng Quốc Lập ra thành phố Biên Hòa rồi vào nhà chị Thân chơi. Anh Thắng chồng chị cũng ở nhà. Rất nhanh nhẹn, anh Thắng đi mua đồ về gầy cuộc nhậu. Để thêm vui, anh mời thêm mấy người bạn cùng nhà máy tới. Tôi được gặp anh Thuận, em trai út chị Thân, bộ đội chuyển ngành về nhà máy làm công nhân.

        Bữa tiệc gia đình anh Thắng, chị Thân đãi tôi với Hoàng Quốc Lập từ mặt trận về thật vui. Tôi cảm thấy sự ấm cúng từ gia đình này. Bà mẹ chị Thân mừng cho hai chúng tôi nhưng rồi bà khóc nức nở vì thương nhớ anh Thái, người bạn học phổ thông với tôi đã hy sinh trong chiến dịch Quảng Trị năm 1972. Chiến dịch quan trọng để khiến Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán để ký Hiệp định Pari.

        Hồi đó tôi còn quá trẻ nên chỉ lặng bên bà mẹ người bạn, không biết nói lời an ủi. Ngày Thái hy sinh cũng là ngày tôi vào bộ đội. Phải chăng có sự tiếp tục của một thế hệ. Thời gian ở bộ đội, tôi đã qua những ngày bám trụ dọc đường 13 Chơn Thành, Bầu Bàng rồi tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh, kế đó là ba năm trên biên giới Tây Nam Tổ quốc. Tôi cũng đã giáp mặt với cái chết nhiều làn nhưng tôi vẫn bảo toàn thân thể để hôm nay về thăm quê, nghĩ cũng thật may mắn.

        Nỗi buồn của bà mẹ liệt sĩ không dễ khỏa lấp bằng vài lời động viên, an ủi. Có lẽ chị Thân cũng nhiều lần thấy mẹ khóc nên chỉ an ủi mấy câu rồi bưng thức ăn mời mẹ.

        Chúng tôi vào cuộc nhậu với những món ăn ngon, rượu bia tràn trề. Ngày đó chúng tôi còn rất trẻ, tửu lượng rất lớn. Mọi người đều rất vui vì bữa tiệc gặp mặt người cùng quê hương Thái Bình ở phương Nam nên uống thả ga.

        Phải đến ba giờ chiều tiệc mới tan. Uống đến thế mà người vẫn tỉnh táo. Khi chúng tôi chào ra về, chị Thân trao gói quà và lá thư gửi những người ở quê và nhờ tôi chuyển lời rằng mẹ vẫn ở trong này một thời gian nữa.

        Tám giờ tối hôm sau, xe sư đoàn chở chúng tôi ra ga Hố Nai để lên tàu. Khách tất cả là quân nhân tới đây tập kết để lên tàu. Tôi nhớ ngày cuối cùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ, khi Trung đoàn 273 chúng tôi tiến quân tới vùng này, dân đã sơ tán hết, chỉ còn những ngôi nhà trống, những khu phố trống, có khoảng mấy chục tên địch lợi dụng một tháp nhà thờ để chống cự, hòng cản bước tiến của quân giải phóng. Chúng xả súng vào đội hình khiến Thiếu úy Cao Xuân Chức, quê Hà Nội, trợ lý tác chiến Tiểu đoàn 2 và đồng chí Thạch Quốc Cường, quê ở Thái Bình, Tiểu đội trưởng trinh sát hy sinh. Khí thế đại quân ta lúc đó vô cùng dũng mãnh, đầy đủ các binh chủng, có thể diệt ngay đám tàn binh ngông cuồng ấy, nhưng vì chúng đang núp trên tháp nhà thờ nên phải hội ý. Bọn địch vẫn điên cuồng xả đạn buộc đoàn xe tăng dừng lại để chiếc T54 đi đầu bắn hai trái pháo 100 ly bức tường tháp nhà thờ bị vỡ tung ra mảng lớn. Lũ lính Việt Nam Cộng hòa ngoan cố phải đền tội. Đến nay mảng vỡ lớn đó vẫn còn. Đó được xem là trận đánh cuối cùng trên đường vào Sài Gòn- Gia Định của Trung đoàn phối hợp với quân binh chủng.

        Không thể diễn tả nổi cảm xúc dâng trào khi tôi bước đến nhà. Cô em út vừa đi học về thấy tôi trước cửa đã reo lên và chạy tới ôm chầm lấy tôi, nhảy lên lưng bắt tôi cõng vào nhà kêu ầm lên a anh Phú, a anh Phú. Lập tức bà con khu phố ùa đến chúc mừng, hỏi thăm đi đường và chiến sự ở Campuchia, nơi họ có người thân còn ở bên ấy. Nói là phố nhưng ở thị xã Thái Bình vẫn mang sắc thái làng xã, bà con đều biết nhau, xem nhau như ruột thịt. Tôi nghe tiếng người nào đó nói với ai đó là thằng nọ, thằng kia lấy được vàng. Rồi có người hỏi tôi một cách sỗ sàng là có kiếm được gì không? Tôi chỉ cười không trả lời vì đang vui, tôi không muốn vặc lại ai cả.

        Rồi niềm vui lớn đến đâu cũng nhạt dần, hai ngày sau không còn ai đến chúc mừng hay hỏi han gì nữa. Tôi liền tới nhà bác Ứng để báo tin được gặp bác ấy ở nước bạn. Mọi người vui mừng khôn xiết nhưng cũng lo, vì bác đang ở vùng chiến sự. Lúc ấy cô con gái út bác ứng đi học về, tôi trò chuyện một lát với cô sinh viên cao đẳng, câu chuyện chỉ xoay quanh việc bác Ứng ở Campuchia. Hình như chúng tôi chẳng hạp chuyện cho lắm nên tôi chào mọi người ra về.

        Sáng ngày thứ ba tôi mang quà sang nhà bố mẹ chị Thân. Ngõ phố này vẫn như xưa, ngôi nhà ở sâu bên ngõ lợp lá gồi, với giếng nước bên sân, cây mận cạnh cổng. Khung cảnh xưa cũ nhưng đầm ấm. Trong nhà có cô gái đang khâu nón. Tôi đằng hắng và giới thiệu là bạn thân của anh Thái mới từ trong Nam ra, chuyển quà và thư của bà và chị Thân tới gia đình. Tôi cũng không quên nói bà còn ở lại chơi trong đó một thời gian nữa.

        Cô gái mời tôi ngồi bên bàn. Tôi sững người khi thấy trên bàn thờ là hình ảnh Thái với tấm bằng Tổ quốc Ghi Công. Gương mặt bạn tôi quá trẻ bên bát hương khiến tôi ứa nước mắt. Tôi xin phép cô gái thắp hương viếng bạn.

        Đọc xong thư, cô gái vui vẻ hẳn lên. Tôi hỏi thăm gia đình. Cô giới thiệu mình là Ngọc, con gái út gia đình, nhà còn chị gái tên là Hòa, vừa đi bộ đội về. ông bố là nhân viên cửa hàng ăn uống thị xã. Người con cả là Mùi kỹ sư lâm nghiệp. Chị thứ hai là Bình, nhân viên cửa hàng ăn uống. Thời bấy giờ đang bao cấp nên cửa hàng ăn uống thuộc ty thương nghiệp quản lý. Ở thị xã Thái Bình rất ít cửa hàng ăn uống. Đó là thời lương thực, thực phẩm hạn chế nên Nhà nước gần như độc quyền về thương nghiệp.

        Tôi ngẫm nghĩ để lọc lại kỷ niệm với ngôi nhà này ngày còn ở nhà. Rồi tôi hỏi cô gái có phải cô có biệt hiệu "Thỏ Ngọc" thường hay bị anh Thái bắt nạt khóc nhè không? Cô gái cười ngượng không trả lời mà hỏi tôi được nghỉ phép bao lâu. Tôi thành thực trả lời là hai mươi ngày. Ngọc chỉ mỉm cười. Ngọc có làn da trắng, gương mặt hiền lành. Tôi thấy cô gái thật trong sáng, gần gũi một cách kỳ lạ. Ngọc cho biết cô học xong lớp 10, hồi đó phổ thông chỉ mười năm, nhưng thi không đủ điểm vào đại học nên ở nhà để năm sau thi tiếp. Là em gái liệt sĩ nên chính quyền khu phố bảo có tiêu chuẩn đi lao động ở Liên Xô hay Đức. Ngọc muốn vào đại học hơn. Tôi nhẹ nhàng khuyên cô nên vào đại học.

        Trò chuyện một lát rồi tôi bảo rằng sang nhà gần đó thắp hương viếng người bạn khác, anh Thành cùng trang lứa với chúng tôi hy sinh thời đánh Mỹ. Ngọc cười bẽn lẽn chào tiễn tôi.

        Những ngày tiếp đó tôi thường sang nhà Ngọc chơi. Ngọc pha trà mời tôi rồi tiếp tục khâu nón. Bàn tay nhỏ nhắn đưa mũi kim qua lớp lá nón mỏng như sáng thêm và chính ánh sáng từ chiếc nón phả lên gương mặt thiếu nữ. Mùi lá nón thơm nhẹ tỏa ra. Tôi nói về những kỷ niệm thời ở nhà, những lúc sang đây chơi và thấy cô bé Ngọc vui đùa trong mảnh sân nhỏ như thế nào. Vậy mà giờ đây Ngọc đã tốt nghiệp cấp ba rồi. Tôi cũng nhắc lại hồi máy bay Mỹ ném bom, trường sơ tán về thôn quê, có trường bị trúng bom, cô giáo cùng mấy chục bạn học sinh bị chết. Trong thế hệ chúng tôi ở khu phố này, anh Thái nhập ngũ sớm nhất.

        Lần đầu gặp mặt ấy, hầu như chỉ có tôi nói, Ngọc im lặng và chỉ đáp nhỏ nhẹ những câu hỏi của tôi, tay vẫn nhịp nhàng đường kim, mũi chỉ. Sau đó, khi hai đứa tôi đã có mối quan hệ tương đối rõ nét, mẹ tôi đã biết và hỏi tôi về ý định như thế nào với Ngọc. Đúng là không giấu gì được với mẹ mình. Tôi thành thật trả lời mẹ là đã có cảm tình với Ngọc và cảm thấy hợp. Mẹ tôi đồng ý nhưng tỏ ra ngần ngại vì Ngọc kém tôi những bảy tuổi, lại còn phải học đại học, thoát ly... Vậy có tiến tới kết hôn được không. Mẹ cũng không giấu giếm muốn tôi kết hôn với người đã có công việc, giáo viên, viên chức, yêu là cưới ngay. Tôi thưa với mẹ là tôi đã yêu Ngọc, gia đình nên ủng hộ, còn việc sau này diễn ra thế nào sẽ tính tiếp. Mẹ tôi im lặng, lòng bao dung tôn trọng con của người mẹ, khiến mẹ không nỡ ngăn cản con nữa.

        Ngày sau đó, tôi đi thẩm tra lý lịch của hai đồng chí cùng đơn vị. Cuộc cách mạng Tháng Tám 1945, mảnh đất này với chế độ mới đã hơn ba mươi năm, thế hệ sinh ra sau đó không còn dính dáng đến chế độ thực dân. Hơn thế, cha ông các đồng chí ấy cũng đồng hành với đất nước, với Đảng. Bản thân các đồng chí ấy cũng đã và đang ở tuyến đầu đánh Mỹ, đánh bè lũ diệt chủng giúp bạn, vậy đã là quá tốt cho bản lý lịch. Thái Bình là đất cách mạng kháng chiến, có gia đình nào mà không có công với Tổ quốc. Nhưng thẩm tra vẫn là thủ tục phải làm. Xong hai ngày thẩm tra lý lịch. Tôi mang quà và thư xuống thăm gia đình vợ Phó Chủ nhiệm Liễn mãi xã Thụy Việt, huyện Thái Thụy. Nhìn cảnh nhà vợ lính nghèo khó và qua lời kể của vợ anh Liễn về nỗi vất vả của người phụ nữ xa chồng thật khổ. Chị đã phải đi cấy lội ruộng khi mới sinh con được 4 ngày. Điều này là rất kiêng kỵ với phụ nữ sinh đẻ. Tôi nặng lòng khi trở về nhà với những nghĩ ngợi mông lung.

        Sau những việc phải làm, tôi được mấy anh bạn cùng đi phép rủ đi hội chùa Keo. Đây là lễ hội đầu tiên sau khi đất nước thống nhất. Thời chiến tranh để bảo vệ tính mạng dân nhà chùa không mở hội. Chùa Keo là danh lam thắng cảnh Phật giáo cổ kính, lớn nhất đồng bằng sông Hồng có tuổi đời mấy trăm năm. Đoàn chúng tôi có vợ chồng anh Vinh, vợ chồng anh Chiến, anh Hoàng Quốc Lập và tôi. Tôi xin phép gia đình Ngọc cho cô đi vãn cảnh chùa với tôi. Gia đình đồng ý và Ngọc bảo sẽ rủ thêm mấy người bạn gái nữa. Thời bấy giờ, đi chùa Keo như là sự kiện, vì từ thị xã đến chùa khoảng hai chục cây số, đi bằng xe đạp mang theo cơm đùm cơm nắm.

        Chúng tôi vui như trẩy hội, tôi chở Ngọc, bạn bè Ngọc đèo nhau. Chỉ có Lập đi một mình nên tôi có nhã ý nhân dịp này để Lập chọn một cô bạn cùng lớp với Ngọc.

        Người trẩy hội đông nghịt, ai cũng tỏ lòng thành kính. Chúng tôi gửi xe rồi vào thắp hương, xem phong cảnh. Hồi nhỏ tôi đi một lần nhưng chưa có năng khiếu quan sát. Bây giờ thấy chùa thật đẹp, cổ kính, uy nghi mà gần gũi. Chen chân trong hội đông người, mặt Ngọc ửng đỏ, trán lấm tấm mồ hôi nhưng mắt lấp lánh niềm vui. Gần trưa chúng tôi lên triền đê ăn cơm nắm, xôi bánh lộc Phật. Chúng tôi trẻ nên hồn nhiên cười nói trong tôi thật ngất ngây niềm vui hạnh phúc.

        Từ triền đê ngắm chùa, người trẩy chùa như đang đông thêm. Chùa Keo có khuôn viên rộng, những mái ngói đã sẫm màu, những đầu rồng uốn cong diệu huyền và những gốc cổ thụ xòe lá xanh mướt. Thăm viếng chùa là để tâm trong sáng, yên tĩnh, cuộc sống gia đình, xã hội bình an, cuộc sống vật chất đủ đầy và phát triển. Nghĩ cho cùng, hạnh phúc con người ta cũng chỉ mong có thế thôi cũng quá đủ.

        Trong lúc tôi ngắm chùa, Ngọc ngồi bó gối nhìn theo hướng với tôi. Dáng cô nhỏ gọn, hai má ửng hồng, tóc dài xanh đen buông xuống lưng thon. Cô gái vừa qua tuổi học trò phổ thông ngơ ngác giữa khung cảnh mới lạ.

        Sau chuyến vãn cảnh chùa Keo, tình cảm tôi và Ngọc gắn bó hơn. Một việc thú vị là ông thợ ảnh tên Nghiêu bạn tôi đã ghép ảnh tôi với Ngọc vào trong khuôn hình. Hồi đó ghép hình chụp bằng máy cơ khó chứ không như máy kỹ thuật số bây giờ. Rồi ông cười tinh nghịch bảo tôi làm lễ cưới đi. Bấy giờ, tôi mới nghĩ đến chuyện cưới vợ với mình sao xa xôi thế. Vì sắp tới tôi phải trở lại chiến trường biết bao giờ mới về. Nhưng đã yêu hẵng yêu đã. Ở đời không nên suy tính quá, trong tình yêu suy tính có khi giết chết tình yêu.

        Sắp tới ngày tôi trả phép, Ngọc đã bạo dạn hơn, cô cùng tôi tới thăm nhà bạn bè. Rồi một đêm chúng tôi ra bờ sông Trà Lý dạo một đoạn, không ai bảo ai hai đứa ngồi xuống vệ cỏ. Trăng non đang lên, gió nhẹ mát rượi, phía bờ sông là những khóm cây, rặng tre, mấy con đò với ngọn đèn chai trước mũi nhẹ nhàng xuôi ngược. Ngọc mặc áo trắng, toát ra vẻ thanh thoát. Tôi thấy mình rạo rực tình cảm khó tả. Trò chuyện bâng quơ một lát, tôi nắm tay em và nhẹ hôn lên mái tóc. Tôi tận hưởng hương con gái tinh khiết. Hương thơm ấy và cả nụ hôn ngượng ngùng đầu đời mà em dâng tặng cho tôi đi suốt cuộc đời tôi.

        Chợt tôi ngước lên, vòm trời đã dày đặc sao. Tôi nhớ đến những ngày ở rừng, những lúc lội bưng, xuyên rừng, tiếng bom đạn, mùi thuốc súng, cảnh đồng đội hy sinh quân phục đẫm máu, tôi không cầm nổi nước mắt.

        Tôi như bừng tỉnh khi Ngọc hỏi nhỏ: "Anh nghĩ gì mà im lặng thế". Tôi cầm tay Ngọc và nói: "Anh yêu em. Chúng ta sẽ thành chồng, thành vợ, em nhé. Nhưng anh phải trở lại chiến trường đã. Nếu em đồng ý hãy chờ đợi anh". Ngọc dựa đầu vào vai tôi: "Em yêu anh sẽ chờ đợi anh". Hai đứa trao nhau cái hôn lâu hơn. Rồi Ngọc bảo: "Muộn rồi, về thôi anh".

        Hai mươi ngày ở quê sao mà đi nhanh quá. Đã tới ngày tôi trả phép.

        Trở về đơn vị sau hai mươi ngày, tình hình không có gì thay đổi. Bọn tàn quân địch đã bị ta truy kích dồn vào những địa thế hiểm trở dọc biên giới tiếp giáp Thái Lan. Trong nước, chính quyền các cấp ngày càng vững mạnh hơn, đời sống nhân dân ổn định, đã sản xuất, kinh doanh. Nhân dân gắn bó với chính quyền mới, đã có nhiều hoạt động giúp đỡ bộ đội Tình nguyện Việt Nam. Trung đoàn 273 vẫn đứng chân ở huyện Muông Rư Xây, hai Trung đoàn 270 và 266 đang làm nhiệm vụ ở Tà Xanh, Săm Lốp. Địa danh Tà Xanh, Săm Lốp là rừng sâu , nước độc, dân bản địa nghe tới cũng rùng mình, nhưng bộ đội ta vẫn phải hoạt động dài ngày ở đó. Hàng ngày dùng nước từ đại ngàn chảy ra rất độc, quấn số sốt rét nhiều. Lính Pôn Pốt luôn cài mìn, bẫy nên số lượng người thương vong cao.

        Có lần được dân báo có bọn Pôn Pốt đang xâm nhập từ Thái Lan về nhập căn cứ. Trung đoàn 270 cử một lực lượng đi thăm dò. Dịp này quân số của chúng ta rất thiếu, cộng thêm bộ đội bị ốm bị sốt rét nhiều. Tiểu đoàn 4 huy động được 40 tay súng toàn là sĩ quan và đảng viên đi truy lùng. Trực tiếp Tiểu đoàn trưởng Thượng úy Nguyễn Văn Dần chỉ huy. Tới gần nơi nghi chỗ địch đoàn để lại 10 người bên bờ suối, còn 30 người tiếp tục truy lùng địch. Đi mãi không gặp được chúng. Khi quay về mọi người sinh chủ quan gần đến địa điểm chia đoàn ven bờ suối thì đoàn bị vào bẫy mìn của chúng. Từ bờ suối Trung đội trưởng Vũ Văn Dĩnh nghe tiếng nổ Ồm ầm của mìn và tiếng đạn B40-B41 ùng oàng. Linh tính có chuyện chẳng lành Trung đội trưởng Dĩnh báo về Trung đoàn và dẫn đội hình còn lại đi tiếp ứng thì gặp Tiểu đoàn trưởng Dần một tay cầm súng K59 đang dìu một đồng đội bị thương, hai người quần áo đầy máu. Gặp anh em, Tiểu đoàn trưởng nói: "Anh em bị hết cả rồi". Nói xong anh gục xuống. Nơi đoàn công tác bị mìn cây cối tan hoang. Thân xác anh em bị mìn bẫy te tua thật tội. Không có một phát súng nào khác. Bọn này đã quỷ quyệt theo dõi ta và tổ chức đánh mìn rất bài bản thành công, làm chúng ta hy sinh 28 đồng chí, bị thương 2 đồng chí.

        Trung đội trưởng Vũ Văn Dĩnh là lớp chiến sĩ nhập ngũ tháng 7 năm 1977 quê ở xã Thụy Sơn, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình. Tháng 10 năm 1978 lúc là Tiểu đội trưởng Dĩnh được phân công giữ chốt tại khu vực Chi Pu đường số 1 nơi anh em sư đoàn 9 bị mất chốt.

        Đêm đó địch tấn công nhiều lần hòng chiếm điểm chốt. Anh em DKZ và khẩu 12,7 ly bị thương và hy sinh gần hết, riêng Tiểu đội Dĩnh cùng 4 chiến sĩ vẫn bám trụ chiến đấu cả đêm bảo vệ được chốt. Đêm đó anh đã bắn tới 18 trái đạn B40 tiêu diệt được rất nhiều sinh lực định.

        Sáng hôm sau lực lượng của ta gồm Trung đoàn 270 và Trung đoàn 266 tiến công và lấy lại toàn bộ địa bàn của sư đoàn 9 đã bị địch chiếm trước đó. Tám giờ sang, Trung đoàn trưởng Lê Hải Anh đi xe bọc thép lên tận chốt chúc mừng anh em và tuyên bố tặng thưởng Huân chương chiến công hạng Hai cho Tiểu đội trưởng Vũ Văn Dĩnh. Chi bộ Đại đội 3 Tiểu đoàn 4 cũng tổ chức kết nạp đảng cho anh ngay tại trận địa. Sau mấy làn bị thương, anh được về địa phương với quấn hàm đại úy, hiện là cán bộ của công ty may xuất khẩu Việt Thái tỉnh Thái Bình. Anh em tôi vẫn thường gặp nhau và ôn lại những trận chiến xưa. Tôi luôn gọi anh em lớp lính 1977-1978 là lớp lính THẾ HỆ VÀNG. Các anh đã đóng góp rất nhiều công lao, thành tích cùng cả xương máu và tuổi trẻ cho cuộc chiến bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế vẻ vang.

        Sau khi nghỉ ngơi một vài ngày, tôi bắt tay vào công việc chính là dân địch vận. Với tôi những sự việc diễn ra trong ba tuần vừa qua là sự kỳ diệu, tôi đã có cô gái yêu mình, nhớ mình.

        Khoảng cuối tháng 01 năm 1980, nhận được tin từ nhân dân báo có khoảng hai trăm tên lính Pôn Pốt đang di chuyển từ Công Pông Chư Năng lên Biển Hồ. Trung đoàn cử tôi và mấy chiến sĩ dân địch vận xuống Tiểu đoàn 1 gấp để cùng nắm tình hình xử lý. Khi chúng tôi đến thì Tiểu đoàn 1 đã được tăng cường hai trung đội trinh sát của Trung đoàn, phối hợp với một Đại đội Lực lượng Cách mạng Campuchia truy lùng, chặn đường vượt sang Thái Lan của đám quân này. Sau hai ngày chúng ta phát hiện được dấu vết chúng. Bọn này rất dã man, chúng đi đến đâu bắt nhân dân các phum sóc đi theo, người nào chống cự bị chúng giết.

        Trước tình hình đó, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Phô, Chính trị viên, Phó Tiểu đoàn Nguyễn Đình Giang cùng Tiểu ban dân địch vận chúng tôi thống nhất là kêu gọi bọn chúng đầu hàng, về với nhân dân chứ không nổ súng tiêu diệt. (Anh Nguyễn Đình Giang sau này mang quân hàm Trung tướng Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng. Hiện anh đã nghỉ hưu tại quê nhà Thanh Hóa).

        Khi tiếp cận được địch, chúng tôi phát loa kêu gọi chúng đầu hàng, quay về với nhân dân sẽ được khoan hồng, nếu nghe theo bọn Pôn Pốt sang Thái Lan trước sau cũng bị tiêu diệt. Chúng tôi phát loa đợt đầu, chúng vẫn im lặng. Mọi người lo lắng địch sẽ nổ súng.

        Anh Phô bảo phát loa lần nữa và cho chúng biết nếu chống cự lập tức bị tiêu diệt. Chỉ vài phút sau, phía bọn địch có hai phát AK bắn chỉ thiên. Vậy là địch chấp nhận đầu hàng. Mọi người mừng rỡ, khẽ reo lên. Một trăm hai mươi tên địch kéo nhau ra hàng, giao nộp hơn một trăm súng các loại. Bộ đội cách mạng Campuchia được giao nhiệm vụ đưa chúng về huyện. Huyện Muông Rư Xây được tặng thưởng Huân chương chiến công. Rồi được tin Tổng Bí thư Pen Xô Van sẽ về thăm và trao Huân chương cho huyện. Vinh dự này thật lớn lao.

        Công việc chuẩn bị đón Tổng bí thư Pen Xô Van đến thăm cực kỳ chu đáo, các ban ngành của huyện họp với các đơn vị, lo nhất là công tác đảm bảo an ninh tuyệt đối.

        Trung đoàn được giao nhiệm vụ tổ chức khánh tiết, hậu càn, công việc rất nhiều, cấp bách vì ngày thăm đã đến.

        Giữa lúc đó cô Xà Ron, thành viên đội công tác báo cáo đã yêu một người ở địa phương và muốn đơn vị tổ chức lễ cưới giúp. Tôi báo cáo lên Ban chỉ huy Trung đoàn, mọi người mừng vui cho hạnh phúc cô ấy và quyết định tổ chức lễ cưới chu đáo, theo phong tục tập quán lễ cưới người Khmer.

        Tôi đến gặp anh Hoàng Quốc Lập, Nguyễn Văn Đạc, ở ban quân lực, anh Ước, Đởn, ban hậu cần, lo giải quyết mọi chế độ cho cô Xà Ron. Rồi tôi gặp chính quyền địa phương để bàn phối hợp tổ chức lễ cưới. Mấy ngày sau, lễ cưới mang đậm đặc trưng hôn lễ Khmer diễn ra thật vui nhộn và mang tình đoàn kết giữa bộ đội Tình nguyện Việt Nam và nhân dân ở đây. Nhân dân mừng cho cô dâu tốt số được bộ đội tổ chức đám cưới sang trọng.

        Gần như tất cả chính quyền, đoàn thể, bộ đội Tình nguyện và Lực lượng cách mạng Campuchia trên địa Muông Rư Xây tập trung đón Tổng Bí thư Pen Xô Van đến thăm. Cờ, biểu ngữ chăng khắp nơi, lực lượng bảo vệ an ninh dàn ra đón. Nhưng khi thấy tận mắt Pen Xô Van thì chúng tôi không khỏi thất vọng. Không phải ở dáng người ông nhỏ bé, mắt đeo kính nửa vàng, nửa đen, bài phát biểu dài nhưng nông cạn, vô hồn, không hề đề cập tới quan hệ Việt Nam -Campuchia hay nói về cuộc sống nhân dân Campuchia hiện tại, tương lai. Nhiều người thấy đây chưa thể gọi là người đứng đầu một đảng.

        Khi Tổng Bí thư Pen Xô Van trao huân chương cho cán bộ huyện, xuất hiện một dị nhân nhảy ra làm những động tác khôi hài khiến nhân dân cười nghiêng ngả. Đó là một anh hề. Thời phong kiến vua đi đâu thường có hề đi theo để làm trò mua vui. Giờ đây ông

        Pen Xô Van cũng có người hề theo làm trò thật khó giải thích.

        Sau bữa tiệc, Tổng Bí thư Pen Xô Van lên xe về thủ đô. Chúng tôi bắt tay vào dọn dẹp phông màn. Còn nhân dân tổ chức nhảy múa, ăn uống đến tận đêm.

        Tình hình chiến sự ở huyện không còn. Sau lễ cưới cô Xà Ron, anh em trong đội công tác hay tới nhà vợ chồng cô ấy chơi. Mấy anh chị em người Khmer thường hay chuyện trò thậm thụt và cười hi hí với nhau. Trong cuộc họp tôi dò hỏi mãi, Sa Chơn mới nói rằng: "Anh Phú ơi, mọi người rất yêu quí anh, yêu quí bộ đội Việt Nam nhưng bây giờ mọi người muốn về quê vì nhớ nhà, muốn lấy vợ, lấy chồng. Sợ anh mà chưa dám nói".

        Vậy là tôi hiểu nguyện vọng chính đáng của anh chị em rồi. Tôi báo cáo với Ban chỉ huy Trung đoàn. Các anh chỉ huy cũng thấy tình hình đã ổn định, chính quyền địa phương đảm nhiệm tốt công tác dân địch vận, đội công tác có thể kết thúc nhiệm vụ.

        Tôi tất bật lo mọi chế độ cho thành viên đội công tác thật chu đáo. Một bữa liên hoan chia tay nồng ấm diễn ra.

        Đội công tác giải thể, tôi trở nên nhàn nhã, không phải giao ban, họp hành hàng ngày nữa. Nhưng tôi lại rơi vào trạng thái buồn, nhiều lúc tôi đi sang lán nơi anh em dân địch vận từng ở, khung cảnh im lặng khiến tôi nhớ tới chiến sĩ trong Tiểu ban. Bây giờ chắc mọi người đã tản về các địa phương bắt đàu cuộc sống mới. Tôi sực nhớ không ghi địa chỉ từng người và cho hòm thư để họ liên lạc với tôi.

        Những ngày tiếp theo, các đơn vị bước vào chiến dịch tiêu diệt căn cứ của bọn phản động nằm sâu trong các triền núi, trong đó cao điểm 348 là mục tiêu quan trọng.

        Khu vực cao điểm 348 nằm giữa rừng già. Nhiệm vụ tiến công cao điểm này rất khó khăn, không chỉ là núi cao, rừng rậm khó tiếp cận mục tiêu mà địch chăng nhiều mìn bẫy, tung nhiều tốp lính phục kích. Chúng ta phải bao vây địch thật chặt, không cho chúng chạy sang đất Thái. Cuộc chiến của bộ đội Tình nguyện cùng Lực lượng Cách mạng Cứu nước Campuchia chỉ diễn ra trên đất Campuchia. Sau khi các tổ trinh sát thu thập địa hình, đội hình địch ở điểm cao, sư đoàn lên phương án tác chiến. Trung đoàn 270 và Tiểu đoàn 3 được chọn là lực lượng chính tiến công căn cứ. Để tăng cường chỉ huy, Trung đoàn phó Nguyễn Quang Nuôi được giao chỉ huy Tiểu đoàn 3. Bộ khung chỉ huy Tiểu đoàn này gồm có Tiểu đoàn trưởng Hoàng Quốc Viên, Tiểu đoàn phó Đỗ Thanh Bình, Chính trị viên Đặng Minh Thuần, Chính trị viên phó Trần Văn Mong. Quân số Tiểu đoàn đầy đủ. Đây là một trong những Tiểu đoàn mạnh của sư đoàn.

        Phó tham mưu trưởng sư đoàn Lê Hải Anh được giao nhiệm vụ trực tiếp chỉ huy trận đánh này. Trung đoàn trưởng Lê Hải Anh đã được điều lên sư doàn. Lực lượng công binh của quân đoàn, sư đoàn đã dò gỡ mìn, mở những con đường tiến công bí mật. Địch cài rất nhiều loại mìn, đến gần trưa Tiểu đoàn 5 mới gỡ hết. Trên đường tiền nhập, Đại đội 5 phát hiện nhiều tên địch đang đào hàm hào. Các chiến sĩ lùi ra một quãng, đặt mìn định hướng rồi kích nổ. Mấy trái mìn đồng loạt nổ làm rung chuyển đất, bọn đich bị bắn ra xa, bộ đội ta xung phong diệt nốt những tên sống sót rồi tiến về phía căn cứ địch. Ở các hướng do Tiểu đoàn 4 và tiểu đoàn 6 đảm nhiệm, vì độ dốc đứng nên không sử dụng hỏa lực được. Địch từ trên cao bắn xuống cản đường Tiểu đoàn 5. Tham mưu phó Lê Hải Anh đôn đốc Tiểu đoàn 6 tiến nhanh vì hướng đó thuận lợi hơn. Nhưng đơn vị này tiến được đến lưng chừng dốc thì bị hỏa lực địch bắn xối xả, nhiều đồng chí hy sinh, trong đó có Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Hợi. Trước tình hình ấy, Tiểu đoàn phó Lê Tư ra lệnh cho hỏa lực khống chế địch rồi anh lợi dụng gốc cây tiến lên quan sát. Tiểu đoàn phó đã phát hiện hỏa lực địch bố trí hai bên chứ không phải trực diện từ cao xuống, anh liền báo cáo về sở chỉ huy. Sở chỉ huy cử đồng chí Nguyễn Quang Nuôi, Trung đoàn phó 273 và đồng chí Dương Cao Trung, Trung đoàn phó 270 nhanh chóng đến kiểm tra. Quả đúng vậy. Các anh lệnh cho hai Tiểu đoàn điều chỉnh hướng tiến công, đồng thời cho pháo binh bắn vào đội hình địch. Đến khoảng mười sáu giờ, Tiểu đoàn 5 đã chiếm lĩnh nửa điểm cao phía Tây. Ở hướng Tiểu đoàn 3, sau một giờ chiến đấu đã chiếm trọn cao điểm 500, hàng trăm tên địch bị tiêu diệt. Sau đó Tiểu đoàn phát triển sang hỗ trự cho Trung đoàn 270 đánh cao điểm 348. Địch từ trên cao bắn xuống khiến nhiều đồng chí thương vong. Không nản chí, Tiểu đoàn xốc đội hình đánh tiếp, đến khi trời gần tối, chúng ta đã đã chiếm toàn bộ các điểm 348, 500, 420, thu nhiều vũ khí trang bị của địch. Cuộc chiến thắng lợi.

        Ngày hôm sau chính trị viên phó Tiểu đoàn 3 Nguyễn Văn Mong dẫn anh em vận tải lên chuyển thương binh về. Do không quen địa hình bị mìn. Trong đó có những quả mìn chúng gài bằng đạn pháo 105 ly cùng phát nổ làm đoàn vận tải hy sinh và bị thương hơn mười người. Chính trị viên phó Mong cũng bị nhiều vết thương rất nặng. Chiến sĩ thông tin Đặng Gia Ân đã cõng anh về nơi an toàn. Hiện tại đồng chí Ân nghỉ hưu với quân hàm đại tá hiện đang sống tại Hà

        Nội. Chính trị viên phó Mong sau khi được cứu chữa đã về nghỉ theo chế độ tại quê nhà Đông Triều Quảng Ninh.

        Trận tiến công cao điểm 348 là trận đánh địch lớn cấp Trung đoàn tăng cường cuối cùng của sư đoàn 341 chúng tôi trên đất nước Chùa Tháp.

        Sau đó, theo yêu cầu của Chính phủ Cách mạng Cứu nước Campuchia, để bảo vệ nhân dân, sư đoàn 341 cùng các đơn vị nhân dân các tỉnh xây dựng tuyến phòng dọc biên giới Campuchia - Thái Lan.

        Biên giới nước bạn được bố phòng vững chắc. Lực lượng vũ trang nước bạn lớn mạnh đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ đất nước, theo thỏa thuận giữa hai chính phủ, một bộ phận Quân Tình nguyện Việt Nam trở về nước.

        Đàu tháng 11 năm 1980, các đơn vị trong sư đoàn bàn giao địa bàn hoạt động cho sư đoàn 339. Tôi cùng cán bộ các ban trong Trung đoàn thức thâu đêm viết báo cáo về tình hình huyện Muông Rư Xây để gửi lên cấp trên và chuyển cho đơn vị bạn. Riêng Tiểu đoàn 4, đơn vị chuyên xây dựng chính quyền được bàn giao cho sư đoàn 339.

        Sư đoàn 341 trở về Tổ quốc, chúng tôi tạm biệt nhân dân huyện Muông Rư Xây, tạm biệt mảnh đất Bát Đam Boong, Pua Xát, Công Pông Chư Năng, Công Pông Xpư yêu dấu. Nơi đây sư đoàn đã trải qua những năm tháng chiến đấu trên danh hiệu Quân Tình nguyện Việt Nam, nhiều cán bộ, chiến sĩ ưu tú nhất của đơn vị, của nhân dân Việt Nam đã hy sinh anh dũng. Mạng sống con người là vô giá, nhưng trước họa diệt chủng do tập đoàn phản động Pôn Pốt - Yêng Xa Ry - Khiêu Xăm Phon, đồng đội tôi đã ngoan cường chiến đấu, hy sinh quên mình. Chúng tôi sẽ trở về quê mẹ, máu của các anh ở lại và đã thấm vào lòng đất nước này. Dòng máu ấy như nguồn mạch chảy mãi không ngừng và xây đắp tình hữu nghị Việt Nam -  Campuchia bất diệt.

        Trước lúc sư đoàn lên đường về nước đã nhận được thư của Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Campuchia với những lời thắm thiết:

        "Tổ quốc Campuchia sẽ mãi mãi ghi vào sổ vàng lịch sử cuộc đấu tranh cách mạng của mình, những chiến công và hình ảnh Quân đội Nhân dân Việt Nam nói chung, Sư đoàn 341 nói riêng trong những năm tháng chiến đấu trên đất nước Campuchia. Các đồng chí đã để lại những kỷ niệm vô cùng cao đẹp, những hình ảnh trong sáng của tình đoàn kết chiến đấu giữa nhân dân và quân đội hai nước Campuchia và Việt Nam. Tên tuổi sư đoàn đã khắc sâu vào trái tim và lòng người dân đất nước Chùa Tháp. Năm tháng sẽ qua đi, nhưng lịch sử của dân tộc Campuchia và dân nhân Campuchia đời đời ghi nhớ mãi tên tuổi cùng chiến công của Sư đoàn 341 Anh hùng".

        Dọc đường đoàn tàu chở sư đoàn về nước, cơn mưa cuối mùa vừa dứt, trời trong mát lạ lùng, cây cối xanh mướt, những hàng thốt nốt bắt đầu cho trái ngọt. Trên sông hồ, dân chài đang bắt những mẻ cá đầu vụ, giữa cánh đồng rộng nông dân vào gieo trồng lúa. Mọi người dừng công việc chạy lên đường tiễn bộ đội, cứ vậy người hai bên đường cứ nối dài mãi. Dọc những phum sóc, những thị xã, xen giữa đoàn người có những đôi vợ chồng nâng cao những đứa trẻ. Đất nước hồi sinh, gia đình sum họp, sự sống bừng lên, đó là luật bất biến của tạo hóa.

        Từ khi xảy ra cuộc chiến tranh ở biên giới Tây Nam cho tới lúc làm nghĩa vụ quốc tế trên đất Chùa Tháp là gần 5 năm. Chừng đó thời gian không phải quá dài nhưng biết bao nhiêu trận đánh, bao chiến dịch sư đoàn 341 đã trải qua, danh sách đồng đội tôi hy sinh ghi kín trong cuốn sổ dày. Dầu không về đất nước cùng sư đoàn hôm nay nhưng tên tuổi các anh luôn được chúng tôi ghi nhớ.

        Thưa các bạn. Chính vì vậy, tôi chép lại những sự kiện Sư đoàn trải qua trong ba tập hồi ức: "Từ biên giới Tây Nam đến đất Chùa Tháp" cũng là mong muốn bạn đọc tiếp nhận thêm một phần nhỏ những sự kiện, những con người mà tên tuổi sẽ trường tồn với đồng đội, với nhân dân hai nước Việt Nam - Campuchia. Đây chính là sự tri ân của tôi với đồng chí, đồng đội những anh hùng liệt sĩ đã hy sinh và những đồng đội bị thương mang thương tật suốt đời. Dẫu người viết cố gắng bao nhiêu thì bộ sách này vẫn khó tránh được khiếm khuyết vì chỗ đứng, trí nhớ con người có hạn mà sự kiện diễn ra nhiều chiều, rộng lớn, rất mong bạn đọc lượng thứ.

        Khi viết bộ sách này, tác giả đã tham khảo sách lịch sử sư đoàn 341 và của các Trung đoàn 273-266-270 để tìm nguồn tư liệu, đối chiếu với những sự kiện tác giả đã ghi chép và nhớ lại, để viết chính xác về các trận đánh, chiến dịch cũng như thời gian làm nghĩa vụ quốc tế trên đất nước Chùa Tháp. Nhân dịp này, tác giả trân trọng cảm ơn đội ngũ biên soạn các cuốn sách quí giá ấy.

        Tác giả cảm ơn và ghi nhớ ý kiến góp ý, bổ sung tư liệu chấn thực của người trong cuộc mà các đồng chí, đồng đội từ khắp nơi gửi về để bộ sách này được hoàn chỉnh hơn.

        Trong suốt thời gian dài hoàn thành bộ hồi ký, hồi ức này, tôi luôn tâm niệm đây là sự tri ấn, lòng biết ơn của mình với tất cả đồng chí, đồng đội đã chiến đấu kiên cường để bảo vệ biên giới Tây Nam của Tổ quốc và hoàn thành nghĩa vụ quốc tế cao cả một cách xuất sắc. Sự tri ân và lòng biết ơn ấy thật là vô hạn.