Lịch sử Quân sự Việt Nam

       
        - Tên sách: Đường vào Béc-lin

        - Tác giả: Thiếu tướng anh hùng Liên Xô V. X. AN-TÔ-NỐP

        - Năm xuất bản: 1979

        - Nhà xuất bản: Quân đội nhân dân

        - Số hóa : Giangtvx

        Sáng 22 tháng 6 năm 1941, tôi được tham gia trận chiền đấu của quân đội Liên Xô chống phát xít xâm lược tại biên giới phía tây của Tổ quốc. Sau đó chúng tôi đã hiểu được thế nào là nỗi cay đắng khi phải rút lui.

        Ngày cuối cùng của cuộc chiến tranh này - ngàỵ 8 tháng 5 năm 1945 - đến với tôi khi tôi đang ở trung tâm Béc-lin - thành phố ngập cờ trắng đầu hàng những người chiến thắng. Nhưng đề đạt được thắng lợi đó, chúng tôi đã phải trải qua một chặng đường chiến đấu dài đằng đẵng suốt từ miền núi Bắc Cáp-ca-dơ cho đến tận Béc-lin.

        Những ngày chiến tranh căng thẳng đó đem đến cho tôi khá nhiều sự kiện và kỷ niệm. Tôi có thêm hàng nghìn người bạn mới, những sĩ quan, hạ sĩ quan và chiến sĩ. Trên tuyến lửa, tôi đã may mắn được gặp gỡ và chiến đấu dưới sự chỉ huy của những tướng lĩnh Xô-viết nổi tiếng như X. X. Bi-ri-u-dốp, A. A. Grê-scô, A. M. Va-xi-lép-xki, G. c. Giu- Côp, I. X. Cô-nhi-ép, R. Ia. Ma-li-nổp-xki, X. c. Ti-mô-sen-cô, Ph. I. Tôn-hu-kin, N.E. Béc-da-rin, V. Đ. Svê-ta-ép và nhiều người khác.

        Tôi đã cùng các chiến sĩ Xô-viết chia sẻ nỗi đau buồn khi đồng đội bỏ mình trên chiến trường. Và cũng đã được nếm vị ngọt ngào của hai tiếng "chiến thắng".

        Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, mắt tôi đã được chứng kiến chiến công lịch sử của nhân dân Liên Xô, người đã đập tan một kẻ thù vô cùng hung bạo.

        Vì thế, trong cuốn sách này, dựa vào những điều đã thấy và những kỷ niệm đã sống, tôi muốn kể lại quá trình gian khổ làm nên chiến thắng để góp phần giải thích vì sao chúng tôi đã chiến thắng.

        Tất nhiên, chỉ dựa vào những kỷ niệm riêng thì không đủ, dù những kỷ niệm đó có sâu sắc đến đâu. Những cuộc gặp gỡ với các cựu chiến binh đã giúp tôi rất nhiều. Các đồng chí đã chứng kiến biết bao sự kiện và đã kể cho tôi nghe về rất nhiều nhân vật. Sự giúp đỡ của các em đội viên thiếu niên và đoàn viền thanh niên Côm-xô-môn - các nhà sưu tầm lịch sử trẻ tuổi - cũng thật là quý giá.

        Tôi cũng sử dụng cả những cuốn sổ tay với những mẩu ghi chép ngắn về các trận đánh còn nóng hổi, nghiên cứu rất nhiều văn kiện hiện còn giữ ở các cơ quan lưu trữ và các viện bảo tàng trong nước.

        Hồi đó, khi tâm trí còn dồn cả vào chiến đấu thì chẳng có lúc nào nghĩ đến chuyện viết sách, mặc dù chính chúng tôi, những chiến sĩ Xô-viễt, là những người đã tham gia làm nên lịch sư. Nhưng mãi nhiều năm sau này, chúng tôi mới thấy cần phải tổng kết lại những cái đã qua, nhất là khi chúng tôi cùng với những công dân trẻ tuổi của Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đi thăm lại những nẻo đường chiến đấu trước đây. Chính tại đó, tình tiết các trận đánh bỗng hiện lên một cách rõ rệt và đầy đủ khác thường. Trước mắt chúng tôi như hiện ra những cảnh xung phong và phản xung phong, những thành phố và làng mạc đang bốc chấy, những mảnh đất bị bom đạn cày xới, những binh khí kỹ thuật bị phá hủy. Chúng tôi như thấy lại những hành động anh hùng của chiến sĩ ta, những người đã làm nên chiên thắng.

        Thế hệ mới bây giờ không được nhìn thấy và cảm thấy những điều đó. Kể lại cho họ nghe về cuộc chiến tranh này là nghĩa vụ cao quý của người cựu chiến binh, và thế là tôi quyết định cầm bút.

        Đây là cuốn sách về cuộc Chiến tranh giữ nước vĩ đại của Liên Xô, đúng hơn là cuốn sách về sư kiện mà tôi là người được vinh dự tham gia. Chủ yếu đây là câu chuyện về hoạt động chiến đấu của sư đoàn bộ binh 301 quang vinh. Nhưng khi kể về sư đoàn này, tôi củng phải thực hiện sự ủy thác của phân hội cựu chiến binh tập đoàn quân xung kích 5 mà sư đoàn tôi là một đơn vị trong biên chế của tập đoàn quân đó. Trong quyển "Nhớ lọi và suy nghĩ", Nguyên soái Liên xô G. c. Giu-cốp có nhận xét rằng, con đường chiến đấu của tập đoàn quân xung kích 5 hầu như chưa được ai kể lại rõ ràng. Tôi muốn vẽ nên một bức tranh chung về hoạt động của tập đoàn quân này, một tập đoàn quân đã đóng vai trò nổi bật trong nhiều chiến dịch có tính chất chiến lược của Lực lượng vũ trang Xô Viết.

        Tôi xin bày tỏ lòng biềt ơn sâu sắc viện sĩ thông tấn Viện hàn lâm khoa học Liên xô A. M. Xam-xô-nốp, thiếu tướng quá cố I. V. Pa-rốt-kin, nữ văn sĩ E. Ph. Ni-ki-ti-na, người đã tổ chức "Những ngày thứ bảy Ni-ki-tin", cựu ủy viên Hội đồng quân sự tập đoàn quân xung kích 5, trung tướng Ph. E. Bô-cốp, phó tiến sĩ khoa học quân sự P. G. Rác, phó tiến sĩ sử học G. I. Cô-rốt-cốp, cũng như toàn thể cán bộ của Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô và Viện Bảo tàng trung ương các Lực lương vũ trang, là những người đã giúp tôi hoàn thành cuốn sách này.

        Một ngày tháng 6 năm 1943, trong khi tích cực chuẩn bị cho bộ đội Xô-viết chọc thủng tuyến phòng ngự của bọn Hít-le ở bán đảo Ta-man, thì tôi nhận được lệnh điều động mới.

        Thiếu tướng I.p. Rô-xlưi, tư lệnh quân đoàn bộ binh 9, gọi điện thoại cho tôi.

        -Đồng chí An-tô-nốp, ở đấy chúng tôi đã bàn bạc với nhau và đi đến nhất trí là sẽ giao cho đồng chí chỉ huy một sư đoàn bộ binh mới thành lập. Đồng chí hãy suy nghĩ, rồi cho chúng tôi biết ý kiến.

        "Chỉ huy một sư đoàn ư ? Liệu mình có làm nổi không ? ” - Tôi suy nghĩ và hình dung lại trong óc những giai đoạn chính trong cuộc đời và trong thời gian phục vụ ở quân đội, đồng thời phân tích, phê phán kinh nghiệm chỉ huy của mình. Kinh nghiệm đó gồm hai bộ phận cơ bản - thực tế trong công tác chỉ huy trước chiến tranh và thực tế chỉ huy trung đoàn, lữ đoàn trong hai năm đầu tiên của cuộc Chiến tranh giữ nước vĩ đại:

        Năm 1928, tôi bắt đầu vào bộ đội, mới chỉ là một anh binh nhì Hồng quân. Sau đó tôi chỉ huy một phân đội. Kinh nghiệm trong thực tiễn công tác của tôi đã được những kiến thức lý thuyết bổ sung khi tôi học ở Học viện quân sự mang tên M.V. Phrun-de. Ở đó có những nhà giáo dục và những giáo viên nổi tiếng. Đặc biệt Học viện rất yêu mến hai đồng chí lữ đoàn trưởng V.N. Xim-vô-lô-cốp và A.A. Nô-bô- rắc, vì các đồng chí ấy có kiến thức sâu sắc và có nghệ thuật giảng dạy tuyệt vời.

        Năm 1940, tôi thi tốt nghiệp. Đề tài luận án của tôi là "Tiến công bằng sư đoàn bộ binh”. Có lẽ việc đó cách đây cũng không lâu. Trí nhớ của tôi còn đậm nét những điểm chính trong quyết tâm của người chỉ huy: trên bản đồ vạch rõ những dải tiến công của các trung đoàn, chỉ ra những nhiệm vụ trước mắt và tiếp sau, nhiệm vụ cho các binh chủng và các phương tiện tăng cường phối thuộc. Và moi thứ đều được viết thành mệnh lệnh. Nhưng đó là ở lớp, bên bàn học, còn bây giờ là chiến tranh, và phải đưa cả sư đoàn vào một cuộc chiến đấu thực sư.

        Sau khi tốt nghiệp Học viện M.V. Phrun-de, tôi nhận bằng xuất sắc và được giao chức tham mưu trưởng một trung đoàn bộ binh cơ giới hóa độc lập thuộc bộ đội của Bộ dân ủy nội vụ. Về biên chế mà nói thì đúng ra nó là một lữ đoàn bộ binh thời chiến. Trung đoàn gồm có bốn tiểu đoàn bộ binh cơ giới độc lập, một đại đội xe tăng, một tiểu đoàn pháo binh và nhiều phân đội khác. Ở đây, lần đầu tiên mọi kiến thức tích lũy trước kia của tôi được đem áp dụng vào thực tế. Tháng 3 năm 1941, tôi được giao quyền chỉ huy trung đoàn này.

        Đó là lúc chuẩn bị ráo riết cho các trận đánh. Mọi người chúng tôi đều cảm thấy rõ rệt nguy cơ chiến tranh đang tới gần. Chúng tôi cũng biết kẻ thù của mình là chủ nghĩa phát xít Đức. Ngày 15 tháng 6, phần lớn lực lượng của trung đoàn được điều sang tăng cưừng vùng biên giới phía tây Cao-na-xơ. Đối với tôi, cuộc Chiến tranh giữ nước vĩ đại đã bắt đầu ở đó. Ngày 22 tháng 6, trời chưa rạng sáng thì những chiếc máy bay ném bom của bọn phát xít đã bay ngang đầu chúng tôi; chẳng bao lâu sau, những loạt pháo địch bỗng gầm lên, những chiếc xe tăng màu xanh đã chuyến bánh, những lớp bộ binh dày đặc bắt đầu tiến. Những trận đánh phòng ngự bắt đầu. Hết trận này đến trận khác... Trong trí nhớ của tôi, những trận đánh đó đã trở thành những mốc lửa trên chặng đường phòng ngư cơ động suốt năm tháng, từ đầu tuyến này đến tuyến khác.

        Trong số tất cả các trận đánh vào những ngày đầu tiên của chiến tranh trên lãnh thổ Lít-va, tôi nhớ nhất là trận Úc-mét-ghe. Trung đoàn của tôi chốt ở một trong những tuyến phòng ngự trên các điểm cao. Từ trên sở chỉ huy, có thể quan sát rất rõ địa hình và đội hình chiến đấu của trung đoàn. Tảng sáng ngày 24 tháng 6, đầu tiên là bọn lính mô-tô và sau đó là bọn lính bộ binh theo sau xe tăng định chọc thủng đường Úc-mét-ghe - Bơ-vin (Đao-ga-va). Một trận đánh nổ ra, kéo dài suốt một ngày. Lần này, tiểu đoàn bộ binh 2 và đại đội pháo của trung đoàn dưới sự chỉ huy của đại úy Xê-men Gan-đin đã đánh một trận xuất sắc. Tôi thấy các chiến sĩ pháo binh bắn thẳng vào các xe tăng, địch. Đại úy Gan-đin chạy từ khẩu pháo này sang khẩu pháo khác, vừa động viên các khẩu đội, vừa tự mình điều khiển pháo bắn, thay các khẩu đội trưởng vừa mới bị thương hoặc hy sinh. Đến gần tối thì đã có hơn 20 xe tăng địch bị tiêu diệt.

        Trời vừa sập tối, các chiến sĩ trinh sát pháo binh đã bò tới chỗ các xe tăng bị phá hủy của bọn phát xít, thu nhặt quân phục và tài liệu để điều tra phiên hiệu đơn vị của địch. Họ mang về một tấm bản đồ lớn, trên đó hành trình chiến đấu của sư đoàn xe tăng được đánh dấu bằng mội vạch đậm xuyên khắp châu Âu, mà cuộc hành quân gần đây nhất là cuộc hành quân vào Hy Lạp. Bọn ăn cướp này chắc vừa chè chén say sưa ở A-ten cách đây ít lâu, nhưng mới đánh nhau ở nước ta được ba hôm thì đã bị cháy trụi cùng xe tăng.

        Hôm ấy, thượng tướng Đức Ph. Gan-đéc, tham mưu trưởng lục quân đã viết những dòng bất hủ trong,nhật ký: "...24-6-1941. Hầu như trên toàn mặt trận... lính của cụm tập đoàn quân "Bắc" đã đẫy lùi những cuộc phản xung phong mãnh liệt bằng xe tăng của địch. Mặc dầu vậy, cánh phải của cụm tập đoàn quân "Bắc” được tăng cường và tiến được tới Vin-cơ-mia (Úc-mét-ghe). Ở đoạn này của mặt trận, bọn Nga cũng chiến đấu rất ngoan cố và dữ dội”.

        Ngay hôm đó, Ban chấp hành trung ương Đảng Cộng sản Lít-va và Chính phủ được biết tin về kết qua trận Úc-mét-ghe. A. I-u Xne- chơ-cút và I-u Pa-le-kít đã biểu dương trung đoàn ngay tại sở chỉ huy. Sau đó chúng tôi đã đánh hàng chục trận phòng ngự nữa. Nhưng vừa phòng ngự, chúng tôi vừa nghiên cứu chiến thuật tiến công bọn phát xít Đức. Tháng 11 năm 1941, trung đoàn chúng tôi chiến đấu ở Ca-li- nin trong biên chế của tập đoàn quân 29. Ở đây, nó được xây dựng thành một lữ đoàn bộ binh cơ giới độc lập và sau đó được tổ chức thành sư đoàn bộ binh với phiên hiệu 247. Tôi được giao trách nhiệm chỉ huy trung đoàn bộ binh 916.

        Thời gian này, trong những trận phòng thủ khốc liệt, bộ đội Liên Xô đã chặn đứng kẻ thù ở phía tây-bắc Ca-li-nin và trên các cửa ngõ tiến về Mát-xcơ-va. Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao đang chuẩn bị phản công. Nhiều tập đoàn quân và sư đoàn mới cấp tốc tiến về Mát-xcơ-va. Sư đoàn bộ binh 247 chuyển giai đoạn phòng ngự¹ của mình và sau mấy đêm hành quân đã về tập kết ở vùng Ca-lô-si-nô (phía đông Ca-li-nin) và được biên chế vào tập đoàn quân số 31. Khắp nơi đều có thể thấy những dấu hiệu chuẩn bị phản công.

        Và giờ đó đã điểm! Ngàv 5 tháng 12 năm 1941. bộ đội phương diện quân Ca-Ii-nin đã chuyển sang phản công. Sư đoàn bộ binh 247 cũng tham gia chiến đấu. "Giờ mong đợi đã đến!” - Các chiến sĩ phấn khởi nói. Họ dũng cảm lao vào biển tuyết buốt lạnh, bẵng qua những cánh đồng và những khu rừng, đè bẹp quân thù, tiến về phía trước. Ngày 15 tháng 12, ở khu vực làng Gri-ski-nô (phía tây Ca-li-nin), sư đoàn bộ binh 247 nhận nhiệm vụ đột kích vào hướng bắc để liên kết với các đơn vị của tập đoàn quân 29, khép chặt vòng vây một cụm quân lớn của Hít-le.

        Trời vừa tối, các trung đoàn bộ binh của sư đoàn 247 được các tiểu đoàn xe tăng độc lập 143 và 159 tăng cường đã lao lên xung phong. Một trận đánh khốc liệt nhằm bao vây cụm quân địch ở Ca-li-nin bắt đầu. Súng và pháo các loại của ta bắn dồn dập vào sau lưng địch, cách Ca-ỉi-nin 50 ki-lô-mét. Bon địch hiểu ý nghĩa các loạt pháo đó nên đã tập trung hỏa lực pháo binh và súng cối bắn mãnh liệt vào đội hình chiến đấu của sư đoàn tôi. Giữa lúc đó, thiếu tá Ghê-oóc-ghi Ec-mô- la-e-vích Cô-be-rít-đe, trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 909 thuộc sư đoàn 247, bị thương nặng vì một mảnh pháo văng trúng. Các chiến sĩ xe tăng liền chạy tới cứu. Đồng chí thợ máy kiêm lái tăng Ni-cô-lai Gô-nu-xốp lao qua lớp tuyết sâu dưới hỏa lực mạnh của địch, tới gần đồng chí trung đoàn trưởng bị thương và cùng với một cán bộ trợ lý đặt thiếu tá G.E. Cô-be-rít-de lên xe tăng rồi chuyển khỏi trận địa về trạm xá trung đoàn.

        Đại úy Gan-đin, chủ nhiệm pháo binh trung đoàn được lệnh thay quyền chỉ huy trung đoàn bộ binh 909, và trận chiến đấu lại tiếp tục. Trung đoàn bộ binh 916 của sư đoàn bộ binh 247 tiến công ở phía sườn lệch đã bị rơi vào hỏa lực chéo cánh sẻ của địch: một từ phía Bu-ra-se-vô (phía tây Ca-li-nin) và một từ phía bọn bị bao vây.

        Cùng tiến trong đội hình chiến đấu với tôi có chính ủy trung đoàn E.P. Ô-len-xki, các đại úy V.N. Rô-ma-ni-úc và M.V. Di-min. Khi thì chạy, khi thì bò, ngập người trong tuvết, suốt đêm chúng tôi vừa tiến, vừa bắn tiêu diệt địch. Rạng sáng, chúng tôi đã diệt được điểm tựa của bọn phát xít xâm lược, giải phóng làng Cu-rô-vô và tiến tới khu vực tập kết đã định, nhưng các đơn vị của tập đoàn quân 29 đã không tới... Một bộ nhận lực lượng địch đã thoát được về phía sông Vôn-ga.

        Giữa lúc đó, cuộc phản công của bộ đội Liên Xô được mở rộng. Các trận đánh tiếp diễn không ngừng. Nửa đêm rạng ngày 1 tháng 1 năm 1942, trung đoàn bộ binh 916 hiệp đồng cùng trung đoàn bộ binh của thiếu tá X. Gan-đin đã quét sạch hoàn toàn quân đich khỏi Xta-rít-sa².

        Sáng ngàv 2 tháng 1, cục chính tri tập đoàn quân 31 đã cho in lời kêu gọi trong truyền đơn và báo quân đội: " Ngày 1 tháng 1, sau một trận chiến đấu căng thẳng và ác liệt, các đơn vi của đồng chí Ta-ra-xốp (thuộc sư đoàn bộ binh 247 - chú thích của tác giâ) đã chiếm lĩnh thành phố cổ Xta-rít-sa của nước Nga... Vinh quang thay các chiến sĩ, các cán bộ chỉ huy và cán bộ chính tri đã chiến đấu vì danh dự, vì tự do và độc lập của Tổ quốc vĩ đại. Hãy tiến về phía tây giành những thắng lợi mới!”³. Tiếp đó, các đơn vị của sư đoàn chúng tôi vừa chiến đấu, vừa tiến tới sông Đét-gia, một chi nhánh của sông Vôn-ga, và tại đây trong một cuộc xung phong mang tên " Núi bẵng” ở gần làng Rô-giơ-đe-xtơ-vô, tôi đã bị thương nặng vì sức ép.

------------------
        1. Tạp chí Lịch sử quân sự, 1959, số 7; đồng thời xem Ph. Gan-đéc, Nhật ký quản sự,Nhà xuất bản Mát-xcơ-va, 1971, t. 3, q. 1, tr. 38.

        2.   Báo Sự thật 1 tháng 1 năm 1942.

        3.   Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 386, phiểu 8599, hồ sơ 93. tờ 5-7.

        Cuộc tiến công thứ nhất này vẫn đề lại trong ký ức tôi những cảnh tượng chiến trường mùa đông, hình ảnh những đoàn chiến sĩ lao lên xung phong quyết tâm giành chiến thắng. Vì thành tích chỉ huy trung đoàn trong chiến đấu, vì biết tổ chức tốt việc hiệp đồng giữa bộ binh, pháo binh và xe tăng, tôi đã được tặng thưởng huân chương Cờ đỏ. Sau khi sức khỏe hồi phục, tôi được nhận chức chỉ huy lữ đoàn bộ binh 256. Tháng 6 năm 1942, lữ đoàn chúng tôi được điều từ vùng I-a-xnai-a Pô-li-a-na (trang trại của L.N. Tôn-xtôi) đến miền bắc Cáp-ca-dơ.

        Những trận phòng ngự kéo dài lại tái diễn ở vùng Man-gô-bếch và En-khô-to-vô. Ớ đoạn này nhờ uy thế về binh lực, bọn địch phần nào đã đạt được một số kết quả có tính chất chiến thuật, nhưng chúng không thể lọt được vào thung lũng An-khan Chu-rơ-tơ qua đội hình chiến đấu của lữ đoàn bộ binh 256 và qua cửa En Khô-tỏ-vô do lữ đoàn bộ binh hải quân 84 bảo vệ. Bọn địch cũng bi chặn đứng ở vùng Oóc-đô-giô-ni-kít-de.

        Lúc đó tình hình ở hướng nam rất thuận lợi. Ở Vôn-ga, vùng Xta-lin-grát, tập đoàn quân Đức 6 của tướng Pau-li-út bị bao vây. Bộ chỉ huy của bọn Hít-le đã phải ném vào đây nhiều sư đoàn mới hòng cứu tập đoàn quân này nhưng vô ích, vì thế lực lượng chúng ở các đoạn khác của mặt trận đông lại bị yếu đi. Ở bắc Cáp-ca-dơ, bộ đội Liên Xô cũng chuyển sang tiến công. Lần này, tôi được chỉ huy lữ đoàn thủy quân lục chiến 84.

        Bốn tháng liền, chúng tôi tiến đánh ở các vùng núi bắc Cap-ca-dơ và Cu-ban... Tôi còn nhớ rõ những trận tiến công giải phóng Ac-dôn, En-khô-tô-vô, Dơ-mi-ép-xcai-a, Pia-khơ-Iốt-xnai-a, Ghê-oóc-ghi-ép-xcai-a, Mi-ne-ran-nưi-e Vôi-dư, Nê-vin-nô-mứt-xcai-a, Crô-pốt-ki-nô, Cô-nê-nốp- xcai-a. Tại nhà ga Cra-xnô-ác-mây-xcai-a, tôi được giao trách nhiệm chỉ huy lữ đoàn bộ binh 19, lữ đoàn đã tham gia giải phóng các ga Xla- vi-an-xcai-a và A-na-xta-xi-ép-xcai-a. Tháng 4, trên sông Cuốc-ca -  nhánh sông Cu-ban, tôi được giao quyền chỉ huy lữ đoàn thủy quân lục chiến 34.

        Đúng, trong các trận đánh, tôi đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm. Và tôi hy vọng rằng, những kinh nghiệm đó sẽ giúp ích tôi trong việc chỉ huy một sư đoàn. Năm qua, tôi đã chỉ huy nhiều lữ đoàn. Nhưng nếu kể cả tồn thất, thì loại lữ đoàn đó mới chỉ tương đương một trung đoàn bộ binh bình thường. Nghĩa là trong cuộc tiến công mùa đông này, thực chất là tôi mới chỉ tích lũy được kinh nghiệm chỉ huy trung đoàn. Còn chỉ huy một sư đoàn thì sao ?

        Tôi nghĩ: "Rõ ràng phải học tập kinh nghiệm của những người khác”. Và tôi bỗng nhớ đến gương chỉ huy sư đoàn 247 của trung tá Xéc-gây Páp-lô-vích Ta-ra-xốp¹.

        Trước khi sư đoàn thực hiện một nhiệm vụ chiến đấu, đồng chí thường đến sở chỉ huy của một trung đoàn nào đó, hoặc tập hợp chúng tôi tại một sở chỉ huy nhất định, lấy bản đồ của từng người ra, rồi nhanh chóng vạch trên bản đồ dải tiến công của sư đoàn và nhiệm vụ của từng trung đoàn. Sau đó, mọi người ra thực địa tìm một chỗ kín đáo và xác định vị trí, phương hướng. Rồi ngay tại chỗ, từng trung đoàn trưởng thuyết trình nhiệm vụ và quyết tâm chiến đấu của trung đoàn mình. Sau đó sư đoàn trưởng bổ sung và làm rõ từng vấn đề cụ thể, chỉ thị việc hiệp đồng tác chiến với các đơn vị pháo binh và xe tăng. Người sư đoàn trưởng cương nghị và kiên quyết này đã lãnh đạo sư đoàn trong chiến đấu một cách vững vàng. Đồng chí yêu cầu các tuyến tiểu đoàn bộ binh khi xung phong phải bám thật sát các loạt đạn pháo. Xe tăng và bộ binh phải đồng thời chuyển lên xung phong khi pháo chuyển làn.

        Nhân đây, tôi cũng nhớ lại thời kỳ tiến công mùa đông, khi tôi xuống bám sát đội hình chiến đẩu của các tiểu đoàn thuộc lữ đoàn thủy quân lục chiến 84 với các đồng chí tiểu đoàn trưởng, đặc biệt là với thiếu tá N.I. A-ni-xi-mốp và đại úy Ghê-oóc-ghi-gun. Họ thường đón tôi bằng câu: "Đồng chí đại tá đến, có nghĩa là lại sắp có tiến công”. Đó là thời kỳ chúng tôi giải phóng hàng loạt điểm dân cư: Ac-đôn, En-khô-tô-vô, Pra-khơ-lát-nưi, Mi-ne-ran-nưi-e Vôi-dư, Nê-vin-nô-mứt- xcai-a, Crô-pốt-ki-nô. Các tiểu đoàn đã tiêu diệt địch trong những cuộc tiến công như vũ bão; tại các nhà ga, các tiểu đoàn đã chiếm được những đoàn tàu chở đầy vũ khí, đạn dược, nhiên liệu, thực phẩm, là những thứ chuẩn bị cung cấp cho bọn phát xít xâm lược.

        Khi ở các tiểu đoàn, tôi luôn luôn đi sâu tìm hiểu tâm tư của cán bộ và chiến sĩ ở thời điểm xung phong tiến công, nghiên cứu những nhân tố bảo đảm tiến công thắng lợi, cải tiến các phương pháp chỉ huy.

--------------------
        1. Trong báo cáo nhân kỷ niệm lăn thứ 35 ngày giải phóng Ca-li-nin và các vùng phụ cận, Nguyên soái Liên Xô l.X. Cô-nhi-ép đẫ liệt sư đoàn này và người chỉ huy của nó vào danh sách những đơn vị có thành tích đặc biệt xuất sắc. Báo Sự   thát Ca-li-nin.9-12-1966.

        Kết quả chiến đấu phụ thuộc trước hết vào tác phong chỉ huy dứt khoát của người sư đoàn trưởng. Song, những cán bộ khác trong bộ tư lệnh sư đoàn và các trung đoàn trưởng cũng đóng vai trò không nhỏ. Tất cả những người này đều giải quyết nhiệm vụ chiến đấu. Do đó, cần thiết lập một sự cộng tác chạt chẽ, thân ái đối với các đồng chí cấp dưới, nhất là khi người sư đoàn trưởng mới có 30 tuổi và trẻ hơn đồng chí sư đoàn phó cũng như các trung đoàn trưởng.

        Đây, trung tá A-lếch-xan-đrơ Xê-mê-nô-vích Cô-skin, người sẽ là chính ủy kiêm chủ nhiệm chính tri của sư đoàn. Đó là một chính ủy năng nổ. Trước đây đồng chí từng làm công tác thanh niên và công tác đảng ở thị trấn Sa-rít-sư-nô (nay là thi trấn Lê-ni-nô Đa-snôi-e thuộc khu Cra-snô-gơ-vác-đây-xki của thành phố Mát-xcơ-va). Đồng chí là người đầu tiên tổ chức chi đoàn Côm-xô-môn, sau đó làm việc ở thành đoàn Côm-xô-môn Mát-xcơ-va. Đồng chí là một trong những bí thư ban chấp hành thanh niên Côm-xô-môn tỉnh đoàn Mát-xcơ-va được bầu làm đại biểu của tất cả các đại hội Đoàn, đã từng gặp và được Vla-đi-mia I-lích Lê-nin tiếp chuyện. Đồng chí đã tốt nghiệp trường Đại học Cộng sản I-a Xvéc-lốp. Trước chiến tranh, đồng chí là trưởng phòng chính trị của một nông trường quốc doanh ở Xta-vrơ-pôn-si-nô. Đồng chí có vốn sống phong phú, có nghệ thuật giáo dục, biết nhạy cảm với những thắc mắc và nguyện vọng của cấp dưới. Đồng chí luôn luôn cởi mở với mọi người và rất có uy tín trong cán bộ, chiến sĩ.

        Khi tôi đến lữ đoàn thủy quân lục chiến 34, ngay sau buổi gặp gỡ đầu tiên, tôi và đồng chí Cô-skin đã tâm sự cởi mở. A-lếch-xan-đrơ Xê-mê-nô-vích Cô-skin kể với tôi về cuộc đời mình một cách tỉ mỉ. Tôi lắng nghe, bụng khâm phục, nghĩ: "Thì ra đồng chí ấy thuộc lớp người tham gia cách mạng từ sớm ”. Nhìn đồng chí, tôi chợt nghĩ tới thế hệ đàn anh ở thành phố nhỏ Át-các-xcơ thân yêu của tôi bên bờ sông Vôn-ga : đó là A-lếch-xây I-a-gu-bốp, hai anh em Pi-ốt và Ni-cô-lai ô-lê-nin, những người đeo băng đỏ trên tay khác. Theo chúng tôi -  những trẻ em con nhà công nhân đường sắt - thì họ là anh hùng, là hiện thân của cách mạng. Đến lượt tôi, tôi cũng kể cho đồng chí ấy nghe về mình. Tôi đã là đội viên thiếu niên, rồi phụ trách một đội thiếu niên, là bí thư chi đoàn của trường phổ thông, sau đó làm việc ở phòng tuyên huấn của ban chấp hành Côm-xô-môn huyện, và đến năm 1928 thì tự nguyện vào bộ đội theo sự giới thiệu của đoàn Côm-xô- môn. Nghe tôi kể, A-lếch-xan-đrơ Xê-mê-nô-vích Cô-skin thốt lên:

        - Thế ra chúng mình cùng nòi Côm-xô-môn, mà đồng chí lại còn được rèn luyện ở đội thiếu niên nữa!

        Chúng tôi đi dạo rất lâu trong bóng tối đang trùm lên thảo nguyên. Đêm tháng Năm ngắn ngủi trôi đi nhanh chóng. Trời đã sáng hẳn, mà câu chuyện của chúng tôi về tuổi trẻ Côm-xô-môn vẫn không dứt. Vừng đông nhô lên phía chân trời khi chung tôi trở về sở chỉ huy. Trung úy Vla-đi-mia Pô-nô-ma-ren-cô, trợ lý của tôi, nói rằng: qua câu chuyện của các đồng chí trực ban và vệ binh, mọi người ở sở chỉ huy đều biết chuyện sư trưởng cùng chính ủy đi dạo suốt đêm trên thảo nguyên và cùng cười rất to.

        Đồng chí ấy nói thêm :

        - Tất cả chúng tôi đều yêu mến A-lếch-xan-đrơ Xê-mê-nô-vích Cô-skin. Chính ủy là một người rất tốt.

        Từ đêm đó, giữa chúng tôi bắt đầu một tình bạn keo sơn. Tôi ngày càng gắn bó với người chính ủy của mình. A-lếch-xan-đrơ Xê-mê-nô- vích Cô-skin cũng đáp lại tôi bằng một tình cảm chân thành như vậy.

        Tham mưu trương lữ đoàn, trung tá Mi-kha-in I-va-nô-vích Xa- phô-nốp thì tôi đã biết từ trước. Đó là một sĩ quan có nhiều kinh nghiệm chiến đấu. Trong các trận đánh giải phóng bắc Cáp-ca-dơ và Cu-ban, đồng chí đã chỉ huy ban tham mưu lữ đoàn bộ binh 157 rất linh hoạt. Còn hiện nay, ở sư đoàn chúng tôi, đồng chí đã tỏ rõ năng lực tổ chức tốt trong việc chuẩn bị và tiến hành diễn tập. Ở các buổi diễn tập, tôi đã có dịp khẳng định rằng, tham mưu trưởng và tất cả các cán bộ tham mưu đều nắm được tính chất của cuộc chiến đấu hiện đại, biết soạn thảo các văn kiện chiến đấu một cách kịp thời và rành mạch.

        Về các cán bộ khác, tôi có thể nhận xét ra sao đây? Chủ nhiệm pháo binh, thiếu tá X.G. Vê-rô-bi-an làm việc còn luộm thuộm, cần phải giúp đồng chí ấy tìm được vị trí của mình trong hệ thống chỉ huy chung của sư đoàn. Thiếu tá Phê-đô I-xa-e-vích Mi-sun, người Môn-đa-vi, chỉ huy một tiểu đoàn bộ binh, đã cùng cộng tác với tôi một thời gian (đồng chí ấy đã từng làm tham mưu trưởng lữ đoàn thủy quân lục chiến). Tôi cho rằng Mi-sun hoàn toàn có khả năng chỉ huy một trung đoàn. Trung tá A-lếch-xan-đrơ Prô-cô-phi-e-vich E-pa-ne-snhi- cốp đã từng là lữ đoàn phó lữ đoàn bộ binh 157, đã chiến đấu từ vùng núi Cáp-ca-dơ đến bán đảo Ta-man. Đó là một người có học thức, kiên nghị, đối với cấp dưới là một cán bộ nghiêm khắc, điềm đạm, mực thước. Đồng chí cũng hoàn toàn có khả năng chỉ huy một trung đoàn. Trung tá Ni-cô-lai Páp-ìô-vích Muốc-din, con người như một tấm gương, chỉ cần nhìn vào là thấy rõ mọi sự. Giữ chức lữ đoàn phó nhiều tháng nay, người cán bộ dày dạn và hăng hái này có đủ những phẩm chất cần thiết của một trung đoàn trưởng bộ binh.

        Trong thời gian chỉ huy lữ đoàn thủy quân lục chiến 34, tôi đã tìm hiểu khá kỹ tất cả các đồng chí tiểu đoàn trưởng và đại đội trưởng. Tất cả các đồng chí đều là những cán bộ dày dạn và có nhiều kinh nghiệm chiến đấu, chỉ huy các phân đội của mình một cách vững vàng, trong chiến đấu thực sư cũng như trên thao trường.

        Tôi tiếp tục suy nghĩ: " Những cán bộ chỉ huy chủ chốt của lữ đoàn đã được thử thách trong chiến đấu, có kinh nghiệm chỉ huy bộ đội và phân đội. Ban tham mưu làm việc rất ăn ý. Đó cũng sẽ là bộ khung chỉ huy một sư đoàn”.

        Sư đoàn bộ binh 301 được thành lập trên cơ sơ của hai lữ đoàn bộ binh 34 và 157, đã được thử thách qua những trận phòng ngự và tiến công ở bắc Cáp-ca-dơ và Cu-ban. Binh đoàn này cỏ 12 nghìn chiến sĩ và cán bộ, gồm những chiến sĩ hải quân, kỵ binh đã từng nổi tiếng ở các trận Mô-dơ-đốc và Oóc-đô-giô-ni-kít-de, và lực lượng Ca-dắc vùng Cu-ban mới bổ sung. Cơ sở tổ chức chiến đấu của sư đoàn gồm có các trung đoàn bộ binh 1050, 1052, 1054, trung đoàn pháo binh 823, tiểu đoàn pháo chống tăng độc lập 337.

        Trong quá trình thành lập, với thời gian khoảng 2 tháng, chúng tôi lần lượt điều các trung đoàn từ vị trí chiếm lĩnh về phía sau đề tiến hành diễn tập trung đoàn, đột phá công sự phòng ngự kiên cố và đổ bộ đường biển. Bộ đội chúng tôi chuẩn bị tiến công " Bàn đạp Ta-man ” của bọn Hít-le và vượt eo biển Các-chen-xki bằng sức mạnh. Tuy nhiên, sư đoàn chúng tôi lại không được thực hiện những nhiệm vụ ấy. Đêm 19 rạng 20 tháng 8, tôi được lệnh cấp tốc bàn giao đoạn chiến đấu của sư đoàn, chuyển bộ đội và binh khí kỹ thuật lên các đoàn tàu ở ga Xla-vi-an-xcai-a và A-na-ta-xi-ép-xcai-a. Thế rồi đoàn tàu chuyển bánh và lao nhanh về phương bắc.

        Mùa hè năm 1943, quân đội Liên Xô liên tiếp giành thắng lợi khiến toàn thế giới phải kinh ngạc. Những thắng lợi đó đem lại niềm hân hoan cho toàn thể bè bạn của nhân dân Liên Xô, và làm cho phía địch phải kinh hoàng. Sau khi những cụm chiến lược lớn của bọn xâm lược bị đánh tan ở Xta-lin-grát và ngoại Cáp-ca-dơ, quân đội Liên Xô đã giáng cho bọn Hít-le một đòn nặng nề mới ở trận Cuốcxcơ. Giữ vững quyền chủ động chiến lược, quân đội Liên Xô đang đẩy bọn phát xít Đức tới một thảm họa không thề tránh khỏi. Thời kỳ này, Hồng quân đã làm chủ trận địa và buộc kẻ thù luôn luôn bị động về phương thức chiến đấu. Phát huy chiến quả, Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao hạ quyết tâm chuyển bộ đội Liên Xô sang tổng phản công trên một chính diện lớn nhằm đập tan các cụm tập đoàn quân "Trung tâm” và "Nam” của địch, giải phóng vùng tả ngạn U-cra-in và tiến tới sông Đơ-nhi-ép¹.

        Phương diện quân Nam được đóng một vai trò quan trọng trong việc giải quyết những nhiệm vụ này. Chuyện đó đã được X. X. Bi-ri-u- đốp, cựu tham mưu trưởng phương diện quân Nam, nhắc tới trong hồi ký. Giữa tháng 8, Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao phê chuẩn kế hoạch của chiến dịch tiến công do Bộ tư lệnh phương diện quân Nam xây dựng. Mục đích của chiến dịch này là hiệp đồng với bộ đội của phương diện quân Tây Nam đề đập tan cụm quân địch ở Đôn-bát và giải phóng vùng này¹.

        Như vậy là sắp tới ở Đôn-bát sẽ diễn ra những sư kiện quan trọng. Những đoàn tàu lao về phương bắc nhanh chóng đưa sư đoàn bộ binh 301 tới gần khu vực sắp xảy ra chiến sự.

        Đôn-bát là một vùng mỏ... Mỗi khi nghĩ đến, trong ký ức tôi như sống lại những ngày lao động khẩn trương trước chiến tranh, được miêu tả trong một bài hát rất phổ biến, bắt đầu bằng câu :


        Bây giờ thì những quả đồi chẳng còn được ngủ yên nữa. Trong các kế hoạch xâm lược của bọn phát xít, vùng Đôn-bát của Liên Xô chiếm một vị trí quan trọng - các tài liệu của Đế chế thứ ba gọi nó là miền "Ruya phương Đông”. Đôn-bát là một vùng có ý nghĩa chiến lược, có nguồn nhân lực dồi dào và nhiều tài nguyên thiên nhiên phong phú. Vì thế, sau khi chiếm được vùng nàv, bọn Hít-le cố gắng giữ chặt. Tướng Man-xten, cựu chỉ huy tập đoàn quân "Nam” của phát xít Đức, nhận xét rằng, Đôn-bát đóng một vai trò quan trọng trong các kế hoạch hành quân của Hít-le. "Không được rút lui khỏi - Đôn-bát!”- đó là mệnh lệnh của bọn tư bản độc quyền Đức mà tên tổng tư lệnh quân đội Đức là kẻ phát ngôn².

        Thực hiện yêu cầu giữ vững Đôn-bát bằng bất kỳ giá nào, Bộ Tổng tư lệnh tối cao của Đức đã chuẩn bị trước bên hữu ngạn sông Mi-út một tuyến phòng ngự mạnh mang cái tên "Mặt trận - Mi-út”. Hệ thống phòng ngự này gồm ba dải: dải thứ nhất là chính, có tung thâm hơn 10 ki-lô-mét chạy dọc theo sông Mi-út, dải thứ hai dọc theo sông Gưn- ca, dải thứ ba theo sông Can-mi-út và hơi dịch về phía bắc. Giữa các dải có đặt nhiều trận địa cắt ngang và trận địa trung gian. Khắp các dải phòng ngự đều có hào chiến đấu hoàn chỉnh, các hào giao thông, các hàng rào thép gai, các bãi mìn, các lô cốt và các ụ pháo. Đối địch với phương diện quân Nam là tập đoàn quân số 6 của Đức mới được thành lập lại trên cơ sở 3 quân đoàn bộ binh số 4, 17 và 28. Tập đoàn quân xe tăng 1 cũng nằm trong biên chế cụm Đôn-bát.

        Bộ đội phương diện quân Nam chuẩn bị dùng lực lượng của các tập đoàn quân xung kích 5, tập đoàn quân cận vệ 2 và tập đoàn quân 28 để đột phá hàng phòng ngư của địch ở đoạn Đơ-ni-tô-ri-ép-ca và I-a-xi-nốp-xcai-a. Tập đoàn quân xung kích 5, do trung tướng V.Đ. Svê- ta-ép chỉ huy, tập trung nỗ lực chủ yếu ở sườn trái vào hướng Ca-li- nốp-ca, Ác-tem-mốp-ca. Nhiệm vụ của nó là đột phá hàng phòng ngự của địch với chính diện 13,5 ki-lô-mét về phía bắc Quy-bư-se-vô, và sau khi tiêu diệt bọn địch chốt ở đấy, tập đoàn quân này phải tiến đến tuyến Xtê-pa-nốp-ca, Am-vê-rô-xi-ép-ca, Cu-tê-ni-cô-vô, sau đó phát triển tiến công đánh vu hồi thành phố Xta-li-nô (Đô-nét) từ phía nam rồi tiếp tục tiến về phía bộ đội của phương diện quân Tây Nam.

        Tập đoàn quân cận vệ 2 (do trung tướng G.Ph. I)a-kha-rốp chỉ huy) phải đột phà hàng phòng ngự của đích với chính diện rộng 9 ki-lô-mét ở phía nam Qny-bư-se-vô rồi tiếp tục phát triển đòn đột kích về hướng tây, tiến tới tuyến sông Can-mi-út ở vùng Ca-ra-cúp-xtơ-rôi-a, nhằm tạo nên thế thọc sườn đối với cụm tập đoàn quân địch ở trung tâm Đôn-bát.

--------------------
        1. X. X. Bi-ri-u-dổp, Khi những khẩu pháo gầm lên, Nhà xuất bản Mát-xcơ-va, 1962, tr. 168.

        2. Đ.M. Phrô-ếch-tô-sơ, Xâm lược và thảm họa, Mát-xcơ-va, 1972, tr. 547.

        Tập đoàn quân 28 (do trung tướng V.Ph. Ghê-ra-xi-men-cô chỉ huy) sau khi chọc thủng hàng phòng ngự của địch trên một đoạn hẹp ở phía bắc I-a-xi-nốp-xcai-a, có nhiệm vụ tiến đánh A-na-xta-xi-ép-ca, Phê-đô-rốp-ca, sau đó hiệp đồng với tập đoàn quân 44, với các binh đoàn ky binh và các binh đoàn cơ giới hóa khép chặt vòng vây và tiêu diệt các đạo quân Đức ở Ta-gan-rốc.

        Cánh phải của tập đoàn quân 51 và cánh trái của tập đoàn quân 44 có nhiệm vụ kiềm chế bọn đích ở mặt trận đối diện. Đề phát huy chiến quả ở tung thâm, ta đã lập một cụm hỗn hợp kỵ binh - bộ binh, cơ giới gồm quân đoàn cơ giới hóa 4 và quân đoàn kỵ binh cận vệ Cu-ban 4¹.

        Cuộc tiến công ở phía nam bắt đầu bằng đòn đột kích của phương diện quân Tây Nam ngày 16 tháng 8. Đến ngày 18 thì bộ đội phương diện quân Nam cung chuyến sang tiến công. Trận đánh giải phóng Đôn-bat bắt đầu.

        Ở dải của tập đoàn quân xung kích 5, cuộc tiến công đạt kết quả lớn. Tuvến phòng ngư của địch ở chính diện Đơ-rni-tơ-ri-ép-ca -  Quy-bư-se-vô bị chọc thủng và các quân đoàn bộ binh thọc vào tung thâm đến 10 ki-lô-mét. Các tiểu đoàn bộ binh cận vệ 50 và 54 thuộc quân đoàn bô binh cận vệ 3 cũng tiến công đặc biệt thắng lợi ở hướng Ca-li-nốp-ca, Ác-tem-mốp-ca, Bôn-sôi-e, Me-scô-vô. Đêm 18 rạng ngàv 19 tháng 8, tư lệnh phương diện quân Ph.I. Tôn-bu-khin hạ lệnh điều quân đoàn cận vệ cơ giới hóa 4 vào dải đột phá của tập đoàn quân xung kích 5. Đến ngày 20 tháng 8, trong một trận đánh ác liệt, tập đoàn quân xung kích 5 đã đột phá được dải phòng ngư chính của "Mặt trận - Mi-ut” và bắt đầu tác chiến ở tuyến Xtê-pa-nốp-ca, Xa-ưa--Mô- ghi-la, Ác-tê-mốp-ca. Tập đoàn quân cận vệ 2 xung phong lần đầu không kết quả, nhưng sau nhờ có sư tham chiến của quân đoàn cơ giới hóa 4 nên đã tiến lên được, mặc dù còn chậm.

        "Mặt trận - Mi-út” có nguy cơ bị chọc thủng. Đại tướng Man- xten, tư lệnh cụm tập đoàn quân "Nam”, phải vội vàng ném nhiều sư đoàn từ các đoạn khác của chính diện vào chỗ cửa đột phá của bộ đội Liên Xô. Sư đoàn xe tăng 13 từ Crưm kéo về, sư đoàn xe tăng 9 và lực lượng chiến đấu của sư đoàn bộ binh 258 từ đoạn giữa của chính diện kéo ra, lực lượng chiến đấu của sư đoàn xe tăng 17 từ hướng I-đi-um- Bác-ven-cốp-xki kéo tới². Ngày 20 tháng 8, địch đã phải ném lực lượng dự bị vào chiến đấu, đặc biệt là đột kích mạnh vào sư đoàn bộ binh cận vệ 96 lúc đó đã chiếm được Ca-li-nốp-ca và đang tiến công Xa-ua - Mô-ghi-la.

        Sau chiến tranh, mỗi khi gặp những người thợ mỏ vùng Đôn-bát, tôi thường được nghe đại tá Anh hùng Liên Xô An-đrây Mẳc-xi-mô- vích Vô-lô-nin, nay đã chuyền ngành, kể về những cuộc chiến đấu gay go hồi bấy giờ. Hồi đó An-đrây Mắc-xi-mô-vích là trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 295 thuộc sư đoàn bộ binh cận vệ 96. Đồng chí cho biết là những cuộc phản xung phong diễn ra hàng ngày, liên tiếp. Trong tình hình rất căng thẳng, đôi khi khó có thể phân biệt đâu là quân ta, đâu là quân địch. Nhưng bộ đội của trung đoàn bộ binh 295 đã phòng ngự ngoan cường, đánh bại các đòn đột kích của các đơn vi 111 và 150 của sư đoàn bộ binh địch.

        Sáng 22 tháng 8, từ hai hướng, địch phản đột kích mãnh liệt vào những quân đoàn bộ binh thuộc tập đoàn quân xung kích 5 đang chốt ở tung thâm của chúng. Bộ tư lệnh Đức cố gắng tiêu diệt những cụm quân ta đã lọt cửa đột phá và cố gắng lập hệ thống phòng ngự ở vùng Ca-li-nốp-ca. Và những lực lượng phản xung phong của Đức đã hình thành được một nửa vòng vây quanh tập đoàn quân xung kích 5.

        Bộ tư lệnh tập đoàn quân và phương diện quân ta đã áp dụng mọi biện pháp đề chặn đứng những đòn phản đột kích của địch. Để đối phó với sự cơ động, lực lượng dự bị của tướng Man-xten, Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao Liên Xô cũng cơ động lực lượng ta bằng cách rút nhiều sư đoàn chiến đấu từ các đoạn khác của chính diện về. Trong số đó có sư đoàn bộ binh 301 của chúng tôi. Ngày 29 tháng 8, các đơn vị của sư đoàn đã xuống tàu tại các ga Péc-vô-dô-van-ca và Đôn-gian-xcaba.

        Chúng tôi đến thảo nguyên và vùng đồi Đô-nét giữa một mùa hè nóng nực và bụi bậm. Ban ngày oi bức, không một ngọn gió. Không khí khô rang. Mặt trời như một quả cầu lửa từ từ lan trên vùng bình nguyên nhấp nhô của Đôn-bát. Chỉ khi đêm về mới dễ chịu đôi chút. Trên những con đường dã chiến và cả trên những chỗ chẳng có đương sá gì, các trung đoàn, ngập trong đám mây bụi dày đặc, đang hành quân ra mặt trận, về hướng Xa-ua- Mô-ghi-la, nơi tình hình lúc đó rất căng thẳng. Chúng tôi vượt qua những đỉnh đèo đầy đá ở Đi-a-cô-vô và điểm dân cư Quy-bư-se-vô trên sông Mi-út đã hiện ra trước mặt. Không khí tràn ngập mùi khét, mùi khói và mùi thuốc đạn. Hàng đàn ruồi nhặng như những đám mây đen bay lơ lửng trên vùng đất bị bom đạn cày xới, trên những đống đố nát của thị trấn bị phá hủy ở gần mặt trận.

-----------------
        1. I.X. Cô-nhi-ép, Ghi chép của tư lênh phương diện quân, Nhà xuất bản Mát xccr-va, 1972, tr. 147.

        2. X.X. Bi-ri-u-dốp, Khi những khẩu pháo gầm lên, tr. 169.

        Đêm rạng ngày 1 tháng 9, sau khi kết thúc cuộc hành quân 100 ki-lô-mét trong hai ngày đêm, sư đoàn đã tập kết ở vùng Bôn-sôi-e Me-scô-vô, Bla-gô-đa-xnôi-e (Am-vrô-xi-ép-ca) ở điểm cao 170,9. Ngay từ sáng 31 tháng 8, sĩ quan liên lạc đã truyền đạt mệnh lệnh. Nhờ đó, tôi biết rằng quân đoàn bộ binh 9 do Anh hùng Liên Xô, thiếu tướng I-van Páp-lô-vích Rô-xỊưi chỉ huy, đã chuyển vào biên chế tập đoàn quân xung kích 5. Tôi cũng biết thêm rằng, các sư đoàn bộ binh 230 và 320 từ các mặt trận khác đến đây trước, và sư đoàn bộ binh 99 của tập đoàn quân xung kích 5 được biên chế vào quân đoàn này và đã triển khai xong đội hình chiến đấu ở thê đội 1. Sư đoàn bộ binh 301 tập kết ở thê đội 2 của quân đoàn, có nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu khi có lệnh tiến công và tiến đến tuyến A-lếch-xô-e-vo -  Oóc-lốp-ca, Xéc-đi-tôi-e, đế ngăn chặn những cuộc phản xung phong của địch vào sườn quân đoàn. Theo mệnh lệnh đó, sư đoàn cũng được tăng cường phối thuộc các lực lượng : lữ đoàn xe tăng 140 và trung đoàn súng cối 485 phải có mặt tại địa điểm tập kết của sư đoàn vào ngày 31 tháng 8.

        Một trăm bốn mươi... Một trăm bốn mươi... Phiên hiệu của lữ đoàn xe tăng này nghe quen quá và tôi bỗng nhớ tới những trận đánh ở bắc Cáp-ca-dơ hồi đầu tháng 1, khi tôi cùng lữ đoàn trưởng lữ đoàn này hiệp đồng tác chiến giải phóng các nhà ga Ác-dôn Pra-khơ-lát-nai-a, Ghê-oóc-ghi-ép-xcai-a. Có phải là chính lữ đoàn 140 này không ?

        Nỗi thắc mắc của tôi được giải đáp khi tôi đứng ở thung lũng gần Bla-gơ-đa-xnôi-e, thấy một người vai rộng, tầm vóc trung bình, tiến đến gần trình diện. Đó là đại tá Ni-cô-lai Tơ-rô-phi-mô-vích Pê- tren-cô, lữ đoàn trưởng lữ đoàn xe tăng 140. Cả hai chúng tôi đều rất vui mừng được gặp lại nhau. Sau đó, trung tá N.l. Bu-lắc chỉ huy trung đoàn súng cối 485 thuộc lữ đoàn súng cối độc lập 19 cũng đến trình diện. Tôi hỏi lữ đoàn trưởng xe tăng:

        - Đồng chí Pê-tren-cô, đồng chí chiến đấu ở đây từ bao giờ?

        Pê-tren-cô mỉm cười trả lời:

        - Gần như ngay từ đầu chiến dịch. Cũng như đồng chí thôi, chúng tôi vừa hành quân vừa chiến đấu.

        Pê-tren-cô báo cáo: Ngày 18 tháng 8, tập đoàn quân xung kích 5 đã đột phá được dải phòng ngư đầu tiên của địch trên sông Mi-út và phát triền tiến công sang phía tây điểm dân cư Quy-bư-se-vô. Quân đoàn cận vệ cơ giới hóa 4 được tung vào đột phá. Bộ tư lệnh Đức vội vã ném lực lượng dự bi vào chỗ đó. Bọn địch đã đẩy lùi được một số đơn vi đi đầu của chúng ta, chiếm lại Xê-mê-nốp-xcai-a, A-lếch-xê-ép-ca, lấp cửa đột phá ở đoạn này và cắt ngang quân đoàn cơ giới hóa 4. Đêm 20 rạng ngày 21 tháng 8, lữ đoàn xe tăng 140, sau khi hành quân 60 ki-lô-mét đến vùng Ê-li-da-vê-tin-xcai-a, đã lập tức tham chiến vào lúc 7 giờ. Hiệp đồng với sư đoàn bộ binh 387, lữ đoàn lại giải phóng Xê-mê-nốp-xcai-a và A-lếch-xê-ép-cạ. Phát triển tiến công, lữ đoàn chiếm thị trấn Cri-nít-xnưi.

        Từ chỗ chúng tôi đứng, có thể nhìn bao quát cảnh chiến trường. Phía xa, trên điểm cao Xa-ua - Mô-ghi-la, một đám mây bụi và khói đen ngòm bốc lên như từ miệng núi lửa. Ở đó đang có chiến đấu, các trung đoàn của sư đoàn bộ binh cận vệ 96 thuộc tập đoàn quân xung kích 5 đang đẩy lùi những cuộc phản xung phong của địch.

        Trong khi đi trinh sát thực đĩa, tôi hạ quyết tâm và ra lệnh cho sư đoàn bước vào chiến đấu. Đội hình chiến đấu của sư đoàn được tổ chức thành một thê đội, và dải hoạt động khá rộng (tới 5 ki-lô-mét) và vì sư đoàn gồm toàn những chiến sĩ hăng hái; các trung đoàn bộ binh được tổ chức thành hai thê đội, mỗi thê đội được một tiểu đoàn xe tăng tăng cường. Lực lượng dự bị gồm một tiểu đoàn bộ binh và một đại đội xe tăng của lữ đoàn xe tăng 140. Cụm pháo binh của sư đoàn được thành lập trên cơ sở trung đoàn pháo 823 và trung đoàn súng cối 485. Hỏa lực của cụm pháo binh này được các đại đội pháo và súng cối có biên chế đầy đủ tăng cường thêm, còn hỏa lực ở các tiểu đoàn bộ binh cũng được tăng cường bằng các đại đội súng cối. Tại thực địa, chúng tôi cụ thể hóa hướng tiến công và nhiệm vụ chiến đấu của các trung đoàn bộ binh, các tuyến triển khai và kế hoạch tiến của các tiểu đoàn xe tăng và bộ binh đến tuyến xung phong, quy định thời điểm bắn và thời gian bắn của cụm pháo binh sư đoàn.

        Trời đã tối. Chúng tôi xuống các trung đoàn bộ binh vừa tập kết xong. Trung tá M.I. Xa-phô-nốp, tham mưu trưởng sư đoàn, bắt tay vào việc triển khai và thiết bị sở chỉ huy sư đoàn ở các điểm phía đông Bla-gư-đa-xnôi-e.

        Khi tôi từ các trung đoàn trở về sở chỉ huy thì đã quá nửa đêm. Trung tá M.I. Xa-phô-nốp không ngủ, đồng chí báo cáo vắn tắt về việc soạn thảo các văn kiện chiến đấu. Trong đó có đôi chỗ cần sửa. Tôi chỉ cho Xa-phô-nốp thấy sự cần thiết phải soạn thảo mọi văn kiện tham mưu một cách rành mạch, sau khi nói với đồng chí ấy rằng, ở Học viện Phrun-de, chúng tôi đã được học việc đó trong môn tham mưu dã chiến.

        - Đến bây giờ tay tôi vẫn còn chai vì tập xây dựng bản đồ chiến đấu. Đồng chí có biết là tướng Rô-xlưi, tư lệnh quân đoàn của chúng ta, cùng học một khóa với tôi, tay cũng đầy chai như thế này không ? Chúng ta không nên quên rằng trung tướng V.Đ. Svê-ta-ép, tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5, là một người rất am hiểu sâu sắc công tác tham mưu. Đồng chí ấy đã dạy môn tham mưu dã chiến ở Học viện.

        Xa-phô-nốp thốt lên :

        - Thế thì tuyệt quá, tôi và các cán bộ khác sẽ cố gắng nắm vững hơn nữa cách soạn thảo các văn kiện chiến đấu của Học viên.

        Trước khi đưa quân đoàn bộ binh 9 vào thê đội 1 của tập đoàn quân xung kích 5 thì tình hình ở phương diện quân Nam diễn ra như sau: Ngàv 30 tháng 8, ở cánh trái phương diện quân, tập đoàn quân 44 và quân đoàn kỵ binh cận vệ Cu-ban 4 đã đột kích đánh tan cụm tập đoàn quân địch ở vùng Ta-gan-rốc. Ở các dải thuộc tập đoàn quân xung kích 5 và tập đoàn quân cận vệ 2 có những trận đánh ác liệt tại vùng chiến thuật "Mặt trận-Mi-út" . Khi tiến hành bố trí lại một phần lực lượng, tướng Tôn-bu-khin, tư lệnh phương diện quân Nam, đã quyết định lấy quân đoàn bộ binh 9 Cờ đỏ của chúng tôi đề tăng cường cho bộ đội ở hướng này.

        Sáng ngày 1 tháng 9, các sư đoàn của thê đội 1 thuộc quân đoàn bộ binh 9 bắt đầu xung phong. Từ sở chỉ huy, chúng tôi có thể quan sát rõ toàn bộ chiến trường. Chúng tôi để ý thấy sau đợt bắn của pháo binh, các trung đoàn bộ binh của sư đoàn 230 chuyển sang xung phong không đồng loạt, vì thế họ không thề đột nhập vùng tiền duyên của hàng phòng ngự địch. Tôi dùng điện thoại chỉ ra nhược điểm nàv cho các trung đoàn trưởng. Họ trả lời rằng, họ có thấy quang cảnh chiến trường và thấy thiếu sót đó của những trung đoàn đang xung phong.

        Hồi 13 giờ, có lệnh đưa sư đoàn tôi vào chiến đấu. Tôi phát tín hiệu, và sư đoàn 12 nghìn người như một dòng thác mạnh mẽ chảy theo các sườn đồi và thung lũng, tiến về đoạn bắc Bla-gỡ-đa-xnôi-e. Từ các khối đại đội, từng khối trung đội tỏa ra như những chân rết. Tôi hạ lệnh cho pháo binh phát hỏa. Và thế là các khối trung đội triển khai thành các chuỗi tán binh. Đồng thời các khối đại đội xe tăng xông lên, tung bụi mù, và sau khi triền khai thành tuyến chiến đấu, các đoàn xe tăng nhập vào các chuỗi tán binh đang xung phong của các trung đoàn bộ binh.

        Tiếng "xung phong” gầm lên mãnh liệt! Đó là những thê đội đầu đã đột nhập chiến hào địch. Cuộc chiến đấu bằng hỏa lực và giáp lá cà diễn ra gần một tiếng đồng hồ ở đó. Bọn phát xít không chống cự nổi đợt xung phong của các tiểu đoàn xe tăng và bộ binh Liên Xô. Chúng nao núng và bắt đầu rút lui. Nghe báo cáo của các trung đoàn trưởng và tự mình quan sát diễn biến trận đánh, tôi khẳng đinh rằng hàng phòng ngự của địch ở bắc Bla-gơ-đa-xnôi-e đã bị phá vỡ. Các chuỗi tán binh của các đại đội xe tăng và bộ binh nối tiếp nhau như những đợt sóng lướt trên những cánh đồng nhấp nhô cháy bỏng, dồn ép kẻ thù.

        Đại tá N.T. Pê-tren-cô luôn luôn đi cạnh tôi và chỉ huy lữ đoàn xe tăng.

        Sau khi báo cáo về diễn biến trận đánh cho tướng I.P. Rô-xlưi đang ở trên núi Xi-nhai-a, tôi xin phép đến sát đội hình chiến đấu của các trung đoàn. Đồng chí tư lệnh quân đoàn trả lời:
       
        - Tôi đã thấy trận xung phong của sư đoàn. Tạm thời tôi chưa chúc mừng thắng lợi, mà mong các đồng chí cứ tiếp tục chiến đấu như vậy. Đồng chí có thề rời ĐQS xuống các đội hình chiến đấu.

        ĐQS nghĩa là đài quan sát. Tên gọi đó dùng đề chỉ nhóm cán bộ do sư đoàn trưởng đứng đầu xuống bám sát đội hình chiến đấu của các trung đoàn để chỉ huy trận đánh. Tên gọi đó còn biển thị một trạng thái quan sát, theo dõi thụ động, nhưng trên thực tế người chỉ huy phải chỉ đạo trận đánh, hạ những quyết tâm mới và đề ra nhiệm vụ. Tôi thường nghe các lữ đoàn trưởng và sư đoàn trưởng gọi đài quan sát là sở chỉ huy tiền phương. Tôi thấy có trách nhiệm phải chỉ thị cho cấp dưới gọi đài quan sát bằng cái tên như vậy : Sở chỉ huy tiền phương. Tên gọi này được nhanh chóng phổ biến ở sư đoàn chúng tôi.

        Thành phần sở chỉ huy tiền phương, ngoài sư đoàn trưởng, thường bao gồm chủ nhiệm pháo binh, một số cán bộ của phòng tác chiến và phòng trinh sát, một số sĩ quan thông tin liên lạc cũng như những người chỉ huy các phương tiện phối thuộc đề tăng cường.

        Sau khi ra lệnh cho trung đoàn súng cối 485 chuyền trận địa bắn và truyền những chỉ lệnh cần thiết cho tham mưu trưởng, lúc 15 giờ tôi cùng với một nhóm cán bộ trèo lên điềm cao Prô-khô-vô Si-xcô-vô 2 ki-lô-mét về phía nam. Từ đây có thể thấy rất rõ địa hình trước mặt. Kia, trung đoàn súng cối 485 đang hành quân bằng ô-tô từ phía sau ra, vừa tiến vừa triền khai đội hình, chiếm lĩnh các trận đĩa bắn.

        Giữa lúc đó, tình hình càng thêm căng thẳng. Trên trời, những chiếc "Gioong ke” bụng ỏng đã xuất hiện. Bộ binh được xe tăng và pháo tự hành chi viện, bò từng hàng đen ngòm trên mặt đất. Tôi bắt liên lạc với các trung đoàn trưởng. Trung tá A. p. Ê-pa-ne-snhi-cốp chỉ huy trung đoàn 1052 báo cáo rằng địch chống cự quyết liệt ở thị trấn Si-xcô-vô, bởi vậy đồng chí đã tung thê đội của trung đoàn vào chiến đấu. Kết thúc báo cáo, đồng chí yêu cầu pháo binh bắn vào thị trấn. Tôi trả lời rằng đã thấy cuộc chiến đấu của trung đoàn, đồng ý với quyết đinh điều thê đội 2 tham chiến, 15 phút nữa toàn bộ trung đoàn súng cối sẽ bắn vào Si-xcô-vô.

-----------------------
        1. x.x. Bi-ri-u-dốp, Sách đã dẫn, tr. 179.

        Trong ống nghe vang lên giọng nói chậm rãi của thiếu tá Ph. I. Mi-sun, chỉ huy trung đoàn 1050 : "Sườn trái của Ê-pa-ne-snhi-cốp rẽ vào thị trấn Si-xcô-vô tạo nên một khoảng trống, thêm vào đó, bọn bộ binh Đức cùng với xe tăng đang xung phong, tôi đang điều thê đội 2 của trung đoàn vào chiến đấu. Yêu cầu pháo binh bắn chi viện ”. Sau khi tán thành sư nhận định tình hình và cách giải quyết của đồng chí ấy, tôi hứa rằng 30 phủt nữa, pháo của sư đoàn sẽ bắn chi viện cho trung đoàn.

        Trung tá N. p. Muốc-đin, chỉ huy trung đoàn bộ binh 1054, báo cáo nhanh gọn và quả quyết : " Chung tôi đang tiến. Bây giờ tôi sẽ điều thê đội 2 tham chiến. Tôi sẽ đè bẹp cạc cuộc phản xung phong của bộ binh và xe tăng địch, tiêu diệt chúng và sẽ tiếp tục tiến”. Tôi thấy rõ trung đoàn đang tiến công có kết quả, nhưng không đồng ý cho điều thê đội 2 tham chiến, bởi vì sườn trái của trung đoàn bị hở, mà đây lại là sườn của sư đoàn. Tôi báo cho Muốc-din biết rằng 15 phút nữa, khi trung đoàn pháo chuyền sang trận địa mới, tôi sẽ ra lệnh bắn chi viện cho trung đoàn.

        Lúc này điểm cao, nơi tôi bố trí sở chỉ huy tiền phương, bị một tốp máy bay ném bom phát xít bẳn phá. Những tiếng nổ mạnh mẽ nối tiếp nhau. Mặt đất rung lên. Hết trận ném bom, chúng tôi bắt đầu chui từ công sự lên và nhìn nhau. Không sao, mọi người đều còn nguyên vẹn, chỉ bị ù tai và lấm bê bết.

        Trận đánh ác liệt kéo dài suốt 3 tiếng đồng hồ ở tuyến này. Bọn địch định dùng một lực lượng bộ binh và xe tăng rất lớn đề phản xung phong 4 lần, nhưng chiến sĩ các tiểu đoàn của đại úy I-van Gô-lô-xnưi và thiếu tá Va-xi-li Tu-sép phối hợp với xe tăng đã chống giữ ngoan cường, gây cho đích những thiệt hại nặng nề. Bọn phát xít buộc phải rút lui, bỏ lại trên chiến trường hàng trăm xác chết và nhiều xe tăng. Trong khi truy kích địch, sư đoàn 301 đã giải phóng Si-xcô-vô củng như thi trấn Rê-ve-ti Cri-vô-chen-cô, khu mỏ "Ô-bu-sếch”, nông trường

        Gần chiều, các trung đoàn tiến đến tuyến chạy từ đường sắt qua    các thị trấn Ca-tức, Xéc-đi-tôi-e. Ở đây có một trận đia cắt ngang của bọn Hít-le. Đường sắt và các vùng dân cư bị địch chiếm và đã được chuẩn bị phòng ngự từ trước. Cần xác đỉnh rõ nhiệm vụ chiến đấu cho các trung đoàn. Và tôi đã hạ lệnh: trung đoàn bộ binh 1052 tập trung nỗ lực chủ yếu vào hướng Ca-tức, trung đoàn 1050 đánh vào hướng thị trấn A-lếch-xê-e-vô Oóc-lốp-ca, trung đoàn 1054 đánh về hướng nhà ga và thị trấn Xéc-đi-tôi-e. Cần phải có thời gian đề tổ chức lại đội hình chiến đấu, chuyển trận địa bắn của cụm pháo binh sư đoàn và chuẩn bi cho trận xung phong rnới.

        Tôi chọn một điểm cao cách Ca-tức 2 ki-lô-mét về phía nam để làm sở chỉ huy, từ đó có thể thấy rõ tuyến chạy từ đường sắt qua các thi trấn Ca-tức, Xéc-đi-tôi-e. Được cơ quan tham mưu quân đoàn cho phép, sở chỉ huy cơ bản đã chuyển về Si-xcô-vô.

        Về chiều, mây mù dày đặc, thấp là là mặt đất. Trời bắt đầu mưa. Không thể hy vọng gì vào sư chi viện của không quân nữa. Bùn lầy làm cho việc vận động của xe tăng, pháo binh trở nên khó khăn. Nhưng thơi gian không chờ đợi. Cần phải vượt qua tuyến này trước khi trời sập tối. Tôi quyết định xung phong. Đợt xung phong thứ nhất bị bọn Hít-le đẩy lùi, chúng tôi lại chuẩn bị cho đợt tiếp theo. Các cán bộ của phòng tham mưu và phòng chính trị được cử xuống các đơn vi chiến đấu để trực tiếp giúp đỡ trung đoàn. Pháo binh bắt đầu bắn, bộ binh và xe tăng lại lao lên xung phong. Thiếu tá Tu-sép và đại úy Gô- lô-xnôi đích thân tiến trong chuỗi tán binh, dẫn tiểu đoàn của mình xông lên. Và thế là các đại đội bộ binh và xe tăng đã lao vào chiến hào địch và thị trấn Ca-tức. Trời tối dần, nhưng trung đoàn bộ binh 1052 đã hoàn toàn làm chủ được Ca-tức và các lò mỏ số 14, 31. Trung đoàn bộ binh 1050 chiếm được thị trấn A-lếch-xê-e-vô Oóc-lốp-ca, còn trung đoàn bộ binh 1054 chiếm được nhà ga và thi trấn Xéc-đi-tôi-e².

-------------------
        1. Năm 1968 nhân kỷ niệm 25 năm ngày giải phóng Đôn-bát khỏi ách phát xít xâm lược, thanh niên Côm-xô-môn trường số 870 ở Mát-xcơ-va và thành đoàn Côm-xô-môn Đô-nét yêu cầu tôi dẫn đi tham lại nơi sư đoàn bộ binh 301 đã chiến đấu ở Đôn-bát. Tất nhiên là tôi đồng ý. Khi chúng tôi đến điểm cao này thì vẫn còn nhìn thấy nhiều hố bom từ nơi đó. Các em thiếu niên đã thu thập những mảnh vụn ở sở chỉ huy tiền phương về cho các phòng trưng bày của trường.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 484195, hồ sơ 1, từ 1 - 10. 

        Cuộc chiến đấu đã lắng đi. Tôi và trung tá A.I. Cô-skin xuống sở chỉ huy của các trung đoàn. Chúng tôi cùng nhóm cán bộ tham mưu sư đoàn chăm chú nghiên cứu thiết bị công trình phòng ngự của bọn Đức. Các chiến hào được kèn gỗ và hầm thì có mái che 5 — 6 lớp. Các bãi pháo có hầm chứa đạn còn tươi màu đất mới đào. Trong lúc đó, công binh của chúng tôi đã đánh dấu lối đi ở các bãi mìn và gỡ các hàng rào dây thép gai. Khắp nơi ngổn ngang xác lính và sĩ quan Đức, súng ống cong queo, xác xe tăng cháy đen. Trên chiến trường vẫn chưa tan mùi thuốc súng nồng nặc.

        Khi chung tôi vào Ca-tức, những chiếc xe bọn Đức bỏ lại vẫn còn cháy dở. Nhưng ngôi nhà cháy trụi vẫn còn bốc khói. Dân chúng thị trấn mỏ này, trẻ con và người lớn từ các hầm hố chui ra, vui sướng chạy về phía chúng tôi. Chúng tôi hiểu tình cảm của họ, nhưng đề tránh những hy sinh vô ích, chúng tôi đề nghị họ quay về các hầm trú ấn, bởi vì cuộc chiến đấu còn tiếp diễn ngay gần đây.

        Tại sở chỉ huy tiểu đoàn của thiếu tá Tu-sép có mặt cả trung tá Ê-pa-ne-snhi-cốp, trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1052. Con người vai rộng, cao gần hai mét, mũi và má lốm đốm tàn hương này, lúc nào cũng gợi cho tôi nhớ đến một chàng hiệp sĩ kỳ diệu trong một truyện cổ tích trẻ thơ nào đó. Bộ mặt của đồng chí ấy bây giờ trở nên hốc hác, nghiêm nghị. Cuộc chiến đấu ác liệt làm cho cả những con người như đồng chí ấy cũng phải mệt mỏi. Tôi ôm đồng chí ấy và chúc mừng thắng lợi đầu tiên trên đất Đô-nét. tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh số 1 tiến đến, báo cáo.

        - Đồng chí thiếu tá quê ở đâu? - Tôi hỏi.

        - Xa-ra-tốp - Thiếu tá trả lời.

        Chủ nhiệm chính tri sư đoàn vui vẻ nổi:

        - Đồng chí sư đoàn trưởng, thế là đồng chí được gặp bạn đồng hương trên đất Đô-nét đấy nhé!

        Chúng tối im lặng nhìn nhau mỉm cười. Có một cái gì ấm áp trong lòng. Tôi bắt tay thiếu tá Tu-sép, biểu dương đồng chí và chúc đồng chí lập thành tích trong chiến đấu.

        - Từ trên sở chỉ huy của sư đoàn, chúng tôi thấy rất rõ cuộc xung phong anh dũng của đại đội bên sườn phải của các đồng chí. Ai chỉ huy đại đội đó? - Tôi hỏi.

        - Đó là đại đội bộ binh 3. Đại đội trưởng là thượng úy An-đrây Va-xi-li-e-vích Rô-xtốp-sin, đảng viên. Đại đội này đã được gọi là "đại đội của những người gan dạ”. Đây, "Bản tin chiến đấu” đã in xong. Chốc nữa cả trung đoàn sẽ biết về đại đội này, - Thiếu tá I-van Ia-cô- sơ-le-vích Gu-gíp, trung đoàn phó chính trị, trả lời.

        Sau khi ngừng một lúc, đồng chí tiếp tục nói:

        - Kia, đồng chí nhìn xem, thanh niên Côm-xô-rnôn của chúng tôi chiến đấu cũng xuất sắc đấy chứ! - Và đồng chí chỉ về phía 3 chiếc xe tăng đang cháy - Những chiếc xe tăng này bị trung đội hỏa lực thuộc đại đội pháo binh của trung đoàn bắn cháy. Trung đội trưởng là trung úy Pa-ven A-lếch-xê-e-vích Khác-chen-cô, thanh niên Côm-xô- môn vùng Đôn-bát. Đồng chí thấy không ? Ở đằng kia có hàng chục tên phát xít bi bắn gục. Đó là chiến công của xạ thủ đại liên Xa-ga-đát Nuốc-ma-gôm-bê-tốp, đoàn viên thanh niên. Chiếc xe tăng trước mặt chúng là kia là do thượng sĩ Đê-me-chép, đảng viên, bắn cháy bằng súng chống tăng ở khoảng cách 30 mét. Khi tiến công Ca-tức, đảng viên Mô-gô-svi-e-li đa xung phong từ phía sau và tiêu diệt một ổ đại liên địch ở ngã tư đường phố.

        Đó không phải là báo cáo, mà là một câu chuyện hân hoan và cảm động của đồng chí trung đoàn phó chính trị về lòng dũng cảm và chủ nghĩa anh hùng của bộ đội và cán bộ trung đoàn.

        Bọn tù binh được dẫn đến. Trung sĩ I-van Li-u-bi-vưi, phiên dịch, người giải tù binh đến, báo cáo: "Bọn chúng rất ngạc nhiên, không hiểu sao lực lượng của người Nga lại mạnh như vậy. Chúng cho rằng hệ thống phòng ngự của chúng bất khả xâm phạm. Chúng không hiểu được ta. Ở Mô-dơ-đốc và Oóc-đô-giô-ni-kít-de chúng ta có gặp khó khăn, nhưng ngay cả ở những nơi ấy chúng ta cũng đã đánh tan bọn phát xít. Sau đó chúng ta thắng cả ở Cu-ban, cả ở Đôn-bát ”.

        - Bộ đội Cu-ban thế nào? - Tôi hỏi đồng chí trung đoàn trưởng.

        - Những người Cô-dắc vùng Cu-ban rất dũng cảm. Như mọi chiến sĩ của sư đoàn, họ chiến đấu rất dũng mãnh, đúng kiểu quân cận vệ - Trung đoàn trưởng A-lếch-xan-đrơ Prô-cô-phi-e-vích trả lời.

        Sau đó chúng tôi đến sở chỉ huy của thiếu tá Phê-điô I-xa-e-vích Mi-sun. Đồng chí báo cáo một cách ngắn gọn và bình tĩnh về trận đánh vừa qua. Đồng chí vui vẻ kể lại trận chiến đấu anh dũng của đại đội bộ binh 7 do trung úy Va-len-tin I-va-nô-vích ổ-gô-ri-át-kin chỉ huy và của đại đội bộ binh 3 do đại úy A-lếch-xan-đrơ Pê-tơ-rô-vích Ca-địn-ni- cốp chỉ huy. Khi những đại đội này phải cản phá đợt bộ binh Đức phản xung phong ở mỏ "Ô-bu-sếch”, các chiến sĩ đã dũng cảm xông vào đánh giáp lá cà. Chính họ là những người đầu tiên tiến công vào tuyến đường sắt và vào thị trấn A-lếch-xê-e-vô Oóc-lốp-ca. Nhưng nổi bật nhất là trung đội của trung sĩ Pi-ốt Pê-tơ-rô-vích Cô-xtin. Đồng chí là người đầu tiên cùng trung đội xông vào thi trấn A-lếch-xê-e-vô Oóc- lốp-ca và bắn chết 50 tên phát xít.

     
        Tôi lắng nghe đồng chí thiếu tá báo cáo và càng thấy việc đề nghị bổ nhiệm đồng chí làm trung đoàn trưởng cách đây ít lâu là đúng. Trước đây, khi còn là tham mưu trưởng lữ đoàn thủy quân lục chiến 34, đồng chí đã từng làm mọi người ngạc nhiên vì những ý kiến táo bạo và cách giải quyết nhanh chóng những vấn đề quân sự phức tạp. Bây giờ những phẩm chất đó lại càng bộc lộ rõ. Chúng tôi trao đổi ý kiến về tình hình và đi đến kết luận rằng, nguy hiểm chủ yếu trong những trận sắp tới là xe tăng Đức. Cũng ở đây, chúng tôi quyết định chuyển các tiểu đoàn pháo của trung đoàn pháo 833 sang thuộc quyền các trung đoàn bộ binh và tăng cường cho mỗi tiểu đoàn bộ binh một khẩu đội pháo.

        Tại sở chỉ huy của trung đoàn bộ binh 1054 ở thị trấn Xéc-đi- tô-e có đại úy tham mưu trưởng A-lếch-xan-đro Ghê-oóc-ghi-e-vích Su-ru-pốp. Người cán bộ trẻ tuổi này báo cáo tình hình một cách vững vàng và rành mạch. Tôi dùng điện thoại liên lạc với trung tá trung đoàn trưởng Ni-cô-lai Páp-lô-vích Muốc-din cùng với trung úy Pa-ven Mát-vê-e-vích Cô-xtô-ri-cốp, bí thư đảng của tiểu đoàn bộ binh 1, lúc đó đang ở đại đội bộ binh 2 của thượng úy An-tôn I-lích Pri-khô-gi. Đây là đại đội đầu tiên đột nhập ga xe hỏa và thị trấn Xéc-đi-tô-e. Tôi biểu dương thượng úv Pri-khô-gi và toàn thể chiến sĩ của đại đội, rồi trao đổi ý kiến với đồng chí Muốc-din về diễn biến trận đánh. Đồng chí báo cáo rằng mọi người đều phấn khởi sẵn sàng chiến đấu và đồng ý nên đưa các tiểu đoàn pháo về phổi thuộc các trung đoàn bộ binh.

        Sau khi về sở chỉ huy mới của sư đoàn đặt ở gần A-lếch-xê-e-vỏ Oóc-lốp-ca, tôi nghe đại tá tham mưu trưởng Xa-phô-nốp báo cáo. Đồng chí phác họa tình hình qua ban đồ, trên đó có đánh dấu rõ ràng vị trí của các trung đoàn bộ binh trong quá trình chiến đấu và hoạt động của địch. Trong cuộc trao đổi ý kiến ngắn này, chúng tôi thảo luận mọi vấn đề của trận đánh sắp tới và tôi hạ quyết tâm chuyến sang phòng ngự ở tuyến đã chiếm được. Báo cáo đầu tiên của Xa-phô-nốp về hoạt động của sư đoàn đã gây cho tôi một ấn tượng rất tốt. Tôi rất mến người cán bộ hăng hái, có thân hình chắc nịch và tính tình điềm đạm này. Đồng chí luôn luôn tỏ ra vững vàng, lãnh đạo các cán bộ tham mưu hết sức sâu sát. Về sau, giữa tôi và đồng chí đã nảy nở một tình bạn chiến đấu thắm thiết.

        Chúng tôi ra khỏi hầm trú ẩn và kiểm tra cách bố trí của sở chỉ huy. Mọi bộ phận của sở chỉ huy đều được sắp xếp đúng quy đinh, các phương án chiến đấu đều được chuẩn bi. Hầm trú ẩn và hào giao thông được thiết bị hoàn hảo.

        Đại tá N.T. Pê-tren-cô, mặc bộ áo liền quần như mọi khi, tiến đến gần chúng tôi và nói:

        -  "Toán chiến đấu” bảo vệ ga Pốt-ni-cô-vô đã gặp được lữ đoàn, nhưng thiếu tá Gô-lu-bép và một số chiến sĩ xe tăng đã hy sinh.

        Đó là một tin buồn. Chúng tôi lặng lẽ nhìn nhau và cúi đầu. Tôi thường coi những chiến sĩ xe tăng của lữ đoàn và người lữ đoàn trưởng là các bạn chiến đấu của mình, về sau tôi được lệnh chuyển lữ đoàn xe tăng này sang tăng cường cho các quân đoàn bộ binh, nhưng được phép giữ lại một tiểu đoàn xe tăng cho sư đoàn. Theo đề nghị của tôi, đồng chí lữ đoàn trưởng được ở lại với tiểu đoàn. Điều đó làm cho cả hai chủng tôi đều phấn khởi. Tôi nói với đại tá N.T.Pê-tren-cô nhân danh bộ tư lệnh sư đoàn bộ binh 301 biểu dương toàn thể chiến sĩ lữ đoàn xe tăng 140 đã chiến đấu ngoan cường và dũng cảm.

        Trong nhật ký chiến đấu của sư đoàn bộ binh 301 xuất hiện những dòng chữ đầu tiên về các trận đánh trên đất Đô-nét: ”... Hồi 14 giờ ngày 1 tháng 9 năm 1943, trong một trận xung phong chớp nhoáng, các đơn vị của sư đoàn đã chọc thủng hàng phòng ngư địch và chiếm được các khu dân cư Ca-tức, A-lếch-xê-e-vô Oóc-lốp-ca, Xéc-đi-tôi-e.

------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 1.

        Tới khuya, tôi báo cáo vơi tướng I.P. Rô-xlưi rằng sư đoàn đã tiến đến tuyến A-lếch Xe-e-vô Oóc-lốp-ca, Xéc-đi-tôi-e và tôi đã hạ quyết tâm chuyền sang phòng ngự ở tuyến này. Đồng chí nói:

        -  Xin chức mừng thẳng lợi đầu tiên của sư đoàn trên đất Đô-nét. Tôi tán thành quyết tâm của đồng chí. Nhiệm vụ chính của ngày mai là: Không được để quân địch đột phá phía sườn và phía sau của quân đoàn. Tôi thông báo đề đồng chí nắm được tình hình chung ở hướng chúng ta: sư đoàn bộ binh 320 hiệp đồng với sư đoàn bộ binh 127 của quân đoàn bộ binh 31 bên cạnh đang tiến công Chi-xti-a-cô-vô (Tô-re-dơ). Sư đoàn bộ binh 230 bi tổn thất nhiều, sư đoàn trưởng không chỉ huy được các trung đoàn; sư đoàn bộ binh 96 đã chiếm được điểm cao Xa-ua - Mô-ghida, đang đẩy lùi những cuộc phản xung phong mãnh liệt của địch. Bên trái các đồng chí là sư đoàn bộ binh cận vệ 50 thuộc quân đoàn bộ binh cận vệ 3 đang tiến công ở hướng Du- gô-rết. Như thế, hai bên sườn của đồng chí bị hở, vì sư đoàn đã tiến quá xa. Sự vận động của các đồng chí đã tạo ra những điều kiện thuận lợi để bao vây cụm tập đoàn quân địch ở Xa-ua - Mô-ghi-la. Địch run sợ và hôm nay chúng đã vội vã bỏ thành phố Cra-xmri-lút. Các đồng chí hãy sẵn sàng đánh trả mọi cuộc phản xung phong của địch.

        Ngày 1 tháng 9 không chỉ có ý nghĩa đặc biệt đối với các binh đoàn của tập đoàn quân xung kích 5. Nó cũng là bước ngoặt trong giai đoạn tiến công của toàn thể phương diện quân Nam. Bộ đội của phương diện quân đã đánh bại sư ngoan cố của bọn Hít-le và đạt được những kết quả quan trọng về mặt chiến thuật - chiến dịch. Tập đoàn quân xung kích 5 đã đóng vai trò to lớn. Tập đoàn quân đã chiếm được tuyến phòng ngự cắt ngang với những điểm tựa mạnh của địch: Xa-ua - Mô-ghi-la, Chi-xti-a-cô-vô (Tô-re-dơ), Ca-tức (Sắc-cho-rơ-xca), Xéc-đi-tôi-e. Còn sư đoàn chúng tôi tiến đến tuyến A-lếch-xê-e-vô Oóc- lốp-ca, Xéc-đi-tôi-e đã tạo nên đoạn chính diện bên ngoài, bao vây cụm quân địch ở Xa-ua - Mô-ghi-la. Trong một trận đánh đêm, trung đoàn bộ binh 1052, sau khi đánh bật cuộc phản xung phong của địch vào thi trấn Ca-tức, đã chiếm được Đa-vư-đốp-ca và Péc-vô-ma-ca vào lúc tảng sáng.

        ... Sáng sớm. Trong trí nhớ tôi lại hiện lên rõ rệt cảnh chiến đấu tối qua. Một câu hỏi cứ xoáy vào tôi: Là sư đoàn trưởng, tôi chỉ huy chiến đấu đã đúng chưa? Không, không thể quên được những luận điểm rõ rệt mà tôi đã học ở Học viện về việc đánh giá tình hình, việc nghiên cứu và đề ra các cách giải quyết, việc hạ mệnh lệnh, chỉ thị và tổ chức hiệp đồng tác chiến. Đó là một sơ đồ lý thuyết cân đối, có cơ sở khoa học vững chắc. Còn đây là trận đánh thực tế, một sự thật khách quan. Phải đặt kẻ thù cụ thể vào một sơ đồ có sẵn, đây, vào vị trí này!

        - Cậu đang phản ánh đấy à? - Giọng nói của chính ủy Cô-skin vang lên bên công sư quan sát của tôi.

        - Này, Cô-skin ! - Tôi trả lời - Cậu vừa bắn trúng vào "điểm 10”, hay như dân pháo binh thường nói, bắn trung "sườn” xe tăng đấy !

        Cô-skin mỉm cười như moi khi:

        - Cậu hãy giải thích xem, sao mình lại bắn trúng đích như vậy?

        - Có gì đâu. Cậu đoán là mình đang "phản ánh” hiện thực khách quan trong cảm giác của mình chứ gì ?

        Không phải ngẫu nhiên mà đồng chí chính ủy dùng từ "phản ánh”. Một hôm, sau khi tôi kể rằng năm 1933 -1936 tôi học xong khóa ba năm trường Đại học cộng sản ban đêm của Cục chính trị bộ đội biên phòng U-cra-in, chúng tôi thường trò chuyện, kiểm tra kiến thức của mình về nhiều vấn đề thuộc lý luận mác-xít.

        - Tốt lắm! - Cô-skin nói tiếp - Trước đây chúng mình thường nói về khái niệm duy vật của các hiện tượng tư nhiên và phát triển xã hội, còn hôm nay thì chung mình đang thụ cảm các hiện tượng chiến tranh, chiến đấu. Người chỉ huy đánh giá đúng tình hình cũng chính là phản ánh được hiện thực khách quan. Mọi phạm trù của phép biện chứng đều áp dụng được vào hoàn cảnh của chúng ta.

        - Cậu hoàn toàn đúng. Nếu mình không biết phép biện chứng, mình đã không dám đứng ra chỉ huy sư đoàn. Hồi ở Học viện M. V. Phrun-de, mình được toàn điểm giỏi về môn chủ nghĩa Mác - Lê-nin.

        - Mà trời cũng phú cho cậu cái tài tổ chức đấy chứ ?

        - Chúng mình quen nhau đã lâu, mà bây giờ mình mơi biết là trời đã phú cho cậu cái tài tán đấy, Cô-skin ạ !

        Tiếng gầm ngày càng lớn từ phía địch bay tới chỗ chúng tôi, và ở chân trời đã xuất hiện bóng đen của những chiếc "Gioong ke”. Lúc sau, lớp sóng bộ binh Đức đầu tiên đã xuất hiện, có xe tăng yểm trợ. Rất nhiều xe tăng. May mà khi trời còn tối, chúng tôi đã điều các tiểu đoàn pháo và một tiểu đoàn chống tăng độc lập vào đội hình chiến đấu của các tiểu đoàn bộ binh. Những bóng đen lính và xe tăng Đức đã tiến gần tới đội hình chiến đấu của trung đoàn bộ binh 1052. Một trận đánh ác liệt bắt đầu.

        Tin tức từ các đoạn bay về tới tấp. Theo báo cáo của các trung đoàn trưởng, của các cán bộ tham mưu và của phòng chính trị, thì cuộc xung phong đầu tiên của bọn phát xít đã bị bẻ gãy. Mà chính tôi từ trên đài quan sát cũng trông thấy tiến trình trận đánh.

         
        Ở tuyến Péc-vô-mai-ca và Đa-vư-đốp-ca, các phân đội thuộc trung đoàn bộ binh 1052 đã dũng cảm đánh bật những cuộc phản xung phong của địch, cũng như họ đã anh dũng chiến đấu trong trận xung phong hôm qua. Trung đội bộ binh của trung uy A-lếch-xan-đrơ A-ni-xi-mô-vích Xu-khôi hiệp đồng với trung đội pháo của trung úy A-pha-na-xi Xéc- ghê-e-vích Che-chơ-nép thuộc tiểu đoàn pháo binh của trung đoàn đã tiêu diệt hơn một trăm tên phát xít và bắn cháy hai xe tăng. Khi cụm bộ binh và xe tăng địch lọt vào đội hình chiến đấu của tiểu đoàn bộ binh 2, các chiến sĩ không hề nao núng. tiểu đoàn phó cùng với thượng úy Pa-ven I-van-nô-vích Bư-cốp, đại đội trưởng đại đội bộ binh 1, đã xốc toàn đại đội lao vào giáp lá cà, quật ngã bọn phát xít. Đại úy tiểu đoàn trưởng Gri-go-ri Đư-nni-tơ-ri-e-vích Ga-ga-rin-xki bị thương, nhưng không rời trận đia. Xạ thủ đại liên, binh nhất Gri-gô-ri I-va-nô- vích Xle-pu-kha, không mất bình tĩnh khi nhìn thấy một khối xanh xám đang di động trước trận đia bắn. Bằng loạt đạn chính xác, đồng chí đã tiêu diệt 20 tên phát xít. Cuộc chiến đấu ở đoạn của trung đoàn bộ binh 1050 rất ác liệt. Và ở đây các chiến sĩ pháo binh và đại liên đã là những anh hùng của trận đánh. Đại đội 1 của thượng úy A-lếch- xây Xtê-pa-nô-víeh ô-gie-ren-cốp, bằng những phát đạn trực tiếp, đã bắn cháy nhiều xe tăng địch đang xung phong. Vấp phải lưới lửa vũ bão của đại đội đại liên của thượng úy A-lếch-xan-đrơ I-va-nô-vích Da-pô-rô-giết thuộc tiểu đoàn bộ binh 3, bọn lính bộ binh Hít-le đã phải gục ngã hoặc bỏ chạy.

        Tiểu đoàn bộ binh 3 của thiếu tá Lê-ô-nít I-a-cốp-le-vích Mô-tô- vi-chép phải chịu đựng một đòn đột kích mãnh liệt. Quân địch ở đây đã lọt được vào trận địa của đại đội bộ binh 7. Trận đánh giáp lá cà bắt đầu. Bọn phát xít đã bị quật ngã. Chiến sĩ thuộc tiểu đoàn bộ binh của thượng úy Ni-cô-lai Cô-se-lép tỏ ra có sức chịu đựng to lớn và có bản lĩnh chiến đấu. Họ không cho xe tăng địch vượt qua được trận địa của mình, bằng súng bộ binh họ đã diệt 50 tên phát xít và bằng lựu đạn, họ đã đánh gục 2 xe tăng. Trong trận này, đại úy Va-len-tin I-va- nô-vích Ô-gơ-ri-a-đư-kiri đã dẫn đầu đại đội lao lên phản kích và đã anh dũng hy sinh.

        Trung đoàn bộ binh 1054 tiến hành một cuộc chiến đấu ác liệt nhất suốt từ sáng. Bầy máy bay ném bom của bọn phát xít gồm 25 - 30 chiếc, đột kích vào đội hình chiến đấu của trung đoàn cũng như vào ga xe lửa và thị trấn Xéc-đi-tôi-e. Rõ ràng ở đây, bọn Hít-le đã định giáng một đòn đột kích chính dọc theo tuyến đường sắt. Trong tình hình phức tạp này, trung đoàn trưởng luôn luôn phải yêu cầu tập trung toàn bộ hỏa lực của cụm pháo binh sư đoàn. Chiến sĩ súng cối ở các tiểu đoàn đã thể hiện đầy đủ khả năng của mình trong khi đánh trả những cuộc phản xung phong ngày 2 tháng 9 của địch. Đại đội súng cối của thượng úy Xéc-gây Phi-líp-pô-vích Te-re-sen-cô thuộc tiểu đoàn bộ binh số 1 đã tiêu diệt vài chục tên phát xít. Các chiến sĩ đã đánh rất khôn ngoan và dũng cảm. Thí dụ: tiểu đội bộ binh của trung sĩ Pi-ốt Mi-an-chư-ni-cốp đã tiêu diệt gần 50 tên phát xít và bắn cháy 3 xe tăng. Trung đội súng máy của tiểu đoàn 1 bộ binh do trung úy Gu-xê-in Mi-rốt-gia-ghi-rô-vích Gu-xây-nốp đã gây tổn thất lớn cho kẻ thù. Nhưng có lẽ chiến công đáng ghi nhớ nhất ngày hôm đó là của trung sĩ A-lếch- xan-đrơ Xốp-cô, khẩu đội trưởng thuộc tiểu đoàn súng chống tăng. Người chiến sĩ này đen nhẻm vì bùn và thuốc súng, mặc chiếc áo bộ đội rách bươm, để lộ chiếc may-ô lính thủy sọc xanh, đã trở thành mối đe dọa đối với những chiếc xe tăng địch đi qua trận địa bắn của anh.

        - Chúng ta đã thấy những chiếc xe tăng như thế này ở gần Oóc- đô-giô-ni-kít-de ! - Xốp-cô nhận xét và quay lại những người bạn chiến đấu ở khẩu đội mình, hỏi : - Các đồng chí này, chúng đã cháy trụi ở đó phải không ?

        - Đúng đấy! - Khầu đội đồng thanh trả lời.

        - Bắn ! - A-lếch-xan-drơ Xốp-cô hạ lệnh.

        Một phát đạn, một cột khói đen và lửa bốc trên xe tăng địch.

        - Cháy rồi ! - Mọi người kêu lên.

        - Bắn !

        Lại thêm một chiếc xe tăng to kềnh đứng sững ngập trong khói đen. Năm chiếc xe tăng phát xít đã bị khẩu đội của trung sĩ A-lếch- xan-đrơ Xốp-cô diệt trong trận này. Khẩu đội của trung sĩ I-van Xcô- cốp đã bắn cháy 3 xe tăng.


-----------------
        1. Cục lưu trử Bộ Quỗc phòng Liên Xô, kho 1052, phiếu 496490, hồ sơ 1 - 5 ; kho 1050, phiẽu 496439, hồ sơ 1, tờ 1- 10; kho 1054, phiếu 496442, hồ sơ' 1, tờ 1 - 5.

        Tiểu đoàn pháo chống tăng có bổ sung học viên các trường trung cấp hải quân Xê-va-xtô-pôn và Ba-kin, dưới sự  chỉ huy của thiếu tá Mác-xim At-khi-pô-vích Prê-xtin-xki, đã được bộ đội chúng tôi gọi là pháo đài lửa ”. Một số báo đặc biệt của sư đoàn được dành riêng để viết về hành động anh hùng của các chiến sĩ pháo.

        Trong suốt một ngày, địch đã dùng những lực lượng bộ binh lớn có xe tăng chi viện, tiến công 4 lần. Trên trời, những chiếc "Gioong- ke” xuất hiện hết đợt này đến đợt khác, đổ hàng tấn chất giết người xuống trận địa của sư đoàn chúng tôi. Nhưng các chiến sĩ Xô-viết không hề nao núng. Sự ngoan cường của họ vững hơn cả những lớp thép bọc xe tăng địch.

        Tới khuya, tướng I.P. Rô-xlưi goi điện thoại tới. Đồng chí nói, giọng mệt mỏi, nhưng phấn khởi :

        - Thế là ta đã thắng. Sư đoàn 320 bộ binh hiệp đồng với các sư đoàn của quân đoàn 31 bộ binh đã làm chủ thành phố Chi-xti-a-cô- vơ (Tô-rê-dơ) và đang phát triển tiến công tới E-na-ki-e-vô. 

        Tôi báo cáo tình hình và kể về những trận đánh ác liệt trong ngày. Tư lệnh quân đoàn thông báo là đã báo cáo với tướng V.Đ. Svê-ta-ép, tư lệnh tập đoàn quân, về cuộc chiến đấu này của sư đoàn. Tư lệnh tập đoàn quân rất hài lòng về hoạt động tác chiến của sư đoàn 301.

        - Các đồng chí bảo bọn phát xít ngoan cố lắm phải không? Thế là chúng muốn bóp nát đồng chí và đánh vào sườn, rồi vào cả phía sau quân đoàn. Không được để cho chúng làm việc ấy.

        - Tôi cũng hiểu tình thế đó. Nhưng sư đoàn vẫn bị hở sườn như cũ. Việc này đòi hỏi tôi phải có lực lượng dự bị mạnh. Ở vùng thị trấn Ca-tức, tôi đã dự bi sẵn một tiểu đoàn bộ binh cơ giới độc lập, một tiểu đoàn xe tăng độc lập, hai đại đội pháo binh thuộc trung đoàn chống tăng 507 của tập đoàn quân.

        - Đúng, -Tướng Rô-xlưi tán thành-đồng chí cứ dự bị sẵn đấy. Chúc thắng lợi! Còn chúng tôi sẽ xúc tiến việc đánh tan cụm Xa-ua - Mô-ghi-la. Việc đó sẽ giảm bớt gánh nặng cho đồng chí.

        Tôi hiểu rõ rằng quân đoàn trưởng có nhiều việc phải lo ở những đoạn khác và những nỗ lực chủ yếu của quân đoàn vẫn phải tập trung ở Xa-ua - Mô-ghi-la. Còn ở đây, tôi phải dựa hoàn toàn vào lực lượng sư đoàn mình, tự lực chọn những phương thức tác chiến tiếp tục. Phân tích tính chất trận đánh hôm nay và nắm được thói quen của bọn phát xít, tôi quyết định: tốt nhất bây giờ là tiến công địch bất ngờ vào ban đêm, khi bọn chúng còn kinh hoàng vì những đòn đột kích ban ngày, chưa kịp hoàn hồn và chưa điều kịp quân dự bị. Ban ngày, khi trận đánh đang diễn ra, phòng tham mưu đã thu thập được nhiều số liệu về địch, về hệ thống phòng ngư của chúng. Cuộc công kích ban đêm có thề đánh bật chúng ra khỏi tuyến chúng đang giữ và chiếm được những điểm có lợi về mặt chiến thuật. Theo báo cáo của các trung đoàn trưởng, của tham mưu trưởng và của chủ nhiệm chính trị thì qua một ngày chiến đấu, tổn thất của sư đoàn không đáng kề, tinh thần của bộ đội vẫn hăng hái và phấn chấn. Việc đánh bật được những cuộc phản xung phong của địch đã động viên mọi người. "Thành tích này có thể và cần phải phát huy” - Đó là ý kiến thống nhất của mọi cán bộ cấp dưới tôi.

        Nửa đêm, không có pháo bắn chuẩn bi, các trung đoàn đã chớp nhoáng ập vào trận đia địch. Gần sáng ngày 3 tháng 9, họ đã tiến đến tuyển Chéc-nốp-xki, điềm cao 211,8, Bét-xa-rát-xki. Các trung đoàn 1050 và 1052 đã phát triển tiến công về hướng O-xi-nô On-khốp-ca, thị trấn Ni-giơ-na-nai-a Cơ-rưn-ca, còn trung đoàn 1054 - đã nhanh chóng tiến về phía thị trấn Mô-rô-đô-vô, Du-ép-ki, đánh vu hồi hồ chứa nước và Du-gơ-rét từ phía bắc.

        Trong quá trình tiến công, một số cuộc phản xung phong của địch đã bị bẻ gãy. Ở tuyến các thị trấn Ô-xi-nô ôn-khốp-ca, Mô-rô-đô-vô, bộ chỉ huy Đức đã ném nhiều lực lượng dự bị mới vào những cuộc phản xung phong. Chung tôi đã dự kiến tình huống này và điều trước những tiểu đoàn pháo và súng chống tăng vào đội hình chiến đấu của các tiểu đoàn bộ binh. Bộ binh và xe tăng địch đã vấp phải hỏa lực dày đặc của những tiểu đoàn này. Cuộc phản kích của địch bị chặn đứng. Lúc đó, trên bầu trời một bầy "Gíoong-ke” rất đông xuất hiện. Tiếng bom nổ rung chuyền mặt đất. Những cột cát và bụi xám bay vứt lên trời xanh trên đội hình chiến đấu của sư đoàn. Có đến 2 tiểu đoàn bộ binh Hít- le, được 20 xe tăng chi viện, đánh vào trung đoàn 1050 bộ binh, còn từ phía Ô-xi-nô Ôn-khốp-ca, một cụm địch khác phản xung phong đánh vào sườn trung đoàn bộ binh 1052.

          
        Và một trận đánh gần lại nổ ra. Bộ binh ta tiêu diệt sinh lưc địch, còn pháo binh đánh vào xe tăng. Đại đội pháo 1 của thượng úy A-lếch-xây Ô-gie-ren-cốp tiếp cận và tiến đánh một nhóm xe tăng, còn trung đội pháo của trung úy Xéc-gây I-a-cốp-le-vích Chéc-ni-chen-cô thì đánh một nhóm khác. Một, hai, rồi ba ngọn đuốc lửa bùng lên ở những chiếc hòm thép màu nâu mang chữ thập ngoặc bên sườn. Bộ binh địch bắt đầu hỗn loạn. Thế là đại đội đại liên của thượng ủy A-ỉếclì-xan-đrơ I-va-nô-vích Da-pô-rô-giét trút bão lửa vào đội hình của bọn phát xít. Trung úy Lê-ô-nít Ni-khaidô-vích Ma-lưi, trung đội trưởng trung đội đại liên, bị thương. Đại đội trưởng lập tức xuất hiện ở vị trí của trung đội này. Rồi đại đội trưởng cũng bị thương luôn. Nhưng cả hai cán bộ là đảng viên đã không rời trận đia, tiếp tục chỉ huy các chiến sĩ đại liên.

        Ở nhiều đoạn đã diễn ra những trận đánh giáp lá cà. Kìa, các chiến sĩ thuộc trung đội của thượng sĩ Pi-ốt Pê-tơ-rô-vích Cô-xiin đang quần nhau với địch. Người thượng sĩ anh hùng đang ở phía trước, tả xung hữu đột, quật ngã một số tên phát xít, buộc một số tên khác phải bỏ chạy. Bị thương nhưng người trung đội trưởng anh dũng vẫn không rời trận địa, tiếp tục chỉ huy trung đội một cách vững vàng. Binh nhì Mi-kha-in Ma-ca-rốp thuộc đại đội tiểu liên của đại úy Ap-đu- xa-lin Đơ-gium-ba-ép, một mình diệt 15 tên phát xít trong một trận tiếp cận.

        Sườn phải của tiểu đoàn 1 bộ binh do đại úy I-van Ti-mô-phê-e- vích Síp-lép chỉ huy, thuộc trung đoàn bộ binh 1054, đã phải chịu đòn phản xung phong chủ yếu. Các chiến sĩ Xô-viết đã dũng cảm đón đánh kẻ thù. Khi đội ngũ địch xuất hiện dày đặc trước công sự của binh nhì Xéc-gây Véc-na-xki, người đoàn viên thanh niên Côm-xô-môn này bình tĩnh lia một tràng tiểu liên dài, quật ngã 15 tên phát xít. Nhưng bỗng một chiếc xe tăng địch đã đến ngay trước mặt; lúc đó trái tim người chiến sĩ trẻ không hề run sợ. Để xe tăng tiến hẳn tới thật gần, đồng chí mới vung lựu đạn ra.

        Khắp sư đoàn nhanh chóng loan tin về chiến công của hai chiến sĩ tiểu liên Ép-đa-nốp và Xtê-pa-nốp. Trông thẩy chiếc xe bọc thép đang đi tới, họ bí mật tiến ra sát đường, chiếm lĩnh một vị trí thuận tiện, chờ chiếc xe tới gần hơn và bằng một loạt đạn trúng đích, họ đã bắn chết tên lái xe và một tên sĩ quan. Lợi dụng lúc địch hỗn loạn, họ đã tước vũ khí và bắt sống 15 tên phát xít¹.

        Trong một cuộc đánh phản xung phong, thượng úy An-tôn I-lích Pri-khô-gi, đại đội trưởng đại đội 1 bộ binh, đã hy sinh anh dũng. Lập tức, đại úy Va-xi-li A-pa-na-xi-e-vích Gôn-cha-rúc, tiểu đoàn phó tiểu đoàn 1 bộ binh, tiến lên chỉ huy đại đội. Đại đội đã chiến đấu với bọn phát xít dưới làn mưa đạn pháo và giữa tiếng mìn nổ khắp nơi. Đại úy Gôn-cha-ruc bị thương nặng, nhiều hạ sĩ quan và chiến sĩ cũng bị thương, nhưng không ai chịu rời trận đia. Đại đội đã đẩy lùi cuộc phản xung phong của địch và giữ vững trận địa của mình.

        Các chiến sĩ tiểu đoàn pháo chống tăng đã thể hiện bản lĩnh tuyệt vời trong cuộc chiến đấu với xe tăng địch. Các khẩu đội hoạt động chính xác, nhưng xuất sắc nhất là các thượng sĩ khẩu đội trưởng Ghê- oóc-ghi A-ba-cu-mốp và Đơ-mi-tơ-ri Chéc-nô-dúp. Trong trận đánh, tiểu đoàn đã hạ tất cả 9 xe tăng.

        Những cuộc phản xung phong ác liệt và ngoan cố của địch đã bị đánh bật, và chúng phải chịu những thiệt hại to lớn. Nhưng thắng lợi đến với chúng ta cũng chẳng dễ dàng gì. Chúng ta đã mất một số đồng đội. Trong lúc đánh trả một cuộc phản xung phong, G.M. Gu-xây-nốp, trung đội trưởng trung đội đại liên, người con anh hùng của dân tộc A-đéc-bai-gian, đã hy sinh.        

        Đại tá Ê-mê-li-an I-va-nô-víeh Si-kin, tham mưu trưởng quân đoàn gọi điện tới. Qua cuộc nói chuyện với đồng chí, tôi được biết như sau:

        Do tập đoàn quân xung kích 5 đột phá được tuyến phòng ngự thứ nhất của "Mặt trận - Mi-út” và do những đòn đột kích tiếp đó ở hướng Nam - đánh vào Ta-gan-rốc, và ở hướng Bắc - đánh vào tây Xa-ua - Mô-ghi-la, Chi-xti-a-cô-vô, bộ đội phương diện quân Nam đã gây ra những thiệt hại nghiêm trọng cho chủ lực của tập đoàn quân 6 của Đức, và hiện nay đang bố trí lại lực lượng nhằm phát huy thắng lợi². Tình hình lúc đó làm cho hướng tiến công tiếp theo của tập đoàn quân xung kích 5 phải thay đối: lẽ ra phải đánh vu hồi vào thành phố Xta-li-nô từ phía nam như ý đồ chung của chiến dịch đã dự định, nhưng tập đoàn quân sẽ dùng bộ phận trung tâm trong đội hình chiến dịch của mình đề tiến công vào Xta-li-nô.

---------------------
        1. Cực lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho trung đoàn bộ binh 1054, phiếu 496442. hồ sơ 1, tờ 5.

        2. Ngày 2 tháng 9, trong cuộc nói chuyện điện thoai với Nguyên soái Liên Xô A.M. Va-xi-lép-xki, đại diện Đại bản doanh ở phương diện quân Nam, Tổng tư lệnh tối cao đã coi thất bại của tập đoàn quân 6 Đức ở sông Mi-út là "thành tích to lớn của bộ đội phương diện quân Nam" (A.M. Va-xi-lép-xki, Sự nghiệp cả cuộc đời, Mát-xcơ-va, 1974, tr.342).

        Đại tá E.I. Si-kin nói:

        -  Sư đoàn 301 của đồng chí nằm ở hướng chính và sẽ tiến công vào Ma-kê-ép-ca và Xta-li-nô. Mệnh lệnh cho sư đoàn đã được soạn thảo và tướng Rô-xlưi đã ký. Xin chúc mừng đồng chí¹.

    Nhân dịp kỷ niêm 30 năm giải phóng Đôn-bát, báo Công nhân (cơ quan ngôn luận của Ban chấp hành trung ương Đảng công sản U-cra-in) số ra ngày 8 tháng 9 năm 1973, đã viết trong bài Lần chào mừng thứ bảy của Tồ quốc: "Trên các bản đồ chiến dịch năm 1943, hoạt động tác chiến của phương diện quân Nam được biều thị bằng mũi tên từ mặt trận Mi-út qua Ma-kê-ép-ca, Đô-nét rồi đi tiếp về phía tây. Đầu mũi tên này lúc đó là sư đoàn bộ binh 301"

        Sư đoàn được ở mũi nhọn đột kích chủ yếu của tập đoàn quân... Tất nhiên, đó là một nhiệm vụ vinh dư, Chúng tôi có cơ sở để được tin cậy như vậy. Sư đoàn đã tiến được khá xa, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao, tinh thần bộ đội hẵng hái và sư đoàn có nhiều phương tiện tăng cường mạnh mẽ chi viện. Tôi cấp tốc triệu tập họp và thông báo cho các đồng chí sư đoàn phó và tham mưu trưởng về nhiệm vụ quan trọng mới này. Cuộc họp quyết đinh sử dụng mọi hình thức công tác chính tri, công tác đảng đề truyền đạt tin này đến toàn thể cán bộ và chiến sĩ của sư đoàn.

        Đêm hôm ấv, ở chỗ chung tôi xảy ra một chuyện như sau. Có một thanh niên cao và rất gầy từ phía địch chạy sang vị trí của trung đoàn bộ binh 1054. Trung đoàn trưởng gọi điện báo cáo với tôi về việc đó. Người chạy trốn xưng tên là I-van Tu-khô-nô-vích I-va-nốp và cho biết nhiều tin tức lý thú về bọn lính Hít-le ở đoạn chủng tôi. Anh ta nói rằng ở Ô-xi-nô - Ôn-khốp-ca có rất nhiều sĩ quan, ban ngày chứng nấp trong hầm trú ẩn, còn ban đêm thì ra ngủ ở các nhà dân. Ở Mô- rô-đô-vô cũng vậy, nhưng sĩ quan ít hơn.

        - Đồng chí có tin anh chàng I-van này không?

        - Có. Anh ta nói rằng chính mắt mình trông thấy và báo cáo trung thực. Anh ta còn lấy danh dự Côm-xô-môn ra thề.

        - Thế thì việc này rất quan trọng.

        Anh thanh niên đã không nói sai. Đúng là ở Ô-xi-nô - Ôn-khốp-ca có một cụm chủ lực của bọn Đức. Nếu ban đêm, ở trận đia tiền tiêu không có bọn sĩ quan trong các hầm trú ẩn thì đó chính là lúc ta phải đánh vào đấy. Tôi hạ lệnh cho trung đoàn bộ binh 1052 tiến đánh Ô-xi- nô - Ôn-khốp-ca và phát triền tiến công sang hướng bắc thị trấn Ni-gicr- nai-a Crưn-ca, trung đoàn 1050 phải đột phá tuyến phòng ngự địch và tiến công Ni-giơ-nai-a Crưn-ca, trung đoàn 1054 phải chiếm thị trấn Mô-rô-dô-vô rồi tiếp tục phát triển tiến công sang Du-ép-ca.

        Sau một thời gian chuẩn bị ngắn, không có pháo bắn chuẩn bị, trong bóng đêm tối như bưng và im lặng hoàn toàn, cả ba trung đoàn theo ám hiệu tiến lên và chớp nhoáng ập vào các thị trấn. Thế là mọi việc bắt đầu... Trong trận đánh đêm này, đại đội 4 bộ binh của thượng úy Pa-ven I-va-nô-vích Bư-cốp đã chiến đấu xuất sắc. Tiểu đội của I-van Li-u-bi-vưi thuộc đại đội này là tiểu đội đầu tiên xông vào chiến hào địch và cũng là tiểu đội đầu tiên xông vào thị trấn. Trong đội hình tiến công, bí thư chi bộ đại đội Pi-ốt Cô-va-len-cô luôn luôn sát cánh bên đại đội trưởng, đại đội đã dũng cảm xung phong vào ban tham mưu sư đoàn bộ binh 306 của địch đóng ở thi trấn. Trong trận giáp lá cà, chính tay Pi-ốt Cô-va-len-cô đã diệt 5 tên sĩ quan phát xít. Binh nhì N.Va-xin-chen-cô đã đột nhập một ngôi nhà có sĩ quan tham mưu ngủ : đầu tiên anh tung một quả lựu đạn vào buồng, rồi bắn một tràng tiểu liên, diệt 7 tên lính và sĩ quan. Gần sáng, một tiểu đoàn của trung đoàn 1052 đã hoàn toàn tiêu diệt sở chỉ huy sư đoàn bộ binh 306 và làm chủ thị trấn Ô-xi-nô - Ôn-khốp-ca².

        Đại đội 2 bộ binh của thượng úy An-tôn I-lích Pri-khô-gi là đại đội đầu tiên xung phong vào thị trấn Mô-rô-dô-vô. Sau khi đại đội trưởng hy sinh, đại úy Va-xi-li A-pha-na-xi-e-vích Gôn-cha-ruc, tiểu đoàn phó tiểu đoàn bộ binh, tuy bi thương, vẫn chỉ huy đại đội xông lên xung phong. Ở Mô-rô-dô-vô có ban tham mưu của trung đoàn bộ binh 189 địch. Tiến nhanh nhất là bộ đội thuộc trung đội của thiếu úy Mi-khai-in Tim-chen-cô. Trong lủc đánh giáp lá cà, trung đội trưởng bi thương nặng, nhưng các chiến sĩ Xô-viết vẫn bình tĩnh, dùng lựu đạn và tiểu liên tiêu diệt bọn sĩ quan tham mưu sư đoàn. Sau đó, như kế hoạch đã định, trung đoàn 1054 tiến công chớp nhoáng, làm chủ Du-ép-ca.

        Các sĩ quan Đức của sư đoàn bộ binh 306 bị chúng tôi bắt làm tù binh đã thú nhận rằng chúng không hề ngờ có cuộc xung phong đêm nay, rằng chúng được tin là hình như trước mặt sư đoàn của chúng chỉ có những nhóm trinh sát riêng lẻ của Nga hoạt động. Chủng đã được lệnh giữ vững thế phòng ngự.

-------------------------
        1, 2. Cục lưu trữ Bộ Ọuốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiẽu 484195, hồ sơ 2, từ 1 - 3.
     

        Ngày 4 tháng 9, bọn Hít-le kháng cự ngoan cố ở khu vưc thành phố Du-grét. Vì thế sư đoàn bộ binh 50 tiến khá chậm. Trung đoàn bộ binh 1054 của chung tôi, sau khi hành động quyết liệt chiếm các thị trấn Xéc-bi-tô-e và Du-ép-ca, đã tiến quân chớp nhoáng, hiệp đồng với các trung đoàn của sư đoàn 50 này để giải phóng thành phố Du-gret khỏi ách phát xít xâm lược. Sợ bị sư đoàn chung tôi đột kích vào sườn, bọn địch ở Du-grét vội vã rút lui. Trong hoàn cảnh đó, tình bạn và quan hệ hiệp đồng tác chiến giữa chúng tôi và các chiến sĩ cận vệ của sư đoàn này, một sư đoàn thuộc quân đoàn bộ binh cận vệ 3, đơn vị bạn của chúng tôi trong thời kỳ chiến đấu giải phóng Đôn-bát, đã được xây dựng.

        Sau khi mất tuyến phòng ngự thứ nhất ở "Mặt trận - Mi-út”, bộ chỉ huy phát xít Đức định ngăn chặn cuộc tiến công của bộ đội Xô-viết ở dải phòng ngự thứ hai trên tuyến Ni-ki-tốp-ca, Goóc-lốp-ca, Ni-gia- Iiai-a, Crưn-ca, sông Crưn-ca Khát-xứt, Mô-xpi-nô và tiến về phía nam. Dải phòng ngự này chạy qua một địa hình đồi núi có nhiều hầm mỏ và đầm lầy của sông Crưn-ca. Ở đây, bọn Hít-le đã chuẩn bị trước một hệ thống phòng thủ mạnh, do các lực lượng dự bị từ, hậu phương đến chốt giữ. Tàn qnân của các sư đoàn bị đánh tan cũng rút về đây. Bộ đội phương diện quân Nam được lệnh tiến công dải phòng ngự thứ hai của "Mặt trận - Mi-út”.

        Các trung đoàn của sư đoàn 301 chuẩn bị đột phá.

        Tôi đặt sở chỉ huy ở một hầm mỏ nồi cách thi trấn Ni-giư-nai-a Crưn-ca 2 ki-lô-mét về phía đông. Thị trấn nằm ở bên kia sông, trên các ngọn đồi với những dãy nhà chạy dốc về phía bờ sông. Thị trấn đã biến thành một điểm tựa quan trọng trong hệ thống phòng thủ của địch. Suốt đêm sư đoàn chúng tôi ngụy trang cẩn thận, giữ im lặng, chuẩn bị xung phong có vượt sông bằng sức mạnh. Sông không lớn, nhưng nhiều chỗ đã biến thành đầm lầy. Hơn nữa, phía chung tôi địa hình thấp và trống, còn bọn địch lại làm chủ các điểm cao.

        Trời hây còn hoàn toàn tối khi tiểu đoàn 2 bộ binh thuộc trung đoàn 1050 do đại úy Pê-đô Lác-xi-mô-vích Rê-vin, Anh hùng của các trận đánh ở Oóc-đô-giô-ni-kít-de và Cu-ban, chi huy, đã bí mật vừa lội vừa bơi Vượt qua những quãng lầy ngập nước của sông. Trời vừa hửng sáng, các đại đội của đồng chí đã nhất loạt tiến công kẻ thù ở thị trấn Ni-giư-nai-a Crưn-ca. Thiếu úy Va-xi-li A-lếch-xê-e-vích Xrai-rơ- nốp chỉ huy đại đội 5 của mình xung phong dũng cảm và gan dạ; đại đội của đồng chí đã đột nhập đường phố của thị trấn trước tiên. Trong trận giáp lá cà khốc liệt, một mình đồng chí diệt 15 tên phát xít. Trong lúc xung phong ở đâv, người chỉ huy ấy đã hy sinh anh dũng¹.

        Trận đánh kéo dài 5 tiếng đồng hồ với sự yểm trợ của hỏa lực pháo binh mạnh mẽ. Các đội hình bộ binh của trung đoàn đã liên tiếp chiếm được các chiến hào địch ở     phía bắc và nam thị trấn. Mặc dù đã chống cự đến tuyệt vọng, bọn Hít-le vẫn bị đánh bại và rút khỏi trận địa thứ hai.

        Chiếm được thị trấn Ni-giư-nai-a Crưn-ca là việc quan trọng, nhưng đó mới chỉ là thành công bước đầu của sư đoàn. Cần phải giữ vững được thị trấn. Tôi quyết định chuyển sở chỉ huy phía trước của mình lên điểm cao phía bắc thị trấn Ni-giơ-nai-a Crưn-ca, còn lực lượng dự bị của sư đoàn gồm có 1 tiểu đoàn bộ binh và xe tăng thì được điều về vùng phía nam thị trấn. Ở đây chỉ đạo trận đánh thuận tiện hơn, và cũng phải có sẵn lực lượng dự bị trong tay đề phòng địch phản xung phong.

        Những tiểu đoàn thuộc các thê đội một của các trung đoàn bộ binh vẫn tiếp tục tiến quân. Hồi 17 giờ, địch sử dụng một lực lượng bộ binh lớn đề phản xung phong ở thị trấn Xkê-lê-va-tưi ; riêng ở tuyến đầu, chúng tôi đã đếm được 20 xe tăng. Từ sở chỉ huy, tôi thấy rất rõ bộ binh và xe tăng địch đang triền khai thành đội hình chiến đấu. Tôi nghĩ, có lẽ bọn Hít-le đã phải ném lực lượng dự bị của sư đoàn vào chiến đấu hòng khôi phục lại tình thế đã mất. Mà nếu thế thì trân đánh này sẽ rất ác liệt.

        Cuộc phản xung phong của những lưc lượng địch mạnh hơn hẳn nhằm vào trung đoàn bộ binh 1050. Trong trận này, thiếu tá Phê-đô I-xa-e-vích Mi-sun, trung đoàn trưởng, đã biều lộ rõ những phẩrn chất chiến đấu xuất sắc. Đồng chí đã tỏ ra bình tĩnh và có bản lĩnh chỉ huy khi đánh trả cuộc phản xung phong của địch. Thấy bọn phát xít tập trung phụ nữ, trẻ em Liên Xô và lùa họ đi trước bọn lính bộ binh, đồng chí hạ lệnh cho bộ đội không được bắn khi chưa có lệnh. Các chiến sĩ để cho bọn Hít-le tiến sát tới mới xông vào giáp lá cà, quật ngã và đánh tan tác kẻ địch. Hàng trăm phụ nữ và trẻ em bị đẩy vào chỗ chết đã được cứu sống.

----------------------
        1. Cục lưu trử Bộ Quoc phòng Liên Xô, kho trung đoàn hô binh 1050, phiếu 496439, hồ so* Ị, tò* 1 - 10.

        Bọn Hít-le tiếp tục phản xung phong. Chúng chiến đấu đặc biệt ngoan cố trên đoạn của tiểu đoàn 1 bộ binh do đại úy An-đrây Phê-đô- rô-vích Chu-gu-nốp chỉ huy. Một nhóm phát xít đột nhập trận địa trung đội bộ binh của thiếu úy A-lếch-xan-đrơ Ni-ki-phô-rô-vích Lô- ma-khin, nhưng các chiến sĩ vẫn bình tĩnh, chuyển sang giáp lá cà và giữ vững trận đia. Ở đoạn thuộc trung đội của thiếu úy c. A-va- ne-xốp, bọn phát xít nhiều lần lao lên xung phong, nhưng lần nào cũng bị thiệt hại nặng và lại phải nằm ép xuống đất. Thiếu úy A-va-ne-xốp bị thương, nhưng không bỏ đồng đội, vẫn tiếp tục chỉ huy. Khi bọn phát xít đột nhập được vào vị trí của trung đội, trung đội trưởng đã xốc mọi người lao vào giáp lá cà và một mình diệt hơn 10 tên phát xít. Gặp chiến sĩ Ác-gia-nốp, một tên phát xít thét lên : "Thằng Nga đầu hàng đi !”. Để trả lời, Ac-gia-nốp đã diệt 7 tên và bắt sống 3 tên khác.

        Tình hình trở nên rất phức tạp khi một cụm quân lớn của địch gồm bọn xạ thủ tiểu liên và xe tăng đột nhập được vào chỗ tiếp giáp giữa hai tiểu đoàn, phát triền vào tung thâm đội hình chiến đấu của trung đoàn và tiến tới vùng phía tây thị trấn Ni-giơ-nai-a Crưn-ca. Ở dây vừa mới bố trí trạm xá của trung đoàn. Theo lệnh của bác sĩ trưởng, đại úy I-a-cốp I-xa-e-vích Ki-xe-lép, các bác sĩ và y tá cầm tiểu liên chiếm lĩnh trận đia bắn và bắt đầu chiến đấu. Một số thương binh nằm ở trạm xá cũng tham gia chiến đấu. Trong số đó có xạ thủ đại liên, trung sĩ Ni-cô-lai Cô-le-xnhi-cốp cắn răng chiu đựng vết đau, trút bão lửa xuống đầu địch. Sau khi mất chừng 50 tên, địch phải rút lui. Trong trận này, nữ đoàn viên thanh niên Côm-xô-môn, người làng Xla-vi-an-xcai-a, chiến sĩ cứu thương đại đội, y tá Na-đê-giơ-đa Gri- gô-ri-ép-na Ca-da-cô-va đã chiến đấu xuất sắc. Dùng súng tiểu liên, cô đã quật ngã nhiều tèn phát xít. Cùng với Na-đê-giơ-đa, nữ đoàn viên thanh niên Côm-xô-môn, y tá Vê-ra Xe-líp-xcai-a cũng chiến đấu bằng tiểu liên, bảo vệ các thương binh.

        Các chiến sĩ pháo binh đã hoạt động dũng cảm. Đại đội trưởng pháo binh, thiếu úy Lè-ô-nít Xtê-pa-nô-vích Phê-men-cô đã nhanh chóng điều các trung đội pháo tới đoạn bị xe tăng Bức đột phá, triền khai các trung đội trên một tuyến thuận lợi và bắt đầu chiếu đấu. Một loạt pháo gầm lên. Ba xe tăng bốc khói, đứng sựng. Những chiếc khác tiếp tục vừa tiến vừa bắn vào đại đội. Một khẩu đội trưởng bi thương nặng. Đại đội trưởng cũng bị thương, nhưng đồng chí vẫn chạy lại chỉ huy khẩu đội của người khẩu đội trưởng bị thương nặng: " Bắn ! Bắn ! ” - Từ hai chiếc xe tăng, hai ngọn lửa bùng lên cao.

        Ở một đoạn khác, đại đội súng chống tăng của đại úy A-lếch-xan- đrơ Ni-cô-lai-e-vích Cô-lô-xốp phải mặt đối mặt với những con quái vật khống lồ bọc thép. Người đại đội trưởng bị thương đã không rời vị trí. Xe tăng đã phải dừng bước trước trận địa của đại đội can trường.

        Tình hình mỗi lúc một căng. Tôi báo cáo điều đó với tư lệnh quân đoàn, yêu cầu cho không quân chi viện. Lát sau, đồng chí cho biết là tướng V.B. Svê-ta-ép đã chấp nhận yêu cầu của tôi. Sau đó, một thiếu tá đại diện ban tham mưu không quân đến đài chỉ huy sư đoàn. Hóa ra đó là N.V. Xéc-ghê-ép cùng học với tôi ở Học viện M.v. Phrun-de : tôi học ở lớp bộ đội binh chủng hợp thành, còn đồng chí ấy ở lớp không quân. Lập tức chúng tôi đi đến nhất trí ngay. Sau đó, đồng chí cho biết là một trung đoàn máy bay cường kích đã được điều đến cho sư đoàn. Chúng tôi nhanh chóng vạch kế hoạch bay cho các phân đội và Xéc-ghê-ép cho lệnh gọi máy bay. Nửa giờ sau, trên đầu chúng tôi, máy bay xuất hiện, bắn phá các mục tiêu đã định. Đòn đột kích của không quân đã buộc cuộc phản xung phong của địch phải tạm ngừng.

        Nhưng cũng chẳng được bao lâu. Mặc dù toàn bộ cụm pháo binh sư đoàn tung ra một hỏa hỏa mạnh mẽ và không quân ta bắn phá ác liệt, bọn Hít-le lại bắt đầu tiến đánh. Từ sở chỉ huy, tôi thấy rõ đội hình chiến đấu của chúng triển khai thành mũi tam giác, còn không trông thấy các đội hình dọc tiến từ tung thâm ra. Đã đến lúc phải tung lực lượng dự bị của sư đoàn vào chiến đấu để các trung đoàn bộ binh 1052 và 1054 đồng thời xung phong từ nhiều hướng bao vây và tiêu diệt kẻ địch đang phải đánh gần với trung đoàn bộ binh 1050. Tôi ra những chỉ lệnh cần thiết cho sư đoàn thực hiện.

        Giữa lúc các lực lượng phản xung phong chủ chốt của địch bị cầm chân trong cuộc chiến đấu với trung đoàn bộ binh 1050, thì tiểu đoàn 2 bộ binh thuộc trung đoàn bộ binh 1052 (là lực lượng dự bị của tôi), được hai đại đội xe tăng trong biên chế tiểu đoàn tăng của thiếu tá Ka-đư-cốp tăng cường, bắt đầu vận động về phía bắc thị trấn Ni-giơ- nai-a Crưn-ca theo hướng bố trí của trung đoàn này. Kẻ địch không biết được sự cơ động đó vì bị địa hình cao che khuất. Với các chiến sĩ bộ binh ngồi trên, có nhiều phân đội khác của trung đoàn theo sau, xe tăng ta nhanh chóng tiến vào phía sườn và phía sau cụm địch đang phản xung phong. Chỉ huy bộ đội bằng xe tăng, đại úy I-van Gô-lô-xnưi, đích thân dẫn tiểu đoàn mình lao vào xung phong. Trong trận này, đạn thù đã cướp mất cuộc sống của người con quang vinh của vùng mỏ Đôn-bát, nhưng các chiến sĩ đã tiêu diệt hàng trăm tên phát xít, trả thù cho người chỉ huy của mình.

        Đồng thời, cuộc đổ bộ bằng xe tăng của trung đoàn bộ binh 1054 do đại úy Vla-đi-mia Ê-mê-li-a-nô-vích Dứp dẫn đầu, bất ngờ ập vào phía sườn khác của bọn địch đang phản xung phong. Đại úy Dúp bị thương, nhưng vẫn tiếp tục chỉ huy tiểu đoàn. Phát hiện ra xe tăng của ta ở hai bên sườn và phía sau mình, bọn lính Đức của sư đoàn 3 bộ binh sơn chiến quẳng vũ khí, bỏ chạy. Nhưng đã muộn rồi, chúng không còn lối thoát nữa : khắp nơi là bộ đội và xe tăng Xô-viết. Không một tên nào thoát. Hàng trăm tên phát xít và toàn bộ binh khí, kỹ thuật nằm lại trên trận địa phía tây thị trấn Ni-giơ-nai-a Crưn-ca.

        Sau khi đẩy lùi mọi cuộc phản xung phong, sư đoàn lại tiếp tục tiến công ở mũi nhọn đột kích của tập đoàn quân, ở cả những đoạn khác, tuyến 2 của "Mặt trận - Mi-ứt”, mà bọn Hít-le thường quá đề cao, cũng không chịu đựng nỗi cuộc tiến công của bộ đội ta. Sư đoàn bộ binh 302 cùng với các sư đoàn bộ binh cận vệ 34 và 40 của quân đoàn bộ binh 31 bên cạnh, đã giải phóng E-na-ki-e-vô. Phía nam chúng tôi, quân đoàn bộ binh cận vệ 3 đã giải phóng I-lô-vai-xcư. Tập đoàn quân 51 ở sườn phải cũng tiến công thắng lợi: giải phóng những vùng dân cư lớn : Đê-ban-sê vô, Goóc-lốp-ca, Ni-ki-tốp-ca. Còn ở cánh nam cua mặt trận thì tập đoàn quân cận vệ 2, tập đoàn quân 28 và tập đoàn quân 44 đã chiến đấu ngoan cường và tiến được tới sông Can-mi-út.

        Sư đoàn bộ binh 301 tiến quân về hướng Ma-kê-ép-ca. Một hôm; trong khi trò chuyện, chủ nhiệm chính trị A. X. Cô-skin nói với tôi :

        - Đồng chí sư trưởng, sao Muốc-din lại đi theo xe tăng bộ đội trong trận đánh này. Mà đây không phải là lần đầu. Trước đây, tôi không nói gì, nhưng bây giờ thì không thể im lặng. Bỏ sở chỉ huy trung đoàn mà cưỡi xe tăng lao vào xung phong! Có điều lệnh nào cho phép làm thế không? Đồng chí hãy chỉnh cho cậu ấy một trận!

        - Tôi cũng biết, nhưng chịu. "Chỉnh” cậu ta ư? Nhất định tôi sẽ "chỉnh”. Hồi ở Cu-ban, tôi với cậu ấy đã có chuyện về vấn đề này.

        Cuộc trao đổi này thật đúng lúc. Chính ủy đã chuẩn bị cho tôi khỏi bất ngờ đối với câu chuyện sắp xảy ra. Chỉ còn vài ki-lô-mét nữa thì đến Ma-ki-e-vích. Tôi quyết định sử dụng một chi đội mạnh phái đi trước chọc thủng hàng phòng ngư của địch, rồi đột nhập vào thành phố. Kinh nghiệm trước đây cho thấy rằng cứ đánh bất ngờ và táo bạo như vậy, nếu được tổ chức tốt và tiến hành khéo léo, sẽ đem lại những kết quả tuyệt mỹ. Tôi trao đổi ý kiến với đại tá N.T. Pê-tren-cô, lữ đoàn trưởng lữ đoàn xe tăng 140.

        - Đồng chí Pê-tren-cô, nếu ta cho một chi đội phái đi trước gồm một tiểu đoàn xe tăng chở các xạ thủ tiểu liên đột nhập vào Ma-kê-ép- ca thì sao? Liệu thiếu tá tiểu đoàn trưởng Xa-đư-cốp có làm được việc này không?

        - Chúng tôi làm được, - Pê-tren-cô trả lời rắn rỏi - nhưng cỏ điều là đích thân tỏi sẽ dẫn đầu chi đội này.

        - Ấy, không được - Tôi trả lời-Tôi rất hiểu nhiệt tình của đồng chí, nhưng vi trí của đồng chí là ở sở chỉ huy sư đoàn. Tôi với đồng chí chẳng đã từng xuống các tiểu đoàn rồi hay sao ? Cho gọi thiếu tá Xa-đư-cốp đi!

        Tôi chỉ thị cho đại đội trinh sát sư đoàn, đại đội tiểu liên của trung đoàn bộ binh 1050 và đại đội 507 của trung đoàn pháo chống tăng chuẩn bị đổ bộ cùng với tiểu đoàn xe tăng. Thiếu tá Xa-đir-cốp đến. Trên bản đồ tác chiến của đồng chí, tôi vạch hướng tiến công, đề ra nhiệm vụ và quy định thời gian, tiểu đoàn trưởng chăm chú theo dõi công việc của tôi.

        - Nào, bây giờ tôi sẽ giải thích nhiệm vụ.

        - Không cần, thưa đồng chí đại tá. Cám ơn đồng chí đã tin cậy tôi. Đêm nay hoặc rạng sáng ngày mai tôi sẽ có mặt ở Ma-kê-ép-ca.

        - Chúc đồng chí thành công! Những vấn đề còn lại, đồng chí sẽ giải quyết với lữ đoàn trưởng của mình và tham mưu trưởng sư đoàn.

        Nhiều năm sau, vào những ngày kỷ niệm 30 năm giải phóng Đôn- bát, tôi không ngờ được gặp lại ngươi lữ đoàn trưởng cũ của lữ đoàn xe tăng 140, đại tá Pê-tren-cô. Sau khi đọc bài "Sư đoàn hành quân về phía trước" của tôi đăng trên báo Đôn-bát xã hội chủ nghĩa, Pê-tren- cô ngạc nhiên:

        - Hóa ra cậu viết bài này à? Thế mà mình không biết. Khi nào ta về Mát-xcơ-va, nhất định mình sẽ cho cậu những tài liệu rất hay mà mình còn giữ làm kỷ niệm về lữ đoàn xe tăng.

        Và quả thật, về sau Pê-tren-cô đưa tôi xem một quyển vở đã vàng ố vì thời gian: "Đường chiếu đấu của tiểu đoàn 1 xe tăng”. Tôi vô cùng xúc động, lần đọc hết trang này đến trang khác, tất cả những hình ảnh quen thuộc, thân thiết lần lượt hiện ra...

        "... Chiều 4 tháng 9, mặt tròi đỏ sẫm chậm chạp khuất dần ở chân trời. Hoàng hôn xuống. Tiếng đại bác gầm rung chuyền không trung. Đoàn xe chúng tôi vượt ra một chỗ đất cao và dừng lại. Trước mặt chúng tôi là trung tâm công nghiệp Ma-kê-ép-ca nằm trải rộng. Thượng úy Xtôi-an (đại đội trưởng đại đội 1 xe tăng) triệu tập các cán bộ chỉ huy và ra một mệnh lệnh ngắn. Nhiệm vụ đề ra cho chúng tôi là phải nhanh chóng đột nhập vào thành phố... Xe tăng được pháo binh và bộ binh tăng cường. Chúng tôi không muốn phân tán lực lượng và quyết đinh hoạt động chung thành một cụm ” - Một chiến sĩ vô danh đã ghi chép về hoạt động tác chiến lúc ban đầu của chi đội phái đi trước của sư đoàn như vậy.

       
        Các thị trấn mỏ nằm trải dài nối tiếp trên các điểm cao và thung lũng phía đông thành phố Ma-kê-ép-ca. Bộ chỉ huy Đức tập trung ở đây một lực lượng lớn, gồm các đội dự bị sung sức, hòng kìm hãm thế tiến công của bộ đội ta ở tuyến các thị trấn mỏ đã được biến thành các điểm tựa. Rạng sáng ngày 5 tháng 9, chúng ném gần một trung đoàn bộ binh và xe tăng vào chiến đấu. Sư đoàn chúng tôi phải dừng lại để đánh trả tại chỗ cuộc phản xung phong của địch. Nhưng chi đội phái đi trước của sư đoàn đã vượt qua tuyến tán binh của địch và tiến tới hào chống tăng ở các cửa vào phía đông thành phố Ma-kê-ep-ca. Ở đây, đại đội trinh sát của sư đoàn và đại đội tiểu liên của trung đoàn bộ binh 1050 đã xuống xe tăng, và với sự yểm trợ của hỏa lực pháo binh, đã đột nhập vùng ngoại ô phía đông thành phố.

        Trong nhật ký chiến đấu của sư đoàn bộ binh 301 có ghi: " Rạng sáng ngày 5 tháng 9... trung tâm thành phố bốc cháy, những cột khói đen lớn chậm chạp bay lên trời. Sau trận đánh với xe tăng địch, các chiến sĩ tiểu liên lập tức nhảy lên xe tăng chúng tôi... và chung tôi chớp nhoáng lao tới ngoại ô thành phố... Bọn phát xít xâm lược không kìm nổi cuộc tiến công thần tốc của các trung đoàn chứng tôi. Các đơn vị của sư đoàn đã đánh tan bọn Đức ở các điểm tựa trong trận đánh đêm, đẩy lùi cuộc phản xung phong buổi sáng và đến gần 10 giờ thì giải phóng các thị trấn mỏ Ki-rô-vô, Khan-gien-cô-vô, Ca-li-vô-gôi-e, Orê- khô-vo, Ma-ri-ép-ca”¹.

        " Bản tin chiến đấu” của sư đoàn ngay từ sáng đã kể về trận đánh anh dũng đêm qua. Đặc biệt xuất sắc là chiến sĩ Hồng quân Pi-ốt Cố-ti-cốp, đảng viên cộng sản. Trong bóng tối, bất ngờ đồng chí gặp một nhóm phát xít. Đồng chí không hốt hoảng, dũng cảm xông vào chiến đấu và tiêu diệt 7 tên trong nhóm đó.

        Đại đội tiểu liên của đại úy Áp-đu-xa-lin Đơ-gium-ba-ép đã tiến sát tới ngoại ô phía đông thành phố, trung đội của thiếu úy An-đrô- ních A-va-cô-vích Xa-phô-rốp đã diệt hết bọn Hít-le trong ba ngôi nhà ở ngoại ô thành phố. Thượng sĩ Mai-kha-in I-xa-cốp cùng với tiểu đội trinh sát của mình đã đột nhập các ngôi nhà phía ngoài diệt gần 50 tên phát xít; đồng chí bi thương, nhưng không rời trận địa, vẫn chuyền về những tin tức giá tri về địch².

        Sư đoàn tiến gần tới Ma-kê-ép-ca trên một chính diện rộng. Sở chỉ huy phía trước của tôi nhập vào đội hình chiến đấu của trung đoàn bộ binh 1050. Để tiến công thành phố, tôi quyết định thu hẹp dải tiến công và hạ lệnh cho trung đoàn bộ binh 1052 đánh chiếm phần bắc thành phổ, trung đoàn 1050 đánh phần trung tâm, trung đoàn 1054 đánh chiếm phần nam.

        Trước mặt chúng tỏi là thành phố, loang lổ những hào chiến đấu và hào chống tăng. Bất cứ ai trong buổi sáng đó nhìn thấy khói bay trên những đám cháy, thấy những ống khói nhà máy của thành phố mỏ và luyện kim bị nố tung, đều sục sôi căm thù, thề quyết trả thù bọn xâm lược.

        Các bộ đội và phân đội đều chuẩn bị cho cuộc tiến công. Một khẩu hiệu ngắn như một mệnh lệnh được truyền khắp hàng quân : "Hãy giành lại Ma-kê-ép-ca cho Tổ quốc ! Bọn xâm lược Đức phải chết ! A-lếch-xan-đrư Xê-me-nô-vích Cô-skin triệu tập các cán bộ chính tri đến sở chỉ huy đề huấn luyện rồi cử về các bộ đội và phân đội làm công tác chính trị tại chỗ.

        Cần phải nói rằng, phòng chính trị sư đoàn đã giúp các vùng mới giải phóng khôi phục các cơ quan chính quyền, các tổ chức đảng và cùng với nhân dân thị trấn tổ chức những cuộc mít tinh mừng ngày giải phóng khỏi ách phát xít xâm lược. Những buồi gặp gỡ nhân dân ấy là những sự kiện phấn khởi và cảm động. Đại uy Pa-ven Ca-ra-van, cộng tác viên của ban biên tập từ báo sư đoàn, có báo cáo với tôi về một trong những cuộc gặp gỡ nhân dân thị trấn Khan-gien-cô-vô mới giải phóng. Đồng chí cho biết là những người thợ mỏ thị trấn này quyết tâm khôi phục lại những hầm mỏ bị bọn Đức phá hủy để sắp tới sẽ có hàng nghìn, hàng chục nghìn tấn than từ lòng đất về với nhà máy, xí nghiệp, ngành giao thông vận tải, để rút ngắn giờ phút đánh tan hoàn toàn bọn phát xít.

        Từ sáng đến trưa, trong một trận đánh ác liệt, quân đoàn bộ binh cận vệ 3 đã đánh bại kẻ địch và giải phóng Khác-sứt-xcơ, Mô-xpi-nô, còn sư đoàn bộ binh cận vệ 50 của quân đoàn đã tiến tới gần vùng ngoại ô phía nam Ma-kê-ép-ca, nối liền với trung đoàn bộ binh 1054 của sư đoàn chúng tôi. Hoạt động đó tạo ra những điều kiện thuận lợi cho việc tiến công phần nam thành phố.

---------------------
    1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 484195, hồ sơ 1, từ 1 -10.

    2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 484195, hồ sơ 1, tờ 2.

        Chúng tôi muốn làm sao kết thúc thật nhanh công việc chuẩn bi, không để cho kẻ địch kịp đinh thần. Thờỉ gian rất ít, tôi tranh thủ trao đổi bằng vô tuyến với các trung đoàn trưởng về việc bố trí lại lực lượng trong quá trình chiến đấu. Qua các báo cáo của họ, tôi thấy họ đang tiến nhanh trên các hướng của mình, mỗi thê đội 2 của trung đoàn có một tiểu đoàn bộ binh. Từ trên sở chỉ huy đặt cách ngoại ô Ma-kê-ép-ca 1 ki-lô-met về phía đông-bắc, chúng tôi cũng trông thấy hai trung đoàn 1052 và 1050 đang chỉnh đốn lại lực lượng. Còn ở phía nam con đường, tôi nghe thấy những tiếng đạn pháo nổ dồn dập, nghĩa là ở đấy trung đoàn của Ni-cô-ỉai Páp-lô-vích Muốc-din cũng đang chuẩn bị xung phong.

        Tôi báo cho trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1052 biết rằng lực lượng dự bị của sư đoàn sẽ bố trí ở sau đội hình chiến đấu của trung đoàn, nơi sườn hở bên phải của sư đoàn. Đồng chí báo cáo rằng thê đội 2 của trung đoàn cũng bố trí ở sườn phải. Tôi và đại tá N.T. Pê-tren-cô nhân các đại đội xe tăng thuộc tiểu đoàn xe tăng 1, lữ đoàn xe tăng 140 cho các trung đoàn bộ binh. Tham mưu trưởng sư đoàn truyền đạt cho các trung đoàn trưởng biết việc đó để họ liên hệ với các đại đội trưởng xe tăng. Khoảng 12 giờ, chủ nhiệm pháo binh báo cáo rằng cụm pháo binh sư đoàn đã hoàn thành việc chuyển trận địa bắn.

        Công việc chuẩn bị cho trận xung phong của sư đoàn đã kết thúc. Tôi phát tín hiệu và sư đoàn bắt đầu tiến công Ma-kê-ép-ca. Pháo binh bắn ác liệt. Xe tăng đứng bên hào chống tăng bắn yểm trợ cho bộ binh xung phong. Các cán bộ, đảng viên trung đoàn bộ binh 1050, những người nổi tiếng ở các trận bắc Cáp-ca-da, Oóc-đô-gia-nhi-kít-de, Ghi-den và Cu-ban, đang dũng cảm dẫn đầu các chiến sĩ của mình; đó là tiểu đoàn trưửng tiểu đoàn 1 bộ binh An-đrâv Phê-đô-rô-vích Chu- gu-nốp và tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 2 bộ binh đại úy Phê-đô Mắc-xi- mô-vích Rê-vin. Trong các chuỗi tán binh đang chuyển động, các chiến sĩ khi nằm xuống, khi vùng dậy và chạy dưới làn đạn pháo, tiến lên phía trước. Tiếng "xung phong” mạnh mẽ vang lên và những làn sóng bộ binh ào vào tuyến chiến hào của địch ở ngoại ô phía đông Ma-kê-ép-ca.

        Đại đội 1 bộ binh của thượng úy Phê-đô A-pha-na-xi-e-vích ô-véc- ehen-cô và đại đội 6 bộ binh của trung úy A-lếch-xây I-va-nô-vích Bô- cha-rốp là những đại đội đầu tiên đột nhập thành phố. Một trận đánh ác liệt trên đường phố nổ ra, có tính chất đặc biệt về nhiều phương diện, giành giật từng ngôi nhà, từng khu phố, từng đường phố, thậm chí từng căn buồng trong một ngôi nhà. Bỗng có một nhóm phát xít từ một ngõ lân cận lao vào trung đội bộ binh của trung úy Ni-cô-lai Lê-ôn- ti-e-vích Svác-sa. Một cuộc đọ súng, một trận giáp lá cà ngắn ngủi và nhóm địch bị tiêu diệt. Trung úy Ni-cô-lai Svác-sa đã ngã xuống dũng cảm trong trận này.

        Tiểu đoàn của thiếu tá Va-xi-li Ni-ki-phô-rô-vích Tu-sép thuộc trung đoàn bộ binh 1052 là tiểu đoàn đầu tiên đột nhập phần bắc

        thành phố. Đi đầu hướng này là đại đội 1 bộ binh của thượng úy Pi- ốt I-va-nô-vích Xáp-chúc, trong đó có trung đội bộ binh của thiếu úy Vla-đi-mia Ni-cô-lai-e-vích A-ghê-ép là trung đội đầu tiên chạm súng với địch ở những ngôi nhà đá thuộc ngoại ô thành phố¹.

        Trung đoàn 1054 tiến lên từng thước trong những cuộc chiến đấu gay go trễn đường phố ở phần nam thành phố². Ở đây, sau loạt bắn của pháo binh, đại đội tiểu liên của trung úy I-van A-ca-ti-e-vích cỏ-lô-mê-ép là đại đội đầu tiên đã chiếm được một số. Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 2 bộ binh, đại úy Mi-kha-in Đơ-mi-tơ-ri-e-vích Xta- rô-xin vững vàng chỉ huy các chiến sĩ tiến công. Đại đội 4 bộ binh của thượng úy Pa-ven Mi-khai-lô-vích Cô-le-xnhí-cốp đã rải khắp các đường phố cùng với trung đội bộ binh của trung úy Xta-phi Gri-gô-ri- e-vích I-a-cốp-lép ở phía trưức. Vla-đi-mia Gô-lô-vin chiến sĩ đại liên, người cao lớn và khỏe mạnh, từ chuỗi tán binh của trung đội đã bắn như xối đạn vào các ổ hỏa lực của địch, không ngừng yểm trợ các cuộc xung phong của bộ binh. Đạn thù đã xuyên thủng ngực đồng chí. Máu chảy chan hòa, nhưng người đoàn viên thanh niên Côm-xô-môn này vẫn tiếp tục bắn cho đến khi đồng đội mang đồng chí ra khỏi trận địa thì đồng chí đã bất tỉnh.

        Thiếu tá phi công Xéc-ghê-ép xuất hiện ở sở chỉ huy của tôi. Tất nhiên, mọi người chúng tôi đều rất vui mừng được gặp đồng chí. Chúng tôi tính toán một lúc rồi lại ra lệnh gọi máy bay ném bom và máy bay tiêm kích đến khống chế vùng trời trên khu vực tác chiến ở Ma-kê-ép-ca.

        Trong quá trình tiến công xảy ra một sư kiện như sau. Bỗng nhiên trung sĩ điện tín viên Vla-đi-mia Cu-rin đưa ống nghe cho tôi, và tôi nghe thấy : "An-tô-nốp ! An-tô-nốp ! Tôi là Ma-kê-ép-ca. Hãy giao nhiệm vụ!”. Trên cùng dải sóng đó, tham mưu trưởng cũng nghe thấy lời gọi như vậy. Ngạc nhiên quá, chúng tôi bắt đầu trao đổi với nhau xem tác giả của bức điện bất ngờ đó có thế là ai và tại sao người điện tín viên lại biết họ của tôi là "An-tô-nốp” ?

-----------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho trung đoàn bộ binh 1052, phiếu hồ sơ 1, tờ 5 -10.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho trung đoàn bộ binh 1054, phiếu 496442 hồ sơ 1, tờ 1 - 10.

     
        -  Có gì lạ đâu - Mi-kha-in I-va-nô-vích Xa-tô-nốp nói - Chúng tôi được phép truyền tin bằng mã thường. Đồng chí chẳng vừa nói: "Mi-sun, Mi-sun, tôi là An-tô-nốp”, rồi ra lệnh luôn đấy sao? Thế cho nên " Ma-kê-ép-ca ” biết rằng đồng chí là chỉ huy.

        Lời gọi lại được nhắc lại: "Tôi là Ma-kê-ép-ca. Chúng tôi là một nhóm du kích bí mật. Chúng tôi hiện đang ở trung tâm thành phố. Bọn Đức đang cho nổ và triệt phá các ngôi nhà. Chúng chộp những người ở lại thành phố, lùa ra ga rồi ấn lên các toa tàu để chở về Đức. Ở quảng trường trung tâm thành phố, có đến 30 xe tăng. Các đồng chí tiến công nhanh lên !

        Rõ ràng, trạm phát tin quả thật là của du kích. Thiếu tá Xéc-ghê- ép giao nhiệm vụ cho mấy máy bav tiêm kích kiểm tra và báo cáo tình hình ở trung tâm thành phố. Những "con chim sắt” lượn một vòng trên thành phố và chúng tôi nghe thấy phi công báo cáo về việc tập trung xe tăng ở trung tâm thành phố. Đúng, không thể chậm trễ. Chúng tôi chuẩn bị cho cụm pháo binh của sư đoàn phát hỏa. Máy bay ném bom của ta xuất hiện trên Ma-kê-ép-ca.

        Trong ống nghe vang lên giọng nói cảm động của "Ma-kê-ép-ca”: " Tuvệt quá ! Tuyệt quá ! Đạn và bom rơi trứng các đội hình quân địch. Bọn Đức đang chạy tán loạn”.

        Cuộc tiến công thành phố vẫn tiếp tục. Ở đoạn chính diện của trung đoàn bộ binh 1050, bộ binh và xe tăng Đức chuyển sang phản xung phong. Giữa lúc đó, thiếu tá xe tăng Xa-đư-cốp cùng với công binh mở một con đường qua hào chống tăng và vượt qua các bãi lầy nhanh chóng tiến về phía trước. Cùng lúc xe tăng ta xuất hiện, thiếu tá Mi-sun tung thê đội 2 của trung đoàn vào chiến đấu và cùng với các cán bộ tham mưu cho tiểu đoàn phải đi trước lao lên xung phong. Hai làn sóng đó gặp nhau trong cuộc tiến công. Trung sĩ Gran-tơ A-van-ki- an dùng lựu đạn diệt 2 xe tăng địch, một số xe tăng nữa bốc cháy. Bọn phát xít hoảng sợ và bỏ chạy. Trung đoàn 1050 đã đột nhập vào trung tâm thành phố¹.

        Những trang nhật ký tác chiến ố vàng của tiểu đoàn xe tăng 1 đã kể: "Khi chúng tôi vừa vượt qua hào chống tăng trên những con đường do công binh mở, xe tăng chứng tôi bắt đầu tăng tốc, vừa;đi vừa bắn như vũ bão. Mấy phút sau khối thép của chúng tôi đã băng mình trên nhưng đường phố dẫn về trung tâm”.

-----------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho trung đoàn hộ binh 1050, phiếu 496439, hồ sơ 1, từ 5 - 15.

       

        Khoảng 19 giờ, các trung đoàn tiến tới vùng ngoại ô phía tây Ma-kê-ép-ca. Khi chúng tôi đang di chuyển sở chỉ huy phía trước thì thấy từng đám đông dân chúng từ thành phố chạy ngược hướng chúng tôi ra phía cửa một con sông nhỏ. Lập tức Ê-pa-ne-snhi-cốp gọi điện cho tôi, và bằng một giọng lo lắng, đồng chí báo cáo rằng bọn Đức đã quay lại phản xung phong. Các trung đoàn khác cũng báo về tin đó. Chính vì thế nên dân chúng sự hãi, chạy khỏi thành phố thân yêu. Họ không muốn rơi vào nanh vuốt bọn phát xít một lẫn nữa. Cảnh phụ nữ và trẻ em chạy trốn làm chúng tôi hết sức xúc động.

        Theo báo cáo của các trung đoàn trưởng, tôi biết rằng có nhiều đơn vị bộ binh địch riêng lẻ được 30 xe tăng, trong đó có một số xe tăng "Cọp” yểm trợ, định đột nhập thành phố. "Cọp”... Hồi còn ở Cu-ban, trong quá trình chuẩn bị chiến đấu, chúng tôi đã phố biến cho bộ đội những phương pháp chiến đấu với xe tăng địch và nghiên cứu những chỗ yếu của xe tăng " Cọp ”. Thế là chúng tôi được gặp chúng lần đầu tiên ở đây.

        Đường đạn của những đại đội pháo bắn vào xe tăng địch vạch lên nền trời hoàng hôn những vệt chói sáng. Khẩu đội của Xéc-gâv Kha- cha-tu-ri-an bắn gục 2 xe tăng. Cạnh đó, do những phát súng trúng đích của khẩu đội trung sĩ Đơ-mi-tơ-ri Xtơ-rô-ga-nốp, thêm hai bó đuốc nữa bùng cháy. " Cọp ” thui ! - Tiếng reo hò phấn khởi lan khắp đội hình chiến đấu các trung đoàn bộ binh. Cuối cùng, một con "Cọp” cũng đột nhập được vào vùng ngoại ô phía bắc thành phố, phía sau trung đoàn 1052. Một còn "Cọp” khác nhảy vào phía sau trung đoàn, phá hỏng các đường điện thoại. Trong tình thế nguy kịch đó, nữ điện thoại viên Ma-ri-a Li-khô-gli-a-dô-va, cô gái Cô-dắc Cu-ban ở làng Xla-vi-an-xcai-a, đã biểu lộ sư dũng cảm tuyệt vời. Dưới hỏa lực của địch, cô đã bò nối hết chỗ đứt này đến chỗ đứt khác. Liên lạc lại thông suốt.

        Để tiêu diệt bọn địch đã xâm nhập, tôi điều lực lượng dự bị của sư đoàn đến đoạn này. Trong cuộc xung phong hiệp đồng với trung đoàn 1052, lực lượng dự bị đó đã đẫy lùi được bọn phát xít. Trung úy Xéc-gây I-a-cop-le-vích Chếc-ni-chen-cô, trung đội trưởng trung đội pháo thuộc trung đoàn pháo 823 dùng tay lăn súng đại bác tới cự ly gần đề bắn "Cọp”. Con "Cọp” màu xám xanh đứng sững, ngập trong khói đen, nằm bẹp ở vùng ngoại ô tây-bắc Ma-kê-ép-ca.

        Đêm đến, một đêm đầu tiên của Ma-kê-ép-ca vừa được giải phóng. Thành phố này đã phải chịu đựng nhiều thử thách gay go. Nhiều tháng qua, bọn xâm lược đã làm chủ nơi đây. Từ Ma-kê-ép-ca, chúng chở đi mọi thứ tài sản quỷ báu mà chúng cướp được. Chúng phá hủy hoàn toàn các xí nghiệp công nghiệp, các nhà máy điện và các công trình công nghiệp khác.

        Bộ chỉ huy Đức ra chỉ thi: "Tất cả những gl không mang đi được đều phải phá hủy, nhất là các trạm điện, nước, các hầm mỏ, các công trình công nghiện, mùa màng...”.

        Rạng sáng ngày 6 tháng 9, khi cùng đi với các sĩ quan ở sở chỉ huy phía trước, tới vùng ngoại ô phía tây Ma-kê-ép-ca, gần các hầm nổi của mỏ "Xô-phi-a”, chúng tôi trông thấy cảnh đổ nát ở địa điểm của nhà máy luyện kim mang tên X. M. Ki-rốp ; chúng tôi đau xót nhìn đống gạch vụn còn đang bốc khói. Ở nhà máy này, bọn Hít-le đã cho nổ và đốt cháy một phân xưởng luyện gang với bốn lò cao, một phân xưởng cơ khí với toàn bộ hệ thống năng lượng, sáu trạm trung chuyển, hai phân xưởng Mác-tin với mười bốn lò nấu thép và toàn bộ các phân xưởng còn lại; bọn Hít-le còn phá hủy một trường học của nhà máy, ba tòa nhà làm nhà trẻ, một bệnh viện, một nhà hát... Ở nhà máy hóa chất - than cốc, bọn chúng cũng đã "làm chủ” hệt như vậy : đốt cháv 35.000 cuốn sách của thư viện trung ương mang tên A. M. Goóc-ki, phá hủy tàu điện, hệ thống điện, nước trong thành phố...

        Trong nhật ký chiến đấu của quân đoàn bộ binh Cờ đỏ 9 hiện còn giữ ở Cục lưu trử, có viết : "Hồi 24 giờ ngày 5 tháng 9 năm 1943, Ma-kê-ép-ca đã được sư đoàn bộ binh 301 giải phóng”¹.

        Còn đây là một đoạn trong nhật ký chiến đấu của sư đoàn chúng tôi : "Sau khi kết thúc trận đánh giải phóng Ma-kê-ép-ca hồi 24 giờ ngày 5 tháng 9, chủ lực của sư đoàn đã tiến ra vùng ngoại ô phía tây thành phố”².

-------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 445, phiếu 685968, hồ sơ 1, tủ 136- 140.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 484195, hồ sơ 1, từ 1 - 10.

        Trận giải phóng Ma-kê-ép-ca là một trận đánh gian khổ. Vì thế, công lao của toàn thế cán bộ và chiến sĩ sư đoàn thật là to lớn. Bộ tư lệnh sư đoàn đã biểu dương đại tá N. T. Pê-tren-cô và các chiến sĩ xe tăng tiểu đoàn xe tăng số 1 :

        "Gửi lữ đoàn trưởng lữ đoàn xe tăng 140.

        Bộ tư lệnh sư đoàn bộ binh 301 ghi nhận sự hoạt động tích cực của nhóm xe tăng tiểu đoàn 1 thuộc lữ đoàn của đồng chí trong trận tiến công Ma-kê-ép-ca ngày 5-9-1943. Xe tăng đã hoạt động ở chi đội phái đi trước của sư đoàn và đã bảo đảm cho các đơn vị tiến quân nhanh chóng để hoàn thành nhiệm vụ.

        Các chiến sĩ xe tăng đều dũng cảm và có kỷ luật.


        Tuy nhiên, thành phố mỏ chịu nhiều đau khổ này, thành phố vừa được giải phóng khỏi ách phát xít này, đang đứng trước những thử thách mới. Sáng ngày 6 tháng 9, máy bay ném bom của địch lại gầm , rít trên bầu trời thành phố và trên đội hình chiến đấu của sư đoàn. Qua báo cáo của các trung đoàn trưởng, đồng thời từ trên điểm cao ở hầm nổi "Xô-phi-a”, nơi đặt sở chỉ huy phía trước, chúng tôi thấy rất rõ là có khoảng 40 xe tăng, trong số có 10 xe tăng "Cọp”, đang chuyền động về phía ngoại ô tây-bắc thành phổ phía trận đia của trung đoàn bộ binh 1052. Lại thêm 20 xe tăng tiến vào giữa thành phố— trận địa của trung đoàn 1050. Bộ phận tây-nam thành phố, nơi trung đoàn bộ binh 1054 và sư đoàn bộ binh cận vệ 50 bố trí đội hình chiến đấu, cũng có một đội xe tăng lớn của đich ở các khu rừng trồng hai bên đường và các thung lũng tiến tới. Đich đặt pháo cường kích bắn tại chỗ đề yềm trợ cho xe tăng tịến công. Khoảng hai — ba thê đội bộ binh dàn đội hình hàng ngang tiến sau xe tăng.

        Và một trận đánh lại nổ ra! Các chiến sĩ sư đoàn 301 đã xả thân đề bảo vệ thành phố mới giải phóng chống lại cuộc đột kích của kẻ thù đang điên cuồng vì thất bại. Tình hình lúc này phụ thuộc rất nhiều vào chí kiên cường và bản lĩnh chiến đấu của pháo binh. Tôi hạ lệnh cho cụm pháo binh sư đoàn bắt đầu bắn chặn. Trung úy A-na-tô-li Đơ-mi- tơ-ri-e-vích Lê-lê-ca, trung đội trưởng trung đội pháo binh, bị thương lúc máy bay ném bom, tay và đầu quấn băng, bắt đầu hiệu chỉnh đường đạn của các đại đội pháo. Đồng chí dường như dán mắt vào trước ống kính viễn vọng trên đài quan sát trong đội hình -chiến đấu của tiểu đoàn bộ binh để dẫn những quả đạn lớn bay tới nổ ở những chỗ xe tăng địch phải đi qua.

        Tôi báo cáo cho tướng Rô-xlưi về cuộc phản xung phong của bọn Hít-le và yêu cầu cụm pháo binh của quân đoàn yểm trợ. Tư lệnh quân đoàn cho biết đồng chí đang chuẩn bị đưa thê đội 2 của mình - sư đoàn bộ binh 230 - vào chiến đấu và cụm pháo của quân đoàn được dành đề chi viện thê đội này. Sau khi chăm chú nghe báo cáo về số lượng xe tăng "Cọp” ở dải của sư đoàn chúng tôi, đồng chí nói:

        - Đúng, tình hình chỗ .các đồng chí quả thật là căng. Tôi sẽ chỉ thi cho chủ nhiệm pháo binh. Các đồng chí sẽ được chi viện.

        Về phía mình, tôi cũng cho thi hành những biện pháp cấp thiết. Chủ nhiệm pháo binh sư đoàn và các cán bộ chỉ huy những phương tiện tăng cường luôn luôn có mặt bên tôi. Tôi chỉ thi cho chủ nhiệm pháo binh dồn toàn bộ hỏa lực của cụm pháo sư đoàn vào các xe tăng và giữ vững liên lạc với ban tham mưu pháo binh quân đoàn. Đại tá N.T. Pê-tren-cô đã truyền đạt các mệnh lệnh cho tiểu đoàn xe tăng 1 do chúng tôi điều đến ngoại ô tây-bắc Ma-kê-ép-ca lúc ban đêm, gần đội hình chiến đấu của trung đoàn bộ binh 1052 - phía sườn phải của sư đoàn, là phía sườn bi hở. Thiếu tá Ph.A. Di-lin mới được bổ sung vào ban chỉ huy trung đoàn súng cối 485 ra lệnh cho các khẩu đội súng cối sẵn sàng chiến đấu.

        Tiếng chuông điện thoại mỗi lúc một dồn dập. Các trung đoàn trưởng báo cáo tình hình và yêu cầu pháo binh chi viện. Tôi thấy trận đánh và hiểu họ. Chỉ có lòng dũng cảm của các tiểu đoàn bộ binh và hỏa lực của các tiểu đoàn pháo thuộc quyền thì chưa đủ. Tôi sang bên công sư đầy những ống kính viễn vọng của thiếu tá Vê-rô-bi-an, chủ nhiệm pháo binh sư đoàn. Đồng chí hiểu những câu nỏi ngắn ngủi của tôi: "Bắn lên phía trước Mi-sun!”, "Bắn lên phía trước Ê-pa-ne- snhi-cốp!”. Đó là lệnh bắn chặn trước trận địa của trung đoàn này hay trung đoàn khác. Tiếp đó, đồng chí hộ vang những mệnh lệnh rành mạch cho các cán bộ pháo binh. Trên đầu chúng tôi, những quả đạn gầm rú bay qua, xoáy vào hàng ngũ bộ binh và xe tăng địch, nhưng chúng vẫn không dừng lại.

---------------------
        1. Theo đề nghị cũa hội đồng quân sự tập đoàn quân xung kích 5, lữ đoàn này được tặng danh hiệu “Cận vệ” vì công lao đóng góp trong trận giải phóng Ma-kê-ep-ca.

        Ở đoạn trận địa của trung đoàn Ê-pa-ne-snhi-cốp, tiểu đoàn bộ binh 2 chịu một đòn đột kích mạnh của địch. Tiểu đoàn trưởng trẻ tuổi, đại úy A-lếch-xây Ti-mô-phê-e-vích Bô-rô-cốp, mới được đề bạt sau khi đại úy I-van Gô-lô-xnưi hy sinh, vẫn bình tĩnh tổ chức phòng ngự nhanh chóng và đúng đắn. Đại đội pháo của tiểu đoàn pháo binh 2 thuộc trung đoàn pháo binh 823 do đại úy Xê-ra-phim Côn-đra-ti-e- vích Phê-đô-rốp chỉ huy, đã chiếm lĩnh những vi trí thuận lợi và đón lũ xe tăng phát xít bằng một lưới lửa dày đặc. Trung đội pháo của trung úy An-đrây I-líck Cha-lưi tập trung hỏa lực vào một xe tăng và đã diệt được nó. Một số xe tiến gần tới trận địa của đại đội pháo do thượng úy Mi-kha-in Đcr-mi-tư-ri-e-vích Pô-giác-xkin chỉ huy. Các khẩu pháo thuộc trung đội của trung úy A-pha-na-xi Xéc-ghê-e-vích Che-chơ- nép đã bắn thẳng vào chúng. Đại đội súng cối 120 mi-li-mét của thượng úy Vích-to Páp-lô-vích Páp-Ien-cô đã chụp một lưới lửa dày đặc xuống bọn bộ binh đi sau những con "Cọp”.

        Cuối cùng, một số xe tăng đich có bộ binh theo sau cũng lọt được vào đội hình chiến đấu của trung đoàn. Bọn Hít-le ào như sóng vào trận địa của trung đội pháo binh do thiếu uy Vla-đi-mia Ni-cô-la-e-vích A-ghê-ép chỉ huy. A-ghê-ép đã xốc chiến sĩ lao vào ke thù. Trong trận giáp lá cà đó, trung đội đã diệt khá nhiều tên phát xít. Bản thản A-ghê-ép đã kịp dùng tiểu liên quật ngã hàng chục tên trước khi bi đạn thù bắn ngã. Trung đội của đồng chí đã giữ vững được tuvến phòng ngự của mình.

        Và toàn bộ đại đội 4 bộ binh do thượng úy Pa-ven I-va-nô-víeh Bir-cốp chỉ huy, đã đẩy lùi được cuộc tiến công của địch.

        Một con "Cọp” đột phá được trận địa của tiểu đội do trung sĩ Va-xi-li Bư-cốp chỉ huv và tiến vào đội hình chiến đấu của tiểu đoàn bộ binh 3. Các chiến sĩ Cô-va-lép, Bê-lốp), Vôn-cốp và Xu-sê-ép đã dùng tiểu liên bắn như mưa bão, cắt rời bọn bộ binh khỏi xe tăng rồi dùng lựu đạn diệt luôn cả xe tăng.

        Tiểu đội bộ binh của thượng sĩ Ni-cô-lai Đê-men-ti-ép cũng chiến đấu trong tình huống hệt như vậy. Dùng hỏa lực của tiểu liên, tiểu đội đã diệt gần 30 tên phát xít và 2 chiếc tăng lọt vào trận địa của tiểu đội đã bị nồ tung vì lựu đạn. Một trong những chiếc xe tăng đó đã bị chính tay thượng sĩ Đê-men-ti-ép tiêu diệt.

        Như mọi trận khác, đại đội đại liên của thượng úy Phê-đô A-plia- na-xi-e-vích Tru-nốp đóng vai trò quan trọng trong việc đánh trả những cuộc phản xung phong của bon Hít-le. Trong đó, chiến đấu đặc biệt dũng cảm và có tổ chức là trung đội do trung úy Xa-ga-dát Cô-gie- khơ-me-tô-vích Nuốc-ma-gôm-bê-tốp chỉ huy. Bằng lưới lửa dày đặc của mình, đại đội đã tiêu diệt nhiều chuỗi tán binh của bọn phát xít.

        Ở đoạn chính diện của trung đoàn bộ binh 1050, các chiến sĩ pháo của tiểu đoàn pháo 1 phối thuộc là những người đầu tiên bắn vào xe tăng. Đại đội 1 của thượng úy A-lếch-xây Xtê-pa-nô-vích Gia- ren-cốp đã bắn cháv 3 xe tăng. Trung đội pháo của trung úy Xéc-gâv I-a-cốp-Ie-vích Chéc-ni-chen-cỏ đã đánh một trận dũng cảm với bọn "Cọp”. Chéc-ni-chen-cô trúng mảnh đạn bị thương. Đồng đội băng vết thương đó lại. rồi người trung đội trưởng lại tiếp tục chỉ huy trung đội và diệt thêm hai con ”Cọp" nữa.

        Trung đội công binh của Trung úy Ni-cô-lai Đơ-mi-tơ-ri-e-vích Xê-mê-nốp cũng tham gia các trận chiến đấu với xe tăng bằng cách tạo những chướng ngại cơ động. Các chiến sĩ công binh dũng cảm tiến về hướng xe tăng tiến công đề gài mìn chống tăng. Đích thân trung úy Xê- mô-nốp đã rải mấy chục quả mìn, bi thương nhưng đồng chí không rời trận đia. Mìn chống tăng của công binh đã làm nổ tung một số xe tăng phát xít.

        Toàn thề chiến sĩ đều chiến đấu với xe tăng. Họ đã sừ đụng mọi phương tiện mà sư đoàn có. Thí dụ, hỏa lực của trung đội sủng chống tăng của trung úy I-van Xtê-na-nô-vích Ki-ta-ép tỏ ra rất có hiệu quả. Sau khi bỏ lại trước trận địa của trung đội nàv 2 chiếc xe tăng bi bắn gục, bọn Hít-le không dám tiếp tục tiến công vào hướng này nữa.

        Chiến sĩ tiểu đoàn bộ binh 2 cũng chiến đấu rất dũng cảm dưới sự chi viện của hỏa lực đại đội súng cối của đại úy Pi-ốt An-đrê-e-vích Ca-ríp-xki. Ho đã đẩy lùi nhiều đợt xung phong liên tiếp của địch.

        Đây là tiểu đoàn bộ binh 3. Trong giờ phút gay go nhất của trận đánh, trung đội trưởng bộ binh, trung úy c. A-ra-ne-xốp đã cùng chiến sĩ của mình lao vào đánh giáp lá cà. Trước đó, đồng chí đã dùng tiểu liên diệt 12 tên phát xít. Xạ thủ tiểu liên Pi-ốt Ma-ca-rốp luôn luôn bám sát trung đội trưởng. Ma-ca-rốp đã quật xuống đất tên phát xít thứ 20. Trung đội bộ binh của trung úy Ni-cô-lai Đơ-mi-tơ-ri-e-vích Cô-xtư-lép thuộc đại đội 7 bộ binh đã hai lần đánh bật bọn xạ thủ tiểu liên Đức, đột nhập trận địa. Nhưng các chuỗi tán binh của bọn phát xít vẫn tiếp tục tiến tới hết đợt này đến đợt khác.

        Đây quả thực là một trận đánh xe tăng chưa từng thấy! Đối với sư đoàn, đây là một trận gay go nhất so với các trận trước đây trên đất Đô-néf. Chỉ có hồi tháng 10 năm 1941, vào hôm đầu tiên của cuộc chiến tranh, trên biên giới phía tây Cao-ô-nát và gần thành phố Be-lưi, tôi mới trông thấy nhiều xe tăng Đức trên một đoạn chính diện hẹp như vậy. Lúc đó bon phát xít thường vượt qua được đội hình chiến đấu của ta. Bây giờ không thề để như vậy được. Chúng tôi đã có đủ phương tiện chống lại đòn đột kích bằng xe tăng của địch. Các tiểu đoàn pháo và toàn bộ pháo binh trung đoàn đều tham gia trận đánh.

        Tôi quyết định sử dụng cả lực lượng pháo chống tăng dự bị - đó là 2 đại đội thuộc trung đoàn pháo chống tăng 507. Trước đây, tôi đã điều cho trung đoàn bộ binh 1054 một đơn vị pháo chống tăng dự bị khác. Đơn vị này đang chiến đấu. Các chiến sĩ thường gọi tiểu đoàn pháo chống tăng là "pháo đài biển”. Toàn tiểu đoàn đều là học viên của trường pháo binh hải quân Xê-va-xtố-pơn, những con người có bản lĩnh chiến đấu rất cao. Họ được đại úy Mắc-xirn Pre-xtin-xki; một pháo thủ có kinh nghiệm chỉ huy. Ớ đâu có "pháo đài biển” là ở đấy chúng tôi yên tâm rằng xe tăng không thể vượt qua.

        Đúng như vậy. Làn sóng xe tăng đầu tiên của địch vừa tới gần, hàng loạt súng đã gầm lên. Khẩu đội của trung sĩ Vích-to Vô-rô-nốp bắn cháy 2 chiếc xe tăng nhưng bản thân khẩu đội cũng bị trúng một phát đạn của pháo tự hành " Phéc-đi-nan ”. Pháo thủ số 1, 1-van Páp- iô-vích Lê-pê-khốp bị thương nặng ở đầu, ngã xuống đất, đồng đội vội chạy đến cứu. Và khi một con "Cọp ” vừa xuất hiện ở trận địa thì hai khẩu pháo của Xéc-gây Đê-ni-xốp và Ep-ghê-ni Lê-bê-đép cùng bắn vào sườn nổ một lúc. Chiếc xe tăng bốc cháy. Đã có 3 xe tăng cỡ nhỏ và 1 xe tăng "Cọp” ngập trong khói đen trước trận địa hỏa lực của trung đội do trung ủy A-lếch-xây Đê-nê-xi-úc chỉ huy. Toàn thể đại đội của thượng úy Ni-cô-lai Chéc-ca-xốp hoạt động dũng cảm và nhịp nhàng. Nổi bật trong trận đánh này là các khẩu đội của thượng sĩ Ni- cô-lai Nai-đi-nốp, trung sĩ Đô-đu-lin, thượng sĩ I-u-ri Mô-nô-xốp.

        Điển hình về lòng dũng cảm là các chiến sĩ đại đội pháo thuộc trung đoàn bộ binh 1054, do thượng úy Va-xi-li Xê-me-nô-vích Glát- kích chỉ huv. Mười xe tăng Đức tiến về phía đại đội, vừa tiến vừa bắn. Chiến sĩ đại đội vẫn bình tĩnh nhằm trúng đích. Ngay loạt đạn đầu, 2 xe tăng đã bị diệt. Những chiếc còn lại nhằm đại đội xông tới. Thượng úy Va-xi-li Glát-kích bị thương nặng, trước khi ngất đồng chí vẫn hô : "Bắn !”. Thêm 6 chiếc xe tăng nữa đứng sững, ngập trong lửa ; 2 chiếc còn lại vội lẩn sau những ngọn đồi.

        Nguy ngập nhất là tình hình ở đoạn trận địa của tiểu đoàn bộ binh 3 thuộc trung đoàn này. Đại úy Ni-cô-lai Ni-cô-la-e-vích Ra-đa-ép và chính ủy trung đoàn, trung úy Xtê-pan Phê-đô-rô-vích La-vư-nô-vích lập tức đến đây. Họ đã giúp người tiểu đoàn trưởng trẻ tuổi tổ chức một hệ thống phòng ngự bất khả xâm phạm. Chính ở đây, lần đầu tiên đã vang lên những lời kêu gọi, sau trở thành mệnh lệnh cho toàn thể sư đoàn. Chiến sĩ đại đội 7 bộ binh dưới sự chỉ huy của đại úy Poóc- phi-ri A-lếch-xan-đrô-vích Xam-xô-nốp đã đẩy lùi trận xung phong của bọn Hít-le. Một chiếc xe tăng phát xít tiến sát công sự của Xam-xô-nốp.

        Đồng chí ném một bó lựu đạn vào gầm xe. Một tiếng nổ... xe tăng bốc cháy, nhưng vừa lúc đó một tràng đại liên đã hất ngã người đại đội trưởng anh dũng. Trong lúc hấp hối, đồng chí còn hô to : " Không lùi một bước ! Ma-kê-ép-ca ủng hộ chúng ta ! ”.

        Đại đội 9 bộ binh cũng đánh một trận go như vậy, cán bộ và chiến sĩ đại đội đã đẩy lùi nhiều đợt phản xung phong của bọn xâm lược. Các chuỗi tán binh của bọn phát xít đã phải nằm bẹp dưới làn mưa đạn của xạ thủ đại liên, trung sĩ A-sơ-khác-bếch Cai-đa-ri-an, người con vinh quang của dân tộc Ác-mê-ni-a. Một đợt sóng bộ binh mới của Bức tới gần, bọn phát xít đã lọt vào trận địa của đại đội. Nhưng chưa phải lúc để chúng mừng chiến thắng. Thiếu úy A-lếch- xan-đrơ An-đrê-e-vích Nai-đê-nư-sép, trung đội trưởng, đoàn viên thanh niên Côm-xô-môn, đã cùng chiến sĩ của mình xông lên! giáp lá cà. Bọn phát xít phải rút lui, bỏ lại hàng chục tên chết và bị thương. Các nữ phi công xuất sắc của chúng ta như Ni-na Ăc-ta-mô-nô-va, Ga- li-na Tuốc-ki-na, Ê-lê-na Gri-si-na Phê-đô-tô-va đã kéo dài danh sách những tên phát xít bị tiêu diệt trong trận này ra khá nhiều.

        Suốt ngày, bọn Hít-le đã năm lần sử dụng những lực lượng lớn gồm xe tăng và bộ binh có không quân yểm trợ để xung phong.- Nhưng lẫn nào chúng cũng thất bại. Sư đoàn bộ binh 301 đã hoàn thành vẻ vang nhiệm vụ không để cho xe tăng phát xít lọt vào Ma-kê-ép-ca¹. Trong số 16 xe tăng bị diệt, chúng tôi đếm được 6 con " Cọp”, "Cọp” cháy và huyền thoại huênh hoang về sức mạnh vô địch của "Cọp” cũng vĩnh viễn tan theo mây khói.

--------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 484195, hồ sư 1, từ 1 - 10.

        Sư đoàn bộ binh cận vệ 50 ở đoạn bên cạnh cũng đánh trả có kết quả những cuộc xung phong ồ ạt của bọn Hít-le. Sau này, theo lời khai của bọn tù binh và qua các tài liệu chiếm được, chúng tôi biết là bộ chỉ huy Đức đã ném vào trận này bọn tàn quân của sư đoàn bộ binh 306, sư đoàn bộ binh sơn chiến số 3 và cả sư đoàn bô binh 302 rút từ đoạn trận đia khác về bổ sung. Rõ ràng, bọn chúng muốn đánh bật bộ đội Xô-viết để chiếm lại Ma-kê-ép-ca bằng bất kỳ giá nào. Nhưng mưu đồ này đã tan vỡ trước ý chí kiên cường bất khuất của cán bộ và chiến sĩ sư đoàn 301¹.

        Tập đoàn quân xung kích 5 phát triển tiến công theo hướng Xta-li-nô. Sư đoàn hộ binh 301 có nhiệm vụ xung phong vào thành phố từ phía đông.

        -  Đồng chí An-tô-nốp - đại tá Pê-tren-cô nói với tôi - Tôi đã tự động gọi tiểu đoàn xe tăng 2 về đây với chung ta. Xin nhận khuyết điểm là không báo cáo trước với thủ trưởng. Chúng ta sẽ giao nhiệm vụ gì cho đơn vị này bây giờ ?

        Tôi ngạc nhiên và đồng thời rất vui mừng trước quyết định của Pê-tren-cô. Xe tăng rất cần đề giải quyết thắng lợi nhiệm vụ của sư đoàn. Sau khi trao đồi ý kiến, chúng tôi quyết định điều tiểu đoàn đổ vào đội hình chiến đấu của sư đoàn, bố trí dọc theo đường Ma-kê-ép- ca - Xta-li-nô.

        Công việc chuẩn bị cho cuộc chiến đấu sắp tới của sư đoàn được tiến hành ngay trên đường hành quân. Để giải quyết tại chỗ các vấn đề, các cán bộ tham mưu và chính trị của sư đoàn được cử luôn về các trung đoàn. Các đơn vi bạn bên phải và trái chúng tôi cũng đang chuyển quân. Cuộc tiến công của bộ đội Xô-viết đã phát triển trên toàn bộ cánh phía nam của mặt trận. Có tin phương diện quân Tây Nam đã giải phóng Xia-vi-an-xcơ, Cra-ma toóc-xcơ, Côn-xtan-ti-nốp-ca.

        Chiều 6 tháng 9, thủ đô đất mỏ hiện ra trước mặt chúng tôi với những đám cháy rực trời và khói đen mù mịt. Ở đó vẫn còn những đội lính đánh mìn và đốt nhà của bọn Hít-le đang hoạt động. Những khu tập thể sinh viên, những dãy nhà học của các trường đại học sư phạm, đại học y khoa, đại học công nghiệp nặng, đang bốc lửa. Trụ sở Xô-viết đang cháy rực. Bọn phát xít cảm thấy chúng sẽ không giữ nổi Xta-li-nô, như Ma-kê-ép-ca trước đó. Vì thế chúng vội vàng phá hủy mọi thứ trong thành phố.

        Màn đêm nhanh chóng ập xuống những ngọn đồi và đồng cỏ. Bóng tối là người bạn đồng minh đáng tin cậy của chủng tôi. Kinh nghiệm cho thấy những việc đã bắt đầu ban ngày thì nên kết thúc bằng những hành động ban đêm. Bây giờ, khi quân thù còn chưa hoàn hồn sau những cuộc phản xung phong ban ngày, thì bản thân thời gian lại làm hại chung. Tôi hạ lệnh cho các trung đoàn tiến công. Trong đêm, tiếng hô " Xung phong ! ” vang dội. Bằng cuộc xung phong bất ngờ bộ đội ta đã đánh bật bọn Đức ra khỏi chiến hào, và các tiểu đoàn của thê đội 1 lao tới chỗ các loạt đạn pháo vừa nổ tung. Họ đuổi bọn Đức chạy dài, sau đó chiếm được Nô-vô-bu-tốp-ca và Nô-vỏ-chai-ki-nô. Lúc rạng đông, trung đội của thượng sĩ La-vri-chép thuộc trung đoàn 1052 đã làm chủ điểm tựa của bọn Hít-le ở mỏ "Séc-lốp-ca". Trong trận giáp lá cà, trung đội đã diệt gần 50 tên phát xít và bắt 10 tên làm tù binh. Đại đội tiểu liên của đại úy Áp-đu-xu-lin Đơ-gium-ba-ểp thuộc trung đoàn 1050 đã diệt được một điểm tựa trên điểm cao gần mỏ "Ma-ri-a”, sau đó chiếm được mỏ này và tiến đến ngoại ô phía đông Xta-li-nô theo con đường từ Ma-kê-ép-ca tới.

        Kết quả của trận xung phong đêm 6 rạng ngay 7 tháng 9 là sư đoàn không những đã gây cho địch những thiệt hại đáng kể, mà còn tạo ra những điều kiện để trực tiếp tiến quân vào thành phố. Khoảng 10 giờ sáng, các trung đoàn đã chiếm vị trí xuất phát trên tuyến sông Can-mi-út.

        Từ trên một hầm nổi gần mỏ "Ma-ri-a”, nơi tôi chọn làm đài quan sát, dưới những tia sáng đầu tiên của mặt trời đang lên, có thể thấy rõ các chiến hào đầy lính Đức và các trận địa pháo của chúng. Có thể thấy rõ cả đội hình chiến đấu của sư đoàn: tất cả các trung đoàn đều đã tiến tới ngoại ô phía đông Xta-li-nô, trung đoàn 1052 ở phần bắc, trung đoàn 1050 ở phần giữa, và trung đoàn 1054 ở phần nam thành phố. Tiểu đoàn xe tăng 2 của thiếu tá U-man-sép bố trí sau trung đoàn bộ binh 1054 ở phía nam con đường Ma-kê-ép-ca - Xta-li-nỏ. Cụm pháo binh của sư đoàn đang chuyển trận địa, tiến gần hơn nữa tới ngoại ô phía đông thành phố. Bên phải chúng tôi, hơi lùi về phía sau một chút là sư đoàn bộ binh 230 của quân đoàn chúng tôi; các vườn của chúng tôi vẫn chưa khép kín. Bên trái là sư đoàn cận vệ 50 của quân đoàn bộ binh cận vệ 3 đang tiến tới ngoại ô đông-nam Xta-li-nô.

------------------------
    1. Trong trận tiến công Ma-kê-ép-ca, nhiều chiến sĩ Xô-viết đã hy sinh dũng cảm. Nhân dân thành phố đã dựng đài kỷ niệm, trên đài khắc tên những người anh hùng đã ngã xuống. Một thành phố của Ma-kê-ép-ca mang tên thiếu tá Phê- đô I-xa-e-vích Mi-sun, một người đã tham gia trận giải phóng Ma-kê-ép-ca.

       
        Cả ba trung đoàn đều ở vị trí thê đội 1 của sư đoàn, nhưng không còn thời gian để sắp xếp lại, nên tôi quyết định cứ giữ nguyên đội hình chiến đấu như vậy. Tuy nhiên, tôi yêu cầu các trung đoàn trưởng giữ lại một đội dư bi mạnh hoặc điều một tiểu đoàn xuống thê đội 2 ; mỗi trung đoàn được nhận một đại đội của tiểu đoàn xe tăng 2. Do sườn phải của sư đoàn bị hở, nên tôi tổ chức một đội dự bị mạnh của sư đoàn gồm một tiểu đoàn bộ binh mô-tô hóa độc lập, tiểu đoàn xe tăng 1 thuộc lữ đoàn xe tăng 140, 2 đại đội pháo thuộc trung đoàn pháo chống tăng 507 và điều lực lượng này sang sườn phải của sư đoàn ở phía tây thị trấn Séc-lốp-ca. Tôi đặt đài quan sát ở đây, trong ngôi nhà số 52 phố Ang-ghen. Những nỗ lực chủ yếu của sư đoàn được tập trung để đột kích vào vùng ngoại ô đông-bắc thành phố.

        Trên bầu trời trong xanh màu ngọc bích, mặt trời mỗi lúc một lên cao, sưởi ấm những chiến sĩ mệt mỏi. Nhiều người vừa dừng lại là khuỵu xuống vì quá mệt. Điều đó rất dễ hiểu, vì hơn một tuần nay, sư đoàn đã hành quân và tiến công liên tục suốt ngày đêm không nghỉ. Lệnh của Tổng tư lệnh tối cao, lệnh của Tổ quốc là: "Ngoan cường truy kích đich, không để cho chúng kịp củng cố ở các tuyến phòng ngự, không cho chúng nghỉ ngon, cả ngày lẫn đêm”.

        Cơn lốc tiến công đã buộc các chiến sĩ Xô-viết phải chiến thắng mệt mỏi đề quét sạch mọi chướng ngại phòng ngự của địch trên đường tiến. Cao cả thay nghĩa vụ trước những người dân Đôn-bát đang mong đợi ngày được giải thoát khỏi ách phát xít. Trong các đại đội và tiểu đoàn hộ binh, trên các thung lũng và triền đồi, ở vi trí xuất phát tiến công, có những cuộc mít tinh ngắn. Tại các cuộc mít tinh, cán bộ và chiến sĩ đã phẫn nộ lên án bon đao phủ phát xít và thề quyết tâm nhanh chóng giải phóng thủ đô đất mỏ. I. Xô-lô-ma-khin, một chiến sĩ của tiểu đoàn 2 thuộc trung đoàn bộ binh 1052, đứng lên nói: "Ở đây, tại Đôn-bát này, chúng tôi đã tận mắt nhìn thấy những hành động thú vật của bọn xâm lược, và một lần nữa khẳng đinh rằng chỉ có thề cải tạo bọn phát xít bằng những viên đạn. Khẩu súng của tôi đã hạ được 14 thằng. Tôi xin thề sẽ nhân con số đó lên gấp bội”. Trung úy An-đrô- vích Xa-pha-rốp, trung đội trưởng thuộc đại đội tiểu liên, tuyên bố: "Chúng tôi là những người đầu tiên tiến vào Ma-kê-ép-ca. Chúng tôi sẽ cố hết sức mình để lại là những người đầu tiên tiến vào Xta-li-nô ”. Nhiều chiến sĩ phát biểu nguyện vọng trở thành đảng viên cộng sản, khi bước vào chiến đấu. Riêng trung đoàn bộ binh 1052 đã có 26 đơn xin gia nhập Đảng và 100 đơn xin vào đoàn thanh niên Côm-xô-môn¹.

        Khoảng 10 giờ ngày 7 tháng 9, chúng tôi đã bố trí xong sở chỉ huy sư đoàn ở một thung lũng thấp, có một quả đồi nhỏ che khuất, cách mỏ "Ma-ri-a” 2 ki-lô-mét về phía tây-bắc.

        Tất cả các trung đoàn đều khẩn trương chuẩn bi, pháo binh tiến hành bắn thử, đội hình chiến đấu được sắp xếp lại, đạn dược được chở đến thêm. Từ lâu tôi vẫn tin vào trình độ tác chiến vững vàng của các trung đoàn trưởng, nhưng trước trận đánh này tôi quyết định gặp lại họ một lần nữa. A-lếch-xan-đrơ Xê-me-nô-vích Cô-skin cũng cùng đi với tôi xuống các trung đoàn.

        Sở chỉ huy của trung đoàn bộ binh 1052 đặt ở một hầm nơi gần thị trấn sinh viên trong một thung lũng nhỏ có nhiều hố bom đã được công binh sửa thành công sự và hầm trú ẩn. Như thế là đã có chỗ trú ẩn cho ban tham mưu trung đoàn và đài thông tin liên lạc làm việc. Cách hầm nổi vài mét là công sự được ngụy trang kín của trung đoàn trưởng. Trông thấy nó, tôi bỗng nhớ lại hồi mình còn chỉ huy trung đoàn và nghĩ : "Chỗ này tốt quá rồi, vừa kín đáo lại vừa bao quát được chiến trường. Sở chỉ huy của tôi cũng chẳng tốt hơn bao nhiêu, chỉ có người và công sự là nhiều hơn thôi. Nhưng lúc tiến công thì còn ai thiết gì hầm với hố nữa ”.

        Báo cáo của thiếu tá P.I. Cu-che-ri-a-ven-cô, tham mưu trưởng trung đoàn để lại cho tôi một cảm tưởng tốt. Căn cứ trên bản đồ và thực địa, đồng chí đã báo cáo tỉ mỉ về tình hình địch và quyết tâm của trung đoàn trưởng. Đó là một sĩ quan có trình độ và hăng hái. Các tiểu đoàn trưởng đều hiếu rõ nhiệm vụ nặng nề của mình trong việc giải phóng thủ đô của Đôn-bát. Tôi cùng đi với A-lếch-xan-đrơ Prô-cô- phi-e-vích Ê-pa-ne-snhi-cốp vào công sư quan sát. Đồng chí nhìn địa hình và nói:

        - Chính diện của trung đoàn rộng, nhưng thị trấn sinh viên là một điểm tựa mạnh, sườn chúng tôi vẫn hở như cũ. Vì thế tôi mới xếp đội hình của trung đoàn thành hai thê đội: thiếu tá Sa-i-úc sẽ dẫn tiểu đoàn của mình lùi sang phải.

        Tôi đồng ý với E-pa-ne-snhi-cốp và nói rằng đội dự bi tăng cường của sư đoàn sẽ tiến sang sườn phải của sư đoàn, nghĩa là ở phía sau trung đoàn của đồng chí.

        Sở chỉ huy của thiếu tá Ph.I. Mi-sun bố trí ở triền phía tây điểm cao gần con đường từ mỏ "Ma-ri-a” về Xta-li-nô. Ở đây công binh cũng cải tạo các hầm trú ẩn tự nhiên, đào và ngụy trang các công sự quan sát trên một ngọn đồi nhỏ. Trung đoàn trưởng Mi-sun đánh giá địch và địa hình. Đồng chí nói:

        - Tôi điều thê đội 2 tiếp cận thê đội 1. Lúc bắt đầu xung phong, công binh sẽ mở đường qua hào chống tăng và các tiểu đoàn sẽ theo đường đó đột nhập trận địa của bọn Hít-le.

---------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho trung đoàn bộ binh 1052, phiếu 496440, hồ sư l, tờ 1 - 10.

        Sau đó đồng chí báo cáo về trình tự sử dụng pháo và cối. Đồng chí than phiền rằng trung đoàn chẳng có gì ngoài mấy tiểu đoàn bộ binh và một đại đội súng cối.

        - Tôi hiểu, đồng chí Mi-sun ạ, sư đoàn có một cụm pháo rất mạnh. Có nên phân nó về các trung đoàn không ?

 
Mi-sun đồng ý rằng sư đoàn luôn luôn nên có một cụm pháo binh mạnh, nhưng mỗi trung đoàn bộ binh cũng nên có một cụm pháo riêng.

        - Đồng chí hãy chờ - tôi hứa - rồi tới lúc trung đoàn của đồng chí cũng sẽ co cụm pháo riêng. Còn bây giờ hãv tạm sử dụng đại đội súng cối đã!

        Tại sở chỉ huy của trung đoàn bộ binh 1054, đại úy tham mưu trưởng A-lếch-xan-đrơ Ghê-oóc-ghi-e-vích Su-ru-pốp đến gặp tôi báo cáo. Trung đoàn trưởng lại "lăn” xuống các tiểu đoàn. Tôi ra lệnh gọi đồng chí ấy về. Tỏi thấy trong lòng "bực bội”. Nhưng ở sư đoàn mọi người đều cảm phục tinh thần chiến đấu dũng cảm của người cán bộ này. Và đồng chí ấy là một cán bộ quý của tôi. Tuy nhiên, không phải vì thế mà tôi không phê bình đồng chí ấy, và yêu cầu đồng chí ấy không được bỏ sở chỉ huy khi chưa được phép của tôi.

        Không thể giận đồng chí ấy lâu được, vì cách giải quyết trận đánh chứng tỏ đồng chí đã có nhiều suy nghĩ. Đại úy A. G. Su-ru-pốp báo cáo rõ ràng về trung đoàn trưởng, và tôi tin chắc rằng trung đoàn sẽ hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ của mình giống như các trận trước.

        Buổi trưa, lúc tôi và đại tá A. X. Cô-skin trở về thì đã thấy tướng X. X, Brô-nép-xki đại tá A. V. Pi-xa-nép ở Bộ tổng tham mưu, trung tá P.V. Phê-đô-tốp ở Bộ tham mưu phương diện quân Nam có mặt tại sở chỉ huy sư đoàn.

        Tôi hiểu rằng mình cần phải báo cáo tình hình. Trẽn bản đồ của tướng X. X. Brô-nép-xki, tôi vạch vị trí của sư đoàn và báo cáo quyết tâm của sư đoàn mình. Brô-nép-xki yêu cầu tôi ký vào bản đồ và thân mật nói :

        - Việc này cần thiết cho tôi khi báo cáo. Tổng tư lệnh tối cao đích thân theo dõi chiến dịch giải phóng Đôn-bát. Đồng chí muốn tỏi báo cáo về việc đánh chiếm Xta-li-nô như thế nào ?

        - Chúng tỏi sẽ cố gắng - tôi hứa - hy vọng rằng hôm nay thành phố sẽ là của chúng ta.

        - Tuyệt quá ! Xin chúc các đồng chí thành công. Tôi sẽ đi để các đồng chí có thì giờ tập trung ngay vào việc. Lúc này khách càng hài lòng thì càng phải nhanh chóng ra về - Đồng chí bông đùa kết thúc buổi báo cáo.

        Sau khi tướng X. X. Brô-nép-xki về, tỏi triệu tập các cán bộ giúp việc để hoạch định tiến trình chuẩn bị chiến đấu của sư đoàn. Trung tá tham mưu trưửng M. I. Xa-phô-nốp báo cáo trước tiên, và đưa cho tôi ký văn kiện chiến đấu. Cầm từng văn kiện, tôi rất cảm ơn Xa-phô-nốp. Trong chiến đấu, người ta hiểu rõ và gần gũi nhau nhanh chóng. Thời bình thì phải mất hàng tháng, hàng năm thủ trưởng và tham mưu trưởng mới có thể "làm việc ăn ý” với nhau, trong chiến đấu thì đôi khi chỉ cần vài ngày là đủ. Bảy ngày chiến đấu căng thẳng vừa qua, Xa-phô-nốp đã chỉ đạo phòng tham mưu một cách vững vàng. Với sự tham gia trực tiếp của Xa-phô-nốp, văn kiện chiến đấu được soạn thảo nhanh chóng và đúng đắn, báo cáo tình hình được gửi về phòng tham mưu quân đoàn kip thời, việc liên lạc với các đơn vi luôn được duy trì chắc chắn. Xa-phô-nốp luôn luôn yêu cầu cao đối với các ban tham mưu trung đoàn bộ binh, nghiêm khắc theo dõi việc thực hiện các mệnh lệnh của sư đoàn. Vì thế nên bây giờ các cán bộ tham mưu ở sở chỉ huy mới làm việc được một cách rất có tổ chức. Trong một thời gian ngắn, các văn kiện được soạn thảo xong, được gửi đi các trung đoàn và phòng tham mưu quân đoàn. Thiếu tá chủ nhiệm thông tin N.G. Gri-gô-ri-ép là một người cao, hơi lòng khòng; bằng một giọng địa phương nặng và trầm, đồng chí báo cáo về hệ thống thông tin liên lạc. Tôi hỏi thiếu tá Ph.A. Di-nin, mới được bồ nhiệm làm trung đoàn trưởng trung đoàn súng cối 485, về tình hình công việc ở trung đoàn, Qua báo cáo, thấv rõ là Di-nin nắm được tình hình trung đoàn rất nhanh. Trong việc này, Di-nin được sự giiíp đỡ nhiệt tình của bí thư Đoàn thanh niên Côm-xô-môn luôn đi sâu đi sát mọi người trong trung đoàn. Đó là trung úy A-lếch-xan-đrơ Ghê-oóc-ghi-e-vích Tun-sép, một cựu chiến binh mặc dù còn rất trẻ. Tun-sép biết rõ trung đoàn của mình, luôn đi sát các đoàn viên thanh niên Côm-xô-môn, lúc ở chỗ các trinh sát pháo binh, lúc ở trận địa bắn của các đại đội súng cối.

        Thời gian chuẩn bị còn rất ít. Tất nhiên, nếu dành được nhiều thì giờ nữa cho các trung đoàn bộ binh thì tốt hơn. Nhưng chiến tranh thường có một quy luật tàn nhẫn : chuẩn bị xung phong càng lâu thì kẻ địch càng có thì giờ hoàn thiện việc phòng ngự. Ở đây phải tìm được sư kết hợp đúng đắn, như câu ngạn ngữ thông minh đã nói: "Khẩn trương nhưng không vội”.

        Trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1052 gọi điện cho tôi và xin phép tiến theo thê đội 1 luc bắt đầu xung phong.

        - Tôi sẽ tiến theo sau tiểu đoàn đầu tiên. tiểu đoàn này sẽ tiến công thị trấn sinh viên. Cần phải có mặt sát mũi chủ yếu. Tôi đã cân nhắc và chuẩn bi mọi vấn đề.

        - Được, nếu đồng chí đã cân nhắc kỹ, tôi đồng ý. Hãy để thiếu tá Cu-che-ri-a-ven-cô ở lại sở chỉ huy.

        Hồi 14 giờ ngày 7 tháng 9, các trung đoàn trưởng báo cáo đã sẵn sàng xung phong¹. Pháo binh bắt đầu bắn chuẩn bi. Xe tăng tiến vào đội hình chiến đấu của bộ binh. Máy bay ném bom gầm rít trên thành phố. Pháo hiệu đỏ vạch thành vệt trên bầu trời. Trận xung phong bắt đầu! Các tiểu đoàn bộ binh và xe tăng tiến lên phía trước. Thê đội 1 của trung đoàn bộ binh 1052 xộc vào thị trấn sinh viên. Một nhóm cán bộ và xạ thủ tiểu liên, do trung tá A.P. Ể-pa-ne-snhi-cốp và thiếu tá I-a Gu-giốp, trung đoàn phó chính trị của trung đoàn, dẫn đầu, biến vào đống nhà đổ. Trên một ngôi nhà của thị trấn, nơi đặt sở chỉ huv của tiểu đoàn 1 bộ binh, thiếu tá tiểu đoàn trưởng V. Tu-sép đã cắm một lá cờ đỏ. Cuộc công kích ở đây phát triển thuận lợi. Nhưng sư đoàn bộ binh 230 ở bên phải bị kìm chân trong trận đánh A-lếch-xan- đrơ-Gri-gô-ri-ép-ca và chưa tiến lên được. Vì thế sườn bên phải của sư đoàn 301 bị trống. Kẻ địch liền lợi dụng cơ hội đột kích vào đấy.

        Từ sở chỉ huy, tỏi thấy rõ những đám bộ binh và xe tăng dày đặc tiến ra từ thung lũng phía bắc Xta-li-nô.

        - Chúng cũng biết tìm chỗ đánh đấy chứ ! - M. I. Xa-phô-nốp nói - Đồng chí xem kìa, chúng đang tiến vào phía sau của trung đoàn 1052 !

        - Chà, Xa-phô-nốp, chúng cơ động khá đấy chứ ! Nếu tiểu đoàn của Sa-i-úc không trụ được thì sao ? Chuẩn bị cho sở chỉ huy chuyển sang phòng ngự hình tròn đi !

        Tôi gọi đại tá N. I. Mam-chuốc đến bên máy điện thoại và hạ lệnh chuẩn bị xung phong vào ngoại ô đông-bắc Xta-li-nô.

        Tiểu đoàn 3 bộ binh của thiếu tá Pa-ven Xpi-ri-đô-nô-vích Sa-i-úc gần như sa vào vòng vây. Trung đoàn trưởng trung đoàn 1052 báo cáo từ sở chỉ huy mới ở thị trấn sinh viên rằng đã điều một đại đội tiểu liên của thượng úy Ni-cô-lai Sa-ba-nốp, một trung đội pháo của trung đoàn và thiếu tá trung đoàn phó Séc-ba-cốp đến tăng cường cho sườn phải. Lúc này bộ binh và xe tăng Đức đã lọt vào đội hình chiến đấu của tiểu đoàn này. Một trận đánh gần nồ ra. Pháo binh tập trung hỏa lực vào các xe tăng. Khẩu pháo của trung sĩ A-lếch-xan-đrơ Pê-tơ-rốp bắn cháy 2 xe tăng. Thiệt hại này làm bọn Hít-le bớt hung hăng hơn. Đại đội tiểu liên của Ni-cô-lai Sa-ba-nốp vừa đến kịp và tiến công luôn. Bọn Hít-le bắt đầu hốt hoảng, nhưng vẫn không chịu lùi bước. Nhưng kìa, trung đội pháo của người thanh niên Côm-xô-môn vùng Đôn-bát, Pa-ven Khác-chen-cô đã tới. Bằng những loạt đạn chính xác, các chiến sĩ pháo binh đã hạ thêm 3 xe tăng nữa. Tuy thế, bọn phát xít vẫn tiếp tục xung phong. Ở từng đoạn đã có những trận giáp lá cà. Một nhóm xe tăng địch lao vào đại đội tiểu liên. Một chiếc xông thẳng vào thượng úy đại đội trưởng Sa-ba-nốp. Người cán bộ đảng viên cộng sản anh dũng ấy đã để xe tăng tiến sát đến mà ném một bó lựu đạn. Chiếc xe nồ tung, nhưng Sa-ba-nốp cũng trúng đạn thù ngã xuống. Trong tình thế đó, trung đoàn phó Ni-cô-lai A-lếch-xan-đrô-vích Séc-ba-cốp đã biểu lộ lòng tự tin và sự dũng cảm tuyệt vời. Đồng chí đã tập hợp đại đội tiểu liên và tiểu đoàn bộ binh thành một lực lượng xông lên phản xung phong dưới sự yểm trợ của đại đội pháo binh do đại úy Vi-a-lu- skin chỉ huy. Các khẩu đội của trung sĩ Hơ-mi-tơ-ri Xtơ-rô-ga-nốp, Hơ-mi-tơ-ri Chéc-nô-dúp, Ép-ghê-ni Lê-bê-đép đã hoạt động xuất sắc. Thời cơ đã chín muồi, và tôi ra tín hiệu cho đội dự bị của sư đoàn. Đội dự bị có nhiệm vụ đột kích vào hướng ngoại ô đông-bắc. Xta- li-nô, hiệp đồng với tiểu đoàn 3 bộ binh của trung đoàn hộ binh 1052 đề tiêu diệt đich.

        Ba mươi phút trôi qua. Đội dự bị đã xuất phát, tiến theo thung lũng vào phía sườn và phía sau địch; sau khi triền khai thành đội hình chiền đấu, đội dự bị bắt đầu tiến công. Đó là một đòn cơ động rất hiểm, dồn địch vào thế bị bao vây. Bọn Hít-le tìm đường chạy, bỏ lại trên chiến trường hơn 500 xác chết; 8 chiếc xe tăng bị hạ vẫn còn cháy dở trên vùng ngoại ô đông-bắc Xta-li-nô². Trong trận này, thiếu tá N. Séc-ba-cốp bị thương nặng.
 
        Trung đoàn bộ binh 1050 cũng đầy lùi cuộc phản xung phong của địch. Trung đoàn trưởng báo cáo :   '

        -  Cuộc đánh trả phản xung phong tiến hành có kết quả. Nhưng đại úy Rê-vin, tiểu đoàn trưởng tiếu đoàn 2 bị thương. Yêu cầu cử người thay thế.

        Tôi hứa sẽ cử người thay thế kip thời. Tôi trao đồi ý kiến với chủ nhiệm chính trị. Đã nhanh chóng tìm được người thay thế. Đó là một cán bộ tham mưu của sư đoàn : đại úy Ni-cô-lai Phê-đô-rô-vích Che- xnô-cốp. Đồng chí trước đây đã là tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn tiểu liên thuộc lữ đoàn bộ binh độc lập 84. Đồng chí có nhiều kinh nghiệm chiến đấu và từ lâu đã xin được ra chỉ huy chiến đấu.

-------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 3.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 484195, hồ sơ 1, tờ 8-10.

        Đại đội tiểu liên của trung úy I-van A-ca-ti-ê-vích Cô-lô-mê-ét và đại đội 3 bộ binh của đại úy Phê-đô Pê-đô-nô-Vích Bô-chơ-cốp thuộc trung đoàn bộ binh 1054 là những đơn vị đầu tiên đột nhập được vào vùng ngoại ô đông-nam thành phố. Ở đây, bọn Hít-le cũng kháng cự ngoan cố. Chúng phản xung phong mạnh mẽ vào tiểu đoàn bộ binh 2. Tiểu đoàn trưởng, đại úy Mi-kha-in Đơ-mi-tri-e-vích Xta-rô-xtin cùng với bí thư đảng ủy tiểu đoàn Mi-kha-in Ni-cô-la-e-vích Ca-da-cốp đã khéo léo tổ chức đánh trả. Chiến đấu đặc biệt dũng cảm là các chiến sĩ trung đội bộ binh của trung úy Ép-xta-phi Gri-gô-ri-e-vích I-a-cốp-lép.

        Cuộc chiến đấu dai dẳng ở các vùng ngoại ô Xta-li-nô kéo dài ba tiếng đồng hồ. Trong thời gian đó, các chiến sĩ xe tăng và công binh đã khôi phục hai chiếc cầu nhỏ bị bọn phát xít phá hỏng, vượt sang bờ phía tây và nhập vào đội hình chiến đấu của các trung đoàn bộ binh. Những nỗ lực chủ yếu của sư đoàn vẫn được tập trung ở sườn phải. Tôi hạ lệnh cho cụm pháo của sư đoàn bắt đầu bắn vào lúc 16 giờ 50 phút. . Các trung đoàn lại xông lên xung phong và đột nhập thành phố. Những cuộc chiến đấu ở đường phố bắt đầu. Hai đội 3 bộ binh của thượng úy An-đrây Rô-xtốp-sin thuộc trung đoàn 1052 đã được gọi là "đại đội dũng cảm'” trong trận đánh ở thị trấn Ca-tức, thì ở đây, trong trận Xta-li-nô cũng thể hiện xuất sắc bản lĩnh chiến đấu và chủ nghĩa anh hùng. Cùng với đại đội 1 bộ binh, đại đội này đã đột nhập thị trấn sinh viên. Từ trên đài quan sát tôi thấy rõ đại đội đã nhất loạt xông lên xung phong liên tục, đánh trả phản xung phong của bọn phát xít, dùng hỏa lực mở đường tiến và khuất dạng trong các khu nhà thành phố. Trung úy trung đội trưởng Phi-líp An-đrê-e-vích Báp-cụn bị thương nhưng không rời trận địa.

        Kiên quyết bẻ gãy sức kháng cự của địch, các chiến sĩ đại đội bộ binh của An-đrây Rô-xtốp-sin và đại đội bộ binh của thượng úy Pa-ven I-va-nô-vích Bư cốp, đứng ở mũi nhọn đột kích của trung đoàn, là những người đầu tiên tiến vào khu Xmô-li-an-ca ở khu vực phía tây thành phố¹ . Nhiều chiến sĩ và cán bộ chỉ huy của hai đại đội nói trên đã được đề nghị lên Chính phủ khen thưởng vì đã chiến đấu anh dũng trong trận này.

        Ngày hôm ấy, nhiều chiến sĩ đã chiến đấu dũng cảm. Trung đội trinh sát của trung đoàn 1050 do đại úy N.V. Xô-tốp-chen-cô và trung úy Ma-ri-nốp chỉ huy, là đơn vị đầu tiên đột nhập vùng ngoại ô phía đông thành phố.

        Từ những căn gác sát mái và cửa sổ tầng trên của những ngôi nhà đã bị biến thành điểm tựa, bọn phát xít bắn xuống. Các chiến sĩ ta dũng cảm chạy từ ngôi nhà này sang ngôi nhà khác, kiên trì tiến vào trung tâm thành phố dưới làn mưa đạn. Trong các văn kiện chiến đấu của sư đoàn 301, chiến công của họ đã được kể lại tỉ mỉ.

        - Đồng chí trung úy, ở quảng trường có một khẩu pháo và một khẩu đại liên đang hoạt động. Cho phép tôi diệt bằng lựu đạn! -  Một chiến sĩ hô lên.

        Đúng lúc đó, một quả đạn bỗng nồ ùng phía sau. Ma-ri-nốp bi hất vào tường một ngôi nhà đồ. Vừa nhỏm dậy, đồng chí nhìn đồng hồ. Thơi gian trời sáng còn lại rất ít. Mặt trời đang lặn. Muốn tới nhà hát còn phải vượt qua ngõ ngang có bọn Bức ngoan cố chống giữ. "Cần gọi pháo binh !” - Ma-ri-nốp quyết định và chạy tới chỗ chiến sĩ liên lạc vô tuyến. Một lúc sau, pháo ta đã gầm lên. Sau một đợt bắn ngắn của pháo binh, các chướng ngại của địch đã bị quét sạch. Tiếng đạn vẫn không ngừng réo như xé không khí. Một viên đạn xuyên vào tay trái Ma-ri-nốp. Băng bó xong, đồng chí lại cùng trung đội tiếp tục xung phong. Sau khi đánh tan bọn phát-xít, các chiến sĩ trinh sát đã cắm lá cờ đỏ lên nóc nhà hát thành phố.

        Đại đội 3 bộ binh trong tiểu đoàn này cũng trở thành "đại đội dũng cảm ”. Đại đội đã ngoan cường đánh trả cuộc phản xung phong của địch và bẻ gãy cuộc phản xung phong đó. Trong trận giáp lá cà, thượng úy đại đội trưởng Ni-cô-lai Mắc-xi-mô-vích Tê-rê-khốp đã ngã xuống. Các chiến sĩ của đồng chí đã anh dũng tiến lên. quét sạch quân thù ra khỏi từng căn nhà và tiến vào trung tâm thành phố².

        Các chiến sĩ trung đội tiểu liên do trung úy An-đrô-ních Xa-pha- rốp chỉ huy, đã chiến đấu dũng cảm và khôn ngoan. Cùng với các chiến sĩ trinh sát, chiến sĩ trung đội Xa-pha-rốp là những người đầu tiên đột nhập thành phố, và là những người đầu tiên đột kích địch ở khu vực đồ nát của nhà máy luyện kim. Cùng với các đại đội bộ binh của thượng úy Phê-đô Páp-lô-vích Sê-rê-me-ti-ép và thượng úy Ni-cô-lai Va-xi-li-e-vích ô-be-rem-chen-cô, trung đội của Xa-pha-rốp tiến ra ngoại ô phía tây thành phố, chiếm mỏ số 11 và sân vận động "Thợ mỏ”³.

-------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho trung đoàn bộ binh 1052, phiếu 496441, hồ sơ 1, tờ 10-15.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho trung đoàn bộ binh 1050, phiếu 496439, hồ sơ 1, tờ 1 - 3.

        3. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho trung đoàn bộ binh 1050, phiếu 496439, hồ sơ 1, tờ 3 - 5.

        Trung úy I-van A-ca-ti-e-vích Cô-lô-mê-ét quyết tâm cùng đại đội lao lên xung phong. Cùng với các chiến sĩ tiểu liên Chít-pu-ri, Phéc- gien-cốp, Bu-ren-cô, Chéc-vôn, Men-ni-cốp..., trung úy Cô-lô-mê-ét trong số những người đầu tiên tiến ra ngoại ô phía tây thành phố, diệt 25 tên phát xít và 3 xe tăng.

        Trong trận giải phóng Xta-li-nô, thiểu tá Ni-cô-Iai Ni-cô-la-e-vích Ra-đa-ép tỏ ra là một chỉ huy dũng cảm, đã được cử làm chủ tich ủy ban quân quản đầu tiên của thành phố.

        Sư đoàn bộ binh 301 đã chiến đấu giành từng ngôi nhà, từng khu phố. Trong trận đánh đẫm máu kéo dài 6 giờ liền các chiến sĩ Xô-viết đã dùng lựu đạn, tiểu liên, lưỡi lê và cả báng súng đánh tan bọn phát xít trong thành phố. Những người con của nhiều dân tộc trong Tổ quốc ta đều có mặt nơi đây. Thí dụ, ở tiểu đội bộ binh của trung sĩ I-van Lí-u-bi-vưi có các chiến sĩ người Nga, người U-cra-in, người Ác-mê- ni, người Gru-di, người Tác-ta. Và cả sư đoàn đều như thế. Thống nhất trong đại gia đình quân đội, họ đã tiến lên với khẩu hiệu : "Vì Tồ quốc !”.

        Nhân dân thành phố đã hết sức vui mừng phấn khởi đón chào quân giải phóng. Từ trong những căn nhà hầm, mọi người ùa ra đường phố và buổi chiều khi đi qua phố "Tuyến 1 ” ở trung tâm thành phố đến sở chỉ huy mới, chúng tôi thấy hàng rừng cờ đỏ do nhân dân và chiến sĩ sư đoàn cắm trên những ngôi nhà ở còn nguyên vẹn và trên những tòa nhà của các cơ quan hành chính.

        Sở chỉ huy của sư đoàn bố trí ở sân vận động "Thợ mỏ”. Ở đây, đại tá Pê-tren-cô được lệnh đưa toàn bộ lữ đoàn xe tăng tiến đánh sân bay Xta-li-nô.

        Trong nhật ký tác chiến của tiểu đoàn xe tăng 1 đã viết: tiểu đoàn chúng tôi nhận nhiệm vụ hành quân vào phía sau lưng địch. Đêm phương nam tối đen bao phủ những cánh đồng tan hoang vùng U-cra-in. Những đám cháy đỏ rực trời đêm. Bọn Hít-le đốt làng, đốt ca lúa chưa kịp gặt. Đơn vị chúng tôi tiến nhanh về phía tây-bắc. Rạng sáng ngày 8 tháng 9, toàn bộ lữ đoàn xe tăng đã chiếm được sân bay Xta-li-nô và tiến đến Xta-rô - Mi-khai-lốp-ca.

        Nhật ký tác chiến .của sư đoàn viết :

        "... Hồi 19 giờ 15 ngày 7-9-1943, trung đoàn bộ binh 1052 của sư đoàn bộ binh 301 đã làm chủ vùng ngoại ô đông-bắc thành phố ; hồi 10 giờ 00, các trung đoàn 1050 và 1054 đã chiếm được các vùng ngoại ô đông và đông-nam và bắt đầu đánh chiếm các khu phố nội thành. Thành phố bốc cháy... Hồi 23 giờ 00 ngày 7-9-1943, sau những trận đánh ác liệt, thành phố Xta-li-nô - trái tim của vung Đôn-bát - đã được giải phóng hoàn toàn, vĩnh viễn ”¹.
       
        Báo cáo của tập đoàn quân xung kích số 5 viết :

        "Đơn vị đầu tiên đột nhập thành phố Xta-li-nô là sư đoàn bộ binh 301 dưới sự chỉ huy của đại tá sư đoàn trưởng An-tô-nốp v.x. ”².

        Sư đoàn bộ binh 230 đã vào thành phố từ phía bắc; vào từ phía đông-nam là sư đoàn bộ binh cận vệ 50.

        Sáng 8 tháng 9, A-lếch-xan-đrơ Xê-me-uô-vích Cô-skin và các cán bộ chính trị tổ chức một cuộc mít tinh để mừng Xta-li-nô mới được giải phóng tại khu vực nhà văn hóa cũ mang tên V.I. Lê-nin, mà bọn phát xít đã biến thành nhà tù. Công-nhân Xta-li-nô tố cáo rằng, ở Xta- Ji-nô bọn phát xít man rợ đã phá và đốt nhà máy luyện kim, nhà máy cấu kiện kim loại và nhà máy luyện than "cốc”, phá hủy nhà máy xe điện, hệ thống điện lực thành phố, 200 trường học, cung thiếu niên, các nhà hát mùa đông và mùa hè, Bảo tàng cách mạng, nhà triền lãm tranh và tất cả những tòa nhà đẹp nhất của thành phố. Trên đồi, khu vực bệnh viện trung tâm, bọn phát xít đã xây dựng một trại tập trung giam hàng nghìn công dân Xô-viết. Cách Xta-li-nô vài ki-lô-mét, bọn Hít-le đã ném hàng chục nghìn xác người yêu nước xuống hầm mỏ Ca-li-nốp-xki số 4-4 "bít”. Trước cảnh thành phố đổ nát và những tội ác dã man của bọn phát xít đối với nhân dân, cán bộ và chiến sĩ sư đoàn chúng tôi càng thêm căm giận quân đich.

        Rạng sáng ngày 8 tháng 9, tôi định chuyển sở chỉ huy lên điểm cao gần bệnh viện trung tâm. Nhưng tham mưu trưởng báo cáo là , không thể chuyển được. Và đồng chí kề lại câu chuyện bi thảm đã xảy ra. Chúng tôi trèo lên đồi và trông thấy hậu quả khủng khiếp của những việc làm dã man của bọn phát xít. Hàng nghìn người kiệt sức đang nằm và nửa nằm nửa ngồi sau hàng rào thép gai. Họ chào đón chúng tôi. Trước mắt chúng tôi là một bức tranh kinh khủng. Tôi hạ lệnh cho tất cả các đại đội quân y của trung đoàn và tiểu đoàn cùng quân y sư đoàn bắt tay vào việc cứu chữa những người bị nạn.

--------------------
    1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 445, hồ sư 1, từ 136 - 140.

        2. Như trên, kho 333, hồ sơ 124, tờ 23.

       
        Buổi trưa, trung tá N.P. Muốc-din báo cáo : từ phía Rút-chen-cô- vô, bọn Đức bắt đầu phản xung phong với lực lượng cỡ trung đoàn bộ binh và 25 xe tăng. Rõ ràng địch đã nhằm vào sườn trái của sư đoàn. Tôi báo cho Muốc-din biết toàn bộ cụm pháo của sư đoàn sẽ tập trung hỏa lực bắn chặn trước chính diện của trung đoàn và sẽ điều cho trung đoàn đội dư bi chống tăng của sư đoàn, gồm 2 đại đội của trung đoàn pháo chống tăng 507.

        Đòn đột kích chủ yếu của bọn phát xít nhằm vào tiểu đoàn 1 bộ binh của trung đoàn 1054. Đại úy tiểu đoàn trưởng I-van Ti-mô-phê- e-vích Xíp-lép cùng trung úy Pa-ven Mát-vê-e-vích Cô-xtơ-ri-cốp, bí thư đảng ủy, đã tổ chức một trận phòng ngự đập tan cuộc phản xung phong của địch. Không để bọn Hít-le có thì giờ suy nghĩ, trung đoàn bộ binh 1054 hiệp đồng với đơn vị bạn ở bên trái đã đánh tan bọn Đức đóng ở thị trấn Rút-chen-cô-vô. Hai trung đoàn khác đã giải phóng thị trấn Cra-xnưi và thị trấn số 4.

        Cuộc chiến đấu giải phóng thủ đô đất mỏ kết thúc ở đấy. Ngày 8 tháng 9, cả nước trong đó có chúng tôi được nghe những lời trang trọng của Tổng tư lệnh tối cao.

        Tôi xin trích dẫn vắn tắt văn kiện này.

       "Lệnh của Tổng tư lệnh tối cao, gửi :   
        Thượng tướng Tôn-bu-khin,
        Đại tướng Ma-li-nốp-xki,

        "Do cơ động khéo léo và tiến công chớp nhoáng, bộ đội các phương diện quân Nam và Tây Nam đã giành được thắng lợi to lớn ở vùng Đôn-bát. Sau khi bẻ gãy sự kháng cự của địch, trong vòng sáu ngày bộ đội ta đã làm chủ các thành phố Đê-ban-se-vô, I-lô-vai-xcơ, Li- xi-chan-xcơ, Ê-na-ki-e-vô, Goóc-ỉốp-ca, Chi-xti-a-cô-vô, Xla-vi-an-xcơ, Ac-te-mốp-xcơ, Cra-ma-toóc-xcai-a, Côn-xtan-ti-nốp-ca, Ma-kề-ép-ca, Cra- xnô-ác-mây-xcôi-e, I-a-xi-nô-va-tơ-e và trung tâm vùng Đôn-bát - thành phố Xta-li-nô.

        "Như vậy, bộ đội các phương diện quân Nam và Tây Nam đã giành lại từ tay bọn Đức và trả về cho Tồ quốc ta vùng Đôn-bát - một khu công nghiệp và khu mỏ quan trọng nhất của đất nước...

        " Nhân dịp chiến thắng to lớn ở Đôn-bát, hôm nay, ngày 8 tháng 9, vào lúc 20 giờ, thủ đô Mát-xcơ-va của Tổ quốc ta sẽ thay mặt Tổ quốc dùng hai trăm hai mươi bốn khẩu pháo bắn hai mươi loạt đạn đề chào mừng những binh đoàn dũng cảm của chúng ta đã giải phóng Đôn-bát khỏi ách phát xít xâm lược.

        "Tôi biểu dương toàn thể bộ đội của các đồng chí đã chiến đấu xuất sắc đề giải phóng Đôn-bát.   

        "Vinh quang đời đời thuộc về những người anh hùng đã ngã xuống trong cuộc đấu tranh cho tư do và độc lập của Tố quốc chúng ta !

        "Bọn xâm lược Đức nhất định phải chết!”¹.

        Để kỷ niệm chiến thắng đã giành được, nhiều sư đoàn được tặng danh hiệu vinh dự bằng tên của các thành phố ở Đôn-bát, trong số đó có sư đoàn bộ binh 301, một đơn vị đặc biệt xuất sắc.

        Niềm tự hào xứng đáng tràn ngập lòng các chiến sĩ và cán bộ sư đoàn. Trong những cuộc hội nghị và mít tinh dã chiến nhân dịp này, các chiến sĩ Xô-viết đã thề trước Tổ quốc rằng sẽ đánh địch không mệt mỏi, cả ngày lẫn đêm, không cho chúng nghỉ ngơi yên ổn, sẽ quét sạch bọn phát xít ra khỏi đất nước. Từ những cuộc mít tinh, bộ đội đã bước luôn vào chiến đấu.

        Ngày 9 tháng 9, sư đoàn phát triền tiến công, tiến đến tuyến các thị trấn mỏ Tơ-ru-đốp-xcai-a, Pê-tơ-rốp-ca. Địch vội vã lập tuyến phòng ngư ở đây và kháng cự ngoan cố, rồi chuyền sang phản xung phong. Khi bọn phát xít bị đánh tan và chúng tôi chuyển sở chỉ huy sư đoàn vào khu vực mỏ Tô-ru-đốp-xcai-a, thì chẳng còn thị trấn nào ờ đấy nữa. Trên bản đồ có ghi, nhưng trên thực địa thì chỉ còn cảnh hoang tàn đồ nát. Bọn tội phạm phát xít cũng "nhắc nhở mọi người nhớ đến chúng” ở cả nơi đây. Ngày nay, ở chỗ này là Cung lao động của mỏ "Tơ-ru-đốp-xcai-a” - mỏ lao động cộng sản chủ nghĩa đầu tiên ở U-cra-in. Lãnh đạo mỏ này là Anh hùng lao động xã hội chủ nghĩa Vla-đi-xláp An-đrê-e-vích An-ti-pốp. Vì thành tích lao động dũng cảm, mỏ này đã được tặng thưởng huân chương Cách mạng tháng Mười. Đội sản xuất của Anh hùng lao động xã hội chủ nghĩa I-van Xtơ-ren- chen-cô đã nêu kỷ lục thế giới về năng suất khai thác vàng đen.

        Đêm 9 rạng ngày 10 tháng 9, chi đội phái đi trước của sư đoàn hiệp đồng với các đơn vị của sư đoàn 230 đã giải phóng làng Ma-rin- ca, và sáng hôm đó, đã giải phóng làng A-lếch-xan-đrốp-ca².

        Trong quá trình tiến công ở Đôn-bát, hàng trăm thợ mỏ đã tự nguyện đứng dưới ngọn cờ chiến đấu của các trung đoàn trong sư đoàn để chiến đấu giải phóng mảnh đất thân yêu khỏi ách nô lệ phát xít. Nhận khẩu súng trường của chiến sĩ thiện xạ Xtơ-rôi-ép-xki vừa hy sinh, chiến sĩ Hồng quân Mắc-xi-men-cô hứa với ban chỉ huy sẽ tiếp tục truyền thống chiến đấu, luôn luôn nhằm trúng bọn phát xít. Các đoàn viên thanh niên Côm-xô-môn : I-van Xi-đô-rô-vích Xi-men-da người Xta-li-nô, Côn-xtan-tin Lu-ki-a-nô-vích, Chét-véc-ni-cốp và I-van Ti-khô-nô-vích, i-va-nốp người Ma-kê-ép-ca, I-van Pan-tê-la-e-vích Cu- snhi-a người Xê-li-nô-vô và nhiều người khác đều xin đi chiến đấu. Đôi khi có hàng nhóm người xin vào bộ đội cùng một lúc. Sáng 10 tháng 9, trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1054 báo cáo rằng có một nhóm du kích đến sở chỉ huy trung đoàn ở thị trấn Pê-tơ-rốp-ca và yêu cầu nhận họ vào trung đoàn. Tôi trao đổi ý kiến với A.x. Cô-skin và M.I. Xa-phô-nốp, sau đó báo cáo với tướng I.P. Rô-xlưi. Đồng chỉ nói:   

        -Nếu họ có tinh thần chiến đấu thì cứ nhận vào sư đoàn. Chúng ta đang cần nhiều bộ đội.

        Đó là một nhóm du kích đã hoạt động tích cực ở hậu phương địch. Lãnh đạo đội du kích là đội trưởng Vích-to I-a-cốp-le-vích Gri- sen-cô, đội phó An-đrây Pê-tơ-rô-vích Da-vô-lô-kin và tham mưu trưởng A-na-tô-ỉi Pê-tơ-rô-vích Cra-xnhi-cốp. Đội gồm bốn mươi ba chiến sĩ, có trong tay bốn xe vận tải với thuốc men và vũ khí.

        Phòng chính tri sư đoàn tổ chức một cuộc mít tinh với sư tham gia của nhân dân thị trấn Pê-tơ-rốp-ca, du kích và các chiến sĩ. Đội trưởng du kích hứa trước bộ tư lệnh sư đoàn rằng du kích sẽ chiến đấu giỏi trong đội ngũ sư đoàn 301³.

-------------------
        1. Đôn-bát, đây những người giải phóng, Đô-nét, 1973, tr. 355

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 484195, hồ sơ 1, tờ — 10; phiếu 214859, hồ sơ 6 tớ 8 — 11.

        3. Toàn đội du kích được biên chế vào trung đoàn bộ binh 1054. Đây là đội du kích thứ hai mà tôi được gặp. Về sau tôi được biết là ở Bôn-bát có không ít những đội du kích như vậy - T.G.

        Phát triển tiến công, bộ đội phương diện quân Nam đã hoàn thành việc giải phóng Đôn-bát. Ngày 15 tháng 9, ở thủ đô đất mỏ có một cuộc mít tinh lớn của nhân dân thành phố và các chiến sĩ quân đoàn bộ binh Cờ Đỏ, do cục chính trị quân đoàn tổ chức. Các ủy viên Hội đồng quân sự phương diện quân Nam cũng có mặt. Sư đoàn chúng tôi, trong đó có chủ nhiệm chính trị, trung tá A-lếch-xan-đrơ Xê-me-nô-vích Cô-skin, đã đóng góp tích cực vào việc chuẩn bị và tiến hành buổi mít tinh long trọng này. Theo lệnh của tướng I.P. Rô-xlưi, tiểu đoàn 1 bộ binh của thiếu tá Va-xi-li Ni-ki-pho-rô-vích Tu-sép, tiểu đoàn đầu tiên đột nhập vùng ngoại ô đông-bắc và thị trấn sinh viên của Xta-li-nô, được cử về dự mít tinh. Trung tá trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1052, A-lếch-xan-đrơ Prô-cô-phi-e-vích Ê-pa-ne- snhi-cốp, dẫn đầu đoàn đại biểu về dự mít tinh.

        Chiến dịch Đôn-bát là một trong những sự kiện quan trọng nhất trong cuộc tổng tiến công của bộ đội Xô-viết ở U-cra-in tả ngạn. Hè và thu năm 1943, bộ đội các phương diện quân Nam và Tây Nam đã phá vỡ "Mặt trận - Mi-út”, tuyến phòng ngự chiến lược mạnh của Đức, và đã giải phổng vùng Hôn-bát. Phương diện quân Nam đã đóng vai trò chính và trực tiếp trong việc giải quyết nhiệm vụ giải phóng Đôn- bát và đánh tan tập đoàn quân 6 cùa Đức. Trên hướng tiến công chính ở thê đội 1 có tập đoàn quân xung kích số 5, trong đó có quân đoàn bộ binh 9 của chúng tôi. Sư đoàn bộ *binh 301 được vinh dự đứng ở mũi nhọn của hướng tiến công này.

        Việc chuẩn bị và tiến hành chiến dịch Đôn-bát một lần nữa tỏ rõ nghệ thuật chỉ đạo chiến lược và chiến dịch - chiến thuật của quân đội Liên Xô. Trong một thời hạn ngắn ngủi ở giai đoạn kết thúc chiến dịch Cuốc-xcơ, Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao đã có thể xây dựng được một lực lượng dự bị hùng hậu và điều động được lực lượng đó cơ động trên một chặng đường khá dài. Lực lượng dự bị của Đại bản doanh được bổ sung cho phương diện quân Nam và được tung vào chiến đấu ngay ở Xa-ua - Mô-ghi-la và Xta-ra-i-a La-xpa đã tăng cường sức mạnh của phương diện quân khi đột phá hệ thống phòng ngự của Đức và nâng cao nhịp độ tiến công quyết định sau này. Bộ phận hợp thành của lực lượng dự bị này là quân đoàn bộ binh 9, trong đó binh đoàn chủ lực là sư đoàn bộ binh 301, lên đường ngày 20 tháng 8 theo lệnh báo động. Sau khi lên tàu ở ga A-na-ta-xi-ép-xcai-a, sư đoàn nhanh chóng vượt qua chặng đường hàng nghìn ki-lô-mét. Đích thần Nguyên soái Liên Xô X.C. Ti-mô-sen-cô, đại diện của Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao, theo dõi cuộc hành quân này.

        Toàn thể các sư đoàn của tập đoàn quân xung kích 5, tập đoàn quân chủ công ở chiến dịch Đô-nét, đã hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ đề ra. Không phẫi ngẫu nhiên mà trong Nhật lệnh của Tổng tư lệnh tối cao, những sư đoàn này được đánh giá là xuất sắc đặc biệt và được trao danh hiệu vinh dự là tên gọi của những thành phố họ đã giải phóng. Nghệ thuật chiến đấu của bộ đội Xô-viết được bổ sung bởi những hình thức và phương pháp hành quân và cơ động mới, hoàn thiện hơn trong tiến công.

        Sư đoàn chúng tôi được tham gia cuộc cơ động của các lưc lượng dự bị của Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao. Sư đoàn được thực tập lên xuống tàu và xếp quân trên tàu cho thật nhanh, tập chuyển quân bằng tàu hỏa đường dài, tập hành quân có chiến đấu trong những điều kiện khó khăn của thảo nguyên Đô-nét, mà vẫn duy trì thường xuyên đầy đủ sức chiến đấu.

        Việc đưa sư đoàn vào chiến đấu có một số điểm khác biệt : từ đội hình phân đoạn hay như bây giờ thường gọi, từ đội hình trước chiến đấu, đội hình tung đội tiểu đoàn ở vùng tập kết, sư đoàn phải triển khai dần trong phạm vi 5 ki-lô-mét thành các khối đại đội, trung đội, và sau đó ở tuyến công kích phải triển khai thành chuỗi tán binh, rồi không dừng lại mà chuyển luôn sang xung phong vào bọn địch chốt ở những trận địa phòng ngự vững chắc.   

        Sư đoàn vào chiến đấu dưới sự yểm hộ của hỏa lực pháo binh. Pháo binh đã được đưa lên từ trước và bố trí ở những trận địa bắn. Nhờ sư hiệp đồng nhịp nhàng giữa các phân đội pháo, súng cối và các trung đoàn bộ binh, việc vào chiến đấu được tiến hành có tổ chức và nhanh chóng. Đòn đột kích địch trở thành sâu và mạnh.

        Đặc biệt là tất cả chúng tôi đều băn khoăn về những vấn đề chỉ huy các đơn vị bộ đội và phân đội trong chiến đấu. Hồi đó trong quân đội thường có ý kiến cho rằng, người trung đoàn trưởng hay tiểu đoàn trưởng giỏi phải là người trực tiếp dẫn bộ đội cùng xông lên xung phong. Tất nhiên, ở một giai đoạn nhất định của thời kỳ đầu chiến tranh, đó là hành động đúng, và thậm chí cần thiết. Nhưng bây giờ, khi đã bắt đầu năm chiến tranh thứ ba, việc chỉ huy các đơn vị bộ đội và phân đội có tinh thần chiến đấu cao, quân số đông, số lượng binh khí kỹ thuật lớn đòi hỏi các cán bộ chỉ huy và cán bộ tham mưu trong tác chiến hiệp đồng binh chủng phải thường xuyên duy trì được sự hiệp đồng giữa các bộ đội, phân đội và tất cả các binh chủng trong chiến đấu để giải quyết nhiệm vụ của trận đánh bằng những nỗ lực chung của các bộ đội và phân đội. Tôi cũng như các trung đoàn trưởng của tôi, chưa ai có thực tiễn chỉ huy sư đoàn và trung đoàn trong cuộc tiến công như vậy. Nhưng chúng tôi đã được bồi dưỡng tốt về lý luận quân sự và đã có nhiều kinh nghiệm chiến đấu. Khi tiến hành diễn tập ở Cu-ban, chủng tôi đã hết sức quan tâm đến vẩn đề chỉ huy chiến đấu hợp đồng binh chủng hiện đại.

        Tất nhiên việc liên lạc giữa chỉ huy với cấp dưới và cuộc gặp gỡ ngắn ngủi trước và trong lúc chiến đấu vẫn là một trong những hình thức chỉ huy. Các trung đoàn trưởng đơn vị tôi - trung tá A. P. Ê-pa- ne-snhi-cốp và thiếu tá Ph. I. Mi-sun - là những người rất giỏi trong việc chỉ huy trung đoàn từ sở chỉ huy kết hợp với việc xuống tận đội hình chiến đấu. Nhưng với trung tá N. P. Muốc-đin thì còn phải làm việc thêm. Tình hình ở một nơi nào đó vừa căng là đồng chí đã bứt khỏi sở chỉ huy trung đoàn, chạy xuống các đội hình chiến đấu của đại đội hay tiểu đoàn, bỏ mất việc chỉ huy trung đoàn. Không ai cần ta làm thay những người đại đội trưởng hay tiểu đoàn trưởng có khả năng và nhiều kinh nghiệm. Nhưng chủng tôi vẫn thường bỏ qua cho Muốc-din cái chuyện "bứt khỏi sở chỉ huy” này vì đồng chí rất dũng cảm, đồng thời A. G. Su-ru-pốp, tham mưu trưởng trung đoàn, một người còn trẻ và có trình độ, luôn luôn bổ khuyết được cho trung đoàn trưởng nhược điểm này. Su-ru-pốp luôn luôn đặt sở chỉ huy ở sau thê đội 1, quan sát rõ chiến trường và chỉ huy trung đoàn một cách cương quyết. Bản lĩnh chiến đấu và lòng dũng cảm của các tiểu đoàn trưởng và đại đội trưởng đã giúp bộ tư lệnh sư đoàn và ban chỉ huy trung đoàn rất nhiều trong việc hoàn thiện các phương pháp chỉ huy trận đánh.

        Cần phải kiểm tra trên thực tiễn một số vấn đề sử dụng pháo binh tiểu đoàn chống tăng độc lập được vũ trang bằng pháo 45 mi-li-mét là phân đội duy nhất của trung đoàn dùng để chiến đấu với xe tăng. Hồi đó chúng tôi không nhận được các phương tiện tăng cường, mà ngay từ ngày chiến đấu đầu tiên kẻ địch đã tiến hành những cuộc phản xung phong mãnh liệt bằng bộ binh và xe tăng, hơn nữa đó lại là những xe tăng hạng trung, thậm chí có nhiều xe tăng "Cọp” hạng nặng. Lập tức tôi phải quyết định sử dụng các tiểu đoàn pháo thuộc trung đoan pháo binh của sư đoàn đề tăng cường cho các tiểu đoàn bộ binh. Đó là vì pháo 45 mi-li-mét của pháo binh các tiểu đoàn và tiểu đoàn chống tăng độc lập khó chống chọi với lớp vỏ thép dày và pháo cỡ lớn của xe tăng địch. Mặc dầu chủ nhiệm pháo binh sư đoàn còn phàn nàn với cấp trên về tôi, nhưng tướng I.P. Rô-xlưi ủng hộ cách giải quyết của tôi. Tôi hiểu rằng phân tán lực lượng cụm pháo binh của sư đoàn là không lợi, song những khẩu pháo mạnh, hoạt động trong các đội hình chiến đấu tiểu đoàn bộ binh như một phương tiện tăng cường, đã đóng vai trò quyết định trong cuộc chiến đấu với xe tăng Đức. Cán bộ và chiến sĩ các khẩu đội và các đại đội pháo mau chóng hiểu rằng chính họ là mối đe dọa đáng sợ đối với bọn "Cọp”, vì thế họ đã chiến đấu anh dũng quên mình. Có thể nói không ngoa rằng, trong các cuộc chiến đấu giải phóng Ma-kê-ép-ca và Xta-li-nô, các tiểu đoàn pháo đã cứu sư đoàn khỏi bi xe tăng địch nghiền nát.

     
        Trong điều kiện thiếu lực lượng tăng cường cần có của pháo binh, chúng tôi đã đặc biệt chú ý đến việc sử dụng đủng những đại đội súng cối của các tiểu đoàn và những đại đội súng cối của các trung đoàn. Các chiến sĩ súng cối nhanh chóng thích ứng với hoàn cảnh và qua mỗi trận đánh lại hoàn thiện thêm trình độ sử dụng hỏa lực mãnh liệt của mình để yểm trợ các đại đội và tiểu đoàn bộ binh.

        Một phương liện hỏa lực mạnh mẽ trong tay các cán bộ chỉ huy là cụm pháo binh của sư đoàn. Cụm này bao gồm một số tiểu đoàn pháo hạng trung. Các chiến sĩ pháo nhanh chóng nắm vững nghệ thuật chiến đấu, cơ động hỏa lực đúng hướng, xác định đường bắn chính xác. Những cuộc phản xung phong hết sức mãnh liệt của bộ binh và xe tăng địch thường xuyên bị hỏa lực mạnh mẽ của cụm pháo binh này chặn đứng.

        Một trong những tiến bộ lớn nhất của sư đoàn trong trận đánh này là sư hiệp đồng chặt chẽ với các chiến sĩ xe tăng của lữ đoàn xe tăng cận vệ 140. Các tiểu đoàn xe tăng của lữ đoàn gắn bó hữu cơ với các đội hình chiến đấu của bộ binh, hoạt động dũng cảm trên những đoạn quyết định của trận đánh. Chúng tôi thu được nhiều kinh nghiệm sử dụng xe tăng chi viện trực tiếp cho bộ binh trong các cuộc tiến công của sư đoàn, cũng như kinh nghiệm tổ chức những cuộc đo bộ bằng xe tăng. Những đòn đột kích như vậy vào sườn và phía sau bọn địch đang phản xung phong đã giúp sư đoàn đánh tan những cụm quân mạnh của địch hoặc đột nhập chớp nhoáng tung thâm phòng ngự của đích và đánh chiếm những cứ điểm quan trọng.

        Lần đầu tiên với tư cách sư đoàn trưởng, tôi được giải quyết trên thực tế những vấn đề hiệp đồng với lực lượng không quân của phương diện quân. Sự có mặt của đại diện bộ tư lệnh không quân ở sở chỉ huy của chung tôi đã bảo đảm mối liên hệ chiến dịch và việc điều động máy bay được nhanh chóng,. Không quân xuất hiện trên các đội hình chiến đẩu của sư đoàn đã động viên tinh thần chiến đấu của cán bộ và chiến sĩ rất nhiều. Các trung đoàn bộ binh càng thêm kiên quyết tiến lên sau những đợt ném bom và bắn phá của không quân.

        Cuộc tiến công ở Đôn-bát còn có đặc điểm là những trận đánh đêm được tiến hành liên tục như những trận đánh ngày. Và, mặc dù dải tiến công của sư đoàn đôi khi mở rộng đến 10 - 15 ki-lô-mét, các đơn vị bộ đội phải chiến đấu đêm không được thay thế, nhưng cuộc tiến công vẫn diễn ra suốt ngày đêm. Trong cuộc vận động liên tục theo dõi hỏa lực này, ý chí của chiến sĩ được tôi luyện, bản lĩnh chiến đấu của họ được hoàn thiện.

        Chiến sĩ và cán bộ sư đoàn 301 thu được những kinh nghiệm đầu tiên trong việc tiến công thành phố, chiến đấu trên đường phố. Trong kho kinh nghiệm này, quý nhất là hoạt động của sư đoàn khi tiến công những điểm dân cư lớn như Ma-kê-ép-ca và Xta-li-nô. Khi chuẩn bị chiến đấu, chúng tôi không xây dựng những đơn vị công kích riêng, mà chuẩn bị cho tất cả các đại đội, tiểu đoàn với những phương tiện tăng cường đều tham gia công kích. Đòn đột kích mạnh ban đầu của tất cả các lực lượng sẽ nhanh chóng đè bẹp tuyến phòng ngự ở ngoại ô thành phố, tạo ra những điều kiện thuận lợi đề tiếp tục tiêu diệt địch trong các ngôi nhà và các khu phố.

        Hành động chiến đấu của sư đoàn trong chiến dịch Đôn-bát đã trở thành đợt chiến đấu "đầu tiên” đối với toàn thể cán bộ và chiến sĩ sư đoàn - đối với những người trước đây đã từng tham gia chiến đấu, cũng như đối với những người lần đầu tiên được nếm mùi khói lửa chiến trường. Những trận đánh ở Đôn-bát là những trận rất gay go và ác liệt. Mọi người đều phải chịu đựng một gánh nặng khủng khiếp về tinh thần và thể xác. Đó là một cuộc thử thách lớn lao nhất đối với ý chí, lòng dũng cảm và bản lĩnh chiến đấu. Và cán bộ, chiến sĩ của sư đoàn chúng tôi đã vượt qua cuộc thử thách đó một cách vẻ vang.

        Họ là những người giải phóng Đôn-bát. Dưới những ngọn cờ chiến đấu mang hình Lê-nin vĩ đại, họ đã tiến lên giải phóng anh chị em mình, giải phóng những công dân của tổ quốc Xô-viết. Họ đã tiêu diệt một kẻ thù hung bạo và lập nên một chiến công vĩ đại.

        (hết phần chiến dịch giải phóng Đôn-bát)
   

        Cuộc tiến công của quân đội Liên Xô bắt đầu hồi giữa tháng 7 năm 1943 trên hướng chiến lược trung tâm đang được mở rộng và ngày càng mạnh. Giữa tháng 9, cuộc tiến công đó đã được tiến hành trên một không gian rộng lớn từ Be-lô-ru-xi cho đến biển A-dốp. Như một dòng thác mạnh mẽ không gì ngăn nổi, cuộc tiến công đã đầy lùi toàn bộ hệ thống phòng ngự chiến lược của quân đội phát xít Đức ngàv càng xa về hướng tây, tới Đơ-nhi-ép.

        Ngay từ hồi nửa đầu tháng 8, Hít-le đã ra lệnh chuẩn bị một tuyến cơ bản mà hắn gọi là "Chiến lũy phương Đông” - trên các sông Đê-xna, Xô-giơ, Đơ-nhi-ép, Mô-lô-chơ-nai-a. Và bây giờ, sau bản mệnh lệnh ra ngày 15 tháng 9 về việc điều quân đến " Chiến lũy phương Đông”, hắn đã lừa bịp dân chúng và quân đội hắn bằng cách kêu gào trước toàn thế giới rằng "Sông Đơ-nhi-ép với những chỗ rộng 700 - 900 mét là một bức trường thành vững mạnh. Bờ bên phải là cả một chuỗi lô cốt liên tục. Đó là một pháo đài thiên nhiên bất khả xâm phạm. Thà bắt Đơ-nhi-ép chảy ngược lại, còn hơn để bọn Nga vượt được sông”¹.

        Hai bên bờ sông Đơ-nhi-ép và Mô-lô-chơ-nai-a, chúng gấp rút dựng lên các công trình phòng ngư, xây dựng hệ thống chiến hào nhiều dải. Lực lượng dự bị gồm các sư đoàn đã bi đánh tan được tổ chức lại và điều đến đây. Bộ chỉ huy Đức hy vọng rất nhiều vào hệ thống phòng ngư "Chiến lũy phương Đông”. Chúng hy vọng giữ chắc được những mảnh đất màu mỡ ở U-cra-in hữu ngạn, vùng mỏ Cri-vô-rô-giơ- xcô - Ni-cô-pôn-xki, Crưm và các hải cảng ở Biển Đen. Nhằm mục đích đó, chúng đã xây dựng ở nhiều vùng bên tả ngạn Đơ-nhi-ép những công trình phòng ngự đầu cầu mạnh mẽ, lớn nhất là ở các vùng Crê-men-chu-ga, Da-pô-rô-gie và Ni-cô-pô-li-a.

        Trong dải tiến công của bộ đội phương diện quân Nam có một bộ phận phía nam của "Trục phương Đông” ở thảo nguyên Da-pô-rô- gie trên một tuyên ngắn nhất giữa khúc ngoặt của sông Đơ-nhi-ép và biển A-dốp, từ miền bờ thấp ở vùng Va-xi-li-ép-ca đến các sông Ca-ra- che-crắc, Chin-gun, Mô-lô-chơ-nai-a và hồ Mô-lô-chơ-nô-e. Ở đây, trên các cửa ngõ tiến về tuyến cơ bản, bọn Hít-le đã chuẩn bị những tuyến trung gian trên các sông Gai-chua và Côn-ca. Bọn Hít-le đã gọi "Tuyến phòng ngự Mê-li-tô-pôn” cơ bản bằng một cái tên rất kêu - "Tuyến Vô-tan ”, nghĩa là tuyến thần chiến tranh.

        Tuyến phòng ngư vững mạnh cùa căn cứ Mề-li-tô-pôn - Ca-khốp-xki cắt bình nguyên Da-pô-rô-gie từ bắc xuống nam đã được chuẩn bị từ hồi tháng 3. Bản thân các lưu vưc sông ở những nhánh phía tây của núi Pri-a-đốp-xki và chuỗi điểm cao liên tục dốc đứng suốt từ bắc xuống nam đã bảo đảm cho quân địch những điều kiện thuận lợi để tổ chức phòng ngự. Đến giữa tháng 9 thì hệ thống phòng ngư nhiều dải, nhiều chiến hào được xây dựng xong. Nhiều điểm dân cư được biến thành những điểm tựa. Vùng tiền duyên được bảo vệ bằng những hàng rào thép gai và những bãi mìn, Ngay từ khi những trận đánh ở Đôn-bát còn đang tiếp diễn, bộ chỉ huy Đức đã bắt đầu chuyển khỏi Crưm các sư đoàn không quân dã chiến 5 và bộ binh sơn chiến 101. Phần còn lại của các tập đoàn quân 6 và 17 của Đức được bổ sung và chốt giữ tuyến chuẩn bị ở các cửa ngõ tiến về "Tuyến Vô-tan” trên các sông Gai-chua và Côn-ca, địch đặt những lực lượng bảo vệ mạnh gồm nhiều sư đoàn bộ binh có xe tăng tăng cường. Nhiều lực lượng không quân lớn được điều đến tham gia bảo vệ tuyến phòng ngự mới. Quân lính nhận được lệnh của Hít-le: "Phải chiến đấu đến người lính cuối cùng đề giữ vững "Chiến lũy phương Đông” kề cả "Tuyến Vô-tan”!”.

        Sau dãy đồi Đô-nét với con sông Can-mi-út uốn khúc, nơi thành phố Xta-li-nô còn đang ngập khói vì những đám cháy, là thảo nguyên Đô-nét mênh mông và sau đó là thảo nguyên Da-pô-rô-gie. Cảnh thiên nhiên làm chúng tôi rất phấn khởi, nhưng chúng tôi cũng không quên rằng phía trước chúng tôi còn không ít trận chiến đấu. Trong tim chúng tôi sục sôi niềm căm hận bọn phát xít, đã gây cho chúng ta biết bao đau khổ.

        Sau khi giải phóng xong Đôn-bát, bộ đội phương diện quân Nam tiếp tục phát triển tiến công chớp nhoáng tới Đơ-nhi-ép. Hồi tưởng lại những ngày chiến đấu này; Nguyên soái Liên Xô A.N. Va-xi-lép-xki, đại diện Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao ở phương diện quân Nam, kể: " Điều quan trọng là không để cho bọn phát xít sổng thoát. Vấn đề bây giờ phụ thuộc vào những binh đoàn cơ động của chúng ta”².

---------------------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 236, phiếu 315337, hồ sơ 1, tờ 149.

        2. A.N. Va-xi-lép xki, Sách đã~dẫn, tr. 344.

        Theo quyết định của thượng tướng Ph.I. Tôn-bu-khin, tư lệnh phương diện quân Nam, cụm quân kỵ binh - cơ giới hóa của tướng N.Ia. Ki-ri-chen-cô gồm quân đoàn kỵ binh cận vệ 4 và quân đoàn cơ giới hóa cận vệ 4 được điều đến hướng Mê-Ii-tô-pôn. Sau khi giải phóng thành phố Giơ-đa-nốp, quân đoàn kỵ binh cận vệ sông Đông 5 và quân đoàn xe tăng cận vệ 11 tiến từ nam lên bắc đến hướng đột kích chính của phương diện quân Nam, đến dải của tập đoàn quân xung kích 5.

        Ngày 12 tháng 9, các sư đoàn bộ binh ở thê đội 1 của tập đoàn quân xung kích 5 trên đường tiến quân đã vượt sông Mồ-crưi-e Ia-lư bằng sức mạnh trên một chính diện rộng ở phía bắc và nam Xtác-kéc- men-chích (Xta-rô-ma-li-nốp-ca), và vừa đánh vu hồi những điểm tựa của địch, vừa phát triển tiến công đến sông Gai-chua.

        Sau khi bố trí lại lực lượng, sư đoàn chúng tôi được chuyển xuống thê đội 2 của quân đoàn. Trên đường tiến quân, chúng tôi chấn chỉnh lại đội ngũ sau những trận chiến đấu căng thẳng. Chúng tôi được bồ sung lực lượng, binh khí và kỹ thuật. Trong số những chiến sĩ mới có rất nhiều đoàn viên thanh niên Côm-xô-môn tình nguyện. Có mặt ở thê đội 2 là một hình thức nghĩ ngơi đặc biệt đối với chúng tôi sau những trận đánh liên tục chín ngày đêm trước đây.

        Kia là khối tiểu đoàn thông tin liên lạc. Trong đó có khá nhiều nữ thanh niên. Cùng các đồng đội nữ, Ma-ri-ạ Li-khô-gli-a-đô-va đang bước đi giữa khối tiểu đoàn đó. Trong trận chiến đấu với "Cọp” phát xít ở Ma-kê-ép-ca, cô đã được mệnh dành là "Sư tử”. Hôm nay cô vừa tròn mười tám tuổi. Mọi người đều chúc mừng người nữ anh hùng của chúng tôi.   

        Chiều 12 tháng 9, tôi được gọi lên ban tham mưu quân đoàn. Đại tá E.I. Si-kin thông báo cho tôi tình hình chung và truyền đạt đường vận động ngày hôm sau. Trên bản đồ tác chiến của tham mưu trường, tôi thấy : sư đoàn cận vệ 34 thuộc quân đoàn bộ binh 31 đã chiếm được các làng Pôn-táp-ca, Ma-li-nốp-ca và các điểm dân cư khác, còn sư đoàn bộ binh 320 đang chiến đấu để giải phóng Nô-vô-dơ-la-tô-pôn. Đường vận động của sư đoàn bộ binh 301 ngày 13 tháng 9 là: nông trường quốc doanh Tháng Mười, Xtác-kéc-men-chích, Oóc-lin-xcai-a, Vô-rô-si-lốp-ca (Liu-bi-mốp-ca).

        Thời gian "nghỉ ngơi” của chúng tôi rốt cuộc chẳng được bao lâu. Sáng 13 tháng 9, phòng tham mưu nhân được tin của đại đội trinh sát thuộc sư đoàn: "Ở Vô-rô-si-lốp-ca có địch”. Tôi quyết định dùng chi đội phái đi trước đột kích bọn Hít-le. Nhưng bọn địch ở đó chống cự rất ngoan cố. Phải triển khai sư đoàn thành đội hình chiến đấu. Giữa lúc đó, trên đầu chúng tôi xuất hiện một tốp máy bay ném bom địch chừng 15 - 20 chiếc. Trận ném bom của chúng chỉ làm chậm chứ không ngăn nồi bước tiến của các trung đoàn bộ binh đến tuyến xung phong đã định. Một trung đoàn cơ động chớp nhoáng từ chính diện, còn hai trung đoàn khác tiến vào hai sườn và phía sau. Kết quả là bọn Hít-le ở Vô-rô-si-lốp-ca đã bị bao vây và tiêu diệt¹. Sở chỉ huy sư đoàn được bố trí ở đây.

        Bọn tù binh bị bắt trong trận này kể rằng chúng được lệnh phải kháng cự đến tên lính cuối cùng, nếu không sẽ bị xử bắn. Theo lời khai của bọn chúng thì cách đây không xa, về phía tây đã có sẵn một tuyến phòng ngự, ở đó tập trung những lực lượng lớn đề ngăn chặn quân đội Liên Xô. Chúng tôi đã truyền đạt lại lời khai của bọn tù binh trong báo cáo chiến đấu gửi cục tham mưu quân đoàn.

        Tối khuya, tướng I.P. Rô-xlưi gọi điện tới và thông báo rằng cụm cơ động của phương diện quân - gồm quân đoàn kỵ binh 5 và quân đoàn xe tăng 11 - đã vượt qua tuyến sông Mô-crưi-e Ia-lư và triển khai đội hình để tiến về hướng tây. Lưu vực sông Gai-chua được quy định là tuyến xung phong của cụm cơ động nhằm đột phá vào tung thâm chiến dịch. Bên phải sư đoàn chúng tôi, sư đoàn cận vệ 34 của quân đoàn bộ binh 31 đã tiến đến bờ đông sông Gaỉ-chua ở 

-------------------------------
        1. Sau chiến tranh, nhân dân đã dựng một đài kỷ niệm trên mộ chung của các chiến sĩ sư đoàn chúng tôi đã hy sinh trong trận đánh giải phóng Liu-bi- mốp-ca (Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 7).

    
        Tối khuya, tướng I.P. Rô-xlưi gọi điện tới và thông báo rằng cụm cơ động của phương diện quân - gồm quân đoàn kỵ binh 5 và quân đoàn xe tăng 11 - đã vượt qua tuyến sông Mô-crưi-e Ia-lư và triển khai đội hình để tiến về hướng tây. Lưu vực sông Gai-chua được quy định là tuyến xung phong của cụm cơ động nhằm đột phá vào tung thâm chiến dịch. Bên phải sư đoàn chúng tôi, sư đoàn cận vệ 34 của quân đoàn bộ binh 31 đã tiến đến bờ đông sông Gaỉ-chua ở ngoại ô đông-bắc thành phố Gu-lai-pô-le. Sư đoàn bộ binh 320 đã chiếm được làng Da-rê-chi-ê. Sư đoàn chúng tôi được lệnh trong vòng một đêm phải cho chi đội phái đi trước tiến đến bờ đông sông Gai-chua ở phía nam Gu-lai-pô-le và bảo đảm cho việc đưa cụm cơ động vào chiến đấu ở đoạn này; rạng sáng thì các đơn vị chủ lực của sư đoàn trong các tung đội hành quân phải tiến đến bờ đông sông Gai-chua; sẵn sàng tiến theo "đại quân”. Chúng tôi phải hoạt động theo lệnh báo động.

        Tôi lập tức gọi điện cho trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1050, tuyên bố lệnh báo động cho trung đoàn. Tham mưu trưởng sư đoàn được lệnh báo động sư đoàn, chuẩn bị xuất phát. Tôi vạch trên bản đồ tuyến xuất phát của trung đoàn do thiếu tá Ph.I. Mi-sun chỉ huy: Gác-bu-díp-ca, Ra-dơ-líp-ca, nam Gu-lai-pô-le.

        Cùng với các cán bộ của sở chỉ huy tiền phương, tôi bắt đầu tiến theo sau trung đoàn bộ binh 1050. Bằng những trận đột kích ngắn, trung đoàn đã đánh bật địch ra khỏi các diểm tựa I-u-giơ-nưi, Chơ- ca-lô-vô, Chéc-vô-nô, và đến gần sáng thì đã giải phóng Gác-bu-díp-ca và Ra-dơ-Iíp-ca. Một lúc sau, chủ lực của sư đoàn cũng tiến đến bờ đông sông Gai-chua ở đoạn Gu-lai-pô-le và Xtê-pa-nốp-ca.

        Tôi được gọi tới máy điện thoại. Đầu dây bên kia là tướng I.P. Rô-xlưi. Đồng chí nói rằng cụm cơ động đang được chuẩn bị tung ra. Khi kỵ binh bắt đầu xung phong thì các sư đoàn bộ binh của quân đoàn cũng phải bắt đầu tiến.

        Một tâm trạng chờ đợi lo lắng, nhưng phấn khởi. Trời đã sáng. Và đúng lúc cả một khối kỵ sĩ của sư đoàn kỵ binh 12 thuộc quân đoàn kỵ binh sông Đông 5 đang lao xuống thung lũng sông Gai-chua. thì từ trên không trung đầy sương mù, những chiếc máy bay cường kích của phát xít cũng lao xuống. Tiếng bom nổ và hỏa lực đại liên làm các khối kỵ binh phải tản ra trên thung lũng. Chúng tôi chỉ có những phương tiện thuộc biên chế của mình, vài khẩu đại liên đối không. Pháo binh đối không của quân đoàn kỵ binh không hiểu sao lại im lặng. Trận xung phong của kỵ binh không thành công. Cả sư đoàn chúng tôi cũng bị ném bom.

        Tướng Rô-xlưi gọi điện tới và ra lệnh bắt đầu xung phong, đột phá phòng ngự ở đoạn ngoại ô nam Gu-lai-pô-le, Xtê-pă-nổp-că, tập trung nỗ lực chủ yếu vào hướng làng Đô-rô-grơ-nưi, còn một bộ phận lực lượng phải tiến đến ngoại ô tây-nam Gu-ĩai-pô-le và liên kết vói sư đoàn bọ binh cận vệ 34 ở bên cạnh.

        Chúng tôi bắt đầu gấp rút chuẩn bị. Từ trên cao, tôi thấy rất rõ nhà máy gạch ở ngoại ô nam Gu-lai-pô-le. Các trận địa và những khẩu đại liên ở đó hiện ra rõ rệt. Xe tăng đang đứng trong công sự. Từ trên ngọn đồi ở ngoại ô nam Gu-lai-pô-le, hỏa lực địch có thể khống chế toàn bộ vùng bãi sông ở hướng Đa-chơ-nôi-e và Mác-pha-pô-le.

        12 giờ ngày 14 tháng 9. Các trung đoàn bộ binh xông lên xung phong. Hỏa lực kháng cự của địch bắn ra đặc biệt mãnh liệt từ vùng ngoại ô tây-nam thành phố và từ các điểm dân cư Đa-chơ-nôi-e, Mác- pha-pô-le. Các đại đội pháo thuộc trung đoàn pháo binh 823 của thiếu tá V.X. Cô-xốp nhằm thẳng vào các lô cốt địch. Gỗ, ván và từng cột đất đen bay lên không trung. Hỏa lực kháng cự của bọn Hít-le giảm đi rõ rệt. Các trung đoàn bộ binh 1052 và 1054 chọc thủng được hàng phòng ngự địch, vượt qua sông Gai-chua bằng sức mạnh ở đoạn Đa- chơ-nôi-e, Mác-pha-pô-le, Xtê-pa-nốp-ca, và chiếm được những điểm dân cư đó. Đồng thời trung đoàn bộ binh 1050 xung phong vào vùng ngoại ô tây-nam Gu-lai-pô-le. Tiểu đoàn 2 bộ binh do thiếu tá Ni-cô- lai Che-xno-cốp chỉ huy là tiểu đoàn đầu tiên đột nhập quả đồi bên trên có nhà máy gạch.

        Những đơn vị bên cạnh chúng tôi, sư đoàn bộ binh 320 thuộc quân đoàn bộ binh 9 và sư đoàn bộ binh cận vệ 34 thuộc quân đoàn bộ binh 31, đã xung phong vào các vùng ngoại ô đông và bắc Gu-lai-pô-le. Cùng tiến với họ là những chuỗi tán binh của kỵ binh Ca-dắc sông Đông thuộc sư đoàn kỵ binh 12 đã xuống ngựa. Lực lượng phát xít bảo vệ thành phố đã bị tiêu diệt.

               Trận xung phong không thành công của quân đoàn kỵ binh 5 thoáng qua như một sự cố không đáng kế, nhưng lại gợi ra nhiều suy nghĩ. Khi vào học ở Học viện M.v. Phrun-de, tôi là một chiến sĩ kỵ binh. Ở năm tliứ nhất, tôi được nghe những bài giảng lý thuyết về "khoa học” kỵ binh của lữ trưởng N.x. Ê-li-xê-ép. Lý thuyết nói rằng chính diện địch bị chọc thủng sẽ tạo ra những điều kiện thuận lợi nhất đề tung những binh đoàn cơ động vào chiến đấu. Đúng theo "khoa học” của lữ trưởng N.x. Ê-li-xê-ép, sáng 14 tháng 9 năm 1943 kỵ binh được tung vào chiến đấu và... đã bị đánh tan. Tại sao vậy ? Bộ tham mưu phương diện quân Nam, bộ tư lệnh không quân và quân đoàn kỵ binh đã không tổ chức phòng không và yểm trợ bằng không quân cho việc tung cụm cơ động vào chiến đấu. Theo tôi, có thể tổ chức cho kỵ binh xung phong lại một lần nữa, nhất là vào nửa thứ hai của ngày, khi trận đánh giải phóng Gu-lai-pô-le đang kết thúc. Có thể khôi phục lại đội hình chiến đấu của thê đội 1 và điều thê đội 2 của sư đoàn ; binh 12 vào chiến đấu nhằm đột phá vào tung thâm chiến địch ở nam Gu-lai-pô-!e. Đáng lẽ phải thế, nhưng sư đoàn này lại phải bỏ ngưa, đi bộ tham gia chiến đấu giải phóng thành phố trong khi đã có 3 sư đoàn bộ binh của tập đoàn quân xung kích 5. Đó là một sai lầm rõ rệt làm trì hoãn thời hạn thực hiện các nhiệm vụ chiến dịch¹.

        Đêm 14 rạng ngày 15 tháng 9, sư đoàn đã chiếm được những quả đồi cao vượt hẳn lên trên thung lũng sông Gai-chưa ở phía nam Gu- lai-pô-le, và tảng sáng thì đã làm chủ làng Đô-rô-giơ-nôi-e. Tôi đưa sở chỉ huy của mình đến đây. Không quân địch hoạt động rất tích cực, mặc dù trời nhiều mây trên lưu vực sông Gai-chua. Nhưng chiếc máy bay ném bom cường kích màu xám sẫm mang chữ thập ngoặc vàng trên thân thỉnh thoảng lại ngoi từ những đám mây ra và trút hàng tấn bom xuống đội hình chiến đấu của sư đoàn.

        Tất cả chúng tôi vẫn còn như thấy diễn ra trước mắt cảnh xung phong thất bại hôm qua của kỵ binh. Tôi kiên quyết yêu cầu tư lệnh quân đoàn tăng cường các phương tiện phòng không cho sư đoàn. Tư lệnh đã điều tới một tiểu đoàn pháo phong không. Tiểu đoàn trưởng là một cán bộ hăng hái và tháo vát (rất tiếc là tôi đã quên mất tên). Đồng chí nhanh chóng bố trí các đại đội vào những trận địa hỏa lực ở hai bên sông, ngay trong các đội hình chiến đấu của sư đoàn. Lần đầu tiên chúng tôi nhận được sự yểm trợ phòng không lớn như thế, nhưng chúng tôi rất lo : không biết các đại đội phòng không bố trí như vậy có gần địch quá không ?

        Tiểu đoàn trưởng pháo phòng không trả lời hóm hỉnh:

        - Nếu bộ binh của các đồng chí không chạy lùi thì bố trí ở đây là vừa tầm nhất !

        Các chiến sĩ phòng không rất tin ở sức mình. Và điều đó có cơ sở. Thời cơ thể hiện tài nghệ của họ đã tới. Khi tốp máy bay ném bom cường kích của địch lại xuất hiện, tiểu đoàn đã không đợi cho chúng ném hết bom. Một loạt súng phòng không bất ngờ, đột ngột gầm vang².

        Những vệt đạn đó đan chéo cắt đường tốp máy bay, và một chiếc rụng ngay. Bọn cướp trời bị bất ngờ trước đòn đột kích ấy, bắt đầu hoảng loạn. Lại thêm một con quạ sắt tuôn khói đen và lao ầm xuống cánh đồng. Tiếng nổ mãnh liệt rung chuyền cả mặt đất và không trung. Bọn cướp trời vội vã trút bom, quặt sang hướng tây rồi biến mất trong mây.

        Cuộc tiến công tiếp tục. Bên phải chúng tôi là các trung đoàn của sư đoàn 320 và bên trái là các trung đoàn của sư đoàn bộ binh 230 đang cùng tiến. Các chiến sĩ Xô-viết đã cẫm thấy hơi thở của con sông Đơ-nhi-ép hùng mạnh. Tiến tới bờ sông là nguyện vọng thôi thúc chiến sĩ.

---------------------
        1. Tôi và các kỵ binh Ca-dắc sông Đông, cựu chiến binh của sư đoàn 12, đã có quan hệ bè bạn từ lâu. Sau chiến tranh, chúng tôi cùng với các trung si I-van Ghê-oóc-ghi-ê-vích Xcô-mô-rô-khốp và Vla-đi-mia I-va-nô-vích Cốt-la đã đến Gu-lai-pô-le và kể cho nhân dân nghe về những trận đánh giải phóng thành phố. Các cựu trung sĩ ấy bây giờ đã là những tiến sĩ khoa học.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 8.

        Sáng 16 tháng 9. Sư đoàn bộ binh 301 đang trên đường tiến quân.

        Bên phải là ngoại ô nam Gu-lai-pô-le, nơi bố trí hậu cần của chúng tôi, đội 4 của nông trường Gu-lai-pô-le, Ma-lưi Tốc-ma-chơ-ca ; bên trái là Xtê-pa-nốp-ca, làng Pê-tơ-rốp-xcôi-e, Vi-xne-vôi, Cha-rốp-nưi, Bê-lô-gô-ri-e. Phía trước là dải đường sắt chạy vào một cái hầm sâu xuyên qua quả đồi lớn, thoải và trống. Bọn Hít-le đã xây dựng một điểm tựa ở đây.

        "Đây có phải là cái tuyến mà bọn tù binh nói đến không ?” - Tôi tự hỏi. Không, đây không phải là tuyến phòng ngự cơ bản để chặn cuộc tiến công thần tốc của chúng tôi. Nghiên cứu hệ phòng ngự địch tại thực địa, tôi thấy có hai chiến hào dọc theo bờ tây sông Gai- chua. Còn trong tung thâm thì địch chỉ phòng ngự những điểm dân cư và những điểm cao đã được xây dưng thành điểm tựa. Dựa vào đó, bọn Đức trong tung thâm tiến hành nhưng đợt phản xung phong mạnh mẽ bằng bộ bĩnh và xe tăng. Rõ ràng phải đẩy lùi phản xung phong, đánh vu hồi và bao vây các điểm tựa, không được giảm bớt nhịp độ tiến công. Kết luận đó của chúng tôi ngay hôm nay cũng được thừa nhận là đúng. Các trung đoàn vừa vọt dậy xung phong thì từ phía làng Pê-tơ-rốp-xcôi-e xuất hiện một cụm bộ binh và xe tăng đang tiến vào hướng sưởn phải trung đoàn bộ binh 1050. Tiểu đoàn bộ binh phía sườn phải của trung đoàn này liền nằm xuống bố trí và bắt đầu đánh trả tại chỗ trận phản xung phong của địch. Vệt đỏ và trắng của những loạt đạn đại liên, tiểu liên xé tan màn sương mù màu xám. Pháo ở đại đội của và-xi-li Vi-a-lu-skin đã bắn: một xe tăng bốc cháy, sau đó là khẩu pháo tự hành "Phéc-đi-nan” cũng cháy luôn. Trung tá Ê-pa-ne- xnhi-cốp hạ quyết tâm tung thê đội 2 của trung đoàn vào chiến đấu. Tiểu đoàn của thiếu úy Tu-sép nhanh chóng tiến vào sườn bọn địch đang phản xung phong, vừa hô "xung phong” vừa lao vào địch. Bị kẹp giữa hai hỏa lực, địch phải tìm đường bỏ chạy. Một trăm rưởi tên lính và sĩ quan phát xít đã bị bắt làm tù binh.

        Trung đoàn chiếm được làng Pê-tơ-rốp-xcôi-e. Tuy nhiên, địch lại dùng đến 2 tiểu đoàn bộ binh và 15 xe tăng để tổ chức cuộc phản xung phong mới. Chúng đã chặn được cuộc tiến công của trung đoàn. Phải đưa trung đoàn của trung tá N.P. Muốc-din, thê đội 2 của sư đoàn, vào chiến đấu. Mọi người nhận được chỉ thị: đến 12 giờ phải chuẩn bị cho trung đoàn xung phong. Sau loạt bắn của pháo binh, bộ binh đã nhất tề xông lên. Trung đoàn bộ binh 1054 bí mật tiến đến sườn bắc của điểm cao Bê-dir-mi-an-nai-a và đánh vào sườn bọn địch đang phản xung phong. Tiểu đoàn pháo chống tăng của đại úy Mắc-xim Prê-xtin-xki dốc toàn bộ hỏa lực ra chiến đấu. Lập tức hai xe tăng phát xít bốc cháy. Hỏa lực mạnh mẽ của pháo binh, những loạt bắn phối hợp nhịp nhàng của pháo bắn thẳng và trận xung phong đồng loạt của tất cả các trung đoàn đã quyết định kết cục trận đánh: bọn phát xít bị đánh tan, điểm cao và cả đoạn đường sắt được chiếm lại.

        Ngay lập tức, tôi chuyển sở chỉ huy phía trước lên hầm đường sắt trên điểm cao. Cùng với hai cán bộ, tôi trèo từ hầm lên sườn tây điểm cao. Trước mắt chúng tôi là một thung lũng rộng, hai bên có những doi đất phẳng và trống. Hai trung đoàn đang tiến xuống thung lũng, còn trung đoàn 1052 lại được xếp vào thê đội 2. Đúng lúc đó vang lên tiếng đạn rít và những tiếng nồ inh tai. Pháo tầm xa của bọn Hít-le bắn vào điểm cao. Mảnh đạn réo quanh chúng tôi. Tôi bỗng cảm thấy bị đập vào lưng và đau ở chân phải. Dưới tiếng đạn nổ, tôi bắt đầu bò từ từ xuống hầm, không đề cho ai biết mình bị thương. Sau khi lăn vào hầm, tôi định đứng dậy nhưng không được.

        Tôi nhanh chóng được chuyển đến một trạm xá tiểu đoàn. Tôi gọi điện cho Mi-khai-in I-va-nô-vícli Xa-phô-nốp, yêu cầu đồng chí đứng ra chỉ huy sư đoàn thay tôi, trong lúc tôi được băng bó. May tôi chỉ bị thương nhẹ. Nhờ sự quan tâm săn sóc của bác sĩ P. Đúp-chen-cô, tôi lại có thể trở về nắm quyền chỉ huy sư đoàn.

        Vùng Da-pô-rô-gie từ Gu-lai-pô-le về hướng tây là một địa hình lý tưởng để cơ động. Sư đoàn tiến công trên một chính diện rộng, còn kẻ địch phòng ngự ở từng điểm tựa độc lập, vì thế có thể bao vây chúng. Kìm chân kẻ thù bằng 2 tiểu đoàn từ chính diện, sư đoàn dùng một bộ phận lực lượng đánh vu hồi từ các sườn, khép thành gọng kìm và thắt chặt vòng vây luôn. Tiếp đó là trận đánh tiêu diệt. Nhiều tên phát xít xin đầu hàng. Một trận đánh khốc liệt diễn ra vào buổi chiều. Ngày 17 tháng 9, chúng tôi đã đánh tan bọn phát xít cố thủ ở đội 4 của nông trường Gu-lai-pô-le (làng Côm-xô-môn-xcôie), sau đó đánh bại cả bọn chiếm giữ thị trấn Cha-ríp-nưi, gần tối chúng tôi tiến đến tuyến sông Côn-ca với các điểm dân cư hai bên bờ sông Mai-lai-a Tốc-ma-chơ-ca và Bê-lô-gô-ri-e¹.

------------------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 10.

    
        Ban đêm là thời gian thuận lợi nhất đối với chúng tôi để chuẩn bị cho trận đột kích mới vào quân địch. Từ lúc trời còn sáng, trinh sát sư đoàn đã thu được nhiều tin tức quý về hệ thống phòng ngự của địch. Trên các bờ đông và tây sông Côn-ca, có nhiều công sự độc lập của địch: xuyên qua các điểm dân cư và trên các điểm cao ở bờ tây là các chiến hào ngắt quãng. Các chiến hào đều có lính. Thỉnh thoảng từ đó những tràng đại liên lại nổ rền. Những đường đạn trắng vạch xé màn đêm. Rõ ràng tuyến đường sắt Da-pô-rô-gie - Pô-lô-ga cũng được xây dựng thành tuyến phòng ngự.

        Việc đánh giá tình hình đã chỉ ra cách giải quyết: do địch phòng ngự mạnh, nêu các trung đoàn phải đột phá và vượt sông bằng sức mạnh trên một đoạn hẹp. Suốt đêm, công tác chuẩn bị được tiến hành, và sáng 18 tháng 9, giọng nói quen thuộc của các trung đoàn, trưởng vang lên trong ống nghe: Tất cả đều có mặt ở vi trí. Tất cẵ đều sẵn sàng chiến đấu”. Trước khi bộ đội xung phong, pháo binh đã bắn vào những mục tiêu cơ bản. Tiếp đó các chuỗi tán binh tiểu đoàn xốc dậy và lao về phía trước. Tiếng "xung phong” vang to và kéo dài, một trận đánh bằng hỏa lực diễn ra ở lưu vực sông. Trung đoàn bộ binh 1050 đột nhập làng Be-lô-gô-ri-e. Bọn phát xít ở bờ đông bị đánh tan, và các chuỗi tán binh đang tiến tới bờ sông.

        Đó là một thắng lợi rõ rệt, nhưng mới chỉ là bước đầu. Trận xung phong đã bị những đòn đột kích của máy bay ném bom chặn lại. Lúc đầu, một đợt "Gioong-ke” xuất hiện trên bầu trời chiến trường. Từ dưới thân máy bay, những quả bom lóe sáng một cách man rợ và lao xuống như xé không khí. Mặt đất rung chuyền. Những cột khói và đất đen ngòm bốc lên cao. Sau đó lại thêm hai đợt " Gioong-ke ” nối tiếp nhau cắt hết bom rồi ngoặt sang hướng tây. Mười phút sau lại xuất hiện một tốp máy bay ném bom, và rồi lại một tốp khác. Hai trăm máy bay đã quẳng những khối nặng giết người xuống đội hình chiến đấu của sư đoàn. Năm lần mọi vật xung quanh quay cuồng chao đảo. Thi trấn Cha-ríp-nưi ngập trong bụi và khói. Tất cả các chiến hào, công sự chuẩn bị vội vã trong một đêm đều bị lấp kín. Nhiều quả bom rơi trúng ngay các hầm trú ẩn.

        Liệu có thể lấy gì để chống lại kẻ đích đây ? Các phương tiện tăng cường về pháo phòng không thì không có, mà các khẩu đại liên cỡ lớn lại ít có hiệu qủa đối với máy bay tầm cao. Chỉ còn cách phòng ngư thụ động là nấp trong các hầm hố và công sư đào vội vã. Các chiến hào mà bọn Hít-le đào cho chúng bây giờ lại rất thích hợp đối với chúng tôi. Các chuỗi tán binh của chúng tôi bây giờ lại nấp kín trong những chiến hào ấy. Không thấy không quân của chúng tôi, có lẽ lúc này họ đang hoạt động trên một đoạn khác của phương diện quân Nam.

        Sau trận ném bom, tôi thấy rất khổ tâm khi phải cầm máy điện thoại đề hỏi các trung đoàn trưởng : " Tình hình chỗ các đồng chí thế nào ?”. Tự tôi hiểu rất rõ tình trạng lúc bấy giờ ở những chỗ bị ném bom. Đúng, đó quả thật là một thử thách nặng nề nhất đối với sư đoàn về trình độ phòng không. Trong suốt thời gian chiến đấu ở Bôn-bát, sư đoàn chưa hề bị một trận ném bom nào như vậy.

        Được các đợt bay của không quân động viên, bọn bộ binh phát xít trong các chiến hào đứng cả dậy. Trong ống nhòm, tôi thấy rõ bọn Hít-le đang nhảy nhót vì sung sướng trên các bờ đất công sự, ném mũ lên trời. Được, cứ nhảy nhót đi, rồi chúng tao sẽ đệm cho " một dàn nhạc pháo ”! Trong lúc các tiểu đoàn bộ binh lấy lại tinh thần, cụm pháo của sư đoàn chuẩn bị các số liệu để bắn. Một tiếng sẩm gầm lên và hàng trăm quả đạn bay sang bên kia sông Côn-ca. Lập tức bọn Hít-le bắt đầu" một điệu nhảy” kiểu khác. Bấy giờ các chuỗi tán binh ta lại xốc dậy và tiến lên, lúc đầu từ từ, từng bước vững chắc, sau đó chạy tiến với tiếng hô chiến đấu : "Xung phong! ”. Các chiến sĩ chạy, ngã, đứng dậy, rồi lại chạy. Những chuỗi tán binh đầu tiên của trung đoàn bộ binh 1052 bứt lên trước. Họ đã ở trên sông, vừa bơi, vừa lội vượt sông trèo lên bờ sông dốc rồi lao vào các công sự, chiến hào địch. N.P. Muốc-din báo cáo là thê đội 1 của đồng chí đã đột nhập Ma-lai-a Tốc-ma-chơ-ca. Trung đoàn của Ph. I. Mi-sun cũng đã dùng sức mạnh vượt được qua sông Côn-ca ở phía tây làng Be-lô-gô-ri-e.

        Mặt trời đã khuất sau chân trời. Sư đoàn hoàn toàn làm chủ đoạn đường sắt, giải phóng các điểm dân cư: Ma-lai-a Tốc-ma-chơ-ca, f Ô-xi-pốp-ca, Be-lô-gô-ri-e. Không còn bọn phát xít phòng ngư trên tuyến sông Côn-ca nữa. Không còn các "nghệ sĩ múa” hân hoan nửa : một số vĩnh viễn nằm lại trên mảnh đất mà chúng nguyền rủa, số khác thì bị bắt làm tù binh.

        19 tháng 9, sau khi vượt qua tuyến phòng ngự địch trên sông Côn-ca, sư đoàn nhanh chóng truy kích địch. Bọn địch thỉnh thoảng lại chuyển sang phản xung phong bằng các cụm bộ binh và xe tăng hoặc cho không quân bắn phá.

        Thí dụ, ở vùng Oóc-ghi-ép-ca, trung đoàn 1054 đã phải đánh trả một trận phản xung phong mạnh của địch. Giữa trưa, có hiệu lệnh "báo động phòng không. Từ phía tây, lẩn trong tia nắng mặt trời, một tốp máy bay ném bom bay tới. Hai mươi chiếc "Gioong-ke” đồng thời mở cánh chứa bom. Một đám mây khói và đất đen ngòm treo lơ lửng trên vùng nam thị trấn I-u-ri-en-tan. Tiếng vang vọng trên thảo nguyên Da-pô-rô-gie chưa kịp tắt, thì lại có lệnh báo động. Thêm một tốp "Gioong-ke” nữa. Bây giờ, vung bắc I-u-ri-en-tan ngập trong khói đen.

        Tôi còn đang nghe các trung đoàn trưởng báo cáo thì lại có lệnh báo động. Một tốp "Gioong-ke” thứ ba vượt qua lưới lửa của các chiến sĩ phòng không, bay thẳng đến điểm cao ở trung tâm điểm dân cư, đài chỉ huy của chúng tôi. Kìa, chung đã bay trên đầu chúng tôi. Một cơn lốc mãnh liệt rít lên, như muốn xé tan bầu trời, mặt đất rung chuyển.

        Một cái gì quật mạnh tôi xuống đáy chiến hào. Tường chiến hào đỗ ập xuống, đè lên tôi. Đầu tôi ù lên. Lần này tối cũng may mắn thoát chết. Tham mưu trưởng đến và báo cáo rằng mảnh bom đã xuyên thủng thùng xe chở trạm phát vô tuyến, nhưng không ai việc gì. Ngừng một lúc, đồng chí nói thêm :

        - Đại tá Na-u-mốp bố trí hậu cần sư đoàn ở điểm dân cư I-u-ri-en-tan.

         - Đồng chí ra lệnh đó à ?

        - Thưa, không. Tôi không hề ra một chỉ lệnh nào về việc bố trí hậu cần sư đoàn. Đồng chí ấy lại tự động... - Và tham mưu trưởng nhấn mạnh vào từ "lại”.

        Đúng, về mặt chiến thuật, hành động, của chủ nhiệm hậu cần là không khôn ngoan. Mà đã bao nhiêu lần như vậy rồi!

        Tôi hạ lệnh rút hậu cần sư đoàn ra khỏi điểm dân cư, chuyển về các nơi trú ẩn, và cách chức Na-u-mốp¹. Tướng I. P. Rô-xlưi tán thành quyết định của tôi.   

        Cuộc tiến công vẫn tiếp tục, nhưng phải giành giật từng ki-lô-mét. Sáng 20 tháng 9, sư đoàn bị địch phản xung phong. Đòn đột kích của bọn Đức nhằm vào trung đoàn bộ binh 1050. Ngay cả lần này, trung đoàn cũng đứng vững. Từng chuỗi tán binh phát xít lần lượt gục ngã trước hỏa lực vũ bão của các tiểu đoàn bộ binh, 2 chiếc xe tăng phát xít cháy. Cụm pháo binh sư đoàn đã bắn chặn yểm trợ cho trung đoàn, và trận phản xung phong bị đánh tan. Sư đoàn vừa mới tiếp tục tiến quân, thì đã thấy những chiếc "Gioong-ke” xuất hiện trên đội hình chiến đấu của mình. Tại sở chỉ huy của trung đoàn bộ binh 1052, thiếu tá tham mưu trưởng P. I. Cu-che-ri-a-ven-cô hy sinh. Trung tá trung đoàn phó N. K. Li-chi-a-ghin, bạn chiến đấu và là người phụ tá xuất sắc của Ê-pa-ne-xnhi-cốp, bị thương nặng. Mảnh bom đã tiện đứt một chân của đồng chí I-van Prô-cô-phi-e-vích Rư-ghi-cốp, thiếu tá quân pháp, thanh tra sư đoàn.

        Chiều hôm ấy, bộ đội tập đoàn quân xung kích 5 đã tiến gần đến vùng tiền duyên của một hệ thống phòng ngư kiên cố của địch².

        Hòa lẫn với ánh vàng của hoàng hôn, thảo nguyên nằm trải rộng đến tận chân trời. Phía chân trời là sông Đơ-nhi-ép, còn ở đây, ngay trước mặt chúng tôi là "Tuyến Vô-tan” - phần nam của "Chiến lũy phương Đông”.

-------------------
        1. Ít lâu sau, tham mưu hậu cần tập đoàn quân cử đại tá I-van Ti-mô-phê-e-vích Na-goóc-nức về. Đồng chí là một người thông thạo công việc của mình và chỉ huy tốt hậu cần sư đoàn cho đến khi chiến tranh kết thúc.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 10.

       

                Ngay từ ngày 18 tháng 9, Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao đã hạ quyết tâm cho bộ đội phương diện quân Nam phải chọc thủng hàng phòng ngự địch ở tuyến sông Mô-lô-chơ-nai-a, khóa chặt bọn phát xít ở Crưm, tiến đến hạ lưu sông Đơ-nhi-ép và vượt qua Đơ-nhi-ép bằng sức mạnh. Lợi dụng tình hình thuận lợi, thượng tướng Ph.I. Tôn-bu-khin, tư lệnh phương diện quân Nam đã hạ lệnh vừa tiến vừa đột phá tuyến phòng ngự địch trên sông Mô-lô-chơ-nai-a¹.

        Sư đoàn chúng tôi gấp rút chuẩn bị cho trận đánh đêm. Những khẩu pháo định dùng để bắn thẳng được xếp vào thê đội 1 của các tiểu đoàn bộ binh. Mọi người đều hiểu rằng phải tranh thủ từng phút. Hàng nghìn ngôi sao lấp lánh trên bầu trời phương Nam xanh sẫm. Trong đem tối, hàng nghìn chiến sĩ đang hành quân. Nửa đêm, tư lệnh quân đoàn cùng một nhóm cán bộ đã đến sở chỉ huy sư đoàn. Tư lệnh hạ lệnh cho trinh sát bằng chiến đấu. Loại hoạt động chiến đấu ở sư đoàn tôi vẫn thường áp dụng. Việc trinh sát bằng chiến đấu thường được tiến hành trong dải của tập đoàn quân ở một số đoạn trước khi bắt đầu chiến dịch của bộ đội phương diện quân ít hôm. Mục đích là để xác minh hàng phòng ngự địch, hoàn thiện tuyến xuất phát của ta để sau đó chuyển sang tổng tiến công.

        Pháo hiệu xé toang màn đêm. Trung đoàn được tăng cường và đại đội trinh sát của sư đoàn xông lên xung phong. Hơn 5 ki-lô-mét chính diện của sư đoàn, lúc đầu bừng sáng những pháo hiệu, sau đó tràn ngập những tiếng gầm của đạn pháo. Một biển lửa gồm những vệt trắng và đỏ của các loạt đạn đại liên và tiểu liên đổ xuống thung lũng sông rộng rãi. Có lẽ, địch tưởng cuộc tiến công trinh sát này là tổng tiến công nên đã bắn trả trên toàn bộ chính diện và cả trong tung thâm, để lộ hệ thống hỏa lực của mình. Và trên một số đoạn, từ phía Grô-dốp, thung lũng Si-rô-cai-a, chúng đã chuyền sang phản xung phong.

        Đài quan sát của chúng tôi lúc nào cũng ngập trong tiếng đạn pháo. Những vệt trắng của đạn đại liên đan chéo đài quan sát. Tướng I.P. Rô-xlưi đứng bất động trong công sự và chăm chú theo , dõi trận đánh, nghiên cứu hệ thống hỏa lực của địch. Mãi đến khi màn sương và khói xám của rạng đông bao phủ thung lũng sông, đồng chí mới hạ lệnh ngừng xung phong.
 
        - Đồng chí Àn-tô-nốp, nhiệm vụ của đồng chí đã hoàn thành. Bây giờ nhân lúc mặt trời mọc, chúng ta sẽ nghiên cứu công sự phòng ngự của địch.

        Bầu trời sáng dần. Chiếc đĩa lửa vươn khỏi đường chân trời và chiếu sáng thảo nguyên Da-pô-rô-gie. Hàng rào thép gai trước những chiến hào của bọn Hít-le ở đoạn chúng tôi ánh lên trong tia nắng ban mai - đó là điểm cao 96,5, Grô-dốp, thung lũng Si-rô-cai-a. Từ trên điểm cao thuận hướng mặt trời chúng tôi thấy rất rõ đồng cỏ thảo nguyên với những công sự và chiến hào cắt ngang dọc.

        Trong trận đánh đêm chúng tôi có bắt được một số tù binh. Chúng kề rằng, theo lệnh của Hít-le, nhiều sư đoàn bộ binh và xe tăng dồi dào sinh lực được ném về đây để phòng ngự sông Mô-dô-chơ-nai-a và vùng lưu vực (bọn Đức gọi tuyến nay là "Tuyến Vo-tan"), Chúng được lệnh phòng ngự đến tên lính cuối cùng. Quân lính được trả lương gấp ba và sẽ được thưởng mề đay " Phòng ngự Vô-tan ”. Các chiến hào và giao thông hào đều có dây thép gai và bãi mìn bảo vệ.

        Dân chúng địa phương cho biết rằng hệ thống phòng ngự này được xây dưng suốt mấy tháng ròng. Bọn Đức đuổi hết dân đi đề đào hào chiến đấu và hào chống tăng. Cần phải nói rằng từ lâu ở đây đã có dân gốc Đức ngụ cư. Nhưng bộ đội Liên Xô đến đã được họ giúp đỡ bằng mọi cách.

        Đấy, "Tuyến Thần chiến tranh” là như vậy đấy! Bộ máy tuyên truyền của bọn Hít-le thời gian này đã huênh hoang trước toàn thế giới về cái bất khả xâm phạm của "Chiến lũy phương Bông” - tuyến phòng ngự chiến lược trên sông Đơ-nhi-ép. Đầu nam của "Chiến lũy phương Đông” là "Tuyến Vô-tan” đã đón chúng tôi bằng hàng nghìn khẩu đại liên và pháo. Bộ chỉ huy Đức hy vọng sẽ chặn đứng cuộc tiến công thắng lợi của bộ đội phương diện quân Nam ở đây. Chúng còn hy vọng chặn đứng cuộc tiến công của quân đội Liên Xô trên toàn bộ dải công kích - từ Xmô-len-xcơ cho đến vùng bờ thấp sông Đơ-nhi-ép.

        Bộ đội Liên Xô như những đợt sóng thần khủng khiếp ụp xuống "Chiến lũy phương Đông” của bọn Hít-le. Các tập đoàn quan thuộc phương diện quân Tây tiến công Xmô-len-xcơ, vượt thượng lưu Đơ- nhi-ép bằng sức mạnh. Bộ đội phương diện quân Bri-an-xki ngày 21 tháng 9 giải phóng Chéc-ni-gốp và đã đang chiến đấu bên bờ Đơ-nhi-áp. 19 tháng 9, bộ đội phương diện quân Vô-rô-ne-giơ giải phóng Pri-lu-ki và tiến gần tới Ki-ép. Bộ đội phương diện quân Thảo Nguyên tiến gần tới Crê-men-chúc, bộ đội phương diện quân Tây Nam tiến về gần Đơ-ne-prô-pê-trốp-ca, còn bộ đội phương diện quân Nam tiến tới "Tuyến Vô-tan”.

--------------------
        1. A.N. Va-xi-lép-xki, Sự nghiệp cả cuộc đời tr. 346.

       
        Nguyên soái Liên Xô x.x. Bi-ri-u-dốp kể rằng: Đại bản doanh yêu cầu chúng tôi vừa tiến vừa chọc thủng phòng ngự địch trên sông Mô-lô-chơ-nai-a, giáng đòn đột kích chủ yếu vào bắc Mê-li-tô-pôn. Yêu cầu trên hoàn toàn trùng hợp với ý định của chúng tôi. Tuy nhiên, chúng tôi còn chưa thưc hiện được việc đó. Không chọc thủng được phòng ngự địch trên đường tiến, chúng tôi buộc phải trinh sát địch kỹ càng hơn, củng cố hậu cần, tích trữ đạn dược, bố trí lại lực lượng để tổ chức đột kích lại. Lần đột kích này được thực hiện với sự hiệp đồng của phương diện quân Tây Nam từ hướng Da-pô-rô-gie. Kế hoạch như sau : đột phá trận địa phòng ngự địch trên sông Mô-lô-chơ-nai-a, bắc Mê-li-tô-pôn, cơ động chớp nhoáng bao vây và tiêu diệt những lực lượng chủ yếu của cụm địch ở Mê-li-tô-pôn, sau đó phát triển tiến công sang hướng Crưm và đuổi sát nút bọn địch đang rút lui về Pê-rô-cốp- ca và về hạ lưu Đơ-nhi-ép¹.

        Đòn đột kích chính trong chiến địch này phải do các tập đoàn quân xung kích 5, 44, cận vệ 2 tiến hành cùng với các quân đoàn xe tăng và kỵ binh qua Bôn-sôi-tốc-mác, Mi-khai-lốp-ca, Vê-xê-lôi-e, A-gai- man. Để phát triển thắng lợi trên hướng này, tập đoàn quân 51 được xếp làm đội dự bị của phương diện quân. Tập đoàn quân 28 đánh đòn đột kích hỗ trợ vào nam Mê-li-tô-pôn. Nhiệm vụ của tập đoàn quân này chỉ là đánh kìm chân địch.

        Tập đoàn quân xung kích 5 phải chọc thủng phòng ngự địch trên hướng đột kích chính của phương diện quân Nam ở đoạn Ghen-đen- béc - An-tơ - Mun-tan trên thượng lưu sông Mô-lô-chơ-nai-a. Trong thê đội 1 của tập đoàn quân có sư đoàn chúng tôi.

        Công việc chuẩn bị đột phá bắt đầu. Phòng tham mưu và phòng chính trị sư đoàn thường xuyên có mặt ở các trung đoàn bộ binh. Đêm khuya chúng tôi mới họp mặt ở sở chỉ huy, giải quyết những vấn đề cơ bản về hoàn chỉnh biên chế, công tác đảng, công tác chính trị, chuẩn bị chiến đấu. Việc diễn tập chiến thuật trung đội, đại đội được tiến hành ngày đêm. Các thung lũng và điểm cao phía sau được biến thành bãi tập. Trong quá trình diễn tập, chúng tôi tổ chức cho bộ đội học chính trị và nghe nói chuyện về truyền thống chiến đấu của các sư đoàn và trung đoàn. Lực lượng mới bổ sung được trao vũ khí trước mặt các đại đội bộ binh. Nhận khẩu đại liên, Xtơ-ru-cốp - thợ mỏ Xta- li-nô - phát biều : " Sư đoàn mà tôi được gia nhập đã giải phóng tôi và gia đình tôi. Tôi xin hứa trong những trận chiến đấu sắp tới sẽ giữ vững danh hiệu cao quý của mình, danh hiệu chiến sĩ một sự đoàn dũng cảm, tôi sẽ luôn luôn chiến đấu ở hàng đầu”.

        Ngoảnh đi ngoảnh lại, năm ngày đêm đã mau chóng trôi qua trong bận bịu và lo âu. Trong thợi gian đó, chúng tôi đã tiến hành trinh sát thực địa một cách chi tiết, nghiên cứu hệ thống phòng ngự địch, bổ sung người và vũ khí cho các tiểu đội. Rạng sáng ngày 26 tháng 9, từ trên điểm cao của sở chỉ huy cách Ghen-đen-béc 2 ki-lô-mét về phía đông, chúng tôi thấy rõ dải tiến công của sư đoàn. Những ngôi nhà gạch đỏ lợp mái ngói ở Ghen-đen-béc bừng lên trong nắng sớm như những ngọn lửa đỏ. Phía tây Ghen-đen-béc là An-đrê-buốc, nhấp nhô những mái nhà như đang thận trọng nhìn ra xung quanh. Đất trên các ụ chiến hào tung bụi trước gió; dây thép gai ánh lên,.. Con đường có cây cao bò dài như một con rắn đen nối Ghen-đen-béc và An-đrê-buốc.

        Nhiệm vụ của sư đoàn là đột phá hàng phòng ngự của bọn phát xít, hiệp đồng với sư đoàn bộ binh cận vệ 50 của quân đoàn bộ bỉnh cận vệ 3 đề tiêu diệt địch ở điểm tựa Ghen-đen-béc, sau đó phát triển tiến công sang hướng An-đrê-buốc, De-le-nưi-gai.

        Ngày 26 tháng 9, sau một tiếng đồng hồ bắn chuẩn bị bằng pháo, phương diện quân Nam chuyền sang tiến công. Chiến dịch Mê-li-tô-pôn, một chiến địch hết sức gay go, bắt đầu². Các sư đoàn của quân đoàn bộ binh Cờ đỏ 9 và các đơn vi bên cạnh xông lên xung phong. Một trận đánh ác liệt trong các chiến hào bằng hỏa lực và giáp lá cà bắt đầu. Máy bay ném bom Đức từng tốp 25 - 30 chiếc liên tiếp đột kích vào các đội hình chiến đấu đang xung phong. Những quả bom lấp lánh một cách khủng khiếp dưới các thân máy bay và vài giây sau đã làm mặt đất rung chuyền, bốc lên những cột lửa, bụi và khói đến ngòm trên thảo nguyên. Trên không trung cũng có chiến đấu. Những máy bay tiêm kích mang sao đỏ lao như chớp vào đội hình bọn "Gioong-ke”, lần lượt hạ từng con quạ sắt một. Sau một ngày chiến đấu kiên cường, các trung đoàn của sư đoàn mới đột phá được trận địa đầu tiên của hệ thống phòng ngự địch, tiến sát đến vùng ngoại ô đông-nam Ghen-đen-béc. Ngày hôm sau cũng không thu được kết quả mấy. Những cuộc phản xung phong bằng những cụm bộ binh và xe tăng lớn của địch đã ngăn cản bước tiến của chúng ta. Cả những ngày tiếp đó, chúng tôi cũng không đột phá nổi "Tuyến Vô-tan".

        Không riêng sư đoàn chúng tôi, mà cả tập đoàn quân xung kích 5 cũng như toàn thể phương diện quân Nam đều không mở được cửa đột phá. Tôi không muốn lấy nhiều trích dẫn từ quyền sách của Nguyên soái Liên Xô x.x. Bi-ri-u-dốp để làm nặng nề phần hồi ký của mình, nhưng đành phải làm vậy thôi. Là tham mưu trưởng phương diện quân Nam, Nguyên soái x.x. Bi-ri-u-dốp đã phân tích một cách đầy đủ nhất những nguyên nhân thất bại và phê phán một cách có cơ sở những thiếu sót của chúng ta. Đồng chí viết rằng, tình thế phức tạp như vậy đòi hỏi chung ta phải bình tĩnh nghiên cứu kỹ tình hình, đánh giá đúng đắn so sánh lực lượng và phải sửa đổi những quyết định đã thông qụa trước đó. Tuy nhiên, tư lệnh bộ đội phương diện quân vẫn hy vọng bẻ gãy sức kháng cư của địch bằng đội hình chiến đấu cũ đã quy định trước khi bắt đầu chiến địch. Theo đồng chí, nguyên nhân chính của sự thất bại là do các tập đoàn quân xung kích 5 và tập đoàn quân 44 chưa hoạt động một cách tích cực và đầy đủ, mặc dù lúc đó thành tích của tập đoàn quân Cận vệ 2 cũng không có gì nổi bật hơn. Xuất phát từ cách đánh giá tình hình đó, tướng Ph. I. Tôn-bu- khỉn thấy cần thiết phải đích thân xuống tập đoàn quân xung kích 5, là tập đoàn quân sẽ giáng đòn đột kích chủ yếu và là nơi có quân đoàn xe tăng và quân đoàn cơ giới hóa hoạt động³.

        Tại thực địa, tư lệnh phương diện quân thấy rõ ràng rằng hướng đột kích chủ yếu của phương diện quân đã được chọn chưa hợp lý. Ý kiến của tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5 trước đây là đúng khi đồng chí không tán thành việc chọn hướng đột kích chủ yếu vào một địa hình rất khó khăn. Nhân đó có sự bố trí lại lực lượng đôi chút. Tuy nhiên, ngay cả sau đó chúng tôi cũng không đột phá nổi "Tuyến Vô-tan”. Các sư đoàn bị tổn thất nặng. Ngày 10 tháng 10, trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1050, thiếu tá Phê-đô I-xa-e-vích Mi-sun, người cán bộ dũng cảm, cương nghị, được toàn thề sư đoàn yêu mến, đã hy sinh trong chiến đấu. Chúng tôi rất đau lòng trước những mất mát.

-----------------------
       1. X. X. bị-ri-u-dốp, Khi những khẩu pháo gầm lên, Mát-xcơ-va, 1962, tr. 204-206.

       2,3. X. X. Bi-ri-u-dốp, Khi những khẩu pháo gầm lên, tr. 208.

        Trong những ngày căng thẳng này, Hội đồng quân sư tập đoàn quân xung kích 5 đã tiến hành hội nghị các tư lệnh sư đoàn và quân đoàn. Mọi người đều rất lo lắng cho tiến trình hoạt động quân sự. Tất cả cán bộ chỉ huy các binh đoàn đều phát biểu ở hội nghị, kề cả tôi. Chúng tôi nói một cách thành thực rằng những điểm tựa mạnh đặt tại các điểm dân cư với những ngôi nhà gạch ở vùng phòng ngự tiền duyên của địch đã chặn đứng những hành động của sư đoàn, hoàn toàn không thể thấy được chiều sâu phòng ngự của địch. Pháo binh cho rằng cần phải có một màn đạn tiến dần và yêu cầu bổ sung đạn dược. Trên tường, gần bàn của tư lệnh tập đoàn quân có treo tấm bản đồ tuyến phòng ngự địch. Lúc đó các cứ liệu lấy từ mọi hình thức trinh sát đều đã được ghi lên bản đồ: rõ ràng hệ thống công trình phòng ngự ở đoạn chúng tôi trải dài trên một chiều sâu tới 40 ki-lô- mét, còn phần phía nam của tuyến sâu tới 10 ki-lô-mét. Một số dải phòng ngự cắt dọc căn cứ Mê-li-tô-pôn Ca-khốp từ bắc xuống nam. Hai dải phòng ngự đầu được củng cố rất mạnh. Chạy suốt trước vùng tiền duyên là các chiến hào, giao thông hào, công sự, còn ở từng đoạn và trong tung thâm có bổ sung nhiều vật chướng ngại nhân tạo: các hào chống tăng, các bãi mìn và các hàng rào thép gai. Ở đây, bọn phát xít sử dụng rộng rãi các hào chống tăng để làm vật chướng ngại chống cả xe tăng và bộ binh. Ở trận địa đầu tiên của dải phòng ngự chính, có những điểm tựa mạnh mẽ tại các điểm dân cư Ê-ri-xtốp-ca, Ghen- đen-béc, Nô-vô-mun-tan, Vô-rô-si-lốp-ca.

        Trong quá trình hội nghị, tướng V.Đ. Svê-ta-ép, tư lệnh tập đoàn quân, nhiều lần đứng dậy, bước ra khỏi bàn, đi đi lại lại và nói: "Phải đột kích bằng các sườn hỗn hợp” (ý muốn nói hiệp đồng với tập đoàn quân 44). Cuối hội nghi, đồng chí quay lại nói với tướng N. Bu-la-tốp, ủy viên hội đồng quân sự :

        -Hội đồng quân sư tập đoàn quân đồng ý với việc đánh giá tình hình và các kết luận của cán bộ chỉ huy các binh đoàn. Mọi cứ liệu đã có về địch nói lên rằng hệ thống công sự và mật độ phương tiện hỏa lực ở tuyến phòng ngự Mê-li-tô-pôn lớn hơn ở tuyến Mi-út vùng Đôn- bát khá nhiều. Tôi hiểu sư lo lắng của các đồng chí và thay mặt các "đồng chí, tôi sẽ yêu cầu tư lệnh phương diện quân thay đối hướng đột kích chủ yếu hoặc cung cấp pháo và đạn để tạo màn đạn tiến dần.

        Lần đầu tiên trong suốt thời gian chiến tranh, tôi được nghe một sư phân tích sâu sắc như vậy đối với tình hình chiến dịch cụ thể. Rõ ràng, tướng Svê-ta-ép là một nhà tư tưởng và thực hành lớn về mặt quân sự. Tất nhiên là mọi cán bộ chỉ huy ở hội nghị đều yêu cầu cho binh đoàn mình được tăng cường bằng xe tăng. Tướng V.Đ. Svê-ta- ép nói:

        -Tạm thời hiện nay tôi chưa thể tăng cường xe tăng cho mọi sư đoàn bộ binh. Nhưng chỉ cần các đồng chí mở được một cửa đột phá nhỏ là tôi sẽ điều một cụm xe tăng của tập đoàn quân cơ động vào chiến đấu ở đoạn của các đồng chí.

        Và đồng chí nói thêm :

        -Hội đồng quân sự đã quyết định tăng cường lữ đoàn xe tăng 140 cho sư đoàn bộ binh 301. Tất cả chúng ta đều biết rằng, trong các trận đánh giải phóng Đôn-bát, hai đơn vi này đã hiệp đồng tốt. Và bây giờ chủng ta mong đợi ở hai đơn vị này những hành động kiên quyết.

        Ngày hôm sau, tướng I.P. Rô-xlưi gọi điện cho tôi báo trước rằng tướng Ph.I. Tôn-bu-khin có thể sẽ xuông sở chỉ huy của tôi và yêu cầu tôi phải chuẩn bị báo cáo chính xác mọi vấn đề. Tư lệnh phương diện quân có xuông sở chỉ huy tập đoàn quân xung kích 5, nhưng không đến chỗ chúng tôi. Tuy nhiên, như chúng tôi được biết, đồng chí đã chăm chú nghiên cứu các văn kiện của hội nghi hội đồng quân sự tập đoàn quân và phê chuẩn quyết tâm của tư lệnh tập đoàn quân về việc thay đổi hướng đột kích chủ yếu.

        Đội hình chiến địch của tập đoàn quân xung kích 5 vẫn là một thê đội như cũ, Tập đoàn quân phải đột phá phòng ngự địch ở đoạn Ê-ri-tốp-ca, Ghen-đen-béc. Đòn đột kích chủ yếu nhằm vào hướng Vla-đi-mia-rốp-ca, U-cra-in-ca, Đơ-nhi-e-prốp-ca. Bộ đội tập đoàn quân đã được chủ lực thuộc tập đoàn không quân của tướng T.P. Khơ-ri-li- kin chi viện. Đội hình chiến đấu của quân đoàn 9 được xây dựng thành hai thê đôi: thê đội 1 gồm các sư đoàn bộ binh 301 và 320, thê đội 2 có sư đoàn bộ binh 230. Đòn đột kích chủ yếu của tập đoàn quân nhằm vào hướng Vla-đi-mi-rốp-ca, Đư-nhi-e-prốp-ca.

        Đoạn đột phá của quân đoàn bộ binh 9 và của cả tập đoàn quân xung kích 5 bây giờ nằm dịch hẳn về phía bắc Ghen-đen-béc. Địa hình trên hương tiến công cửa sư đoàn -Vla-đi-mi-rốp-ca, U-ơa-in-ca và Đư-nhi-e-prốp-ca - là địa hình trống trải. Trên một khoảnh đất bằng phẳng, hơi nhô cao, có thể thấy rõ toàn bộ hệ thống phòng ngự của địch, sư đoàn đã chiếm lĩnh một đoạn mới. Công việc chuẩn bị bắt đầu. Pháo binh bắt tay vào việc chiếm lĩnh vi trí tại thực địa và chuẩn bị toàn bộ hỏa lực. Các khẩu đội bắn thẳng nghiên cứu các mục tiêu và chuẩn bị hỏa lực đề tiêu diệt những mục tiêu đó. Mọi việc đều được chuẩn bị một cách chu đáo, khẩn trương. Cán bộ tham mưu và chính trị được cử xuống các trung đoàn để giúp các đại đội trưởng tổ chức hiệp đồng với xe tăng và pháo. Chúng tôi cũng lo đến vấn đề vượt chướng ngại thép gai, hào chống tăng và các chiến hào rộng. Lúc ấy những tấm nhỏ kết bằng rơm gọi là "thảm” đã là một trợ thủ quan trọng của bộ binh: ném tấm thảm lên hàng rào thép gai, các chiến sĩ có thể nhanh chóng vượt qua chướng ngại đó mà không sợ các rào thép gai làm bị thương. Những tấm ván và dây thừng bình thường đối với các khẩu đội cũng là những quân dụng cần thiết. Đặt các ván vào hào chống tăng hay chiến hào, các khẩu đội có thể nhanh chóng kéo pháo vượt qua. Kiểm tra lại các quân dụng tự chế đó là nhiệm vụ của cán bộ tham mưu.

        Tinh thần mọi người đều phấn chấn vì thoát được hướng tiến công "tai vạ” Ghen-đen-béc. Các chiến sĩ nói: "Chính từ hướng này chúng ta sẽ kết liễu cuộc đời tên hung thủ”.

        "Người bạn Đôn-bát” của chúng tôi - thiếu tá N.v. Xéc-ghê-ép, dại diện ban tham mưu tập đoàn không quân, đã đến sở chỉ huy sư đoàn  301 : hai trung đoàn máy bay cường kích được chuẩn bị để chi viện cho chúng tôi. Cán bộ chỉ huy các đơn vị pháo tăng cường cũng đã tới. Cạnh hầm trú ẩn của sở chỉ huy sư đoàn là cái hầm trú ẩn của lữ đoàn xe tăng 140, đại tá N. T. Pê-tren-côy thiếu tá Ep-ghê-nhi Páp- lô-vích Pốt-nhi-cốp, kỹ sư của lữ đoàn đã khéo léo tổ chức công tác kỹ thuật của các chiến sĩ xe tăng và công binh phối thuộc ở tuyến xuất phát xung phong.

        Việc nghiên cứu địch được tiến hành khẩn trương. Trước mặt chúng tôi là các đơn vị của sư đoàn bộ binh sơn chiến 3. Chúng tôi ghi số tất cả các chiến hào và đánh dấu từng lô cốt, ụ pháo. Cần thấy rằng đây là lần đầu tiên chúng tôi tổ chức đột phá dài hạn hệ thống phòng ngự của địch trong điều kiện sư đoàn có những phương tiện tăng cường mạnh mẽ như vậy. Ở đây chúng tôi đã được cơ quan tham mưu quân đoàn và tập đoàn quân giúp đỡ rất nhiều. Tướng X. A. Cra-xnô-pép-sép, tư lệnh pháo binh phương diện quân, xuống sư đoàn chủng tôi. Trước chiến tranh, đồng chí là một trong những giáo viên chủ chốt của Học viện M. V. Phrun-de. Tôi rất xúc động được gặp lại đồng chí. Thấy thầy giáo ở giảng đường hay gặp thầy ở kỳ thi là một chuyện, nhưng khi người thầy đó lại hỏi thi mình trong chiến đấu lại là một chuyện hoàn toàn khác. Tướng ơa-xnô-pép-sép lập tức hiểu rõ tâm trạng của tôi và hỏi :

        - Đồng chí đã học,tôi à ?

        - Vâng.

        - Đồng chí tốt nghiệp học viện loại nào?

        - Thưa, vào loại xuất sắc.

        - Thế nghĩa là các điểm về môn pháo binh cũng xuất sắc. Hãy báo cáo xem đồng chí đã thi môn đó ở học viện như thế nào ?

        Sau giây phút gặp gỡ ban đầu đó, không khí câu chuyện trở nên gần gũi, thoải mái. Tôi bình tĩnh báo cáo kế hoạch sử dụng pháo binh của mình: cụm pháo binh sư đoàn được thành lập từ hai trung đoàn pháo, sơ đồ hỏa lực đã được xây dựng, mỗi hỏa điểm đều có pháo của các đại đội pháo trực thuộc các trung đoàn và các tiểu đoàn pháo của trung đoàn pháo binh. Tướng Cra-xnô-pép-sép nghiên cứu kỹ sơ đồ hỏa lực trên bản đồ và dùng bút chì chấm vào từng ô vuông.

         - Đồng chí hãy biểu thị hỏa lực của cụm pháo quân đoàn bằng những nét liền chứ đừng bằng những đương chấm chấm. Tập đoàn quân sẽ cho các đơn vị súng cối cận vệ hoạt động ở dải của sư đoàn đồng chí, hãy ghi hoạt động đó vào sơ đồ. Ngoài ra, cụm pháo của tập đoàn quân sẽ tập trung hỏa lực vào Vla-đi-mi-rốp-oa.

        Tướng Cra-xnô-pép-sép đứng dậy, nhìn tôi và nói:

        - Thế nào, đồng chí sư trưởng, sao đồng chí hồi hộp vậy. Kiến thức học viện cũng giúp ích cho chúng ta đấy chứ ! Đồng chí có cách hiểu của con nhà pháo đấy. Cần phải biết điều khiển hỏa lực của pháo binh, phải nắm chắc pháo binh trong tay!

        Vấn đề tổ chức hiệp đồng giữa bộ binh và xe tăng lúc xung phong được chúng tôi hết sức quan tâm.

        Tôi với lữ đoàn trưởng lữ đoàn xe tăng 140 đã hiểu nhau từ lâu. Chúng tôi xác định tuyến xuất phát và tuyến xung phong. Chúng tôi cũng tính toán thời gian và phân bố các tiểu đoàn xe tăng về tăng cường cho các trung đoàn bộ binh. Quyết tâm chiến đấu của người chỉ huy sư đoàn chín muồi dần dần. Đội hình chiến đấu của sư đoàn được xây dựng thành hai thê đội: thê đội 1 là các trung đoàn 1052 và 1054, thê đội 2 là trung đoàn 1050. Từng tiểu đoàn của lữ đoàn xe tăng 140 được đem phối thuộc tăng cường cho các trung đoàn bộ binh.

        Hai trung đoàn pháo binh lập thành cụm pháo sư đoàn. lực lượng pháo chống tăng dự bị là hai đại đội thuộc trung đoàn pháo chống tăng 507 của tập đoàn quân. Đoạn đột phá dài khoảng 4 ki-lô-mét. sư đoàn  sẽ được chi viện thêm 2 trung đoàn không quân cường kích, hỏa lực các đơn vị súng cối cận vệ và đòn đột kích mãnh liệt của cụm pháo tập đoàn quân vào Vla-đi-mi-rốp-ca.

        Việc chuẩn bị được tiến hành gấp rút. Chiến hào, giao thông hào, hầm trú ẩn và công sự quan sát đã được đào xong. Trong các hầm trú ẩn, công việc vẫn tiếp tục. Chiến hào và hầm trú ẩn được phủ lưới cỏ ngụy trang. Cơ quan tham mưu - trái tim đang đập của cơ thể binh đoàn to lớn - làm việc liên tục.

        Giữa tôi và cơ quan tham mưu có một quan hệ đặc biệt, hình thành từ những kỷ niệm cá nhân và sự quen biết các cán bộ chỉ huy. Như tôi đã viết, sau khi tốt nghiệp học viện M.V. Phrun-đe, tôi bắt đầu thực tập với chức vụ tham mưu trưởng một trung đoàn bộ binh cơ giới độc lập. Đồng chí trung đoàn trưởng có một quan niệm riêng về công tác tham mưu. Một buổi sáng, tôi đến ban tham mưu, nhưng các cán bộ tham mưu đều vắng mặt. Trực ban báo cáo rằng, chiều tối hôm qua trung đoàn trưởng gọi điện tới và hạ lệnh cho các cán bộ tham mưu phải có mặt ở các tiểu đoàn sau lúc bộ đội xung phong. Lúc đầu, tôi nghĩ rằng trung đoàn trưởng làm thế là có những lý do đặc biệt, nhưng sau hóa ra đó là cách chỉ huy của đồng chí ấy. Hồi đó tôi không sao làm việc ăn ý được với trung đoàn trương. Đó là một kinh nghiệm sâu sắc đối với tôi.

        Bây giờ trong chiến đấu, đối với phòng tham mưu sư đoàn tôi có thái độ quan tâm và thận trọng. Tôi lấy làm vui mừng vì các cán bộ tham mưu, nhất là tham mưu trưởng, đều hiểu tôi. Trung tá Xa- phô-nốp có nhiều kinh nghiệm chiến đấu, làm việc quên mình. Đồng chí có khả năng đặc biệt trong việc lĩnh hội nhanh chóng quyết tâm của sư đoàn trưởng và tổ chức công tác tham mưu để thể hiện quyết tâm đó thành hành động thực tế một cách sáng tạo. Một cán bộ tham mưu biết lao động để thực hiện quyết tâm của cán bộ chỉ huy là một cán bộ tham mưu có tài năng lớn, thực sự. Mọi việc, Xa-phô-nốp đều giải quyết nói chung là tốt. Tôi đánh giá cao và kính trọng đồng chí. Tôi không hề giao nhiệm vụ cho một cán bộ tham mưu nào mà lại không thông qua tham mưu trưởng sư đoàn. Điều đó làm Xa-phô-nốp vững vàng hơn trong hành động, đồng chí luôn cảm thấy mình là người chủ thực sự của phòng tham mưu và là người trợ thủ trực tiếp của tôi.

        Ngay bây giờ cũng vậy. Chiều hôm qua, điểm cao và thung lững này còn là nơi trống không, mà bây giờ đã có một bộ máy chiến đấu đang làm việc. Tôi đến kiềm tra công việc của sở chỉ huy. Trong hầm trú ẩn của ban tác chiến, trên các bàn do chúng tôi tự đóng là những tấm bản đồ. Các cán bộ, đứng đầu là thiếu tá N.v. Va-xi-li-ép, trưởng ban tác chiến, đang cúi ngươi trên nhưng tấm bản đồ đó. Va-xi-li-ép ngẩng đầu nhìn tôi bằng cặp mắt hơi đỏ vì mất ngủ. Bề ngoài có vẻ lãnh đạm, nhưng Va-xi-li-ép là một cán bộ tham mưu rất có ý thức tổ chức. Đồng chí báo cáo rằng mọi chỉ lệnh đều đã được truyền đạt bằng giấy và bằng miệng xuống các ban tham mưu trung .đoàn. Cạnh đó là thiếu tá Phê-đô La-vren-ti-e-vích I-a-rô-vôi, phó ban tác chiến. Đồng chí vừa đặt ống nghe máy điện thoại xuống. Người cựu tiểu đoàn trưởng bộ binh này lại là một cán bộ tham mưu rất giỏi. Thiếu tá I-a-rô-vôi là người có thân hình chắc nịch và rõ ràng vì vậy mà bây giờ đồng chí có vẻ sung sức hơn mọi người. Tôi nhắc lại hồi đồng chí đã chỉ huy tiểu đoàn của mình một cách dũng cảm trong trận tiến công Xta-li-nô và hỏi xem đồng chí có thích công tác tham mưu không, Thay cho câu trả lời trực tiếp, đồng chí cúi đâu xuống nói rằng tham mưu trưởng sư đoàn không cho đồng chí xuống chỉ huy đơn vị.

        - Và tôi sẽ không bao giờ cho cả ! - Xa-phô-nốp nói.

        - Thế thì xin chúc mừng đồng chí thiếu tá ! Như vậy là tham mưu trưởng đã cấp cho đồng chí một cái giấy chứng nhận công tác xuất sắc rồi đấy !

        Bước ra khỏi hầm trú ẩn, tôi bảo Xa-phô-nốp :

        - Chiến tranh là chiến tranh đồng chí Xa-phô-nốp ạ ! Con người thì ở đâu cũng cần, nhưng dù sao ở ban tác chiến với khối lượng công tác lớn thế này mà chỉ có ba cán bộ thì ít quá !

        Xa-phô-nốp tán thành ngay :

        - Tất nhiên là ít. Đề công việc khỏi gián đoạn, chúng tôi thường rút cán bộ liên lạc ở các trung đoàn lên để thực hiện những nhiệm vụ độc lập.

        Thiếu tá Gri-gô-ri Lu-ki-a-rô-vích Xa-lô-ma-tin, kỹ sư của sư đoàn, lại gần chúng tôi và báo cáo về tiến trình xây dựng sở chỉ huy. Tôi khen ngợi công binh đã đào được những chiến hào và giao thông hào sâu, hầm trú ẩn rộng.

        Xa-lô-ma-tin rầu rĩ :

        - Thế là chẳng lấy được gỗ cho hầm trú ẩn. Chỉ toàn ván với đước. Dân làng đề nghị dỡ kho và nhà đề lấy gỗ nhưng tôi từ chối.

        - Đồng chí từ chối là đúng. Thế này là đủ đế trú ẩn rồi. Đó không phải là cái chính. Trong khi chúng tôi tìm hiền công việc của các cán bộ ở sở chỉ huy, yêu cầu đồng chí chuẩn bị một báo cáo chi tiết kèm sơ đồ về việc mở đường qua các bãi mìn và hàng rào thép gai.

        Tôi biết tham mưu trưởng và kỹ sư của sư đoàn thân nhau từ lâu và tôi hỏi tham mưu trưởng về chuyện đó.

        - Vâng, chúng tôi chơi thân với nhau đã lâu. Từ hồi còn chiến đấu ở bắc Cáp-ca-dơ, tôi với Xa-lô-ma-tin ở cùng một lữ đoàn bộ binh, còn bây giờ thì ở cùng một sư đoàn. Tình bạn chung tôi là tình chiến đấu... Đồng chí ây là một người hiểu biết và có nhiều cố gắng. Cùng với các công binh trinh sát của mình, đồng chí ấy đã lăn lộn khắp khu vực tiền duyên.   
        Sở chỉ huy sư đoàn là cả một dinh cơ lớn. Trong đó nổi bật lêu vị trí của các chiến sĩ trinh sát. Thiếu tá A. P. Chét-véc-nôi, trưởng ban trinh sát, làm việc một mình trong căn hầm. Đồng chí ngồi bên bàn và nghiên cứu bản đồ. Thấy chúng tôi vào, đồng chí đứng dậy và báo cáo những tin tức mới nhất về địch. Trên bản đồ có đánh dấu những đơn vị thuộc sư đoàn bộ binh sơn chiến 3 của Đức.

        - Người quen cũ từ hồi Đôn-bát đây ! - Tôi nói.

        - Vâng, nhưng nó đã được bổ sung nhiều đại đội bộ binh dự bị và được biên chế hoàn chỉnh lại. Những tin tức này là do bọn tù binh cung cấp.

        - Thôi được, chủng ta sẽ đọ súng một lần nữa ! -Tôi trả lời và chúng tôi đi tiếp.

        Trên đường đi, Xa-phô-nốp báo cáo rằng đại úy V. Gri-scô, phó ban trinh sát sư đoàn, đang ở đài quan sát của tôi. Đêm qua, ta đã tổ chức một cuộc đột nhập hàng ngũ địch đề bắt tù binh lấy khẩu cung. Nhờ đó ta thu được nhiều tin quý về hệ thống phòng ngự của sư đoàn bộ binh sơn chiến 3.

        Trong chiến đấu, sở chỉ huy mà không có hệ thống thông tin liên lạc bảo đảm thì sẽ mất chức năng tác chiến của mình. Tôi luôn luôn quản lý chặt công tác của các đồng chí thông tin. Một cán bộ cao lớn, tráng kiện bước ra đón chứng tôi bên căn hầm thông tin, Đó là thiếu tá Ni-co-lai Gri-gô-ri-e-vích Gri-gô-ri-ép, chủ nhiệm thông tin liên lạc của sư đoàn, bạn cũ của tôi. Tôi và Gri-gô-ri-ép đã cùng chiến đấu trong một lữ đoàn ở bắc Cáp-ca-dơ. Tôi chưa thấy trường hợp nào bị gián đoạn thông tin liên lạc, ngay cả nhưng khi tôi cho chuyển sở chỉ huy tiền phương của mình tới đội hình chiến đấu của các trung đoàn bộ binh. Là một nhà khoa học, trước là cán bộ giảng dạy ở Ta-gan-rốc, Gri-gô-ri-ép nắm rất chắc công tác thông tin liên lạc trong bộ đội. Thiếu tá Ni-cô-lai A-lếch-xê-e-vích Ilô-gô-mô-lốp, một người hoàn toàn phù hợp với Gri-gô-ri-ép, trợ thủ của Gri-gô-ri-ép về thông tin vô tuyến, cũng là giảng viên của một trường đại học ở Mát-xcư-va. Họ làm việc hết sức ăn ý và rẩt hiểu nhau. Và bây giờ mọi vấn đề thông tin liên lạc của Gri-gỗ-ri-ép trong trận đánh sắp tới đều đã được soạn thảo rõ rệt.

        Chúng tôi không thấy thiếu tá Xéc-gây Ghê-oóc-ghi-e-vích Vê-rô- bi-an, chủ nhiệm pháo binh sư đoàn, ở vị trí của mình - đồng chí xuống một trận địa bắn của trung đoàn pháo 823. Tôi ra lệnh gọi đồng chí ấy. Thiếu tá Vê-rô-bi-an chạy về, không kịp thở. Tôi hỏi :

        - Thế nào, đồng chí kiểm tra rồi chứ ? Mọi người đã đào xong công sự cả rồi chứ ?

        - Vâng, mọi người đã đào xong công sư.

        - Trước khi đồng chí xuống phải không ? ‘

        - Thưa vâng, trước khi tôi tới.

        - Nghĩa là không có đồng chí, người ta cũng làm được. Đồng chí thiếu tá ạ, lúc nào đấy chúng ta sẽ học cách giải quyết những vấn đề chính trước tiên. Có thể cử một cán bộ tham mưu xuống kiểm tra các trận địa bắn, còn đồng chí vẫn chưa báo cáo ý kiến của mình về cuộc tiến công của pháo binh. Thời gian chuẩn bị của chúng ta chỉ còn một ngày một đêm.

          - Thưa đại tá, một giờ nữa tôi sẽ báo cáo !

        Sau khi Vê-rô-bi-an đi, tôi nhận xét :

        - Đấy, một cán bộ có trình độ, được đào tạo ở học viện và có nhiều cố gắng mà chẳng có óc tổ chức công tác, không biết xác định cho mình và cho ban tham mưu của mình nhiệm vụ nào là chính.

        - Chúng tôi sẽ giúp đồng chí ấy ! - Trung tá Xa-phô-nốp nói.

        Và chúng tỏi chia tay, về hầm trú ẩn của mình.

        Trước mặt tôi, trên cái bàn tự tạo là tấm bản đồ có ghi quyết tâm chiến đấu. Sau khi gặp các cán bộ tham mưu, mà trong chiến đấu không phải lúc nào cũng gặp các đồng chí ấy luôn như vậy, tôi càng thêm tin chắc vào sự đúng đẳn của quyết tâm, tôi bỗng thấy tự hào về tập thể cán bộ sở chỉ huy đang làm việc cả ngày lẫn đêm để tổ chức và chuẩn bị cho trận đánh. Tôi muốn nói trước rằng, nhiều đồng chí trong số đó đã sát cánh cùng tôi trên suốt chặng đường chiến đấu còn lại, cho đến tận ngày cuối cùng, của chiến tranh.

        Quyết tâm, của hội đồng quân sự tập đoàn quân đang được biến thành hành động thực tế; Phần đầu của quyết tâm thực chất là đã được thực hiện). Sau khi bố trí lại lực lượng sư đoàn và chiếm lĩnh tuyến xuất phát tiến công, mọi biện pháp cần thiết được gọi là công tác chuẩn bị cho trận đánh đã được tiến hành.

        Sư đoàn chúng tôi đã tiến hành thực tập dã chiến với cán bộ chỉ huy các trung đoàn bộ binh, pháo binh, các tiểu đoàn xe tăng và đơn vị không quân cường kích chi viện. Chúng tôi xác định lại tình hình phòng ngự địch, dải tiến công của các trung đoàn bộ binh. Tôi đã soạn thảo những "chỉ thị chiến thuật” về tiến trình những hành động quân sự có thể diễn ra. Trong việc giải quyết những nhiệm vụ chiến thuật theo tình hình thực tế, mọi vấn đề tổ chức hiệp đồng với xe tăng, pháo binh và không quân đều được nghiên cứu một cách chi tiết. Buổi thực tập được tiến hành ở chỗ tôi, trong sở chỉ huy đã ngụy trang kỹ. Và tình huống chiến thuật được tạo ra trên địa hình thực tế.

        Ở đây tôi bất giác nhớ lại một trò chơi quân sự có tính chất kiểm tra ở học viện về đề tài : "Trung đoàn bộ binh đột phá phòng ngự trận địa của địch”, do lữ đoàn trưởng V.N. Xim-vô-lô-cốp hướng dẫn chúng tôi - những học viên dự thính năm thứ hai. Khi giải thích nhiệm vụ, Xim-vô-lô-cốp nói: " Hãy chỉ huy trận đánh của các tiểu đoàn bộ binh, hãy cho pháo binh bắn dày hơn”. Còn bây giờ, trước mặt chúng tôi là kẻ địch thật đang cố thủ vớỉ rất nhiều đại liên, pháo và xe tăng. Tôi nói với các cán bộ chỉ huy: "Các đồng chí hãy cho các tiểu đoàn bộ binh xung phong, đồng thời hãy gọi máy bay yêu cầu không quân đến đột kích nhanh hơn, chính xác hơn”.

        Trung tá Ê-pa-ne-snhi-cốp và trung tá Muốc-din chỉ huy các trung đoàn bộ binh ở thê đội 1 của sư đoàn đã tỏ ra rất vững vàng trong việc giải quyết các "chỉ thị chiến thuật”; họ chỉ huy một cách linh hoạt các trận đánh của trung đoàn trong điều kiện trung đoàn được tăng cường đáng kể về xe tăng và pháo binh. Cục tham mưu tập đoàn quân cử trung tá V.L. Lư-xốp về làm trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1050. Vì chưa biết người cán bộ này, nên tôi đưa trung đoàn 1050 vào thê đội 2. Đồng thời tôi giao nhiệm vụ cho đại tá sư đoàn phó N.I. Mam-chua xuống trung đoàn này để giúp đỡ trung đoàn trưởng.

        Dưới sự theo dõi trực tiếp của tôi, các trung đoàn trưởng lần lượt tiến hành trinh sát thực địa với các tiểu đoàn trưởng và các cán bộ chỉ huy những phương tiện tăng cường. Tại thực địa, các cán bộ báo cáo hướng tiến công và những nhiệm vụ chiến đấu của mình. Như vậy, mọi chi tiết của việc hiệp đồng trong trận đánh sắp tới đã được nghiên cứu cụ thể.

        Ngày 20 tháng 10 năm 1943, phương diện quân Nam được đổi tên thành phương diện quân U-cra-in 4, và sáng hôm sau bộ đội phương diện quân đã dốc toàn lực tiến công kẻ thù. Cuộc tiến công bắt đầu dưới tiếng sấm của những loạt pháo và những trận ném bom đột kích của máy bay.

        Trên đoạn của sư đoàn chúng tôi, hỏa lực pháo trùm lên toàn bộ chiến hào địch. Máy bay cường kích xuất hiện và lần lượt từng chiếc lao xuống mục tiêu. Chiến sĩ xe tăng ném bỏ ngụy trang, động cơ bắt đầu gầm lên và các xe tăng tiến vào tuyến xung phong. Pháo hiệu đỏ "xung phong” vút lên và hàng ngàn chiến sĩ từ các chiến hào nhất tề bật dạy. Các chuỗi tán binh của tiểu đoàn bộ binh như những làn sóng tràn vào hàng phòng ngư địch. Xe tăng nhanh chóng đuổi kịp các chuỗi bộ binh. Đợt sóng đầu tiên ùa vào lớp rào thép gai. Các chiến sĩ ném "thảm” ra, vượt qua chướng ngại và lại lao tiếp về phía trước, không gì cản nổi. Xe tăng cũng vùn vụt tiến lên.

        Bọn địch phòng ngư, còn sống sót sau trận đột kích của pháo và không quân, dùng đại liên và tiểu liên bắn ra, nhưng đợt sóng bộ binh đầu tiên của ta đã vượt qua lớp chiến hào thứ nhất và đang tràn vào tiếp, không vướng vào trận đánh chiến hào, vì đã có những đại đội bộ binh của các thê đội 2 tiêu diệt nốt bọn phát xít còn lại. Kìa, đợt sóng -  những người xung phong đầu tiên đã bỏ lại phía sau lớp chiến hào, thứ hai, rồi thứ ba. Tuyệt quá !

        Tất cả mọi người có mặt ở sở chỉ huy với tôi đều xủc động và phấn khởi trước thắng lợi bước đầu trong cuộc tiến công của sư đoàn. Tôi không còn nhớ chính xác lúc đó tôi đã ra những mệnh lệnh gì. Mọi sự chú ý đều tập trung vào chiến trường. Trong chuỗi tán binh đầu tiên thấp thoáng dáng người quen thuộc đội chiếc mũ lông Ca-dắc, tay cầm khẩu súng ngắn đang vung lên. Đó là trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1054 đang chỉ huy chiến sĩ của mình xung phong. Tôi đã báo trước cho tất cả các trung đoàn trưởng: không được phép của tôi thì không được tham gia xung phong; Muốc-din lại không tự kiềm chế được. Tôi liên lạc với đại úy A.G. Su-ru-pốp, tham mưu trưởng của trung đoàn này. Su-ru-pốp báo cáo rằng trận xung phong đang phát triển theo kế hoạch. Những chuỗi tán binh đâu tiên đã tiến gần tới điểm tựa Vla-đi- mi-rốp-ca.

        Tư lệnh quân đoàn yêu cầu không giảm nhịp độ tiến công. Từ sở chỉ huy sư đoàn có thể thấy rất rõ các lớp tán binh đã vượt qua thung lung Pu-ga-chép. Hình như bây giờ bọn địch không thể ngăn nổi sức ép của chúng ta. Nhịp độ tiến công vẫn được duy trì. Bên phải chủng tôi, các chuỗi tán binh của sư đoàn cận vệ 50 cũng đang tiến về phía trước. Mãi đến gần Ghen-đen-béc bước tiến mới bị ngừng lại.

        Theo kinh nghiệm những trận đánh trước, tôi biết là sắp có phản xung phong. Thì đúng như vậy. Bọn Đức vẫn không thay đổi cái cung cách đánh nhau: từ sau điểm cao phía An-đrê-buốc, những khối đen ngòm bắt đầu xuất hiện, vượt qua đỉnh điểm cao và tiến lên phản xung phong trên một chính diện rộng. Sau những khối đen là bọn bộ binh. Không thể chậm trễ được.

        Tôi hạ quyết tâm và phát pháo hiệu ra lệnh tung lực lượng pháo chống tăng dự trữ và thê đội 2 của sư đoàn vào chiến đấu với bọn địch đang phản xung phong. Tôi yêu Cầu đồng chí đại diện không quân N.V. Xéc-ghê-ép cho trung đoàn máy bay cường kích tiến công vào xe tăng địch.

        Các tiểu đoàn của trung đoàn bộ binh 1050 nhận được hiệu lệnh "chiến đấu”. Các khối đại đội lao vào màn khói đen mù, chạy về phía trước. Đội pháo chống tăng dư bị tiến đến tuyến đã định, yểm trợ cho sườn trái của sư đoàn. Tiểu đoàn bên sườn trái của thiếu tá Ni-cô-Iai Che-xnô-cốp triển khai thành chuỗi tán binh và dũng cảm tiến tiếp cận những chuỗi bộ binh Đức đen ngòm. Các tiểu đoàn còn lại cũng triển khai đội hình.

         Pháo binh chúng tôi đã biết cách đánh bọn "Cọp” phát xít. Loạt pháo của tiểu đoàn đại úy x.c. Phê-đô-nốp gầm lên, lập tức hai chiếc "Phec-đi-nan” và một con "Cọp” bốc cháy. Bọn quái vật bọc thép vấp phải bức tường lửa và đứng lại. Hai lần bộ binh Đức xông lên xung phong nhưng rồi lại phải nằm bẹp xuống trước hỏa lực dày đặc. Trên trời, những chiếc máy bay xuất hiện.

        Hiệp đồng với trung đoàn bạn của sư đoàn 320 đã chiếm được Ghen-đen-béc, trung đoàn 1050 đã đánh tan bọn địch phản xung phong. Theo quy tắc chiến thuật của bọn Đức thì bây giờ là lúc "Gioong-ke” sắp xuất hiện. Đúng như vậy. "Gioong-ke” xuất hiện kèm thêm "Mét- xéc-xmít ”. Những máy bay tiêm kích của ta đã lao lên đón đầu chúng. Lũ "Gioong-ke” bắt đầu trút bom bừa bãi, mặc dù chưa bay tới tuyến chính diện. Trên trời, đoàn én bạc bắt đầu lượn tròn. Một chiếc tiêm kích nghiêng cánh trái và chớp mắt đã lao vào đám mây đen "Gioong- ke”. Lập tức hai cái đuôi khói đen xuất hiện ở hai chiếc máy bay ném bom.

         
        - Glin-ca của chúng tôi đấy! - Thiếu tá Xéc-ghê-ép nói.

        - Sao anh biết đó là Glin-ca ? - Tôi hỏi người bạn cùng học ở học viện.

        - Tôi biết tín hiệu riêng của cậu ấy ! - Xéc-ghê-ép trả lời.

        - Thế thì anh hãv chuyển hộ lời chào của sư đoàn chúng tôi cho Glin-ca đi!

        Thiếu tá Xéc-ghê-ép phát lên cho Glin-ca : "Bộ binh của An-tô-nốp gửi lời chào tới cậu đấy!”, rồi gọi tôi tới chỗ ống nghe. Và tôi nghe thấy Glin-ca cảm ơn.

        Rồi đồng chí lại đưa ống nghe cho tôi: "Tôi lao vào công kích ! Tôi đang công kích!” - Giọng nói trong ống nghe vang lên.

        Đúng lúc đỏ, một chiếc tiêm kích lao vào chiếc "Mét-xéẹ-xmít ”

        - Pô-crư-skin đang đánh đấy! - Xéc-ghê-ép thông báo cho tôi - còn kia là Re-chơ-ca-lốp !

        Tỏi đã biết về Đ.B. Glin-ca và A. I. Pô-crư-skin, còn G. A. Re chơ-ca-lốp thì tôi mới nghe tên lần đầu. Đó là một phi công gan dạ bạn chiến đấu của Glin-ca và Pô-crư-skin. Chiến trường phủ đầỵ một màn sương mù khói và bụi. Bầu trời xanh bị rạch nát bởi những vệt trắng. Suốt ngày, một trận đánh hết sức khốc liệt đã diễn ra cả ở dưới đất lẫn trên trời.   

        Gần về chiều, điềm tựa Vla-đi-mi-rốp-ca vẫn chưa bị hạ. Các trung đoàn ở thê đội 1 của sư đoàn chuẩn bị cho một cuộc tiến công cuối cùng. Chúng tôi cho phi đội dự bị xuất kích về hướng Vla-đi-mi-rốp-ca. Phi đội trưởng cho những chiếc "Xe tăng trời” của mình triển khai đội hình chiến đấu. Vừa bay qua sở chỉ huy của chung tôi, toàn bộ phi đội chuyển sang công kích nhằm vào mục tiêu Vla-đi-mi-rốp-ca. Những vệt lửa của đại liên và pháo vạch xé màn khói mù. Đợt xung phong của những máy bay cường kích hòa lẫn với đợt xung phong của bộ binh và xe tăng. Các tiểu đoàn bộ binh xốc dậy và dòng thác người không gì cản nổi khuất bóng trong ráng chiều đen ngòm khói lửa trên Vla-đi-mi-rốp-ca.

        Lát sau, nhiều pháo hiệu đỏ bay vút lên ở ngoại vị phía tây của làng Vla-đi-mi-rốp-ca. Các trung đoàn trưởng phát tín hiệu từ chỗ chiếm được và báo cáo bằng vô tuyến là điểm tựa Vla-đi-mi-rốp-ca đã được giải phóng khỏi ách phát xít xâm lược¹.

        Thay mặt bộ tư lệnh sư đoàn chúng tôi, thiếu tá Xéc-ghê-ép gửi lời biểu dương các phi công và phi đội trưởng. Tất cả chúng tôi rất phấn khởi trước thành tích và sự chi viện của nhưng người bạn chiến đấu đó. Vì đây là trận đánh đầu tiên sư đoàn được tăng cường bằng lực lượng không quân như vậy. Tướng V.B. Svê-ta-ép, tư lệnh tập đoàn quân, đã giữ lời hứa về việc tăng cường cho những sư đoàn hoạt động trên hướng đột kích chủ yếu của tập đoàn quân.

        21 tháng 10, các sư đoàn của tập đoàn quân xung kích 5 đã đột phá phòng ngự địch ở bắc Ghen-đen-béc suốt toàn bộ chiều sâu chiến thuật và từ phía bắc tiến xuống đe dọa sườn và phía sau của cụm địch ở Mê-li-tô-pôn. Cuộc tiến quân thắng lợi của bộ đội phương diện quân U-cra-in 4 trên hướng đột kích chủ yếu có tác động đáng kể đến hoạt động quân sự của những đơn vị trên hướng phụ là hướng Mê-li-tô-pôn.

        Sau khi báo cáo cho tướng Rô-xlưi, tôi xin phép chuyển sở chỉ huy sư đoàn đến ngoại vi tây Vla-đi-mi-rốp-ca. Suốt đêm, chúng tôi lo khôi phục lại đội hình chiến đấu của sư đoàn, đổi trận đia bắn của pháo. Mọi việc đều tốt đẹp, nhưng niềm vui thắng lợi phần nàó bị giảm đi vì báo cáo của trung đoàn trưởng trung đoàn 1054: ban đêm, trong khi đi kiểm tra đội hình chiến đấu các tiểu đoàn, đồng chí vấp phải mìn chống bộ binh và bị thương nặng. Tôi hạ lệnh lập tức đưa đồng chí vào trạm xá tiểu đoàn và cử thiếu tá Ni-cô-lai Ni-cô-la-e-vích Ra-đa-ép, Anh hùng trong các trận đánh bắc Cáp-ca-dơ, Cu-ban, Đôn- bát, trung đoàn phó lên thay chức trung đoàn trưởng.

         Nhật ký chiến đấu của sư đoàn đã ghi lại những trận đánh ác liệt đề đột phá phòng ngự địch: "Trong thời kỳ đột phá tuyến phòng ngự

        Mê-li-tô-pôn của địch ở các vùng Vla-đi-mi-rốp-ca và Đơ-nhie-prốp-ca, các đơn vị của sư đoàn đã thể hiện sự dũng cảm tuyệt vời, chủ nghĩa anh hùng và tinh thần tiến công vĩ đại... 21 tháng 10, các đơn vị của sư đoàn đã chọc thủng tuyến đầu tiên của dải phòng ngư kiên cố, địch đã phải rút về dải thứ hai ở vùng làng Đơ-nhi-e-prốp-ca ”².

        22 tháng 10, sư đoàn chúng tôi cùng các binh đoàn khác của tập đoàn quân xung kích 5 đột phá dải phòng ngự thứ hai của địch. Được thắng lợi ngày đầu cổ vũ, các chiến sĩ hăng hái lao mình vào chiến đấu. Khi pháo hiệu đỏ bay vút lên bầu trời buổi sớm, những chuỗi tán binh xốc dậy như một làn sóng mạnh mẽ, bắn ra mãnh liệt và trong tiếng hô "xung phong” lao vào chiến hào địch.

        Ở trung đoàn bộ binh 1054, tiểu đoàn của đại úy Ăc-khít-kin bứt lên trước. Ac-khít-kin cũng như đại úy Pác-khô-men-cô, tiểu đoàn phó phụ trách chính trị, đều tiến trong chuỗi tán binh. Gương dũng cảm của các cán bộ đã động viên các chiến sĩ. Binh nhì Gran-cốp dùng tiểu liên quật ngã ba tên phát xít, nhưng bản thân cũng ngã xuống anh dũng. Binh nhì Va-xin tiêu diệt 7 tên phát xít. Hai bố con chiến sĩ tiểu liên Xư-xô-ép cùng sát cánh trong trận xung phong. "Bắn đi, con ! Bắn !”. Bố giục con và nhảy xuống chiến hào trước.

        Các chiến sĩ khác của tiểu đoàn này cũng đều chiến đấu như những đoàn viên Côm-xô-inôn Gran-cốp và Va-xin anh dũng, như bố con Xư-xô-ép. Toàn thể cán bộ và chiến sĩ của sư đoàn đều chiến đất dũng cảm, khéo léo. Dải phòng ngự thứ hai của bọn Hít-le cũng bị chọc thủng. Đặc biệt khốc liệt là trận đánh giành Đơ-nhi-e-prốp-ca. Ở đây, tiểu đoàn 2 bộ binh của trung đoàn 1054 cũng dẫn đầu. Đoàn viên thanh niên Com-xơ-môn Dư-cu-nốp là người đầu tiên đột nhập vào ngoại vi đông Đơ-nhi-e-prốp-ca. Trung sĩ Cô-giơ-lốp-xki, khẩu đội trưởng thuộc tiểu đoàn pháo chống tăng đã bắn mạnh vào các hỏa điểm ở vùng ngoại vị của điểm tựa này. Đồng đội của Cô-giơ-lốp-xlưi cũng không chịu kém. Tiểu đoàn pháo của Mắc-xim Prê-tin-xki luôn luôn có mặt ở chuỗi tán binh của bộ binh. Khoảng 19 giờ, bọn Hít-le bị đánh bật khỏi Đơ-nhi-e-prốp-ca. Buổi tối, khi chúng tôi tiến vào Đơ-nhi-e-prốp-ca thì mới biết hóa ra cơ quan tham mưu của sư đoàn bộ binh sơn chiến Đức đã đóng ở đây. Khắp nơi ngốn ngang các máy móc của cơ quan tham mưu, văn kiện bị bỏ lại cũng khá nhiều. Thậm chí bọn Hít-le còn quẳng lại cả những sĩ quan bị thương. Rõ ràng, tên tư lệnh và phòng tham mưu sư đoàn này hoàn toàn không ngờ rằng các sư kiện phát triển chớp nhoáng như vậy, chúng vội vã rút chạy, bỏ lại trên chiến trường hàng trăm xác chết và nhiều binh khí kỹ thuật.

------------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 25.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bô binh 301, phiếu 484195, hồ sơ 1, tờ 8-10.

       

        Trong hai ngày chiến đấu, tập đoàn quân xung kích 5 thuộc phương diện quân U-crai-in 4 đã đập tan tuyến phòng ngự mạnh của bọn Hít-le - được ca tụng là "Tuyến Thần chiến tranh” và tiếp tục phát triển thắng lợi. Đêm 22 rạng 23 tháng 10, bộ đội đã tiến tới trận địa trung gian theo dải đường sắt Da-pô-rô-gie - Mê-li-tô-pôn, phía đông làng Mi-khai-lốp-ca. 23 tháng 10, sau những trận đánh ác liệt ở hạ lưu sông Mô-lô-chơ-nai-a, phương diện quân U-cra-in 4 cũng chọc thủng phòng ngự địch và giải phóng Mê-li-tô-pôn. Cụm địch ở nam " Chiến lũy phương Đông” đã bị đánh tan. Bọn tàn quân kéo về Crưm và về gần Đơ-nhi-ép.

        Nhật lệnh của Tổng tư lệnh tối cao ngày 23 tháng 10 nói rằng dải phòng ngự mạnh của bọn Đức trên tuyến sông Mô-lô-chơ-nai-a đã bị chọc thủng ở đoạn quyết định. Hệ thống phòng ngự ở đây mạnh hơn trên sông Mi-út về mặt thiết bị kỹ thuật, chướng ngại chống tăng, cũng như về mặt độ tập trung bộ binh, pháo binh và xe tăng. Toàn thể cán bộ phương diện quân Ư-cra-in 4 được biểu dương, một loạt súng chào mừng được bắn ở thủ đô Mát-xcơ-va.
   
        Rất nhiều chiến sĩ và cán bộ của sư đoàn chúng tôi được tặng thưởng huân chương và huy chương.

        Theo nhận định của Nguyên soái Liên Xô x.x. Bi-ri-u-dốp, trong quá trình chiến dịch Mê-li-tô-pôn, 10 sư đoàn địch đã bị đánh tan, 13 sư đoàn còn lại bị thiệt hại đáng kể. Địch mất gần 100.000 lính và sĩ quan, hơn 1.000 xe tăng, 500 máy bay, nhiều pháo, ô tô và các loại khí tài khác¹.

        Việc đột phá "Tuyến Thần chiến tranh” làm cho kinh nghiệm chiến đấu của sư đoàn chúng tôi thêm phong phu. Các phân đội bộ binh hoàn thiện hơn nữa kỹ thuật xung phong cùng với xe tăng dưới sự chi viện hỏa lực của pháo và không quân. Phát triển thắng lợi vào tung thâm được tiến hành với nhịp độ cao. Nghệ thuật tổ chức và tiến hành trận đánh của cán bộ chỉ huy các bộ đội và phân đội được nâng cao. Quả thật, ở "Tuyến Vô-tan” chúng tôi đã thu được nhiều bài học hay trong chiến đấu.

        Theo tôi, một trong những bài học chủ yếu là : khi chuẩn bị đột phá tuyến phòng ngự mạnh của địch, cần phải nghiêm túc tìm cách giải quyết những vấn đề liên quan đến việc lựa chọn địa hình để bộ đội phương diện quân và tập đoàn quân giáng đòn đột kích chủ yếu.

        ... Cuộc tiến công của bộ đội phương diện quân U-cra-in 4 vẫn tiếp tục. 27 tháng 10, sư đoàn chúng tôi tiến quân ở thê đội 1 của tập đoàn quân xung kích 5 và đã giải phóng các điểm dân cư Li-u-bị-mốp- ca, Pê-tơ-rốp-ca, Tru-đô-vích, Xéc-chen-cô, vị-snhép-xki, Mi-khaúlốp-ca, Ti-mô-sép-ca, và bốn ngày cuối tháng 10, chúng tôi giải phóng thêm 20 điểm dân cư nữa. Lữ đoàn xe tăng 140 không cùng tiến công với chúng tôi nữa; từ ngày 23 tháng 10, lữ đoàn đã được chuyển thuộc tập đoàn quân khác. Còn quân đoàn bộ binh 9 của chúng tôi được biên chế vào tập đoàn quân 28 của trung tương V. Ph. Ghê-rá-xi- men-cô đang tiến công ở hướng Ca-khốp-ca.

        Tiến về Đơ-nhi-ép không phải là một cuộc hành quân êm thấm. Thỉnh thoảng, trên đội hình chiến đấu của chúng tôi lại xuất hiện những tốp " Gioọng-ke" hoặc các phân đội chúng tôi bị những đội hậu vệ nhỏ của bọn địch đang rút lui bất ngờ đột kích... Đôi khi chủng tôi cũng gặp phải những tình huống không hay.

        31 tháng 10, chi đội phái đi trước của sư đoàn chiếm được I-a- snai-a Pô-li-a-na (đông Ca-khốp-ca).

        Tôi quyết đinh chuyển sở chỉ huy đến đấy và báo cáo quyết định đó với tướng Rô-xlưi. Đồng chí đồng ý. Trong đội hình hành quân, bộ phận tham mưu tiến lên trước, vượt qua những vực sâu và rừng thưa. Trước mặt chúng tôi mở ra một đồng có bằng phẳng có con đường dã chiến tốt. Chàng Ca-đắc Cu-ban Ni-cô-lai Di-ma ngồi đánh xe ngựa mỉm cười ranh mânh, không quay đầu lại, hỏi tôi:

        - Ta phóng chứ, đồng chí sư trưởng ?

        Cậu ta biết tôi rất mê phóng xe ngựa. Tất nhiên khó có thể từ chối đề nghị hấp dẫn ấy. Tôi lệnh cho tham mưu trưởng dẫn khối tham mưu đến I-a-snai-a Pô-li-a-na, rồi chiếc xe ngựa của chúng tôi lao nhanh trên khắp thảo nguyên bằng phẳng của Đơ-nhi-ép. Gần tới bìa làng thì một quả đạn nổ tung bên cạnh, mảnh đạn bay rít tứ tung và bụi đất phủ đầy người chúng tôi. Di-ma kéo ngựa chồm lên quay ngoắt xe và chúng tôi tiến vào sau một đống rơm lớn. Lại một phát súng nữa, và rơm phủ kín chúng tôi. Nhưng Di-ma vẫn không lúng túng. Điều khiển ngựa một cách cương quyết, cậu ta đánh được chiếc xe vào một thung lũng nhỏ. Sau khi trèo lên một ngọn đồi thấp, tôi trông thấy bên bìa làng một pháo tự hành " Phéc-đi-nan ”, kẻ vừa bắn vào xe ngựa chúng tôi.

--------------------
        1. x.x. Bi-ri-u-dốp, Khi những khẩu pháo gầm lên, tr. 225.

        Bọn lính tiểu liên đổ bộ Đức cùng với xe tăng và pháo tự hành từ chỗ phục kích xung phong vào trung đoàn bộ binh 1050. May cho chúng tôi là trận địa bắn của tiểu đoàn 1 pháo binh thuộc trung đoàn pháo binh 823 lại nằm ở đồng cỏ giữa làng và vực. Tôi ra lệnh cho đại úy X.E. Péc-chúc bắn vào xe tăng. Tôi cử liên lạc xuống tham mưu trưởng sư đoàn hạ lệnh triển khai khối tham mưu thành chuỗi tán binh và tiến về phía nhưng người đang chạy. Theo tuyến thông tin của tiểu đoàn pháo, tôi truyền đạt tới các tiểu đoàn trưởng và đại đội trưởng pháo binh một mệnh lệnh nghiêm khắc: "Tổ chức chiến đấu”. Dần dần tình thế ổn định trở lại. Các tiểu đoàn bộ binh dừng lại ở tuyến trận địa bắn của pháo, nằm xuống và bắn rất mạnh vào bọn địch đang xung phong.

        Lực lượng pháo chống tăng dự bị của sư đoàn triển khai và nhập vào đội hình chiến đấu của trung đoàn. Thiếu tá Ni-cô-lai Phê-đô-rô- vích Che-xnô-cốp dẫn tiểu đoàn của mình lên xung phong, các tiểu đoàn khác cũng xốc dậy theo. Vóc người cao lớn, vai rộng, tay vung khẩu tiểu liên, Che-xnô-cốp dẫn đầu chuỗi tán binh, theo sau anh là các chiến sĩ. Tiếng "xung phong” mạnh mẽ vang lên, chuỗi tán binh lao vào I-a-snai-a Pô-li-a-na. Tiếng nổ của những tràng tiểu liên xa dần và sau đó thì ngừng hẳn. Trận phản xung phong của bọn Hít-le đã bị đánh bại. Trong trận này thiếu tá N.Ph. Che-xnô-cốp đã hy sinh anh dũng.

        Trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1050 V.L. Lư-xốp bị thương nặng trong trận này. Đại úy A-lếch-xan-đrơ Ghê-oóc-ghi-e-vích Su-ru-pốp trở thành người chỉ huy trung đoàn. Khi bổ nhiệm đồng chí giữ chức vụ này, tôi bỗng nhớ lại một mẩu chuyện chiến đấu. Mùa xuân năm 1943, tôi được cử làm lữ đoàn trưởng lữ đoàn bộ binh hải quân 34 độc lập. Lữ đoàn đang tiến hành một trận đánh ác liệt để giải phóng một điểm tựa ở Cu-ban. Sau khi triệu tập các tiểu đoàn trưởng, tôi trình bày cho họ nghe quyết tâm của mình: một bộ phận lực lượng lữ đoàn phải chọc thủng phòng ngự địch ở phía bắc điểm cao có điểm dân cư, tiến vào phía sau điểm tựa này rồi đồng thời xung phong cùng bộ phận lực lượng còn lại của lữ đoàn từ chính diện để tiêu diệt địch. Cần có những cán bộ chỉ huy được cuộc cơ động phức tạp và mạo hiểm vào sau lưng đich này. S lưa chọn của tôi dừng lại ở thượng úy A.G. Su-ru-pốp.

        Nhiệm vụ đó được đồng chí hoàn thành một cách xuất sắc. Về chuyện này, báo tập đoàn quân có bài viết "Đột kích từ phía sau”: "Địch ngoan cố chống giữ một điểm dân cư. Bởi vậy, tiểu đoàn của thượng úy A.G. Su-ru-pốp được giao nhiệm vụ ban đêm bí mật vòng ra phía sau lưng địch và rạng sáng thì giáng cho chúng một đòn đột kích bất ngờ. Các chiến sĩ vượt hết mọi chướng ngại và tiến dọc theo sông. Trong đêm, họ đã vượt được 20 ki-lô-mét và lúc bình minh vừa tiến quân tới là xung phong luôn. Địch sau khi ngoan cổ chống cự đã buộc phải bỏ lại trận địa khá kiên cố và rút chạy hỗn loạn. Chiến sĩ của Su-ru-pốp truy kích địch, tiêu diệt được mấy chục tên Đức, bắt nhiều tù binh, thu 2 khẩu pháo và 2 ô tô ”.

        Cựu tiểu đoàn trưởng bộ binh trở thành tham mưu trưởng trung đoàn, đã thể hiện những khả năng xuất sắc trong nghệ thuật chỉ đạo ban tham mưu. Tôi tin chắc rằng người cán bộ hai mươi hai tuổi này hoàn toàn có khả năng chỉ huy một trung đoàn và quyết định đề cử đồng chí giữ trọng trách ấy. Đồng thời, A.G. Su-ru-pốp được đề nghị phong lên cấp thiếu tá. Bằng hoạt động chiến đấu thực tế của mình, đồng chí đã nhanh chóng chứng minh rằng quyết định đó là đúng đắn.

        

                 Trưa ngày 1 tháng 11, sư đoàn bộ binh 301 đã giải phóng điểm dân cư Bla-gô-đát-nôi-e và tiến gần tới điểm cao lớn có tên "Mô-ghi-la Vư-xô-cai-a”¹. Ở đây, địch đã sử dụng hỏa lực mạnh mẽ của súng trường, đại liên và súng cối để chống cự lại. Trong ống kính viễn vọng hiện rõ dải đất đen bên miệng các chiến hào trên cánh đồng đã gặt. Xa hơn nữa là bọn lính Đức cưỡi mô tô đang tung bụi mù lao nhanh trên những con đường dã chiến. Trong ý nghĩ, inọi người tưởng mình đã phải ở bên bờ Đơ-nhi-ép, thế mà bỗng nhiên phải dừng lại.

        Lúc này quân đội Liên Xô đã giải phỏng toàn bộ tả ngạn U-cra-in, đập tan bộ phận nam của "Chiến lũy phương Đông”, chiếm lĩnh những căn cứ chiến dịch trên hữu ngạn Đơ-nhi-ép ở bắc và nam Ki-ép, đánh bật những cuộc phản kích mạnh mẽ vào những căn cứ ấy và tạo điều kiện cho những chiến dịch tiến công mùa đông 1943 - 1944. Nhưng bộ chi huy Hít-le vẫn cố tự an ủi bằng cách hy vọng vào một phép lạ gì đó có thể đảo lộn toàn bộ tình hình ở mặt trận phía Đông. Hít-le ngày càng tập trung vào mặt trận Xô - Đức những lực lượng mới. Trong nhật lệnh ngàv 29 tháng 10, hắn viết : "Tôi đã tung nhiều sư đoàn từ nam và tây sang đông để tổ chức một cuộc phản công nhằm đánh tan những lực lượng địch đã vượt qua sông Đơ-nhi-ép trên cả hai phía của Crê-men-chúc. Cuộc phản công này có thể phải bắt đầu vào ngày 10 tháng 11 và sẽ làm thay đổi một cách quyết định tình hình trên toàn bộ đoạn nam mặt trận².

        Nhưng chẳng có phép lạ nào, mà chỉ có một thực tế phũ phàng. Một cụm quân lớn của bộ đôi Liên Xô đã nhằm hướng Ki-ép. Phương diện quân U-cra-in 4 của chúng tôi, sau khi chọc thủng phòng ngự địch trên sông Mô-lô-chơ-nai-a đã khóa cứng một cụm quân Đức ở Crưm và kìm chặt một cụm khác ở Ni-cô-pôn. Ớ đây có một căn cử cuối cùng của bọn Hít-le bên tả ngạn Đơ-nhi-ép. Căn cứ này khá lớn: có chính diện 120 ki-lô-mét và tung thâm 30 ki-lô-mét. Y nghĩa của nó không chỉ được biểu thị bằng những cứ liệu có tính chất chiến dịch. Ở đây, măng-gan và các loại quặng của Cri-vô-rô-gie rất cần cho nước Đức phát xít. Sau khi mất vùng mỏ Đô-nét, bọn chỉ huy Đức muốn bằng bất kỳ giá nào cũng phải giữ được khu vực có nguyên liệu chiến lược phong phú này. Ngoài ra, vị trí địa lý thuận lợi của căn cứ Ni-cô-pôn làm cho Hít-le hy vọng có thể tái lập con đường bộ liên lạc với cụm quân đã bị cắt rời ở Crưm bằng cách đột kích vào sườn và sau lưng phương diện quân U-cra-in 4.

        Những ngọn đồi phía nam Ni-cô-pôn đã đầy những chiến hào cắt ngang và thép gai che phủ, còn trước vùng tiền duyên trên toàn bộ căn cứ đều có bãi mìn. Từ sáng ngày 2 tháng 11, sư đoàn đã thử đột nhập phòng ngự địch, nhưng chúng tôi thậm chí đã không tới gần được vùng tiền duyên. Đầu tiên là lệnh miệng và sau đó là lệnh   viết từ quân đoàn truyền xuống : cấp tốc rút khỏi tuyến đã chiếm và đến sáng hôm sau phải tới vùng bắc Nô-vô Ru-ba-nốp-ca để tiếp tục hoạt động ở hướng Bôn-sai-a Lê-pê-ti-kha.

        Sắp xếp lại lực lượng xong, chúng tôi tiến hành trinh sát bằng cách quan sát và đánh đêm ở dải Ê-ca-tê-ri-nốp-ca, điểm cao 81,9. Hồi 9 giờ ngày 4 tháng 11, sau loạt pháo mãnh liệt, các trung đoàn của sư đoàn lao lên xung phong. Hỏa lực bắn chặn như mưa bão của pháo binh phát xít đã chặn cuộc xung phong của chúng tỏi lại. Chỉ có một kết luận rút ra là phải chuẩn bị nghiêm túc cho trận đột phá.

        Bộ đội ở cánh phải phương diện quân U-cra-in 4 dừng lại. Một thời gian nghỉ giữa chiến địch. Mùa thu tới. Đất đen ở lưu vực tả ngạn Đơ-nhi-ép biến thành thứ bùn đặc quánh. Cũng như nhiều lần trước, nhân dân địa phương đã tới giúp chúng tôi. Họ nối thành những hàng dài chuyền đạn trên tay tới những trận địa pháo hay tới đội hình chiến đấu của các trung đoàn.

        Chuẩn bị đón mừng lần thứ 26 ngày kỷ niệm Cách mạng tháng Mười vĩ đại, trong các cuộc họp Đảng và Đoàn, toàn thể cán bộ chiến sĩ sư đoàn đã tổng kết những trận đánh đã qua và bàn về những nhiệm vụ sắp tới. Thành tích tổng kết được thật phấn khởi. Trong ba tháng chiến đấu liên tục, các đơn vị của sư đoàn đã vượt qua chặng đường dài tới 600 ki-lô-mét, giải phơng hơn 450 điểm dân cư của các vùng Xta-li-nô và Da-pô-rô-gie khỏi ách phát xít xâm lược³.

-------------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 30.

        2. B. M. Prô-ép-tô, Xâm lượcvà tai họa, Mát-xcơ-va, 1972, tr. 550.

        3. Cục lưu trữ Bộ Ọuốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 484195, hồ sơ 1, tờ 8 - 10.

        Hàng chục anh hùng đã hy sinh anh dũng hay còn đang tiếp tục chiến đấu trong đội ngũ, đã làm vẻ vang ngọn cờ chiến đấu của sư đoàn. Hàng trăm huân chương và huy chương được tặng thưởng trở thành niềm tự hào của sư đoàn. Mọi cán bộ và chiến sĩ đều nhận thức được rằng, trong những thành tích đạt được đều có phần đóng góp của mỗi người. Trong những ngày trang trọng này, những người thợ mỏ Đôn-bát cũng làm chúng tôi rất phấn khởi. Thành phố Xta-li-nô cử một đoàn đại biểu công nhân mỏ và luyện kim đến sư đoàn chúng tôi. Đoàn đại biểu tới thăm tất cả các tiểu đoàn bộ binh tại công sự và chiến hào. N. Ph. Gre-diơ-cô-xê-ép, công nhân luyện kim, trưởng đoàn đại biểu và Sác-tô-rít-xki, công nhân mỏ, đã kể cho chung tôi nghe về sự lao động dũng cảm quên mình để xây dựng lại nền công nghiệp và thành phố Xta-li-nô. Toàn thể cán bộ và chiến sĩ sư đoàn được nghe  đọc bức thư của công nhân và thợ mỏ thành phố. Bức thư viết : "Chung tôi vui mừng báo tin cho các đồng chí biết rằng, chúng tôi đã đạt được nhiều thành tích đáng kể trong việc khôi phục và hồi sinh thành phố. 80 trường học đã làm việc, 3 trường đại học bắt đầu hoạt động, nhiều bệnh viện, nhà trẻ đã mở cửa. Bây giờ, khi các đồng chí đọc bức thư này là lúc chúng tôi đang nhóm lò luyện than cốc, đang đưa các phân xưởng nhà máy chúng tôi vào hoạt động.

        Các đồng chí thân mến ! Chúng tôi xin hứa với các đồng chí rằng, sắp tới đây chúng tôi sẽ khôi phục tất cả các xí nghiệp của chúng tôi, chúng tôi sẽ làm việc ngày đêm không nghỉ để góp phần đánh bại kẻ thù, chúng tôi sẽ cung cấp cho các đồng chí và cho Tổ quốc ngày càng nhiều than, thép và đạn dược

        Lời thư thấm sâu vào lòng từng chiến sĩ và những giọt nước mắt phấn khởi trào ra trên khóe mắt nhiều cán bộ và chiến sĩ đã dan dày chiến đấu. Họ phấn khởi vì trong lao động cũng đã sản sinh ra những anh hùng - những người công nhân mỏ và luyện kim, phấn khởi vì trên mảnh đất giải phóng lại có những người công dân tự do của Tổ quốc xã hội chủ nghĩa mến yêu đang sống và lao động. Những lời lẽ đầy nhiệt huyết đã được phát biểu tại các cuộc họp mặt của cán bộ và chiến sĩ. Lời thề của họ vang lên trang trọng: " Chúng tôi đã chiến đấu chống bọn xâm lược Đức để giải phóng Đôn-bát. Chúng tôi cũng sẽ đánh tan bọn thú dữ phát xít ở vùng mỏ Ni-cô-pôn và Cri-vô-rô-gie”.

        Trong những ngày hội kỷ niệm Cách mạng tháng Mười, toàn thể cán bộ và chiến sĩ sư đoàn đươc nghe nhật lệnh của Tổng tư lệnh tối cao nhân dịp phương diện quân U-cra-in 1 giải phóng thủ đô Ki-ép) của U-cra-in. Tin phấn khởi đó càng cổ vũ chiến sĩ sư đoàn quyết lập chiến công..

        Còn phía quân đội Hít-le, sự tan rã ngày càng thấy rõ. Tướng I-ốt, tham mưu trưởng chỉ huy chiến dịch, khi phát biểu ở Mun-khen ngày 7 tháng 11 năm 1943, đã tuyên bố: "Khắp đất nước, bóng ma tan rã đang lê bước. Tất cả những người kém tinh thần đang tìm lối thoát hay theo cách gọi của họ, tìm giải pháp chính trị ”¹.

        Ý nghĩ, tình cảm và lời nói của bọn binh nhất, binh nhì Đức bị bắt làm tù binh không thể hiện sự "tan rã” hay "kém tinh thần” như I-ốt nói, mà lại biểu thị một sự thật cay đắng về tâm trạng, và sự thức tỉnh của nhân dân và quân đội Đức. Tình hình nội bộ nước Đức ngày  càng xấu đi, uy tín quốc tế của nó sụp đổ. Xương sống của quân đội phát xít Đức đã bị bẻ gãy, nhưng con thú dữ này vẫn còn mạnh và nguy hiểm. Mệnh lệnh của Hít-le, buộc quân đội mặt trận phía Đông phải đứng vững ở Đơ-nhi-ép đến tên lính cuối cùng, vẫn còn tìm được những kẻ thi hành. Chúng tôi hiểu rõ rằng phía trước còn những trận đánh ác liệt.

        Căn cứ Nô-cô-pôn có ý nghĩa đặc biệt đối với phương diện quân U-cra-in 4. Bây giờ nhìn lại mới thấy rõ hơn tình hình những ngày chiến đấu để tiêu diệt căn cứ Ni-cô-pôn. Mà ngay x.x. Bi-ri-u-dốp, tham mưu trưởng phương diện quân, cũng đã viết trong quyền hồi ký "Khi những khẩu pháo gầm lên” của mình về chuyện này một cách chân thực: "Căn cứ Ni-cô-pôn là một tai Vạ chung đối với chúng tôi. Nhằm đe doa sườn phải và sau lưng chúng tôi, căn cứ này dường như muốn cắt đôi lực lượng phương diện quận U-cra-in 4. Từ đây, bọn địch có thể đột kích thình lình vào bất cứ lúc nào để cắt rời bộ đội chúng tôi đang Ở Ta-vri và trước Crưm. Tình hình đó buộc chứng tôi phải có những thay đổi đáng kể trong việc bố trí lực lượng”. Tập đoàn quân 44 và toàn bộ các quân đoàn kỵ binh, xe tăng và cơ giới được lệnh dừng lại và quay lên hướng bắc tới căn cư Ni-cô-pôn.

-------------------
        1. Tuyệt mật ! Dành riêng cho Bộ tư lệnh ! Văn kiện và tài liệu,  tr. 530..

        Chiều 25, tháng 11, I.P. Rô-xlưi báo cho tôi rằng quân đoàn xe tăng 19 đang tới gần và sáng hôm sau sẽ được tung ngay vào chiến đấu; sư đoàn phải chuẩn bị xung phong cùng với xe tăng. Đội hình chiến đấu của các trung đoàn bộ binh chúng tôi đã được chuẩn bị để tiến công. Suốt đêm, chúng tôi hiệu chỉnh hỏa lực pháo binh. Theo đồng hồ thì đáng lẽ trời đã phải sáng từ lâu, nhưng màn sương xám dày đặc vẫn phủ trên cánh đồng và chẳng trông thấy gì xung quanh. Nhưng bỗng trong sương mù tiếng động cơ xe tăng bắt đầu gầm lên, và chúng tỏi hạ lệnh cho pháo bắn chuẩn bị. Trong chiến đấu; ý nghĩ và tình cảm hình thành nhanh chóng. Tôi rất lo lắng về việc chi viện pháo cho các trung đoàn bộ binh xung phong. Do đường vận chuyển xa và lầy lội, hậu cần sư đoàn và tập đoàn quân chỉ có thể chở đạn tới đủ cho hai lần bắn ngắn ngủi. Một lần ba phút được dự định bắn trước lúc xung phong và một lần hai phút bắn vào tung thâm phòng ngự địch để phát triển tiến công. Chỉ còn hy vọng duy nhất là dùng hỏa lực xe tăng để yểm trợ bộ binh. Trong tình thế đó, cần động viên các chuỗi tán binh xung phong và ít nhất phải có một tiểu đoàn mũi nhọn. Ý nghĩ đó đưa tôi đến trung đoàn bộ binh 1050.

        Tôi lệnh cho M.I. Xa-phô-nốp ở lại sở chỉ huy sư đoàn để chỉ huy trận đánh, còn tôi xuống sở chỉ huy trung đoàn của thiếu tá Su-ru-pốp. Tôi báo cho Su-ru-pốp biết rằng tôi sẽ tham gia xung phong cùng tiểu đoàn của thiếu tá Tu-sép. Cặp mắt sáng to của Su-ru-pốp nhìn tôi chăm chăm. Su-ru-pốp tha thiết yêu cầu tôi không nên xuống tiểu đoàn, để đồng chí đi thay thì hơn. Nhưng chúng tôi đã đứng trong chuỗi tán binh của tiểu đoàn 1 bộ binh. Một loạt pháo chấm dứt. Pháo hiệu đỏ vút lên, các đại đội bộ binh lao lên xung phong. Tôi mới kịp chạy độ vài bước thì một mảnh đạn đã cắm vào vai bên phải. Không biết vì vấp hay vì bị mảnh đạn cắm vào tay mà tôi ngã xuống, nhưng tôi vẫn tỉnh và thấy ngay gần chỗ tôi mấy chiếc xe tăng của ta nổ tung bên bãi mìn Đức. Trước hỏa lực bắn chặn mạnh mẽ của đích, bộ binh ta phải nằm xuống. Tôi được đem khỏi chiến trường, đặt vào xe ngựa, và chúng tỏi về sở chỉ huy sư đoàn, sau đó đến trạm xá tiểu đoàn ở Ru-ba-nốp-ca.

        Lần thứ hai trong thời gian chiến tranh, tôi rơi vào tay các bác sĩ. Trong căn nhà nông thôn, các nhà phẫu thuật ở trạm xá AVG. Siếc-đa- va, An-na Xtê-pa-nốp-na, Gun-đô-ri-na, N.G. Đô-đô-nô-svi-li và y tá Na- ta-li-a Ca-rô-tích đã gắp mảnh pháo ở vai tôi ra. Nhờ mổ thành công và sư chăm sóc chu đáo của các bác sĩ - những người bạn đồng đội - vết thương của tôi rất mau lành. Tôi luôn luôn giữ trong lòng tình cảm tốt đẹp đối với những "anh hùng cầm dao mổ” thân mến.

        Hàng ngàn chiến sĩ và cán bộ sư đoàn mà An-na Xtê-pa-nốp-na, Gun-đô-ri-na cứu sống trong ba năm chiến đấu, luôn luôn nhắc tới các chị bằng lời lẽ tốt đẹp...

        Nhưng tôi xin trở lại hoạt động chiến đấu thường ngày của sư đoàn. Cuộc tiến công của chung tôi không thành công. Nguyên nhân vẫn chỉ là một: rõ ràng chúng tôi chưa có đủ lực lượng để tiêu diệt bàn đạp của địch¹.

--------------------
        1. x.x. Bị-ri-u-dốp. Khi những khẩu pháo gầm lên, tr.238.

   
        T,háng 12 năm 1943 đã tới. Bộ Tổng tư lệnh tối cao Liên Xô hoàn toàn làm chủ ý đồ chiến lược và chuẩn bị cuộc tiến công mùa đông từ biền Ba-ren-sép cho đến tận Crưm. Trong đó, những chiến dịch tiến công chính sẽ được tiến hành trên hướng tây-nam để trước hết là giải phóng hữu ngạn U-cra-in và Crưm¹.

        Hít-le và Bộ Tổng tư lệnh Đức tính toán rằng, sau chiến cục hè -  thu 1943, sức mạnh quân sự của quân đội Liên Xô bị giảm sút nhiều và trên mặt trận phía Đông sẽ có một thời gian nghỉ dài. Như vậy, có thể rút khỏi đó một bộ phận lực lượng dùng để đánh bật hẳn cuộc thâm nhập lục địa châu Âu sắp tới của quân đội Anh - Mỹ, sau đó có thể điều toàn bộ lực lượng quay lại đánh Liên Xô mà không còn phải lo ngại về hậu phương châu Âu nữa².

        Nhưng các sự kiện lại phát triển theo một đồ thị khác. Cuộc chiến đấu giải phóng Đơ-nhi-ép, kết thúc bằng chiến dịch Ki-rô-vô-grát của phương diện quân U-cra-in 2 ở hữu ngạn U-cra-in, ta đã chiếm được những căn cứ có ý nghĩa chiến lược. Đã có đủ mọi điều kiện để đánh tan cụm quân cơ bản của " Chiến lũy phương Đông ” và tiếp tục tiến công ở hữu ngạn U-cra-in. Ý đồ của Đại bản doanh Bộ Tồng tư lệnh tối cao hình thành vào tháng 12 năm 1943 là : dùng lực lượng bộ đội các phương diện quân U-cra-in 3 và 4 từ hai hướng cùng đột kích vào Ni-cô-pôn, Nô-vô - Vô-rôn-xốp-ca để đánh tan cụm địch ở Ni-cô-pôn - Cri-vôi Rốc, phát triển đột kích sang Ni-cô-ki-ép, O-đét-xa và giải phóng toàn bộ vùng ven biển Đen. Trong đó phương diện quân U-cra-in 4 chỉ hiệp đồng với phương diện quân U-cra-in 3 ở giai đoan đầu nhằm đánh tan địch ở vùng Ni-cô-pôn và sau đó phương diện quân phải chuyển sang đánh địch ở Crưm³.

        Bộ tư lệnh tối cao phát xít muốn đem toàn lực ra giữ hữu ngạn U-cra-in. Việc phòng ngự vùng Cri-vôi Rốc, Ni-cô-pôn và căn cứ nam Ni-cô-pôn trên bờ trái sông Đơ-nhi-ép có một ý nghĩa đặc biệt đối với chúng. Sau khi nghiên cứu kỹ lưỡng tình hình ở vùng này, Đại bản doanh Bộ Tồng tư lệnh tối cao ngày 3 tháng 1 năm 1944 đã gửi một bản chỉ thị cho tư lệnh phương diện quân U-cra-in 4 và Nguyên soái Liên Xô A.M. Va-xi-lép-xki, đại diện Đại bản doanh.

        "Việc sắp xếp lại lực lượng từ căn cứ Ni-cô-pôn mà các đồng chí dư kiến bắt đầu từ ngày 6 tháng 1 đòi hỏi phải tiêu diệt căn cứ này trước thời hạn đó. Thế nhưng những kết quả tiến công của phương diện quân U-cra-in 4 vào căn cứ Ni-cô-pôn không tạo ra được những cơ sở để thực hiện dự định này. Vì vậy Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao hạ lệnh :

        1. Mọi chú ý, mọi lưc lượng và phương tiện bây giờ phải tập trung vào việc chuẩn bị để thực hiện, nhiệm vụ hàng đầu là dùng lực lượng của các phương diện quân U-cra-in 3 và 4 để tiêu diệt căn cứ Ni-cô-pôn.

        2. Cuộc tiến công của bộ đội phương diện quân U-cra-in 4 vào Ni-cô-pôn mà các đồng chí dự định vào ngày 5 tháng 1 phải hoãn lại, chỉ được bắt đầu sau khi đã chuẩn bị cẩn thận và sau khi đã tích trữ được số lượng đạn dược căn thiết”⁴.

        Những ngày chuẩn bị khẩn trương bắt đầu: tính toán, trinh sát. Dòng ô tô liên tục đổ ra mặt trận, chở đạn, người, lương thực. Ngày đêm, các dây chuyền người đứng trên đất bùn chuyển đạn pháo, và các hòm đạn nhỏ tới trận địa pháo và đội hình chiến đấu của các tiểu đoàn ; cùng lúc đó các hoạt động quân sự vẫn tiếp tục không ngừng, Việc trinh sát chiến đấu được tiến hành, các trung đoàn hoàn thiện vi trí của mình, các đơn vị sắp xếp lại lực lượng.

        Các bản tin của Cục thông tin Liên Xô nói rằng ở đoạn nam của mặt trận Xô - Đức chưa có những thay đổi quan trọng, về mặt chiến lược mà nói thì đúng như vậv, nhưng về mặt chiến thuật thì ở sư đoàn, ở các trung đoàn, tiểu đoàn, đại đội, tiểu đoàn pháo, đại đội pháo của chúng tôi, sự thay đổi diễn ra hàng ngày và thậm chí từng giờ...

        Tiến quân và xung phong dưới hỏa lực vũ bão của địch không phải là chuyện dễ khi mà bùn đóng hàng cân nặng trĩu trên áo choàng, bùn mút chặt ủng như cặp bằng kìm, bùn chét đầy ồ khóa nòng súng trường và tiểu liên, mà nhiều khi trời lạnh làm áo choàng ẩm cứng lại đến nơi không co không duỗi được tay trong ống tay áo đã đóng băng. Nhưng các chiến sĩ Xô-viết không lùi bước trước hỏa lực địch. Tổ quốc đang mong chờ họ lập chiến công và các chiến sĩ sẽ đáp ứng ước vọng đó. Vì lẽ thắng lợi vĩ đại đang hình thành từ những thắng lợi nhỏ hằng ngày.

--------------------
        1. G.C. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ, Mát-xcơ-va, 1969, tr. 518 - 523.

        2. Đ.M. Prô-ép-tô, Xâm lược và tai họa, tr. 576.

        3. A.N. Crư-lép, Đơ-nhi-ép - Các-pát - Crưm, Mát-xcơ-va, 1970, tr. 21.

        4. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 132A, phiếu 2642, hồ sơ 36, tờ 3.

       
        Trong những ngày này, báo sư đoàn viết:

        "21 tháng 1 năm 1944. Dưới hỏa lực mạnh mẽ, chiến sĩ Hồng quân A. Phrô-xe-ni-úc đã hoàn thành mệnh lệnh chiến đấu đột nhập chiến hào địch và bắt sống một sĩ quan Đức. Bộ tư lệnh đề nghị Chính phủ tặng thưởng người chiến sĩ dũng cảm đó. Các đồng chí tiến lên! ”.

        "23 tháng 1. Các tiểu đoàn 2 và 3 đánh địch có kết quả, đột nhập chiến hào, bắt nhiều tù binh. Hãy ép địch mạnh hơn nữa. Chúng ta sẽ dồn chúng đến Đơ-nhi-ép ! ”

        "26 tháng 1. Bằng những hành động quyết liệt, các chiến sĩ thuộc phân đội đại úy Rê-vin đã chiếm được ba tuyến chiến hào phòng ngự của địch, thu được nhiều chiến lợi phẩm, bắt nhiều tù binh. Chúng ta sẽ noi gương các đồng chí đó. Sẽ quét sạch địch khỏi tả ngạn Đơ-nhi- ép nhanh hơn nữa ! Tiến lên giành thắng lợi!!! ”,

        "27 tháng 1. Một khẩu đội đại liên của địch bị bắt. Vì hành động khéo léo trong chiến đấu, các đồng chí Vô-rô-bị-ép, Xchen-ni-cốp, Nê- ven-cô và Bô-rô-phê-ép được đề nghị Chính phủ tặng thưởng. Các đồng chí chiến sĩ hãy noi gương những đồng chí đó! Các đồng chí hãy gan dạ và dũng cảm trong chiến đấu! ”.

        Những ngày chuẩn bị là những ngày tiến hành một công việc khẩn trương và kiên trì. Các đại đội bộ binh được rút khỏi đội hình chiến đấu về phía sau để tiến hành tập chiến thuật. Cục tham mưu tập đoàn quân kiểm tra quá trình chuẩn bị của sư đoàn cho trận đánh sắp tới, công nhận sư đoan đã chuẩn bị tốt. Tư lệnh tập đoàn quân đã biểu dương sư đoàn.

        Ý đồ của tư lệnh phương diện quân U-cra-in 4 cuối cùng được xây dựng như sau : dùng lực lượng 3 tập đoàn quân để đập tan phòng ngự địch - tập đoàn quân Cận vệ 3 đột kích vào hướng Ni-cô-pôn, tạp đoàn quân xung kích 5 đánh vào Ma-lai-a Lê-pê-ti-kha, tập đoàn quân 28 tiến công Bôn-sai-a Lê-pê-ti-kha, điều quân đoàn Cận vệ cơ giới hóa 2 vào chiến đấu để phát triển thắng lợi, cắt địch thành từng bộ phận và tiêu diệt căn cứ Ni-cô-pôn. Tập đoàn quân 28 (cách đây ít lâu có sư đoàn chúng tôi trong biên chế) đột phá phòng ngự địch trên chính diện tới trước Ê-ca-tê-ri-nốp-ca, trên chính diện Goóc-nô-xta-ép- ca. Đòn đột kích chính của tập đoàn quân nhằm vào hướng Bôn-sai-a Lê-pê-ti-kha. Ở dải đột kích chính có quân đoàn bộ binh Cờ đỏ 9 của chúng tôi. Sư đoàn tôi nhận nhiệm vụ tiến công điểm cao 81,9 và sau đó tiến công vào hướng Bôn-sai-a Lê-pê-ti-kha.

        Lúc này, bàn đạp Ni-cô-pôn do cụm quân của tướng Séc-ne chiếm giữ. Cụm quân này có 10 sư đoàn bộ binh và 3 tiểu đoàn pháo cường kích tăng cường. Nó được nhiều lực lượng không quân lớn yểm trợ từ trên không. Địch ngày càng hoàn thiện hệ thống phòng ngự của chúng.

        Những ngày cuối tháng 1, sư đoàn tôi đã chiếm lĩnh vị trí xuất phát để đột phá. Sư đoàn được bổ sung về người, binh khí kỹ thuật. Có một vài thay đồi về thành phần chỉ huy. Trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1052 A-lếch-xan-đrơ Prô-cô-phi-e-vích E-pa-ne-snhi-cốp trở thành sư đoàn phó. Sau khi hồi phục sức khỏe, Muốc-din từ viện quân y trở về, nhận nhiệm vụ chỉ huy trung đoàn của E-pa-ne-snhi-cốp. Thiếu tá Su-ru-pốp nhanh chóng nắm vững các chức trách của một trung đoàn trưởng. Đại úy Rê-vin cũng từ viện quân y trở về và lại chỉ huy tiểu đoàn 2 bộ binh của trung đoàn 1050. Sư đoàn chúng tôi có truyền thống tốt là cứ ai xuất viện sau khi khỏe là lại trở về đơn vi cũ của mình.

       Một trong những ngày cuối tháng 1, tướng I.P. Rô-xlưi gọi điện đến sở chỉ huy phía trước của tôi cho biết rằng tướng x.x. Bi-ri-u-dốp, tham mưu trưởng phương diện quân U-cra-in 4, có thể sắp xuống kiềm tra sư đoàn. Quả thật, lát sau tướng Bi-ri-u-dốp xuống sở chỉ huy phía trước của sư đoàn ở gần điểm cao 81,9. Đồng chí chăm chú lắng nghe tôi báo cáo về tình hình và về tinh thần sẵn sàng tiến công cửa sư đoàn.

       Tướng x.x. Bi-ri-u-dốp chăm chú nghiên cứu thực địa và rõ ràng là đang tính toán gì đó. Nét mặt đồng chí tập trung và nghiêm nghị.

       Cuối cùng, đồng chí nói:

       - Đồng chí chỉ huv sư đoàn tốt đấy, cứ thế mà tiếp tục! Tôi đã rõ tình hình. Thôi, chào đồng chí nhé !

       Những giờ cuối cùng trước cuộc tiến công. Pháo bắn thẳng bắn vào các lỗ châu mai lô cốt trên điểm cao 81,9 và bắn vào các lô cốt trên ba quả đồi. Đó là hỏa lực của những nhà thiện xạ xuất sắc như khẳu đội của trung sĩ A-lếch-xan-đrơ Xốp-cô, nhưng các lô cốt vẫn sống. Từ tít sâu trong lô cốt, những khẩu đại liên nhô ra và bắn ác liệt. Theo tài liệu trinh sát, ở sườn tây điểm cao và những quả đồi có nhiều hầm trú ẩn lớn bọc gỗ là nơi chứa lực lượng dự bị. Để tiêu diệt điểm tựa này, chúng tôi chuẩn bị hỏa lực của tiểu đoàn súng M-31, hay như các chiến sĩ thường gọi là hỏa lực " Va-niu-sa ”. Chúng tôi đặt pháo 152 mi-li-rriét bẳn thẳng vào các lỗ châu mai. Cứ một hai khẩu bắn vào một lô cốt. Sư đoàn bộ binh 301 chuẩn bị tiến. Phía trước là trung đoàn 1054. Sát sau là trung đoàn 1052, rộng hơn từ Ê-ca-tê-ri-nốp-ca đến điểm cao 81,9.
 

       NGÀY 30 tháng 1, hàng loạt pháo gầm lên, các binh đoàn ở thê đội 1 của phương diện quân U-cra-in 3 bắt đầu tiến. Chiến dịch Ni- cô-pôn - Cri-vôi Rốc bắt đầu. Ngày 31 tháng 1, các tập đoàn quân 28, tập đoàn quân xung kích 5 và tập đoàn quân cận vệ 3 của phương diện quân U-cra-in 4 bắt đầu tiến công.

       Trên đoạn của sư đoàn bộ binh 301, một trận đánh nổ ra. Các khẩu pháo bắn thẳng đang nhả đạn. Pháo 152 ly quật những quả đạn 45 cân xuống các lô cốt. Gỗ, ván, đá, đất ở đấy bay tung lên. Toàn bộ điểm cao có số hiệu 81,9 đang ngập chìm trong lửa đạn. Trên suốt đoạn đột phá, một biển lửa đang ập xuống trận địa địch. Không trung ngập khói, bụi, tro. Mặt đất đóng băng run rẩy dưới chân. Loại pháo phản lực khủng khiếp đã góp vào bản nhạc chiến đấu một hợp âm đặc sắc và thế là chuỗi tán binh các tiểu đoàn thuộc trung đoàn bộ binh 1054 ùa vào lớp chiến hào thứ nhất, rồi thứ hai. Mấy phút sau, lá cờ đỏ đã phấp phới trên điểm cao.

       Thật là một cuộc tiến quân thần tốc ! Nhưng đó mới chỉ là một bước tiến đầu tiên về phía trước. Kẻ địch bị choáng váng, nhưng chắc sẽ chẳng cam chịu mất điểm cao quan trọng này một cách đơn giản như vậy. Dự đoán này của chúng tôi đã được xác nhận. Từ một nơi nào đó trong tung thâm phòng ngự, bọn Hít-Ịe dùng pháo bắn ra mãnh liệt mười phút liền. điểm cao và những gò đất bên cạnh quằn quại trong lửa đạn. Lúc sau, hai chuỗi bộ binh Đức nối đuôi nhau bò tới điểm cao và núp mình trong các chiến hào. Tiếng lựu đạn nổ dồn dập. và những tràng súng tiểu liên vang lên.

       Một trận đánh ác liệt bằng hỏa lực và giáp lá cà nổ ra. Từ trận đánh này đã xuất hiện những anh hùng mới. Đại đội trưởng tiểu đoàn 2 bộ binh bị thương nặng và trung sĩ Tru-ba-chép lên thay quyền chỉ huy. Dưới sư chỉ huy của đồng chí, đại đội lao vào chiến hào thứ ba trên điểm cao, miệng hô vang : " Xung phong! Vì Tổ quốc! ”. Trung sĩ Ti-sen-cô một mình lọt vào hầm địch và tiêu diệt 15 tên. Binh nhì Sê-glốp dùng tiểu liên bắn gục 6 tên phát xít. Các chiến sĩ Xô-viết chiến đấu dũng cảm nhưng không tiến thêm lên được. Những khẩu đại liên địch ở bên sườn đã hồi sức và những vệt đạn trắng của chúng cắt rời thê đội 1 của trung đoàn khỏi những lực lượng còn lại.

       Ngày hôm đó, tập đoàn quân xung kích 5 tung quân đoàn cơ giới hóa cận vệ 2 vào chiến đấu va đã đột nhập được vào hệ thống phòng ngự địch. Thắng lợi đó tạo ra những điều kiện thuận lợi đề phát triền xung phong ở sườn phải của sư đoàn. Tôi quyết định chuyển thê đội 2 của mình tới sườn phải, hiệp đồng với sư đoàn bộ binh cận vệ 50 ở bên cạnh đề đẩy nhanh nhịp độ tiến công vào Bôn-sai-a Lê-pê-ti-kha. Việc bố trí lại lực lượng được tiến hành dưới màn đêm. Bây giờ một quả đấm xung kích mạnh mẽ được hình thành ở sườn phải của sư -đoàn - đó là hai trung đoàn nối tiếp nhau, lại thêm một tiểu đoàn bộ binh thuộc trung đoàn dự bị của tập đoàn quân gửi đến tăng cường cho sư đoàn.

       Kẻ địch ở dải của sư đoàn đã được nghiên cứu. Trước mặt chúng tôi, trên cánh đồng ẩm ướt mọc đầy bụi cây nhỏ, có cây trồng dọc theo những con đường dã chiến, nổi rõ những đường cong queo của chiến hào với những nóc lô cốt và đài quan sát hơi nhô lên. Một màn sương mù xám dăng mắc trên bãi sông Đơ-nhi-ép.

       Trời vừa sáng lên đôi chút, các khẩu đội của trung sĩ A-lếch-xan- đrơ Xốp-cô, A-lếch-xây Đê-ni-xi-úc, toàn bộ tiểu đoàn pháo của đại úy Mắc-xim Prê-tin-xki đã kéo đại bác tới bãi bắn đã được chuẩn bị sẵn. Nhiều loạt súng gầm lên và nóc các lô cốt biến mất nhanh chóng vì trúng đạn. Các chuỗi tán binh đứng đậy. Rút chân khỏi bùn một cách khó khăn, các tiểu đoàn anh hùng từ từ, gan dạ và vững vàng tiến lên xung phong. Tiếng "xung phong” vang động. Hỏa lực mãnh liệt của tiểu liên và đại liên trùm kín chiến hào địch.

       Chuỗi tán binh thứ nhất ụp xuống chiến hào. Một số người mắc ở đó một thời gian, nhưng những người khác ngoan cường tiến lên. Trên mũi nhọn xung phong có thiếu tá Rê-vin và đại úy Xa-vít-xki. Họ lao vào chiến hào thứ hai, tiêu diệt bọn phát xít. Các chiến sĩ thợ mỏ Đôn-bát chiến đấu rất dũng cảm. I-van Xi-men-đa, đoàn viên thanh niên Côm-xô-môn 18 tuổi, người Xta-li-nô, vóc cao, vai rộng, tóc nâu nhạt, ôm khẩu trung liên tiến trong chuỗi tán binh đầu tiên. Đồng chí bị thương nhưng vẫn lắp ố đạn mới và bắn vào bọn phát xít. Làn sóng bộ binh đã vượt qua trận địa thứ nhất, Mắc-xim Prê-tin-xki điều một bộ phận pháo về phía ngoại vi tây Ê-ca-tê-ri-nốp-ca và sườn đông điểm cao 81,9. Những khẩu đội còn lại dùng dây kéo pháo trên đất lầy, cố gắng bám sát đội hình chiến đấu của các tiểu đoàn bộ binh. Cụm pháo sư đoàn chuyển hỏa lực sang trận địa thứ hai.

       Ngày mùa đông thật ngắn. Trong một trận đánh ác liệt, các trung đoàn bọ binh đã chọc thủng trận địa thứ hai và tiến tới trận địa thứ ba. Ê-ca-tê-ri-nốp-ca nằm lại ở bên sườn, phía sau. Trời đổ tối. Chúng tôi rất cần bóng đêm vì lực lượng pháo yểm trợ bị tụt lại phía sau, những người chuyển đạn ngã lên ngã xuống, cần phải chuyển tất cả các điểm tiếp tế đạn tới gần đội hình chiến đấu các tiểu đoàn hơn nữa. Nhưng không thể để cho địch yên thân suốt đêm, bởi chúng cũng lợi dụng thời gian để khôi phục lực lượng, sẵn sàng chống cự lại. Nửa đêm, tôi lại hạ lệnh xung phong, làn sóng xung phong xô bật bọn phát xít về trận địa thứ ba. Trong trận này đại đội bộ binh của trung sĩ  Tru-ba-chép, đảng viên cộng sản, lại chiến đấu xuất sắc : đó là đại đội đầu tiên đột nhập chiến hào địch.

       Đồng thời ở sườn trái, theo hiệu lệnh xung phong, trung đoàn bộ binh 1052 bắt đầu tiêu diệt bọn phát xít đã đột phá đội hình chiến đấu của ta trong ngày tiến công đầu tiên. Ở đây, tiến trên mũi nhọn xung phong là tiểu đoàn 2 bộ binh. Bộ đội tiểu đoàn đã chiến đấu anh dũng. Khi hai tên phát xít lao vào Đơ-mi-tri Pa-sen-cô, anh vẫn bình tĩnh, sau một lúc đánh giáp lá cà anh đã tiêu diệt được chung. Bí thư thanh niên của tiểu đoan cùng một tốp chiến sĩ cố sức trèo lên đỉnh điểm cao. Binh nhì Ki-chúc dùng trung liên bắn tay đôi với đại liên địch. Những đường đạn giao đấu nhau, và tên địch câm tịt. Trong trận đấu súng, đảng viên Ta-gia-ép đã hy sinh. Còn một khẩu đại liên địch được đỉnh điểm cao che chở vẫn không ngừng nhả đạn. Trung úy Cu- mốp, bí thư thanh niên của tiểu đoàn, cùng với hai đoàn viên Côm-xô- môn bò thấp qua bãi lầy tới gần lô cốt địch. Họ ném lựu đạn vào lỗ châu mai, và tên phát xít này cũng câm nốt.

       Trong trận đánh đêm ngoan cường, sư đoàn đã chọc thủng được dải phòng ngự chính và sáng ngày 2 tháng 2 đã nối liền sườn phải của mình với sư đoàn bộ binh cận vệ 50 thuộc tập đoàn quân xung kích 5, là sư đoàn đã đánh vu hồi Ê-ca-tê-ri-nốp-ca từ phía đông. Chúng tôi hết sức vui mừng khi trông thấy xe tăng trọng đội hình chiến đấu của sư đoàn này, thậm chí 3 chiếc xe tăng đã tiến vào đội hình chiến đấu của trung đoàn bộ binh 1050.

       Tôi quyết định chuyển sở chỉ huy phía trước của mình lên điểm cao 81,9. Cùng với đồng chí cán bộ mà N.P. Muốc-din cử đến làm người dẫn đường, chúng tôi đã nối đuôi nhau theo con đường mòn. Công binh vừa mới bắt đầu mở lối trên bãi mìn của địch. Bây giờ đã là điểm cao của chúng tôi, trên đỉnh điểm cao lá cờ đỏ bay kiêu hãnh.

       Trung tá Muốc-din đón chung tôi ở cửa hầm. Dùng đèn pin soi đường, đồng chí dẫn chúng tôi vào căn hầm rộng rãi, xung quanh bọc bằng những cây gỗ. Lỗ châu mai ở chính giữa đã bị đạn pháo phá hỏng, phía dưới là tấm sàn gỗ đã hạ thấp có gắn hai khẩu đại liên. Ở lỗ châu mai phía đông, tấm sàn gỗ cũng đã bị hạ xuống. Ở lỗ châu mai phía tây thì tấm sàn gỗ gắn đại liên được kích nâng cao lên. Ánh đèn pin chiếu rõ một lối vào có thang dẫn xuống dưới. Chúng tôi xuống thang và kêu lên ngạc nhiên. Hóa ra đây là một căn hầm trú ẩn lớn, xung quanh tường bọc gỗ mỏng và dọc theo tường là những tấm ván để ngủ xếp thành hai tầng. Muốc-din thốt lên giận dữ:

       - Chúng định xây cả một trại lính ở đây chắc ? Xem kìa, cả dây điện và đèn nữa kìa!

       Chung tôi đếm được 100 chỗ nằm trên những tấm giường ván xếp hàng hai.

       - Thế mới biết là bọn Hít-le đã từ đâu chui ra để lao xuống phản xung phong.

       Hóa ra ở tất cả các gò đất đều có hầm chiến đấu, có lỗ châu mai, còn dưới đó là hầm trú ẩn.

       Năm 1969, sau 25 năm kế từ ngày giải phóng Bôn-sôi-a Lê-pê-ti- kha, các cựu chiến binh sư đoàn bộ binh 301 đi thăm lại những địa điểm chiến đấu cũ. Chúng tôi bắt đầu từ Nô-vô Ru-ba-nốp-ca, sau đó đi sang điểm cao mà sở chỉ huy sư đoàn đã đóng. Chúng tôi nhìn thì thấy chỗ đỉnh điểm cao là một cái hố hết sức lớn. Quanh sườn hố có nhiều cây mọc. Tại những gò đất cũ cũng thấy những cảnh tương tự. " Gò và đồi biến đâu cả rồi nhỉ?” - Chúng tôi hỏi đồng chí chủ tích nông trang ở địa phương. "Đồ sụp cả rồi!” - Đồng chí trả lời và kê:

       - Khi các đồng chí đánh tan bọn Đức, tôi mới 12 tuổi. Các đồng chí có hiểu cái tuổi đó là tuồi thế nào không? Mùa xuân, khi trời khô ráo, tôi cùng bọn trẻ con lê la khắp các hào và hầm chiến đấu. Chúng tôi cũng đã có mặt ở đây. Trên quả đồi này, tại chỗ này có một cái hầm hai tầng. Sau khi một chú bé bị lựu đạn nổ mất tay, còn hai chú khác bị đất đè lên, thì ở Ru-ba-nốp-ca người ta treo thông cáo cấm không ai được tới những chỗ này. Dần dần những cây gỗ mục nát, đất sụt xuông thành hố. Còn cây thì chắc là thân nhân những chiến sĩ hy sinh đã đem lên đây trồng.

       Tôi xin trở lại năm 1944.

       "Không biết hệ thống phòng ngự của bọn Hít-le ở kia có giống thế này không?” - Tôi suy nghĩ khi xem xét địa hình dải tiến công của chúng tôi. Phía trước kia là điểm cao 77,6 có sườn phía nam dài và thoải, sau đó là những điểm cao khác, trên sườn mỗi điểm cao lộ rõ những chiến hào như rắn bò, có lớp rào thép gai vây quanh. Bọn tù binh đứa nào cũng xác nhận rằng chúng được nghe đọc lệnh của Hít-le đòi hỏi "phòng ngự đến người lính cuối cùng. Đúng, muốn vào được hệ thống phòng ngự này cần phải có chuẩn bị tốt.

       Sáng ngày 3 tháng 2, chúng tôi vui sướng thấy trời xanh và  mặt trời sáng rõ sau mấy hôm liền nấp trong mây đen. Tôi gọi điện lên tướng I.P. Rô-xlưi báo cáo tình hình và yêu cầu cho không quân chi viện. Đồng chí cho biết, quân đoàn sẽ được chi viện một trung đoàn không quân cường kích, và có thể sẽ dành cho sư đoàn 301 một phần.

       - Tôi chuyển ống nghe cho đại diện không quân đây, hãy bàn với đồng chí ấy về vấn đề gọi máy bay.

       Chúng tôi thỏa thuận với nhau là: tới 11 giờ, một phi đội bay sẽ đột kích vào điểm cao 77,6. Còn hai giờ nữa mới tới giờ đột kích. Hoàn toàn đủ thời gian để chỉ thị cho các tiểu đoàn trưởng biết về việc dùng pháo hiệu biểu thị vị trí xuất phát của mình và các mục tiêu.

       Đúng 11 giờ, máy bay ta xuất hiện trên bầu trời Nô-vô Ru-ba- nốp-ca. Pháo hiệu có khói màu bay vút lên cao và nổ tung trên đội hình chiến đấu các tiểu đoàn bộ binh. Các máy bay cương kích đang từ đội hình một hàng dọc, chuyển sang bổ nhào, và lập tức các chuỗi, tán binh tràn vào chiến hào địch. Đòn hỏa lực của đại liên và pháo binh ập xuống đầu bọn Đức xâm lược.

       Đến 12 giờ thì sức kháng cự của địch bị bẻ gãy hẳn. Sư đoàn hoàn toàn làm chủ điểm cao 77,6 và tiến đến ranh giới điểm cao 70,9. Lúc đó, sau khi được pháo cương kích tự hành " Phéc-đi-nan " chi viện, bắn vào đội hình chiến đấu của chung tôi, có đến một tiểu đoàn bộ binh Đức chuyển sang phản xung phong vào trung đoàn bộ binh 1054. Các xạ thủ nằm xoài xuống đất ẩm, đón lũ bộ binh đang phản xung phong bằng một hỏa lực mãnh liệt. Những khẩu pháo đi cùng từ từ tiến đến gần đội hình chiến đấu của các tiểu đoàn bộ binh. Trung đội xe tăng bí mật tiến đến gần địa điểm chiến đấu và trong tình thế này chúng đóng một vai trò quyết định. Nấp sau những gốc cây, các xe tăng đứng tại chỗ tung ra một hỏa lực rất trúng đích. Hai "Phéc-đi- nan” bốc cháy, những chiếc khác vội biến vào thung lũng. Hến lượt bộ binh chi viện lại các chiến sĩ xe tăng. Khi một tốp lính tiểu liên Đức mang lưu đạn chống tăng vượt qua gò đất mép chiến hào và bò tới chỗ xe tăng ta, đảng viên Đi-đen-cô, xạ thủ đại liên, bằng một tràng đạn trúng đích, đã bắn gục 5 tên phát xít.

       Ba ngày đêm nữa trôi qua với những trận đánh gay go giành các điểm cao 70,9 và 84,0. Trưa ngày 7 tháng 2, các trung đoàn của sư đoàn tiến gần đến vùng ngoại vi đông và đông-nam Bôn-sai-a Lê-pê-ti- kha. Trên những quả đồi bên bờ dốc sông Đơ-nhi-ép là một thị trấn đầy khói. Sau đó là cầu bắc qua con sông rộng - một cái cầu duy nhất trên toàn bộ đoạn từ Ni-cô-pôn đến Ca-khốp-ca. Chính vì vậy mà ở đây bọn xâm lược Đức đã phòng ngự ngoan cố như thế.

       Tướng Rô-xlưi xuống sở chỉ huy sư đoàn chúng tôi.

       Tôi báo cáo ngắn gọn. Tại thực địa, tôi chỉ nói nơi bố trí các trung đoàn: trung đoàn 1052 tiến đến ngoại vi đông-bắc Bôn-sai-a Lê- pê-ti-kha, trung đoàn 1050 nằm trước mặt chúng tôi trên một dải đất trũng lớn và chuẩn bị xung phong vào bộ phận trung tâm thị trấn, còn trung đoàn bộ binh 1054 bố trí ở ngoại vi đông-nam.

       Lúc này, tiếng pháo Đức nổ vọng đến chỗ chúng tôi, có tiếng rít của những quả đạn đang bay tới gần. Tôi và tướng Rô-xlưi lăn ào xuống chiến hào. Quả đạn nổ ngay mép chiến hào, đất đồ xuống đầy người chúng tôi. May không ai bị thương.

       -  Đúng là chúng ta tốt số đấy! -Tướng Rô-xlưi vừa nói vừa xem xét cái hố đạn pháo ở chỗ mà trước đó một giây chúng tôi còn đứng đấy.

       Nhìn về phía trước, chúng tôi thấy những chuỗi tán binh địch đang phản xung phong. Tôi hạ lệnh cho chủ nhiệm pháo binh sư đoàn dùng lực lượng của toàn bộ cụm pháo binh bắn chặn đường tiến của bọn Hít-le. Lát sau, những quả đạn bay rít qua đầu chúng tôi, trước mặt chuỗi bộ binh Đức dưng lên một bức tường hỏa lực. Cuộc phản xung phong bị bẻ gãy.

       Sau khi ra những chỉ lệnh cần thiết, dặn dò cách thức và địa điểm tốt nhất để giáng đòn đột kích vào bọn Hít-le ở điểm, tựa Bôn- sai-a Lê-pê-ti-kha, tướng Rô-xlưi ra về, chúc chúng tôi nhanh chóng hất địch sang bên kia sông Đơ-nhi-ép. Đêm 8 tháng 2, sư đoàn bộ binh 301 đã giáng đòn đột kích cuối cùng này vào bọn phát xít bên tả ngạn con sông vĩ đại. Sau khi đẩy lùi một số đợt phản xung phong, các trung đoàn đã hoàn toàn làm chủ thị trấn Bôn-sai-a Lê-pê-ti-kha.

       Đêm đã qua. Mặt trời chưa lên, nhưng trời đã sáng hẳn. Tại một căn nhà bên bờ dốc, thiếu tá Su-ru-pốp báo cáo kết quả hoạt động của trung đoàn mình trong trận này. Thị trấn Bôn-sai-a Lê-pê-ti-kha nằm trên những điểm cao ven sông. Tít phía dưới là sông Đơ-nhi-ép với doi cát dài ở giữa. Trên đảo cát ngổn ngang những thùng ghép cầu phao và binh khí kỹ thuật bị vứt bỏ. Thỉnh thoảng, từ dưới đó vọng lên tiếng nổ của những tràng đại liên.

       Chiến địch tiêu diệt căn cứ Ni-cô-pôn kết thúc bằng trận giảỉ phóng thị trấn Bôn-sai-a Lê-pê-ti-kha, một trung tâm lớn của khu vực này¹. Tất cả ba tập đoàn quân ở sườn phải của phương diện quân U-cra-in 4, là tập đoàn quân Cận vệ 3, tập đoàn quân xung kích 5 và tập đoàn quân 28, đều tiến tới Đơ-nhi-ép và bắt tay vào việc vượt sông bằng sức mạnh. Cùng ngày hôm đó, ngày 8 tháng 2, bộ đội phương diện quân U-cra-in 3 đã giải phóng một điểm quan trọng ở khúc ngoặt của sông Đơ-nhi-ép là thành phố Ni-cô-pôn. Nhân sự kiện trọng đại này, Tổng tư lệnh tối cao biểu dương bộ đội cáe phương diện quân U-cra-in 3 và 4. Nhiều binh đoàn và bộ đội được tặng thưởng dành hiệu "Ni-giơ-ne-đơ-nhi-e-prốp-xki” và " Ni-cô-pôn-xki ”. Bản nhật lệnh này được đọc ở các đại đội và tiểu đoàn của chúng tôi.

       Nhiều năm sau nhà sử học quân sư Típ-pen-xkiếc viết về thất bại của bọn Đức ở bàn đạp Ni-cô-pôn như sau: "Một thất bại nặng nề, về mặt quy mô không hề thua kém cái tai họa mà tập đoàn quân 8 phải chiu (ở "lò lửa” Coóc-xun Sép-chen-cô) đã đánh dấu sự bắt đầu của tháng 2..., khi căn cứ Ni-cô-pôn, do quân Đức chống giữ, bị-bộ đội Liên Xô đột kích từ hai hướng bắc và nam. Các mỏ Mác-ga-nét ở khu vực thành phố Mác-ga-nét... và bản thân Ni-cô-pôp, kể cả bàn đạp bị tiến công từ phía nam nằm trên bờ trái sông Đơ-nhi-ép, đều bị mất vào ngày 8 tháng 2 ”².

-----------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 57.

        2. K. Típ-pen-xkiếc, Lịch sử chiến tranh thế giới thứ hai, Mát-xcơ-va, 1950, tr. 335.

      

       Bọn phát xít đã để lại những tội ác khủng khiếp. Dân chúng Bôn- sai-a Lê-pê-ti-kha kề cho chúpg tôi nghe nhiều chuyện. Bọn xâm lược phát xít chở trẻ em ở các nhà trẻ của nhiều thành phố về thị trấn này. Chúng lấy một tàu thủy làm viện quân y để chữa các sĩ quan bị thương. Đêm đêm, chúng chở trẻ con lên tàu thủy, dùng xơ-ranh rút hết máu rồi ném xác xuông sông. Khi rút lui, bọn Hít-le muốn chuyển những đứa trẻ còn sống đi theo nhưng không kip. Sau khi chúng tôi đến, nhiều trẻ em được dân địa phương đem về nuôi. A.x. Cô-skin lập tức tổ chức nuôi nấng những em đó.

       Một phụ nữ ở Ô-men-chen-cô kề với chúng tôi: " Một buồi chiều cách đây khoảng ba ngày, bọn Đức đem về một chiến sĩ Hồng quân bị thương nặng, để ở sân nhà tôi. Sáng hôm sau chúng đến, thấy anh còn sống nên bắt đầu tra khẳo. Anh chỉ im lặng. Bọn thú vật bắt đầu đánh anh. Ngươi chiến sĩ Hồng quân thét lên : " Dù có thế nào tao cũng không nói cho bon mày biết cái gì đâu. Đồ rắn rết! ” và nhổ vào mặt một thằng phát xít. Chúng lại bắt đầu hành hạ anh. " Cứ đánh đi, đánh đi! ” - Anh thét lên - Thế nào chúng tao eũng diệt hết bọn phát xít chúng mày! ” Bọn Đức bèn trao đổi với nhau chuyện gì đó rồi bỏ đi. Tôi bò từ trong nhà ra chỗ anh và cho anh uống nước. Khắp người anh đầy máu. Tôi đo nước vào mặt và vào miệng. Anh Hồng quân tỉnh dậy, nói bằng giọng yếu ớt: "Bác ạ, chúng sắp đến. Bác đi đi, đừng ở gần cháu mà nguy hiềm. Cháu là Pôn-tô-ra-kin Ni-cô-lai A-pha- na-xi-e-vich, người ở Mi-nê-ran-nưi-e Vô-đư. Bác có nghe tên thành phố này bao giờ không?”. Tôi gặt đầu. Anh nói tiếp: "Cháu là trinh sát của sư đoàn 301 ”. Một lúc sau bọn Đức quay lại, tay cầm nhiều xô và hộp. Chúng kéo anh bộ đội vào nhà kho của chúng tôi, đồ xăng vào người anh và đốt cả nhà kho” - Rồi người phụ nữ chìa một mẫu giấy ra : " Đây, tôi đã ghi tên anh ấy lại để khỏi quên ! ”.

       Ngày 8 tháng 2, trung đoàn bộ binh 1052 sẽ là trung đoàn đầu tiên bắt đầu cuộc vượt sông bằng sức mạnh. Được biết những tội ác đó của bọn phát xít và mong muốn làm sao giải phóng thật nhanh toàn bộ đất đai Xô-viết khỏi tay bọn Hít-le, chúng tôi chuẩn bị vượt sông Đơ-nhi-ép bằng sức mạnh. Ngụy trang ở các phố sâu trong thị trấn, các chiến sĩ mang thuyền và bè tiến ra đoạn vượt sông; Đêm 8 rạng ngày 9 tháng 2, đại đội trinh sát xuống thuyền và bơi trong bóng tối về phía đảo. 15 phút sau, những vệt đỏ và trắng bùng lên, rồi lại tối đen. Nhưng sau đó pháo hiệu xuất hiện : " Chúng tôi đang tiến ! ”.

       Các khẩu lệnh được truyền ra. Không một tiếng động, không một tiếng sột soạt phát ra từ hàng trăm con người. Chỉ có tiếng nước vỗ nhẹ bên bờ báo hiệu cuộc vượt sông bắt đầu. Bầu trời đen hòa lẫn với con sông tối. Khoảng 30 phút sau, xuất hiện pháo hiệu: " Chúng tôi tới bờ”. 10 phút nữa lại có pháo hiệu : "Chúng tôi khênh thuyền và đi trên đảo”.

       Hai tiếng đồng hồ chờ đợi căng thẳng. Cuối cùng trạm vô tuyến của N.P. Muốc-din lên tiếng: "Tất cả đang ở hữu ngạn. Tôi chuẩn bị xung phong”. Lại những phút chờ đợi. Tưởng như bóng đêm vô sự yên lặng sẽ cứ như thế này mãi mãi. Nhưng kìa, những vệt đạn đại liên và tiểu liên đã xé toang màn đêm. Trung đoàn tiến về phía trước. Muốc-din yêu cầu cụm pháo sư đoàn bắt đầu bắn. Trận đánh đầu tiên của sư đoàn chúng tôi với địch trên hữu ngạn sông Đơ-nhi-ép bùng nổ.

       Buổi sáng, đại tá E.I. Si-kin-tham mưu trưởng quân đoàn gọi điện xuống:    #

       - Công việc ra sao ?

       - Cũng tương đối - Tôi trả lời - Một trung đoàn đang ở hữu ngạn¹.

       - Mình báo cho cậu một tin có lẽ không vui đâu. Hãy chuẩn bị bàn giao bàn đạp của cậu và Bôn-sai-a Lê-pê-ti-kha cho sư đoàn bộ binh 109. Chúng ta quay vệ tập đoàn quân xung kích 5 thân yêu thôi.

       Thật đáng tiếc, phải bàn giao bàn đạp dã chiến. Nhưng mệnh lệnh là mệnh lệnh. Sáng 11 tháng 2, chúng tôi ký biên bản với bộ tư lệnh sư đoàn bộ binh cận vệ 109 về việc bàn giao bàn đạp trên hữu ngạn sông Đơ-nhi-ép, Bôn-sai-a Lê-pê-ti-kha và những em bé đã được cứu thoát².

       Hai ngày đêm sau, sư đoàn đã tập kết ở khu vực Lê-ôn-chép-ca và Véc-khơ-nô Rê-ghi-chích ở phía nam Ni-cô-pôn và trở thành đơn vị trong biên chế của tập đoàn quân xung kích 5.

-------------------
         1, 2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu
402519, hồ sơ 1, tờ 58.

       Sang hạ tuần tháng 2, ở miền nam U-cra-in đã có những dấu hiệu rõ rệt mùa xuân đang tới gần. Tinh thần chung tôi phấn khởi. Chúng tôi chuẩn bị cho một cuộc tiến công mới. Trong kế hoạch chiến địch do hội đồng quân sự phương diện quân U-cra-in 3 đề nghị lên Đại bân doanh, có dự kiến đột kích vào Cri-vôi Rốc từ hai hướng: tập đoàn quân 37 đánh từ đông-bắc và tập đoàn quân 46 từ đông-nam¹. Tập đoàn quân xung kích 5 của chúng tôi chuẩn bị vượt sông Đơ-nhi- ép bằng sức mạnh ở quãng nam Ni-cô-pôn.

        Trong sáu tháng tiến công, sư đoàn bộ binh 301 đã vượt qua không ít sông. Nhưng vượt sông Đơ-nhi-ép ở đoạn này, mà lại vượt dưới hỏa lực địch, là nhiệm vụ mà lần đầu tiên sư đoàn phải giải quyết. Nhiều giờ liền, chúng tôi ngồi ở cơ quan tham mưu tính toán, suy nghĩ từng chi tiết của kế hoạch hành động. Và sau đó các đại đội bộ binh tổ chức luyện tập. Việc luyện tập được tiến hành trên những hồ nhỏ.

        Tất cả những cựu thủy thủ đều được cử làm giáo viên. Nhiều học viên các trường hải quân Xê-va-xtô-pôn và Ba-cu phấn khởi rút từ trong túi đồ của mình ra những chiếc áo mũ thủy quân và bắt tay vào việc chuẩn bị cho bộ đội vượt sông.

        Tiếng rìu, tiếng cưa bắt đầu vang lên. Các chiến sĩ đóng thuyền bè. Tất cả những gì dùng để bơi được đều được chuẩn bị để vượt sông. Nước sông Đơ-nhi-ép lên to, ngập bãi sông rộng tới 2 ki-lô-mét. Vì nước sông chảy xiết, nên chúng tôi cố gắng làm các phương tiện bơi thật bền và chắc. Trong việc này, dân làng xung quanh đã giúp chúng tôi rất nhiều, cho chúng tôi những cây gỗ, những đoạn dây, những cái đinh, những cái búa, những cái rìu cuối cũng của mình, giúp chủng tôi xây dựng những phương tiện bơi gọn nhẹ.

        Đại tá I-van Ti-mô-phê-e-vích Na-goóc-nức, chủ nhiệm hậu cần sư đoàn phải chịu nhiều vất vả. Đồng chí có mặt khắp nơi. Lúc thì ở sở chỉ huy sư đoàn tìm hiểu nhiệm vụ, khi thì phải kiểm tra tại chỗ những phân đội hậu cần của mình, khi thì ở các trung đoàn để nghiên cứu các nhu cầu. Nhờ có đồng chí mà ván, gỗ, đạn dược, lương thực được chuyển đến liên tục bằng xe thô sơ và ô tô.

        Các thiếu tá trung đoàn trương trẻ tuồi A. G. Su-ru-pốp và N.N. Ra-đa-ép triển khai hoạt động tích cực, hết sức khẩn trương chuẩn bị cho các tiểu đoàn của mình tham gia chiến đấu.

        Binh khí kỹ thuật và người đều được chuẩn bị. Tại các cuộc hội họp và mít tinh, các chiến sĩ xin hứa sẽ vượt sông Đơ-nhi-ép thật nhanh. Đảng viên Ma-lư-ghin, chiến sĩ trung đoàn bộ binh 1050, đã nói lên một cách trung thực tình cảm, ý nghĩ và nguyện vọng sôi nổi của toàn thể chiến sĩ: "Tôi 45 tuổi, nhưng trên chặng dường giải phóng quê hương thân yêu khỏi ách phát xít Đức, càng tiến xa tôi càng thấy như sức lực trai trẻ đang trở lại với tôi. Mặc dù tuổi tác, tôi xin hứa cố gắng xứng đáng Với danh hiệu chiến sĩ của sư đoàn. Bên kia sông Đơ-nhi-ép, những người Xô-viết rên siết dưới ách phát xít-đang mong chờ chúng ta".

        Có lẽ dù chuẩn bị lâu đến đâu cho một trận đánh, cũng không bao giờ có thể làm hết, hoàn thành hết mọi việc. Nhưng thời hạn đang tói gần, đã đến lúc phải hành động. Chiều tối ngày 14 tháng 2, sư đoàn chiếm lĩnh vị trí xuất phát đe vượt qua Đơ-nhi-ép. Sở chỉ huy của tôi đặt ngay bên bờ, gần điểm dân cư Lê-ôn-chép-ca².

        Một đêm tối trời. Tuyết vừa rơi chỉ làm trắng những điểm cao ven bờ, nhưng ở ngay bên bờ thì không nhìn thấy gì cả. Khẩu lệnh được phát ra. Hàng nghìn chiến sĩ và cán bộ khiêng thuyền và bè ra, thả xuống nước. Thuyền, bè chở chiến sĩ đồ bộ bơi vào màn đêm tối đen, nhằm hướng địch. Hai giờ trong bóng tối thấp thỏm. Các trạm vô tuyến làm việc. Chỉ thu được những tín hiệu ngắn. Bọn Hít-le không bắn pháo sáng, có lẽ chúng đang ăn tối. Chúng tôi đã nghiên cứu thói quen và thời gian biểu của chúng. Bây giờ là lúc chúng sắp ăn xong và sẽ lại bắn pháo sáng. Bỗng nhiên, một ngọn lửa trắng bùng lên, tiếp đó một ngọn lửa thứ hai. Đại liên Đức bắt đầu liến thoắng lên tiếng và đúng lúc đó chúng tôi nhận được tín hiệu mong đợi từ lâu : " Đã lên bờ, chuẩn bị xung phong ”.

        - Kịp rồi! - Tham mưu trưởng Xa-phô-nốp thở phào nhẹ nhõm.

        Tôi lẳng lặng gật đầu. Đúng, cái chính đã đạt được : đã bám chắc được vàơ bờ. Bây giờ đã có thể cho pháo bắn sang. Pháo hiệu đỏ hay vút lên trời "Những loạt pháo gầm lên như sấm. Từ xa, bên kia sông vọng lại tiếng hô "Xung pho-o-ong! ”.

        Thê đội 1 của sư đoàn đã trụ chắc ở bờ bên phải. Chúng tỏi cũng đã đến lúc lên đường. Khẩu lệnh được phát ra. tiểu đoàn công binh của sư đoàn mang thuyền ra sông. tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn công binh chỉ huy chèo. Thuyền rời khỏi bờ. Bàn tay mạnh mẽ của một người nào đó nắm lấy thuyền chúng tôi và kéo xuôi dòng về phía dưới. Khẩu lệnh rành rọt của tiểu đoàn trưởng vang lên. Nước vỗ ào ào vào mũi thuyền. Công binh dùng sào đón và gạt những tảng băng sang một bên. Và thế là đã tới bờ. Trước khi trời hửng, toàn bộ sở chỉ huy nhẹ phía trước đã có mặt tại địa điểm quy đinh.

---------------------
        1. A.N. Crư-lốp, Đơ-nhi-ép - Các-pát - Crưm, Mát-xcơ-va, 1970, tr. 177.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 448514, hồ sơ 1, tờ 58.

        Một lúc sau, bọn tù binh Hít-le đầu tiên bên bờ tây sông Đơ-nhi- ép được giải đến. Chúng thở nặng nhọc, dang hai tay ra ngạc nhiên: "Ở đâu ra mà lắm quân bên hữu ngạn thế này?”. Quả thật chúng bị choáng váng trước sư xuất hiện đột ngột của các chiến sĩ Xô-viết. Sư đoàn bộ binh 230 của quân đoàn chúng tôi ở bên phải đồng thời cùng vượt sông với chúng tôi.

        Ngày 15 tháng 2 là ngày bù đầu vì công việc. Trời vừa sáng, chúng tôi trông thấy trước mặt, gần như đối diện với trung tâm đội hình chiến đấu sư đoạn, một điểm cao đầy chiến hào và hỏa điểm : rõ ràng mới đây bọn chỉ huy Đức đã ném lực lượng dự bị của chúng đến đó, các khoảnh đất được làm sạch, đất từ công sư được hất lên không ngụy trang gì cả, thấp thoáng những chiếc mũ nhọn đầu của bọn Đức. Còn ở bàn đạp của chúng tôi, trên khắp thung lũng và trên các sườn phía tây của những điểm cao lớn ven bờ sông hiện rõ những công sự nhỏ của bộ đội ta, những trận địa bắn của các đại đội pháo thuộc trung đoàn và tiểu đoàn súng chống tăng. Nhưng bây giờ mọi vật đều im phăng phắc: cả hàng nghìn con người, cả hàng chục khẩu pháo và súng cối.

        Đó là một sư im lặng trước cơn bão. Phía bên kia thung lũng, trên điểm cao 84,9, bọn sĩ quan Đức rõ ràng bị choáng váng vì đòn đột kích của chúng tôi, đang nghiên cứu tình hình kéo lưc lượng về. Đằng xa, sau điểm cao 84,9, trên một bình nguyên nhấp nhô, phủ tuyết, xuất hiện những con rắn đen dài, những dải dài đứt quãng đang chuyển động dần dần hiện thành chuỗi xe vận tải bọc thép với xe tăng.

        Trong một thời gian ngắn, tất cả đều khuất dạng sau sườn tây điểm cao 84,9 và ở khoảng đất trũng có tên Thung lũng Vàng. Trước khi đoàn xe tới gần điểm cao, theo lệnh tôi, cụm pháo sư đoàn đã tung hỏa lực bắn chặn, nhưng bọn phát xít vẫn đi giữa những quả đạn nổ, không dừng lại. Và kia, sườn bắc điểm cao đã đen đặc những bộ binh và xe tăng Đức. Bây già phải chờ "Gioong-ke” xuất hiện và khi nào pháo bắt đầu bắn vào trận địa chúng tôi thì các khối đen đặc kia sẽ bò về phía trước. Mọi việc xảy ra đúng như vậy. Máy bay ném bom xuất hiện. Pháo binh khai hỏa. Làn sóng đen ngòm bộ binh và xe tăng Đức tiến lại ngày càng gần. Bỗng chủng vấp phải một cơn bão lửa của các tiểu đoàn và đại đội chung tôi, chúng nằm rạp xuống, rồi lại đứng dậy. Xe tăng phát xít mở tốc lực lao vào đội hình chiến đấu của chúng tôi. Sau chúng là bọn bộ binh. Đòn phản xung phong chủ yếu nhằm vào trung đoàn bộ binh 1050, đặc biệt vào tiểu đoàn 2 của trung đoàn. Thậm chí bọn bộ binh và xe tăng Đức đã đột nhập được vào đội hình chiến đấu của tiểu đoàn.

        Một trận đánh gần ác liệt bắt đầu nổ ra. Đại đội đại liên của đại úy Pi-ốt Ca-rít-xki tung bão lửa cắt rời bọn bộ binh Đức, nhưng từng chiếc xe tăng vẫn bò được lên. Một chiếc lao thẳng vào thượng úy Xmia-nốp, đại đội trưởng đại đội 6 bộ binh. Các chuỗi lựu đạn bay ra và con quái vật lập tức đứng sững. Một chiếc xe tăng thứ hai xuất hiện bên cạnh. Người cán bộ dũng cảm vẫn đứng tại chỗ, những quả lưu đạn chống tăng bay ra. Thượng úy Xmia-nốp ngã xuống trước loạt đạn đại liên địch. Nữ cứu thương Vê-ra Xê-lít-scai-a trông thấy Xmia- nốp trúng đạn, cô lao người chạy lại cứu và cũng ngã xuống. Nhưng bọn phát xít cũng bị trừng tri xứng đáng. Chiếc xe tăng phát xít đã bốc cháy trước khẩu pháo bắn thẳng của trung sĩ Đơ-mi-tri Xtrô-gô-nốp.

        Trong một thoáng, tôi tưởng rằng trận phản xung phong đã bị đẩy lùi. Nhưng từ thung lũng, lại một cụm bộ binh và xe tăng nữa bò ra. Trận đánh bùng nổ với một sức mạnh mới.

        Tiểu đoàn 2 kháng cự ngoan cường. Pi-ốt Ca-rít-xki bị thương, chiến sĩ tiểu liên anh hùng Ghen-na-đi Tê-pla-cốp và chiến sĩ đại liên Ép-ghê-nhi Rư-giơ-cốp, thượng úy đại đội trưởng Phê-đô Na-da-ren- co đều hy sinh. Thêm một xe tăng Đức bị hạ, nhưng sức ép của bọn Hít-le vẫn không giảm. Những nỗ lực dai dắng của địch, muốn xuyên qua đội hình chiến đấu của chúng tôi để tiến tới bờ sông, chứng tỏ rằng chúng có ý định cắt ngang sư đoàn và sau đó đánh vào từng bộ phận của chúng tôi ở bàn đạp.

        Tôi hạ lệnh cho trung đoàn trưởng tung thê đội 2 trung đoàn dự bị vào chiến đấu. Trận phản xung phong bị đánh lui. Địch bỏ lại trên chiến trường bốn xe tăng, vài chục tên bị chết. Bên chung tôi cũng có tốn thất: trong quá trình xung phong, đại úy Xca-ta-ép đã hy sinh. Trung úy Ni-cô-lai Cu-di-rnen-cô, chính tri viên phó nhận chức chỉ huy tiểu đoàn.

        Ở đoạn của trung đoàn bộ binh 1054, bọn Hít-le cũng xung phong nhiều lần. Ba chiếc xe tăng lọt được qua đội hình chiến đấu của các đại đội bộ binh. Chúng tiến đến sở chỉ huy của thiếu tá trung đoàn trưởng Ra-đa-ép. Ra-đa-ép chạy ra khỏi công sự tới khẩu pháo gần đấy. Kia, dáng người cao mảnh khảnh, tay giơ cao của đồng chí đứng lặng bên khẩu pháo. Tay đồng chí bỗng chém vụt xuống. Bắn! Lửa bốc cao trên chiếc xe tăng đầu. Trong chớp mắt, khẩu đội nạp đạn xong và bàn tay của ngươi có dáng cao lại hạ xuống. Lửa lóe sáng ở đầu nòng pháo, và đồng thời cột khói đen bốc cao trên chiếc xe tăng thứ hai. Còn một chiếc lùi lại, muốn bỏ chạy. Nhưng khẩu pháo của trung sĩ Đơ-mi-tri Chéc-nô-dúp đã hạ nốt. Chiếc xe tăng quay tròn mấy vòng và sau đó nổ tung. Sau khi mất hàng trăm tên lính và hàng chục xe tăng, bọn phát xít phải từ bỏ ý định ném chúng tôi xuống làn nước giá lạnh của sông Đơ-nhi-ép.

        17 tháng 2, bộ đội phương diện quân U-cra-in 3 của chúng tôi lại tiếp tục tiến công trên Cri-vôi Rốc. Căn cứ của tập đoàn quân xung kích 5, từ Thung lũng Vàng đen Ma-lai-a Lê-pê-ti-kha (chính diện gần 20 ki-lô-mét và tung thâm tới 5 ki-lô-mét), chiếm một vị trí có ưu thế chiến dịch so với cụm địch ở Cri-vôi Rốc. Nhưng chúng tôi bị khối băng của Đơ-nhi-ép cắt rời với hậu phương của mình. Trong những ngày đó, chỉ có thể lọt sang tả ngạn Đơ-nhi-ép và quay trở lại trên một số con thuyền. Đạn pháo và các băng đạn đại liên đang cạn dần.'"Con chim trời êm tiếng” đã cứu chúng tôi. Mỗi ngày hai - ba lần chiếc U2 chở lương thực hạ cánh trên đoi cát đối diện sở chỉ huy đào trong bờ dốc của tôi. bị pháo đích bắn, ô tô rất chóng hỏng và phải rút về hậu phương.

        Chúng tôi đón mừng lần thứ 26 ngày thành lập Quân đội Liên Xô một cách phấn khởi và long trọng. Tối hôm trước, có tin bộ đội cánh phải của phương diện quân U-cra-in 3 đã giải phóng Cri-vôi Rốc. Tổng tư lệnh tối cao tuyên dương họ và Thủ đô Mát-xcơ-va bắn súng chào mừng những người anh hùng. Nhân dịp ngày kỷ niệm trọng đại này, nhiều cuộc hội họp và mít tinh đã được tổ chức. Nhiều chiến sĩ và cán bộ được nhận phần thưởng của Chính phủ.

        Tàu phá băng đi qua sông Đơ-nhi-ép và bây giờ đã có thể thực hiện một đường dây vận tải lớn bằng thuyền. Chúng tôi ngày càng tích cực quấy phá bọn phát xít. Các chiến sĩ trinh sát tiến hành một trận thắng lợi vào đêm 23 rạng ngày 24 tháng 2 và bắt được hai tù binh. Các trung sĩ Đa-ni-lốp và Xcác-ga, các chiến sĩ trinh sát Cô-de-lốp và Nê- men-cô đã chiến đấu xuất sắc. Tù binh của ho gồm một sĩ quan và một binh nhất đã cung cấp cho chủng tôi rất nhiều tin giá trị. 

        Vào những ngày cuối tháng 2, các tập đoàn quân ở cánh phải của phương diện quân U-cra-in 3 đã tiến tới sông In-gu-Iét. Tập đoàn quân xung kĩch 5 của chung tôi chuẩn bị đột kích từ bàn đạp Đơ-nhi-e- prốp-ca. Chúng tôi quyết tâm chọc thủng phòng ngự địch trong trận đánh đêm và chiếm điểm cao 84,9. Điểm cao này có ý nghĩa chiến thuật to lớn và là điểm cao quan trọng nhất trong số những điểm cao ven bờ ở phạm vi vài ki-lô-mét. Việc đột phá phòng ngự địch và tiến công điểm cao được giao cho hai thiếu tá trung đoàn trưởng trẻ tuổi A.G. Su-ru-pốp và N.N. Ra-đa-ép.

        Trong thời gian chuẩn bị tiến công, chủng tôi tiến hành diễn tập tham mưu và tổ chức những buổi bồi dưỡng chỉ huy tham mưu trên bản đồ cũng như tại thực địa với các ban tham mưu và cán bộ chỉ huy các trung đoàn. Chung tôi cố gắng truyền thụ lại cho các cán bộ trẻ những kinh nghiệm chiến đấu đã tích lũy được trong chiến tranh. Mọi quyết tâm và hành động của cán bộ chỉ huy và tham mưu trung đoàn ở các buổi bồi dưỡng làm chúng tôi rất phấn khởi. Việc chuẩn bị kết thúc, và bây giờ là chiến dấu.

        Hồi 4 giờ ngày 26 tháng 2. không có pháo bắn chuẩn bị, các trung đoàn của sư đoàn bước vào xung phong. Bọn Hít-le bẳn vào các đội hình chiến đấu của chúng tôi. Gần như cùng lúc đó, những tràng đạn tiểu liên, đại liên và pháo bắn thẳng nã vào chiến hào phát xít. Cụm pháo binh sư đoàn cũng khai hỏa. Các đại đội bộ binh đột nhập chiến hào địch vầ phần phía tây của làng Thung lũng Vàng.

        Dẫn đầu trung đoàn bộ binh 1050 là đại đội bộ binh của thượng úy Cu-rắc-xin, trong đó có trung đội của binh nhì An-ni-mít-de. Do thành tích anh dũng trong những trận trước, anh binh nhì này đã được đề nghi phong sĩ quan và Chính phủ tặng thưởng. Và hôm nay An-ni- mít-de cùng đồng đội vẫn chiến đấu dũng cảm. Thiếu tá A.G. Su-ru-pốp vững vàng chỉ huy trung đoàn mình. Trung đoàn của N.N. Ra-đa-ép cũng không chịu kém: tất cả các tiểu đoàn của trung đoàn đã tiến ra sườn tây-nam điểm cao 84,9. Các tiểu đoàn của trung đoàn 1054 đang tiến công bộ phận tây của làng Thung lũng Vàng. Anh hùng của ngày hôm nay ở đây là xạ thủ tiểu liên Gô-lô-vin. Anh đă dũng cảm xông vào ngôi nhà có bảy tên sĩ quan Đức cố thủ. Anh lao vào đánh giáp lá cà, dùng báng súng quật ngã hai tên sĩ quan. Những tên còn lại giơ tay xin hàng.

        Từ sơ chỉ huy sư đoàn, tôi thấy rõ trung tâm nóng bỏng của cuộc chiến đấu ngày càng tiến xa. Bỗng nhiên mọi vật lặng đi. Trên điểm cao, nơi cách đây ba giờ đồng hồ đã diễn ra cuộc chiến đấu đẫm máu, màn khói đang tan. Trời bắt đầu hửng sáng. Ớ phía trước, kia là những trung đoàn đang tiến về phía tây, không giảm nhịp độ tiến công.

        Ban ngày, ở khu vực điểm cao 86,2, một cụm lớn bộ binh Đức, được xe tẵng chi viện, đột kích vào chỗ tiếp giáp của hai trung đoàn bộ binh 1050 và 1052. Máy bay ném bom tiến công vào các đội hình chiến đấu của sư đoàn. Đại đội pháo của thượng úy Ba-sma-nốp là đơn vi đầu tiên của trung đoàn bộ binh 1054 bước vào chiến đấu. Ngay từ phát súng thứ nhất đại đội đã hạ một chiếc " Phéc-đi-nan".

        Các chiến sĩ pháo binh của trung úy Xô-lơ-gu-bốp ờ trung đoàn bộ binh 1050 đón bộ binh và xe tăng địch bằng một hỏa lực dày đặc. Sau khi đánh bật trận phản xung phong, sư đoàn chiếm lĩnh điểm cao quan trọng 86,2 trên đường tiến quân, giải phóng các điểm dân cư Sép-chen-cô-vô, Pô-crốp-ca, Đru-gie-liư-bốp-ca.

        Trong những trận này, hơn một nghìn tên địch bị giết hoặc bị bắt làm tù binh¹. Chúng tôi thu được rất nhiều chiến lợi phẩm. Đường tiến tới sông In-gu-lét bây giờ đã mở. Trong những ngày cuối cùng, địch không còn đủ sức kìm chân chúng tôi ở những tuyến trung gian. Chung tôi giải phóng khỏi ách phát xít những điểm dân cư Lê-nin-xki, Bê-Iáp-ca, Nô-vô Ác-khan-ghen-xcôi-e, Cra-snô-ác-mây-xcôi-e, Nô-vô Ni-cô-la-ép-ca và hất tung bon phát xít sang bên kia sông In-gu-lét².

        Trận đột kích từ bàn đạp Đơ-nhi-e-prốp-ca kết thúc thắng lợi. Bộ đội tập đoàn quân xung kích 5 đã gây cho địch một thất bại nặng nề và tiến thêm được mấy chục ki-lô-mét. Nhưng các chiến sĩ đã mệt, đạn dược đã hết. Trên sông Đơ-nhi-ép chỉ có một số phà làm việc. Nhân dân các làng mới giải phóng tha thiết mong muốn đến giúp chúng tôi. Từ điểm dân cư này đến điểm dân cư khác, từng hàng người lao động nối dài, trên lưng mang vác những hòm đạn lớn, nhỏ. Các cụ già, ohụ nữ và trẻ em làm việc quên mình cả ngày lẫn đêm. Nhưng tất cả những việc đó chỉ đáp ứng phần nào những nhu cầu chiến đấu của chung tôi. Lại cần phải nghỉ một chút, để sau đó trở lại đánh địch với một sức mạnh mới.

        Ngày 28 tháng 2, Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao ra chỉ thị:

        1. Nhiệm vụ hàng đầu và quan trọng nhất của phương diện quân U-cra-in 3 là phải vượt sông In-gu-lét bằng sức mạnh trước ngày 2 tháng 3 ở một trong những đoạn giữa Sê-stéc-na và Bôn-sai-a A- lếch-xan-đrốp-ca, đồng thời điều đến bờ tây sông In-gu-lét tập đoàn quân 6 và phần lớn lực lượng của tập đoàn quân xung kích 5 nhằm tiêu diệt phòng ngự địch ở hạ lưu sông In-gu-lét và tiến công vào bọn địch đang phòng ngự ở Ni-eô-la-ép. Dùng cánh trái của tập đoàn quân xung kích 5 tiến công giữa hai sông In-gu-lét và Dơ-nhi-ép. .

        2. Dần dần chuyển tập đoàn quân 28 gồm 5 sư đoàn bộ binh và quân đoàn cân vệ cơ giới 2 sang hữu ngạn sông Đơ-nhi-ép tùy theo tình hình ở đây còn nhiều hay ít địch. Sau đó, tập đoàn quân được sử dụng để chiếm Khéc-xôn và để hoạt động trên hướng Ni-cô-la-ép-ca³”.

        Như vậy là không có thời gian để nghĩ và bổ sung lực lượng. Tiếp tục phát triển tiến công, sư đoàn chúng tôi đã giải phóng các làng Cra-snô-ác-mây-xcôi-e, Nô-vô-ni-cô-la-ép-ca, Xta-rô-xe-li-e, Nô-vô-đư- mi-tri-em-ca, Tơ-véc-gô-mê-đốp-ca, Bôn-sai-a A-lếch-xan-đrốp-ca. Chiến sĩ trung đoàn bộ binh 1054 người ẩm ướt, mệt mỏi, ngập bùn, vừa tới là xung phong ngay vào địch ở Nô-vô-đơ-mi-tư-ri-ép-ca và chiếm lĩnh cầu qua sông. Nhờ sự giúp đỡ của các đại đội bộ binh, các chiến sĩ pháo binh của đại úy Vi-a-lu-skin khiêng pháo lên bàn đạp⁴. Trung đoàn của thiếu tá Ra-đa-ép nhanh chóng vượt sông In-gu-lét bằng sức mạnh và chiếm căn cứ. Đại đội bộ binh của thượng úy Cu-xtốp thuộc trung đoàn bộ binh 1052 là đại đội đầu tiên đột nhập vào điểm dân cư Tư-véc-đô-mê-đốp-ca, đánh tan bọn phát xít và vượt qua sông In-gu-lét. Nhân dân địa phương đem thuyền của mình đến, hạ xuống nước và chở bộ đội, vũ khí ta qua sông dưới hỏa lực địch.

        Ngày 11 tháng 3, khi tiến đánh Bôn-sai-a A-lếch-xan-đrốp-ca, trung đoàn bộ binh 1050 đã phải gánh chiu một trận đánh ác liệt. Sở chỉ huy sư đoàn được bố trí ngay sát điểm cao 86,7 và chúng tôi thấy rất rõ các chuỗi tán binh của những trung đoàn đang xung phong. Thiếu tá trung đoàn trưởng Su-ru-pốp dẫn đầu một tiểu đoàn. Chiến sĩ và cán bộ trung đoàn đều yêu mến người trung đoàn trưởng trẻ tuổi của mình và cùng đồng chí vững tin bước vào chiến đấu. Trung đoàn tiến công chiếm điểm cao và đột nhập phần bắc Bôn-sai-a A-lếch-xan-đrốp-ca.

        Suốt đêm, trung đoàn chiến đấu ở trong làng. Sáng 12 tháng 3, chúng tôi được lệnh bàn giao bàn đạp của mình ở phía tây Nô-vô-đơ-mi-tơ- ri-ép-ca và Tơ-véc-đô-mê-đốp-ca cho sư đoàn bộ binh 118 và tập kết ở Bôn-sai-a A-lếch-xan-đrốp-ca.

        Lức này, các tập đoàn quân cận vệ 8 và 46 đã chọc thủng phòng ngư địch ở đoạn Cri-vôi Rốc - Si-rô-côi-e. Ngày 8 tháng 3, cụm kỵ binh cơ giới hóa do tướng I.A. Pli-ép chỉ huy được tung vào chiến đấu để phát triển thắng lợi, đã giải phóng Nô-vưi-húc. Trong những điều kiện đó, ngày 11 tháng 3, Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao đã đề ra cho phương diện quân U-cra-in 3 một nhiệm vụ mới: "Truy kích bọn địch đang rút chạy, không cho chúng rút sang bên kia sông Iu- giơ-nưi Búc và phải chiếm được cầu qua sông Iu-giơ-nưi Búc ở đoạn Côu-xtan-ti-nốp-ca - Vô-dơ-nhe-xen-xcơ - Nô-vai-a Ô-đét-xa để không cho địch có thể tổ chức phòng ngự trên sông Iu-giơ-nưi Búc. Phải chiếm các thành phố Ni-cô-la-ép và Khéc-xôn trên đường tiến. Sau đó chiếm Ti-ra-xpôn, ô-đét-xa và tiếp tục tiến công nhằm tiến tới sông Prút và bờ bắc sông Đa-nuýp, nghĩa là tới biên giới quốc gia của chúng ta”⁵.

------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sư 1, tờ 59-60.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, từ 61.

        3. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 132A, phiếu 2642, hồ sơ 36, tờ 52 - 53.

        4. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, từ 60.

        5. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bô binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 5.

       
        Phương diện quân được giao nhiệm vụ to lớn. Các đòn đột kích được dự định giáng vào tung thâm lớn. Những nỗ lực chủ yếu của phương diện quân được tập trung ở sườn phải. Nhằm tăng cường cho bộ đội của cụm quân xung kích ở sườn phải, quân đoàn bộ binh 9 của chúng tôi được rút về làm lực lượng dư bị của phương diện quân để sau này tung vào chiến đấu.

        Chiều 13 tháng 3, sư đoàn bộ binh 301 hành quân cấp tốc đến thành phố Nô-vưi Búc theo hành trình: Bê-lô - Cri-ni-chơ-nưi - Nô-vô-páp-lốp-ca - Va-xi-li-ép-ca - Xcô-bê-lê-vô - Nô-vô-iu-rép-ca. Việc chuyển quân được thực hiện vào ban đêm, trong những điều kiện thời tiết khó khăn. Gió thổi giật từng cơn mạnh. Thỉnh thoảng có tuyết hoặc mưa. Cánh đồng ngập nước, đường biến thành những dải bột lổn nhổn. Nhưng các chiến sĩ đã được tôi luyện trong chiến đấu vẫn tiến lên, bởi vì họ đang tiến trên mảnh đất quê hương thân yêu, mảnh đất luôn luôn tiếp cho họ nguồn sức mới, động viên kêu gọi họ tiến về phía trước.

         Sau thời gian nghỉ ngắn ngủi ở Nô-vưi Búc, sư đoàn lại hành quân, lại ngập trong bùn và mưa. Chiều 22 tháng 3, tất cả các trung đoàn tâp kết ở khu vực Nô-vô-xê-lốp-ca, Scu-ra-tô-vô, De-lô-nưi Be-réc. Ở đây, quân đoàn bộ binh 9 của chúng tôi nhập vào biên chế tập đoàn quân 57 hoạt động ở cụm quân chính bên sườn phải của phương  diện quân U-cra-in 3. Lúc này, các sư đoàn của tập đoàn quân đã chiếm lĩnh toàn bộ bờ trái sông Iu-giơ-nưi Búc trên đoạn Côn-xtan-ti-nốp- ca - A-lếch-xan-đrốp-ca và có căn cứ bên bờ tây.

        Tập đoàn quân này do trung tướng N.A. Ga-ghen chỉ huy. Ngoài quân đoàn chúng tỏi, trong biên chế tập đoàn quân còn có quân đoàn bộ binh 64 (do thiếu tướng M.B. A-na-skiri chỉ huy) và quân đoàn bộ binh 68 (do thiếu tướng N.N. Scô-đu-nô-vích chỉ huy). Tất cả có chín sư đoàn, cứ ba sư đoàn là một quân đoàn.

        Về mặt biên chế, đây là một trong những liên binh đoàn lớn nhất. Tập đoàn quân đã trải qua một chặng đường chiến đấu lớn từ Xta-lin- grát đến lu-giơ-nưi Búc.


        Bộ đội phương diện quân U-cra-in 3 đã hoàn thành nhiệm vụ mới nhất của Đại bản doanh Bộ Tong tư lệnh tối cao giao cho ngày 11 tháng 3 là: tiến quận tới sông Iu-giơ-nưi Búc và đánh chiếm các căn cứ. Bây giờ, phải hoàn thành nhiệm vụ tiếp theo là giải phóng Ti-ra- xpôn, ô-đét-xa và tiếp tục tiến công nhằm tiến tới biên giới Tồ quốc. Nhớ lại những sự kiện hồi đó, cưu ủy viên hội đồng quân sự phương diện quân U-cra-in i, thượng tướng A.x. Gien-tốp kề rằng: V đồ chiến dịch là vận động chớp nhoáng chủ lưc của phương diện quân vào hướng Vô-dơ-nhe-xen-xcơ - Ra-dơ-đen-nai-a - Ti-ra-xpôn để đánh tan sườn nam của hệ thống phòng ngư Đức, tiêu diệt những lực lương chính của tập đoàn quân 6 Đức và tâp đoàn quân 3 Ru-ma-ni giữa Iu-giơ-nưi Búc và Đơ-nhi-ét¹.

        Tập đoàn quân 57 nằm ở sườn phải của phương diện quân, trong biên chế cụm quân chính. Cụm này được thành lập để hoạt động trên hướng đột kích chính của phương diện quân. Tập đoàn quân có nhiệm vụ chọc thủng phòng ngự địch ở tuyến sông Iu-giơ-nưi Đức, tiến nhanh tới sông Đơ-nhi-ét rồi vượt sông bằng sức mạnh và đánh chiếm căn cứ trên hữu ngạn. Đội hình của tập đoàn quân là một thê đội.

        Từ 23 tháng 3, cũng như toàn thể bộ đội tập đoàn quân 57, chúng tôi bắt đầu chuẩn bị cho cuộc tiến công sắp tới. Công việc tiến hành khẩn trương ngày và đêm. Kinh nghiệm vượt sông Đơ-nhi-ép và những sông khác rất thích hợp cho bây giờ. Tiếng rìu lại bắt đầu vang lên -  các chiến sĩ đóng thuyền, bè. Đạn dược được chở tới.

        Ngày 24 tháng 3, ở khu vực A-lếch-xan-đrốp-ca tổ chức một cuộc trinh sát thực địa với sự tham gia của tướng I.P. Rô-xlưi, tướng N.N. Scô-đu-nô-vích tư lệnh quân đoàn bộ binh 68, A.Ia. Crli-đe - sư đoàn trưởng sư đoàn bộ binh 93, tất cả các sư đoàn trưởng các sư đoàn thuộc quân đoàn bộ binh 9. Tại thực địa, chúng tôi xác đinh rõ thêm các đoạn, kế hoạch vượt sông, những vấn đề hiệp đồng, những nhiệm vụ cụ thể của các sư đoàn.

        Năm ngày chuẩn bị tiến công bay đi nhanh chóng. Đến ngày 27 tháng 3, sư đoàn đã bố trí tất cả các phương tiện vượt sông, pháo binh và đạn dược trong các hầm kín ở khu vưc A-lếch-xan-đrốp-ca. Toàn thể cán bộ chiến sĩ đã được chuấn bị để vượt sông lu-giơ-nưi Đức. Trời vừa tối, cả ba trung đòàn đã tiến ra khỏi khu vưc tập kết theo hành trình Đe-lô-nưi Be-réc - Vê-xô-lưi Ba-dơ-đôn - A-lếch- xan-đrốp-ca và trên mỗi chính diện rộng, không có pháo bắn yểm hộ, vừa tới là vượt sông luôn. Pháo giương nòng ở các trận địa sẵn sàng bắn. Có lệnh "Xuống nước !”. "Hạm đội” thuyền của chúng tôi sang sông nhanh chóng. Các trung đoàn khẩn trương tiến luôn về phía trước trong hướng chung tới Cô-stốp Khu-cơ-rơ. Gần sáng, toàn bộ thê đội 1 của sư đoàn tiến gần tới điểm, dân cư này. Cụm pháo bỉnh sư đoàn cũng được chuyển sang bờ phải và chiếm lĩnh trận địa bắn.

-----------------------
        1. Báo Sao đỏ, ngày 10 tháng 4 năm 1969.

        Sáng 28 tháng 3, sư đoàn bộ binh 301 giáng cho địch một đòn đột kích từ bàn đạp đã chiếm được. Cùng ngày hôm đó, tất cả các sư đoàn của tập đoàn quân 57 đều chuyển sang tiến công. Chiến dịch Ô-đét-xa - Đơ-nhi-ét bắt đầu. Sau khi bẻ gãy sức kháng cự của địch ở hữu ngạn sông Iu-giơ-nưi Đức, các binh đoàn và bộ đội của phương diện quân U-cra-in 3 tiến công chớp nhoáng về hương tây. Đại tướng R. Ia. Ma-li-nốp-xki, tư lệnh phương diện quân, quyết định phát triển thắng lợi đã dự kiến và bố trí lại cụm kỵ binh - cơ giới hóa và quân đoàn xe tăng 23 vào dải của các tập đoàn quân 57 và 37¹.

        Bọn Hít-le bám chặt vào từng tuyến địa hình có lợi để ngăn chặn cuộc tiến công của ta. Bộ đội ta trên đường tiến quân đã vượt qua nhiều tuyến, đánh vu hồi và bao vây các điểm tựa của địch ở các làng xóm. Trong hai ngày đêm, sư đoàn chúng tôi đã giải phóng Gô-xtốp Khu-tô-rơ, Mai-oóc-xcai-a, Rô-ma-nốp-Ca, Đô-ma-nép-ca, Vla-đi-mia- rốp-ca, Nô-vai-a Xlô-bốt-ea, Cô-sa-rư, Si-rô-ki và ở khu vực An-đrê- e-vô - I-va-nốp-ca, sư đoàn đã tiến tới sông Ti-li-gun. Trong hai ngày chiến đấu, sư đoàn đã vượt trên 50 ki-lô-mét đường lầy lội. Dưới hỏa lực đại liên và pháo, trong bom đạn, các đại đội và tiểu đoàn bộ binh vẫn tiến hành cỏôg việc đã trở thành thường lệ của mình : đánh địch, xung phong, tiến quân, cứu xe sa lầy, kéo thuyền, khiêng vác đạn.

        Sáng 29 tháng 3, tôi báo cáo lên tướng I.P. Rô-xlưi về cuộc hành quân của sư đoàn tới An-đrê-e-vô - I-va-nốp-ca. Tướng Rô-xlưi cho biết rằng quân đoàn xe tăng 23 đã được tung vào chiến đấu để phát triển thắng lợi của sư đoàn tôi.

        - Xe tăng cũng sẽ đến đoạn của sư đoàn đồng chí. "Phát triển thắng lợi (tôi phấn khởi nghĩ), phát triển thắng lợi của chúng tôi. Vì không hoàn toàn biết rõ những quyết tâm của Đại bản doanh và bộ tư lệnh phương diện quân, nên chúng tôi muốn hiểu rõ tiến trình các sự kiện quân sự trong hoạt động của mình. Nếu quân đoàn bộ binh 9 gồm 3 sư đoàn từ sườn trái phương diện quân được chuyển sang bố trí ở sườn phải, thì có thể làm dày đội hình chiến đấu của các quân đoàn bên cạnh và của đội hình chiến đấu của tập đoàn quân 57 đang hoạt động trên hướng chính. Nếu các binh chủng cơ động trước đó hoạt động trên hướng khác, bây giờ được tung vào chiến đấu để phát triển thắng lợi của chúng tôi, thì có nghĩa là ở đây sẽ phải có những sự kiện chính.

        Sư đoàn chiến đấu ngoan cường trên tuyến làng Si-rố-ki và điểm cao phía bắc làng. địch kháng cự một cách tuyệt vọng. Hàng đàn máy bay "Gioong-ke” uy hiếp đội hình chiến đấu của sư đoàn. Phát xít Đức dốc toàn lực hòng bẻ gãy cuộc tiến công của chúng tôi.

        Ngày 30 tháng 3, trong lúc sư đoàn đang chiến đấu ác liệt giành Si-rô-ki thì xe tăng thuộc quân đoàn xe tăng 23 của trung tướng E.G. Pu-skin đã tới. Trời vừa tối, các khẩu pháo bắn thẳng và pháo của xe tăng bắn vào các hỏa điểm của địch.

        Các trung đoàn đứng dậy xung phong, chọc thủng phòng ngự địch và giải phóng làng Si-rô-ki. Hiệp đồng với xe tăng, sư đoàn 301 đã giáng một đòn chí tử vào sr đoàn bộ binh 384 của Đức đang bảo vệ An-đrê-e-vô - I-va-nốp-ca và cầu qua sông Ti-li-gun. Trận đánh ác liệt giành từng căn nhà và đường phố diễn ra suốt đêm. Tảng sáng, các trung đoàn của sư đoàn giải phóng hoàn toàn An-đrê-e-vô - I-va-nốp- ca và tả ngạn sông khỏi ách phát xít.

        Trong lúc rút lui, bọn phát xít vẫn kịp phá cầu qua sông. Do mưa nhiều và băng mùa xuân tan nên mực nước trên sông dâng khá cao. Con sông trở thành vật chướng ngại quan trọng. Chúng tôi mất cả ngày 31 tháng 3 để chuẩn bị vượt sông Ti-li-gun. Chúng tôi chở thuyền đến, xác định trận địa bắn cho pháo và xe tăng để bắn thẳng, quy định đoạn vượt sông cho các trung đoàn bộ binh. Tiểu đoàn công binh của sư đoàn và nhân dân địa phưưng thì bắc lại cầu. Để ngăn cản không cho chúng tôi vượt sông, bọn Hít-le ném bom vào đội hình chiến đấu sư đoàn, cho pháo và đại liên từ bờ trái bắn sang. Nhưng chẳng ăn thua gì. Ban đêm, chiến sĩ ta dùng thuyền và lội đến thắt lưng vượt sông, rồi ập vào chiến hào địch. Bọn phát xít bị tiêu diệt. Bây giờ, chúng , tôi đã có một bàn đạp tốt bên kia sông Ti-li-gun. Công binh và nhân dân địa phương bắt tay vào việc bắc lại cầu, còn các trung đoàn bộ binh không ngừng đánh đêm, tiếp tục các hành động chiến đấu nhằm giải phóng cấc điểm dân cư khỏi ách phát xít xâm lược.

        Gần sáng ngày 1 tháng 4, Xpát-xki, Vi-dia-sư, Sa-ben-ních, Ta-rát Sép-chen-cô, Du-bô-vôi:e đã được giải phóng. Cầu An-đrê-e-vô -  I-va-nốp-ca đã được khôi phục, và xe tăng ta lại dần dần tiến đến gần các đội hình chiến đấu của sư đoàn. Buổi chiều, cùng với xe tăng xung phong, sư đoàn đã chọc thủng phòng ngự địch ở khu vực các điểm cao của làng Pê-tơ-rốp-xki và sáng ngày 2 tháng 4 tiến tới sông Bôn-sôi Cu-san-ních.

----------------
        1. A.N. Ghi-lép, Đơ-nhi-ép - Các-pát - Crưm, tr. 191.

        Lại gặp sông, con sông này không lớn, nhưng nước lại lên to. Cả ở đây địch cũng phá hỏng chiếc cầu duy nhất. Từ bờ bên kia, đại liên bắn sang. Nghĩa là có sư ngăn cản. Những cuộc chiến đấu và hành quân liên tục làm mọi người đêu mệt mỏi. Tôi hạ lệnh mỗi trung đoàn bố trí một tiểu đoàn làm thê đội 2 để bộ đội có thể nghĩ ngơi.

        Đường tiến quân của chúng tôi gặp hết con sông này đến con sông khác. Chiều ngày 2 tháng 4, chúng tôi vượt qua sông Bôn-sôi Cu-san-ních, giải phóng Ta-ra-xốp-ca và gần sáng ngày 3 tháng 4 chúng tôi tiến đến Ma-lưi Cu-san-ních, gần điểm dân cư Vô-rô-bị-e-vô-Béc-lin. Cầu ở đây cũng bị phá hỏng. Xe tăng còn đang đợi bắc lại cầu qua Bôn-sôi Cu-san-ních. Chiến sĩ ta đã dùng thuyền và lội bộ qua sông này.

        Chúng tôi hiểu tình thế và không giận các chiến sĩ xe tăng vì họ đã không thể bứt lên phía trước. Tuy nhiên, trong việc bắn chuẩn bị xung phong và yểm trợ vượt sông, hỏa lực của xe tăng đã đóng vai trò chính. Pháo binh ta bị tụt lại phía sau, kẹt trong bùn, vả lại việc bổ sung đạn cũng gặp nhiều khó khăn.

        Trong cuộc tiến công lớn, lại có nhiều sự kiện nhỏ, nhiều sự kiện đã mãi mãi khắc sâu trong tâm trí.

        Khi vượt sông Ma-lưi Cu-san-ních bằng sức mạnh, lữ đoàn xe tăng và đại đội pháo bắn thẳng vào phòng ngự địch. Các đại đội bộ binh đứng dậy vọt xuống bờ dốc, lội nước ngập đến thắt lưng, thậm chí đến ngực, vững vàng vượt qua sông và lao vào địch trong tiếng hô "xung phong!”. Không một tên phát xít nào thoát khỏi sư trừng phạt.

        Khi trung đoàn bộ binh 1050 hành quân đến điểm dân cư Si-bu- lép-ca, trung sĩ trinh sát Côn-xtan-tin Lu-ki-a-nô-vích Chéc-véc-ni-cốp là người đầu tiên lọt vào căn nhà ngoài cùng. Không có lính gác. Nhìn vào cửa sổ, anh thấy bốn tên sĩ quan Đức đang ngồi bên bàn. Anh quyết định bắt sống chúng. Anh cùng các chiến sĩ trinh sát ập vào nhà và hạ lệnh: "Hen-đơ-hô!”. Một tên sĩ quan định lao người lấy khẩu tiểu liên của hắn, nhưng Chéc-véc-ni-cốp đã chặn hắn lại. Ba tên kia giơ tay lên. Người trinh sát quả cảm đã được tặng thưởng huân chương vẻ vang.

        Sau khi giải phóng làng Vê-rô-bi-e-vô - Béc-lin, chúng tôi phát hiện ra rằng ở đấy có một trạm tập trung các sĩ quan và lính Đức bị thương. Trong lúc bỏ chạy, bọn Hít-le sợ những tên đó bị bắt làm tù binh nên đã bắn chết hết: chúng lại giết chúng!...

        Cuộc tiến công ở nam U-cra-in vẫn tiếp tục. Chúng tôi phấn khi nghe tin cụm kỵ binh cơ giới hóa của tướng I.A. Pli-ép đã chiếm được một đầu mối đưừng sắt lớn của ga Ra-dơ-đen-nai-a. Thắng lợi đó càng cổ vũ chúng tôi hành động kiên quyết. Chúng tôi rút ngắn thời gian tiến đến dải đường sắt Cô-tốp-xcơ - Ô-đét-xa ở khu vực ga Vê-xô- lưi - Cút.

        Trong những trận đánh giải phóng nhà ga này, đại đội bẳn tỉa do trung sĩ Ma-ri-a Ô-ni-sen-cô phụ trách, đã chiến đấu xuất sắc. Ma- ri-a mới lên thay đại đội trưởng bị thương cách đây không lâu. Ngươi con gái Ca-dắc quê ở làng Xla-vi-an miệng hô vang : "Theo tôi! Vì Tố quốc ! Tiến lên ! ”, và xông lên đầu tiên trong chuỗi tán binh của đại đội, kéo theo các chuỗi khác cùng lao về phía trước. Đòn đột kích của trung đoàn bộ binh 1050 của thiếu tá A.G. Su-ru-pốp thuộc thê đội 1 của sư đoàn rất thần tốc, đến nỗi bọn Hít-le phải bỏ lại ở ga đường sắt những đoàn tàu đầy lương thực, thực phẩm, rượu, đạn dược và các binh khí kỹ thuật khác, là những thứ đã chuẩn bị sẵn sàng gửi đi.

        Ở phía sau chúng tôi là hàng trăm làng mạc và thành phố U-cra- in đã được giải phóng. Hàng trăm ki-lô-mét đã được vượt qua. Phía trước là Môn-đa-vi, là sông Đơ-nhi-ép. Tối 6 tháng 4, sư đoàn tiến tới ranh giới bằng nước cuối cùng, đó là sông Cu-chua-gan đầy sình lầy ven bờ; Bọn Hít-le đã biến làng Tơ-rốt-ti-a-nét thành một điểm tựa mạnh. Vượt sông Cu-chua-gan bằng sức mạnh ở đây không thể được. Tư lệnh quân đoàn quyết định chuyển sư đoàn chúng tôi sang khu vực Vi-li-cai-a Mi-khai-lốp-ca.

        Ở tuyến sông Cu-chua-gan, quân địch chống cự rất ngoan cố. Các trận đánh kéo dài. Trong khi đó, từ các đoạn khác tin vui dồn dập bay về. Bộ đội của tập đoàn quân xung kích 5 đã bẻ gãy sự kháng cự của địch ở khu vực Pe-re-xứp và đến 8 giờ tối ngày 9 tháng 4 đã ập được vào phía bắc Ô-đét-xa. Những đơn vị đầu tiên tiến công thành phố là sư đoàn bộ binh 248 của thiếu tướng N.D. Ga-lai, sư đoàn bộ binh 416 của thiếu tướng Đ.M. Xư-dư-ra-nốp, sư đoàn bộ binh 86 của đại tá M.I. Xô-cô-lốp-xki, sư đoàn bộ binh 295 của thiếu tướng A.P. Đô-rô-phê-ép. Ngàv 10 tháng 4, do kết quả của trận vu hồi tài tình của bộ binh và các binh đoàn kỵ binh - cơ giới hóa hỗn hợp, kết hợp với tiến công ở chính dỉện, bộ đội Xô-viết đã chiếm được tỉnh U-cra-in và Ô-đét-xa, hải cảng cấp một ở biển Đen, một ổ đề kháng mạnh trong hệ thống phòng ngự của bọn Hít-le ở phía nam.

        Cuộc tiến công thần tốc về phía sông Đơ-nhi-ép của bộ đội phương diện quân U-cra-in 3 (các tập đoàn quân 37 và 57) ở hướng đột kích chủ yếu đã tạo những điều kiện thuận lợi cho hành động của cánh phải của phương diện quân ở ven bờ biển Đen.

        Trong quá trình các trận chiến đấu ác liệt trong hai ngày 10 và 11 tháng 4, các binh đoàn của quân đoàn bộ binh 9 đã bẻ gãy sư kháng cự của bọn Hít-le ở khu vực Mi-khai-lốp-ca, và đến chiều tối ngày 12 tháng 4, các đơn vị trên đã tiến tới sông Đơ-nhi-ép ở đoạn Gu-ra - Bư-cu-lui - Pác-ca-na. Tập đoàn quân 27, đơn vị bạn, đã giải phóng được Ti-rát-pôn. Cuộc chiến đấu để giải phóng Môn-đa-vi bắt đầu. Trong sứ mệnh này, quân đoàn bộ binh 9 của chúng tôi đã đóng một vai trò quan trọng.

        CHIẾM LĨNH BÀN ĐẠP

        Bộ đội ta tiến vào lãnh thổ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô-viết Môn-đa-vi, nạn nhân của cuộc xâm lược do bon phát xít Đức gây ra hồi tháng 6 năm 1941. Ở đây, tại sông Đơ-nhi-ép, biên giới của tổ quốc chúng ta, vào những ngày đầu của cuộc Chiến tranh giữ nước vĩ đại, các chiến sĩ biên phòng, bộ binh, không quân, xe tăng và pháo binh Xô-viết đã giáng trả bọn Hít-le một cách quyết liệt. Họ đã vô cùng căm thù, dũng cảm lao vào chiến đấu với kẻ địch, nhưng do lực lượng hai bên quá chênh lệch, theo lệnh của Bộ chỉ huy tối cao, các chiến sĩ Xô-viết đã buộc phải rủt lui mà vẫn giữ vững ý chí kiên cường và tinh thần hy sinh quên mình cao cả. Họ rút đi để bảo toàn lực lượng và để càng mau chóng đánh tan kẻ thù.

        Gần ba năm trời, bọn phát xít đã hoành hành tại đây, biến đất nước Môn-đa-vi thành một thuộc địa của chúng. Bọn xâm chiếm đã thiết lập một chế độ khủng bố ở Môn-đa-vi, bắn giết dã man dân lành. Tại các thành phố, chúng lập nên các trại tập trung, trong đó hàng vạn tù nhân bị hành hạ và bị thủ tiêu. Chỉ trong một trại tập trung ở ngoại vi Ki-si-nhép, bọn phát xít đã giam hai vạn rưỡi công dân Xô-viết, cảm thấy ngày hoành hành cuối cùng của chúng đã tới gần, bọn phát xít trước khi tháo chạy đã tàn phá dã man các cơ sở công nghiệp, các công trình văn hóa và nhà ở.

        Những thử thách ghê gớm không bẻ gãy ý chí kháng chiến của nhân dân. Đảng Cộng sản đã lãnh đạo cuộc đấu tranh anh dũng của nhân dân. Đảng đã động viên nhân dân đấu tranh chống lại bọn xâm lược. Tại vùng tạm chiếm, ta đã xây dựng được một mạng lưới rộng lớn các đảng ủy và chi đoàn thanh niên Côm-xô-môn bí mật, phong trào du kích phát triển mạnh. Thế rồi thời cơ đã đến. Bộ đội Xô-viết đã tiến tới sông Bơ-nhi-ét đế giáng cho quân thù những đòn quyết liệt cuối cùng.

        Nằm trong biên chế của phương diện quân Nam, rồi các phương diện quân U-cra-in 4 và 3, suốt tám tháng chiến đấu liên tục, sư đoàn bộ binh 301 luôn luôn đi trước, giải phóng được hàng trăm khu dân cứ ở Đôn-bát và ở nam U-cra-in. Cuộc tiến công đã mãnh liệt đến như thế nào để hằng ngày, bất kế thời tiết ra sao, cả ngày lẫn đêm liên tục chiến đấu trong bùn lầy, truy kích địch khi chúng tháo chạy, phá vỡ tuyến phòng thủ của chúng khi chúng chống cự, và đánh đuổi chúng, tống chúng ra khỏi đất nước chúng ta. Đế tiến công vũ bão như vậy, đúng là phải có một sức mạnh phi thường.

        Trước mặt chúng tôi, bên hữu ngạn sông Đơ-nhi-ép, từ Gu-ra Bư-cu-lui đến Vác-ni-sa là điểm cao 65,1 đồ sộ, có sườn phía đông dốc dựng đứng, lượn quanh mỏm dân cư Gu-ra Bư-cu-lui, sông Đơ-nhi-ét chảy cuồn cuộn theo một dòng thẳng mênh mông, rồi lao ra biển Đen. Xa hơn nữa, về phía tây Vác-ni-sa nổi lên một điểm cao nữa. Về phía nam làng Bư-chếch, tả ngạn sông Đơ-nhi-ét là một thung lũng, xanh ngắt những rừng cây. Đó là đoạn địa hình mà sư đoàn phải vượt sông bằng sức mạnh.

        Việc trinh sát thực địa đã hoàn thành, các trung đoàn đã chuẩn bị xong, việc vượt sông đã có thể bắt đầu. Tuy nhiên, theo truyền thống sẵn có, chúng tôi quyết định sẽ lao qua sông lúc trời tối. Đơn vị bạn của chúng tôi là sư đoàn bộ binh 93 thuộc quân đoàn bộ binh 93, đã vượt sông Đơ-nhi-ét vào ngày 12 tháng 4 tại đoạn Bu-tô-ra - Si-ri-ha-na. Tối hôm đó, cũng chính tại chỗ ấy, sư đoàn bộ binh 113 đã vượt được sang bên hữu ngạn, Chính lúc đó, tập đoàn quân 37 đã chiếm được bàn đạp ở tây nam Ti-ra-xpôn,

        Tối 12 tháng 4, tôi báo cáo với tướng I.P. Rô-xlưi sự sẵn sàng vượt sông của sư đoàn, "Tôi sẽ tới ngay" - Đồng chí nói, và sau nửa giờ đã có mặt tại chỗ chúng tôi. Chúng tôi đi duyệt các trung đoàn bộ binh đang sẵn sàng vượt sông, kiểm tra tình hình các phương tiện vượt. Từ phía sông Đức đổ vào sông Đơ-nhi-ét, tiếng đại liên của địch vang lên, Tất nhiên ta có thể bắt địch phải câm họng ngay từ phát đạn đầu nhưng không nên để lộ mình sớm. Toàn thể bộ đội lặng yên theo dõi chiến sĩ A-na-tô-li Séc-bác, đoàn viên thanh niên Côm-xô-môn của đại đội 2 bộ binh, lao xuống dòng nước cuồn cuộn của sông Đơ-nhi-ét.

        A-na-tô-li vung mạnh hết tay này đến tay kia. Trên bờ, mọi người xì xào vui sướng: "Bơi, bơi kìa!”. Anh thanh niên vùng Ghê-ni-che-xcơ trên bờ biển A-dốp thật là một tay bơi cừ khôi. Súng máy của địch vẫn bắn liên hồi. Một phút, hai phút đã qua. Tên phát xít câm lặng: A-na-tô-li đã bơi sang được tới bờ bên trái, chớp nhoáng lao tới tên địch và bắt nó phải câm họng.

        "Hạ thuyền!”. Trung đoàn bộ binh 1050 bơi sang đầu tiên. Khi tiểu đoàn bộ binh đầu tiên của thiếu tá. A. Ti-khô-mi-rốp đang tiến lại sát bờ sông dựng đứng, thì một phát pháo hiệu, rồi phát thứ hai xé toang bầu trời mù mịt và lơ lửng trên mặt sông. Chính vào giây phút đó, từ trên đỉnh cao, súng máy và pháo địch bắn xối xả. Lập tức từ phía bên bờ chúng ta, súng máy và pháo liền bắn trả. Súng máy, tiểu liên của các chiến sĩ đổ bộ từ dưới thuyền bắn lên rào rào. Cơn bão lửa hoành hành trên mặt nước và thung lũng của sông Đơ-nhi-ét.

        Đạn pháo của địch bắt đầu nổ tung giữa các thuyền đồ bộ. Thuyền của trung úy trung đội trưởng Đa-ni-lít-de bị vỡ, khẩu đội súng máy của trung sĩ Ni-cô-lai Rư-giơ-cốp hy sinh. Nhưng tiểu đoàn của thiếu tá Ti-khô-mi-rốp đã tới được hữu ngạn. Cùng với họ có cả thiếu tá trung đoàn trưởng A.G. Su-ru-pốp. Các đại đội vừa hành tiến vừa chiến đấu. Bọn phát xít trong hầm đầu tiên ven bờ sông bị đánh tan tành, tiếng súng máy, tiểu liên tắt dần trên sườn dốc của điểm cao. Các trung đoàn lao lên trước.

        Tại trung đoàn của thiếu tá Ra-đa-ép, lần vượt sông đầu tiên không thành, buộc phải đưa trung đoàn qua sông tại đoạn của trung đoàn bộ binh 1050. Khi trung đoàn bộ binh 1054 đã đứng vững trên sườn dốc phía nam của điểm cao thì trời vẫn chưa sáng, Pháo binh trung đoàn, sở chỉ huy phía trước của sư đoàn đều đã qua được sông. Suốt đêm, dưới lửa đạn ác liệt của địch, các chiến sĩ công binh đã lập được chiến công anh hùng. Sau khi đã đưa được một tốp bộ đội đổ bộ lên bờ, các chiến sĩ công binh lại cho thuyền quay về tả ngạn, rồi lại tiếp tục bơi. Đặc biệt xuất sắc là các chiến sĩ công binh Xmia-rốp và Vla-xốp, Trong một đêm, mỗi người đã bơi thuyền qua lại 14 chuyến,

        Trời rạng sáng, từ sở chỉ huy phía trước, có thể thấy rất rõ hệ thống phòng ngự của địch. Ở sườn dốc tây bắc của điểm cao, bắt đầu từ hồ Búc là một đường hào rất lớn, vách dựng đứng. Đường hào chạy dọc gần hết cả sườn phía tây, kéo dài xuống thành một khe dốc thoai thoải cho tới đoạn đầu mối đường sắt Can-pha, Từ những điểm cao ven bờ Đơ-nhi-ét là một dãy đồi dài của vùng Bét-xa-ráp. Các hầm trú ẩn, hào giao thông chạy ngang dọc khắp các sườn đồi dựng đứng. Bọn phát xít lấp ló trong các hầm trú ẩn. Các khẩu đội súng máy và pháo đã dọn quang các bãi bắn của chúng. Các cỗ súng lấp lánh dưới ánh nắng bình minh.

        - Chúng đang nhốn nháo! - Đại tá Ni-cô-lai Phê-đô-rô-vích Ca- dan-sép, người mới lên làm chủ nhiệm pháo binh của sư đoàn từ hôm qua, nói - Sắp phản kích đấy !

        Chiếm xong bàn đạp dài đến 4 ki-lỏ-mét và sâu đến 5 ki-lô-mét, sư đoàn bắt đầu đào công sư. Riêng trung đoàn bộ binh 1052, thê đội 2 của sư đoàn, còn ở lại bờ bên kia sông Đơ-nhi-ét. Cần phải củng cố lực lượng và chuẩn bị đánh địch phản kích. Bọn phát xít đã không để chúng tôi phải chờ lâu. Thoạt tiên trên trời tiếng gầm rú lớn dần -  máy bay ném bom của bon chúng đang tới. Vào ngay lúc đó, dọc dải đất hẹp ven bờ bên con sông Đức xuất hiện những hàng dày đặc bộ binh cùng với xe tăng địch.

        Tiểu đoàn của thiếu tá Ti-khô-mi-rốp bị các chuỗi tán binh địch tiến công. Một đại đội tiểu liên của trung đoàn chặn ngả đường hẹp chạy giữa nhánh sông nhỏ và sườn phía bắc của điểm cao. Đại đội pháo 1 của đại úy Chéc-ca-xổp nấp đợi xe tăng địch xuất hiện trên ngả đường này. Một loạt đạn gầm lên các khẩu pháo của trung sĩ A-lếch- xan-đrơ Xốp-cô và Đơ-mi-tơ-ri Xtơ-rô-ga-nốp bắn vào quân địch. Một xe tăng của địch dừng lai, một cột khói đen sì cuồn cuộn bốc lên trời. Lại một loạt pháo nữa, thêm một chiếc xe tăng địch chết đứng ngay tại chỗ. Pháo ta bắn liên hồi, bỗng chốc năm ngon đuốc cháy rực ngay trên dải đường hẹp giữa hồ Bức và điểm cao. Tiểu liên, súng máy cũng nhả đạn vào địch. Cối của đại úy Tu-pi-kin chặn địch bằng một hàng rào lửa. Tuy vậy bọn lính phát xít vẫn cứ cố xông vào.

        Tình hình ở bàn đạp lại trở nên càng phức tạp hơn sau khi một toán Hít-le rất đông từ phía Can-phơ đột kích vào sườn trái của sư đoàn.

        Đòn đánh của bọn bộ binh và xe tăng phản xung phong giáng vào tiểu đoàn bộ binh 3 của đại úy V.A. I-sin thuộc trung đoàn bộ binh 1054 và tiểu đoàn 2 của đại úy A.X. Bô-rô-đa-ép thuộc trung đoàn bộ binh 1050. Đối với các đại đội pháo của trung đoàn pháo 823, đây không phải là lần đầu tiên họ nằm trong đội hình chiến đấu của các tiểu đoàn bộ binh, không phải là lần đầu tiên họ chiến đấu ở bàn đạp. Còn bây giờ họ đang ở trên một đoạn quyết định. Khi các xe tăng Đức đã chạy cắt ngang thung lũng rộng và bắt đầu lao lên sườn dốc phía tây của điểm cao, thì các cỗ pháo của các khẩu đội trưởng Tơ-ra- chen-cô, Ru-mi-an-sép, Đơ-mi-tơ-ri Chéc-nô-đúp cũng gầm lên. Hai xe tăng đi đầu dường như vấp phải cái gì và khựng lại, lửa bốc ngùn ngụt quanh mình chúng ; lại một chiếc " Phéc-đi-nan ” bốc cháy, nhưng bọn bộ binh Đức vẫn ngoan cố lao về phía đội hình chiến đấu của các chiến sĩ ta. Khắp thung lũng vang lên những tràng súng máy dài. Trong không trung, hàng vạn viên đạn vèo vèo bay. Đấy là tiếng đại liên của các trung đội của thượng úy Vla-đi-mia Spa-cốp, thượng úy I-van Cô-rôn-cốp, trung úy Pi-ốt Be-li-a-nin. Ở trận địa của các đại đội tiền duyên là I-van Xe-ních-kin, bí thư chi đoàn của tiểu đoàn, cạnh đồng chí là các xạ thủ đại liên Ni-cô-lai Ba-dư-rép, M.I. ô-ni-sen- co, Ph.C. Bôn-đa-rép.

        Cụm pháo binh sư đoàn chúng tôi cũng đang phát hỏa, Ngoài 3 đại đội lựu pháo của trung đoàn pháo 823, trong cụm còn có tiểu đoàn pháo 105 mi-li-mét chiến lợi phẩm thu đươc ở ga Ve-xe-lưi Cút. Đại đội của trung úy A-lếch-xan-đrơ Ô-lây-ni-cốp duy trì thông tin liên lạc thẳng với đồng chí Sa-cu-nốp, trinh sát pháo binh. Sa-cu-nốp nằm ở đội hình chiến đấu của các tiểu đoàn bộ binh, tính toán nhanh chóng các phần tử bắn, thế là hỏa lực bắn chặn của ta trút xuống thung lũng ở phía Can-phơ.

        Bọn địch phản xung phong đã bị các cuộc xung phong dũng cảm của các tiểu đoàn bộ binh của chúng tôi đánh bại. Các tiểu đoàn vượt lên và củng cố vị trí của mình trên điểm cao. Các trung đoàn trưởng bộ binh báo cáo rằng đã bắt được tù binh và thương binh địch.

        Để đại tá E-pa-ne-snhi-cốp, sư đoàn phó, ở lại sở chỉ huy phía trước, tôi cùng một nhóm cán bộ xuống đội hình chiến đấu để nghiên cứu tại chỗ tình hình và chúc mừng những người anh hùng của ngày hôm đó. Ở gần cầu Đức, chỗ con sông này đổ vào sông Đơ-nhi-ét, trên trận địa bắn là khẩu pháo vẫn còn chưa nguội sau khi bắn của đồng chí A-lếch-xan-đrơ Xốp-cô. Từ lâu tôi đã biết người chỉ huy dũng cảm này, một thanh niên khỏe mạnh, cao lớn, hay mặc cái áo dệt kim sọc xanh trắng, vẻ mặt Xốp-cô hơi mệt mỏi, mắt sưng tấy nhưng long lanh sung sướng vì những căng thẳng vừa trải qua trong chiến đấu. Tôi hỏi Xốp-cô xem ai đã hạ được các xe tăng.

        - Ba cái này là của chúng tôi, còn hai cái kia là của Hơ-mi-tơ-ri Xơ-trô-ga-nốp - Đồng chí vừa trả lời vừa chỉ tay về phía cánh đồng.

        - Còn những cái này của ai ? - Tôi chỉ cho Xốp-cô hàng chục xác chết của bọn phát xít nằm quanh trận địa bắn của khẩu đội.

        - Những xác này cũng của chúng tôi - Xốp-cô trả lời.

        Ngay tại trận địa bắn ở đây, tôi đã trao huân chương và huy chương Liên Xô cho các cán bộ và chiến sĩ lập thành tích trong chiến đấu.

        Tôi muốn trực tiếp làm quen với người anh hùng của ngày hôm ấy là A-na-tô-li Séc-bác. Tôi tìm thấy đồng chí trong hầm, bên khẩu súng máy Đức chiến lợi phẩm mà chính đồng chí đã chiếm được ngày hôm qua. Đồng chí hãy còn rất trẻ. Mặt đồng chí đầy bụi và ám thuốc súng khét lẹt, đôi mắt xám long lanh vui sướng. Ngay trước chỗ đặt súng máy của A-na-tỏ-li, tôi đếm được gần bốn chục xác của bọn phát xít.

        Theo đề nghị của thiếu tá A.G.Su-ru-pốp, trung đoàn trưởng, A-na- tô-li Ni-cố-la-e-vích Séc-bác đuợc tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô.

        Ở sườn trái của sư đoàn, chúng tôi gặp gỡ các chiến sĩ súng máy trong đại đội vinh quang của đại úy Pi-ốt Ca-ríp-xki. Tôi đã trao những tặng thưởng của Chính phủ cho đại úy và nhiều chiến sĩ khác. I-van Xê-nhít-kin, bí tlnr chi đoàn thanh niên Côm-xô-môn của tiểu đoàn cũng được tặng thưởng. Tất cả nhũng chỗ chúng tôi tới, ở đâu cũng đều có thể thấy rõ những niềm hân hoan và lòng tụ hào vì nhiệm vụ đã được hoàn thành, Xen lẫn vào niềm vui sướng lớn lao, có cả những cảm giác đau xót. Chính ngày hôm đó, bên bờ sông Đơ-nhi-ét, gần điểm cao, chúng tôi đã làm lễ mai táng trung úy E-gô-rốp, thiếu úy A-brô-xi-mốp, các trung sĩ Vi-nô-gra-đốp và Pê-tơ-rốp, hạ sĩ Rư-giơ- kin và binh nhì Đrô-dơ-đen-cô. Tại giữa làng Vác-ni-sa, chúng tôi đã mai táng các chiến sĩ của các sư đoàn bộ binh 301 và 230 trong một ngôi mộ chung.

        Việc tiến tới sông Đơ-nhi-ét và chiếm đuợc các bàn đạp đã kết thúc cuộc tiến công của phương diện quân U-cra-in 3 vào mùa xuân năm 1944. Ngày 26 tháng 3, bộ đội của phương diện quân U-cra-in 2 đã tiến tới biên giới quốc gia của Liên xô. Do đó, hai phương diện quân này đã giữ được một vị trí chiến lược có lợi để phát triển cuộc tiến công vào Môn-đa-vi và Ru-ma-ni. Cụm tập đoàn quân chiến luợc ”Nam" của phát xít Đức đã bị thất bại thảm hại, mặc dù nó có thêm 5 sư đoàn Xe tăng : 1 sư đoàn xe tăng mới từ Ban-căng lên, các sư đoàn 14 và 23 từ phía tây đến, sư đoàn 24 từ Ý sang, và cả 1 sư đoàn 88, ngoài ra còn 3 sư đoàn bộ binh và 1 sư đoàn dù. Cụm tập đoàn quân "Trung tâm” được bổ sung cùng một lúc hơn nghìn rưỡi xe tăng¹,

        Thật vậy, toàn bộ những lực lượng dự bị này cùng với các bộ đội và binh khí kỹ thuật khác của bọn Hít-le đã bị thiêu trụi trong "lò”, dưới những đòn sấm sét của các phương diện quân U-cra-in. Chúng bị thiêu trụi không phải là điều ngẫu nhiên, mà là điều tất yếu không thể nào khác được, vì bộ đội Xô-viết được các tướng lĩnh tài giỏi lãnh dạo, còn trong hàng ngũ các đại đội là những chiến sĩ anh hùng của Tổ quốc Liên Xô, những chiến sĩ của Đảng Cộng sản.

----------------------
        1. Xâm lược và thảm họa. Mát-xcơ-va, 1971, tr, 387 – 388.

        Ở BÀN ĐẠP ĐƠ-NHI-ÉT

        Vào trung tuần tháng 4, bộ đội của các phương diện quân U-cra-in 2 và 3 theo quyết định của Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao đã chuyển sang phòng ngự. Cần phải có một khoảng thời gian tạm ngừng hoạt động để mở rộng hậu cứ của bộ đội, bổ sung người và binh khí kỹ thuật cho các sư đoàn, tiến hành việc chuẩn bị toàn diện cho cuộc tiến công mới. Bộ đội thì dừng lại, nhưng mùa xuân thì nhanh chóng tràn tới miền bắc. Ở vùng gần Đơ-nhi-ét, trời ấm và khô ráo. Các vườn cây hoa nở rộ. Các ngọn đồi của vùng hình sơn nguyên Bét-xa-ráp cây xanh phủ kín. Dòng nước vàng đục của sông Đơ-nhi-ét chảy cuồn cuộn. Con sông lấp lánh ánh bạc với đường viền xanh thẫm ở hai bờ cát phủ.

        Tại các bàn đạp của chúng ta phía bắc và phía nam pháo đài và thành phố Ben-đe-ra, trên một dải đất hẹp ven sông, cảnh sinh hoạt ngoài mặt trận diễn ra thật khác thường.

        Dải đất rộng 100 - 200 mét ngăn cách bộ đội Xô-viết với bọn Hít-le, Mỗi ngày chúng tôỉ một hoàn thiện cái "dinh cơ" quân sự của mình. Đó là hầm hố và đài quan sát. Những hầm trú ẩn mới cứ mọc lên thành những tuyến dài chạy từ bắc đến nam, cắt ngang khu đườg sắt Cam-pha - Va-ni-sa. Hầm sâu lút đầu người. Đứng trên mặt đất từ đằng xa không thể phát hiện được người. Nhưng trong đó là cả một dòng người sống sôi động. Tại đoạn của sư đoàn chứng tôi, mỗi trung đoàn đều đào một hào giao thông rộng, trong đó pháo bỉnh và hậu cần của tiểu đoàn có thể qua lạị một cách dễ dàng từ bờ sông Đơ- nhi-ét tới hầm trú ẩn đầu tiên. Chúng tôi đang chuẩn bị cho các trận chiến đấu sắp tới.

        Bộ đội được bổ sung những lực lượng mới từ các tỉnh Ni-cô-la-ép-xcơ và Ô-đét-xa, từ các vùng giải phóng của Môn-đa-vi. Hầu hết đàn ông của làng Bư-chếch đều tình nguyện đi bộ đội và được biên chế về trung đoàn bộ binh 1050. Cũng có cả các chiến sĩ tình nguyện từ Bô- ma-nép-ca, An-đrê-e-vô - I-va-nốp và các làng khác. Trong đó có những chiến sĩ sau này trở thành những anh hùng như I-u-ri Pác-phen- chê-vích Bô-rô-sơ và Vla-đi-mia Ê-phi-mô-vích Sca-pen-cô. Các đại đội bộ binh cũng được biên chế hoàn chỉnh. Ta có thêm những loại vũ khí mới : mỗi tiểu đoàn pháo chống tăng độc lập được nhận những khẩu đại bác 76 mi-li-mét mới kiểu DIX-5.

        Trong điều kiện phòng ngự tĩnh tại, ta có nhiều khả năng tiến hành công tác chính trị, công tác Bảng, công tác tuyên truyền vận động quần chúng trong bộ đội. Những chiến thắng của quân đội Xô- viết cung cấp thêm những tư liệu phong phú để giáo dục cán bộ và chiến sĩ. Cơ quan chính trị của sư đoàn hoạt động với hết khả năng của mình. A-lếch-xan-đrơ Xê-mê-nô-vích Cô-skin cùng với đại tá G.K. Si-nép, chủ nhiệm chính trị tập đoàn quân 57 và các cán bộ của phòng chính trị thường xuyên có mặt tại các đại đội để xây dưng lại các tổ chức đảng và đoàn. Tại đây, ngày 14 tháng 4, đại tá A-lếch-xan- đrơ Xê-mê-nô-vích Cô-skin, người đảng viên cộng sản tuyệt vời, đã hy sinh ở vị trí chiến đấu vì một viên đạn bắn tỉa của quân thù. Toàn thể sư đoàn vô cùng đau đớn vì tổn thất nặng nề này. Tại các đơn vị đều tổ chức mít tinh truy điệu. Các chiến sĩ thề quyết tiêu diệt quân thù khốn kiếp để trả thù cho đồng chí. Đại tá A.X. Cô-skin được mai táng ở Ô-đét-xa.

        Chiến tranh vẫn tiếp tục. Các trận đánh lẻ vẫn nổ ra không ngừng. Đôi lúc, những trận lẻ phát triển thành những trận đánh lớn. Vào trung tuần tháng 5, bọn phát xít tiến công vào bàn đạp bên phải chúng tôi, ở khu vực Séc-pe-na, nơi có các binh đoàn thuộc tập đoàn quân cận vệ 8 của tướng V.I. Trui-cốp. Tập đoàn quân lâm vào tình thế khó khăn. Đòn đột kích này cũng đã phần nào đánh vào trung đoàn bộ binh 1054 là sườn phải của chúng tôi, đang phòng thủ ở phía tây Gơ-ra - Bư-cu- lui trên các đồi điểm cao. Trong suốt hai ngày đêm, trung đoàn đã đánh trả những cuộc tiến công của địch và đã giữ vững. Trong việc này có công lao lo lớn của thiếu tá trung đoàn trưởng Ni-cô-lai Ni-cô-la-e-vích Ba-da-ép; đồng chí đã thể hiện ý chí kiên cường và bản lĩnh chỉ huy cao.

        Tuy đã chiến đấu từ ngày đầu của cuộc chiến tranh nhưng đây là lần đầu tiên tôi được thay một tuyến phòng thủ kéo dài và hoàn thiện đến như vậy. Phải tìm cách giải quyết vấn đề.

        Chúng tôi quyết định phát triển trong sư đoàn phong trào bắn tỉa. Sư đoàn chọn các cán bộ biết phương pháp, lấy các xạ thủ giỏi từ các đơn vị lên, tổ chức tập huấn. Tại các lớp tập huấn, tôi đã trao đổi những kinh nghiệm bắn tỉa bằng súng trường của mình. Các lớp tiến hành thuận lợi và đem lại khá nhiều kết quả.

        Phong trào bắn tỉa trong sư đoàn chúng tôi phát triển rộng rãi. Đã nhiều lân, tôi có dịp theo dõi các xạ thủ trong các cuộc "săn”. Một lần vào buổi sáng, ngay gần hầm trú ẩn thứ nhất, tôi nghe thấy tiếng súng trường. Cạnh hào giao thông, ngav bên ụ bắn là nữ xạ thủ Ni-na Ác-ta-mô-nô-va. Cô bỏ mũ xuống và chăm chú nhìn vào một cái lỗ nhỏ ở gần ngôi sao. Sau đó, cô lấy tay lần lần trên đầu lấy xuống một túm tóc nhỏ để trong lòng bàn tay.

        - Sao vậy ?- Tôi hỏi.

        Ni-na kể rằng, cô cùng xạ thủ Bu-xi-a Bô-Ii-xô-va vừa phát hiện ra những bụi câv nhỏ bên cạnh một tảng đá. Trước đây không hề có những bụi cây này. Tên xạ thủ Đức từ đó bắn ra. Họ quyết định tiêu diệt tên phát xít. Khi từ trong bụi cây tiếng nổ vừa vang lên, xạ thủ Lư-xen-cô liền bắn luôn vào đỏ, còn tên xạ thủ từ dưới tảng tá cũng bắn vào Lư-xen-cô.

        - Tôi đã bắn vào tên Đức nấp sau tảng đá. Thủ trưởng thử nhìn xem nào.

        Tôi nhìn vào kính viễn vọng. Trên bãi rộng không một bóng người, cứ cách nhau một đoạn lại có một "bụi cây” và "tảng đá”. Cạnh "tảng đá” trên một ụ đất của hào giao thông, tôi thấy rõ xác tên phát xít.

        - Một phát súng tuyệt diệu! - Tôi khen ngợi cô gái.

        Ni-na giơ bàn tay có túm tóc của mình lên nói :

        - Bây giờ tôi sẽ tìm cho ra tên ác ôn đã xiến của tôi ngần này tóc !

        Tính ra, Ni-na Ấc-ta-mô-nô-va đã tiêu diệt được vài chục tên phát xít. Cô được hội đồng quân sư phương diện quân tặng một khẩu súng trường bắn tỉa có đề chữ kỷ niệm.

        Một bộ phận quan trọng trong hoạt động chiến đấu hàng ngày của chúng tôi là "săn lưỡi”, do các đại đội trinh sát của sư đoàn và trung đoàn tiến hành. Tôi muốn kể về một " cuộc sẵn ” đó.

        Chúng tôi nghiên cứu rất lâu những quy luật hoạt động của địch. Ban đêm, bọn phát xít Đức hết sức cảnh giác. Suốt đêm, trên khu vực chiến đấu, chúng bắn pháo hiệu và súng máy. Đến sáng thì im bặt. Dưới ánh bình minh lấp lánh những khấu súng máy để lại trên ụ. Ớ một vài nơi, đất tung lên như mưa : bọn Đức sửa sang các hầm trú ẩn đấy. Sau đó, khi mặt tròn nung nóng dữ đội thì mọi dấu hiệu của cuộc sống trên các hầm của địch đều biến mất. Nhưng, có một lần chúng tôi quan sát thấy cảnh tượng sau: hai tên phát xít lao thục mạng từ trong hầm ra và lăn qua phía sau ụ che chắn. Cảnh đó cứ diễn đi diễu lại mấy ngày liền. "Chứng sưởi nắng! ”- Anh em chiến sĩ tức giận nói. Nhất định phải bắt sống "bọn an dưỡng” này! Chúng tôi chuẩn bị các chiến sĩ trinh sát tình nguyện lấy từ đại đội trinh sát của sư đoàn, từ trung đội trinh sát trung đoàn bộ binh 1050 và một đại đội bộ binh của đại úy Adếch-xan-đrơ Ba-ni-lô-vích Pe-re-pe-li-sưn rồi phân công tổ bắt, tổ yểm trợ và tổ bắn chi viện. Buổi sáng, khi "bọn an dưỡng” nhảy ra để tắm không khí, các chiến sĩ trinh sát của ta liền tóm luôn chúng. Trung sĩ trinh sát Côn-xtan-tin Lu-ki-a-nô-vích Chét-vê-ri-cốp sau này kể lại: "Trận này, tôi chỉ huy một tổ. Một tên trung úy ss bị chúng tôi tóm. Hắn tư xưng là chỉ huy đại đội. Đúng thế, nên bọn phát xít điên cuồng lên. Chúng liền lao ra cứu chỉ huy của mình. Thế là nổ ra cuộc chạm súng kéo dài đến 20-25 phút. Trong thời gian đó, một đại đội giặc Đức bị tiêu diệt gọn. Chúng tôi chiếm được bốn khẩu đại liên, nhiều tiểu liên, súng trường, đạn và lựu đạn. Bọn Bức nhiều lần lao ra tiến công chúng tôi từ chiếc hầm thứ hai, nhưng mọi cuộc tiến công của chúng đều bị đánh bật lại. Sau đó, tôi và một đồng chí trinh sát nữa trong tổ của tôi kéo tên sĩ quan Đức bị trói về phía tiền duyên phòng ngự của ta. Bọn chúng tôi đã đi được nửa đường thì pháo binh của bọn Bức bắn chụp xuống chúng tôi những loạt đạn dày đặc nhằm tiêu diệt "cái lưỡi” và những người đã bắt hắn. Tôi bị mảnh đạn vào chân và tay, nhưng vẫn không bỏ lại tên tù binh. Chúng tôi đã đem được "cái lirỡi” về và giao tận tay ban chỉ huy trung đoàn. Lúc trời tối, những chiến sĩ trinh sát còn lại và đại đội bộ binh cũng trở về đơn vị mang theo các chiến lợi phẩm”.

        Khi hỏi cung, mới biết tên tù binh không phải là chỉ huy đại đội mà là sĩ quan tham mưu tập đoàn quân. Hắn đã cung cấp nhiều tin tức có giá tri về kẻ địch. Vì dũng cảm trong chiến đấu, toàn thể anh em trong tổ đều được đề nghị lên Chính phủ tặng thưởng. Trung sĩ Chét- vê-ri-cốp được tặng huân chương vẻ vang hạng hai. Theo quyết định của sư đoàn trưởng, đồng chí ấy được phong quân hàm chuẩn úy.

   
        Một cuộc trinh sát đúng y như thế ở một đoạn khác đã được đại đội bộ binh 5 của thượng úy Gô-lê-xổp tiến hành dưới sự chỉ huy của đại úy Bô-rốp-cô, cán bộ ban trinh sát trung đoàn bộ binh 1052. Trong trận này, chiến dấu xuất sắc là trung đội của trung úy A-ba-cu-mốp. Các chiến sĩ Chê-ba-nhi-úc, Ma-la-khiu, Khô-la-cu-mốp đã xông được vào hầm. Trong trận giáp lá cà, Khô-la-cu-mốp đã tiêu diệt 4 tên phát xít và chiếm được 1 khẩu trung liên. Các chiến sĩ trinh sát Cô-bư-lốp và Mác-chin-cốp-xki đã bắt được tù binh, họ trói nó lại và kéo về hầm của ta. Những chiến sĩ trinh sát dũng cảm lập tức được tặng những phần thưởng cao quý của Chính phủ.

        Trong điều kiện phòng ngự tĩnh tại, chúng tôi có khả năng đưa từng trung đoàn ra tả ngạn và tiến hành huấn luyện chiến đấu. Ở hậu cứ, một thành phố nhỏ phục vụ cho việc tiến công được xây dựng, đó là điểm tựa cỡ tiểu đoàn. Ở dó, chúng tôi tạo ra mọi thứ, giống như ở trong tuyến phòng ngự của bọn Đức. Tại đây, các chiến sĩ học tiến công y như trong chiến đấu thưc sự. Việc huấn luvện được bắt đầu từ các đại đội, sau đó tiến hành diễn tập tiểu đoàn, và cuối cùng là diễn tập trung đoàn có bắn đạn thật.

        Về phần mình, hội đồng quân sư tập đoàn quân 57 tiến hành tập huấn tất cả đại đội trưởng bộ binh và pháo binh. Các lớp tập huấn đều do trung tướng phó tư lệnh A.v. Bla-gô-đa-tốp điều khiển. Những lớp tập huấn đó đem lại cho người dự nhiều điều bổ ích. Ngoài ra, theo đề nghị của chúng tôi, nhiều học viên đã được tặng các phần thưởng cao quý của Chính phủ sau khi tập huấn xong.

        Tiếp đó, hội đồng quân sư tập đoàn quân 57 tiến hành tập huấn cán bộ chỉ huy các trung đoàn, các sư đoàn và các quân đoàn. Nội dung chính của chương trình tập huấn là diễn tập chiến thuật sư đoàn với sư đoàn bộ binh 19 thuộc quân đoàn bộ binh 64. Chủ đề diễn tập là: "Sư đoàn bộ binh đột phá dải phòng ngự kiên cố của địch và tổ chức truy kích”. Tôi vẫn còn giữ được một vài ghi chép trong sồ tay về quá trình diễn tập này.

        Mục đích diễn tập là: tổ chức và thực hiện đột phá dải phòng ngự kiên cố của địch. Chỉ huy diễn tập, quân đoàn trưởng quân đoàn bộ binh 64, thiếu tướng I.K. Cráp-sốp, giới thiệu hai phương án hoạt động của các đại đội bộ binh thuộc thê đội 1 khi đột phá tuyến phòng ngự được bố trí sâu nhiều lớp của địch.

        Phương án thứ nhất: các đại đội bộ binh lần lượt tiến công và chiếm, các hầm trú ẩn của địch. Chuỗi tán binh thứ nhất của các trung đoàn bộ binh tiến nhanh tới gần hầm trú ẩn và nhảy xuống. Ngừng 5 phút, để chỉ bọn địch đã hoàn toàn bị tiêu diệt trong hầm. Sau đó, các đại đội bộ binh lại vượt lên và lao lên tiếp cận hầm thứ hai. Cứ thế lần lượt chiếm từng hầm một.

        Phương án thứ hai : chuỗi tán binh thứ nhất của các trung đoàn bộ binh lao đến tiếp cận hầm đầu tiên, nhảy qua hầm, dùng hỏa lực tiêu diệt mục tiêu, lao đến hầm thứ hai, nhảy qua nó. Các thê đội 2 của các tiểu đoàn và trung đoàn bộ binh tiêu diệt nốt các hỏa điềm, các điểm tựa còn lại.

        Khi trao đổi ý kiến, có nhiều tướng tá phát biểu. Dĩ nhiên là ý kiến rất khác nhau. Lúc tổng kết, trung tướng A.B. Bla-gô-đa-tốp, chỉ huy tập huấn, tuyên bố quyết định của hội đồng quân sự tập đoàn quân thông qua phương án thứ hai là phương án các đại đội bộ binh của thê đội 1 không dừng lại ở hầm thứ nhất, bọn địch còn lại trong hầm sẽ do các thê đội 2 của các tiểu đoàn và trung đoàn bộ binh tiêu diệt;

        Chúng tôi, những cán bộ chỉ huy trung đoàn và sư đoàn thuộc quân đoàn bộ binh 9, rất vui mừng với quyết định đó vì nó phù hợp với quan niệm của chúng tôi về tính chất trận đánh theo kinh nghiệm mà chúng tôi có được qua các chiến dịch trước.

        Mục đích diễn tập thứ hai là: luyện cho các binh chủng hiệp, đồng với nhau khi đột phá dải phòng ngự kiên cố. Ở đây, chung tôi được giới thiệu hoạt động của bộ binh và xe tăng khi được pháo binh chi viện bằng màn đạn tiến dần. Đối với nhiều người trong chúng tôi thì đó là điều mới mẻ. Đất nước đã cung cấp cho tiền tuyến ngày càng nhiều pháo cũng như các kiểu vũ khí khác, và lúc này ta đã hoàn toàn có đủ điều kiện sử dụng binh khí kỹ thuật ở mức độ cao như vậy. Tại sở chỉ huy của mình, chủ nhiệm pháo binh của tập đoàn quân 57, thiếu tướng A.N. Brây-đe trước tiên theo sơ đồ, sau đó trên thực địa, đã giới thiệu cách xây dựng các cụm pháo binh để bắn theo tuyến và phương pháp chỉ huy pháo binh bắn thành màn đạn tiến dần.

        Cuối cùng là giới thiệu "trận đánh”. Máy bay ném bom xuất hiện và tiến công vào tiền duyên rồi vào tung thâm phòng ngự của "địch”. Đường liên lạc với không quân rất tốt. Bộ binh chỉ thị vị trí của mình bằng các tấm vải và pháo hiệu. Pháo binh bắt đầu bắn chuẩn bị. Các chuỗi bộ binh vọt lên cùng với xe tăng bám sát các loạt đạn của pháo binh. Theo khẩu lệnh, pháo binh dần dần theo bước tiến của bộ binh và xe tăng, chuyển hỏa lực theo tuyến, tức là theo các hầm trú

        ẩn của địch, tùy theo mức độ tiếp cận của bộ binh và xe tăng. Cuộc tiến công của trung đoàn bộ binh được tăng cường bằng pháo binh, xe tăng và máy bay trông thật mãnh liệt và hào hùng. Chúng tôi cảm ơn những người đã tổ chức ra các lớp tập huấn này và chia tay nhau về sư đoàn, lòng hân hoan, phấn chấn.

        Hoàn toàn có thể thấy rõ được là cuộc tiến công sắp xảy ra. Mỗi ngày lại đem đến cho chúng tôi những tin tức phấn khởi mới về chiến thắng của quân đội Xô-viết ở các mặt trận khác. Ở hướng chiến lược trung tâm, quân đội Xô-Viết đã giáng cho cụm tập đoàn quân "Trung tâm ” của địch thất bại thảm hại và đã tới được sông Vi-xla, chiếm được các trận địa bên tả ngạn. Phương diện quân U-cra-in 1 tiến hành chiến dịch Lơ-vốp - Xan-đô-mia cũng đã tới được Vi-xla và một phần lực lượng đã vượt qua sông. Bây giờ đến lượt các phương diện quân U-cra-in 2 và 3 hướng tới các vùng Ban-căng.   

        CHIẾN DỊCH I-ÁT-XƠ - KI-SI-NHÉP

        Ngay từ tháng 7, Đại bản doanh Bộ Tong tư lệnh tối cao đã hạ quyết tâm mở một chiến dịch tiến công chiến lược lớn ở phía nam. Ngày 2 tháng 8, các bộ tư lệnh phương diện quân U-cra-in 2 và 3 nhận được chỉ lệnh của Đại bản doanh phâi kết thúc việc chuằn bi và >chuyền sang tiến công, nhằm đánh tan cụm tập đoàn quân "Nam U- cra-in” của địch. Ta dư kiến dùng lực lượng của hai phương diện quân nay để bao vây và tiêu diệt cụm quân đích ở vùng I-át-xơ - Ki- si-nhếp ở giai đoạn đầu chiến dịch, sau đó tiếp tục phát triển tiến công vũ bão vào sâu nước Ru-ma-ni, tiến tới các biên giới của Bun-ga-ri và Hung-ga-ri.   

        Bộ tư lệnh phát xít Đức dành cho đoạn nam của mặt trận Xô - Đức, tức là tuyến hạ lưu sông Đơ-nhi-ét, một ý nghĩa to lớn. Theo chúng, đoạn này có lợi thế về mặt phòng ngự tự nhiên, nên phải là một tuyến vững chắc yểm trợ cho con đường sang vùng sau sông Đơ- nhi-ét của Môn-đa-vi, sang Ru-ma-ni và sang Ban-căng. Tại khu vực này, bon Đức tập trung môt cụm lực lượng lớn, gồm tập đoàn quân 6 của Đức và tập đoàn quân 3 của. Ru-ma-ni, được hợp nhất lại thành cụm tập đoàn quân "Đu-mi-tơ-re-xcu". Ngoài ra, còn có các tập đoàn quân 8 của Bức và tập đoàn quân 4 của Ru-ma-ni cùng quân đoàn độc lập 17 của Đức tạo thành cụm tập đoàn quân "Ve-le-rơ”. Hai cụm tập đoàn quân này gồm 47 sư đoàn và 5 lữ đoàn - hợp lại thành cụm tập đoàn quân "Nam U-cra-in ”.

        Quân địch củng cố các tuyến phòng thủ của chúng ở bên kia sông Đơ-nhi-ét rất lâu. Chúng dồn tới đây nhân dân các làng lân cận; tại đây chúng đào công sự, hào chống tăng, củng cố các điểm cao có lợi. Khoảng trung tuần tháng 8, chúng đã xây dựng xong một hệ thống phòng ngự dày nhiều lớp. Các khu dân cư tiếp giáp với sông Đơ-nhi-ét đều bị biến thành các ổ đề kháng, với một mạng lưới hầm hào dày đặc. Bộ chỉ huy phát xít Đức còn dùng mọi biện pháp để củng cố cả vể mặt tinh thần và tâm lý cho quân lính. Bọn lính bị nhồi nhét vào đầu một điều là chúng không có quyền rút lui. Bọn tù binh bị ta bắt trong các trận đánh khai rằng : người ta đã đọc thuộc lòng cho chúng nghe lệnh của bộ chỉ huy là phải giữ phòng tuyến "cho đến người cuối cùng ”.

        Chỉ có thề đánh gục kẻ địch trên sông Đơ-nhi-ét bằng một lực lưựng không thua-kém địch về quân số và binh khí kỹ thuật, nhưng hơn địch về tinh thần chiến đấu, về nghệ thuật quân sự. Một sức mạnh như vậy đã được Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao tạo nên bằng hai phương diện quân U-cra-in 2 và 3. Hai đơn vị này có hơn 90 vạn cán bộ và chiến sĩ, hơn 16.000 khẩu pháo và súng cối, 1.900 xe tăng và pháo tự hành, 2 tập đoàn không quân¹.

         Theo ý đồ chung của chiến dịch, bộ đội phương diện quân U-cra- in 2 nhận nhiệm vụ đột kích ở hướng chung vào I-át-xơ, Va-xlưi, Phê- li-chi-u hiệp đồng với bộ đội phương diện quân U-cra-in 3 đánh tan cụm lực lượng địch tại vùng I-át-xơ, Ki-si-nhép, không cho chứng rút chạy về bira-lát, Phốc-xan. Nhiệm vụ trước mắt là tiến tới được tuyến Ba-kê-u, Va-xliri, Khu-si. Tiếp theo đó, vừa phát triển tiến công vào Phốc-xan vừa bảo vệ sườn phải cho cụm xung kích từ phía Các-pát.

        Phương diện quân U-cra-in 3 có nhiệm vụ giáng đòn đột kích chủ yếu vào hướng ô-pát, Xe-le-mér, Khu-si và chiếm tuyến Lê-ô-vô, Ta-ru- ti-nô, Môn-đáp-ca ; tiếp đó phát triển tiến công theo các hướng Rê-ni và I-dơ-ma-in, không cho địch rút chạy qua Prút và Đa-nuýp.

        Hạm đội Biển Đen được giao nhiệm vụ hỗ trợ tiến công cho bộ đội cánh trái của phương diện quân U-cra-in 3 bằng cách đổ bộ chiến thuật xuống bờ phía tây Biển Đen và đưa hạm đội nhỏ Đa nuýp tiến vào sông Đa-nuýp để hỗ trợ cho lục quân vượt sông bằng sức mạnh. Đồng thời, hạm đội Biển Đen phải tiến công dồn dập bằng không quân vào các căn cứ của địch ở các cảng Côn-xtan-sa và Xu-lin.
   
        Như vậy, Đại bản doanh dự tính sử dụng thế bố trí có lợi "của tuyến mặt trận để giáng những đòn mãnh liệt vào hai bên sườn của cụm lực lượng địch đối diện và đưa bộ đội tiến thật nhanh vào hậu phương của chủng để bao vây và tiêu diệt.

        Trong việc giải quyết những nhiệm vụ đó, bộ đội cơ động đóng một vai trò đặc biệt. Với tốc độ cao và trong thời gian ngắn nhất, các lực lượng này phải bao vây chủ lực địch. Đánh tan chủ lực địch sẽ bảo đảm cho bộ đội Xô-viết tiến sâu vào Ru-ma-ni.

         Những nhiệm vụ khác nhau, những đặc điểm của kẻ đích và của địa hình cùng thành phần chiến đấu của bộ đội đòi hỏi các tư lệnh phương diện quân và tập đoàn quân phải có các quyết tâm khác nhau.

----------------------
        1. Tạp chí Lịch sử quân sự 1964, số 8, tr.4

        Mỗi quyết tâm là kết quả của một quá trình lao động sáng tạo căng thẳng của một tập thể lớn cán bộ các cấp. Lúc này, mọi người tập trung vào việc chọn hướng đột kích chủ yếu. Đại tướng R.Ia. Ma-li-nốp-xki, tư lệnh phương diện quân U-cra-in 2, quyết định giáng đòn đột kích chủ yếu từ vùng tây-bắc I-át-xơ ở hướng chung vào Va-xlưi, Phen-chi-u, bằng lực lượng của ba tập đoàn quân bộ đội hợp thành, một tập đoàn quân xe tăng, một quân đoàn xe tăng dưới sự chi viện của máy bay thuộc tập đoàn không quân 5. Đòn đột kích giáng vào chỗ yếu nhất trong hệ thống phòng ngự của địch giữa các khu vực kiên cố Tư-rơ-gu - Phơ-ru-mốt và I-át-Xơ. Hướng đột kích đã chọn cho phép đập tan hệ thống phòng ngự của địch ở đoạn quan trọng nhất và bảo đảm phát triển cuộc tiến công dọc theo các tuyến trung gian trong hệ thống phòng ngự của đich nằm giữa các sông Prút và Xê-rét. Việc tiến công lên theo hướng này sẽ tạo khả năng thọc sâu vào sau lưng của cụm lực lượng chủ yếu của địch bằng con đường ngắn nhất.

        Đại tướng Tôn-bu-khin quyết định giáng đòn đột kích chủ yếu từ bàn đạp phía nam Ben-đe-rư theo hướng chung tiến về Xe-le-mét, Khu- si bằng lực lượng của cả ba tập đoàn quân bộ đội hợp thành, một quân đoàn, cơ giới dưới sự chi viện của máy bay thuộc tập đoàn không quân 17. Đánh vào chỗ tiếp giáp giữa tập đoàn quân. 6 của Đức và tập đoàn quân 3 của Ru-ma-ni, góp phần chia cắt và tiêu diệt chúng từng phần. Theo hướng này, cụm lực lượng xung kích của phương diện quân, bằng con đường ngắn nhất, thọc thẳng vào sườn và sau lưng của cụm lực lượng chủ yếu của địch nhằm bao vây nó. Ngoài ra, việc tiến công từ bàn đạp khiến cho cụm lực lượng xung kích của phương diện quân khỏi phải vượt sông Đơ-nhi-ét, do đó bảo đảm đạt được tốc độ tiến công cao nhất ngay từ đầu chiến dịch.

        Việc phát triển thắng lợi ở các hướng chủ yếu của các phương diện quân dự kiến được tiến hành bằng việc đưa các cụm cơ động vào đột phá ở phương diện quân U-cra-in 2, đưa tập đoàn quân xe tăng 6 và tập đoàn quân xe tăng 18 vào đột phá ngay từ ngày đầu của chiến dịch, sau khi các binh đoàn bộ binh đã vượt sông Bác-lui bằng sức mạnh và đã chiếm được dải thứ hai; ở phương diện quân U-cra- in 3 đưa các quân đoàn cơ giới 7 và 4 vào chiến đấu trong ngày thứ hai của chiến dịch sau khi đã đột phá được vùng chiến thuật trong hệ thống phòng ngự của địch.

        Theo kinh nghiệm hết sức phong phú của nhiều chiến dịch tiến công trước đây ở các hướng đột kích chủ yếu, xe tăng và pháo binh được bố trí dày đặc ở những đoạn đột phá, bảo đảm được ưu thế về số lượng của ta so với địch.

        Các đòn đột kích phụ dự định chỉ tiến hành sau khi đã đột phá được hệ thống phòng ngự ở hướng chủ yếu, có lợi dụng cửa đột phá để mở rộng chính diện tiến công. Những đòn đột kích phụ của phương diện quân U-cra-in 3 do một bộ phận lực lượng của tập đoàn quân 57 đảm nhiệm ở hướng bắc và một phần lực lượng của tập đoàn quân 46 ở hướng nam để chống lại tập đoàn quân 3 Ru-ma-ni. Điều đó không chỉ mở rộng diện đột phá, kìm chân các lực lượng của địch, mà còn khiến chúng không còn khả năng áp dụng các biện pháp chống lại chủ lực của các phương diện quân đang cơ động đến bao vây.

        Như vậy là, ở hướng đột kích chủ yếu của phương diện quân U-cra-in 3, có các tập đoàn quân 57, 37 và 46. Đoạn đột phà ở phía nam Ben-đe-rư chiếm 18 ki-lô-mét trong tổng số chiều dài của chính diện là 260 ki-lô-mét.   

        Tập đoàn quân 57 (tư lệnh là trung tướng N.A. Ga-ghen) chọc thủng hệ thống phòng ngự của địch ở đoạn Ben-đe-rư, hồ Rốt-na và tiếp đó tiến công theo hướng Cô-tốp-ca.

        Cụm cơ dộng của phương diện quân là quân đoàn cơ giới cận vệ 4 (tư lệnh là tướng V.I. Giơ-đa-nốp) và quân đoàn cơ giới 7 (tư lệnh là tướng Ph. G. Cát-cốp).

        Để chọc thủng tuyến phòng ngự của địch, tập đoàn quân 57 tổ chức đội hình thành hai thê đội : thê đội 1 là quân đoàn bộ binh 68 của tướng N.N. Scô-đu-nô-vích và quân đoàn bộ binh 9 của tướng LP. Rô-xlưi; thê đội 2 là quân đoàn bộ binh 64 của tướng Crúp-sốp.

        Đội hình chiến đấu của các quân đoàn bộ binh được bố trí thành ba hoặc hai thê đội. Chẳng hạn, ở quân đoàn bộ binh 68, các Sư đoàn và trung đoàn, bộ binh và thậm chí các tiểu đoàn bộ binh đã tổ chức đột hình chiến đấu của mình thành ba thê đội. Ở thê đội 1 của quân đoàn bộ binh 9, trên đoạn Khác-gi-mút - hồ Bốt-na, sư đoàn bộ binh 301 của chúng tôi có nhiệm vụ đột phá hàng phòng ngự của địch, còn thê đội 2 là sư đoàn bộ binh 230.

      
        Vì đoạn đột phá của tập đoàn quân 57 (là một bộ phận trong cụm lực lượng chủ yếu của phương diện quân) được quy định ở phía nam thành phố Ben-đe-rư, nên chúng tôi phải bàn giao bàn đạp của mình cho một trong những sư đoàn của tập đoàn quân xung kích 5 là tập đoàn quân được phân công hoạt động ở hưómg Ki-si-nhép, nhằm chế áp địch từ chính diện. Chúng tôi không khỏi luyến tiếc khi phải giao bàn đạp mà mình đã giành được trong cuộc chiến đấù vô cùng gian khổ. Chúng tôi đã gắn bó với các đoạn ngắn ở hữu ngạn sông Đơ-nhi-ét này trên đoạn Gu-ra - Bư-cu-lui, với các điểm cao phía tây Vác-ni-sa. Tại đoạn của sư đoàn, chúng tôi đã xây dựng được một hệ thống phòng ngự mạnh, đã tổ chức được các đường thông tin liên lạc. Luyến tiếc cả khi chia tay với mỏm đá ảm đạm này, đó là điểm cao 65,1 có những quả đồi kế cận. Luyến tiếc vì chúng tôi đã gắn bó với một phần mảnh đất Mon-đa-vi này. Nơi đây đã đổ bao nhiêu máu và mất bao công sức ! Chỉ có điều an ủi là, những người kế tục chúng tôi sẽ từ đây bước vào trận đánh, là chúng tôi giao bàn đạp của mình cho những sư đoàn của tập đoàn quân xung kích 5 thân yêu. Giao xong bàn đạp, chúng tôi vượt sang tả ngạn sông Đơ-nhi-ét và đến tối 13 tháng 8 thì tập kết ở các khe núi gần các làng Bli-giơ- nhi - Nô-vai-a Yla-đi-mi-rốp-ca¹. Sáng hôm sau, chúng tôi nhận được nhiệm vụ tiếp tới khu vực tập kết mới. Chúng tôi triệu tập họp tất cả chỉ huy các trung đoàn, tiểu đoàn, để một lần nữa làm rõ thêm nhiệm vụ; giải quyết mọi vấn đề cần thiết. Ba ngày sau, các trung đoàn của sư đoàn tập kết trong các vườn cây và rừng về phía tây - nam Ti-ra-xpôn. Tại đây, tôi nhận được lệnh chuẩn bị cho sư đoàn tiến công. Tuyến xuất phát cũng được chỉ rõ.

        Trong một thời gian ngắn, phải tiến hành nhiều việc. Phải bắt đầu từ việc trinh sát thực địa. Chúng tôi cùng một nhóm cán bộ trèo lên điểm cao,về phía tây làng Kít-ca-na và mọi người đều kêu lên sưng sốt. Trước mặt chúng tôi là một bình nguyên trải dài, trong đó có vô vàn hồ, đầm lấp lánh chạy dài tới các điểm cao ở Khác-gi-mút, xen giữa là những khoảng đất rộng mọc đầy cây cối. Đồng chí cán bộ phòng tham mưu sư đoàn bộ binh 113 thuộc quân đoàn bộ binh 68, sau khi bàn giao đoạn này, chỉ cho chung tôi thấy lũy đất phủ cỏ xanh nhô cao giữa làng Khác-gi-mút và hồ Bốt-na. Đó chính là tuyến phòng ngự thứ nhất của sư đoàn.

        Chúng tôi sẽ mở đầu cuộc tiến công từ đây, nơi hướng đột kích chủ yếu của phương diện quân U-cra-in 3 từ bàn đạp phía nam Ti-ra- xpôn chạy qua bàn đạp này, xern ra không thích hợp chút nào với mục đích đã định, vì quá chật hẹp, lầy lội và nhiều cây cối. Nhưng cũng chính đấy lại là ưu thế của nó, bởi lẽ bộ chỉ huy cụm tập đoàn quân "Nam U-cra-in” của địch hoàn toàn không ngờ rằng chúng ta lại mở cuộc tiến công từ nơi này.

        CHUẨN BỊ TIẾN CÔNG

        Chúng tôi bắt tay vào chuẩn bị, vạch đường, chiếm lĩnh vị trí xuất phát tiến công, đoạn đột phà cho các trung đoàn bộ binh. Sư đoàn chung tôi hoạt động trong thê đội 1 của quân đoàn và tập đoàn quân, ở phía nam Ben-đe-rư. Trong đoạn từ Khác-gi-mút đến hồ Bốt-na. Sư đoàn được tăng cường lữ đoàn xe tăng 96 (lữ đoàn trưởng là đại tá Va-len-tin A-lếch-xê-e-vich Cu-li-ba-ben-cô) và mấy trung đoàn pháo. Thế là chứng tôi có rất nhiều xe tăng và pháo. Trong các trung đoàn thuộc thê đội 1 và trong sư đoàn đã lập những cụm pháo binh mạnh. Độ dày đặc của pháo trên 1 ki-lô-mét chính diện trung bình đã tới 200 khẩu.   

        Về các khu vực trận địa pháo, chúng tôi đã tìm được cách giải quyết; nhưng làm đường cho xe tăng thì quả là không dễ. Chỉ có cách duy nhất để thoát khỏi tình trạng "sa lầy” là lát một lớp gỗ cây lên đầm lầy. Rừng ở khu vực sông Đơ-nhi-ét uốn khúc đã cứu chủng tôi. Toàn thể cán bộ, chiến sĩ các trung đoàn ban ngày đều trữ sẵn cây. Đến đêm, chúng tôi lát bằng những cây gỗ nguyên. Gần sáng thì ngụy trang, trải lau sậy và cành lên trên. Đâv thực sự là một công việc quá sức người, một chiến công của bộ đội. Đường đã làm xong, mỗi đường đều đặt ký hiệu "Sư tử”, "Hổ” và các tên gọi khác. Binh khí kỹ thuật muốn di chuyền đều phải theo sự dẫn đường của các đồng chí đã được huấn luyện chuyên môn.

        Hội đồng quân sự phương diện quân U-cra-in 3 họp với các tư lệnh tập đoàn quân và quân đoàn, các sư đoàn trưởng, ở khu vực Ki- scan. Chúng tôi bắt đầu làm theo từng cụm quân đoàn. Tại sở chỉ huy tiền phương của mình, tướng I.P. Rô-xlưi một lần nữa lại cùng các sư đoàn trưởng nghiên cứu tỉ mỉ các phương án tác chiến. Tới dự họp có đại tướng Ph.I. Tôn-bu-khin, tư lệnh phương diện quân, trung tướng A.X. Gien-tốp, ủy viên hội đồng quân sư phương diện quân, trung tướng x.x. Bi-ri-u-dốp, tham mưu trưởng phương diện quân.

        Tư lệnh phương diện quân lần lượt nghe các tư lênh tập đoàn quân thuyết trình : tướng N. A, Ga-ghen, tướng N. Sa-rô-khin, đại tướng không quân V.A. Xu-đét, tướng N.E. Béc-da-rin và những người khác. Các tư lệnh binh đoàn thì làm việc với ủy viên hội đồng quân sự phương diện quân, tướng A.N. Gien-tốp. Đồng chí đánh giá tình hình một cách tóm tắt, nêu ra những điều kiện thuận lợi cho cuộc tiến công sắp tới của bộ đội ta, giới thiệu nội dung huấn thị của hội đồng quân sự phương diện quân cho toàn thể cán bộ, chiến sĩ. Đồng chí lưu ý các tư lệnh binh đoàn phải chuẩn bị bộ đội thật tỉ mỉ, nhấn mạnh đặc điềm của những nhiệm vụ công tác chính tri. Những nhiệm vụ này nảy sinh khi chúng tôi làm công tác chính trị. Nguyên do là sau khi giải phóng Môn-đa-vi, hộ đội ta sẽ phải hoạt động trên lãnh thổ của quốc gia khác, trong số đó có các nước mà giới cầm quyền phản nhân dân đã đẩv đất nước vào cuộc chiến tranh chống Liên Xô. Bởi vậy, các cơ quan chính trị và các tổ chức Đảng phải giải thích rõ cho toàn thể cán bộ, chiến sĩ biết những nhiệm vụ đề ra cho bộ đội Liên Xô trong những điều kiện mới. Phải đặc biệt chú ý đến công tác dân vận, nói riêng là ở Ru-ma-ni; phải đảm bảo cho bộ đội có tinh thần cảnh giác và tính tổ chức cao.

        Chiều ngày 18 tháng 8, trên bãi trống trong rừng cây râm mát, giống như trong một trại hè, có cuộc họp cán bộ của tất cả các đồng chí chỉ huy phân đội, bộ đội của sư đoàn, các đồng chí chỉ huy các bộ đội tăng cường. Trong báo cáo, tôi nói về chiến công lịch sử của quân đội Xô-viết đánh tan quân xâm lược phát xít Đức, dẫn ra những số liệu mới về tình hình ở tiền tuyến và hậu phương. Đến lúc đó, bộ đội Liên Xô, trên một chính diện rộng, đã vượt qua biên giới quốc gia, tiến sang đất của các nước khác đề thực hiện nghĩa vụ quốc tế của mình, giải phóng các dân tộc anh em khỏi ách của chủ nghĩa phát xít. Tôi nhắc lại sơ qua con đường chiến đấu của sư đoàn bộ binh 301 chúng tôi, kể về những chiến công anh hùng của các chiến sĩ, cán bộ, các phân đội và bộ đội trong các trận chiến đấu đã qua và tỏ ý tin tưởng rằng rồi đây sư đoàn sẽ đánh địch không thương tiếc. Phát biểu tại cuộc họp, đại tá A-ỉếch-xan-đrơ Đi-mi-tơ-ri-e-vích Đrô-đơ-đốp, chủ nhiệm chính trị của quân đoàn bộ binh 9, nói về những nỗ lực anh hùng của Đảng trong việc lãnh đạo cuộc đấu tranh của nhân dân Liên Xô, về chủ nghĩa anh hùng của những người lao động ở hậu phương, về con đường vinh quang của quân đoàn chúng tôi đã đi từ những trận đánh ở Cáp-ca-dơ đến Đơ-nhi-ét; đồng chí kêu gọi toàn thể đảng viên, toàn thể cán bộ hoàn thành nhiệm vụ của mình trước Đảng và trước tổ quốc.

        Các cán bộ của sư đoàn suốt đời nhớ mãi cái bãi trống trong rừng đó. Giữa bãi, kê một cái bàn, trên bày những hộp đựng phần thưởng của Chính phủ. Các cán bộ quây quân quanh các trung đoàn trưởng của mình.

        Nhóm cán bộ của trung đoàn bộ binh 1050 do thiếu tá A.G. Su-ru- pốp đứng đầu. Trong trung đoàn, mọi người đều yêu mến đồng chí về tinh thần dũng cảm và tác phong chỉ huy vững vàng. Đồng chí đang ngồi đây, một chân duỗi thẳng, quấn đầv băng. Khi đi kiểm tra lại đội hình chiến đấu của trung đoàn ở địa hình vừa chiếm lĩnh, Su-ru-pốp đã vướng phải mìn chống bộ binh. Tôi nhìn Su-ru-pốp và thầm trách mình đã cả tin vào những báo cáo lạc quan của đồng chí về tình hình sức khỏe; nhất định phải yêu cầu chủ nhiệm quân y có kết luận riêng về vấn đề này và có lẽ phải đưa đồng chí trung đoàn trưởng đi nằm viện.

        A.G. Su-ru-pốp đã xây dựng được đội ngũ các tiểu đoàn trưởng cừ khôi. Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh 1, đại úy X.E. Cô-le-xốp là lính cựu của sư đoàn, người đầu tiên vượt sông Đơ-nhi-ét. tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh 2, đại úy A-lếch-xan-đrơ Đa-ni-lô-vích Pe-re- pe-li-sưn, mới được đề bạt do biết chỉ huy xuất sắc đại đội bộ binh. tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh 3, đại úy A.x. Kô-rô-đa-ép là lính cựu của sư đoàn, chỉ huy đơn vị rất vững.

        Còn đây là các cán bộ của trung đoàn bộ binh 1052. Ngồi cạnh họ là trung đoàn trưởng mới được bổ nhiệm, trung tá A-lếch-xan-đrơ I-va-nô-vích Pê-scốp, và trung đoàn phó phụ trách chính trị, thiếu tá l-van I-a-cô-vIê-vích Gu-giốp. Đồng chí có rất nhiều kinh nghiệm công tác đảng và công tác chính trị, gương mẫu trong chiến đấu. Giữa các cán bộ của trung đoàn với người trung đoàn trưởng mới, đã nhanh chóng hình thành tình bạn chiến đấu.

        Trong trung đoàn này cũng có các tiểu đoàn trưởng đã chiến đấu dàv dạn. Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh 1, thiếu tá Va-xi-li Ni-ki- phô-rô-vích Tu-sép, người đồng hương Xa-ra-tốp của tôi, đã chỉ huy tiểu đoàn từ khi ở Đôn-bát. Đồng chí rất giỏi chiến thuật. Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh 2, đại úy Va-xi-li Ê-mê-li-a-nốp, vừa ra viện. Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh 3, đại úy Mi-kha-in Bôi-sốp, mới được đề bạt từ cán bộ đại đội lên. Tất cả các trận chiến đấu khi vượt sông Đơ-nhi-ép bằng sức mạnh và ở bàn đạp tiểu đoàn do đồng chí chỉ huy đều tiến hành thắng lợi.

        Kia là nhóm cán bộ của trung đoàn bộ binh 1054. Thiếu tá trung đoàn trưởng Ni-cô-lai Ni-cô-la-e-vích Ra-đa-ép mặc dù còn trẻ nhưng đã được các chiến sĩ gọi là "bố” vì đồng chí là con người trầm tĩnh, am hiểu quân sự. Khi nói chuyện với các chiến sĩ, tôi đã nhiều lần nghe thấy họ nói một câu đầy tự hào : "Chúng tôi là lính Ra-đa-ép mà !”.

        Các tiểu đoàn trưởng của trung đoàn này có kinh nghiệm chiến đấu ở những mức độ khác nhau. Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh 1, đại úy Phê-đô Phê-đô-rô-vích Bô-chơ-cốp, nguyên là cán bộ đại đội, mới được N.N. Ra-đa-ép đề nghị lên chỉ huy tiểu đoàn. Chúng tôi không do dự, đồng ý ngay với lời đề nghị đó. Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh 2, thiếu ta N.I. GIu-scốp, là lính cựu đã được thử thách nhiều qua chiến đấu. Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh 3, đại úy V.A. I-sin, chuyển từ không quân sang. Đồng chí là một cán bộ tiểu đoàn mới trưởng thành. Theo sư đánh giá của Ra-đa-ép, đây là một cán bộ có triển vọng, trong các trận chiến đấu phòng ngự ở bàn đạp đã để lại ấn tương tốt đẹp.

        Các cán bộ của trung đoàn pháo 823 và của tiểu đoàn pháo chống tăng độc lập ngồi thành một nhóm riêng. Tất cả đều là lính kỳ cựu của sư đoàn, thành thạo công việc, đã qua hàng trăm trận chiến đấu. Không còn phải nghi ngờ gì nữa là, trong những trận đánh sắp tới, nhất định họ sẽ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

        Còn đây là những trợ thủ trực tiếp của tôi: các sư đoàn phó, các cán bộ của phòng tham mưu và các cơ quan của sư đoàn. Trong số này có đại tá Ni-cô-lai Phê-đô-rô-vích Ca-dan-sép, mới lên làm chủ nhiệm pháo binh ; đồng chí là một cán bộ có học thức uyên bác và hiểu biết sâu sắc về nghệ thuật pháo binh. Để thay cho thiếu tá A.P. Chét-vée-nốp bị thương phải nằm viện, thiếu tá Ph.L. I-a-rô-vôi, cựu tiểu đoàn trưởng bộ binh, được bổ nhiệm làm trưởng ban trinh sát của phòng tham mưu sư đoàn. Đây là một cán bộ có nhiều sáng kiến, dũng cảm và dày dạn kinh nghiệm. Chủ nhiệm chính trị sư đoàn, sư đoàn phó phụ trách chính tri là trung tá P.x. Cô-Iô-mây-sép, mới được bổ nhiệm. Đồng chí có nhiều kinh nghiệm làm công tác đảng và công tác chính trị, biết đối xử với mọi người, năng nổ. Tôi thành thật mong muốn là giữa tôi với đồng chí đó cũng sẽ hình thành một tình bạn chiến đấu như giữa tôi với đại tá A-lếch-xan-đrơ Xê-mê-nô-vách Cô-skin.

        Hầu như tất cả các cán bộ tôi đều biết rõ. Cùng với nhiều người, tôi đã được rèn luyện, thử thách qua hàng trăm trận chiến đấu. Tôi thầm nghĩ : "Đây là một gia đình chiến đấu lớn và hòa thuận mà mình có thể chung sức dũng cảm đưa sư đoàn vào tiến công”.

        Cuối buổi họp, nhiều cán bộ được trao phần thưởng của Chính phủ. Các cán bộ thay mặt những đồng chí được thưởng lên phát biểu ý kiến chân thành cảm ơn Đảng Cộng sản và Chính phủ Liên Xô đã tặng thưởng cho mình và hứa với bộ tư lệnh là nhất định sẽ hoàn thành mọi nhiệm vụ chiến đấu trong trận tiến công sắp tới.

        Cần phải nói rằng, tất cả các biện pháp chuẩn bi tiến công đã được tiến hành trong sự tuân thủ chặt chẽ các biện pháp phòng ngừa và ngụy trang nghi binh ở tất cả các khâu của bộ máy mặt trận to lớn, từ các trung đoàn bộ binh tới bộ tham mưu mặt trận. Việc chuẩn bị chiến dịch được tiến hành hết sức bí mật đối với địch. Để đánh lạc hướng địch về ý định thật của ta, ở mặt trận chúng tôi đã thực hiện việc tập trung giả Bộ đội ở hướng thứ yếu — hướng Ki-si-nhép — trong dải của tập đoàn quân xung kích 5. Những biện pháp này đã có hiệu nghiệm tới mức là quân địch, do chờ đón đòn đột kích chủ yếu ở hướng Ki-si-nhép, nên đến lúc sắp mở đầu chiến địch đã tập trung lực lượng cơ bản của mình để chống tập đoàn quân xung kích 5, còn trong quá trình chiến dịch thì lại tưởng đòn đột kích chủ yếu của ta là đòn thứ yếu.

        Nghệ thuật chuẩn bị chiến dịch cao cường đó dã đem lại kết quả rõ rệt: cho đến tận ngày 16 tháng 8, trong nhật ký tác chiến của cụm tập đoàn quân "Nam U-cra-in” của quân Đức vẫn ghi là ngay tại mặt trận, không hề phát hiện thấy một dấu hiệu nào của một cuộc tiến công đang được chuẩn bị của quân Nga. Chỉ mãi mấy ngày trước khi quân ta bắt đầu hành động quyết liệt, khi mà không còn thay đổi được tí gì nữa thì bọn Hít-le mới vỡ lẽ ra rằng chúng đang thực sự giáp mặt với cái chết².
 
---------------------
        1.  Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 92.

        2. Tap chí Lịch sử quân Sự, 1964, số 8, tr. 4

       
        ĐỘT PHÁ

        Đã đến lúc rồi! Lệnh của tư lệnh mặt trận đã ban bố: ”Hỡi các chiến sĩ anh hùng của phương diện quân U-cra-in 3! Theo mệnh lệnh thiêng liêng của tổ quốc, các đồng chí đã nhiều lần làm kẻ thù phải tháo chạy nhục nhã. Trong các trận đánh vừa qua để giải phóng U-cra-in và Môn-đa-vi, các đồng chí đã biểu hiện sự dũng cảm và anh hùng vô song... Trong điều kiện đường sá đi lại rất khó khăn vào mùa xuân năm nay, các đồng chí đã anh dũng vượt qua hàng trăm ki-lô-mét, quét sạch bọn xâm lược Đức - Ru-ma-ni khỏi, đất Liên Xô thân yêu Đơ-nhi-ép Búc, Cri-vôi Rốc, Ni-cô-pôn, Ni-cô-la-ép và Ô-đét-xa đã lùi lại đằng xa. Sông Đơ-nhi-ét đã bị vượt qua ở nhiều đoạn. Nhưng quân thù hãy còn giày xéo đất đai của Môn-đa-vi Xô-viết và vùng I-đơ-ma-in. Hàng trăm nghìn người Xô-viết vẫn sống mòn mỏi trong ách nô lệ, máu của các mẹ, các chị, của đàn em thơ ngây, của các cụ già vô tội vẫn còn tuôn chảy. Họ đang ngóng chờ người giải phóng mình... Tôi ra lệnh: toàn thể bộ đội của phương diện quân chuyển sang kiên quyết tiến công!”².

        Sáng sớm ngày 20 tháng 8, toàn thể bộ tư lệnh sư đoàn, các trung đoàn trưởng và các đồng chí chỉ huy các phường tiện tăng cường đã tụ tập đông đủ ở sở chỉ huy trên điểm cao phía tây làng Ki-sca-na. Dãy điểm cao ở tây và nam làng Ki-sca-ná là nơi bố trí của tất cả các sở chỉ huy của các tư lệnh quân đoàn, tư lệnh tập đoàn quân ; kề ngay chúng tôi là sở chỉ huy của tư lệnh tập đoàn không quân 17, còn xa hơn một ít về phía nam là sở chỉ huy tiền phương của tư lệnh phương diện quân U-cra-in 3, đại tướng Ph. I. Tôn-bu-khin..Từ điểm cao của chúng tôi và từ các điểm cao khác có thể nhìn rất rõ, chẳng những đoạn đột phá từ Khát-gi-mút đến Kia-ca-ét-cơ-tơ, mà cả toàn bộ đoạn đột phá chính diện sâu hàng chục ki-lô-mét.

        Đồng chí chủ nhiệm công binh sư đoàn, thiếu tá Giê-oóc-ghi Lu-ki- a-nô-vích Xa-lô-ma-tin, tiến lại gần tôi. Mặt hốc hác, đôi mắt mệt mỏi, nhưng giọng nói bình tĩnh, tự tin, đồng chí báo cáo về thiết bị công trình của vị trí xuất phát tiến công. Tôi nhó lại bản báo cáo đầu tiên của đồng chí với hàng trăm con số tính toán về lực lượng và phương tiện. Ba ngày đêm liền, các trung đoàn đã chuẩn bị đường lát gỗ cây cho xe tăng đi trên sình lầy. Bây giờ đây, thay cho những ký hiệu chỉ các công trình sẽ làm, trên sơ đồ đã thấy vạch rõ các tuyến đường. Dưa vào địa vật ở vị trí xuất phát tiến công, vừa đối chiếu sơ đồ với thực địa, Xa-lô-ma-tin chỉ cho tôi xem những tuyến đường hiện đã được phủ cỏ. Hoàn toàn không thấy gì khác lạ trên địa hình cả, nhưng trên sơ đồ thì hiện lên rất rõ nhưng tuyến màu nâu cắt vùng sình lầy từ vị trí xuất phát tiến công đến trận địa phòng ngự của địch. Một lần nữa, thiếu tá Xa-lô-ma-tưi lại tỏ rõ trình độ công trình cao cường của mình.

        Tôi biểu dương đồng chí:   

        - Đồng chí Xa-lô-ma-tin, đồng chí cứ như là thần ấy; cùng với các chiến sĩ công binh, chỉ trong một đêm đồng chí đã làm khô toàn hộ vùng lầy.

        - Đúng thế, - tham mưu trưởng sư đoàn xác nhận - việc thiết bị vị trí xuất phát tiến công là một chiến công lớn nhất của công binh sư đoàn ta trong suốt chặng đường từ Cáp-ca-dơ đến đây.

        Các đồng chí chỉ huy các đơn vị báo cáo về tình hình sẵn sàng. Chủ nhiệm chính trị thông báo rằng tinh thần của cán bộ, chiến sĩ là tinh thần chiến đấu, tinh thần tiến công. Mọi người sốt ruột chờ đợi tín hiệu tiến công. Ai cũng nóng lòng được ra trận, giải phóng phần đất đai còn lại của Môn-đa-vi Xô-viết, và ra tay giúp đỡ các dân tộc Ru-ma-ni và Bun-ga-ri.

        Sáng 20 tháng 8 ấy, trận đánh lớn ở Môn-đa-vi bắt dầu. Những loạt pháo vang rền làm cho các điểm cao và các thung lũng ven sông Đơ-nhi-ét rung lên. Bầu trời buổi sáng đầy tiếng gầm rít của hàng trăm máy bay Liên Xô. Các loại pháo bắn hết sức, các máy bay ném bom rít trên đầu tuyến phòng thủ của địch. Bồi thêm vào trận bão lửa của pháo binh, các máy bay cường kích "IL” cũng trút bom đạn như mưa rào, phá hủy mọi thứ. Chiến dich I-át-xơ - Ki-si-nhép đã bắt đầu! Một bức thành lửa và khói dựng trên các đồi xanh, rừng cây và lòng sông cũ đã khô cạn của, sống Đơ-nhi-ét.   

        Sư đoàn bộ binh 301 của chúng tôi hôm nay không tham gia trận tiến công. Theo quyết định của tư lệnh tập đoàn quân 57, ở đoạn này, trước tiên phải tiến hành trinh sát bằng chiến đấu đã. Việc này do sư đoàn bộ binh 113 của quân đoàn bộ bịnh 68 đảm nhiệm, mục đích nhằm buộc địch phải tự bộc lộ, kiểm tra lại đường và tuyến xung phong. Hoàn thiện vị trí xuất phát tiến công, xác định lại các mục tiêu. Đó là vì lợi ích của quân đoàn bộ binh 9 của chúng tôi.

-------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 243, phiếu 20371, hồ sơ 2 tờ 15 - 16.

        Những số liệu mới của trinh sát bằng chiến đấu có ý nghĩa quan trọng trước hết là đối với pháo binh. Khi có sư tăng cường lớn của pháo binh thì cần phải tìm được "tiếng nói chung” với các đồng chí pháo binh. "Tiếng nói chung” đó là những kiến thức của chúng tôi đã thu nhận trong các nhà trường, và đã được kiểm nghiệm qua thực tế chiến đấu. Chúng tôi nghiên cứu phân tích mọi mặt, cả việc lập các cụm pháo binh trung đoàn lẫn việc tổ chức và tiến hành màn hỏa lực tiến dần.

        Việc chuẩn bị của pháo binh đã xong. Các cụm pháo binh đã dựng lên một màn hỏa lực, và các tuyến tán binh của sư đoàn bộ binh 113 xông lên xung phong. Bọn Đức tưởng cuộc trinh sát bằng chiến đấu là cuộc tiến công nên toàn bộ hệ thống phòng ngự của chúng đều phát hỏa. "Hay lắm, hay lắm! - Các cán bộ nói với nhau ở sở chỉ huy - Cứ bộc lộ đi, cứ bộc lộ đi!”. Đồng chí phó tư lệnh tập đoàn quân 57, trung tướng A.v. Bla-gô-đa-tốp, đến sở chỉ huy của quân đoàn. Sau khi thấy nhiệm vụ trinh   sát bằng chiến đấu đã hoàn thành, đồng chí chỉ thị cho các tiểu đoàn   bộ bỉnh của sư đoàn bộ binh 113 thôi không xung phong nữa.

        Trong lúc đó, các đơn vị của sư đoàn tôi, dưới sự chỉ huy của các đồng chí trung đoàn phó và các cán bộ của phòng chính trị, cũng đã hoàn thành những công việc chuẩn bị cuối cùng. Mệnh lệnh của hội đồng quân sự phương diện quân U-cra-in 3 về chuyển bộ đội sang tiến công được đọc cho mọi người nghe. Cán bộ, chiến sĩ của sư đoàn rất phấn khởi đón nghe mệnh lệnh. Ý nghĩ và quyết tâm của mọi người được biểu thị qua lời phát biểu của thượng sĩ Cu-nin ở đại đội bộ binh 7 trong cuộc mít tinh của trung đoàn bộ binh 1050. Đồng chí noi : " Mệnh lệnh tiến công là niềm vui to lớn của chúng tôi. Thế là đã đến giờ phút mà chúng ta bắt đầu chiến đấu với quân thù để giải phóng Môn-đa-vi Xô-viết. Hãy tiến lên, hỡi các bạn chiến đấu ! Chúng ta nhất định đánh bại hoàn toàn bọn phát xít !”.

        Đến đêm, sư đoàn đã chiếm lĩnh xong vị trí xuất phát xung phong.

        Trong ngày chiến đấu đầu tiên, bộ đội phương diện quân U-cra-in 2 đã đột phá được dải phòng ngự thứ nhất của địch, vượt qua sông Ba-khư-lui bằng sức mạnh và chiếm được bến vượt đầu cầu. Để phát triển thắng lợi ngay trong ngày đầu, tư lệnh phương diện quân đã tung vào chiến đấu tập đoàn quân xe tăng 6 ở dải của tập đoàn quân 27.

        Ở tập đoàn quân xung kích 5, trêu một chính diện rộng từ Oóc- ghi-ép đến Ben-đe-rư, các tiểu đoàn và các trung đoàn bộ binh đã xông lên xung phong.   

        Quân đoàn bộ binh cận vệ 26 đã đột phá đươc tuyến phòng ngự của địch ở phía nam Oóc-ghi-ép và phát triển tiến công về hướng bắc vùng ngoại vi của Ki-si-nhép. Quân đoàn bộ binh 32 thi đột phá xong tuyến phòng ngự ở đoạn Pu-ga-cben - Séc-pen và chuyển sang tiến công ở hướng đông-nam vùng ngoại vi của Ki-si-nhếp. Ở tập đoàn quân 57 của chúng tôi, quân đoàn bộ binh 68 công kích pháo đài và thành phố Ben-đe-rư. Các tập đoàn quân 37 và 46 đã đột phá được tuyến phòng ngự của địch trên một chính diện dài tới 40 ki-lô-mét và vào sâu được tới 12 ki-lô-mét.

        Sáng sớm ngày 21 tháng 8, sở chỉ huy sư đoàn nhận được thông báo bằng tín hiệu : "Các trung đoàn đã vào đến tuyến xung phong”. Sư đoàn bộ binh 113 đã đến được đoạn của mình ở phía bắc điểm dân cư Khác-gi-mút. Trời đã sáng rõ. Trước mắt chúng tôi dần dần hiện ra rừng cói xanh bao la với các hồ và đầm lầy lấp lánh. Đoàn xe tăng đứng dọc trên lớp cây gỗ lát đầm lầy, nhưng hoàn toàn không thể phát hiện được vì đã được ngụy trang rất khéo. So với dưới thung lũng, chúng tôi ở một chỗ cao tới mức có thể nhìn rõ mọi thứ như đứng ngay trước mặt.

        6 giờ, pháo binh lại đột kích trên toàn mặt trận. Và từ trên trời, tập đoàn không quân của tướng V.A. Xu-đét lại trút bom đạn xuống đầu quân địch. Pháo của chúng tôi cũng gầm lên từng loạt. Các cỗ pháo bắn thẳng vào các lô cốt, hàng rào lông nhím và các cọc của hàng rào thép gai. Các pháo thủ của tất cả các cụm pháo binh đã tính toán và ngắm bắn chính xắc. Đạn pháo nổ như sấm rền vào các tuyến hào chiến đấu. Đòn đột kích thật là mãnh liệt. Chỉ hai - ba phút sau, chúng tôi đã nhìn thấy từ dãy hào chiến đấu thứ nhất, bọn Hít-le bắt đầu vọt ra và chạy về phía chung tôi, tay xua rối rít và nhảy ào xuống đầm lầy. Tôi bỗng sực nhớ đến bài giảng ở Học viện Phrun-de của sư đoàn trưởng Ca-li-nốp-xki, người đã tham gia đột phá Bru-xi-lốp trong Chiến tranh thế giơi thứ nhất. Đồng chí kể rằng, độ dày đặc của pháo binh ở đoạn đột phá đã cao tới mức trong lúc pháo bắn chuẩn bị, bọn lính Áo và Đức phát cuồng vì tiếng pháo bắn đã nhảy ra khỏi hào chiến đấu và chạy tứ tung, không kể đến đạn pháo đang nổ khắp nơi. Cái cảnh đó bây giờ lại diễn ra.

        Qua điện thoại, thiếu tá Ra-đa-ép báo cáo với tôi :

        -  Đồng chí sư đoàn trưởng, bon Đức đang chạy về phía ta. Bọn chúng định giở trò gì vậy?

          Đúng là không thể hiểu được bọn chúng đã có chuyện gì. Nhưng sau đó thì mọi sự đều rõ. Những tên tù binh đầu tiên bị các chiến sĩ trinh sát của chúng tôi tóm ở đầm lầy, người đờ đẫn, mắt trợn trừng vì sự hãi, không nói được một lời nào. Còn pháo binh thì bắn thêm 30 phút nữa. Thế là tuyến 1 của màn hỏa lực đã dựng lên. Mọi người đều nóng lòng chờ xem kết quả của màn hỏa lực ra sao, vì đây là lần đầu tiên chúng tôi tiến công được màn hỏa lực tiến dần đi kèm

        Những phút cuối cùng trước khi chuyển hỏa lực từ tuyến 1 -  từ chiến hào 1 - đã qua. Tín hiệu "Xung phong!” được phát ra. Các chuỗi tán binh từ chỗ lầy lao lên; vèo một cái vọt lên chân sườn dốc đứng của điểm cao và bám sát các loạt pháo của ta, tiếp cận dãy hào chiến đấu thứ nhất. Trong nháy mắt, cói và cành cây được lột khỏi xe tăng, khói xám xanh phả ra cuồn cuộn, từ dưới gầm xe, và lữ đoàn xe tăng 96 bước vào chiến đấu. Các đồng chí xe tăng tiến chầm chậm theo lớp cây lát đường, rồi sau khi đã đến chỗ đất rắn thì lao theo đội hình chiến đấu của các tiểu đoàn bộ binh. Màn hỏa lực chuyển khỏi tuyến 1, thế là ở trung tâm Khác-gi-mút và dọc theo sườn các điểm cao phía nam, cho đến tận hồ Bốt-na, lại vang lên tiếng nổ của những phát đạn của màn hỏa lực thứ hai. Toàn thể cán bộ của đơn vị đều khâm phục và sung sướng nhìn chủ nhỉệm pháo binh sư đoàn là đại tá Ni-cô-lai .Phê-đô-rô-vích Ca-dan-sép.

        Bộ binh và xe tăng theo các sườn dốc của các điểm cao vượt nhanh lên phía trước. Các tiểu đoàn bộ binh của trung đoàn 1054 do các đại úy Phe-đô Bô-chơ-cốp và Vla-đi-mia I-sin dẫn đầu, vừng vàng lao lên công kích. Đại đội bộ binh của thượng úy Pê-tren-cô dũng mãnh chạy đến gần hào chiến đấu của địch, quẳng lựu đạn xuống rồi lại nhanh chóng tiến tiếp về điểm dân cư Khát-gi-rnút. Trung đội trưỏng bộ binh, trung úy Gia-re-khin, đã đánh bọn phát xít ở phía tây ngoại vi Khác-gi-mút. Bị thương nặng ở lưng, đồng chí không chịu bỏ các bạn chiến đấu của mình cho đến khi trung đội đã leo lên điểm cao phía tây.

        Tuy hỏa lực pháo binh của chúng tôi rất mạnh, song nhiều tên Hít-le nấp trong các lô cốt, các hầm mười mái vẫn sống sót. Bây giờ chúng định ngoan cố chống lại. Nhưng bộ đội ta vẫn xung phong dũng mãnh và kiên quyết. Trong cuộc xung phong này, nổi bật lên đồng chí Clô-chơ-cốp, xạ thủ trung liên, đoàn viên Côm-xô-môn. Ở dãy hào chiến đấu thứ hai, đồng chí đã bắt được ba tên Hít-le làm tù binh. Khi một nhóm phát xít định trốn chạy theo hào giao thông, Clô-chơ-cốp rượt theo chúng, chạy lên đón đầu và nổ súng. Sau khi xộc vào phố làng Khác-gi-miít, anh bỗng chạm trán với ba tên lính Đức. Chúng giơ tay hàng.

        Hết điểm cao này đến điểm cao khác rơi, vào tay các tiểu đoàn của trung đoàn bộ binh 1052. tiểu đoàn bộ binh 2 chiến đấu dưới sự chỉ huy của đại úy Va-xi-li Ê-mê-li-a-nốp. Bên cạnh đồng chí là đại úy Pi-ốt Pốp-cop tiểu đoàn phó phụ trách chính trị. Họ đi với đại đội bộ binh 5 của trung úy Cô-dơ-lốp-xki. Đồng chí đại đội trưởng anh hùng là người đầu tiên xông lên và hô lớn : "Tất cả theo tôi! ”. Các chiến sĩ nhất loạt bật dậy lao lên trước, theo sau màn hỏa lực của pháo binh. Đồng chí Ven-đéc, đoàn viên Côm-xô-môn, dùng tiểu liên hạ 10 tên Hít-|ẹ. Nhưng đồng chí bỗng thấy pháo của địch từ lô cốt bắn ra. Thế là ven-đéc bò đến gần lô cốt, thả lựu đạn vào lỗ châu mai. Khẩu pháo địch câm họng.   

        Các chiến sĩ xe tăng của lữ đoạn xe tăng 96 dường như đã chiến đấu nhiều trận cùng với sư đoàn chúng tôi, lúc này hòa lẫn vào đội hình chiến đấu của các tiểu đoàn bộ binh.

        Đến cuối ngày, ở đoạn mình phụ trách, sư đoàn đã đột phá được dải phòng ngự chính của bọn Đức và tiếp tục tiến lên phía trước. Tập đoàn quân 57 đang phát triển tiến công thắng lợi ở khắp mọi nơi. Để phát triền thắng lợi của tập đoàn quân 52, đại tướng B.Ia. Ma-li-nốp- xki từ sáng đã tung quân đoàn xe tăng 18 vào chiến đấu. Đến trưa thì tập đoàn quân 52 đã chiếm được thành phố I-át-xơ bằng công kích, còn tập đoàn quân cận vệ 7 thì chiếm được thành phố Tưa-gu Phơ-ru-mốt. Đại tướng Ph.I. Tôn-bu-khin từ sáng cũng đã đưa vào chiến đấu cụm lực lượng cơ động của mình là các quân đoàn cơ giới hóa 4 và 7. Nhịp điệu đột phá tăng lên.

   
        CÁC PHÁO ĐÀI ĐẦU HÀNG

        Trong vòng hai ngày, trước những đòn đột kích mãnh liệt của cả hai phương diện quân, vùng phòng ngự chiến thuật của địch đã bị đập nát. Bộ đội của phương diện quân U-cra-in 2 đã đột phá tuyến phòng ngự ở một đoạn dài 65 ki-lô-mét, sâu 30 ki-lô-mét, còn bộ đội của phương diện quân U-cra-in 3 thì mở được một đoạn dài 56 ki-lô- mét, sâu 25 - 30 ki-lô-mét. Toàn bộ các sư đoàn thuộc thê đội 1 của địch đều bị đánh bại. Trong điều kiện đó, ngày 22 tháng 8, tập đoàn quân 57 nhận nhiệm vụ dùng một phần lực lượng đột kích ở hướng bắc để mở rộng chính diện đột phá. Việc thực hiện nhiệm vụ này được giao cho sư đoàn bộ binh 301.

        Trong hai ngày tiếp theo, các bộ đội cơ động của phương diện quân U-cra-in 3 đã tiến sâu được 75 đến 115 ki-lô-mét; cụm tập đoàn quân "Đu-mi-tơ-re-xcu” dùng chống lại quân ta, đã bị cắt làm hai phần : tập đoàn quân 6 của Đức và tập đoàn quân 3 của Ru-ma-ni hoàn toàn bị cô lập với nhau. Cụm xung kích của phương đã tiến đến tuyến giao thông của tập đoàn quân 6 của Đức. Bộ đội của tập đoàn quân 46, bằng lực lượng của cụm chiến dịch của trung tướng A.N. Bac-tin, trong đêm 22 rạng ngày 23 tháng 8, đã vượt vùng cửa sông Đơ-nhi-ét bằng sức mạnh, chiếm được thành phố và pháo đài Ac-kec-man. Hành động chiến đấu của tập đoàn quân đã dẫn đến kết quả là tập đoàn quân 3 của Ru-ma-ni bị hoàn toàn bao vây. Cuộc tiến công của bộ đội thuộc phương diện quân U-cra-in 2 cũng phát triển thuận lợi : quân ta tiến nhanh về phía nam, dọc theo bờ phía tây của sông Prút. Trước nguy cơ cụm Ki-sí-nhép bị bộ đội ta bao vây mãi đến đêm 22 rạng sáng 23 tháng 8, bộ chỉ huy phát xít Đức mới bắt đầu rút cụm quân này về hướng Cô-tốp-xcơ, Khu-si và ở phía nam thì rút sang bên kia sông Prút. Nhưng lúc đó thì đã muộn rồi; vòng vây trí mạng đã lạnh lùng thít chặt lại.

        Trong dải của sư đoàn chúng tôi, các sự kiện đã diễn biến như sau : đơn vi bạn ở bên phải chúng tôi tiến công có chậm hơn. Tôi nói thế không phải để chê trách các sư đoàn anh hùng của quân đoàn bộ binh 68, mà muốn để mọi người hiểu vì sao sư đoàn chúng tôi phải dùng một bộ phận lực lượng tiến công lên phía bắc. Pháo đài và thành phố Ben-đe-rư thật là vô cùng kiên cố. Ai đã từng công kích Ben-đe- rư đều tin vào điều đó. Sự kiên cố này cũng dễ hiểu. Đối với những người nào đã từng đến Ben-đe-rư và nhìn thấy một trong những lô cốt còn sót lại ở phía bắc điểm dân cư Khát-gi-mút. Cái lô cốt này, người chứng kiến lầm lì như những trận đánh thời ấy, bây giờ đây vẫn còn đứng đó, sừng sững một khối bê tông cốt thép kếch xù với nhiều lỗ chân mai để bắn đại liên và pháo. Ở phía trước lô cốt, cách khoảng 100 mét, vẫn còn vết tích của bức tường bê tông cốt thép dày nửa mét, cao gần một mét rưỡi. Bức tường được ngụy trang này che khuất lô cốt, làm nó thoát khỏi mọi sự quan sát và tránh bị đạn pháo bắn thẳng. Trong khoảng không gian từ lô cốt tới bến tường, mọi thứ đều bị quét sạch bởi hỏa lực đại liên vũ bão. Từ Ben-đe-rư tới Khát-gi-mút, những lô cốt như vậy có tới hàng chục cái. Khó khăn của việc tiêu diệt các lô cốt này là ở chỗ không thể nhìn suốt được chiều sâu phòng ngư ở đoạn đó. Còn ở đoạn dưới, từ Khát-gi-mút tới hồ Bốt-nạ, tuy cũng có nhiều lô cốt các loại, nhưng ta vẫn có thể quan sát rõ chúng trong toàn cảnh hệ thống hào chiến đấu, vì vậy các khẩu pháo của chúng tôi được đặt để bắn thẳng và xe tăng cùng những người đoàn viên anh hùng kiểu Ven-đéc đều có thể dễ dàng thanh toán được chúng.

        Sư đoàn chúng tôi đã bật xa lên phía trước. Từ sáng ngày 22 tháng 8, để phát triển thắng lợi tướng I.P. Rô-xlưi đã đưa sư đoàn bộ binh 230, thê đội 2 của quân đoàn ở phía trái chung tôi, vào chiến đấu ở hướng Kia-cô-sta và khu rừng phía tây. Tôi cũng đã đưa vào chiến đấu trung đoàn bộ binh 1050, thê đội 2 của sư đoàn. Đến 9 giờ, các trung đoàn của sư đoàn đã chiếm được tuyến sau: trung đoàn 1054 - các điểm cao phía bắc Ta-na-tư-ri; trung đoàn 1050 điểm dân cư Ta-na-tư-ri; trung đoàn 1053 - làng Ua-xôi-i-a và điểm cao phía tây và tây nam Ua-xôi-i-a¹.

        Bộ chỉ huy Đức hiểu rằng nguy cơ bao vây pháo đài Ben-đe-rư đã xuất hiện, bèn tung lực lượng dự bị của mình về phía các trung đoàn của chúng tôi để phản xung phong.

-----------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 96.

        Bọn phát xít phản xung phong đặc biệt ác liệt vào sườn hở của sư đoàn ở đoạn của trung đoàn bộ binh 1054, là trung đoàn đã tiến tới các điểm cao phía bắc Ta-na-tư-ri. Trên các điểm cao dài của vùng bình nguyên Môn-đa-vi, với những sườn rất dốc mọc đầy nho và nhưng khe rất sâu này, suốt ngày đã diễn ra một trận đánh vô cùng khốc liệt. Tham gia trận đánh cùng các tiểu đoàn bộ binh còn có các đồng chí xe tăng và các khẩu đội pháo. Khẩu đội của đại úy Ti-sen-cô đón các xe tăng Đức đang xung phong bằng hỏa lực mạnh như bão tố. Ngay từ những phát đạn đầu, ba xe tăng phát xít và một "Phéc-đi-nan” đã bốc cháy. Trung úy A-lếch-xây Bi-ri-u-cốp trẻ tuổi, bí thư đoàn thanh niên của trung đoàn pháo, tuy mới về đơn vị, nhưng có tinh thần dũng cảm nên đã được các chiến sĩ pháo binh rất kính trọng. Bấy giờ, đồng chí đang ở trận địa bắn của khẩu đội và chiến đấu với các xe tăng địch đang xung phong. Các chiến sĩ chống xe bọc thép cũng dũng cảm đón đánh địch. Chiến sĩ Pốt-ni-cốp để cho chiếc " Phếc-đi-nan ” đến thật gần rồi mời hạ nó bằng hai phát đạn chính xác.

        Trận đánh cũng diễn ra ác liệt cả ở trên các điểm cao phía tây Ua-xôi-i-a. Trung đoàn bộ binh 1052 đã đẩy lui bốn lần phản xung phong của bọn Hít-le. Đây là lần đầu tiên cuộc tiến công của trung đoàn do một cán bộ chính trị cũ, trung tá A.I. Pê-scốp chỉ huy. Tôi giao cho đại tá Ê-pa-he-snhi-cốp dìu dắt Pê-scốp. Theo báo cáo của Ê-pa- ne-snhi-cốp, trong ngày chiến đấu đầu tiên, Pê-scốp chưa "nhập vai” nhưng rất mừng là đồng chí đã cố gắng tự chỉ huy lấy trung đoàn.

        - Này, đừng có mà làm hộ đồng chí ấy nhiều quá nhé! -Tôi bảo Ê-pa-ne-snhi-cốp như vậy. Tớ muốn biết con người chỉ huy trẻ tuổi ấy trong chiến đấu.   

Tôi ra lệnh cho trung sĩ Vla-đi mia Cu-tin, phụ trách điện đài, bắt sóng của trung đoàn. Kéo ống nghe vào tai, tôi thấy trung đoàn trưởng đang nói chuyện với đại úy V. Ê-mê-li-a-nốp, tiểu đoàn trưởng bộ binh.   '

        Pê-scốp: Tôi đã chuyển lên điểm cao phía tây Ua-xôi-i-a. Đồng chí có hiểu tôi không ?   *   ^

        Ê-mê-li-a-cốp: Tôi hiểu đồng chí.

        Pê-scốp: Hãy báo cáo chính xác đội hình chiến đấu của tiểu đoàn ở đâu ?   

        Ê-mê-li-a-nốp: Ở trên điểm cao sau khe phía tây đồng chí, chỉ điều các xe tăng bị mắc trong khe. Đại đội trưởng xe tăng hiện đang ở chỗ tôi. Yêu cầu pháo binh bắn dọc theo sườn điểm cao.

        Pê-scốp : Sao đồng chí lại dồn xe tăng xuống khe? Việc đồng chí định đưa xe tăng vào đội hình chiến đấu của tiểu đoàn là tốt. Nhưng phải tính đến dáng đất của địa hình chứ ? Đồng chí hãy nhìn mà xem, các xe tăng còn lại đang đứng trên điểm cao của tôi và dùng hỏa lực chi viện cho các tiểu đoàn khác xung phong. Ngay bây giờ, tôi sẽ cho bắn bất ngờ theo điểm cao phía trước các đồng chí. Hãy kéo xe tăng lên khỏi khe. Tôi nói xong.

        Mấy phút sau, trung sĩ V. Cu-rin qua làn sóng của sư đoàn gọi A.I. Pê-scốp mời chuyện với tôi. Tôi bảo đồng chí ấy:

        - Tôi đã nghe đồng chí nói chuyện với tiểu đoàn trưởng. Tốt lắm! Cứ chỉ huy trung đoàn như thế! Tôi nói xong.

        Ở trung đoàn này, khi đẩy lui các cuộc phản xung phong của địch đã nổi lên các chiến sĩ súng máy sau đây thuộc đại đội của đại úy Xa- ga-đát Nua-ma-gôm-be-tốp: các đồng chí Ve-lích-cô, Nô-vi-cốp, Mi-khai- len-cô, Pa-stu-khốp, I-a-co-ven-cô, Xa-la-ma-tin, Be-út. Bằng hỏa lực rất căng, họ đã quật ngã hàng xâu bộ binh địch, tiêu diệt gần hai trăm tên xâm lược Đức.

        Tình hình ác liệt ở cánh phải của sư đoàn được thể hiện ở chỗ từ chiều bọn Đức đã sáu lần chuyển sang phản xung phong. Đợt phản xung phong cuối cùng kéo dài từ 19 giờ đến 20 gỉờ 30. Tất cả các đợt xung phong của chúng đều bị đầy lùi.

        Bọn phát xít Đức rất sợ sư đoàn chúng tôi tiến được đến phía tây Ben-đe-rư. Nhưng sư đoàn bộ.binh 301, được tăng cường lữ đoàn xe tăng 96, hai trung đoàn pháo, lại được sự chi viện của trung đoàn không quân cường kích và cụm pháo binh của quân đoàn, đã đột phá được tuyến phòng ngự của địch, đánh bại tất cả các đợt phản xung phong ở cánh phải bị hở của sư đoàn và trong quá trình đánh lại các cuộc phản xung phong đã chuẩn bị chuyển sang tiến công kiên quyết.

        Các điểm cao thuộc dải phòng ngự thứ hai đã bị địch biến thành các điểm tựa mà chúng dựa vào khi tiến hành các cuộc phản xung phong. Các lối tiếp cận đến tuyến các điểm cao này mọc đầy cây ngô cao và bụi nho. Khi nghiên cứu hành động của bọn Hít-le, tôi nhận thấy là đám cây này hạn chế tầm quan sát bao quát của chúng và ta, có thể bí mật đến gần các điểm cao. Quyết tâm chiến đấu của tôi được hình thành rất nhanh : dùng quân đổ bộ bằng xe tăng chớp nhoáng thọc qua các bụi nho vào dải phòng ngự thứ hai của địch. Trong tình huống chiến đấu thực tế, nhiều khi ta phải làm khác với bài bản học viện đã dạy là phải lắng nghe ý kiến của những người giúp việc trước khi hạ quyết tâm; và người chỉ huy phải một mình nhanh chóng hạ quyết tâm chiến đấu.

     
        Trong trường hợp này, một tình huống y như vậy đã xảy ra. Tôi gọi đại tá V. Cu-li-ba-ben-cô, lữ đoàn trưởng lữ đoàn xe tăng 96, lúc đó đang ở gần tôi:

        - Đồng chí lữ đoàn trường này, tôi nảy ra ý định chỉ huy theo kiểu "Lên ngựa ! Xung phong! ”.

        -  Chính tôi hồi trẻ cũng đã từng là kỵ binh - Cu-li-ba-ben-cô hưởng ứng - Đòn đột kích sẽ rất hiềm !

        Các điện đài bắt đầu làm việc và truyền mệnh lệnh cho các tiểu đoàn xe tăng và các trung đoàn bộ binh: " Bộ đội đổ bộ bằng xe tăng và đột kích vào hướng Gri-gô-ren”. Xe tăng bắt đầu nhận các đại đội bộ binh lên xe và bộ đội đổ bộ lao lên phía trước. Sau họ, các trung đoàn cũng vào xung phong.   *

        Cú thọc đó đã kết thúc thắng lợi. Bộ đội đổ bộ bằng xe tăng đã xộc vào các điểm dân cư Gri-gô-ren và Nêu - Gri-gô-ren. Các chiến sĩ ta như từ trên trời sa xuống, ập xuống đầu bọn địch làm chúng vô cùng kinh hoàng. Vào đến phố, trung đội bộ binh của trung úy Ti-mô-phê-ép đánh tan tác một toán địch định lợi dụng lúc đêm tối, để chạy trốn. Nhìn thấy bọn pháo thủ Đức định nhằm pháo bắn vào xe, người cán bộ dũng cảm đó bèn lao lên phía trước, dùng tiểu liên diệt bốn tên Đức, chộp lấy chiếc xe còn nguyên vẹn và khẩu pháo. Những " truyền đơn ” còn kể về nhiều chiến công anh hùng khác nữa của bộ đội ta trong trận này. Chẳng hạn ở đại đội bộ binh mà cán bộ tuyên truyền là trung úy Chu-ri-lốp, "truyền đơn” biểu dương chiến công của chiến sĩ I-a-sin đã cứu được người chỉ huy của mình.

        Sáng 23 tháng 8, trận chiến đấu chuyển từ Gri-gô-ren sang phía tây. Sư đoàn đã đột phá xong dải phòng ngự 2 của địch và thọc vào tung thâm chiến dịch. Đòn đột kích bất ngờ của bộ đội đổ bộ bằng xe tăng của ta đã khiến bọn Đức tháo chạy kinh hoàng. Trung đoàn bộ binh 1052 giải phóng làng Bô-chơ-ca-li-i-a. Trung đoàn của Ra-đa-ép chiếm được Plô-pe-ki.

        Trong ống nghe điện đài vang lên tiếng nói vui mừng của các đồng chí trung đoàn trưởng. Thiếu tá A.G. Su-ru-pốp báo cáo: " Đồng chí 100, dải tiến công của trung đoàn đang rộng ra. Tất cả các tiểu đoàn bộ binh đều đi thành một thê đội. Bộ binh phối hợp rất đẹp với xe tăng. Hiện giờ toàn trung đoàn đang cưỡi xe tăng lao nhanh về phía trước.

        - Hay lắm, đồng chí thiếu tá! Hãy bám sát sự di chuyển của cụm pháo binh trung đoàn. Các đồng chí hải quân cần hành động như vậy. Tôi nói xong.

        Tôi nói "các đồng chí hải quân” là muốn ám chỉ A.G. Su-ru-pốp, vì khi tổ chức sư đoàn bộ binh 301 thì toàn bộ lữ đoàn thủy quân lục chiến độc lập 34 được mang phiên hiệu trung đoàn bộ binh 1050, tiểu đoàn bộ binh 2 của trung đoàn bộ binh 1052 cưỡi xe tăng đã vọt lên trước và tiến công vùng bắc Ca-sca-li-a. Khi phát triển tiến công, sư đoàn đã tiêu diệt hàng trăm tên Hít-le, 80 lính và sĩ quan bị bắt làm tù binh. Hàng trăm tên xâm lược Đức đã bị diệt bởi các đòn đột kích của chúng tôi, hàng trăm tù binh kéo đi thành hàng dài về điểm tập kết của sư đoàn. Để ngăn chặn bọn Hít-le trên các điểm cao trong khu vực điểm dân cư Dô-lô-ti-an-ca và phía tây Ca-sca-ỉi-a, các trung đoàn tiến lên phía trước với nhíp điệu cao.

        Số phận của đơn vị phát xít đồn trú ở pháo đài Ben-đe-rư đã được giải quyết. Bọn còn lại phải đầu hàng. Toàn thể cán bộ, chiến sĩ của sư đoàn phấn khởi lắng nghe mệnh lệnh của Tổng tư lệnh tối cao, trong đó có phần biểu dương bộ đội của phương diện quân U-cra-in 3.

        Đến hết ngày hôm đó, sư đoàn 301 đã tiến được đến tuyến Dô- lô-ti-an-ca - Ca-sca-li-a.

        Ngày thứ tư, bộ đội của cả hai phương diện quân vẫn tiến công, không dừng lại. Phương diện quân U-cra-in 2 dùng một phần lực lượng phát triển tiến công về phía " Cửa Phốc-xan ”, còn quân đoàn xe tăng 18, tập đoàn quân 52 và tập đoàn quân cận vệ 4 đã hoàn thành việc lập chính diện trong để bao vây cụm Ki-si-nhép của địch. Bộ đội của phương diện quân U-cra-in 3 đã tiêu diệt hoàn toàn hệ thống phòng ngự của bọn Đức trên suốt chính diện, từ Oóc-ghi-ép. đến Biển Đen.

        Cụm xung kích của tập đoàn quân xung kích 5, gồm quân đoàn bộ binh 32 và một phần lực lượng của quân đoàn bộ binh cận vệ 26 đã ập vào Ki-si-nhép¹.

         Tập đoàn quân 57 của chúng tôi, sau khi chiếm được pháo đài và thành phố Ben-đe-rư, đã tiến theo hướng Co-tốp-xcơ, có quân đoàn bộ binh 64 làm thê đội 2. Tập đoàn quân 37 phát triển tiến công về hướng Xe-le-mét. Tập đoàn quân 46 của trung tướng I.T. Sle-min đã bao vây chặt tập đoàn quân 3 của Ru-ma-ni. Cụm cơ động của phương diện quân chúng tôi đã đến được sông Prút: quân đoàn cơ giới hóa 7 ở La-u-sen đã chiếm được bến vượt đầu cầu để qua sông, còn quân đoàn cơ giới hóa cận vệ 4 đã đến được chỗ bến vượt sông Prút ở vùng Le-ô-vô. Ở đây, các đơn vị này đã chiếm được hệ thống phòng ngự có chính diện quay về hướng đông-bắc. Các ngả đường rút lui của cụm Ki-si-nhép của địch trong phạm vi dải tiến công của phương diện quân chúng tôi đã bị cắt đứt, và ngày 24 tháng 8, bộ đội cơ động của phương diện quân ở khu vực Clu-si, Phen-chi-u đã hội quân được với các đơn vị phía trước của phương diện quân U-cra-in 2. Vòng vây cụm Ki-si-nhép đã thít chặt.

        Các sự kiện phát triển rất nhanh. Thắng lợi đến với chúng tôi ở khắp nơi. Bộ đội của tập đoàn quân xung kích 5 truy kích mãnh liệt bọn địch đang rút chạy và ngày 24 tháng 8 đã tiến công chiếm được Ki-si-nhép. Thủ đô Môn-đa-vi Xô-viết lại phấp phới quốc kỳ Liên Xô do Anh hùng Liên Xô A.I. Ben-ski cắm lên. Cho đến lúc ấy, bộ đội của tập đoàn quân 46 đã hoàn toàn đánh tan tập đoàn quân Ru-ma-ni 3 gồm 3 sư đoàn và 1 lữ đoàn ở vùng tây-bắc Ác-kéc-man. Bây giờ nỗ lực cơ bản của phương diện quân chúng tôi là nhằm vào việc hiệp đồng với bộ đội của phương diện quân bạn tiêu diệt cụm quân địch đã bị bao vây (cụm "Nam U-cra-in”).

-------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 139082, hồ sơ 1, tờ 184-185 ; phiếu 208241, hồ sơ 1, tờ 72.

        LÒ LỬA KI-SI-NHÉP
       
        Những thắng lợi lớn có ý nghĩa chiến dịch và chiến lược đó đã  ảnh hưởng nhanh chóng và trực tiếp đến tình hình chính trị đối nội của Ru-ma-ni. Ngày 23 tháng 8 năm 1944, các đội vũ trang do Đảng Cộng sản Ru-ma-ni lãnh đạo, đã lật đổ chính phủ phát xít An- tô-ne-xcu, bắt bọn đầu sỏ và tiến hành tước vũ khí của các đơn vị Đức. Nước Ru-ma-ni, đồng minh của nước Đức phát xít, đã bị "loại khỏi vòng chiến ”. Vì vậy, toàn bộ tình hình ở Ban-căng đã biến đồi hẳn theo hướng có lợi cho quân đội Xô-viết. Nhưng bọn Hít-le không chịu hạ vũ khí mà ngoan cố chống lại.

        Chúng tôi hiểu rằng còn phải tiếp tục ráng sức hơn nữa để không ngừng tiến lên phía trước.

        Đến sáng ngày 24 tháng 8, sư đoàn đã giải phóng các điểm dân cư Pi-cút, Mi-sốp-ca, vượt sông Bốt-na bằng sức mạnh, chiếm được các bến vượt đầu cầu trên sông này, cắt đứt đường sắt Ki-si-nhép - Ben-đe-rư và chiếm ga Bốt-na. Các trung đoàn bộ binh 1050 và 1054 dồn thành các tung đội và dùng xe tăng tiến về Ma-le-stư. Còn trung đoàn bộ binh 1052 thì triển khai các tiểu đoàn về phía khu rừng phía bắc Gu-ra-gan-ben, dồn ép các tung đội Đức vào rừng. Đến trưa, trung đoàn chiến đấu ác liệt để chiếm điểm dân cư Re-gie-nư. Trong trận này đã nổi lên đại đội bộ binh 9 của đại úy Ni-cô-lai Va-xi-le-vích Ô-be-rem-chen-cô, là đại đội đầu tiên thọc vào Re-gie-nư và tiêu diẹt được đến 100 tên Hít-le. Trung sĩ Da-gia-ri-lô bằng hỏa lực của súng tiểu liên, đã diệt 7 tên phát xít, còn khi trung đội trưởng bị thương thì Da-gia-ri-lô đã lên thay thế và vững vàng chỉ huy trung đội. Đồng thời, đại đội bộ binh của đại úy Va-xi-li An-tô-nô-vích Stư-kê-vích cũng đi xe tăng đột nhập vào Re-gie-nư. Đồng chí đại đội trưởng tuy bị thương nặng vẫn tiếp tục chỉ huy đơn vị cho đến khi tiêu diệt hoàn toàn bọn phát xít ở đây.

        Ngày hôm ấy, khi vượt qua tung đội của trung đoàn bộ binh 1050, tôi nhìn thấy thiếu tá Su-ru-pốp trên xe. Vin vào cái gậy, đồng chí muốn nhỏm dậy nhưng không nổi. Bác sĩ quân y đến gần và lo lắng nhìn tôi. Tôi gọi bác sĩ ra một chỗ.

        - Đồng chí đại tá - bác sĩ hất đầu về phía trung đoàn trưởng -  đồng chí ấy bi hoại thư, cần phải hành động thật nhanh.

        - Đồng chí thiếu tá, bây giờ đồng chr phải đi viện ngay! - Tôi nói với Su-ru-pốp - Trung đoàn sẽ do thiếu tá trung đoàn phó X.I. Cun-chi phụ trách.   Nghe tôi nói, Su-rú-pốp trào nước mắt. Đồng chí rất không muốn xa trung đoàn.

        Tôi an ủi Su-ru-pốp rằng, khỏi bệnh thì đồng chí sẽ lại được trở về trung đoàn mình.   .

        Chúng tôi chia tay nhau. Tôi cùng một nhóm cán bộ vượt lên trước. Trên điểm cao, ngẫu nhiên tôi dừng lại và nhìn về phía sau: cái xe của thiếu tá A.G. Su-ru-pốp vẫn đứng nguyên tại chỗ.

        Ngày 24 tháng 8, chúng tôi vượt hơn 30 ki-lô-mét, giải phóng 14 điểm dân cư¹. Trong các trận chiến đấu, chúng tôi đã tiêu diệt hàng trăm tên xâm lược Đức và bắt sống hàng trăm tên khác. Chúng lũ lượt theo nhau về điểm tập trung ở hậu phương của sư đoàn. Chiến lợi phẩm cũng thu được rất nhiều, trong số đó có đủ các loại xe vận tải và các kho lương thực, thực phẩm và đạn dược. Mỗi ngày chúng tôi một tiến tới gần chiến thắng hoàn toàn quân địch. Ngày 24 này, tiếng của đồng chí Lê-vi-tan, phát thanh viên, truyền đến chúng tôi mệnh lệnh của Tổng tư lệnh tối cao: "Bộ đội ta đã tiến công chiếm được thành phố Ki-si-nhép - thủ đô của Môn-đa-vi”. Rồi những tin tức dồn dập: các thành phố Rô-men, Ba-kê-u, Bư-re-át, Khu-si đã được giải phóng.

        Trong ngày 24 tháng 8, hai lần thủ đô Mát-xcơ-va bắn đại bác chào mừng bộ đội của các phương diện quân 2 và 3. Buổi tối sư đoàn giải phóng Ma-le-stư, đánh tan quân địch ở các điểm cao và trong khu rừng phía tây Ma-le-stư, còn sáng sớm 25 tháng 8 thì bao vây và tiêu diệt đơn vị địch đóng ở điểm dân cư Bu-sen².

        Sở chỉ huy của sư đoàn chuyển về Bu-sen gần Cô-tốp-xca. Trung sĩ V. Cu-rin đưa cho tôi ống nghe. Bên tai tôi vang lên giọng nói mệt mỏi nhưng đầy tư tin của đồng chí thiếu tá A-lếch xan-đrơ Đa-ni-lô- vích Pe-re-pe-li-sưn, chỉ huy chi đội phái đi trước của sư đoàn là tiểu đoàn bộ binh 2 được tăng cường một tiểu đoàn xe tăng: "Trong trận đánh đêm, bộ binh đi xe tăng của chúng tôi đã đánh tan bọn Đức đóng ở Cô-tốp-xca. Chúng tôi đang tiến về Prút”. Tôi biểu dương Pe-re-pe- lì-sưn và chúc đồng chí. tiếp tục giành được nhiều thắng lợi nữa.

        Như vậy bằng việc sư đoàn bộ binh 301 tiến đến khu vực Bu-sen, Gô-tốp-xca, tập đoàn quân 57 đã chia cắt "lò lửa” Ki-si-nhép ra thành hai phần: Ki-si-nhép và Gu-ra-gan-ben.

-----------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 97.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 97.

        Tôi cùng với sở chỉ huy phía trước lên ngay điểm cao phía tây Bu-sên. Phía dưới là Gô-tốp-xca ẩn hiện sau màn sương sớm.

        Phía bắc và đông-bắc điểm cao là cánh rừng nhỏ, những mảnh vườn và bụi nho nằm trải dài. Từ phía Ki-si-nhép vọng lại tiếng súng của trận đánh xa. Ở nơi nào đó phía trước, chi đội phái đi trước của sư đoàn đang tiến về sông Prút. Tôi nghĩ bụng: "Thiếu tá Pe-re-pe-li- sưa khá lắm. Trong một thời gian ngắn đã trở thành một sĩ quan chiến đấu của sư đoàn. Chỉ huy tiểu đoàn đánh các điểm cao của Môn-đa-vi rất cừ”.

        Tôi ra lệnh cho các trung đoàn chuyển thành đội hình hàng dọc và chủ lực của sư đoàn vượt Cô-tốp-xca đến Prút. Lúc ấy, tham mưu trưởng sư đoàn nhận được lệnh của tư lệnh quân đoàn bộ binh 9: "Cấp tốc chuyển sư đoàn về hướng đông-nam, chiếm lĩnh các điểm cao 250,0 ở tây-nam Ba-di-en và 214,0 ở  tây-bắc An-bin, Siết chặt vòng vây cụm Ga-ra-gan-ben của địch. Lữ đoàn xe tăng 96 tiếp tục tiến về Prút

        Chúng tôi lưu luyến chia tay với các chiến sĩ xe tăng của đại tá V.A. Ou-li-ba-ben-cô. Các trung đoàn nhanh chóng quay về hướng đông- nam. Sau cuộc họp ngắn ở phòng tham mưu sư đoàn, chúng tôi chia nhau xuống các trung đoàn: tôi cùng một nhóm cán bộ xuống trung đoàn bộ binh 1054 của thiếu tá N.N. Ra-đa-ép. Đại tá A.P. Ê-pa-ne-snhi- cốp xuống trung đoàn bộ binh 1050 của thiếu tá Xáp-va I-va-nô-vích Xun-chi; còn đại tá M.I. Xa-phô-nốp cùng các sĩ quan của phòng tham mưu sư đoàn thì xuống trung đoàn bộ binh 1052.

        Thế rồi một tình huống bất thường xảy ra : chủ lực của sư đoàn thì đi về phía đông-nam, còn chi đội phái đi trước thì lại tiến về La-pu-sna. Thiếu tá A.B. Pe-re-ne-li-sưn đã dẫn chi đội phái đi trước từ điểm dân cư Cô-tốp-xca đi về phía tây. Đến trưa thì chi đội đến được tả ngạn sông Prút ở phía tây La-u-sen và hội quân với các đơn vị khác ở đấy.   

        Ban chỉ huy trung đoàn bộ binh 1050 và ban tham mưu lúc thì do vội quá nên không liên lạc được với tiểu đoàn của thiếu tá A.Đ. Pe-ré-pe-li-sưn, lúc thì lại bị mất liên lạc, nên mãi đến chiều tối mới biết tiểu đoàn này đã mất hút. A-lếch-xan-đrơ Prô-cô-phe-vích Ê-pa-ne-snhi-cốp bấy giờ đang ở trung đoàn bộ binh 1050 đã biết chuyện này, nhưng chỉ thị cho thiếu tá X.I. Cun-phi đừng báo cáo với tôi vội để tránh gây rối trước trận đánh đêm.

        Đển ngày hôm sau, bên bờ sông Prút, một đồng chí trung đoàn trưởng bỗng thấy cạnh mình có một tiểu đoàn lạ nào đó đang chiến đấu, mà lại có cả xe tăng nữa. Đồng chí ấy gọi thiếu tá A.Đ. Pe-re-pe- li-sưn lên gặp mình và qua báo cáo của Pe-re-pe-li-sưn mới biết chi đội của thiếu tá đã trở thành đơn vi bạn của mình ra sao.

        - Sư đoàn của đồng chí có lẽ đã nhận nhiệm vụ khác, tôi sẽ gộp tiểu đoàn của đồng chí vào trung đoàn tỏi.

        Thỉếu tá Pe-re-pe-li-sưn bèn phản đối. Khi ấy, đồng chí trung đoàn trưởng nói:

        - Thôi được, khi nào sư đoàn của đồng chí đến tôi sẽ trả, còn bây giờ thì hãy chiến đấu cùng tôi!   

        Thế là cho đến ngày 28 tháng 8, tiểu đoàn của thiếu tá Pe-re-pe-li-sưn chiến đấu ở tả ngạn sông Prút trong biên chế của trung đoàn khác. Ban tham mưu trung đoàn này gọi thiếu tá lên và tuyên bố rằng:

        - Trung đoàn chúng tôi đã nhận được nhiệm vụ vượt sông Prút và tiến lên phía trước. Đồng chí hãy đi với chúng tôi.

        Pe-re-pe-li-sưn yên lặng nghe hết thông báo; rồi trử về tiểu đoàn ra lệnh cấp tốc nhận lương thực, thực phẩm và đến tối thì đưa tiểu đoàn bỏ vào rừng. Sáng hôm sau, đồng chí ra lệnh bố trí cảnh giới rồi cùng đại úy P.A. Ca-ríp-xki lấy xe đi tìm "cấp trên”, may sao đồng chí lần đến được sở chỉ huy của tư lệnh phương diện quân U-cra-in 3 và báo với sĩ quan trực ban rằng mình đến báo cáo riêng với tướng Ph.I. Tôn-bu-khin. Mấy phút sau, đồng chí trực ban quay ra và dẫn Pe-le-pe- li-sưn vào gặp tư lệnh phương diện quân. .Tướng Ph.I. Tôn-bu-khin đón tiếp viên thiếu tá lạ một cách niềm nở và hỏi cặn kẽ về tình hình sư đoàn và tiểu đoàn. Khi nghe Pe-re-pe-li-sưn kể chuyện, Ph.I. Tôn- bu-khin phải cố lắm mới không bật ra tiếng cười. Nhấc ống điện thoại, đồng chí nói gì đó, thế là thấy tướng Xéc-gây Xê-mẹ-nô-vích Bi-ri-u-dốp bước vào phòng.

        - Xéc-gây Xê-me-nồ-vích, đồng chí hãy nghe báo cáo của đồng chí thiếu tá mà xem. Lẻn khỏi quân đoàn cơ giới hóa cận vệ và đang đi tìm sư đoàn bộ binh 301 của mình.

        - Mời đồng chí thiếu tá hãy kể lại với tướng Bi-ri-u-dốp về chuyện của tiểu đoàn mình.   

        Bây giờ thì cả hai vi tướng đều cười chảy cả nước mắt. Sau đó, tướng Tôn-bu-khin đứng dậy, tiến đến gần Pe-rc-pe-li-sưn đặt tay lên vai đồng chí và ôn tồn nói:

        - Đồng chí thiếu tá, chúng tôi không cười đồng chí đâu mà cười vì vui mừng thấy rằng chúng ta có những người yêu đơn vị mình như đồng chí. Và cũng cười vì cách kể chuyện của đồng chí nữa. Hình như đồng chí ở đâu đó trong, vùng sông Đông thì phải ? Tôi đoán đúng không; đồng chí thật là một người khéo kể chuyện. Rất cảm ơn tiểu đoàn của đồng chí và cảm ơn đồng chí về việc chiến đấu vừa qua. Quân đoàn bộ binh 9 và sư đoàn bộ binh 301 của đồng chí đã đánh rất giỏi. Hội đồng quân sự phương diện quân biểu dương toàn thể cán bộ, chiến sĩ của tiểu đoàn. Có điều bây giờ quân đoàn 9 đã thuộc biên chế của tập đoàn quân xung kích 5, và tập đoàn quân này đã được rút khỏi biên chế của phương diện quân chúng tôi, hiện giờ đang lên tàu và đi đến địa điểm mới.

     
        Rồi tướng Tôn-bu-khin nói tiếp :

        - Tôi nghĩ rằng nếu đồng chí đã tìm được tư lệnh phương diện quân - nói đến đây hai vị tướng lại cùng cười vang - thì dĩ nhiên là rồi cũng sẽ tìm thấy tập đoàn quân của mình. Xéc-gây Xê-me-nô-vích, đồng chí hãy viết thư biểu dương đồng chí tiểu đoàn trưởng và cử một cán bộ lo việc chở tiếu đoàn của đồng chí ấy đến đoàn tàu của tập đoàn quân xung kích 5 ở ga Ve-xe-lưi-cút.

        Chuyện trên mãi sau này chủng tôi mới biết; còn khi đó, vào buoi sáng 25 tháng 8, chúng tôi chỉ biết rằng chi đội phái đi trước của sư đoàn đang ỏ sông Prút. Toàn bộ thời gian và sự quan tâm chú ý của chúng tôi bị cuốn hút vào việc chuyền gấp chính diện của toàn sư đoàn và đưa các trung đoàn hành quân đến tuyển mới. Sau khi đến được điểm dân cư Phác-la-đan và sông Ca-gan-ních, các trung đoàn triển khai thành đội hình chiến đấu. Các tiểu đoàn bộ binh đã mấy lần to chức xung phong, nhưng bọn Hít-le đều chống lại bằng hỏa lực đại liên rất mạnh. Tất cả các tiểu đoàn pháo đều được chuẩn bị để bắri thẳng. Chúng tôi cũng chuẩn bị đột kích bằng hỏa lực của các khẩu đội lựu pháo và cối. Phác-la-đan chìm trong lửa đạn của pháo bắn thẳng, của các loạt lựu pháo và mịt mù trong bão lửa của đạn phản lực ca-chiu-sa. Các chuỗi bộ binh lại xông lên xung phong một lần nữa. Bọn địch không thể nào chịu nổi đòn hỏa lực của chúng tôi. Các tiểu đoàn của N.N. Ra-đa-ép thọc được vào Phác-la-đan, các chuỗi tán binh của trung đoàn bộ binh 1050 thì tiến được đến rừng, chiếm điểm cao 243,6.

        Trận chiến dấu ở Phác-la-đan diễn ra rất nhanh. Tiểu đoàn bộ binh 2 của đại úy Glu-scốp là đơn vị đầu tiên lọt được vào làng; tiếp đó rìa phía Nam của làng bị tiểu đội của hạ sĩ Tô-gô-ven-cô đột nhập, đường rút lui của bọn phát xít ở hướng này bị cắt đứt, nhờ vậy mà đại đội của Tô-gô-ven-cô đã bắt được 150 tên Hít-le, thu 120 xe vận tải thô sơ và 7 ô tô. Các đồng chí trung úy trung đội trưởng bộ binh trẻ tuổi Phê-đô-ren-cô, Giéc-nô-vôi, Li-va-đô đã hành động kiên quyết và tiếp tục phát triển tiến công. Quân địch bị nghiền nát ở Phác-la-đan và trên các điểm cao phía tây làng.

        Các chiến sĩ chưa kịp nghỉ ngơi đôi chút thì một trận đánh mới lại nổ ra ở làng Ba-di-en. Sau khi máy bay ném bom và pháo binh bắn một đợt ngắn, các tiểu đọàn bộ binh hô vang hai tiếng "Xung phong! ” và lao lên phía trước. Chúng tôi chuyển ngay sở chỉ huy phía trước lên điểm cao 217,3 ở phía tây Phác-la-đan. Chẳng bao lâu đã thấy tướng Bla-gô-đa-tốp, phó tư lệnh tập đoàn quân 57, đến gặp chúng tôi.

        Tôi vừa trình diện xong, tướng Bla-gô-đa-tốp đã hỏi thăm sức khỏe rồi nói luôn:

        - Tôi đã thấy cuộc xung phong của sư đoàn đồng chí. Cần phải làm gấp như vậy mới được : chúng ta còn ít thời gian lắm.

        - Chúng tôi xin cố gắng! - Tôi đáp lời phó tư lệnh.

        Tướng Bla-gô-đa-tốp kể rằng ờ phía sau có hàng chục tên phát xít đi lại lung tung, tụ tập thành từng bọn rồi ra đường cái đầu hàng hoặc bắn vào quân ta. Thì ra ngay cả nhóm của tướng Bla-gô-đa-tốp cũng bị chúng bắn và đã có mấy người bị thương.

        Lúc ấy, các trung đoàn thuộc sư đoàn đã đột nhập được vào Ba-di-en và chiếm lĩnh các trận địa phòng ngự trên các điểm cao. Từ sở chỉ huy phía trước, chúng tôi đã nhìn thấy điều đó. Chẳng bao láu, ở các sườn phía đông của điểm cao đã xuất hiện những đống đất đen.

        - Anh em đang đào công sự, hay lắm! Mọi người nhất thiết phải đào ! - Tướng Bla-gộ-đa-tốp nói - Bây giờ thì vòng vây quanh cụm Gu-ra - Gan-ben đã thít chặt.

        Cũng ngày hôm đó, các binh đoàn thuộc quân đoàn bộ binh 32 của tướng Đ. X. Gie-re-bin sau khi bẽ gãy sự kháng cự bằng hỏa lực của địch ở khu vực Lô-ga-re-stơ, đã vượt sông Ca-gan-ních và sau khi tiêu diệt những cụm địch nhỏ ở các cánh rừng phía tây, đã tiến đến khu vực La-pu-sna, ở đó họ gặp các đơn vị của phương diện quân U-cra- in 2. Như vậy đã hình thành hai " lò lửa ” : một lò do tập đoàn quân xung kích 5 của phương diện quân U-cra-in 3, tập đoàn quận 52 và, tập đoàn quân cận vệ 1 của phương diện quân U-cra-in 2 tạo nên, sa vào "lò lửa” này là các đơn vi thuộc các quân đoàn 7 và 44 Đức; một lò khác do hai tập đoàn quân 57 và 37 tạo ra, vây chặt các đơn vị của hai quân đoàn 30 và 52 của Đức.

        Trời đã tối. Tướng Bla-gô-đa-tốp nói rằng đã đến lúc đồng chí phải về. Tôi đề nghị :

        - Đêm tối rồi đồng chí còn đi đâu. Cứ ở lại sở chi huy chúng tôi.

        - Không. Không được ! Tư lệnh tập đoàn quân đòi được đích thân theo dõi việc tiến quân của sư đoàn các đồng chí đến tuyến này. Tôi phải về báo cáo gấp.

        Tướng Bla-gô-đa-tốp chúc chúng tôi thắng lợi và dặn đề phòng bọn Hít-le có thể chọc thủng đội hình chiến đấu của sư đoàn.

        Sở chỉ huy của sư đoàn được bố trí ở Ba-di-en. Trcng bóng tối nhá nhem, tôi và tham mưu trưởng M. I. Xa-phô-nốp trèo lên điểm cao phía tây Ba-di-en trên con đường đầy hố bom để nghiên cứu chiến trường cho kỹ hơn. Rõ ràng là không đủ lực lượng để tổ chức phòng ngự dày đặc trên một chính diện dài để tránh có những lỗ hổng giữa các đội hình chiến đấu, tôi đưa tiểu đoàn công binh và đại đội trinh sát của sư đoàn lên tiền duyên. Chiến trường trước mặt chúng tôi ngổn ngang nhưng phương tiện kỹ thuật của địch đã bị phá hủy : ô tô, pháo, xe kéo. Đó là tất cả những thứ gì còn lại của đoàn Xe pháo Đức mấy giờ trước đây định rút từ Phác-la-đan sang phía tây. Máy bay cường kích của chúng tôi đã đánh tan bọn này. Quân Đức vứt bỏ ô tô, pháo có ngưạ kéo, xe kéo hòng tháo thân cho nhẹ. Nhưng chúng cũng chẳng thoát chết. Chúng đã rơi vào trận địa phục kích của các trung đoàn chúng tôi.

        NGÀY  2 6 T H Á N G T Á M

                Sư đoàn gấp rút đào công sự. Tư lệnh quân đoàn cho tôi biết rằng đêm nay bọn phát xít có thể sẽ cọ thoát khỏi cấi "lồ” trên đoạn của sư ầpạn chúng tôi. Tôi cùng chủ nhiệm chính tri và một số cán bộ thaụi .mưu đi một vòng xuống đội hình chiến đấu sư đoàn. Khắp .110*1, mọi người đang đào chiến hào. Trả lời câu hỏi của tôi : V Sao đồng chị lại"gọi nhân dân đến đào ?”, trung tá Pa-'tra-ti-ép, phó chủ nhiệm chính tri sư đoàn, nói :

        -  Họ tự Sến đấy, họ mang bánh mì, sữa và cả rượu đến mòi các chiến sĩ ặn rồi cạm xẻng của mình hắt tay vào việc.

        Nhiều người, đàn ông có, đàn bà có, phấn khởi lại gặp tôi,*'cảm ơtì chúng tôi đã giải phóng đồng bào khỏi ách phát xít hung bạo. Khó khăn lắm chung tôi mới yêu cầu đưưchọ trở về những no*i trú ằn, bởi vì sắp sửa có đánh nhau ở đây.   v

        Đội hình chiến đấu của sư đoàn đif(/c tổ chức thành một thê đội: trung đoàn bộ binh 1054 phòng ngự trên các sưừii đông điểm cao 250, trung đoàn bộ binh 1050 chốt ở sườn đông điểm cao 214, tĩềiỊ đoàn công binh và đai đội trinh sát côa sư đoàn bố trí ử ngoại ô nám Ba-di-eu.

        Tuyến của chúng tôi từ Ba-di-en theo các điểm cao phía tây đến An- hi-na là bộ phận phía tây của vòng vây. Đánh giá tình hình, tôi đi đến kết luận rằng cụm quân địch sẽ chỉ có thể đột phá vòng vây về phía tây và ở chính đoạn này. Không có một số liệu nào về lực lượng địch. Chỉ biết rằng : các binh đoàn của hai tập đoàn quân 37 và đang vây hai quân đoàn Đức (30 và 52) trong khối rừng đầy sương mù và khói ở đông Gu-ra - Gan-ben. Chúng đã bị thua đau và sẽ chống cự điên cuồng. Cái khối người và binh khí kỹ thuật này sẽ dồn ra chỗ nào. Rõ ràng phải ở đoạn của sư đoàn chúng tôi, giữa các điểm dân cư An-bi-na và Ba-di-en. Đây là con đường ngắn nhất và tạm thời còn là tuyến mỏng nhất của vòng vây, bởi vì trước đó mấy giờ quân đội Liên Xô chưa có ở đây. Tất nhiên, bọn chỉ huy cụm quân bị vây phải biết rõ điều này.

        Sư đoàn sắp phải gánh chịu đòn đột kích của một lực lượng lớn. Làm thế nào được, chúng tôi không được học đếm kẻ thù mà chỉ học đánh. Ý kiến này phải được truyền đạt cho các cán bộ chỉ huy trung đoàn, cho hết tất cả mọi người. Tôi suy nghĩ trong lúc điều chỉnh lại đội hình chiến đấu của sư đoàn cho tốt hơn. Tôi ra lệnh cho Ra- đa-ép bố trí các tiểu đoàn thành hai thê đội. Để lại một lực lượng nhỏ làm dự bị của trung đoàn, dàn các đại đội súng cối của các tiểu đoàn và các đại đội pháo theo chính diện và tung thâm, và lệnh cho Ra- đa-ép phải đích thân theo dõi việc điều chỉnh này.

        Đại tá Ê-pa-ne-snhi-cốp báo cáo rằng, trung đoàn bộ binh 1050 có nhiều khó khăn và xin nhận chỉ huy trung đoàn này. Tôi nhất trí với những quyết định đó của Ê-pa-ne-snhi-cốp. Ê-pa-ne-snhi-cốp không đòi hỏi những mệnh lệnh chi tiết về việc sắp xếp đội hình chiến đấu, tôi đã biết rõ trình độ chiến thuật và kinh nghiệm chiến đấu phong phú của đồng chí. Chúng tôi chỉ trao đổi ý kiến về từng vẫn đề riêng lẻ. Tôi giao cho tham mưu trưởng sư đoàn nhiệm vụ đích thân theo dõi việc bố trí tiểu đoàn công binh và đại đội trinh sát.

        Cần phải giúp toàn thể cán bộ, chiếu sĩ hiểu rõ tình hình hiện tại, phải cho họ biết rằng ta đang vây địch và bây giờ phải đánh chúng, không cho một tên phát xít nào lọt qua đội hình chiến đấu của mình. Truyền đơn chiến đấu bay khắp các chuỗi tán binh của các đại đội bộ binh mang lời kêu gọi: " Không cho bọn phát xít lọt qua! ”. Buổi chiều, cán bộ, chỉ huy, cán bộ chính trị, các đảng viên và cán bộ, tuyên huấn xuống các chuỗi tán binh động viên, mọi người và cổ vũ họ lập chiến công.

Trời tối hẳn. Những bờ công sư đen ngòm trên cánh đồng lúa vàng đã gặt ở sườn đông các điểm cao giữa Ba-di-en và An-bi-na chìm trong sương mù. Núi rừng Môn-đa-vi và thung lũng sông Ca-gan- ních dường như đột nhiên biến mất trong bóng đêm. Xung quanh im ắng, nhưng không ai có thể nói rằng sự yên tĩnh đó có giữ được lâu hay không. Hai tên Đức bỏ trốn sang đại đội của đại úy Va-xi-li Vi-a- u-skin được dẫn về sở chỉ huy. Chúng kể rằng, trong rừng tập trung rất nhiều lính Đức, chúng đang tiến về phía này và có lẽ tiền quân của chúng sắp sửa tới đây. Tôi hạ lệnh cho tất cả cán bộ chỉ huy trung đoàn báo động bộ đội sẵn sàng chiến đấu.

        Chẳng phải đợi lâu. Một phát pháo hiệu xé toang màn đêm - chiến sĩ cảnh giới của chúng tôi đã phát hiện ra địch đang tới gần. Cùng lúc đó, những vệt đạn đại liên và tiểu liên xuyên vào bóng tối. Trong ánh lửa đạn, bắt đầu hiện rõ khối bóng đen người và xe đang chuyển động. Đại đội công binh của đại úy N. T. Be-lốp bảo vệ đường vào Ba-di-en khai hỏa đầu tiên. Đại đội pháo của đại úy N. G. Chéc- ca-xốp cũng đã bắn. Những loạt pháo phá tan sự im lặng. Một chiếc xe tăng Đức bùng cháy. Bóng dáng bọn Hít-le bây giờ bắt đầu hiện ra rõ. Các chuỗi tán binh phát xít ở đây hai lần xông lên xung phong và cũng lập tức phải nằm bẹp xuống đất dưới lưới đạn đại liên và tiểu liên dày đặc.

        Các trung đoàn trưởng báo cáo là địch không xuất hiện ở đoạn của họ. Tôi báo cho họ biết rằng địch sẽ tìm lối thoát, có thể chúng sẽ đổi hướng. Các trung đoàn trưởng trả lời : họ đã sẵn sàng dùng hỏa lực đón địch. Tôi trao đổi bằng điện thoại với các tiểu đoàn trưởng. Thiếu tá Gri-gô-ri-ép, chủ nhiệm thông tin của sư đoàn, bảo đảm được hệ thống liên lạc với mọi cán bộ chỉ huy các tiểu đoàn bộ binh. Tất cả các tiểu đoàn trưởng và bộ đội của họ đều hoàn toàn sẵn sàng chiến đấu.

        Một nhóm tù binh mới được dẫn đến. Là lính thuộc quân đoàn 30, chúng kể rằng: có một số khối bộ bỉnh xe tăng và pháo đang tiến về hướng này. Giữa lúc đó, thiếu tá Ph.L. I-a-rô-vôi và đại úy v.c. Gri-scô, các cán bộ trinh sát của sư đoàn, cùng với nhóm chiến sĩ trinh sát xác đinh rằng các khối địch đã rẽ sang các điểm cao tây Ba-di-en. Như vậy là mấy phút nữa khối địch đi đầu sẽ tới được trận địa của trung đoàn Ra-đa-ép. Chưa đầy một tiếng đồng hồ, trong bóng đêm lại bùng lên ánh lửa đạn, nhưng bây giờ là nơi chúng tôi đã phỏng đoán - trên các điểm cao phía tây. Đó là cụm Gu-ra - Gan- ben của địch gồm hàng vạn tên đang đột phá khoảng trống giữa Ba-di-en và An-bi-na hòng thoát vây. Một trận bão lửa nổi lên ở thung lũng sông Ca-gan-ních. Lần đầu tiên trong lịch sử sư đoàn, một trận đánh đẫm máu với bọn địch bị bao vây bắt đầu nổ ra.

        Tôi cùng tham mưu trưởng sư đoàn đứng trên sườn điểm cao tây Ba-di-en. Chúng tôi thấy rõ các đại đội bộ binh ta dăng hỏa lực chặn ngay ở xung quanh chân các điểm cao. Các đại đội đại liên và pháo từ trong bóng tối bắn ra không ngừng. Và một khối lính Hít-le đen đặc, sự hãi đến mất trí, vẫn cứ lao đầu vào hàng rào hỏa lực này. Đó là một cảnh tượng khủng khiếp không thể nào quên. Một cảnh tượng trước nay tôi chưa từng thấy.

        Trận đánh vẫn tiếp diễn hết sức căng thẳng. Đại tá N. Ph. Ca-đan- sép, chủ nhiệm pháo binh sư đoàn, báo cáo đã đưa ba đại đội lựu pháo dự bị của mình vào chiến đấu.

        Thiếu tá Ra-đa-ép báo cáo ở đoạn của trung đoàn đồng chí bọn phát xít tiến đến đông nghịt, các tiểu đoàn trưởng là đại úy Ph. Ph. Bô-chơ-cốp, thiếu tá N.I. Grư-scốp, đại úy V.A. I-sin đang vững vàng chỉ huy các phân đội. Đại đội đại liên của trung úy Ph. A. Mát-giu-ghi đang bắn dày đặc.

        Một tốp phát xít vẫn đột nhập được vào đội hình chiến đấu của tiểu đoàn bộ binh thứ nhất. Đại úy Bô-chơ-cốp cùng tiểu đoàn phó chính trị cho đại đội bộ binh của thượng úy Ghéc-bun-cốp ra phản xung phong, và đại đội này đã đánh giáp lá cà tiêu diệt hết bọn địch lọt vào. Ở trung tâm đội hình chiến đấu là tiểu đoàn bộ binh của đại úy V. I-sin. Đồng chí báo cáo với tôi một cách rắn rỏi rằng nhiệm vụ của tiểu đoàn đồng chí là nhiệm vụ trung tâm của trung đoàn trong việc phòng ngự điểm cao, và các cán bộ, chiến sĩ của tiểu đoàn đang thực hiện thắng lợi nhiệm vụ được giao. Khi bọn phát xít lọt vào đội hình chiến đấu của tiểu đoàn, các chiến sĩ vẫn bình tĩnh, vì họ thấy có tiểu đoàn trưởng ngay bên cạnh, đang cùng bí thư thanh niên của tiểu đoàn là I-van .Xe-ni-chơ-kin tham gia đánh giáp lá cà. Xe-ni-chơ-kin cùng nhóm chiến sĩ tiểu liên, những đoàn viên thanh niên, lao vào khối lính Đức đang xung phong. Hơn 50 tên đã bị tiêu diệt, số còn lại quẳng vũ khí xin hàng.

        Hai đại đội bộ binh của các thượng úy P.I. Xa-môi-len-cô và v.v. Pe-chen-cô tỏ ra rất ngoan cường trong chiến đấu. Họ chịu đòn đột kích chủ yếu của địch. Trong trận đánh giáp lá cà, các chiến sĩ Hồng quân Ph. c. Bôn-đa-rép, M.I. ô-ni-sen-cô mỗi người đã tiêu diệt 5 tên phát xít.

        Từ thung lũng sông Ca-gan-nícli ngày càng nhiều đợt sóng phát xít mới tràn lên các điểm cao. Tiểu đoàn pháo của thiếu tá Xốt-ni-cốp bắn hàng loạt đạn vào lớp phát xít đang xung phong. Bị pháo binh ta đột kích, bức tường địch ngày càng mỏng đi và cuối cùng hoàn toàn lở vỡ. Nhưng, bỗng nhiên từ trong bóng tối, xe tăng Đức bò ra. Năm chiếc xe bọc thép của địch lao thẳng vào trung đội của trung úy I.I. Scô- cốp và tiểu đoàn 3 của đại úy V.G. Ma-ca-rốp. Scô-cốp để cho xe tăng tiến sát đến trước mũi pháo. Một loạt đạn găm lên, rồi loạt thứ hai, thứ ba. Khối xe tăng đen thẫm lần lượt biến thành những quả cầu lửa khổng lồ. Các khẩu đội của Ba-tu-rin, Đư-mi-tư-ri-ép, Na-xô-nốp, Pô-nô- ma-rép đã lập công lớn.

        Bên sườn trái của trung đoàn cũng nổ ra một trận đánh ác liệt. Tiểu đoàn của thiếu tá Glu-scốp đã chiến đấu quyết tử trong thung lũng. Một tung đội phát xít điên cuồng tiến xuống thung lũng. Các chiến sĩ đại liên Ma-rin-ba-cốp, Va-xi-ép, Xki-a-đô-ni-ác, Rô-lép đã bắn chặn đường tiến của chung. Ở đâv, đòn đột kích chủ yếu của đích nhằm vào đại đội bộ binh của thượng úy M.I. Pe-xê-xki và thượng úy I.G. Đê-me-tư-ri-svi-li. Thiếu tá tiểu đoàn trưởng Glu-scốp và bí thư đảng ủy tiểu đoàn Va-xi-li Ca-ra-xép đã tới đoạn gay go này. Ở đây, trong thung ]ũng, một trận đánh bằng hỏa lực và giáp lá cà hết sức ác liệt đã nổ ra. Thiếu tá Glư-scốp cùng với chuẩn úy Be-lê-u-xốp và các chiến sĩ Ti-tốp, Chéc-nô-du-ben-cô xông xáo ngay giữa bầy phát xít đông nghịt, tiêu diệt hàng chục tên. Ngay ở đây bọn phát xít cũng không vượt nổi vòng vây.

        Một trận đánh ác liệt cũng diễn ra trên đoạn của trung đoàn bộ binh 1050. tiểu đoàn 1 bộ binh của thượng úy X.E. Cô-le-xốp hiệp đồng với tiểu đoàn của thiếu tá Glu-scốp đã đẩy lùi nhiều đợt xung phong điên cuồng của địch. Bọn Hít-le như một dòng thác vượt qua ngọn đèo giữa các điểm cao 214 và 250 cũng như tiến theo con đường giữa điểm cao 250 và Ba-di-en. Trên những sườn đông-nam điểm cao 250, các trung đội bộ binh của các trung úy Phê-đô-ren-cô, Giéc-nô-vôi, Li-đa-vô đã đón những chuỗi tán binh Đức xung phong lên bằng một hỏa lực mãnh liệt. Nhưng bọn Hít-le ngày càng dồn mạnh về đèo Yên ngựa, giữa hai điểm cao 214 và 250. Theo lệnh của tiểu đoàn trưởng Cô-lê-xốp, các chiến sĩ tiểu liên của trung úy Phê-đô-ren-cô nhanh nhen chuyển sang sườn phía đông đèo. Thượng sĩ Nem-chích, các trung sĩ Chéc-nen-cô, Xpi-rin, Cru-glốp, các chiến sĩ Xi-ca-chen-cô, Séc-cốp- xki, Ve-đưn-xki, Cu-dư-nhe-xốp, Bô-lô-ni-ức, và đồng đội của họ đã dùng tiểu liên bắn như vũ bão vào các chuỗi tán binh phát xít.

        Tiểu đoàn 3 bộ binh của thiếu tá Bô-rô-đa-ép cũng bị bộ binh và xe tăng Đức đột kích. Mười xe tăng xuất hiện dọc con đường phía tâv Ba-di-en. tiểu đoàn pháo của thiếu tá p.x. Cô-va-Iép-xki đã đón chúng. Pháo của các trung sĩ V.A. Tơ-ca-chen-cô, I.Đ. Ru-mi-an-sép bắn thẳng vào những chiếc xe tới gần, và ba cột lửa bốc cao. Bên cạnh tiểu đoàn 3, đại đội trinh sát của sư đoàn cùng với đại đội 2 thuộc tiểu đoàn pháo chống tăng của đại úy V.I. Vi-a-lu-skin dưới sự chỉ huy chung của thiếu tá Ph.L. I-a-rô-vôi, cán bộ trinh sát của phòng tham mưu sư đoàn, cũng đón đợt xung phong của bộ binh và xe tăng Đức bằng hỏa lực. Đại đội trưởng Va-xi-li Vi-a-lu-skin bị thương nặng vẫn tiếp tục chỉ huy đại đội. Trung úy À-lếch-xây Đe-ni-xi-úc, thủy thủ Xê-va-xtô- pôn, trung đội trưởng trung đội hỏa lực, đã bắn thẳng vào xe tăng địch. Trong trận đánh xe tăng này, Đơ-mi-tơ-ri Chéc-nô-dúp đã nổi lên xuất sắc: khẩu pháo của anh ngay từ những phát đầu đã hạ hai xe tăng.

        Suốt đêm, một biển lửa không ngừng sôi động trên các điểm cao phía tây Ba-di-en và An-bi-na. Bọn phát xít chỉ ngừng xung phong trong một thời gian ngắn, rõ ràng là để sắp xếp lại lực lượng. Sáng ngày 26, phía đông vừa hé sáng, bọn chúng liền to chức một đợt xung phong ác liệt nữa. Một toán đông phát xít chọc thủng được đội hình chiến đấu của tiểu đoàn 2 đến gần sở chỉ huy của trung đoàn bộ binh 1054. Trong hệ thống liên lạc vô tuyến trung đoàn của trung đoàn bộ binh 1054 không ngừng vang lên giọng nói của trung đoàn trưởng N.N. Ra-đa-ép. Giọng nói đầy xúc động, điều đó cũng dễ hiểu. Tôi còn nhớ câu nói của đồng chí: " Bê-chơ-cốp, bên sườn phải của cậu đang bắn mạnh đấy, cũng giống bên chúng mình, lại thêm bọn phát xít lao lên xung phong... Mình phản xung phong đây... ”.

        Tôi hiểu rằng địch đã đột nhập sở chỉ huy. Liên lạc bị đứt. Một tuyến điện thoại duy nhất còn được duy trì với tiểu đoàn 3 của đại úy I-sin. Tôi hạ lệnh cho I-sin, trước khi liên lạc với sở chỉ huy trung đoàn được nối lại, phải tạm thời chỉ huy trung đoàn, nơi các chiến sĩ đang chiến đấu trên toàn bộ tung thâm phòng ngự.

        Giữa lúc đó, ở sở chỉ huy của Ra-đa-ép nổ ra một trận đánh giáp lá cà. Mọi người đều chiến đấu : ban chỉ huy trung đoàn, các cán bộ tham mưu, liên lạc, công binh và cả những người bị thương. Trong trạm thương binh ở một công sự của sở chỉ huy, chuẩn úy quân y Ê-ca-tê-ri-na Xê-críp-ni-chen-cô đang băng bó cho thương binh. Bỗng
cô thấy ba tên Đức chạy thẳng về phía mình. Loạt tiểu liên của Ê-ca- tề-ri-na quật ngã hai tên, nhưng một tên lao vào chị. Chị lại quật ngã được tên này. Nhưng bỗng thêm hai tên từ bóng tối nhô ra. Loạt tiểu liên lại vang lên bắn gục lũ phát xít.

        Tình hình rất căng trên đoạn tiểu đoàn của đại úy Phê-đô Bô-chơ- cốp. Bọn Đức cố đột phá vào sườn phải bị hở, nhưng trên đường xung phong của chúng đã có đại đội 3 bộ binh của thượng úy Goóc- bun-cốp án ngữ. Đại đội trưởng bị thương nặng vẫn tiếp tục chỉ huy. Những chuỗi tán binh Đức dày đặc tiến vào trung đội của thiếu úy Ra-min I-u xu-pốp. Trung đội phát hỏa. Xạ thủ đại liên bị hy sinh, và người con anh hùng của dân tộc Tác-ta, thiếu úy i-u-xu-pốp, đích thân nằm xuống bên khẩu đại liên. Dòng lửa liên tục quật ngã bọn phát xít cho đến phút cuối cùng trong cuộc đời người anh hùng. Hỏa lực đại liên của I-u-xu-pốp đã tiêu diệt 75 tên phát xít. Hàng ngũ địch bắt đầu hốt hoảng, rối loạn, các phân đội bộ binh chúng tôi đã có khả năng đầy lui đợt phản xung phong của địch.

        Ở trung đoàn bộ bỉnh 1050, cũng diễn ra một trận đánh hết sức ác liệt. Một toán địch lớn đột nhập vào gần sở chỉ huy trung đoàn. Đại tá E-pa-ne-snhỉ-cốp và thiếu tá Cun-chi chỉ -huy đại đội tiểu liên, trung đội trinh sát xung phong vào bọn địch đã đột nhập. Một trận đánh bằng hỏa lực và giáp lá cà nổ ra trên điểm cao 250. Những loạt đạn ở trung đội hỏa lực của trung úy N. Ph. Bác-cốp gầm lên. Bức tường bộ binh Đức mỏng dần. Chiến sĩ tiểu liên, đoàn viên thanh niên I.P. Cu-snhi-a và đồng đội bắn vào bọn phát xít, yểm trợ cho trung đoàn trưởng. Không một tên địch nào lọt qua được đội hình chiến đấu của trung đoàn. A-lếch-xan-đrơ Prô-cô-phi-e-vích Ê-pa-ne- snhi-cốp bị thương. Các chiến sĩ tiểu liên đưa đồng chí ra khỏi khu vực chiến đấu và chuyển về sở chỉ huy trung đoàn. Thiếu tá Cun-chi cũng bị thương, Ê-pa-ne-snhi-cốp không cho ai báo với tôi rằng đồng chí bị thương. Thiếu tá Cun-chi kể lại: " Khi tôi cầm ống điện thoại lên, Ê-pa-ne-snhi-cốp gọi tôi lại gần. " Không nên - đồng chí nói - Tôi biết cậu muốn làm gì. Đừng nói gì cả vì An-tô-nốp hay Xa-phô-nốp sẽ lập tức đến chỗ chúng ta. Trận đánh đang ác liệt, ta đừng cản trở họ chỉ huy trận đánh ”. Bác sĩ của trung đoàn điều trị vết thương ngay tại chỗ. Máu đã cầm lại được một chút. Nằm trên tấm tăng, đại tá Ê-pa-ne-snhi-cốp vẫn tiếp tục chỉ huy trung đoàn.   

        Nguyên nhân duy nhất khiến bọn phát xít tiến công điên cuồng đến như vậy là sự sợ hãi. Sự sợ hãi dẫn chúng đến thẳng họng súng đại liên và pháo của chúng tôi. Dưới sự che chở của bóng tối, chúng định vượt ra khỏi cái "lò” chết. Trời đã sáng, nhưng chúng vẫn cứ dồn đến trước hàng phòng ngự của sư đoàn. Tôi quyết định cho xung phong vào cụm quân này từ phía sau trên đoạn giữa An-bi-na và Ba- di-en. Mệnh lệnh được truyền tới trung đoàn bộ binh 1052. Các đại úy V.A. Ê-mê-li-a-nốp và M.P. Bôi-sốp nhất tề cho tiểu đoàn mình xông lên. Các đại đội bộ binh bắt đầu chạy nhanh về phía trước. Khi phía sau bọn Đức vang lên tiếng súng và tiếng " Xung phong! ” như sấm thì trời đã sáng hẳn. Tôi báo cho Ra-đa-ép và Ê-pa-ne-snhi-cốp biết rằng đó là các tiểu đoàn bộ binh của trung đoàn 1052 đang xung phong từ phía sau. tiểu đoàn bên sườn trái của đại úy Ê-mê-li-a-nốp đột nhập làng An-bi-na. Các đơn vị của quân đoàn bộ binh 82 thuộc tập đoàn quân 37 cũng kịp tiến đến đấy.

        Sáng ngày 26, những lá cờ trắng bắt đầu lần lượt xuất hiện như theo một mệnh lệnh. Trời yên tĩnh. Sương mù buổi sớm và khói súng tan dần. Hàng dãy dài ô tô, pháo, xe kéo đỗ trên những con đường dã chiến. Trên sườn các điểm cao, trước chính diện của sư đoàn là hàng nghìn xác lính và sĩ quan Đức. Từng tốp lính mặc quân phục xanh, mang cờ trắng, kéo ra từ những lùm cây và hố sâu, rồi xếp thành hàng dọc. Đó là những tù binh.

        Trong nhật ký chiến đấu của sư đoàn bộ binh 301 có đoạn viết: "...Mặc dù bọn địch cố gắng hết sức thoát khỏi vòng vây, nhưng không đạt được kết quả ở bất kỳ chỗ nào; khắp nơi chúng gặp phải sự đề kháng ngoan cường của bộ đội ta. Cán bộ và chiến sĩ sư đoàn còn nhớ mãi trận đánh này. Đó là thời điểm triệt để tiêu diệt cụm địch bị bao vây. Hàng trăm chiếc xe đã bị phá hủy hay còn dùng được. Hàng chục khẩu pháo, hàng trăm đại liên, hàng nghìn khẩu súng trường và tiểu liên địch, hàng nghìn xác lính và sĩ quan Đức nằm ngổn ngang trên chiến trường, trong các thung lũng tây-nam Ba-di-en và tây-bắc An-bi- na. Không chỗ nào là không có hàng chục xác lính địch nằm ngổn ngang. Không một tên lính hay sĩ quan nào của quân đoàn 30 Đức thoát khỏi vòng vây. Cơ quan tham mưu quân đoàn 30 đã bị bắt”¹.

-------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 99.

        LỜI KỂ CỦA NHỮNG NGƯỜI THAM GIA TRẬN ĐÁNH

        ĐẠI tá Ê-pa-ne-snhi-cốp nằm trên tấm cáng bằng bạt trong xe. Chiếc xe dừng lại ở vùng ngoại vi nam Ba-di-en. Ê-pa-ne-snhi-cốp quay lại phía chúng tôi, mặt tái xanh, đôi mắt mệt mỏi. Chúng tôi tiễn người bạn chiến đấu của mình về hậu phương, về viện quân y, với hy vọng đồng chí sẽ khỏi và nhanh chóng trở về sư đoàn.

        Thiếu tá Ra-đa-ép cho bọn tù binh là sĩ quan tham mưu của quân đoàn 30 xếp hàng dọc ở sở chỉ huy của mình. Đồng chí đến báo cáo với tôi.

        - Bọn nào đấv? - Tôi chỉ vào bọn tù binh và hỏi Ra-đa-ép.

        - Các sĩ quan tham mưu quân đoàn 30, - Đồng chí trả lời.

        - Đồng chí tập hợp, được toàn bộ cơ quan tham mưu quân đoàn đấy chứ ?

        - Toàn bộ, thưa đồng chí đại tá! Riêng tên trung tướng Pô- xten, tư lệnh quân đoàn, là chúng tôi chưa tìm ra. Kia, tên sĩ quan Đức kia - Ra-đa-ép chỉ vào một tên Đức to lớn, tóc hung - nói rằng cho đến gần cuối trận đánh, tướng Pô-xten vẫn ở cùng ban tham mưu. Sau đó, hắn cùng tướng Đrốp-be trèo lên một chiếc xe tăng và tiến tới các đội hình đang xung phong.

        - Thế tham mưu trưởng quân đoàn đâu? - Xa-phô-nốp hỏi.

        - Đại tá Clau-xư đã bị chết ngay từ lúc bắt đầu trận đánh.

        Chúng tôi vòng qua khối tù binh, lên điềm cao 214, nơi có tiểu đoàn của đại úy I-sin phòng ngự. I-sin bình tĩnh báo cáo về trận đánh vừa qua. Người cựu phi công này đã trở thành một cán bộ chỉ huy có kinh nghiệm của bộ binh. Tôi khen ngợi thành tích chỉ huy tiểu đoàn trong chiến đấu của đồng chí và hạ lệnh cho thiếu tá Ra-đa-ép làm thủ tục đề nghị cho đại úy I-sin được phong lên thiếu tá và được Chính phủ khen thưởng.

        Trong số những sư kiện ở Môn-đa-vi, gian khổ nhất đối với sư đoàn chung tôi là trận đánh đêm 26 tháng 8. Tôi xin dẫn chứng bằng lời của những người đã tham gia.   

        Trung úy A-lếch-xây Đe-ni-xi-úc, cựu trung đội trưởng trung đội hỏa lực thuỏc tiểu đoàn pháo chống tăng nhớ lại: "Các trung đoàn của chúng tôi khép chặt vòng vây và tiến lên. Đại đội 2 của tiểu đoàn pháo chống tăng độc lập 337 cùng với đại đội trinh sát của sư đoàn phòng ngự trên các sườn điểm cao tây-nam Ba-di-en, gần bên phòng tham mưu sư đoàn. Sau một chặng hành quân khá dài, chứng tôi tiến vào làng lúc trời gần tối. Chúng tỏi được chỉ cho biết những vị trí phải chiếm lĩnh để phòng ngự ở ngoài bìa làng này. Chúng tôi bố trí pháo, đưa đến cho mỗi khẩu hai hòm đạn. Chừng 22 - 23 giờ gì đó, bộ đội ta dẫn hai tên tù binh đến. Chúng nói rằng ở làng bên có gần như toàn bộ sư đoàn bộ binh 300 của Đức đóng (chính là sư đoàn đã đối địch với chúng tôi ở bàn đạp Đơ-nhi-ét). Gần sáng, sư đoàn này sẽ vượt vòng vây qua làng chung tôi, tiến vào phía sau các trung đoàn ta. Chúng tôi cho giải hai tên tù binh này về phòng tham mưu sư đoàn, rồi tự thi hành những biện pháp cấp thiết đế tăng cường phòng ngự. Lập tức chúng tôi chuyển đạn đến, làm công sự cẩn thận cho pháo, đào chiến hào và hầm trú ẩn. Nói chung, mọi người làm việc hết sức khẩu trương. Đội cảnh giới chiến đấu của chúng tôi đặt ở phía trước đã báo hiệu địch tới gần. Chúng tôi dùng toàn bộ 4 khấu pháo bắn dọc theo thung lũng nơi bọn phát xít đang tiến. Đại liên và tiểu liên cũng lên tiếng. Có lẽ, phòng tham mưu sư đoàn đã cử đến cho chung tôi một đại đội tiểu liên. Trong lúc chiến đấu túi bụi, chúng tôi cũng không để ý rằng trời đã sáng, sương mù đã tan, và trước mặt chủng toi là một: cảnh tượng khủng khiếp. Lính tráng, xe cộ, đại bác, ngựa của địch nằm thành đống hỗn độn. Một số phân đội lẻ của Đức ra khỏi thung lũng và chạy về phía rừng, nơi có trung đoàn 1 của chúng tôi (trung đoàn bộ binh l050). Chứng tôi tiêu diệt bọn phát xít đang chạy. Lát sau mọi sự đều kết thúc. Sau trận đánh này, chúng tôi bắt dược rất nhiều tù binh, thu nhiều binh khí kỹ thuật, nhất là các xe".

        Còn đây là hồi ức của thương sĩ Ni-cô-lai Con-xtan-ti-nô-vích Ti- mô-sen-cô : "Tôi bắt đầu chặng đường chiến đấu của mình ở sông Đơ- nhi-ét. Là pháo thủ số 1 ở đại đội pháo chống tăng, hạ sĩ thuộc tiểu đoàn 1 bộ binh, trung đoàn bộ binh 1050.

        Một hôm vào ban đêm, từ khắp các phía, họn Bức lao tới sở chí huy của trung đoàn 1050 (chúng muốn thoát khỏi vòng vây). Chúng rất đông, hơn một trung đoàn, có xe tăng và pháo. Các tiểu đoàn 1 và 3 bố trí thành đội hình chiến đấu ở phía trước. Lúc đó, tôi cùng với khẩu súng chống tăng và pháo thủ số 2 của tôi được phối thuộc cho phòng tham mưu sư đoàn. Ở sở chỉ huy còn có một khâu pháo 45 mi-li-mét và một trung đội tiểu liên. Trời nóng. Ban đêm quân Đức bò đến chỗ chúng tôi đông như kiến. Chúng tôi bắn thẳng vào mặt chúng. Lúc đó, ở sở chỉ huy trung đoàn bộ binh 1050 có đại tá Ê-pa-ne-snhi- cốp. Đồng chí bị thương nặng, Pa-ven Ca-ra. pháo thủ số 2 của tôi hy sinh. Lúc ấy, nếu ở sở chỉ huy trung đoàn không có khẩu pháo 45 mi-Ii-mét thì bọn Đức sẽ đè bẹp chúng tôi. Nhưng ở đấy đã có một khẩu đội dũng cảm, bắn đến đỏ nòng súng, bẳn thằng vào bọn phát xít, tiêu diệt nhiều tên, hạ một xe tăng. Tất nhiên tôi cũng đã giúp họ bằng khẩu pháo chống tăng của mình. Tôi không nhớ tên những chiến sĩ ấy, nhưng đó là một khẩu đội rất dũng cảm. Buổi sớm, khi trời hửng sáng, chúng tôi, ai còn sống, đều nhìn thấy trước mặt khoảng 20 - 30 mét trở lại, có nhiều xác chết và binh khí kỹ thuật bị phá hủy; bọn phát xít còn sống sót thì lẩn trốn ở thung lũng, trong các lùm cây. Và kia một thượng úy, cán bộ trinh sát của trung đoàn, tôi không nhớ tên, đang tới gần bọn Đức và dùng tiếng Đức buộc chúng đầu hàng. Một tên sĩ quan phát xít bắn vào đồng chí thượng úy, nhưng đồng chí chỉ bị thương. Bọn Bức liền bắn chết tên sĩ quan phát xít này và tới ba trăm tên xin đầu hàng”.

        Cựu tham mưu trưởng sư đoàn viết: "Trong trận đánh đêm, các đơn vị địch ở đoạn của sư đoàn 301, mặc dù chiếm ưu thế về số lượng, đã bị hoàn toàn đánh tan ”¹.

        M. U-đô-ven-cô, chiến sĩ cũ của sư đoàn bộ binh 301, đã tham gia trận giải phóng Môn-đa-vi, kể: "Những trận đánh ác liệt và đẫm máu ở "lò lửa” kéo dài mấy ngày liền. Sư đoàn bộ binh 301 tiến công ở phía đông-nam " lò lửa ” Ki-si-nhép giữa làng Gu-ra - Gôn-ben, Ba-di-en, Xác-ta-gan-be-ne, An-bi-na.

        Một trận đánh đêm lớn nổ ra ở Ba-di-en, nơi có sở chỉ huy sư đoàn. Ở bìa làng phía đông-nam chỉ có một đại đội công binh của chúng tôi phòng ngự mà có đến một tiểu đoàn quân Đức cùng hai xe tăng ập vào. Toàn thể cán bộ phòng tham mưu được tung ra chống trả đợt xung phong đêm của bọn Hít-le. Địch bị đẩy lui. Trận đánh đêm căng thẳng của sư đoàn đã kết thúc như vậy. Buổi sáng, bọn Đức đã bắt đầu xin hàng. Còn xung quanh, ở các vườn rau và vườn nho, trên các đường làng, ở các cánh đồng ngô, trên các sườn điểm cao, và ở bìa rừng, ngổn ngang những xe tăng, pháo, súng cối, ô tô, vũ khí và rất nhiều xác địch ”².

        Chiều 27 tháng 8, sức kháng cự của bọn địch bị vây ở đông Prút hoàn toàn bị bẻ gãy. Tuy nhiên, một cụm lớn quân địch vẫn lọt được sang phía tây-nam, qua đội hình chiến đấu của bộ đội tập đoàn quân 52, hòng vượt dãy Các-pát về Hung-ga-ri. Nhưng đến 29 tháng 8, cụm này cũng bị tiêu diệt hoàn toàn. Cuộc tiến công của hai phương diện quân đã hoàn thành. Cụm "Nam U-cra-in” của phát xít Đưc đã bị hoàn toàn đánh bại. Ru-ma-ni, bên phe Đức phát xít, đã bị loại khỏi chiến tranh. Bè lũ Hít-le bị mất một tên chư hầu. Cụm quân "Nam U-cra-in” bị đánh tan làm thay đổi tận gốc tình hình chiến lược ở vùng Ban-căng theo hướng có lợi cho quân đội Liên Xô. Sau khi hoàn thành việc giải phóng các vùng I-dơ-ma-in và Môn-đa-vi của Liên Xô, bộ đội phương diện quân chúng tôi đã quét sạch bọn xâm lược Hít-le khỏi các khu vực đông Ru-ma-ni và ngày 5 tháng 9 tiến đến biên giới giữa Ru-ma- ni và Bun-ga-ri. Các binh đoàn của phương diện quân U-cra-in 2 tiến nhanh qua những khu vực trung tâm và tây Ru-ma-ni tới các biên giới của Hung-ga-ri và Nam Tư.

-----------------------
        1. M. Xa-phô-nốp, Trận đánh đêm của sư đoàn bộ binh 301 ở Ki-si-nhép, tạp chí Lịch sử quân sự, 1964, số 8.

        2. M. U-đô-ven-cô, Trận đánh ở "Lò lửa", báo Ki-si-nhép buổi chiều, số ra ngày 21-8-1969.

        NGHỆ THUẬT CHIẾN THẮNG

        Chiến công nảy sinh từ trong từng trận đánh lớn nhỏ được tổ chức một cách tài tình. Mỗi trận đánh khác nhau ở tính độc đáo, ở tư tưởng chiến thuật sâu sắc, ở ỷ đồ táo bạo. Chúng tôi chiếm Ben- đe-rư bằng cách tiến công ban đêm. Ac-ken-man, bằng đổ bộ đường biển. Va-xlưi, bằng đột kích chớp nhoáng của các binh đoàn xe tăng và bộ binh. I-át-xơ, bằng cơ động vu hồi của những binh đoàn xe tăng và những binh đoàn khác. Ki-si-nhép, bằng cách kết hợp cơ động vu hồi với đột kích từ chính diện.

        Trí sáng tạo và tinh thần tiến công cao thể hiên và bao trùm khắp nơi, ở khắp tất cả các khâu của bộ máy chiến đấu phức tạp. Toàn thể nhân dân Liên Xô đã giúp đỡ các lực lượng vũ trang thân yêu của mình trong cuộc tiến công vĩ đại. Trong những hoạt động thắng lợi của xe tăng, không quân, lục quân, hải quân, có phần nỗ lực lao động to lớn của toàn thể nhân dân Liên Xô anh hùng.

        Việc đánh tan cụm quân địch ở Ki-si-nhép đã phá vỡ những kế hoạch thâm độc của bọn đế quốc Anh - Mỹ nhằm xâm lược các nước Ban-căng và thiết lập ở đó những chế độ phân động chống lại nhân dân. Thắng lợi của ta đã làm thay đổi hẳn tình hình quân sự - chính trị ở cánh nam mặt trận Xô - Đức.

        Chiến thắng Môn-đa-vi là một sự kiện quân sự - chính trị to 1ớn của cuộc chiến tranh giữ nước vĩ đại. Trong lịch sử nghệ thuật quân sự Liên Xô, nó chiếm một vị trí quan trọng như một kiểu mẫu về chiến dịch bao vây và tiêu diệt cụm chiến lược địch với nhịp độ cao.

        Trong việc chuẩn bị và thực hiện chiến dịch này, có nhiều cái dộc đáo. Đồng thời với việc xây dựng chính diện bao vây bên trong, bộ đội ta phát triển tiến công vào Prút, tạo nên một chính diện bao vây bên ngoài cơ động. Việc đó làm cho kẻ địch mất khả năng tổ chức hiệp đồng giữa bọn bị bao vây với bọn đang hoạt động ở chính diện bên ngoài của chúng tôi và tạo ra những điều kiện thuận lợi để tiêu diệt bọn bị vây một cách có kết quả.

        Đặc điểm của chiến dịch này là phạm vi tiến hành rất lớn. Chiều rộng của chính diện tiến công là 450 - 500 ki-lô-mét. Đặc biệt là chiều sâu tiến quân của quân đội Liên Xô rất lớn : 700 - 800 ki-lô-mét. Ở những hướng quan trọng nhất, phải vượt chiều sâu này trong khoảng 20 ngày đêm. Trong quá trình chiến dịch, do kết quả của sự hiệp đồng có tổ chức, rõ rệt giữa bộ binh của phương diện quân U- cra-in 3 và hạm đội Biển Đen, ta đã khéo léo tiến hành việc cư động để bao vây cụm địch ở ven biển bằng cách vây một bên sườn trong khi sườn bên kia là biển.

        Đó là bằng chứng về nghệ thuật cầm quân tài giỏi và những phẩm chất đạo đức, phẩm chất chiến đấu ưu việt của toàn thể cán bộ và chiến sĩ quân đội Liên Xô. Lòng dũng cảm quên mình, sự kiên cường, bản lĩnh chiến đấu cao của các sĩ quan, hạ sĩ quan và chiến sĩ, tinh thần chiến đấu bất khuất và lòng tin kiên định vào thắng lợi của họ do Đảng Cộng sản giáo dục, đã chiến thắng.

        Một lần nữa, chiến dịch này thể hiện rõ tính hơn hẳn của chiến thuật Liên Xô trước chiến thuật dịch. Là một cán bộ chỉ huy sư đoàn, tôi cảm thấy rất rõ điều đỏ trong những trận đánh ở Ki-si-nhép.

        Bộ binh ta, người giải quyết mọi nhiệm vụ cơ bản của trận đánh, đã hoạt động với một nghệ thuật tài giỏi. Trong chừng mực nhất định, cái mới đối với chúng tôi là sư đoàn đã được sự tăng cường đáng kể của pháo binh, điều đó cho phép xây dựng những cụm pháo binh mạnh mẽ ở các trung đoàn thê đội 1 sư đoàn và một cụm pháo binh mạnh mẽ của sư đoàn. Mật độ pháo trên 1 ki-lô-mét đột phá chính diện là 220 khẩu.

        Việc chi viện bằng pháo binh cho bộ binh và xe tăng xung phong được thực hiện theo phương pháp màn đạn tiến dần. Phương pháp đó được tiến hành lần đầu tiên ở chỗ chúng tôi. Nhưng pháo binh chúng tôi đã hoàn thành nhiệm vụ một cách xuất sắc. Chúng tôi xây dựng hai cụm pháo binh. Hai cụm này lần lượt dựng và chuyển những " màn đạn ”, nghĩa là những màn ” đạn pháo vào tung thâm phòng ngự của địch. Đại tá Ni-cô-lai Phê-đô-rô-vích Ca-dan-sép, chủ nhiệm pháo binh sư đoàn, đã chỉ huy pháo binh đặc biệt xuất sắc.

        Những quả đạn pháo nổ tung ngay tại các chiến hào địch. Chiến sĩ và cán bộ đều thấy sức mạnh hỏa lực của pháo binh, do đó tinh thần càng được cổ vũ thêm. Cuộc tiến công vào toàn bộ tung thâm chiến dịch luôn luôn được pháo binh chi viện mạnh mẽ như vậy.

        Cũng lần đầu tiên, sư đoàn chúng tôi được tăng cường xe tăng mạnh đến như vậy. Chúng tôi có một ít kinh nghiệm tổ chức hiệp đồng với các phân đội xe tăng và những kinh nghiệm đó đã giúp chúng tôi rất nhiều. Mỗi tiểu đoàn bộ binh ở các trung đoàn thuộc thê đội 1 được một đại đội xe tăng tăng cường. Khi đột phá khu vực phòng ngự chiến thuật của địch, các chiến sĩ xe tăng đã hoạt động như những xe tăng trực tiếp chi viện bộ binh, họ đã hoạt động tài tình, dũng cảm. Trong tung thâm chiến dịch, xe tăng chở trên mình các đại đội bộ binh đổ bộ. Nhờ thế, từ ngày tiến công thứ hai, chủng tôi dã có thể cơ động tới 30 ki-lô-mét/một ngày đêm.

        Các chiến sĩ xe tăng của lữ đoàn xe tăng độc lập 96 do đại tá Va- len-tin A-lếch-xê-e-vích Cu-li-ba-ben-cô chỉ huy đã để lại cho toàn thể cán bộ, chiến sĩ sư đoàn những kỷ niệm tốt đẹp về mình.

        Trong lúc xung phong, sư đoàn thường được hai trung đoàn máy bay cường kích thuộc tập đoàn không quân của tướng V.A. Xu-đét chi viện, còn khi phát triển chiến đấu ở tung thâm thì máy bay sẽ chi viện nếu có yêu cầu. Các phi đội cường kích của ta luôn luôn có mặt trên hệ thống phòng ngự của các sư đoàn phát xít, dùng bom và hỏa lực pháo tiêu diệt bọn xâm lược.

        Các đại đội, tiểu đoàn, trung đoàn bộ binh qua những trận này đã học xong " học viện dã chiến ” của mình một cách có kết quả: họ đã đỗ kỳ thi tốt nghiệp chiến đấu hiệp đồng binh chủng với "điểm ưu”. Cơ động chiến thuật được áp dụng rộng rãi trong chiến dịch này. Các phân đội và bộ đội bộ binh đã hiệp đồng chặt chẽ với xe tăng trong việc đột phá những khu vực phòng ngự chiến thuật. Những đợt sóng tán binh và xe tăng tiến mạnh sau những "màn đạn“ pháo binh đã đánh tan địch trong các chiến hào và lô cốt, không cho chúng kịp trở tay. Khi chiến đấu ở tung thâm chiến dịch, những đòn thọc sườn và vu hồi nhằm bao vây địch ở các điểm tựa là những hình thức cư động chiến thuật cơ bản.

        Chỉ những sư đoàn có nhiều kinh nghiệm chiến đấu mới đủ sức chuyển hẳn hướng tiến công của toàn bộ sư đoàn đi 180 độ. Và ngày 25 tháng 8, sư đoàn đã tiến hành một cách có tổ chức việc chuyển hướng tiến công này để tiến ra tuyến chiến đấu. Vòng vây xung quanh một cụm lớn quân địch đã khép kín. Trận đánh đêm với một lực lượng địch đông hơn hẳn là một kiểu mẫu về chủ nghĩa anh hùng tập thể của cán bộ và chiến sĩ sư đoàn bộ binh 301.

        Trong chỉ huy chiến đấu, cán bộ chỉ huy đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm phong phú trong việc tổ chức một trận đánh cơ động hiệp đồng nhiều binh chủng. Tất cả những điều đó có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động chiến đấu tiếp sau của binh đoàn chúng tôi, nhưng ở trên một hướng chiến lược khác và trong những điều kiện chiến dịch hơi khác.

        Cuối tháng 8, Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao rút toàn bộ tập đoàn quân xung kích 5 ra khỏi khư vực Ki-si-nhép để tung vào Vác- sa-va trên hướng trung tâm: hướng Béc-lin. Sư đoàn chúng tôi lại được đưa vào biên chế tập đoàn quân này và lại, như hồi tháng 8 năm 1943, phải hành quân một chặng đường hàng nghìn ki-lô-mét.

        Sư đoàn được rút về phía sau của phương diện quân U-cra-in 3 và chuẩn bị chờ lệnh điều động. Chúng tôi chấn chỉnh lại tổ chức. Lần thứ hai, trung đoàn bộ binh 1050 lại khuyết cán bộ chỉ huy. Chúng tôi đề nghị trung tá I-xư-khác I-đri-xô-vích Cu-me-rốp chỉ huy trung đoàn này. Gu-me-rốp đến sư đoàn chúng tôi từ hồi tháng 3, giữ chức tham mưu trưởng trung đoàn bộ binh 1054. ở chức vụ tham mưu trưởng này, Gu-me-rồp đã tỏ ra là một cán bộ dũng cảm, có trình độ và có nhiều sáng kiến. Trong trận đánh đêm ở An-bi-na, đồng chí đã tỏ ra xuất sắc, trong tình thế gay go đồng chí vẫn liên tục chỉ huy trung đoàn. Khi địch lọt vào sở chỉ huy, trung tá Gu-me-rốp cùng một đại đội tiểu liên lao lên xung phong và diệt hết bọn địch đột nhập. N.N. Ra-đa-ép đã nhận xét rất tốt về người tham mưu trưởng trung đoàn của mình. Đại tá Va-xi-li Ê-mê-li-a-nô-vích Sép-sốp đưực cử về làm sư đoàn phó của tôi, thay đại tá A.P. Ê-pa-ne-snhi-cốp.

         LỰC LƯỢNG DỰ BỊ CỦA ĐẠI BẢN DOANH

        Sau khi giải phóng Ki-si-nhép, tập đoàn quân xung kích 5 được tách khỏi phương diện quân U-cra-in 3 và sáp nhập vào lực lượng dự bị của Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao. Các trung đoàn thuộc sư đoàn bộ binh 301 được yên tĩnh trong năm ngày. Dưới bầu trời tràn đầy nắng ấm, trong những dải rừng và khe núi ở Môn-đa-vi, các đơn vị chỉnh đốn lại tổ chức. Anh em bộ đội nhìn nhau, vui mừng cho chính bản thân mình và cho tất cả những người đã chiến đấu dũng cảm trên mảnh đất Môn-đa-vi và đã chiến thắng. Các đơn vi đều tiến hành sinh hoạt Đảng và Đoàn thanh niên Côm-xô-môn. Mọi người đều tưởng nhớ đến những anh hùng, đặc biệt sôi nổi khi anh em nhắc đến chiến công của đại tá Ê-pa-ne-snhi-cốp. Trong tất cả các đơn vị và các phân đội đều thảo luận, phân tích về chiến thuật.

        Ngày 29 tháng 8, tôi đi kiểm tra các đơn vị và hôm sau sư đoàn tập hợp theo lệnh báo động rồi tiến về ga Vê-xe-lưi Cút để kịp lên chuyến xe lửa quân sự.

        Lúc đi đường, biết bao nhiêu suy nghĩ, biết bao nhiêu hồi tưởng, hình ảnh của những trận chiến đấu đã qua lại hiện lên trước mắt. Cái gì đang chờ đón chúng tôi ở phía trước vậy? Kìa, ga Vê-xe-lưi Cút quen thuộc đối với chúng tôi kia rồi! Tại đây, trong những ngày đầu tháng 4, sư đoàn đã chiến đấu ác liệt với bọn xâm lược Đức. Thế mà hôm nay, đã là hậu phương an toàn rồi. Chứng tôi thanh thản lên tàu. Cũng ở đây, tôi gặp trung tướng Ni-cô-lai Ê-ra-xtô-vích Béc-da- rin, tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5. Khi chúng tôi đã yên vị đâu đấy trong toa xe của phòng tham mưu sư đoàn thì trung úy Pô-nô-ma- ren-cô, sĩ quan trợ lý, báo cáo với tỏi rằng thủ trưởng tập đoàn quân đã tới.

        - Ở đâu ? - Tỏi hỏi.

        - Báo cáo, ở đằng kia - Đồng chí đó trả lời và chỉ tốp bộ đội đi mô tô đang dừng trong sân ga.

        - Thủ trưởng đâu rồi ? - Tôi hỏi đồng chí đi mô tô đứng đầu hàng, mặc bộ áo liền quần.

        Người đó quay lại phía tôi, bỏ mũ bit đầu và cười vui vẻ, thân mật.

        Ô, đúng là tướng Béc-da-rin rồi! ” - Tôi đoán vậy sau khi nhớ lại hội nghị của tướng Ph. I. Tôn-bu-khin, tư lệnh phương diện quân.

        - Thế là chúng ta đã làm quen với nhau rồi đấy, phải không đồng chí ? - Ni-côdai Ê-ra-xtp-vích nói.

        Tôi tự giới thiệu rồi báo cáo về việc sư đoàn lên tàu, nhưng chốc chốc lại đưa mắt nhìn chiếc mô tô với vẻ ngạc nhiên.

        - Đừng lấy làm lạ. Đây là một môn thể thao rất tuyệt. Mà đồng chí cũng là dân thể thao phải không ? - Trung tướng hỏi.

        - Vâng, đúng thế. Hầu như tất cả các môn thể thao tôi đều chơi, nhưng riêng môn này thì chưa thử.

        - Ồ, thế thì hãy thử lái dưới sự chỉ huy của tôi nào ! - Trung tướng nói và cười rất vui vẻ.

        Rồi tư lệnh tập đoàn quân đi quanh đoàn tàu chở đầy bộ đội và nói chuyện với anh chị em cán bộ, chiến sĩ. Đồng chí hỏi thăm cặn kẽ về tâm tư, nguyện vọng của bộ đội, cho ý kiến về cách tổ chức, về bảo đảm an toàn khi đi đường và cuối cùng lúc chia tay, đồng chí chúc chung tôi mạnh khỏe, lập công nhiều.

        Ngày 7 tháng 9, đoàn tàu quân sư chở bộ đội và vũ khí bắt đầu lên đường. Nó vượt nhanh qua những thảo nguyên miền Pri-che-nô- mô-ri-e, bỏ lại phía sau vùng cao nguyên Vô-lư-nô - Pô-dôn với những đồi thông và rừng sồi trùng điệp, chạy qua Ki-ép và sau đó quay về phía tây-bắc để đến Pô-le-xi-e và vùng đầm lầy Pin. Không kể ngày đêm, đoàn tàu chạy từ nam lên bắc rất nhanh rồi quành sang phía tây, vượt qua những cảnh hoang vu, đổ nát cửa các thành phố quen thuộc : Tu-chin, Spô-la, Pha-xtốp, Gi-tô-mia, Cô-rô-xten, Xác-nư, Cô-ven. Bộ đội đau lòng khi nhìn thấy dấu vết của ngọn lửa chiến tranh đã tràn qua đất U-cra-in này. Chúng tôi thề với nhau quyết trả thù bằng được  tất cả những tội ác tày trời của quân xâm lược. Ngày 20 tháng 9, chuyến tàu đầu tiên đổ bộ đội xuống ga Go-lô-ba ở phía đông thành Cô-ven¹. Sư đoàn tập trung trong rừng xung quanh điểm dân cư Gôn- chi - Brút và bước vào huấn luyện chiến đấu.

        Trong hội nghị các tư lệnh binh đoàn do hội đồng quân sự tập đoàn quân xung kích 5 triệu tập, tướng Béc-da-rin tuyên bố: Khi ở lực lượng dự bị của Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao, cần phải sử dụng tối đa thời gian cho việc chuẩn bị thực hiện nhiệm vụ to lớn và quan trọng. Đồng chí thông báo cho chúng tôi về tình hình mặt trận Xô - Đức và mặt trận phía tây, nơi quân đội đồng minh Mỹ - Anh đã tiến đến phòng tuyến " Dích-phrít”. Đồng chí còn nói thêm là Đại bản doanh chuẩn bị tập đoàn quân xung kích này nhằm hoạt động ở hướng chiến lược trung tâm, và những trận chiến đấu đang chờ đợi chúng tôi ở phía trước. Do đó, cần phải chuẩn bị người và binh khí kỹ thuật một cách chu đáo.

-----------------------
        1. Cục lưu trự Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 5.

        Từ lúc này, chúng tôi bắt tay vào công việc huấn luyện chiến đấu theo kế hoạch. Chúng tôi tổ chức những lớp tập huấn về phương pháp cho các trung đội trưởng, đại đội trưởng và tiểu đoàn trưởng. Sau đó, các cán bộ này về đơn vị tiến hành huấn luyện và hướng dẫn cho hộ đội hằng ngày.

        Một trong những nhiệm vụ chủ yếu là bổ sung người, trang bị và binh khí kỹ thuật cho các phân đội, bộ đội. Các đại đội bộ binh được chú ý đặc biệt. Cần phải tăng quân số đại đội bộ binh lên đến 120 người. Bộ đội mới được bổ sung đến liên tục. Chúng tôi đã giải quyết xong nhanh chóng nhiệm vụ quan trọng này. Các cán bộ của phòng chính trị sư đoàn và các chính trị viên ở các bộ đội, phân đội đã tăng cường lực lượng đoàn viên Côm-xô-môn và đảng viên cho các phân đội.

        Trong cán bộ và chiến sĩ, đã tiến hành giải thích kỹ lưỡng những chỉ thị của Ban chấp hành trung ương Đảng và Chính phủ Liên Xô về cách cư xử của quân đội ta khi ở nước ngoài. Mọi người đều hiểu rằng, khi tiến vào lãnh thổ một quốc gia khác, họ là những chiến sĩ giải phóng nhân dân nước đó khỏi ách phát xít. Đảng và Chính phủ chỉ thị cần phải giáo dục cho bộ đội thái độ nhân đạo đối với nhân dân các nước được giải phóng, biết giữ gìn các di sân văn hóa, không được can thiệp vào công việc nội bộ của những nước này.
Ngày 22 tháng 9 là một ngày lễ lớn đối với chứng tôi. Hôm ấy, bộ tư lệnh quân đoàn kiểm tra sự bố trí của sư đoàn và việc tổ chức huấn luyện chiến đấu. Tiếp đó, trong bầu không khí trọng thể, tướng l.P. Rô-xlưi thay mặt Xô-viết tối cao Liên Xô, trao tặng những phần thưởng cao quý của Chính phủ cho các chiến sĩ và cán bộ đã có những thành tích xuất sắc trong những trận đánh giải phóng Môn-đa-vi Thiếu tá N.N. Ra-đa-ép, trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1054, được thưởng Huân chương Lê-nin, thiếu tá Ph.L. I-a-rô-vôi, trưởng ban trinh sát của phòng tham mưu sư đoàn, được thưởng Huân chương Cờ đỏ. Nhân dịp trao tặng phần thưởng, ở các phân đội và các đơn vị đều tổ chức mít tinh.

        Vào một ngày tháng 9, ''những nhà du lịch của chúng tôi”, tức là tiểu đoàn bộ binh 2 của trung đoàn bộ binh 1050, dưới sự chỉ huy của thiếu tá A.B. Pê-rê-pe-li-sưn cũng đã về đến nơi. "Chúng tôi bổ sung đơn vị này vào tiểu đoàn mới thành lập của thiếu tá Rua-đôn. Còn đồng chí Pê-rê-pe-li-sưn thì được quyết định làm tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh 2 của trung đoàn bộ binh 1054 là chức vụ hiện nay chưa có người đảm nhận.

        Một sự kiện quan trọng trong sinh hoạt của binh đoàn là cuộc họp những cán bộ cấp ủy đảng ngày 25 tháng 9. Các đồng chí cấp ủy đã thảo luận về những tổng kết tác chiến của sư đoàn trong chiến dịch I-át-xơ - Ki-sí-nhép, về những nhiệm vụ của việc bố trí và huấn luyện chiến đấu. Những đồng chí đã phát biểu ý kiến đều kêu gọi phải chuẩn bị thật tốt để hoàn thành nhữug nhiệm vụ phức tạp và quan trong sắp tới. Trung tướng Phê-đô Ê-phi-mô-vích Bô-cốp, ủy viên hội đồng quân sư của tập đoàn quân xung kích 5, thiếu tướng I-van Páp-Iô-vích Rỏ- xlưi, tư lệnh quân đoàn, thiếu tướng E.E. Cô-sê-ép, chủ nhiệm chính trị tập đoàn quân, đã phát biểu trong cuộc họp này. Các đồng chí kêu gọi đảng viên cộng sản của sư đoàn phải hoàn thành thật vẻ vang nhiệm vụ đánh bại hoàn toàn bọn phát xít Đức.

        Mùa thu năm 1944 là thời kỳ hoạt dộng có kết quả và thắng lợi vang dội của bộ đội Xô-viết. Chung ta đã đánh tan bọn phát xít ở Ba Lan, Tiệp Khắc, Hung-ga-ri. Toàn thể nhân dân Liên Xô hết sức vui mừng về những thắng lợi ở tiền tuyến, còn chúng tôi thì phấn khởi về những thành tích lao động của hậu phương, ở vùng mới giải phóng trong nước, các nhà máy, xí nghiệp được phục hồi nhanh chóng, và máy bay, pháo, xe tăng được gởi ra mặt trận ngày một nhiều hơn. Sư đoàn chúng tôi cũng được trang bị pháo tự hành mới SAU - 76. Chúng tôi bắt đầu thành lập tiểu đoàn pháo tự hành của sư đoàn: những khẩu pháo dã chiến cũ được đem trả, còn pháo thủ thì chuyển sang sử dụng pháo tự hành. Đại đội trưởng là các đồng chí sĩ quan xe tăng chiến dấu vừa mới tốt nghiệp trường cán bộ chỉ huy pháo tự hành, như thượng úy Gri-gô-ri La-da-rép chỉ huv đại đội 1, thượng úy Va-xi-li Ác-xê-nốp chỉ huy đại đội 2, thượng úy Pi-ốt Lu-snhi-cốp chỉ huy đại đội 3. Tất cả những đồng chí thợ máy kiêm lái xe đều được giữ lại ở các xe của họ. Những đồng chí pháo thủ hải quân trước đây ở Xê-va- xtô-pôn nlnr A-lếch-xây Đê-ni-xi-úc, I-van Scô-cốp và nhiều đồng chí khác đã trở thành những khẩu đội trưởng pháo tự hành.

        Thủ trưởng một sư đoàn dự bị có biết bao nhiêu điều phải quan tâm lo lắng. Nhưng điều chủ yếu vẫn là huấn luyện chiến đấu. Hàng ngày chúng tôi đều dành nhiều thời gian cho công việc này. Tướng I.P. Rô-xlưi đã trực tiếp hướng dẫn cho tất cả các tiểu đoàn trưởng trong quân đoàn tại các lớp tập huấn về phương pháp trong năm ngày. Ở các trung đoàn đều tiến hành diễn tập chiến thuật đại đội. Nhưng không phải chúng tôi chỉ có huấn luyện chiến đấu. Theo yêu cầu của nhân dân địa phương, chủng tôi đã giúp đỡ đồng bao gặt và đập lúa mì. Trong đơn vị đã cử ra một phân đội để làm công tác này. Các cán bộ tiến hành công việc một cách có tổ chức. Các bếp lưu động được điều đến để phục vụ việc ăn uống của bộ đội. Nhân dân địa phương hết sức cảm ơn sự giúp đỡ của chúng tôi. Tiếng lành truyền đi khắp vùng, thế là ngay cả những chòm xóm ở rất xa cũng đến yêu cầu chúng tôi giúp đỡ.

        Những giờ luyện tập đội ngũ, các khối trung đội, đại đội đi lại hàng ngũ thẳng tắp, chỉnh tề. Nhân dân biểu lộ nhiều thiện cảm khi đứng ngắm xem các chiến sĩ của chúng tôi vóc người cân đối khỏe mạnh, ăn mặc gọn đẹp. Ngay cả những ngươi trước đây rất hoang mang, hoảng sợ do mắc phải luận điệu tuyên truyền của kẻ địch, nay đã ngày một "vững tâm hơn”, tin tưởng hơn. Ông chủ ngôi nhà tôi được bố trí đến ở, lúc này cũng đã thay đổi rô rệt. Bây giờ sáng sáng ra sân trông thấy tôi, ông đều nói bằng tiếng Ba Lan : "Kính chào ngài đại tá ạ!" Có lần tôi nói với ông ta rằng không nên goi tôi là "ngài" vì chúng tôi hiểu từ đó có nghĩa là "quan lớn”, mà tôi thì không phải là "quan lớn”, chỉ là đồng chí thỏi. Ông chủ mỉm cười và nhắc lại hai tiếng "Đồ... ồng chí... !”. 

        Thời gian trôi nhanh cùng với bao nhiêu công việc luyện tập và chuẩn bị bận rộn. Sư đoàn trở nên sung sức. Ngày 4 tháng 10, từ sáng sớm, toàn thể sư đoàn xếp thành các khối trên một bãi được chuẩn bị đặc biệt ở phía tây Gôn-chi - Brút. Các đại diện của hội đồng quân sự tập đoàn quân, đứng đầu là tướng N.E. Béc-da-rin, đã đến kiểm tra. Các trung đoàn trưởng giới thiệu các trung đoàn. Tướng Ph. E. Bô-cốp và tôi kiểm tra trung đoàn bộ binh 1050, tướng A.M. Cu-sép kiểm tra phòng tham mưu sư đoàn, tướng I.I. Vác-phô-lô-mê-ép kiểm tra trung đoàn bộ binh 1052, tướng P.I. Cô-sen-cô kiểm tra các đơn vị pháo. Tất cả đều được kiểm tra rất cẩn thận. Sau đó có lệnh triệu tập tất cả thủ trưởng các đơn vị. Cuộc họp tổng kết việc kiểm tra, sư đoàn được nhận xét tốt và được hội đồng quân sự biểu dương.

        Đây mới là hoàn thành bước đầu của việc huấn luyện chiến đấu. Sau đó chúng tôi bắt tay vào việc rèn các tiểu đoàn bộ binh có phương tiện tăng cường. Bắt đầu diễn tập chiến thuật theo chủ đề : "tiểu đoàn bộ binh tăng cường xung phong và tiến công ở tung thâm phòng ngự của địch”. Trong hai tuần lễ, suốt ngày đêm trên bãi tập, các tiểu đoàn pháo thực hành bắn đạn thật. Trên bãi tập của quân đoàn, tướng I.P. Rô-xlưi đích thân chỉ đạo việc diễn tập chiến thuật tiểu đoàn cối bẳn đạn thật do các sư trưởng chỉ huy. Đại tá E.I. Si-kin, tham mưu trưởng quân đoàn đã chỉ đạo diễn tập thủ trưởng và cơ quan tham mưu không có thực binh. tiểu đoàn pháo tự hành độc lập của chúng tôi đã hoàn thành một cách xuất sắc việc "quần thảo” bộ đội bằng "xe tăng”. Về trọng lượng và hình dạng thì pháo tư hành SAU-76 không khác mấy xe tăng hạng trung: bộ đội nấp dưới hào chiến đấu, đợi khi pháo tự hành SAU-76 vượt qua thì bật dậy và liệng "thỏi thép đúc” giả làm lựu đạn chống tăng vào xích "xe tăng” đang chạy qua hoặc "nện” bằng súng chống tăng.

        Trung tuần tháng 10, sư đoàn mặc quân phục mùa đông và chuyển đến khu tập kết mới. Trong những đêm mưa thu trời tối như mực, các sư đoàn thuộc tập đoàn quân xung kích 5 đã thực hiện những biện pháp ngụy trang nghi binh nghiêm ngặt nhất và hành quân qua những con đường mòn xuyên rừng để tiến về sông Vi-xla. Sau khi vượt qua 350 ki-lô-mét đường đất khó đi và đầm lầy, ngày 29 tháng 10, sư đoàn đã tập kết tại khu vực dân cư Cơ-rúp-pưn-xke, De-le-nét, Sin- ca-sít-na, tức là ở cách Vác-sa-va (thủ đô của Ba Lan) khoảng 50 ki-lô- mét về phía đông-bắc.

         
        PHƯƠNG DIỆN QUÂN BE-LO-RU-XI 1

        Lúc này, tập đoàn quân xung kích 5 được biên chế vào phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 do Nguyên soái Liên Xô C.C. Rô-cô-xốp- xki chỉ huy. Vào lúc đó, các sư đoàn của thê đội 1 của phương diện quân đã ở tuyến thành phố Lôm-gia, đoạn uốn khúc của sông Vi-xla. Vác-sa-va, sông Vi-xla, các bàn đạp gần các thành phố Mác-nu-sép và Pu-la-va. Bộ Tổng tham mưu điều tập đoàn quân xung kích 5 (là lực lượng dự bị của Đại bản doanh và sẽ hoạt động ở hướng chủ yếu) sang cánh phải của phương diện quân Be-lô-ru-xi 1. Đó là thời kỳ mà Đại bản doanh đang giải quyết vấn đề hướng đột kích chủ yếu trong tác chiến sắp tới. Nguyên soái Liên Xô G.C. Giu-cốp trong cuốn "Nhớ lại và suy nghĩ”, đã chỉ ra rằng: "Đứng về quan điểm chiến dịch, chúng ta không cần lắm vùng tây-bắc Vác-sa-va. Nên lấy Vác-sa-va bằng cách vu hồi từ tây-nam, đồng thời giáng một nhát cắt mạnh vào hương Lốt - Pô-dơ-nan”¹. Môt quan điểm khác thì cho rằng phải đột kích vào giữa Mốt-lin và Vác-sa-va.

        Tại địa điểm mới, các trung đoàn trong sư đoàn đều được bổ sung những cái cần thiết cho sinh hoạt và huấn luyện chiến đấu. Tại đây, trong lúc công tác huấn luyện đang sôi động nhất, cán bộ và chiến sĩ đã đón ngày lễ kỷ niệm lần thứ 27 Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười vĩ đại. Vào ngày 6 tháng 11, tại các đơn vị bộ đội, phân đội thuộc sư đoàn, mọi người đã nghe báo cáo của Chủ tịch Hội đồng quốc phòng Nhà nước I.V. Xta-lin. Các chiến sĩ chăm chú lắng nghe báo cáo; qua bản báo cáo, mọi người đều thấy được một bức tranh đầy phấn khởi của các sự kiện vĩ đại nhất trong năm qua. Đảng Cộng sản và Chính phủ Liên Xô đã tổng kết các trận đánh lớn trong cuộc Chiến tranh giữ nước vĩ đại, đã đánh giá những thắng lợi của Quân đội Xô- viết, tình hình mọi mặt của kẻ thù. Bản báo cáo đã nhận định rằng Quân đội Xô-viết đã hoàn thành xứng đáng nghĩa vụ yêu nước của mình và đã giải phóng hoàn toàn Tổ quốc chủng ta. Từ nay và mãi mãi về sau này, trên đất nước chúng ta sẽ sạch bóng quân thù. Hiện nay, chúng ta còn một sứ mạng cuối cùng, sự mạng kết thúc là : đánh tan hoàn toàn quân đội phát xít Đức, tiêu diệt con thú phát xít dã man ngay tại sào huyệt của chúng và cắm lá cơ chiến thắng ở Béc-lin.

        Được cỗ vũ bằng sự đánh giá cao của Đảng và nhân dân về các hoạt động chiến đấu, quân đội Liên xô bắt đầu chuẩn bị để tiêu diệt hoàn toàn quân đội phát xít Đức. Sư đoàn chúng tôi cũng vẫn tiếp tục công tác huấn luyện. Chúng tôi ôn tập về chiến thuật của các đại đội, các tiểu đoàn. Sau đó, ngày 19 tháng 11, các trung đoàn được báo động, rồi vượt sông tiến quân về phía nam và ngày 21 tháng 11 đã đến được vùng Crudđ ở về phía đông Min-xcơ - Mô-đô-vết-scai-a. Chúng tôi nhận được chỉ thi tiến hành trinh sát thực địa các tuyến đường hành quân ở hướng ngoại vi Vác-sa-va - Pra-ga² . Tướng Rô-xlưi báo cho biết sư đoàn phải thường xuyên sẵn sàng xuất quân.

        Đó là một ngày sáng trời, băng giá. Con đường chạy sang phía tây trên bình nguyên xen lẫn những khoảng rừng thưa đã đưa chúng tôi tới vùng ngoại vi Vác-sa-va - Pra-ga. Từ trên đỉnh cao của tòa nhà đổ nát có thể thấy được rõ cả một vùng rộng lớn : phía nam Pra- ga trống trải, bằng phẵng, phía đông và bắc là những cánh rừng đen thẫm nằm trong thung lũng Vi-xla. Qua ống nhòm có thể phân biệt, dược những đổ nát hoang tàn đang bổc khói của Vác-sa-va. Dọc theo bờ tây sông Vi-xla và trên mặt sông đóng băng, ngổn ngang những xác chết mặc quân phục và thường phục. Những khu nhà đồ sộ nổi rõ trên nền trời, trông thật bi thảm.

        Cái cảnh khủng khiếp này đã làm chúng tôi vô cùng xúc động.

        Bộ dội đã được rèn luyện nhanh chóng thích nghi với nơi bố trí mới. Mới chỉ có vài ngày mà sư đoàn đã bám chắc tại vùng Pra-ga. Tuv vậy, chúng tôi lại phải di chuyển về phía nam, lần này đến khu vực thuộc thành phố Gia-cô-vét. Sau này chúng tôi mới biết được vì sao lại có sự cơ động như vậy của tập đoàn quân xung kích 5 vốn được dự định để hoạt động ở hướng đột kích chủ yếu của phương diện quân. Thì ra, Đại bản doanh đã thảo luận về vấn đề hướng tiến công chủ yếu của bộ đội phương diện quân Be-lô-ru-xi 1. Nguyên soái G. c. Giu-cốp, người được cử làm Tư lệnh phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 không nhất trí với việc tiến công chính diện vào Vác sa-va. Đại bản doanh đã tán thành ý kiến của Nguyên soái.

----------------
        1. G.C. Giu-cổp, Nhớ lại và suy nghĩ, Mát-xcơ-va, 1969, tr.585.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên xô, kho 383, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 5. 212

        Sau khi phân tích toàn diện tình hình và khả năng của hai bên, Dại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao quyết định chuẩn bị và tiến hành vào đầu năm 1945 tại tất cả các hướng chiến lược những chiến dịch tiến công mạnh mẽ với các nhiệm vụ cơ bản sau :
         
         - Đánh tan địch ở Ba Lan, Tiệp Khắc, Hung-ga-ri, Áo ;

         - Tiến tới tuyến cửa sông Vi-xla - Brôm-béc (Bứt-gốt) - Pô- dơ-nan Bre-xlau (Vrô-xláp) - Mô-ráp-xca - Ô-xtơ-ra-va - Viên. Đại bản doanh cũng quyết định tập trung mọi nỗ lực cơ bản của chiến cục kết thúc vào hướng Vác-sa-va - Béc-lin¹.


        Nhiệm vụ giải phóng Ba Lan và tiêu diệt cụm tập đoàn quân "A” ở giữa hai con sông Vi-xla và Ô-đe được giao cho bộ đội của phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 do Nguyên soái Liên Xô G. C. Giu-cốp chỉ huy và phương diện quân U-cra-in 1 do Nguyên soái Liên Xô I.x. Cô-nhi-ép chỉ huy. Một phần lực lượng của hai phương diện quân Be-lô-ru-xi 2 và U-cra ỉn 4 cũng được huy động vào nhiệm vụ này. Vào cuối tháng 10, kế hoạch của chiến dịch tiến công đã được phê chuẩn toàn bộ. Kế hoạch cũng dự kiến bộ đội phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 tiến tới tuyến Brôm-bec (Bứt-gốt) - Pô-dơ-nan². Đòn đột kích chủ yếu ở hướng chiến lược Vác-sa-va - Béc-lin này bắt đầu từ bàn đạp Mác- nu-sép do bộ đội thuộc tập đoàn quân 61, tập đoàn quân xung kích 5, tập đoàn quân Cận vệ 8, các tập đoàn quân xe tăng Cận vệ 1 và 2 tiến hành. Sau khi vượt sông Pi-li-sa, dự định điều tập đoàn quân 1 của Quân đội Ba Lan từ cánh phải của tập đoàn quân 61 vào tham gia chiến dịch nhằm bao vây và tiêu diệt quân Đức đồn trú tại Vác-sa-va. Một đòn đánh bồi từ bàn đạp Pu-láp sẽ do bộ đội của các tập đoàn quân 69 và 33, được tăng cường các quân đoàn xe tăng 11 và 9, tiến hành. Chủ lực của tập đoàn không quân 16 chi viện cho phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 tại hướng chủ yếu.

        Vào đầu tháng 12, dưới sự điều khiển trực tiếp của Nguyên soái Liên Xô G. C. Giu-cốp, tư lệnh phương diện quân Be-lô-ru-xi 1, trong phương diện quân đã tổ chức một cuộc diễn tập thủ trưởng và cơ quan tham mưu tập đoàn quân không có thực binh. Trong cuộc diễn tập, tất cả các vấn đề về lập kế hoạch, tổ chức hiệp đồng và chỉ huy bộ đội thích hợp với tình huống sắp tới đều được đem ra nghiên cứu và giải quyết. Sau khi tổ chức diễn tập tại bộ tham mưu phương diện quân, các tư lệnh và các cán bộ tham mưu tập đoàn quân tổ chức diễn tập ở các cơ quan tham mưu quân đoàn và sư đoàn. Đối với bộ đội phương diện quân Be-lô-ru-xi 1, công tác chuẩn bị trực tiếp cho chiến dịch đã bắt đầu từ thời gian này.

        Tôi đã có khá nhiều kinh nghiệm trong công tác chuẩn bị tiến công qua nhiều chiến dịch có tính chất chiến lược tại các mặt trận khác nhau, nhưng đây là lần đầu tiên sư đoàn chúng tôi tiến hành công tác chuẩn bị sớm trước cho phù hợp vơi các điều kiện tác chiến cụ thể sắp tới. Vì thế, tôi muốn đưa ra một số văn kiện mà dựa vào đó, bộ đội bắt đầu công tác để chuẩn bị một cách chu đáo cho các trận sắp tới. Bạn đọc đừng thắc mắc về thời gian (đầu tháng 1 năm 1945) viết trong các tài liệu ấy : đó là thời gian khi lập văn kiện gửi đi cho người nhận, còn toàn bộ công tác chuẩn bị của bộ đội thì đã bắt đầu từ những ngày đầu tháng 12 năm 1944.

        "Gửi Tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5

        Bản sao: Gửi Tổng tham mưu trưởng Hồng quân.

        1. Các đơn vị của các sư đoàn bộ binh 251 và 6 của địch được tăng cường thêm 6 tiểu đoàn pháo thuộc lực lượng dự bị của Bộ Tổng chỉ huy Đức, 2 tiểu đoàn pháo chống tăng thuộc lực lượng dự bị của Bộ Tổng chỉ huy Đức, 1 lữ đoàn pháo cường kích thuộc lực lượng dự bị của Bộ Tổng chỉ huy Đức và 1 trung đoàn súng cối thuộc lực lương dự bị của Bộ Tổng chỉ huy Đức, đang phòng thủ các vị trí kiên cố tại tuyến: Vác-ca, Gra-búp, Da-le-xnư, Vư-bo-rúp, Gra-búp Pi-li-sa, Bơ-giô-dup-ca, Xgi-gi-na, Ghe-le-nu-véc, Ghe-le-núp, Li-pa, Le-gie-ni-se. Những vị trí này địch đã củng cố hơn bốn tháng trời và mở rộng chiều sâu từ 10 đến 15 ki-lô-mét. Hệ thống phòng ngự lớn nhất và đội hình chiến đấu dày đặc nhất của địch nằm tại đoạn Sê-sư-li-ip-ca-Le-gie-ni-se.

        Cụm pháo binh chủ yếu hố trí tại các khu vực sau:

        a) Dơ-bư-scúp (5 ki-lô-mét về phía nam Vác-ca), Bu-đư Bô-xcô- vôn-xcơ, Bô-xca Vô-li-a tới 4 tiểu đoàn :

        b) Xta-ni-xla-viíp, Du-sca, Vô-li-a, Ma-Ie Bô-giê tới 3 tiểu đoàn:

        Các lực lượng của địch ở các khu vực: Blô-ne - dự đoán là sư đoàn bộ binh 383 Bi-a-lốp-giê-ghi, Chác-nô-sin (về phía tây E-dơ-lin- xcơ 22 ki-lô-mét cách tây-nam Vác-ca 17 ki-ỉô-mét -1 sư đoàn xe tăng không rõ phiên hiệu ; Nô-ve Mi-a-xtô, Tô-ma-súp - 1 sư đoàn bộ binh không rõ phiên hiệu; Xta-ni-xla-vi-se (cách tây-nam Cô-đe-ni-se 4 ki-lô- mét), Ma-cô-xư Xtác (cách tây-nam Cô-đê-ni-se 19 ki-lô-mét), Pi-ôn-ki -  dự đoán là sư đoàn xe tăng 25; Ra-đôm - 1 sư đoàn cận vệ không rõ phiên hiệu và dự đoán là sư đoàn dự bị 174.


------------------
    1. G.c. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ, Mát-xccr-va, 1969, tr. 558 - 559.

        2. Chiến dịch lấy tên là Vác-sa-va - Pô-dơ-nan, sau này đổi tên thành Vi-xla-Ô-đe.

     
        2. Tập đoàn quân 61 tiến công từ phía bên phải, có nhiệm vụ chọc thỉủng hệ thống phòng ngự của địch tại đoạn Pơ-si-lét, Pi-li-se và phát triển đòn đột kích theo hướng chung Tác-chin, Grốt-đít, Cút-nô để sang ngày thứ mười hai của chiến dịch tiến tới mặt trận: Li-u-sin (cách tây-bắc Lô-vích 22 ki-lô-mét), Gi-khơ-lin, cung điện Oóc-lúp (cách đông-nam Cút-nô 17 ki-lô-mét).

        Ranh giới phân cách với tập đoàn quân là: Gác-vô-lin, Xcuốc-cha, Gra-búp, Da-le-snư, làng Ma-rưn-ca, Gốt-ne-vi-se, Mơ-sô-núp, Lô-vích, Xô-bô-ta, Oóc-lúp; tất cả các điểm, trừ Gác-vô-lin và Lô-vích, dành cho tập đoàn quân xung kích 5.

        Tập đoàn quân cận vệ 8 tiến công từ phía trái với nhiệm vụ chọc thủng phòng ngự của địch tại đoạn : Ga-lê-nu-vếch, Sma-en-ních và phát triển đòn đột kích theo hướng chung Li-pa, Ve-giơ-khô-vi-nư, Gút-ma- lư, Nô-ve Mi-a-xto, Ra-va Ma-đô-ve-sca, Xtrư-cúp, rồi đến ngày thứ mười hai của chiến dịch thì chiếm tuyến : Bô-rô-vét (cách đông-nam Len-chi-sa 18 ki-lô-mét), Đơ-déc-don-giơ-na, Đơ-gét.

        Ranh giới phân cách với tập đoàn quân là : Le-ô-ca-đi-a, Mác-nu- sép, Tơ-se-ben, Se-sư-li-úp-ca, Cô-va-ve-rup Xtác, Xtư-rô-mét, Bia-lốp- gie-ghi, Pơ-si-bư-sép, Cuốc-de-sin, Len-chi-sa ; tất cả các điểm, trừ Se- sư-li-úp-ca, dành cho tập đoàn quân xung kích 5.

        3. Tập đoàn quân xung kích 5 gồm có : quân đoàn bộ binh 9 (các sư đoàn bộ binh 230, 248, 301), quân đoàn bộ binh cận vệ 26 (các sư đoàn bộ binh cận vệ 89, 94, sư đoàn bộ binh 260), quân đoàn bộ binh 32 (sư đoàn bộ binh cận vệ 60, các sư đoàn bộ binh 295, 416), và các đơn vị tăng cường, ... chuyển sang tiến công kiên quyết với nhiệm vụ chọc thủng phòng ngự của đich tại đoạn : Vư-bo-rúp, Xtư-si-gi-na và phát triển đòn đột kích theo hướng chung tới Bô-giê, Cran-cúp, Cô-sin, Blen-dúp, rồi chiếm các tuyến sau :

        a) Ngày đầu của chiến dịch : Ô-pốt-giép, Bi-xcu-pi-se - Xta-ra, làng Pa-u-lin, Bran-cúp, Pốc-síp-na, Xtơ-rô-mét, còn lực lượng phái đi trước thì chiếm các bến vượt ở vùng Bi-a-lốp-gie-ghi ;

        b) Ngày thứ hai của chiến dịch: Gư-nê-e-vi-se, Da-bô-rúp, Gô-sin, Pơ-si-bư-sép ;

        c) Sang ngày thứ ba của chiến dịch : Dlô-ta Gu-ra, Đa-se-vi-se,

        Glút-na, Blen-dúp, Vín-gen-múp, Dà-bô-gie (cách tây-bắc Bơ-si-bư-sép 16 ki-lô-mét) ;

        d) Sang ngày thứ tư của chiến dịch : Brô-ni-xla-vúp (cách đông- nam Mơ-sô-míp 13 ki-lô-mét), Vư-gơ-nan-ca, I-u-li-a-núp, Đan-cup, Bi- a-la Ráp-xca.

        Tiếp đó, phát triển đòn đột kích theo hướng chung vào Xkéc-ne- vi-se, Lư-scô-vi-se, Pi-on-tếch, đến ngày thứ mười hai của chiến dịch tiến tới mặt trận : Oóc-lúp (cách đông-nam Gút-nô 18 ki-lô-mét) Vlô-xtô-vi-se, Pi-on-tếch, Bô-rô-vét.

        4. Sang giai đoạn chọc thủng dải phòng ngự chính của địch, để tăng cường cho tập đoàn quân xung kích 5, điều thêm pháo binh của tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 gồm : 1 lữ đoàn pháo hạng nhẹ, 2 trung đoàn pháo hạng nhẹ, 1 trung đoàn cối và 1 trung đoàn cối cận vệ.

        5. Cuộc tiến công của tập đoàn quân được bảo đảm bởi : quân đoàn máy bay cường kích 6 và các máy bay tiêm kích yểm trợ thuộc quân đoàn rnáy bay tiêm kích 6.

        Trong ba giờ đầu của trận đánh những đơn không quân này thực hiện nhiệm vụ theo kế hoạch của phương diện quân, còn sau đó ba giờ, kể từ lúc bộ binh bắt đầu xung phong thì theo kế hoạch của tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5.

        6. Khi bộ binh và xe tăng của tập đoàn quân xung kích 5 đã tiến tới tuvến Gơ-nê-e-vi-se, Da-bô-rúp, Gô-sin, Pơ-si-bư-sép, thì tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 sẽ được tung vào đột phá ở đoạn : Gơ-nê-e-vi-se, Da-bô-rúp, Gô-sin để phát triển thắng lợi theo hướng chung tới Mô- sô-núp, Xô-kha-chép. Tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5 có nhiệm vụ bảo đảm về pháo bính và công binh cho tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 vào đột phá. Khi tập đoàn quân vào đột phá thì quân đoàn không quân cường kích 6 và những máy bay tiêm kích yểm trợ cho nó của quân đoàn không quân tiêm kích 6 sẽ chuyển thuộc cho tư lệnh tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 chỉ huy.

        7. Công tác chuẩn bị cho chiến dịch tiến công, cũng như việc đưa bộ đội vào vi trí xuất phát tiến công phải tiến hành bí mật với địch, bảo đảm mọi biện pháp ngụy trang, nghi binh để nhất thiết phải đảm bảo được sự bất ngờ cho hoạt động của tập đoàn quân.

        8. Tôi cho phép thông báo nội dung huấn lệnh này tới tham mưu trưởng, trưởng phòng tác chiến của cục tham mưu tập đoàn quân và chủ nhiệm pháo binh, tập đoàn quân.

        Đối với những người thừa hành khác, chỉ giao nhiệm vụ trong phạm vi chức trách của họ.

        Chỉ giao các nhiệm vụ tiến công bằng văn bản trước khi bắt đầu tiến công năm ngày cho quân đoàn, ba ngày cho các sư đoàn thuộc thê đội 1, hai ngày cho các sư đoàn thuộc thê đội 2. Trước khi giao nhiệm vụ bằng văn bản thì các chi lệnh về công tác chuẩn bị tiến công phải ra bằng miệng.

        Không ra chỉ lệnh bằng văn bản cho các trung đoàn trưởng, chỉ giao nhiệm vụ bằng miệng trước ba ngày.

        Về công tác hậu cần, không có các huấn lệnh chung mà chỉ hạn chế trong phạm vi các chỉ lệnh riêng.

        Đối với toàn thể cán bộ và chiến sĩ của tập đoàn quân, phải tiếp tục giải thích rằng nhiệm vụ của ta là kiên trì phòng ngự lâu dài.

        9. Thời gian bắt đầu tiến công : theo các chỉ thị mà đích thân tôi giao. Trình tự chuẩn bị pháo binh: theo biểu đồ kèm theo đây.

        10. Kế hoạch về chiến dịch tiến công của tập đoàn quân phải đưa trình tôi phê chuẩn vào ngày 5 tháng 1 năm 1945.

        Nhận được huấn lệnh này phải gửi trả phiếu giao tài liệu.

        Phụ lục: Biểu đồ tiến công của pháo binh: 1 tờ.

Tư lệnh phương diện quân Be-lô-ru-xi 1                             Ủy viên Hôi đồng quân sự
    Nguyên soái Liên Xô G.C. Giu-cốp                                     Trung tướng Tê-lê-ghi

                                Tham mưu trưởng phương diện quân Be-lô-ru-xi 1
                                            Thượng tướng Ma-li-nin¹

------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ
169 - 170.

        Hội đồng quân sư tập đoàn quân xung kích 5, theo huấn lệnh tác chiến nấy, đã trình lên hội đồng quân sự phương diện quân Be-lô- ru-xi 1, kế hoạch chiến dịch tiến công sau đây:

        " Kế hoạch chiến dịch tiến công của tập đoàn quân xung kích 5.

        Tập đoàn quân xung kích 5 là trung tâm của đội hình chiến đấu chung của phương diện quân tại bàn đạp Mác-nu-sép, có nhiệm vụ chọc thủng hệ thống phòng ngự trận địa vững chắc của địch tại đoạn Vư-bô-rúp, Xtơ-si-gi-na, bảo đảm cho tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 vào đột phá tại tuyến Gơ-nê-e-vi-se, Da-bo-rúp, Gô-sin và hiệp đồng với tập đoàn quân này, các tập đoàn quân cận vệ 61 và 8 giải quyết nhiệm vụ trước mắt của phương diện quân là bao vây và tiêu diệt cụm quân địch ở Vác-sa-va.

        Nhiệm vụ trước mắt của tập đoàn quân là: kiên quyết đánh tan và tiêu diệt địch trong tung thâm chiến thuật và chiếm bàn đạp tại bờ bắc sông Pi-li-sa để tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 vào đột phá.

        Nhiệm vụ tiếp theo là: tiêu diệt các lực lượng dự bi chiến dịch của địch và không để cho địch bám được ở các tuyến trung gian, để đến ngày thứ mười hai của chiến dịch thì tiến được tới sông Bơ-du-ra.

        Chiều sâu chiến dịch chung của tập đoàn quân là 155 ki-lô-mét. Nhịp độ trung bình hằng ngày là 13 - 15 ki-lô-mét. Các phương tiện và lực lượng của tập đoàn quân cho phép giải quyết thắng lợi nhiệm vụ của tập đoàn quân.

        Các giai đoạn chiến dịch :

        Giai đoạn 1 (từ 10 đến hết 11-1-1945) : đột phá hệ thống phòng ngự trong công sự vững chắc của địch và tiến tới tuyến Gơ-nê-e-vi-se, Da-bo-rúp, Gô-sin, Pơ-si-bư-sép. Chiều sâu 28 ki-lô-mét.

        Nhiệm vụ chủ yếu là: đột phá tung thâm chiến thuật trong hệ thống phòng ngự của địch tại đoạn Vư-bo-rúp, Xtơ-si-gi-na và tiêu diệt sinh lực, binh khí kỹ thuật của chúng, không cho chúng có thể rút chạy sang bờ bắc sông Pi-li-sa.

        Vào cuối ngày đầu của chiến dịch, chiếm các bến vượt qua sông Pi-li-sa và chiếm được tuyến O-pốt-giép, Bi-xcù-pi-se - Xta-ra, Pa-u- lin, Bran-cúp, Pốc-síp-na, Xtơ-rô-mét.

        Dùng một đơn vị mạnh phái đi trước của quân đoàn bộ binh 32 chiếm Pha-len-si-se và bến vượt sông Pi-li-sa cách Bơ-a-lốp-giê-ghi 1 ki-lô-mét về phía bắc.

        Vào cuối ngày 11 tháng 1 năm 1945, chiếm tuyến Gơ-nê-e-vi-se, Da-bo-rúp, Gô-sin, Pơ-si-bư-sép.

        Tồ chức đội hình chiến đấu : cả 3 quân đoàn thành một tuyến, trong đó có 4 sư đoàn và 1 trung đoàn bộ binh 2 ở thê đội 1.

        Ở thê đội 2 của các quân đoàn : 11 trung đoàn bộ binh, còn lực lượng dự bị của tập đoàn quân gồm 1 trung đoàn bộ binh.

        Đòn đột kích chủ yếu do trung tâm đảm nhiệm.

        Giai đoạn 2 (từ 12 đến hết 16-1-1945) : bảo đảm cho tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 vào đột phá và tiêu diệt các lực lượng dự bị chiến dịch của địch.

        Nhiệm vụ chủ yếu : khi bảo đảm cho tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 vào đột phá thì cùng với tập đoàn quân cận vệ 8 đánh tan các lực lượng dự bị chiến dịch của địch (sư đoàn bộ binh 383, cụm Lốt-din -  Lát và cụm Tô-ma-sép của địch) không để cho chúng bám ở các tuyến trung gian.

        a) Na-ta-lin (cách phía tây Grui-ét, Bốt-đép, Gô-sin, Pơ-si-bư-sép 6 ki-lô-mét).

        b) Mô-ghi-lư (cách phía đông-bắc Xkéc-ne-vi-se 10 ki-lô-mét), Gráp-bu-đư, Ca-mi-0n, Nô-vư Đcr-vua, Cuốc-de-sin.

        Vào cuối ngày thứ sáu của chiến dịch tới mặt trận : De-mi-a-rư Gra-bi-na, Xtơ-si-bô-ga, Giê-li-a-dơ-na.

        Cụm chủ lực bố trí ở sườn trái.

        Đội hình chiến đấu của tập đoàn quân : cả 3 quân đoàn thành một tuyến.

        Lực lượng dự bị của tập đoàn quân: từ 1 đến 2 sư đoàn ở sau sườn trái.

        Nhiệm vụ từng ngày :

        Sang ngày thứ ba của chiến dịch, tiến tới tuyến: Dlô-ta Gu-ra, Da-se-vi-se, Glút-na, Blen-đúp, Vin-ghen-múp, Da-bô-gie.

        Sang ngày thứ tư, tiến tới tuyến : Brô-ni-xláp-vúp, (cách phía đông-nam Mơ-sô-núp 13 ki-lô-mét), Vư-gơ-nan-ca, í-u-li-a-núp, Đan-cúp, bi-a-la Ráp-xca.

        Ngày thứ năm, tiến tới tuyến : Gráp-se (cách phía tây Mơ-sô-núp 5 ki-lô-mét), E-ru-đan, Pơ-xa-rư, Cuốc-de-sin.

        Ngày thứ sáu, tiến tới tuyến : Bê-mi-a-rư, Gra-Li-na, Xtơ-si-bô-ga, Gie-li-a-dơ-na.

        Giai đoạn 3 (từ 17 đến hết 22-1-1945) : truy kích, tiêu diệt nốt cụm quân Vác-sa-ra của đích.

        Nhiệm vụ chủ yếu của tập đoàn quân : truy kích bọn địch rút chạy, tới ngày thứ mười hai của chiến dịch tiến tới mặt trận Oóc-lốp, Vla-xtô-vi-se, Pi-pon-tếch, Bô-rô-nét.

        Dùng các đơn vị phái đi trước chiếm các bến vượt sông Bơ-du- ra ở Mô-lô-gô-sin, Cu-kha-rư và Len-chi-sa.

        Phụ lục: Kế hoạch tiến công của tập đoàn quân xung kích 5 ở giai đoạn 1. Bân đồ chiến dịch tiến công của tập đoàn quân.

        Tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5            Ủy viên hội đồng quân sự
                Trung tướng Béc-da-rin                         Trung tưứng Bô-cốp

                         Tham mưu trưởng tập đoàn quân xung kích 5
                                        Thiếu tướng Cu-sép¹

-------------------
        1. Cuc lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 171.   

        Kế hoạch chiến dịch tiến công của tập đoàn quân được thông qua và tư lệnh tập đoàn quân đã ra mệnh lệnh sau :

        " 1. Tập đoàn quân xung kích 5 đột phá hệ thống phòng ngự trận địa vững chắc của địch ở đoạn Vư-bo-rúp, Xtơ-si-gi-na và giáng đòn đột kích chủ yếu ở trung tâm, để tiên công theo hướng chung ở Bô-gie, Bran-cúp, Gô-sin, Blen-đúp.

        Cuối ngày đầu, chiếm tuyến: Ô-pốt-giép, bi-xcu-pi-se - Xta-ra, Pa-u-lin, Bran-cúp, Pốc-síp-na, Xtrô-mét.

        Dùng các đơn vị mạnh phái đi trước của quân đoàn bộ binh 32 chiếm các bến vượt ở khu vưc bi-a-lốp-gie-ghi.

        Tại tuyến Giơ-nê-e-vi-se, Da-bo-rúp, Gô-sin, bảo đảm cho tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 vào đột phá.

        2. Tập đoàn quân 61 tiến công từ bên phải. Ranh giới phân cách với nó là: Gác-vô-lin, Xcuốc-cha, Gra-búp, Da-le-xnư, Ma-rưn-ki, Gốt- ne-vi-se (tất cả các điểm trừ Gác-vô-lin, dành cho tập đoàn quân xung kích 5).

        Tập đoàn quân cận vệ 2 tiến công từ phía trái. Ranh giới phần cách là: Xê-ô-ca-đi-a, Mác-nư-sép, Tơ-se-ben, Se-sư-li-úp-ca, Cơ-xa- vê-rúp, Xtác, Xtơ-rô-mét, Bi-a-lốp-giê-ghi, Pơ-si-bư-sép (tất cả các điểm, trừ Sê-sư-li-úp-ca, dành cho tập đoàn quân xung kích 5).

        3. Quân đoàn bộ binh 9, (các sư đoàn bộ binh 248, 301) cùng với trung đoàn súng cối 489 của tập đoàn quân, trung đoàn pháo chống tăng 507 và lữ đoàn công binh kỹ thuật 82/17 chọc thủng hệ thống phòng ngự của địch ở đoạn Gra-búp Da-le-xnư, Ê-le-ni-úp và dùng sườn trái giáng đòn đột kích chủ yếu để đến cuối ngày đầu tiên chiếm tuyến: Ô-pốt-giép, Bi-xcu-pi-se - Xta-re, Pa-u-lin, Ru-đa-vi-sa.

        Tiếp đó tiến công vào Cô-đê-glô-vư, Da-bo-rúp.

        Không để cho bộ binh và xe tăng địch phản kích từ bờ bắc sông Pi-li-sa và từ khu rừng cách phía tây-nam Bác-ca 5 ki-lô-mét, tại tuyến Gơ-nê-e-vi-se, Da-bo-rup bảo đảm cho các đơn vị của tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 vào đột phá. Từ ngày 6-1-1945, cục tham mưu quân đoàn ở tại Vin-chơ-cô-vi-se - Đôn-ne. Đài quan sát đặt tại khu vực Krôn-tin.

        Trục di chuyển của cục tham mưu quân đoàn : Ma-len-chin, Bi-a- la Gu-ra, Cô-đe-glô-vư, Da-bô-rép.

        Ranh giới phân cách từ bên trái là: Ôn-sin-ca, Vun-ca Tác-nốp- xca, Lư-si-an-núp, Ê-le-ni-up, Bon-cha, I-u-de-phdp, dành cho quân đoàn bộ binh 9.

        Lực lượng chi viện: lữ đoàn pháo chống tăng 10 và trung đoàn súng cối cận vệ 316.   

        4. Quân đoàn bộ binh cận vệ 26 (sư đoàn bộ binh 266 và các sư đoàn bộ binh cận vệ 89, 94) cùng với lữ đoàn pháo nhẹ 13, lữ đoàn sung cối 32, lữ đoàn pháo hạng nhẹ 21, lữ đoàn súng cối 2, lữ đoàn lựu pháo 18 (sư đoàn pháo binh 6), các trung đoàn súng cối 234, 294 của tập đoàn quân xe tăng 2, lữ đoàn pháo hạng nhẹ 198 của tập đoàn quân xe tăng 2, lữ đoàn pháo chống tăng 3, lữ đoàn xe tăng độc lập 220, trung đoàn xe tăng hạng nặng độc lập 89, trung đoàn pháo tự hành hạng nặng độc lập 396, trung đoàn xe tăng độc lập 92 (xe tăng phá mìn), lữ đoàn công binh kỹ thuật 83/17, lữ đoàn công binh kỹ thuật 130/61, lữ đoàn công binh mô-tô 1/1 đột phá phòng ngự cua địch tại đoạn E-lê-nốp, Xtơ-si-gi-na và đến cuối ngày thứ nhất chiếm luyến: Ru-ra-vi-sa, Bran-cup, Bây-cup.

        Tiếp đó tiến công vào Đơ-Iu-gô-vô-li-a. Sau tiến tới tuyến Da-tốc, Cơ-se-men, giáng một đòn chia cắt vào Bi-a-la Gu-ra.

        Tại tuyến Da-bô-rdp, Gố-sin bảo đảm cho các đơn vị của tập đoàn quân xe tăng 2 vào đột phá.

        Cục tham mưu quân đoàn từ 6-1-1945 ở Vô-li-a Mác-nu-sép-xca. Đài quan sát cách phía bắc Ut-ni-ki 500 mét.

        Trục di chuyển của cục tham mưu quân đoàn : Dơ-ve-gi-nét, Mi- kha-lup, Gô-sin.

        Ranh giới phân cách từ bên trái: Da-nư-rốp, Mác-nư-sép, Vin- chô-vô-li-a, Len-ca-vi-na - Xta-ra. Mây-xki, Xtơ-si-gi-na, Bô-gie, Bây- cup, Gô-sin, Cô-đê-tu-lư.

        5. Lực lượng chi viện : lữ đoàn súng cối cận vệ 22, 23, lữ đoàn lưu pháo nặng 97, lữ đoàn súng cối 124, lữ đoàn súng cối nặng 6, lữ đoàn lựu pháo 118, lữ đoàn pháo 59, trung đoàn súng cối cận vệ 94, lữ đoàn lưu pháo 63.

        Quân đoàn bộ binh 32 (sư đoàn bộ binh cận vệ 60, các sư đoàn bộ binh 295, 416) cùng với trung đoàn súng cối 226 của tập đoàn quân xe tăng 2, các trung đoàn pháo nhẹ 283, 1643 của tập đoàn quân xe tăng 2, lữ đoàn công binh kỹ thuật 84/17, tiểu đoàn súng cối 7/1 đột phá phòng ngự của địch tại đoạn Xtơ-si-gi-na, Se-sư-li-úp-ca và trong khi sườn phải giáng đòn đột kích chủ yếu thì dùng một phần lực lượng giáng đòn chia cắt theo hướng Xtơ-rô-mét.

        Đến cuối ngày đầu tiên, chiếm tuyến : Bây-cút, Pốc-síp-na, Xtơ- rô-mét.

        Những đơn vi phái đi trước của quân đoàn bộ binh 32, gồm có 1 tiểu đoàn bộ binh, 1 tiểu đoàn pháo tự hành độc lập, 1 tiểu đoàn pháo binh, 1 đại đội đại liên cao xạ và 1 tiểu đoàn hỏa tiễn, chiếm Pha-len- si-se và bến vượt (cách phía bắc Bi-a-lốp-giê-ghi 1 ki-lô-mét). Tiếp đó tiến công vào Rư-ca-lư.

        Cục tham mưu quân đoàn ở Vin-chô-vô-li-a kể từ 6-1-1945. Đài quan sát ở khu vực đánh dấu 148, 1 (cách phía nam Nô-va Vô-li-a 1 ki-lô-mét). Trục di chuyển của cục tham mưu quân đoàn : Pa-poóc-ni-a, Prôm-na, Vư-sô-tư.

        Lực lượng chi viện : lữ đoàn pháo 44, trung đoàn pháo cối cận vệ 86, lữ đoàn súng cối cận vệ 41.

        6. Sư đoàn bộ binh 230 là lực lượng dự bị của tôi. Vào sáng ngày 10-1-1945, tập trung ở khu vực Vin-chơ-cô-vi-se - Đôn-ne, Vôi- sê-khúp - Ô-xem-bô-rốp-xki, A-lếch-xan-đrúp, Gư-gi-búp (về phía đông) và sẵn sàng tiến công theo hướng Đom-brúp-ki, Du-sca, Vô-li-a, Cran-cúp.

        7. Pháo binh :

        a) Áp đảo pháo binh địch tại các khu vực : Kem-pa, Nê-môi-ép- sca, Ma-rưn-ki ; Bu-de Bô-xcô-vôn-xke, Bô-xca Vô-li-a ; Bô-gie, Ma-le Bô-gie, Rô-gát-ki.

        b) Chuẩn bị hỏa lực tập trung bắn vào các điểm tựa : ký hiệu 107,5, ký hiệu 108,8, Chéc-vôn-na, Gra-búp Da-le-xnư; Vư-bô-rúp, cao điểm 124,0, Gra-búp Pi-li-sa ; Pô-đô-xe, Pô-đô-grốt-de ; Đôm-brup-ki,

        Xtơ-si-gi-na, sườn phía tây của điểm tựa ký hiệu 144,9 ; Bu-dư A-u- gu-xtúp-xke.

        c) Chuẩn bị hỏa lực chia cắt: vào cửa rừng phía đông và nam của khu rừng ở cách phía tây-nam Vác-ca 5 ki-lô-mét ; vào cửa rừng phía bắc của khu rừng Xta-khúp.

        d) Không để cho địch phản kích từ các hướng : ga xép Gra-búp ; Ma-le Bô-gie.

        e) Không để cho địch chiếm được tuyến ga xép Gra-búp, điểm cao 124,2, Ma-le Bô-gie.

        f) Chiếm tuyến Gơ-nê-e-vi-se, Da-bô-rúp, Gô-sin để bảo đảm cho tập đoàn quân xe tăng 2 vào đột phá.

        g) Bảo đảm bắn kèm theo xe tăng và bộ binh thành màn hỏa lực ở chính diện : Ê-le-ni-úp, Đôn-brô-va, Xta-khúp đến tuvến : Da-côn-se, Đôm-brúp-ki, A-u-gu-xtúp.

        h) Sẵn sàng vào hồi 16,00 giờ ngày 9-1-1945.

        Thời gian bắn chuẩn bị của pháo binh : 95 phút.

        Số lượng đạn :

        Cho bắn chuẩn bị và bắn kèm thành màn hỏa lực - 2,75.

        Cho đánh trong tung thâm phòng ngự (ngày đầu) -0,5.

        8. Không quân (quân đoàn cường kích 6 và quân đoàn tiêm kích 6) :

        a) Áp đảo và tiêu diệt pháo binh địch tại các khu vực : Kem-pa, Ne-môi-ép-xca, Ma-run-ki, Bu-đư Bô-xcô-vôn-xke, Bô-xca Vô-li-a, Bô-gie, Ma-le Bô-gie, Rô-gát-ki.

        b) Áp đảo các lực lượng dự bị và hệ thống phòng ngự chống tăng của địch ở cửa rừng phía đông và phía nam khu rừng cách phía tây nam Vác-ca 5 ki-lô-mét.

        c) Không để cho các lực lượng dự bị của địch tiến công sang từ các hướng : Le-kha-ni-se ; Du-sca Vô-li-a, Xtơ-rô-mét.

        d) Không cho địch chiếm các tuyến : Da-to, Du-sca Vô-li-a, Da- khơ-men, Lê-kha-ni-se, Bôn-cha, Bây-cúp, Prôm-na.

        9. Sẵn sàng vào hồi 5,00 giờ ngày 10-1-1945.

        Thời gian tiến công : theo chỉ lệnh đặc biệt.

        10. Cục tham mưu tập đoàn quân xung kích 5 từ 14,00 giờ ngày 6-1-1945 ở Gia-be-nét - Xta-rơ.

        Phòng tác chiến từ 9,00 giờ ngày 5-1-1945 ở Stơ-sê-ben.

        Đài quan sát của tư lệnh tập đoàn quân ở khu vưe điểm cao 126,5.

        11. Các nhiệm vụ tiến công bằng văn bản được giao trước khi tiến công ba ngày cho các sư đoàn thuộc thê đội 1, hai ngày cho các sư đoàn thuộc thê đội 2. Không ra lệnh bằng văn bản cho các trung đoàn trưởng ; giao nhiệm vụ trước, ba ngày.

        12. Gửi quyết tâm đột phá trước 18,00 giờ ngày 7-1-1945.

        Phụ lục : Biểu đồ kế hoạch trận đánh.

        Tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5               Ủy viên hội đồng quân sự
               Trung tướng Béc-da-rin                        Trung tượng Bô-oốp

                         Tham mưu trương tâp đoàn quân xung kích 5
                                        Thiếu tướng Cu-sép¹

----------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 174.

        Vào lúc này, đã thảo xong các văn kiện sau:

        1. Biểu đồ kế hoạch trận đánh của tập đoàn quân xung kích 5.

        2. Kế hoạch hiệp đồng của tập đoàn quân xung kích 5 với tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2.

        3. Kế hoạch hiệp đồng của tập đoàn xung kích 5 với các đơn vị và các lữ đoàn của tập đoàn không quân 16.

        4. Kế hoạch bảo đảm công binh.

        5. Kế hoạch bảo đảm chính trị.

        6. Kế hoạch trinh sát.

        Tôi cho là cần thiết phải nhắc lại lần nữa rằng, trước khi có các văn kiện này, chủng tôi đã dựa vào các quyết tâm và kế hoạch sơ bộ hoàn toàn phù hợp với các văn kiện mà tôi trích dẫn về nội dung các nhiệm vụ.

        Công tác chuẩn bị trực tiếp của quân đoàn bộ binh 9, đơn vị được tặng thưởng huân chương Cờ đỏ, cho trận đánh sắp tới từ bàn đạp Mác-nu-sép được bắt đầu theo trình tự sau.

        Tướng I.P. Ro-xlưi, tư lệnh quân đoàn nhận chỉ lệnh chiến đấu sơ bộ của tướng N.E. Béc-da-rin, tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5 vào ngày 15 tháng 12, và kể từ ngày đó cục tham mưu quân đoàn bắt tay lập kế hoạch. 

        Ngày 18 tháng 12, tướng I.P. Rô-xhri họp bộ tư lệnh quân đoàn, các sư đoàn trưởng và các tham mưu trưởng sư đoàn tại cơ quan tham mưu của mình. Đại tá E.I. Si-kin, tham mưu trưởng quân đoàn đã báo cáo tỉ mỉ biểu đồ kế hoạch trận đánh, sau đó tư lệnh quân đoàn cùng chúng tôi tiến hành diễn tập không có thực binh.

        Trong quá trình diễn tập, có nhiều điểm về hoạt động của quân đoàn và các sư đoàn được làm rõ ra, sau đó được đưa vào biểu đồ kế hoạch trận đánh. Quyết tâm chiến đấu của sư đoàn tôi đã được tư lệnh quân đoàn thông qua.

        Hai ngày sau, tướng I.P. Rô-xlưi họp các sư đoàn trưởng và các trung đoàn trưởng; chúng tôi lại một lần nữa tiến hành diễn tập không có thực binh với sư tham gia của các trung đoàn trưởng.

        Mọi vấn đề về tổ chức, hiệp đồng và chỉ huy đều được nghiên cứu hết sức rõ ràng¹. Được hiểu đầy đủ về các nhiệm vụ sắp tới, chúng tôi chia tay về các đơn vị của mình và bắt đầu tập chiến thuật với các tiểu đoàn và trung đoàn tại địa hình được lưa chọn đặc biệt, theo các chủ đề riêng cho từng đơn vị.

        Thế là công tác chuẩn bị cho chiến dịch Vi-xla - Ô-đe sắp tới đã được triển khai hết sức khẩn trương.

---------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 142.

        Ở BÀN ĐẠP MÁC-NU-SÉP

        Đòn đột kích chủ yếu ở hướng Vác-sa-va - Béc-lin đã được xác định. Tập đoàn quân xung kích 5 đã tới bàn đạp Mác-nu-sép. Lịch sử hình thành bàn đạp Mác-uu-sép rất anh hùng và khốc liệt.

        Sáng 1 tháng 8, tập đoàn quân cận vệ 8, trong giai đoạn tiến công thần tốc cuối cùng, đã vượt sông Vi-xla tại khu vực Mác-nu-sép và chiếm được một bàn đạp lớn. Vài ngày sau, nhiều cầu đã được bắc qua sông. Bộ chỉ huy Đức hiểu ra quá chậm giá trị và tầm quan trọng của bàn đạp Mác-nu-sép. Các lực lượng dự bị được điều tới, các sư đoàn không quân và bộ binh rút từ các hướng khác về đã được tung vào chiến đấu để đánh bật cáo chiến sĩ cận vệ của chúng ta ra khỏi sông Vi-xla. Cuộc phản kích của quân đội phát xít do sư đoàn SS "Ghéc-man Gơ-rinh ” làm nòng cốt.

        Các anh hùng của trận đánh trên sông Vôn-ga đã anh dũng chiến đấu trên hai bờ sông Vi-xla, ở ngoại vi Vác-sa-va. Tới chi viện cho các chiến sĩ cận vệ có : quân đoàn xe tăng thuộc tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 và lữ đoàn xe bọc thép Ba Lan mang tên "Các anh hùng Ve-xtéc Plbát-te". Những trận đánh đặc biệt ác liệt bắt đầu vào ngày 10 tháng 8 tại khu vực làng Xtút-di-an-ca. Cả dưới đất lẫn trên trời, cuộc chiến đấu diễn ra khốc liệt. Làng Xtút-di-an-ca đã nhiều lần bị hai bên giành đi giật lại. Bộ đội của lữ đoàn xe tăng mang tên "Các anh hùng Ve-xtéc Pli-át-te”, trong các trận đánh chiếm làng Xtút-di- an-ca, đã chiến đấu như những vị anh hùng "Ve-xtéc Pli-át-te". Cuộc chiến đấu tại bàn đạp Mác-nu-sép kéo dài sáu ngày. Bàn đạp này đã được giữ vững và chuẩn bị chu đáo đế bố trí cụm chủ lực thuộc phương diện quân Be-lô-ru-xi 1. Lúc này, tập đoàn quân xung kích 5 đã là một bộ phận của cụm chủ lực và trở thành trung tâm của đội hình chiến dịch của phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 tại bàn đạp Mác-nu-sép.

        Công tác chuẩn bị tiến công được tiến hành hết sức khẩn trương. Để tiến hành diễn tập chiến thuật, chúng tôi đã chọn một địa hình phù hợp nhất với khu vực tác chiến sắp tới. Các đại đội và các tiểu đoàn nghiên cứu các chủ đề sau đây : tiến công và chiến đấu trong tung thâm phòng ngự địch, vận động theo màn hỏa lực, vượt vật chướng ngại, chiến đấu trong rừng, vượt sông, chiến đấu ban đêm. Tại đoạn cua chúng tôi, thung lũng Xi-đéc, một nhánh của sông Vi-xla, đã biến thành một bãi tập lớn. Mỗi trung đoàn đều có "lớp học” riêng. Tiếng rìu bổ vang lên khắp nơi.

        Trong những ngày cuối cùng này của năm 1944 sắp qua, các tập đoàn xe tăng Đức đã giáng những đòn mãnh liệt vào quân đội Anh - Mỹ tại Ác-đen. Các nước Đồng minh không thể ngăn nổi các đoàn xe tăng của địch. Quân địch đã thọc sâu tới 110 ki-lô-mét. Nguy cơ thất bại to lớn đang đe dọa quân Anh - Mỹ. Trong hoàn cảnh này, thủ tướng Anh U. Sớc-sin yêu cầu Bộ Tổng tư lệnh tối cao Liên Xô tiến công từ tuyến Vi-xla¹. Để thưc hiện nghĩa vụ đồng minh của mình, Chính phủ quyết định chuyển bộ đội Xô-viết sang tiến công hướng Vác-sa-va - Béc-lin sớm hơn thời gian dự đinh.

         Ngày 21 tháng 12, tướng I.P. Rô-xlưi đã tới sở chỉ huy sư đoàn. Đồng chí đề ra nhiệm vụ phải tiến hành diễn tập chiến thuật ở các trung đoàn thật khẩn trương. Ngày 23, 24 và 25 tháng 12, chung tôi đã chuẩn bị và tiến hành xong việc diễn tập đó. Ngày 27 tháng 12, dưới sự điều khiển của quân đoàn trưởng, việc diễn tập chiến thuật ở cấp sư đoàn đã tiến hành xong. Khi tổng kết công tác huấn luyện, tướng I.P. Rô-xlưi đã nhận xét rằng các chiến sĩ và các phân đội đã học tập rất tốt và đã biết chiến đấu trong những điều kiện phức tạp.

        Năm 1945 đã tới. Trong những ngày Tết, có các vị khách quý tới thăm chúng tôi. Đó là đoàn đại biểu công nhân mỏ Đôn-bát. Trong số các đại biểu, có nữ anh hùng nổi tiếng trên đồng ruộng U-cra-in là P.N. An-gie-li-na. Những người thợ mỏ của thành phố Xta-li-nô gặp gỡ các cán bộ và chiến sĩ tại các tiểu đoàn và các trung đoàn như những người anh em ruột thịt.

        Những sứ giả của Đôn-bát và bộ đội cùng nhau đón mừng năm mới. Và sáng hôm sau, sư đoàn đã hành quân vào bàn đạp Mác-nu-sép. Toàn thể cán bộ và chiến sĩ được giải thích rằng, sư đoàn sẽ thay phiên cho tập đoàn quân cận vệ 8 được nghỉ ngơi và sẽ làm nhiệm vụ phòng ngự. Ngày 9 tháng 1, các tiểu đoàn bộ binh của sư đoàn đã chiếm lĩnh các vị trí trên các điểm cao toàn đất cát, mọc đầy các bụi cây, ở phía tây khu dân cư O-xem-briíp. Cái thành phố trong thung lũng Vi- xla mới ngày nào còn đẹp là thế, giờ đây chỉ còn trơ lại những đống gạch đá vụn.

-------------------
        1. V. Các-đa-sổp, Rô-cô-xốp-xki, Mát-xccr-va, 1972, tr. 406.

        Khi tiếp thu đoạn của sư đoàn bộ binh 39, tôi nhận ra tham mưu trưởng quyền sư đoàn trưởng của sư đoàn này là người bạn cùng học với tôi một lớp tại Học viện Phrun-de, đại tá Vla-đi-mia A-lếch-xan- đrô-vích Lê-bét. Sau những phút sửng sốt đầu tiên, những hồi tưởng rời rạc và những câu thăm hỏi nhau, chúng tôi bắt tay vào công việc. Suốt ngày chúng tôi "leo” hầm. Bạn tôi đã giới thiệu một cách chi tiết hệ thống phòng ngự mà tại đó sư đoàn chứng tôi phải chiếm lĩnh vi trí xuất phát tiến công sắp tới. Nhiệm vụ của sư đoàn trước đây được giao bằng miệng và đặt ra trong quá trình diễn tập thủ trưởng và cơ quan thì chúng tôi đã nắm vững, nhưng ngày 10 tháng 1, tôi nhận được một mệnh lệnh viết của quân đoàn trưởng bộ binh 9, trong đó chỉ rõ sư đoàn nằm trong thê đội 1 của tập đoàn quân và sẽ đột phá hệ thống phòng ngự của địch tại đoạn Ga-búp Da-le-xmr - E-le-núp. Đội hình chiến đấu của sư đoàn được bố trí thành hai thê đội. Các cụm pháo trung đoàn mạnh được tổ chức cho các trung đoàn thuộc thê đội 1 của sư đoàn (các trung đoàn bộ binh 1052 và 1054). Các cụm này có các tiểu đoàn công binh của quân đoàn phối thuộc. Còn cụm pháo binh sư đoàn gồm trung đoàn pháo chống tăng 507 (trung đoàn trưởng là Va-xi-li An-tôn-nô-vích Đơ-mi-tơ-ri-ép) và trung đoàn súng cối 480 (của trung tá Bô-rít Vla-đi-mi-rô-vích Cô-tốp)¹.

        Ngay sau khi chiếm vị trí xuất phát tiến công, sư đoàn triển khai công tác chuẩn bị chiến đấu. Toàn thể các cán bộ đại đội, tiểu đoàn, trung đoàn và sư đoàn theo biểu thời gian bắt đầu tiến hành trinh sát thực địa đoạn của mình. Các vi trí xuất phát tiến công của chúng tôi cao hơn so với hệ thống phòng ngự của địch. Tiền duyên phòng ngự của địch ở phía trước mặt chúng tôi dài từ 500 đến 1.000 mét. Khi trời tốt, không phải bằng kính viễn vọng hoặc ống nhòm, mà ngay bằng cả mắt thường cũng thấy được rất rõ các hào chiến đấu, hào giao thông, lô-cốt và hỏa điểm ngụy trang thành ụ đất, hàng rào thép gai san sát.

        Trên các bản đồ mà cục tham mưu tập đoàn quân gửi cho chúng tôi có ghi rõ các công trình phòng ngự của địch, chúng tôi nhận thấy một điều là trận địa 2 chạy dọc theo tuyến đường sắt dài tới 3 -  4 ki-lô-mét. Trận địa 3 ở hướng tiến công của chúng tôi kéo dài từ làng Ma-rưn-ca về phía nam cho tới Bi-a-la Gu-ra. Tại mỗi trận địa của dải phòng ngự chính đều có vài tuyến hào chiến đấu, hào giao thông. Một trận địa chia cắt chạy dọc theo bờ trái sông Pi-li-sa có một vài tuyến hào chiến đấu hoàn chỉnh. Trước mặt chúng tôi là các đơn vị thuộc sư đoàn bộ binh 251 của địch.

        Để nghiên cứu và quan sát địch, chúng tôi mở rộng hệ thống đài quan sát. Tại dải tiến công của sư đoàn có bố trí các đài quan sát của quân đoàn, trong đó có dài quan sát di động của tư lệnh tập đoàn quân gồm từ ba đến năm trinh sát viên, đứng đầu là thượng úy Na-xri-an Gai-nu-lin. Anh nhanh chóng liên hệ với các cán bộ sư đoàn và theo tuyến liên lạc của mình, đã cung cấp cho cụm tham mưu tập đoàn quân những tin tức trinh sát cần thiết².

        Một yếu tố quan trong trong công tác chuẩn bị tiến công là cuộc diễn tập không có thực binh tổ chức tại cục tham mưu tập đoàn quân xung kích 5 vào ngày 11 tháng 1. Cuộc diễn tập tiến hành trên bàn cát, trong đó tình huống thật đã được thu nhỏ lại. Chúng tôi thấy được rất cụ thể nhiệm vụ chiến dịch của tập đoàn quân xung kích 5, các dải tiến công của từng sư đoàn. Các quân đoàn trưởng, sư đoàn trưởng, chỉ huy các binh chủng được gọi tới gần bàn cát báo cáo nhiệm vụ chiến đấu và mức độ sẵn sàng tiến công của mình. Tại đây đã làm rõ mọi vấn đề hiệp đồng giữa bộ bỉnh, xe tăng, pháo binh, không quân và giữa các binh đoàn của tập đoàn quân cùng bộ đội cơ động - tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 và quân đoàn kỵ binh cận vệ 2³.

        Tư lệnh rất bình thản. Những câu hỏi và nhận xét của đồng chí thật gọn và xác thực. Nếu báo cáo rõ ràng và chặt chẽ thì N.E. Béc-da- rin gật đầu và nói: "Được, cứ chiến đấu như vậy”. Nếu người chỉ huy nhầm lẫn thì lập tức được chỉ bảo đầy đủ.

-------------------
         1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ  tờ 15, 17, 181.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô. kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 6. 228

        3. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 10.

        Lần đầu tiên, tôi phải báo cáo với tướng N.E. Béc-da-rin. Không khí thật hồi hộp, vì có tới gần trăm tướng tá cùng nghe. Tôi báo cáo rằng, sư đoàn bộ binh 301 thực hiện một nhiệm vụ chiến đấu quan trọng trong thê đội 1 của quân đoàn bộ bỉnh 9. Chọc thủng hệ thống phòng ngự của địch, tiếp đến vượt sông Pi-li-sa và tiến tới tuyến Ô-pốt-giép, Bi-xcu-pi-se - Xta-ra, làng Pa-u-lin, làng Ru-đa-vi-sa, đó là nhiệm vụ chủ yếu của sư đoàn. Nhưng sư đoàn còn phải làm một nhiệm vụ thứ hai nữa là không được để cho bộ binh và xe tăng địch phản kích từ bờ bắc Pi-li-sa và từ phía sau rừng ở cách tây-nam thành phố Vác-ca 5 ki-lô-mét. Để đánh trả bộ binh và xe tăng địch phản kích, sư đoàn được 1 trung đoàn yểm trợ tại cửa rừng bắc của khu rừng phía đông Ma-rưn-ca. Như thế đã thấy, qua kế hoạch của chiến dịch, khi đơn vị bạn ở bên phải của sư đoàn vẫn ở nguyên chỗ cũ, thì sư đoàn tiến ra bờ trái Pi-li-sa, lúc đó các điểm cao về phía bắc các khu dâu cư Le-kha-ni-se, Bi-xcu-pít - Xta-re sẽ là tuyến chính để đánh trả sự phản kích của bộ binh và xe tăng địch từ khu vực nói trên ở phía tây- nam thành phố Vác-ca. Tôi đã trình bày rằng, tôi coi nhiệm vụ chủ yếu của sư đoàn sau khi vượt sông Pi-li-sa và chiếm giữ được các khu dân cư Le-kha-ni-se và Pan-chép là tiến được tới tuyến các điểm cao ở phía bắc Le-kha-ni-se và Bi-xcu-mít - Xta-re và chuyển chính diện của cả sư đoàn lên phía bắc để yểm hộ sườn của tập đoàn quân và bảo vệ cho tập đoàn xe tăng cận vệ 2 tiến vào bàn đạp.

        Tướng N.E. Béc-da-rin chăm chú nhìn tôi, sau đó nhìn tướng l.P. Rô-xlưi, rồi quay sang tướng A.P. Cu-sép, như thăm dò ý kiến của họ, rồi nói một cách dứt khoát: 

                - Đúng, tiến tới tuyến điểm cao đó là nhiệm vụ chủ yếu của các đồng chí. Tôi yêu cầu toàn thể cán bộ đều nắm được đặc điểm tiến công của các sư đoàn ở sườn phải của tập đoàn quân. Đơn vị bạn bên phải chứng ta - tập đoàn quân 61 - dùng sườn phải của mình giáng đòn đột kích chủ yếu bằng cách vu hồi Vác-sa-va từ phía nam. Sườn trái của ho sẽ tiến công bằng những lực lượng hạn chế. Vì thế, sườn trái của họ có thể di chuyển chậm. Trong cuộc diễn tập thủ trưởng và cơ quan mà Nguyên soái G.C. Giu-cốp tổ chức, chính tình huống này đã xuất hiện. Bởi vậy phải hạ quyết tâm bố trí quân đoàn theo chiều sâu nhằm bảo vệ cho sườn phải của tập đoàn quân. Trong chiến dịch sắp tới, chúng ta sẽ không chỉ đột phá hệ thống phòng ngự sâu của địch, mà còn phải đánh trả các cuộc phản kích của địch khi sườn phải bị hở. Tôi không cung cấp xe tăng cho đồng chí An-tô-nốp chỉ vì một lý do đồng chí chĩa chiếc gậy chỉ huy vào dải tiến công của sư đoàn để mọi người thấy rõ khu rừng rậm về phía tây tuyến đường xe lửa.

        Sau khi trả lời xong một số câu hỏi của các chỉ huy các binh chủng, tôi kết thúc bản báo cáo và đứng sang phía mà mọi người gọi là phía "những người đã đỗ”.

        Tôi nghiên cứu rất lâu bàn cát có những điểm cao ử phía bắc Lè-kha-ni-se và Bi-xcu-pít - Xta-re. Trên bản đồ địa hình, những điểm cao này không đến nỗi ghê gứm lắm, như ở đây thì rõ ràng là một tuyến rất quan trọng và rất mạnh. Tôi nghĩ bụng: tiến được tới tuyến này rồi có thể sẽ phải tiến hành phòng ngự ngoan cường. Sau khi nghe xong báo cáo, tư lệnh tập đoàn quân tổng kết và chúc tất cả mọi ngưòi thắng lợi.

        NGUYÊN SOÁI LIÊN XÔ G.C. GIU-CỐP ĐI TRINH SẤT THỰC BỊA

        Sáng ngày hôm sau, "cuộc thi” lại càng quan trọng hơn. Sáng sớm, tướng I.P. Rô-xlưi khẩn cấp gọi tất cả các sư đoàn trưởng lên sở chỉ huy của mình, rồi cùng chúng tôi đến sở chỉ huy của tư lệnh tập đoàn quân. Ở điểm cao 126,5 - nơi đặt sử chỉ huy của tướng N.E. Béc-da-rin, tư lệnh tập đoàn quân, đã có mặt nhiều đồng chí tư lệnh binh đoàn. Tư lệnh tập đoàn quân đi vào và thông báo là Nguyên soái Liên Xô G.C. Giu-cốp sắp đến¹. Thế là tất cả chúng tôi ai nấy đều hồi hộp và lo lắng. Tướng N.E. Béc-đa-rin nhận thấy điều đó bèn nói:

        - Tôi hiểu tâm trạng của các đồng chí, nhưng chả có gì mà phải lo cả. Nguyên soái là một vị tướng nghiêm khắc vì am hiểu việc quân rất sâu sắc. Ai hiểu biết công việc của mình và biết cách hoàn thành nhiệm vụ thì người đó chẳng có gì phải lo cả. Ngày hôm qua, tôi đã nghe các đồng chí thuyết trình, tôi rất tin tưởng ở các đồng chí. Các đồng chí cứ thuyết trình với Nguyên soái như đã thuyết trình với tôi hôm qua.

        Chẳng bao lâu, chúng tôi đã nhìn thấy dọc theo con đường dã chiến có hai chiếc ô tô đang tiến nhanh về phía chúng tôi. Gả hai xe đến gần điểm cao và dừng lại. Chiếc xe đầu mở cửa, từ trong xe có một quân nhân dáng ngươi chắc nịch, mặc áo khoác màu xám bước ra. Trong dáng đi đầy tư tin, người ấy đi về phía chúng tôi.

        - Nguyên soái Giu-cốp đang đến. Tất cả chú ý - Tướng N. E. Béc-da-rin nói với chúng tôi;

        Rồi đồng chí ra đón tư lệnh phương diện quân, dừng lại và lên tiếng báo cáo rằng tất cả các tư lệnh binh đoàn thuộc tập đoàn quân xung kích 5 đã tập hợp đông đủ.

        - Ni-cô-lai Ê-ra-xtô-vích - Nguyên soái nói với tướng N. E. Béc-da-rin - đồng chí có lẽ đã dưng mọi người dậy trước khi tôi đến hai tiếng đồng hồ, như thầy cai cúc cung tận tụy chắc ?

        Mọi người đều mỉm cười về giai thoại vui cỗ xưa đó của con nhà lính. Nguyên soái dẫn tướng N. E. Béc-da-rin đi ra một chỗ rồi hai người nói gì đó với nhau. Béc-da-rin chốc chốc lại thẳng ngươi đứng nghiêm. Nhưng chúng tôi đều thấy rõ nụ cười nhân hậu luôn luôn nở trên bộ mặt cương nghị của Nguyên soái.

        - Thôi được rồi, không nên mất thì giờ thêm nữa. Chúng ta bắt đầu làm đi ! - Giu-cốp nói to lên.

        Tư lệnh tập đoàn quân hô :

        - Nhìn trước, thẳng !   

        Moi người đứng theo binh đoàn, mặt quay về phía địch. Trời xám xịt, đầy sương mù, che giấu cho chúng tôi khỏi bị địch quan sát từ trên không và từ mặt đất. Nguyên soái bước ra trước hàng quân, hướng về phía chúng tôi, nói bằng giọng chỉ huy đầy tự tin :

        - Ta bắt đầu theo thứ tự. Đồng chí chỉ huy sư đoàn ở sườn phải lên gặp tôi !

        Tôi giật bắn mình, vội tiến đến gần Nguyên soái. Đồng chí quay chếch về phía tôi :

        - Tôi nghe đây, đồng chí đại tá.

        Rồi Nguyên soái quay mặt về hướng địch. Tôi nêu rõ các hướng trên địa hình. Nói hết câu, tôi bỗng nhiên thở ra rất mạnh. Không quay đầu lại phía tôi, mặt vẫn nhìn về phía xa xám xịt, Nguyên soái hỏi bằng một giọng hết sức hiền hậu :

        - Thở xong chưa ?

        Rồi không chờ tôi trả lời, Nguyên soái nói luôn :

        - Hãy bình tĩnh báo cáo tiếp.

        Tôi báo cáo đã bình tĩnh hơn. Đôi khi Nguyên soái bảo tôi dừng lại và yêu cầu tôi nhắc lại một ý nào đó. Khi tôi báo cáo xong về tổ chức đội hình chiến đấu của sư đoàn, Nguyên soái bỗng quay ngoắt lại phía tôi :

        - Tại sao đồng chí không tuân theo quy định của tôi về hành động của thê đội 2 ?

        Cái nhìn nghiêm khắc và giọng nói lạnh lùng làm tôi hầu như không tự chủ được nữa. Lấy lại tinh thần, tôi giải thích rằng trung đoàn làm thê đội 2 của sư đoàn đúng là có bố trí ở một khoảng cách xa hơn so với quy đinh, nhưng địa hình đã buộc tôi phải làm như vậy : những sườn dốc của khu đất cao này dài gần 2 ki-lô-mét và hướng về phía địch. Bố trí thê đội 2 của sư đoàn ở đây thì phải đào thêm nhiều hầm hố, như vậy rất khó ngụy trang. Vì vậy, tôi đã quyết định đặt thê đội 2 của sư đoàn ở sườn dốc bên này, khi nào bắt đầu xung phong thì đưa nó lên gần thê đội 1.

        Nghe xong, Nguyên soái nói :

        - Báo cáo có nhiều suy nghĩ. Mọi cái đều có lý. Chỉ có điều là đừng để mất thê đội 2 của sư đoàn, đồng chí đại tá nhé! -Nguyên soái nói bằng một giọng rất từ tốn.

        Sau tôi, tất cả các sư đoàn trưởng khác đều lần lượt báo cáo. Trong số các tư lệnh quân đoàn bộ binh, tướng I. P. Rô-xlưi là người báo cáo đầu tiên.

-----------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiêu 4885, hồ sơ 369, tờ 10.

        Sau khi nghe hết báo cáo, Nguyên soái giải thích cho chúng tôi về cách sử dụng xe tăng và pháo trong trận đánh sắp tới. Xe tăng chi viện trực tiếp cho bộ binh được chuyển sang thuộc quyền các trung đoàn trưởng và sư đoàn trưởng bộ binh. Địch có hệ thống phòng ngự thành nhiều lớp theo chiều sâu, đã chuẩn bị trước, nên các trung đoan bộ binh của ta phải có sức đột kích và đột phá mạnh và phải được chi viện mạnh bằng hỏa lực. Chỉ có được tăng cường như vậy thì các binh đoàn mới có khả năng chọc thủng hệ thống phòng ngự của địch.

        - Ta sẽ điều xe tăng phối thuộc cho các trung đoàn bộ binh và sẽ lập các cụm pháo binh trung đoàn mạnh - Nguyên soái Liên Xô G.C. Giu-cốp kết thúc ý kiến bằng kết luận như vậy.

        Chúng tôi, những người chỉ huy các sư đoàn bộ binh, lẽ dĩ nhiên là rất vui mừng. Chẳng có gì lạ mà phải giấu giếm : thường thì vẫn diễn ra cái cảnh chúng tôi đã chọc thủng được hai, ba trận địa, nhưng sau đó lại bị địch chiếm mất.

        Sau khi nghe tư lệnh bộ đội xe tăng - thiết giáp và tư lệnh bộ đội mô-tô hóa báo cáo về cách phân bố và sử dụng xe tăng, Nguyên soái lại nhấn mạnh lần nữa về sự cần thiết phải giữ nguyên xe tăng ở các sư đoàn bộ binh cho tới khi đã đột phá được hoàn toàn chiều sâu chiến thuật của hệ thống phòng ngự của địch.

        - Ở chiều sâu chiến dịch, xe tăng cũng phải bố trí tùy theo tình hình - Nguyên soái kết luận - Trong tương lai, các đơn vị và các phân đội xe tăng sẽ được đưa vào biên chế của các sư đoàn bộ binh một cách có tổ chức. Còn hiện thời, chúng ta chỉ có thể tăng cường cho các sư đoàn bộ binh bằng các đơn vị xe tăng phối thuộc. Tính chất của chiến đấu hiện đại đòi hỏi phải như vậy.

        Việc Nguvên soái Liên Xô G.C. Giu-cốp, tư lệnh phương diện quân Be-lô-ru-xi 1, đích thân đi trinh sát thực địa cùng với các tư lệnh quân đoàn và sư đoàn là một yếu tố cực kỳ quan trọng trong việc chuẩn bị chiến dịch. Trong cuộc trinh sát thực địa này, chúng tôi đã xác định rõ thêm các vật chuẩn, nhiệm vụ của các binh đoàn, cách tổ chức đội hình chiến đấu, sự chuyển thuộc pháo binh và cách sử dụng xe tăng chi viện trực tiếp cho bộ binh. Các trung đoàn và lữ đoàn xe tăng, theo chỉ thị của tư lệnh phương diện quân, được chuyển sang thuộc quyền trực tiếp của các trung đoàn trưởng bộ binh. Nguyên soái G.C. Giũ-cốp đặc biệt lưu ý tất cả những người tham gia cuộc trinh sát thực địa về sự cần thiết phải đạt được nhịp điệu tiến công cao và vượt sông Pi-li-sa bằng sức mạnh trong hành tiến. Tư lệnh nhấn mạnh rằng, đó là nhiệm vụ gần và nhiệm vụ chủ yếu của bộ đội và nhiệm vụ đó phải được hoàn thành ngay trong ngày đầu tiên¹.

        - Từ bàn đạp này, chúng ta sẽ phá vỡ chính diện của địch ở hướng Vác-sa-va - Béc-lin, tiêu diệt từng bộ phận địch, phát triển tiến công thần tốc theo hướng Pô-đơ-nan, Vô-rô-xláp - tay Nguyên soái giơ thẳng, rồi hạ xuống, làm một động tác ngắn nhưng mạnh, như một đòn kiếm hiểm của nhà kỵ sĩ. Nguyên soái đứng ở điểm cao đó dường như đã đứng ở đây từ lâu lắm rồi: - Tôi hài lòng về báo cáo của các đồng chí. Các đồng chí nắm rất chắc nhiệm vụ của mình. Đại bản doanh đón chờ những hành động kiên quyết của các đồng chí!

        Mọi người đều cảm thấy nhẹ nhõm và sung sướng trước lời biểu dương của tư lệnh phương diện quân. Sau đó, Nguyên soái Giu-cốp cùng tướng Béc-da-rin trèo lên sườn điểm cao. Bỗng nhiên, một khẩu lệnh phát ra: "Các sư đoàn trưởng thuộc thê đội 1 lên gặp Nguyên soái! Trong số người được gọi, tôi nghe thấy cả tên mình, chúng tôi đứng xếp thành một hàng ngang. Nguyên soái nói:

        - Tôi lại mời các đồng chí đến để nhắc nhở về trách nhiệm to lớn trước việc thực hiện nhiệm vụ mà Đảng và Chính phủ đã giao cho. Chúng ta sẽ có mọi căn cứ để làm việc đó. Tôi biết rõ thành tích chiến đấu cua các đồng chí. Tất cả các đồng chí đều trẻ nhưng đã được đào tạo qua các học viện. Đồng chí Xô-cô-lốp (tư lệnh sư đoàn bộ binh cận vệ 60), đồng chí tốt nghiệp học viện năm nào ?

        - Thưa, năm bốn mươi - Tướng V. Xô-cô-lốp trả lời.

        - Còn đồng chí An-tô-nốp ?

        - Năm bốn mươi ạ - Tôi đáp.

        - Các đồng chí học cùng một khóa à ?

        - Báo cáo đúng vậy ạ! - chúng tôi đồng thanh đáp.

        - Các đồng chí biết nhau rõ chứ ?

        - Rõ ạ!

        - Ở đây còn có một đồng chí cùng khóa nữa - Tướng Béc- da-rin nói.

        - Gọi cả đồng chí đó đến đây - Nguyêu soái yêu cầu.

        Theo lời gọi, đại tá X.M. Khô-mi-chen-cô, tư lệnh sư đoàn bộ binh 226 lên trình diện.

        - Báo cáo, chúng tôi vẫn còn một "đồng môn” nữa! -Tôi nói.

        Tướng Béc-da-rin ngạc nhiên, hỏi:

        - Ai vậy ?

        - Đại tá Pa-scốp, lữ đoàn trưởng lữ đoàn xe tăng 220.

        - Hãy gọi cả đồng chí ấy nữa! - Nguyên soái mỉm cười nói.

        Đồng chí lữ đoàn trưởng xe tăng, đầu đội mũ binh chủng, tiến đến và báo cáo.

        - Đồng chí biết đám thanh niên này chứ ? - Nguyên soái hỏi.

        - Thưa có, chúng tôi cùng học một học viện, nhưng trong chiến đấu thì mới gặp nhau lần đầu.

        - Thế nào, Ni-cô-lai Ê-ra-xtô-vích, đồng chí cố tình tụ tập cả một "lứa” ở đây à? - Nguyên soái hỏi tướng Béc-đa-rin.

        - Báo cáo đồng chí, không phải đâu; đây là một trường hợp may mắn - Tư lệnh tập đoàn quân đáp.

        - Phải nói là một trường hợp rất may đấy chứ! Thật là tuyệt nếu như khi còn trẻ đã được đào tạo tốt như thế. Đáng mừng là hồi còn thái bình, chúng ta chú ý nhiều đến việc đào tạo một đội ngũ cán bộ của chúng ta.

        Tư lệnh phương diện quân đến gần từng người trong bọn chúng tôi, bắt tay và chúc lập công. Sau đó, đồng chí cho phép chúng tôi về các quân đoàn. Chúng tôi nhất loạt quay lại rồi chạy ùa về phía vị trí của mình như một bày trẻ. Nhìn theo chúng tôi, Nguyên soái mỉm cười và sôi nổi kể cho tướng Béc-da-rin một chuyện gì đó. Có lẽ khi gặp chủng tôi, Nguyên soái bỗng nhớ lại thài thanh niên chiến đấu của mình.

-----------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quổc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 396, tờ 10.

        HÃY CHIẾN ĐẨU NHƯ MỘT ĐẢNG VIÊN CỘNG SẢN

        Trong quá trình chuẩn bị các chiến dịch thì công tác chính trị có một ý nghĩa đặc biệt lớn lao. Cục chính trị của phương diện quân dưới sự lãnh đạo của trung tướng C.Ph. Tê-lê-ghin, ủy viên hội đồng quân sự, đã tổ chức một hội nghị đặc biệt gồm các chủ nhiệm chính trị và chỉ huy phó phụ trách công tác chính trị của các đơn vị bộ binh, xe tăng, pháo binh và các đơn vị khác. Tất cả những người dự hội nghị đã trao đổi kinh nghiệm công tác chính trị, công tác đảng và thảo luận các biện pháp công tác cụ thể ở các đơn vị của các binh chủng. Sau hội nghị này, ở các trung đoàn của sư đoàn chúng tôi đều tiến hành các hội nghị và cáo cuộc gặp gỡ với các chiến sĩ xe tăng, pháo binh và các chiến sĩ làm công tác chuyên môn khác ở các đại đội bộ binh. Tất cả những cuộc gặp gỡ này đều đã diễn ra với một khí thế mạnh mẽ.

        Trước khi bắt đầu tiến công, các phân đội đều nhận rất nhiều truyền đơn và các bản ghi tóm tắt những nhiệm vụ tác chiến của cán bộ và chiến sĩ. Ngay tại các đại đội, các cán bộ của phòng chính trị sư đoàn khi tiến hành công tác chính trị đã gắn nhiệm vụ huấn luyện với các nhiệm vụ chiến đấu cụ thể. Đặc biệt nổi bật nhất qua tinh thần làm việc tỉ mỉ và bền bỉ là trung tá P.I. Pa-tra-ti-ép, phó chủ nhiệm chính trị, thiếu tá N.v. Phê-đô-rốp và đại úy Ph.M. Vi-len-xki - những giáo viên chính.

        Lãnh đạo công tác này tại trung đoàn bộ binh 1050 là thiếu tá v.Đ. Le-ôn-ti-ép-xki trung đoàn phó phụ trách công tác chính trị và thượng úy G. Sư-gan-cốp, bí thư liên chi đoàn thanh niên; tại tiểu đoàn bọ binh 2 là thượng úy C.I. Gơ-vô-đơ-dép và trung úy Xô-lít-gian A-li-mốp, bí thư liên chi đoàn thanh niên; tại tiểu đoàn bộ binh 1 là dại úy M.v. Đa-vư-đốp, tiểu đoàn phó phụ trách công tác chính tri; tại tiểu đoàn bộ binh 3 là thượng úy 1. L. Cô-va-len-cô, tiểu đoàn phó phụ trách công tác chính tri, và trung úy Pen-cốp, bí thư đảng ủy.

        Tại trung đoàn bộ binh 1052, dưới sư lãnh đạo của thiếu tá I-van I-a-cô-vlê-Vích Gu-giốp phụ trách công tác chính trị, cán bộ kỳ cựu của sư đoàn và bí thư đảng ủy trung đoàn Pi-ốt Ni-cô-lai-e-vích Pốp-cốp, công tác chính trị được tiến hành một cách tích cực. Ớ các tiểu đoàn thuộc trung đoàn này, các đại úy tiểu đoàn phó v.x. Gô-Iô-vin và L.I. Pốt-gooc-bun-xki luôn luôn có mặt cùng các cán bộ và chiến sĩ ở các đại đội.

        Tại trung đoàn bộ binh 1054, thiếu tá M.v. Ma-đa-tốp, trung đoàn phó phụ trách công tác chính tri đã đích thân giúp đỡ về công tác tổ chức cho trung úy G.A. A-va-ki-an, bí thư liên chi đoàn thanh niên thuộc tiểu đoàn 1, đại úy Ni-cô-lai An-tôn-nô-vích Cô-dơ-li-tin, tiểu đoàn phó tiểu đoàn bộ binh 2, đại úy N.M. Pô-li-u-xúc, tiểu đoàn phó tiểu đoàn bộ binh 3 và trung úy I.Ph. Xe-ních-kin, bí thư liên chi đoàn thanh niên.

        Tại trung đoàn pháo 823, thiếu tá Côn-xtan-tỉn Da-kha-rô-vích Su-skô-rít-de, trung đoàn phó phụ trách công tác chính trị và các đại úy N.v. Pô-la-mác-chúc, C.I. A-ca-tơ-sép, p.x. Chút-nen-cô, các chỉ huy phó các tiểu đoàn pháo binh, thiếu tá V.G. Mô-lốt-si, bí thư đảng ủy trung đoàn và A-lếch-xây Ni-ki-tô-vích Bi-ri-u-cốp, bí thư liên chi đoàn thanh niên đã hết sức chú ý đến các vấn đề huấn luyện các cán hộ và chiến sĩ các đại đội.

        Trong thời kỳ chuẩn bị đột phá hệ thống phòng ngự nhiều lớp sâu của địch, các thủ trưởng và các cán bộ chính trị hàng ngày đều chuẩn bị cho các tổ chức Đảng và Đoàn thanh niên Côm-xo-môn, toàn thể cán bộ và chiến sĩ sẵn sàng bước vào các trận chiến đấu sắp tới trên đất Ba Lan. Những phương hướng cơ bản của công tác chính trị, công tác đảng có thể trình bày vắn tắt như sau: mục tiêu đặt ra cho cán bộ chỉ huy và chiến sĩ là nhanh chóng và chính xác hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu của mình, giáng cho bọn phát xít những đòn thất bại quyết định, giúp nhân dân Ba Lan thoát khỏi chủ nghĩa Hít-le, giữ gìn danh dự và phẩm chất của người chiến sĩ Xô-viết, đề cao cảnh giác.

        Vào đêm rạng ngày 13 tháng 1, các thê đội 1 của các trung đoàn bộ binh đã chiếm xong vi trí xuất phát tiến công. Rạng sáng, một lần nữa tại thực địa, ở chiến hào 1, tôi chỉ dẫn cho các trung đoàn trưởng bộ binh và chỉ huy các đơn vị phối thuộc rõ thêm mọi vấn đề của trận đánh sắp tới. Ban ngày, các ban tham mưu khẩn trương soạn thảo các văn kiện chiến đấu và kiểm tra lại việc tổ chức hậu cần. Tối đến, các đồng chí chỉ huy và các ban tham mưu đều tới đài quan sát và sở chỉ huy của mình, thay phiên hoàn toàn cho các đơn vị của sư đoàn bộ binh 39 thuộc tập đoàn quân cận vệ 8. Toàn thể các cán bộ chính trị đều xuống các phân đội và mang theo truyền đơn có lời kêu gọi của hội đồng quân sự phương diện quân. Trong lời kêu gọi có nêu tóm tắt các đặc điểm của tình hình chính trị và quân sự vào thời kỳ đầu năm 1945 và nhấn mạnh rằng kẻ thù muốn cố thủ ở Vi-xla để kéo dài chiến tranh. Các chiến sĩ Xô-viết tới Ba Lan để giải phóng nhân dân Ba Lan. Hội đồng quân sư kêu gọi toàn thể cán bộ và chiến sĩ hãy tiêu diệt bọn phát xít không thương tiếc.

        Lời kêu gọi này đã gây nên những ấn tượng sâu sắc. Hàng trăm cán bộ và chiến sĩ lập tức nộp đơn xin gia nhập Đảng. Họ muốn được bước vào trận chiến đấu với tư cách là những người cộng sản. Các cán bộ tham mưu ở từng trung đoàn đều đi khắp chiến hào, giương cao cờ chiến đấu trước toàn thể cán bộ, chiến sĩ. Mọi người đều thề chiến đấu dũng cảm và hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu một cách vẻ vang. Ở khắp các phân đội, đâu đâu cũng tràn đầy một khí thế sôi động. Tôi đã nhiều lần được chứng kiến các chiến sĩ của mình trước giờ xuất kích, nhưng có lẽ chưa từng thấy một khí thế tiến công cao như thế này bao giờ.

        Đến sáng, mọi việc đã chuẩn bị xong. Quân đoàn bộ binh 9 của chúng tôi (gồm các sư đoàn bộ binh 248 và 301, lữ đoàn pháo 10, các trung đoàn pháo 370, 771 và 823, trung đoàn súng cối 489 của tập đoàn quân, trung đoàn pháo chống tăng 507, trung đoàn lựu pháo 316, tiểu đoàn 82 thuộc lữ đoàn công binh kỹ thuật 17) chiếm vị trí xuất phát tại dải Gra-búp Da-le-xnư, E-le-ni-dp ; ở thê đội 1 là sư đoàn 301 và ở thê đội 2 là sư đoàn 248.

        Khi làm thê đội 1 của quân đoàn, sư đoàn chúng tôi có các trung đoàn 1052 và 1054 ở thê đội 1, trung đoàn 1050 ở thê đội 2. Các trung đoàn bộ binh thì mỗi trung đoàn có hai tiểu đoàn ở thê đội 1 và một tiểu đoàn ở thê đội 2, cách tiền duyên 500 mét. Đoạn đột phá dài 1 ki-lô-mét. Tại khu vực này, có hơn 270 khẩu pháo và tới 30 khẩu súng cối hoạt động. Đó là một "quả đấm” chọc thủng rất mạnh.

        Thấy được quanh mình nhiều binh khí kỹ thuật ghê gớm như vậy, trong lòng các chiến sĩ Xô-viết dạt dào nỗi vui mừng và tự hào về Tổ quốc Xô-viết đã cung cấp cho tiền tuyến đầy đủ các binh khí kỹ thuật đó. Cán bộ và chiến sĩ đều hiểu được rằng, hiện nay phía chúng ta đã hơn hẳn địch về pháo, xe tăng và máy bay. Họ đã trải qua trường học lỏm của chiến tranh, họ đã được chuẩn bị một thời gian dài ở hậu phương, đã được trang bị đầy đủ. Tất cả đều biết rõ rằng bọn phát xít đã đến ngày tận số, chiến tranh sắp kết thúc. Nhưng họ cũng lại biết rằng quân thù khát máu không chịu hạ vũ khí và cần phải tiêu diệt chúng. Không hề một ai có chút nghi ngờ nào, họ đều tin rằng chung ta sẽ đè bẹp kẻ địch trong cuộc tiến công sắp tới. Tất cả nóng lòng chờ lệnh: "Tiến lên!".

        Sở chỉ huy của chúng tôi được tin ở phía sau quân đoàn bộ binh 9 là tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 mà thành tích chiến đấu đã lừng lẫy khắp nơi. Đó là một tập đoàn quân đã được đào tạo hết sức chu đáo, được tôi luyện đầy đủ và đầy nhiệt huyết. Một quân đoàn xe tăng của tập đoàn quân đã ở bờ tây Vi-xla, hai quân đoàn khác đang ở bờ đông sẵn sàng đột phá và xông vào tung thâm phòng ngự của địch.

        Chúng tôi phấn khởi còn vì trong biên chế của phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 có tập đoàn quân của quân đội Ba Lan. Đơn vị này đã chiếm xong vị trí xuất phát tiến công vào Vác-sa-va. Ngay trước lúc mở đầu chiến dịch, vào ban đêm, các binh đoàn của họ - sư đoàn bộ binh 1 và lữ đoàn xe tăng 1, các sư đoàn bộ binh 3 và 4 - đã di chuyển một cách hết sức bí mật về phía nam, lại gần hơn bàn đạp Mác-nu-sép, bên cửa sông Pi-li-sa. Trong các công sự cũ đối diện với Vác-sa-va, nó chỉ để lại những đơn vị yểm hộ. Cần phải vu hồi từ phía nam và bao vây Vác-sa-va¹. Sư đoàn bộ binh 2 đã chiếm xong vi trí xuất phát để đột kích vào Vác-sa-va từ phía bắc, hiệp đồng với tập đoàn quân 47.

---------------------
        1. Dor-bi-gơ-nép Du-lút-xki, Ket CILC tháng 7, báo Sao đỏ, 17-1-1970.

     
       NGÀY 14 THÁNG 1 NĂM 1945

         6 giờ 30 phút theo giờ địa phương. Trời tối. Bỗng ở đằng đông lóe lên ánh hồng rực sáng cả thung lũng Vi-xla. Những tiếng nổ đầu nòng gầm lên ở phía đông và những tiếng đầu đạn nổ đanh trên mặt đất đóng băng trong hệ thống phòng ngự của địch hòa lẫn với nhau thành tiếng sấm rền vang. Toàn bộ hệ thống phòng ngự của bọn Hít-le chìm ngập trong những tiếng nổ của đạn pháo và đạn súng cối. Pháo binh bắt đầu tiến công. Ngay cả trong những năm tháng nặng nề của chiến tranh, người lính cũng có những giây phút vui sướng: vui sướng vì sự nghiệp chính nghĩa của mình, vui sướng vì những chiến công lập được, vui sướng vì câm thấy sức mạnh của những vũ khí trong tay, vui sướng cho đồng đội của mình.

        Chỉ có sống với bộ đội mới thấy được những bộ mặt hân hoan của họ. Thời gian pháo bắn chuẩn bị dài 25 phút. Hiệu lệnh "Xung phong!” vang lên, thế là tiểu đoàn xung kích - tiểu đoàn 1 bộ binh thuộc trung đoàn 1050 - lập tức xông lên tiến công.

        Trung sĩ I-u-ri Đô-rốt đưa tiểu đội mình tiến lên đầu tiên. Bám sát những loạt đạn nổ của màn hỏa lưc, tiểu đội xông vào hào chiến đấu của địch. Là đứa con của đất nước U-cra-in, quê ở làng Đô-ma- nép-ca nằm trên thảo nguyên Nam Búc, trước đây với lòng căm thù sâu sắc, I-u-ri Đô-rốt đã kể lại tội ác của bọn phát xít ở quê hương mình. Quê đồng chí đã được giải phóng khỏi ách bon Đức xâm lược, và đồng chí là người đầu tiên tình nguyện gia nhập đội ngũ chiến đấu của quân đội Xô-viết. Trước đây, khi bước vào chiến đấu, đồng chí là một chiến sĩ, nhưng lúc này đồng chí đã là một cán bộ chỉ huy tiểu đội bộ binh. Bằng tấm gương dũng cảm của bản thân để khích lệ đồng đội, người đoàn viên thanh niên Côm-xô-môn I-u-ri Bô-rốt xông lên xung phong. Bọn phát xít còn sống từ trong các công sự và hầm trú ẩn bắn ra. Các chiến sĩ Xô-viết lao vào chúng như một cơn lốc. Trận giáp lá cà diễn ra chớp nhoáng, thế là hàng chục tên lính địch ngã, gục dưới chiến hào. Còn các anh hùng của tiểu đội trung sĩ Đô-rốt lại tiếp tục lao lên.

        Trung sĩ G.N. Vô-rô-si-lốp, đoàn viên thanh niên, xả súng máy chính xác vào bọn phát xít, chi viện có hiệu quả cho bộ binh và đồng chí lại cùng họ tiến lên. Cả tiểu đoàn 1 bộ binh dưới sự chỉ huy của thiếu tá V.N. Tu-sép, trung đoàn phó trung đoàn bộ binh 1052, đã lọt được vào điểm tựa của địch ở khu vực tiền duyên phòng ngự là làng Vư-bô-rúp. Cuộc trinh sát bằng chiến đấu đã diễn ra như vậy đó.

        Lúc 9 giờ 35 phút, cả thê đội 1 của sư đoàn đã chuyển sang tiến công. Các thiếu tá Pề-rê-pe-li-sưn, I-sin, Ê-mê-li-a-nốp đã đưa các tiểu đoàn của mình vào trận chiến đấu quyết định. Các tiểu đoàn bộ binh được chi viện bằng hỏa lực của đại đội 2 pháo tự hành của thượng úy V.A. Ac-xe-nốp và của đại đội 3 pháo tự hành của thượng úy P.I. Lu- sni-cốp thuộc trung đoàn bộ binh 1052. Trung úy G.G. Cô-rô-lép là một trong những ngươi đầu tiên chỉ huy trung đội của mình xông lên. Lúc này, các chiến sĩ của đồng chí đã ở ngay sát chiến hào địch. Lựu đạn bay rào rào xuống đầu bọn phát xít. Ý định chống trả của địch phút chốc đã bị đập tan. Cuộc chiến đấu bằng hỏa lực và lưỡi lê diễn ra trong chốc lát, và bọn phát xít đã bị tiêu diệt. Đại đội trưởng bộ binh bị thương nặng, thế là trung úy Cô-rô-lép bèn ra lệnh: "Toàn đại đội, theo tôi, tiến lên! ”. Người đảng viên cộng sản Ghê-ra-xim Cô-rô-lép lên chỉ huy đại đội tiếp tục chiến đấu.

        Ở chuỗi tán binh đầu, đại úy Va-xi-li An-tô-nô-vích Tư-skê-vích kiên cường và dũng cảm chỉ huy đại đội. Đó là đại đội đầu tiên xung phong vào chiến hào địch và chọc thủng phòng ngự của địch. Phát huy chiến quả, đại đội tiến công chiếm được điểm cao 125,7 ở phía tây-bắc Vư-bô-rúp và phất cao lá cờ đỏ tại đó. Đại úy I-van I-lích Cu- xtốp, hai mươi tuổi, cũng không chịu thua kém người đồng chí kỳ cựu của mình là đại úy Tư-skê-vích. Động viên chiến sĩ bằng lòng dũng cảm và tinh thần hy sinh của mình, anh là người đầu tiên xông vào chiến hào địch và đánh giáp lá cài Bọn phát xít không chọi nổi cuộc tiến công vũ bão của đại đội bộ binh này, vội vàng rút chạy. điểm cao 125,7 bị ta chiếm, thế là trận địa phòng ngự 1 của địch trên toàn chính diện của sư đoàn đã bị chọc thủng.

        Trong cuộc tiến công trận địa 1, tất cả các chiến sĩ súng máy thuộc đại đội của đại úy Sa-ga-đát Cô-gie-khơ-me-tô-vích Nua-ma-gôm- be-tốp đã chiến đấu trong đội hình chiến đấu của các đại đội bộ binh. Trong trận chiến đấu giành điểm cao 125,7, một khẩu đội đại liên bị thương. Đồng chí đại úy liền dũng cảm thay thế xạ thủ và bắn như bão táp vào địch. Những chuỗi bộ binh được che chở bằng hỏa lực súng máy đã trào lên như sóng tràn qua các chiến hào của bọn Đức và lao lên phía trước. Bộ đội vừa tiến vừa thét vang : "Vì Tổ quốc! ”, " Các đồng chí, hãy tiến lên ! ”, " Xung phong! ”. Xung quanh họ, đạn pháo và mìn của địch nổ tung, đạn rít trên đầu.

        Các đại đội bộ binh được pháo binh chi viện đã bắn tất cả các loại súng, nhanh chóng vượt qua các bãi mìn và hàng rào thép gai, quét sạch quân thù trong cuộc tiến công vũ bão này. Trung sĩ Be-lô-u-xốp, đoàn viên thanh niên, quăng lựu đạn vào chiến hào địch và trong trận đánh giáp lá cà ngắn ngủi, đồng chí đã tiêu diệt được năm tên phát xít. Bốn tên phát xít lao vào binh nhì Xtép-nép, nhưng đồng chí không nao núng, mà dùng hỏa lực tiểu liên và đánh giáp lá cà. Đồng chí đã tiêu diệt hoàn toàn bọn chúng. Các chiến sĩ Hồng quân Đơ-gin-ma-gốm-bê- lốp và Cô-rô-bây-ni-cốp đã tiến công và tiêu diệt hai khẩu đội súng máy của địch.

        Khi quân ta tiến tới gần trận địa 2, ở cửa rừng và ụ đất đường tàu, bọn Đức đã chặn chúng tôi bằng hỏa lực súng máy và súng trường. Ở vài nơi chúng còn dám chuyển sang phản kích. Ý định đầu tiên nhằm lọt được vào trận địa 2 trong hành tiến thế là không thực hiện được. Bộ đội phải tạm dừng lại. Hệ thống hỏa lực địch ở cửa rừng và ụ đường sắt rất mạnh và có tổ chức. Chúng tôi dừng màn hỏa lực lại và ra lệnh cho toàn bộ pháo binh bắn cấp tập vào cửa rừng và đường sắt.

        Tôi yêu cầu tướng I.P. Rô-xlưi dùng một phần lực lượng cụm pháo quân đoàn bắn vào ga xép Gra-bô-vô, một điểm tựa mạnh của địch ở cửa, rừng. Tư lệnh quân đoàn hoàn toàn đồng ý. Tôi ra lệnh cho các trung đoàn trưởng bộ binh điều thê đội 2 của các trung đoàn vào chiến đấu. Đồng thời, tôi cùng với sở chỉ huy phía trước di chuyển lên điểm cao 125,7. Trên con đường lên điểm cao, chúng tôi đã kịp xem xét hệ thống công sự của trận địa 1. Tại đây, các chiến hào hoàn chỉnh được lát kín bằng gỗ cây và ván dày. Hầm thì sâu và lát nhiều gỗ. Tất cả các chiến hào đều có nóc và nối với nhau bằng hào giao thông.

Chà, ghê thật! - Thiếu tá Xa-lô-ma-tin, chủ nhiệm công binh của sư đoàn thốt lên kinh ngạc.

        - Trận đia 2 sẽ còn chắc chắn hơn nữa vì nó chạy qua cửa rừng - Tôi đáp lại, đồng tình với người cán bộ công binh.

        - Thế thì chúng ta cũng phải làm mạnh tay hơn nữa - Đại tá Ni-cô-lai Phê-đô-rô vích Ca-dan-sép, chủ nhiệm pháo binh sư đoàn tiếp lời.

        Mấy phút qua. Các trung đoàn trưởng và các đồng chí pháo binh báo cáo việc chuẩn bị tiến công đã xong. Hiệu lệnh được phát ra. Lập tức cơn bão thép chụp xuống cửa rừng và dải đường sắt. Hàng đợt bộ binh dưới sự yểm trợ của pháo binh đã xông tới gần trận địa địch. Năm phút dập pháo kết thúc, ngừng hai phút. Bộ binh ta nằm xuống. Sau đó chúng tôi nã đạn tiếp tục mười phút liền. Hiệu lệnh "Xung phong! ” được phát ra, lập tức các tiểu đoàn bộ binh theo sát màn hỏa lực pháo, tiến công vào trận địa 2.

        Cuộc tiến công rất nhịp nhàng. Ở trung đoàn 1054, tiểu đoàn của thiếu tá Grát Mi-na-xô-vích Ai-ra-pê-ti-an là tiểu đoàn đầu tiên lao lên và nhanh chóng xông được vào cửa rừng. Cùng với tiểu đoàn này, các tiểu đoàn khác đã bẻ gãy sự chống cự của địch ở của rừng và lọt vào trong rừng. Chẳng bao lâu, trung tá N.N. Ra-đa-ép đã báo cáo bằng vô tuyến rằng các tiểu đoàn đã chiếm được đường cái và đường sắt, nhưng chưa thấy các đơn vị bạn ở bên phải. Chuẩn úy A. Ca-da-ri-an nhận nhiệm vụ bảo vệ bên sườn. Ca-da-ri-an cùug tiểu đội tiến công dọc theo con đường dã chiến chạy sâu vào rừng để bảo vệ sườn phải của đại đội. Khi ra đến cửa rừng, tiêu đội gặp bọn địch đông hơn. Cùng đồng đội xông lên và thét vang " Xung phong! ”, " Vì Tồ quốc! ”, chuẩn úy xách tiểu liên lao lên trước. Bắn tiểu liên và súng máy, ném lựu đạn vào địch, sau đó chuyển sang đánh giáp lá cà, các chiến sĩ trong tiểu đội đã tiêu diệt 45 tên phát xít. Nhờ chiến đấu dũng cảm và kiên quyết, tiểu đội đã bảo đảm cho đại đội mình tiến công thắng lợi và nhanh chóng;.

        Ở trung đoàn bộ binh 1052, tiểu đoàn của thiếu tá V. Ê-mê-li-a- nốp là tiểu đoàn đi đầu. Đại đội của đại úy V.A. Tư-skê-vích và đại đội của trung úy G. Cô-rô-lép tiến công bọn Đức ở dải đường sắt và ở ga xép Gra-bô-vô. tiểu đoàn pháo của đại úy P. Cô-va-lép-xki chi viện cho các đại đội bộ binh anh hùng tiến công. Bọn Hít-le bị tiêu diệt tại đây và ta chiếm được ga Gra-bốp.

        Ở tiểu đoàn 3, đại đội 9 của đại úy N. Ô-be-rem-chen-cô xông lên tiến công mạnh mẽ. Ở hàng đầu, đích thân đại úy chỉ huy đại đội mình tiến công quân địch trên dải đường sắt. Sát cánh cùng đại đội trưởng, trung sĩ V.P. Cu-dơ-ne-sốp, đoàn viên thanh niên, chỉ huy tiểu đội chiến đấu một cách dũng cảm và vững vàng. Đồng chí là người đầu tiên dẫn tiểu đội xông vào chiến hào địch. Chuần úy I.P. Pri-khốt-cô chỉ huy khẩu đội của mình trong chuỗi tán binh của đại đội. Ở cư ly ngắn, đồng chí nhằm bắn thẳng vào các hỏa điểm súng máy của địch, phá hủy hai khẩu.

         Do những hoạt động vũ bão của các tiểu đoàn bộ binh, đến trưa thì trận địa 2 trong hệ thống phòng ngự của địch bị phá vỡ. Sư đoàn tiến vào khu rừng rậm sáng lờ mờ. Càng tiến sâu vào rừng, chúng tôi càng thấy rõ những đặc điểm chiến đấu trong rừng. Nhiều đống gỗ lớn cản đường, có bố trí súng máy và pháo yểm trợ. Các cửa rừng, các trảng và các lối mòn đều chăng dây thép gai và gài mìn. Kẻ địch xuất hiện bất ngờ trước đội hình của chủng tôi y như mọc ở dưới đất lên. Khi thì chúng ẩn núp trong rừng xông ra tiến công chúng tôi, khi thì chúng phản kích từ các ổ phục kích. Và thế là đội hình của chúng tôi đã chạm đích như "đá chọi đá”.

        Sau khi trận địa 2 của địch bị chọc thủng, tôi cụ thể hóa nhiệm vụ cho các trung đoàn: trung đoàn bộ binh 1054 tiến ra cửa rừng phía bắc ở về phía đông Ma-rưn-ca, trung đoàn 1052 tiến công theo hướng làng Le-kha-ni-se, trung đoàn 1050 theo hướng Bi-a-la - Gu-ra, Pan- chép. Chi đội xung kích hỗn hợp gồm có tiểu đoàn pháo tự hành 337 và tiểu đoàn công binh kỹ thuật 82 nhận nhiệm vụ chiếm bến vượt trên sông Pi-li-sa.

        Rõ ràng bọn chỉ huy Đức không cam chịu mất trận địa 2 dọc đường sắt, nên chúng tung lực lượng dự bị để phản kích trên một chính diện rộng. Khu rừng âm u vang động. Tại dải của trung đoàn do trung tá Ra-đa-ép chỉ huy, bọn Đức phản kích đã đụng phải tiểu đoàn của thiếu tá Ai-ra-pê-ti-an. Tiểu đoàn đã dũng cảm tiến công bằng hỏa lực và bằng giáp lá cà. Cuộc chiến đấu kéo dài suốt một giờ đồng hồ. Được cụm pháo binh của trung đoàn chi viện, tiểu đoàn đã đánh tan bọn địch phản kích và tiếp tục lao lên tiến công. Trung sĩ Ni-cô-lai Ba-dơ-đư-rcp trong trận chiến đấu này đã chiến đấu hết sức anh hùng. Còn lại một mình bên khẩu súng máy, đồng chí đã đánh lui đợt phản kích của đích và là một trong những người đầu tiên đánh vu hồi địch, bắn vào bọn đang rút chạy. Ở trung đoàn bộ binh 1052, tiểu đoàn của thiếu tá E-mê-li-a-nốp và tiểu đoàn của thiếu tá Bôi-sốp đã chặn cuộc phản kích của địch bằng hỏa lực tập trung mạnh mẽ. Tiểu đoàn pháo của thiếu tá Cô-va-lép-xki bắn thẳng vào bọn phát xít. Trong trận chiến đấu này, đại đội của thượng úy P.I. Lu-sni-cốp thuộc tiểu đoàn pháo tự hành 337 đã chiến đấu xuất sắc. Đại đội luôn luôn sát cánh cùng với các đại đội bộ binh đang xung phong. Khi bọn địch phản kích xuất hiện, đại đội đã trút bão lửa lên đầu bọn bộ binh và xe tăng Đức. Hai xe tăng bốc cháy, bộ binh Đức nằm chết gí. Thiếu tá Ê-mê-li-a-nốp là người đầu tiên đưa tiểu đoàn lao lên. Theo sau tiểu đoàn đồng chí là các tiểu đoàn khác. Trong cuộc tiến công dũng cảm đó, bọn phát xít đã bị đánh tan, còn các tiểu đoàn trong trung đoàn vượt qua các ụ đất, các hàng rào thép gai, lao tới Pi-li-sa.

        Việc tăng cường các tiểu đoàn công binh cho các trung đoàn bộ binh tỏ ra rất có hiệu quả. Các chiến sĩ công binh chiến đẩu hết sức dũng cảm. Họ tiến cùng với các tiểu đoàn bộ binh, cắt hàng rào dây thép gai, mở đường, phá các ụ chướng ngại. Một chi đội xung kích hỗn hợp do thiếu tá Xa-lô-ma-tin, chủ nhiệm công binh sư đoàn chỉ huy, trong hành tiến đã đánh tan bọn Đức và tiến tới bến vượt trên sông Pi-li-sa.

        Các tiểu đoàn bộ binh thuộc thê đội 2 của sư đoàn (trung đoàn bộ binh 1050) đã tiến vừng chắc vào rừng, nhưng bất ngờ bộ binh và xe tăng Đức xuất hiện tại khoảng rừng thưa trước đội hình ta. Cuộc chiến đấu ác liệt bắt đầu. Các đại đội bộ binh đã chặn được bộ binh Đức. Vla-đi-mia Scô-pen-cô, chiến sĩ súng máy của đại đội bộ binh 6 hoạt động rất dũng cảm. Chọn được vi trí thuận lợi, đồng chí dùng tiểu liên tiêu diệt hàng chục tên Đức.

        Trong cuộc chiến đấu này, những bài tập ở các giờ học chiến thuật và chiến đấu với xe tăng thật có ích. Các chiến sĩ bộ binh và chống tăng đã cùng với pháo binh đánh xe tăng. Trung úy Gia-ri-cốp, trung đội trưởng súng chống tăng thuộc tiểu đoàn 2 bộ binh và xạ thủ súng chống tăng Ni-bô-lai Mác-ke-lốp bò tới cách khẩu pháo tự hành 50 mét và dùng súng chống tăng phá hủy khối thép khổng lồ. Xạ thủ An-đrây Ma-li-nin của đại đội 5 bộ binh chạy từ cây này sang cây khác tiếp cận chiếc "Phéc-đi-nan” và tuôn lựu đạn vào nó. Tuy vậy, một chiếc xe tăng địch đã lọt được qua hàng bộ binh và tiến thẳng tới nhóm chiến sĩ và cán bộ ở sở chỉ huy của tiểu đoàn 2 bộ binh. Đại úy Búc-đôn, tiểu đoàn trưởng, không chỉ trình bày xuất sắc cách đánh xe tăng trong diễn tập, mà lúc này đã dũng cảm xông vào tiến công tên địch bọc thép.

        Hai quả lưu đạn chống tăng bay vào gầm xe. Chiếc xe như khựng lại và nằm chết gí tại chỗ, từ trong xe tuôn ra những cụm khói.

        Trong trận này, đại úy Búc-đôn bị thương nặng. Đại úy Phê-đô Cu-dơ-min Sa-pô-va-lốp thay đồng chí chỉ huy tiểu đoàn.

        Trận chiến đấu ác liệt trong rừng kéo dài hai tiếng đồng hồ. Bọn Đức bị đánh tan tành. Trung đoàn của trung tá I-xơ-khác Gu-me-rốp tiến về phía Pi-li-sa. Trung đoàn của Ra-đa-ép vòng lên phía bắc tiếu tới cửa rừng về ở phía đông Ma-rưn-ca.

        Từ phía Bu-đư - Gơ-gie-gô-giép-xcơ, những chuỗi quân Đức dày đặc cùng xe tăng phản kích vào đội hình chiến đấu của trung đoàn. Pháo hạng nặng của địch từ khu vực phía tây-bắc thành phố Vác-ca bắt đầu bắn. Tôi báo cáo tình hình cho tướng Rô-xlưi và yêu cầu áp đảo pháo địch ở khu vực Vác-ca. Quân đoàn trưởng liền chuyên yêu cầu đó lên tư lệnh tập đoàn quân. Tư lệnh quyết định cho toàn bộ cụm pháo quân đoàn khai hỏa.

        Trung tướng Pi-ốt I-va-nô-vích Cô-xen-cô, chủ nhiệm pháo binh tập đoàn quân, đích thân chỉ huy lữ đoàn 10 pháo binh tập đoàn quân bắn. Khoảng mười phút sau, tiếng đạn rít trên đầu chúng tôi bay vào trận địa pháo hạng nặng của địch ở phía Vác-ca¹. Một cuộc đấu pháo bắt đầu. Đạn pháo của địch ngày càng ít rơi vào đội hình chiến đấu của trung đoàn 1054.

        Đến chiều, địch sử dụng nhiều xe tăng tiếp tục phản kích liên tục và ác liệt. tiểu đoàn 1 pháo-binh của thiếu tá Xốt-ni-cốp chiến đấu chống xe tăng. Đại đội của đại úy P.N. Ác-xen-ti-ép bắn rất hiệu quả.

        Tất cả có 12 xe tăng và pháo tự hành bị phá hủy. Lúc ấy, một khẩu đội bị thiệt hại; đại úv Ac-xen-ti-ép đích thân lao tới khẩu súng và bắn vào xe tăng bọn phát xít. Đại đội 2 của tiểu đoàn pháo tự hành độc lập do thượng úy Va-xi-li Ác-xê-nốp chỉ huy đang trải qua một cuộc thử thách chiến đấu. Các trung đội trưởng, trung úy A-lếch-xây Be-ni- xi-úc và Vla-đi-mia Ác-xê-nốp, những anh hùng của các trận chiến đấu giành Cáp-ca, dùng pháo tự hành bắn vào xe tăng đích. Năm xe tăng bốc cháy, đứng chết gí trước họng súng của các trung sĩ pháo thủ I.I. Nô-xốp, I.I. Giuc, Vla-đi-mia Pô-nô-ma-rép.

        Cứ cách khoảng nửa giờ lại có một đợt bộ binh và xe tăng mới của Đức xông ra. N.Đ. .Ba-dơ-đư-rép đã mấy lần phải thay nòng súng nóng đỏ của khẩu đại liên. Đồng chí bắn liên hồi vào bọn phát xít. Các đại đội bộ binh dùng hỏa lực và đánh giáp lá cà tiêu diệt bọn Hít-le. Các chiến sĩ bộ binh Ph.C. Bôn-đa-rép, M.I. O-ni-sen-cô, Ô-xtrốp-sép và Áp-đô-sin dã diệt tới một trung đội bộ binh địch. Các tiểu đoàn bộ binh của các thiếu, tá G.M. Ai-ra-pe-ti-an, A.Đ. Pê-rê-pe-li-sưn, V.A. I-sin đã chiến đấu liên tục suốt một ngày.

        Trận đánh diễn ra ở suốt đoạn tiến công của các trung đoàn. Hết đợt phản kích này dẫn đợt phản kích khác của bộ binh và xe tăng Đức đã bị trung đoàn bộ binh 1052 đánh bật ở phía sau Ma-rưn-ca. địch dồn toàn lực xông vào đại đội bộ binh của đại úy I.I. Cu-xtốp. Ở đây, bọn phát xít đã chọc thủng được đội hình chiến đấu của chúng tôi. Trung tá A.I. Pê-scốp, trung đoàn trưửng trung đoàn bộ binh 1052 và trung tá G.G. Pô-khô-le-ba-ép, trung đoàn trưởng trung đoàn pháo binh 823 chỉ huy cụm pháo binh trung đoàn, lúc đó đang ở đội hình chiến đấu của tiểu đoàn bộ binh 2, đã gọi pháo bắn về phía mình. Sau khẩu lệnh, cả trung đoàn pháo tung bão lửa vào mục tiêu. G.G. Pố-khơ- le-ba-ép, người cán bộ pháo binh dày dạn kinh nghiệm chiến đấu, đã tính toán rất chính xác: đạn nổ trùm lên bộ binh địch. Bọn phát xít chạy tán loạn khắp rừng.

        Vào lúc đó, thiếu tá Ê-mê-li-a-nỐp đang lao vào đánh giáp lá cà, miệng hô vang "Xung phong!”, "Theo tôi!”. Các đại đội trưởng bộ binh I-van Cu-xtốp, Va-xi-li Tư-skê-vích và Ghê-ra-xim Cô-rô-lép dẫn bộ đội xung phong và rượt theo bon địch bỏ chạy cho đến tận sông Pi-li-sa.

-------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 49.

       
       TRÊN SÔNG PI-LI-SA

        Hai chiến sĩ súng máy An-đrê-ép và I-van Cô-li-a-đa vừa chạy vừa bắn. Đạn của họ tạo thành một con đường cho bộ binh. Những người đầu tiên chạy đến bờ sông là các thượng sĩ Xmia-nốp và Bu-rê-ép, trung sĩ I-va-nốp. Đằng sau họ là cả một dòng người.

        Mặt sông lúc bấy giờ phủ một lớp băng mỏng, nhưng ở khu vực nước chảy xiết thì hoàn toàn chưa có băng. Nhiều chỗ băng bị đạn trái phá chọc thủng. Các thứ cần thiết để vượt sông đã được chuẩn bị trước, nay bắt đầu phát huy tác dụng. Những đội chèo bám sát đội hình chiến đấu mang thuyền và sào đến. Các chiến sĩ của thiếu tá Ê-mê-li-a-nốp nhanh chóng cởi dây buộc thuyền, đưa thuyền đến bờ sông. Dưới làn hỏa lực mạnh của pháo binh địch, tiểu đoàn đầu tiên vượt sông Pi-li-sa, ỏ một vùng thuộc làng Ma-rưn-ca. Đẩy lùi đợt phản kích của địch ở bờ trái, tiểu đoàn đã trụ chắc được ở vi trí quan trọng, và đến chiều thì chiếm được làng Le-kha-ni-se. Khi thi hành nhiệm vụ này, tiểu đoàn đã được tiểu đoàn pháo binh 2 cùng vượt sông chi viện mạnh mẽ và cùng nhau giữ vững bàn đạp cho đến khi chủ lực của ta tiến đến.      

        Cùng lúc này, tiểu đoàn bộ binh 3 của thiếu tá Bôi-sốp cũng bắt đầu vượt sông. Đại úy Ô-be-rem-chen-cô chỉ huy đại đội 9 chiến đấu rất anh dũng, còn tiểu đội của trung sĩ Vích-to Cu-đơ-nét-sốp vượt sông đầu tiên trong toàn đại đội. Chính đồng chí đã tiến công vào hai ổ súng máy địch bằng lựu đạn và tiêu diệt chúng. Vì thế đại đội vượt sông an toàn, Đại đội đã cùng với tiểu đoàn bộ binh 2 tiến công làng Le-kha- ni-se và chiếm được những vi trí lợi hại. Đại đội pháo của trung đoàn chi viện đắc lực cho tiểu đoàn bộ binh 3. Đặc biệt là khẩu đội của chuẩn úy I-van Pri-khốt-cô đã chiến đấu xuất sắc. Trong đội hình chiến đấu của đại đội bộ binh 9, khẩu đội đã vượt sông và tiêu diệt bốn hỏa điểm đối phương bằng hỏa lực bắn thẳng.

        Trung đoàn phó, thiếu tá Tu-sép trực tiếp chỉ huy tiểu đoàn bộ binh 1 chiến đấu. Ở đây, truug sĩ Đô-rốt đã đưa tiểu đội mình qua sông đầu tiên. Đồng chí dũng cảm bò sát tới ổ súng máy địch và tiêu diệt hỏa điểm này bằng những luồng đạn tiểu liên chính xác của mình.

        Như vậy, trung đoàn bộ binh 1052 đã vượt sông Pi-li-sa và chiếm được bàn đạp bên bờ trái. Lúc này, chi đội xung kích của ta sau khi tiêu diệt xong toán quân yểm trợ của địch ở các ụ gỗ, đã tiến tới sông Pi-li-sa. Trời tối, tất cả chúng tôi đều hồi hộp: Liệu chi đội xung kích có vượt sông trót lọt không? Đối với tiểu đoàn pháo tự hành, đây là trận ra quân đầu tiên. Tất nhiên, chúng tôi cũng lo cho cả tiểu đoàn công binh kỹ thuật 82. Thế nhưng, sự lo lắng của chúng tôi đã hóa ra thừa.

        Khi tiến tới bờ sông, tiểu đoàn pháo tự hành triển khai thành hàng ngang. Các đại đội thuộc tiểu đoàn xung kích cũng dàn đội hình chiến đấu. Các cỗ pháo tự hành của trung út I. Sca-cốp và À. Đe-ni-xi- úc hầu như qua sông cùng một lúc. Chiến sĩ lái xe Xa-mư-lốp là người đầu tiên đưa xe qua cầu. Hai chiếc xe lao nhanh. Các chiến sĩ công binh nhảy xuống xe, tiêu diệt địch bên cầu và cắt đứt các dây mìn.
 
        Bằng điệu bộ, tên lính công binh Đức bị bắt chỉ cho trung úy Đe- ni-xi-úc ngôi nhà hầm của tên sĩ quan Đức chỉ huy phá nổ cầu. Pháo tự hành nổ súng, và ngôi nhà biến thành đống gạch vụn. Các chiến sĩ công binh xung kích để một bộ phận bảo vệ bàn đạp chiếm được, còn đại bộ phận đi phá gỡ mìn quanh cầu.

        Chủ nhiệm công binh sư đoàn, thiếu tá Xa-lô-ma-tin chỉ huy đơn vi chiến đấu dũng cảm cho đến khi bị trọng thương ở lưng vì mảnh đạn. Cái chết của người chỉ huy để lại nỗi đau đớn trong lòng các chiến sĩ. Không một ai lùi bước. Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn công binh sư đoàn, thiếu tá I.C. Xa-plen-cốp và tiểu đoàn phó X.V: Xca-chơ-cốp tiếp tục chỉ huy bộ đội. Do có đội công binh tiếp viện của tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2, các bến vượt được nhanh chóng củng cố để xe tăng vượt qua.
Khi tiến đến gần sông thì trung đoàn bộ binh 1050 vấp phải sức kháng cự quyết liệt của địch. Tình thế lúc này thật nghiêm trọng. Từ phía điểm tựa Bi-a-la - Gu-ra, súng máy và sủng cối của địch bắn rất rát; chủng tiến hành hai đợt phản kích liên tiếp.

        Lúc này trời đã tối. Tôi gọi điện cho đại tá G.N. Sô-xta-xki, tư lệnh sư đoàn bộ binh cận vệ 94. Cứ cách một giờ, chúng tôi lại trao đổi tin tức về đoạn mà hai sư đoàn phụ trách. Lần đầu tiên tôi gặp đại tá ỏ chiến trường. Đồng chí đã tạo ngay cho mình một quan hệ thuận lợi. Đó là một chỉ huy quân sự giàu nghị lực.

        Đại tá báo tin là trung đoàn ở sườn phải của sư đoàn đồng chí ở khu vực điểm dân cư Da-tô-rơ nhờ có xe tăng chi viện đã qua được sông trước khi trời tối, nhưng xe tăng không thể đi qua được lớp hăng mỏng và trung đoàn phải nằm lại trước Mi-kha-núc - Đô-ỉi-nư. Ở sườn trái, trung đoàn đã chiếm được cầu ở vùng Bu-đư - Mi-kha- lốp-xcơ. Đànhphẵi mất vài giờ để di chuyển lữ đoàn xe tăng 220 tới vùng có chỗ qua sông, còn sau đó cho xe tăng qua cầu từng chiếc một dưới hỏa lực địch. Nhưng không sao cả, như người ta thường nói: sẽ có cách !   

   
        - Dừng có bực mình, một trung đoàn trưởng báo cáo rằng pháo địch đang bắn mạnh đội hình chiến đẩu của đồng chí đó từ hướng điểm dân cư Pan-chép. Có thể bắt nó câm họng được không?

        - Tôi không thấy gì đáng bực mình cả - tôi trả lời - trong chiến đấu đấy là chuyện thường! Trong khi anh di chuyển xe tăng của mình, Bi-a-la - Gu-ra và Pan-chép sẽ bị chiếm.

Tình hình trở nên phức tạp. Điều tiên đoán của tư lệnh tập đoàn quân về tiến trình trận đánh ở sườn phải hở đã xảy ra hết sức ác liệt. Tôi rất tin tưởng vào hoạt động của trung đoàn trưởng trung đoàn 1054 N.N. Ra-đa-ép và các chiến sĩ của đồng chí. Trung đoàn đã nhiều lần chạm trán với những cuộc tiến công mạnh mẽ của địch. Hôm nay nó vẫn chiến đấu tốt. Việc chỉ huy trung đoàn 1052 của trung tá A.I. Pê- scốp cũng đáng phấn khởi, đặc biệt là việc đồng chí cùng với trung tá G.G. Pô-khơ-le-ba-ép, chỉ huy trung đoàn pháo 823, đã dũng cảm gọi pháo bắn về phía mình. Cũng không phải lo về việc chỉ huy ở trung đoàn 1050. Trung đoàn dưới sự chỉ huy của I.I. Gu-me-rốp vững tiến lên phía trước. Nhưng trong dải tiến công của trung đoàn có hai điểm tựa mạnh của địch: Bi-a-la - Gu-ra ở bờ đông và làng Pan-chép ở bờ tây. Nếu như để trung đoàn này cơ động vào dải của trung đoàn 1052 và chuyển mũi tiến công từ phía bắc dọc theo sông Pi-li-sa thì họ buộc phải tiến công đồng thời hai điểm tựa, như vậy chính diện tiến công của trung đoàn sẽ tăng lên đáng kể, mà chúng tôi lại không thể để mất thời gian về việc bố trí lại lực lượng. Tôi quyết định tiến công vỗ mặt, lần lượt chiếm từng điểm tựa để quan sát tốt hơn tiến trình của trận đánh trong rừng và dễ điều khiển nó. Tôi chuyển sở chỉ huy phía trước của mình đến dải của trung đoàn 1050, nơi nhiệm vụ cơ bản của sư đoàn đã được giải quyết.

        Đại tá Ca-dan-sép, chủ nhiệm pháo binh sư đoàn, báo cáo rằng các trung đoàn pháo binh của các trung tá Đơ-mi-tơ-ri-ép và Cô-tốp chuẩn bị bắn vào Bi-a-la - Gu-ra. Tôi ra lệnh bắn hai đợt năm phút vào Bi-a-la- Gu-ra, sau đó toàn cụm dồn hỏa lực vào Pan-chép.

        Đại đội trưởng đại đội chỉ huy bắn của chủ nhiệm pháo binh sư đoàn, thượng úy A.A. Ô-lây-ni-cốp cả ngày hôm nay bận bịu vì việc liên lạc với các đơn vị trong sư đoàn. Và giờ đây lệnh khai hỏa của pháo binh sư đoàn được truvền lên không trung và qua dây điện thoại. Cuộc bắn phá mạnh mẽ của cụm pháo binh sư đoàn bắt đầu.

        Ngay từ đầu cuộc bắn phá, thiếu tá I-a-rô-vôi, chủ nhiệm trinh sát sư đoàn, cùng với đại đội trinh sát đã vu hồi từ phía bắc Bi-a-la - Gu- ra, vượt sông Pi-li-sa và tiến đến làng Pan-chép. Bọn Đức phát hiện được các chiến sĩ trinh sát của ta và muốn tiêu diệt họ. Thiếu tá chiếm ngay lấy vị trí có lợi và nổ súng. Tình hình rất gay go, I-a-rô-vôi và chiến sĩ trinh sát Bu-i-a-rốp bị thương. Hai điện báo viên Lốc-ma-tin và Da-đô-rô-giơ-nưi hy sinh anh dũng. Nhưng trận chiến đấu vẫn tiếp diễn.

        Những loạt đạn mãnh liệt của cụm pháo binh sư đoàn đã dập tắt điểm tựa Bi-a-la - Gu-ra. Trung đoàn xông lên tiến công. Đại úy Bô- gô-mô-lốp, người Mát-xcơ-va, đảng viên trẻ tuổi, một cán bộ dũng cảm, là người đầu tiên dẫn tiểu đoàn mình xông lên. Sa-pô-va-lốp vững vàng dẫn tiểu đoàn mình vào trận. Các tiểu đoàn đột nhập vào điểm tựa, tiêu diệt những tên phát xít còn lại, bắt đầu vượt sông trong hành tiến, nhịp độ tiến công không hề giảm.

        Trong đợt tiến công này, đại đội 6 bộ binh đã hoạt động dũng cảm. Dẫn đầu đại đội là chiến sĩ Scô-pen-cô. Mặc dù pháo và súng máy địch bắn rất mạnh, đồng chí là người đầu tiên chạy qua lớp băng mỏng trên sông. Đồng chí nhảy vào chiến hào, đánh giáp lá cà, diệt hai xạ thủ súng máy và cướp được một súng. Bằng cây súng máy chiến lợi phẩm, người anh hùng này đã bảo vệ cả đại đội vượt sông và bảo đảm cho đại đội chiếm được bàn đạp bên bờ trái. Cũng dũng cảm lao vào trận đánh với anh là Mác-kê-lốp, chàng trai miền Vôn-ga. Bằng những phát đạn chính xác của cây súng chống tăng của mình, đồng chí tiêu diệt luôn hai lô-cốt. Đoàn viên I. Plô-khích, khẩu đội trưởng, với khẩu súng 45 mi-li-mét, luôn luôn ở trong đội hình chiến đấu của đại đội bộ binh. Đồng chí vượt sông cùng với bộ binh, quay súng và diệt ngay ba hỏa điểm kiên cố.

        Sông Pi-li-sa đã lùi lại phía sau ; ở đoạn vừa vượt qua, các tiểu đoàn bộ binh cơ động lên phía trước gặp những chiến sĩ trinh sát dũng cảm của thiếu tá I-a-rô-vôi. Còn cụm pháo sư đoàn đã tập trung hỏa lực mạnh dội vào làng Pan-chép. Trung đoàn 1050 tiến công làng này trong hành tiến và chiếm được nó. Đại úy tiểu đoàn trưởng A. Bô-gô- mô-lốp được tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô vì tiểu đoàn 3 của đồng chí đã chiến đấu xuất sắc.

        Trận chiến đấu ban ngày kết thúc. Trong vòng một ngày, địch đã phản kích 11 lần với lực lượng một tiểu đoàn bộ binh cùng 15 -20 chiếc xe tăng mỗi đợt và luôn luôn nã pháo vào sườn phải của quân đoàn bộ binh 9.

        Tất cả những đợt phân kích này đều bị trung đoàn bộ binh 1054, với sư chi viện của lữ đoàn pháo binh 10, bẻ gãy¹.

        Nhiều cán bộ và chiến sĩ của sư đoàn chúng tôi trở thành nổi tiếng trong trận chiến đấu này. Các cán bộ chính trị nhanh chóng truyền đến từng chiến sĩ những tin tức về mỗi chiến công qua các "tờ tin nhanh". Đặc biệt là thiếu tá I. Ia. Gu-giép, trung đoàn phó trung đoàn 1052, một cán bộ kỳ cựu giàu kinh nghiệm của sư đoàn, đã tỗ chức thành công công tác này.

        Đây là một trong nhiều từ tin :

        "Xạ thủ Lô-gu-nốp bắt đầu mở tài khoản chiến đấu. Hôm nay anh đã diệt được hai tên phát xít. Các đồng chí ! Hãy bắn thật chính xác ! Mỗi phát đạn một quân thù !

        Như vậy, sông Pi-li-sa nằm trong dải tiến công của sư đoàn đã bị vượt qua. Nhưng đó chưa phải là đích cuối cùng. Bằng bất kỳ giá nào cũng phải tiến tới các điểm cao ở phía bắc các điểm dân cư Le-kha- ni-se, Bi-xca-pi-se - Xta-re. Bởi thế các trung đoàn tiếp tục tiến lên, lao vào trận đánh đêm.

        Trong ngày tiến công đầu tiên, tập đoàn quân xung kích 5 đã chọc thủng được dải phòng ngự chính và trận địa án ngữ của địch trên sông Pi-li-sa.

        Quân đoàn bộ binh 9, có sư đoàn bộ binh 301 ở thê đội 1, trong những trận chiến đấu gian khổ ở rừng, đã đập tan quân địch, bẻ gãy những đợt phản kích của bộ binh và xe tăng địch ở sườn hở từ phía Bu- đư - Gơ-gie-gô-giép-xke, vượt sông Pi-li-sa, chiếm lấy bàn đạp có các điểm dân cư Le-kha-ni-se, Da-xtu-gie, Pan-chép và hai điểm vượt sông ở vùng làng Le-kha-ni-se. Thê đội 2 của quân đoàn (sư đoàn bộ bỉnh 248) tập trung ở làng Bi-a-la - Gu-ra. Quân đoàn bộ binh cận vệ 26 vượt qua một bãi mìn dày đặc, cho sư đoàn bộ binh 94 vượt sông, chiếm bàn đạp Mi-kha-lúp- Đô-li-nư và bến vượt sông ở Bu-đư -- Mi-kha-lốp-xke. Quân đoàn bộ binh 32 sau những trận chiến đấu quyết liệt trong rừng, đã tiến được ra tuyến Đư-sca - Vô-li-a, Cư-xa-ve- rúp - Xta-rơ².

        Bàn đạp chiếm được ờ phía tây bờ sông Pi-lì-sa chưa đủ chỗ đứng cho tập đoàn quân tăng cận vệ 2. Sư đoàn bộ binh 301, hoạt động ở thê đội 1 của quân đoàn mình, phải tiếp tục chiến đấu để mở rộng bàn đạp. Ban đêm, tôi ra lệnh cho trung tá Ra-đa-ép cấp tốc đưa trung đoàn ra khỏi vòng chiến và di chuyển đến vùng có cầu qua sông, sẵn sàng phát triển tiến công về hướng Vô-li-a - Pan-chép-xca. Tôi báo cáo quyết đinh của mình lên tướng I.P. Rô-xlưi. Đồng clií đồng ý với tôi và thông báo rằng thê đội 2 của quân đoàn sẽ tham chiến vào lúc trời sáng.

--------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 49.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 48- 49.

        GIỮ VỮNG NHỮNG ĐIỂM CAO CHỈ HUY

        Sau khi đã chiếm được Bi-a-la - Gu-ra, sở chỉ huy phía trước của tôi chuyển đến một chiến hào ở đây.

        - Báo cáo sư đoàn trưởng, đồng chí có thấy chiếc gò kia không ? - Đại úy V. Cô-nô-dốp-cô, trợ lý của tôi chỉ tay nói - Tôi sẽ đưa đồng chí tới xem.

        Tôi và N. Ph. Ca-dan-sép đưa mắt nhìn nhau, mỉm cười rồi lần theo hào giao thông, đi sau đồng chí trợ lý đến cái "gò”.

        Cò-nô-dốp-cô mở cửa " gò ”, chúng tôi bước vào và hết sức ngạc nhiên. Hóa ra đó là một căn nhà hầm bốn phòng ở dưới đất.

        - Đấy, sở chỉ huy đấy ! - Cô-nô-đốp-cô đắc thắng kêu lên.

        Chúng tôi xem xét các phòng. Tường, trần và nền đều làm bằng ván. Phòng đầu tiên là phòng khách và nơi làm việc, thứ hai là phòng ăn, thứ ba là phòng ngủ, thứ tư là phòng trẻ, trong phòng này có một chiếc giường trẻ con. Phòng ăn còn treo những bức chân dung, trong đó có chân dung một viên tướng. Theo lời kể của các tù binh, tên tư lệnh sư đoàn bộ binh 251 của Đức đã đóng ở đây.

        - Theo đồng chí, như vậy là có thể đóng ở đây được chứ ? -  Tôi hỏi người cán bộ trợ lý.

        - Thưa đồng chí, tất nhiên ạ - Cô-nô-dốp-cô sung sướng nhắc lại.   

        Chúng tôi quyết định để sở chỉ huy ở tạm trong một chiến hào có nắp che chắ, sau đó chuyển đến một ngôi nhà lãnh chúa ở phía đông Le-kha-ni-se.

        Quân địch lại tiếp tục nã pháo và súng cối mãnh liệt dọc sông Pi-li-sa. Chúng tôi triền khai đội hình và đi trên băng. Khi đã đi gần đến bờ đối diện thì một trái đạn nồ gần chúng tôi. Băng vỡ tung, tôi bị một mảnh băng lớn văng vào đầu và ngã xuống nước. Nirớc lạnh làm tôi hồi tĩnh. Đại úy Cô-nô-đốp-cô chạy đến giúp tôi bò lên khỏi mặt nước và đi tiếp vào bờ. Đầu tôi choáng váng, chân không còn điều khiển được nửa. Tôi gục xuống tuyết. Đại úy và bác sĩ thượng úy Đúp-chen-cô, hai người xốc tôi dậy và đưa về sở chỉ huy.

        M.I. Xa-phô-nốp và các cán bộ tham mưu sư đoàn chạy vội đến. Đồng chí dùng sức buộc tôi phải nằm xuống chiếc giường dã chiến, rồi nắm lấy quyền chỉ huy trận đánh. Đang nằm nửa thức nửa ngủ, tôi nghe thấv tiếng đạn réo. Bỗng nhiên, những tiếng nỗ của đạn pháo làm rung chuyển cả căn nhà. Cửa kính vỡ kêu loảng xoảng. Tôi bật dậy. Trời đã gần sáng. Xa-phô-nốp báo cáo tình hình và nói rằng đã chuẩn bị xong các công sự của đài quan sát mới trên điểm cao. Chúng tôi cùng với Can-dan-sép và một nhóm cán bộ đến sở chỉ huy mới. Tôi yêu cầu các trung đoàn trưởng lần lượt báo cáo qua điện thoại.

        Trung tá Pê-scốp báo cáo rằng tiểu đoàn của thiếu tá Ê-mê-li-a-nốp đã đột nhập vào điểm cao 121,4. Đại đội bộ binh của trung úy Cô-rô- lép là đại đội đầu tiên đã vượt qua dãy chiến hào đầy dây thép gai của địch và đã tiêu diệt bọn phát xít trên điểm cao. Đại đội của đại úy Tư- skê-vích tiến công điểm cao bên cạnh và đã chiếm được nỏ. Tất cả các tiểu đoàn của trung đoàn bộ binh 1052 đã chiếm giữ các điểm cao ở phía bắc điểm dân cư Le-kha-ni-se.

        Đội hình chiến đấu của trung đoàn được tổ chức thành một thê đội, đoạn chiến đấu rất rộng, gần 5 ki-lô-mét, còn các tiểu đoàn bộ binh thì chia đội hình chiến đấu của mình thành hai thê đội. Các đại đội pháo trong tiểu đoàn của thiếu tá Cô-va-Iép-xki nằm trong đội hình chiến đấu của các tiểu đoàn bộ binh. Chỉ huy cụm pháo trung đoàn là trung tá G.G. Pô-khư-le-ba-ép ở sở chỉ huy trung đoàn. .

        - Tôi đồng ý với cách tổ chức đội hình chiến đấu của đồng chí - Tôi trả lời - Đồng chí không phải lo lắng gì về phía sau cả. Đội dự bị của sư đoàn tập trung ở Le-kha-ni-se, ở sau trung tâm đội hình chiến đấu của trung đoàn đồng chí. Hãy chuẩn bị chiến đấu !

        Trung đoàn trưởng trung đoàn 1050, trung tá I.I. Gu-me-rốp báo cáo rằng trong trận đánh đêm, tiểu đoàn của đại úy Bô-gô-mô-lốp đã dẫn đầu: tiến được hơn 10kki-lô-mét, tiến công Bi-xcu-pi-se - Xta-re và đã chiếm được những điểm cao ở phía bắc Bi-xcu-pi-se. tiểu đoàn của đại úy Sa-mô-va-lốp cũng đã tiến tới tuyến ấy. Cả trung đoàn đang ở trên những điểm cao ở phía bắc Bi-xcu-pi-se - Xta-re. Đội hình chiến đấu của trung đoàn gồm một thê đội. Đội dự bị là đại đội bộ binh ở sườn trái bi hở. Pháo binh nằm trong đội hình chiến đấu của trung đoàn.

        - Tôi biểu dương việc chỉ huy trung đoàn của đồng chí. Đồng ý với kế hoạch của đồng chí. Chỉ có điều là sườn trái sẽ không bị hở. Đó là vùng Vô-li-a - Pan-chép-xca. Bộ đội của Ra-đa-ép đã tiến về hướng ấy. Như vậy là dội dự bị của đồng chí sẽ phải chuyển về trung tâm, vùng Bi-xcu-pi-se - Xta-re.

        Trung đoàn bộ binh 1054 sau trận chiến đấu ban ngày đã tiếp tục tiến quân cả đêm. Trung đoàn tiến nhanh và có tổ chức vào vùng có cầu vượt sông, vượt sang bàn đạp và đến sáng thì đánh chiếm được Vô-li-a - Pau-chép-xca và những điểm cao ở phía tây-bắc.

        Báo cáo của các trung đoàn trưởng làm tôi rất vui sướng. Các trung tá A. I. Pê-xcốp và I. I Gu-me-rốp tỏ ra là những người kế tục xứng đáng của các chỉ huy anh hùng Ph. I. Mi-sun, A. p. Ê-pa-ne-snhi- cốp, M. p. Muốc-din và A. G. Su-ru-pốp. Pê-scốp chỉ huy đánh đêm và đánh ngày rất thành thạo. Gu-me-rốp một lần nữa chứng tỏ rằng đồng chí là một trung đoàn trưởng giàu kinh nghiệm. Trong vòng có một đêm vừa đột phá được trận địa án ngữ bố trí sâu thành nhiều lớp, vừa đánh vừa tiến được 15 ki-lô-mét và chuyển chính diện của trung đoàn sang hướng khác, thì quả thật là rất giỏi. Trung tá G. G. Pô-khơ-le- ba-ép cũng tỏ rõ bản lĩnh cao trong công tác chỉ huy trung đoàn pháo 823.

        Trận đánh vừa qua, trong chiến công của các trung đoàn bộ binh có phần đóng góp to lớn của các đại đội thuộc tiểu đoàn pháo tự hành độc lập. Những đại đội anh hùng này, bằng hỏa lực mạnh mẽ của mình, đã chi viện đắc lực cho các tiểu đoàn bộ binh chiến đấu ban đêm. Giờ đây, các đơn vi ấy đang đóng ở các trận địa bắn trong đội hình chiến đấu của các trung đoàn bộ binh.

        Tư lệnh quân đoàn thông báo là các trung đoàn của sư đoàn 248 đã triển khai sẵn sàng chiến đấu ở tuyến Pao-lin và Ru-đa-vi-se. Tôi cũng biết rằng ở bên cạnh mình, sư đoàn bộ binh cận vệ 94 đã tung thê đội 1 ra chiếm một tuyến để bảo đảm cho bàn đạp có chiều sâu cần thiết.

        Như vậy là trong một ngày đêm, tập đoàn quân xung kích 5 bằng những trận đánh liên tục đã chọc thủng được gần hết chiều sâu chiến thuật trong hệ thống phòng ngự của địch¹.

        Vào 9 giờ 30 phút ngày 15 tháng 1, để phát huy chiến quả, tướng Béc-da-rin đưa cụm cơ động của tập đoàn quân vào chiến đấu ở hướng Gô-sin.

        Buổi sáng đầy sương mù, ảm đạm. Thung lũng phủ đầy tuyết trắng trải rộng từ những điểm cao nơi chúng tôi đang đóng đến những điểm cao ở phía tây-nam các thành phố Vác-ca và Ô-pốt-giép. Dưới chân hầu hết các điểm cao, các đại đội bộ binh đang đào hào giao thông, hầm, hố cá nhân cho trận địa của mình. Các chiến sĩ pháo binh và pháo tự hành cũng bố trí lại pháo. Tất cả đều chuẩn bị chiến đấu.

        Đại tá Ca-dan-sép kéo tôi lại chiếc ống ngắm lập thể. Qua lớp thấu kính, tôi thấy rõ ràng từ phía những cánh rừng thưa ở các điểm cao, quân địch cũng đang triển khai đội hình thành các chuỗi tán binh: xe tăng đang chạy vượt lên trước bộ binh. Bất giác tôi nhớ lại mệnh lệnh của tư lệnh tập đoàn quân : ”...Không được để cho bộ binh và xe tăng địch phản kích từ cánh rừng cách phía tây-nam Vác-ca 5 ki-lô-mét”, và lời đồng chí căn dặn : nhiệm vụ cơ bản của sư đoàn là phải giữ vững những điểm cao này.

        Đó chính là cánh rừng cách phía tây-nam Vác-ca 5 ki-lô-mét, từ đó xuất hiện đoàn đoàn lũ lũ bộ binh địch và xe tăng của chúng đang lao nhanh. Phải "đón tiếp” chúng một cách xứng đáng!

        Tôĩ ra lệnh thông báo cho tất cả các trung đoàn biết về sự xuất hiện của địch, các trung đoàn báo lại là họ cũng đã nhìn thấy. Xung quanh yên lắng đi một lúc.

        Tiếng sấm đầu tiên gầm lên trên bầu trời buổi sáng là loạt đạn pháo của cụm pháo binh sư đoàn. Cùng lúc đó, trọng pháo Đức từ làng Vác-ca cũng nhả đạn xuống đội hình của chúng tôi. Mặt đất rung chuyển vì đạn nổ và tiếng rền của xe tăng đang tiến lại gần. Không trung tràn ngập tiếng réo. Bất chấp những thiệt hại do pháo binh ta gây ra, xe bọc thép chở bộ binh Đức cứ tiến. Vài phút sau chúng đã lao vào cuộc tiến công. Cũng lúc ấy, các khẩu đội thuộc tiểu đoàn pháo của Cô-va-lép- xki và tiểu đoàn pháo tự hành nhất tề nổ súng bắn thẳng. Các tiểu đoàn bộ binh bắn tất cả các loại súng. Những cột khói đen trùm lên trên những chiếc xe tăng cháy. Bộ binh nằm bẹp xuống vì đạn pháo và cối liên tục.   

        Chiến sĩ điện thoại gọi tôi đến bên máy. Nghe thấy tiếng của tướng Rô-xlưi, tôi vội báo cáo tình hình. Đồng chí ngắt lời tôi và nói rằng tư lệnh tập đoàn quân sẽ nói chuyện với tôi bây giờ.

        Tôi báo cáo tình hình.

        - Đó chính là những điểm cao mà đồng chí đã chỉ ra khi báo cáo trong cuộc diễn tập không có thực binh phải không?

        - Vâng, đúng ạ - Tôi trả tời.

        - Nguyên soái Giu-cốp đang ở chỗ tôi. Nguyên soái tán thành những hoạt động của đồng chí và chỉ thị là đồng chí đừng có "tắm” ở sông Pi-li-sa lần nữa. Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 đã được lệnh xuất kích vào bàn đạp rồi. Hãy giữ vững lấy tuyến điểm cao. Chúc đồng chí thắng lợi. Tạm biệt.

----------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 55.

        Tôi vẫn giữ ống điện thoại trong tay, đưa mắt chỉ vào ống điện thoại, bực mình hỏi Xa-phô-nốp và Cu-dan-sép :

        - Các anh đã báo cáo về chuyện tôi ở sông Pi-li-sa rồi phải không ?

        - Biết làm thế nào khác được! Chúng tôi đã báo cáo về tình hình sức khỏe của anh. Chính anh chẳng đã bị ngất đi, luôn miệng rên, không nhớ gì cả là gì.

        Tôi vội báo cáo ngay với tướng Rô-xlưi về nội dung cuộc nói chuyện với tư lệnh tập đoàn quân. Tư lệnh quân đoàn nói rằng đã đưa sư đoàn bộ binh 248 vào chiến đấu và cụm pháo binh của quân đoàn sẽ chi viện cho nó, cả cho sư đoàn nữa.

        Đại tá Ca-đan-sép báo cáo về tình hình trọng pháo Đức lên tướng I.G. I-gư-na-tốp, chủ nhiệm pháo binh quân đoàn, và tướng I-gư na-tốp lại báo cáo lên tướng P.I. Cô-xen-cô. Một vài phút sau, lại như chiều hôm qua, bắt đầu một cuộc đấu pháo giữa lữ đoàn 10 pháo binh với trọng pháo của địch.

        Giữa lức ấy, tình hình lại phức tạp thêm. Từ phía Gư-gie-gô-gie- vi-se lại xuất hiện thêm xe tăng và bộ binh Đức, tiến về phía trung đoàn 1052. Từ phía Ô-pốt-gia-ép, I-u-de-phúp, chúng xông vào trung đoàn 1050. Thê đội 2 và thê đội 1 của địch hợp nhất với nhau và hùng hổ lao vào đội hình chiến đấu của chúng tôi. Đợt phản kích này đặc biệt mạnh mẽ. Bọn Đức vượt qua hàng rào lửa đạn pháo binh ta và lọt vào đội hình chiến đấu của sư đoàn. Trận chiến đấu giáp lá cà bắt đầu.

        Tiểu đoàn Ê-mê-li-a-nốp đón đánh kẻ thù một cách có tổ chức. Đại đội bộ binh 9 của Ô-be-rem-che-cô anh dũng đón nhận đòn tiến công của địch. Đại đội của đại úy Tư-skê-vích cũng chiến đấu anh dũng như vậy. Trong trận này, riêng đại úy đã tiêu diệt được 15 tên phát xít. Khi một nhóm phát xít lọt vào sở chỉ huy tiểu đoàn, người tiểu đoàn trưởng gan dạ đã chỉ huy các chiến sĩ dũng cảm chiến đấu giáp lá cà với chúng. Đại úy Gô-lô-vin, tiểu đoàn phó phụ trách chính tri, chiến đấu sát cánh tiểu đoàn trưởng. Hai dũng sĩ Nga chiến đấu bên nhau. Mấy tên phát xít đã bị diệt. Nhưng người đảng viên cộng sản Gô-lô-vin cũng ngã xuống vì tràng súng máy của kẻ địch. Tiểu đoàn trưởng và những xạ thủ súng máy của tiểu đoàn chiến đấu với bọn Đức đã đột nhập.

        Đại đội của Nua-ma-gôm-be-tốp dùng súng máy cắt nát đội hình địch tiến công. Đạỉ úy cùng nằm bên súng máy với xạ thủ súng máy là trung sĩ Vô-rô-si-lốp bắn vào bọn Đức. tiểu đoàn pháo của Cô-va-lép- xki trút đạn vào xe tăng Đức. Các đại đội của Pe-xcốp và Mác-ti-a-nốp rót đạn liên tiếp xuống đầu địch. Các khẩu đội của hai chuẩn úy Ru- mi-an-sép và Tơ-kha-chen-cô hành động rất ăn ý. Khi cả khấu đội bị loại ra khỏi đội ngũ, đại úy Cô-va-lép-xki đứng ngay vào bên súng thay thế. Sau mỗi phát súng của đại úy, xe tăng địch lại bốc cháy. Bị thương nặng, người cán bộ dũng cảm ấy vẫn tiếp tục chỉ huy tiểu đoàn.

        Tiểu đoàn pháo tự hành cũng chiến đấu với xe tăng địch bằng tinh thần quên mình như vậy. Cỗ pháo tự hành của trung úy Scô-cốp vừa cơ động từ hầm này đến hầm khác, vừa bắn rất trúng vào xe tăng phát xít.

        Tất cả đều chiến đấu với xe tăng: cả pháo binh, bộ binh, công binh. Mác-ke-tốp dùng súng chống tăng bắn rất trúng đích, chiếc xe tăng địch chững lại và bốc cháy.

        Đại đội pháo binh trung đoàn cũng đang chiến đấu. Khẩu đội trưởng I-van I-va-nốp, người đoàn viên thanh niên quê ở Ma-kê-ép-ca, bắn rất chính xác vào con quái vật bọc thép có những chữ thập vàng ở sườn. Anh bắn thẳng vào chữ thập vàng. Ba chiếc xe tăng Đức bốc cháy. Pháo thủ I-van Plô-khích, bằng hai phát súng, đốt cháy một xe tăng.

        Các xạ thủ súng máy và tiểu liên bắn vào Bộ binh địch. Chiến sĩ súng máy Scô-en-cô thuộc đại đội 6 dùng khẩu súng cướp được của địch đánh địch. Anh cắt xé đội hình tiến công của bọn Đức và gần hai chục tên phát xít đã gục xuống trên mặt tuyết trắng trước công sự của người anh hùng.

        Một mũi phản kích rất mạnh của địch chĩa vào tiểu đoàn bộ binh 3, xe tăng và bộ binh địch lọt vào đội hình chiến đấu của đại đội 7. Đại úy Bô-gô-mô-lốp cùng với các chiến sĩ tiểu liên của mình vội chạy đến giúp đại đội. Cả đại đội lao vào tiến công theo người chỉ huy của mình, dùng hỏa lực và đảnh giáp lá cà tiêu diệt chúng. Riêng đại úy bắn chết ba tên.

        Tiểu đoàn pháo của Xốt-ni-cốp chiến đấu quyết liệt với xe tăng địch. Các trung đội hỏa lực của V. Be-re-xtô-vưi và A-ki-ri-li-úc hầu như ngắm bắn trực tiếp vào xe tăng. Các khẩu đội trưởng là chuẩn úy A. Đe-re-vi-an-cô và trung sĩ M. Sa-cu-nop đã bắn hỏng 10 xe tăng.

        Lại một mũi tiến công của bọn phát xít lọt qua được hàng rào hỏa lực pháo binh và leo lên sườn dốc của một điểm cao. Tôi ra lệnh cho đội dự bị của sư đoàn xuất kích. Đại tá M.I. Xa-phô-nốp phát tín hiệu. Những quả pháo hiệu đỏ vọt lên bầu trời Le-kha-ni-se. Tư lệnh phó của tôi, đại tá V.K. Sếp-sốp, đưa đội dự bị vào trận đánh. Đại tá N.Ph. Ca-dan-sép truyền lệnh cho tiểu đoàn pháo tự hành cùng với đội dự bi tiêu diệt bọn địch tiến công.

        Các chuỗi dày dặc bộ binh và chiến sĩ tiểu liên của đội dự bị trên một chính diện gần 2 ki-lô-mét, tràn qua điểm cao gần sở chỉ huy của sư đoàn chủng tôi. Hòa lẫn trong tiếng đạn pháo là tiếng động cơ của những cỗ pháo tự hành gầm vang. Sức tiến công của đội dự bị mạnh đến nỗi bọn phát xít phản kích không phải chỉ là chạy mà là lăn lông lốc xuống, ở ngay trước rnắt chúng tôi.

        Tuy nhiên, cuộc công kích đó cũng chưa làm cho địch phải dừng lại. Chẳng bao lâu, từ trong rừng lại xuất hiện các trung đội địch mới, chúng triển khai thành các chuỗi tán binh. Cụm pháo binh của A.I. Pe- scốp và G.c. Pô-khư-le-ba-ép chuyển hỏa lực từ chuỗi địch này sang chuỗi địch khác. Cụm pháo binh sư đoàn cũng nổ súng.

        12 giừ trưa. Năm đợt phản kích đã bị bẻ gãy. Tiếng pháo nổ không ngừng. Mới buổi sáng, các điểm cao hoặc các thung lũng còn phủ đầy tuyết trắng tinh, thế mà bây giờ tất cả đều đen ngòm. Đất bị đạn pháo đào xới tung. Khắp nơi đều có xác lính và sĩ quan Đức. Mấy chiếc xe tăng cháy dở. Đứng cùng với tôi trên sở chỉ huy là các bạn chiến đấu và trợ thủ: tham mưu trưởng sư đoàn M.I. Xa-phô-nốp và chủ nhiệm pháo binh sư đoàn N.Ph. Ca-dan-sép. Gương mặt họ già xọm đi. Họ luôn luôn phải chỉ huy chiến đấu căng thẳng. Có thể quan sát rất rõ chiến trường phía trước trung đoàn 1052, trên một chính diện rộng và chúng tôi tự xác định khi nào thì bố trí hỏa lực ngăn chặn di động. Còn chiến trường trước mặt trung đoàn 1050 thì hoàn toàn bị che khuất. Chúng tôi cho cụm pháo binh sư đoàn bắn theo yêu cầu của trung đoàn trưởng.
   
Đợt phản kích thứ sáu. Giữa những xe tăng "Con báo” xuất hiện vài chiếc "Con cọp”, Chúng chạy theo đường lớn từ Gô-gie-gố-gie-vi- se đến khu vực trung đoàn 1052, không có bộ binh đi kèm. Kìa chúng đã chạy đến chỗ bọn bộ binh đang nằm bẹp chờ đợi. Thế là bọn Đức lại chồm dậy lao vào trận công. Những "Con cọp” chạy thẳng đến những khẩu đội pháo tự hành của Lu-sni-cốp. Từ sau công sự, khẩu pháo của đại đội trưởng tiến ra đứng trên cùng một tuyến với các khẩu pháo khác. Nhìn thấy pháo của đại đội trưởng, mọi người đều hiểu rằng sẽ có một trận chiến đấu quyết tử và họ đều sẵn sàng.

        Những "Con cọp” vừa chạy vừa bắn, mỗi lức một đến gần. Khẩu pháo của Lu-sni-cốp gầm lên, thế là toàn đại đội trút bão lửa lên những cỗ xe khổng lồ bọc thép. "Con cọp” đầu tiên dừng lại và bốc khói, ngọn lửa, bốc lên ngùn ngụt. Vấp phải hỏa lực xuyên thẳng rất căng của đại đội, lại có thêm vài chiếc xe tăng hạng trung nữa của địch bốc cháy.

        Bỗng nhiên khẩu pháo tự hành của Lu-sni-cốp bị chao đi vì một phát đạn rất mạnh, thế là một ngọn lửa bùng lên. Các chiến sĩ bộ binh và chiến sĩ tiểu liên của đại đội bộ binh chạy bổ đến bên cỗ pháo và lôi cả khẩu đội ra. Đại đội pháo tự hành vẫn không sợ. Từ sau một điểm cao, một cỗ pháo tự hành lao ra vùn vụt. Đấy là thiếu tá Pre-xtin- xki, tiểu đoàn trưởng và thượng úy Pô-la-mác-chúc, chính tri viên, tham chiến. Lại một đợt phản kích nữa bị đầy lùi; chúng tôi giữ vững được tuyến các điểm cao.

        HÀNH ĐỘNG CỦA CÁC CHI ĐỘI PHÁI ĐI TRƯỚC

        Chiều ngày 15 tháng 1, các chiến sĩ xe tăng của tập đoàn quân cận vệ 2 lớp lớp vượt qua sông Pi-li-sa trên cầu do chúng tôi chuẩn bị, và chiếm lĩnh bàn đạp của tập đoàn quân xung kích 5. Từ rừng và từ các điểm cao ở tây-nam Vác-ca, không còn nhìn thấv nổi các đội dự bị đang đi đến nữa. Đến 19 giờ, từ tuyến Vô-li-a Pan-chép-xka, Oóc- gie-khô-vô, I-u-de-phíp, Brề-ni-sép, Xta-ni-xla-vúp, Vla-đi-xla-vúp, Prôm- na, Pốc-síp-na, cụm cơ động của phương diện quân — tức là tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 và quân đoàn kỵ binh 2 — được tung vào chiến đấu¹. Tiểu đoàn pháo thuộc thê đội 1 của tập đoàn quân xung kích 5 bắt đầu tiến công và tiêu diệt hoàn toàn kẻ địch. Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 từ bàn đạp của chúng tôi lũ lượt kéo về thành phố Xô- kha-chép đề bao vây cụm Vác-sa-va. Sáng ngày 16 tháng 1, từ sở chỉ huy ở trên điểm cao trong khu vực gần Nô-vô Bi-xcu-pi-se, chúng tôi sung sướng ngắm nhìn tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 theo các ngả và thung lũng tiến về phía tây.

        Qua các trận chiến đấu ác liệt, sư đoàn bộ binh 301 đã hoàn thành nhiệm vụ cơ bản của quân đoàn là đẳy lùi các cuộc phản kích của đích từ phía sườn phải bị hở của mình. Ngày 15 tháng 1, các binh đoàn bạn thuộc tập đoàn quân 61 vẫn còn chiến đấu ở các cửa ngõ của thành phố Vác-ca đề cụm lưc lượng chủ yếu vu hồi Vác-sa-va.từ phía nam².

        Ở các đoạn khác của phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 cũng đã diễn ra những sự kiện lớn lao : tập đoàn quân 47 dưới sự chỉ huy của tướng Ph. I. Pếch-khô-rô-vích đã vượt sông Vi-xla bằng sức mạnh cách phía bắc Vác-sa-va 30 ki-lô-mét, chiếm được Cam-pi-nốp-xka và đe dọa Vác-sa-va từ phía bắc. Ở bàn đạp Pu-láp, bộ đội của hai tập đoàn quân 69 và 33 đã đánh tan quân địch và chuyển sang tiến công quyết liệt.

        Sáng 16 tháng 1, các trung đoàn co lại thành các tung đội. Ở hướng thành phố Lô-vích, tôi phái đi trước một chi đội thuộc tiểu đoàn pháo tự hành độc lập 337 do thiếu tá I-a-rô-vôi chỉ huy, được tăng cường một tiểu đoàn bộ binh. Các tiểu đoàn bộ binh tiến ra con đường nơi chúng tôi quy đinh làm địa điểm tập trung.

        Nói chuyện với cán bộ và chiến sĩ, tôi nhiệt liệt biểu dương họ đã chiến đấu anh dũng. Sau đó, tôi hướng dẫn các trung đoàn trưởng và tiểu đoàn trưởng làm đề nghị khen thưởng cho các đồng chí xuất sắc trong chiến đấu.

        Các tung đội tiến lên phía trước. Dọc đường, những nông dân Ba Lan ở các làng vừa được giải phóng vui mừng đón chào chúng tôi và mời chúng tôi ăn tất cả những gì mà họ có thể mời được. Họ nói rằng họ nóng lòng chờ đợi những người giải phóng và kề cho chúng tôi nghe những câu chuyện khủng khiếp về hành động man rợ của bọn phát xít; trong cơn lồng lộn bất lực, chúng đã thiêu hủy và tiêu diệt tất cả những gì có trên đường chúng rút chạy. Chúng tôi đã nhìn thấy tất cả những gì mà chủ nghĩa phát xít đã để lại trên đất Ba Lan.

        Trong ngày lịch sử này, tập đoàn quân 1 của quân đội Ba Lan bắt đầu mở trận tiến công giải phóng thủ đô Vác-sa-va thân yêu. Sáng sớm, bộ binh Ba Lan tiến đến vùng phía bắc Vác-sa-va, nơi sông Vi- xla đang bị phủ một lớp băng mỏng. Bọn phát xít chống cự điên cuồng. Đạn pháo rơi xuông sông, lớp băng yếu ớt vỡ tan dưới sức nặng của các cỗ pháo đi theo bộ binh. Cách vùng này không xa, bộ đội Liên Xô thuộc tập đoàn quân 47 đã vượt sông Vi-xla bằng sức mạnh. Nhân thắng lợi của đơn vị bạn, các đơn vị của sư đoàn bộ binh 2 Ba Lan chĩa mũi nhọn tiến công từ phía bắc thẳng xuống Vác-sa-va³.

        Bộ đội của tập đoàn quân xung kích 5 chuyển sang truy kích địch; họ tiến về phía tây, trong một ngày đi được 30 ki-lô-mét. Sau khi giải phóng gần hai trăm điểm dân cư, các binh đoàn của tập đoàn quân đến cuối ngày đã tiến được tới tuyến Che-cai, Khốt-núp⁴. Đối với bộ đội của tập đoàn quân, 16 tháng 1 là ngày bắt đầu giai đoạn thứ hai trong chiến dịch tiến công. Đó là giai đoạn truy kích và tiêu diệt địch ở tung thâm chiến dịch.

        Trong hồi ký của mình, viên tướng Đức Cuốc-tơ Típ-pen-xkiếc viết: "Đến chiều tối ngày 16 tháng 1, đoạn từ sông Nốt-và đến sông Pi-li-sa đã không còn chính diện dày đặc, liên hoàn của quân Đức nữa. Nỗi hiểm nghèo đang treo lơ lửng trên đầu các đơn vị của tập đoàn quân 9, những đơn vị vẫn còn đang phòng ngự ở sông Vi-xla gần Vác- sa-va và ở phía nam Vác-sa-va. Lực lượng dự bị thì không có nữa”⁵.

---------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 156.

        2. Như trên, tờ 56.

        3. Báo Sao đỏ, ngày 17 tháng 1 năm 1970.

        4. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 57,

        5. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 233, phiếu 2356, hồ  sơ 570, tờ 4.

        Chiều tối 16 tháng 1, đài phát thanh truyền đi mệnh lệnh của Tổng tư lệnh tối cao, trong đó nêu rõ bộ đội của phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 đã chọc thủng hệ thống phòng ngự sâu theo nhiều lớp và rất mạnh của địch, đang phát triển tiến công về phía tây. Mệnh lệnh đã biểu dương những binh đoàn đặc biệt xuất sắc của tập đoàn quân xung kích 5, trong đó có nhắc đến cả tướng I.P. Rô-xlưi, tư lệnh quân đoàn bộ binh 9. Mọi người chúng, tôi đều hiểu rằng như vậy là những lời biểu dương của mệnh lệnh có liên quan trực tiếp đến cả chúng tôi.

        Đến khuya, tôi nhận được lệnh: tung một trung đoàn đến sông Háp-ca ở phía đông thành phố Xkéc-ne-vi-se; đích thân sư đoàn trưởng phải theo dõi hành động của trung đoàn này. Tôi giao nhiệm vụ cho đại tá sư đoàn phó Sép-sốp đưa trung đoàn bộ binh 1054 đến khu vưc đã định, hạ đạt nhiệm vụ và phái một chi đội đi trước. Thiếu tá A.T. Bô-rốp-cô được lệnh làm chỉ huy chi đội phái đi trước. Như tôi đã viết ở trên, thiếu tá Ph.L. 1-a-rô-vôi, trưởng ban trinh sát của phòng tham mưu sư đoàn, khi chiến đấu ở Pan-chép, bên sông Pi-li-sa, đã bị thương nặng, phải đi nằm viện. Chức vụ này hiện do cựu tiểu đoàn trưởng bộ binh, phó trưởng tiểu ban trinh sát của trung đoàn bộ binh 1052, đại úy A-lếch-xây Tơ-rô-phi-mô-vích Bô-rốp-cô phụ trách. Thế là chúng tôi đề nghị phong ngay cho Bô-rốp-cô lên thiếu tá.

        Cùng với đại tá tham mưu trưởng M.I. Xa-phô-nốp, chung tôi xác định rõ nhiệm vụ của sư đoàn và tất cả những vấn đề tổ chức, rồi sau đó giao cho Xa-phô-nốp thường trực chỉ huy sư đoàn. Trước khi tôi đến trung đoàn bộ binh 1054, mọi thứ đã được chuẩn bị để trung đoàn đến được khu vực đã định. Trong cuộc hội ý của các cán bộ trung đoàn, tôi nhắc lại mệnh lệnh một lần nữa và giải thích rằng đây không phải chỉ là một cuộc hành quân đơn thuần, mà là một cuộc hành quân cơ động đêm để ngăn chặn địch tiến đến tuyến đã được chuẩn bị trước. Thiếu tá Ai-ra-pe-ti-an đã dẫn tiểu đoàn mình (thuộc lực lượng phái đi trước) đi rồi. Theo hiệu lệnh, các bộ phận còn lại của trung đoàn cũng kéo đi luôn.

        Sau khi hành quân chiến đấu, chi đội phái đi trước của thiếu tá G.M. Ai-ra-pe-ti-an đã tiến an toàn đến cái cầu có cối xay gió ở sông Ráp-ca. Trung sĩ Ca-da-ri-an cùng tiểu đoàn lặng lẽ và bí mật vượt trên băng, qua được tới bờ bên kia, luồn qua một bụi cây, ập vào một khẩu đội súng máy của địch và tiêu diệt gọn. Sau khi Ca-da-ri-an nhanh chóng báo cáo tình hình với thiếu tá G.M. Ai-ra-pe-ti-an, toàn tiểu đoàn vượt qua cầu, chiếm bàn đạp và cái cối xay gió đã biến thành điểm tựa. Bọn tù binh Đức khai rằng đoạn phòng ngự này do một tiểu đoàn đặc biệt mạnh chốt giữ, ngoài ra ở cách đây một ki-lô-mét rưỡi, trong rừng còn có một đơn vị dự bị đã đến.

        Các tiểu đoàn khác cũng đã tới. Tôi đặt sở chỉ huy sư đoàn ở cối xay gió. Không để mất thời gian, chúng tôi triển khai trung đoàn thành đội hình chiến đấu và chuyển sang tỉến công lực lượng dự bị của địch.

        Bị đột kích bất ngờ, địch bị tiêu diệt, và trung đoàn chiếm được bàn đạp sâu ở bờ tây sông Ráp-cô, cách phía bắc thành phố Xkéc-ne-vi-se 2 ki-lô-mét.

        Trời rạng sáng. Trên vùng trời của thành phố Xkéc-ne-vi-se vọng lại rõ tiếng đại bác liên hồi? Âm thanh của trận chiến đấu mỗi lúc một dữ đội. Trung sĩ báo vụ Vla-đi-mia Cu-rin tiến lại gần tôi, tay cầm ống nghe và mời tôi nghe. Có một đài khác đang làm việc trên dải sóng của chúng tôi. Giọng người nói nghe rất vui. Thì ra đấy là đại tá Pa-scốp.   

        Tôi báo cáo là đã chiếm được bàn đạp ở sông Ráp-ca, phía bắc Xkéc-ne-vi-se:

        — Các anh đến bất ngờ quá, cứ như là từ trên trời hạ xuống ấy! Tôi không có bộ binh phối thuộc. Một mình lữ đoàn xe tăng đơn độc tiến công thành phố. Ảnh có thấy những cột khói bốc lên không? Đó là xe tăng của tôi đang cháy đấy. Hãy giúp chúng tôi với !

        — Nhất trí! Một tiếng nữa tôi sẽ đưa một trung đoàn tiến công vùng ngoại vi đông bắc Xkéc-ne-vi-se rồi đánh thốc vào thành phố. Hãy so lại đồng hồ và chuẩn bị đi.

        Chúng tôi đã chuyển sở chỉ huy sang bờ tây sông Ráp-ca, đặt ở điểm cao, trong một căn nhà cách phía tây cối xay gió 1 ki-lô-mét. Ra-đa-ép đã bố trí lại lực lượng ; đại đội pháo của trung đoàn chúng tôi đặt ở những trận địa che khuất và lúc đó chì có mỗi đại đội này ở gần sở chỉ huy. Các tiểu đoàn của hai thiếu tá G.M. Ai-ra-pe-ti-an và A. Pê-rê-pe- li-sưn đã chuẩn bị xong việc công kích. Thỉnh thoảng chúng tôi lại trao đồi ý kiến qua điện đài với đại tá Pa-scốp chỉ huy lữ đoàn xe tăng 220.

        Chúng tôi tiến công Xkéc-ne-vi-se. Bọn Đức không thể ngờ rằng lại bị bộ binh ta đánh từ phía bắc. Mãi đến khi tiểu đoàn của thiếu tá Ai-ra-pe-ti-an đã chọc thủng tới trung tâm thành phố thì bọn chúng mới hoàn hồn, thế là địch chạy qua vùng ngoại vi phía tây để vào rừng, nhưng ở đó đã có các chiến sĩ xe tăng của Pa-scốp. Toàn bộ bọn Đức đóng ở Xkéc-ne-vi-se bị tiêu diệt hoàn toàn.

        Tôi lại gặp Pa-scốp qua làn sóng điện.

        — Anh ở đâu ? — Pa-scốp hỏi tôi.

        Tôi nói cho đại tá biết rằng tôi sẽ tiến ra đường cái ờ phía bắc ngoại vi Xkéc-ne-vi-se.

        — Tôi cũng sẽ tới đó ngay đây! — Pa-scốp trả lời.

        Mấy phút sau, từ trong thành phố xuất hiện một chiếc xe tăng đi theo đường nhựa; nắp xe mở để lộ một đồng chí chiến sĩ xe tăng đang đứng trong xe. Đồng chí trợ lý của tôi bắn một phát pháo hiệu. Chiếc xe tăng vòng lại và tiến đến gần nhóm chúng tôi.

        — Bộ đội xe tăng chúng tôi không bao giờ quên sự giúp đỡ của các đồng chí!

        Trên bộ mặt đen nhẻm của Pa-scốp chỉ thấy đôi mắt xanh long lanh và hàm răng trắng bóng.

        — Bọn Đức thế mà cũng chỉ "chơi ” được có một tràng đại liên vào vỏ xe tăng của tôi. Thế là chúng tôi "ăn bụi” — Pa-scốp nói.

        Chúng tôi ôm nhau thắm thiết như anh em. Pa-scốp kể rằng lữ đoàn của đồng chí vừa mới từ mặt trận Lê-nin-grat đến. Đây là trận đầu của lữ đoàn trong đội ngũ của tập đoàn quân xung kích 5.

        Pa-scốp kể với tôi rằng đồng chí đã nhận đứợc lệnh dừng lữ đoàn ở thành phố Xkéc-ne-vi-se. Tôi chúc đồng chí may mắn ; chúng tôi ôm nhau rồi chia tay.

        Hai ngày sau, ở Xkéc-ne-vi-se, chi đội phái đi trước của tập đoàn quân được tổ chức lại. Biên chế của nó, ngoài lữ đoàn xe tăng 220, còn có trung đoàn bộ binh 1006, trung đoàn xe tăng hạng nặng 890, tiểu đoàn pháo tự hành độc lập 360, trung đoàn pháo chống tăng 507, trung đoàn súng cối 489 và tiểu đoàn lựu pháo. Đây là một "quả đấm” mạnh và cơ động được phóng đi trước chủ lực của tập đoàn quân.

        Như vậy là trong thực tế đã thưc hiện được ý đồ mà khi chuẩn bị chiến dịch, hội đồng quân sự của tập đoàn quân xung kích 5 đã vạch ra. Đó là ý đồ tạo ra những chi đội cơ động phái đi trước. Về vấn đề này, trong một mệnh lệnh đặc biệt đã nói như sau :

        "Kinh nghiệm của những trận chiên đấu vừa qua ở vùng giữa các sông Tây Búc và Vi-xla đã chứng tỏ rằng bọn Đức, để làm mệt mỏi lực lượng ta, đã áp dụng phổ biến cách phòng ngự cơ động. Ngoài ra, ta còn thấy hệ thống phòng ngự của quân Đức được tồ chức sâu, có nhiều dải phòng ngự kiên cố. Do có lực lượng dự bị chiến thuật và dự bị chiến dịch bố trí ở tung thâm, bọn Đức có thể chống cự lại rất mạnh ở các tuyến trung gian trong tung thâm phòng ngự bằng cách dùng lực lượng dư bị và các đơn vị rút chạy về chiếm lấy các tuyến này. Trong điều kiện đó, việc các chi đội cơ động phái đi trước vừa hành tiến vừa chiếm các cụm phòng ngự quan trọng nhất cua địch ở dải 2 và giữ vững những vị trí đó cho đến khi chủ lực ta đến, có một ý nghĩa rất đặc biệt”.

        Tôi ra lệnh :

        1. Trong mỗi quân đoàn đều tổ chức một chi đội cơ động phái đi trước, gồm những sĩ quan, hạ sĩ quan và chiến sĩ ưu tú. Chỉ huy các chỉ đội phải là những trung đoàn phó bộ binh có năng lực nhất.

        Khi chi đội đã nhận nhiệm vụ chiến đấu, một sư đoàn phó sư đoàn bộ binh được sự chỉ định của quân đoàn trưởng bộ binh phải tham gia ban chỉ huy chi đội.

        2. Biên chế mỗi chi đội gồm một tiểu đoàn bộ binh ưu tú ; một tiểu đoàn pháo thuộc trung đoàn pháo của sư đoàn, một tiểu đoàn pháo tự hành độc lập, một đại đội súng máy cao xạ với biên chế đầy đủ, một đại đội công binh, một tiểu đội hóa học.

        3. Các quân đoàn trưởng phải tính toán chính xác số lượng xe cần cho việc chuyên chở bộ đội của chi đội, hai cơ số chiến đấu đạn được, năm khẩu phần lương thực (lương khô) và ba định suất xăng, dầu, mỡ.

        4.  ... tham mưu trưởng tập đoàn quân, trong thời gian chiến đấu... dành cho mỗi chi đội hai máy bay PO-2 và một xe (DODGE3/4) để liên lạc với tập đoàn quân.

        Tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5               Ủy viên hội đồng quân sự
              Trung tướng Béc-da-rin                              Trung tướng Bô-cốp

                Tham mưu trưởng tập đoàn quân xung kich 5
                              Thiếu tướng Cu-sép¹[/sup]

-----------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 163.

        Từ sáng ngày 17 tháng 1, các chi đội phái đi trước của tập đoàn quân, các quân đoàn và các sư đoàn bộ binh gồm có các tiểu đoàn pháo tự hành độc lập, cùng với các tiểu đoàn bộ binh đã bắt đầu hành quân cấp tốc qua miền trung Ba Lan. Các chi đội này, lực lượng bằng một quân đoàn cơ giới hóa, cùng với tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1 (lúc này đã tiến đến Pô-dơ-nan) chia cắt hệ thống phòng ngự của địch trên lãnh thổ Ba Lan và lao về phía sông Ô-đe. Theo sau họ là các khối trung đoàn của các sư đoàn bộ binh vận động với nhịp độ cao trên các loại phương tiện vận tải.

        Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 đã tới khu Xô-kha-chép và đã bao vây chặt cụm Vác-sa-va của địch. Còn tập đoàn quân 1 của quân đội Ba Lan thì đã ập được vào phố phường của Vác-sa-va.

        Tiến vào Vác-sa-va cùng với các sư đoàn của tập đoàn quân 1 quân đội Ba Lan còn có cả các sư đoàn Liên Xô. Giải phóng được Vác-sa-va, bộ đội của phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 đã đập nát hoàn toàn hệ thống phòng ngự của địch ở tuyến Vi-xla và chuyển sang tiến công thần tốc về hướng trung tâm là hướng Vác-sa-va - Béc-lin.

        Sáng 18 tháng 1, chúng tôi đã đuổi kip chủ lực của sư đoàn. Thời gian đó, chi đội phái đi trước của sư đoàn đang tiến công thành phố Lô-vích. Việc tiến công trong hành tiến dọc theo đường cái không thành công. Đành phải triển khai các trung đoàn, đột kích từ bắc và nam. Các trung đoàn của sư đoàn đã chọc thủng hệ thống phòng ngự của địch và bắt đầu bao vây thành phố. Trong cơn hoảng loạn, bọn Đức quăng vũ khí tháo chạy. Chính trong trận này đã nổi lên tiểu đoàn pháo tư hành của thiếu tá Pre-xtin-xki. tiểu đoàn đã truy kích bọn tháo chạy và tiêu diệt chúng.

        Thành phố Lô-vích, trên sông Bơ-du-ra được biến thành một điểm tựa mạnh có hai tuyến chiến hào kiên cố. Nhưng sự chuẩn bị công trình cẩn thận như vậy cũng chẳng cứu nổi bọn địch đóng ở đó khỏi bị tiêu diệt. Trong trận này, một lần nữa tiểu đoàn bộ binh 1 của trung đoàn bộ binh 1054 lại nổi lên xuất sắc¹.

        Đồng chí M. Séc-xtô-bị-tốp, phó tổng biên tập tờ báo của sư đoàn bộ binh 301, khi ấy cũng ở trong chi đội phái đi trước, đã viết trong nhật ký của mình về giai đoạn đó như sau: "Sư đoàn trưởng, đại tá An-tô-nốp, tổ chức một toán truy kích, tiến ở phía trước các đơn vị chúng tôi, bám sát bọn địch đang tháo chạy, không cho chúng củng cố ở các tuyến trung gian, dọn đường cho các đơn vị cơ bản của sư đoàn tiến lên., Sư đoàn chúng tôi đã giải phóng thành phố Lô-vích bằng cách như vậy. Vì thành tích giải phóng Lô-vích, toàn thể cán bộ, chiến sĩ của sư đoàn bộ binh 301 đã được Tổng tư lệnh tối cao biểu dương trong mệnh lệnh ngày 18 tháng 1 năm 1945. Phía trước, những trận đánh mới đang chờ. Trước mặt chúng tôi là sông O-đe ”².

        Từ tuyền sông Bơ-du-ra, sư đoàn đi lệch về phía phải, theo sau thê đội 1 (các sư đoàn bộ binh 230 và 248) của quân đoàn.

        Các sự kiện diễn ra rất nhanh, với tốc độ chóng mặt. Hết ngày 19 tháng 1, tập đoàn quân xung kích 5 tiến nhanh với tốc độ trung bình một ngày đêm là 35 ki-lô-mét, đã tới được tuyến : Lô-din-xcơ, Bô- rúp, Bô-rúp-xcơ, O-ra-ni-se— Xta-rư, Be-li-se, Môn-cô-li-se và tiến đến sông Bơ-du-ra. Đến được sông Bơ-đu-ra, bộ đội của tập đoàn quân đã hoàn thành nhiệm vụ của mình vượt mức sáu ngày. Bộ đội của đơn vị bạn là tập đoàn quân cận vệ 8 đã chiếm được thành phố Lốt-dơ.

        Đặc biệt tiến rất nhanh là các chi đội phái đi trước. Ngày 20 tháng 1, chi đội phái đi trước của tập đoàn quân xung kích 5 tiến được tới đầu mối đường xe lửa và đường bộ của thành phố Cô-lô. Một trận đánh ác liệt kéo dài bảy tiếng đồng hồ, kết quả là chi đội phái đi trước của tập đoàn quân đã tiêu diệt bọn địch đóng quân ở địa phương và chiếm được thành phố Cô-lô. Ngày 21 tháng 1, chi đội chiếm được thành phố Xtơ-sen-nô ở cách chủ lực của tập đoàn quân 70 ki-lô-mét. Ngày 23 tháng 1, chủ lực của tập đoàn quân xung kích 5 tiến đến tuyến Xtơ-sen-nô, còn chi đội phái đi trước thì chiếm được thành phố Vô-grô-vét, cũng ở cách xa chủ lực 70 ki-lô-mét. Sáng ngày 25 tháng 1, tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1 xung trận ở Pô-dơ-nan. Chẳng bao lâu, tập đoàn quân 69, rồi tập đoàn quân cận vệ 8 cũng tiến tới Pô-dơ-nan³.

        Từ sáng 26 tháng 1, chi đội phái đi trước của tập đoàn quân xung kích 5 bắt đầu cuộc hành quân dũng cảm cuối cùng của mình. Đến 16 giờ, nó chiếm được thành phố Chéc-ni-cao, vượt qua sông Nét- se, là đơn vị đầu tiên vượt biên giới Ba Lan — Đức và bắt đầu tác chiến trên lãnh thổ nước Đức phát xít. Cuối ngày 26 tháng 1, tập đoàn quân xung kích 5 đã tiến được tới tuyến Cam-pơ-nít, Nôi Bri-den, Rô- gô-den, Bu-sđác⁴.

----------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 154.

        2. Báo Búa (cơ quan của tỉnh ủy Rô-xtốp), 29-1-1971.

        3. G.C. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ, tr. 600.

        4. Cục lưu trữ- Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 58.

       
        TIẾN ĐẾN SÔNG Ô-ĐE

        Vào những ngày này, Tổng tư lệnh tối cao đã thông qua quyết tâm của Nguyên soái Liên Xô G.c. Giu-cốp: không dừng cuộc tiến công của bộ đội phương diện quân, mà nhanh chóng tiến đến sông Ô-đe để chiếm bàn đạp ở bờ bên trái. Các bộ đội của tập đoàn quân xung kích 5 vẫn tiếp tục vận động ở phía trước. Quân địch vừa rút vừa tung lực lượng dự bị mới vào chiến đấu, định làm chậm bước tiến của quân ta ở khu vực sông Đra-ghe và trong khu vực thành phố Lan- xbéc. Tập đoàn quân vừa tiêu diệt bọn dự bị kéo đến, vừa tiếp tục phát triển tiến công thần tốc dọc theo sông Nét-se đến sông Ô-đe.

        Khi vượt sông Nét-se bằng sức mạnh, ta không phải chiến đấu lâu. Các chiến sĩ xe tăng của tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 kéo đến các trung đoàn thuộc sư đoàn đã triển khai thành đội hình chiến đấu. Tôi mời đồng chí trung đoàn trưởng xe tăng đến gặp và thỏa thuận với nhau về hiệp đồng tiến công. Các tiểu đoàn bộ binh nhìn thấy xe tăng trong đội hình chiến đấu của mình thì rất vui mừng lao vào tiến công và chọc thủng được hệ thống phòng ngự của địch rồi tiến về phía trước. Sáng 29 tháng 1, chúng tôi vượt sông Nét-se và chiếm thành phố Den-khốp — Kham-me ở phía bắc Chéc-ni-cao.

        Biên giới của nước Đức đã bị vượt qua. Trưa hôm đó, ở trên đất Đức, khi thực hiện nhiệm vụ chỉ huy bộ đội tiến lên, chúng tôi đứng ở trên đường chờ cơ quan tham mưu sư đoàn. Chiếc xe của tướng A. I. Rát-di-ép-xki, tư lệnh tập đoàn quân xe tăng 2, phóng nhanh về phía chúng tôi. Nhận ra tôi, tư lệnh dừng lại và vẫn ngồi trên xe, nói vọng ra :

        — Các anh ”vọt ” ghê thật ! Mãi chung tôi mới đuổi kịp.

        Đúng là tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 đuổi theo tập đoàn quân chúng tôi ở thê đội 1 của phương diện quân hiện đang đi về phía tây.

        — Bây giờ có tập đoàn quân cận vệ 2 của thủ trưởng thì chúng tôi còn tiến nhanh hơn thế nữa ! — Tôi đáp.

        — Ồ, không được đâu. Lại có nhiệm vụ chiến đấu mới rồi. Tạm biệt nhé !

        Phát triển tiến công vũ bão về phía sông Ô-đe, tập đoàn quân xung kích 5 cắt ngang hệ thống phòng ngự của bọn Đức trên một dải rất rộng. Bọn tàn quân của những đơn vị Đức bị đánh tan hợp thành từng toán, rồi trong đêm tối cũng kéo thành từng khối về phía tây, theo sau các đơn vị của chúng tôi. Trong hoàn cảnh đó, đại tá G. N. Sê-xta-ski, sư đoàn trưởng sư đoàn bộ binh cận vệ 94, đã hy sinh rất thương tâm. Cùng với các cán bộ của sở chỉ huy phía trước đi ở cuối khối của sư đoàn mình, đại tá tưởng một khối quân Đức là quân ta và đi đến gần. Thế là bị đánh bất ngờ. Đại tá G. N. Sê-xta-ski và mấy cán bộ nữa hy sinh trong trận này.   

        Cuộc chiến tranh vẫn tiếp tục. Chúng tôi tiến theo những ngả đường chạy qua các điểm dân cư, nơi có vô vàn những người mệt mỏi, ăn mặc rách rưới, bị bọn phát xít dồn từ khắp phương trời về đây. Quân đội Xô-viết đã đem lại tự do cho họ.

        Sáng ngày 30 tháng 1, tướng Béc-da-rin gọi tôi đến bên máy. Đồng chí ra lệnh tăng tốc độ hành quân của sư đoàn, thọc sâu chính xác để tiến tới tuyến bắc Béc-van-đe và yểm hộ cho sườn phải của qụân đoàn và tập đoàn quân.

        Có lẽ quyết định này nảy sinh trong hoàn cảnh sau đây. Quân đoàn bộ binh cận vệ 26 và quân đoàn bộ binh 32 đã chiếm được thành phố Lan-xbéc¹. Ở sườn trái của tập đoàn quân, trong khu vực Lan-xbéc, tình hình rất phức tạp: sườn trái trở thành bị hở hoàn toàn. Tập đoàn quân cận vệ 8 một mặt vẫn tiếp tục công phá pháo đài và thành phô Pô-đơ-nan, mặt khác dùng một lực lượng tiến vào khu vực thành phố Sve-ri-na, thế là bị bộ binh và xe tăng Đức phản kích dữ dội, đành phải dừng lại một lần nữa. Thành ra khoảng cách giửa tập đoàn quân xung kích 5 và tập đoàn quân cận vệ 8 lên tới 50 ki-lô-mét.

        Trong tình huống phức tạp đó, chi đội phái đi trước của tập đoàn quân chúng tôi, trong đêm 30 rạng sáng 31 tháng 1, từ khu vực Lan- xbéc bắt đầu thọc vào sông Ô-đe theo đường Khô-khen-van-đe, Nôi-đa- mi, Phi-úc-xten-vạn-đe, Ki-nít. Sáng 31 tháng 1, chi đội vượt sông Ô- đe bằng sức mạnh, chiếm được thành phố Ki-nít và tiến tới tuyến : Grốt — Nôi-đoóc, Ki-nít Re-phen².

        Đấy là bàn đạp đầu tiên ở sông Ô-đe. Việc bộ đội Liên Xô tiến đến bờ tây sông Ô-đe và xuất hiện trong thành phố Ki-nít là hoàn toàn bất ngờ đối với bộ chỉ huy của Hít-le, vì thành phố này chỉ cách Béc-lin có 70 ki-lô-mét. Cái buổi sáng ngày 31 tháng 1 đó xem ra không hứa hẹn một cái gì mới cả. Thế mà, bỗng nhiên một tin choáng váng bay đến : quân Nga đã ở trong thành phố !!! Thế là bắt đầu hoảng loạn.

        Vào thời gian đó, khoang cách từ các đơn vị phái đi trước của tập đoàn quân xung kích 5 tới thành phố Sve-ri-na, nơi tập đoàn quân cận vệ 8 đang chiến đấu, lên đến 100 ki-lô-mét. Tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5 hạ quyết tâm đánh vào sườn và sau lưng bọn địch đang phản kích ở hương nam vào thành phố Van-đốp-stren. Nhiệm vụ này được giao cho quân đoàn bộ binh 32 thưc hiện³.

------------------
        1, 2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 130.

        3. Tài liệu đã dẫn.

        Chi đội phái đi trước của sư đoàn tôi do thiếu tá Bô-rốp-cô, chỉ huy tới ngày 31 tháng 1 đã tiến tới Nôi — Blét-xi, đánh bọn Đức bật khỏi đây, vượt sông Ô-đe bằng sức mạnh và chiếm dược một bàn đạp nhỏ ở bờ phía tây. Đêm 31 tháng 1, rạng sáng 1 tháng 2, trung đoàn bộ binh 1050 đánh chiếm được cánh rừng ở phía tây Béc-van-đe ; trung đoàn bộ binh 1054 đánh tan bọn Đực đóng ở Béc-van-đe và chiếm lấy điểm dân cư này. Như thế là sáng 1 tháng 2, sư đoàn đã chiếm được tuyến : Phôn-ken-ven-đe, Ben-lin, cửa bắc của cánh rừng đông- bắc Sen-lin. Sở chỉ huy của sư đoàn đặt ở Clốt-xốp.

        Ở sườn trái hở của tập đoàn quân, quân đoàn bộ binh 32 đã chuyển sang thực hiện quyết tâm của tư lệnh quân đoàn. Đêm 31 tháng 1, rạng sáng 1 tháng 2, sư đoàn bộ binh 416 của quân đoàn đã vượt sông Vác-ta ở đoạn Lan-xbéc và đến sáng thì chạm địch ở khu vực Kham-me-ra, ngã tư đường Van-đốp-stren. Địch bắt đầu rút chạy. Sư đoàn bộ binh 416 vừa bắt tù binh, vừa tiêu diệt bọn đich tháo chạy, vừa phát triển tiến công về hướng Dô-nen-bua, vào Ki-u-xtrin dọc theo bờ nam sông Vác-ta¹.

        Trong đêm rạng sáng 2 tháng 2, chủ lực của tập đoàn quân xung kích 5 là đơn vi đầu tiên của phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 bắt đầu vượt sông Ô-đe bằng sức mạnh ở chính diện từ Sen-lin đến Ki-u-xtrin. Quân đoàn bộ binh 9 làm thê đội 1 vượt sông Ô-đe ở khu vực Grốt — Nôi — En-đoóc-pha và đến sáng 2 tháng 2 tiến được tới tuyến Nôi — Le-vin, Nôi — Béc-nim, Oóc-tô-vích. Quân đoàn bộ binh cận vệ 26 và một sư đoàn của quân đoàn bộ binh 32 vượt sông Ô-đe bằng sức mạnh ở đoạn Ca-len-sích, An-tơ — Sa-um-bua.

        Như thế, ngày 2 tháng 2, tập đoàn quân xung kích 5 đã có bàn đạp từ Nôi — Blét-xi tới Ki-u-xtrin, dài 30 ki-lô-mét, sâu 5 ki-lô-mét.

        Những trận đánh ác liệt của tập đoàn quân xung kích 5 để chiếm bàn đạp ở bờ tây sông Ô-đe bắt đầu.

        Trưa ngày 2 tháng 2, tư lệnh quân đoàn ra lệnh qua điện thoại cho tôi có mặt gấp ở sở chỉ huy của đồng chí ở Sen-lin, còn các trung đoàn của sư đoàn tôi thì theo hiệu lệnh phải chuẩn bị vượt sông Ô-đe bằng sức mạnh ở đoạn phía tây Sen-lin. Các đồng chí phụ tá của tôi cấp tốc hội ý. Tôi truyền đạt mệnh lệnh cho họ, còn mình thì lên xe "Vi-lít” cùng với đồng chí trợ lý Va-xi-li Cồ-nô-dốp-cô, phóng từ Clốt- xốp đến Sen-lin.

        Trên đường đi, chúng tôi gặp một chuyện không may. Khi xe tôi chưa kịp ra đến chỗ trống thì một chiếc " Mét-xe-smít ” lượn vòng và lao xuống tiến công. Xe dừng ngay lại, chúng tôi lao xuống rãnh bên đường, nhưng chẳng bao lâu một tràng súng máy đã cắm xuống đường. Chúng tôi nhảy lên xe và lại lao đi. Tên giặc lái Hít-le vẫn bám riết. Nó lại vòng về sau lưng chúng tôi và vãi đạn. Năm lần tên phát xít tiến công bọn tôi, cả năm lần chúng tôi đều phải "tắm” bùn rãnh.

        Ngoại vi Sen-lin đã kia rồi. Một tiếng rít xé tai và một tiếng nổ rất mạnh... Tôi không còn nhớ gì thêm nữa. Sau này, các cán bộ đứng ở sân của sở chỉ huy quân đoàn kể rằng thằng " Mét-xe-smít ” từ phía sông Ô-đe lao vào và phóng bom. Quả bom nổ gần xe. Mảnh bom giết chết trợ lý của tôi, đại úy Vi-xi-li Cô-nô-dốp-cô và đồng chí lái xe Phê-đô Pa-nốp. Tôi bị quăng từ trong xe ra mặt đường. Chiếc xe bốc cháy.

        Tôi tỉnh dậy trong căn hầm của tướng I. P. Rô-xlưi. Bác sĩ trung úy V. U-xti-men-cô đang cúi xuống tôi. Các tướng I. P. Rô-xlưi và A. M. Cu-sép vào hầm. Tôi định ngồi dậy, nhưng tướng A. M. Cu-sép lấy tay ra hiệu cứ nằm.

        — Anh làm chúng tôi hết hồn. Cứ nằm yên !

        — Đầu đồng chí ấy ra sao ? — Tướng Cu-sép hỏi bác sĩ.

        — Bị chấn thương nặng, nhưng có lẽ xương không việc gì — Nữ bác sĩ trả lời.

        — Anh cứ nằm yên, khi nào trong người thấy đỡ, ta sẽ nói chuyện công việc.

        Tôi cứ nằm vậy có lẽ đến nửa tiếng. Sau đó đứng dậy và đến hầm cửa tướng I.P. Rô-xlưi. Đầu hãy còn choáng váng, chân bước loạng choạng.

        — Thôi được, nếu đã đến thì hãy nhận nhiệm vụ — Tham mưu trưởng quân đoàn nói, rồi kể về tình hình sư đoàn bộ binh 248 là đơn vi đã bị đánh bật khỏi bàn đạp ở bờ tây sông Ô-đe.

        — Sư đoàn anh là sư đoàn kỳ cựu của tập đoàn quân. Anh có nhiệm vụ phải giành lại bàn đạp.

        Nhiệm vụ thật là rõ. Chúng tôi rời khỏi hầm và ra hào để quan sát. Đúng lúc đó, một chiếc " Mét-xe-smít ” lại bất ngờ xuất hiện từ phía sau rừng và ném bom. Quả bom rơi trúng căn nhà có hầm chí huy. Mái nhà và tường đổ sụp, nhưng căn hầm vẫn nguyên. Trên sân, tất cả các xe đều bị mảnh bom xuyên thủng, méo mó.

------------------
        1. Tài liệu đã dẫn.

        ĐÁNH CHIẾM BÀN ĐẠP

        Bờ phải của sông Ô-đe cao. Phía dưới là đồng bằng sông Ô-đe đóng băng trắng xóa. Cách chỗ chúng tôi đứng khoảng 1 ki-lô-mét có một dải đen, hẹp lượn vòng vèo: đó là đoạn đê đen ở bờ tây bị tuyết tan làm lộ ra. Ở phía xa thấy rõ các điểm dân cư Nôi -— Boóc-nim và Oóc-vích. Bọn Đức đang đào để đặt súng máy. Gần Grốt — Nôi-en-đoóe có mấy xe bọc thép đang đứng bắn dọc theo bờ sông. Máy bay tiêm kích Đức lượn đuổi theo từng chiếc xe thô sơ, từng chiếc ô tô và thậm chí từng người một ở bên phía ta. Gánh nặng chính trong việc lấy lại bàn đạp đã bị mất đè lên vai sư đoàn bộ binh 301. Đồng thời, hai sư đoàn bộ binh 230 và 248, mỗi sư đoàn cũng tung thêm vào chiến đấu một trung đoàn bộ binh. Tôi xin phép tướng I.P. Rô-xlưi được đặt sở chỉ huy của mình ở đài quan sát của quân đoàn. Tôi bắt liên lạc ngay với tham mưu trưởng sư đoàn là đại tá M.I. Xa-phô-nốp và lệnh cho đồng chí tung các trung đoàn vào chiến đấu khi trời bắt đầu tối để vượt sông Ô-đe bằng sức mạnh, tôi tách hai trung đoàn bộ binh 1050 và 1052 làm thê đội 1. Các tiểu đoàn pháo được biên chế vào đội hình của các trung đoàn bộ binh làm pháo đi cùng. Cụm pháo sư đoàn thì tôi tổ chức bằng các đại đội lưu pháo và tiểu đoàn pháo tự hành độc lập. Các tướng I.P. Rô-xlưi và A.M. Cu-sép chăm chú theo dõi tôi điều hành bộ đội. Quyết tâm chiến đấu của tôi được các đồng chí tán thành.

        Chúng tôi trở về hầm của tư lệnh quân đoàn. Trên nền ngồn ngang những mảnh thủy tinh vỡ của chiếc chao đèn, còn tất cả mọi thứ đều đầy bụi.

        — Đồ khốn kiếp!— Tướng A.M. Gu-sép nói về chiếc máy bay Đức, và đi đến điện thoại. Đồng chí báo cáo với tư lệnh tập đoàn quân về chuyện xe tôi bị bom và cả về quyết tâm chiến đấu của tôi. Sau đó có tiếng tư lệnh tập đoàn quân ra chỉ thị.

        Tướng Cu-sép thông báo là tư lệnh tập đoàn quân cho tôi chiếc Vi-lít” kín mui của mình. Tôi cảm ơn sư quan tâm của tư lệnh và đi về công sự của mình. Tướng I.P. Rô-xlưi lệnh cho trợ lý của đồng chí và một cán bộ nữa giúp tôi cho đến khi phòng tham mưu sư đoàn của tôi đến. Các cán bộ này hết sức cố gắng thực hiện mọi chỉ thị của tôi. Đại tá tham mưu trưưng M.I. Xa-phô-nốp cùng các cán bộ tham mưu và đại tá N.Ph. Ca-dan-sep, chủ nhiệm pháo binh, đã đến. Các đồng chí đó báo cáo là đã cử cán bộ tiến hành kiểm tra và đưa các trung đoàn cùng pháo binh vào vị trí xuất phát để vượt sông Ô-đe.
Bon Hít-]e đã nắm được kỹ thuật vượt sông bằng sức mạnh của ta. Để chúng bị bất ngờ, chúng tôi quyết định vượt sông Ô-đe và tiến công bờ tây không có pháo bắn chuẩn bị, không ồn ào, thậm chí cũng không có ca tiếng hô vang " Xung phong ”¹.

        Công việc chuẩn bị rất khẩn thương. Các trung đoàn rời khỏi vị trí tập kết và, dưới sự che chở của khu rừng phía tây và tây-bắc Béc- van, ngay giữa ban ngày đã bố trí lại hoàn toàn lực lượng. Các đơn vị tập trung cách bờ sông khoảng 10 ki-lô-mét.

        Trời đổ tối. Tất cả các đại đội pháo của các trung đoàn bộ binh và các đại đội của trung đoàn pháo 823 kéo pháo đến bên bờ sông để bắn thẳng và bắn vào các hỏa điểm trên đê. Các tiểu đoàn bộ binh hết sức yên lặng tiến gần đến bờ sông. Tín hiệu phát ra và cuộc vượt sông bằng sức mạnh bắt đầu. Các chiến sĩ súng trường, tụt từ bờ sông dốc xuống và bước trên mặt sông đóng băng. Các đại đội pháo 45 mi-li-mét đi cùng với bộ binh.

        Chúng tôi căng thẳng lắng nghe sư yên ắng. Bỗng nhiên, từ bờ bên kia một phát pháo hiệu vọt lên trên bầu trời, nổ " đoàng”một tiếng; thế là trên mặt sông lơ lửng một loạt "đèn” chiếu sáng. Mảng băng trắng trông rất rõ, trên bẵng là các chuỗi tán binh đen ngòm của các trung đoàn ta đang vận động.

        Cùiig lúc đó từ trên đê, sung máy của địch bắn liên hồi, vô vàn đường đạn đỏ lừ xuyên vào màn đêm. Các cỗ pháo của ta cũng nổ súng vào các ổ súng máy của địch. Trung đội hỏa lực trong đại đội hỏa lực của trung đoàn do N. Bác-cốp chỉ huy, bằng một loạt đạn tiêu diệt được hai súng máy và một khẩu pháo của địch. Đường đạn pháo của ta cắm vào đê địch và đè bẹp toàn bộ hệ thống hỏa lực của chung.

        Các đại đội bộ binh vọt nhanh trên mặt băng. Đê kia rồi! Đến đây thì không thề kìm được tiếng hô "xung phong!” nữa. Một đợt sóng mãnh liệt tràn qua đê, thế là trận đánh đêm ở bờ phía tây sông Ô-đe bắt đầu. Tất cả các đại đội pháo lập tức vượt sông ngay, và theo truyền thống hiệp đồng tác chiến, hòa vào đội hình chiến đấu của các tiểu đoàn bộ binh.

---------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 141.

        Trong đội hình chiến đấu của trung đoàn bộ binh 1050 có các chiến sĩ pháo binh của tiểu đoàn pháo tự hành, do trung sĩ A-na-tô-li Pu-gin và trung sĩ điện báo viên Vla-đi-mia Bi-tu-nốp chỉ huy.

        Còn chúng tôi cũng sang sông Ô-đe, đi trên mặt băng cùng với sở chỉ huy sư đoàn. Trước khi trời sáng rõ, các trung đoàn được lệnh dừng lại ở tuyến đã chiếm được và chuẩn bị đánh trả bọn địch phản kích. Trong trận đêm qua, chúng tôi đã đánh tan bộ phận địch đối chiến và đã chiếm được tuyến Ghi-dơ-khốp— Me-rin—Gra-ben cùng với đường quốc lộ ở phía đông Oóc-tô-vích. Trong thời gian ấy, các đơn vi bạn của chúng tôi đã đưa các trung đoàn bộ binh thê đội 2 của các sư đoàn vào chiến đấu. Sư đoàn bộ binh 230 đã cải thiện được tình hình của mình, thế là sườn của hai sư đoàn liền thành một. Còn sư đoàn bộ binh 248 thì dùng trung đoàn bộ binh 905 và lực lượng còn lại của trung đoàn bộ binh 902 chiếm được Grốt — Nôi-en-đoóc.

        Bàn đạp chiếm được là một "bàn đạp nước”, anh em bộ đội đã gọi như vậy. Nước của tuyết tan hòa với nước ngầm khiến cho thung lũng sông Ô-đe trở thành một chiến trường vô cùng khắc nghiệt. Làm thế nào để xây dựng trận địa bắn bây giờ? Chỉ những người có mặt ở bàn đạp vào đêm đó mới có thể biết được.

        Khi màn sương mù vàng xám buổi mai vừa mới tan đi thì trên một chính diện rộng suốt từ Nôi — Bác-nim đến Oóc-tô-vích, xe tăng và bộ binh Đức đi xe bọc thép đã lũ lượt xông lên phản kích. Các chuỗi địch phản kích tập trung đặc biệt dày đặc ở dọc các con đường dẫn đến tuyến Ghi-dơ-khốp — Me-rin — Gra-ben và đến Oóc-tô-vích, Grốt — Nôi-en-đoóc. Cụm pháo sư đoàn của chúng tôi bắn vào từng đoạn một, chuyển hỏa lực từ hướng này sang hướng khác. Cần phải tiết kiệm đạn vì phải vận chuyển đồ hậu cần theo những con đường lầy lội.

        Bọn Hít-le định phản kích để đánh bật sư đoàn chúng tôi ra khỏi bàn đạp. Làn sóng bọc thép mỗi lúc một xô đến gần đội hình chiến đấu của chúng tôi. Hai mươi lăm xe tăng và xe bọc thép lao theo con đường dẫn đến tuyến Ghi-dơ-khốp — Me-rin — Gra-ben. Các cỗ pháo thuộc tiểu đoàn pháo binh 1 của thiếu tá V. Xốt-ni-cốp và trung đội hỏa lực thuộc đại đội pháo trung đoàn của trung úy N. Ph. Bác- cốp gầm lên cùng một lúc.

        Cuộc đọ sức với xe tăng bắt đầu. Trung sĩ I-van I-va-nốp bằng phát đạn đầu tiên đã hạ một xe tăng. Năm chiếc xe tăng lao thẳng về phía trung đội hỏa lực của trung úy Va-xi-li Be-re-xtê-vưi. Người con anh hùng của Đôn-bat xông thẳng vào cuộc chiến đấu ác liệt, không hề run sợ. Khẩu pháo của chuẩn úy đảng viên A-na-tô-li Đrô-bác nổ súng, một cột khói đen bốc lên từ chiếc xe tăng đi đầu. Nhưng những chiếc xe tăng còn lại vẫn vòng qua hố đạn trên đường và lao về phía khẩu pháo. Lại một phát nữa, và một ngọn lửa trùm lên chiếc xe tăng Đức. Các khẩu đội trưởng là các chuẩn úy Ni-cô-lai Xtra-scô, I. Đ. Ru-i-an- sép, Bư-cô-đô-rốp cũng đều nổ sáng. Xe tăng Đức bốc cháy.

        Tiểu đoàn pháo của thiếu tá V. Xốt-ni-cốp đứng vững như một bức thành lửa. Đúng vậy, đợt sóng xe tăng Đức dường như vấp phải bức thành lửa ấy, đành phải dừng lại, chạy lùi và lủi trốn. Từ trên các xe bọc thép, bộ binh Đức nhảy xuống, rồi từng chuỗi từng chuỗi đen ngòm xông lên phản kích. Tiểu đoàn 3 của đại úy A. Ph. Bô-gô-mô-lốp đón các chuỗi địch phản kích bằng cơn mưa đạn. Bên cạnh tiểu đoàn bộ binh 2 của đại úy Ph. c. Sa-pô-va-lốp cũng đang bắn vào bọn phát xít. Các chiến sĩ súng máy thuộc đại đội của đại úy Ca-ríp-xki đón các chuỗi tán binh địch.

        Anh em Mu-xích, hai người con của thảo nguyên Da-pô-rô-gie, người làng Bôn-sai-a A-lếch-xan-đrốpca bên bờ sông In-gun, sau khi làng được sư đoàn chúng tôi giải phóng, đã tình nguyện gia nhập trung đoàn bộ binh 1050 và trở thành các chiến sĩ sung máy. Một chặng đường chiến đấu dài đã qua, và giờ đây họ đang chiến đấu trên bờ sông Ô-đe. Người anh, I-van, là xạ thủ, còn em tiếp đạn. Họ trút những dòng lửa mãnh liệt vào bọn phát xít,

        Nhưng bọn Hít-le đông vô kể. Hết đợt này đến đợt khác xông vào phản kích điên cuồng. Mu-xích anh bị tiện mất một cánh tay. Mu- xích em nằm vào bên súng thay anh. Không, anh không thể để anh mình rơi vào tay bọn phát xít. Súng máy lại nhả đạn, người em lại quật ngã các chuỗi địch bằng "lưỡi hái” lửa. Bọn phát xít bị ngập ngụa trong máu, phải nằm xuống.

        Vào lúc ấy, ở đoạn của trung đoàn bộ binh 1052 cũng bắt đầu một trận đánh khốc liệt. Tiểu đoàn 2 (hiện do thiếu tá Tua-bin chỉ huy) cùng vơi đại đội trưởng là đại úy Mác-ti-a-nốp và thượng úy Pê-xcốp đón đánh bọn Đức bằng những đòn lửa đạn mãnh liệt. Chuẫn úy khẩu đội trưởng để cho một chiếc xe tăng tiến đến gần rồi mới nổ súng, thế là con quái vật boc thép bốc cháy. Các chuẩn úy A-véc-chen-cô, Be-li-a-ép, Ten-kin cũng bắn vào xe tăng phát xít.

        Bọn bộ binh đen ngòm đi từng chuỗi dày đặc lao vào tiến công dọc theo đường dẫn đến chỗ của tiểu đoàn bộ binh 2. Tiểu đoàn bộ binh của thiếu tá V. Ê-mê-li-a-nốp, các đại đội bộ binh anh hùng của đại úv V. Stư-kê-vích, đại úy I. I. Cu-xtốp và trung úy G. G. Cô-rô-lép, đại úy đại đội trưởng súng máy X. c. Nua-ma-gôm-be-tốp đều biết cần phải đón chuỗi tán binh Đức đang xông lên xung phong bằng cách nào : bằng biển lửa và đánh giáp lá cà. Xác bọn Hít-le ngồn ngang khắp bãi chiến trường.

        Cuộc phản kích lần thứ nhất bị đầy lui. Nhưng rồi bọn pháo binh Đức lại bắt đâu một đợt bắn phá mới vào đội hình của chúng tôi, một đợt sóng xe tăng và bộ binh mới lại xuất hiện ở đoạn Nôi — Boóc-nim, Oóc-tô-vích. Chúng hợp lại với bọn còn sống sót của thê đội 1.

        Tiếng súng lớn gầm vang ở đoạn của trung đoàn 1050. Các chuỗi tán binh đen ngòm của địch hung hãn lao lền. Các trung đội hỏa lực của các trung úy V. Be-re-xtô-vưi và A. Ki-ri-li-úc bắn vào các xe tăng Đức. Chuẩn úy khẩu đội trưởng A-na-tô-li Đrô-bác đã lập một chiến công anh hùng: hai chiếc xe tăng cháy trước trận địa của khẩu đội anh.

        Bon phát xít điên dại ập vào đội hình chiến đấu của đại đội bộ binh 6 của thượng úy Rô-ben-cô. Trong chớp mắt, bí thư đẳng ủy tiểu đoàn, thượng úy Gô-vê-dư-đép đã có mặt ở đại đội. "Theo tôi! ”, "Vì Tổ quốc ! ” — đồng chí kêu gọi các chiến sĩ của đại đội và lao vào tiến công. Các chiến sĩ trăm người như một, đều xông lên, dùng hỏa lực và đánh giáp lá cà tiêu diệt bọn Đức, phục hồi đội hình chiến đấu của mình.

        Các chiến sĩ trinh sát pháo binh của tiểu đoàn pháo binh tự hành A-na-tô-li Pu-gin, Vla-đi-mia Bi-tu-nốp và A-lếch-xan Gicr-ghen-ti cũng chiến đấu quyết tử. Vừa làm nhiệm vụ chỉnh hỏa lực của tiểu đoàn pháo tự hành, họ vừa cùng các chiến sĩ bộ binh dùng súng máy và đánh giáp lá cà tiêu diệt bọn phát xít Đức.

        Và cuộc phản công này của bọn Đức cũng bị trung đoàn bộ binh 1050 đẩy lùi. Trận đánh diễn ra cùng một lúc ở toàn đoạn của sư đoàn. Cuộc chiến đấu ở trung đoàn bộ binh 1052 cũng rất căng thẳng. Tại sở chỉ huy của thiếu tá V.A. Ê-mê-li-a-nốp, thiếu tá trung đoàn phó I. I-a Gu-giốp luôn luôn theo dõi trận đánh. Đại úy P. Pốp-cốp, bí thư đảng ủy trung đoàn đã xuống tiểu đoàn bộ binh 3. Trận đánh diễn ra ác liệt, tất cả đảng viên đều đi đầu.

        Mọi người đều nhìn thấy làn sóng xe tăng và bộ binh địch đang ào đến. Tiểu đoàn của đại úy A.Ph. Bô-gô-mô-lốp lại chiến đấu. Đại đội súng máy của thượng úy Vla-đi-mia Spa-cốp không để cho bọn bộ binh Đức đến được gần các đại đội bộ binh. Ở tiểu đoàn 2, đại úy tiểu đoàn trưởng Ph.C. Sa-pô-va-lốp, tiểu đoàn phó phụ trách chính trị đại úy Cu-do-men-cô cũng nằm trong chuỗi tán binh với các chiến sĩ tiểu liên. Các trung uy trung đội trưởng súng máy Gác-gu-li-a và E-ga-nốp dùng hỏa lực tập trung sát thương các chuỗi địch tiến công. Ở tiểu đoàn pháo của thiếu tá Xốt-ni-cốp, một lần nữa chuẩn úy A-na-tô-li Đrê-ba- kha lại nổi lên xuất sắc: người pháo thủ anh hùng đã diệt, được thêm hai xe tăng nữa. Trung đội hỏa lực thuộc đại đội pháo trung đoàn của Ni-cô-lai Bác-cốp đã diệt được ba xe tăng. Lại thêm hai chiếc nữa bị trung sĩ I.T. I-va-nốp bắn cháy.

        Ở trung đoàn bộ binh 1052, quân Đức đặc biệt đánh mạnh vào tiểu đoàn bộ binh 3. Cả đại đội bộ binh 7 của đại úy Bét-nô-xốp chìm trong biển lửa. Các chuỗi tán binh Đức ào ào nhir sóng xô lên. Hàng trăm xác giặc đã phơi trước trận địa của đại đội. Kìa một "Con báo ” đang lao về phía trận địa tiểu đội của chiến sĩ A-lếch-xan ô-pa-lép. Người bí thư chi bộ đại đội bình tĩnh đón chờ đòn tiến công của con quái vật bọc thép. Anh đứng thẳng người lên, quăng lưu đạn chống tăng vào tên địch. "Con báo” vẫn tiếp tục lao tới. Khi ấy, O-pa-lép cầm thủ pháo nhẵy xo vào chân con ác thú bằng thép. Chiếc xe tăng rùng mình vì tiếng nổ, lút trong khói và bốc cháy ngùn ngụt. Thế là chiến sĩ A-lếch-xây Đơ-vê-ri-át-kim nắm lấy quyền chỉ huy tiểu đội.

        Ở đại đội bộ binh 8 của đại úy Bla-ghi-nin, trung úy trung đội trưởng Ca-lin-cốp đã hy sinh. Tiếng khẩu lệnh của chuần úy Phê-đô U-gơ-na-chép vang lên : "Trung đội ! Theo lệnh tôi ! ”. Vừa khôn khéo chỉ huy trung đội vừa cổ vũ các chiến sĩ bằng tấm gương dũng cảm của bản thân mình, người chuẩn úy đã đẩy lùi tất cả các đợt tiến công của địch ở đoạn của trung đội mình. Các chiến sĩ bộ binh anh hùng của đồng chí dùng đạn chống tăng bắn hỏng và bắn cháy ba xe tăng và một xe bọc thép, diệt hàng chục tên phát xít. Bản thân chuẩn úy Phê- đô U-gơ-na-chép đã diệt hai mươi tên. Mặc dù đã bị thương, anh vẫn không chịu bỏ các bạn chiến đấu của mình, mà vẫn tiếp tục chiến đấu suốt ngày.

        Các pháo thủ của thiến tá V. Tua-bin quần nhau với xe tăng không biết mệt mỏi. Mọi người đều chiến đấu như chuẩn úy Pi-ốt Chi-i-a- nép. khẩu đội của chuẩn úy Chi-i-a-nép nổi lên trong trận này, họ đã diệt thêm ba xe tăng nữa của địch.

        Tính ra, cả ngày ta đã đánh lui tám đợt phản kích.

       
        Nhóm tác chiến của phòng chính trị sư đoàn, dưới sự chỉ huy của trung tá P. I. Pa-tra-ti-ép, phó chủ nhiệm chính trị, một cán bộ kỳ cựu của sư đoàn, đã hoạt động liên tục ở sở chỉ huy sư đoàn. Thiếu tá Vi- len-xki rất gắn bó với Sư-gan-cốp, bí thư đoàn của trung đoàn 1050. Thật khó mà đoán trước được họ sẽ ở với ai trong những phút chiến đấu khó khăn. Hàng ngày, bằng tấm gương dũng cảm của bản thân mình, họ đã thực hiện lời kêu gọi thiêng liêng : " Các đồng chí đảng viên cộng sản hãy tiến lên trước ! ”. Trung đoàn phó chính .tri I. I-a. Gu- giốp và trợ lý chính trị, thiếu tá Ni-cô-lai Va-xi-le-vích Phê-đô-rốp, ở với trung đoàn bộ binh 1052. Họ đã là bạn chiến đấu lâu năm của nhau. Đối với họ, ta không cần bảo họ phải làm gì. Bản thân họ đều tư nhận thấy vị trí của mình. Ở đâu có chiến đấu ác liệt thì ở đó nhất định có mặt họ. Bây giờ đây, họ đang cùng với P. Pốp-cốp, bí thư đảng ủy trung đoàn, đang tham gia trận chiến đấu ác liệt của tiểu đoàn bộ binh 2 là tiểu đoàn đã đánh bật ba đợt phản kích của địch.

        Trung tá Pa-tra-ti-ép thường hay lui tới chỗ tôi. Chúng tôi bàn luận với nhau về mọi vấn đề của tình hình rồi lại tiếp tục chỉ huy chiến đấu. Pa-tra-ti-ép giữ mối liên lạc thường xuyên với nhóm tác chiến của phòng chính trị sư đoàn.

        Đồng chí trực điện thoại mời tôi đến bên máy và chuyển cho tôi ống nói. Như mọi khi, trong mi-crô lại vang lên giọng nói điềm tĩnh của tướng I.P. Rô-xlưi :

        — Ác liệt chứ ?

        — Rất ác liệt là đằng khác — Tôi đáp.

        — Cụm pháo binh quân đoàn thực hiện yêu cầu của đồng chí ra sao ?

        — Họ dựng màn hỏa lực ngăn chặn rất chính xác dọc theo đường quốc lộ.

        — Cứ chiến đấu như đang chiếu đấu ấy ! Ở sở chỉ huy của tôi hiện đang có mặt tư lệnh tập đoàn quân Béc-da-rin và Nguyên soái Giu- cốp. Nguyên soái tặng thưởng cho tất cả các đồng chí chỉ huy các đơn vị đang chiến đấu ở đường quốc lộ mỗi người một huân chương Cờ đỏ. Đồng chí hãy làm đề nghị khen thưởng cho những cán bộ và chiến sĩ xuất sắc. Chúc đồng chí lập công. Tạm biệt.

        Tôi kể lại nội dung câu chuyện này cho trung tá A. I. Pê-scốp và đề nghị đồng chí thông báo cho toàn thể cán bộ chiến sĩ trong trung đoàn.

        Trời về chiều. Cuộc phản kích thứ chín của địch trên toàn bộ đoạn của sư đoàn bắt đầu. Vấp hỏa lực của các trung đoàn ta, bọn địch nằm ẹp xuống. Nhưng bỗng nhiên chỗ tiếp giáp giữa các trung đoàn bị một toán bộ binh và xe tăng địch phản kích chọc thủng : một phần lực lượng địch tiến công tiểu đoàn bộ binh 1 của trung đoàn bộ binh 1050, số còn lại xông thẳng về phía sở chỉ huy sư đoàn. Đại úy Len- xki, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh 1 bị thương, không chỉ huy tiểu đoàn được nữa. Đại đội của thượng úy Bôn-sa-cốp bối rối và phải rút về phía dãy nhà. Nhưng trung úy Ni-cô-lai Bác-cốp, trung đội trưởng trung đội hỏa lực, không hề nao núng. Mặc dù đã bị thương, đồng chí nhanh chóng kéo pháo vào đội hình của tiểu đoàn, ở phía sườn trái, và bắn hỏng hai xe tăng, xua tan bọn bộ binh địch, nêu một tấm gương dũng cảm tuyệt vời. Trung úy Gri-gô-ri Sư-gan-cốp, bí thư đoàn của trung đoàn, nhận thấy tình hình, nguy ngập của tiểu đoàn bèn nắm lấy quyền chỉ huy tiểu đoàn và tổ chức chiến đấu.

        Vào lúc đó, phần lớn lực lượng của toán Đức ập vào đang tiếp tục tiến về sở chỉ huy sư đoàn. Tôi và thiếu tá Bô-rốp-cô tung đội dự bị cuối cùng của sư đoàn ra 1 đó là đại đội trinh sát. Các chiến sĩ trinh sát hiểu rằng, tôi chỉ giao nhiệm vụ cho họ vào lúc mà chỉ có họ mới thực hiện được nhiệm vụ ấy. Thế là đại đội triền khai ở phía sau đê. Tất cả chúng tôi đều xông lên tiến công. Không phải các chiến sĩ trinh sát anh hùng đi mà là bay. Kìa họ đã xốc vào mũi nhọn bộ binh của bọn phát xít và bằng một biển hỏa lực cùng đánh giáp lá cà đánh gục chúng.

        Ở phía trước có một bờ kênh lớn. Tôi lệnh cho họ chiếm lấy bờ kênh và giữ vững. Làm thế nào để giữ —đối với thiếu tá Bô-rốp- cô thì không cần phải giải thích ; đồng chí tự hiểu điều đó rất rõ. Đồng chí hiểu rằng khi trời bắt đầu tối, thế nào trung đoàn bộ binh 1054, thê đội 2 của sư đoàn cũng được tung vào chiến đấu ở chính chỗ giáp ranh này giữa các trung đoàn.

        Tôi nói với đồng chí rằng khi Ra-đa-ép đến, đại đội phải trở về sở chỉ huy sư đoàn, rồi tôi cùng hai chiến sĩ tiểu liên xuống sở chỉ huy của trung đoàn bộ binh 1050, chỗ trung tá Gu-me-rốp.

        Một cuộc nói chuyện đau lòng đã diễn ra. Tôi buộc phải cử trung tá Gu-me-rốp xuông tiểu đoàn 1. Còn chính tôi thì ở lại chỉ huy trung đoàn bộ binh 1050. Với các đại úy Ph.C. Sa-pô-va-lốp, A.Ph. Bô-gô-mô- lốp, tôi không phải nói chuyện về cái đề tài "đau lòng” này. Tôi biểu dương họ đã chiến đấu dũng cảm, và nói rằng tôi ở lại sở chỉ huy trung đoàn và sắp ra lệnh cho trung đoàn Ra-đa-ép vào chiến đấu. Sau đó tôi gọi điện cho sở chỉ huy sư đoàn và lệnh cho Xa-phô-nốp điều trung đoàn Ra-đa-ép vào trận.

        Chúng tôi quyết định tung trung đoàn của Ra-đa-ép vào chiến đấu mà không cần phâi chi viện bằng hỏa lực, tức là " tung ngầm ”. Chúng tôi đã làm được việc đó. Trong vòng một đêm, trung đoàn bộ binh 1054 đã diệt được bọn địch thọc vào trận địa ta, rồi tiến lên khá xa; cùng với trung đoàn này, các trung đoàn khác cũng cải thiện được tình hình của mình sau khi đã chiếm được bờ kênh nằm ở phía trước. Trước khi trời sáng, tôi đã trở về sở chỉ huy sư đoàn, còn ở sở chỉ huy trung đoàn 1050 thì tôi để lại tham mưu trưởng trung đoàn, thiếu tá Si-rô-ki và trung đoàn phó, thiếu tá X.I. Cun-chi, một cán bộ xông xáo và có trình độ, người chiến sĩ kỳ cựu của sư đoàn.

        Ở khu vực Ki-u-xtrin, quân đoàn bộ binh 32 thuộc tập đoàn quân xung kích 5 và sư đoàn bộ binh 47 thuộc tập đoàn quân cận vệ 8 bắt đầu tiến công hệ thống phòng ngự của bọn Đức nhằm nối liền các bàn đạp ở phía tây Ki-u-xtrin và bao vây cụm quân địch ở Ki-u-xtrin. Bọn địch đóng ở đây, với lực lượng gồm một vạn tên, được tăng cường xe tăng và pháo dã chiến của pháo đài và thành phố Ki-u-xtrin, đã đón các chuỗi tán binh tiến công của các sư đoàn bộ binh của ta bằng một hệ thống hỏa lực rất mạnh. Một trận đánh đẫm máu bắt đầu.

        CỰC KỲ KIÊN CƯỜNG VÀ DŨNG CẢM

        Lúc này đã là sáng ngày 4 tháng 2. Tiếc rằng đấy lại là một buổi sáng nắng vàng quang đãng. Máy bay địch xuất hiện và bỏ bom dã man vào đội hình chiến đấu của sư đoàn. Ngay sau đó, pháo binh địch bắt đầu bắn phá mãnh liệt. Mọi thứ trên mặt đất đều rú rít lên. Ta có cảm tưởng bộ chỉ huy Đức định dùng sức mạnh của bom đạn để đánh bật một phần bàn đạp và cả chúng tôi ở trên rồi quăng xuống sông Ô-đe. Trước toàn bộ chính diện của sư đoàn, từ Nôi — Bác-nim đến Oóc-tô-vích lại xuất hiện những đợt sóng bộ binh và xe tăng Đức. Xem ra đây là lực lượng dự bị mới của chúng được tung vào trận.

        Các chiến sĩ pháo binh của ta không có nhiều đạn để bắn xe tăng từ xa. Lũ xe tăng và bộ binh địch đã tiến đến gần sát sạt đội hình chiến đấu của các trung đoàn. Một lần nữa, trận quyết chiến trên thung lũng sông ô-đe lại rền vang tiếng súng các loại.

        Cuộc tiến công buổi sáng của địch được tôi báo cáo với tướng I.P. Rô-xlưi ; tôi yêu cầu đồng chí để cụm pháo binh quân đoàn chi viện cho sư đoàn.

        — Dĩ nhiên rồi —tư lệnh quân đoàn trả lời —hướng của đồng chí là hướng đột kích chính của địch; đồng chí đang thực hiện nhiệm vụ cơ bản của quân đoàn, bởi vậy pháo binh của quân đoàn sẽ hoạt động cho đồng chí. Tôi đã chỉ thị cho tướng I-gơ-na-tốp rồi.

        Trong dải bàn đạp của sư đoàn có hai con đường quốc lộ chạy qua; đấy cũng là đường đột kích của xe tăng địch. Đại tá N.Ph. Ca- dan-sép ra lệnh cho các cụm pháo binh quân đoàn và sư đoàn bắn chặn địch.

        Buổi sáng, trung tá I.I. Gu-me-rốp báo cáo qua điện thoại với tôi rằng đồng chí đã ổn định được tình hình ở tiểu đoàn bộ binh 1, đại úy Len-xki bị thương đã được gửi đi viện, còn việc chỉ huy tiểu đoàn thì tạm thời giao cho đại úy Đa-vư-đốp, tiểu đoàn phó phụ trách chính trị. Gu-me-rốp cũng báo cáo rằng, trong đêm qua đồng chí đã kiểm tra lại đội hình chiến đấu của tiểu đoàn; tồn thất về người khá lớn, nhưng mọi người đều kiên quyết chiến đấu đến người cuối cùng. Tôi cho phép trung tá I.I. Gu-me-rốp trở lại sở chỉ huy trung đoàn.

        Trung tá N.N. Ra-đa-ép đặt sở chỉ huy của mình ở bên bờ kênh gần phía trước sở chỉ huy sư đoàn. Đồng chí báo cáo rằng mãi tới sáng mới kiểm tra xong tình hình các tiểu đoàn bộ binh. Toàn bộ bờ đê của kênh đều do ta chiếm lĩnh. Tại đó các chiến sĩ bộ binh và pháo binh đang đào công sư và làm trận địa bắn. Tôi chúc Ra-đa-ép lập công và kết thúc buổi báo cáo. Khi tôi bắt đầu chuyển sang làm việc với trung tá A.I. Pê-scốp, phía trước trung đoàn bộ binh 1052 đã thấy đạn pháo của cụm phao binh sư đoàn nổ vang để bắn chặn bọn xe tăng và bộ binh địch tiến công.

        — Này Pê-scốp, chúng ta quyết sống mái với bọn này nhé! —  Tôi nói với trung đoàn trưởng như vậy.

        — Đúng thế, bọn phát xít đang tiến công nhất định sẽ chết! —  Pê-scốp đáp.

        Xe tăng và bộ binh địch ập vào đội hình chiến đấu của tiểu đoàn 2 thuộc trung đoàn 1050. Mọi thứ đều hỗn độn trong cơn lốc lửa đạn. Các pháo thủ của ta ngắm bắn thẳng vào xe tăng địch. Đạn của khẩu pháo của trung sĩ I.I. I-va-nốp hết phát này đến phát khác đốt cháy xe tăng Dức. Các trung đội hỏa lực của trung úy Be-re-xtô-vưi và An-đrây Ki-ri-li-úc trong khói đen mù mịt, vẫn liên tục tung đạn lửa ra, các trái đạn rót vào bọn xe tăng địch đang phản kích. Chuẩn úy A-na-tô-li Drô-bác bị thương nặng, nhưng không rời pháo, vẫn bắn chính xác vào xe tăng địch. Cuộc chiến đấu quyết liệt đang diễn ra giữa các chiến sĩ pháo binh ta với xe tăng phát xít. Ở đại đội 2, cả ba khẩu đội đã bị loại khỏi vòng chiến đấu. Chỉ còn mình A-na-tô-li Brô-bác đã bị thương là vẫn còn ở bên khẩu pháo trong trận địa bắn của đại đội. Người đảng viên cộng sản hai mươi tuổi ấy một mình chiến đấu ở trận địa bắn. Đồng chí đã hạ thêm ba xe tăng địch nữa.

        Các đại đội bộ binh vừa bắn vừa đánh giáp lá cà. Tất cả các cán bộ đều có mặt ở các chuỗi chiến đấu, cả đại úy Ph.C. Sa-pô-va-lốp, cả đại úy tham mưu trưởng A-đa-ri-an đã bị thương. Tình hình ở đại đội bộ binh 5 do trung úy đại đội trưởng trẻ tuổi chỉ huy rất gay go. Nhưng kìa, cùng với trung úy Xô-lít-gia-nốp A-li-mốp, bí thư đoàn của tiểu đoàn, trung úy Phê-đô-rốp, học viên cũ của trường hàng hải Ba-cu, người chiến sĩ kỳ cựu của sư đoàn, đang xông lên. Phê-đô-rốp dẫn cả đại đội lao vào đánh giáp lá cà. Sau họ, đại đội bộ binh 4 của thượng ủy I-a-cốp-lép và thượng úy Gơ-vô-đơ-đép, bí thư đảng ủy tiểu đoàn, cũng lao lên đánh giáp lá cà. Bọn Hít-le không chịu nổi đòn đánh mãnh liệt của các đại đội bộ binh, thế là tiểu đoàn của ta lại khôi phục được đội hình chiến đấu của minh. Hàng trăm xác giặc phơi mình trước chính diện của tiểu đoàn 2.

        Đại úy Bô-gô-mô-lốp cũng đã đẩy lui mấy đợt tiến công của địch. Đại đội bộ binh 8 của đại úy Cu-da-gen-di-nốp đã chiến đấu dũng cảm. Một chuỗi bộ binh Đức dày đặc, được 10 xe tăng chi viện, xông vào trận địa của trung đội do trung úy Se-gơ-lốp chỉ huy. Mấy xe tăng đã lọt qua trận địa của trung đội. Khi bọn bộ binh địch đến thật gần, các chiến sĩ của trung đội mới đón chúng bằng hỏa lực súng trường và súng máy. Toàn bộ bọn địch bị diệt. Bản thân trung úy trung đội trưởng Se-gơ-lốp nằm xuống bên khẩu súng máy thay cho khẩu đội súng mảy đã hy sinh và dùng hỏa lực bão táp quật ngã các chuỗi tán binh Đức. Bị thương nặng, Se-gơ-lốp vẫn ở lại chiến trường chỉ huy trung đội; mãi đến chiều tối, gần ngất đi, đồng; chí mới chịu để cho đồng đội mang mình đi viện.

        Tiểu đoàn bộ binh 1 hôm nay đã "chuộc lại” lỗi ngày hôm qua. Dưới sự chỉ huy của Gu-me-rốp, tiểu đoàn đã đầy lui cuộc tiến công của địch.

        Cả trung đoàn bộ binh 1054 cũng là đơn vị lần đầu tiên tham gia chiến đấu ở bàn đạp. Các tiểu đoàn của trung đoàn dưới sự chỉ huy của ba đồng chí G. Ai-ra-pe-ti-en, A. Pê-rê-pe-li-sưn, V. I-sin, những người được anh em gọi là "vua đánh phản kích”, đã giữ vững trận dịa. Nhưng ở đây bọn Đức đã thọc được một mũi vào đội hình chiến đấu của tiểu đoàn Pê-rê-pe-li-8ưn. Tiểu đoàn trưởng và chính tri viên cùng với trung đội tiểu liên lao vào bọn địch vừa thọc tới. Đại úy chính trị viên Ni-cô-lai Cô-dơ-li-tin với khẩu súng ngắn trong tay lao lên đầu tiên để đánh giáp lá cà. Đồng chí bắn chết ba tên phát xít. Theo sau họ, cả đại đội cùng xông lên ; trong chốc lát cả bọn phát xít thọc vào đã bị đánh tan tành.

        Về trận này và các trận sau của trung đoàn bộ binh 1054, báo "Người chiến sĩ Xô-viết” của tập đoàn quân đã viết vào ngày 12 tháng 2 năm 1945 như sau : "Ý chí chiến thắng của chúng ta rắn hơn thép. Không xe tăng nào, không máy bay nào của kẻ thù có thể bẻ gãy ý chí của chúng ta. Một tinh thần kiên cường kiểu Xta-lin-grát. Tiểu đoàn của thiếu tá Pê-rê-pe-li-sưn đã làm nhụt chí quân thù và đã cải thiện được trận địa của mình”.

        Tiểu đoàn bộ binh 3 cũng chiến đấu ngoan cường. Tại đây, trong chuỗi tán binh 1 có mặt bí thư đoàn tiểu đoàn I-van Xa-nít-kin. Đồng chí bị thương ở chân nhưng vẫn dùng tiểu liên bắn vào bọn địch đang xông tới. Chiến sĩ súng máy Ni-cô-lai Ba-đơ-đư-rép bị thương nặng vẫn không rời súng, cạnh anh là người bạn chiến đấu, chiến sĩ súng máy Ni-cô-lai Gri-gô-re-vích Cu-xa-rốp.

        Ở trung đoàn bộ binh 1052, đòn đột kích chủ yếu của địch giáng vào đại đội của đại úy Tư-skê-vích. Trong đội hình của đại đội có khẩu đội của chuẩn úy I-van Pri-khỐt-GÔ. Khi làn sóng xe tăng và bộ binh Đức xô tới trận địa của đại đội bộ binh, một cơn bão lửa ào ào cuộn lên. Khẩu pháo của I-van Pri-khốt-cô nòng đỏ rực, nhưng đồng chí vẫn bắn, bắn liên hồi vào xe tăng phát xít.

        Cả đại đội pháo của trung đoàn đều có mặt trong trận chiến đấu rực lửa. bị những phát đạn chính xác của thượng sĩ Ca-smin, chiếc xe tăng đích bốc cháy, ở khẩu pháo bên cạnh, cả khẩu đội đã hy sinh. Thượng sĩ Ca-smin bắt đầu chuyền sang bắn bằng cả hai khẩu và bắn hỏng thêm ba chiếc xe tăng nữa. Đại úy Tư-skê-vích bị thương. Đồng chí không chịu rời trận địa, xa đồng đội, mà vẫn tiếp tục chỉ huy đại đội.

        Các chiến sĩ pháo binh của thiếu tá Tua-bin cả lần này nữa cũng biểu hiện rõ hành động anh hùng. Các chuẩn úy khẩu đội trưởng Vla-đi- mia Tơ-ca-chen-cô, Va-xi-Ịi Nô-xích, An-đrây Đe-re-vi-an-cô, những người được thương huân chương "Vẻ vang” cả ba hạng, đã bắn đổ hơn chục chiếc xe tăng địch. Chuẩn úy Pi-ốt Chi-i-a-nép lao vào cuộc

        chiến đấu không cân sức với ba xe tăng địch : anh bắn hỏng chiếc đi đầu, hai chiếc còn lại vội lùi và lủi mất.

        Cuộc phản kích mãnh liệt kéo dài hai tiếng đồng hồ của bọn Đức đã bị đầy lùi. Tiếp đó còn sáu đợt nữa. Ngày 14 tháng 2 gay go, quyết liệt nhưng đầy chiến công đã qua như vậy đấy.

        Đêm, chúng tôi cứu chữa cho thương binh. Trung úy Cô-din, các y sinh Na-đê-giơ-đa Ca-da-cô-va, Va-len-ti-na Cô-di-na, thượng úy V. Xmia-nô-va, trung úy G. Phê-đô-ren-cô suốt đêm không ngủ. Các đồng chí bị thương nặng được gửi đi trạm xá tiểu đoàn. Các đồng chí bị thương nhẹ và vừa không chịu về tuyến sau, cứ lao vào chiến đấu. Thế là trong một đêm đã tổ chức lại được các trung đội hỏa lực hầu như mới của đại đội 2 thuộc tiểu đoàn pháo của thiếu tá Xốt-ni-cốp.

        Tình hình đạn dược thật gay go. Mọi thứ đều chuyền bằng tay qua sông Ô-đe về ban đêm. Hơn nữa trời mỗi ngày một ấm lên rõ rệt. Tuyết tan nhanh, lòng kênh, hào đầy nước.

        Các trận đánh ác liệt của các trung đoàn bộ binh thuộc sư đoàn 301 được Nguyên soái Liên Xô G. c. Giu-cốp nhắc tới trong cuốn sách của mình : "Khi đánh trả các cuộc phản kích bằng xe tăng của địch, các chiến sĩ của tiểu đoàn 2 thuộc trung đoàn bộ binh 1050 (tiểu đoàn trưởng Ph. c. Sa-pô-va-lốp, chính trị viên I. Ph. O-xi-pốp) đã thể hiện chủ nghĩa anh hùng tập thể. Cán bộ chiến sĩ của tiểu đoàn này trong điều kiện ác liệt đã đánh lui nhiều đợt phản kích của bộ binh và xe tăng địch. Ở đây đặc biệt nổi lên các chiến sĩ và các cán bộ thuộc quyền chỉ huy của đại úy A. Ph, Bô-gô-mô-lốp, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 3, người đã không chịu rời khỏi trận địa, tuy bị thương nặng, mà vẫn tiếp tục chỉ huy tiểu đoàn. Vì dũng cảm, gan dạ, A. Ph. Bô-gô- mô-lốp đã được tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô¹.

        Tuy không có máy bay, nhưng chỉ sau một đợt chuẩn bị hỏa lực ngắn sáng ngày 5 tháng 2 bọn phat xít lại lao vào phản kích. Chỉ có những tên nằm lại trên chiến trường mới lao lên. Còn từ phía Oóc- tô-vích và Nôi — Boóc-nim, không còn thấy những đợt sóng xe tăng và bộ binh Đức dày đặc nữa. Ni-cô-lai Phê-đô-rô-vích Ca-dan-sép rời khỏi ống viễn vọng, cười vui vẻ, tiến lại gần tôi và nói :

        — Từ phía Oóc-tô-vích không có ma nào bén mảng đến cả!

        — Hay lắm, ta sẽ nện bọn nào dám dẫn xác đến ! —Tôi đáp lời Ca-đan-sép.

        Dọc theo đường cái dẫn đến . Gi-dơ-khốp — Me-rin — Gra-ben, xe tăng địch có pháo cường kích lao vào cuộc tiến công tâm lý điên cuồng. Năm chiếc đã bị cháy, nhưng chúng vẫn tiến. Các chiến sĩ pháo binh của thiếu tá Xốt-ni-cốp đứng vững như một bức thành lửa dày đặc. Các trung đội hỏa lực thuộc đại đội 2, hầu như chỉ gồm toàn các chiến sĩ pháo binh bị thương, đang bắn dữ dội. Gần ngay trước họng pháo của trung đội do trung úy Be-re-xtô-vưi chỉ huy, xuất hiện sáu xe tăng địch có bộ binh đi kèm. Trung đội chiến đấu anh hùng. Bị mảnh pháo, một khẩu đội trưởng và pháo thủ số 1 bị thương nặng. Trung úy Be-re-xtô-vưi đứng vào bên pháo và giáng lửa đạn vào xe tăng địch. Nhưng rồi cả trung uy cũng ngã xuống bất tỉnh. Mấy phút sau, đồng chí tỉnh lại và nhìn thấy một chiếc xe tăng địch ở ngay sát cạnh mình. Đồng chí lao đến bên pháo, bắn, thế là con quái vật bọc thép bốc cháy.

         Cuộc tiến công tâm lý bằng xe tăng bị đấy lui, còn bọn bộ binh địch thì nằm bẹp xuống. Cùng lúc đó, trận đánh ở đường cái chạy từ Oóc-tô-vích tới trên đoạn của trung đoàn bộ binh 1052 cũng diễn ra ác liệt. Đặc biệt gay go là cuộc chiến đấu trên đường cái của đại đội bộ binh của đại úy Bla-ghi-nin, đại đội pháo binh 4 của đại úy Ma-ti-a- nốp và đại đội pháo binh 5 của trung úy Pê-scốp. Bộ chỉ huy Đức tập trung toàn bộ xe tăng thành một " quả đấm ”, phóng vào đây làm một đòn tâm lý chiến. Lửa bùng trên đầu nòng pháo, những viên đạn của tiểu đoàn pháo của thiếu tá Tua-bin lao vào những đợt sóng bọc thép.

        Bốn chiếc xe tăng lọt vào trận địa bắn của đại đội 4. Tất cả các khẩu pháo của đại đội chiến đấu; chuẩn úy Pi-ốt Chi-i-a-nép cũng có mặt. Khẩu pháo của đồng chí bắn nhào một chiếc xe tăng ; lúc ấy đồng chí trỏng thấy khẩu pháo của đồng đội, trung sĩ An-đrây Đe-re- vi-an-cô đang bị một chiếc xe tăng phát xít lao đến. Chỉ còn mấy mét nữa thôi. Trong nháy mắt, Pi-ốt Chi-i-a-nép quay nòng pháo, bắn: khối sắt đồ sộ khựng lại, nằm chết gí, rồi bốc cháy ngùn ngụt.

        Khẩu đội của Đe-re-vi-an-cô nhanh chóng ồn định lại và tiếp tục chiến đấu. Sau trận đánh, thế nào Pi-ốt Chi-i-a-nép cũng được Đe-re- vi-an-cô ôm hôn cám ơn lia lia cho mà xem ! Nhưng để sau hẵng hav. Một thời gian sau, Chi-i-a-nép được tin mình đã được tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô.

        Trận đánh vẫn tiếp diễn ác liệt, sống mái.

        Đại đội của trung úy Pe-scốp quần nhau với 11 xe tăng địch. Các cột khói đen đánh dấu những chiếc xe tăng bị nhào trước trận địa của đại đội. Một khẩu đội bị loại khỏi vòng chiến vì một quả đạn pháo địch. Như đã thành lệ ở các chiến sĩ pháo binh, cứ vào những giây phút nguy ngập đó thì các đồng chí chỉ huy lại đứng vào bên pháo. Trung úy Pê-scốp ngay từ phát đạn đầu đã bắn hỏng một xe tăng. Một phát đạn nỗ tung ngay cạnh khẩu pháo, mảnh đạn làm Pê-scốp bị thương nặng, nhưng đồng chí vẫn tiếp tục chỉ huy đại đội. địch lại bắn rất mạnh về phía đại đội 5. Trung úy Pê-scốp lại bị thương vì mảnh pháo một lần nữa. Thế là người anh hùng hy sinh trên vị trí chiến đấu.

        Tiểu đoàn của thiếu tá V.A. Ê-mê-li-a-nốp cùng với các đại đội bộ binh của các đại úy Tư-kê-vích, Cu-xtốp, Cô-rô-lép đã khóa đường đi của bọn bộ binh Đức trên đường cái từ Oóc-tô-vích lên bằng một ổ khóa hỏa lực rất chắc. Cuộc phản kích sáng đầu tiên của địch bị đẩy lui. Tính ra trong ngày hôm ấy, sư đoàn đã đẫy lui năm cuộc phản kích của bọn Hít-le. Số cuộc phẫn kích đã ít hơn so với những ngày hôm trước.

--------------------
        1. G.C. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ, tr. 603 —604.

   
        Chiều, chúng tôi nhận được lời kêu gọi của hội đồng quân sư phương diện quân Be-lô-ru-xi 1:

        "Gửi hội đồng quân sư tập đoàn quân xung kích 5, các tư lệnh quân đoàn và sư đoàn của tập đoàn quân xung kích 5.

        Tập đoàn quân xung kích 5 đã đảm đương một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng là giữ vững bàn đạp đã chiếm được ở bờ tây sông Ô-đe và mở rộng bàn đạp ít nhất là tới 20 ki-lô-mét bề dài và 10 —12 ki-lô-mét chiều sâu. Tôi đề nghị tất cả các đồng chí hiểu rõ trách nhiệm lịch sử trước việc thực hiện nhiệm vụ phó thác cho các đồng chí và đề nghị truyền đạt lại cho các chiến sĩ của mình biết, đồng thời yêu cầu bộ đội phải cực kỳ kiên cường và dũng cảm. Tiếc rằng chúng tôi tạm thời chưa thể giúp không quân cho các đồng chí, vì tất cả các sân bay đều không hoạt động được bình thường nên máy bay không thể cất cánh được. Còn địch thì bay từ các sân bay ở Béc-lin có đường bay bằng bê-tông.

        Tôi ra lệnh:

        1. Ẩn sâu hơn nữa xuống lòng đất.

        2. Tổ chức hỏa lực cao xạ khắp nơi.

        3. Chuyền sang hoạt động đêm, mỗi lần hoạt động chỉ nhằm một mục đích hạn chế.

        4. Ban ngày đẩy lui các cuộc phản kích của địch.

        Hai đến ba ngày nữa, kẻ địch sẽ hết hơi kiệt sức. Chúc các đồng chí và anh em bộ đội do các đồng chí chỉ huy lập chiến công lịch sử quan trọng mà các đồng chí chẳng những có thể mà còn cần phải giành lấv ”¹.

        Cầm lời kêu gọi đó, tất cả chúng tôi đi xuống các đội hình chiến dấu, Và một giờ sau cả sư đoàn đã biết được nội dung của nó. Lời kêu gọi này lại càng làm cho cán bộ chiến sĩ thêm phấn khởi.

        Buổi chiều, bọn tôi được chứng kiến một trò tuyên truyền của bọn phát xít. Từ phía đông của vùng ngoại vi Oóc-tô-vích, một cái loa rất mạnh bắt đầu lên tiếng. Nó nói tiếng Nga. Tên phát thanh viên nói rằng chúng đã từng đến giáp Mát-xcơ-va, nhưng không chiếm được thủ đô Liên Xô. Người Nga cũng sẽ không thể lấy được Béc-lin. "Quốc trưởng” đã tập hợp được một lực lượng hùng mạnh. "Người” có loại vũ khí mới. Quân Nga ở sông Ô-đe sớm muộn sẽ bị tiêu diệt. Nêu đích danh tôi, hắn kêu goi : "Ngài hãy ra lệnh cho sư đoàn ngừng chống cự. Chỉ có các trung đoàn của ngài mới nghe theo ngài. Chúng tôi chờ trả lời vào hồi 17 giờ. Hít-le muôn năm ! ”.

        Cái loa này quả rất mạnh. Tất cả các tiểu đoàn trong sư đoàn đều nghe thấy. Đồng chí trực điện thoại mời tôi đến bên máy trong hầm. Trong ống nghe là tiếng của tướng I.P. Rô-xlưi :

        — Thế nào, đồng chí định trả lời ra sao ?

        — Chúng tôi sẽ lên tiếng vào lúc cần thiết — Tôi đáp,

        — Cạnh tôi là tướng I.I. Vác-phô-lô-mê-ép, phổ tư lệnh tập đoàn quân. Đồng chí hãy chờ ở bên máy, chúng tôi xin ý kiến ngay bây giờ.

        Mấy phút sau, tướng Rô-xhri thông báo là đã báo cáo với tư lệnh tập đoàn quân N.E. Béc-da-rin.   

        — Chúng tôi đã quyết định sẽ cùng lên tiếng trả lời với các đồng chí. Tại các trận địa bắn của tướng Cô-xen-cô, lực lượng đã dược triền khai hết mức: mười lữ đoàn pháo; lực lượng này sẽ tham gia trả lời.

        — Thế thì câu trả lời này sẽ vô cùng đích đáng —Tôi đáp.

        Đúng 17 giờ, các cỗ pháo nhất tề lên tiếng, lửa lóe lên rực sáng, và cơn mưa đạn ụp xuống đầu bọn Hức. Các đại đội bộ binh cũng nhất loạt bắn bằng tất cả các loại súng. Có người, bằng một phát pháo bắn thẳng, đã nã rất trúng vào chiếc xe có gắn loa của bọn Đức; các mảnh vụn bẳn tung lên và chiếc xe bốc cháy rừng rực.

Sau lời phúc đáp kiểu đó của chúng tôi, trong ngày hôm ấy bọn Đức không phản kích nữa, việc tuyên truyền bằng tiếng Nga thế là cũng thôi.

        Trời nhập nhoạng tối, theo mặt băng của sông O-đe lúc đó đã ngập khá nhiều nước, một đoàn cán bộ và chiến sĩ lưng vác nặng đang tiến về phía con đê ở cạnh hầm của chúng tôi. Đồng chí trợ lý báo cáo rằng đó là cán bộ của cục chính trị mang theo máy móc gì đó. Rồi thượng úy I. Ma-lư-sép tiến ngay lại phía tôi và báo cáo. Đồng chí cán bộ này là vị khách thường hay lui tới đơn vị tôi. Người Xa-ra-tốp vùng sông Vôn-ga này đã từng dũng cảm xuất hiện ở tiền duyên cùng với cái loa công suất lớn của mình ở Đôn-bát, ở sông Mô-lô-chơ-nai-a và trên bàn đạp Đơ-nhi-ép. Và giờ đây thì đồng chí đã vượt sông Ô-đe.

        Mọi người cùng bắt tay ngay vào công việc. Họ tháo vỏ bọc của loa và cắm loa thẳng vào đê, dòng dây đến hầm của tôi và bắt đầu phát. Sau một tuần liền rền vang tiếng súng, lúc này đây thung lũng sông Ô-đe lại nổi lên những âm thanh chiến thắng của các bài hành khúc và ca khúc Liên Xô. Bằng một giọng trầm hùng pha giọng Vôn-ga, người đảng viên I-go Ma-lư-sép phát thanh bằng tiếng Đức. Trên mảnh đất sũng nước này của sông ô-đe, những lời trong truyện "Ta-rát Bun-ba’ của Gô-gôn vang lên thật là mạnh mẽ lạ lùng: "Lẽ nào trong trời đất này lại có được những ngọn lửa thiêu, những đòn tra tấn, lại có được một sức mạnh có thể đè bẹp được sức mạnh Nga”. Trong phần cuối chương trình, lúc ấy đã nửa đêm, ta nghe thấy giọng hát rất hùng của ca sĩ Sa-li-a-pin : "Trên dòng sông Vôn-ga nổi lên một vách đá... ”.

----------------
        1. G.C. Giu-ccp, Nhớ lại và suy nghĩ,  tr. 612.

        Chúng tôi ra khỏi căn hầm đất, ngạc nhiên đến sung sướng trước cảnh tĩnh mich của chiến trường ban đêm. Chỉ có giọng hát hùng mạnh của Sa-li-a-pin vang lên khắp thung lũng sông Ô-đe. Đêm nay chúng tôi không phải trinh sát bằng chiến đấu. Hai sĩ quan và năm lính Đức đã chạy sang phía chúng tôi.

        Sáng ngày 6 tháng 2, mới vào cuộc tiến công buổi sáng mà bọn Đức đă có vẻ mệt mỏi và lừng khừng. Gặp hỏa lực các loại súng ta, xe tăng thì lủi mất, còn bộ binh thì nằm bẹp.

        Mải công việc chỉ huy chiến đấu, tôi hoàn toàn không để tâm đến sông Ô-đe lúc đó vẫn còn phủ băng. Buổi chiều mọi vật im ắng, chỉ nghe lẻ tẻ vài phát súng trường. Tôi ngồi trong hầm, trên một cái ghế đẩu tư làm lấy, nghiên cứu bản đồ để trên bàn. Bỗng tôi nghe thấy tiếng lách tách rất rõ. Không hiểu chuyện gì xảy ra, tôi đi ra ngoài hầm. Không thấy đạn pháo nổ mà đất dưới chân lại đung đưa. Ở vị trí gác lúc đó là người bạn chiến đấu của tôi, người Ca-dắc vùng Cu-ban, chiến sĩ tiều liên Xéc-gây Cu-rơ-cốp. Với giọng vui đùa, tôi hỏi Cu-rơ-cốp :

        — Đồng chí vệ binh, ở vọng gác có chuyện gì thế ?

        — Có đấy, thủ trưởng ạ — Cu-rơ-cốp mỉm cười trả lời — Đang nứt... — Và người vệ binh quay về phía sông Ô-đe.

        — Cái gì đang nứt ?

        — Băng trên sông Ô-đe.

        Có tiếng nổ rền nhẹ và thanh, rồi những tảng băng nổi cao lên trên bề mặt con sông băng.

        — Trời đất vốn dĩ như vậy, chả thế nào khác được! Rồi lại như hồi ở sông Đơ-nhi-ép thôi. Cứ đành là ngồi trên bờ biển nước mênh mông!— Xéc-gây Cu-rơ-cốp lo lắng nói và thở dài.

        Đêm 6 rạng ngày 7 tháng 2, một số sĩ quan và lính Đức chạy sang phía chúng ta. Những người lính nói rằng "Hít-le sẽ chết” và " Béc-lin sẽ chết ”, Là công nhân Đức, họ không muốn chống lại người anh em công nhân Liên Xô của mình. Họ cho biết quân Đức đã nhận được lệnh chuyển sang phòng ngự.

        Buổi sáng rực nắng của ngày 7 tháng 2 làm ta thấy rõ toàn bộ chiến trường của sư đoàn. Phía trước đội hình chiến đấu của các trung đoàn và ở phía đông Nôi — Boóc-nim và Oóc-tô-vích, trên toàn bộ chính diện ngổn ngang hàng nghìn xác địch, hàng chục xe tăng bị bắn hỏng và bắn cháy. Ban đêm, bọn Đức ra kéo xác về hậu phương. Chúng tôi cũng không cản chúng làm cái "công tác” này.

        Từ ngày 3 đến hết ngày 7 tháng 2, các trung đoàn thuộc sư đoàn bộ binh 301 đã đánh tan sư đoàn bộ binh "Đe-be-rít”, sư đoàn bộ binh cơ giới 25 và tiều đoàn xe tăng độc lập 5 của địch. Gần bốn mươi lần các chuỗi tán binh Đức xông lên phản kích nhưng cũng ngần ấy lần bọn chứng phải tháo lui.

        Chiều ngày 8 tháng 2, phó tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5, thiếu tướng 1-van I-va-nô-vích Vác-phô-lô-mê-ép, vượt sông Ô-đe sang bàn đạp và đến sở chỉ huy của sư đoàn. Suốt đêm chúng tôi nói chuyện thân mật, nhớ lại những tình tiết của các trận đánh trong mấy ngày vừa qua và bàn luận về các sư kiện sắp tới.

        Thiếu tướng chuyển cho tôi khẩu sung ngắn có dòng chữ đề tặng của tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5. Ngày hôm sau, chúng tôi cùng nhau đi lướt khắp đội hình chiến đấu của sư đoàn và đến chiều thì chia tay nhau.

        Thiên nhiên dường như cố giữ băng lại trên sông Ô-đe để phục vụ chúng tôi trong những ngày chiến đấu gay go. Đêm đến, trời lành lạnh làm băng đóng lại và ta có thể đi qua đi lại được, nhất là vào lúc nửa đêm và gần sáng. Mấy ngày sau, nước bắt đầu lên rõ rệt, băng nứt vỡ phát ra những âm thanh đặc biệt, và dòng nước xiết cuốn những tảng băng nhỏ trôi ra biển. Mùa băng trôi đã đến. Tới ngày 20 tháng 2, sông Ô-đe đã sạch hết băng. Chỉ có một con đường hẹp dọc bờ sông, chạy trên đê là không bị ngập nước. Con đường nhỏ này dẫn đến những bậc thang ở cửa hầm tôi làm bên trong đê. Mi-kha-in I-va-nô- vích Xa-phô-nốp cứ thuyết phục tội mẫi về việc chuyển sang sở chỉ huy chung được thiết bi ở dưới một căn nhà nhỏ nằm ở phía tây bờ đê. Nhưng tôi không đồng ý và cũng không giải thích cho một ai về nguyên nhân gan lì của tôi. Chẳng là, tôi muốn được hồi tưởng lại nhưng ngày con nước đầu xuân ở vùng quê Xa-ra-tốp của tôi: con sông Mét-ve-đi- sa và sông nhánh Át-ca-ra, dĩ nhiên là cả con sông Vôn-ga hùng vĩ, xinh đẹp đầy thân thương của chung ta.

        Từ ngày 25 đến hết ngày 28 tháng 2, đêm đêm chủng tôi bàn giao đoạn bàn đạp của minh cho các sư đoàn của tập đoàn quân xung kích 5 và vượt trở về bờ đông sông Ô-đe. Chúng tôi từ biệt nhưng mảnh đất đã thấm bao nhiêu máu của các chiến sĩ trong sư đoàn. Cũng như tất cả các sư đoàn của tập đoàn quân xung kích 5, chúng tôi đã hoàn thành nhiệm vụ "có ý nghĩa lịch sử” mà hội đồng quân sư phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 đã giao phó vào ngày 4 tháng 2 năm 1945.

          
        MỘT CHIẾN DỊCH MẪU MỰC

         Tôi nghĩ rằng chiến dịch Vi-xla — Ô-đe, xét về quy mô và tính cơ động chiến dịch, rất đáng được hết sức quan tâm nghiên cứu. Nỏ là tinh hoa của nghệ thuật quân sự Xô-viết trong Chiến tranh giữ nước vĩ đại. Không phải ngẫu nhiên mà sau này Ph. Men-len-tin, nhà sử học quân sư Tây Đức nổi tiếng, lại viết: " Cuộc tiến công của Nga đã phát triển với sức mạnh và tốc độ chưa từng thấy... Không thể nào miêu tả được hết những gì đã xảy ra giữa hai con sông Vi-xla và Ô-đe trong những tháng đầu năm 1945. Châu Âu chưa từng biết đến một điều tương tư như vậy, kể từ ngày đế quốc La Mã sụp đổ”¹.

        Mục đích của chiến dịch là đánh tan quân địch đối chiến, hoàn thành giải phóng Ba Lan và tạo điều kiện để tiến công vào Béc-lin. Ý định của ta là giáng những đòn sâu vỗ mặt để chia cắt cụm quân địch và tiêu diệt chúng từng phần một. Ta định dùng một phần lực lượng bao vây và tiêu diệt các cụm lực lượng riêng lẻ ở khu vực Vác-sa-va, Ra-đôm, Sít-lê-vít. Chiến dịch này là nơi thể hiện rất rõ tất cả những vấn để cơ bản của cách tổ chức và tiến hành cơ động chiến dịch và cơ động chiến thuật. Đặc điểm của chiến dịch là đột phá khu vực phòng ngự chiến thuật của địch bằng các binh đoàn bộ đội hợp thành với nhịp độ rất cao. Có được thắng lợi này là do hỏa lực pháo binh mạnh liên tục, bộ binh và xe tăng đột kích mãnh liệt, các binh chủng luôn luôn hiệp đổng tác chiến.

        Tham gia vào cuộc đột phá của tập đoàn quân xung kích 5, trung tâm của đội hình chiến dịch ở hướng đột kích chủ yếu của phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 tại bàn đạp Mác-nu-sép, có cụm cơ đông của phương diện quân là tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2. Tập đoàn quấn này với biên chế đầy đủ, trên một chính diện rộng đã vào đột phá và tiến được rất nhanh tới 80 ki-lô-mét, rồi tới khu vực Xô-kha-chép và cắt ngang đường rút lui của cụm Vác-sa-va của địch.

        Trong ký ức của tôi vẫn còn giữ lại cái cảnh mà tôi quan sát thấy được từ sở chỉ huy của mình sáng 15 tháng 1: sư đoàn đang chiến đấu ở sườn phải hở của tập đoàn quân ở phía bắc Le-kha-ni-se, các sư đoàn thuộc thê đội 1 của tập đoàn quân xung kích 5 đang chiến đấu ở hướng tây, các khối xe tăng của tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 tiến vào bàn đạp và vận động hùng dũng về phía tây mù mịt xa xăm trong địa bàn chiến dịch rộng bao la.

        Một điều rất đáng học tập nói theo là cuộc truy kích. Từ sáng 16 tháng 1, chủ lực của tập đoàn quân xung kích 5 chuyển sang truy kích gấp, tung về phía trước những chi đội cơ giới hóa của các quân đoàn, sư đoàn bộ binh và một chi đội đặc biệt mạnh của tập đoàn quân. để lại phía sau mình những đơn vị đồn trú riêng lẻ của địch, bộ đội Xô- viết tiến nhanh về phía tây.

        Những sư kiện xảy ra trong vòng năm ngày là thắng lợi của nghệ thuật cầm quân của các tướng soái Liên Xô và thắng lợi của chủ nghĩa anh hùng tập thể của bộ đội ta. Cuộc tiến công thần tốc về phía trươc của phương diện quân Be-lô-ru-xỉ 1 diễn ra đồng thời với việc tiêu diệt các cụm lực lượng Vác-sa-va, Pô-dơ-nan và đông Pô-me-ran đáng được nghiên cứu kỹ như một kinh nghiệm vẫn chưa mất giá tri ngay cả trong hoạt động chiến đấu hiện đại của bộ đội.

        Trong việc chọn các hướng đột kích chủ yếu cho các phương diện quân cũng như trong việc tập trung binh lực và binh khí ở các hướng đó mà vẫn tuân thủ được các biện pháp nguy trang nghi binh chiến dịch —chiến thuật, ta thấy rõ cả một nghệ thuật tài tình. Ở các đoạn đột phá, ta đã tạo ra được ưu thế về binh lực và binh khí so với kẻ địch đối chiến. Điều này được minh họa qua bảng dưới đây :


---------------------
          I.X. Cô-nhi-ép, Vi-xla — Ô-đe — Nây-xe, Báo "Sao đỏ"   14-1-1970.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 45.        

   
        Để tạo ra ưu thế về lực lượng như vậy ở đoạn đột phá, cần có quyết tâm táo bạo của tư lệnh tập đoàn quân N.E. Béc-da-rin : bằng cách chịu để yếu các đoạn khác trên chính diện của tập đoàn quân, ta đã tập trung được binh lực và binh khí thành một đòn đột kích duy nhất, mãnh liệt ở hướng chủ yếu.

        Muốn hiểu đúng được ý nghĩa của ưu thế đó, cần phải tính đến sự chuẩn bị và tình trạng hệ thống phòng ngự cửa địch Ở giai đoạn chiến đấu lúc bấy giờ. Quân Đức, cho đến đầu năm 1945, đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm tổ chức và tiến hành phòng ngự. Tất cả các tuyến phòng ngự đều xây dựng một hệ thống phòng ngự theo chiều sâu, có nhiều lớp, nhiều dải, có chiến hào và các điểm tựa cũng như pháo đài lớn. Ngoài ra rừng cây và các vật chướng ngại nước cũng tạo điều kiện thuận lợi để tiến hành phòng ngự.

        Để đột phá hệ thống phòng ngự mạnh, ta cần phải tạo ra lực lượng đột kích mạnh. Chúng tôi đã thể nghiệm tất cả những điều đó qua kinh nghiệm bản thân trong các trận đánh giáp lá cà ở các chiến hào sâu. Chúng tôi cũng biết bọn phát xít đã chống cự điên cuồng ra sao. Nhưng rồi bị quân ta đánh, hệ thống phòng ngự của Đức vẫn đổ sụp.

        Hành động chiến thuật của các tiểu đoàn, trung đoàn và sư đoàn đã diễn ra ở một trình độ cao cường. Tôi thường nhìn thấy phần lớn toàn cảnh của chiến trường. Các đơn vị bộ binh được xe tăng chi viện trực tiếp, trong khi pháo binh bắn mãnh liệt, đã nhanh chóng giải quyết các trận địa phòng ngự. Nếu nhìn nhận vấn để như vậy thì ta thấy hành động chiến đấu của sư đoàn bộ binh 301 đã để lại rất nhiều tấm gương tốt.

        Đặc biệt đáng chú ý là cuộc tiến công ngày 14 tháng 1. Đột phá dải phòng ngự chính bằng thê đội 1 của sư đoàn và xoay trung đoàn ở sườn phải về phía Bu-đư —Gơ-gie-gô-giép-xke, đánh bại các cuộc phản kích liên tục của địch, vượt sông Pi-li-sa bằng sức mạnh, tung thê đội 2 của sư đoàn vào chiến đấu —tất cả những sư việc đó đã diễn ra như một chuỗi hành động có suy tính, rất lô-gích và thống nhất.

        Mỗi trận đánh đều có đặc điểm riêng. Sư đoàn gặp một trận đánh trong rừng ác liệt. Cũng giống như ở trên sa mạc hay trên biển, ở trong rừng thậm chí ban ngày cũng phải luôn luôn định phương hướng để không đi trệch hướng của mình. Chưa hết, còn địch xuất hiện bất ngờ trong hệ thống chiến hào hoặc trong các điểm tựa, những đòn đột kích vỗ mặt bất ngờ và rất hiểm.

        Trong điều kiện đó, đội hình chiến đấu của các phân đội và đơn vị, thậm chí cả trong quá trình tiến công thần tốc cũng phải luôn luôn sẵn sàng đánh trả địch phản kích bằng phương thức "vỗ mặt”.

        Trong tháng 1 năm 1945, đối với chúng tôi, hành động ban đêm đã trở thành thông thường. Ngày 15 và 16 tháng 1, trên các điểm cao ở phía bắc Le-kha-ni-se và Bi-xcu-pi-se, cả sư đoàn đã đánh một trận sống mái trên một chính diện rộng để đẫy lùi bọn bộ binh và xe tăng địch phản kích.

        "Chủ nghĩa anh hùng tập thể” —những từ trang trọng đó hoàn toàn đúng với toàn thể cán bộ, chiến sĩ của sư đoàn.

        Trình độ chiến thuật cao luôn luôn thể hiện trong các hành động chiến đấu của toàn thể quân đoàn bộ binh 9. Ở đây cần phải đặc biệt nêu lên sự thực hiện xuất sắc việc đưa thê đội 2 của quân đoàn vào chiến đấu, sau khi chính diện của sư đoàn bộ binh 301 đã quay về phía sườn. Thê đội 2 của quân đoàn không được đưa vào chiến đấu để đột phá thêm hệ thống phòng ngự chiến thuật, như vẫn làm trong các chiến dịch trước, mà được đưa vào để phát triển tiến công.

        Pháo binh ta cũng tỏ rõ trình độ nghệ thuật chiến đấu cao. Mật độ và cách bố trí lực lượng pháo binh khi đột phá hệ thống phòng ngự trận địa sâu nhiều lớp của địch là hoàn toàn có cơ sở. Ở đoạn đột phá của tập đoàn quân xung kích 5 (dài 7 ki-lô-mét) có 1.907 khẩu, tính ra là 272,5 khẩu trên 1 ki-lô-mét chính diện. Mật độ pháo binh cao trong chiến dịch này cho phép tạo ra các cụm pháo binh trung đoàn có biên chế đầy đủ, trung bình 60 khẩu cho 1 trung đoàn bộ binh, và tạo ra các cụm pháo binh sư đoàn có khả năng chi viện mạnh mẽ cho bộ binh. Ta cũng xây dựng được các cụm pháo binh quân đoàn và tập đoàn quân rất mạnh. Mật độ pháo binh cao cho phép đi cùng cuộc tiến công của các đơn vị bộ binh bằng phương pháp màn đạn tiến dần.

        Khi đột phá phòng ngự và truy kích địch, xe tăng đóng một vai trò quan trọng. Địa hình mà xe tăng đi được trong dải tiến công của tập đoàn quân xung kích 5 chỉ nằm ở phía trước quân đoàn bộ binh cận vệ 26. Bởi vậy, tất cả các đơn vi xe tăng đều được tăng cường cho các sư đoàn của quân đoàn này.

        Điều đó cho phép tạo ra mật độ 30 xe tăng trên 1 ki-lô-mét chính diện. Trong việc chi viện trực tiếp cho bộ binh, xe tăng đã tỏ ra là đắc lực và trở thành điều cực kỳ cần thiết trong tác chiến của bộ binh.

        Khi hoạt động trong rừng, chúng tôi đã được các phân đội công binh kỹ thuật tăng cường giúp đỡ rất nhiều. Chiến đấu trong đội hình các phân đội và các đơn vị bộ binh, các phân đội công binh tiến công các ụ bằng gỗ cây, các vật chướng ngại, gỡ mìn và cùng với các đơn vị bộ binh tham gia tiến công vượt sông ở khu vực Le-kha-ni-se. Các phân đội này đã đóng vai trò quyết định trong việc tăng cường cầu để xe tăng của tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 qua sông Pi-li-sa dễ dàng.

        Trong việc bảo đảm cho bộ đội đột phá tiến công nhanh, công tác đảng, công tác chính trị ở các đơn vi, các phân đội cũng có một vai trò to lớn. Các cơ quan chính trị, các tổ chức đảng và đoàn đã giáo dục cho cán bộ, chiến sĩ của tập đoàn quân chủ nghĩa anh hùng, tính kiên cường, lòng trung thành vô hạn với những lý tưởng của chủ nghĩa xã hội, lòng yêu Tổ quốc Xô-viết. Tất cả các phẩm chất đạo đức, phẩm chất chiến đấu ấy đã bộc lộ đầy đủ trong chiến đấu.

        MÙA XUÂN TRÊN SÔNG Ô-ĐE

        Sau những trận đánh đẫm máu hồi tháng 2 trên bờ tây sông Ô-đe, sư đoàn bộ binh 301 được điều về bờ đông và tập kết ở những cánh rừng tây và bắc Béc-van-đe. Sở chỉ huv sư đoàn bố trí ở ngoại vi thành phố. Tuyến bắc Béc-van-đe lại được giao cho sư đoàn chúng tôi. Chúng tôi chỉ tiến hành trinh sát thực địa cùng các cán bộ chỉ huy chứ không điều các đơn vi đến đấy.

        Việc yểm trợ sườn phải của tập đoàn quân vẫn do hội đồng quân sự bộ tư lệnh quân đoàn bộ binh 9 lo như trước. Và quả thật cũng đã có cái để lo. Bên bờ phải sông Ô-đe, cụm quân Đông Pô-mê-ra-ni vẫn đe dọa chúng tôi từ phía bắc. Không ai có thể đảm bảo rằng một ngày nào đó cụm quân nàv sẽ không đột kích dọc theo toàn bộ bờ đông sông Ô-đe, tiến công vào sư đoàn chúng tôi.

        Những ngày đầu tháng 3 đã tới. Tuyết gần như đã tan hết. Chỉ dưới những bóng cây rừng rậm rạp và những vực sâu thẳm là còn những hòn đảo băng nhỏ đen sạm: Mùa xuân đã tới trên đất Đức. Cánh đồng bắt đầu xanh. Những cánh đồng tràn ngập mùi thông tươi mát. " Một mùa xuân chiến thắng! ” —Chiến sĩ chúng tôi nói với nhau như vậy khi thấy ngày kết thức chiến tranh đã tới gần.

        Các trận đánh vẫn đang sôi động ở phía bắc, ở Pô-mê-ra-ni, còn chúng tôi thì bắt đầu chuẩn bị cho cuộc tiến công Béc-lin. Bây giờ mọi người đều hiểu rõ rằng họ đang chuẩn bị đánh một đòn cuối cùng vào hang ổ của con thú dữ phát xít. Hội đồng quân sự tập đoàn quân xung kích 5 nhắc nhở cán bộ chỉ huy các sư đoàn khẩn trương chuẩn bị cho những hành động quân sự trên hướng đột kích chủ yếu vào Béc-lin. Sau khi đánh giá kinh nghiệm chiến đấu của sư đoàn trong những trận vừa qua, đặc biệt là trong các chiến dịch I-át-xơ — Ki-sĩ-nhép và Vi-xla —Ô-đe, chúng tôi rút ra những ưu điểm, khuyết điểm và bắt tay vào công việc.

        Ngày 6 tháng 3 là ngày đặc biệt trọng đại đối với sư đoàn. Do thành tích chiến đấu trên sông Vi-xla khi đột phá từ bàn đạp Mác-nu- sép, khi phát triển tiến công tới sông Ô-đe và chiếm lĩnh bàn đạp Ki- u-xtrin, sư đoàn bộ binh 301 được tặng thưởng huân chương Xu-Vô- rốp hạng hai. Hai mươi mốt chiến sĩ và cán bộ lập chiến công anh dũng đã được tặng danh hiệu cao quý : Anh hùng Liên Xô. Đây là danh sách của họ : trung sĩ Ni-cô-lai Đơ-mi-tơ-ri-e-vích Ba-đơ-đu-rép, đại úy A-lếch-xan Phê-đô-rô-vích Bô-gô-mô-lốp, thiếu tá Va-xi-li A-lếch- xan-đrô-vích Ê-mê-li-a-nốp, hạ sĩ Ghen-na-đi Ni-cô-la-e-vích Vô-rô-si-lốp, đại úy Va-xi-li Xte-pa-nô-vích Gô-lô-vin, trung sĩ I-u-ri Pan-cra-ti-e-vích Bô-rot, trung sĩ I-van Ti-khô-nô-vích I-va-nốp, trung sĩ A-sơ-khác-béc Xác-ki-rô-vích Ca-da-ri-an, đại úy Pa-ven Xa-mui-lô-vích Cô-va-lép-xki, trung úy Ghê-ra-xim Gri-gô-ri-e-vích Cô-rô-lốp, trung sĩ Vích-to Pê-tơ- rô-vích Cu-dơ-ne-xốp, đại úy I-van Mích Cu-xtốp, binh nhì Ni-cô-lai Xte-pa-nô-vích Mác-kê-tốp, đại úy Xa-ga-đát Cô-gie-khô-mê-tô-vích Nua- ma-ơôm-be-tốp, đại úy Ni-cô-lai Va-xi-li-e-vích Ô-be-rem-chen-cô, trung tá A-lếch-xan I-va-no-vích Pê-scốp, trung sĩ I-van Prô-cô-phi-e-vích Pri-khốt-cô, trung sĩ I-van Ni-cô-la-e-vích Plô-khích, đại úy Va-xi-li An-tô-nô-vích Tư-skê-vích, binh nhì Vla-đi-mia Ê-phi-mô-vích Scô- pen-cô. Tôi cũng được phong danh hiệu này.

        Trong những buổi hội họp và mít tinh, chiến sĩ và cán bộ đã bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với Bộ Tổng tư lệnh tối cao, Chính phủ và Đảng đã đánh giá cao chiến công của chúng tôi. Chúng tôi xin thể sẽ tiếp tục đánh bại bọn phát xít xâm lược.

        Trong giờ phút phấn khởi, chúng tôi cũng không quên những cán bộ và chiến sĩ đã ngã xuống chiến trường, hiến dâng cuộc đời mình cho sự phồn vinh của Tổ quốc. Toàn thể sư đoàn thương cảm sâu sắc những Anh hùng Liên Xô đã hy sinh : đại úy A-lếch-xan Phê-đô-rô-vích Bô-gô-mô-lốp, đại úy Pa-ven Xa-mui-lô-vích Cô-va-lép-xki, binh nhì Ni- cô-lai Xtê-pa-nô-vích Mác-ke-lốp. Chúng tôi cũng nhớ tới các đồng chí bị thương đã được chuyển từ bàn đạp Ô-đe về quân y viện. Đó là các Anh hùng Liên Xô : đại úy Va-xi-li An-tô-nô-vích Tư-skê-vích, trung sĩ Ni-cô-lai Bơ-mi-tơ-ri-e-vích Ba-dơ-đư-rép

        Trong ngày hội trong thể này, bộ tư lệnh và phòng chính trị sư đoàn đã lập một danh sách những cán bộ, chiến sĩ chiến đấu anh dũng         ở bàn đạp Ô-đe và gửi lên cục tham mưu, quân đoàn đề nghị tặng thưởng danh hiệu Anh hùng Liên Xô : Ni-cô-lai Phê-đô-rô-vích Bác-cốp, A-lếch-xan A-lếch-xê-e-vích Ô-pa-lép (truy tặng), Phê-đô An-tô-nô-vích Be-re-xtô-vưi, Pi-ốt A-lếch-xan-đrô-vích Chi-i-a-nép. Tất cả những chiến sĩ đó ít lâu sau đều được tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô.

        Công việc huấn luyện chiến đấu bắt đầu. Từ khắp các nơi trong nước, những đoàn tàu chở binh khí kỹ thuật đang lao nhanh về phía chúng tôi. Chung tôi không kịp để ý đến mùa xuân. Bắt đầu những buổi diễn tập chiến thuật đại đội, tiểu đoàn. Và ở đây, trên đất Đức, tất cả những cánh đồng, những khu rừng và thành phố Béc-van-đe đều biến thành thao trường và bãi bắn. Việc huấn luyện chiến đấu được tiến hành ngày đêm. Những đề tài diễn tập chủ yếu được soạn thảo : "Chiến đấu ở điểm dân cư lớn”, "Chiến đấu trong rừng”, "Vượt sông và kênh bằng sức mạnh ”.

        Trong thời kỳ huấn luyện, công tác giáo dục chính trị cho bộ đội rất được chú ý. Trong kho kinh nghiệm chiến tranh phong phú, chung tôi biết rằng tiếng nói của Đảng là một sức mạnh mãnh liệt. Tất cả các cán bộ chỉ huy và cán bộ chính trị được tôi luyện trong chiến đấu đều hiểu rõ điều đó. Cán bộ phòng chính trị sư đoàn, cán bộ chính trị các bộ đội và phân đội thường xuyên đi sâu, đi sát quần chúng. Chúng tôi .tiến hành hội nghị cán bộ chính trị, họp các tổ chức đảng và thanh niên bàn về nhiệm vụ của đảng viên và đoàn viên trong trận chiến đấu sắp tới, nhiệm vụ giáo dục bộ đội thực hiện nghĩa vụ của mình trước nhân dân, trước Đảng và trước tổ quốc. Các đảng viên cán bộ chính trị Gu-giốp, Su-ske-rít-đe, Pốt-goóc-bun-xki, Đa-vư-đốp, A-li-mốp, A-va-ki-an và nhiều người khác là chiến sĩ cũ của sư đoàn đã trao đổi kinh nghiệm với các cán bộ chính trị trẻ làm công tác ở các đại đội và tiểu đoàn.

        Hội đồng quân sư tập đoàn quân xung kích 5 tổ chức Đại hội liên hoan các Anh hùng Liên Xô của tập đoàn quân. Đó là một sự kiện lớn trong sinh hoạt của tập đoàn quân và để lại ấn tượng suốt đời cho mỗi chúng tôi. Các anh hùng của tập đoàn quân quang vinh xin thề từ nay trở đi sẽ luôn luôn có mặt ở hàng đầu trong cuộc tiến công vào. Béc-lin của quân đội Liên Xô. Tòa soạn báo sư đoàn cũng đóng góp nhiều công sức vào công tác tổ chức, thông tin và giáo dục. Phụ trách tờ báo dầu tiên là thiếu tá N.P. Gie-le-đơ-ni-ắc, sau đó là thiếu tá A.v. Ki-di-lốp. Đại úy M.v. Séc-xtơ-bi-tốp, biên tập viên của báo, mới đây có gửi cho tôi một bức thư kể nhiều chuyện cụ thể về công tác của tòa soạn. Thí dụ trong thư có kể rằng nhóm tiền phương gồm P. Ca-ra-van, chiến sĩ tiểu liên Ni-cô-lai Di-ma và đại úy Séc-xtơ-bi-tốp đã có mặt ở đội hình chiến đấu các tiểu đoàn và trung đoàn bộ binh. Tổng biên tập, thư ký tòa soạn và toàn thể cán bộ ấn loát đều ở cùng bộ phận hậu cần của sư đoàn. Tài liệu viết cho báo được chuyển qua quân bưu dã chiến, các cán bộ y tế, những chiến sĩ tải thương, cùng với việc chuyển đạn. Hầu như mỗi đại đội, mỗi tiểu đoàn đều đào tạo thông tin viên quân đội ; họ chuyển bài viết của minh qua các quân bưu. qua các cán bộ chính trị.

        Nhờ thế, phóng sư chiến đấu được gửi về tòa soạn một cách nhanh chóng, kịp thời. Tờ báo ra đều đặn và giới thiệu được mọi sư kiện trong cuộc sống, chiến đấu cho các chiến sĩ. Báo thường kể về vai trò chủ đạo của các đảng viên và đoàn viên trong chiến đấu, về tinh thần anh dũng của các chiến sĩ các bộ đội và phân đội. Không chỉ bằng súng đạn, mà cả bằng những dòng chữ nóng bỏng trên báo chí, chúng tôi đánh vào kẻ thù hung ác nhất của loài người — chủ nghĩa phát xít.

        Công việc của tòa soạn trong thời kỳ chiến dịch Vi-xla — Ô-đe là một trong những thí dụ về việc tòa soạn tham gia những trận đánh của sư đoàn. Đêm trước hôm đột phá phòng ngự địch ở căn cứ Mác-nu-sép, tòa soạn chuyển qua sông Vi-xla và đóng ở một căn nhà hầm lớn, gần các trận địa pháo. Phòng ngự địch vừa bị chọc thủng, các biên tập viên liền xuống ngay đội hình chiến đấu của trung đoàn bộ binh 1054, lúc ấy đang tiến công ở thê đội 1, để bắt được nhịp thở của trận đánh. Bài phóng sự về chiến công anh dũng của tiểu đoàn 2 bộ binh do thiếu tá A.Đ. Pê-re-pe-li-sưn chỉ huy lập tức được gửi về tòa soạn. Sau đó, diễn biến trận đánh khi vượt sông Pi-li-sa (nhánh sông Vi-xla) bằng sức mạnh được kể lại cụ thể. Tinh thần anh dũng của trung sĩ A-sơ-khác-béc Ca-da-ri-an, thượng sĩ I-van I-va-nốp, đại úy Xa-ga-đát Nua-ma-gôm-bê-tốp, thiếu tá Vla-đi-mia I-sin, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 3 bộ binh và của nhiều người khác đã được viết lên báo. Trong báo có câu chuyện về trận vượt sông Ráp-ca và trận đánh chiếm thành phố Lô-vích của sư đoàn chúng tôi, về chí kiên cường của các chiến sĩ bâo vệ căn cứ Ô-đe.

        M.v. Séc-xtô-bi-tốp nói đứng : toàn thể cán bộ, chiến sĩ sư đoàn đều yêu mến tờ báo của mình và nóng lòng mong đợi những số báo mới.

        Tháng 3 năm 1945, bộ đội tập đoàn quân xung kích 5 đã giải quyết những nhiệm vụ phức tạp trong việc chuẩn bị cho trận Béc-lin và đồng thời giữ vững, rồi mở rộng bàn đạp Ô-đe. Sau khi bố trí lại lực lượng và bỗ sung đạn dược, quân đoàn bộ binh 32 do tướng Đ.X. Gie-be-rin chỉ huy, ngày 6 tháng 3 đã bắt đầu tiến công pháo đài và thành phố Kỉ-u-xtrin¹. Ngày 12 tháng 3, trong một trận xung phong, quyết định, quân đoàn đã chiếm được pháo đài và thành phố Ki-u-xtrin.

-------------------
          1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 369, tờ 131.

   
        Ngày hôm sau, hội đồng quân sự phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 ra huấn lệnh giao nhiệm vụ cho hai tập đoàn quân mở rộng bàn đạp tiến về phía tây Ki-u-xtrin.

        "Từ sáng 20-3-1945, tập đoàn quân xung kích 5 phải dùng hai sư đoàn bộ binh và các đơn vị tăng cường chuyển sang tiến công với nhiệm vụ đột phá phòng ngự địch ở đoạn : Ghen-smác, An-tơ — Blây- en và giáng đòn đột kích chủ yếu vào Gôn-sốp, đòn phụ từ An-tơ — Blây-en vào Goóc-gát chiếm khu vực Ghen-smác, Gôn-sốp, Cu-bri-úc- ken — Phoóc-stát, sau đó chuyển sang phòng ngự tuyến điểm cao 16,3, điểm cao 10,3, Gôn-sốp.

        Từ sáng 20-3-1945, tập đoàn quân 8 dùng hai sư đoàn bộ binh và các đơn vị tăng cường chuyển sang tiến công với nhiệm vụ đột phá phòng ngự địch ở đoạn : Goóc-gạt, các căn nhà độc lập (cách Rát-stốc 1 ki-lô-mét về phía bắc), và giáng đòn đột kích chủ yếu vào Gôn-sốp, còn đòn phụ từ khu vực ngoại vi Kít-sơ theo hướng tây-bắc, chiếm khu vực : bộ phận tây nam Ki-u-xtrin (giữa sông Vác-ta và Ô-đe), Goóc- gát, Gôn-sốp, An-tơ — Tu-khen-ban và chuyển sang phòng ngự ở tuyến Gôn-sốp, An-tơ — Tu-khen-ban, Kha-te-nốp.

        Các tập đoàn quân phải báo cáo :

        a) Về quyết tâm tiến công hồi 12 giờ 00 ngày 17-3-1945.

        b) Về khả năng sẵn sàng chiến đấu của bộ đội hồi 16 giờ 00 ngày 19-3-1945.

        Tư lệnh phưưng diện quân                      Ủy viên hội đồng quân sự
             Nguyên soái Liên Xô                                Trung tướng
                      Giu-cổp                                              Tê-lê-ghin

                                           Tham mưu trưởng
                                             Thượng tướng
                                                 Ma-li-nin »¹

        Trước cuối tháng 3, bộ đội các tập đoàn quân xung kích 5 và cận vệ 8 đã tiến hành những trân đánh ác liệt để mở rộng bàn đạp.

        Ngày 22 tháng 3, các đơn vị của quân đoàn bộ binh 32 thuộc tập đoàn quân chúng tôi và quân đoàn bộ binh cận vệ 4 thuộc tập đoàn quân cận vệ 8 gặp nhau ở khu vực cầu qua sông Sơ-trôm, bao vây địch ở khu vực Cu-bri-úc-ken Phoóc-stát và ở ngoại ô tây-nam thành phố đó, có pháo đài ở giữa hai sông Vác-ta và Ô-đe.

        Những trận đánh này mang tính chất khốc liệt. địch dùng những lực lượng lớn đột kích ra từ khu vực Gôn-sốp nhằm giải tỏa cho cụm quân của chúng bị vây. Trước nguy cơ đó, tướng Béc-da-rin buộc phải điều một sư đoàn dự bị đến bàn đạp. Tất cả các cuộc phản kích của địch đều bị đánh tan. Ngày 30 tháng 3, cụm quân địch bị vây ở khu vực Cu-bri-úc-ken Phoóc-stát giữa hai con sông đã bị tiêu diệt.

        Kết quả : đã tạo được một bàn đạp chung có chính diện tới 45 ki-lô-mét và tung thâm đến 10 ki-lô-mét. Chính từ bàn đạp này, bộ đội cụm quân xung kích thuộc phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 nhằm hướng Béc-lin thẳng tiến².

        Việc chuẩn bị chiến dịch tiến công Béc-lin xảy ra trong điều kiện mà giới ngoại giao bí mật của các cường quốc phương Tây đang tiến hành những cuộc thương lượng không chính thức về khả năng của một thế giới biệt lập. Nguyên soái Liên Xô G.C. Giu-cốp kể : "I.v. Xta-lin biết rằng thời gian gần đây bọn đầu sỏ phát xít đang tích cực hoạt động để tìm cách hội đàm riêng với các chính phủ Anh và Mỹ. Có thể phỏng đoán rằng do tình trạng hết hy vọng của quân đội Đức, bọn Hít-le sẽ ngừng kháng cự ở phía tây và mở đường cho bọn Anh và Mỹ vào Béc-lin, để khỏi phải nộp Béc-lin cho Hồng quân”³.

        Béc-lin trở thành một ước mơ thiêng liêng của hàng loạt nhà hoạt động quân sự và chính trị ở Oa-sinh-tơn và Luân Đôn. Tướng Ai-xen- hao và thủ tướng Anh Sơớc-sin không giấu giếm điều đó. Chẳng hạn, tướng Boai-tơ Ai-xen-hao khi đổ nổi rằng nếu có điều kiện để tiến đến Béc-lin  ông ta sẽ lợi dụng những điều kiện đó ngay. Sơớc-sin tuyên bố muốn tiến về phía đông càng xa càng tốt⁴.

        Ở đây, tôi phải đi lạc để một chút để kể về cuộc gặp gỡ với tướng Mỹ Gây-vin. Lời thú thật của Gây-vin rọi thêm chút ánh sáng vào cái "vấn để Béc-lin” này.

        Ít lâu sau khi những hành động quân sự ở Đức kết thúc, có một cuộc gặp gỡ trọng thể giữa các tướng tá — các tư lệnh sư đoàn, quân đoàn và tập đoàn quân — do Nguyên soái Liên Xô G.c. Giu-cốp dẫn đầu, với các tướng tá và các tổng tư lệnh quân đội Đồng minh.

        Quân Mỹ chuẩn bị và thao diễn "Không quân đổ bộ”. Sư đoàn không quân đổ bộ của tướng Gây-vin thực hiện nhiệm vụ này. Một tốp máy bay rất đông xuất hiện, những cánh dù màu bật ra và đội đổ bộ đường không hạ xuống đất,

        Sau buổi diễn tập có tổ chức một bữa tiệc. Trong bữa tiệc trọng thể, tướng Đoai-tơ Ai-xen-hao hết lời ngợi khen tướng Gây-vin và nói rằng chính những tướng tá trẻ tuổi, tài năng và trung thành với giai cấp của mình đó đã chiến thắng quân Đức.

        Trong lời đáp từ, Nguyên soái Liên Xô G.c. Giu-cốp nêu lên những người con của nhân dân lao động Xô-viết, những tướng tá trẻ tuổi và tài năng như các tướng Anh hùng Liên Xô Va-xi-li Xô-cô-lốp và Vla-đi-rnia An-tô-nốp đã chỉ huy các sư đoàn và quân đoàn đánh tan bọn phát xít Hít-le.

        Trong bữa tiệc, tôi được báo cho biết là tướng Mỹ Gây-vin muốn làm quen với tôi. Một người đàn ông tóc nâu, trẻ tuổi, cao lớn, đẹp trai, mỉm cười bước lại gần chỗ tôi và thân ái chìa tay về phía tôi. Tôi cũng đáp lại Gây-vin bằng những cử chỉ nhã nhặn như vậy. Gây-vin nói rằng ông ta biết người Nga rất mến khách nhưng lần này ông ta nhất định mời tôi đến chơi trước. Chúng tôi nhận lời về chỗ ban tham mưu của ông ta, đặt trong lâu đài của một hầu tước người Phổ).
 
        Bên bàn rượu, sau những nghi thức nâng cốc chúc tụng, chúng tôi bắt đầu nói chuyện. Gây-vin kể rằng, ở bên Mỹ ông ta có riêng một biệt thự lớn. Sau đó ông ta mời tôi kể chuyện về mình. Tôi trả lời là có thể kể rất nhiều chuyện, trong đó có cả chuyện "tôi sống ngoài quy luật”. Nét mặt viên tướng trở nên nghiêm trang và ông ta để nghị tôi giải thích câu "sống ngoài quy luật”. Tôi trả lời: "Tôi đã chiến đấu suốt cuộc chiến tranh, đã mất đi nhiều người bạn, số phận đã bảo vệ tôi”. Gây-vin nói một cách xúc động; "Tôi cũng đã từng có tâm trạng như vậy. Tôi cũng "sống ngoài quy luật”.

        Nhân đó ông ta kể chuyện luôn: "Ở Ác-đen, sư đoàn chúng tôi bị tung đi đối choi với một tập đoàn quân xe tăng Đức. Tất cả đều hy sinh: Kiêng tôi và một tốp bạn thoát chết một cách kỳ lạ. Tình huống như ở Ac-đen này có thể sẽ tái diễn, nhưng may mà các ông đã giúp chúng tôi”. Tôi hỏi: "Chúng tôi đã giúp thế nào?”. Viên tướng tiếp tục kể: "Sư đoàn tôi được đào tạo chuẩn bị để nhảy dù xuống Béc-lin. Không biết rồi kết cục sẽ ra sao, nếu các ông không chiếm Béc-lin ”.

        Mùa xuân 1945 là một mùa thẳng lợi. Chúng tôi đang tiến công những thành lũy cuối cùng của chủ nghĩa phát xít Hít-le.

------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, hồ sư 337, từ 15 7- 17.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 2356, hồ sơ 696, từ 204, 205, 248, 263.

        3. G.C. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ, tr. 621.

        4. Ph. X. Pô-gi-u, Bộ Tổng tư lệnh, Mát-xcơ-va, 1959, tr. 458.

        Tháng 4 đã tới. Bộ đội Liên Xô chuẩn bị kết thúc việc đánh bại cụm quân Béc-lin và cắm lên Béc-Iin ngọn cờ Chiến thắng. Thực hiện ý nguyện của Đảng Cộng sản và nhân dân, Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao đã xây dựng kế hoạch chiến dịch Béc-lin.

        Ý định của chiến dịch Béc-lin như sau : dùng những đòn đột kích trên chính diện rộng của các phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 và 2, của phương diện quân U-cra-in 1 với sư tham gia của giang đoàn Đơ-nhi-ép và của không quân hoạt động tầm xa để bao vây và chia cắt cụm địch ở Béc-lin, tiêu diệt từng bộ phận của chủng, do đó buộc nước Đức phát xít phải đầu hàng không điều kiện¹.

        Ngày 24 tháng 3, Đại bản doanh giải quyết vấn đề thời hạn chiến dịch.

        Nguyên soái G.C. Giu-cốp báo cáo là phương diện quân Be-lô-ru- xi 1 chỉ có thể bắt đầu tiến công sớm nhất là sau hai tuần nữa.

        Cuộc tiến công Béc-lin được quyết định bắt đầu ngày 16 tháng 4².

        Chiều tối ngày 1 tháng 4, Đại bản doanh ra huấn lệnh cho phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 chuẩn bị và tiến hành chiến dịch đánh chiếm Béc-lin, trong vòng 12 —15 ngày phải tiến đến sông En-bơ.

        Đòn đột kích chủ yếu được quyết định giao cho bốn tập đoàn quân hỗn hợp và hai tập đoàn quân xe tăng thực hiện từ bàn đạp Ki- u-xtrin. Hai tập đoàn quân xe tăng này sẽ được tung vào chiến đấu sau khi phòng ngự địch bị chọc thủng để đánh vu hồi từ phía bắc và đông-bắc. Thê đội 2 của phương diện quân (tập đoàn quân 3 của thượng tướng A.v. Goóc-ba-tốp) cũng được dự kiến điều vào hướng chủ yếu.

        Các tập đoàn quân 61 và 1 của quân đội Ba Lan hoạt động ở cánh phải của phương diện quân, bảo đảm cho cụm xung kích của phương diện quân từ phía bắc và tây-bắc. Các tập đoàn quân 69 và 33, cánh trái của phương diện quân, sẽ đánh đòn đột kích phụ từ khu vực Phran- phua — Ô-đe theo hương tới Bôn-xđoóc-phơ ³.

        Huấn lệnh của hội đồng quân sự phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 về việc tiến hành chiến dịch Béc-lin đã giao cho tập đoàn quân ở cụm xung kích những nhiệm vụ sau:

        Tập đoàn quân xung kích 5 là trung tâm đội hình chiến dịch của phương diện quân, có nhiệm vụ chọc thủng phòng ngự địch ở đoạn nhà máy đường (cách Le-chin 2 ki-lô-mét về phía đông-nam), lâu đài An-na-khốp. Bảo đảm cho tập đoàn xe tăng cận vệ 2 vào đột phá trên tuyến Le-chin, Gu-dốp và hiệp đồng với các tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1, 2 và tập đoàn quân cận vệ 8 chiếm đóng các bộ phận đông-bắc và bắc Béc-lin. Tuyến phân cách ở bên trái: Lan-xbéc, sông Vác-ta, Ki-U- xtrin, Gác-gát, ô-béc-xđoóc-phơ, Strao-xbéc, An-tơ.— Lan-xbéc, Hô-en- sỗn-hao-den, Span-đao. Tất cả các điểm, kể cả Ô-béc-xđoóc-phơ, đều thuộc về phần của tập đoàn quân xung kích 5.

        Bên phải là tập đoàn quân xung kích 3. Nhiệm vụ của nó là tiến công trên hướng chung vào ngoại vi bắc Béc-lin.

        Bên trái là tập đoàn quân cận vệ 8. Nó có nhiệm vụ tiến công vào bộ phận trung tâm Béc-lin⁴.

        Những buỗi diễn tập thủ trưởng và cơ quan tham mưu do hội đồng quân sự phương diện quân và hội đồng quân sư tập đoàn quân tổ chức có ý nghĩa lớn lao đối với việc chuẩn bị cho bộ đội thực hiện chiến dịch sắp tới. Từ ngày 5 đến ngày 7 tháng 4, Nguyên soái Liên Xô G.C. Giu-cốp chỉ đạo diễn tập ở bộ tham mưu phương diện quân cho các tư lệnh tập đoàn quân và quân đoàn. Sau đó, tướng N.E. Béc-da-rin chỉ đạo diễn tập ở cục tham mưu tập đoàn quân cho chúng tôi — các sư đoàn trưởng. Chúng tôi nghiên cứu nhiệm vụ của mình một cách toàn diện.

        Những ngày còn lại trước khi bắt đầu chiến dịch, chúng tôi tiến hành diễn tập sư đoàn và trung đoàn, cũng như chuẩn bị để hội đồng quân sự tập đoàn quân xuống kiểm tra sư đoàn. Trung tướng I.I. Vác-phô-lô-mê-ép, phó tư lệnh tập đoàn quân và các cán bộ tham mưu tập đoàn quân đã tiến hành kiểm tra sư đoàn. Chúng tôi chọn một cánh rừng thưa và bố trí toàn bộ sư đoàn để kiểm tra. Tôi sẽ không kể lại các thủ tục kiểm tra. Buổi kiểm tra kết thức bằng một cuộc diễu hành trọng thể của các khối đại đội. Các cán bộ tham mưu và tướng Vác- phô-lô-niê-ép đã đánh giá việc, chuẩn bị của sư đoàn là tốt.

--------------------
        1. V. Xô-cô-lốp-xki, Trận kết thác, báo "Sự thật", 16-4-1945.

        2. G.C. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ, tr. 622 — 623.

        3. G.C. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ, tr. 625.

        4. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 233, phiếu 2356, hồ sơ 721, tờ 485 — 501.

     
        Những buổi diễn tập trung đoàn được tiến hành đúng kế hoạch và ngày 9 tháng 4, tướng A. B. Ba-ri-nốp — phó tư lệnh mới của tập đoàn quân — xuống kiểm tra sư đoàn diễn tập chiến thuật. Cuộc diễn tập này được tiến hành ở khu vực Trốt-xin, Se-ne-phen, Ri-gheri-van- đê theo đề tài : "Sư đoàn bộ binh đột phá phòng ngự kiên cố của địch, đánh ở tung thâm, củng cố tuyến đã chiếm và đánh địch phản kích”. Lữ đoàn xe tăng độc lập 220 của tập đoàn quân và trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 trong biên chế của lữ đoàn xe tăng hạng nặng độc lập thuộc lực lượng dự bị của Bộ Tổng tư lệnh đến tăng cường cho sư đoàn chúng tôi. Lữ đoàn xe tăng 220 do đại tá Đ. X. Na-ru- ski, Anh hùng Liên Xô, chỉ huy. Trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 do đại tá I. A. Mi-a-xni-cốp chỉ huy.

        Trong diễn tập, các chiến sĩ xe tăng xử trí vững vàng và có trình độ cao về mặt chiến thuật. Điều đó làm chúng tỏi rất phấn khởi. Các cán bộ của chúng tôi nói : "Nếu trong chiến đấu, xe tăng cũng hoạt động như vậy, thì Béc-lin sẽ chẳng kháng cự nổi, bao lâu ”.

        Hội đồng quân sự tập đoàn quân xung kích 5 tổ chức diễn tập thủ trưởng và cơ quan tham mưu ở Nôi-đam. Bàn cát địa hình đã được chuẩn bị xong. Các cán bộ chỉ huy quân đoàn và sư đoàn được phổ biến kỹ các quyết tâm và kế hoạch hành động của bộ đội, mọi tình huống có thể xảy ra khi phát triển tiến công đều được thực hiện trên bàn cát.

        Trong bài phát biểu của mình, tướng N.K. Béc-da-rin nói về mục đích chính trị, mục đích chiến lược của trận Béc-lin và quyết tâm của đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh tối cao Liên Xô đánh tan cụm Béc-lin của quân đội phát xít Đức, chiếm Béc-lin và kết thúc chiến tranh. Đồng chí nói, bộ chỉ huy Đức hiểu rõ tình trang bị đát của mình, đang cố gắng bằng mọi giá không để quân Nga vào được Béc-lin, trong trường hợp xấu nhất sẽ nộp Béc-Iin cho các nước đồng minh của Liên Xô. Tướng bộ binh Bút-xe, tư lệnh tập đoàn quân Đức đã ra lệnh cho tập đoàn quân trong bất kỳ hoàn cảnh nào, bằng bất kỳ giá nào phải giữ vững chính diện trên sông Ô-đe, bởi vì ở đó số phận Béc-lin sẽ được quyết định.

        Tư lệnh tập đoàn quân yêu cầu chung tôi xem xét kỹ các công sự và đội hình phòng ngự của địch trên bàn cát. Toàn bộ tung thâm phòng ngự của địch, kể cả Béc-lin, hiện rất rõ trên bàn cát đắp nổi. Các dải phòng ngự ở hướng của tập đoàn quân chạy qua các tuyến sau: dải thứ nhất Sê-khin, Gôn-sop, thị trấn quân sự, dải thứ hai —Vri-sen, An-t ơ — Ô-đe, Gu-dốp, Véc-bích, bộ phận bắc của các điểm cao Dê-e- lốp, dải thứ ba — Phay-en-van-de, Bu-cốp và nam Bu-cốp.   

        Tuyến vòng ngoài: Khia-nơ-phen, Ghin-xư-đráp, Strao-xbéc.

        Tuyến vòng trong : A-ren-xơ-phen-đe, Khê-nốp, Man-xơ-đác-phơ.

        Tuyến quanh thành phố: theo đường sắt chạy quanh thành phố.

        Toàn thể Béc-lin được chia làm tám khu, trung tâm là khu chín và được gọi là "pháo đài”.   

        Rất nhiều sông, kênh, hồ, rừng, gò đước biến thành các tuyến phòng ngự. Các điểm dân cư được xây dựng thành những điểm tựa; các khu trong thành phố, nhất là ở Béc-lin, được chuẩn bị để phòng ngự hình vòng. Trên bàn cát, Béc-lin trông như một con nhím chĩa lông ra.Tiếp đó, tư lệnh tập đoàn quân giải thích thực chất nhiệm vụ của tập đoàn quân xung kích 5. Cũng như trong chiến dịch Vi-xla—Ô-đe, tập đoàn quân lại là trung tâm đội hình chiến dịch của cụm quân xung kích thuộc phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 trên hướng Béc-lin, đột phá phòng ngự địch từ bàn đạp Ki-u-xtrin. Cuối cùng, tư lệnh tập đoàn quân nói :

        —Về nhiệm vụ chiến đấu của các quân đoàn và sư đoàn, các đồng chí đã rõ. Chúng đều được chỉ rõ trên bàn cát. Bây giờ các đồng chí phát biểu phương án đánh.

        Lần này tôi phải đợi lâu mới đến lượt mình báo cáo. Tôi chăm chú nghe báo cáo của các cán bộ chỉ huy các binh đoàn và nhìn vào bàn cát địa hình nổi, trên đó đội hình chiến dịch của tập đoàn quân xung kích 5 được ghi bằng những ký hiệu trông rất rõ. Ở thê đội 1 có cả ba quân đoàn : quân đoàn cận vệ 26, quân đoàn 32 và quân đoàn 9. Trên đoạn dài 8 ki-lô-mét, đòn đột kích chủ yếu sẽ do năm sư đoàn bộ binh đảm nhiệm —sư đơàn cận vệ 94, sư đoàn 266, sư đoàn cận vệ 60, sư đoàn 295 và 301.

        Thê đội 2 của mỗi quân đoàn bộ binh có một sư đoàn bộ binh. Đội dự bị của tư lệnh tập đoàn quân là sư đoàn bộ binh 230, lực lượng dự bị này tập kết ở khu rừng tây An-tơ — Đre-vít. Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 tập trung ở dải của tập đoàn quân xung kích 5, quân đoàn xe tăng cận vệ 12 tập trung ở bờ tây Ô-đe trong khu vực Ca-len-sích, An-tơ Đre-vít và đông An-tơ Đre-vít.

        Tình bạn chiến đấu giữa tập đoàn quân xung kích 5 và tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 nảy sinh đã lâu. Các cán bộ chỉ huy chúng tôi đều biết rõ tình bạn riêng của các tư lệnh tập đoàn quân : tướng N. E. Béc-da-rin và tướng X. I. Bô-gơ-đa-nốp, của các tham mưu trưởng tập đoàn quân : tướng A. M. Cu-sép và tướng A. Ị. Rát-di-ép-xki. Sự xuất hiện của các chiến sĩ xe-tăng thuộc tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 trên chiến trường luôn luôn đem lại thắng lợi đáng kể.

        Rồi cũng đến lượt tôi. Tôi trình, bày đoạn đột phá phòng ngự địch — thành phố Gôn-sép và thị trấn quân sự, nhưng nhiệm vụ trước mắt và tiếp theo của sư đoàn cùng với việc tiến tới những điêm cao Dê-e-lốp ở phía tây điểm dân cư Véc-bích. Đội hình chiến đẩu của sư đoàn xây dựng thành hai thê đội: thê đội 1 gồm các trung đoàn bộ binh 1052 và 1054, thê đội 2 là trung đoàn 1050. Mỗi trung đoàn ở thê đội 1 xây dưng một cụm pháo binh riêng. Cụm pháo của sư đoàn gồm trung đoàn pháo 823 (do G. G. Pô-khơ-le-ba-ép chỉ huy) và trung đoàn súng cối 489 (do B. V. Cô-tốp chỉ huy). Lữ đoàn xe tăng 220 và trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 phối thuộc được phận bố về các tiểu đoàn bộ binh vớỉ nhiệm vụ trực tiếp chi viện cho bộ binh. Mật độ trên 1 ki-lô-mét chính diện đột phá ở sư đoàn là 270 khẩu pháo và 30 xe tăng. Các tiểu đoàn bộ binh cua mỗi trung đoàn thê đội 1 được chuẩn bị để tiến hành trinh sát bằng chiến đấu.

        Tôi không bị hỏi nhiều. Sau đó thêm một số tướng tá nữa phát biểu. Trong phần kết luận, tư lệnh tập đoàn quân nói rằng Nguyên soái Liên Xô G.C. Giu-cốp chúc chúng ta đánh thắng quân đội phát xít Đức trong trận Béc-lin.

        Tướng I. P. Rô-xlưi, tư lệnh quân đoàn bộ binh Bran-đen-bua 9, huân chương Cờ đỏ, chỉ huy diễn tập thông thực binh cùng các sư đoàn trưởng. Đội hình chiến đấu của quân đoàn được tổ chức thành hai thê đội. Ở thê đội 1 vẫn là sư đoàn 301, thê đội 2 là sư đoàn 248 (do tướng N.D. Ga-lai chỉ huy). Sư đoàn bộ binh 230 là lực lượng dự bị của tư lệnh tập đoàn quân.

        TRƯỚC TRẬN BÁNH

        Ý định tiến công Béc-lin đã hoàn toàn cuốn hút chúng tôi trong mọi lo lắng, suy nghĩ. Thời kỳ chuẩn bị cho chiến dịch Béc-lin đang đi tới chỗ kết thúc. Chúng tôi sắp sửa lao vào chiến đấu.

        Đêm 10 rạng ngày 11 tháng 4, bộ tư lệnh sư đoàn cùng với các cán bộ chỉ huy các trung đoàn và các đơn vị phối thuộc tăng cường đã tiến hành trinh sát thực địa vị trí xuất phát để tiến công ở căn cứ Ki-u-xtrin. Tiểu đoàn công binh của sư đoàn và các trung đội công binh của các trung đoàn, lập tức bắt tay vào việc xây dựng các sở chỉ huy và đài quan sát. Pháo binh tiến vào các trận địa bắn mới. Đêm 11 rạng ngày 12 tháng 4, bộ tư lệnh và phòng tham mưu sư đoàn chuyển đến sở chỉ huy mới ở bàn đạp Ki-u-xtrin. Sư đoàn tập kết ở khu rừng phía tây-bắc Ki-u-xírin.

        Cán bộ chỉ huy các tiểu đoàn và đại đội tiến hành trinh sát thực địa khu vực xuất phát và hướng tiến công. Đêm 12 rạng ngày 13, lữ đoàn xe tăng 220 và trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 đều là những đơn vị phối thuộc của sư đoàn đã tiến đến bàn đạp. Đêm 13 rạng ngày 14 tháng 4, toàn bộ sư đoàn đã chuyển sang căn cứ Ki-u-xtrin.

        Dưới ánh đèn thường .xuyên chiếu sáng địa hình của địch, các chiến sĩ công binh lằng lặng bò giữa những quả mìn dưới hỏa lực đại liên của địch, họ là những người đấu tiên bắt tay vào việc mở đường qua những bãi mìn, lập nên chiến còng của mình.

        Chiều tồi, tôi cùng Mi-kha-in I-va-nô-vích Xa-phô-nốp, đại tá tham mưu trưởng, đứng ở chỗ cầu qua sông Ô-đe, kiểm tra các đơn vị xuất quân. Những tiểu đoàn hộ binh đi đầu thuộc các trung đoàn của thiếu tá Ê-mê-li-a-nốp, anh hùng Liên Xô và của thiếu tá Ai-ra-pe-ti-an, tiến một cách có tổ chức và kịp thời.

        Chúng tôi trở về sở chỉ huy. Tỏi với Xa-pho-nốp cùng nhau chiến đấu thế là đã gần ba năm, trải qua các trận "Ở bắc Cáp-ca-dơ, Cu-ban, Đôn-bát, nam U-cra-i, Môn-đa-vi, Ba Lan. Và bây giờ vẫn bên nhau. Xung quanh yên tĩnh. Chỉ thỉnh thoảng bên phía quân Đức bùng lên những quả pháo sáng. Chúng tôi đứng một lát, trao đổi ý kiến lần nữa về mọi vấn đề của trận đánh sắp tới rồi chia tay. Cán bộ trực ban tham mưu báo cáo rằng các trung đoàn bộ binh đang tiến đến vị trí xuất phát tiến công. Sáng 14 tháng 4, vỉệc trinh sát bằng chiến đấu bắt đầu. tiểu đoàn trinh sát của sư đoàn bộ binh 47 thuộc tập đoàn quần cận vệ 8 định đột nhập thị trấn quân sự mấy lần nhưng không thành công. Thời gian trôi đi, mà việc trinh sát bên sư đoàn bạn vẫn chưa thu được kết quả.

        Hồi 12 giờ ngàv 15 tháng 4 theo lệnh của thượng tướng V.H. Xô- cô-lốp-xki, tướng I.P. Rô-xlưi giao cho tôi nhiệm vụ trinh sát bằng chiến đấu chiếm điểm tựa thị trấn quân sự và ga Gôn-sốp. Trên điểm cao ở phía nam Goóc-gát có xây dựng đài quan sát cho tư lệnh phương diện quân và từ đài quan sát này, thượng tướng Xồ-cố-lốp-xki cùng với cán bộ chỉ huy các quân đoàn và các tư lệnh tập đoàn quân theo dõi việc trinh sát. Vấn đề là ở chỗ sư đoàn chúng tôi nhận của sư đoàn bộ binh 47 một đoạn đột phá như bên sườn trái, trong đó có thị trấn quân sự. Như mọi khi vẫn làm, để giữ bí mật quân sự, sư đoàn bộ binh này được giao nhiệm vụ trinh sát ở đoạn đó. Những người có mặt ở đài quan sát về sau kể lại rằng tướng Xô-cô-lốp-xki rời kính viễn vọng đứng lên một cách bực bội, lo lắng, đi đi lại lại trong các chiến hào và lẳng lặng nhìn tướng V.I. Trui-cốp.

        Để trinh sát bằng chiến đấu, chúng tôi chuẩn bị một tiểu đoàn cùng tất cả những phương tiện tăng cường và các khẩu đội pháo. Hóa ra không phải là chúng tôi đã lao động một cách vô ích. Tôi cùng các đại tá Xa-phô-nốp và Ca-dan-sép nhanh chóng rà lại quyết tâm trước đây về việc trinh sát bằng chiến đấu và mọi vấn để tổ chức. Mọi chỉ lệnh và mệnh lệnh được truyền xuống trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1054, trung tá N.N. Ra-đa-ep. Trận xung phong được quy đinh, vào lúc 15 giờ.

        Hồi 14 giừ 50 phút, một trận bão lửa "Ca-chi-u-sa” cuốn qua đầu chúng tôi tới mái ngói những trại lính trong thị trấn quân sự và ga Gôn-sop. Đôi bạn chiến đấu : A.H. Pê-re-pe-li-sưn, tiểu đoàn trưởng và thiếu tá N.A. Cô-dơ-li-tin, chính trị viên tiểu đoàn, đưa tiểu đoàn vào'chiến đấu. Các đại đội bộ binh bật dậy xung phong. Xe tăng của lữ đoàn 220 như một làn sóng thép ào lên, làm bốc từng khối~bụi, rồi tất cả biến mất trong đám mây bụi và khói.

        Choáng váng vì bị đột kích mãnh liệt và bất ngờ, bọn phát xít tan  rã và bị tiêu diệt, còn thiếu tá tiểu đoàn trưởng A.B. Pê-re-pe-li-sưu sau đó một giờ, đã bắn pháo hiệu để báo tin chiếm xong thị trấn quân sự. Để phát huy thắng lợi, tôi ra lệnh cho trung đoàn bộ binh 1054 chuyển sang tiến công. Sau đợt bắn chuẩn bị của pháo binh, các thiếu tá Ai-ra-pe-ti-an và V. I-sin nhất tề đưa các tiểu đoàn của mình vào chiến đấu.

        Tiếp sau các đại đội đi đầu thuộc tiểu đoàn 2 bộ binh của đại úy I.G. Be-me-tơ-ri-svi-li và E.G. I-a-cốp-lép, các đại úy P. Gơ-ni-đa và P.B. Cô-van nhanh chóng đưa các đại đội của mình xông lên. Cùng tiến với các đại đội bộ binh là đại đội 7 pháo binh của đại úy Cua-đi-u-cốp.

        Vừa hoàn hồn sau khi mất thị trấn quân sự, địch chuyển sang phản kích từ phía đường sắt. Chuẩn úy G.A. Bô-gác-nỉ-cốp triển khai pháo và bắt đầu chiến đấu với xe tăng. Các phát đạn lần lượt đập vào thành xe tăng và chiếc xe tăng dừng lại chìm trong lửa. Bỗng từ sau dải đất cao của đường sắt xuất hiện bóng dáng gù gù của những chiếc "Phéc- ỉi-nan”. Người đảng viên anh hùng lại bắn vào chúng. Các tiểu đoàn chúng tôi đã tiến gần tới dải đường sắt, nhưng đại liên ở các hỏa điểm bắn ra rất mạnh. Bằng những phát đạn chính xác, chuẩn úy Bô-gác-chi- cốp lần lượt dập tắt những đốm lửa đại liên của bọn phát xít.

        Cuộc tiến công của trung đoàn bộ binh 1054 phát triển thắng lợi và tư lệnh tập đoàn quân quyết định cho sư đoàn tiến công thành phố Gôn-sốp. Trong ống điện thoại vang lên giong nói quen thuộc của tướng N.E. Béc-da-rin:

        — Thị trấn quân sự dược giải quyết tốt đấy. Khá lắm! Sư đoàn các đồng chí phải tiếp tục tiến công và chiếm lấy thành phố Gôn-sốp. Toàn bộ cụm pháo của tập đoàn quân sẽ chi viện cho sư đoàn xung phong. Hỏa lực của cụm pháo do tướng Cô-xen-cô điều khiển. Hãy bắt liên lạc với đồng chí ấy.

        Qua đường điện thoại, tôi truyền đạt mệnh lệnh cho trung đoàn bộ binh 1054 và các tiểu đoàn xe tăng của lữ đoàn xe tăng 220 đang chuẩn bị chiến đấu. Trước trận đánh, trong khi tiến hành trinh sát thực đia, lủc xem xét Gôn-sốp và thị trấn quân sự, các cán bộ bảo nhau : Chúng ta may quá : hết đánh rừng lại đánh thành phố, rồi đến sông rộng, và bây giờ lại tiến công thành phố! ”.

        Pháo bắt đầu bắn. Toàn bộ cụm pháo tập đoàn quân nã vào thành phố. Thành phố ngập trong cơn mưa rào thép. Các tiểu đoàn của trung đoàn bộ binh 1052 tiến lên xung phong, các tiểu đoàn xe tăng của lữ đoạn 220 ào lên như một làn sóng mãnh liệt Mọi vật ngập trong tiếng đạn pháo nổ.

        Thiếu tá P.A. Cô-xti-u-chen-cô, người chiến sĩ kỳ cựu của sư đoàn đang tiến trong đội hình chiến đấu. Một quả đạn nổ tung, trung đội trưởng và trung đội phó đều bị thương, thượng sĩ Đ. c. Phê-đô- rin thay quyền chỉ huy trung đội. Gương dũng cảm và gan dạ của Phê- đô-rin đã dẫn dắt các chiến sĩ tiến nhanh. Phê-đô-rin đã người đầu tiên đột nhập chiến hào địch ; trong một trận giáp lá cà ngắn ngủi, 35 tên phát xít đã bị diệt.

        Tiếp theo trung đội dẫn đầu của thượng sĩ Phê-đô-rin, toàn thể các đại đội bộ binh thuộc tiểu đoàn của thiếu tá p. A. Cô-xti-u-chen-cô đột nhập vào Gôn-sốp. Những trận đánh trên đường phố bắt đầu. Đại đội pháo của đại úy Ba-smâ-nốp tiến cùng tiểu đoàn. Một ụ súng bị bắn tan, các khẩu pháo nã vào đại liên địch.

        Ở trung tâm đội hình chiến đấu của trung đoàn tiến công thành phố là tiểu đoàn của thiếu tá V.A. Ê-mê-li-a-nổp, Anh hùng Liên Xô. Chỉ huy chiến đấu đại đội anh hùng của đại úy Tu-skê-vích bây giờ là thượng úy A-lếch-xan Si-sác-kin. Đại đội lần lượt chiếm bốn chiến hào địch một cách nhánh chóng, tiêu diệt bọn phát xít, là đại đội đầu tiên đột nhập vào Gôn-sốp. Đại đội 5 pháo binh của trung đoàn pháo 823 có mặt trong đội hình chiến đấu của tiểu đoàn bộ binh này. Những phát đạn pháo của trung đội do trung úy A.N. Ki-rMi-úc chỉ huy đã bắt sáu khẩu đại liên và hai khẩu pháo của bọn phát xít phải câm họng. Cả ở trong thành phố, các chiến sĩ pháo binh cũng vẫn bám sát những đại đội bộ binh.

        Chỉ huy tiểu đoàn 3 bộ binh chiến đấu là hai đảng viên — đại úy tiểu đoàn trưởng N.L. Cu-dơ-ne-sốp và bí thư đảng ủy, trung úy Lê-ô- nít Pốt-goóc-bun-xki. Cả hai người anh hùng này đều có mặt ở những chuỗi tán binh đầu tiên của tiểu đoàn. tiểu đoàn nhanh chóng đột phá năm chiến hào phòng ngự địch và đang đột nhập thành phố.

        Các chiến sĩ pháo binh của đại đội 4 cũng đang chiến đấu. Khẩu pháo của thượng sĩ N.I. A-vée-chen-cô cùng tiến với bộ binh yểm trợ cho đồng đội. Bằng một phát đạn trúng đích, A-véc-chen-cô bắn tan một ụ pháo, diệt bốn khẩu đại liên và hai khẩu "Phao-ních”.

        Trung đoàn bộ binh 1052 đã chiếm được thành phố trong một trận đánh ác liệt và đang tiếp tục phát triển tiến công. Lúc đó thê đội 2 của sư đoàn là trung đoàn bộ binh 1050 và trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 đang tiến gần tới Gôn-sốp trong đội hình khối tiểu đoàn, Bỗng nhiên trên trời có máy bay phát xít xuất hiện. Trung đoàn bình tĩnh và nhanh chóng phân tán thành các khối đại dội và trung đội. Chiến sĩ núp xuống các chiến hào và hầm hố trên chiến trường. Mấy giây chờ đợi, và những tiếng nổ mãnh liệt rung chuyển cà bàn đạp Ki-u-xtrin. Những cột đất bốc cao lên chưa kịp rơi xuống thì các đại đội bộ binh đã xốc dậy và tiếp tục tiến lên phía trước.

        — Không còn là năm 1941 nữa đâu — Xa-phô-nốp nói — lúc bấy giờ chỉ một chiếc máy bay là đủ làm mọi người bỏ chạy. Bây giờ thì tha hồ: bom nổ xong, họ đứng dậy giũ người như gà giũ bụi, rồi lại tiến về phía trước. Chiến sĩ ta cừ thật!

        Trận đánh ác liệt diễn ra đã ba tiếng đồng hồ. Thành phố Gôn-sốp đã bị ta chiếm. Cuộc trinh sát bằng tiểu đoàn của sư đoàn đã biến thành một trận tiến công mãnh liệt và mạnh mẽ của toàn thể sư đoàn. Hàng . nghìn khẩu pháo vãi đạn vào các chiến hào và điểm tựa địch. Xe tăng và bộ binh gan dạ tiến sau màn hỏa lực của pháo binh, giữa những tiếng nổ của đạn pháo và mìn địch kháng cự một cách tuyệt vong: pháo gầm lên, đại liên từ các hỏa điểm và ụ sung bắn ra xối xả. Cơn bão lửa bùng lên. Chiến sĩ và cán bộ sư đoàn tiến về phía địch mọt cách vững tin và gan dạ. Ngày đầu tiên của trận Béc-lin đã bắt đầu đối với sư đoàn, như vậy.

        Gần tối, tôi cùng sở chỉ huy phía trước chuyển vào thị trấn quân sư, chỗ ga Gôn-sốp. Bên tôi là đại tá Đ.x. Na-ru-ski, Anh hùng Liên Xô, người bạn chiến đấu mới của tỏi. Chiến đấu cùng chúng tôi, đồng chí thấy rất thoải mái. Chiến sĩ xe tăng của đồng chí vừa tiến vừa đấu hỏa lực với các ổ đại liên địch. Mọi nơi, mọi lúc đều có thể thấy rõ kinh nghiệm và nghệ thuật chiến đấu của lữ đoàn xe tăng. Cán bộ chỉ huy các tiểu đoàn xe tăng củng như bản thân đại tá Na-ru-ski là những người nắm rất vững công việc của mình.   

        Từ sở chỉ huy mới, có thể thấy rõ như trên lòng bàn tay đội hình chiến đấu của các trung, đoàn thuộc sư đoàn, thấy rõ toàn bộ thung lũng Ô đe cho tới tận những điểm cao Dê-e-lốp. Nghe báo cáo của các trung đoàn trưởng, và quan sát các đội hình chiến đấu của xe tăng trên thực địa, quan sát vị trí các tiều đoàn bộ binh, nơi địch đang nã pháo dữ dội, chúng tôi tin chắc là ta đã chọc thủng trận địa phòng ngự thứ hai của địch, còn đại đội trinh sát của sư đoàn đã lọt vào trận địa thứ ba ở gần lâu đài An-na khốp ở dải đầu tuyến Ô-đe của địch, một lỗ hổng lớn đã được mở.

        Trong tiến trình trinh sát bằng chiến đấu trên chính diện của tập đoàn quân xung kích 5, sư đoàn bộ binh cận vệ của tướng V.P. Xô-cô- lốp cũng chọc thủng trận địa phòng ngự thứ nhất của địch và ở nhiều chỗ, sư đoàn đã thâm nhập vào trận địa thứ hai. Trong đó nổi bật nhất là tiểu đoàn bộ binh của đại úy V.X. Be-lô-pa-khốp, dân Vôn-ga đồng hương với tôi, người vùng Át-các-xcơ. tiểu đoàn đồng chí là tiểu đoàn đầu tiên đột nhập trận địa thứ hai của địch. Be-lô-pa-khốp bị thương nặng, nhưng không rời bỏ chiến trường, vẫn tiếp tục chỉ huy tiểu đoàn¹.

        Bọn tù binh hai tay dang ra và ôm, lấy đầu, kinh hoàng lặp đi lặp lại: "Chết mất! Chết mất! ”. Những ngày tiếp đó, chúng tôi được biết rằng trong dải tiến công của sư đoàn có các đơn vị của sư đoàn cơ giới hóa 20 của địch. Ngày 15 tháng 4, bộ chỉ huy Đức đã áp dụng những biện pháp cấp thiết : thay bọn tàn quân của sư đoàn 20 bằng sư đoàn '' Mun-khen-bác ” còn sung sức, chưa chiến đấu. Quân đoàn xe tăng 56 dưới sự chỉ huy của tướng Vây-đơ-linh bị đẩy về đây. Trong dải tiến công của tập đoàn quân xung kích 5 tập trung các sư đoàn ss là chủ yếu.

        Thời hạn của trận đánh cuối cùng rồi cũng đến. Trưa ngày 15 tháng 4, các trung đoàn bộ binh và toàn bộ sư đoàn khôi phục lại đội hình chiến đấu. Pháo binh tiến hành bắn thử. Cuộc tổng tiến công sắp bắt đầu. Mọi thứ đều được kiểm tra xong. Bây giờ là lúc tiến về Béc-lin !

        Đêm 15 rạng 16 tháng 4, các đơn vị nghe đọc lời kêu gọi của hội đồng quân sự và các mệnh lệnh chiến đấu. Tại cuộc mít tinh ở các trung đội tiến hành trong các chiến hào, các chiến sĩ xin thề sẽ đánh giập đầu con thú dữ phát xít tại hang ổ của chúng và sẽ cắm ngọn cờ chiến thắng trên Béc-lin. Giờ phút bắt đầu trận cuối cùng đã tới.

--------------------
        1.Hiện nay v.x. Be-lô-pa-khốp sống ở thành phố Át-các-xcơ quê hương, đồng chí là bí thư khu ủy.

        NGÀY 16 THÁNG 4 NĂM 1945

        Ngày 16 tháng 4 năm 1945 đi vào lịch sử với tư cách là ngày mở đầu chiến dịch Béc-lin. Ở bàn đạp Ki-u-xtrin, trời vẫn còn tối hoàn toàn, nhưng chúng tôi biết rằng: chỉ còn vài phút nữa là một trận đánh vĩ đại sẽ bắt đầu.

        Lúc 5 giờ 20 phút (giờ Mát-xcơ-va), sau đợt pháo bắn chuẩn bị mãnh liệt, các sư đoàn của tập đoàn quân xung kích 5 tiến lên phía trước, hướng về Béc-lin, dưới ánh sáng của hàng trăm ngọn đèn pha. Tiếp ngay sau màn hỏa lực của pháo binh làn sóng xe tăng và bộ binh ào lên. Lâu đài An-na-khốp đã bị chiếm. Dải đầu tiên của tuyến phòng ngự Ô-đe bị chọc thủng hoàn toàn. Các trung đoàn của sư đoàn tiếp tục phát triển tiến công tới những điểm cao Dê-e-lốp.

        7 giờ. Mặt trời đỏ rực nhô lên trên đường chân trời, nhưng sương mù,  bụi. và khói, còn phủ kín đặc trên bàn đạp Ki-u-xtrin. Chỉ có nhưng điểm cao Dê-e-lốp là nổi hẳn lên trên thung lũng xám, mù sương của sông Ô-đe. Các trung đoàn tiến đến đường sắt phía đông Nôi — Lang-dôp và tới đoạn nối đường sắt với ga Véc-bích. Hai điểm dân cư có đường sắt nối hình tam giác ở cửa ngõ tới các điểm cao Dê- e-lốp này được bọn Đức xây dựng thành một điểm tựa mạnh.

        Sở chỉ huy sư đoàn rời vào lâu đàỉ An-na-khốp.

         Từ tuyến đường sắt phía đông, điểm dân cứ Nôi — Lang-dốp và từ chỗ nối đường sắt với ga Véc-bích, bọn địch đón chúng tôi bằng một hỏa lực mạnh và có tổ chức. Toàn bộ điểm tựa nằm trong dải tiến công của sư đoàn. Không có điều kiện để đánh vu hồi, chúng tôi bắt tay chuẩn bị công phá nó.

        Chúng tôi chuyển sở chỉ huy phía trước sang vùng nam ngoại vi An-tơ— Xang-dốp. Chúng tôi tìm hiểu tình hình và ổn định lại vị trí các đội hình chiến đấu của sư đoàn. Trung đoàn bộ binh 1052 tiến ra đường sắt phía đông Nôi — Lang-dốp, trung đoàn bộ binh 1054 dừng lại trước đoạn nối đương sắt với ga Véc-bích.

        Không thấy có không quân chi viện phía trên. Pháo binh và xe tăng phải gánh toàn bộ việc chi viện hỏa lực. Dọc theo dải đường sắt, địch chuẩn bị nhiều hỏa điểm, ụ súng đại liên và pháo. Các vệt đạn đại liên từ dải đương sắt bay vào đội hình chiến đấu của chứng tôi.

        Các Cụm pháo thuộc trung đoàn và sư đoàn chúng tôi đang bắn chuẩn bị. Xe tăng và pháo đi cùng, ngày càng tiến gần đến dải đất cao có đường sắt. Tình hình và quyết tâm chiến đấu đã được báo cáo lên tư lệnh quân đoàn. Tướng I. P. Rô-xlưi trả lời tôi bằng cụm pháo quân đoàn sẵn sàng khai hỏa vào ga Véc-bích.

        Việc chuẩn bị cần thiết được tiến hành. Mệnh lệnh và hiệu lệnh được phát ra. Toàn bộ các cụm pháo, kể cả cụm pháo của quân đoàn nã vào điểm tựa của địch. Xe tăng và các đại đội pháo khai hỏa bắn vào các hỏa điểm ở dải đất cao có đường sắt. Đợt bắn kéo dài l0 phút.

        Các đại đội bộ binh bật dậy xung phong. Dải đất cao có đường sắt lại biến thành một dải sóng đầy những chấm lửa lóe sáng đầu nòng đại liên. Pháo binh địch dăng hỏa lực ngăn chặn. Các tiển đoàn chúng tôi nằm xuống, đợt xung phong đầu tiên không kết quả.   '

        Bắt đầu một cuộc chuẩn bị mới. Tôi và đại tá Na-ru-ski hạ quyết tâm : trong lúc pháo binh bắn, xe tăng phải tiến sát thật nhanh tới dải đường sắt và bắn thẳng ngay vào các hỏa điểm và ụ súng của địch.

        Đợt chuẩn bị thư hai kết thúc. Bắt đầu đợt pháo thứ hai. Trong màn sương đêm, xe tăng lao tới dải đất Cao và trận đấu hỏa lực bắt đầu. Các đại đội pháo cũng kéo pháo theo sau xe tăng. Những chấm lửa lóe ở đầu đại liên địch càng gần thì hỏa lực pháo của chúng tôi càng chính xác.   

        Mặc dù hỏa lực địch mạnh, dưới sư yểm trợ của hỏa lực ta, các chuỗi tán binh vẫn tiến tới gần dải đất cao có đường sắt và lao lên xung phong. Ở trung đoàn bộ binh 1052, thiếu tá P. Cô-xti-u-chen-cô là ngươi dẫn tiểu đoàn đi đầu đột nhập được lên dải đường sắt. Gần như cùng lức đó, tiểu đoàn của thiếu tá E-mê-li-a-nốp, Anh hùng Liên Xô, củng tới được dải đường sắt. Ở trung đoàn bộ binh 1054, các tiểu đoàn của các thiếu tá A. Pê-re-pe-li-sưư và G. Ai-ra-pe-ti-an cũng ào như sóng lên dải đất đương sắt.

        Trên dải đất cao, trận đánh giáp lá cà bắt đầu. Các chuỗi tán binh thê đội 2 của các trung đoàn tràn qua dải đường sắt, tiếp tục chiến đấu ở Nôi-— Lang-dốp và ga Véc-bích. Ở phía nam Véc-bích, dọc theo đường sắt đi Béc-lin, tiểu đoàn 3 bộ binh của trung đoàn 1054 đã đánh một trận chiếm cầu ác liệt ở dải đất cao có đường sắt. Thiếu tá tiểu đoàn trưởng I-sin bị thương. Bạn chiến đấu của đồng chí đại úy Pô-liu-xúc, chính trị viên tiểu đoàn lên thay quyền chỉ huy.

        Tất cả các tiểu đoàn của các trung đoàn đều đánh một trận ác liệt. Đại đội của thượng úy Si-sác-kin là đại đội đầu tiên đột nhập Nôi —  Lang-dốp và bắt đầu đánh trên đường phố, chiếm từng căn nhà, từng ngã tư. Đồng thời đại đội bộ binh của đại uý Đe-ne-svi-li và đại đội bộ binh của thượng úy Gơ-ni-da cũng ập vào ga Véc-bích.

        Tôi thấy trung đoàn bộ binh 1054 đang gặp khó khăn, nhưng tôi muốn giữ thê đội 2 của sư đoàn — trung đoàn bộ binh 1050 và trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 — để đột kích vào các điểm cao Dê-e-lốp.-

        Thiếu tá Ni-cô-lai Gri-gô-ri-e-vích Gri-gô-ri-ép, chủ nhiệm thông tin sư đoàn, dành cho sở chỉ huy phía trước một máy phát vô tuyến để làm việc ở mạng trung doàn. Lúc ấy, trên sóng vô tuyến của trung đoàn bộ binh 1054, tôi nghe thấy trung tá N.N. Ra-đa-ép nói chuyện với tiểu đoàn trưởng A. Đ. Pê-re-pe-li-sưn :

        — Pê-re-pe-lí-sưn, giọng cậu sao khản thế.? Cậu ở đâu?

        Giọng khản đặc của tiểu đoàn trưởng vang lên :

        — Đại độỉ của Đe-me-tơ-ri-svi-li đã đột nhập ga Véc-bích, nhưng đại đội trưởng đã hy sinh. Tôi đến đấy, đây.

        Cùng lúc đó, trên sóng vô tuyến của sư đoàn vang lên lời gọi của trung đoàn trưởng N. N. Ra-đa-ép. Đồng chí báo cáo rằng, ta đã chiếm được đầu mối đường sắt Véc-bích,

        — Được rồi, tôi đã nghe đồng chí nói chuyện với Pê-re-pe-li-sưn.

        — Cảm ơn. Tôi đưa thê đội 2 vào chiến đấu đây !   '

        Các hỏa điểm Nôi — Lang-dốp của địch đã ba lần bị chiếm đi chiếm lại. Địch đã bị tiêu diệt, và lúc gần 10 giờ, sau một trận đánh ác liệt, các tiểu đoàn của trung đoàn bộ binh 1052 đã chiếm được điểm tựa này. Các tiểu đoàn bộ binh của trung đoàn 1054 cũng chiếm được hoàn toàn một điểm tựa quan trọng, đoạn nối các đường sắt tới ga Véc-bích¹.

        Trung úy Gran-tơ A-va-ki-an, bí thư thanh niên tiểu đoàn 1 bộ binh, cùng với một nhóm chiến sĩ tiểu liên xung phong đầu tiên vào điểm tựa trong cụm tòa nhà phía tây Véc-bích. Trong một trận đánh bằng hỏa lực và giáp lá cà, tiểu đoàn đã đánh tan bọn Đức, bắt sống một số tên và chiếm điểm tựa. Lát sau, các chiến sĩ xe tăng vượt qua dải đường sắt theo những đường cắt ngang và cầu, rồi tiến vào đội hình chiến đấu của các trung đoàn.

        Bọn chỉ huy Hít-le đã ném những lực lượng lớn bộ binh và xe tăng ra phản kích. Tôi lệnh cho thê đội 2 của sư đoàn tiến tới dải đất cao có đường sắt. Chúng tôi thấy rõ chiến trường và tin ở lời báo cáọ của trung tá Ra-đa-ép về việc chiếm Véc-bích. Nhưng để bảo đảm chắc chắn hoàn toàn trước khi tung thê đội 2 của sư đoàn vào chiến đấu, tôi hạ lệnh tìm thiếu tá Pê-re-pe-li-sưn và nối điện thoại của tôi với thiếu tá. Lát sau, chiến sĩ điện thoại đưa ống nghe cho tôi ; trong ống nghe vang lên giọng nói phấn khởi của tiểu đoàn trưởng. Đồng chí báo cáo rằng sở chỉ huy của đồng chí đang nằm. ở ga Véc-bích.

        — Các đồng chí đừng vội. Nếu các đồng chí gặp khó khăn, tôi sẽ cho lệnh bắn một loạt "Ca-chi-u-sa” và pháo sư đoàn vào ga Vếc-bích.

        Thiếu tá Pê-re-pe-li-8ưn hoẵng hốt nói

        — Chết! Làm thế là thủ trưởng đấm vào lưng chúng tôi đấy !

        — Thế là bây giờ tôi thấy rõ là các đồng chí đang ở Véc-bíeh. Tôi biểu dương các đồng chí đã chiến đấu tốt! — Tôi nói.

        Để trả lời, Pê-re-pe-li-sưn nói :

        — Báo cáo thủ trưởng, tôi chỉ có một mình ở đây. Bên phải tôi không trông thấy ai cả.

        Pê-re-pe-li-sưn nói đúng. Trung đoàn bộ binh 1052 tập trung đoàn bộ ở ngoại ô tây Nôi — Lang-dốp. Thành ra có một khoảng cách nhỏ giữa các trung đoàn.

        — Các đồng chí hãy giữ lấy nhà ga. Gu-me-rốp và các xe tăng hạng nặng sẽ đến chỗ các đồng chí. Hãy chuẩn bị tiếp tục tiến công !

        Để nắm chắc tình hình và chỉ huy chiến đấu tốt hơn, tôi cho chuyển sở chỉ huy phía trước của mình lên một chòi gỗ trên đường sắt gần ngoại ô nam Nôi — Lang-dốp. Tôi và đại tá Na-ru-ski vừa lên chòi thì một quả đạn lớn nổ ngay bên cạnh, và một mảnh đạn to văng vào cửa sổ.

        Chúng tôi phải chuyển xuống chiến hào của bọn Hít-le bỏ lại. Từ chỗ này, tôi thấy rõ trận đánh ác liệt của các trung đoàn. Trung đoàn bộ binh 1054 gặp nhiều khó khăn nhất. Xe tăng chúng tôi không sao vượt qua được dải đường sắt thứ hai ở phía tây ga Véc-bích. Ở đây, bọn Đức tạo nên một ổ "Phao-ních” bên chòi gỗ và chỗ nối đường nhựa với đường sắt, một số xe tăng chúng tôi bị bắn cháy.

        Thiếu tá Pê-re-pe-li-sưn thấy rõ sự không thành công của xe tăng trong việc chi viện tiểu đoàn mình, liền ra lệnh cho đại đội trưởng bộ binh tiêu diệt bọn "Phao ních”. Thượng úy Ép-xta-phi I-a-cốp-lép đưa đại đội mình vào chiến đấu một cách dũng cảm và quyết định. I-a- cốp-lép dẫn đại đội tiến sang sườn cụm " Phao-ních ”, xông lên xung phong quyết liệt, và bản thân I-a-cốp-lép cũng chạy trên hàng đầu lao vào bọn " Phao-ních ”. Dùng lựu đạn, súng trường và tiểu liên bắn vào địch, đại đội đã tiêu diệt 30 khẩ ”Phao-ních”, trong đó, đích thân I-a-cốp-lép tiêu diệt 4 khầu. Đúng lúc ấy, người đại đội trưởng gan dạ đã bị tử thương.

------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 149.

        Thắng lợi của trận đánh được quyết định : xe tăng vượt ra được khoảng đất rộng, bộ binh tiến theo như vũ bão, truy kích địch. Đó là thê đội 2 của sư đoàn đã bước vào chiến đấu.

        Liên lạc điện thoại với quân đoàn đã nối. Tôi báo cáo tình hình với tướng I.P. Rô-xlưi và kể rằng chúng tôi đã tiến tới gần các điểm cao Dê-e-lốp và yêu cầu cụm pháo quân đoàn chi viện hỏa lực.

        Các đồng chí cho thời gian trinh sát, tướng I-gơ-na-tốp sẽ sẵn sàng khai hỏa. Sư đoàn nhất định phải chọc thủng trận địa phòng ngự thứ nhất của địch ở các điểm cao Dê-e-lốp. Sau đó, để phát triển thắng lợi, sư đoàn Ga-lai sẽ được tung vào chiến đấu. Khi sư đoàn bộ binh 248 vào chiến đấu, dải của các đồng chí sẽ ở phía bắc các điểm cao Dê-e-lốp, kể cả điểm dân cư Gu-dốp.

        Cuối cùng, tướng Rô-xkri thông báo là tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 sẽ được tung vào chiến đấu ở dải tập đoàn quân xung kích 3, ở đoạn của các quân đoàn cận vệ 26 và quân đoàn bộ binh 32 của tập đoàn quân chúng tôi.

        12 giờ. Trung đoàn bộ binh 1052 cùng với tiểu đoàn xe tăng thuộc lữ đoàn 220 phát triển tiến công vào Gu-dốp. Trung đoàn bộ binh 1050 cùng các xe tăng của trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 tiến gần đến điểm dân cư Véc-bích. Trung đoàn bộ binh 1054 cùng xe tăng của lữ đoạn "220 tiến gần đến Nôi — Vec-bỉch. Địch đón các đội hình chiến đấu của chúng tôi bằng một hỏa lực pháo bắn chặn mãnh liệt, ở đoạn Véc-bích và Nôỉ — Véc-bích. Đồng thời, bộ binh và xe tăng như một bức tường đen ngòm lao vào phản kích lại chúng tôi.

        Qua lời báo cáo đầy lo ngại của trung tá Ra-đa-ép, tôi hiểu rằng có đến một trung đoàn bộ binh và xe tăng địch phản kích vào trung đoàn của đồng chí. Các loạt súng của xe tăng và các đại đội pháo gầm lên như sấm. Các cụm pháo trung đoàn, sự đoàn và quân đoàn đổ lửa xuống đầu địch. Mọi vật xáo lộn. Một màn bụi và khói khổng lồ bốc lên, bao phủ các điểm cao Dê-e-lốp. Một trận đấu xe tăng nổ ra, còn các chuỗi tán binh đen ngòm của Đức, mặc dù bị thiệt hại nặng nề, vẫn cứ tiến lên xung phong và tan vỡ trước sức chiến đấu dũng câm của cán bộ, chiến sĩ các đại đội và tiểu đoàn bộ binh ta.

        Tôi còn nhớ rất rõ hình ảnh trận đánh nảy lửa giành các điểm cao Dê-e-lốp. Nhưng tôi xin kề lai cảm tưởng và nhận xét của các cán bộ chỉ huy khác đã tham gia trận nàv.

        "Sau trận pháo bắn chuẩn bị, bộ đội Liên Xô lao vào tiến công các lô cốt địch. Một biển lửa và rất nhiều xe tăng có không quân chi viện định chặn đường tiến của chúng tôi bằng bất kỳ giá nào. 9 xe tăng và 4 khẩu pháo cường kích nhằm vào phân đội của thượng úy Cô-van (đại đội bộ binh 8). Dưới hỏa lực pháo và súng cối mãnh liệt của địch, tiểu đội trưởng A-ba-cu-rốp (tiểu đội trưởng bộ binh) đã tiêu diệt 7 xe tăng Đức, nhiều pháo và tới 60 tên Đức. Bản thân A-ba-cu-rốp dùng lựu đạn diệt 5 xe tăng trong vòng 15 phút... và 1 cỗ pháo tư hành. Các phân đội chúng tôi có điều kiện an toàn đánh địch bật khỏi chiến hào và tiến về phía trước tới 6 ki-lô-mét ” ¹.

        Hết chiến công này đến chiến công khác được lập nên trong. trận đánh ác liệt này. Và đây, các bạn hãy nghe kể về chiến công của Anh hùng Liên Xô, hạ sĩ Va-xi-li A-lếch-xan-đrô-vích Xcri-bin.

        "... Bọn Đức định dùng những lực lượng lớn bộ binh và xe tăng để ngăn đường tiến của chúng tôi, chúng phản kích vào dội hình chiến đấu của chúng tôi. 7 xe tăng "Cọp” và 2 xe bọc thép Đức lao tới trận địa bắn của Xcri-bin. Tỉnh thần vững vàng, kiên cường và bình tĩnh đã giúp Xcri-bin chiến thắng trong, cuộc đọ súng không cân sức. Để xe tăng tiến đến cự ly 100 — 200 mét, Xcri-bin bắn liền mười phát. Những phát đạn chính xác của người xạ thủ chống xe tăng gan dạ đã buộc 4 xe tăng và thiết giáp địch trở thành bất động vĩnh viễn. Số xe tăng còn lại phải tìm đường bỏ chạy. Từ hầm trú ẩn của mình, Xcri-bin lao vào bọn Đức, miệng hét: "Vì Tổ quốc !" tay cầm lựu đạn. 13 tên lính và 2 sĩ quan Đức gục ngã trên đất Đức. Một mảnh đạn làm Xcri-bin bị gãy tay phải. Không thấy có kết quả, bọn Đức phải ngừng phản kích”².

        Đúng, một trận đánh ác liệt và đẫm máu đã diễn ra ở các điểm cao Dê-e-lốp. Mặt trời đã khuất sau những điểm cao. Những đợt bộ binh Đức trèo lên bắt đầu thưa dần.

---------------------
        1. Bảo tàng trung ương các Lực lương vũ trang Liên Xô, bộ phận kho, phiếu hộp số 1.

        2. Như trên, phiếu hộp số 40.

        Tham mưu trưởng sư đoàn M.I. Xa-phô-nốp, chủ nhiệm pháo binh sư đoàn N.Ph. Ca-dan-sép cũng tính toán khả năng pháo binh, thấy rằng ta có thể tập trung tốt mật độ hỏa lực trên chính diện 2 ki- lô-mét và có thể yểm trợ bộ binh xung phong bằng hỏa lực bình thường. Cụm pháo quân đoàn gánh trách nhiệm bắn vào điểm dân cư Véc-bích. Mặc dù sườn các điểm cao dốc, địch lại to chức phòng ngự bằng chiến hào nhiều tầng nhưng mật độ pháo xe tăng và đại bác của ta lớn, nên đột kích bằng hỏa lực ở đoạn này cũng rất tốt. Việc chuẩn bị đã xong. Pháo bắt đầu bắn. Xe tăng và các chuỗi tán binh tiến lên xung phong, đè bẹp bộ binh Đức, bắn cháy xe tăng của chúng, tiến công Véc bích và các điểm cao Dê-e-lốp. Những tràng súng đại liên và những phát đạn pháo vang lên từ các chiến hào nhiều tầng và các hỏa điểm. Trận đánh ác liệt vẫn tiếp tục.

        Những phát đạn của xe tăng hạng nặng "I.x.” ở trung đoàn xe tăng 92 gầm lên. Các tiểu đoàn bộ binh của trung đoàn 1050 vững bước tiến, phía trước là tiểu đoàn của Anh hùng Liên Xô, đại úy N.v. Ô-be-rem-chen-cô. Trung đoàn bộ binh 1054 cùng với hai tiểu đoàn của lữ đoàn xe tăng 220 tiến công sườn các điểm cao Dê-e-lốp. Đại úy Pô-li-xúc, đảng viên, cán bộ chính tri, đã chỉ huy tiểu đoàn mình trong chiến đấu một cách hết sức vững vàng và nhanh nhẹn.

        Trong một trận đánh ngoan cường và ác liệt, các trung đoàn của sư đoàn chiếm được các điểm cao dân cư Véc-bích và Nôi — Véc-bích rồi tiến ra đường Véc-bích — Dê-e-lốp. Trận địa đầu tiên của tuyến Dê-e-lốp đã bị chọc thủng,

        Những bản tuyên dương thành tích các Anh hùng Liên Xô sẽ kể thêm với chúng ta về những chiến công trong các trận đánh điểm cao Dê-e-lốp.

        Khi trung đoàn bộ binh 1050 tiến công Véc-bích, các tiểu đoàn bộ binh 1 và 2 phải nằm ẹp dưới hỏa lực đại liên mạnh của địch. tiểu đoàn 3 bộ binh của thiếu tá Mi-khai-lốp đột nhập được vào các chiến hào ở điểm cao nam Véc-bích. Đúng lúc, một chụp lửa lớn từ trong lô cốt tung ra thì trung sĩ tiểu đội trưởng I-van Xtê-pa-nô-vích Dai-sép phát hiện được ngay. Theo sáng kiến riêng, Dai-sép ôm một bó lưu đạn bò tới lô cốt, hành động mọt cách khéo léo và cương quyết. Địch phát hiện ra Dai-sép, liền tập trung, hỏa lực đại liên vào đồng chí. Bị thương, nhưng Đai-sép không rời chiến trường mà vẫn ngoan cường bò lên phía trước. Khi chỉ còn cách lô cốt vài mét, miệng hô to "Vì Tổ quốc! ”, Đai-sép lao người lên và lấy thân mình lấp lỗ châu mai.

        Trung sĩ I-van Xtê-pa-nô-vích Dai-sếp đã ngã xuống dũng cảm. Gương hy sinh của đồng chí đã cổ vũ phân đội đánh bật địch bằng những hành động quyết liệt và chiếm lĩnh một ổ đề kháng quan trọng của địch. Những ngày cuối cùng của chiến tranh, trước lúc thắng lợi hoàn toàn, trên những điểm cao Dê-e-lốp, noi gương Anh hùng Liên Xô A-lếch-xan Ma-tơ-rô-xốp, I-van Dai-sép, 19 tuổi — người con anh dũng của nhân dân Be-lô-ru-xi — đã lập chiến công¹.

        Tiểu đoàn bộ binh 3 của trung đoàn 1054 gặp nhiều khó khăn nhất trong lúc tiến công, khi bị tách rời với đơn vị bạn ở bên trái; tiểu đoàn này có nhiệm vụ chiếm một điểm cao không tên ở khu vực nam Véc-bích. Đại úy Pô-liu-xúc chỉ huy tiểu đoàn tiến công điểm cao một cách dũng cảm và cương quyết. Bọn Đức muốn giữ chặt tuyến phòng ngự quan trọng này, nên phản kích vào tiểu đoàn Pô-liu-xúc. Noi gương người chỉ huy dũng cảm, các chiến sĩ bước vào cuộc đấu sức với những lực lượng đông hơn hẳn, trong một trận đánh ác liệt đã tiêu diệt 6 xe tăng Đức, 2 pháo tự hành và 90 tên phát xít. Miệng hô vang "Vì Tồ quốc!”, "Xung phong!”, đại úy Pô-liu-xúc là người đầu tiên lên đến đỉnh điềm cao và cắm lên đó lá cờ đỏ².

-----------------
        1. Trong bản tuyên dương thành tích của trung sĩ I-van Dai-sép, ở mục «đảng tịch" có ghi là "ngoài Đảng". Tuy nhiên tôi nhớ rất rõ rằng trong danh sách của phòng chính trị và sau đó trong bản báo cáo của trung đoạn phó trung đoàn bộ binh 1050, thiếu tá Lê-on-ti-ép, thì I-van Dai-sép được xếp vào một nhóm đông các chiến sĩ trẻ đã nộp đơn xin vào Đoàn thanh niên cộng sản Lê- nin trước khi bắt đầu chiến dịch Béc-lin. Tôi nhớ rằng Đoàn thanh niên Côm-xô-môn Lê-nin sẽ sửa lại lời khai không chính xác rất đáng tiếc đó và sẽ công nhận Dai-sép là đoàn viên của mình, người đã lập lại chiến công của đoàn viên thanh niên A-lếch-xan Ma-tơ-rô-xốp, Anh hùng Liên Xô. (Bảo tàng trung ương các Lực lượng vũ trang Liên Xô, bộ phận kho, phiếu hộp số 35).

        2. Bảo tàng trung ương các Lực lượng vũ trang Liên Xô, bộ phận kho, phiếu hộp số 16.

        VƯỢT QUA TUYỂN DÊ-E-LỐP

        Ngày 16 tháng 4 đầy gay go sắp qua, trời sập tối. Các trung đoàn thuộc sư đoàn bộ binh 248 — thê đội 2 của quân đoàn 9, tiến qua đội hình chiến đấu của sư đoàn chúng tôi và triển khai thành đội hình chiến đấu trên các điềm cao Dê-e-lốp. Bên trái tập đoàn quân xung kích 5 của chúng tôi, các sư đoàn của tập đoàn quân cận vệ 8 cũng tiến công các điểm cao Dê-e-lốp. Bên phải chúng tôi, ở tuvến Kin-véc-đe và An-tơ — Ô-đe, quân đoàn cận vệ 26, quân đoàn bộ binh 32 và tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 đang chiến đấu ác liệt.

        Do có thay đổi dải tiến công, nên phải xác định lại nhiệm vụ cho các trung đoàn bộ binh. Tôi hạ lệnh cho trung đoàn bộ binh 1052 tiếp tục tiến công thành phố Gu-dốp. Trung đoàn bộ binh 1050 tiến công vào sườn bắc các điểm cao Dê-e-lốp ở hướng ngoại ô nam Gu-dốp.

        Trung đoàn bộ binh 1054 được đưa về làrn thê đội 2 của sư đoàn đóng ởi khu vực ga Vec-bích.

        Đêm xuống nhưng trận đánh vẫn không ngừng. Trung đoàn bộ binh 1052 phát triển tiến công vũ bão vào Gu-dốp. Trong khi tiến, trung đoàn đã đẩy lui ba đợt phản kích của địch. Tiểu đoàn 1 của thiếu tá Cô-xti-u-chen-cô và đại đội bộ binh của thượng úy Si-sác-kin đã là những đơn vị đầu tiên đột nhập ngoại vi đông Gu-dốp. Trung đoàn bộ binh 1050 cùng với trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 chuyển sang tiến công vào ngoại vi nam thành phố.

        Trong ngày tiến công đầu tiên, các tiểu đoàn của lữ đoàn 220 đã dành cho chúng tôi sự giúp đỡ vô giá. Thiếu tá Mi-khai-in Đơ-mi-tơ-ri-e-vích Cô-nô-va-lốp, thiếu tá Vích-to A-lếch-xan-đrô-vích Gơ- nê-đin, đại úy Va-xi-li Gri-gô-ri-e-vích Cô-ba-nốp, các tiểu đoàn trưởng Anh hùng Liên Xô của các tiểu đoàn xe tăng đã chỉ huy các đơn vị của mình hiệp đồng dũng cảm và tuyệt đẹp với các trung đoàn bộ binh. Trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 do đại tá I.A. Mi-a-xni-cốp chỉ huy đã tiến hành tốt trận tiến công những điểm cao De-e-lốp. Ngày chiến đấu hiệp đồng đầu tiên giữa xe tăng và các đơn vi bộ binh đã diễn ra thắng lợi.

        Trận đánh ác liệt giành thành phố Gu-dốp kéo dài suốt đêm. Xung quanh thành|phố và phía trong thành phố chi chít chiến hào, ở các nhã tư có nhiều vật chướng ngại. Trận dánh diến ra để giành từng ngôi nhà, từng đường phố. Ở khu vực nhà thờ và lâu đài, bọn phát xít chống cự một cách tuyệt vọng, đại úy Bla-ghi-nin cùng đại đội của mình có xe tăng chi viện, đã xung phong vào nhà thờ và tiêu diệt bọn phát xít. Tiểu đoàn của đại úy Ni-cô-lai Le-ôn-ti-e-vích Cu-dơ-ne-sốp đột nhập lâu đài. Lâu dài này có tường gạch vây quanh và được biến thành một pháo đài thực sự. Nhưng cả ở đây bọn phát xít cũng bị đánh tan và những người anh hùng trong tiểu đoàn Cu-dơ-ne-sốp dã cắm được lá cờ đỏ lên nóc lâu dài. Gần sáng; trung đoàn bộ binh l052 và trung đoàn bộ binh 1050 vừa tới gần đã bao vây và tiêu diệt cụm quân Đức chốt ở Gu-dốp.

         Bọn chỉ huy hoảng sợ trước việc tuyến De-e-lốp bị chọc thủng bèn ném lực lượng dự bị mạnh phản kích vào Gu-dốp. Hồi 12 giờ trong cánh rừng phía tây Gu-dốp vang len những loạt pháo mạnh mẽ, xuất hiện những chuỗi tán binh dày đặc của bộ binh Đức cùng xe tăng và pháo cường kích. Lúc ấy, các chiến sĩ trinh sát - đổ bộ của chúng tôi thuộc tiểu đoàn pháo tự hành độc lập 337 vừa từ lâu đài ra và đang ngồi trên khẩu pháo tự hành trên đường vào rừng. Gặp địch bất ngờ, trung sĩ khẩu đội trưởng Ba-bin vẫn bình tĩnh bước vào chiến đáu và những phát súng đầu tiên của đồng chí đã hạ một xe tăng và một khẩu pháo cường kích, còn các chiến sĩ trinh sát dùng đại liên và tieeut liên tiêu diệt 30 tên phát xít. Các tiểu đoàn bộ binh của chúng tôi, xe tăng và pháo binh nhanh chóng chiếm lĩnh trận địa và bắn mãnh liệt vào bọn phản kích.

        Sở chỉ huy của sư đoàn bố trí ở chòi gỗ đường sắt trên sườn bắc điểm cao Dê-e-lốp. Chúng tôi nhìn thấy rõ sau khi sắp xếp lại lực lượng quân đoàn xe tăng 11 của tướng I.L, Iu-súc được tung vào chiến đấu để kết thúc đột phà phòng ngư địch ở dái sư đoàn bộ binh 248 thuộc quân đoàn chúng tôi. Các khối xe tăng của các chi đội phái đi đã vượt qua làng Véc-bich và triển khai thành đội hình  chiến đấu.

        Để bảo đảm an toàn, chúng tôi phải chuyển sở chỉ huy về ngoại vi nam Gu-dốp. Sau máy phút di chuyển dưới hỏa lực mạnh của pháo, chúng tôi đã có mặt ở sở chỉ huy của trung tá trung đoàn trưởng Gu-me-rốp. Hai cán bộ tham mưu tập đoàn quân là thiếu tá M, Ph, Bu-ga-rep và trung tá I.X. Gôn-cha-rúc đang làm việc với Gu-me-rốp. Sự có mặt của các cán bộ tham mưu tập đoàn quân ở các đội hình chiến đấu của sư đoàn không hề làm tôi ngạc nhiên. Đó là những cán bộ hăng hái, nhiều kinh nghiệm và chúng tôi thường thấy họ có mặt ở các trung đoàn trong lúc chiến đấu.

-------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên-Xô. kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514 hồ sơ 1, tờ 146 - 150.

 
        Trung tá Gu-me-rốp chỉ huy chiến đấu một cách bình tĩnh và vững vàng. Đại tá Va-xi-li Ê-mê-li-a-nô-vích Sep-sốp, sư đoàn phó của tôi, từ sở chỉ huy của trung tá Pê-scoops báo cáo rằng trung đoàn bộ binh 1062 đang đánh trả cuộc phản kícb mạnh của địch. Rõ ràng là các trung đoàn sẽ đánh bật các trận phản kích của Đức, nhưng phải đanh tan kẻ thù nhanh hơn và tiếp tục tiến công. Để thực hiện kế hoạch này, chúng tôi hạ quyết tâm 3 dùng trung đoàn bộ binh 1054 cùng các trung đoàn khác xung phong tiêu diệt bọn địch phản kích ở khu vực giữa rừng và Gu-dốp.

        Mệnh lệnh được truyền đạt chớp nhoáng xuống các trung đoàn. Đại tá N.Ph. Ca-Ca-dan-xép chuẩn bị hỏa lực của cụm pháo sư đoàn. Đại tá Đ.x. Na-ru-ski đứng bên chiếc xe tăng chiến đấu của mình ra các mệnh lệnh và chỉ lệnh. Đại tá U.I. Xa-phô-nốp từ đài chỉ huy theo dõi việc triển khai của trung đoàn bộ binh 1054 ở phía sau dải đường sắt đi Béc-lin.

        Địch vẫn tổ chức xung phong liên tục và ác liệt. Xe tăng địch ngày càng tiến gần đến đội hình chiến đấu của chúng tôi. Một cụm lớn xe tăng bứt lên trước và bắn vào đại đội pháo của đại úy Xu-khôm- li-nốp. Đại đội dùng hỏa lưc bắn thẳng để đón lũ xe tăng phát xít. Khẩu đội của thượng sĩ Mác-tư-nốp bắn ra liên tiếp, nhiều xe tăng Đức bốc cháy.

        Thiếu Úy G.I. Chi-chơ-cốp, trung đội trưởng pháo binh thay thế người khẩu đội trưởng đã hy sinh; tuy bị thương, đồng chí vẫn bắn nhau với xe tăng địch. Đại úy đại đội trưởng Xu-khôm-li-nốp cũng bị thương. Trong những giờ phứt gay go này đồng chí không rời chiến trường, vẫn tiếp tục chỉ huy những chiến sĩ pháo anh hùng của mình. Trận xung phong bằng xe tăng Đức đã bị làn sóng hỏa lực của đại đội pháo Xu-khom-li-nốp bẽ gãy.

        Các trung đoàn chúng tôi đánh bật đợt phân xung phong ác liệt thứ ba ở ngoại vi tây Gu-dốp. Hàng chục xe tăng địch cháy còn đứng đó và hàng trăm xác chết địch nằm ngổn ngang ở khoang đất trống giữa Gu-dốp và rừng. Trong lúc ấy, trung đoàn của Ra-đa-ép đang triển khai các đội hình khối đại đội thành chuỗi tán binh trước cánh rừng thưa. Xe tăng chủng tôi lao lên với tốc độ lớn và tiến vào đội hình chiến đấu của trung đoàn. Từ sau rừng, xe tăng và các đại đội bộ binh chúng tôi xuất hiện bất ngờ bên sườn bọn Đức. Bọn phát xít quẳng vũ khí, bỏ chạy trong rừng. Nhưng đã muộn. Các trung đoàn còn lại từ ngoại vi tây Gu-dốp đứng dậy xung phong. Không một chiếc xe tăng, không một tên bộ binh địch nào thoát được vào rừng Vun-cô-véc.

        Những tên tù binh được dẫn đến, kể rằng bọn tham gia phản kích gồm trung đoàn dù 27 và tiểu đoàn 3 thuộc quân đoàn pháo thủ danh dự 408 ; chúng được lệnh chiếm lại Gu-dốp bằng bất kỳ giá nào, hoặc là giữ vững được thành phố đó hoặc là chết trong thành phố đổ nát. Tôi báo cáo lên tướng I.P. Rô-xlưi về việc đánh tan trận phản kích của bọn Đức. Tướng Rô-xlưi ra lệnh cho sư đoàn tiếp tục tiến công về hướng các điểm dân cư Vun-cốp, Héc-mét-xđoóc-phơ.

        Tham mưu trưởng Xa-phô-nốp tới. Như mọi khi, tôi cùng Xa-phô- nốp nhanh chóng giải quyết mọi vấn đề có tính chất nguyên tắc của việc tiếp tục tiến công. Thiếu tá Mi-kha-in Phê-đô-rô-vích Bu-ga-ép và trung tá I-van Xéc-ghê-e-vích Gôn-cha-ruc vừa đến vừa nói : "Chúng nó đến giờ tận số rồi ! ” Họ xin phép báo cáo với tư lệnh tập đoàn quân rằng Gu-dốp đã bị ta chiếm và các đợt phản kích của địch đã bị đánh bại.

        Chúng tôi chia tay với các cán bộ tham mưu tập đoàn quân vì sở chỉ huy phía trước của tôi đang chuyển vào lâu đài.

        Ở bộ phận bắc Gu-dốp gần nhà thờ, chung tôi thấy một nhóm phụ nữ ăn mặc tả tơi, đứng giữa họ là thiếu tá Gu-giốp, trung đoàn phó trung đoàn bộ binh 1052. Gu-giốp nói :

        — Đây là những phụ nữ Liên Xô của ta bị bọn Đức lùa từ các vùng Ô-đét-xa và Ni-cô-la-ép-xcơ tới đâỵ. Một cô gái trong nhóm người vừa được giải thoát đã nhận ra một người bạn hồi nhỏ của mình — đó là đồng chí bộ đội đã mở cửa cái nhà kho mà bọn phát xít chuẩn bị đốt.

        Các trung đoàn chuyển sang tiến công, vượt sông Phơ-lít bằng sức mạnh và tiến vào rừng. Các đội phà hoại của Đức bắt đầu cho nổ đổ cây làm chướng ngại và đốt rừng. Chẳng còn thiếu thứ gì mà chúng tôi không phải chịu đựng trong những năm chiến tranh : những cái rét 40 độ âm, làn nước băng giá ở những sông sâu, bùn ngập đến đầu gối, cái nóng thiêu đốt. Còn đây là lần đầu tiên chúng tôi bị hãm trong một cánh rừng cháy. Đúng, cháy rừng là một tình huống phức tạp. Ngay những mặt nạ chống ngạt cũng không giúp chúng tôi tránh được khói. Khói dày đặc, nồng nặc đè lên cổ họng, đúng như có người bóp cổ.

        Tập trung toàn bộ ý chí và sức mạnh, các chiến sĩ vượt được tới bìa rừng phía tây Vun-cô-véc. Còn các chiến sĩ xe tăng thì được lệnh đi vòng theo bìa rừng phía bắc và nam. Sau khi đã thở, được bình thường, chúng tôi bắt đầu tìm hiểu tình hình. Trước mắt chúng tôi là làng Vun-cốp, sau làng là một điểm cao. Chúng tôi vừa tiến vừa xung phong, chiếm lĩnh làng, chiếm các sườn điểm cao phía tây Vun-cốp và bắt tay vào việc khôi phục đội hình chiến đấu của sư đoàn.

        Ở phía bắc sư đoàn, tất cả các điểm cao đều ngập trong tiếng đạn nổ. Khói thuốc súng bốc thành đám mây xám xịt lơ lửng trên những cánh rừng thưa. Những loạt pháo gầm lên. Đó là các quân đoàn cận vệ 26 và bộ binh 32 cùng với các quân đoàn của tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 đang tiến công. Mặc dù các sư đoàn ss kháng cự ngoan cố, tập đoàn quân xung kích 5 của chúng tôi hiệp đồng với các chiến sĩ xe tăng của tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2, vẫn chọc thủng dải phòng ngự thứ hai của địch. Tuyến Dê-e-lốp đã nằm lại phía sau.
Buổi chiều, khi báo cáo lên tướng I.P. Rô-xlưi, tôi hỏi đồng chí về tình hình sư đoàn bộ binh 248. Tưởng Rô-xlưi trả lời là cùng với tập đoàn quân cận vệ 8 ở bên trái, sư đoàn 248 đã đánh một trận ác liệt trên các điểm cao Dê-e-lốp. Bởi vậy, ở sườn trái của sư đoàn chúng tôi bắt đầu có khoảng hở. Chúng tôi sẽ phải chiến đấu trong điều kiện hở sườn trái.

        Để chặn cuộc tiến công của tập đoàn quân cận vệ 8 lên các điểm cao Dê-e-lốp bọn chỉ huy Hít-lẻ tung sư đoàn "Cuốc-mác-cơ” ra phản kích dọc theo đường nhựa đi Dê-e-lốp. Dọc theo đường đi Béc-lin nổ ra những trận đánh ác liệt. Một trận đánh đẫm máu diễn ra suốt ngày suốt đêm. Các chiến sĩ cận vệ đã đánh tan sư đoàn địch và gần sáng 18 tháng 4 đã làm chủ hoàn toàn các điểm cao Dê-e-lốp.

   
        ĐÁNH TAN SƯ ĐOÀN CƠ GIỚI HÓA 18

        Ngày 18 tháng 4, trận đánh Béc-lin anh hùng vẫn tiếp tục. Sau này, có hai người từng tham gia trận đánh sẽ phát biểu ý kiến riêng của mình về trận đánh.

        Một trong 2 người là nhà văn Vơ-sép-lốp Vi-snep-xki, lúc ấy có mặt ở sở chỉ của tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5, viết rằng: ở các điểm cao Dê-e-lốp đã diễn ra một trận đánh hết sức ác liệt, còn ở phía bắc các cao điểm Dê-e-lốp thì tập đoàn quân của tướng N.E. Béc- da-rin đã đập tan phòng ngự địch ở tuyến Ô-đe và tiến được 20 ki-lô- mét về phía trước¹.

        Tướng Vây-đơ-linh, tư lệnh quân đoàn xe tăng 56 Đức, hốt hoảng trước sự việc bộ đội Liên Xó đột phá phía bắc các điểm cao De-e-lốp, đã phải ném lực lượng dự bị của mình vào chiến đấu. Về quyết định này, hắn viết trong những bản khai khi đã bị bắt "Ngày 17 tháng 4 tôi tung sư đoàn cơ giới hóa 18 vào chiến đấu ở khu vực Héc-mét- xđoóc-phư, Vun-cốp (6—  8 ki-Iô-mét về phía tây-bắc Mu-in-khen-béc| với nhiệm vụ phản kích các đơn vị Nga và nối lại liên lạc với quân đoàn 101 của tập đoàn quân”.

        Sáng 28 tháng 4; thiếu tướng Rao-xơ, tư lệnh sư đoàn cơ giới hóa 18 Đức, thực hiện mệnh lệnh của tướng Vây-đơ-linh, đã tung sư đoàn mình ra phản kích ở phía đông Héc-mét-xđoóc-phơ.

        — Có lẽ hôm nay chúng ta sẽ được nghỉ ngơi ra trò! — N.Ph. Ca-đan-sep nói một mình trong lúc cùng chúng tôi tiếp tục bước về phía đài quan sát.

        Quả thật, ngủ một mạch liền ba hay bốn giờ trong những ngày gần đây đối với chúng tôi quả là một sự xa phí.

        Sáng 18 tháng 4, trời trong sáng, hửng nắng, nhưng một màn khói xám nhẹ bao phủ mặt đất. Trong các thung lũng và vực sâu thì khói lại dày đặc. Màn khói trong suốt không ảnh hưởng đến việc quan sát. Chúng tôi trèo lên căn gác áp mái của một ngôi nhà gạch hai tầng cao nhất ở làng Vun-cốp. Các đại tá Xa-phô-nốp, Na-ru-ski và Ca-dan-sẻp đứng bên tôi cùng xem xét cánh đồng nhấp nhô ở phía trước..

        Gần như cùng một lúc, chúng tôi đều bỏ ống nhòm xuống, nhìn nhau rồi lại lập tức đưa ống nhòm lên mắt. Rõ ràng là chúng tôi cùng nhìn thấv một cảnh tượng. Từ khu rừng phía đông Héc-mét-xđoóc-phơ và phía nam khu rừng có những chiếc xe phóng ra rất nhanh. Có nhiều bóng đen nhảy ra khỏi xe và triển khai thành chuỗi tán binh. Nhiều xe tăng xuất hiện. Đại đội 2 thuộc tiểu đoàn pháo tự hành độc lập của thượng úy V. Ac-xe-nốp cùng với đại đội tiểu liên thuộc trung đoàn bộ binh 1054 đang làm nhiệm vụ cảnh giới, đã khai hỏa vào bọn địch vừa xuất hiện. Pháo hỉnh bắt đầu bắn. Trong vòng nửa tiếng, toàn bộ cánh đồng tây Yun-cốp đen đặc những bộ binh và xe tăng.

        Chủng tôi nhảy phắt xuống công sự của đài quan sát và bắt đầu chỉ huy chiến đấu. Trung đoàn bộ binh 1052 chiếm các điểm cao phía tây Vun-cốp, trung đoàn 1054 chiếm con đường phía nam Yun-cốp, các tiểu đoàn của lữ đoàn xe tăng 220 tiến vào đội hình chiến đấu của các trung đoàn bộ binh, trung đoàn bộ binh 1050 và trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 tập trung ở bộ phận tây bắc vùng Vun-cô-véc.

        Đại tá N.Ph. Ga-dan-sép và đại tá trung đoàn trưởng trung đoàn sứng cối Đ.v. Cu-tốp chỉ huy cụm pháo sư đoàn. Những phát đạn bẳn chặn của chúng tôi bay vọt vào đám phát xít đen dặc. Những chủng vẫn cứ tiến.

        Xe tăng Đức bứt lên trước và lao vào Vun-cốp. Các tiểu đoàn pháo của M.A. Vi-snép-xki và V.I. Tua-bin vẫn im lặng. Nhưng bỗng một loạt đạn gầm lên theo hiệu lệnh, và 10 chiếc xe tăng cháy bùng liền một lúc. Một loạt đạn nữa : thêm 12 xe tăng bị hạ. Những chiếc khác vội dừng lại. Đám bộ binh đen ngòm hoảng hốt nằm ẹp xuống tuyến xe tăng cháy. Các tiểu đoàn pháo anh hùng của trung đoàn pháo 823 đã từng chịu bao nhiêu trận xung phong bằng xe tăng của bọn phát xít? Điều đó tất nhiên bọn lính xe tăng Đức không thể biết. Nhưng các chiến sĩ pháo binh anh hùng của chúng tôi biết rõ rằng, họ đã dùng những đòn hỏa lực mãnh liệt để đập tan những làn sóng thép của bọn xe tăng Đức ra sao.

        Tạm thời chúng tôi chưa cho phép xe tăng mình khai hỏa. Từ trong rừng, trên chính diện rộng lại xuất hiện một đợt sóng xe tăng, xe bọc thép chở bộ binh và các chuỗi tán binh mới của bộ binh địch.

        — Tình hình bầy giờ sẽ nghiêm trọng hơn đây! —  Đ.x. Na-ru- ski nói.

        — Thôi được, nếu lữ trưởng đã đánh giá tình hình như vậy, thì hãy ra lệnh "nạp đạn” đi!

        Tôi hạ lệnh cho đại tá Mi-a-xni-cốp, trung đoàn trưởng trung đoàn xe tăng hạng nặng 92, tiến vào cánh rừng phía bắc Vun-cốp và sẵn sàng xung phong vào cánh đồng cỏ phía tây Vun-cốp. Đại tá Ca-dan-sép ra lệnh cho cụm pháo sư đoàn bắt đầu bắn chặn. Làn sóng mới xe tăng Đức được những chiếc bỏ trốn đợt trước nối thêm. Bọn phát xít đang nằm ẹp đã nhồm dậy, tiếp vào các chuỗi tán binh đang chạy.

-------------------
        1. V.Visnet-ski, mãi mãi hành quân Mát-xcơ-va, 1973

   
        Loạt súng của lữ đoàn xe tăng và các đại đội pháo gầm lên. Những tràng đại liên và tiểu liên của các tiểu đoàn bộ binh bay tới. Một trận đánh nổ ra giữa Vun-cốp và Héc-mét-xđoóc-phơ.

        Một xe tăng Đức lao tới khẩu pháo của chuẩn úy I-van Đơ-mi-tơ- ri-e-vích Ru-mi-an-sép, đoàn viên thanh niên. Người đoàn viên anh hùng vẫn bình tĩnh, chờ cho tên phát xít bọc thép lao tới cự ly gần hơn, và bằng hai phát đạn, Ru-mi-an-sép đã chặn đứng "Con báo” nòng dài đó lại. Thượng sĩ Tơ-ri-phô-nốp, khẩu đội trưởng, chiến đấu với một chiếc " Phéc-đi-nan ”. Con quái vật bọc thép rằn ri có chữ thập trên thân này cũng bốc cháy.

        Bọn phát xít đột nhập trận địa của đại đội bộ binh do đại úy A-cô-pi-an chỉ huy. Người đại đội trưởng này bật dậy đánh giáp lá cà, cùng đứng dậy với A-cô-pi-an là trung sĩ Cô-xốp và các chiến sĩ A-lếch-xan-đrốp, I-va-nốp, Lép-chen-cô cùng nhiều người khác. Họ đã đánh tan bọn phát xít đột nhập. Trong trận này, đại đội anh hùng đã diệt 180 tên lính và sĩ quan phát xít.

        Từ thung lũng, một chiếc xe boc thép lao vọt ra. Bọn lính đại liên Đức nhảy xuống xe và chạy tới trận địa bắn ở ngã tư. Bằng vài phát súng, đảng viên Tơ-ri-phô-nốp đã tiêu diệt ngay khẩu đại liên cùng bọn xạ thủ. Chiếc xe bọc thép cũng không kịp chạy, mỗi lúc lại thêm nhiều cột khói đen bốc lên từ những chiếc xe tăng bị cháy. Chiến trường ngày càng đen ngòm những xác lính SS.

        Đợt xung phong thứ năm đang diễn ra. Những học viên trường hải quân Xê-va-xtô-pôn chiến đấu gan dạ trong tiểu đoàn pháo của thiếu tá Pre-xtin-xki. Một số xe tăng xung phong vào khẩu pháo tự hành của I-van Scô-cốp. Khẩu pháo dừng lại một lúc. Hai phát đạn nhằm đầu xe tăng bắn tới và một chiếc bốc cháy. Nhưng đồng thời xung quanh khẩu pháo tư hành, đất cũng tung lên và một số tiếng nổ. Xe tăng địch đang bắn vào khẩu pháo. Trung uy I-van Scô-cốp cơ động khéo léo, lái chiếc xe của mình ra khỏi tầm hỏa lực, chuyển sang một trận địa bắn mới. Một vài phát đạn nữa và lại thêm một chiếc xe tăng Đức chìm trong khói. Khẩu pháo tự hành liên tục thay đổi trận địa và bắn cháy chiếc xe tăng thứ ba.

        Đất và trời cùng rung lên vì những tiếng đạn và mìn nổ. Đạn réo dữ dội. Trong ống nghe vang lên những giọng nói bằng tiếng Nga và tiếng Đức. Toàn những mệnh lệnh là mệnh lệnh. Rất khó nhận ra giọng nói của các cán bộ chỉ huy của mình, nhưng không hiểu sao trung sĩ Vla-đi-mia Cu-rin vẫn nghe được giọng các trung đoàn trưởng và truyền đạt lại các mệnh lệnh cho các chiến sĩ.

        Khu rừng thôi không ném ra những đợt sóng xe tăng và bộ binh đen ngòm của bọn Đức nữa. Bây giờ là lúc chúng tôi xung phong. Lệnh được truyền rà. Từ những nơi trú ẩn, xe tăng chúng tôi ầm ầm bò ra và tiến lên phía trước. Các trung đoàn nhất tề đứng dậy. Trung đoàn xe tăng hạng nặng từ trong rừng thưa tiến ra, tiếng xích sắt, tiếng động cơ chát chúa. Cùng với các tiểu đoàn của trung đoàn bộ binh 1050, những chiến sĩ "I. X.” lắc lư trên con đường đầy rãnh sâu và ổ gà đang bước vào chiến đấu. Bỗng từ ngoại vi nam Vun- cốp, một đại đội xe tăng bứt lên, lao như một cơn lốc tới bìa rừng phía nam, triển khai đội hình và bắn như vũ bão vào sườn và phía sau của địch.

        — Cơn đại bàng nào đấy ? — Tôi hỏi lữ trưởng Na-ru-ski.

        — Đó là đại đội xe tăng của Anh hùng Liên Xô, trung úy Va-xi- li Đơ-vê-rép.

        — Hãy biểu dương đồng chí ấy và hãy làm thủ tục phong đồng chí ấy lên đại úy.

        Na-ru-ski nhìn tôi, ngạc nhiên. Tôi hiểu cái nhìn của đồng chí và nhắc lại:

        — Đúng, đúng, lên đại úy, và chúng ta sẽ cùng ký giấy đề nghị.

        Trận quyết định vận mệnh của sư đoàn SS cơ giới hóa 18 đã kết thúc.

        Có lẽ, trong quá trình chiến đấu, tên tư lệnh sư đoàn SS cơ giới hỏa 18 này hiểu rằng hắn không thể đạt kết quả bằng phản kích nên đã cho một trung đoàn chiếm lấy tuyến đã được chuẩn bị sẵn, có điểm dân cư Héc-mét-xđoóc-phơ.

        Các trung đoàn của chúng tôi đã nhanh chóng học được cách sắp xếp lại lực lượng. Bây giờ cũng vậy, sau khi chúng tôi hạ lệnh. ”Tiếp tục tiến công vào Héc-mét-xđoóc-phơ và chiếm lấy điểm dân cư ấy”, thì bộ phận đổ bộ của các đại đội bộ binh đã tiến về phía tây trên các xe tăng. Chỉ còn khẩu đội của người trung úy gan dạ I-van Scô-cốp là đứng tại chỗ. Đồng chí sơ cửu người chỉ huy bị thương nặng trong trận này.

        Trung đoàn bộ binh 51 của sư đoàn SS cơ giới hóa 18 và bọn tàn quân của sư đoàn do bộ đường không 9 đón chúng tỏi bằng một bức tương hỏa lực mãnh liệt. Trận đánh ác liệt trên tuyến này diễn ra sáu giờ liền. Nhưng kia, tiểu đoàn bộ binh 3 của đại úy Ni-cô-lai Le-ôn-ti-e-vích Cu-dơ-ne-sốp đang đột nhập vào điểm dân cư Héc-mét-xđoóc- phơ đầu tien. Tiểu đoàn bộ binh 1 của thiếu tá Anh hùng Liên xô X.C. Nua-ma-gôm-bê-tốp cũng bám sát tiểu đoàn 3 của Cu-dơ-ne-sốp. Trong trận này Nua-ma-gôm-bê-tốp lần đầu tiên chỉ huy một tiểu đoàn, song vẫn vững vàng như trước đây đã từng chỉ huy đại đội đại liên. Trong tiểu đoàn của đồng chí mọi cán hộ và chiến sĩ đều chiến đấu anh dũng. Trận đánh Gôn-sốp, trung sĩ tiểu đội trưởng Đơ-mi-tơ-ri Phê-đu-rui đã nhận quyền chỉ huy một trung đội. Lúc này, đại đội trưởng bỗng bị thương nặng. Trung sĩ Phê-đô-rin hạ lệnh: ”Tôi chỉ huy đại đội!”, ”Theo tỏi, tiến lên!”. Các chiến sĩ lao lên xung phong theo sau ngươi trung sĩ— đại đội trưởng anh hùng. Chỉ huy đại đội một cách khéo léo, Phê-đô-rin đã tiến hành trận đánh dũng cảm chiếm điểm dân cư Héc-mét-xđoóc-phơ.

        Hiệp đồng chặt chẽ với xe tăng, các trung đoàn bộ binh đã đánh tan bọn tàn quân của sư đoàn SS cơ giới hóa 18 ở điểm dân cư này.

        Sau này, tướng G. Vây-đơ-linh đã kể về kết qủa chiến đấu của lực lượng dự bị của quân đoàn mình, trong tờ khai như sau : ”Sư đoàn cơ giới hóa 18 bằng một cái giá thiệt hại nặng nề, đã ghìm được cuộc tiến công tiếp sau của  quân nga nhưng không đủ khả năng xóa bỏ khoảng cách giữa quân đoàn xe tăng 56 và quân đoàn 101 của tập đoàn quân ”¹.

        Lời thú nhận thật độc đáo. Trong đó có sự thật nhưng không phải là tất cả. Nói rằng sư đoàn cơ giới hóa 18 ghìm được cuộc tiến công tiếp sau của quân Nga” thì không đúng với thực tế như trên tôi đã kể. Trong một trận đánh ban ngày, sư đoàn 30l đã đánh tan sư đoàn cơ giới hóa 18. Trưa hôm đó, bọn phát xít không còn đủ khả năng giữ vững điểm tựa mạnh Héc-mét-xđooc-phơ nữa : hàng trăm xác phát xít và một số lượng lớn binh khí kỹ thuật nằm lại trên chiến trường giữa Vun-cốp và Héc-mét-xđoóc-phợ. Không phải vô cớ mà tên tướng chiếh bại đã phải nói tới cái giá thiệt hại nặng nề.

        Sau khi đập tan những tuyến phòng ngự và đánh bại nhiều đợt phản kích, bộ đội Liên Xô tiến về Béc-lin không gì cản nổi, Trong những trận đó, bộ binh và xe tăng đã hiệp đồng tuyệt đẹp. Khi không thể tiến lên được như lúc vượt sông An-tơ — - Ô-đe, hay lúc tiến lên cao điểm cao Dê-e-lốp gần như dựng đứng ở phia nam làng Véc-bích, xe tăng đã đứng tại chỗ bắn chi viện cho các tiểu đoàn bộ binh xung phong. Ở những nơi địa hình thích hợp với chúng thì các xe tăng vượt lên dẫn đầu các tiểu đoàn bộ binh. Trong lúc tiến nhanh về Héc-met- xđoóc-phơ, đội đổ bộ bằng xe tăng của các đạí đội bộ binh trong thời gian hết sức ngắn đã tiến tới điểm dân cư này. Chúng tôi thường nói rằng sư đoàn bộ binh của chúng tôi đã biến thành một sư đoàn cơ giới hóa đồng thời lại có lực lượng pháo chi viện mạnh mẽ.

        Từng tốp lớn tù binh được dẫn tới sở chỉ huy sư đoàn. Trông chúng chẳng có vẻ gì là con nhà binh. Thỉnh thoảng chúng lại cãi nhau. Mà chúng cãi nhau cũng phải. Bởi vì Hít-le đã đánh lừa chúng: "Hắn hứa sẽ có vũ khí mới” mà vũ khí mới chẳng hề có. Hắn hứa "phòng ngự bất khả xâm phạm” mà sự phòng ngự ấy đã không còn ; hắn hứa giữ vững Béc-lin mà quân Nga đã đến đây rồi. Bọn SS trẻ tuổi thất vọng giật những chiếc phù hiệu phát xít khỏi tay áo và ném vào lửa.

        Chúng tôi nhìn đám SS hung hãn, xanh xám đã bị đánh bại này và quay mặt đi, thầm nghĩ: "Một kết cục tất yếư của những kẻ đi xâm lược"

------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ quốc phòng Liên Xô, kho 233, phiếu 2374, hồ sơ 154, tờ 122 - 131.

        CHIẾM BU-CỐP VÀ STRAO-XBÉC

        Từ sáng 19 tháng 4, chúng tôi tiếp tục phát triển tiến công ở hướng Bu-cốp trên một địa hình nhấp nhô có nhiều rừng và hồ. Sau khi tiêu diệt nhiều điểm tựa độc lập, các trung đoàn vượt sông Stốp-be-rốp và lúc 15 giờ đã tiến gần đến thành phố.

        Bu-cốp là một điểm tựa lớn nằm trong hệ thống phòng ngự dải thứ ba của tuyến Ô-đe. Xung quanh nó là nhiều chiến hào và hàng rào thép gai. Những lối vào thành phố đều chôn mìn. Trong thành phố có nhiều cọc chống tăng và lũy chướng ngại. Đó quả là một điểm tựa đáng kể, có hồ lớn ở phía bắc, còn phía nam thành phố là những điểm cao có rừng bao phủ.

        Sở chỉ huy của sư đoàn được bố trí ở Pri-skha-ghen. Trong những ngày dài chiến đấu, tôi với tham mưu trưởng sư đoàn, đại tá Xa-phô-nốp và chủ nhiệm pháo binh sư đoàn, đại tá Ca-dan-sép, đã trở thành những người bạn rất thân. Ngay như bây giờ cũng vậy, sắp tới dải phòng ngự thứ ba của địch, chung tôi trao đổi ý kiến, đánh giá tình hình và hạ quyết tâm đột phá. Hai phương án đã chín muồi: đòn đột kích chủ yếu đánh thẳng vào thành phố hoặc dịch về phía bắc. Để nắm vững tình hình, cần phải xuống các đội hình chiến đấu ở thê đội 1 của sư đoàn. Phương tiện đi lại của sở chỉ huy phía trước đã được đổi mới. Bây giờ chúng tôi đã có một chiếc xe bọc thép chiến lợi phẩm, cũng như hai chiếc "Đốt” do đại tá I.T. Na-goóc-núc, chủ nhiệm hậu cần sư đoàn gửi tới.

        Nhóm xe này cùng với xe tăng chỉ huy của đại tá Na-ru-ski tạo thành một sở chỉ huy phía trước cơ động rất tiện lợi. Tôi báo cáo lên tướng Rô-xlưi về việc chuẩn bị xuống các đội hình chiến đấu và được tướng Rô-xlưi đồng ý. Tất cả chúng tôi phân tán về các xe và chạy đến bìa rừng gần Bu-cốp. Trung sĩ liên lạc vô tuyến Cu-rin giật tay áo tôi và nói to : "Đồng chí tư lệnh gọi đồng chí! ”. Tôi đeo ống nghe, cầm lấy ống nói và xưng danh. Tướng N.Ê. Béc-da-rin ôn tồn hỏi tình hình. Tôi báo cáo với đồng chí theo các cứ liệu trinh sát về tình hình Bu-cốp và hai phương án quyết tâm :

        — Phương án thứ nhất: dùng chủ lực tiến công Bu-cốp. Phương án thứ hai: đòn đột kích chủ yếu của sư đoàn giáng vào bắc Bu-cốp và hồ Séc-mi-út-sen — de-e rồi tiến ra phía tây Bu-cốp, còn một trung đoàn tiến công trực tiếp vào Bu-cốp. 

        — Tôi duyệt phương án bắc! — Đồng chí tư lệnh trả lời — Có yêu cầu tôi giúp gì không ?

        — Mọi phương tiện tăng cường chúng tôi đều có, chỉ cần có thời gian để bố trí lại lực lượng theo phương án bắc.

        — Được. Nếu cần thì sẽ có hỏa lực của cụm pháo tập đoàn quân hỗ trợ. Hội đồng quân sư tập đoàn quân chúc các đồng chí thắng lợi!

        Tôi liên lạc với tướng Rô-xlưi. Đồng chí bảo tôi không cần báo cáo vì đã nghe hết câu chuyện.

        — Đồng chí xin gọi không quân đi! Máy bay cường kích sẽ chi viện các đồng chí.

        — Tôi không thấy ai ở bên trái cả — Tôi nói.

        — Không sao. Sư đoàn trưởng sư đoàn bộ binh 248 Ga-lai đang tới gần. Đồng chí ấy sẽ hoạt động ở phía nam các đồng chí.

        Tôi quyết định để đại tá V.E. Sép-sốp, sư đoàn phó ở lại sở chỉ huy sư đoàn, còn đại tá M.I. Xa-phô-nốp, tham mưu trưởng sư đoàn thì tôi yêu cầu xuống chỉ huy trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1052. Tôi biết rằng đáng lẽ phải làm ngược hẳn lại. Nhưng tôi đã quyết định như thế không phải vì đồng chí Sép-sốp không làm nổi việc này, mà vì đồng chí ấy mới về sư đoàn cách đây không lâu và tôi, như người ta thường nói, "chưa nắm được” đồng chí ấy. Chúng tôi ít khi để đại tá Xa-phô-nốp phải bỏ việc chỉ huy phòng tham mưu sư đoàn, nhưng trong những trường hợp hãn hữu, ở đâu có tình hình phức tạp, đồng chí luôn luôn là người trợ thủ tốt nhất của tôi. Các mệnh lệnh, chỉ lệnh được truyền lên không trung...

        Chúng tôi bố trí ở bìa rừng, phía đông hồ Séc-mi-út-sen — de-e. Từ đây trông thấy rõ Bu-cốp và rất nhiều điểm cao phía bắc hồ.

        Rừng che kín việc bố trí lại lực lượng các đơn vị. Trong một thời gian rất ngắn, các đơn vị của sư đoàn đã chiếm lĩnh vi trí xuất phát tiến công.

        Không quân đã xuất hiện. Pháo binh bắt đầu bắn. Các tiểu đoàn bộ binh cùng xe tăng tiến vào rừng. Trong rừng, những loạt đạn pháo biến .thành những tiếng gầm vang động. Chiến đấu trong rừng cũng như chiến đấu ban đêm, chẳng nhìn thấy gì cả. Mà hơn nữa khắp rừng mù mịt khói.

        Một trận đánh rừng diễn ra dai dẳng. Liên lạc với các trung đoàn trưởng và các phi công rất tốt. Chúng tôi luôn luôn biết được tình hình các trung đoàn, ngay lúc bắt đầu tiến công, chúng tôi luôn luôn tiến theo các đội hình chiến đấu của trung đoàn bộ binh 1050.

        Hai giờ sau, các trung đoàn bộ bịnh 1050 và 1054 đã  tiến đến bìa rừng phía tây ở phía bắc hồ. Bằng một trận xung phong chớp nhoáng, trung đoàn I.I. Gu-me-rốp đã chiếm được Hôn-mét-xđoóc-phơ và cắt ngang con đường phía tây hồ Séc-rni-út-sen — dé-e. Chúng tôi ngồi trên chiếc xe bọc thép "của mình" đến sở chỉ huy của Gu-me-rổp. Đồng chí đang mệt nặng nhưng vẫn chỉ huy trung đoàn một cách vững vàng. Từ trên một điểm cao  nhỏ, thấy rất rõ đội hình chiến đấu của trung đoàn. Sau khi xác định thêm tình hình và nhiệm vụ chiến đấu chúng tôi đến sở chỉ huy của N.N. Ra-da-ép. Trung Sĩ Vla-đi-mia Cu-rin, người liên lạc vô tuyến cũ từ hồi Đôn-bát, bây giờ cũng như mọi khi liên tục duy trì liên lạc với sở chỉ huy các đơn vị. Xa-phô-nốp báo cáo là trung đoàn của A.I. Pê-scốp đã lọt vào ngoại vi bắc Bu-cốp và đang đánh trên đường phố. Các tiểu đoàn bộ binh của các thiếu tá anh hùng Liên Xô Ê-mê-li-a-nốp và Nua-ma-gôm-bê-tốp đa xung phong vào ngoại vi đông bắc thành phố. Đại đội bộ binh của chuẩn úy Đơ-mi-tơ-ri Phê-đô-rin đã đột nhập thành phố đầu tiên. Các chiến sĩ Ỵiu-lin và Ra-xốp của đại đội này, trong một trận đánh bằng hỏa lực và giáp lá cà đã tiêu diệt 10 tên phát xít và tiếp tục xung phong hết ngôi nhà này đến ngôi nhà khác.

        Tiểu đoàn bộ binh của đại úy N.L.Cu-dơ-nư-sốp là tiểu đoà đầu tiên của trung đoàn đột nhập vào Bu-cốp và tiến công chớp nhoáng vào trung tâm thành phố. Trung đội hỏa lực của trung úy Tua-xun-cu-lốp luôn luôn tiến trong đội hình chiến đấu của tiểu đoàn, và bằng những phát đạn trúng đích, đã tiêu diệt nhiều ổ đại liên của địch. Khi tiểu đoàn tiến ra ngoại vi tây Bu-cốp thì đại úy Cu-dơ-ne-sốp, người tiều đoàn trưởng gan dạ bị thương nặng. Luôn luôn sát cánh bên người tiểu đoàn trưởng anh hùng trong chiến đấu là trung úy Tê-ô-mi Pốt-goóc-xki, bí thư đảng ủy tiểu đoàn. Pốt-goóc-hun-xki đã dũng cảm nhận quyền chỉ huy tiểu đoàn và đưa tiểu đoàn vào chiến đấu một cách kiên quyết.

        Cạnh ngôi nhà bên bờ tây hồ Scc-mi-út-sen —  de-e, chúng tôi trông thấy một tốp cán bộ, phía trước là một người dáng cao, tay cầm ống nhòm. Tất nhiên đó là trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1054 Ni-cô-lai-e-vích Ra-đa-ép. Khi thấy khẩu pháo ở gần Ra-đa-ép quay nòng về phía chúng tôi, thì lúc ấy khoảng cách giữa xe của chúng tôi và nhóm cán bộ này chỉ còn không đầy 1 ki-lô-mét. Trong chớp mắt chúng tôi nhảy ra khỏi xe bọc thép, vung tay và khăn lên vẫy. Tín hiệu của chúng tôi đã được nhận ra’. Tất cả chúng tỏi lại trèo lên xe bọc thép và chiếc xe từ từ bò gần tới ngôi nhà. Người khẩu đội trưởng ngồi gục đầu trên bệ súng còn Ra-đa-ép mặt xám ngắt, bước lại gần tôi và nói :

         — Đồng chí sư đoàn trưởng,  sao lại có thể như thế được ? Ai mà biết được cái con quái vật phát xít này chở người của ta?

        Bất giác mọi người đều quay lại, nhìn chiếc bọc thép, và mãi bấy giờ mới để ỷ thấy xe vẫn giữ lớp sơn vằn vện của Đức, cả chữ thập ngoặc cũng vẫn còn. Quả thật, suýt nữa thì tai họa. Tôi báo cáo tình hình sư đoàn lên tướng I.P. Rô-xlưi. Câu chuyện của chúng tôi bị gián đoạn. Tướng Béc-đa-rin ýêu cầu baô cáo tình hình.

        — Có gì vui không, đồng chí An-tô-nốp ?   

        — Phòng ngự địch ở bắc Bu-cốp đã bị chọc thủng và Bu-cốp đã bị ta chiếm ! — Tôi báo cáo với tư lệnh tập đoàn quân —  Các chiến sĩ xe tăng quang vinh của chúng ta luôn luôn có mặt ở các đội hình chiến đấu trung đoàn và tiến hành chiến đấu luôn ở đấy.

        — Xin biểu dương các đồng chí ! Đề nghị đồng chí biểu dương toàn thể cán bộ và chiến sĩ của sư đoàn. Chúc các đồng chí thắng lợi !

        Giữa lúc đó, dọc theo đừòmg đi Bôn-léc-xđoóc-phơ, bộ binh và xe tăng địch chuyển sang phản kích. Các tiểu đoàn bộ binh thuộc trung đoàn của trung tá I. I. Gu-me-rốp và các chiến sĩ pháo binh của các thiếu tá M.A. Vi-snếp-ỵki :yà LG. Pe-le-gia-ép. bước vào chiến đấu. Đã có hai xe tăng phát xít bốc cháy trước những phát đạn chinh xác của khẩu đội trung sĩ Gia-ri-cốp. Nhưng bỗng một quả đạn địch nổ tung bên khẩu pháo và người khẩu đội trưởng anh hùng bị thương. Lúc ấy thiếu tá Côn-xtan-tin Da-khô-rô-vích Su-ske-rít-de, trung đoàn phó chính trị trung đoàn pháo 828 đang có mặt ở đại đội này. Đồng chí liền đứng ra chỉ huy khẩu đội. Thiếu tá Su-ske-rít-de hạ ba xe tăng địch, nhưng bản thân đã hy sinh trong trận chiến đấu ác liệt ấy.

        Trung tá Gu-me-rốp báo cáo là trung đoàn đang đẩy lui trận phản kích của bộ binh phát xít có xe tăng của sư đoàn cơ giới hóa 11 "Noóc-lan-đơ" chi viện.

        Khi bị lấy khẩu cung, tướng G. Vây-đơ-linh kể về diễn biến trận đánh ngày hôm ấy của quân đoàn xe tăng 56 của Đức như sau: "Ngày 19 tháng 4, nó (sư đoàn Noóc-lan-đơ — chú thích của tác giả) được tung vào chiến đấu nhưng không phải là ở sườn phải (phía nam) quân đoàn tôi nghĩa là đối diện với những đơn vị của tập đoàn quân cận vệ 8 như đã dự định, mà là ở phía bắc. Giữa Prét-sen (cách Strao-xbéc 15 ki-lô-mét về phía đông bắc) và tây Séc-mi-út-sen — de-e (đông Strao- xbéc), bởi vì khoảng cách giữa các quân đoàn 56 và 101 đã tới mức cực kỳ nguy hiểm"¹.

        Sư đoàn " Noóc-lan-đơ” được đưa vào chiến đấu ở khu vực đông Mi-un-khen-béc. Để tiến hành sắp xếp lại lực lượng vào khu vưc Strao- xbéc ở khoảng cách 20 ki-lô-mét trên hướng tây bắc, tất nhiên sư đoàn này cần có thời gian, và sư đoàn này đã bắt đầu phản kích từ buổi trưa.

        Để giúp trung đoàn bộ binh 1050 đánh trả những trận phản kích, tôi và đại tá Ca-dan-sép lệnh cho cụm pháo sư đoàn nã vào địch. Đòn đột kích chủ yếu của sư đoàn "Noóc-lan-đơ” nhằm vào đơn vị bạn ở bên phải chủng tôi, đó là quân đoàn bộ binh 32. Tất cả các điểm cao trước mặt trung đoàn bộ bỉnh 1050 và ở dải tiến, công cùa quân đoàn bộ binh 32 đều ngập trong tiếng đạn pháo nổ. Nhưng cả đợt phản kích này cũng bị đẩy lùi.

        Tướng Vây-đơ-linh nhớ lại rằng "một khoảng xa tới mức cực kỳ nguy hiểm” đã được tạo thành. Nhưng theo quan niệm của chúng tôi, thì đỏ là một cửa đột phá anh dũng mà các chiến sĩ chúng tôi đã chọc thủng ở dải phòng ngự của quân đoàn 101 và quân đoàn xe tăng 56.

        Các quân đoàn bộ binh của tập đoàn quân xung kích 5 cùng với tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 ở phía bắc chúng tôi, trong một trận đánh ngoan cường cũng đã chọc thủng dải thứ ba của tuyến phòng ngự Ô-đe, và vững bước tiến công vào tuyến vòng ngoài của Béc-lin. Phía nam chúng tôi, tình hình hơi phức tạp : tập đoàn quân cận vệ 8 chiến đấu gay go ở Mi-un-khen-béc, và ở sườn trái tập đoàn quân xung kích 5 có một lỗ hổng tới 10 ki-lô-mét. Sư đoàn bộ binh 248 tiến ở phía sau bên trái sư đoàn chúng tôi, yểm trợ cho phía sườn hở của tập đoàn quân, nhưng tình hình đó buộc chủng tôi phải cảnh giác và chúng tôi chú ý nhiều hơn đến bên sườn trái.

        Sau khi sắp xếp lại lực lượng vào lúc ban đêm, từ sáng 20 tháng 4, sư đoàn 301 hiệp đồng với lữ đoàn xe tăng 220 và trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 chuyển sang tiến công chớp nhoáng, và trong trận đánh ban ngày đã chiếm được các điểm dân cư Run-xđoóc-phơ, Hô-en- stây-nơ, làng Glu-dốp-xơ-khét. Chiều tối, các trung đoàn của sư đoàn tiến đến gần ngoại vi đông nam Stơ-rao-xbéc. 

-----------------
         1. Thất bại của chủ nghĩa đế quốc Đức trong Chiến tranh thế giới thứ hai, tr. 274. 336

         2. Thất bại của chủ nghĩa đế quốc Đức trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Mát-xcơ-va, 1960, tr.274

         
        Thành phố Stơ-rao-xbéc là một điểm dân cư kéo dài theo chiều bắc-nam. Phía tây thành phố là hồ Stơ-ra-út và rừng rậm. Bọn Hít-le biến thành phố thành một điểm tựa mạnh trong hệ thống tuyến vòng ngoài của Béc-lin. Nhân lúc tiến gần tuyến vòng ngoài, tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5 quyết định tiến hành sắp xếp lại lực lượng, giáng đòn đột kích chủ yếu vào bến Stơ-rao-xbéc, mở cửa đột phá để tung tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 vào chiến đấu. Đồng thời các sư đoàn bộ binh 266, 416 và 301 được lệnh chọc thủng phòng ngự ở khu vưc kiên cố và chiếm Stơ-rao-xbéc.

        Tướng I.P. Rô-xlưi, tư lệnh quân đoàn, giải thích rõ tình hình cho tôi và giao nhiệm vụ : "Chọc thủng phòng ngự địch ở đoạn ngoại vi nam Stơ-rao-xbéc, hồ Bét-sốp và phát triển tiến công sang thị trấn An-tơ-lan-đơ-xbéc, dùng một bộ phận lực lượng hiệp đồng với các sư đoàn bộ binh 416 và 266 để bao vây và tiêu diệt cụm phát xít chốt ở Stơ-rao-xbéc.

        Ngày 26 tháng 4 là một ngày nặng nề. Các đơn vị của sư đoàn cơ giới hóa " Noóc-lan-đơ ” và sư đoàn "Béc-lin” kháng cự rất ngoan cố. Bọn lính và sĩ quan chạy sang hàng ngũ chúng tôi kể rằng phía đông Stơ-rao-xbéc có một khu vực được xây dựng kiên cố, ở phía nam gần hồ Bét-sốp có đào nhiều chiến hào sâu. Ở tây-nam Stơ-rao-xhéc cũng có nhiều chiến hào, lô cốt, ụ súng.

        Nhiệm vụ đã được giao. Tin tức về địch đã có. Cần phải hạ quyết tâm cho một trận chiến đấu mới.

        Chúng tôi dự đoán rằng địch sẽ dùng hỏa lực đại liên và pháo từ phía ngoại vi nam thành phố để kiềm chế những hành động chiến đấu của sư đoàn. Trong tình hình đó, quyết tâm được xác định là : dùng một trung đoàn bộ binh có tiểu đoàn xe tăng hạng nặng và một tiểu đoàn pháo tự hành của trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 tăng cường, tiến công bộ phận nam Stơ-rao-xbéc, đồng thời đánh vu hồi dọc theo bờ tây hồ Stơ-ra-út. Dùng chủ lực đột phà phòng ngự địch và vừa tiến vừa chiếm An-tơ-lan-đơ-xbéc. Thê đội 1 của sư đoàn sẽ có các trung đoàn bộ binh 1052 và 1050 hoạt động với sự tăng cường của xe tăng thuộc trung đoàn xe tăng hạng nặng. Thê đội 2 của sư đoàn là trung đoàn bộ binh 1054 và lữ đoàn xe tăng 220. Cụm pháo sư đoàn gồm trung đoàn súng cối 489 và trung đoàn pháo 823.

        Quyết tâm được vạch lên bản đồ. Tôi chuyển bản đồ cho Mi-kha- in I-và-nô-vích Xa-phô-nốp. Tham mưu trưởng sư đoàn cùng các cán bộ tham mưu bắt đầu làm việc. Ni-cô-lai Phê-đô-rô-vích Ca-dan-sép ngồi bên bàn với tôi, đồng chí ấy cùng với tôi đồng thời chuyển quyết tâm lên bản đồ của mình.

        Đại tá Na-ru-ski, lữ đoàn trưởng lữ doàn xe tăng 220 chăm chú nhìn lên bản đồ, sau đó phấn khởi nói:

        — Đây, ở đây tôi sẽ đích thân điều lữ đoàn vào chiến đấu!

        — Được, được, đồng chí Na-ru-ski ạ, đồng chí cứ làm như thế. Đây là quyết tâm dành riêng cho đồng chí.

        Mội người chúng tôi đều yêu mến Đê-ô-ni-xi Xin-véc-xtô-vích Na- ru-ski.

        Suốt đêm, sư đoàn tiến hành bố trí lại lực lượng ở các đội hình chiến đấu để thực hiện nhiệm vụ được giao. Sáng 21 tháng 4, tập đoàn quân xung kích 5 bắt đầu tiến công tuyến vòng ngoài của Béc-lin. Các ủy viên hội đồng quân sự tập đoàn quân, các chủ nhiệm binh chủng và phần lớn cán bộ tham mưu và chính trị của tập đoàn quân đều xuống các đội hình chiến đấu của sư đoàn để chỉ huy và giúp đỡ bộ đội thực hiện nhiệm vụ quan trọng này.

        Các sư đoàn của quân đoàn bộ binh cận vệ 26 và quân đoàn bộ binh 32 cùng với tập đoàn quân xe tăng 2 giáng một đòn đột kích mạnh mẽ vào bắc Stơ-rao-xbée, còn sư đoàn bộ binh 266 của quân đoàn cận vệ 26, sư đoàn bộ binh 416 của quân đoàn 32 và sư đoàn chúng tôi lúc 6 giờ sẽ tham gia tiến công vào Stơ-rao-xbéc và nam Stơ-rao-xbéc.

        Cụm pháo sư đoàn bắt đầu bắn, đồng thời loạt đạn mạnh mẽ của xe tăng hạng nặng và pháo tự hành cũng vang lên. Các trung đoàn bộ binh bước vào chiến đấu. Một trận đánh gay go và căng thẳng diễn ra bảy tiếng đồng hồ. Mãi đến 14 giờ mới chọc thủng được phòng ngư ở giữa ngoại vi nam Stơ-rao-xbéc và hồ Bét-sốp.

        Trung tá A.I. Pê-scốp, trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1052 báo cáo rằng trung tâm và sườn trái của trung đoàn hướng về ngoại vi nam thành phố. Đã cổ một khoảng cách giữa trung đoàn 1052 va trung đoàn 1050.

        — Đồng chí Na-ru-ski, đấy, bây giờ đã đến lúc đồng chí bước vào chiến đấu được rồi đấy! Đồng chí hãy cho Ra-đa-ép và một chiến sĩ điện đài lên xe tăng, hãy kết thúc việc đột phá và tiến thật nhanh đến An-tơ-lan-đơ-xbéc!

        — Mọi việc sẽ được thực hiện đúng như vậy! —Đại tá A.x. Na-ru-ski trả lời.

        Đại tá Xa-phô-nốp cho lệnh đưa thê đội 2 của sư đoàn vào chiến đấu. Cành lá ngụy trang trên xe tăng được bỏ ra hết. Các tiểu đoàn bộ binh trèo lên xe tăng và toàn bộ khối quân đổ bộ lao vào trận đánh. Tôi báo cáo với tướng I.P. Rô-xlưi về diễn biến trận đánh và xin phép cho sở chỉ huy phía trước tiến sau thê đội 2 của sư đoàn. Sau khi được phép, cán bộ chúng tôi nhanh chóng ngồi lên các xe bọc thép và bắt đầu lên đường. Khi chung tôi đi ngang qua hồ Bét-sốp, thì nghe thấy một trận đánh dữ dội đang diễn ra ở ngoại vi nam Stơ-rao-xbéc. Những phát súng dồn dập của xe tăng hạng nặng và pháo tự hành vang động khắp rừng. Tôi dùng điện đài gọi trung đoàn trưởng, trung đoàn bộ binh 1052. Trung tá Pê-scốp báo cáo là đã đột nhập vào ngoại vi nam thành phố, và cùng với đơn vị bạn bên phải, đang chiến đấu trong thành phố tiểu đoàn bộ binh của thiếu tá Ê-mê-li-a-nốp cùng với tiểu đoàn xe tăng hạng nặng đã tiến hành vu hồi hồ Stơ-ra-út.

        Khoảng 16 giờ, ba trận địa phòng ngự địch đã bị chọc thủng. Lữ đoàn xe tăng 220 và trung đoàn bộ binh 1054 đang tiến nhanh tới An- tơ-lan-đơ-xbéc. A. E. Pê-scốp báo cáo thêm lần nữa:

        — Tôi đang chiến đấu trong thành phố. Ê-mê-li-a-nốp đã hiệp đồng được với một tiểu đoàn của sư đoàn bộ binh 266.

        — Thế là thêm được một vòng nữa rồi. Tốt lắm ! —Tôi trả lời, rồi chỉ thị cho A. I. Pê-scốp —Khi chiếm xong Stơ-rao-xbéc, đồng chí hãy về làm thê đội 2 của sư đoàn và lập tức tiến đến An-tơ-lan- đơ-xbéc. Tôi để đồng chí liên lạc với tham mưu trưởng sư đoàn. Còn chúng tôi sẽ tiến lên phía trước.

        Phía bắc chúng tôi đang diễn ra một trận đánh trong rừng. Tôi quyết định bắt liên lạc với sư đoàn trưởng sư đoàn bộ binh 266 X.M. Phô-mi-chen-cô. Tôi kể cho đồng chí ấy biết rằng một trung đoàn đã đánh vào ngoại vi nam Stơ-rao-xbéc, còn chủ lực của sư đoàn tôi đang tiến tới An-tơ-lan-đơ-xbéc. X. M. Phô-mi-chen-cô trả lời:

        — Ta cùng một nòi học viện có khác ! Tôi cũng đang dùng một trung đoàn đánh vào ngoại vi bắc, còn chủ lực cũng đang tiến về An- tơ-lan-đơ-xbéc. Bây giờ sư đoàn bộ binh 416 của tướng Đ. M. Xư- dư-ra-nốp sẽ cùng các trung đoàn của chúng tôi đánh nốt bọn phát xít ở Stơ-rao-xbéc.   

        — Thôi được, ta sẽ hội quân với nhau, rồi sẽ bàn bạc phân tích —Tôi trả lời.

        Đại tá lữ đoàn trưởng Na-ru-ski đã giữ lời hứa. Sau khi đánh vu hồi hồ và các điểm tựa địch trong rừng, đồng chí nhanh chóng cho xe tăng đổ quân. sở chỉ huy phía trước của chúng tôi liên tục vận động. Trung sĩ Vla-đi-mia Cu-rin liên tiếp đưa cho tôi ống nghe và mi-crô của máy phát vô tuyến. Bỗng trong ống nghe vang lên giọng nói phấn khởi của đại tá Na-ru-ski;

        — Tôi đã ra khỏi rừng và tiến đến tuyến Vôn-phư-xô-kha-gen, ngoại vi bắc An-tơ-lan-đơ-xbéc.

        Mấy phút sau, tôi nghe thấy giọng nói chậm rãi kéo dài của trung đoàn trưởng trung đoàn bộ binh 1050, trung tá I.I. Gu-me-rốp :

        — Tôi đã ra khỏi rừng, đánh kết thúc trận đánh chiếm An-tơ- lan-đơ-xbéc. Tôi đã phái một chi đội đi trước gồm tiểu đoàn xe tăng hạng nặng và tiểu đoàn của thiếu tá Ph. c. Sa-pô-va-lốp đến An-tơ-lan- đơ-xbéc. Tôi đang chuyển sở chỉ huy đến ngoại vi bắc An-tơ-lan-đơ-xbéc.

        — Thế thì tốt lắm, đồng chí Gu-me-rốp ạ, nhất là quyết định phái một chi đội đi trước. Đồng chí hãy đánh vu hồi các điểm tựa và đừng lo gì phía sau. Trung đoàn của A. 1. Pê-scốp sắp xuất hiện sau các đồng chí. Tôi đang tới Vôn-phơ-xơ-kha-ghen.

        Tôi truyền đạt tình hình cho tham mưu trưởng sư đoàn để báo cáo lên tưứng I. P. Rô-xlưi, và lại đi đến sở chỉ huy mới. Thế là chúng tôi đã ở Vôn-phơ-xờ-kha-ghen. Từ đó đến An-tơ-lan-đơ-xbéc còn gần 2 ki-lô-mét. Có tiếng pháo bắn dồn dập. A. X. Na-ru-ski ra đón, đồng chí háo cáo:-

        — Trung đoàn của Ra-đa-ép tiến gấp và đang xung phong vào ngoại vi đông An-tư-lan-đơ-xbéc. Xe tăng bắn vào các ổ đại liên trong các tòa nhà. Xe tăng hạng nặng đã xuất hiện ở bên trái. Tôi không biết đó là những xe tăng của ai.

        — Đồng chí hãy dùng hỏa lực của xe tăng yểm trợ cho Ra-đa-ép. Hiện nav tôi không có trong tay cụm pháo sư đoàn. Nó đang trên đường vận dộng. Bèn trái là xe tăng của LA. Mi-a-xni-cốp cùng với đội đổ bộ của Gu-me-rốp.

        SƯ ĐOÀN ĐỔI HƯỚNG

        Đội đổ bộ bằng xe tăng của đại tá Đ.X. Na-ru-ski đã ở An-tơ-lan- đơ-xbéc. Từ phía bắc, các trung đoàn của sư đoàn bộ binh 266 đã tiến tới gần. Một trận đánh ác liệt với bọn tàn quân của sư đoàn Béc-lin kéo dài hai giờ đồng hồ. Các trung đoàn của sư đoàn bộ bỉnh 301 và lữ đoàn xe tăng 220 hiệp đồng với sư đoàn bộ binh 266 của đại tá X.M. Phô-mi-chen-cô đã đánh tan địch và tiến đến phía tây An-tơ- lan-đơ-xbéc¹.

        Trưa 21 tháng 4, sư đoàn bộ binh 301 đã chọc thủng tuyến vòng trong ở hướng của mình và đột nhập vào Béc-lin. Cùng ngày hôm đó, sư đoàn bộ binh 89 và sư đoàn cận vệ 94 do các thiếu tướng M.P. Xe- re-ghin và I.G. Ga-xpa-ri-an chỉ huy, cũng như sư đoàn cận vệ của thiếu tướng v.p. Xô-cô-lốp ở bắc Stơ-rao-xbéc đã đánh tan địch trên tuyến vòng ngoài và đột nhập vào ngoại vi Vai-xen-de-e và Nôi —Hô- en-sen-hao-den, khu vực đông của Mác-san. Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2 đang tiếp tục chặng đường anh hùng của mình đến Béc-nao, tiến đánh vu hồi bắc Béc-lin, đã được tung vào đột phá.

        Phát huy thắng lợi của tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2, các tập đoàn quân 47 và xung kích 3 cũng tiến lên. Các sư đoàn thuộc quân đoàn xe tăng 56 của tướng phát xít Vây-đờ-linh đã hoàn toàn bi đánh tan.

        Về ý nghĩa to lớn của lúc bắt đầu tiến công Béc-lin thì khó có thể tìm được lời nào hay hơn là những lời sau: "Gần bốn năm trời nay, các chiến sĩ anh hùng của chủng ta đã chờ đợi giờ phút lịch sử này. Từ Mát-xcơ-va, Xta-lin-grát, Lê-nỉn-grát, bắc Cáp-ca-dơ, từ vòng cung Cuốc-xcơ, U-cra-in, Be-lô-ru-xi, Pri-ban-tích và từ những khu vực khác của đất nước, họ đã chuyển sang phản công, và lúc này đây, giờ thanh toán cuối cùng đã điểm ”².

        Nhận thấy tình thế nguy ngập đó ở Mặt trận Đông, Hít-le đã thông qua quyết định, còn Bộ Tổng tham mưu của Tổng hành dinh Đức đã hạ lệnh điều các đạo quân ở Mặt trận Tây sang phía đông và ném chúng vào trận bảo vệ Béc-lin, không chú ý đến việc quân đội Anh — Mỹ đang tiến trên lãnh thổ Đức từ phía tây ”³.

        Chiều tối, đại tá Xa-phô-nốp báo cáo với tôi về lệnh của quân đoàn. Chúng tôi xác định rõ lại tình hình chung và hướng tiến công mới của sư đoàn trên bản đồ. Những bất ngờ trong chiến đấu là một hiện tượng bình thường, Lần này chúng tôi nhận lệnh thay đồi hướng tiến công. Nguyên nhân là do những sư kiện sau đây:

        Những trận đánh dai dẳng vẫn còn đang tiếp diễn ở khu vực các điểm cao Dê-e-lốp. Trong khi đó thì tập đoàn quân xung kích 5 đã đột nhập vào Béc-lin. Giữa tập đoàn quân xung kích 5 và tập đoàn quân cận vệ 8, khoảng cách tăng lên đảng kể. Trước tình hình đó, Nguyên soái Liên Xô Giu-cốp, tư lệnh bộ đội phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 đã hạ quyết tâm về việc thay đổi dải tiến công của tập đoàn quân và ra lệnh :

        Tập đoàn quân xung kích 5 có nhiệm vụ tiến công trong các giới hạn bên phải là Mê-rốp, ga Lích-ten-béc, ga Léc-téc-xki; bên trái là Man-xđoóc-phơ, ga Ba-um-sun-len-véc, bờ đông Lan-đơ-véc-ca-nan suốt đến công viên Tia-gác-ten.

        Tập đoàn quân xung kích 3 được quy định tiến công bộ phận bắc Béc-lin.

        Tập đoàn quân cận vệ 8 tiến công bộ phận nam Béc-lin⁴.

        Bây giờ chúng tôi là một sư đoàn ở sườn trái nên phải quay gần như là về hướng nam để tiến đến tuyến ranh giới mới của quân đoàn và tập đoàn quân. Chúng tôi phải bắt tay vào việc thực hiện mệnh lệnh của tư lệnh bộ đội phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 ra ngày 21 tháng 4. Theo bản mệnh lệnh đó, tập đoàn quân xung kích 5 có nhiệm vụ tiến công một bộ phận lớn của trung tâm Béc-lin.

        Về những hành động chiến đấu của bộ đội phương diện quân trong ngày này, Nguyên soái Liên Xô G.C. Giu-cốp viết:

        "Ngày 21 tháng 4, các đơn vị của tập đoàn quân xung kích 3, tập đoàn quân cận vệ 2, tập đoàn quân 47 và tập đoàn quân xung kích 5 đã đột nhập vào các vùng ngoại vi Béc-lin và chiến đấu ở ngay cả trong thành phố. Tập đoàn quân 61, tập đoàn quân 1 của quân đội Ba Lan và những binh đoàn khác của phương diện quân đã nhanh chóng tiến đến sông En-bơ, nơi dự định gặp gỡ các quân đội Đồng minh của chúng ta”⁵.

-----------------
          1. Cực lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ bình 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 153 —301.

         2. G.C. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ, tr. 649, 650.

         3. Cục, lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 153 - 301.

         4. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 233, phiếu 20899, hồ sơ 2, tờ 23, 112, 117.

         5. G.C. Giu-cổp, Nhớ lại và suy nghĩ, tr. 645.

        Trên bàn tôi có tấm bản đồ và bản mệnh lệnh.

        — Đồng chí M.I. Xa-phô-nốp, trong khi tôi với đồng chí cùng thảo quyết tâm, hãy cho triệu tập tất cả cán bộ chỉ huy các đơn vị. Đã lâu mọi người không họp lại với nhau.

        — Thế thì tốt lắm! —Tham mưu trưởng sư đoàn trả lời và truyền đạt chỉ thị cho cán bộ trực ban tham mưu sư đoàn.

        Chúng tôi ngồi vào bàn. Com-pa, thước kẻ và bút chì được mang tới. Dựa vào vị trí các trung đoàn, chúng tôi cố gắng điều họ về hướng mới —hướng nam —sao cho ít tốn thời gian nhất. Thành ra thê đội 1 của sư đoàn gồm trung đoàn bộ binh 1050 với hướng tiến công vào Ban-vít và trung đoàn bộ binh 1052 với hướng tiến công vào Hốp-pen- gác-ten. Lữ đoàn xe tăng 220 được phân về các trung đoàn bộ binh. Còn thê đội 2 của sư đoàn gồm trung đoàn bộ binh 1054 và trung đoàn xe tăng hạng nặng 92.

        Sở chỉ huy của sư đoàn được chuyển sang một tòa nhà lớn của một lâu đài ỏr ngoại vi đông An-tơ-lan-đơ-xbéc. Đường đến sở chỉ huy rất tốt và cán bộ chỉ huy các đơn vị đã nhanh chóng tập trung lại. Chúng tôi họp trong một gian phòng lớn. Tôi công bố nhiệm vụ mới của sư đoàn, đề ra nhiệm vụ cho các trung đoàn bộ binh.

        Mọi ngươi đến họp đều cảm thấy phấn chấn. Chúng tôi phấn khởi trước thắng lợi của quân đội Liên Xô. Chúng tôi lại phấn khởi vì chúng tôi đã đang ở Bec-lin. Mệt mỏi vì những trận đánh trong những ngày gần đây, nhưng được động viên bởi nhiệm vụ mới, các cán bộ chỉ huy trở về đơn vị mình. Cũng trong đêm đó, khi chúng tôi tiến hành sắp xếp lại lực lượng thì các đại đội bộ binh và pháo binh được nghe đọc Nhật lệnh của Tổng tư lệnh tối cao. Các đơn vi tổ chức mít tinh. Sự phấn khởi của chúng tôi không còn giới hạn nữa. Lại thêm một đêm mất ngủ, nhưng là một đêm phấn khởi.

        Trong đêm tối trời này, sư đoàn được bố trí lại từ hướng tây quay xuống hướng nam, và sáng kiến đó đã chuyển sang tiến công trên hướng mới. Trong một ngày chiến đấu, các trung đoàn của sư đoàn đã chiếm được điểm cao dân cư Nôi-e-xơ-kha-ghen, Hốp-pen-gác-ten, Đen-vít, Man-xđoóc-phơ, Ca-un-xđoóc-phơ, Bi-xđoóc-phơ, chiếm công viên thị trấn thể thao, sân bay và tiến ra ngoại vi đông Sác-hoóc-xtơ. Ý định vừa tiến vừa đột nhập Sác-hoóc-xtơ của chúng tôi không thành công. Bọn địch đã đón chúng tôi bằng một hỏa lực có tổ chức từ một dải đất cao của đường sắt. Thiếu tá Xáp-va I-va-nô-vích Cun-chi, trung đoàn phó trung đoàn bộ binh 1050, tiến trong chuỗi tán binh xung phong của đại đội bộ binh do thượng úy Ni-cô-lai I-a-cốp-le-vích

        Dai-sép chĩ huy. Ngay hôm đó X.I. Cun-chi bị thương nặng ở chân và được đưa ra khỏi chiến trường.

        Sau một đêm sôi động sắp xếp lại lực lượng, sau một ngày chiến đấu căng thẳng, chiều 22 tháng 4 chúng tôi tiến đến ranh giới mới ở bên trái của tập đoàn quân, quân đoàn và sư đoàn : Man-xđoóc-phơ, ga Ba-um-sun-len-véc, bờ đông Lan-đơ-véc-ca-nan suốt đến công viên Tia-gác-ten.

        Thị trấn Sác-hoóc-xtư nằm trong hệ thống điểm tựa của tuyến phòng ngự bên trong; trong thị trấn có nhiều tòa nhà ở và công sở lớn, nhiều biệt thư xây bằng gạch nằm rải ờ các vùng ngoại ô và gần như kéo dài tới sát bờ đông sông Sơ-prê-e. Điểm dân cư bị một số đường sắt chạy song song với chính diện cắt khỏi đầu mối đường sắt Sác-hoóc-xto. Thành phố đã được chuẩn bị từ trước để phòng ngự, còn những khu vực có nhiều tòa nhà gạch lớn như khu thị trấn của trường kỹ thuật quân sự chẳng hạn, thì được biến thành những điểm tựa mạnh. Trên dải đất cao của đường sắt đều có đào chiến hào, dựng các ụ đại liên và pháo.

        Sau thị trấn Sác-hoóc-xtơ là sông Sơ-prê-e rộng 200 —300 mét. Bên bờ tây con sông là một khu vực rừng công viên, đó là các công viên Trép-tốp và Blen-téc-van-dơ. Tất cả đều năm trong dải tiến công của sư đoàn.

        Lệnh của tư lệnh quân đoàn yêu cầu phải "chọc thủng phòng ngự địch”. Nghĩa là phải mở cửa đột phá. Không thể đánh kéo dài. Cần phải dùng xe tăng đột kích nhanh chóng và vượt sông Sơ-prê-e trong hành tiến.

        Tôi bắt đầu nhớ lại tất cả những trận đã vận dụng tốt đòn đột kích thọc sâu : ở nam Ben-đéc trong chiến dịch I-át-xư —Ki-si-nhép, đội đổ bộ bằng xe tăng của sư đoàn đã nhanh chóng đột nhập vào tung thâm lớn. Nhưng ở đó là địa hình đồi, trồng toàn ngô và nho. Còn ở đây là cả một biển dày đặc những mái ngói xám đỏ. Nhưng dù sao ở đây cũng vẫn phải dùng quân đổ bộ đi xe tăng để đột kích. Tất cả chúng tôi thảo luận kỹ và đi đến nhất trí là dùng quân đổ bộ đi xe tăng để đợt phá rồi tiến nhanh tới Sơ-prê-e và vượt sông trong hành tiến. Tôi báo cáo quyết tâm sơ bộ lên tướng I.P. Rô-xlưi.

      
        — Được —đồng chí trả lời —có điều cần suy nghĩ kỹ mọi vấn đề và hãy chuẩn bị sẵn sàng. Sáng mai, tôi và tư lệnh tập đoàn quân sẽ xuống chỗ các đồng chí.

        Trong hai năm chiến đấu, sư đoàn đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm vượt những chướng ngại sông lớn bằng sức mạnh. Đơ-nhi-ép, In-gun, I-u-giơ-nưi Búc, Te-li-gun, Đơ-nhi-ét, Pi-li-sa, Ô-đe, tất cả những con sông này chúng tôi vừa vượt vừa phải chiến đấu, và qua đó chúng tôi có kinh nghiệm chuẩn bị và vượt bằng sức mạnh những con sông lớn. Ở giai đoạn chuẩn bị, một trong những biện pháp quan trọng nhất trong việc dự tính vượt sông là việc chuẩn bi trước những phương tiện bơi qua sông.

        Trong thời chiến, kho vật dụng vượt sông sẵn có của sư đoàn không đủ để vượt sông trên quy mô lớn. Chúng tôi tự làm thuyền luôn cho tất cả các trung đoàn và tiểu đoàn rồi chở chúng trên các đoàn xe của trung đoàn và tiểu đoàn. Bây giờ, chúng tôi cũng làm như vậy. Thêm vào đó, chúng tôi còn thu được rất nhiều thuyền chiến lợi phẩm và thuyền của dân vứt lại khi bỏ chạy.

        Quyết tâm sơ bộ được phổ biến cho cán bộ chỉ huy các đơn vị, toàn bộ kho vật dụng vượt sông —"hạm đội thuyền ” của chúng tôi — được đưa về đội hình chiến đấu các tiểu đoàn và trung đoàn.

        Rồi lại mệnh lệnh, chỉ lệnh... Mọi thứ đều lên đường. Sở chỉ huy sư đoàn được bố trí ở ngoại vi tây-bắc điểm dân cư Bi-xđoóc-phơ Di-út, trong tầng hầm của một tòa nhà lớn, còn đài quan sát được xây dựng ở một cái chòi trên tòa nhà.

        Tất nhiên, suốt đêm không ai ngủ được, nhưng tâm trạng rất phấn chấn. Rạng sáng, chúng tôi trèo lên đài quan sát. Thỉnh thoảng vang lên những tiếng súng rời rạc. Tôi bỗng nhớ đến câu : "Trước cơn bão, trời thường lặng”.

        — Đồng chí nhìn ra đường xem kìa ! —Mi-kha-in I-va-nô-vích Xa-phô-nốp nói.   
        Chúng tôi bước tới gần một cửa sổ lớn ở phía bắc chòi gác. Mặt trời buổi sớm chiếu sáng con đường nhựa đi Béc-lin, hai bên đường và hai bên rãnh đường là một đám người rất đông, mặc những chiếc áo ngắn kẻ sọc hay những bộ quần áo rách rưới. Bọn phát xít định lùa đám người này sang một trại tập trung khác, nhưng không kịp. Một quang cảnh khủng khiếp của tai họa loài ngưừi. Với một tâm trạng nặng nề, chúng tôi tản về các vị trí và mỗi người bắt tay vào công việc của mình.

        Lức 10 giờ, một tốp ô tô chạy vào chiếc sân có tường gạch bao quanh. Tư lệnh tập đoàn quân, tư lệnh quân đoàn và ủy viên hội đồng 

        quân sự tập đoàn quân từ các ô tô bước ra¹. Hôm nọ, tư lệnh tập đoàn quân vừa được phong thượng tướng. Tôi bước tới báo cáo và liền đó chúc mừng đồng chí tư lệnh mới được lên cấp.

        Đồng chí tư lệnh mỉm cười và quay sang tướng I.P. Rô-xlưi nói :

        — Theo tôi, chung tôi cũng sắp sửa được chúc mừng các vị tướng ở quân đoàn của đồng chí.

        Mọi người cùng mỉm cười. Một thoáng im lặng và nét mặt tư lệnh tập đoàn quân trở nên nghiêm nghi, lo lắng. Tôi hiểu rằng đã đến lúc báo cáo về quyết tâm chiến đấu. Chúng tôi trèo lên đài quan sát.

        Tướng N.E. Béc-da-rin bước tới gần bản đồ treo ở phần lõm sâu trên tường và chăm chú xem hướng tiến công. Đối chiếu thực địa với bản đồ Béc-lin và mời các đồng chí phó tư lệnh lại gần, tướng Béc-da-rin ôn tồn nói chuyện với họ. Đồng chí chỉ vào hướng Béc-lin và nói:

        — Mặc dù bị che khuất trong khói, nhưng "nó” đã ở ngay bên cạnh.

        Tất nhiên, lúc đó không ai ngờ rằng, ít lâu sau tướng N.E. Béc- da-rin sẽ phải tổ chức ở đây một cuộc sống mới, rằng đồng chí xứng đáng được người Đức yêu mến và kính trọng, và đây cũng là nơi đồng chí hy sinh một cách bi thảm.

        Tướng N.E. Béc-da-rin kết thúc việc xác đinh vị trí trên thực địa; quay lại mọi người, đồng chí nói to:

        — Còn bây giờ chúng ta nghe báo cáo của đại tá An-tô-nốp.

        Tôi báo cáo quyết tâm của mình.

        — Tướng I.P. Rô-xlưi đã kể cho chủng tôi nghe về lần đổ bộ bằng xe tăng của đồng chí ở Ki-si-nhép. Chính ở đây chúng tôi cũng thấy cần phải đột kích bằng quân đổ bộ đi xe tăng. Ở đây cần phải đập tan địch và bay qua, không chỉ là vượt qua mà phải bay qua sông Sơ-prê-e. Có điều đồng chí hãy hết sức tận dụng xe tăng của các đại tá Na-ru- ski và Mi-a-xni-cốp để chở tất cả các tiểu đoàn. Còn chúng tôi sẽ lập tức điều tướng Ga-lai —thê đội 2 của quân đoàn đến Sác-hoóc-xtơ. Đừng tiến sang đầu mối đường sắt Rum-men-xbua. Đó không phải là nhiệm vụ của các đồng chí. Sư đoàn bộ binh 230 của đại tá Si-scốp sẽ chiếm điểm này. Pháo binh quân đoàn và cụm pháo tập đoàn quân đã được chuẩn bị để bắn vào Sác-hoóc-xtơ. Các đồng chí được quyền sử dụng máy bay cường kích. Khi tiến tới Sơ-prê-e, lữ đoàn 1 của giang đoàn  Cờ đỏ Đơ-nhi-ép sẽ được phối thuộc vào các đồng chí. Tướng Phuốc- xa sẽ chở toàn bộ phà của tập đoàn quân tới.

        — Thế nào, đồng chí Rô-xlưi? —Tư lệnh tập đoàn quân quay lại hỏi tư lệnh quân đoàn.

        — Tôi hoàn toàn đồng ý với quyết tâm của đồng chí! — Tướng I.P. Rô-xlưi trả lời yà nhìn đồng hồ, đồng chí nói thêm — Thế mà đã 11 giờ rồi đấy !

        Tôi xin hai giờ để xác định cụ thể hành động với các cán bộ chi huy cho phù hợp với lệnh của tư lệnh tập đoàn quân.

        — Mười một cộng với hai là mười ba. Được, chúng ta không mê tín; hãy để con số này trở thành con số oan nghiệt đối với các sư đoàn SS ! — Rồi tư lệnh quân đoàn phẩy tay tỏ dấu hiệu đồng ý.

        Đồng chí quay sang tôi, nói:

        — Tôi nghĩ rằng đồng chí sư đoàn trưởng sẽ không yêu cầu chúng tôi rời khỏi đây, nếu chúng tôi cũng tạm thời đặt sở chỉ huy ở đây.

        Tôi dang rộng hai tay mời tất cả, chúng tôi trèo xuống dưới nhà và bước ra sân.

        Bên tường của tòa nhà có hai chiếc xe bọc thép sơn màu xanh lá cây và chiếc xe tăngT.34 của đại tá Na-ru-ski. Tư lệnh tập đoàn quân dừng lại, chĩ tay vào những chiếc xe bọc thép, hỏi tôi:

        — Của các đồng chí đấy à ?

        — Sở chỉ huy cơ động của tôi đấy ! — Tôi trả lời.

        — Các đồng chí sử dụng chiến lợi phẩm thế là tốt. Tiếc rằng trong biên chế của các sư đoàn bộ binh chưa có xe bọc thép. Nhưng đó là công việc của tương lai. Còn bây giờ ta hãy về vị trí và bước vào chiến đấu.

-------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 154.

     
       BẮT ĐẦU TIẾN CÔNG

        12 giờ 50 phút, một cơn bão lửa mãnh liệt lướt qua đầu chúng tôi và ập xuống thành phố như một trận mưa đạn. Vang lên loạt pháo bắn vào dải đường sắt, động cơ xe tăng bắt đầu gầm lên, tiếng xích sắt rít ầm ầm và đoàn xe thép chở các chiến sĩ đồ bộ bắt đầu lao vào đám bụi, khói của những đường phố Béc-lin. Máy bay cường kích xuất hiện. Từng tốp và từng chiếc lao như chớp xuống dưới, tuôn những dòng lửa xuống các mục tiêu đã định. Mấy chiếc "Mét-xe-smít” xuất hiện, và một trận không chiến diễn ra trong khoảng xanh xa thẳm. Trong một giờ chiến đấu, chúng tôi chỉ chiếm được bộ phận đông Sác-hoóc-xtơ.

        Trung tá I.I. Gu-me-rốp. báo cáo rằng tiểu đoàn 2 hộ binh của đại úy Ph. c. Xa-pô-va-Iốp đã tiến công chiếm được thị trấn quân sự của trường kỹ thuật quân sự.

        Các tiểu đoàn bộ binh xuống xe tăng ở trước con đường sắt và lớp sóng người ào qua dải đường sắt trong trận xung phong. Tiểu đoàn của thiếu tá A. Đ. Pê-re-pe-li-sưn đột nhập ga Sác-hoóc-xtơ. Ở khu nam thành phố, các thiếu tá Anh hùng Liên Xô X. C. Nua-ma- gôm-bê-tốp và V. A. Ê-mê-li-a-nốp đang nhanh chóng dẫn các tiểu đoàn tiến lên. Xe tăng, đã bò qua dải đường sắt và lại cùng các chiến sĩ bộ binh đổ bộ lao về phía trước.

        Chúng tôi cho xe đến gần ga Sác-hoóc-xtơ và trèo lên tầng trên cùng của nhà ga. Trước mặt chứng tôi là khu tây thành phố. Những đoàn xe chở thuyền chạy ngang chỗ chúng tôi. Mấy phút sâu, các trung đoàn trưởng báo cáo rằng đã tiến ra ngoại ô tây Sác-hoóc-xtơ. Tôi cũng báo cáo cho các tướng N. E. Béc-da-rin và I. P. Rô-xlưi rằng Sác- hoóc-xtơ đã bị ta chiếm¹.

        —  Tôi đã thấy và chờ báo cáo từ công viên Trép-tốp — Tư lệnh tập đoàn quân trả lời.

        Ở kênh Hô-en — Vô-ôn — Gra-ben và ở dải đường sắt của nhà máy, địch kháng cự ngoan cố, nhưng cả tuyến này cũng đã bị chọc thủng.

        Các đội hình chiến đấu của sư đoàn vượt qua dải đường sắt của nhà máy. Hai chiếc xe bọc thép, hai chiếc xe tăng, hai chiếc ô tô "Đốt” tạo ra những điều kiện thuận lợi để di chuyển và cơ động sở chỉ huy phía trước. Chúng tôi luôn di chuyển theo sau các đội hình chiến đấu của thê đội 1 sư đoàn. Chúng tôi thấy rõ trận đánh và thường xuyên duy trì đường liên lạc bằng vô tuyến với các trung đoàn trưởng. Lúc này chúng tôi đã tới chỗ đường sắt cách Ô-béc-se-ne-vây-de 1 ki-lô-mét về phía bắc.

        Cần phải kiểm tra tình hình chiến trường lại một lần nữa. Chúng tôi thường xuyên duy trì liên lạc bằng vô tuyến với các đơn vị của đại tá Đa-ni-la Cu-dơ-mích Si-scốp ở bên phải. Bây giờ sư đoàn bộ binh 230, bạn chiến đấu của chúng tôi từ hồi Đôn-bát, đang đánh chiếm ga Run-men-xbuốc. Tôi không phải lo cho sườn phải của sư đoàn. Còn tình hình bên sườn trái có phức tạp hơn. Đơn vị bạn bên trái vẫn chưa khép sườn phải của mình với chúng tôi. Các ổ đại liên và pháo từ trên mái nhà và cửa sổ của khối nhà máy ở ngoại ô bắc Ô-béc-se-ne-vâv-de đang bắn vào đội hình chiến đấu của sư đoàn.

        Trong đầu tôi luôn luôn vang lên mệnh lệnh của tư lệnh tập đoàn quân: " Không phải vượt, mà là bay qua sông Sơ-prê-e”. Thế những sườn trái lại dễ bị địch phản kích và bị kiềm chế bởi một hỏa lực mạnh. Bởi lẽ, cũng như ở khu vưc Héc-mét-xđoóc-phơ và Strao-xbéc, kẻ địch rất có thể sẽ đánh vào sườn hở của chúng tôi. Đúng, phải rà lại quyết tâm sơ bộ cho tất cả các trung đoàn bộ binh vượt sông Sơ- prê-e bằng sức mạnh.

        Tình hình phức tạp đòi hỏi phải yểm trợ sườn trái của sư đoàn dù chỉ cần trước lúc trời tối. Nếu đơn vị bạn bên trái chưa đến thì 2 — 3 giờ nữa thê đội 2 của quân đoàn bộ binh 9 nhất định sẽ tới gần.

        Như vậy, bây giờ việc vượt sông của sư đoàn cần tiến hành bằng hai thê đội.

        Thê đội 1 gồm các trung đoàn bộ binh 1050 và 1054; trung đoàn bộ binh 1052 sau khi yểm trợ cánh trái sẽ là thê đội 2.

        Tôi giao cho các trung đoàn những nhiệm vụ sau:

        Trung đoàn bộ binh 1050 phải vượt sông Sơ-prê-e ở đoạn : "Véc- phi” đảo Bu-len-brúc, chiếm phía đông công viên Trép-tốp và tiến ra tuyến: đảo Áp-tên — In-den, Ao-coóc-pơ-phơ-ne —Tai-khơ-li, ngoại ô bắc Trép-tốp.

-------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 154.

        Trung đoàn bộ binh 1054 vượt sông Sơ-prê-e ở đoạn đảo Bu-len- brúc — các bãi tắm, chiếm công viên Plen-téc-van-đơ và tiến ra ngoại ô tây Trép-tốp.

        Trung đoàn bộ binh 1052 xoay chính diện ở hướng nam và tiến ra tuyến: kênh Vây-gơ (Ten-tốp) — nhà máy ở bắc Ô-béc-se-ne-vây-de. Không cho địch phản xung phong từ phía Ô-béc-se-ne-vây-de, sẵn sàng vượt sông Sơ-pre-e ở đoạn: các bãi tam — kênh Vây-gơ (Ten-tốp).

        Trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 cùng với trung đoàn bộ binh 1052 phải tiến ra tuyến: kênh Vây-gơ (Ten-tốp) — nhà máy.   

        Tôi đưa tay chỉ cho trung đoàn trưởng trung đoàn 92 đứng bên cạnh :

        — Kia kìa! Và không chỉ đè bẹp, mà phải bóp nghẹt toàn bộ hệ thống hỏa lực ở ngoại ô bắc Ô-béc-se-ne-vây-đe, để không những đạn đại liên và pháo, mà cả đến những con ruồi cũng không thể từ đó bay ra.

        I.A. Mi-a-xni-cốp mỉm cười và nói:

        — Tôi sẽ cho hàng tiểu đoàn xe tăng cùng bắn một lúc.

        — Ít ra là cả trung đoàn chứ ! — Tôi nói.

        Các mệnh lệnh được truyền qua không trung: đó là các mệnh lệnh của chủ nhiệm pháo binh sư đoàn, đại tá Ca-dan-sép; của lữ đoàn trưởng lữ đoàn xe tăng 220 Anh hùng Liên Xô, đại tá Na-ru-ski; của trung đoàn trưởng trung đoàn xe tăng hạng nặng 92, đại tá Mi-a- xni-cốp.

        Chưa đầy mười phút, chủ nhiệm trinh sát của sư đoàn — thiếu tá A.T. Bô-rốp-cô — báo cáo rằng đại đội trinh sát của sư đoàn đã tiến tới bờ sông Sơ-prê-e đối diện đảo Bu-len-brúc. Đồng hồ chỉ gần 17 giờ.

        Đồng chí thiếu tá, đồng chí hãy ra lệnh thu xếp điện đài lại và lên xe đi!

        Trên đường nhựa dọc theo đường sắt, xe chúng tôi chạy nhanh tới bờ sông. Đại đội trinh sát đang bơi trên sông Sơ-prê-e. Toàn bộ thê đội 1 của sư đoàn đã tới gần. Nhiều chiến sĩ của chúng tôi tập trung trên bờ đông. Chúng tôi không có sẵn trong biên chế những phương tiện vận tải để chở thuyền với số lượng lớn, nhưng cũng như trước kia, để làm việc ấy chúng tôi đã sử dụng mọi phương tiện vận chuyển: xe thô sơ, ô tô, thậm chí cả xe tăng. Đại đội trinh sát của sư đoàn đã làm như vậy, và kia, đại đội đã đang tới gần bờ tây sông Sơ-prê-e.

        Các đại đội bộ binh ngồi trên nóc xe tăng cũng tháo thuyền, mang xuống nước, vượt sông. Kinh nghiệm vượt nhiều con sông trước đây có thể đem áp dụng rất thích hợp. Các kỹ sư của trung đoàn và trung đội trưởng các trung đội công binh biết rằng, nhiệm vụ chiến đấu của họ là vận chuyển thuyền theo sau thê đội 1 của các trung đoàn, và khi đến sông thì hạ tất cả xuống nước.

        Đại úy Ni-cô-lai Pê-tơ-rô-vích Cô-tốp, kỹ sư trung đoàn thuộc trung đoàn bộ binh 1054, chiến sĩ kỳ cựu của sư đoàn, đã nhiều lần vượt sông, là người đầu tiên cùng trung đội công binh chở khối "hạm đội thuyền ” của trung đoàn tới bờ sông Sơ-prê-e. " Hạm đội thuyền ” chúng tôi đã quen với tên gọi này từ khi vượt sông Đơ-nhi-ép.

        Bây giờ các chiến sĩ bộ binh đang dỡ giúp thuyền xuống, kéo ra bờ, thả xuống nước, rồi nhảy vào thuyền và các mái chèo bắt đầu khua nhịp nhàng.

        Chủ lực của sư đoàn bắt đầu vượt sông. Còn bên trái, những phát súng của trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 cũng gầm lên. Xe tăng đỗ suốt dọc bờ sông sẵn sàng bắn sang bờ tây. Pháo đi cùng các trung đoàn bộ binh cũng được kéo lên phía trước.

        Hàng rào pháo này làm chúng tôi rất phấn khởi. Từ bờ sông phía tây bùng lên mấy tràng đạn đại liên nhưng lập tức tắt lịm ngay sau những phát đạn của xe tăng. Trước mặt chúng tôi, bọn bộ binh Đức vừa bò vừa chạy từ bờ tây vào sâu trong công viên.

        Bên bờ đông, các đại đội bộ binh kéo đến chật ních và ồn ào. Thẳng trước mặt chúng tôi, thượng úy Pi-ốt Gơ-ni-đa đang chỉ huy đại đội của mình. Họ dỡ thuyền từ những chiếc xe chở đến, hạ xuống nước và bắt đầu bơi. Pi-ốt Gơ-ni-đa và Gran-tơ A-va-ki-an là những người đầu tiên bước vào trận qua sông Sơ-prê-e. Thiếu tá G. A-ra-pe- ti-an cũng xuống thuyền lúc đó và họ đuổi theo những thuyền đầu tiên. Thuyền chở các đại đội của thiếu tá A. Pê-re-pe-li-sưn gần như đồng thời rời bờ cùng trung đội pháo chống tăng.

        Ở trung đoàn 1050, đại đội 1 bộ binh của thượng úy Dô-tốp là đại đội đầu tiên vượt sông. Đại úy tiểu đoàn trưởng Ô-be-rem-chen-cô, Anh hùng Liên Xô, cũng sang sông với đại đội này. Đại đội 2 bộ binh của thượng úy V.M. Xê-xnốp-xki cũng vượt sông kịp thời. Gri-gô-ri Sư-gan-cốp, bí thư đảng ủy trung đoàn, cũng sang sông với đại đội này.

       
        Các đại đội bộ binh bỏ thuyền lại bên bờ, miệng hô "Xung phong”, chạy biến vào công viên, và mãi tới lúc đó những loạt súng trường và đại liên mới vang lên. Trung đội của trung úy Pê-xcốp xung phong vào bọn địch ở những tòa nhà ven bờ sông. Trong chuỗi tán binh xung phong của trung đội có bí thư đảng ủy tiểu đoàn 2 bộ binh, trung úy Ni-ki-ta Ê-ga-ren-cốp. Các thượng sĩ xạ thủ đại liên Ghê-ra- xi-mop và Mát-vê-an-cô đấu hỏa lực với đại liên địch. Thiếu tá E. Pê- re-pe-li-sưn cùng trung đội của trung úy Xa-môi-len-cô và các chiến sĩ đồng đội Va-xi-li Bu-ra-cổp Côn-xtan-tin Goóc-bạ-chép, Gri-gô-ri Xtác- chi-cốp đã xung phong vào bọn Đức ở chiến hào, diệt hết bọn chúng và tiến ra đường cái.

        Thượng sĩ Ma-các Scua-cô, xạ thủ chống tăng, đang cùng tiểu đội của mình tiến nhanh về phía trước. Thiếu tá Ai-ra-pe-ti-an cùng tiểu đội của trung sĩ Pa-sen-cô thuộc đại đội 1 bộ binh nhanh chóng tiến ra đường nhựa. Phóng viên nhiếp ảnh của phòng tham mưu đứng cạnh tôi, luôn luôn thay đổi các tư thế để chụp cuộc để bộ bằng thuyền.

        Không thấy đơn vị ở bên trái. Trung đoàn bộ binh 1052 và trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 xoay chính diện về phía ngoại ô bắc Ô-béc- se-ne-vây-de. Nhưng dãy nhà đồ sộ của nhà máy nằm ở ngoại ô bắc Ô-béc-se-ne-vây-de. Từ các mái nhà và cửa sổ, thậm chí từ các ống khói nhà máy, bọn lính đại liên và lính phòng không của Đức dùng những khẩu pháo bốn nòng cỡ nhỏ bắn vào sườn và phía sau sư đoàn. Trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 đã dùng hỏa lực bắn thẳng tiêu diệt bọn lính đại liên địch.

        Trời về chiều. Trung sĩ Vla-đi-mia Cu-rin liên tục gọi giang đoàn hải quân. Mười lăm phút chờ đợi, khẳc khoải, nhưng bỗng Cu-rin chạy lại, giọng phấn khởi: "Hải quân!”.

        Tôi chưa có dịp gặp đại úy Mi-kha-in Mi-khai-lô-vích Ca-li-nin, đội trưởng đội tàu lướt độc lập số 1 thuộc lữ đoàn tàu sông của giang đoàn Đơ-nhi-ép, Huân chương Cờ đỏ. Và lần này "cuộc gặp gỡ” cũng lại xảy ra trên không trung. Tôi phát:

        — Khối vượt sông thứ nhất của sư đoàn đã chiếm bờ tây Sơ- prê-e trên chính diện đảo Áp-tên — In-đen — kênh Vây-gơ (Ten-tốp). Các đồng chí hãy triền khai đội tàu trong hành tiến và đi thẳng vào bờ đi. Các đồng chí có hiều không.

        — Tôi hiểu, tôi đang hoạt động — Độí trưởng trả lời.

        Tướng I.P. Rô-xlưi đang ở bên máy. Tôi báo cáo:

        — Khối thuyền thứ nhất của sư đoàn đã vượt sông Sơ-prê-e ở đoạn công viên Trép-tốp, Plen-léc-van-đơ. Chúng tôi đã chiếm được bờ sông phía tây, đang tiến sâu vào công viên Trép-tốp và Plen-téc-van- đơ. Lữ đoàn tàu sông đã tới gần. Việc vượt sông đang tiếp tục. Sườn trái bị hở, tôi đã triển khai Pê-scop.

        — Đồng chí chờ một phút nhé! —Tướng I.P. Rô-xlưi trả lời.

        Một phút sau, giọng của tư lệnh quân đoàn lại xuất hiện trên không trung :

        — Tư lệnh tập đoàn quân biểu dương đồng chí và toàn thể cán bộ, chiến sĩ của sư đoàn. Hãy làm đề nghị phong danh hiệu Anh hùng Liên Xô cho những người đầu tiên vượt qua sông Sơ-prê-e. Hãy rút Pê-scốp về và cũng cho vượt| sông đi. Một trung đoàn của Ga-lai sẽ đến yếm trợ.

        Tôi xin phép chuyển sở chỉ huy sư đoàn sang khu vực nhà máy cưa ở bờ tây.

        Các chiến sĩ hải quân dỡ tàu trên ô tô ra, thả xuống nước một cách nhanh nhẹn và có tổ chức, rồi bắt tay vào việc chuyển các phân đội bộ binh và pháo binh sang sông. Tàu lướt số 117 đi chuyến đầu tiên qua sông Sơ-prê-e dưới sự chỉ huy của chuẩn úy Gri-gô-ri Ca-da- cốp. Mọi người đều cố gắng thực hiện thật tốt mệnh lệnh của tư lệnh tập đoàn quân. Các chiến sĩ phà trong tập đoàn quân của tướng A.T. Phuốc-xơ cũng rất cố gắng. Toàn bộ phà được chuyển tới gần. Những mệnh lệnh rành mạch của các cán bộ phà vang lên, mỗi lúc một nhiều phà được đưa xuống nước, trên phà là pháo và xe tăng. Ca-nô của giang đoàn Đư-nhi-ép kéo phà chở pháo và xe tăng sang bờ sông bên kia bước vào chiến đấu.

        Trung đoàn bộ binh 1052 cũng được rút khỏi nhiệm vụ yểm trợ sườn trái ; rồi bắt tay vào vượt sông ở đoạn bắc kênh Vây-gơ. Vượt sông Sơ-prê-e đầu tiên là tiểu đoàn của trung úy Lê-ô-nít Pốt-goóc-bun- xki. Dưới hỏa lực súng trường và đại liên, tiểu đoàn bình tĩnh vượt sông và chiếm một bàn đạp lớn. Các tiểu đoàn còn lại của trung đoàn nhanh chóng phát huy thắng lợi của tiểu đoàn Pốt-goóc-bun-xki. Chuẩn úy Đơ-mi-tơ-ri Phô-đô-rin liếp lục chỉ huy một cách thành thạo và vững vàng đại đội bộ binh trong tiểu đoàn của thiếu tá Anh hùng Liên Xô X.K. Nha-ma-gôm-bê-tốp. Nhận được lệnh vượt sông, Phê-đô-rin đã hành động một cách hết sức dũng cam và gan dạ, vượt sông đầu tiên và chiếm lĩnh bàn đạp trên đoạn của mình.

        Đánh giá quá trình tác chiến ngày hôm ấy, Nguyên soái Liên Xô G.C. Giu-cốp nhận định : "Quân đoàn 9 bộ hỉnh dưới sự chỉ huy của thiếu tướng Anh hùng Liên Xô I.P. Rô-xlưi, đã đạt được thành tích lớn nhất trong việc tiến công Béc-lin. Bộ đội quân đoàn này đã tiến công quyết liệt, chiếm Sác-hoóc-xtơ, một hộ phận Cô-pô-ních và vừa tiến tới và vượt qua sông Sơ-prê-e bằng sức mạnh"¹.

        Những quân đoàn bên sườn phải của tập đoàn quân xung kích 5 tiến công mạnh mẽ chọc thủng tuyến phòng ngự trên đường sắt vòng quanh thành phố, chiếm các khu vực Lích-ten-béc và Phri-đrích-xbéc và bắt đầu bao vây ga Xi-lét. Ga Xi-lét là một trong những điểm tựa mạnh nhất và lớn nhất. Hệ thống công trình bằng đá, rất nhiều nhà để tàu, xưởng sửa chữa, đường sắt và những công trình khác đã biến nhà ga thành một khối bê tông cốt sắt sẵn sàng phòng ngự.

        Tiến công vào ga Xi-lét có hai sư đoàn : sư đoàn bộ binh 266 (của thiếu tướng Xáp-va Mẳc-xi-mô-vích Phô-mi-chen-cô) và sư đoàn bộ binh cận vệ 60 (của thiếu tướng Va-xi-li Páp-lô-vích Xô-cô-lốp). Trận đánh diễn ra ác liệt và đẫm máu. Nhưng, mặc dù đã chống cự đến tuyệt vọng, bọn phát xít vẫn bị đánh bại, trên nóc ga Xi-lét đã phấp phới lá cờ đỏ chiến thắng. Nhóm xung kích của trung đoàn 1006 thuộc sư đoàn 266 do hạ sĩ T. Bá-ba-ép chỉ huy và nhóm xung kích của trung đoàn 180 thuộc sư đoàn cận vệ 60 do trung sĩ V. Bốp-ta chỉ huy, đã cắm lá cờ đỏ. Do có thành tích chiến đấu anh dũng trong trận này, Va-xi-li A-pha-na-xi-e-vích Bốp-ta và Tát-gi-a-li Ba-ba-ép đã đirợc tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô².   
       
--------------------
        1. G.C. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ,tr. 650 — 65l.

        2. Tạp chí Lịch sử quân sự, 1970, số 4, tr. 59.

     
        NHẰM TRUNG TÂM BÉC-LIN THẲNG TIẾN!

        Buổi chiều mùa xuân ấm áp này, chúng tôi được chứng kiến một sư kiện bí ẩn. Các xe bọc thép của chúng tôi và xe tăng của đại tá Na-ru-ski dừng lại gần một ngôi nhà nhỏ bằng đá bên bờ sông Sơ- prê-e, và chúng tôi vừa xuống xe thì bỗng có tiếng pháo nồ ùng oàng từ phía Béc-lin vọng lại. Chúng tôi nhìn nhau và đoán chắc là sắp sửa có những quả đạn pháo nổ bùng chỗ bờ sông chúng tôi. Chúng tôi chờ đợi căng thẳng 10 — 20 — 30 giây ; rồi một phút — hai — ba phứt. Chẳng có phát đạn nào nổ cả. Thế mà tiếng pháo vẫn cứ rền vang. Hay là tiếng pháo ùng oàng này đã có từ trước mà chúng tôi không nghe thấy. Đối với chúng tôi, điều đó thật bí ẩn. Tôi giao nhiệm vụ cho đại tả Xa-phô-nốp hỏi tham mưu quân đoàn xem bên trái và phía trước chúng tôi có những gì đang xảy ra ?

        Chiều tối, M.I. Xa-phô-nốp báo cáo là tập đoàn quân xe tăng 3 của phương diện quân U-cra-in 1 đã đột nhập thi trấn Ten-tốp và chiến đấu ác liệt. Một cụm chính của đơn vị bạn bên trái chúng tôi đang tiến đến gần điểm dân cư Ven-đen-slốt trên sông Sơ-prê-e.

        Xe tăng của tập đoàn quân cận vệ 1 đã tiến đến sông Sơ-prê-e và bắt đầu vượt sông. Sau một trận đánh ác liệt chiếm Rum-men-xbua, sư đoàn bộ binh 320 ở bên phải chúng tôi đã tiến tới bờ đông vinh Rum-men-xbua — De-e. .

        Thế là bây giờ điều bí ẩn đối với chúng tôi đă được giải đáp. Bọn tù binh từ bên bờ tây được giải đến. Đối với tên nào, tôi cụng chỉ hỏi một câu như sau : "Tại sao các anh không những chỉ bỏ chạy mà còn bò sâu tít mãi vào trong công viên ?”. Tất cả bọn tù binh đều ôm lấy đầu và nói : "Xe tăng. Xe tăng. Nhiều xe tăng quá !”.

        Như thế là bọn phát xít sợ xe tăng và pháo binh của chúng tôi tiến tới bờ đông, đã bỏ chạy. Bọn Đức đã "giúp” chúng tôi vượt sông hết sức nhanh.

        Cuộc vượt sông diễn ra suốt đêm, nhiều cầu được bắc, sư đoàn bộ binh 320 bố trí lại lực lượng vào dải của sư đoàn bộ binh 301, sau đó tiến đến bờ sông của chúng tôi để vượt Sơ-prê-e ở nam Ap- ten — In-đen.

        Vào những lúc trận đánh căng thẳng, tư lệnh quân đoàn luôn luôn bố trí sở chỉ huv của mình ở các đội hình chiến đấu của các sư đoàn. Ngay như bây giờ cũng vậy, đã đêm rồi mà tướng I.P. Rô-xlưi vẫn cùng các cán bộ tham mưu triển khai sở chỉ huy phía trước của mình bên cái vịnh nhỏ trên_Sơ-prê-e đối diện với đảo Áp-ten — In-đen. Bản báo cáo buổi sáng 24 tháng 4 của tôi được tướng Rô-xỊưi nghe chăm chú. Tư lệnh quân đoàn chúc mừng tôi đã chiếm được bàn đạp.

        Khoảng 7 giờ ngày 24 tháng 4, tất cả các trung đoàn và phần lớn xe tăng đã ở bên bờ tây và chiếm nhà thiên văn trong công viên Trép-tốp, chiếm cửa tây công viên Blan-téc-van-đe, đầu mối các đường sắt ở bắc Ba-um-sun-ten-véc. Chúng tôi bố trí sở chỉ huy phía trước ở bờ tây Sơ-prê-e, đối diện đảo Bu-len-brúc trong các chiến hào và công sự của Đức. Theo quyết định của tư lệnh quân đoàn, sư đoàn bộ binh 320 bố trí lại lực lượng từ hồ Rum-men-xbua đến dải của chúng tôi và bắt đầu vượt sông Sơ-prê-e trên đoạn của trung đoàn bộ binh 1050 ở chỗ vịnh nhỏ.

        Trong lúc bố trí lại lưc lượng, các chiến sĩ của sư đoàn bộ bộ binh 320 phát hiện ra một ổ phục kích của bọn phát xít ở nhà máy điện Clin-ghen-béc ; bọn .chúng định cho nổ nhà máy. Đích thân sư đoàn trưởng sư đoàn bộ binh 230, đại tá Anh hùng Liên Xô Đa-ni-la Cu-dơ-mích Si-seốp, chỉ huy tiêu diệt bọn phát xít ở đấy.

        Tôi và đại tá H. X. Na-ru-ski đứng bên bờ sông Sơ-prê-e.

        — An-tô-nốp nàv, thật đúng là xuân hoàn toàn rồi ! Cả đến cây cối cũng gợi cảm giác ấm áp. Anh nhìn xem, cây cối xanh tươi quá! —  Đ. X. Na-ru-ski phấn khởi nói — Giá chủng ta có kỵ binh ở đây, tôi sẽ đề nghị họ cho ngựa xuống uống nước sông Sơ-prê-e, Nhưng bây giờ không có kỵ binh thì ta xuống rửa ráy đi !

        Nước mát lạnh làm chủng tôi hết mệt. Người phấn chấn, chúng tôi trèo lên bờ. Trong chớp mắt, trời bỗng dường như bị vỡ ra, còn mặt đất thì rung lên, cây cối đổ gãy, những quả đạn pháo nổ tung đất, đạn súng nhỏ rít lêrr. Lập tức chung tôi cùng chạy vào chiến hào, đến bên máy điện thoại và điện đài.

        Các trung đoàn trưởng báo cáo rằng các chuỗi bộ bỉnh đen đặc cùng xe tăng địch bò qua dải đất cao có đường sắt và đang tiến vào công viên. Trung đoàn súng cối của Đ.v. Cô-tốp dăng hỏa lực bắn chặn. Các khẩu đội thuộc trung đoàn pháo 823 chạy tới các cỗ pháo. Những phát súng gầm lên và các quả đạn bay vào xe tăng địch.

        Bàn đạp, bàn đạp, rồi lại bàn đạp!!! biết bao nhiêu bàn đạp từ Cáp-ca-dơ đến Bec-lin Nhưng đây là bàn đạp cuối cùng trong trận đánh cuối cùng với bọn phát xít. Các trung đoàn ss mang phù hiệu chữ thập ngoặc trên tay áo được ném vào chiến đấu ở Sơ-prê-e. Xe tăng và bộ binh vẫn cứ tiến mãi vào các đội hình chiến đấu của sư đoàn. Những anh hùng Liên Xô trên đất Đức đã đón những đợt xung phong của bọn phát xít bằng một hỏa lực vũ bão.

        San khi triển khai thành hình cánh quạt, năm chiếc xe tăng phát xít tiến vào trận địa của trung đội do chuẩn úy Pi-ốt Chi-i-a-nép, Anh hùng Liên Xô, chỉ huy. Hai chiếc bị hạ bởi những phát súng trúng đích của khẩu đội trưởng, thượng sĩ đoàn viên Ni-cô-lai A-véc-chen-cô, còn ba chiếc khác vẫn tiếp tục tiến. Một quả đạn nổ, Pi-ốt Cbi-i-a-nép ngã xuống đất, bị thương nặng vì mảnh đạn. Còn chút sức lực cuối cùng, Chi-i-a-nép bò đến bên khẩu pháo và hạ lệnh : "Bắn! ”. Khẩu pháo của Ni-cô-lai A-vcc-chen-cỏ nhả đạn, và những chiếc, xe tăng phát xít bốc cháy.

        Trung đội của trung úy An-drây Ki-ri-li-ủc trong tiểu đoàn pháo của thiếu tá Tua-bin chiến đấu rất dũng cảm. Pháo của trung đội đồng chí bắn cháy hai xe tăng và chặn đứng đợt xung phong của bọn Hít-le.

        Bọn phát xít ném bộ binh và xe tăng hết đợt này đến đợt khác vào những trận xung phong. Một cụm lớn bộ binh và xe tăng đột nhập đội hình chiến đấu của trung đoàn bộ binh 1050, tiến gần đến nhà thiên văn trong công viên Trép-tốp. Một trận đánh gần nổ ra. Khẩu pháo của Anh hùng Liên Xô, trung sĩ I-van I-va-nốp, đã đốt cháy ba xe tăng Đức bằng những phát đạn trúng đích.

        Một "Con báo” phát xít đang tiến đến tiểu đội bộ binh của trung sĩ Phi-li-pen-cô. Người trung sĩ anh hùng ném một chùm lựu đạn chống tăng vào tên địch bọc thép. Chiếc xe tăng dừng lại và bùng cháy, Nhưng người trung sĩ gan dạ cũng hy sinh. Tiểu đội lao vào giáp lá cà với bọn bộ binh phát xít.

        "Một bước không lùi! ” — Giọng nói của Anh hùng Liên Xô, đại úy tiểu đoàn trưởng Ni-cô-lai Ô-be-rem-chen-cô vang lên, và đồng chí xông vào đánh giáp lá cà đầu tiên. Năm tên phát xít đã nằm dưới chân anh, nhưng người tiểu đoàn trưởng cũng ngã xuống trước tràng đại liên của địch. Cả tiểu đoàn vẫn bình tĩnh, đại úy M. Đa-vư-đốp, chính tri viên, thay quyền chỉ huy tiểu đoàn, đánh bật mọi đợt xung phong và giữ vững trận địa của mình.

        Một trận đánh nổ ra trpng các công viên Trép-tốp và Plen-téc- van-dư. Tình hình gay go nhất là ở bên sườn trái bị hở của trung đoàn bộ binh 1052. Từ phía thị trấn Ba-um-sun-len-véc, một tốp xe tăng địch đột nhập dọc kênh Ten-tốp đến bờ tây Sư-prê-e và bắt đầu dùng hỏa lực khống chế toàn bộ khu vực qua sông. Sông Sơ-prê-e sôi lên vì đạn pháo và đại liên. Một chiếc xe tăng Đức bứt lên theo đập nước và bắn vào xe tăng chúng tôi đang trên phà qua sông. Chiến sĩ xe tăng chúng tôi vẫn bình tĩnh : từ trên phà họ bắn trả lại và đã bắn cháy chiếc xe tăng phát xít.

        Lúc ấy, trên các phà và chiếc cầu mới bắc, sư đoàn bộ binh 230 của quân đoàn chúng tôi ồ ạt vượt qua sông Sư-prê-e, tiến đến bàn đạp ở hướng công viên Trép-tốp. Có nguy cơ cầu qua sông bị đội pháo binh 7 đón nhưng chiếc xe tăng Đức xung phong bằng một hỏa lực có tổ chức. Đại úy đại đội trưởng Cua-di-u-cốp bị thương nặng. Chuẩn úy khẩu đội trưởng Bô-chi-a-ni-eốp, đảng viên, đứng ra chỉ huy đại đội. Thế là đại đội do đồng chí chỉ huy đã đẩy lui bọn địch xung phong hết đợt nàỹ đến đợt khác.

        Ta phải điều gấp trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 và tiểu đoàn pháo tư hành độc lập 337 vào chỗ xe tăng địch đã chọc thủng. Đại đội 2 thuộc tiểu đoàn pháo tự hành độc lập của đại úy Và-xi-li A-lếch-xê- e-vích Xe-nốp, từng nổi tiếng vì những chiến công anh dũng, bây giờ là đại đội đầu tiên bước vào chiến đấu với xe tăng Đức. Một trận đấu xe tăng nổ ra. Những chiếc " I.x. ” hạng nặng đâm thẳng vào lũ xe tăng Đức. Những chiến sĩ điều khiền pháo tự hành anh hùng cũng không thua kém. Xạ thủ Ghê-oóc-ghi A'ba-cu-mốp bắn những phát trúng đích vào xe tăng Đức; sau mỗi phát súng, một cột khói đen lại bốc lên trên chiếc xe thép mang hình chữ thập ngoặc. Trung sĩ I-van I-va-nô-vích Gi-úc, chiến sĩ kỳ cựu của tiểu đoàn, bình tĩnh và lạnh lùng gửi những quả đạn của mình tới đích. Sau những phát đạn của đồng chí, những chiếc xe phát xít có vỏ thép đều bốc cháy.

     
        Trận đấu xe tăng kéo dài hai giờ. Phân lớn xe tăng Đức nằm lại bền bờ sông Sơ-prê-e, bị phá hỏng và cháy, chỉ có một số ít trốn thoát về Ba-ưm-sen-len-véc, Giữa lúc đó, các chiến sĩ hải quân thuộc lữ đoàn 1 trong giang đoàn Đơ-nhi-ép, Huân chương Cờ đỏ, cũng lập chiến công. Phà bị hỏng ở giữa sông, một xe tăng bi trúng đạn cháy. Chuẩn úy Gri-gô-ri Ca-đa-cốp, người Von-ga, trông thấy chiếc phà bị mất người lái. Đồng chí vội lao tới cứu các chiến sĩ xe tăng. Lửa ở xe tăng bắt đầu làm nổ đạn, chỉ còn trong giây phút nữa những quả đạn có thể nổ tung. Quên mọi nguy hiểm, Gri-gô-rỉ Ca-da-cốp lái tàu lướt đến gần phà. Đong chí chở nhóm chiến sĩ xe tăng và các chiến sĩ tiểu liên ra khỏi phà và đưa họ sang bờ tây. Cùng với trung úy đảng viên Xu-vô- rốp, Ca-da-cốp quay lại dập tắt đám cháy rồi kéo phà cùng xe tăng vào bờ.

        Đồng hương của Gri-gô-ri Ca-da-cốp là đoàn viên Vla-đi-mia Che- ri-nốp cũng đã cứu được một chiếc phà chở xe tăng và các chiến sĩ đổ bộ khác. Che-ri-nốp nhìn thấy một chiếc phà bị bắn hỏng đang trôi về phía địch, liền lao ca-nô tới cứu. Đạn bay tới tấp không làm đồng chí hoảng sợ. Tới gần phà, chiệc ca-nô móc chặt lấy và kéo phà vào bờ. Xe tăng và đội đổ bộ lao vào chiến đấu. Cuộc vượt sông lại tiếp tục.

        Trước ngày 24 tháng 4, các trung đoàn của sư đoàn cùng với các chiến sĩ xe tăng tiêu diệt bọn tàn quân phát xít và tiến đến dải đường sắt vòng tròn — đó là tuyến phòng ngự vùng quanh thành phố¹.

        Ngày hôm ấy, tập đoàn quân cận vệ 8 cũng bắt đầu vượt sông Sơ- prê-e. Sư đoàn cận vệ 47 là một trong những sư đoàn đầu tiên vượt sông. Nhớ lại những ngày vượt sông, tướngA.Đ. Ba-cu-rốp, sư đoàn trưởng, viết: "Bẻ gãy phòng ngự địch, dập tắt hết điểm tựa này đến điểm tựa khác của chúng, ngày 24 tháng 4, chúng tôi tiến đến sông Sơ-prê-e, một dải nước bất ngờ lấp lánh trước mắt chúng tôi giữa lửa và khói. Đây là tuyến nước cuối cùng trên đường tới thắng lợi. Trên những chiếc xe lội nước, bộ đội băng nhanh qua sông Sơ-prê-e”².

         Thêm một ngày nặng nề nhưng thắng lợi nữa trôi qua trên chặng đường tiến vào trung tâm Béc-lin. Chiều tối, chúng tôi nhận được một tin phấn khởi tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5, tướng N.E. Bec-da-rin, được Nguyên soái Liên Xô G.  C.  Giu-cốp cử làm Chủ tịch ủy ban quân quản Bec-lin đầu tiên của Liên Xô.

        Nguyên soái Liên Xô G.  C.  Giu-cốp đã đánh giá cao những hoạt động chiến đấu của tập đoàn quân xung kích 5 và của tư lệnh tập đoàn quân này. Đồng chí viết: " Ngày 24 tháng 4, sau những trận đánh ác liệt, tập đoàn quân xung kích 5 tiếp tục tiến lên thắng lợi vàò trung tâm Béc-lin, quang trường A-léc-xan-đéc-plát, lâu đài của Vin-hem, toà thị chính Béc-lin và Văn phòng Đế chính. Do cuộc tiến quân thắng lợi giòn giã của tập đoàn quân xung kích 5, cũng như do những phẩm chất cá nhân xuất sắc của thượng tướng N.E. Béc-da-rin, Anh hùng Liên Xô, tư lệnh tập đoàn quân này, ngàv 24 tháng 4, Bộ tư lệnh cử tướng N.E. Béc-đa-rin làm Chủ tịch ủy ban quân quản Béc-lin đầu tiên cua Liên Xô và làm tư lệnh cụm quân Liên Xô bảo vệ Béc-lin ” ³.

        Từ Sơ-prê-e, sư đoàn tiến vào trung tâm Béc-lin.

        Đại úy M. N. Ca-li-nin, đội trưởng đội tàu lướt thuộc lữ đoàn Bô-brui 1 của giang đoàn Đơ-nhi-ép bước lại gần tôi, báo cáo : đề nghi cấp trên phong danh hiệu Anh hùng Liên Xô cho những chiến sĩ hải quân xuất sắc nhất, trong đó có chuẩn úy G. P. Ca-da-cốp và chiến sĩ Che-ri-nốp (truy tặng).

        Trưa ngày 25 tháng 4, sư đoàn chúng tôi cùng với sư đoàn bộ binh 320, sau một trận đánh ác liệt, đã chọc thủng phòng ngự của bọn Đức ở tuyến vòng thành phố và bắt đầu tiến công bộ phận trung tâm Béc-lin, dọc theo kênh Lan-đơ-véc và từ phía bắc kênh.

        Chàng tôi bố trí sở chỉ huy phía trước ngay trên dải đất cao của đường sắt. Chúng tôi trèo lên tuyến vòng và nhìn về phía trước rồi nhìn nhau ngạc nhiên, Chúng tòi dùng mắt xác định xem các tiểu đoàn cùa chúng tôi hiện ở đâu ? Sư đoàn hiện ở đâu ? Chẳng có ai và chẳng trông thấy gì cả, ngoài những tòa nhà bằng đá nhiều tầng. Mọi thứ đều bị hút đi trong các khu nhà của thành phố. Thẳng trước mặt chúng tôi, một chiếc xe tăng T.34 bứt lên trước và lao dọc theo phố. Bỗng nó dừng lại.

        Chúng tôi bắt đầu hiểu rằng các đại đội và tiểu đoàn bộ binh phải chuyển sang hoạt động thành những nhóm đánh công sự vững chắc. Tôi nhớ lại việc huấn luyện các đại đội bộ binh trong những buổi diễn tập chiến thuật tại Béc-van-đe. Bây giờ trong chiến đấu sẽ ra sao đâv ? Tôi nói chnyện với các trung đoàn trưởng và ra chỉ thị cho họ về việc chuyển sang đánh công sự vững chắc.

        Các trung đoàn tiến đến gần con kênh nối sông Sơ-prê-e và kênh Lan-đơ-véc. Một chiếc cầu duy nhất trong dải tiến công của sư đoàn với Grát-xtơ-rat và Vi-néc-xtơ-rát đã bị bọn phát xít phá hỏng. Mặt cầu bê tông cong gập làm đôi và gục xuống kênh. Trước mặt chúng tôi là một chướng ngại rộng có kè đá dựng đứng ngập nước.

        Chỉ còn một cách duy nhất là tiến công bằng khung chiếc cầu đó. Thiếu tá I-pa-ca-ép, trung đoàn phó trung đoàn bộ binh 1052, cùng trung úy Ba-ri-nốp và một nhóm chiến sĩ tình nguyện đã xung phong lên và chiếm được khung cầu. Trong đợt xung phong này, thiếu tá I-pa-ca-ép bị thương nặng nhưng không rời chiến trường. Tiếp_sau nhóm đánh công sự vững chắc, tiểu đoàn bộ binh của Anh hùng Liên Xô X. C. Nua-ma-gôm-bê-tốp cũng chuyển sang xung phong. Trong trận này đại đội bộ binh của chuẩn úy Đơ-mi-tơ-ri Phê-đô-rin là đại đội đầu tiên tiến lên cầu.

        Hết tiểu đoàn này đến tiểu đoàn khác vượt qua khung cầu, mở rộng bàn đạp từ Vi-néc-xtơ-rát tới kênh Lan-đơ-véc. Trời đã tối hẳn, tiểu đoàn công binh của sư đoàn bắt tay vào việc gia cố cầu. Sau đó công binh quân đoàn và tập đoàn quân cũng đến.

--------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 20827, hồ sơ 45, tờ 137 —138.

        2. A.B. Ba-cu-rốp, Những ngă đường chiến tranh, Xa-ra-tốp, 1970, tr.240.

        3. G.C. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ, tr. 652.

        CHIẾN ĐẨU GIÀNH TỪNG KHU PHỐ

        25 tháng 4 qua đi trong những trận chiến đấu ác liệt. Nhưng đối với chúng tôi, hôm ấy là ngày tiến công thắng lợi vào trung tâm Béc-lin. Những ngày tháng đầy sự kiện lịch sử của trận Béc-lin đã trôi qua ; sau này Va-đim Cô-giép-ni-cốp viết về những sự kiện đó như sau : Tập đoàn quân của Cu-dơ-ne-sốp đe dọa Béc-lin từ phía bắc, tập đoàn quân của Béc-đa-rin thọc sâu vào trung tâm từ phương đông, tập đoàn quân của Trui-cốp tiến đến Ten-pen-gốp... ” ¹.

        Khi chỉ huy bộ đội của mình, chúng tôi tất nhiên phải chú đến tình hình chung trên mặt trận của quân đoàn, chú ý đến diễn biến của trận Béc-lin, Trong lúc tôi báo cáo thường kỳ buổi tối về diễn biến của các hoạt động tác chiến, tướng I. P. Rô-xlưi nói với tôi rằng bộ đội ta đã thọc sâu vào chính diện của quân Đức và bao vây cụm quân Béc-lin ở phía đông-nam Béc-lin. Đồng chí giao cho sư đoàn nhiệm vụ tiến công vào khu nhà chính phủ ở trung tâm Béc-lin.   

        Cũng trong ngày này, tập đoàn quân 47 và tập đoàn quân Ba Lan 1 đang tiến công ở cánh phải của phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 và bao vây Béc-lin từ phía bắc và phía tây-bắc. Ngày 25 tháng 4, họ hợp nhất với các binh đoàn cơ động của phương diện quân U-cra-in I ở vùng Két-sen².

        Nhớ lại diễn biến chung của trận Béc-lin, Nguyên soái Liên xô G. C. Giu-cốp viết về cuộc bao vây cụm quân Phran-phua Gu-be-ne : “Tập đoàn quân 3 của tướng Goóc-ba-tốp từ lực lượng dự bị của phương diện quân được đưa vào chiến đấu để phát triển tấn công. Ngày 25 tháng 4, nó hợp nhất với các đơn vị ở cánh phải của phương diện quân U-cra-in I đang tiến công từ hướng tây-bắc. Vòng vây cụm quân đông-nam Béc-lin thuộc vùng Ben-đi-sơ - Bu-khơ-gôm-sơ khép chặt lại ”³.   

        Các phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 và U-cra-in 1 đã mười ngày tiến công liên tục, mạnh mẽ. Cả phương diện quân Be-lô-ru-xi 2 vừa vượt qua vùng hạ lưu Ô-đe cũng tham gia ngay vào trận đánh quyết định.

        Rạng ngày 26 tháng 4, pháo binh và xe tăng của sư đoàn chúng tôi nằm trong đội hình chiến đấu của các tiểu đoàn bộ binh. Giữa hai sư đoàn 301 và 230 là một điểm tựa lớn của địch— nhà ga Ghéc-lít. Tôi cùng với sư đoàn trưởng sư đoàn bộ binh 230, Anh hùng Liên Xô — đại tá Đ. C. Si-scốp, cùng hạ quyết tâm cho trận đánh này.

        Chúng tôi đi đến nhất trí là sẽ chiếm ga Ghéc-lít bằng thê đội 2 của sư đoàn, còn tiếp tục tiến công bằng thê đội 1. Và chúng tôi đã tiến hành đúng như vậy. Sáng 26 tháng 4, trung đoàn bộ binh 1050 cùng với một trung đoàn của sư đoàn bộ binh 230 bao vây và tiêu diệt đối phương ở ga Ghéc-lít, cùng lúc đó các trung đoàn thuộc thê đội 1 tiếp tục tiến lên phía trước.

        Buổi chiều, sư đoàn đã chiếm được đại lộ Cua-tô-đam, Kháp-man-đam và Vát-xéc-toóc-plát. Chúng tôi đặt sở chỉ huy của mình ở giao điểm của các tuyến Cốt-mút-xéc-xtơ-rát, Át-mi-ran-xtơ-rát, Đre-đen-xtơ-rát. Đây không phải là các ga xe điện ngầm lát đá cẩm thạch rực rỡ ở Mát-xcơ-va, mà là một công trình ngầm nhỏ, không đủ tiện nghi, nhưng dùng làm sở chỉ huy thì rất tốt.

        Không để mất thời gian, bộ tư lệnh sư đoàn, các cán bộ tham mưu và chính trị xuống các đơn vị và phân đội giúp đỡ các cán bộ đại đội và tiểu đoàn tổ chức trận đánh chiếm trung tâm thành phố bằng các đại đội xung kích. Tôi xuống trung đoàn bộ binh 1052. Cùng với trung đoàn trưởng, Anh hùng Liên Xô — trung tá A.I. Pê-scốp, chúng tôi theo dõi trận đánh của tiểu đoàn 3. A.I. Pê-scốp nhận xét rất tốt về trung úy Lê-ô-nít Pốt-goóc-bun-xki, trước là bí thư đảng ủy tiểu đoàn và bây giờ là tiểu đoàn trưởng.

        Chúng tôi thấy các trung đội bộ binh dưới sự yểm trợ của các loại hỏa lực đang tiến công vào các hầm nhà, cửa sổ và cửa chính của tòa nhà. Cuộc chiến đấu diễn ra, giành giật từng gian hầm và từng tầng, từng căn nhà và từng khu nhà. Tất cả đều nóng lòng chờ đợi ngọn cờ đỏ xuất hiện trên khung cửa sổ của tầng nhà cao nhất hay trên mái nhà vì đó là dấu hiệu đã chiếm được của tòa nhà.

        Các khẩu đội thuộc trung đội của trung úy An-đrây Ki-ri-li-úc yểm trợ cho các đại đội bộ binh chiến đấu và đã tiêu diệt hết bọn Hít-le trong ba tòa nhà. Trận tiến công hiệp đồng của các đại đội bộ binh có pháo và xe tăng yểm trợ đang tiến hành thắng lợi.

        Sau cuộc nói chuyện bằng điện thoại, I.A. Pê-scốp lại chỗ tôi và báo cáo rằng ở sở chỉ huy sư đoàn đang có đánh nhau.

        Tôi hỏi giật giọng :

        —  Sao ? Sao cơ. ?

        A.I. Pê-scốp nhắc lại rằng đang có đánh nhau ở sở chỉ huy sư đoàn : hóa ra là điện thoại bị đứt và một nữ chiến sĩ thông tin vô tuyến nhận được tin này từ Vla-đi-mia Cu-rin, chiến sĩ điện đài ca sư đoàn.

        — Chiến tranh thật có lắm chuyện lạ ! Đồng chí hãy tiếp tục chỉ huy chiến đấu ở đây, còn tôi xuông chiến đấu bảo vệ sở chỉ huy — Tôi trả lời Pê-scốp.

-----------------
        1. Báo Sự thật, ngày 27 tháng 6 năm 1945.

        2. V. Xô-cô-lốp-xki, Trận đánh quyết định, báo Sự thật, 16 tháng 4 năm 1965

        3. G. C. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ, tr. 643 — 664:

        Từ Vát-xéc-toóc-plát đến ga xe điện ngầm, tôi và các chiến sĩ tiểu liên chạy thật nhanh. Nhưng không thấy có một tiếng súng nào. Ở lối vào ga xe điện ngầm, có những tên Đức đứng bên tường, hai tay giơ cao. Đúng, ở đây có đánh nhau thật. Tôi bước hẳn vào trong và nhìn thấv các điện thoại viên Ma-ri-a Be-re-giơ-nai-a, Rai-a Gôn-đun, Đu-xi-a Pô- xe-vi-na đang tháo đạn, còn những chiến sĩ khác đang kéo xác mấy tên lính Đức.   

        — Chúng ở đâu xộc vào đấy ? —Tôi hỏi.

        — Từ trong cái lỗ kia ạ ! — Ma-ri-a vừa nói vừa chỉ vào một cái hốc hầm ngầm có dải đường sắt chạy vào bóng tối.

        Trung úy Vla-đi-mia Ma-ri-nốp bước tới và kể :

        — Tôi nghe thấy Ma-ri-a kêu : "Bọn Đức!”. Đầu tiên tôi nghĩ chắc ,cô ta đùa như mọi khi. Sau đó, tôi ngoảnh lại nhìn thấy Ma-ri-a vớ tiễú liên và bắn vào hầm ngầm. Các cô gái chộp lấy tiểu liên, chúng tôi cũng vậy. Cái đống xác này tiến công chúng tôi đây ! Bây giờ thì cuộc "đụng độ” đã qua rồi.

        — Ôi, các cô gái tuyệt vời ! Việc gì phải làm điện thoại viên, đi làm xạ thủ tiểu liên có hơn không ? — Cánh đàn ông đùa.

        Đặc điểm của trận tiến công Béc-lin là có những trận đánh đường phố ác liệt. Ở phía sau vẫn còn lại bọn ss và chúng vẫn tiếp tục kháng cự. Mỗi một góc phố đều vang lên tiếng súng trường, tiểu liên, thủ pháo. Chúng tôi cử một số phân đội đến làm nhiệm vụ quét sạch những khu vực sau lưng.

        Trên đường phổ Béc-lin, vào những ngàỹ này xảy ra những sự kiện chưa từng có trong lịch sử chiến tranh. Các sư đoàn phát xít điên cuồng chống lại chúng ta, còn dân Béc-lin xếp từng hàng bên bếp ăn của bộ đội chung ta. Các chiến sĩ Liên Xô chia sẻ với họ từng mẩu bánh mì của mình.

        Chiều xuống. Các trung đoàn tiến lên phía trước. Các dải tiến công được mở rộng. Sau khi đánh chiếm xong nhà ga, trung đoàn 1050 được chuyển lên thê đội 1 của sư đoàn. Trung tá I.I. Gu-me-rốp đưa
trung đoàn vào chiến đấu một cách có tổ chức. Tiểu đoàn 3 bộ binh của thiếu tá Mi-khai-lốp là tiểu đoàn đầu tiên tiến công vào khu nhà máy hơi đốt. Khẩu đội thuộc trung đội hỏa lực của Anh hùng Liên Xô, trung úy Be-re-xtốp, tiêu diệt ba ổ trung liên. Ở đại đội 9 bộ binh, chiến sĩ Cô-ra-blép là người đầu tiên bật dậy, miệng hô "Xung phong”, và lao lên phía trước.

        Các chiến sĩ thuộc đại đội bộ binh 7 Dơ-lô-bin Cra-vét Ca-xcốp tiến sát tới bọn "Phéc-đi-nan” và ném lưu đạn vào chúng. Bọn lính ngồi trên " Phéc-đi-nan ” bỏ chạy, nhưng bị tiểu liên tiêu diệt. Lựu đạn cũng được sử dụng nhiều. Chiến sĩ Ép-xti-gô-mê-ép nhảy vào hầm nhà, dùng tiểu liên tiêu diệt 10 tên phát xít. Một vài chiến sĩ chạy lên trợ lực cho đồng chí. Họ nhanh chóng quét sạch địch ở cả tầng hầm nhà rộng lớn.

        Đại đội 7 tiếp tục đánh chiếm các tầng nhà. Ép-xti-gô-mê-ép chạy đến một căn phòng cửa hé mở ném hai trái lưu đạn vào, rồi nấp sau tường bắn tiêu liên, và cùng các chiến sĩ khác tiêu diệt hết bọn Hít-le.

        Trong trận chiến đấu chiếm nhà máy khí đốt, trung đoàn bộ binh 1050 đã đánh tan ban tham mưu của trung đọàn "Boóc-ke” và chiếm đươc lá cờ của trung đoàn này. Trên lá cờ còn dính nhiều biểu tượng có ghi lời tuyên dương của nhiều tổ chức quân sư và dân sự„

        Ngày hôm nay, các chiến sĩ trinh sát thuộc sư đoàn bộ binh 230 của đại tá Đ.c. Si-scốp chiếm được ga tàu điện ngầm đầu tiên ở Lây- pơ-si-ghec-xtơ-rát. Ga này nối liền với một ga ở Un-te-đen Lin-đen.

        Hít-le đã biết các đơn vị Xô-viết đánh chiếm nhà ga này. Hắn áp dụng một trong những biện pháp dã man nhất: mở cửa cống sông Sơ- prê-e cho nước tràn vào đường hầm đề chặn đường các đơn vị Xô-viết.

        Ngày 27 tháng 4, các trận chiến đấu đặc biệt ác liệt. Ở những tòa nhà ở và công sở nhiều tầng, cuộc chiến đấu diễn ra giành từng tầng, từng phòng. Đến chiều, trung đoàn bộ binh 1054 đã cắt chéo Lin-đen-xtơ-rát.   

        Ở phía nam Cốp-xtơ-rát, trung đoàn bộ binh 1052 chiếm được những tòa nhà lớn nhất ở phía bắc Ben-le An-li-an-xơ-plát và ngã tư các phố Phri-đrích-xtơ-rát, Hây-đe-man-xiơ-rát. Ngày hôm ấy, trong những trận chiến đấu gay go ở đường phố với các ụ súng "Phao-ních” và lính tiểu liên của địch, các chiến sĩ bộ binh thuộc tiểu đoàn 3 của trung uy Lê-ô-nít Pốt-goóc-bun-xki chiến đấu xuất sắc. Trung úy đã biểu hiện ý chí kiên cường phi thường và chủ nghĩa anh hùng cao cả. Suốt thời gian chiến đấu, đồng chí luôn luôn có mặt ở đội hình chiến đấu các đại đội, cổ vũ, đông viên các chiến sĩ của mình lập chiến công. Ngày 27 tháng 4 năm 1945, trong khi tiêu diệt một điềm tựa ở phố Phri-đrích-xtơ-rát, đồng chí đã ngã xuống như một người anh hùng.

        Các chiến sĩ pháo binh vinh quang đã chiến đấu hiệp đồng cùng tiểu đoàn này. Khẩu đội của thượng sĩ Ni-cô-lai A-véc-chen-cô luôn Ịuôn đứng trong các đội hình chiến đấu của tiểu đoàn. Nhưng bọn lính tiểu liên địch nấp trong một ngôi nhà, để cho chuỗi tán binh đầu tiên của ta vượt qua, rồi định luồn vào phía sau phân đội bộ binh ta. Khẩu đội của A-véc-chen-cô tiến sau bộ binh đụng phải bọn lính tiểu liên địch ở ngã tư đường phố. A-véc-chen-cô bị tách rời bộ binh, đã quyết định chiến đấu với tốp địch đông đảo.

        A-véc-chen-cô ra lệnh cho một chiến sĩ dùng tiểu liên bắn vào ngôi nhà, nơi có bọn lính tiểu liên địch, còn đồng chí và các chiến sĩ khác đưa pháo vượt qua ngả tư và triển khai pháo ở đầu phố, cắt đứt đường rút lui của bọn Đức. Để một chiến sĩ canh pháo, anh cùng các pháo thủ còn lại đột nhập vào nhà, chiến đấu giáp lá cá trong nhà, tiêu diệt 10 và bắt sống 20 tên lính và sĩ quan Đức. Trong trận này, A-véc-chen-cô bị thương nặng, nhưng đồng chí vẫn ở lại khẩu đội cho đến hết ngày.

        Trung đoàn bộ binh 1050 chiến đấu ở khu nhà của cục phát minh, nơi có sở chi huy của tên trung tá phát xít Đây-phéc-đơ chỉ huy khu "Pháo đài”. Trung đoàn đã chiếm được Ben-le An-li-an-xơ-plát với ga xe điện ngầm¹.

        Buổi trưa, trung đoàn trưởng trung đoàn 1050, trung tá I.I. Gu- me-rốp báo cáo rằng: trung đoàn đã chiếm cầu bắc qua sông đào Lan-đơ-véc và các chiến sĩ xe tăng của tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1, những người đã cùng nằm trong đội hình chiến đấu của trung đoàn, lại tiến công ở hướng ga An-khan-tơ, đã vượt sang khu vực Ben-le An-li-an-xơ-plát.

        Các trung sĩ trinh sát pháo binh A-na-tô-li Pu-ghin, Vla-đi-mia Bơ-tu-nốp cùng đi với các đại đội bộ binh của trung đoàn 1050. Trung sĩ V. Bơ-tu-nốp báo cáo qua điện đài của mình cho thiếu tá Prê-xtin xki rằng, lúc này họ đang ở trong tòa nhà của cục phát minh. Vài phút sau, chính thiếu tá lại báo cáo với tôi rằng những tòa nhà của cục phát minh là nơi rất thuận tiện đế đóng sở chỉ huy sư đoàn. Đại tá M. I. Xa-phô-nốp cử một nhóm đi trước thăm thú tình hình. Đến chiều thì chúng tôi cũng chuyển tới đấy.

        Cuộc đánh chiếm trung tâm Béc-lin diễn ra rất căng thẳng nhưng vững vàng. Xung quanh Béc-lin hôm nay lại thêm một vòng lửa nữa khép lại; đó là tập đoàn quân xe tăng 2 của phương diện quân Be-lô- ru-xi 1 hợp vây với các chiến sĩ xe tăng thuộc tập đoàn quân xe tăng của phương diện quân U-cra-in 1 ở Pốt-xđam, cố đô của các vua Phổ. Chúng tôi bắt đầu tiến công các ngôi nhà chính phủ thuộc khu "Pháo dài”.

        Sông Sơ-prê-e chảy đến đảo các viện bảo tàng thì đột ngột rẽ lên phía bắc. Dải tiến công của quân đoàn bộ binh 9 càng tiến gần đến trung tâm Béc-lin thì càng mở rộng. Phía trước là những tòa nhà chính phủ và Văn phòng Đế chính. Đó là trung tâm của khu" Pháo đài ”.

        Với mục đích đánh mạnh hơn nữa vào hang ổ bọn phát xít đầu sỏ đang phòng thủ một cách tuyệt vọng, tư lệnh tập đoàn quân N. E. Béc-đa-rin quyết định quân đoàn 32 sẽ đánh dọc theo Un-te-đen Lin- đen đến cửa Bran-đen-bua và Nhà quốc hội.

        Suốt đêm rạng ngày 28 tháng 4, thực hiện chỉ thị của tư lệnh tập đoàn quân, bộ đội tập đoàn quân tiến hành bố trí lại quân đoàn bộ binh cận vệ 26 tiếp nhận dải của quân đoàn bộ binh 32 và tiếp tục tiến công dọc theo bờ bắc sông Sơ-prê-e. Ở A-lếch-xan-đéc-plát diễn ra một trận chiến đấu ác liệt để chiếm tòa nhà trụ sở cảnh sát. Quân đoàn bộ binh 32 vượt qua sông Sơ-prê-e, một bộ phận lớn đi vào dải của quân đoàn bộ binh 9 và bắt đầu tiến công đảo các viện bảo tàng.

----------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho Sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sư 1, tờ 158.

        
       TIẾN CÔNG TRỤ SỞ GIE-XTA-PÔ

        Sáng 28 tháng 4, trung đoàn bộ binh 1054 tiến đến Phri-đrích-xtơ- rát-xe ở phía nam Sim-méc-xtơ-rát. Trung đoàn bộ binh 1052 chiếm được Khây-đe-man-xtơ-rát và tiến công vào khu nhà trụ sở Gie-xta-pô. Trung đoàn bộ binh 1050 cùng với các chiến sĩ xe tăng của tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1 hoàn toàn làm chủ ga An-khan-tơ.

        Trong báo cáo gửi hội đồng quân sự phương diện quân Bê-lô-ru- xi 1, hội đồng quân sự tập đoàn quân xung kích 5 viết : "... Nhờ những trận chiến đấu ngoan cường, bộ dội tập đoàn quân đã tiến lên được ở một số đoạn và đã chiếm được 27 khu nhà, trong đó địch ở nhà ga An-khan-tơ và tòa nhà ấn loát quốc gia đã hoàn toàn bị quét sạch”¹.

        Buổi chiều, tướng I.P. Rô-xlưi gọi điện và chúc thắng lợi trong tiến công những tòa nhà chính phủ : sở Gie-xta-pô, Bộ Hàng không, và Văn phòng Đế chính. Thay mặt toàn thể cán bộ và chiến sĩ trong sư đoàn, tôi cảm ơn tư lệnh quân đoàn và tư lệnh tập đoàn quân đã tín nhiệm, và hứa rằng sư đoàn 301 sẽ hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu vẻ vang đó.

        Một lát sau lại có cuộc nói chuyện bằng điện thoại với tướng Béc- đa-rin.

        — Tôi biết rằng — Tư lệnh nói — sư đoàn của đồng chí chiến đấu ở thê đội 1 của tập đoàn quân nên rất "vất vả”. Chúng tôi đã định rút sư đoàn về thê đội 2 mấy ngày và bổ sung quân cho đồng chí. Nhưng theo những tin tức tôi biết thì lực lượng của các đồng chí còn đủ. Có những sư đoàn còn "đáng báo động” hơn. Các đồng chí sẽ nhận lực lượng bổ sung trong quá trình chiến đấu. Chúc thành công trong đợt tiến công vào những tòa nhà chính phủ!

        Khi nói "vất vả”, tư lệnh tập đoàn quân ngụ ý nói về những tổn thất đáng kể trong trận tiến công ác liệt này. Trong đêm rạng ngày 29 tháng 4, chúng tôi bố trí lại lực lượng và chuẩn bị cho trận chiến đấu ngày hôm sau. Trung đoàn bộ binh 1050 đã giao ga An-khan-tơ cho các đơn vị thuộc tập đoàn quân cận vệ 8 và tiến đến phần phía tây-nam nhà trụ sở Gie-xta-pô.

        Mặc dù tình hình của chúng tôi ở phía sau gặp khó khăn, các trung đoàn của sư đoàn sáng 29 tháng 4 vẫn tiến công khu "Pháo đài”. Trung đoàn 1054, được bổ sung thêm một số cán bộ và chiến sĩ mới về, triển khai chính diện ở phía bắc và tiến hành tiến công dọc theo Vin-hem-xlơ-rát; trung đoàn 1052 cùng với trung đoàn 1050 bắt đầu tiến công vào khu nhà trụ sở Gie-xta-pô ².

        Trung đoàn súng cối của đại tá Cô-stốp và tất cả các chiến sĩ pháo binh dưới sư chỉ huy của đại tá Ca-dan-sép nổ súng giòn giã.

        Các chiến sĩ xe tăng của quân đoàn xe tăng cận vệ 11 thuộc tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1 cũng hiệp đồng, cùng với trung đoàn 1050. tiến công dọc theo Xa-ác-lan-đơ-xtơ-rát ở ranh giới trái của chúng tôi.

        Trước mắt chúng tôi là khu nhà Gie-xta-pô. Lần đầu tiên tôi nhìn thấy hang ổ khủng khiếp nhất của bọn phát xít. Những bức tường đá cao, những tòa nhà phụ, nhà tù, trường đào tạo Gie-xta-pô. Lúc này, đó không chỉ là những từ, những khái niệm làm ta lạnh người, mà còn là một điểm tựa. Nhưng không sức mạnh nào còn có thể cứu noi bọn chúng. Những loạt đạn mạnh mẽ của các tiểu đoàn bộ binh quét sạch tất cả những gì trên đường đi. Để tăng cường cho đợt tiến công vào những tòa nhà kiên cố, sư đoàn chúng tôi được cấp trên phổi thuộc cho một đại đội pháo của tiểu đoàn pháo 331 nằm trong lực lượng dự bị của Bộ Tổng tư lệnh, do thiếu tá Ba-da-ép chỉ huy. Các khẩu lựu pháo 203 mi-li-mét được đặt bắn thẳng vào Vin-hem-xtơ-rát hàng loạt đạn vào những bức tường dày và khoan thủng mấy lỗ ở tường rào sở Gie-xta-pô.

        Sau nhiều lần tiến công liên tục, tiểu đoàn bộ binh 1 của đại úy Ha-vư-đốp đã đột nhập vào sâu sở Gie-xta-pô. Sau họ là các tiểu đoàn của Ê-mê-li-a-nốp, Nua-ma-gôm-bế-tốp. Một trận chiến đấu ác liệt bắt đầu.   

        Cùng lúc này, từ phía đối diện với sở Gie-xta-pô, dọc theo Vin- hem-xtơ-rát, trung đoàn 1054 đang chiến đấu kịch liệt để chiếm lấy những tòa nhà lớn ở phía nam Cốc-xtơ-rát. Bọn phát xít từ ba hướng và từ tầng cuối của tòa nhà nã súng máy liên tục về phía một lối tiến của ta. Tiểu đội trưởng trung sĩ Anh hùng Liên Xô M. I. Scun-co quyết định tiêu diệt hỏa điểm này. Cùng với tiểu đội của mình, đồng chí bò lại gần tòa nhà. Người đầu tiên nhảy ra tiến công là trung sĩ I-van-gốp. Lựu đạn chống tăng bay vèo qua cửa sổ. Các chiến sĩ thuộc tiểu đội, sau đó là cả tiểu đoàn của thiếu tá Pê-re-pe-li-sưn đột nhập vào tòa nhà và diệt gọn bọn phát xít.

        Trung sĩ Scua-cô cầm cờ leo lên cửa sổ, nhưng một viên đạn địch đã bắn trúng đầu đồng chí. Trong khi chờ đồng đội chạy đến, đồng chí vẫn đứng nguyên trên bậu cửa; trung sĩ N.c. Goóc-ba-chép, đảng viên, nắm lấy lá cờ và giương cao.

        Mọi người đều rất vất vả trong những trận chiến đấu trên đường phố. Pháo tự hành của tiểu đoàn độc lập 337 ở trung tâm Béc-lin hoạt động giống như những khẩu pháo cường kích sát cánh cùng với các đại đội bộ binh. Pháp tự hành của ta gặp nhiều bất lợi. Mặt sau cửa xe bị hở. Bọn pháo thủ "Phao-ních” và xạ thủ súng máy còn sót lại phía sau, từ hầm nhà hay từ cửa sổ của những tòa nhà cao tầng, nổ súng bất ngờ và loại một cỗ pháo ra khỏi vòng chiến đấu. Ở đại đội pháo tự hành 3, trung úy I. Cuốc-ba-tốp và thượng úy V. Ba-ra-nốp bị hy sinh. Đại đội trưởng Lu-sai-cốp bị thương nặng. Nhưng trong tình hình đó, dưới sự yểm trợ của những cây súng máy bộ binh, các chiến sĩ pháo tự hành chiến đấu rất anh đũng. Các xe bị bắn hỏng được khôi phục lại ngay giữa đường phố để kịp thời chiến đấu. Các trung sĩ cựu khẩu đội trưởng Đ. Xtơ-rô-ga-nốp và Đ. Chéc-nô-dúp lãnh đạo các đội sửa chữa. Trung sĩ V. Ma-tơ-ra-si-nô hy sinh dũng cảm trong thời gian sửa chữa và Đ. Xtơ-rô-ga-nốp, Đ. Chéc-nô-diíp bị thương nặng nhưng cho đến cuối ngày họ vẫn không rời bỏ công việc.

        Các chiến sĩ thông tin cũng làm việc trong những điều kiện cực kỳ khó khăn. Trung sĩ Án-ti-pen-cô đã lập chiến công ở Béc-lin. Trung đoàn bộ binh 1052 giải phóng hết nhà này đến nhà khác. Kẻ địch hai lần làm hỏng đường dây liên lạc, nhưng trung sĩ An-ti-pen-cô dũng cảm đã tận tình hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu của mình, không hề nghĩ đến cái chết. Đồng chí xông pha dưới lửa đạn để nối năm chỗ dây đứt, bảo đảm liên lạc thông suốt giữa trung đoàn và các tiểu đoàn. Trong trận chiến đấu này, trung sĩ An-ti-pen-cô bị thương vào bụng. Nén cơn đau, người chiến sĩ thông tin anh hùng trở về chỗ đại đội trưởng và báo cáo: nhiệm vụ khôi phục đường dây đã hoàn thành. Hai phút sau, đồng chí hy sinh.   .

        Không tiếc xương máu và tính mệnh, các chiến sĩ của sư đoàn kiên quyết chiến đấu tiêu diệt bọn phát xít. Buổi chiều, trung sĩ đảng viên Sum-kin cùng với các đoàn viên Nê-cra-xổp và Ê-phi-mốp cắm được lá cờ đỏ trên nóc sở Gie-xta-pô. Trong quá trình trận đánh ác liệt này, các trung đoàn của sư đoàn đã tiến lên phía trước; trung đoàn 1054 đã vượt qua Sim-méc-xtơ-rát.

         Các trung đoàn 1052 và 1050 tiến vào An-bréc-tơ-xtơ-rát đến khu nam của khu nhà Bộ Hàng không. Tôi để lại tiểu đoàn bộ binh 3 của thiếu tá Mi-khai-lốp bảo vệ ngôi nhà trụ sở Gie-xta-pô.

--------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quổc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 373, tờ 182.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho sư đoàn bộ binh 301, phiếu 492514, hồ sơ 1, tờ 159.

        ĐÁNH CHIẾM KHU NHÀ BỘ HÀNG KHÔNG

        Buổi chiều, chúng tôi cùng với đại tá B.X. Na-ru-ski đi xuống sở chỉ huy-của trung đoàn 1050 đóng ở góc Xa-ác-lan-đơ-xtơ-rát và An-khan-tác-xtơ-rát. Cần gặp tư lệnh quân đoàn xe tăng cận vệ 11.

         Trong sư đoàn, hoạt động của lữ đoàn xe tăng 220 và trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 phối thuộc vẫn gặp khó khăn. Họ chỉ có thể hoạt động dọc theo Vin-hem-xtơ-rát, Điều đó sẽ làm cho mật độ tăng lên. Xa-ác-lan-đơ-xtơ-rát cũng nằm trong dải tiến công của sư đoàn 301, ở đó các chiến sĩ xe tăng thuộc đơn vị bạn cũng đang có mặt. Lần theo những phố đổ nát, chúng tôi đi đến chỗ trung đoàn 1050. Tôi ở lại chỗ đồng chí I.I. Gu-me-rốp, còn B. X. Na-ru-ski thì đi tìm các chiến sĩ xe tăng. Trở về, đồng chí kể lại rằng tướng G.N. Ô-ren, tư lệnh bộ đội thiết giáp của phương diện quân, đề nghị đồng chí phải bảo vệ xe tăng chống lại bọn "Phao-ních”
 
        — Bảo vệ xe tăng như thế nào ? Tôi chưa từng nghe thấy điều ấy. Lẽ nào chúng ta có thể bảo vệ được xe tăng ư ?

        — Điều đó có nghĩa là chúng ta phải cho thêm lên thành xe tăng một tấm sắt để chống đạn xuyên phá của bọn "Phao-ních”, đồng chí sư đoàn trưởng ạ !   

        — Nếu thế chung ta hãy về sở chỉ huy sư đoàn và sẽ chuẩn |bị trận đánh sáng mai.

        Sau đó, cùng với đại tá Na-ru-ski và trung tá Gu-me-rốp, chúng tôi leo lên tầng chót của tòa nhà để quan sát hướng tiến công dọc theo Xa-ác-lan-đơ-xtơ-rát và sân trong của sở Gie-xta-pô cho rõ hơn.

        Chúnng tôi đau xót nhìn những chiếc xe tăng bị bắn hỏng ở quảng trường trước ga Pốt-xđam.

        — Chà, bây giờ thì tôi mới hiểu được nỗi lo ngại của tướng Ô-ren và các đồng chí xe tăng khác ! — Đại tá Na-ru-ski thở dài nói.

        Với niềm thương xót tất cả những người đã ngã xuống trước ngưỡng cửa của thắng lợi, chúng tồi bắt đầu giải quyết những nhiệm vụ của trận đánh sắp tới.

        Nhớ lại trận đánh ngày 29 tháng 4, cục tư lệnh quân đoàn xe tăng 11, hiện nay là Nguyên soái bộ đội thiết giáp A. Kh. Ba-báf-gia- ni-an viết: "... Vào lúc 12 giờ, bộ đội chuyển sang tiến công. Các lữ đoàn xe tăng cận vệ 44 và 45, trung đoàn pháo tự hành 1454 thuộc quân đoàn xe tăng cận vệ 11 cùng với các sư đoàn bộ binh của tập đoàn quân xung kích 5 tiến về phía Văn phòng Đệ chính và nổ súng ”¹.

        Ngày 29 -tháng 4, quân đoàn bộ binh cận vệ 26 đánh bại bọn SS trong các điểm tựa ở vùng A-lếch-xan-đéc-plát. Sư đoàn bộ binh cận vệ 94 của thiếu tướng Gát-pa-rí-an ở phía bắc A-lếch-xan-dểc-plát đã chiếm đựợc ga xe điện ngầm, ga tàu hỏa và phát triển tiến công, lên phía bắc Sơ-prê-e. Sư đoàn bộ binh 266 của thiếu tướng X. M. Phô- mi-chen-cô đã đánh tan bọn Hít-le ở điểm tựa là trụ sở cảnh sát vào lúc trưa, sau đó trong hành tiến chuyển sang tiến công thêm một điểm tựa nữa là tòa Thị chính. Bọn phát xít dùng hỏa lực súng máy, tiểu liên và pháo "Phao-ních” bắn chặn bước tiến của bộ dội Liên Xô. Trong trận đánh đẫm máu kéo dài 6 giờ đồng hồ, các chiến sĩ cận vệ của tướng X. M. Phô-mi-chen-cô đã dùng hỏa lực và đánh giáp lá cà, diệt gọn bọn Hít-le trong các tầng hầm và trong từng căn phòng. Thiếu úy Côn-xtan-tin Grô-mọp, bí thư đoàn của tiểu đoàn bộ binh 2 thuộc trung đoàn 1008 quẳng lá cờ phát xít xuống và cắm lá cờ đỏ chiến thắng trên nóc tòa nhà Thị chính Béc-lin.

        Quân đoàn bộ binh 32 hoàn thành việc di chuyển sang bờ tây sông Sơ-prê-e và từ phía nam tiến công vào các viện bảo tàng. Đảo do sông Sơ-prê-e và kênh đào vòng quanh tạo nên. Sư đoàn bộ binh 416 của tướng Xư-dư-ra-nốp cùng với sư đoàn bộ binh 295 của tướng Đô-rô-phê-ép vượt qua kênh đào và tiến công vào "pháo đài thép” của Béc-lin, như bọn phát xít thường gọi đảo này như vậy.

        Trong trận chiến đấu quyết liệt này, bọn phát xít bị đập tan. Bộ đội tiến công dưới sự chỉ huy của thượng úy Cô-xma-nốp giương cao lá cờ đỏ trên cung điện Vin-hem trên đảo. Quân đoàn bộ binh 32 chiếm được toàn đảo và triển khai chính diện ở hướng tây dọc theo Un-te-đen Lin-đen và sau nhiều trận chiến đấu ác liệt đã chiếm được những tòa nhà lớn của Bộ Tài chỉnh, viện bảo tàng quân sư, xưởng đúc tiền.   

        Khoảng 2 giờ ngày 30 tháng 4, tướng I. P. Rô-xlưi thông báo là quyết tâm tác chiến của quân đoàn đã được tư lệnh tập đoàn quân, thông qua và đã nhận được bản mệnh lệnh cua Nguyên soái G. C. Giu-cốp: "Hãy tiếp tục tiến công ở dải tôi đã chỉ đạo cho các đồng chí! Chỉ lệnh viết sẽ có sau".

        Cục tham mưu tập đoàn quân nhận được chỉ lệnh sau đây của Bộ tham mưu phương diện quân :

        Tư lệnh phương diện quân ra lệnh :

        "Từ 1 giờ ngày 30 tháng 4 năm 1945, lập một tuyến phân cách mới ở Béc-lin giữa tập đoàn quân 5 và tập đoàn quân cận vệ 8: An-li-an- xe-plát, Xa-ác-lan-xtơ-rát, Ben-le-vi-u-xtơ-rát, Di-ghe-xan-lê-e (tất cả thuộc về tập đoàn-quân 5). Từ thời gian này, tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1 sẽ tạm thời thuộc quyền tư lệnh tập đoàn quân cận vệ 8. Hãy đưa bộ binh và xe tăng của tập đoàn quân vào dải tiến công của mình và từ nay không được để xảy ra tình trạng, xáo trộn đơn vị”².

------------------
        1. A. Kh. Ba-bat-gia-ni-an, Bật cửa xe tăng ở Béc-lin, Mat-xcơ-va, 1973, tr.324.

        2. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 233, phiếu 2356 hồ sơ 721, tờ 346; kho 333, phiếu 4814, hồ sơ 18, tờ 71, 87.

        Trên bản chỉ lệnh chiến đấu này, tướng Béc-da-rin ghi : "Tham mưu trưởng tập đoàn quân — Vạch ranh giới mới cho quân đoàn bộ binh 9"

        Về việc thực hiện mệnh lệnh này của phường diện quân, Nguyên soái xe tăng — thiết giáp A.Kh. Ba bát-gia-ni-an đã viết trong hồi ký nhiư sau:" Đêm rạng ngày 30 tháng 4, quân đoàn xe tăng cận vệ 11 nhận được lệnh bố trí lại về phía nam, ở khu vực công viên Hen-rích V, để đánh vào ga Xa-vi-phi. Sáng 30 tháng 4, quân đoàn cơ giới hóa cận vệ 8 hiệp đồng với hai sư đoàn bộ binh cận vệ 39 và 88 thuộc tập đoàn quân cận vệ 8, sau 30 phút chuẩn bị đã chuyển, sang tiến công, đè bẹp được sự kháng cự ngoan cố của địch. Đến cuối ngày, quân đoàn đã thọc được vào phần nam vườn bách thú. Quận đoàn xe tăng cận vệ 11 (ngày 30 tháng 4, lúc 9 giờ, đã tập kết ở khu vực công viên Hen- rích V) cũng bị thay đổi nhiệm vụ: các binh đoàn của nó không tiến đánh ga Xa-vi-nhi nữa mà phối hợp với quân đoàn cơ giới hóa, tiến dọc theo bờ nam kênh Lan-đơ-véc theo Li-u-sốp-xtơ-rát, để chiếm vườn Bách thú"¹.

        Suốt đêm chúng tôi tích cực chuẩn bị cho trận chiến đấu sắp tới, đồng thời tiếp tục tiêu diệt những nhóm phảt xít lẻ tẻ xuất hiện từ hầm nhà và các hào giao thông ngầm ở sở Gie-xta-pô định chuồn lên phía bắc.

        Ngày 30 tháng 4 đã đến. Bây giờ ranh giới tập đoàn quân là ranh giới trái của quân đoàn và sư đoàn chúng tôi. Buổi sáng, sư đoàn lại tiến công. Trung đoàn bộ binh 1054 hiệp đồng với trung đoàn của sư đoàn bộ binh 248 tiến công vào sở Bưu điện quốc gia, và lại đánh chiếm từng gian phòng, tầng nhà một. Đại đội trinh sát dưới sự chỉ huy của thượng úy v.v. Bô-bin đột nhập vào sở Bưu điện quốc gia. Chuẩn úy tiểu đội trưởng Sa-rốp cùng với tiểu đội tiêu diệt bọn phát xít ở tầng một. Các chiến sĩ trinh sát Đác-ghi-an, Cu-li-ép, Bôn-đa-ren-cô, Ru-xốp cùng_với tiểu đội trưởng dùng đạn và lưỡi lê mở đường máu trèo lên mái nhà và cắm lên đây lá cờ đỏ. Chính lúc ấy một viên đạn của bọn phát xít xuyên qua ngực Sa-rốp. Trung đội trưởng, trung úy Phê-ốc-ti-xtốp cùng với các chiến sĩ trinh sát lao đến chỗ có tiếng súng tiến công bọn SS cùng tên giám đốc bưu điện và tiêu diệt chúng.

         Các trung đoàn bộ binh 1052 và 1050 bắt đầu đánh ngôi nhà Bộ Hàng không và nhà ở của các phi công. Bọn phi công phát xít của Gơ- rinh đã từng gieo rắc bao nhiêu đau khổ cho nhân dân các nước châu Âu bây giờ phải đền tội ở ngay trên đất mình, trong ngôi nhà của Bộ mình.

        Vào lúc 12 giờ, tướng V.Đ. Xô-cô-lốp-xki, phó tư lệnh phương diện quân Be-lô-ru-xi và tướng I.P. Rô-xlưi đến sở chit huy sư đoàn. Tướng Xô-cô-lốp-xki ra lệnh đưa đồng chí đến Ben-le An-li-an-xơ-plát. Chúng tôi đến quảng trường, nơi tập trung rất nhiều phương tiện giao thông và các binh khí khác. Ở Xu-ác-lan-đơ-xtơ-rát, tướng Xô-cô-lốp- xki kiểm tra tình hình các đơn vị của tập đoàn quân cận vệ 8 thực hiện lệnh chuyển quân về dải do tư lệnh phương diện quân quy định Sau đó, chung tôi quay trở về sở chỉ huy sư đoàn. Tôi duyệt lại tình hình một lần nữa với các trung đoàn trưởng, sau đó báo cáo lên tướng Xô- cô-lốp-xki.

        Các trung đoàn đã tiến hành những trận đánh ác liệt, đặc biệt là ở khu nhà của Bộ Hàng không. Trận đánh của các tiểu đoàn bộ binh chiếm các tầng nhà và phòng làm việc của Gơ-rinh còn kéo dài thêm bốn giờ nữa. Các trung đoàn 1052 và 1050 đã chiếm được phần lớn tòa nhà Bộ Hàng không. Trong trận đánh chiếm lối đi lên mái, trung úy A. A-li-mốp, bí thư đoàn tiểu đoàn bộ binh 2 thuộc trung đoàn-bộ binh 1050 và binh nhì I-va-nốp đã tiêu diệt hơn chục tên phát xít và cắm được lá cờ đỏ lên nóc.

        Vào 15 giờ, từ bộ tham mưu quân đoàn có tin truyền xuống là cờ đỏ đã phấp phới trên Nhà quốc hội. Chúng tôi lập tức truyền đi niềm vui sướng này cho tất cả mọi người. Tin vui này cổ vũ tất cả các chiến sĩ tham gia đánh chiếm dinh lũy cuối cùng của bọn phát xít đầu sỏ.

        Trước mặt chúng tôi còn một mục tiêu chủ yếu là Văn phòng Đế chính. Mặc cho bọn phát xít còn ngoan cố chống lại, ở một số đoạn mỗi lúc một nhiều lính Đức vẫy cờ trắng. Thì ra đại diện của địch muốn sang bên ta điều đình. Trung tá trung đoàn trưởng Gu-me-rốp ra lệnh ngưng bắn và phái một cán bộ đến đưa bọn điều đình đến gặp anh. Đại úy A-prin-sép, tham mưu trưởng tiểu đoàn bộ binh 3 đưa bọn điều đình đến sở chỉ huy. Họ báo cáo với. tôi. Tôi cùng đại tá Xa-phô-nốp đi đến chỗ Gu-me-rốp, nơi đặt đài quan sát của tôi. Bọn đến điều đình tự giới thiệu:

   — Vôn-phơ Khây-néc-xđác-phơ, trợ lý của Gơ-ben.

          — Trung tá Dây-phéc-đơ.   

        Cùng đi với chúng còn hai sĩ quan nữa. Qua mấy câu, chúng, tôi biết hóa ra là những kẻ đại diện này không có một văn bản ủy quyền điều đình nào cả. Hơn nữa, Gơ-ben lảng tránh không nói đến chuyện đầu hàng vô điều kiện mà chỉ nói đến chuyện ngừng bắn.

-----------------
        1. A.Kh. Ba-bát-gia-ni-an, Bật cửa xe tăng ở Béc-íin, Mát-xcơ-va, 1973, tr.325.

        Tôi báo cáo với tư lệnh quân đoàn về việc, bọn địch đến điều đình và về tính chất của cuộc nói chuyện với chúng. Tư lệnh quân đoàn ra lệnh cho tôi đứng chờ. Rõ ràng đồng chí phải báo cáo lên tướng Bec-da-rin. Nửa giờ sau, tướng Rô-xlưi gọi điện cho tôi và truyền đạt chỉ thị của tướng Béc-da-rin là đuổi bọn điều đình đi và tiếp tục tiến công. Tướng Rô-xlưi nói thêm rằng tư lệnh tập đoàn quân đánh giá sự xuất hiện cua bọn này chỉ là "kế hoãn binh” nhằm kìm hãm các hoạt động tác chiến của bộ đội ta.

        Tôi truyền đạt cho bọn điều đình chỉ thị của cấp trên: Nếu như không ra lệnh cho quận đội ngừng kháng cự và chịu bắt làm tù binh, thì chúng ta sẽ tiến công khu nhà chính phủ. Trước khi đi, Dây-phéc- đơ long trọng trao cho tôi một cái tẩu hút thuốc bằng bạc có khắc hình huân qhương "Thánh Gioóc” hạng ba, những hoa văn vàng chữ đề tặng và ngày tháng¹.

        Vì tư lệnh quân đoàn ra lệnh cho tôi đến sở chỉ huy cơ bản và chỉ đạo sư đoàn tác chiến nên tôi để lại sở chỉ huy trung đoàn 1050 tư lệnh phó của mình là đại tá Sép-sốp, chủ nhiệm chính trị sư đoàn là trung tá Cô-lô-mây-sép và một cán bộ tham mưu sư đoàn, là thiếu tá Đô gia-bi-ép.

        Buổi chiều, hoạt động chiến đấu của sư đoàn lại tiếp tục. Các trung đoàn đã chiếm được hoàn toàn sở Bưu điện và Bộ Hàng không. Nhưng ở dưới hầm nhà và các gác xép vẫn còn bọn SS.

        Bọn chúng cản trở các tiểu đoàn bộ bỉnh vận động. Tôi ra lệnh cho trung đoàn 1052 và tiểu đoàn pháo tự hành độc lập, quét sạch bọn chúng khỏi khu vực này.

        Buổi chiều hôm ấy, các cỡ pháo tự hành bắn vào cửa sồ hầm nhà đã bị bọn SS biến thành lô cốt. Các tiểu đoàn bộ binh thanh toán bọn phát xíu ở các hành lang và các phòng. Chứng tôi phát hiện thấy trong bọn phát xít có một số tên bị xích chặt vào tường và súng máy.

        Khi đêm xuống, phần lớn các cỗ pháo tự hành của đại đội pháo tự hành độc lập 337 đã tiến đến những cửa đột phà tường bắc khu nhà của Bộ Hàng không và nổ súng. Khẩu đội của trung úy A-lêch-xây Đê-ni-xốp cũng kéo pháo tới đó. Phía sau Lây-pơ-si-ghéc-xtơ-fát là một khu nhà mới. Ở phía tây và phía đông khu này là các tòa nhà nhiều tầng, giữa các tòa nhà là công viên. Qua những cành lá xanh tươi trông giống như bức màn khói xanh, ta thấy ẩn hiện một tòa nhà trăng trắng có quốc huy hình con đại bàng lớn treo ở mặt trước nhà. Tòa nhà rất gần chỗ chứng tôi, khoảng trăm rưỡi đến hai trăm mét.

        Trung úy Đê-ni-xốp ra lênh: "Nạp đạn!Tòa nhà có quốc huy, bắn!”: Tiếng đạn nổ hòa lẫn với tiếng đạn chạm phải con đại bàng bằng thép. Nhưng ngay lúc bấy giờ một trạng súng máy của bọn SS, va loảng xoảng vào thành thép của cỗ pháo, trung úy bị thương nặng.

        Bên trái chúng tôi, sư đoàn bộ binh cận vệ 35 thuộc tập đoàn quân cận vệ 8 chiến đấu ác liệt để chiếm ga Pốt-xđam.

        Phía bắc và nam sông Sơ-prê-e hôm nay cũng vang lên tiếng súng. Các quân đoàn bộ binh thuộc tập đoàn quân xung kích 5 tiếp tục tiến công trung tâm Béc-lin.

        Quân đoàn bộ binh cận vệ 26 đang chiến đấu ở khu vực sở Điện báo trung ương, viện Bảo tàng Phri-đrích, bệnh viện đa khoa là những nơi bọn Hít-le đã biến thành những điểm tựa. Bờ bắc sông Sơ-prê-e chìm ngập trong khói và lửa cháy. Làn sóng công kích của các sư đoàn xe tăng tràn về phía các ga Léc-tô-xơ và Stê-tin.

        Quân đoàn hộ binh 32 tiến dọc theo Un-te-đen Lin-đen một cách dễ dàng! Nó đánh chiếm Trường đại học tổng hợp và sứ quán Anh. Phía trước là Pa-rơ-den-plát, cổng Bran-đẹn-bua. Đã nhìn thấy rõ Nhà Quốc hội. Trong hầm nhà và ở các tầng của nó, các chiến sĩ cận vệ của tướng V.I. Sa-ti-nốp đang chiến đấu kịch liệt.

        Trận đánh cuối cùng đang vang lên ở Béc-lin, Những giờ phút cuối cùng của bọn cầm đầu cái Đế chính thứ ba đang đến gần.

----------------
        1. Cái tẩu này hiện nay để ở Viện bảo tàng trung ương của các lực lượng vũ trang, Liên Xô.   

      
       ĐÁNH CHIẾM VĂN PHÒNG ĐẾ CHÍNH

        Đêm yên tĩnh. Các trung đoàn lặng lẽ bố trí lại, đạn dược được chở đến. Pháo và xe tăng di chuyển đến các trận địa hỏa lực mới. Các trận địa trọng pháo đặt trên xe tăng thuộc trung đoàn xe tăng hạng nặng 92 cũng thay đổi. Bây giờ, chúng đã cơ động dọc theo Vỉn- hein-xtơ-rat gần đến mức có thể bắn thẳng vào tòa lâu đài Văn phòng Đế chính.   

        Chúng tôi duyệt lại một lần nữa quyết tâm tác chiến của sư đoàn mình. Các trung đoàn 1054 và 1050 được giao tiến công Văn phòng Đế chính, còn trung đoàn l052 phải hoàn toàn quét sạch bọn phát xít ở hầm nhà và trên nóc khu nhà Bộ Hàng không. Chúng .tối rất ngạc phiên không hiểu bọn phát xít ở đâu bò ra mà lắm thế. Lức bấy giờ chủng tôi chưa ai biết trong các gian hầm nhiều tầng, đặc biệt là ở sở Gie-xta-pô, có hàng nghìn tên SS còn ẩn nấp.

        Đêm và sáng 1 tháng 5, chúng tôi chuẩn bị đợt tiến công, cuối cùng. Vào 10 giờ, tướng Rô-xlưi gọi điện chúc mừng nhân ngày lễ và ra lệnh đến 11 giờ chuẩn bị xong cuộc tiến công cuối cùng.

        Nhận được lệnh, pháo binh bắt đầu khai hỏa! Các tiểu đoàn bộ binh xông lên tiến công. Trung đoàn bộ binh 1054 đột nhập vào khu nhà Bộ Tài chính, còn trung đoàn bộ binh 1050 tiến đến Phốt-xtơ-rát và Héc-man Gơ-rinh-xtơ-rát, tiếp cận khu vườn của Văn phòng đế chính.

        Cuộc tiến công buổi sáng diễn ra không lâu, chúng tôi nhận được lệnh thôi bắn.

        Thượng tướng Béc-da-rin, Chủ tịch ủy ban quân quản thành phố Béc-lin của Liên Xô, tư lệnh tệp đoàn quân xung kích trả lời câu hỏi của phóng viên báo "Sao đỏ” về tình hình bộ đội đến ngày 1 tháng 5, đã kể rằng : sư đoàn của tướng Phô-mi-chen-cô đã chiếm được tòa nhà Thị chính Béc-lin ; trung đoàn 1050 của trung tá Gu-me- rốp và trung đoàn 1Ồ54 của đại tá Ra-đa-ép đã tiến sát vườn của Văn phòng Đế chính¹.

        Trong ngày 1 tháng 5 trọng thể, hội đồng quân sự tập đoàn quân xung kích 5 ký quyết đĩnh phong danh hiệu Anh hùng Liên Xô cho đại tá N. N. Ra-đa ép.

       Trong những ngày tiến công vào trung tâm Béc-lin, không hiếm nhà báo đến với chúng tôi. Thiếu tá Ba-ben-cô, phóng viên báo "Người chiến sĩ xỏ-viết” đến trung đoàn 1050. Anh kể về những điều đã chứng kiến trong số báo ngày 4 tháng 5 năm 1945: " Các chiến sĩ của Gu-me-rốp đã lọt vào sát tới tòa nhà của Văn phòng Đế chính mới".

        Cần phải chú ý rằng, trong những ngày này Văn phòng Đế chính mang nhiều tên gọi khác nhau. Theo tỉn gọi chính thức trên bản đồ Béc-lin thì mục tiêu 153 là lâu đài của thủ tướng Đế chính, nhưng ta thường gặp nhiều tên gọi khác: Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Đế chính hay Nhà Quốc hội nhỏ.

        Nhưng chưa phải là hết. Hóa ra phần lâu đài có ban công mà Hít- le đứng đấy phát biểu trước nhân dân Đức nhân dịp tuyên chiến với Liên Xô được gọi là Văn phòng Đế chính cũ: một phần của lâu đài đó nhìn ra đại lộ Phốt-xtư-rát lại gọi là Văn phòng Đế chính mới.

        A. Ka-ben-cô viết rằng: trung đoàn bộ binh 1050 lọt vào sát tới tòa nhà của Văn phòng Đế chính mới của Hít-le, có nghĩa là ta tiến đến đại lộ Phốt-xtư-rát.

        Trong vườn ở khu vực Văn, phòng Đế chính có một công trình bê tông ngầm rất dày và đồ sộ. Đó là boong-ke của Hít-le. Về cái boong-ke ụàv, lúc bấy giờ còn chưa ai biết. Chúng tỏi chỉ phát hiện, ra nó vào lúc tiến công ban đêm và khi xem xét nó vào sáng 2 tháng 5.

         Còn một " nhà Quốc hội mới  — đó là tòa nhà nằm ở phía tây Nhà Quốc hội trong phần tây của Kê-ních-plát. Sau khi bọn phát xít tổ chức đốt nhà Quốc hội. chúng chuyển nghị viện sang tòa nhà Crôn Ô-pê-ra và gọi nó là "Nhà Quốc hội mới"

        Sở dĩ chúng tôi phải kể đến điều đó vì nó liên quan đến câu chuyện về trận tiến công cuối cùng.

         Buổi chiều, trước cuộc tiến công cuối cùng, ở sở chỉ huy cơ bản chỉ còn lại đại tá M.l. Xa-phô-nốp, còn tôi và các đại tá N.Ph. Ca-dan- sép, B.X. Na-ru-ski cùng các sĩ quan, ở sở chỉ huy phía trước thì đóng tại sở Bưu điện ở đại lộ Vin-hem-xtơ-rát.

        Vào 17 giờ, ở sở chỉ huy phía trước xuất hiện một cán bộ chính trị của tập đoàn quân, thiếu tá I.v. Ma-lư-sép. Đồng chí tươi cười đi lại chỗ tôi và nói:

        — Ta nói chuyện tí chứ, đồng chí An-tô-nốp ?   

        Tôi hiểu từ ngữ "nói chuyện"  của đồng chí ở đây có hàm ý gì và trả lời :

        — Trong Văn phòng Đế chính chỉ toàn bọn SS. Mà không phải là bọn SS thường đâu, bọn bảo vệ Hít-le và Văn phòng Đế chính đấy!

        — Nào, cứ thử xem !

        — Thế thì hãy đi đến chỗ thiếu tá Lê-ôn-ti-ép ở trung đoàn 1050 và cùng, với đồng chí ấy tổ chức phát thanh.

-----------------
        1. Báo Sao đỏ, 1 tháng 5 năm 1945.

       
        Một cột khói đen bốc lên từ khu vườn và Văn phòng Đế chính.

        Vào lúc 18 giờ cỗ máy phóng thanh của thiếu tá Ma-lư-sép bắt đầu lên tiếng. Lời kêu gọi bọn phòng thủ Văn phòng Đế chính vang đến tận sở chỉ huy phía trước của tôi. Thiếu ta kêu gọi đối phương hãy buông súng đầu hàng. Nhưng từ phía địch chỉ có những tiếng súng rời rạc đáp lại. Chiếc máy phóng thanh bị một phát "Phao-ních” bắn hỏng. Lúc bấy giờ tôi bèn ra lệnh cho chủ nhiệm pháo binh sư đoàn và các trung đoàn trưởng bắt đầu tiến công theo phương án.

        Ngày 1 tháng 5, các chiến sĩ cận vệ của tướng S.M. Sa-ti-lốp chiến đấu ác liệt với bọn Hít-le ở Nhà Quốc hội. Đến chiều, bọn Hít-le bị đập tan và Nhà Quốc hội hoàn toàn sạch bóng phát xít.

        Vào 18 giờ 30 phút, bắt đầu trận đánh chiếm cuối cùng vào văn phòng Đế chính. Trong trận đánh này, có sự tham gia của các trung đoàn, bộ binh của sư đoàn dưới sự chi viện của xe tăng và pháo binh, đặc biệt là những cỗ pháo hạng nặng; họ bắn rất trúng vào những tòa nhà xây bằng đá dày.

        Trung đoàn 1054 tiếp tục chiến đấu dọc theo đại lộ Vin-hem-xtơ- rat, bên trong tòa nhà của Bộ Tài chính và tòa nhà ở góc hai đại lộ Vin-hem-xtơ-rát và Phoóc-xtơ-rát. Mặc dù bọn Hít-le định bịt lối vào Vin-hem-xtơ-rát và Văn phòng Đế chính, nhưng các tiểu đoàn bộ binh của Ai-ra-pe-ti-an, Rê-re-pe-lí-sưn và đại đội pháo binh dùng sức mạnh của mình phá hủy tất cả những chướng ngại trên đường tiến công. Đại đội bộ binh của Anh hùng Liên Xô Gơ-ni-đa đã lên đến tầng chót tòa nhà Bộ Tài chính và tiêu diệt bọn phát xít.

        Trung đoàn bộ binh 1050 bị bọn phát xít chống cự lại kịch liệt, nhưng ở đây các tiểu đoàn của Đa-vư-đốp, Sa-pô-va-lốp đã tỉêu diệt chúng và đột nhập vào vườn của tòa nhà Văn phòng Đế chính. Bọn phát xít xông ra phải kích đen ngòm. Một trận chiến đấu giáp lá cà ác liệt nổ ra.

        Đại đội súng cối thuộc tiểu đoàn bộ bỉnh 2, trước đây do đại úy Ca-ríp-xki anh dũng chỉ huy trong một thời gian dài, đã đón tiếp bọn, phát xít bằng một màn lửa. Từ khi vượt song Ô-đe, chỉ huy đại đội là trung úy Va-giơ-đa-ép, con người trưởng thành lên ở đại đội.

        Đại úy Cà-ríp-xki, lúc này là tham mưu trưởng tiểu đoàn bộ binh 2, nhìn thấy cỗ súng im bặt. Còn bọn phát xít thì ngày càng tiến lại gần hơn. Thoắt một cái, đồng chí đã ở bên cỗ súng. Trung sĩ Rê-át-ni-cốp nằm bên cạnh khẩu súng, hai chân bị gãy nát, máu chảy đầm đìa, khó khăn lắm mới gỡ được bàn tay trung sĩ trên báng súng. Và đại úy Ca-ríp-xki siết cò. Khầu súng phụt một dòng lửa vào bọn địch. Cuộc tiến công bị bẻ gãy.

        Khu vườn Văn phòng Đế chính dường như sôi lên. Không ai biết trận đánh đã kéo dài bao lâu, nhưng ai nấy đều biết rằng trận đánh vào hang ổ Hít-le này là trận đánh cuối cùng. Xe tăng và pháo không vào được khu vưòn và khu sân Văn phòng Đế chính. Các đại đội bộ binh đơn độc đương đầu với bọn SS.

        Hiểu rõ tình hình, tất cả cán bộ và chiến sĩ lao vào đánh chiếm Văn phòng Đế chính. Trong đội hình tiến công của các đại đội, có cả Gai-nu-liu, trinh sát của tập đoàn quân..

        Tôi báo cáo với tướng Rô-xlưi rằng trung tá Gu-me-rốp đã lọt vào được khu vườn của Văn phòng Đế chính và đang xông lên đánh chiếm các tòa nhà. Tướng Rô-xlưi trả lời: " Càng chiếm nhanh cái văn phòng "chết tiệt” ấy càng tốt”.

        Chúng tôi nghe thấy ở phía Nhà Quốc hội và Un-te-đen Lin-đen cũng vang lên tiếng súng máy và pháo dồn dập. Ở đấy cũng đang đánh mạnh.

        Vào nửa đêm, trung đoàn trưởng I.I. Gu-me-rốp báo cáo là trong khu vực vườn Văn phòng Đế chính, "tình hình rất hỗn loạn ”. Các xạ thủ tiểu liên của chúng ta bắn kịch liệt và ném lựu đạn vào bọn phát xít, còn bọn chúng thì lủi như chạch. Ở đây tất cả đều xáo trộn. Các đại úy đại đội trưởng V. Xô-xnốp-xki và A. Bê-tốp trong tiểu đoàn của đại úy Ba-vư-đốp cùng với các anh hùng của mình, tiêu diệt bọn phát xít.

        Thượng úy trẻ tuổi Ni-cô-lai I-a-cốp-le-vích Dai-sép, tiểu đoàn phó tiểu đoàn 1, anh dũng chiến đấu với bọn SS trong đội hình của các đại đội xung kích.

        Đại úy Sa-pô-va-lốp cùng với tiểu đoàn của mình chiến đấu ở bể bơi. Đại đội bộ binh 4 dưới sự chỉ huy của thượng úy Pi-ốt Cô-xen-cỏ và đại đội bộ binh 5 dưới sư chỉ huy của đại úy A. Khơ-ra-ốp tiến sát đến tường của khu nhà Văn phòng Đế chính. Tường bị phá vỡ. Những trái đạn chống tăng bay vào cửa sổ và cửa ra vào.

        Các chiến sĩ thuộc trung đội của trung úy Phê-đô-rốp là những người đầu tiên lao vào cửa của Văn phòng. Sau họ là các chiến sĩ trinh sát của trung đoàn 1050 dưới sự chỉ huy của trung đội trưởng trinh sát, chuâen úy V.M. Si-hu-lép-xki và chuẩn úy trung đội phó C.L. Chét-véc-ri-cốp.

        "Xông vào tòa nhà là đại đội trưởng thượng úy P. Cô-xen-cô, bí thư thanh niên tiểu đoàn — trung úy X.A. A-li-mốp, trợ lý chính tri quân đoàn bộ binh 9 — nữ thiếu tá An-na Ni-cu-li-na. Sau họ là các trung đội của đại đội bộ binh 4 và 5. Họ quét sạch bọn phát xít từ phòng rìày đến phòng khác. Mắt bị khói xông cay sè, nhưng trung sĩ trinh sát I. Cu-sni-a, trung úy Phê-đô-rốp và nữ thiếu tá Ni-cu-li-na chạy theo cầu thang gãy lên gác xép, sau đó lên nóc nhà. Nữ thiếu tá Ni-cu-li-nạ cắm chặt vuông vải đỏ lên nóc nhà.

        Ở sở chỉ huy chung tôi cũng có chuyện xảy ra. Điện báo viên trung sĩ Cu-rin gọi tôi đến và trao cho ống nghe. Tôi nghe rõ cỏ tiếng nói: "Chúng tôi sẽ gửi ngay những đại diện điều đình đến cầu Bi-xmác. Chúng tôi đang ngừng bắn”. Tôi đưa ống nghe cho đại tá Xarphô-nốp.

        Chúng tôi nhìn đồng hồ : gần 2 giờ sáng ngày 2 tháng 5.

        Nhưng trận đánh còn chữa kết thúc. Tiểu đoàn của đại úy Sa-pô- va-lốp tiến gần đến một chiếc lô cốt lớn. Đó là boong-ke của Hít-le. Lúc bấy giờ không ai trong chúng tôi biết, khối bê tông khổng lồ có đặt súng máy này là nơi ẩn nấp cuối cùng của bon phát xít. Những khẩu súng máy của Va-giơ-đa-ép bắn quyết liệt vào các lỗ châu mai. Từ trong ấy, hỏa lựcc chống trả cũng không kém.

        Ngay lúc ấy, "khẩu 45” của trung sĩ Ti-mô-sen-cô dường như từ trên trời rơi xuống. Khấu đội đã dùng tay kéo pháo vượt qua lỗ hổng ở tường. Trung sĩ nhanh chóng triển khai pháo và bắn thẳng vào những lỗ chân mai đang đùn lửa sáng. Các quầng lửa trắng lần lượt tắt ngấm. Trung đội của trung úy Pe-scốp xộc xuống khoảng trống đen ngòm của khối bê tông khổng lồ đó.

        Các tiểu đoàn thuộc trung đoàn 1050 vẫn tiếp tục chiến đẩu. Trong trận đánh giáp lá cà này, họ tiêu diệt nốt những hỏa điềm cuối cùng cơn chổng cự. Các chiến sĩ pháo binh thuộc đại đội của thiếu tá C.I. Ba-đa-ép chi viện cho họ. Trong trận đánh cuối cùng này, chuẩn úy G. Bô-chác-ni-cốp khầu đội trưởng nổi bật hẳn lên. Đồng chí là người đầu tiên đẩy pháo theo đại lộ Vin-hem-xtơ-rát đến quân trường Vin- hem-plát và bắn vào dãy cửa chính của Văn phòng Đế chính.

        Họ bắn vỡ bức tường đá ở Vin-hem-xtơ-rát. tiểu đoàn của thiếu tá Pê-re-pe-li-sưn lọt vào đại lộ Phốt-xtơ-rát cùng với đại đội pháo tự hành 2 của đại úy V.A. Ác-xe-nốp. Các khẩu đội trưởng bị thương: I. Su-xtốp, I. Nê-xốp, A. 1-va-nốp và chính đại đội trưởng Ác-xe-nốp người đẫm máu, đến phút cuối cùng của đợt đánh chiếm Văn phòng Đế chính, vẫn chi viện cho các chiến sĩ bộ bỉnh của trung đoàn 1054. Cuộc tiến,công của họ gắn liền với cuộc tiến cống cua tiểu đoàn Sa-pồ- và-lốp. tiểu đoàn của thiếu tá Ai-ra-pe-ti-an cùng với tiểu đoàn xe tăng 2 dưới sư chỉ huy của thiếu tá Vích-to Gớ-ne-đin cũng đã lọt vào quảng trường Vin-hem-plát.

        Các đại đội bộ binh lọt vào Văn phòng Đế chính cũ. Ở các hành lang, ở cầu thang, trong các gian phòng đều diễn ra những trận đánh ác liệt. Bọn phát xít bị đập tan. Lại thêm một lá cờ đỏ bách chiến bách thắng được treo ngay trên tường ở cổng chính quay ra quảng trường Vin-hem-plát. Đây là chiến công của trung sĩ c. Goóc-ba-chép và binh nhì Ph.C. Bôn-đa-rép.

        Trong trận chiến đấu ác liệt cuối cùng này, ở bên phải chúng tôi là sư đoàn bộ binh 248 của thiếu tướng Ni-cô-lai Da-kha-rô-vích Ga- lai. Được đưa vào trận đánh để phát huy thẳng lợi của quân đoàn; sư đoàn này đã ba ngày đêm không ngừng đánh chiếm hết khu nhà này đến khu nhà khác, tiến đến quảng trường Vin-hem-plát.

        Với lòng biết ơn sâu sắc Nguyên soái Liên Xô G.C. Giu-cốp đã quan tâm và nhớ đến những hoạt động tác chiến của sư đoàn, tôi xin dẫn ra đây lời của Nguyên soái: "Buổi chiều ngày 1 tháng 5, sư đoàn bộ binh 301 và 248 thuộc tập đoàn quân xung kích 5 đánh chiếm Văn phòng Đế chính. Cuộc chiến đấu ở bên ngoài và bên trong tòa nhà này đặc biệt ác liệt. Trong một nhóm xung kích của trung đoàn bộ binh 1050 có nữ thiếu tá trợ lý chính trị của quân đoàn 9 bộ binh đã hành động cực kỳ dũng cảm. Cùng với các cán bộ M. Đa-vư-đốp và Ph. Sa-pô- va-lop, chị đã cắm lá cờ đỏ trên gác Văn phòng Đế chính. Sau khi chiếm được Văn phòng Đế chính, tư lệnh quân quản của nó là sư đoàn phó bộ binh 301, đại tá V.E. Sép-sốp”¹.

        Nhiều năm đã trôi qua, nhớ lại, Nguyên soái G. c. Giu-cốp viết: " Tập đoàn quân xung kích 5 tiến công có kết quả ở trung tâm Béc-lin, đã hiệp đồng tác chiến chặt chẽ với các tập đoàn quân xung kích 3 và tập đoàn quân xe tăng cận vệ 2, với tập đoàn không quân 16 và các bộ phận khác. Thắng lại giành đươc một cách nhanh chóng trong các trận đánh chiếm trung tâm thành phổ là kết quả của công tác tổ chức hiệp đồng khéo léo giữa các tập đoàn quân”¹.

----------------------
        1. G.C. Giu-cổp, Nhớ lại và suy nghĩ, tr. 661.

        2. G.C. Giu-cốp, Nhớ lại và suy nghĩ, tr. 662.

     
        NHỮNG NGÀY CUỐI CÙNG CỦA CUỘC CHIẾN TRANH

        Sáng sớm ngày 2 tháng 5. Những đám mây đen nặng bao trùm thành phố Béc-lin. Trời mưa lất phất.

        Vào lúc 5 giờ, tôi cùng một sĩ quan liên lạc của trung đoàn bộ binh 1050 đến Văn phòng Đế chính. Trong chuyến đi ngắn ngủi như thế, chúng tôi vẫn còn nghe thấy một vài tiếng súng ờ khu phố bọn Gie-xta-pô và nhà của Bộ Hàng không. Sau này chúng tôi được biết rõ: ở đó, bọn ss bị siết chặt vào tường và súng máy vẫn còn ngoan cố sủa ầm ĩ.

        Khói thuốc súng còn lởn vởn trên khu vườn của Văn phòng Đế chính. Không khí nghẹt thở. Một vài thân cây còn đang cháydở. Xác chết bọn phát xít còn la liệt trên mặt đất. Trung tá Gu-me-rốp báo cáo: "Văn phòng Đế chính, tổng hành dinh của Hít-lc đã bị chiếm!”.

        Ở phía đông công viên Tia-gác-ten nằm trong dải tiến công của sư đoàn cho đến Di-ghét-an-ỉa-e, đại đội trinh sát đang tiếp nhận tù binh. Chúng hạ vũ khí, xếp thành hàng ngũ và được đứa về hậu phương sư đoàn.

        Khi xem xét qua các phòng làm việc và hành lang của Văn phòng Đế chính, chúng tôi ngửi thấy mùi khói thuốc súng khét lẹt. Tại gian chính của Văn phòng, nơi đón tiếp các đại sứ và các võ quan cao cấp, có treo trên tường một tấm quốc huy lớn của Đức — một con đại bàng bằng đồng, móng quặp chặt chiểc thập ngoặc phát xít.

        Tôi hạ lệnh cho đại tá Sép-sốp và đại úy Sa-pộ-va-lốp cho bộ đội hạ quốc huy nước Đức phát xít ở gian chính và ở tất cả các gian khác của Văn phòng Đế chính.

        Sau khi xem xét hết lượt, chúng tôi đi ra vườn cây và tới boong- ke của tên quốc trưởng. Đại úy Sa-pô-va-lốp cho chúng tôi xem biểu tượng "A-đôn-phơ Hít-le”, gậy chỉ huy của thống chế Rôm-men và bản đồ Béc-Iin nằm trên bàn làm việc của tên quốc trưởng.

        Tôi ra lệnh giữ cẩn thận tất cả những thứ đó. Chúng tôi không vào hầm quốc trưởng vì mùi hôi thối ở đó xông ra nồng nặc, đứng từ xa còn ngửi thấy. Cách không xa gian hầm, ở lối cửa vào phía tây, đại tá Sép-sốp chỉ cho tôi xem xác của Gơ-ben và vợ hắn.

        Tôi cử tiểu đoàn bộ binh 2 của đại úy Sa-pô-va-lốp làm tiểu đoàn bảo vệ Văn phòng Đế chính. Đại tá Sép-sốp — tư lệnh phó của tôi —  được cử làm tư lệnh quân quản nơi này.

        Sáng 2 tháng 5, chúng tôi phấn khởi nhìn cờ đỏ tung bay trên nóc Nhà Quốc hội Đức, Văn phòng Đế chính, cổng Bran-đen-bua, tòa Thị chính Béc-lin.   '

        Tỏi báo cảo tình hình lên tướng Rô-xlưi. Tướng Rô-xlưi nói bộ tham mưu tập đoàn quân thông báo rằng: tư lệnh phòng thủ Béc-lin, tướng Vây-đơ-linh, cùng vói bộ tham mưu của y đã đầu hàng. Thực tế thì y còn biết làm gì nữa khi y cùng với đám tàn quân của y bị bao vây tứ phía ở công viên Tia-gác-ten?

        Có vài giả thuyết về thời gian đầu hàng của các đơn vị còn lại dưới sự chỉ huy cua Vây-đơ-linh. Theo tôi, Nguyên soái Liên Xô Xô-cô-lốp- xki đúng hơn cả. Trong bài báo "Cuộc chiến đấu đang kết thúc”, đồng chí viết: "Vào hồi 6 giờ sáng 2 tháng 5, trước nguy cơ bị tiêu diệt hoàn toàn, các đơn vị cố thủ còn lại của thành phổ đã đầu hàng. Trong số ra hàng đầu tiên có cả bọn Gie-xta-pô và lũ phi công của Gơ-rinh.

        Tướng Rô-xlưi đến chỗ chúng tôi vào lúc 8 giờ sáng. Tư lệnh quân đoàn xem xét Văn phòng Đế chính và đi xuống gian hầm của tên quốc trưởng. Tôi giới thiệu với tướng Rô-xlưi những chiến lợi phẩm của chúng tôi. Tất nhiên, lúc đó đồng chí chưa biết là mình sẽ chỉ huy trung đoàn hỗn hợp của phương diện quân Be-lô-ru-xi 1 tại cuộc duyệt binh Chiến thắng ở Mát-xcơ-va, và biểu tượng "A-đôn-phơ Hít-le” sẽ bị ném xuống chân lăng Lê-nin. Giờ đây cái biểu tượng đó đang nằm lăn lóc trên mặt đất nóng bỏng ngay dưới chân vị tướng Xô-viết.

        Từ ngoài sân, chúng tôi đi vào gian ngoài của Văn phòng Đế chính cũ theo lối cửa chính. Bọn Đức bị thương nằm la liệt trên cáng, trên giường và sàn nhà. Các khung cửa sổ đều bịt kín. Ánh sáng lờ mờ lọt qua cửa sổ phía trên hắt vào đám thương binh địch màu xanh sẫm. Một đồng chí phiên dịch đi tới chỗ chúng tôi và nói:

        — Bọn sĩ quan Bức hỏi là chúng sẽ được đối xử ra sao !

        — Cho chúng biết là chúng ta sẽ không thiêu sống chúng như bon phát xít vẫn thương làm đối với chúng ta. Chúng sẽ được sống và làm việc cho một nước Đức mới!

        Thế là các thứ nạng và mũ bay tung cả lên trời. Tiếng hò reo hân hoan. Sau khi xem xét xong Văn phòng Đế chính, tướng Rô-xlưi lên xe ra về.

        Lúc ấy tôi được báo cho biết là từ trong các hầm ngầm ở khu nhà Gie-xta-pô và Bộ Hàng không, bọn ss mang cờ trắng ra hàng. Tôi cùng một nhóm cán bộ tham mưu đi về khu nhà của Bộ Hàng không. Trung đoàn trưởng A.I. Pê-scốp báo cáo là đã cử Anh hùng Liên Xô, thiếu tá V.A. Ê-mê-li-a-nốp, làm tư lệnh quân quản khu nhà này. Bọn tù binh xếp hàng đứng trong sân. Ban tham mưu trung đoàn đang nhận số tù binh đó và tổ chức công tác bảo vệ khu nhà.

        Sau đó chúng tôi đi về phía khu nhà Gie-xtạ-pô. Thiếu tá B. Cua- chép-xki và thiếu tá tiểu đoàn trưởng Mi-khai-lốp đang chỉ huy ở đây. Gần hai nghìn tên lính Hít-le đứng thành hàng và chốc chốc lại có thêm những tên mới từ hầm ngầm bò ra, hai tay giơ cao.

        Tôi cùng thiếu tá B. Cua-chép-xki đi xuống gian hầm.

        — Đổng chí cho chứng tôi xem những gì nào?.

        — Đồng chí đi tiếp và sẽ thấy thôi! — Cua-chép-xki mỉm cười trả lời.

        Chúng tôi thấy ba tầng'hầm ngầm, gồm nhiều căn phòng bố trí thuận lợi. Ai cũng phải thốt lên: "Chà, chà! Không những hai nghìn ngươi mà năm nghìn người cũng có thể ẩn náu ở đây được !

        Đại úy Pi-ốt I-a-prin-sép, tham mưu trương tiểu đoàn, đến báo cáo :

        — Có điện gọi từ phòng tham mưu sư đoàn yêu cầu báo cáo với thủ trưởng biết rằng tư lệnh tập đoàn quân sắp tới Văn phòng Đế chính.

        Chúng tôi ra phố Vin-hem-xtơ-rát, những khối nhà vỡ nhìn chúng tôi bằng vô số những cửa sổ đen ngòm. Xe tăng, đại bác của ta đứng bên cạnh ụ chiến đấu hay chướng ngại vật trên đường phố. Các chiến sĩ Xố-viết vững bước trên con đường lát đá còn ngổn ngang gạch vụn và xác bọn phát xít. Phía bắc quảng trường Vin-hem, xe tăng và xe tải của ta đỗ đọc theo phố.Vin-hem-xtơ-rát đến tận phố Un-te-đen Lin-đen.

        Ở khu vực Nhà Quốc hội Đức và cổng Bran-đen-bua không nghe thấy một tiếng súng nào. Cũng trong đêm chiến thắng này, sư đoàn bộ binh 416 dưới sự chỉ huy của tướng B.M. Xư-dư-ra-nốp đã đập tan bọn địch ở đây. Sáng 2 tháng 5, tiểu đoàn bộ binh 2 do đại úy Kh. Gu- in-na-me-dốp chỉ huy tiến vào quảng trường Pa-ri-đen-plát đầu tiên. Thượng sĩ I. An-đrê-ép và trung sĩ N. Be-re-giê-nôi đã cắm cờ đỏ lên cửa Bran-đen-bua¹.

----------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 344, tờ 176.

        Bọn phát xít bị vây chặt từ bốn phía ở công viên Tia-gác-ten bắt đầu tung cờ trắng xin hàng. Cũng như từ trong hầm ngầm củạ bọn Gie- xta-pô, hàng trăm tên chui ra khỏi hầm Nhà Quốc hội xin hàng.

        Các ủy viên hội đồng quân sư tập đoàn quân xung kích 5 do tướng Béc-da-rin dẫn đầu đã tới Văn phòng Đế chính. Tôi báo cáo với tư lệnh tập đoàn quân về cuộc chiến đấu vừa diễn ra và tính hình bảo vệ.

        Đại úy Sa-pô-va-lốp đem đến cho các đồng chí xem những chiến lợi phẩm thu được trong Văn phòng Đế chính: biểu tượng "A-đôn- phơ Hít-le”, gậy chỉ huy của Rôm-men và bản đồ của Hít-le. Tư lệnh tập đoàn quân duyệt quyết định của chúng tôi là đem nộp biểu tượng và gậy — tài sản chiến lợi phẩm. Bản đồ của Hít-le được trao cho ủy viên hội đồng quân sư tập đoàn quân là tướng Bô-cốp.

        Chung tôi đi vào tòa nhà của Văn phòng Đế chính mới. Khi bước vào gian chính, chúng tôi thấy đại úy Ô-xi-nốp, chính trị viên tiểu đoàn, thiếu tá Tê-lê-ghin, bí thư đảng ủy trung đoàn và một nhóm chiến sĩ đang hạ quốc huy Đức. Tướng Béc-da-rin chỉ thị cho đại tá Sép-sốp hạ tất cả những con "ác điều” ấy xuống.

        Sáng 3 tháng 5, chúng tôi cỏ mặt tại Văn phòng Đế chính đón Nguyên soái Liên Xô G.C. Giu-cốp. Các ủy viên hội đồng quân sự tập đoàn quân xung kích 5 hướng dẫn Nguyên soái, tướng Tê-lê-ghin ủy viên hội đồng quân sự và các đồng chí cùng đi xem Văn phòng Đế chính. Qua cửa chính, Nguyên soái đi vào vườn cây mùa hè của khu nhà này. Mặc chiếc áo khoác mùa hè, đầu đội mũ lưỡi trai, trông Nguyên soái trẻ hẳn ra, và đôi mắt của đồng chí ánh lên một niềm vui đặc biệt.

        Lần thứ hai, tôi được báo cáo với Nguyên soái. Đồng chí rất chăm chú lắng nghe. Sau đó đồng chí đưa tay về phía tôi và hỏi:

        — Thế Hít-le đâu rồi ?

        — Báo cáo Nguyên soái : xác của Gơ-ben đã tìm thấy, còn Hít-le thì chưa thấy.

        — Hãy cố tìm xem nhé, đồng chí sư trưởng ạ!

        Nói xong, Nguyên soái bắt đầu xem xét vườn cây, hầm quốc trưởng và những tòa nhà của Văn phòng Đế chính.

        Tướng Bô-cốp hiểu rõ tổng hành dinh Hít-le, kể cho Nguyên soái nghe tỉ mỉ về cuộc tiến công vào Văn phòng Đế chính, đưa Nguyên soái xem biễu tượng của Hít-le và bản đồ của hắn.

        Về sau, Nguyên soái Liên Xô Giu-cốp viết: "Mỗi bước chân, mỗi thước đất, mỗi hòn đá nơi đây nói lên một cách rõ ràng hơn bất kỳ lời lẽ nào rằng: trên những ngả đường tiến công vào Văn phòng Đế chính, vào Nhà Quốc hội Đức và cả trong các tòa nhà đó, đã diễn ra cuộc đấu tranh một mất một còn ”¹.

        Sáng sớm ngày 4 tháng 5, tôi lại kiểm tra các tiểu đoàn bộ binh trước khi các tiểu đoàn này tham dự lễ duyệt binh Chiến thắng của các đơn vi bộ đội Liên Xô đóng ở Béc-lin.

        Đại tá N.N. Ra-đa-ép báo cáo: mọi việc đã chuẩn bị tốt, chỉ còn nỗi lo là các chiến sĩ ta suốt đêm không ngủ. Mọi người nói rằng không chợp mắt được, hồi hộp. hơn cả trước khi bước vào trận đánh. Đây là duyệt binh chiến thắng cơ mà!!!

        Chúng tôi đến quảng trường Pa-ri-den-plát và đứng cạnh cửa Bran-đen-hua. Từng đơn vị theo đại đội đứng nghiêm trên quảng trường. Lệnh hô : "Nghiêm! ”, và thượng tướng Anh hùng Liên Xô tư lệnh tập đoàn quân xung kích 5, tư lệnh quân quản thành phố Béc-lin, N.E. Béc-da-rin đáp xe con ra quảng trường duyệt binh.

        Không khí thật yên lặng. Trong cảnh yên tĩnh giữa thủ đô nước Đức phát xít bại trận, vang lên tiếng nói dõng dạc của đồng chí tư lệnh tập đoàn quân, tiếng chào mừng lực lượng vũ trang Xô-viết vô địch, chào mừng nhân dân Liên Xô vĩ đại và Đảng Cộng sản của Lê-nin quang vinh.

        Một phút yên lặng... rồi tiếng " U-ra” lại vang lên như sấm. Chỉ huy các sư đoàn, quân đoàn, các nhà háo, nhà vàn, nhà thơ ra đứng trên lễ đài nhỏ và con đường lát đá gần lễ đài. Cuộc duyệt binh bắt đầu.

        Dưới những lá quân kỳ Xô-viết, các tiểu đoàn chiến thắng vô cùng phấn khởi tự hào, dường như nín thở giẫm chân đều bước trên quảng trường cạnh Nhà Quốc hội Đức.

        Trước chiến tranh, lúc còn là một cán bộ trẻ tuổi, tôi đã từng được tham gia duyệt binh trên quảng trường gần công viên ở Khác cốp, ở Cre-sa-ti-ca, dưới bóng câv dẻ ở Ki-ép và trên Hồng trường ở giữa Mát-xcơ-va thân yêu. Nhưng đấy là quê hương đất nước. Còn ở đây, trên quê người, giữa cảnh Béc-lỉn đổ nát, việc tham gia duyệt binh ngay cạnh Nhà Quốc hội Đức bốc khói nghi ngút trở thành một sư kiện có ý nghĩa đặc biệt.

        Ngày 6 tháng 5, chúng tôi chuyển cho cục tham mưu tập đoàn quân trực tiếp bảo vệ khu Văn phòng Đế chính, còn sư đoàn chuyển ra đóng quân ở công viên Trép-tốp. Tại đây chúng tôi tiến hành một loạt công việc như: ổn định tình hình, kiểm tra chiến đấu các đơn vị, trao tặng phần thưởng của Chính phủ. Ngày 7 tháng 5, trung tướng Rô- xlưi tiến hành kiểm tra và duyệt binh các đơn vị của sư đoàn tại sân vân động của công viên Trép-tốp. Các đại đội bộ binh đi đều bước trên thảm cỏ xanh của sân vận động theo nhưng khối đội ngũ chiến thắng chứ không phải theo đội hình tán binh chiến đấu như trước nữa.

        Sau khi duyệt đội ngũ, chứng tôi, làm lễ mặc niệm ở nghĩa trang của sư đoàn. Chính ở đây, chung tôi vĩnh biệt các bạn chiến đấu của mình, những người đã ngã xuống khi công phá Béc-lin.

        Sân trong công viên đã trở nên vắng vẻ. Một số nhà phía tây công viên trở thành nơi làm việc của sở chỉ huy sư đoàn. Cách không xa sở chỉ huy, ngày 24 tháng 4, chúng tôi chỉ huy cuộc chiến đấu phá đường sắt vành đai thành phố Béc-lin.

        Theo đề nghị của các ban chỉ huy trung đoàn và bộ tư lệnh sư đoàn, 21 chiến sĩ được phong danh hiệu Anh hùng Lỉên Xô và 5 chiến sĩ khác được tặng thưởng Huân chương vẻ vang cả ba hạng vì tinh thần anh dũng khi đánh chiếm Béc-lin...

--------------------
        1. Cục lưu trữ Bộ Quốc phòng Liên Xô, kho 333, phiếu 4885, hồ sơ 344, tờ 653.

        HỒI TƯỞNG CỦA NHỮNG NGƯỜI THAM GIA TRẬN ĐÁNH CUỐI CÙNG

        Với mục đích làm sáng tỏ hoàn toàn trận công phá Béc-lin, tôi muốn trích một vài hồi ức của những người tham gia trận đánh đó.

        Đại úy Ph. c. Sa-pô-va-lốp, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bộ binh 2, trung đoàn 1050, chỉ huy đơn vị bảo vệ Văn phòng Đế chính, viết: "Các đội xung kích bẻ gãy mọi sự chống cự của bọn Hít-le, tiến dần từng mét đến tòa nhà của Văn phòng Đế chính. Các đồng chí trung đội trưởng, thiếu úy An-tô-nốp, các trung úy Phê-đô-rốp và Tra-ba-chép, các thượng úy Pe-scốp và Cô-xén-cô,... vận động rất mau lẹ từ hầm này sang hầm khác, vừa chạy vừa bắn và ném lựu đạn, dẫn chiến sĩ của mình xông vào trận công phá quyết định.

        Gần bể bơi bê-tông hình tròn, đối diện với một cửa ra vào của Văn phòng Đế chính, đã diễn ra một cuộc đọ sức nảy lửa. Đợt tiến công của chúng tôi mỗi lúc một dồn dập. Trong ánh sáng của mìn, đạn pháo và lựu đạn, một nhóm các chiếu sĩ dũng cảm thuộc đại đội 4 xông về phía quân thù. Bóng những con người dũng cảm ấy khi hiện ra trong chớp lửa, khi chìm trong màn đêm. Trong đó thấp thoáng một chiếc áo blu-dông da, kiểu áo chiến đấu thường thấy ở các chính ủy, của nữ thiếu tá Ni-cu-li-na, trợ lý chính trị của quân đoàn 9, Huân chương Cờ đỏ. Chị cùng kề vai sát cánh với các chiến sĩ xông vào hang ổ cuối cùng của Hít-le. Bên cạnh chị là bí thư thanh niên A-li-mốp vươn tầm vóc hiệp sĩ của mình, vừa chạy vừa bắn yểm hộ cho chi.

        Trận chiến đấu gay go giành từng căn phòng trong Văn phòng Đế chính đã bắt đầu. Nữ thiếu tá Ni-cu-Ii-na dẫn đầu một nhóm chiến sĩ xung kích đầu tiên lọt vào lâu đài của Hít-le. Cùng với các bạn chiến đấu thân thiết của mình, chị vượt qua những bậc vỡ vụn của chiếc cầu thang xây cuốn, leo tới tầng ba rồi lên gác. Sau đó, chị dùng một đoạn dây điện thoại buộc lá cờ đỏ lên nóc Vẵn phòng Đế chính của Hít-le. Những bộ phận khác trên mặt đất thuộc dinh quốc trưởng đã hoàn toàn nằm trong tay chúng ta.

        Giờ đây lại có một nhiệm vụ phức tạp hơn là đột nhập vào những gian phòng lộng lẫy dưới mặt đất của tên quốc trưởng”¹.

        Tướng Rô-xlưi, tư lệnh quân đoàn bộ binh 9, kể lại : " Ngày 1 tháng 5, những lá cờ đỏ đã bay phấp phới trên nóc nhà Bưu điện quốc gia và Bộ Tài chính. Sau đó, đồng chí binh nhì Ne-cra-xốp, đoàn viên thanh niên cộng sản, đã cắm ngọn cờ trên nóc sở Gíe-xta-pô, và A-li-mốp cũng đã cắm cờ đỏ lên nóc nhà Bộ Hàng không, Tất cả đều xảy ra sau những cuộc đọ sức ác liệt dưới hầm nhà, trên trần nhà và mỗi tầng gác.

        Tới rạng sáng ngày 2 tháng 5, các đơn vị của quân đoàn đã chiếm xong Văn phòng Đế chính, các tòa nhà của Bộ Tuyên truyền và Bộ Ngoại giao.

        Thật khó mà diễn tả được cảm giác khi chúng tôi bước xuống cái gọi là boong-ke quốc trưởng — tổng hành dinh cuối cùng của Hít- le. Các gian phòng của Văn phòng Đế chính này ngồn ngang giấy từ và hộp đựng các huân chương phát xít mà giờ đây chẳng cần cho ai nữa. Cùng với tướng Bô-cốp, ủy viên hội đồng quân sự tập đoàn quân và tư lệnh sư đoàn A. X. An-tồ-nốp, tôi được dẫn đi một cách thận trọng men theo các cầu thang trơn tuột xuống phía dưới, vào một chỗ tối đen như đáy giếng, qua rất nhiều cửa giống như lò lửa diêm vương. Không khí khét lẹt, hôi thối ; những mảnh chai vỡ ngổn ngang.

        Tôi chú ý lắng nghe bước chân của thiếu tá Ph. Sa-phô-va-lốp và cảm thấy tự hào hơn nữa về cán bộ và chiến sĩ của chúng ta. Mới một giờ trước đây, Sa-pô-va-lốp chỉ huy trận công phá cuối cùng, thế mà bây giờ đã là người chỉ huy bảo vệ gian hầm của tên quốc trưởng. Dưới ánh nắng trưa rực rỡ, thật vô cùng sung sướng khi nhìn thấy lá cờ đỏ bay trên nóc Văn phòng Đế chính... Có lẽ giờ đây cũng chỉ có ít người biết rằng lá cờ đó lại do chính tay một phụ nữ can đảm cắm lên — đó là nữ thiếu tá Ni-cu-li-na, trợ lý chính trị quân đoàn”².

        Ủy viên hội đồng quân sự tập đoàn quân xung kích 5, trung tướng Bô-cốp kể lại: "Chiều ngày 1 tháng 5, các trung đoàn của sư đoàn 301 phối hợp hỏa lực với sư đoàn 248 bắt đầu đánh chiếm Văn phòng Đế chính. Đơn vị cố thủ can nhà này gồm toàn bọn lính Bức được lựa chọn, trung thành mù quáng với tên quốc trưởng, bọn chúng điên cuồng chống cự lại. Điều kiện chiến đấu vô cùng phức tạp, đòi hỏi nhưng chiến sĩ Xô-viết không nhưng chỉ có lòng dũng cảm mà còn phải nhanh chóng định hướng được ngôi nhà lạ, phản ứng chớp nhoáng và bắn thật chính xác. Những đức tính đó được thể hiện rõ ở các chiến sĩ trung đoàn 1050 do trung tá Gu-me-rốp chỉ huy và trung đoàn 1054 do đại tá Ra-đa-ép chỉ huy.

        Đêm rạng ngày 2 tháng 5, cờ đỏ hay phấp phơi trên nóc nhà Văn phòng Đế chính. Người cắm cờ là nữ thiếu tá Ni-cu-li-na, trợ lý chính trị của quân đoàn bộ binh 9, cùng trong nhóm xung kích của các cán bộ Sa-pô-va-lốp và Đa-vư-dốp³. Hội đồng quân sự phương diện quân đã trao tặng nữ đồng chí ấy Huân chương Cờ đỏ. Theo lệnh của A.x. An-tô-nốp, chỉ huy sư đoàn 301, các chiến sĩ trong nhỏm xung xích ấy, dưới sự chỉ đạo của chính trị viên tiểu đoàn Ê-gô-ren-cốp, đã hạ con đại bàng khổng lồ bằng kim loại, biểu tượng của nước Đức quốc xã, ngay trên lối vào cửa chính. Con đại bàng này hiện nằm giữa đống cờ phát xít bại trận trong gian trưng bày "Chiến thắng” ở Viện bảo tàng trung ương các lực lượng vũ trang”⁴.

        Chuẩn úy Chét-ve-ri-cốp, cựu trung đội phó trinh sát của trung đoàn bộ binh 1050, bây giờ là thợ mỏ công huân vùng Đôn-bát, cách dây không lâu có gửi cho tôi một bức thư, trong đó có đoạn hồi tưởng như sau: "Chiều 1 tháng 5, chúng tôi đã hoàn toàn chuẩn bị xong cho cuộc tiến công vào Văn phòng Đế chính. Cách góc bức tường đổ không xa, ở phố Phốt-xtơ-rát, pháo binh đã dọn dược một lối đi qua. Lệnh "Tiến!” phát ra, và thế là chúng tôi lao lên phía trước, không rõ là vườn hay công viên. Bọn phát xít lao ra tiến công chúng tôi. Thế là các chiến sĩ trinh sát bắt đầu chiến đấu rất táo bạo. Bọn phát xít mặc quân phục đen, rất khỏe. Nhưng dù sao chúng cũng bị trừng tri đích đáng. Chúng tôi tiến đến một bể bê tông và lại chiến đẩu. Các chiến sĩ bộ binh cũng đã đến. Một khẩu súng máy nhả đạn từ gian hầm quốc trưởng, ở góc trái. Nhiều người ngã xuống. Không rõ là pháo 45 mi-li- mét hay súng chống tăng của ta đã diệt ổ súng máy này. Chung tôi lập tức lao vào tòa nhà Văn phòng Đế chính. Mọi người đều gắng sức chiến đấu. Ai cũng muốn mình là người đầu tiên lao vào phòng làm việc của Hít-le. Chúng tôi phá các ụ chắn cửa và lao vào nhà. Cuộc đọ sức với bọn ss bắt đầu. Tôi cùng với anh em trinh sát lần theo thang gác lên mái nhà của Văn phong Đế chính. Tại đây, chung tôi lại chạm trán với bọn Đức. Nhiều tên gục xuống, vài tên liều nhảy từ mái nhà xuống đường. Tại chỗ mái nhô ra, các cán bộ và chiến sĩ ta đã buộc lá cờ đỏ vào. Tôi cùng với các chiến sĩ trinh sát tìm một chỗ khác để treo lá cờ của trung đội mình lên đấy”.

        Các trung đoàn của sư đoàn đã hai, ba lần được tặng huân chương và danh hiệu vẻ vang "Trung đoàn Béc-lin”. Sư đoàn bộ binh 301 kết thúc con đường chiến đấu của mình với Huân chưcrng Xu-vô- rốp hạng hai.

        Trong khói lửa chiến tranh, người chiến sĩ Xô-viết đã lập nên những chiến công tuyệt diệu. Chính cuốn sách này ghi lại chủ nghĩa anh hùng tập thể của cán bộ, chiến sĩ sư đoàn 301.

----------------------
        1. Ph. Sa-pô-va-lốp, Trước hang ổ phát xít, "Ngirời công sản trẻ", 1973, số 6, tr. 63.

        2. Báo Sao đỏ 14-2-1969.

        3. Tạp chí Lịch sử quân đội, 1970, số 6, tr. 60.

        4. Các công đoàn Liên Xô, 1973, số 9, tr. 31.

        THAY LỜI KẾT LUẬN

        NGƯỜI lính ngày xưa có câu "Chân lý chỉ lộ ra trên chiến trường”.

        Đối với thế hệ chúng tôi, những người tham gia Chiến tranh giữ nước vĩ đại, thì chân lý đó được thể hiện qua nhiều sự kiện lớn nhỏ, tập hợp lại bởi một khái niệm rất rộng gọi là "trận đánh".

        Đồn biên phòng và hai tiểu đoàn bộ binh của trung đoàn bộ binh cơ giới độc lập do tôi chỉ huy, sáng 22 tháng 6 năm 1941, đã tham gia trận đánh đầu tiên chống bọn phát xít xâm lược ở biên giới Tồ quốc, phía tây Cao-nát. Ngày 2 tháng 5 năm 1945, sư đoàn bộ binh 301 bách thẳng đã kết thúc con đường chiến đấu của mình từ cao nguyên Bắc Cáp-ca-dơ đến Béc-lin bằng trận đánh chiếm Văn phòng Đế chính — tổng hành dinh của Hít-le.

        Khi Tồ quốc xã hội chủ nghĩa lâm nguy, khi toàn thể nhân dân đã đứng lên tiến hành cuộc chiến tranh thiêng liêng, dưới ngọn cờ của Lê-nin và Đảng Cộng sân, thì chúng ta không có sứ mệnh nào vẻ vang hơn, cao cả hơn là được trở thành người chiến sĩ Hồng quân. Chúng ta đã làm tròn sứ mệnh đó bằng cả danh dự của mình.

        Mỗi trận đánh của sư đoàn 301 đều có đặc điểm riêng; và hoạt động của nó thì muôn hình muôn vẻ.

        Ví như trong trận giải phóng Đôn-bát, khi hoạt động trên hướng đột kích chủ yếu của tập đoàn quân xung kích 5, sư đoàn được tăng cường đáng kể về xe tăng và pháo binh; chúng tôi phải giải quyết nhiệm vụ tổ chức hiệp đồng tác chiến giữa các binh chủng khi thực hiện nhiệm vụ chiến đấu của sư đoàn. Đối với chúng tôi, việc hiệp đồng thường xuyên giữa các binh chủng là một quy luật của chiến trường.

        Đột phá, tiến công thần tốc, kết hợp thọc sườn, vu hồi các cụm lẻ là điều các tiểu đoàn, trung đoàn bộ binh nắm rất vững. Do đó họ luôn luôn thọc sâu vào phòng tuyến của kẻ thù.

        Trận đánh diễn ra ngày đêm không ngớt.

        Trong những trận giải phóng Ma-kê-ép-ca và Xta-li-nô (Đô-nét), chúng tôi đã thấy rằng: ở những điềm dân cư lớn, không chỉ các chi đội đặc biệt, mà tất cả các đại đội và tiểu đoàn bộ binh đều có thể tiến hành công kích thẳng lợi. Trong các trận đánh giải phóng thành phố và làng mạc sau này, chúng tôi đã tiến công như thế.

        Cùng với các sư đoàn khác của tập đoàn quân xung kích 5, chủng tôi đã đột phá rồi thọc sâu cái "chiến lũy phương Đông” của bọn Hít-le. Ở bàn đạp Ni-cô-pôn, các trận đánh diễn ra vô cùng ác liệt. Chúng tôi đã hành động bằng cách chọc thủng các dải và các khu vực cố thủ, rồi lẫn lượt tiêu diệt kẻ địch trên từng tuyến để cuối cùng thọc vào trung tâm phòng ngự của địch.

        Có thể nói không quá lời rằng, việc vượt qua những sông hồ lớn bằng sức mạnh là nhiệm vụ phức tạp nhất. Các phương tiện vượt sông có trong biên chế không bảo đảm được nhiệm vụ này. "Hạm đội thuyền ” được xây dựng với sự giúp đỡ của nhân dân địa phương đã nhiều lần giúp chúng tôi vượt qua bao khó khăn. Sư đoàn tiến công có vượt sông bằng sức mạnh, đó là nội dung chủ yếu của tác chiến trong tiến công. Việc chiếm lĩnh và giữ vững các bàn đạp đã dạy cho chúng tôi cách tổ chức và tiến hành phòng ngự kiên cố.

        Tiến công với nhịp điệu rất cao là đặc điểm tác chiến của sư đoàn. 20 — 25 ki-lô-mét trong một ngày đêm và di chuyền chủ yếu về ban đêm !

        Bộ binh thật xứng đáng với danh hiệu "Bà hoàng chiến trường”, còn pháo binh đáng gọi là "Thần chiến tranh”. Trong quá trình chiến đấu chiếm Béc-lin, mật độ pháo lên tới 200 khẩu trên 1 ki-lô-mét chính diện. Màn hỏa lực tiến dần cùng với sự chi viện của không quân đã làm chúng tôi trở thành một lực lượng hùng hậu có thể đập tan bất kỳ một sự cản trở nào.

        Nghệ thuật chỉ huy thành thục của cán bộ cho phép thực hiện đột phá công sự phòng ngự kiên cố của đối phương, còn sự hiệp đồng chặt chẽ với xe tăng bảo đảm cho việc cơ động thần tốc lên phía trước.

        Trong quá trình tiến công, sư đoàn bộ binh 301 thường phải đánh trả nhiều cuộc phản kích của kẻ thù. Trong những trận chiến đấu này, tính kiên cường, lòng dũng cảm và bản lĩnh chiến đấu đã chiến thắng. Chỉ riêng trong nhiệm vụ phòng ngự bàn đạp mà quân ta đã chiếm được ở sông Ô-đe trong sư đoàn đã xuất hiện sáu Anh hùng Liên Xô.

        Trong trận công phá Bec-lin, không có ngày nào là không có một trận đánh mới. Đột phá nhiều ngày vào dải phòng ngự sâu nhiều lớp của kẻ địch, đập tan nhiều đợt phản kích mạnh mẽ, đặc biệt là của sư đoàn cơ giới ss, rồi tiêu diệt hoàn toàn sư đoàn ấy, vượt sông Sơ- prê-e, chiến đấu ở công viên Trép-tốp và Plen-téc-van-đơ, công phá trung tâm Béc-lin, trong đó có những trụ sở cơ quan chính phủ — tất cả những hành động đó là nội dung tác chiến cơ bản của sư đoàn.

        Tôi xin nghiêng mình khâm phục chiến công anh hùng của các chiến sĩ Xô-viết — người bảo vệ tư do độc lập của Tổ quốc Liên Xô người đã cứu loài người khỏi thảm họa phát xít Hít-le.

     

        Lời tựa

        Chương một    Chiến dịch Bôn-bát

        Chương hai:    Tiến công ở miền Nam U-cra-in

        Chương ba        Giải phóng Môn-đa-vi

        Chương bốn       Sứ mạng giải phóng

        Chương năm:   Trận Béc-lin

        Thay lời kết luận