Lịch sử Quân sự Việt Nam

        - Tên sách : Đội công an số 6

        - Tác giả : Văn Phan

        - Nhà xuất bản Công an nhân dân

        - Số hóa : Giangtvx

        
        Tác giả xin chân thành cảm on các đơn vị công an và các đồng chí sau đây đã vui lòng cung cấp tài liệu hoặc kể lại kỷ niệm công tác và chiến đấu của mình vào thời kỳ lịch sử nói đến trong truyện:

        - Viện Khoa học công an, Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an).

        - Phòng Nghiên cứu tổng hợp, Phòng Bảo vệ chính trị Ty Công an Ninh Bình (cũ).

        - Đổng chí Phạm Văn Bổng (tức Oanh), Thường vụ Tỉnh ủy tỉnh Ninh Bình (sau này là Thiếu tướng, Phó tổng cục trưởng Tổng cục An ninh, Bộ Nội vụ - nay là Bộ Công an).

        - Đồng chí Đỗ Văn Tuyến, chuyên viên Bộ Nội vụ, nguyên Trưởng Ty Công an Ninh Bình.

        - Đổng chí Trần Cao Giảng, Trưởng phòng, Ty Công an Đắc Lắc.

        - Đồng chí Đỗ Hữu Dụ, Trưởng phòng, Ty Công an Hà Nam Ninh.

        Cùng một số cơ sở cũ của Đội Công an số 6 và nhân dân Phát Diệm.



        Lời giới thiệu   5

        1.   Về với bà con   11

        2.   Nỗi lòng của anh Bích Hưng   20

        3.   Chúng tôi đã có mặt   28

        4.   Chuyện tản mạn của người trinh sát   35

        5.   Vầng sáng trên sông Vạc   46

        6.   Người đội mũ giang   55

        7.   Tình báo lính Cụ Hồ   60

        8.   Con gái trong vành đai trắng   77
        
        9.   “Anh sẽ là em con cô của tôi”   89

        10.   “Cha” tổng chỉ huy vệ sĩ   95

        11.   Ngay giữa Trì Chính, cạnh Xéc-tơ   107

        12.   “Bẩm ông Giám!”            116

        13.    Người công an công giáo   130

        14.    “Tôi xin bộc bạch với các ông”   146

        15.    Trên bàn thờ Đức thánh   153

        16.   Nhóm “Kháng chiến trùm chăn”   160

        17.   Công nhân lò bánh mì   165

        18.   Vào trại Kiến Thái   173

        19.   Sử dụng bọn lợi dụng   183

        20.   Vào Ty cảnh binh   198

        21.   Kẻ gây tội phải chịu tội   206

        22.   Chỉ vì hai cái tát         215

        23.    Có nội gián   219

        24.   Quả mìn đã rút chốt   231

        25.    Bản án được thi hành   239

        26.    Tiếng nổ bên sông Vạc   250

        27.    Niềm vui thắng trận   266

        28.   Chuyện không đáng xảy ra   271

        29.   Đau hơn đòn tổng bộ

        30. “Còn nhiều mìn lắm”   302

        31.   Bông hoa đỏ thắm   307

        32.   Chiến trường mong đợi   316

        33.   Rạng đông Phát Diệm   322

       “Đội Công an số 6” kể lại quá trình hoạt động của một tập thể cán bộ chiến sĩ Công an huyện Kim Sơn, Ninh Bình trong thị trấn Phát Diệm bị tạm chiếm, thời kì kháng chiến chống Pháp. Bắt đầu từ khi xâm nhập xây dựng cơ sở, qua những ngày hoạt động sôi nổi cho đến giờ phút đủ điều kiện đưa bộ đội tấn công tiêu diệt, tiêu hao sinh lực địch.

        Cuộc đấu tranh chống bọn phản động lợi dụng đạo Thiên chúa ở vùng Phát Diệm những ngày đầu, từ thời kì xây dựng chính quyền sau Cách mạng Tháng Tám tiếp đến sau ngày giặc Pháp nhảy dù chiếm đóng Phát Diệm (16-10-1949) là một cuộc đấu tranh hết sức quyết liệt và phức tạp. Ở vùng Thiên chúa giáo toàn tòng này vốn có nhiều đặc thù, nhiều hoàn cảnh xã hội và những con người đặc biệt, tiêu biểu cho nhiều xu hướng chính tộ, tín ngưỡng, lợi ích khác nhau, nhiều mâu thuẫn và xung đột đa chiều. Trong đó bao trùm là cuộc đấu tranh giữa một phía là những thế lực bảo thủ phản động cấu kết với thực dân xâm lược duy trì nô dịch và phía chính diện là lực lượng vũ trang non trẻ và đồng bào, nhất là với giáo dân kính chúa yêu nước tiến bộ, chống ngoại xâm giải phóng cho nhân dân, giành độc lập dân tộc.

        Sau Cách mạng Tháng Tám, chính quyền nhân dân đã được thành lập, nhưng những kẻ phản động lợi dụng đặc sách tôn giáo, dựa thần quyền và tình thế khó khăn của chính quyền cách mạng còn non trẻ, đã gây nên những cuộc bạo loạn chống lại chính quyền cách mạng ở Tang Điền, Phúc Nhạc. Bọn “Thiết Huyết đoàn”, tự vệ Nhà Chung đã truy sát những người tiến bộ. Chúng giết ông Ái cán bộ huyện trên đường phố, khi ông đang đi cùng Đức cha Lê Hữu Từ bàn về việc giữ trật tự trong khu vực. Khi Phát Diệm thành vùng tạm chiếm, lực lượng “Tự vệ Nhà Chung” tổ chức thành một thứ lính gọi là “Vệ sĩ’ hết sức tàn ác. Bọn chúng đã cùng với lính “Tự lực” thuộc ngụy quyền, trang bị vũ khí Pháp, được quân dù và các binh chủng quân đội viễn chinh Pháp hỗ trợ, suốt ngày đêm canh gác truy lùng cán bộ và đồng bào yêu nước. Chúng trả thù các chiến sỹ công an vô cùng man rợ. Bọn “Thiết Huyết đoàn” cắt tiết anh Mão giữa chợ, chôn sống anh Thúc lộn đầu xuống dưới rồi dùng mã tấu chém vào hai chân anh đang cử động! Chúng chém ba nhát vào mặt anh Tề rồi vứt anh xuống sông Trì Chính, chúng cắm cọc bêu đầu ông Ninh chủ tịch xã... Bà con trong các thôn làng và vùng chợ Trì Chính, Thượng Kiệm còn phải chứng kiến nhiều cảnh đau lòng khi chúng mổ bụng moi gan, chặt đầu bêu cọc cán bộ và đồng bào ta trong bạo loạn và khi bọn vệ sĩ theo chân giặc đi càn quét!

        Sau khi quân Pháp nhảy dù, Phát Diệm trở thành “vùng trắng”. Các tổ chức thuộc chính quyền cách mạng bị đánh bật khỏi địa bàn. Xung quanh Phát Diệm, quân Pháp và vệ sỹ của Hoàng Quỳnh càn quét chà đi xát lại tạo thành vùng đai trắng rộng lớn không còn một mái nhà, một bóng cây!

        Tình trạng tàn bạo đó của quân xâm lược và bè lũ tay sai của chúng không thể khuất phục được tinh thần yêu quê hương đất nước của nhân dân Phát Diệm. Dưới sự lãnh đạo của Huyện ủy, chính quyền cách mạng Kim Sơn đã quyết tâm trở về Phát Diệm xây dựng cơ sở, cùng đồng bào tổ chức kháng chiến. Những chiến sĩ công an Phát Diệm, Ninh Bình là những người đầu tiên thực hiện quyết tâm chiến lược đó của cấp ủy.

        Từ vùng tự do đột nhập về hoạt động bí mật ở vùng trắng Phát Diệm đang bị tạm chiếm lúc đó là một công việc tưởng như không thể thực hiện nổi. Nhiều cán bộ trong lực lượng vũ trang, trong đội công tác vùng địch của công an và dân chính dũng cảm đột nhập và bám trụ đã bỏ mình trên vành đai trắng hoặc sa vào tay giặc rồi hy sinh vì đòn tra tấn của lũ quỷ khát máu. Đến cuối năm 1950, Đội biệt phái Công an Kim Sơn được thành lập. Và Họ đã vào. Từ chỗ một mình anh Oanh đột nhập vào, chỉ một thời gian ngắn, các anh đã chuyển đội biệt phái thành một đơn vị công an có phiên hiệu là “Đội Công an số 6”. Dựa vào đồng bào yêu nước giáo và lương, họ đã xây dụng cơ sở bám trụ chiến đấu ngoan cường, lập nhiều chiến công vang dội làm nức lòng quân dân đồng bằng Bắc bộ và góp phần đẩy mạnh cuộc kháng chiến mau đến ngày thành công. Những trận diệt ác trừ tề ngay giữa chợ. Bắt sống quân địch trong hang ổ của chúng. Khống chế, cảm hóa những kẻ cơ hội, những người lỡ bước. Những trận đánh xuất quỷ nhập thần giữa vòng kìm kẹp khắc nghiệt của “vệ sỹ”, như trận đánh câu lạc bộ sỹ quan ở nhà Lê Phát bên bờ sông Vạc giữa Trì Chính và rất nhiều những hoạt động táo bạo bảo vệ dân, thu thập tin tức tình báo phục vụ chiến trường, đã làm cho nhân dân trong vùng tạm chiếm phấn khởi, tin tưởng kháng chiến nhất định thắng lợi còn kẻ thù thì khiếp vía phải chùn tay gây tội ác.

        Đêm khuya.

        Tiếng giày đinh nặng nề khua lộp cộp trên những đường phố chập chờn tối. Thỉnh thoảng những cái bóng đen to lớn của lính Âu - Phi cầm súng hiện ra bên bóng tháp chuông nhà thờ in rõ nét dưới mặt kênh bàng bạc xám. Hiệu phở Bích Hưng và mấy hiệu cà phê bên chợ Nam Dân còn đỏ đèn. Những tên lính đổi gác, lũ vệ sĩ canh nhà thờ và những tay cờ bạc, rượu chè lếch thếch, chuếnh choáng vào ra. Tiếng cười nói nửa say nửa tỉnh, cùng với tiếng bát đũa lách cách, vang xa mãi tới bờ sông Vạc. Những tên lính gác cầu Trì Chính bực dọc dẫm chân, dỗ báng súng huỳnh huỵch xuống đất để xua muỗi và xua đi cả tiếng ồn ào lẫn mùi thơm tiệm ăn đầy quyến rũ, đang giày vò cái bụng háu đói của chúng.

        Trong khi đó, dọc theo bờ kênh Thượng Kiệm mờ tối, có hai bóng người lặng lẽ lần bước vào phố. Bóng họ ẩn ẩn hiện hiện trên bờ tường hàng phố. Khi qua ngã ba, ngã tư hoặc gặp lính gác, lính tuần, họ khéo léo tách xa nhau, trông chừng cho nhau vượt.

        Trong một ngõ hẻm nào đó, bỗng vang lên tiếng báng súng thúc vào cửa ván rầm rầm, tiếng quát gọi, mắng chửi, tiếng chó sủa, tiếng người thất thanh van xin thưa bẩm. Tất cả rộ lên một lúc rồi lại im lìm như giữa bãi tha ma. Đó là cảnh thường tình khi bọn lính tuần soát giấy, khám nhà ban đêm. Hai bóng người vẫn đi. Đến gần ngang Ty Bảo chính đoàn, họ dừng lại, rẽ vào một ngôi nhà nhỏ bên kia đường.

        Người đi sau nép vào góc tường quan sát. Người đi trước bước sát vào cửa nhà, gõ từng tiếng một: Cốc! Cốc! Cốc!

        Trong nhà có giọng đàn ông khê nồng vì ngái ngủ và bực dọc:

        - Ai gọi gì? Đêm hôm khuya khoắt thế này!...

        - Ông Tám, cho vào với!

        - Ông là ai? - Tiếng nói trong nhà đã tỉnh táo hon.

        Tiếng người đứng ngoài vẫn khẽ nhưng rành rọt, dứt khoát:

        - Người quen đây mà!

        Trong nhà im bẵng một lát. Có tiếng sờ soạng loạt soạt. Lửa diêm lóe lên đột ngột, chập chờn rồi sáng đều. Tiếng chủ nhà lầm bầm, khó chịu ra mặt:

        - Có ngày nào, đêm nào các ông không vào! Khuya thế này còn lục soát?

        Cánh cửa hé mở miễn cưỡng, vừa đủ cho người trong nhà trông chừng qua ánh đèn dầu vàng khè hắt ra. Người khách bước tới choán hết cửa, nói nhỏ:

        - Ông Tám?

        Chủ nhà sửng sốt lùi lại, rồi cứ thế, ông ta há mồm nhìn.

        - Ông bà mạnh khỏe luôn chứ? - Người khách nói thong thả, vừa như đùa, như trách chủ nhà vô tình, anh ta cười rất tươi.

        Chưa hết bàng hoàng, ông Tám kêu lên:

        - Anh Tâm! Lạy Chúa. Có thật anh không? Anh ở đâu đến đây?

        - Ở ngoài vào... Ông cứ bình tĩnh. - Tâm cố tỏ ra dịu dàng, tự nhiên trong lòi nói, cử chỉ, nhưng mỗi lời của anh đều tác động mạnh mẽ tới chủ nhà.

        Cái đèn trên tay chủ nhà tắt phụt. Tiếng ông Tám thì thầm gần như bị ngập trong hơi thở: -Vào đây... vào đây. Còn ai nữa không?

        - Có hai anh em con. - Tâm quay lại ra hiệu cho người đi sau cùng vào.

        - Vào hẳn trong này cả đi! - Ông Tám hấp tấp giục.

        - Bà đi đâu?

        Ông Tám không trả lời mà cầm chặt, gần như ôm lấy hai tay Tâm, khiến cho lòng Tâm rưng rưng cảm động. Anh nhận thấy rất rõ những giọt nước mắt nóng hổi của ông Tám nhỏ trên tay mình.

        - Chết chửa! Ai lại đứng thế này? - Ông Tám luống cuống buông tay Tâm, bước ra đóng chặt cửa, rồi quay lại đẩy lưng hai người khách vào sâu trong nhà.

        Tiếng ông Tám nói khẽ như xuýt xoa:

        - Làm sao các anh vào được đây? Lạy Chúa tôi, khiếp quá!... Thế mà ở đây chúng nó nói rằng đã đuổi Việt Minh lên rừng rồi. Chúng nó còn nói Việt Minh đói rách không đi đâu được, quân Pháp và quân Đức cha đang bao vây chặt, sắp tiêu diệt sạch...

        Bình tĩnh hơn, ông Tám nói thêm:

        - Chúng tôi vẫn nghĩ, thế nào cũng có ngày các anh trở về với bà con.

        Bên cạnh tiếng thở đều đều của đứa bé đang ngủ say trên giường, trong bóng đêm im ắng, hai người khách còn nhận thấy có tiếng động khe khẽ; có người nào đó ý tứ đứng tránh, nhường lối cho họ bước vào. Chắc bà Tám vẫn nín lặng dõi theo phút gặp gỡ cảm động và đáng sợ này. Tâm nói khẽ, giọng tự nhiên vui vẻ như hồi Phát Diệm chưa bị tạm chiếm, mỗi khi tới đây anh vẫn chào hỏi bà:

        - Bà Tám vẫn mạnh khỏe luôn chứ?

        - Hai bác! - Tiếng bà Tám thì thào thân tình nhưng quá hồi hộp. Mấy giây sau bà nói tiếp, giọng run run:

        - Để tôi dọn cái gì ăn tạm? Ông trông chừng với...

        - À phải đấy! - Ông Tám tiếp lời bà - Các anh ở xa về mệt và đói đấy bà ạ.

        Hai người khách vội ngăn ông bà:

        - Không ạ. Chúng con không mệt, không phải ăn uống gì đâu.

        Người bạn cùng đi với Tâm nói thêm:

        - Ông bà cứ ngồi nói chuyện tình hình cho chúng con nghe.

        Tâm tiếp lời, giới thiệu anh với ông bà Tám:

        - Anh Oanh đây là cán bộ cùng công tác với con.

        - Vâng. - Ông Tám nắm cánh tay Oanh, tỏ lòng quý mến. Ông thầm thì – Nếu có động, các anh hãy vào tạm trong buồng. Nhà có cửa sau ra chợ.

        Rồi ông xuýt xoa kể lể:

        - Chúng nó đóng đồn bốt vòng trong vòng ngoài, khắp nơi. Ngả nào cũng đầy lính tráng canh gác. Bên kia cầu là khu Xéc-tơ¹ của Liên hiệp Pháp² toàn lính là lính, dây thép gai chằng chịt. Đêm đến, chúng rào cầu, rào hết các ngả đường thông thương ra ngoài. Dọc sông, lên quá bệnh viện một tý, là Ty Công an. Còn bên này, trước mặt đây là Ty Cảnh binh và Ty Bảo chính đoàn. Gần cầu Trì Chính có bốt Hai Vỡi, tòa tỉnh trưởng. Đằng sau đây là đền Đức Bà cứu giúp và sân bay... Đều là những nơi chúng canh gác nghiêm ngặt suốt ngày đêm. Đi xuống quá cầu ngói, khu Nhà Chung bây giờ toàn vệ sĩ. Thôi thì, cả Phát Diệm có mấy chục cái nhà thờ lớn bé thì bấy nhiêu là đồn bốt, điếm canh. Còn bên ngoài thị trấn ở các làng lân cận, đồn bốt nó đóng sát sạt nhau như nấm.

        Lính tráng thì có đủ loại. Lính Âu - Phi, Bảo chính đoàn thuộc Bắc phần, tiểu đoàn địa phương số 18, vệ sĩ của Nhà Chung, bảo an, cảnh binh, dõng tổng, dõng thôn, công an, chỉ điểm và đủ loại phản động thuộc các đảng phái và tôn giáo. Trong làng, trong phố chúng đặt ra liên gia. Mỗi gia đình phải có một sổ kiểm soát có dán ảnh ghi tên từng người. Bất ngờ chúng sục vào gọi người ra đối chiếu sổ, thừa ai chúng bắt ngay. Chúng còn giao cho hai, ba gia đình công giáo theo dõi kiềm thúc một gia đình lương... Thật không còn cái thời nào mà người dân bị đè nén thế này!

        Ông Tám để ý hai anh cán bộ, có lẽ các anh cũng đã biết nhiều. Sau vài phút trầm lặng, ông Tám hạ thấp giọng hỏi cách tha thiết, kính cẩn:

        - Nghe nói Bác Hồ ở Việt Bắc ạ? Bác có được mạnh khỏe luôn không các anh?

        Được nghe tin Bác Hồ, hai ông bà già sung sướng cảm động, họ luôn thốt lên thành kính: “Phúc đức quá!” hay “lạy Chúa!”.

        Bà Tám xì mũi, hắng giọng, thì thầm kể, giọng vỡ ra:

        - Tội nghiệp bà Tý ở Trì Chính chẳng được nghe cho sướng bụng. Các bác hẳn còn nhớ bà Tý? Hồi trước, bà bán nước chè đầu chợ chiều Trì Chính ấy. Đấy. Chả là anh Tý con bà đi du kích. Thằng Thư đem lính đến bắt bà tra khảo chết đi sống lại. Hành hạ thể xác chán, chúng còn bắt bà bỏ lương tòng giáo. Ngày nào cũng phải vào nhà thờ trình diện. Bà ấy ốm mãi xác xơ, không còn ra hồn người nữa. Ây vậy mà gặp ông nhà tôi lần nào cũng hỏi chuyện kháng chiến, hỏi chuyện Cụ Hồ. Chả là ông nhà tôi cứu bà ta tránh được bọn thằng Thư. Bà biết ông nhà tôi cũng có lòng...

        - Bây giờ bà Tý đỡ chưa ạ? - Tâm cảm động hỏi.

        - Đỡ gì! Chúa cứu vớt linh hồn bà ấy. Người trung nghĩa như vậy nhất định được lên nước Chúa! Các bác tính hơn sáu mươi tuổi đầu, chúng nó giày xéo như thế.

        Được nghe tin kháng chiến thắng lợi khắp nơi, từ trên Việt Bắc, Biên giới đến phong trào du kích trong tỉnh, trong huyện nhà, từ những người mình hằng tin tưởng, ông bà Tám thấy nỗi khổ cực của mình bảy, tám tháng nay như nhẹ bớt. Họ càng tin ngày giải phóng Phát Diệm không xa nữa. Nhưng trước mắt, họ vẫn sợ hãi.

        Một lát, ông Tám tưởng hai anh chỉ tạt qua thăm gia đình chốc lát trên đường công tác, rụt rè hỏi:

        - Các anh còn đi những đâu nữa?

        - Ông bà Tám ạ - Tâm nói, giọng nhỏ nhưng sôi nổi - anh em công an chúng con sẽ ở lại cùng đồng bào...

        - Các anh ở lại? - Bà Tám hoảng hốt hỏi lại.

        - Vâng. Ông bà có thể giúp đỡ cho chúng con?

        Lạy Đức Mẹ lòng lành vô cùng! Không thể được đâu. Các anh hiểu cho. - Giọng ông Tám như nghẹn ngào nghe thảm thiết. Dù trong bóng tối, Tâm và Oanh cũng hình dung ra nét mặt khổ sở của ông khi phải nói những lời trái với lòng mình như thế. - Sáng mai chúng nó sẽ bắt mất các anh... Bọn Lu-xi-phe³ ấy chúng nó sục khiếp quá. Nó mà bắt được anh em công an thì...

------------------
        1. Secteur: Vùng hoạt động quân sự của địch trong thời kỳ Pháp chiếm đóng. Phạm vi hoạt động thường là tương đương với một hoặc hai tỉnh tùy theo tầm quan trọng chiến thuật của vùng đó; do một trung đoàn hoặc lực lượng tương đương phụ trách.

        2. Cách gọi thông thường lính Pháp chính quốc, để phân biệt với lính ngụy.

        3. Lu-xi-phe: Quỷ cầm đầu hỏa ngục - đây ý nói là bọn ác ôn trong bộ máy kìm kẹp dân chúng của giặc.

        Tâm và Oanh ngồi im. Họ hiểu lắm. Trong óc mỗi người ở đây còn khắc sâu hình ảnh những ngày đấu tranh quyết liệt với bọn phản động đội lốt Thiên chúa giáo gây bạo loạn để bảo vệ chính quyền cách mạng còn non trẻ. Năm 1947, bọn bạo loạn vũ trang kích động giáo dân chậm tiến biểu tình phản đối Chính phủ, đả đảo công an. Đến khi giặc Pháp nhảy dù tháng 10 năm 1949, chúng biến các lực lượng tự vệ Nhà Chung thành vệ sĩ, cho bọn lính “tự lực” cầm vũ khí đi săn lùng cán bộ và đồng bào yêu nước. Đặc biệt chúng trả thù các chiến sĩ công an vô cùng man rợ. Bọn “Thiết Huyết đoàn¹” cắt cổ anh Mão giữa chợ, chôn sống anh Thúc ngược đầu xuống dưới rồi dùng mã tấu chém vào đôi chân anh đang cử động! Chúng chém ba nhát vào mặt anh Te, vứt anh xuống sông, may anh được đồng bào cứu sống. Và biết bao nhiêu trường hợp chúng mổ bụng moi gan các đồng chí và đồng bào ta!

        Nhưng cũng chính vì thế mà Oanh, Tâm và các chiến sĩ công an cách mạng bao lâu nay nóng lòng muốn được trở về đây chiến đấu.

        Tuy nhiên, thực tế trước mắt các anh là những khó khăn lớn phải suy nghĩ kỹ.

        Tâm muốn tìm lời nói cho ông bà Tám hiểu, dù kẻ địch hung ác và xảo quyệt đến đâu nhưng nhân dân hết lòng với Tổ quốc, quyết tâm giúp đỡ cán bộ thì chúng ta vẫn đối phó được. Anh tin rằng ông bà Tám, một cơ sở trung kiên cũ của công an, sẽ hiểu ra và vui lòng để các anh ở lại. Tâm đã nghĩ, vào được tới đây thì sống chết bám lấy dân chứ không quay ra nữa. Còn Oanh thì “vâng, vâng...” như tán thành những lời ông bà Tám nói. Chả lẽ lại bàn bạc ở đây khi ý kiến chưa thống nhất? Tâm im lặng tùy Oanh quyết định. Tâm vốn tin vào kinh nghiệm hoạt động của Oanh, một cán bộ trinh sát đã có nhiều thành tích chiến đấu và thông thạo tình hình Phát Diệm.

        Ra khỏi nhà ông Tám, Oanh nói khẽ bên tai Tâm:

        - Bước đầu gặp được đồng bào thế này là thắng lợi lắm rồi. Muốn ở lại xây dựng cơ sở để chiến đấu lâu dài, chúng ta phải chuẩn bị chu đáo hơn nữa. ít nhất cũng phải chuẩn bị tinh thần cho quần chúng đã. Dù mình không sợ hy sinh thì cũng không được để phiền lụy đến đồng bào. Đây là Phát Diệm...

------------------
        1. Thiết Huyết đoàn: Tổ chức ám sát, khủng bố của bọn phản cách mạng hồi đó.

        Tiếng chuông chầu lễ cuối ngân vang lên từ phía Nhà Chung, như một làn sóng trầm rè rè sánh nặng tỏa xuống các ngả. Tiếng chuông rờn rợn như lơ lửng, ngưng đọng đè trĩu các mái nhà, ngõ phố, bờ kênh và thôn xóm Phát Diệm u uất.

        Ông Tám nhớ chừng, muốn dứt ra, đóng cửa hàng để đến nhà thờ đón bà đi lễ về, nhưng Bích Hưng, anh hàng phở cùng phố, không buông tha ông. Anh ta nắm cánh tay ông thầm thầm thì thì:

        - Đấy. Chỉ ông tôi mới nói, cho ông mừng.

        Anh hàng phở này biết ông Tám có lòng theo cách mạng, anh thường tìm ông để tâm sự. Ông Tám đã quen, đã tin anh ta. Từ lâu rồi Bích Hưng vẫn quen thế; mỗi khi nghe biết chuyện gì của kháng chiến như hoạt động của du kích, cán bộ, hay chỉ những phỏng đoán, những điều do lòng mong muốn của anh nghĩ ra, Bích Hưng cũng chạy sang thì thầm với ông Tám. Cả khi căm tức quân thù đè nén, giết hại đồng bào yêu nước hay bản thân anh bị ức hiếp, như một tên lính Com-măng-đô nào đó ăn quỵt phở chẳng hạn, anh ta cũng than thở, kể lể hoặc nói cho “hả hơi độc” với ông Tám.

        Câu chuyện của Bích Hưng hôm nay tự nó đã hấp dẫn. Tiếc rằng có nhiều điều ông Tám đã biết, biết hơn thế nữa, nhưng ông chưa thể nói cho anh bạn tâm đắc nghe.

        - Thế là Lai Thành bắt đầu rồi đấy ông ạ! - Bích Hưng nói một cách tự hào. Đôi mắt long lanh tin chắc người nghe phải thích mê đi - Hôm qua, cánh khăn vàng¹ anh nào anh nấy bơ phờ, rũ rượi, kéo vào nhà tôi uống rưọu, chúng nói ra đấy. Ai đời giữa chùa Lai Thành đang ngày hội mà Việt Minh vũ trang vào xách cổ thằng Đàm “đơ bê” trước mặt bao nhiêu lính tráng vệ sĩ! Anh em lại còn tuyên truyền diễn thuyết, phát truyền đơn nữa chứ. Không tốn một phát đạn, không đụng đến một người dân. Ông bảo có thần tình không?

         Ông Tám gật gù:

        - Nghe nói ở Bình Sa, Cồn Thoi và nhiều vùng trong Kim Sơn ta, du kích đã mạnh lắm.

        - Còn phải nói. - Bích Hưng cao hứng nói ngay - Tôi tính, trong Phát Diệm này thế nào cũng có cán bộ bí mật. Có cái là ta chưa biết đó thôi?

        - Biết thế nào? - Ông Tám cầm điếu châm lửa, cố kìm lòng mình và để suy nghĩ những điều muốn nói - Anh Bích Hưng này, ví phỏng cán bộ về bắt mối với anh, anh có dám cho họ ở trong nhà không?

        Bích Hưng xịu mặt, bắc hai chân lên ghế, ngồi ôm gối trầm ngâm rồi nói chậm rãi, buồn thiu:

        - Mình thì còn phải nói làm gì, gưom kề cổ cũng dám đấy! Nhưng hoàn cảnh tôi trong lúc này không ai tìm đến đâu!

        Ông Tám gật đầu:

        - Ừ, nhà cậu bán hàng ăn, khách vào ra suốt ngày, mà lại toàn lính tráng với chỉ điểm như thế thì làm sao mà che giấu được?

        Bích Hưng lắc đầu uể oải như đang chăm chú theo đuổi ý nghĩ xa xôi khác, tuy anh vẫn nghe ông Tám nói.

        - Cái đó thì không ngại, - Anh ta vẫn chậm rãi, lơ đễnh - được thế thì tôi để ngay các anh làm người giúp việc. Lên thẳng Ty Công an và Tổng bộ mà xin giấy chứ. - Bích Hưng nháy mắt ranh mãnh - Có gì đâu, đấm vào mõm chúng nó một cú thôi mà. Chỉ cốt anh em được ở công khai, có nơi đi về. Nhưng... nhưng hoàn cảnh tôi nó éo le the!

        Ông Tám bỗng sáng mắt. Bích Hưng đã gợi cho ông ý kiến thật hay vào đúng lúc ông đang bí. Đơn giản vậy mà ông không nghĩ ra! May quá là may! Và ông Tám chợt hiểu thấu nỗi buồn của Bích Hưng. Tâm huyết anh ta, ông Tám biết lắm. Khốn nỗi, vợ anh ta lại là cháu gọi Hoàng Quỳnh bằng cậu! Chị là người ngoa ngoắt thường át giọng chồng và hàng ngày vẫn đi xưng tội với cha Quỳnh... Trước đây ông cũng đã có nhiều băn khoăn như vậy. Ông lo nhà mình có bàn đèn thuốc phiện, bọn xấu thường lui tới hút xách, chăc không đời nào cán bộ còn tin ông... Ông lựa lời an ủi Bích Hưng:

        - Cốt nơi lương tâm mình thôi. Có lòng yêu nước, ghét chúng nó thì thiếu gì cách giúp đỡ Chính phủ, ủng hộ kháng chiến? Mình có lòng thì nhất định mình có dịp...

        Bích Hưng gật đầu, giọng vẫn buồn:

        - Nói có Chúa chứng giám cho. Cái đầu tôi cũng không tiếc chứ nói gì đóng góp? sống mà phải ức chúng nó thế này thì không chịu được. Chỉ mong bộ đội Cụ Hồ đánh vào cho một trận!

        Hai người cùng trầm ngâm nhìn ra cửa. Đường phố Thượng Kiệm, người đi lễ về kéo đoàn lũ lượt. Một chiếc xe jeep của quân Pháp phóng như hóa rồ làm nước bùn đọng trên mặt đường bắn tung tóe. Bà con giáo dân, áo lễ vắt trên cánh tay, chạy dạt vào bên vỉa hè. Nhiều người chậm chân bị bùn lấm tận đầu. Họ cau mày nhìn cái xe, không ai dám nói một lời.

---------------
        1. Lính vệ sĩ mặc đồng phục đen, quàng khăn vàng ở cổ.

  
        Ông Tám giật mình, nhổm người ra cửa ngó chừng. Mải chuyện, quên đi đón bà, ông tặc lưỡi: “Chả đi nữa, chắc bà đã về đến nơi?”. Ông đứng trong cửa nghển ra. Bích Hưng vẫn ngồi bó gối, cau mày nói to với ông Tám, vừa có vẻ bực dọc, vừa chế giễu:

        - Ông cứ làm như bà còn trẻ dại lắm mà phải đưa với đón! Có mấy nước bước dưới Nhà Chung về đây.

        - Nào có ai muốn nhiêu khê thế? - Ông Tám quay lại phân trần - Nhưng cái buổi tệ hại này, lính tráng giặc giã đầy đường. Đàn bà con gái ra khỏi nhà có mấy khi được yên ổn.

        Vừa lúc ấy bà Tám về. Bà bực bội vứt cái nón lên cái bàn cân, trách ông:

        - Đã dặn rồi mà ông chả thèm nghĩ tới tôi. Hôm nay tôi chết khiếp, tưởng không về được đến nhà với ông nữa.

        Vẻ coi thường, có phần nhạo báng, Bích Hưng tiếp lời bà:

        - Lại mấy thằng lính khốn khiếp chặn gái ở cửa Nhà Chung khi tan lễ chứ gì? Chúng nó ghẹo gái chứ có đứa vô phúc nào mà đụng phải bà già!

        - Ôi dào? - Bà Tám cáu, chì chiết - Chúng nó không đụng đến bà già nhưng móc tiền trong túi bà già. Nó giật mất cái dây thánh giá bằng bạc của tôi đây này! Hôm nay thật quá tệ. Tôi chết khiếp. Ai đời, người ta nói, ở các xứ đang giữa buổi lễ mà bọn “Hổ xám” ¹ nó sục từng hàng ghế, mắt cứ trợn trừng trắng dã, đi tìm gái. Thấy cô nào vừa mắt là nó vác ngửa ra sau nhà thờ hãm hiếp. Tiếng kêu khóc xé ruột. Thế mà cả ngàn con người bổn đạo cứ phải gằm mặt làm ngơ không ai dám ho he.

        Ông Tám cau mày:

        - Thế các cha đâu?

        - Cha đấy chứ cha đâu? - Nói đến cha, bà Tám dịu giọng, lắc đầu, kể - Đức cha đang giảng chứ phải ai lạ. Người cũng phải nhắm mắt làm ngơ, sinh chuyện thế nào được với bọn quỷ dữ ấy.

        Bích Hưng mỉa mai:

        - Các cha dù có vệ sĩ, Tự lực gì cũng sợ bọn Com-măng-đô Hổ xám ấy. - Anh ta đấm tay vào ngực thùm thụp - Thôi thì “muôn sự tại ta”.

        Bà Tám hốt hoảng nhìn Bích Hưng:

        - Lạy Chúa. Anh này sao sinh cứng lòng vậy?...

        Bích Hưng uể oải đứng dậy, cười nửa miệng như mếu. Tiếng dép lê loẹt quẹt ra mãi đường cái còn vọng lại, buồn rười rượi.

        Ông Tám mỉm cười say sưa với những lời Bích Hưng nói. Ông sẽ thoát ra khỏi những băn khoăn lo lắng vẫn giày vò lương tâm ông mấy bữa nay. Thật, có trải qua những phút gay go trong tâm can như ông đã trải qua, khi phải từ chối các anh công an về bắt mối, mới thấm thìa những lời Bích Hưng và hiểu được nỗi tự hào sung sướng của ông lúc này. Anh Oanh còn bận đi xây dựng những cơ sở khác đã đành. Còn anh Tâm, ông sẽ khai là cháu ở quê mới ra giúp việc trông hàng cho ông. Thật là ổn! ông Tám thở phào, nhớ lại từng chi tiết cái hôm đáng nhớ đó.

        Sau cái đêm ông bà Tám phải đau lòng từ chối các anh, Tâm và Oanh cứ phải đêm đêm đi lánh ẩn, ngày hoạt động. Được hơn một tuần - trong cái tuần dài dặc đó, trong nhà ông bà Tám cứ như giận nhau. Ai cũng bực dọc như người có lỗi, chả muốn ăn muốn nói gì. Hôm kia mưa suốt đêm, ông nằm trằn trọc thở dài, thở ngắn không sao nhắm mắt được. Các anh ấy không biết ở bụi bờ nào? Mỗi giọt mưa rơi như một mũi kim đâm vào lòng ông. ông thấy rõ bà cũng chẳng sung sướng gì hơn. Gần sáng, khi bọn lính tuần đêm kéo nhau về rồi, vừa thấy hai anh đến.

        Vừa mừng, vừa thương, bà không cầm được nước mắt, cứ xuýt xoa luống cuống. Ông run rẩy chạy tìm mấy cái áo quần khô cho các anh thay tạm.

        - Lạy Chúa cứu vớt. Mưa suốt đêm thế này... sống làm sao được ngoài bờ, ngoài bụi! - Bà Tám nói trống không mà như ý trách móc ai đó.

        Oanh và Tâm vẫn cười. Oanh đỡ lời bà:

        - Biết làm thế nào được ạ? Chúng con bị ướt trên đường vào.

        Ông bà Tám, kẻ lên nhà, người xuống bếp. Ông rót nước tráng mấy cái chén vừa mới tráng, xếp lại mấy cái đóm vốn đã đặt ngay ngắn. Bà dựng lại cái chổi, xếp lại mấy bó cói ngoài thềm...

        Ông bà đều có những ý nghĩ giống nhau nhưng họ lúng túng chưa dám quyết đoán nói ra.

        Lát sau, bà bưng cơm lên cho hai anh ăn. cầm đũa cả đánh nồi cơm, bà hơi nhăn mặt, né đầu tránh khói bốc lên, cặp mắt mọng chớp chớp. Đột nhiên bà nói giọng cao cao:

        - Chả lẽ các anh cứ thế này mãi à?

        - Ông Tám lăm xăm đi tới, ngồi ghé bên mâm, thì thầm:

        - Tôi tính, ta đào hầm bí mật mà ở lại ngay trong này thôi?

        Hai anh công an nhìn ông, chưa nói gì, bà đã tiếp lời:

        - Các anh cứ ở trong nhà, đụng sự thì xuống hầm. Chúng nó làm gì được? Lạy Chúa! Có khổ phải xuống hầm cũng còn hơn phải dầm mưa dãi gió ngoài ruộng, ngoài bờ...

        Bây giờ nghĩ lại, ông Tám còn ân hận, sao hôm đó ông hèn nhát thế! Chỉ cốt ở lòng mình thôi. Có lòng theo Cụ Hồ thì thiếu gì cách bịt mắt quân thù? Cứ xem như Bích Hưng, anh ta chỉ lo không được các anh đến thôi. Có lẽ hầu hết dân Phát Diệm ta đều vậy cả, chỉ tội phải giữ mặt lạnh lùng để che mắt chúng nó thôi?
       
        Bất ngờ tiếng bà Tám cáu kỉnh làm ông giật mình:
       
        - Chứ trẻ mỏ gì nữa mà cứ nằm cười một mình như người dở hơi thế ông? Có dậy mà ăn cơm đi không, hay lại bắt tôi phải chờ chực mãi nữa!

-------------------
        1. Lính Com-măng-đô Hổ xám, Phi hổ do tên đại úy Phi Hùng chỉ huy đóng ở nhà tế bần Nam Định.

       
       
        Ngọn đèn dầu hỏa tỏa ánh vàng im lìm trong gian buồng nhỏ. Trên vách nhà in rõ cái bóng đen to lớn của Oanh, lặng yên như nét vẽ.
       
        Có thể khi suy nghĩ, trông người ta khắc khổ già trước tuổi? Nhưng, dù thế đi chăng nữa, thì có người quen cũ nào ở Ty Công an Ninh Bình gặp Oanh lúc này, cũng phải sửng sốt, không ngờ anh thay đổi đến thế? Mặt anh hốc hác, đôi mắt to tròn gan góc giờ sâu xuống làm đôi mày như rậm thêm. Cái mũi dọc dừa càng như cao thêm trên đôi môi dày mím lại một cách đăm chiêu. Nhìn anh ngồi đó, người mới gặp khó tin rằng anh chỉ mới hăm bốn tuổi.
       
        Ấy thế nhưng nếu có ai nói những nhận xét bên ngoài ấy với anh, thì Oanh sẽ rất ngạc nhiên. Bởi vì, trái lại, trong lòng anh lúc này đang tràn ngập một niềm vui sảng khoái. Các anh đã hoàn thành được những nhiệm vụ bước đầu và đang say sưa với những dự kiến công tác trong bước mới đầy hứa hẹn.
       
        Cho đến giờ phút này, anh đã có thể viết bản báo cáo đầu tiên gửi lên các đồng chí lãnh đạo Ty Công an Ninh Bình ngay trên mảnh đất Phát Diệm bị tạm chiếm đầy đau thương, căm thù và nguy hiểm này. Từ đây ngọn lửa kháng chiến sẽ cháy bùng lên giữa sào huyệt kẻ thù mà chúng vẫn tự đắc là “khu vực an toàn, bất khả xâm phạm” của chúng.
       
        Viết những gì đây?
       
        Oanh xôn xao cảm động. Bao nhiêu suy nghĩ, bao nhiêu sự việc diễn ra với các anh trong thời gian qua như cùng ập đến.
       
        Đã một tháng rồi. Thời gian trôi nhanh biết bao! Nhưng đó sẽ mãi mãi là thời gian đáng ghi nhớ trong đời hoạt động cách mạng của Oanh.
       
        Hôm ấy, một ngày hè oi ả, tại một địa điểm trong đồn điền Tham Huyền. Ty Công an Ninh Bình đã mở hội nghị sơ kết công tác sáu tháng đầu năm 1950. Có một điều làm cho mọi người không vui là chương trình công tác của Công an huyện Kim Sơn không hoàn thành. Các huyện khác đều đã lập được những đội biệt phái hoạt động trong lòng địch. Có nơi như Yên Mô, Yên Khánh khó khăn không ít, mà họ đạt được những thành tích lớn trong việc xây dựng cơ sở, phá hoại, tiêu hao sinh lực địch, đẩy mạnh phong trào kháng chiến, thật đáng tự hào. Riêng Kim Sơn vẫn là địa bàn trắng. Những “đội công tác vùng địch” của công an đã mấy phen tiến vào, đều bị đánh bật ra. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh trên vành đai trắng, hay sa vào tay quân thù. Có người vào được đến nơi, thì nằm im không còn tác dụng. Chỉ vài nơi giáp ranh có núi non hiểm trở như Lai Thành mới có được một số đội công an xung phong lẻ tẻ, tối đột nhập hoạt động ngày phải rút ra.
       
        Đồng chí Giám đốc Công an Liên khu 3 thay mặt Khu ủy về dự hội nghị, đã chỉ thị cho Công an Ninh Bình phải có mặt ở Phát Diệm ngay trong tháng sau đó. Bám đất bám dân, xây dựng cơ sở ở Phát Diệm trở thành quyết tâm của Công an Ninh Bình. Điều đó đã được ghi rõ trong nghị quyết của chi bộ Ty.
       
        “Đội biệt phái Công an Kim Sơn” được thành lập ngay. Với tư cách là bí thư chi bộ, Oanh xung phong nhận nhiệm vụ và anh đã được cấp trên chỉ định làm đội trưởng.
       
        Chỉ mất vài ngày chuẩn bị, Oanh đã hăng hái lên đường. Trong địa điểm cơ quan Huyện ủy đóng ở Thanh Hóa, đồng chí Hòe bí thư huyện ủy, vui vẻ bắt tay anh, cười nói:
       
               -  Mai tôi vào, ta cùng đi luôn nhé?
       
        Oanh thoáng nghĩ: có lẽ Huyện ủy có ý thử thách cán bộ công an? Oanh lặng đi trong giây lát. Đã có người nghĩ rằng công an chưa cử cán bộ có trình độ vào hoạt động trong Phát Diệm, chỉ mới có những chiến sĩ công an xung phong hoạt động vùng tranh chấp thôi. Nhưng Oanh hiểu việc này phải rất thận trọng, không thể nôn nóng. Oanh bình tĩnh nói với anh Hòe:
       
        - Xin anh cho ba hôm nữa. Chúng tôi còn một số anh em cơ sở chưa về đủ.
       
        - Ừ thì ba hôm? - Đồng chí Hòe gật đầu, cười.
       
        Đen khi các đội viên công an hăng hái xin lên đường, đồng chí Hòe mới họp anh em để đả thông tư tưởng. Đồng chí nói:
       
        - Các đồng chí còn phải chuẩn bị thêm một thời gian nữa.
       
        Oanh cùng đồng chí Hòe vào trước để chuẩn bị đường dây.
       
        Cho đến khi lên đường, “Đội biệt phái Công an Kim Sơn” mới chính thức thành lập và được mang tên là “Đội Công an số 6”.
       
        Đội gồm các đồng chí đã được thử thách và chọn lọc ở các cơ sở, như: Oanh, Tuyến, Dụ, Tâm, Thông, Nhởn... Oanh, Thông, Tâm vào hoạt động trước ở thị trấn, số còn lại là công an xung phong do Tuyến phụ trách, hoạt động chủ yếu ở các làng xung quanh. Phải ba tháng sau các anh mới hình thành được một mạng lưới hoạt động gồm năm trạm liên lạc, hai mươi đội viên và một số liên lạc.

       
        Tâm và Thông là những trinh sát đã từng hoạt động trong vùng địch. Họ rất trẻ, rất hăng hái và cùng quê ở quanh Phát Diệm. Vào thị trấn, Thông tách riêng làm một mũi để nối lại cơ sở với anh em công nhân lò bánh mì Trì Chính trong khu chỉ huy Xéc-tơ của quân Liên hiệp Pháp, đóng bên kia sông Vạc.
       
        Bây giờ nghĩ lại chặng đường đã qua, có biết bao điều muốn nói? Ngồi trước trang giấy trắng, Oanh như sống lại với những bước đầu tiên đầy khó khăn nguy hiểm từ đất tự do Nga Sơn, Chính Đại tiến vào vành đai trắng tang thương. Bát ngát hàng cây số đầy cỏ dại, chằng chịt những dây thép gai có mìn và lựu đạn. Suốt một dãy dài hơn bốn mươi cây số từ Gián Khuất theo sông Đáy, qua sông Vạc, xưa kia là vùng đất trù phú, nhà cửa san sát như Yên Ninh, Yên Cư, bây giờ thế đấy! Chúng đã đốt sạch, cướp sạch! Nhân dân hàng chục xã bị dồn vào vùng tạm chiếm sống cảnh cơ cực màn trời chiếu đất, đói rét đau thương!
       
        Đồn bốt chúng đóng dày đặc, tầm súng nối nhau chặn hết mọi ngả ra vào. Những đêm xấu trời, tối đen như mực anh em phải lần theo đom đóm mà đi. Có khi bất ngờ gặp một ổ phục kích của bọn bảo chính đoàn, bị dồn xuống ruộng cói hoang lầy quá gối, đầy mầm cói sắc như bàn chông, lại trống trải, các anh đã đánh địch mà đi. Rồi những phút hồi hộp khi các đội viên công an lần đầu trở lại đặt chân trên các phố Phát Diệm đầy lính giặc, tiếp xúc với đồng bào trong những tình cảnh vô cùng cảm động và những khó khăn ban đầu. Những đêm kiên nhẫn nằm bờ, nằm bụi, nằm hầm bí mật dưới bước giày đinh của lính địch đi tuần sục sạo, để bám dân xây dựng cơ sở...
       
        Còn biết bao nhiêu điều muốn nói về tình hình địch, về lòng dân Phát Diệm hướng theo Chính phủ kháng chiến, về tinh thần và sức khỏe các đội viên và những dụ kiến hoạt động mới.
       
        Oanh đứng dậy, cơ thể tầm thước rắn chắc của anh gầy đi trong bộ quần áo cánh đen, trông như một tay lái buôn hàng chuyến Nam Định, đến lạ mắt. Anh đi lại suy nghĩ rồi đến bên bàn cầm lấy bút viết những dòng phấn khởi:
       
        “Toàn đội đã có mặt ở Phát Diệm, đang tiếp tục triển khai công tác và sẵn sàng nhận mệnh lệnh của cấp trên”.
       
        Suốt đêm anh không ngủ. Đằng sau niềm vui xúc động của bản báo cáo đầu tiên ấy, nhiệm vụ chính của các anh, cuộc chiến đấu giáp mặt quân thù mới bắt đầu.
       
        Lại những dự tính, những kế hoạch mới lôi cuốn anh.
       
        Thông ở lò bánh mì đã tạm ổn, chỉ còn đợi lệnh hoạt động. Tâm tạm thời ở nhà ông Tám, làm người bán hàng. Từ đó, Tâm có thể quan sát, theo dõi hoạt động của địch bên Ty Cảnh binh, trại bảo chính đoàn ở cùng phố và phát hiện bọn chỉ điểm, Phòng nhì thường lui tới khu vực này. Trong khu phố đông đúc này và khu chợ, người tứ xứ thường qua lại, Tâm có thể nghe ngóng thu thập những tin tức cần thiết.
       
        Còn nhiệm vụ khó khăn nhất theo chỉ thị của lãnh đạo Ty, thì Oanh phải trực tiếp đảm nhiệm...
       
        Tiếng bà Tám đọc kinh văng vẳng nghe thiết tha đượm buồn. Bà quỳ gối, tựa người trên gót chân vẻ mệt mỏi. Lưng bà hơi gù, vai so lại, mặt bà ngửng lên. Đôi mắt bà long lanh dồn tâm trí vào tượng Chúa trên bàn thờ nhỏ ở nóc tủ cạnh giường ngủ của gia đình. Oanh lặng người nhìn bà, lòng xót xa thông cảm.
       
        Bọn giặc suốt ngày lùng sục ngăn cấm đi lại, thiết quân luật từ sáu giờ tối đến sáu giờ sáng, lại gây nên cảnh hỗn loạn phá rối ở nhà thờ làm cho phần lớn giáo dân không dám đến nhà thờ. Bà Tám đã hết lòng thành kính thờ Chúa nhưng bà vẫn băn khoăn nỗi dù sao đây cũng chỉ ở nhà mình chứ không phải được chầu lễ cùng bà con bổn đạo nơi giáo đường tôn nghiêm.
       
        Rời bàn thờ, bà cúi đầu lùi ra. Thấy Oanh đứng sau bà từ bao giờ, bà Tám thì thầm:
       
        - Khổ lắm anh ạ, chúng tôi chỉ mong được hằng đi nhà thờ, để hết lòng thờ phượng Chúa mà cũng bị chúng nó ngăn trở, cấm đoán. Thật là quân phá đạo, lũ quỷ sa tăng. Thế mà chúng nó cứ nỏ mồm tuyên truyền “đem quân bảo vệ khu công giáo”.
       
        Phần lớn giáo dân đều hết lòng kính Chúa yêu nước và cùng chung tâm trạng như bà Tám, nhưng không ai dám nói ra. Họ âm thầm chịu đựng. Oanh gật đầu thông cảm với bà Tám. Rồi anh nói chầm chậm, xúc động:
       
        - Bọn giặc ấy không thể tác quái mãi được, nhất định bà con ta sẽ được tự do sinh sống và thờ phụng...
       
        Bà Tám nhìn anh, gật đầu. Bà quay nhìn lên bàn thờ Chúa lòng đầy quyến luyến rồi chậm rãi bước ra nhà ngoài.
       
        Lòng Oanh xôn xao. Anh vừa sốt ruột vừa có cảm giác như mình có lỗi. Nhiệm vụ của mình thật nặng nề và cấp bách nhưng mình chưa làm được mấy!

       
       
        - Này, chú Tâm ơi, chú Tâm! Cô Thuận cô ấy hỏi cháu chú Tâm là ai đấy?
       
        Tâm gần như giật mình quay lại. Anh giang tay ôm lấy bé Lân. Mặt cậu ta đỏ gay, đang cười như nắc nẻ. Đôi mắt Tâm chỉ còn kịp nhìn thấy một vai áo nâu bạc và mớ tóc dài cặp thấp, vụt khuất vào bờ tường lối xóm.
       
        Thật là phiền cho anh trinh sát cải trang.
       
        Bé Lân không chú ý đến cô Thuận nữa, cậu ta ngồi vào lòng Tâm nghịch những chiếc khuy áo và cây thánh giá bằng bạc trên cổ Tâm. Tâm định lụa lời hỏi chuyện bé Lân thì vừa có khách. Một bà cụ mặc áo lễ đen, đeo thánh giá và mảnh áo Đức Bà mặt đen, mặt đỏ to tướng, bước vào chọn nâu.
       
        Tâm đẩy cháu Lân ra, thoăn thoắt chọn những củ nâu theo ý bà cụ, đặt vào bàn cân. Vừa lúc đó có hai tên mặc quần áo đen, đeo khăn vàng và phù hiệu vệ sĩ, khoác súng các-bin đi tới. Chúng đứng trước cửa hàng nhìn bà cụ mua nâu. Có lẽ cả hai bên đều đã biết nhau, tuy bà cụ cố lờ đi, như không trông thấy chúng.
       
        Tên vệ sĩ nhiều tuổi, người béo lùn, nói giọng khe khé, hách dịch:
       
        - Ê, mụ kia, mua nâu làm gì đấy?
       
        Bà cụ không quay lại, đáp qua quýt:
       
        - Nhuộm áo mặc.
       
        - Sao lâu nay không đi nhà thờ? - Tên vệ sĩ gây sự - hay chỉ nâu sồng để chết với cái tĩnh thờ mọt kiếp nhà mày, hả?
       
        Bà cụ quay người, hất cái thánh giá và mảnh áo Đức Bà trước ngục ra đằng sau lưng, vẻ bực tức nhưng vẫn nhẫn nhục không nói năng gì. Cụ trả tiền, xách hai củ nâu đi. Tên vệ sĩ béo lùn cướp hai củ nâu trên tay bà cụ, trao cho tên vệ sĩ đi cùng, nói:
       
        - Tịch thu! Cái con mụ này, đã bắt bỏ lương tòng giáo rồi, nhưng vẫn muốn theo tà đạo! May áo thâm mà mặc cho khỏi lộn sòng!
       
        Bà cụ quay ngoắt lại chửi té tát:
       
        - Quân này cướp đường cướp chợ! Mày không thấy bà đeo cái xương cha mày đây rồi sao? - Bà vung tay hất tung cái thánh giá và mảnh áo Đức Bà đằng trước ra đằng sau, đằng sau ra đằng trước - Chúng mày ức hiếp thế này ai sống nổi? Tao ốm, tao không đi được nhà thờ thì sao! Thờ cúng ai, cốt trong bụng người ta. Chúng mày bắt buộc được à?
       
        Những người đi đường đứng lại. Bà con hai dãy phố kéo ra. Thấy đám đông quây lại, hai tên vệ sĩ nóng mặt, quát lác ầm ĩ:
       
        - Con mụ này không được già mồm! Khôn hồn thì cút đi, không có ngày ông cho vào hỏa ngục!
       
        Chợt thấy trong làn cói của bà cụ có mấy thẻ hương, hắn trợn mắt lên như bắt được quả tang hàng quốc cấm:
       
        - Này nhé! Mua hương về cúng ai? Không đi nhà thờ, ở nhà cúng ai?
       
        Hắn muốn giành cướp thẻ hương nhưng bà cụ dựa vào đám đông tránh được. Cụ cũng không vừa, mắng thẳng mặt chúng:
       
        - Cúng ai mày cấm được à? Đạo giáo nào quân quỷ dữ chúng mày!
       
        Anh Bích Hưng là người đầu tiên lên tiếng bênh bà cụ. Anh ngăn hai tên vệ sĩ:
       
        - Các chú làm thế không phải! Đạo Chúa đâu có cho phép ức hiếp con chiên? Bà cụ đây đã đeo thánh giá đi lễ nhà thờ, ai cũng biết. Các chú làm thế bà con bổn đạo không đồng tình đâu.
       
        Tâm đứng trong cửa hàng nhìn ra, thấy Thuận đứng sát bên bà Tám. Mặt cô căng thẳng, cô cau mày nhìn hai tên vệ sĩ đầy căm tức.
       
        Cả lúc này, Tâm cũng không quên để ý quan sát về phía Ty Cảnh binh ở bên kia đường phố. Anh thấy tên đội cảnh binh và một người mặc thường phục, đội mũ giang, đi đến cổng Ty Cảnh binh thì rẽ sang đám đông, chỗ hai tên vệ sĩ.
       
        Tên đội cảnh binh người to cao, mặt bì bì như nặn bằng đất, mắt hum húp như người lai. Tâm đã biết tên hắn là Đởm. Người mặc thường phục làm cho Tâm chú ý hơn. Dáng người hắn có vẻ nhanh nhẹn, cặp mắt xám ti hí hấp hiếng nhìn ngang nhìn dọc; cặp môi mỏng đỏ chót hơi nhếch, có vẻ khinh khỉnh như ta đây quyền thế. Trông qua, Tâm cảm thấy tên này ranh mãnh xảo trá.
       
        Hai đứa rẽ đám đông đi vào. Nghe câu chuyện, chúng hiểu cơ sự. Tên đội cảnh binh phẩy tay một cái, nói hách dịch:
       
        - Vệ sĩ, hương hoa gì thì mặc người ta! Đừng làm lộn xộn đường phố. Còn bà kia, muốn cúng bái ai thì cứ về nhà mà cúng.
       
        Rồi hắn hùng hổ quát những người đứng xung quanh:
       
        - Các người thì xéo đi! Việc gì mà bu vào như bầy ruồi? Không xéo ông tống cổ vào bốt bây giờ?
       
        Vừa nói hắn vừa sừng sộ vung tay đá chân. Đồng bào tản ngay ra các ngả. Bà cụ mua nâu lấy lại hai củ nâu, chen đi ngay.
       
        Tên đội cảnh binh vênh váo, vung vẩy hai cánh tay khuỳnh khuỳnh, bước về Ty Cảnh binh.

       
        Bất chợt Tâm bắt gặp cặp mắt lươn ti hí của tên đội mũ giang. Tâm ngạc nhiên, chớp mắt quay đi. Như có làn điện chạy qua người, Tâm thấy rõ hắn chú ý anh, tuồng như đã quen biết nhau rồi? Tâm cố nhớ, nhưng không nhớ được là đã gặp hắn ở đâu. Rõ ràng cái nhìn của hắn đáng ngờ, đáng ngại! Có thể hắn nhận ra anh? Hắn biết anh từ bao giờ?
       
        Nhưng rồi hắn cũng im lặng quay đi theo tay cảnh binh.
       
        Tâm ngạc nhiên thấy chúng nó dẹp đám đông nhanh như thế và làm sao đồng bào tỏ ra quá sợ sệt?
       
        Thuận cùng anh Bích Hưng và ông bà Tám vào cửa hàng nâu. Thuận chưa hết vẻ tức tối. Cô cúi đầu chào Tâm không e thẹn và dường như không nhớ câu chuyện bé Lân lúc nãy.
       
        Bích Hưng hỏi ông Tám:
       
        - Ông biết cái thằng đội mũ giang chứ? Hắn có thế lực lắm thì phải?
       
        Bà Tám so vai lắc đầu:
       
        Lúc nào thấy mặt thằng Đởm đội cảnh binh, tôi cũng run lên. Lạy Chúa, nom nó như quỷ sa tăng ấy.
       
        Tâm vẫn chú ý nhiều đến Thuận. Anh ở đây mới hơn một tuần, là cháu ông Tám ở quê ra giúp việc, không ai chú ý tới. Chuyện đó rất thường tình ở Phát Diệm. Tại sao cô gái này lại muốn biết anh là ai? Tâm lân la lại làm quen cô ta.
       
        - Cô Thuận có biết bà cụ mua nâu không?
       
        - Có. - Thuận đáp - Bà ấy ở làng Trì Chính, tên là bà Phú.
       
        - Tội nghiệp, bà cụ hiền lành thế.
       
        Nghe Tâm nói, bà Tám góp lời:
       
        - Tội nghiệp đấy, nhưng bà ấy thì không hiền lành đâu. Tiếng là nhà có tĩnh thờ, nhưng là người lắm nhời, lắm điều có tiếng.
       
        - Cũng vì khổ quá. - Thuận nói - Chúng nó ức hiếp quá thế ai chịu được!
       
        Tâm khẽ gật đầu. Anh ngạc nhiên và vừa ý với cách suy nghĩ đó của Thuận, một người như thế sẽ không phải là mối đe dọa cho anh đâu. Trong khi đó, ông Tám hỏi Bích Hưng:
       
        - Thằng đội mũ giang ấy, người ta vẫn nói là Việt Minh đấy à?
       
        - Không! - Bích Hưng lắc đầu, cười - Nó thì có mà săn Việt Minh! Nghe đồn thằng Kháng, một lơ-ma-rin¹, mới là Việt Minh.
       
        Tâm ngạc nhiên, hỏi Bích Hưng:
       
        - Tại sao một lơ-ma-rin mà lại là Việt Minh được, ông?
       
        - Tôi nghe người ta nói anh ấy là người của Việt Minh.
       
        Ông Tám bĩu môi, nói:
       
        - Sống sờ sờ với Tây thế mà cũng đòi là Việt Minh! Có mà Việt... (ông định nói chữ gian, nhưng kìm lại).
       
        - Đã đành! - Bích Hưng cười - Nhưng có nghe nói trước kia là Việt Minh, bị Tây bắt, may có bà con với Tư Thảo, Tư Thảo xin cho đấy.
       
        - Phải! - Ông Tám gật đầu - Tư Thảo, tổng tham mưu trưởng của Nhà Chung, thế lực lắm! Nhưng như thế thì thằng ấy chả phải Việt Minh nữa.
       
        Bé Lân nãy giờ đi chơi đâu bỗng chạy về, sà vào lòng Tâm rồi chỉ Thuận, vừa cười vừa nói:
       
        - Cô Thuận đây chú Tâm này! Cô ấy hỏi chú là ai đấy? Có thế mà không biết. Chú Tâm là chú Tâm chứ còn ai nữa. Chú Tâm nhỉ!
       
        Tâm cười phụ họa với bé Lân. Tưởng Thuận lúng túng nhưng cô ta chỉ đỏ mặt một tý rồi tỉnh như không, bảo lại bé Lân:
       
        - Cô chưa biết thì cô hỏi. Không được à?
       
        Lân nhổm lên, gân cổ:
       
        - Sao cô không hỏi chú Tâm lại hỏi cháu? Thế? Thế? - Cậu ta đắc chí lắm, làm cho cả nhà buồn cười. Thuận vẫn tự chủ:
       
        - Cô chưa quen chú ấy thì cô chưa hỏi được.
       
        Bé Lân chớp mắt. Cậu ta cười, thật thà hỏi:
       
        - Giờ cô đã quen chú ấy chưa? - Thấy Thuận cười, bé Lân tiếp luôn - Thì cô hỏi đi!
       
        - Trẻ con mà cũng lý sự! - Bà Tám can thiệp - Cháu Lân ra ngoài chơi để người lớn nói chuyện!
       
        Bé Lân ngoan ngoãn chạy ra đường.
       
        Bích Hưng hỏi chuyện Tâm:
       
        - Anh Tâm đã quen công việc chưa?
       
        Dạ, cháu cũng phải học dần dần ấy bác ạ. Mong các bác có lòng giúp đỡ, chỉ bảo cho.
       
        - Học với hành! - Bích Hưng bĩu môi lắc đầu - Trai tráng như các anh!...
       
        Tâm lựa lời, đánh lảng:
       
        - Cửa hàng của hai bác chắc đắt khách lắm?
       
        - Ăn thua gì! Trước kia còn tàm tạm. Từ ngày có bốt cảnh binh và bảo chính đoàn ở đây, thì ít người qua lại. Còn bọn lính tráng, cảnh binh thì chỉ tổ ăn lừa, ăn quỵt. Cứ cái đà này, đến hết vốn.
       
        Thuận nhíu mày, hỏi:
       
        - Thì bác đừng bán cho chúng nó nữa?
       
        - Đừng bán? Nói nghe dễ! Có bán mà nó còn nhũng nhiễu như vậy. Không bán thì nó đốt nhà.
       
        - Bà con ta mà một lòng giữ chung cho nhau có lẽ đỡ?
       
        Nghe Tâm nói thế, Bích Hưng lắc đầu, uể oải đứng dậy, vừa đi ra vừa nói:
       
        - Khó lắm! Ở đây người ta ngoan đạo. Nhiều khi uất ức lắm cũng muốn liều với chúng nó một phen, nhưng đi nhà thờ, các cha khuyên cho mấy câu lại đâu vào đấy.
       
        Bích Hưng và Thuận về rồi, Tâm còn ngồi trầm ngâm suy nghĩ. Ông Tám ra bán hàng thay anh. Khi Tâm hỏi về Bích Hưng, ông Tám đã kể cho Tâm biết tâm sự của anh hàng phở đó.

-----------------------
        1. Cách gọi Quan một, hải tuần ngụy.
       

       
        Buổi chiều. Khi những người khách quen đi cổng sau đã vào hết cái buồng trong nhà ông Tám để quây quần bên bàn đèn thuốc phiện như thường lệ thì Tâm mới được ngồi với Oanh trên một mui thuyền vắng chủ. Ở bến chợ Nam Dân, thuyền bè san sát như lá tre, người đủ hạng tấp nập. Những tên chỉ điểm đánh hơi giỏi nhất cũng không có cớ gì mà chú ý đến hai anh “chạy hàng” ngồi tào lao trên mui thuyền như thế.
       
        Theo hẹn trước, hôm nay Tâm báo cáo với đội trưởng của mình những việc đã làm và những điều cần chú ý trong tuần qua.
       
        Điều làm cho Tâm băn khoăn nhất vẫn là tên đội mũ giang đã có cái nhìn làm anh giật mình. Tại sao anh cứ bị ám ảnh là nó nhận ra mình? Tình huống đặc biệt diễn ra giữa hai người, tuy chỉ lóe lên một giây trong khóe mắt, nhưng không thể có cách hiểu nào khác được. Trong trường hợp này không thể nghĩ đó là bạn. Một con chó săn không đời nào bỏ qua con mồi mà nó đã đánh hơi được. Người hoạt động trong lòng địch cần phải biết đối thủ đang săn đuổi mình là ai? Mối nguy hiểm của mình phải được đánh giá và có cách đối phó. Tốt nhất là phải chủ động trước khi nguy cơ đe dọa.
       
        Nhưng việc xác minh kẻ địch trong hoàn cảnh của đội biệt phái lúc này thật khó khăn. Việc ăn ở trong dân chưa thật ổn định, cơ sở chưa xây dựng được bao nhiêu, làm sao có điều kiện tìm hiểu được kẻ thù đang theo dõi mình là ai?
       
        Việc thứ hai Tâm báo cáo với Oanh là tên Kháng nào đó, thiếu úy hải tuần mà đồng bào lại bảo là Việt Minh? Đáng chú ý là con người này thân thuộc với Tư Thảo, một nhân vật có thế lực ở Phát Diệm.
       
        Oanh suy nghĩ lao lung. Anh ngồi chống tay xuống mui thuyền, mắt nhìn bâng quơ những con thuyền xuôi ngược, vào ra bến chợ; những tên lính gác đi lại đầu cầu Trì Chính. Chiếc tàu khách “Đông Hải” chạy đường Phát Diệm - Nam Định kéo hồi còi dài ọ lên như bò rống, chân vịt cuộn nước trắng xóa. Nó rung lên rồi từ từ rời bến, thuyền bè xung quanh trùng triềng một loạt như say. Oanh và Tâm phải ngồi ngay người, hai tay bím chặt mui thuyền. Khi con thuyền đã êm dần, Oanh mới nói rủ rỉ:
       
        - Tên ấy không bỏ qua chúng ta đâu. Tôi sẽ liên hệ với huyện ủy để biết về nó. Trước mắt, phải chủ động bảo vệ mình. Đồng chí phải chuyển đi nơi khác.
       
        Oanh ngừng lại như đắn đo, rồi nói tiếp:
       
        - Chúng ta chỉ xây dụng cơ sở trong các phố Phát Diệm nhỏ bé này thôi thì không thuận lợi. Một đối tượng quan trọng của chúng ta là khu Xéc-tơ của Liên hiệp Pháp. Làm sao có được cơ sở trong các làng lân cận, cần nhất là ở làng Trì Chính. Ở đó rất tiện đường vào ra.
       
        Tâm chợt lẩm bẩm:
       
        - Làng Trì Chính à?
       
        - Đồng chí có quen ai bên đó? - Oanh tỏ ý hy vọng, nhưng còn băn khoăn. Làng Trì Chính công giáo toàn tòng, nhân dân bị mê hoặc, ít giác ngộ. Hệ thống kìm kẹp của thần quyền giáo lý, tổ chức tề dõng và liên gia rất chặt chẽ.
       
        Tâm kể lại chuyện bà mua nâu, rồi nói:
       
        - Nhìn vào một vùng công giáo toàn tòng, tưởng cũng khó tìm ra tia sáng. Ấy thế mà không ngờ có những trường hợp như bà cụ Phú!
       
        - Đúng thế! - Oanh lắng lại giây lát, nói - Đồng bào công giáo ở đây có nhiều loại. Phần lớn là những người đạo gốc, họ thật sự có tín ngưỡng. Một số khác không tự giác, họ bị bọn phản động đội lốt tôn giáo cưỡng bức bắt bỏ lương tòng giáo. Và cũng nhiều người đi giáo vì cơ hội, họ a dua theo giáo để cầu an và vụ lợi, như đồng bào nói “đi đạo lấy gạo mà ăn”... Chúng ta cần nhìn cho rõ để hiểu sâu mới hành động đúng được. Có điều chắc chắn là dù lương hay giáo gì thì phần lớn đồng bào lao động là người tốt có lòng yêu nước, ghét giặc, tuy mức độ giác ngộ có khác nhau. Chúng ta cần phát động cho được mặt tốt của đồng bào để đánh giặc. Chỉ những bọn phản động lợi dụng tôn giáo làm tay sai cho giặc mới là kẻ thù thực sự... - Oanh gật đầu nói tiếp - Tôi sẽ tìm hiểu kỹ thêm trường hợp bà cụ Phú. Còn tên Kháng hải tuần, đồng chí cần tìm hiểu kỹ lai lịch, tính cách và hoàn cảnh của nó, báo cáo cho tôi càng sớm càng tốt.
       
        Cái nhạy cảm của người trinh sát giàu kinh nghiệm đã làm cho Oanh coi trọng chuyện tên Kháng. Tâm phấn khởi, nhân thể anh hỏi thêm:
       
        - Qua ông bà Tám và tôi trực tiếp tìm hiểu thêm, tôi thấy Bích Hưng, chủ hàng phở, là một người tốt. Tôi muốn giác ngộ anh ấy và lấy hiệu phở để làm noi liên lạc. Anh thấy thế nào?
       
        - Tôi có biết anh Bích Hưng. Anh ấy tốt. Nhưng chị vợ là cháu Hoàng Quỳnh. Nếu anh ta hoạt động, thì không được lộ bí mật với chị vợ. - Oanh đứng dậy kéo Tâm cùng đứng dậy. Hai người lên đến bờ, Oanh dặn Tâm:
       
        - Cấp trên nhắc chúng ta nhanh chóng triển khai công tác. Còn đồng chí, tìm cớ đi khỏi nhà ông Tám ngay, phải sáng suốt đối phó với tình hình xấu. Tôi sẽ cử liên lạc đến...

       
       
        Chiếc tàu tuần sông thon nhẹ, sơn trắng, có những cái phao cấp cứu khoang trắng, khoang đỏ như đồ chơi, rẽ ngược nước sông Vạc, vòng dần đến chân cầu rồi ghé vào bến chợ Nam Dân. Những thủy thủ mặc áo quần xanh lăm lăm tay sào chống đỡ cho con tàu trùng triềng nép sát vào bờ. Những thuyền buôn, thuyền lưới xung quanh lúc lắc theo sóng. Những người đàn ông, đàn bà mặc áo nâu, áo đen khép nép nhìn con tàu tuần tra đầy vẻ khâm phục và sợ hãi. Lũ trẻ con đứng trên các mui thuyền, trên bờ nhảy nhót trầm trồ, chỉ trỏ.
       
        Thiếu úy Kháng mặc quân phục hải tuần trắng toát, là thẳng nếp, súng ngắn đeo trễ bên hông, bước ra khỏi ca bin. Anh ta lơ đễnh rút khăn mùi xoa thêu hoa lau đôi bàn tay một cách duyên dáng. Chắc hẳn anh ta nghĩ đang có hàng trăm con mắt thèm thuồng, kính nể chăm chú vào từng dáng điệu của mình. Anh ta rút thuốc lá ngậm chéo trên môi, bật tách tách cái bật lửa to xù, như bấm cò súng, đưa lên châm thuốc không cần che gió, đầy ngạo mạn ra vẻ con nhà quen với sóng gió đại dương.
       
        Một anh thủy thủ lật đật lao ván lên bờ trước đôi giày da vàng bóng loáng của ông sĩ quan. Các thủy thủ khác còng lưng kéo dây neo giữ chặt con tàu chống với nước sông Vạc chảy xiết đang muốn lôi phăng nó đi.
       
        Kháng bước chậm rãi trên ván cầu, vẻ trịch thượng. Những người đứng xem trên bờ dãn ra nhường lối. Mấy đứa trẻ con ăn mặc rách rưới, hí hửng chạy theo xem ông quan. Một tên cảnh binh đứng nghiêm chào Kháng rồi quát lên một tiếng, vung roi gân bò làm cho bọn trẻ chạy tóe ra. Kháng mỉm cười ung dung bước, vẻ thỏa mãn, khói thuốc lá Tây nơi anh ta tỏa thơm một vùng.
       
        Tâm đứng sau một bà già, sát bên lều chợ, từ nãy đến giờ không bỏ sót một cử chỉ nhỏ nào ở con nguời mang danh “Việt Minh” đó.
       
        Dù là một trinh sát táo bạo, có kinh nghiệm, Tâm không khỏi cảm thấy hồi hộp vói việc làm sắp tới của mình. Cái bề ngoài tụ mãn ấy có đáng cho Tâm lo ngại không? Điều quan trọng nhất trong đầu hắn hiện nay nghĩ gì? Những món tiền lớn bóp nặn của dân buôn, dân chài trong những lần tuần tiễu, cuộc sống đầy đủ tiện nghi và quyền hành của giặc Pháp nhả cho, đã làm cho hắn ta hư hỏng hoàn toàn chưa?
       
        Đến gặp hắn, bảo hắn hãy vứt bỏ tất cả những cái hắn đang hưởng để trở về với cuộc sống chân chính đầy gian khổ mà hắn đã một lần từ bỏ, lúc này, có thể là một việc làm chết người. Nhưng suy nghĩ đó chỉ làm Tâm phân vân chốc lát. Anh nhớ đến những ngày đầu trở lại Phát Diệm. Dù còn bị mê hoặc, khống chế bởi thần quyền vói giáo lý, thì bốn năm sống dưới chính quyền cách mạng cũng đã để lại trong lòng người dân Phát Diệm những tia sáng bất diệt mà tám tháng bị tạm chiếm tàn khốc vẫn không thể nào dập tắt được. Chính những tia sáng ấy đã bùng lên mạnh mẽ khi đồng bào được tiếp xúc lại với cán bộ cách mạng và đã dành cho các anh những thành công bất ngờ... Còn tên Kháng này... hắn đã từng cầm súng theo kháng chiến?
       
        Tâm quả quyết bước nhanh lên theo thiếu úy Kháng. Khi hai người vào phố Thượng Kiệm ồn ào náo nhiệt và hỗn độn, Tâm đi sát bên Kháng.
       
        - Anh Kháng! - Tiếng Tâm đanh gọn, vừa đủ hai người nghe - Tôi cần gặp anh một lúc.
       
        Kháng đứng sững lại, tay phải bất giác đặt lên bao súng, lừ lừ nhìn người hỏi mình, khẽ nhếch mép:
       
        - Ông là ai?
       
        Tâm nhìn xoáy vào mắt Kháng, nói rành rọt như ra lệnh:
       
        - Tôi là một người bạn cũ của anh. Anh cứ tự nhiên! Chúng ta vào tạm trong hàng phở này.
       
        Mặt Kháng tái xám lại, rồi đỏ rân rân lên từng đám, từng đám. Tất cả vẻ phong lưu thỏa mãn tan biến đi. Anh ta liếc nhìn Ty Cảnh binh bên kia đường, bước như người không hồn theo Tâm.
       
        Giờ cơm chiều, hàng phở vắng. Lác đác vài ông khách từ xa đến, ăn nhanh bát phở để còn chạy việc hoặc tìm chỗ trọ. Chủ hiệu Bích Hưng ý tứ bưng hai tách cà phê và hai đĩa bánh kẹo ra cái bàn vắng vẻ bên góc trái phía trong, gần cửa sau, xa hẳn những người khác.
       
        Kháng hoài nghi và miễn cưỡng ngồi xuống ghế. Tâm nói luôn:
       
        - Tôi là người của kháng chiến. Theo yêu cầu của tổ chức, chúng tôi đề nghị anh giúp cho một việc.
       
        - Anh không sợ à? - Kháng nhìn thẳng vào Tâm vẻ thách thức. Mặt anh ta đỏ bừng.
       
        Hai luồng mắt chiếu thẳng vào nhau trong giây lát. Tâm mỉm cuời lắc đầu:
       
        - Không. Tôi tin rằng anh chua hoàn toàn phản bội Tổ quốc. Có lẽ cũng không cần nói nhiều với anh về cái sợ và nhiệm vụ của một nguời hoạt động ở hậu địch. Truớc đây anh đã từng đi trinh sát trước mũi súng quân thù?
       
        Kháng cúi mặt, lặng lẽ mân mê cái hộp thuốc lá mạ vàng. Hai, ba lần anh ta mở hộp, đóng hộp nhưng không cầm điếu thuốc lá nào.
       
        Kháng vốn là trung đội trưởng một đơn vị địa phương huyện Vụ Bản, Nam Định, bị địch bắt khi cải trang đi trinh sát vị trí địch. Anh ta bị địch giam tám tháng ở nhà tù Nam Định. Kháng có người em con cô là Lê Thị Huệ, vợ bé Tư Thảo. Gia đình Tư Thảo chạy chọt bảo đảm xin tha cho Kháng. Tư Thảo bắt Kháng cam kết không theo Việt Minh nữa. Để giữ chân anh, Tư Thảo xin cho anh giữ chức thiếu úy hải tuần, làm đồn trưởng, đóng ở Kim Đài. Kháng còn có người anh ruột là cán bộ kháng chiến. Tâm nghiên cứu kỹ gia đình, hoàn cảnh và tư cách của Kháng, mới bố trí gặp.
       
        Tâm hỏi tiếp, vẫn cái giọng chắc gọn đầy tự tin, anh trở lại mục đích của mình cứ như mọi việc về thái độ, quan điểm của hai người đã dàn xếp ổn thỏa:
       
        - Anh vẫn thường lui tới chỗ Tư Thảo chứ?
       
        Kháng nhìn Tâm vừa như thừa nhận, vừa như thăm dò. Tay anh ta rút một điếu thuốc mân mê.
       
        - Tổ chức yêu cầu anh tìm mọi cách, có thể là thông qua chị Huệ chẳng hạn, khuyên ngăn ông Tư Thảo đừng gây nhiều tội ác với đồng bào, đừng quá quắt chống đối, thù oán Việt Mỉnh.

       
        Kháng đặt mạnh hộp thuốc lá lên bàn. Anh ta cau mày làm nổi rõ những vệt mồ hôi rơm rớm trên trán và đọng hột ở mũi, nói thì thào trục trặc:
       
        - Anh thông cảm. Hoàn cảnh của tôi rất khó khăn. Bởi vì, dù sao đi nữa... quả thật, tôi không bao giờ dám phản lại cách mạng. Tôi bị mất liên lạc... vì hoàn cảnh gia đình. Tôi phải làm hải tuần... Đây là một việc hành chính, không dính dáng đến tội ác. Không va chạm với kháng chiến.
       
        - Anh uống đi cho tự nhiên. - Tâm đưa tận tay Kháng tách cà phê và bưng tách của mình lên nhấm nháp.
       
        Kháng đưa điếu thuốc lá chưa châm lửa, mềm nhũn trong tay, chùi lên trán rồi như sực tỉnh, anh ném điếu thuốc bị nhầu nhũn loang ướt mồ hôi xuống đất, móc vội cái mùi xoa thơm phức, lau trán, lau mũi. Tâm cầm mở hộp thuốc chìa cho Kháng. Cả hai cùng chụm đầu châm thuốc lá.
       
        Kháng thấy nghẹn tắc ở cổ, tức cả ngực. Cái không khí oi bức sánh nặng mùi tiệm ăn tanh tưởi, mùi bùn cống rãnh của phố chợ thị trấn vẫn quen thuộc xưa nay giờ bỗng làm anh ta váng đầu. Anh ta đứng dậy, nói khẽ:
       
        - Chúng ta ra bờ sông nói chuyện cho thoáng?
       
        Anh ta ngăn Tâm trả tiền, vội móc túi đặt mấy tờ bạc xuống dưới tách cà phê, bước ra ngoài. Tâm im lặng bước theo. Sự lúng túng, bộc lộ tâm trạng khắc khoải của đối tượng làm cho Tâm thấy lòng nhẹ nhõm.
       
        Đường phố Thượng Kiệm người đi lại đông đúc. Bọn lính lê dương đi hàng ngang giữa lòng đường nện giày đinh lộp cộp, cười nói xì xồ. Vỉa hè bên kia, hai tên vệ sĩ súng khoác vai đang dìu tên thứ ba say khướt, từ phía hàng cơm chợ Nam Dân về. Tên say ngả vào vai bạn, bước lảo đảo, lè nhè:
       
        - Cha bề trên bảo: “Lính vệ sĩ phần xác khác điều răn”. Ta chưa được uống rượu ta chẳng về, súng là phần hồn, trả súng ta đây?...
       
        Lũ trẻ con rách rưới thích thú cười nói chạy theo, cũng lè nhè bắt chước tên say: “Súng là phần hồn. Trả súng ta đây”.
       
        Một ông chánh trương nào đó, khăn xếp áo thâm, lủng lẳng cây thánh giá to bằng con dao nhíp trước ngực, đi ngược chiều, đứng khép nép chờ Kháng tới mới cúi đầu “lạy thày” và chờ Kháng lạnh lùng đi qua khỏi mới loẹt quẹt kéo guốc bước đi.
       
        Thấy Kháng vẫn bệ vệ, ngẩng cao đầu đầy vẻ kiêu hãnh bước trên đường phố, Tâm mỉm cười gật đầu nhẹ.
       
        Chả lẽ từ khi đóng thiếu úy, trưởng đồn Kim Đài tới nay không bao giờ lương tâm anh cắn dứt, giày vò?
       
        Kháng vẫn im lặng.
       
        - Anh sợ chết lắm à?
       
        - Không phải thế. - Kháng lau mồ hôi trán nói - Khó có thể nói hết cho anh hiểu được. Rắc rối lôi thôi lắm.
       
        - Tôi hiểu. - Tâm sốt sắng tiếp lời - Anh không phải nói tôi cũng hiểu. Anh bị vướng mắc gia đình. Lo sợ mất mát và kỷ luật khi trở lại hàng ngũ cách mạng. Quá sĩ diện và, chắc chắn là cả tư tưởng cầu an, ngại khổ, luyến tiếc cuộc sống vật chất đầy đủ hiện nay?
       
        Tâm dừng lại nhìn sang Kháng, giọng thân mật hơn:
       
        - Chắc anh đau đớn lắm vì những lời nặng nề của tôi phải không? Đó là sự thật. Tôi nói với anh như nói với một đồng đội. Tất cả những vướng mắc của anh hết sức vô nghĩa. Rất tầm thường. Anh hãy dứt bỏ, khinh bỉ những thứ đó để trở lại làm một chiến sĩ yêu nước!
       
        Kháng nấc lên:
       
        - Tôi thấy tôi xấu xa quá rồi!

        - Anh có những mất mát, thiệt thòi nhưng anh vẫn có cả tương lai rực rỡ nếu anh biết dứt bỏ sai lầm để làm lại cuộc đời...
       
        - Tôi hiểu... Tôi nghe tổ chức, nghe anh, nhưng thật tình tôi thấy mình không có khả năng hoạt động như thế này. Anh báo cáo cấp trên cho tôi ra ngoài. Tôi xin trở lại bộ đội cầm súng chiến đấu để lập công chuộc tội, hay làm bất cứ công tác kháng chiến nào.
       
        Đê sông Vạc nhỏ và thấp, nhưng lộng gió biển mát rượi. Dưới chân đê, thuyền bè san sát, nước chảy xiết. Bầu trời lam tím đang sẫm dần. Đường vắng. Tâm bước song song bên Kháng, kiên nhẫn chờ đợi. Kháng mải mê nhìn xa xăm phía trước.
       
        - Tình cảnh tôi... - Kháng nói, giọng đã trong và mạch lạc hơn lúc ở trong quán Bích Hưng - Tôi mà hoạt động lại, chúng phát hiện được, sẽ nguy lắm! Chuyện anh nói là một công tác chính trị. Không phải chỉ dừng lại ở đó... Tôi thành thật mong anh trình bày với tổ chức. Tôi không thể tiếp tục hoạt động trở lại. Trừ trường hợp chỉ đóng góp... Tôi xin thề không bao giờ làm một việc gì gây tổn hại đến kháng chiến. Trong hàng ngũ cũ... các anh coi tôi như người chết rồi!
       
        Tâm để cho Kháng nói xong mới thong thả hỏi:
       
        - Anh sợ địch sẽ trừng trị anh về tội phản bội. Vậy có bao giờ anh nghĩ rằng anh bỏ đội ngũ, làm việc cho địch thì anh đã phạm tội phản quốc, phản bội lý tưởng cách mạng mà anh đã từng nắm tay thề, nguyện suốt đời phục vụ, chưa?
       
        Trời tối, bóng rặng tre nặng nề phủ đen một quãng đường. Vài người đi đường trông thấy bộ quân phục ngụy binh của Kháng thì lảng tránh, bước vội như chạy. Thân hình Kháng như cái bóng trắng nhờ trôi trong đêm.
       
        - Anh Kháng - Tâm nói chậm rãi, tình cảm - anh đang bị hàng trăm thứ ràng buộc, vướng víu bởi cuộc sống vật chất tầm thường, tính toán thiệt hơn và tư tưởng cầu an hưởng lạc làm hoa mắt mất phương hướng. Dù vin vào bất cứ lý do gì để lẩn tránh trách nhiệm cũng đều không chính đáng. Nó chỉ dìm anh chìm sâu vào vũng bùn tội lỗi.
       
        Bầu trời cao thăm thẳm, hàng triệu vì sao lấp lánh. Con sông xám lác đác những cánh buồm đen. Mặt đê vàng mờ nổi rõ giữa hai bờ cỏ tối. Gió biển vi vu trên hàng phi lao phía ngoại vi sân bay Phát Diệm. Những bụi tre đen sẫm rập rờn như sóng xô vào bờ đê. Hai người đi quá xa phạm vi thị trấn. Tâm cầm tay Kháng kéo anh trở lại. Trước mắt họ, dãy đèn điện trên cầu Trì Chính hắt xuống mặt sông Vạc một vầng sáng vàng.

       
        Từ hàng cà phê giải khát “Tiếng chuông” bên chợ Nam Dân nhìn thẳng đến cửa hàng bán nâu, chỉ hơn hai quãng cột điện. Đỗ Huy Hanh vẫn đến đây ngồi thu mình bên cốc cà phê, giống con mèo ngồi bên lỗ cống. Chủ hiệu cà phê này là một cảnh binh xuất ngũ, cửa hàng của hắn vốn là nơi tụ tập của đủ thứ lưu manh, cặn bã của Phát Diệm. Hắn biết Hanh đang rình mồi. Chẳng cần biết mồi tiền, mồi gái hay mồi chính trị, chỉ cần thỉnh thoảng Hanh gọi cho hắn một cốc cà phê phin hay đĩa bánh ngọt gì đó.
       
        Ngồi trong nhà Hanh vẫn đội cái mũ kiểu mũ phớt đan bằng nan giang rất đẹp. Dù lớp quang dầu đã bong, đã bạc mầu nhưng anh ta vẫn thích đội, vì đó là mốt mới ở tỉnh lẻ. Hanh biết một số người lui tới cửa hàng ông Tám nhưng không phải để mua nâu hay hút thuốc phiện. Hanh nghi họ là những người cùng hoạt động với người ngồi cân nâu cho ông Tám mà hắn ngờ ngợ nhớ đã trông thấy anh ta một lần ở Ty Công an Ninh Bình. Người ấy đã đi nơi khác nhưng thỉnh thoảng còn lui tới đây. Hắn còn thoáng thấy Tiệm, cán bộ Huyện ủy, ở ngay trong Phát Diệm, nhưng mất bao công sức hắn chưa tìm lại được. Biết đâu đấy, cứ bám lấy cái mồi này, hắn vồ được cả hai? Còn trong số đáng ngờ mà trước kia hắn chưa biết mặt may ra có được vài tay Việt Minh thực sự? Cứ bám sát tất cả, rồi Phòng nhì có nhiệm vụ gạn lọc. Quét một mẻ cả loạt, có oan mười đứa mà được một Việt Minh là ăn tiền lắm rồi.
       
        Trong số những người hắn chú ý có cả ông thiếu úy trưởng đồn hải tuần Kim Đài. Có lần hắn thấy ông ta ngồi với người cháu ông Tám trong quán Bích Hưng. Cả cái nhà thằng Bích Hưng này cũng đáng ngờ lắm! - Hắn đắc chí nghĩ - Có hai thằng ấy ở trong nhà, nhìn nó đễnh đoãng thế nào ấy? Khách vào không buồn tiếp, mắt thì ngó ngang ngó ngửa! Ông thì rồi cứ là cho mày chết ngay, Bích Hưng ạ! Thân phận mày là thằng bán cà phê quèn, có vứt ra đống rác Phát Diệm chẳng ma nào thèm nhặt mà cũng đòi cậy thế có vợ là cháu Cha tổng chỉ huy, vác mặt lên với mọi người. Tao đây, cả Phát Diệm này người ta đều trọng vọng. Vào ra hết mọi nơi quyền quý, từ nhà Lê Phát đến khu Xéc-tơ, từ dinh tỉnh trưởng Ngô Tử Hạ đến tư thất Đức cha, chả đâu ta bị coi rẻ như vào nhà mày. Gọi cà phê mày bảo chờ. Vui vẻ bắt chuyện với mày thì mày xỉ mũi! Hay mày khinh tao phản Việt Minh theo Tây? Nếu vậy thì mày là hạng người nào? Nay mai tóm gọn vụ này, ông chỉ nói một câu, rằng chúng nó hay tập trung họp hành ở nhà mày thì cứ gọi là mọt gông con ạ! Cha tổng chỉ huy không thèm đếm xỉa đến thứ mày đâu!
       
        Thiếu úy Lơ-ma-rin là người nhà của Tư Thảo. Biết đâu thằng khọm ấy cũng dính vào? Hừ, Cha tổng chỉ huy đang ghét Tư Thảo như cái dằm trong thịt. Ông cứ là thêu dệt thêm một chút mà tâu Cha; ít nhất Cha cũng có cớ mà gạt nó đi cho khuất mắt. Chỉ vầy ông cũng được Cha trọng thưởng và nâng đỡ. Ở cái đất Thủ đô công giáo này, được Cha tổng chỉ huy trọng dụng là đủ cho ta lên quá diều! Lép gì cánh thằng Thư, ông Xứng?
       
        Ngồi rình lâu, Hanh nghĩ ra lắm điều đắc chí.
       
        Không chỉ thiếu úy Kháng, Bích Hưng bị hắn theo dõi, bất cứ người nào ở nhà ông Tám đi ra mà hắn thấy khả nghi, là hắn bám theo về tận nhà. Trong “sổ đen” của hắn có ít nhất là mười ba cái địa chỉ ở trong, ngoài Phát Diệm. Hắn đã hình dung ra cả một mạng lưới Việt Minh. Nhưng hắn chưa gặp Mi-lô vội vì hắn còn lúng túng chưa biết nói với Mi-lô thế nào về hoạt động của cái “mạng lưới” này? Ngoài anh chàng cháu ông Tám mà hắn nhớ mặt và những khả nghi của hắn, quả hắn chưa có bằng chứng gì. Cứ thế này mà báo chỉ tổ cho đứa khác hớt tay trên mất. Hắn có kinh nghiệm những lần trước rồi. Lần mò ra bao nhiêu cơ sở và cán bộ nhưng chúng nó chỉ cho được ít tiền thưởng, như một tên chỉ điểm hạng thường. Phen này phải kiên nhẫn làm luôn một mẻ...
       
        Quá năm giờ chiều, hắn sắp về ăn cơm chợt thoáng thấy người cháu ông Tám mặc quần áo nâu đi ra phía cầu. Hắn nhón chân nhìn theo. Tim hắn đập thình thịch như trống cháy nhà. Chụp vội cái mũ giang lên đầu, hắn bám lấy hút bóng người mặc áo nâu.
       
        Phố Trì Chính người đi lại đông đúc. Hắn lẫn vào dòng người mà bám con mồi. Sang phố Kiến Thái bỗng người mặc áo nâu quay ngoắt trở lại. Hanh vội vàng té dạt vào một quán ăn. Hắn nói với chủ nhà bị đau bụng bất ngờ, xin đi nhờ nhà xí. Hắn cởi ngay cái áo trắng đang mặc, ở trong hắn còn cái áo màu gụ. Chập tối rồi, màu sẫm ấy lợi hơn...
       
        Bước ra đường hắn đã là “người khác”. Nhưng người mặc áo nâu đã biến đâu mất!
       
        Hắn biết, một người đã ở Ty Công an Việt Minh vào hoạt động trong này thì có thừa khôn ngoan và mánh khóe đề phòng, đối phó. Chắc hẳn không phải người áo nâu ấy có việc gì dưới trại Kiến Thái hay phía Thủ Trung đâu? Hắn làm “nghi binh” đây. Mình không cao tay, nhất định chết với hắn!
       
        Chập tối, hắn lại hăm hở đội mũ bước ra đường, nhưng rồi hắn đứng sững lại: “Ai lại đi giữa đêm hôm thế này”. Đối với tên phản bội này, chập choạng tối đã là đêm. Đêm thì đáng sợ lắm. Công an Việt Minh không tha hắn đâu. Ai đâu ngờ nghệch cứ tin vào mồm những đứa khoác lác ăn tiền Tây bảo Phát Diệm là khu an toàn, chứ hắn thì hắn biết, Việt Minh sờ sờ ra đấy chứ đâu! Đang đêm đi giữa phố, một anh bán cá bể nào đó cũng có thể dí súng vào gáy hắn. Có khi hồn về với Chúa rồi còn chưa biết Việt Minh ấy chứ? Việt Minh mà đã nhằm vào ai thì bi lắm. Cứ cài vụ này của ta lật ra rồi thiên hạ mới là trắng mắt.

       
        Năm 1947, Hanh đã từng là cơ sở của Công an Kim Sơn trong thời kỳ chống bọn côn đồ gây bạo loạn. Pháp nhảy dù, hắn nghiêng ngả rồi bị mua chuộc làm tay sai cho giặc. Hắn đã nhận nhiệm vụ của Phòng nhì ra gặp cán bộ ta, rồi ăn cắp tài liệu của công an. Hắn đã bị bắt giam, nhưng vượt ngục trốn về được. Từ đó hắn công khai chống lại kháng chiến. Hắn đã phá khá nhiều cơ sở cách mạng, giết hại nhiều cán bộ và đồng bào ta.
       
        Hắn biết tội, càng trở nên tinh quái. Ban đêm không mấy khi hắn ra đường. Hắn chọn một cái nhà thật kín đáo, đưa vợ con đến ở. Trước nhà là đồn cảnh binh và phố Thượng Kiệm đông đúc. Bên phải, cách không xa là trại bảo chính đoàn. Bên trái, có tòa tỉnh trưởng. Sau nhà là nhà thờ kiêm trạm gác vệ sĩ. Vậy là bốn phía nhà hắn có lính gác suốt ngày đêm. Không bao giờ hắn phải lo chạy chọt vào đồn bốt hay nhà thờ để ngủ nhờ, phòng Việt Minh đánh vào bắt trị tội, như phần lớn những tên Việt gian như hắn.
       
        Khi đắc chí, hắn ngồi rung đùi, uống rượu, bảo vợ: “Cái vận mình lên từ đây. Các cụ nói: An cư thì lạc nghiệp. Mình an cư rồi, nhất định lạc nghiệp!”. 
       
        Ngày trước, khi sinh thời, bố hắn luôn tấm tắc khen ông Bang Hy, người giàu nhất làng, gặp được vận đỏ hiếm có. Chả là bố hắn và Bang Hy cùng là lính khố xanh với nhau. Bang Hy tình cờ bắt được đầu mối một chi bộ Cộng sản ở Nam Định. Thế là ăn ngon cái bang tá và hơn trăm bạc. Cái vốn bang tá đẻ ra tiền nghìn, tiền vạn. Cho đến khi chết, bố hắn vẫn nắc nỏm tiếc, cả đời đi lính khố xanh như người ta mà trời không cho được dịp may.
       
        Tuy chưa được cất nhắc làm một chân phó phòng trong “đơ-bê” như hắn khao khát, nhưng qua vụ quét cơ sở Việt Minh và nhất là bốn vụ chạy thuốc phiện, nhà cửa hắn trông đã sáng sủa ra. Gửi khối tiền về quê tậu ruộng rồi, vợ hắn còn rủng rỉnh hoa tai, dây chuyền, lập lắc, và nhẫn thì đeo cộm cả tay. Và bây giờ, nắm chắc được bọn công an Việt Minh này, đời hắn sẽ phất to!
       
        Từ trên xe jeep của tham mưu trưởng bước xuống, thiếu úy Kháng đi bộ ra phía Lạc Thiện.
       
        Ra khỏi khu vực Trì Chính, dọc Đường 10 vẫn còn đông đúc chật chội. Hai bên đường và bờ kênh nhà cửa lụp xụp nối tiếp chen chúc nhau chi chít, lộn xộn. Lề đường chỉ rộng độ hai bước chân, vừa là hè phố vừa là sân nhà. Người đi đường gặp đám đông hoặc tránh xe nhà binh, phải nép vào đi dưới những rèm cửa lủng củng những cọc chống và khấp khểnh những rãnh nước, nền nhà. Những cái nền nhà người ta phải làm nối thêm một nửa bằng luồng hay gỗ, bắc chìa ra mặt kênh nước đen ngầu sặc sụa mùi bùn và rác rưởi tanh tưởi. Những cái nhà lụp xụp tạm bợ chỉ độ mươi lăm mét vuông, phải nhét hai ba gia đình có năm, sáu hoặc hàng chục người ở; lại còn kiêm luôn cửa hàng buôn bán - phần nhiều là hàng ăn, giải khát. Trong phố, dù sao còn là phố, nhà cửa xây từ trước, bên trong chen chúc thế nào, bề ngoài vẫn ra cái phố. Còn khu Thủ Trung, Lạc Thiên này người ta nêm vào nhau, chồng lên nhau mà sống trong mọi xó xỉnh, sống lẫn với chuột bọ. Những người bị giặc dồn từ các vành đai trắng về; những người trốn tránh càn quét ở các xã lân cận vào đây chỉ cần nằm dưới mảnh vỉ buồm, mảnh chiếu cói, miếng bạt mui xe cũ treo ghếch vào bờ tường hay vách nhà nào đó, để ngủ qua đêm. Ban ngày, họ lang thang lấy đường, chợ làm nơi sinh sống. Có đủ thứ việc kiếm ra tiền với đủ hạng người: gánh thuê, bới rác, đánh giày, giặt quần áo lính, ăn cắp, đưa gái, chỉ điểm... hoặc buôn bán từ kim găm đá lửa, cầm vài bao thuốc lá chạy bán lẻ cho lính tráng đến những cửa hiệu lớn bán vàng bạc, thóc gạo, súng ống và cả con gái nữa! Người xấu, người tốt lẫn lộn trong mọi dáng vẻ, cách sống. Những bộ quần áo rách quá tổ đỉa và những chiếc áo thụng đen quá thừa vải, quét lê dưới đất. Những bộ áo quần đũi trắng, giày đen, cà vạt tân thời xen lẫn với váy sồi, áo tơ thâm, nón dấu quai thao, khăn đóng, giày hạ - những thứ vẫn được giữ nguyên trong các làng công giáo như ngày cha Lục khởi công xây nhà thờ lớn - nhưng phần lớn vẫn là quần áo lính và quần áo màu đen, màu nâu. Trong đám hỗn độn ấy, những anh trinh sát có điều kiện cải trang hoạt động.
       
        Một đoàn xe nhà binh cuốn bụi chạy rầm rầm từ phía Xéc-tơ ra. Người đi lại trên đường té dạt ra hai bên. Những cặp mắt căm hờn, hoảng hốt nhìn theo bọn lính cầm súng lầm lì đằng đằng sát khí, như quân đúc bằng chì đặt trên thùng xe. Hoạt động náo nhiệt của dãy phố như dừng lại trong giây lát. Những người nông dân các xã Quang Trung, Trưng Trắc vào thị trấn đong thóc của Nhà Chung, đặt quang gánh nhìn về phía làng mình - hướng những cái xe tai họa đang lao tới như cơn gió độc - lập cập làm dấu thánh.
       
        Trong một hàng giải khát trên bờ kênh, một thanh niên ăn mặc sang trọng như cậu học sinh Hà Nội về chơi, ngồi đọc báo “Tiếng kêu¹” bên cốc cà phê.
       
        Thiếu úy Kháng ngập ngừng nhìn người thanh niên rồi bước vào. Người thanh niên đứng dậy, tươi cười bắt tay Kháng:
       
        - Anh đi bộ à?
       
        Kháng hơi đỏ mặt, nói nhỏ nhẹ:
       
        - Nhân tiện, tôi đi cùng xe ông Tư Thảo nên đến muộn. Thấy họ kéo quân đi rầm rầm như vậy, cứ lo có trở ngại gì...
       
        Oanh, người cầm tờ báo “Tiếng kêu”, cười:
       
        - Không sao. Tôi vừa đến.
       
        Ông Đạt, chủ hiệu giải khát, bước đến chắp tay mời:
       
        - Mời hai ngài vào phía trong cho yên tĩnh.
       
        Quán cà phê có làm cái sàn trên mặt kênh phía sau nhà để dành tiếp khách quen biết, sang trọng.

----------------
        1. Tờ báo phản động do Nhà Chung phát hành.

       
       
        Hôm ấy Kháng đến không gặp Tư Thảo. Suốt buổi tối ngồi uống trà với cô Huệ, anh ta cứ lầm lì, không trò chuyện gì, khác hẳn những lần trước. Cô Huệ lấy làm lạ, hỏi:
       
        - Anh làm sao thế? Có việc gì buồn à?
       
        Kháng uể oải lắc đầu, tặc lưỡi, nói:
       
        - Đời cũng lắm cái đau đầu!...
       
        Huệ cười:
       
        - Thế anh cưới vợ đi? Sẽ không phải đau đầu gì hết. Đàn bà sẽ giải được nỗi buồn bâng quơ.
       
        - Đâu phải chuyện vặt ấy. - Kháng nhếch mép coi thường - Cô cũng sinh ra văn hoa nhỉ?
       
        - Có gì anh nói xem? Cứ làm như kẻ sầu bi từ tiền kiếp thế!
       
        - Cô biết không? Cuộc chiến tranh này tệ lắm rồi. Tôi nói thật. Tình hình Bắc Việt trở nên xấu lắm. Quân Liên hiệp Pháp lúng túng tợn, nhất là sau cái trận đường số 4 trên biên giới Tàu.
       
        - Ừ phải nhỉ! - Huệ tròn xoe mắt thảng thốt nhìn Kháng, nói phụ họa - Độ này thấy ông Tư nhà tôi thở dài nhiều. Tôi có hỏi, ông ấy gạt đi, bảo đâu phải chuyện đàn bà? Có lẽ...
       
        Kháng bỏ mũ, vò vò đầu tóc, buồn bã nói:
       
        Chỗ người nhà, tôi bảo thật cô. Tình vợ chồng, khi đầu gối má kề, cô cũng nên lựa lời khuyên ông Tư nhà ta hãy nhìn xa mà biết liệu thời, liệu thế. cầm quân trong tay, quyền hành lớn như thế thì lắm thù, nhiều oán lắm.
       
        - Ông Tư có làm điều ác chi với dân lành?
       
        - Cô nói với ông, khi hành quân càn quét nên tránh giết hại dân lành. Ngay đối với Việt Mỉnh cũng phải liệu chừng. Chớ có hăng hái riết róng lắm. Nhỡ khi Việt Minh thắng, Tây nó về Tây, mình có hối cũng không kịp!
       
        Huệ lặng đi một lúc rồi phàn nàn:
       
        - Thật quyền rơm vạ đá, anh ạ. Mọi việc đều ở nơi cha Từ, cha Quỳnh cả chứ ông ấy có thiết gì chính trị với đánh nhau? Già rồi hăng hái làm gì? Cứ tưởng ra làm việc gọi là, kiếm đồng lương nuôi vợ con... nhưng nào có được cái gì! Anh không biết, có tiếng mà không có miếng...
       
               -  Ấy là chỗ người nhà, tôi nói với cô phòng xa thế thôi. Cô chớ nói với ông là tôi nói, mà phiền cho tôi.
       
        Mấy hôm sau, Kháng đến chơi, Tư Thảo gọi anh, hỏi khẽ:
       
        - Mày sợ à?
       
        Kháng hốt quá, vội chối:
       
        - Dạ không ạ. Thưa ông...
       
        Lão ngắt lời:
       
        - Tao cũng lo lắm!
       
        Nhìn cặp mắt già hơi đờ đẫn của lão cứ nhìn xuống, vẻ lo lắng, Kháng biết lão sợ thật, Kháng mới yên tâm. Bỗng lão ngửng lên nhìn thẳng mặt Kháng, hỏi:
       
        - Mày có liên lạc với ngoài kia đấy à?
       
        - Dạ không ạ! Thưa ông, con có gì đâu!
       
        Tư Thảo lo đễnh nhìn bâng quo mấy chậu cảnh ngoài sân, nói từ từ từng lời:
       
        - Tao cứ tưởng ai bảo mày về nói vói cô Huệ?
       
        Kháng biết không còn cách nào khác, làm bộ thật thà, tâm tình:
       
        - Dạ thưa ông, con có trộm nghĩ tình thế. Người ta nói “quan nhất thời, dân vạn đại”. Nhớ đến công on của ông, lúc nào con cũng lo cho ông, nên mới thưa với bà. Những mong ông lưu ý giữ đường về lâu dài chúng con còn được nhờ. Chứ thân gẫy, cành chả chống được.
       
        Tao vẫn nghĩ cung cách này không làm gì được Việt Mỉnh đâu! - Tư Thảo gật đầu vẻ bực bội chán nản - Quân sự là lính đánh với lính ấy. Chứ lính đánh với dân thì đánh sao nổi? Việt Minh họ có dân, càng ngày họ càng mạnh.
       
        Những lần sau đó, hễ Kháng đến là Tư Thảo lại gọi ra ngồi uống trà hay cà phê, nói chuyện thời thế. Tâm sự lắm thành ra càng thân tình dễ dãi. Kháng càng đến choi nhiều, càng nói lắm về Việt Minh đang thắng thế. Tư Thảo càng hay than vãn chuyện Nhà Chung chèn ép. Nhiều hôm Tư Thảo ngồi bần thần hút thuốc lá hàng giờ.
       
        Bằng đi mười ngày, Kháng mới đến. Tư Thảo vui mừng vồ vập:
       
        - Chuyến này đi lâu thế! Tao cứ tưởng mày “bị” rồi?
       
        Kháng lầm lũi vào nhà, treo cái mũ lên giá áo, gãi gãi đầu, nói cách thiểu não:
       
        - Dạ chưa việc gì, nhưng thưa ông, con sợ lắm.
       
        - Làm sao thế? - Tư Thảo lần đầu tiên rót nước bưng mời Kháng.
       
        Kháng hai tay đỡ chén nước, run run nói:
       
        - Dạ, con có công vụ sang Giao Thủy, tình cờ gặp một thằng bạn cũ, trước hắn cùng ở trong đơn vị với con. Bây giờ thấy hắn nói đi buôn. Thì cũng là chỗ quen biết cũ, con đứng nói chuyện xã giao với nó dăm câu. Không ngờ về tàu, sờ túi đã thấy mảnh giấy của Việt Minh...
       
        - Họ bảo sao?
       
        - Dạ, họ... họ khép con tội phản bội, con sợ quá!
       
        - Thế họ muốn mày “làm” cho họ à?
       
        Tư Thảo xị mặt, như cùng lây cái sợ của Kháng. Kháng lắc đầu:
       
        - Dạ con không hiểu rõ? Họ bảo con không được chống lại kháng chiến. Nếu cố tình chống lại sẽ bị trừng trị!
       
        - Cái giấy đâu rồi?
       
        - Mảnh giấy nhỏ viết vội thôi ạ. Con lúng túng để gió thổi bay xuống biển mất.
       
        - Hừ! Con khỉ! - Tư Thảo phẩy tay trước mặt Kháng hầm hầm bỏ đi. Ra sân, lão còn cau có: “Thật là trẻ ranh!”.
       
        Hôm gần đây nhất, Kháng đến vào chập tối, ăn cơm và ngủ lại. Thấy Kháng buồn bã lo nghĩ, Tư Thảo hỏi:
       
        - Kháng, mày sợ lắm phải không?
       
        Kháng ấm ứ:
       
        - Dạ, gay go lắm ạ!
       
        - Gay làm sao? - Tư Thảo sốt ruột giục.
       
        - Dạ. Con định đến hỏi ông việc này, nhưng khó thưa quá...
       
        - Nào, mày cứ nói đi. Lính tráng gì mà nhát như cáy thế?
       
        - Dạ, người ta lại đến gặp con.
       
        Tư Thảo hấp tấp, đặt chén trà đánh cộc:
       
        - Nó đòi “xử” hử?
       
        - Dạ không. Con nghĩ, giá thế còn đơn giản... - Kháng lắc đầu chán nản - Đằng này họ lại giao mang truyền đơn. Chả là con đến Xuân Trường... Khi trời tối, vừa trong hàng ăn ra đi dạo một tý, bỗng có người kèm sát bên, dí súng bắt con mang truyền đơn về Phát Diệm...

       
        - Đâu? Đưa tao xem?
       
        - Dạ con sợ, con thoái thác được. Nhưng lần sau nữa thì sợ khó.
       
        - Họ bảo chuyển về cho ai?
       
        - Dạ con không dám nhận, họ chưa nói. Phiền là mình thành ra người làm cho họ... Thưa ông, thân con chả nói làm gì, sợ không khỏi liên lụy đến ông. Nhỡ...
       
        - Hừ! - Tư Thảo hầm hè trong cổ.
       
        - Phong trào Ninh Bình bây giờ nghe đâu cũng mạnh lắm. Cán bộ Trung ủy, Khu ủy của họ về trực tiếp phụ trách. Nghe nói ông Tiến chủ tịch là một tay cứng lắm. Con nghĩ, tình cảnh này thật khó khăn. Làm cho họ thì phải làm sao giữ đuợc mình? Không làm, dù tránh đuợc họ, nhưng nay mai họ đánh vào thoát sao khỏi?
       
        - Mày bảo họ đánh vào?
       
        - Thế thật chứ ạ. Mặt quân sự, con không dám vô lễ nói truớc ông. Cứ suy về chính trị thì thấy rõ. Phát Diệm là nơi quan trọng. Các cha cậy có vệ sĩ với lính Tự lực làm nhiều điều càn rỡ, dân chúng đau thương ca thán thấu đến Chính phủ, Cụ Hồ. Cụ thì thương dân lắm...
       
        - Phải!
       
        - Chắc ông biết, Sư đoàn 320 của họ thiện chiến ở đồng bằng. Từ khi họ giải phóng biên giới, họ được trang bị tiếp tế nhiều vũ khí và hậu cần tối tân của nước Nga. Họ đã làm chủ chiến trường khu Ba thì đánh Kim Sơn, Phát Diệm chỉ là chuyện một sớm một chiều...
       
        Tư Thảo ngồi xỉu, mặt khó đăm đăm. Lát sau hắn húng hắng khạc nhổ, rồi nói:
       
        - Cái đó chưa dễ thế đâu. Cứ xem cục diện chiến trường Bắc phần, người Pháp tuy có núng thật nhưng “họ” chưa dễ nuốt tươi được cái Phát Diệm đâu.
       
        - Dạ vâng. - Kháng gật đầu chịu lão. Anh bưng cốc trà nhấp nhấp. Lát sau anh kể chuyện:
       
        - Bọn thủy thủ của con nó vừa kháo nhau, ở gần cồn Thoi có thằng gì ấy nhỉ?... Trước có chân trong Uỷ ban của họ, nay họ gọi ra, không ra, lại đi làm chánh bảo an. Hôm vừa rồi họ bắt ra ngoài xử đấy!
       
        - Chuyện đó khối. - Tư Thảo tặc lưỡi.
       
        Kháng gãi gáy, nói cách lo lắng:
       
        - Con chỉ lo mỗi chuyện trước đã tham gia với họ, giờ họ bắt tội phản bội thì chết!
       
        Đến bữa Tư Thảo chỉ ăn qua loa lưng cơm. Cô Huệ lo lắng pha cho lão một cốc cà phê. Lão ngồi một mình ngậm điếu xì gà gộc Habana và nhấm nháp cà phê. Một chốc, lão gọi giật Kháng. Kháng đang giúp chị bếp và Huệ bóc hạt sen để hầm chim bữa khuya cho lão, vội chạy ra.
       
        - Mày bảo ông Tiến ở tỉnh này?
       
        - Vâng ạ. - Kháng nói tỉnh khô - Ông ấy làm chủ tịch Ninh Bình.
       
        - Có đúng không?
       
        - Dạ đúng thế ạ. Ông có biết ông ta?
       
        Tư Thảo khẽ gật nói cách xuê xoa:
       
        - Biết... Nhưng có gì đâu. Hồi sau cách mạng, Cụ Hồ kêu gọi thân hào, nhân sĩ cùng ra giúp nước, tao có ra. Lúc đó ông Tiến làm chủ tịch huyện, tao ở Mặt trận liên Việt, có vài lần gặp nhau thành quen biết sơ sơ. - Lão láy lại - Mình chẳng qua anh nhân sĩ, tham gia tinh thần chứ có gì đâu!
       
        Kháng dướn mắt, vẻ thất sắc, thì thào:
       
        - Dạ thế ra ông cũng đã có hồi đứng trong hàng ngũ của họ?
       
        - Nhân sĩ thôi mà! - Lão lắc đầu - Hồi đó tao mới về làng nghỉ hưu được hơn năm, nhân khi phong trào họ lên, họ mời ra thì ra lấy lệ chứ có làm được gì.
       
        Kháng lắc đầu, càng lộ vẻ sợ sệt, quan trọng:
       
        - Con nói không phải, ông thương, ông bỏ ngoài tai cho... Mình coi thường, mình nghĩ nhẹ đi thế chứ biết họ nghĩ thế nào? ít nhiều cũng là có. Ông lại ở cấp huyện, một người sĩ quan có tiếng... Nhất là ngày nay ông lại cầm quân, va chạm với họ nhiều.
       
        Tư Thảo ném mạnh điếu xì gà, lửa tóe giữa thềm nhà như cái pháo nổ. Lão nện gót ra sân, đi đi lại lại. Hết khạc nhổ lại hậm hoẹ trong cổ họng. Đi chán, lão vào nhà châm điếu xì gà rít mấy hơi dài, đến trố mắt ra. Lão vừa hãm hơi vừa bảo Kháng:
       
        - Này, mày ạ. Tao tiếng là tham mưu trưởng chứ có quyền hành gì đâu!
       
        - Dạ, ông nói sao, con không hiểu? - Kháng ngây ngô hỏi lại.
       
        - Mày không biết, cái bọn chính trị Nhà Chung đòi lập Khu công giáo tụ trị, có quân đội tự trị. Tất nhiên là họ phải dựa vào Pháp chứ không thì tự trị làm sao. Người Pháp thì lại không muốn chia sẻ lục lượng ra như vậy. Họ chỉ cần có một chính phủ trung ương gọi là lấp cái lỗ chính trị thì đã có Cựu hoàng Bảo Đại rồi. Lại đã đẻ ra nào là Nam Kỳ tụ trị, Hoàng triều Cương thổ. Ây là Pháp lập ra hẳn hoi đấy mà chả ăn ai nữa là cái “Công giáo tự trị” này? Cái bọn chính trị đầu óc nó rắc rối chơi trò trẻ ấy chẳng hại gì chứ quân đội mà xé nhỏ ra thế thì chỉ có chết! Mỗi nơi một dúm. Đội ngũ xộc xệch. Chỉ huy lộn xộn, trống đánh xuôi, kèn thổi ngược thì có mà... mà... - Lão nổi cáu - mà đánh cái con tườu! Nhưng chả lẽ người Pháp họ nặng tay đàn áp mà dẹp đi? Họ mới đưa tao vào làm tham mưu trưởng, là để hạn chế quyền hành của Hoàng Quỳnh đấy mà. Chừng nào đó rồi họ cũng phải nắm lấy bọn lính nhãi này thôi.
       
        Tư Thảo nhổ bọt, ho lụ khụ. Cô Huệ ở nhà trong vội bưng nước đến, một tay cô nâng nước lên mồm lão, một tay cô vuốt lưng cho lão. Hết ho, lão lại đuổi cô Huệ vào nhà trong, lắc đầu nói với Kháng:
       
        - Tao ở đây thân cô, thế cô, chỉ làm vì. Quỳnh nó có nghe tao bao giờ! Nó muốn làm gì tự ý nó, tao biết đâu?
       
        Rít một hơi thuốc, Tư Thảo vừa ngả lưng xuống đệm đi văng vừa nói trống không:
       
        - Tao được cái đếch gì! Chúng nó ép nhau chỉ khổ cái thân già... Thì tao cũng cóc cần. Tao lo thân tao. Mẹ kiếp! Đứa nào chết cứ chết, kệ thây chúng!

       
       
        Kháng cười nhìn Oanh, kể tiếp:
       
        - Hôm qua tôi cũng ở đó. Lão chửi vung, nhưng sáng sớm tôi dậy đã thấy lão nai nịt gọn gàng để đi càn.
       
        - Lão có nói càn ở đâu không? - Oanh hỏi.
       
        - Lão nói, chúng nó đi bắt mấy người tình nghi du kích ở xã Quang Trung do thằng Thư chỉ điểm, chứ không phải càn lớn. Hoàng Quỳnh đi nên lão phải đi. - Kháng sực nhớ, nói thêm - về phía anh em du kích Quang Trung, tôi đã kịp báo anh Tâm tối qua rồi.
       
        Oanh gật đầu, hỏi:
       
        - Đồng chí nói thế nào mà đi cùng xe lão?
       
        - Tôi nói là đi thăm người bạn ở Thủ Trung. Lão ta bảo cùng đi nhân thể.
       
        - Khi ở đây về, đồng chí nhớ đến Thủ Trung thăm bạn. Đồng chí cứ uống nước, hút thuốc tự nhiên.
       
        - Vâng. Xin phép anh. - Kháng bật lửa châm thuốc, rít liền mấy hơi rồi dập ngay điếu thuốc trong hộp tàn.
       
        - Cứ hút đi. - Oanh nói và lấy một điếu thuốc ra châm lửa. Anh lơ đãng nhả khói, nhìn bâng quơ ra bờ kênh.
       
        Kháng thấy rõ là anh đang suy nghĩ lao lung. Chừng như anh đang soát xét từng chi tiết, cân nhắc từng ý nghĩa trong câu chuyện Kháng kể.
       
        Kháng hiểu, mọi diễn biến hàng ngày của câu chuyện đó Oanh đã được báo cáo tỉ mỉ và chỉ đạo từng chi tiết một. Hôm nay gặp Kháng là anh đã chuẩn bị kỹ để thực hiện một quyết định mới. Thế mà anh ấy vẫn thận trọng nghe và suy nghĩ như thế.
       
        Mới gặp anh lần đầu, Kháng đã tin rằng đây phải là con người sâu sắc có bản lĩnh lắm. Để khỏi làm anh phân tán tư tưởng, Kháng vào bếp tìm ông chủ hiệu rồi tự tay bưng một khay cà phê, bánh ngọt lên. Trông thấy thế Oanh cười, nói:
       
        - Chúng ta với nhau thì không được chi khoản này vào công quỹ đâu nhé!
       
        Kháng đỏ mặt, cười:
       
        - Xin anh cho phép tôi chi vào khoản lương của “ông thiếu úy hải tuần” ạ.
       
        Cả hai cùng cười. Kháng vui vẻ chạy đi bưng thêm mấy đĩa bánh ngọt, còn nói:
       
        - Có lẽ, tôi báo ông Đạt làm bữa trưa anh dùng luôn nhé?
       
        Oanh xua tay:
       
        - Thôi, thôi. Mình vừa “làm” một cái bánh mỳ tướng, thế là xong. Chiều về đã có cơm đồng bào nuôi.
       
        Kháng cười, hơi ngập ngừng, nhưng rồi mạnh dạn nói:
       
        - Thế mà người ta thường quen nghĩ các nhà tình báo hoạt động trong thành phố địch, phải sống như tư bản, tiêu tiền như rác ấy. - Kháng cười xuề xòa cho nhẹ câu đùa.
       
        À, cũng tùy vai. - Oanh cười - Nhưng tình báo Việt Nam lại là lính Cụ Hồ! - Anh nói thêm - Nếu công tác đòi hỏi thì lính Cụ Hồ cũng giàu sang chả kém ai. Cậu rồi còn phải học để biết cách sinh hoạt như triệu phú ấy!
       
        Hai người hút thuốc, uống cà phê, chuyện trò rất vui. Kháng còn thấy Oanh rất hồn nhiên, chân thật. Ăn cái bánh kem, anh nói: “ô, cái này nó làm tài nhỉ, ăn ngon thật!”. Ngộ nghĩnh và đáng yêu cách lạ. Kháng cười mà cay cay trong mũi. Anh chớp chớp mắt, thấy như mình đang được sống lại trong đơn vị bộ đội địa phương ở Vụ Bản năm nào...
       
        Ôi những năm tháng vừa qua mình sống lạc lõng, hoài phí trong kênh kiệu, giả tạo! Đau xót biết ngần nào!
       
        Từ khi được hoạt động lại, vẫn có một cái gì lấn cấn trong anh, khiến Kháng có cảm giác sượng sùng xa cách với các đồng chí, khó liền lại như xưa kia... Những phút này bỗng bừng lên trong lòng anh tình cảm thân thương, đầm ấm tình đồng chí. Như lúa mới cấy được mưa xuân, xanh rờn, Kháng thấy lòng mình mềm mại, nhuần nhị gắn bó trong lòng đồng bào, đồng chí thân yêu...
       
        Kháng cười rất tươi, cố giấu giọt nước mắt muốn trào ra.
       
        - Đồng chí Kháng ạ! - Oanh bỗng nói giọng nghiêm trang - Căn cứ vào kết quả công tác của đồng chí, chúng tôi thấy đã có thể trực tiếp gặp Tư Thảo để thuyết phục ông ta giúp đỡ cho kháng chiến. Ý đồng chí thế nào?
       
        Kháng đặt cốc cà phê, liếm mép định nói rồi lại thôi. Oanh gợi thêm:
       
        - Đồng chí thấy chín muồi chưa? Có khả năng lão cự tuyệt không?
       
        - Về mặt ấy thì rõ lắm - Kháng nói chầm chậm như còn cân nhắc từng chữ trong óc trước khi tung nó ra ngoài - chín muồi rồi. Lão sẽ nhận lời, ít nhất là để lợi dụng một chỗ bỏ ngỏ dung thân sau này. Nhưng... nhưng ai sẽ trực tiếp gặp?
       
        Oanh nhíu mày.
       
        - Tôi! - Oanh đáp.
       
        - Anh à? - Kháng lưỡng lự - Tôi sợ không thuận lợi... Khả năng anh tôi tin là anh thuyết phục được, nhưng anh trẻ quá!
       
        - Đúng. Nhưng mà...
       
        Kháng ngắt lời Oanh:
       
        - Tư Thảo hay khinh người là “trẻ ranh”. Lão quen trọng hình thức, cấp bậc. Người hơn hoặc ngang lão nói, lão mới nghe. Còn kém, trong bụng có đồng ý, bên ngoài lão cũng không chịu gật.
       
        - Tôi đã băn khoăn suy nghĩ mãi điều đó. - Oanh gật gật đầu và cau mày, nói như nói với chính mình - Việc này hệ trọng. Gay thật! Đại diện Việt Minh mà chỉ là một anh chàng hăm bốn tuổi, lão cho rằng Việt Mỉnh coi khinh lão ấy chứ? - Oanh nghĩ thầm: “Tất nhiên, cái thế của cách mạng mạnh, lão cũng phải chịu. Và mình có thể dùng nhiều cách để bắt lão không nghe không được... Nhưng được lão thỏa thuận thoải mái, có phần tự giác thì kết quả công tác mới cao. Và quan trọng còn là phải đúng đường lối đại nghĩa của cách mạng. Phải đảm bảo chính trị...” Oanh nói thành tiếng:
       
        - Tôi phải xin ý kiến lãnh đạo đã. - Anh giải thích cho Kháng - Tôi sẽ ra vùng tự do xin ý kiến của Ty, của tỉnh đã, rồi tôi về ta bàn thêm...
       
        Chia tay Kháng, Oanh đi thẳng xuống phố Thượng Kiệm. Anh đã hẹn gặp Tâm ở nhà ông Tám để bàn một số việc và báo cho Tâm biết tên đội mũ giang đáng ngờ ấy là Đỗ Huy Hanh, một tên phản bội nguy hiểm. Huyện đã có lệnh bắt ra xử tội. Bây giờ nó đã trở thành vấn đề sống còn của đội công an.
       
        Qua khỏi cầu, Oanh thấy hai tên cảnh binh đứng nơi cổng chợ Nam Dân, anh nghĩ: Nó sắp khám xét trong phố hay có tên quan to nào sắp đi qua? Anh có ý đề phòng. Đi qua nhà ông Tám, thấy vẫn bình thường, an toàn, anh bước vào. Vừa chào hỏi ông bà Tám xong, tay bưng chén nước, mắt Oanh đã để ý thấy mấy cái đầu cảnh binh thập thò bên Ty Cảnh binh. Đặc biệt cặp mắt chúng nhìn thẳng về phía anh. Biết ngay là có chuyện, Oanh bảo bà Tám làm dấu hiệu “không an toàn” trước nhà để Tâm khỏi vào. Ông Tám vội bày bàn đèn thuốc phiện ra...
       
        Một lúc không có động tĩnh gì, Oanh định rút. Vừa khi đó thấy bóng Tâm ngoài đường. Tâm mặc quần áo đen, đeo bị cói như người nhà quê ra. Thấy “không an toàn”, Tâm đi quặt sau nhà ông Tám, vào chợ.
       
        Lập tức bọn cảnh binh ập đến, xộc vào nhà ông Tám. Trông thấy cặp mắt trắng dã của thằng Đởm, bà Tám làm dấu thánh liên tục, mồm nhẩm kinh đến đứt hoi... Ông Tám đưa mắt cho Oanh: Kệ bà!

       
       
        Thuận ngồi sau quầy hàng nước mắm. Nhân khi vắng khách, cô đưa cuốn sách toán đố lớp 3 vừa mới gửi ông khách hàng mua ở Nam Định, chọn mấy bài làm thử. Bài thứ nhất hỏi tiền lãi của một hiệu buôn, tam suất kép, Thuận làm ngon o. Kể tính nhẩm cũng ra, nhưng đặt bút giải bằng quy tắc hẳn hoi như ở trường dạy, mói thích. Bài thứ hai, về tập số giờ. Nhà cô Duyên không có đồng hồ. Anh Tâm mới dạy Thuận biết xem đồng hồ, cách tính giò quên hết, nên nó cứ rối tinh lên thế nào. Giá còn anh Tâm ở bên cửa hàng ông Tám thì chạy sang hỏi tý, được ngay. Bây giờ biết có ai mà hỏi? Làm bài thứ ba vậy...
       
        Độ trước, anh Tâm mói ở quê ra trông hàng cho ông Tám. Thấy anh ngồi học một mình, Thuận ngạc nhiên lắm. Anh Tâm nói, ở quê người ta vẫn học đều. Anh còn nói, ở đây mà chịu khó thì cũng tự học được. Anh ấy đang tự học chương trình trung học. Thuận như sực tỉnh, cô liền gửi mua sách để học tiếp chương trình lớp ba bình dân học vụ cô đang học dở trước ngày Pháp nhảy dù.
       
        Bài toán thứ ba cũng lại tam suất, Thuận làm bay. Thích quá!
       
        - Mày làm gì đấy?
       
        Thuận quay ra. Bà Duyên ở ngoài chợ hốt hoảng chạy về gọi Thuận.
       
        - Gì thế cô?
       
        - Này, tao vừa thấy cảnh binh vây nhà ông Tám. - Bà Duyên đến bên Thuận thì thầm lo lắng - Mày xem thử?
       
        Thuận thản nhiên nói:
       
        - Nhà ông Tám có bàn đèn đấy mà.
       
        - Không phải. - Bà Duyên gạt đi - Nhà ông ấy có bàn đèn thì ai còn lạ! Bọn cảnh binh vẫn vào đó hút luôn. Chúng bắt bàn đèn làm gì? - Bà thì thầm vào tai Thuận - Lúc nãy ở ngoài bến, tao thấy có... người lạ vào đấy?...
       
        - Thế à? Để cháu xem thử. - Thuận gập sách lại, chạy ra sau nhà. Cô chui rào, theo đường tắt chạy sang phía sau nhà ông Tám.
       
        Ngày trước, bà Duyên sợ gia đình ông Tám lắm. Bọn giặc chiếm đóng và tay sai thống trị bắt hai gia đình công giáo là ông Tám và Bích Hưng phải kiểm soát gia đình bà Duyên, một gia đình lương có con đi bộ đội Cụ Hồ. Bích Hưng không mấy khi sang nhà bà Duyên. Anh ta sợ bà hiểu nhầm bụng dạ anh và gây phiền phức cho bà. ông Tám thỉnh thoảng qua lại hỏi thăm sức khỏe và tin tức các anh con bà đi bộ đội. Bà Duyên nghĩ rằng ông làm cái việc thăm dò, kiểm tra nên lúc nào gặp ông, bà cũng đon đả chào hỏi cách mát mẻ và lạnh nhạt:
       
        - Dạ, chào “ông trùm”. Mấy khi ông hạ cố đến chơi.
       
        - Sao bà lại gọi tôi thế, chỗ hàng phố?
       
        - Dạ, hăng hái như ông, cháu gọi thế là vừa. Mời ông ngồi chơi xơi nước. Cháu đang dở tay một tý. Con Thuận lại xéo rồi!...
       
        Cứ thế việc bà, bà làm. ông Tám nhiều lần ngồi trơ đến phát ngượng mà về. Ông về, bà lại tươi cười gióng giả:
       
        - Kìa, sao ông vội về? Thật là quý hóa! Được ông săn sóc luôn... Dạ vâng. Thế, chào ông.
       
        Thế nhưng khi các hàng chức sắc hay bọn xấu xoi mói hỏi về bà Duyên thì ông Tám và Bích Hưng đều tìm cách nói “tốt”, che chở cho bà.
       
        Gần đây, bà Duyên để ý thấy có người lạ ra vào, bà ngờ ngợ là các anh cán bộ mới về nối cơ sở hay lui tới nhà ông Tám, bà mới ngẫm lại để hiểu cái chân tình của ông Tám. Bà thật sự niềm nở và để bụng lo lắng chuyện xảy ra bên nhà ông. Bà để cho Thuận đi lại chơi bời bên nhà ông và nhà Bích Hưng. Họ trở nên thân tình. Tuy nhiên, bề ngoài họ vẫn giữ ý tứ như không ai hay biết gì nhau có lòng với kháng chiến.
       
        Thuận kiễng chân bên bờ dậu dâm bụt mắt không bỏ sót một chi tiết nào xảy ra bên nhà ông Tám. Bọn cảnh binh lố nhố, hung hăng dòm ngó, canh gác. Một lát sau cái dáng hộ pháp của thằng Đởm đội cảnh binh lù lù hiện ra trong khung cửa sau. Hắn nhăn nhó ra hiệu, nói câu gì nghe không rõ. Bọn cảnh binh đứng chụm lại, có thằng cười nói, chúng kéo vào nhà. Không có vẻ gì là vây ráp hung hăng như lúc đầu nữa.
       
        Bé Lân từ trong nhà chạy ra, gọi:
       
        - Cô Thuận làm gì đấy?
       
        - Cô hái hoa.
       
        - Hái cho cháu mấy!
       
        Thuận hái hai cành hoa dâm bụt, chui hàng rào sang vườn ông Tám. Bé Lân kéo cô vào nhà luôn.
       
        Bọn cảnh binh đã rút đi.
       
        Thuận hết sức ngạc nhiên và mừng rỡ. Tim cô bỗng nện thình thịch: anh Oanh thản nhiên nằm còng queo bên bàn đèn, cái chăn đỏ đắp nửa người, ông Tám ngồi cạnh. Oanh vẫy Thuận vào:
       
        - Cô đi đâu đấy? - Anh mỉm cười như đã hiểu là cô đi đâu.
       
        - Em thấy chúng nó kéo vào ghê quá...
       
        - À. - Oanh cười, ngồi dậy, nói - Chúng nó vào rồi chúng nó ra. Nhưng nếu chúng nó bắt tôi thì cô làm thế nào?
       
        - Dạ... - Thuận lúng túng, đáp - Em không biết làm được gì, nhưng có lẽ em giúp được anh một việc gì đó cũng nên?
       
        - Giỏi quá! Cô không sợ chúng nó à?
       
        - Không! - Thuận bụm môi nói - Em ghét chúng nó lắm!
       
        Bà Tám đang thu dọn bộ ấm chén vừa tiếp chúng nó, góp chuyện:
       
        - Anh ấy gan quá. Chúng nó ập vào như vồ lấy người ta thế. Con mắt trắng dã của thằng Đởm trợn trừng lên. Nguy quá, chúng tôi không biết đưa anh ra lối nào? Anh cứ thản nhiên khoanh vào bàn đèn, đắp cái chăn đỏ như khách hút loại bợm ấy. Thằng Đởm gườm gườm nhìn, nó hỏi: “Còn ai nữa không?”. Chúng sục không thấy ai nữa. Vừa có thằng chạy vào, gọi chúng đi.
       
        Ông Tám cười, kể thêm:
       
        - Nó hỏi anh: “Cái thằng nhóc kia hư hỏng sớm thế”; anh nhắm mắt, nói lè nhè: “Chán đời!”. Nó bảo: “Con khỉ!”.
       
        - Tôi thấy ông Tám có dúi cho nó cái gì nữa chứ? - Oanh cười, hỏi ông Tám.
       
        - Có gì đâu! Sẵn có bao Cô-táp tôi đưa mời nó, ai ngờ nó cầm tất, nhét túi.
       
        - Thảo nào nó cút xéo nhanh thế! - Cả nhà cùng cười.
       
        - Cô Thuận có thể giúp tôi một việc không?
       
        Biết Oanh có việc cần, không liên quan đến mình, ông bà Tám ý tứ ra ngoài. Thuận ngồi xuống bên anh, giọng run run:
       
        - Anh bảo đi. Thế nào em cũng làm được.
       
        - Cô đến gặp anh Am ở lò bánh mì, hỏi anh còn bánh mì sữa để cho năm cái. Anh ấy bảo chỉ còn hai thì cô hỏi thăm sức khỏe chị ấy. Anh ấy bảo “khỏe” thì cô đưa cho anh cái kẹo này... Việc này cần nhanh ý và kín đáo!
       
        - Em hiểu ạ!
       
        - Thuận cầm lấy cái kẹo nu-ga, tay run lên vì hồi hộp, bước vội ra đường.
       
        Oanh dặn ông bà Tám:
       
        - Không phải chúng tình cờ soát xét như mọi khi đâu. Ông bà phải “cấm cửa” một thời gian. Khi nào có thể, anh em liên lạc lại...

       
       
        Lần đầu tiên làm được một việc quan trọng như vậy, Thuận sung sướng đến ngất ngây trong lòng. Tuổi trẻ tràn đầy hăng hái và có biết bao mơ ước. Thuận đã được làm cái việc mà chỉ ước mơ thôi, cô cũng chưa dám.
       
        Sau Cách mạng Tháng Tám, Thuận đã được sống những năm đẹp đẽ. Cờ đỏ sao vàng, ảnh Bác Hồ, huy hiệu măng non và những buổi hội họp hát múa, đêm cổ động rập rình trống ếch, đuốc sáng mặt kênh... Những ngày rực rỡ đó đã xóa mờ trong tâm trí tuổi thơ của Thuận những ấn tượng khủng khiếp về nạn đói bốn lăm đã cướp mất của Thuận cả bố, mẹ và bốn người ruột thịt! Nước nhà được độc lập rồi, những mầm non đất nước sẽ được hưởng tự do, hạnh phúc xây dựng tương lai.
       
        Thuận đã được nghe các anh chị phụ trách và thầy giáo ở lớp bình dân kể bao gương anh hùng của những chiến sĩ cách mạng. Lúc đó Thuận chỉ mới có ý thức biết ơn và tấm lòng thờ kính. Thuận thích nhất chuyện Kim Đồng. Cùng với đội thiếu nhi thị trấn, Thuận đã say sưa hát đến khản cổ “Anh Kim Đồng ơi”.
       
        Giặc Pháp nhảy dù. Phát Diệm của Thuận trở lại những ngày đen tối nặng nề. Thuận đã thấy lại những khủng khiếp như nạn đói và hiểu đó là đời nô lệ. Nhiều cán bộ như bác Ái, chú Thúc, chú Mão và nhiều người quen khác của Thuận đã phải đổ máu vì bàn tay quân thù. Thuận đã nhìn thấy nhiều cảnh quân thù giết hại, bắt bớ, đánh đập đồng bào. Lần đầu nghe nói chúng nó chặt đầu cắm cọc, Thuận sợ khiếp đi, hai tay bịt chặt mắt. Nhưng khi đi chợ bị đẩy đến chỗ đầu cắm cọc, Thuận bỗng mở to mắt nhìn thẳng đầu tóc rũ rượi đẫm máu. Và cô đọc rành rọt hàng chữ máu: “Theo lệnh trên, giết tên Ninh cộng sản vô thần! Ký tên: Thiết Huyết đoàn”.
       
        Về nhà, tai Thuận ù lên, vì hai hàm răng nghiến quá chặt. Tuổi trẻ của Thuận chưa phải được yên ổn xây dựng tương lai. Các anh con cô Duyên và nhiều bạn giai của Thuận đã ra vùng tự do đi bộ đội. Thuận tiếc mình con gái! Cô thường ước mơ: giá mình được là con trai, hay có cách gì vượt được vành đai trắng ra vùng tự do?
       
        Không ngờ bây giờ... Anh Oanh còn hứa cho Thuận làm liên lạc!
       
        Thuận sẽ không phải hoá thành con giai, không phải vượt vành đai trắng. Thuận đánh giặc ngay trong lòng Phát Diệm quê hương.
       
        Trở về nhà, Thuận nhẩm hát - hát nhẩm mà hào hứng hơn cả ngày trước gào đến rát cổ:
       
        “Anh Kim Đồng ơi!
       
        Anh Kim Đồng ơi!”
       
        Thấy Tâm đang ngồi nói chuyện với bà Duyên trong nhà, Thuận suýt reo lên. Thật là niềm vui đến dồn dập! Nhưng Thuận biết nén lòng mình. Cô cúi đầu chào Tâm một cách lễ độ, ý tứ, thành ra lạnh lùng.
       
        Bà Duyên hỏi:
       
        - Nói đi một tí, sao mãi bây giờ mày mới về?
       
        - Có gì đâu... Cháu vừa gặp con bạn mới trên Phúc Nhạc xuống. Nó cứ giữ nói chuyện mãi...
       
        Nói ngọt xớt đi rồi Thuận mới sửng sốt về mình: Sao lại nói dối cô nhanh như vậy? Mình có nói dối bao giờ! Không, nếu Phát Diệm chưa được giải phóng thì chưa thể nói với cô chuyện này. Nói dối khổ thật! Thương cô quá, nể cô quá! Cô cũng là người của cách mạng. Nhưng, anh Oanh đã nói “ai có nhiệm vụ ấy!”.
       
        Bà Duyên không hỏi thêm, bà đã yên tâm; tụi cảnh binh không gây ra chuyện gì đáng lo cả. Có khách mua nước mắm, bà đi bán hàng. Thuận xếp sách vở vào nhà trong.
       
        Tâm vồn vã với Thuận:
       
        - Cô Thuận học đấy à?
       
        - Vâng. Nhưng quên hết cả.
       
        - Cứ học rồi dần dần nó nhớ.
       
        - Anh giảng cho tôi bài toán tạp số về thời gian nhé?
       
        Tâm cười khiêm tốn:
       
        - Chỉ sợ không đủ khả năng.
       
        Họ ngồi trước trang sách mở nhưng không nói về toán tạp số. Tâm liếc nhìn cặp mắt e thẹn và đôi má ủng đỏ của Thuận, nói trống không:
       
        - Cô Thuận độ này thay đổi nhiều...
       
        - Tôi chả có gì thay đổi cả.
       
        Tâm cuời. Anh cảm thấy bừng bừng trên mặt:
       
        - Độ truớc nói chuyện với Thuận sao thoải mái vui vẻ hơn?
       
        Thuận nhìn thẳng mặt Tâm khiến Tâm thấy trong cặp mắt sâu thẳm ấy, nửa nhu khuyến khích, nửa như trêu tức? Nhưng luồng mắt đăm đăm cháy rực của Tâm làm cho Thuận nhìn lảng sang cuốn sách trên bàn. Cô mỉm cười ngượng ngùng, nom đẹp hẳn ra.
       
        - Anh chỉ khéo vẽ!

       
        Họ cùng im lặng. Thuận hơi nhíu mày chăm chú vào cuốn giáo khoa, môi lẩm nhẩm nhưng thực ra chẳng đọc được chữ nào. Tâm mân mê cái quạt nan đan lóng mốt, tưởng như lần đầu anh mới thấy và những cái nan quạt đó có sức hấp dẫn kỳ lạ? Thỉnh thoảng họ liếc nhanh trông chừng nhau.
       
        Thuận thấy đôi vành tai của Tâm đỏ ửng và cô bồn chồn, nơm nớp lo sợ.
       
        Đã có những lần như vậy giữa họ rồi. Cuối cùng câu chuyện lại lạc đi một hướng không đâu. Tưởng như điều khó nói không nhất thiết phải nói ra cũng đủ. Thế nhưng rồi cách mặt nhau lại tiếc, lại nhất thiết phải gặp để nói cho được.
       
        Hay anh ấy tự ái? Nghĩ thế, Thuận mỉm cười dịu dàng:
       
        - Thế bây giờ anh cứ nói “thoải mái” đi!
       
        Tâm bỗng vớ lấy cuốn sách trước mặt Thuận:
       
        - Đưa tôi giảng bài toán cho!
       
        Tâm nói nhiều lắm, Thuận cảm thấy anh nói chẳng rành mạch gì, lại luôn miệng hỏi “Cô hiểu rồi chứ?”. Đại khái Thuận cũng hiểu tại sao chia thời gian lại phải nhân số dư với sáu mươi; nhưng cô không nhớ và nó cứ mơ mơ màng màng thế nào ấy? Giá anh ấy đừng giảng toán mà cứ ngồi yên như thế còn hơn...
       
        Sao anh không nói ý nghĩ của anh như giảng toán ấy nhỉ? Nhưng, anh ấy nói thì sao?
       
        Thuận ngồi lặng, tay cầm món tóc vắt qua vai đưa lên miệng nhấm nháp.
       
        Không trả lời anh ấy được đâu! Thuận thấy nóng ran trong lồng ngực. Bây giờ mình không như trước được nữa. Đã là người hoạt động thì phải quên mình vì nhiệm vụ. Không được vướng mắc, ràng buộc gì cả. Không yêu đương gì hết! Cả cô Duyên mà còn phải giấu kín nữa là. Nghĩ thì vậy nhưng trái tim cô không hoàn toàn cứng nhắc, nó mở hé một tý bằng cái ý nghĩ ngoặc thêm: Còn phải xem anh ta là người thế nào?
       
        Nếu như trước đây, thì chả nói làm gì. Thuận mến anh và cô cũng chẳng mơ màng cao xa. Anh là người hiền hậu chí thú làm ăn, về thị trấn nâu sồng giản dị, khác hẳn bọn thanh niên hay đua đòi ăn chơi rất lố lăng, nhan nhản ở các hè phố tỉnh lẻ này. Nếu anh biết vượt vành đai trắng thì Thuận quyết hứa chung thủy chờ anh...
       
        Giá được anh ấy cùng hoạt động nhỉ! Hai người sẽ cùng làm nhiệm vụ cho đến khi hoàn toàn độc lập, bộ đội ta về giải phóng... Thôi hẵng chờ thời gian.
       
        Tâm nói đến toát mồ hôi, nhìn sang thấy cặp mắt Thuận thẫn thờ - rõ ràng cô không nghe gì hết. Tâm gập sách đứng dậy. Thuận luống cuống, trả lời:
       
        - Em hiểu rồi!
       
        - Cô cứ làm đi, nếu còn vướng mắc tôi sẽ giảng lại.
       
        - Vâng ạ!
       
        Thuận tiễn Tâm ra tới cửa. Tâm đứng lại và thận trọng trông ra đường. Phía sân bay Ngô Gia Lễ vắng tanh. Phía chợ, người lác đác, chỉ vài bóng cảnh binh đi lại bình thường. Tâm yên chí có thể rút, và phải rút nhanh. Bị chúng nó vồ hụt, Tâm nhanh ý lẩn tránh vào nhà bà Duyên, cạnh sân bay, quân địch không ngờ. Không gặp được anh Oanh, cần phải đến cơ sở thứ hai theo quy ước. Chắc anh Oanh có chỉ thị?
       
        Ở Phát Diệm, trừ những nhà trong phố quá chật và hè lát gạch, hầu như nhà nào cũng trồng vài luống hoa trước thềm nhà, ven sân hay cạnh lối đi để lấy hoa dâng bàn thờ. Nhà bà Duyên không có nhiều thứ hoa rực rỡ như cúc vàng, lay ơn, thược dược, bên góc sân chỉ vẻn vẹn hai luống hoa mặt trời đỏ thắm và hoa chân chim màu tím, xen nhau, đẹp một cách kín đáo dịu dàng. Chào bà Duyên xong, Tâm quay lại nhìn Thuận. Anh lúng túng, hai tay vụng về như không biết để đâu. Đột nhiên anh bước sang luống hoa, cúi ngắt một bông mặt trời.
       
        Thuận mỉm cười:
       
        Tâm dịu dàng
       
        - Anh cũng yêu hoa thế?
       
        Tâm cười trừ, bước đi.
       
        - Lúc nào rỗi anh lại chơi. Độ này anh ít đến quá? - Thuận nói với theo như muốn bù lại chỗ có lẽ mình đã vô tình lạnh lùng với anh?
       
        Tâm quay lại, lắc đầu:

        - Công việc làm ăn chật vật lắm Thuận ạ!

        Hai luồng mắt gặp nhau. Tâm bối rối buớc lại:

        - Tặng Thuận bông hoa.

        - Cảm ơn anh! - Thuận nâng niu bông hoa đỏ, đua lên mũi, dù biết loài hoa mặt trời này không có mùi thơm, nhìn theo bóng Tâm.

        Nhận đuợc cái kẹo của Thuận đua, anh Am vội vã mặc áo quần ra đi ngay. Chị Am ngạc nhiên hỏi anh:

        - Anh đi đâu mà vội thế? Cơm dọn rồi kìa!

        - Anh đến xuởng tý. - Anh Am trả lời qua loa rồi đi ngay.

        Chị Am nhìn theo chồng lắc đầu. Tính anh thế, có hỏi nữa cũng bằng thừa. Chị xới bát cơm bón cho con rồi lấy lồng bàn đậy mâm, nhẫn nại chờ chồng.

        Cả thị trấn có một lò bánh mì, ở Trì Chính, trong khu Xéc-tơ. Hồi truớc, đây chỉ là một cái lò bánh mì nhỏ có ba tay thợ và ông chủ làm phụ thêm. Hàng ngày nó cung cấp khoảng ngàn bánh để các cha ăn nhớ bữa, để các hiệu ăn ghi thêm vào bảng thực đơn cái món “cơm Âu” lạ tai và cho một số đàn bà, trẻ em đi rao “bánh Tây” lang thang trong mấy đường phố. Từ khi Pháp nhảy dù, đây thành hẳn cái xưởng có chục công nhân; thuộc vào ngạch hậu cần quân Liên hiệp Pháp.

        Am, anh công nhân kỳ cựu của lò bánh cũ, trở thành người thợ cả kiêm đốc công của xưởng. Ông chủ lò thực sự thành ông chủ ngồi mát ăn bát vàng, ngày ngày mặc áo lụa, chống gậy hèo đến ngó chỗ này, chỗ kia, hách dịch xét nét. Am hóa ra con người quan trọng. Anh đi giao dịch với các công sở, đồn bốt. Bọn lính canh gác các nơi quen mặt và nể anh.

        Trông bề ngoài Am không có gì đặc biệt. Anh chỉ là một người thợ lam lũ, cần cù làm ăn nuôi vợ con, yên phận với ba gian nhà gỗ trong mảnh vườn nho nhỏ có trồng hoa thược dược, cúc vạn thọ, ở Phú Vinh, giáp rìa thị trấn. Có khối người ao ước được như anh. Hàng xóm và người trong phố gặp anh vồn vã “chào ông” một cách vị nể. Việc lò bánh làm vất vả về đêm, ban ngày cần thiết phải ra phố, anh còn uể oải thẫn thờ như đang ngái ngủ.

        Nhưng Am có lòng yêu nước, sống trong thị trấn tạm chiếm ngột ngạt, phải làm việc quần quật căng thẳng để phục dịch cho bọn giặc cướp nước tàn sát đồng bào, anh buồn lắm. Nhiều khi anh xót xa tự dằn vặt “Sao mình không ra quách vùng tự do đi, từ hồi ấy!”.
        Chiến thắng Việt Bắc rồi Chiến thắng Biên giới có tiếng vang cổ vũ đồng bào yêu nước trong vùng tạm chiếm. Hoạt động của du kích, công an vùng sau lưng địch, ngay cả ở Kim Sơn, làm cho Phát Diệm luôn luôn bàng hoàng xôn xao. Am khấp khởi tin thế nào cũng có ngày cán bộ ta về.

        Một buổi chiều đầu hè, Am ngồi trước thềm phe phẩy cái quạt, chờ đến giờ đi làm. Chợt có bóng người lạ từ lối xóm đi thẳng vào. Am đứng dậy nhìn, sửng sốt: Quái, chả lẽ lại là Thông sao?

        Đúng Thông thật! Am vứt cái quạt, ôm chầm lấy Thông. Nhìn chằm chặp khuôn mặt trẻ trung tươi cười của người bạn cũ, Am thấy sao mà vừa mới mẻ lạ lùng, vừa thân thuộc gần gũi? Hôm Tây nhảy dù, Thông và mấy anh em công an đến đây ngủ lại một đêm. Lúc đó Thông còn là anh thanh niên nông thôn mới vào công an. Am gọi anh bằng chú - chú em - gọn lắm. Bây giờ Am thấy mình bé nhỏ quá trước người cán bộ kháng chiến cả về tầm vóc lẫn tinh thần, tuy Thông cũng chỉ là anh thanh niên mười tám tuổi!

        - Tôi biết thế nào các anh cũng vào! - Tiếng Am đứt quãng. Anh ôm Thông kéo vào buồng trong.

        - Tất nhiên là vào chứ, - Thông cười vui vẻ, nhìn Am nhấn mạnh - và sẽ ở lại đây đấy!

        - Phải rồi, chứ còn gì nữa! - Am rụt rè hỏi dò - Đã có chỗ ở tốt chưa?

        - Định đến ở với anh đấy. Được không?

        Am chớp mắt. Chuyện hệ trọng này đến với anh hơi đột ngột. Nhưng anh không muốn Thông nghĩ là anh băn khoăn, e ngại. Anh đáp:

        - Được chứ!

        Am pha trà, lấy bánh mì mời Thông. Thông uống nước, thư thả nhắc lại yêu cầu của mình:

        - Anh xem có thể sắp xếp cho tôi làm gì để sống ở thị trấn được?

        - Không lo! - Am nói cả quyết nhưng vẫn suy nghĩ đắn đo - Thế này nhé, bây giờ anh cứ ở tạm nhà tôi, mai về ta bàn kỹ.

        Anh Am đi làm, chị Am lặng lẽ sắp xếp chỗ ăn, nghỉ, săn sóc khách thay chồng. Chị không hỏi anh và cũng không hỏi Thông một lời nào về việc làm hay sự có mặt lạ lùng của Thông. Tưởng như chị coi mình là người ngoài cuộc. Thông để ý thấy chị rất ý tứ. Có người nào đến hỏi gì, chị gióng giả chào hỏi từ xa và tìm cách từ chối, tránh để họ vào nhà. Đứa con nhỏ bi bô đùa nghịch, chị dỗ con ra ngoài vườn chơi. Con gà mái xuống 0 cục tác ầm ĩ, chị vội bốc gạo ra góc vườn cho nó ăn, để Thông yên giấc. Nằm không ngủ, Thông suy nghĩ cảm phục chị. Với những đức tính ấy, chị sẽ giúp ích cho cách mạng được rất nhiều. Trở về thị trấn quê hương, Thông không khỏi băn khoăn lo lắng khi một mình đi nối cơ sở. Bây giờ, chị Am đã làm cho Thông cảm động và thêm vững tin. Đồng bào như thế này thì nhiệm vụ khó khăn mấy mình cũng sẽ làm được!

        Sáng hôm sau, đi làm về, Am vui vẻ bảo Thông:

        - Anh làm ở lò bánh mì và sẽ là em con cô của tôi.

        Công việc ở lò bánh mì nặng nhọc chẳng kém thợ đấu. Đầu hôm nhào bột bại cánh. Nửa đêm vào lò bỏng mặt, nguời như vắt thành mồ hôi. Bốn giờ sáng còng lưng khuân bánh chuyển đi. Sáng ra cứ là bã người.

        Được cái, lò bánh ở trong khu Xéc-tơ, bọn tay chân của địch và ngay cả cái Phòng nhì Xéc- tơ ít để ý đến lò bánh. Buổi tối, chúng đóng chặt cái rào bằng thép gai bùng nhùng, chặn các ngả ra vào là yên chí. Những công nhân trong lò bánh ban ngày phải ngủ lấy sức. Còn Thông sẽ vào phố hoạt động. Chỉ khi mệt quá, hay kẻ địch lục soát khám xét ngặt quá, Thông mới ở lại lò bánh, nằm lăn trên gác để bột mà ngủ.

        Mấy hôm nay Thông không ra phố. Bọn địch đã đánh hơi được đội công an. Thông phải nằm im chờ cho đến khi tìm ra được cách giải quyết tình trạng bị theo dõi này là cả một cực hình. Đêm làm ở lò bánh mệt nhọc là thế nhưng ngày nằm dài người trên gác xép để bột, Thông không dễ gì chợp mắt ngủ cho lại người được. Những lo lắng về hoạt động, những ý nghĩ vui buồn, những phán đoán giả định về tình hình địch và tình trạng nằm dài trong cái kho bột nóng hầm hập luôn luôn ám ảnh, day dứt trong đầu anh. Nghe tiếng dặng hắng của anh Am, Thông ngồi ngay dậy, nhìn qua khe cửa trông chừng.

        Anh Am đến đưa cho Thông cái thư của anh Oanh do cô Thuận chuyển tới. Thì ra nguy cơ đe dọa các anh là tên Hanh! Anh Oanh giao cho Thông và Nhởn phải trừng trị tên này gấp để kịp bịt đầu mối. Mấy ngày qua thấy thời gian đã dài, bây giờ Thông càng thấy thời gian trôi đi quá ư chậm chạp.

        Nghĩ đến nhiệm vụ là lòng Thông sôi lên, chỉ muốn được hành động ngay. Thông còn vui mừng vì dịp này anh sẽ được gặp lại Nhởn, sẽ được cùng hành động với Nhởn.

        Cởi trần trùng trục nhào bột, mồ hôi đầm đìa, cái quần cộc ướt như mới lội ao lên mà Thông không biết mệt. Anh Phương, một công nhân vui tính, làm bên cạnh hỏi đùa:

        - Hôm nay anh Thông ra phố bắt được mối nào mà phấn khởi thế? Làm hăng vầy sếp Am phải nhắc lên thợ chính mới được.

        “Chà, cái cậu Phương này thật tinh ý, có lẽ cậu ta hơi quá để ý đến mình? Phải cẩn thận”. Nghĩ thế, Thông cười trừ:

        - Cảnh đi học việc, tôi cũng muốn được lòng các sếp và các anh thợ cả.

        Phương cười kín đáo. Thông liếc anh ta. Được cái anh ta là người thận trọng, anh Am cho biết anh là quần chúng tốt. Dù sao vẫn phải hết sức đề phòng?

        Nhưng rồi những ý nghĩ về Nhởn và nhiệm vụ sắp tới vẫn lôi cuốn tâm trí Thông. Những kỷ niệm công an xung phong càng thôi thúc anh...

        Tan buổi chầu, bà con giáo dân từ trong những khung cửa gỗ lim đồ sộ ở hai bên sườn nhà thờ lớn kéo ra như đàn kiến cánh gặp hôm động trời. Bên cánh trái, những tà áo dài sặc sỡ màu cánh sen, hoa hiên, lá mạ, da cam, vàng, tím... xô ra trước, vừa vui mừng, vừa hốt hoảng. Có đám đông bỗng bị tóe ra như dòng nước bị hòn đá chắn. Tiếng kêu thất thanh, tiếng gọi nhau, gọi Chúa lẫn lộn với tiếng cười man rợ của bọn lính tráng. Đó là cảnh thường ngày, bọn lính Tây, lính Bắc phần chắn cửa nhà thờ để trêu ghẹo phụ nữ.

        Những đám màu sắc lòe loẹt cứ thế xô đẩy, giằng xé, quấn nhau thành từng cụm, tản ra các ngả đường. Sau đó đến lượt các bà già mặc áo nâu non, nâu đậm, đen, gụ dắt díu nhau, dắt trẻ con, lục tục ra theo.

        Phía bên phải nhà thờ có vẻ trật tự hơn. Đám lính tráng và thanh niên ùa ra trước cho nhanh để chạy vòng đi đón cửa bên trái, xông vào đám áo màu. Sau đó đến lượt quân phục sĩ quan, quần áo Tây, khăn đóng áo dài thâm. Đó là những bậc tai mắt của cái “Thủ đô công giáo”. Chúng khoan thai chuyện trò, khách khí nhường nhau đi ra.

        Tên Hanh nán lại đứng lẫn trong đám những ông già, những người không địa vị đang sợ sệt khép nép chờ cho các bậc bề trên ra trước rồi mới bén gót theo sau. Hắn cứ nhìn theo những cái đầu tóc quăn mũi lõ lô nhô nổi bật như trôi trên đám đầu đen đang tuôn ra hai khung cửa phía trên. Hắn nhận ra cái mặt hoắt hoắt lưỡi cày đỏ lừ của tên Mi-lô nhưng hắn cố tránh đi. Mới hôm trước hắn còn muốn được gặp Mi-lô nhưng bây giờ ý hắn đã thay đổi ngược lại... Hắn chỉ chăm chú trông chừng cha Quỳnh. Cha còn đứng lại trong lễ đường với cha Từ, cha Đệ và vài người nữa. Hôm nay các cha đều mặc lễ phục, cử chỉ khoan thai, nói năng từ tốn. Hắn hy vọng sau buổi lễ sẽ là lúc thuận lợi nhất để hầu chuyện Cha tổng chỉ huy.

        Trong nhà thờ chỉ còn lại khoảng mươi người. Các cha vừa cười nói vừa rút vào phía sau tượng Chúa, để kéo về cổng hậu sang tư thất của cha Từ. Các cha đã vào khuất, nhưng tiếng cười hể hả còn vẳng lại. Chắc các cha đang nói chuyện đời? Bấy giờ tên Hanh mới biết là mình tính sai. Hắn không thể tiến lên gặp cha Quỳnh trong nhà thờ sau buổi lễ. Hắn vội vàng chạy vòng đón cổng hậu. Hắn xô cả mấy ông già áo thâm khăn xếp mà chạy, làm cho mấy ông này cau mày quay lại. Nhưng thấy hắn mặc đồ Tây sang trọng, họ đổi giận làm lành vội dạt ra cho hắn chạy đi.

        Từ cổng sau nhà thờ vào tư thất cha Từ đã có hai dãy tường cao ba mét bao che, vẫn phải có thêm hai hàng vệ sĩ cầm súng cắm lưỡi lê làm hàng rào bảo vệ, trông đằng đằng sát khí. Hắn vừa đến gần cái hàng rào lưỡi lê ấy, một tên vệ sĩ vẩy tay xua đuổi. Nhưng trước mặt tên Hanh, sau những tên vệ sĩ đứng đầu hàng, cạnh cửa hậu nhà thờ, đã có bốn, năm người đứng vòng tay khép nép chờ hầu. Hanh nghĩ, hắn có thể đứng đó đón cha Quỳnh. Hy vọng cha còn nhớ mặt hắn, sẽ ban phước nhìn đến hắn? Hắn mạnh dạn thưa với tên đội:

        - Thưa ngài sĩ quan, tôi được vinh hạnh đón Cha tổng chỉ huy.

        Tên đội dịu mặt. Hanh vội bước như chạy lên nhập vào bọn chờ hầu bên bậc lên xuống.

        Tiếng vang của những nhịp cười, câu nói dội ra theo vòm cửa. Bọn đứng ngoài rục rịch như đàn gà con thấy bóng diều. Tên đội vệ sĩ ưỡn ngực hô “nghiêm”.

        Im ắng trong giây lát. Những bóng đen trong cửa hậu lù lù nhô ra. Lốp bốp tiếng bàn tay vỗ báng súng, tiếng đọc kinh, tiếng “trình lạy Đức cha” rì rầm rộ lên một lúc với hơi thở kinh hãi.

        Khuôn mặt xương xương vẻ đăm chiêu như khổ hạnh, như quá lao lực vì lo toan, tính toán của Đức cha khẽ gật gật. Đức cha thủng thẳng bước trước. Cha Đệ, cha Quỳnh và một người Tây mặc lễ phục bước theo sau. Sau nữa là đám phụ lễ, hầu hạ của các cha.

        Tên Hanh nhận ra ngay người Pháp mặc lễ phục, đầu ngẩng cao khinh khỉnh kia là Sô-ni-ê, quan tư chỉ huy quân sự bên Xéc-tơ. Nhưng rồi hắn chú ý vào quan thầy của hắn là cha Quỳnh. Cha Quỳnh, cha Đệ mặt đỏ bừng, cặp mắt tươi vui, tuy có vẻ bệ vệ nghiêm trang trước hàng quân bồng súng chào nhưng vẫn hằn rõ dư vị những trận cười vui vẻ sự đời. Tim Hanh đập rộn lên như muốn phá tung lồng ngực.

        May quá. Lạy Chúa! Cha vừa quay ngang và bắt gặp cái nhìn cầu khẩn của hắn. Cha hơi nhíu mày nhưng rồi cha vẫn nhìn như chờ đợi hắn. Tên Hanh lập cập khẩn khoản:

        - Lạy cha... con là Hanh. Con trình...

        Có lẽ cha đọc được những điều quan trọng trong mắt tên Hanh mà cái nhạy cảm chính trị làm cho cha chú ý? Cha rẽ ngang bước đến trước hắn.

        - Trình cha - Tên Hanh lắp bắp - con đã có thể...

        Cha Quỳnh nhíu mày, liếc lại phía cha Từ và Sô-ni-ê đang đứng lại đợi cha vẻ sốt ruột; cha khẽ cắn môi tính toán rồi gật gật đầu với tên Hanh:

        - Tốt, tốt... con hãy đến gặp ông Tăng, cha đã có nhời với ông ta rồi...

        - Dạ, dạ... - Vừa “dạ” vừa gật đầu, xoa xuýt, tên Hanh không dám nói thêm.

        Các cha bước khuất rồi, tên Hanh còn tần ngần, ông Tăng! Hắn không vui lòng lắm, nhưng còn biết làm thế nào?

        Sự ân cần của cha Quỳnh đối với hắn đã kéo địa vị hắn cao vượt hơn những người cùng đứng chầu một cái đầu. Họ ngả mũ, cúi đầu chào hắn rồi mới bước. Có ông trùm họ nào đó còn khép nép đứng sau lưng hắn, chờ hắn bước rồi mới dám quay đi. Bọn vệ sĩ cuốn chiếu như bị ma hút theo những tà áo đen vào cái lối hun hút sau hai tấm cửa lim đồ sộ. Trong đó, có một tòa dinh thự tường quét vôi xanh, đỏ và vàng chóe, lộng lẫy như cung đình.

        Tên Hanh lững thững đi ra đằng cổng trái. “Thằng Tăng cũng được, còn hơn bọn thằng Xứng với Mi-lô“. Đã tính toán chán rồi nhưng tên Hanh vẫn không thật dứt khoát được với mình. Chọn đằng này lại tiếc đằng kia. Biết thế nào là thức thời? Biết đâu là bọt, đâu là cọc mà bám?

        Trước đây đầu óc hắn nghĩ đơn giản quá. Cứ tưởng tất cả tập trung một mối vào Tây. Nhà Chung hay Tây cũng thế cả, giàu sang là cốt ở công diệt Việt Minh của hắn. Nhưng hôm qua được gặp nhà báo Diễm, một tay tự do có thế lục, hắn mới hiểu: ý nghĩa việc làm và tiền đồ của hắn còn phụ thuộc vào cái quan trọng nữa là: hắn thờ ai?

        Trong bữa rượu ê hề do hắn tận tình cung phụng, nhà báo Diễm ngà ngà gật đầu, phẩy tay trước mặt hắn ra điều kẻ cả, lè nhè:

        - Anh định làm chính trị mà ngây thơ thế? Ở đây năm bè bảy mối, anh chưa hiểu. Tôi nói vắn tắt thế này: Đừng có tưởng Nhà Chung đây với Bắc phần và Liên hiệp Pháp là một. Ừ thì là một ở chỗ họ cùng muốn diệt Việt Minh nhưng đường đi khác nhau lắm. Người Pháp muốn thâu tóm lại tất cả thành một mối. Họ sẵn sàng biệt đãi cha Từ, miễn rằng cha trung thành với họ. Nhưng cha là người nhìn xa trông rộng. Cha nhìn vượt cả bể Thái Bình Dương! Hì. Hì hì...

        - Thật tôi chưa hiểu. - Tên Hanh nhún mình - Thế chẳng phải Đức cha đã đổ bao công sức thư đi từ lại mật liên lạc với người Pháp ở Hà Nội, Hải Phòng để tổ chức cuộc nhảy dù rất thành công tháng Mười năm ngoái sao? Người Pháp đã mật cấp vũ khí cho Nhà Chung để vũ trang cho tự vệ công giáo - giờ là vệ sĩ. Cả cựu hoàng Bảo Đại cũng thân thiết trọng vọng Đức cha.

        - Thì tôi đã bảo, người Pháp vẫn hết lòng mua chuộc Đức cha, nhưng Đức cha lảng ra. Bề ngoài Đức cha khăng khăng giữ cái xứ “công giáo tự trị” độc lập cả về quân sụ lẫn chính trị. Đối với Chính phủ kháng chiến, cha còn làm ra vẻ chống Liên hiệp Pháp. Nhưng thực chất bên trong cha ra sức quan hệ với người Mỹ. Chỉ có đại cường quốc đồng minh đó mới là chỗ dựa cho cha. Trông chừng người Pháp không làm gì nổi Việt Minh đâu. Phải là Hoa Kỳ kia! Cha còn có quan hệ thân thiết với một nhân vật quan trọng được Mỹ hết sức tin dùng và quý hóa biết bao, người đó là người công giáo.

        Tên Hanh không kìm nổi lưỡi thóc mách của mình, buột ra:

        - Vâng, tôi có nghe nói ngài Ngô Đình Diệm cũng đã về với Đức cha tìm chỗ trú?

        - Hà hà. Ông khá lắm! Chuyện không đơn giản thế, nhưng cũng là ông đã nhìn thấy những tia sáng đầu tiên của bình minh lịch sử. Chỉ tiếc ông chưa biết lấy đó làm hướng mục tiêu cho mọi hành động của mình.

        Cao hứng, nhà báo Diễm nốc cạn một cốc sâm banh, dằn mạnh cốc xuống bàn:

        - Phải nắm cho được cái cốt lõi đó nhé! Bây giờ người Mỹ chưa nỡ hất cẳng Pháp, chừng nào Việt Minh đánh quỵ Pháp đã... Người Pháp họ biết thừa ý đồ Đức cha, cho nên họ ra sức chèn ép cha, bắt cha sáp nhập quân đội vào Bắc phần. Họ gây khó khăn về kinh tế. Các vị như Thủ hiến Bắc phần Nguyễn Hữu Trí và cả cựu hoàng Bảo Đại đều bực bội gay gắt với Đức cha. Đức cha xin cho khu tự trị mỗi tháng hai triệu nhưng Cựu hoàng có duyệt cho đâu? Đức cha quyết không lùi bước. Cha sẽ vào Sài Gòn để vận động... Này, - tên Diễm thì thầm - ông biết rồi chứ? Người Mỹ đã viện trợ cho Nhà Chung một nhà máy điện, một nhà thương, nhiều vũ khí, máy móc, thuốc men, vải vóc, lương thực... nhưng dù sao còn vướng lắm, người Mỹ cũng có phần nể ông bạn đồng minh Pháp, cho nên Đức cha còn phải tự túc, phải tăng sưu thuế, càn quét mới đủ chi. Nhưng đó chỉ là những chuyện vặt. Cái đáng suy nghĩ là, liệu Đức cha có đủ tầm cỡ chiêu hiền nạp sĩ mở rộng sơn hà không, hay hoài bão của người không vượt khỏi khu công giáo tự trị?

        Đầu óc chật chội của tên mật thám không kham nổi những điều rộng lớn tay nhà báo nói, hắn gật gù với cái kiến thức lõm bõm đại khái. Những điều thiết thực trong tầm nhìn lôi cuốn hắn:

        - Tôi thấy chỉ cái Phòng nhì Xéc-tơ và Phòng nhì Tổng bộ tuy thế vẫn là thân thiết với nhau...

        Tên nhà báo cười, khịt khịt mũi:

        - Cái bọn ấy thì có gì. Đã bảo là đàn áp Việt Minh thì họ nhất trí với nhau lắm. Chỉ biết cuối cùng ông là người của ai? Của Pháp già cỗi hay của Mỹ đang lên? Cứ trông bên ngoài hiện nay, ông làm sao hiểu nổi! Ngay cánh Tổng bộ của cha Quỳnh với cánh “Xã hội công giáo” của ông Lê Quang Luật đang hục hặc tranh chấp nhau đó, thực ra họ chỉ là một, cùng là tay chân của Đức giám mục cả. Thế mà trước mắt, họ vẫn tranh nhau làm tình báo phục vụ các mục tiêu quân sự cho Đơ-bê của Pháp.

        Lại còn các đảng phái như hai cái Đại Việt, Việt Nam quốc dân đảng, dù họ có mục đích xa xôi khác nhau nhưng đều làm việc cho Phòng nhì Pháp.

        Cho nên ông muốn làm gì thì làm, chỉ cần biết hướng mình vào cái đích cuối cùng. Khối người người ta chả làm gì cả, người ta chỉ chờ thời... người ta chơi cho thỏa...

        - Như ông anh chẳng hạn?

        - Hà hà... tôi khác lắm! Tôi là con chim. Tôi cất cánh bay đến những đỉnh cao dành cho tôi... Còn đây, tôi muốn nói ví dụ như các bạn của tôi mới tập hợp nhau trong cái “Đại Việt duy dân” nào đó. - Diễm cười khoái chí - Họ chống Việt Minh, chống cả Pháp, cả Mỹ, cả Nga và họ bắt tay với tất cả bọn đó. Họ làm cho Pháp và rất được lòng Nhà Chung. Pháp thắng chả cần nói. Việt Minh có thắng cũng yếu đi. Lúc đó họ mới tính chuyện lật Việt Minh. Ha ha! Có đánh nhau vài chục năm nữa họ vẫn sống đàng hoàng!

        Tên Hanh gật gù thán phục. Người ta như thế đấy. Còn mình thì, tội gì như con trâu buộc, chỉ biết cúi mặt một bề, chúi mõm la liếm khổ sở trong bụi gai, vặt sạch mọi thứ lá vàng, cỏ úa đến trơ trụi khoảng đất người ta buộc; không biết rằng chỉ cần ngửng mặt lên, bước ba bước khỏi tầm dây mũi, mà có thừa sức giật đứt, là có thể tới một vùng cỏ mới non tươi! Chả có gì ràng buộc mình ngoài bản thân mình cả! Cóc cần chơi anh Liên hiệp...

        Cao hứng hai đứa càng rót rượu khỏe cho nhau. Chốc lát câu chuyện của chúng không còn đầu đuôi gì nữa.

        Hôm sau tỉnh ngủ, tên Hanh ngồi một lúc mới vỡ vạc nhớ được mấy điều. Đại khái, mình phải tiến thân bằng con đường Tổng bộ...

        Bây giờ hắn đành phải qua nhà hát Nam Thanh gặp thằng Tăng. Thằng Tăng là tay chân đắc lực của Cha tổng chỉ huy. Anh em hắn đều là người có công lớn với Nhà Chung. Thì cũng được vậy!

        Nhưng hắn chưa đi quá cổng đá đã có vệ sĩ chạy theo gọi lại. Tên vệ sĩ khúm núm vòng tay thưa:

        - Cha tổng chỉ huy có nhời mời thầy vào.

        Mừng quá, tên Hanh lăm xăm gằn bước chạy vào. Hai tên vệ sĩ gác cổng đen lừ một màu như hai cột nhà cháy gằm gằm súng cắm lưỡi lê cầm ngang. Nhưng cánh cửa lim dày hơn tấc đã mở hé. Hanh cúi đầu lách mình vào. Sau cánh cửa là cả một khu vườn rộng đến năm, sáu mẫu, cây cối tốt tươi, đầy hoa thơm cỏ lạ, tòa ngang dãy cọc nguy nga. Biết rõ đây là “thiên đường” của Thủ đô công giáo, tên Hanh không khỏi nơm nớp lo sợ tưởng như vào nơi hang động nào trong truyện thần thoại. Men theo lối gạch lát nghiêng, hai bên trồng hồng xiêm, vú sữa, na, cam... và những bồn hồng xen cây thuốc bổ như các loại sâm, tam thất, tên Hanh bước như đi trong chiêm bao. Hắn định rẽ vào khu lầu quét vôi vàng, xanh, đỏ phía bên phải, nơi Đức giám mục ở nhưng hai cái lưỡi lê bỗng đặt chéo trước mặt hắn. Hai bộ đồ đen che tối sầm mắt! May tên vệ sĩ đi theo kéo áo hắn:

        - Mời thầy vào nhà lễ, trong này.

        Thì ra Đức giám mục bận việc hệ trọng với quan tư Sô-ni-ê. Cha Quỳnh, cha Đệ đều không được dự. Cha Quỳnh sực nhớ tới tên chỉ điểm vội cho gọi hắn vào làm việc, cho đỡ buồn.

        Cha tổng chỉ huy vẫn bận áo thụng thâm, vẻ mặt càu cạu. Cha tổng ngồi như bặn mình trên ghế phô tơi ở đầu cái bàn lớn véc ni bóng lộn, có đặt tấm kính. Trên bàn la liệt những sổ sách, giấy tờ công việc của tổng bộ tự vệ. Cái bút Pác-ke 51 mở nắp lăn lóc cạnh tập giấy đánh máy. Cái thắt lưng da thuộc màu nâu mềm mại, có khẩu súng côn và hai kẹp đạn, khoác quàng vào vai ghế - Chắc cha mới cởi cho khỏi vướng trong áo thụng? Trên tường ngay phía sau cha, có trang trí các ảnh “Lái tim”, “Đức mẹ từ bi”, xung quanh còn nhiều ảnh các thánh tử vì đạo, các tông đồ. Cái nào đường nét cũng dịu dàng, màu sắc rực rỡ.

        Tuy cha ngồi hết sức thoải mái nhưng vẻ mặt cha trầm ngâm tư lự, tên Hanh vẫn trờn trợn. Cha uể oải phẩy tay cho hắn ngồi. Hắn chỉ dám ghé nửa mông lên ghế đệm bọc nhung kẻ màu xanh, kéo xa bàn. Nuốt nước bọt ba lần, hắn mới mấp máy môi:

        - Dạ kính trình cha...

        Cha nhắm mắt miễn cưỡng gật đầu.

        - Được. Con hãy chờ. Ta đã cho gọi ông Tăng.

        Tên Hanh băn khoăn cách thưa gửi thế nào cho tiện? Được “báo cáo ngài Tổng chỉ huy” thì tiện hơn, nó rành rọt ra, công việc là công việc. Còn “trình cha” khi cha chưa cởi áo lễ thật không tự nhiên tý nào. Có cái gì vô hình như ngáng trở, bắt hắn lựa lời sao cho phải đạo, hắn thấy chối chối, chưa quen?

        Tăng bước vào. Hanh đứng dậy cúi gập người, để tranh thủ cảm tình. Cặp mắt Hanh lia ngang. Anh em nhà nó nom giống nhau thế? Hồi còn theo Việt Minh, Hanh đã có dịp thấy mặt già Thiện là anh nó. Trong lễ vớt xác thằng Dung¹, già Thiện đi sau Đức giám mục để hầu cận. Nghe thằng Sự bắn phát súng trước chân Đức cha, cả bọn liền hô hoán lên là Việt Minh ám sát Đức cha. Hắn liền cùng tên Quýt, tên Chính đứa cầm dao, đứa cầm gậy, xông vào đánh tử thương ông Ái chủ tịch huyện, cùng đi bên cạnh Đức cha. Cả em nó là thằng VỊ, cũng hao hao khuôn mặt nó. Thằng ấy đi áp tải thuyền chở súng đạn từ Hải Phòng về Phát Diệm cho Nhà Chung bị công an Việt Minh bắt...

        Tăng chào Cha tổng chỉ huy rồi vừa kéo ghế vừa nhìn tên Hanh thăm dò, đánh giá với vẻ trịch thượng. Hanh hiểu thế, cố ngồi ngay ngắn, thuần thục sao cho lọt mắt hai người mà hắn còn nương tựa nhiều.

        - Ông Hanh - Cha Quỳnh hất hàm về phía Hanh - là người đã bỏ Việt Minh quy hồi quốc gia. Trước đã có giới thiệu của bên Mi-lô...

        - Dạ. Con đã biết. - Tăng tỏ ra am hiểu.

        - Phải. - Quỳnh gật đầu - ông ấy muốn cung cấp những tài liệu...

        Tên Hanh ngập ngừng nhìn Hoàng Quỳnh rồi nhìn tên Tăng. Hắn giấu nụ cười: cách cha làm việc thế này thì ta cứ là nói thẳng vào công việc mật thám chính trị ngay thôi, không phải giữ ý tứ quái gì vì bộ áo thụng đen của đấng chăn chiên cho mất thì giờ. Các “tướng” thật khéo che đậy! Mình ngớ ngẩn thật... hắn nghĩ thế, lấy làm thích chí, rồi nói:

        - Bẩm trình cha và ông Tăng... - Tên Hanh loanh quanh tự giới thiệu huênh hoang về mình và tìm cách rào đón cho khỏi hớ món hàng, rồi vào đề - Do có lòng muốn lập công từ lâu, con đã để nhiều công sức tìm kiếm, theo dõi, hiện nay con có thể trình cha và ông Tăng cả một mạng lưới công an Việt Minh đang hoạt động trong các phố Phát Diệm...

        Nhận rõ phản ứng người nghe rất có lợi cho mình, tên Hanh trở nên bạo dạn tự tin. Hắn nói về lai lịch những người hắn biết và đề nghị cả một kế hoạch lớn vây bắt, nhưng cố tình giấu kín những cái địa chỉ để khỏi bị phỗng mất.

        Hoàng Quỳnh và Tăng bàn bạc thêm rồi quyết định cho Hanh nhận chức phó ban điều tra của Phòng nhì Tổng bộ, nếu chuyến này hắn bắt được đúng là công an Việt Minh.

-----------------
        1. Trong vụ bạo loạn ở Phát Diệm ngày 8 tháng 9 năm 1947

        Như mở cờ trong bụng, ra khỏi cổng đá Nhà Chung, tên Hanh còn quay lại làm dấu thánh hai lần, chắp tay lạy một cái, nguyện thầm: “Xong chuyến này con xin thề suốt đời thật bụng theo Chúa. Xin Chúa phù hộ cho con!”. Thế rồi hắn còn nhe răng tự cắn tay mình một cái để kìm nén cái vui mừng từ trong bụng dội lên, làm hắn múa vung tay chân như phát điên.

        Không ngờ cha Quỳnh và Tăng lại nâng đỡ hắn đến thế! May quá, ông Tăng không hề tra gạn gì về những cái địa chỉ, những cơ sở Việt Minh mà hắn đã nắm được. Vậy là dưới tay hắn sẽ có một trung đội vệ sĩ để hành động theo ý muốn. Nếu cần còn được tăng thêm. Bọn vệ sĩ thì không ngu xuẩn như cảnh binh. Lần trước ta phụ thuộc thằng Xứng. Hắn lừng khừng quá! Nếu hắn tin ta cho đủ một trung đội cảnh binh, ta bủa vây cả phố ngay thì thằng Tâm chạy đằng trời? Chính mắt ta thấy nó vào đó, nó biến đằng nào? Cũng may mình biết không ăn thua vội rút ngay như một cuộc soát xét tình cờ, để còn dành sự bất ngờ cho cơ hội này!

        Bây giờ, chỉ ba hôm ta sẽ tóm gọn hắn và tất cả lũ có tên trong sổ tay của ta. Quét từ nhà mụ Duyên sang nhà lão Tám, nhà Bích Hưng. Cứ ngần ấy mối mà quật lên thế nào cũng đào được hết dây rễ! Hắn nghiến răng, xiết chặt hai nắm tay!

        Cao hứng, hắn tạt vào quán Bích Hưng, gọi một cốc cà phê và năm, sáu đĩa bánh loại sang nhất, bằng cái giọng hào phóng nhất mà hắn có thể tưởng tượng ra.

        “Thằng Bích Hưng! Hôm nay cứ cho con hầu bố cái đã. Mấy hôm nữa, bố sẽ cho con mọt gông, con mới biết ân hận là đã không hết lòng cúc cung bố từ trước”. Nghĩ vậy nhưng hắn lấy làm lạ, hôm nay Bích Hưng tỏ ra niềm nở, ân cần với hắn. Rồi hắn bĩu môi: “Được ông khách hào phóng thế này cơ mà? Thì cứ cho mày liếm láp tí chút, rồi mày biết ông!”.

        Ông chủ hiệu Bích Hưng tự tay bưng khay lên bàn tên Hanh, vui vẻ chào hắn:

        - Hôm nay thầy cao hứng vầy?

        - À hà, tôi bao giờ chả vậy? Chỉ có nhà ông làm ăn lèm nhèm hay mất lòng khách thôi!

        Bích Hưng cười:

        - Ông bảo thế! - Bích Hưng ngồi xuống cái ghế bên cạnh tên Hanh, nói thấp giọng vẻ thân tình - Hôm qua tôi có ý tìm ông mà không gặp. Sáng nay tính đi lên ông hội Ngà mà rồi bận quá chưa đi được.

        Tên Hanh dừng tách cà phê trên môi, mắt liếc ngang Bích Hưng - hội Ngà là tay chạy thuốc phiện có tiếng, tên Hanh đoán Bích Hưng có mối thuốc phiện, cười hì hì:

        - Thế tôi tự vào đây chắc có duyên trời! Ông uống với tôi một tách. Ông ăn bánh đi. Nào, ông gọi ai pha thêm cốc nữa anh em ta nói chuyện cho vui. Tôi bao ông mà?

        - Được, được. Có gì đâu, ông mặc tôi. - Bích Hưng tặc lưỡi - Chả là có mối ngoài Nam Định vào. Họ cho tôi chào hàng kiếm tí chút... Ông có ưng thì tôi...

        - Để tôi! Ăn bánh đi Bích Hưng, cậu cứ để tó, khỏi phải đi hội Ngà. Họ đâu rồi, cậu biết giá cả thế nào không? Mối Nam Định à?

        - Ừ Nam Định. Mặt hàng với giá cả, ông phải gặp người ta mà bàn. Tôi chỉ dẫn mối thôi.

        - Càng tốt! Khá ra mình không quên cậu đâu. Đừng chào ai nữa nhé. Bao giờ cậu cho mình gặp họ nào?

        - Trưa mai nhé! Vâng. Ông cứ sang bên kia cầu Trì Chính, đến quán nước chanh ông Đạt, sau khu Xéc-to, sẽ gặp họ.

        Hanh nhanh nhảu:

        - Được, được! Cậu bảo họ đúng hẹn đấy, mười hai giờ.

        Thật là vận đỏ. Cái vui cứ dồn dập thế này! Càng nghĩ, Hanh càng khoái.

        Trưa hôm sau, tên Hanh đến ngay quán nước chanh ông Đạt. Hắn gặp một thanh niên người nhanh nhẹn, dong dỏng cao. Hắn nhìn anh thanh niên xem chừng. Anh thanh niên đến bên hắn:

        - Ông là ông Hanh?

        - Vâng. Tôi có nghe Bích Hưng...

        - À vâng. Chúng tôi có trên ba cân hàng.

        - Tốt lắm. Ông cho tôi xem mặt hàng luôn đi!

        Anh thanh niên gãi tai, lơ đễnh:

        - Tôi còn người bạn, đang bận tí việc, xin ông bảy giờ tối hôm nay sang đây xem hàng và ăn giá luôn?

        Tên Hanh giãy nảy lên:

        - Ấy chết. Sao lại thế? Bảy giờ, tối quá!

        - Ông lo gì? Giữa Trì Chính, cạnh Xéc-tơ đây, điện sáng choang...

        - Nói thật với ông giờ ấy không an toàn. Các ông thu xếp bốn giờ ta gặp nhau thôi.

        - Bốn giờ ông anh tôi chưa về kịp.

        - Nếu vậy để hẳn chín giờ sáng mai?

        - Thôi, chúng tôi cố gắng năm giờ nhé!

        - Năm giờ. Thì cũng được. Nhưng không thể chậm hơn đâu nhé!

        - Vâng, ông yên tâm.

        Chiều, mới bốn rưỡi tên Hanh đã sang. Nhưng đúng năm giờ anh thanh niên mới đến cùng với một người nữa, cũng chỉ hai mươi, hai mốt tuổi, người to cao như một tay chân sào. Xem xong mẫu thuốc phiện, Hanh rất ưng ý. Hắn hỏi:

        - Bao nhiêu đây?

        - Tám trăm rưỡi.

        Hanh bĩu môi, lắc đầu:

        - Bảy trăm rưỡi thôi.

        - Không có giá ấy đâu. Ông xem lại hàng, đừng hãm anh em làm gì.

        Tên Hanh cầm mẫu thuốc phiện bằng hạt ngô nâu sánh, xem đi xem lại, không giấu được vẻ khoái chí. Hắn hiểu giá thuốc lúc này rẻ cũng là tám trăm. Đòi tám trăm rưỡi là hời rồi, nhưng hắn vẫn lắc đầu nguây nguẩy:

        - Không thể hơn cái giá bảy trăm rưỡi đâu.

        Anh thanh niên cau mày:

        - Ông không lấy thì thôi. Chúng tôi chào ông!

        - Gì mà vội thế! - Tên Hanh trừng mắt - Được giá thế không bán, lại muốn mất không à? Bán cho tôi là an toàn nhất. Xảy tôi ra thì chỉ có mà sa lưới cảnh binh.

        Tay chạy hàng không vừa, cười khẩy, đáp:

        - Ông không lo. Thật tình, chúng tôi không dám phiền ông. Cái giá bảy trăm rưỡi thì chúng tôi còn khối ngài bề trên có thần thế, đủ sức che chở.

        Tên Hanh đấu dịu, cười nịnh:

        - Các cậu đến đáo để! ừ thì phải giá là tám trăm nhưng còn làm ăn lâu dài với nhau, gọi là lần đầu gặp gõ, các cậu bớt mình mỗi cân hai chục vậy. Nào, tiền trao cháo múc đây?

        Anh thanh niên tặc lưỡi:

        - Nói thế thì được. Đe ông ba cân tròn. Năm giờ chiều mai ông mang tiền đi lấy hàng.

        - Lấy ở đâu? - Hanh cau mày gạn - Trong thị trấn này chứ?

        - Ngay phố Trì Chính đây thôi. Để cho tiện đôi bên, ông cứ sang bảo ông hàng phở đưa đi. Nhưng nhớ cẩn thận đấy!

        Hanh cười, gật đầu lia lịa:

        - Yên trí, biết rồi. Nhưng này, sao lại năm giờ? Ngay bốn giờ chiều mai tớ đã phải vào hầu Đức giám mục... Chỉ có thể ba giờ thôi!

        Hai anh thanh niên liếc nhìn nhau rồi miễn cưỡng gật đầu:

        - Thì chiều theo ý ông cho tiện. Đúng ba giờ.

        Hanh rút bao thuốc lá Cô-táp mời hai anh thanh niên, hồ hởi bắt chặt tay họ lắc mạnh như lo sợ họ lật lọng, rồi chống ba toong ra về. Hắn nhẩm tính: Vậy càng tốt. Cứ bảo ông Tăng cho vệ sĩ tập trung sẵn ở quanh chợ Nam Dân. Mình lấy hàng xong sẽ dẫn chúng đi phục kích ở mấy cái cơ sở chủ yếu. Nhà lão Tám, nhà mụ Duyên cạnh sân bay, và cuối cùng là nhà mụ Phú ở Trì Chính! Đang lúc bất ngờ này, chúng sẽ chết!

        Hừ! - hắn nghĩ - Một ngày thật đáng ghi nhớ. Hai sự việc thành công sẽ tung ta lên như con diều được gió!

        Hôm sau, mới ba giờ kém mười lăm, ông chủ hiệu Bích Hưng đã thấy tên Hanh diện đủ bộ mồi hí hửng mò vào. Cái quần đũi trắng, cái áo lụa Hà Đông màu mỡ gà đều là phẳng nếp. Cái mũ phớt và đôi kính đen gọng đồi mồi to bản rất hợp với khuôn mặt đầy đặn của hắn. Đôi giày Hồng Kông đánh phấn trắng muốt, gò đôi chân hắn bước khoan thai theo cây gậy hèo uốn cong hờ hững tay chống, đúng là tay phong lưu ở đất Chúa.

        Bọn bảo an, vệ sĩ đã sẵn sàng súng ống ở những điểm xuất phát để làm cuộc “cất vó” chớp nhoáng hốt sạch công an Việt Mỉnh! Chỉ còn nửa giờ nữa, hắn khoái chí lẻn đi ăn mảnh. Hắn quyết bắt cá hai tay.

        - Ông đã sang. Vâng, ta đi ngay thôi ạ!

        Bích Hưng vừa nói vừa rửa tay trong cái chậu rửa bát rồi với cái áo nâu non trên mắc khoác vào. Tên Hanh khoe mẽ:

        - Bọn Bảo chính đoàn rủ tôi sang đền Đức bà cứu giúp đánh xóc đĩa, kể cũng thích, nhưng tôi phải từ chối đấy!

        Anh Bích Hưng đưa tên Hanh sang cầu, thẳng phố Trì Chính đến gần đồn cảnh binh phố Thủ Trung, chỉ cho nó một cái nhà gianh nho nhỏ buông mành kín đáo, nằm thụt vào sau dãy nhà lối phố độ ba mét, rồi quay về ngay. Tên Hanh thấy chỗ này rất thuận tiện, lại ngay bên nách Xéc-tơ và cảnh binh thì yên chí. Dù đang tin mình phất, sắp có nhiều quyền thế, lúc này hắn cũng hiểu là hắn đi ăn mảnh, phải cẩn thận; kẻo nhỡ bọn công an (ngụy) tóm đuợc thì thiệt to. Hắn phấn khởi lén đến đẩy mành, lách vào nhà.

        Hắn vừa ngả mũ chào anh thanh niên dong dỏng cao ngồi sẵn ở bàn thì cái anh to cao vụt buớc tới, dí con dao găm vào cạnh suờn hắn, nói vừa đủ nghe nhưng rành rọt:

        - Im lặng. Anh đã bị bắt!

        Tên Hanh tái mét mặt, cổ tắc nghẹn, chân tay bủn rủn muốn khuỵu xuống.

        Anh thanh niên dong dỏng cao đứng dậy nói thẳng vào cái mặt mất thần của hắn:

        - Đỗ Huy Hanh! Mày đã phản bội Tổ quốc, phản bội nhân dân. Thừa lệnh ủy ban Kháng chiến hành chính huyện Kim Sơn, Đội Công an số 6 Phát Diệm bắt mày... Biết điều, mày sẽ được sống!

        Tên Hanh hoa mắt, tưởng mình bồng bềnh không có chân mà đứng. Nước mắt hắn trào ra.

        Hai người thanh niên là Thông và Nhởn. Phải mất bao công lao điều tra, nghiên cứu, hai anh công an xung phong ấy mới đạt được kết quả này. Suốt một tuần theo dõi, các anh không có được cơ hội hành động. Hắn đã từng là cơ sở của ta, đã vượt ngục, nên tinh ma xảo quyệt như con thú sổng lưới. Tuy nhiên các anh phát hiện ra lòng tham của hắn. Đó là cơ sở cho các anh lập mưu kéo hắn ra.

        Sau những phút choáng váng, tên Hanh trấn tĩnh lại. Hắn gập người lạy lục van xin tha chết. Nhưng cặp mắt ti hí ranh mãnh của hắn liếc ngang, liếc dọc tìm sơ hở của hai người trẻ tuổi, để đối phó.

        Nhởn biết ý, chặn ngay:

        - Liệu hồn! Nếu mày giở trò, chúng tao còn kịp xử mày trước khi rút!

        Thông nói tiếp, ôn tồn hơn:

        - Nếu anh biết tuân lệnh để chúng tôi đưa anh ra vùng tự do, thì anh còn hy vọng có ngày về với vợ con.

        Hai anh lấy dây dù trói nó lại, nhét giẻ vào mồm, để nó vào xó nhà.

        Bất đắc dĩ phải chịu hẹn nó vào giờ này, bây giờ Thông và Nhởn mới thấỵ rõ sớm quá thế này là không lợi. Họ lúng túng chưa biêt xử thê nào cho êm? Giết nó ngay hay để nó năm đây đều rất nguy hiểm! Bọn lính tuần, công an ngụy hay một người hàng xóm nào đó có thể bất chợt vào nhà. Muốn đưa nó đi thì còn phải chịu căng thẳng thế này bốn, năm tiếng đồng hồ nữa, chờ trời tối đã!

        Ông Dĩnh, chủ nhà, còn trấn tĩnh được, còn bà Dĩnh sợ tái mét, run như tàu lá gặp gió. Bà luôn mồm đọc kinh cầu nguyện và ngắm ảnh Chúa.

        Thông ra đường trông chừng, thấy vệ sĩ và lính Bảo chính đoàn đi lại, tụ tập từng nhóm như chúng chờ đợi cái gì hay sắp vây càn trong phố. Có thể nó sẽ vào đây?

        Cả hai cùng toát mồ hôi hột. Thông bàn:

        - Cứ đưa nó đi, không thể để lại được.

        Nhởn cắn môi suy nghĩ, nhìn Thông.

        - Lúc này cũng có cái hay là bất ngờ. - Thông thúc thêm.

        - Cũng phải. - Nhởn gật đầu, nói.

        Họ trùm lên đầu tên Việt gian cái tã vuông trắng, hai người hai bên “dìu” nó đi sang phía Kiến Trung. Đây gần nhà thương. Cả đến bọn lính canh, lính tuần, cảnh binh cũng yên chí là họ dìu người bệnh, không chú ý.

        Chưa bao giờ Thông thấy những kênh rạch kẻ ô vuông chi chít ở Phát Diệm, đào từ đời cụ Nguyễn Công Trứ, rất tiện lợi cho việc canh tác của quê hương, lại trở ngại cho hoạt động bí mật của các anh đến thế này! Cứ phải đường quan, ngõ chính theo cầu mà đi. Môi cái câu là một cái nút, có lính gác.

        Tim các anh cứ nhảy thon thót suốt cả quãng đường dài...

        Trăng suông vằng vặc. Dòng sông Vạc hẹp lắm. Nghĩ sải mấy sải là qua được thôi. Oanh nôn nóng nói với Phổ - anh cán bộ Huyện ủy cùng đi vào:

        - Ta sang luôn đi!

        Phổ ngần ngại, muốn nghỉ một lúc, hoặc chờ tìm xem có cái thuyền, cái mảng nào không?

        Qua ba ngày đêm vất vả họ mới vượt được vành đai trắng vào đến đây. Oanh sốt ruột vì công việc đang gấp, bất đắc dĩ phải trở ra xin chỉ thị cấp trên. Giờ có “cẩm nang” trong tay, chỉ muốn một bước vào ngay đến Phát Diệm. Không ngờ trên đường đi gặp địch càn, anh phải nằm lại mất hai ngày. Cũng may, tình cờ gặp Phổ cùng vào thành ra có bạn đường, đi cứ là quên mệt.

        - Anh biết bơi không? - Phổ bỗng hỏi.

        Oanh cười, đáp:

        - Có. Tôi bơi giỏi. - Oanh hỏi lại - Anh có gì đưa tôi cầm đỡ cho?

        Một gói tài liệu to, bốn quả lựu đạn và áo quần hai người, kể cũng nặng; thêm khẩu súng côn đeo ở cổ, tất cả phải đến gần năm cân. Đã bao nhiêu lần bơi qua bơi lại dòng sông thân thuộc này, có khi Oanh mang gần chục cân có mùi gì, cho nên anh không hề ngần ngại. Anh chỉ mong sao về cơ sở ở nội thị cho kịp đêm nay. Cuộc chiến đấu đang khẩn trương từng ngày. Tất cả sự chú ý của Oanh tập trung vào lá thư công tác anh bọc ni lông, buộc kỹ vào đỉnh đầu cho khỏi ướt, còn các đồ lề khác anh đội lên trên để bơi.

        Dòng sông rộng chưa đầy trăm mét, sao bơi mãi chưa qua được nửa sông? Nhìn phía trước cứ vời vợi, ánh trăng lẫn trong hơi nước trắng đục, che lờ mờ bờ sông trong bể mù xa tít, không hòng gì bơi tới bờ. Nước chảy xiết, như cuốn vào chân tay mà rút, khiến mỗi cử động đều nặng nề. Gói quần áo và vũ khí không nặng lắm nhưng lúc này như cả tảng núi đè dúi đầu anh, muốn dìm anh chìm nghỉm xuống đáy sông. Oanh vẫn cố. Hơi thở phì phì không nén được. Chân tay rời rã.

        Oanh thất vọng thấy mình không thể nào cố hơn nữa. Đời anh đã vượt bao sông ngòi trong nhiều đêm ra vào địch hậu, có bao giờ gặp tình trạng này, có bao giờ dòng sông thân yêu lại tai ác với anh đến thế!

        - Mình đuối quá. Kiệt sức rồi!...

        Lúc này tình trạng cơ thể nhắc cho anh nhớ rằng đã mấy ngày nay anh phải chịu đựng quá sức...

        Sau một ngày đêm lặn lội vượt được vành đai trắng, các anh theo sông Vạc đi vào. Vừa đặt chân vào đến tiểu khu 3, mới hửng sáng, lại gặp giặc càn bất ngờ. Chúng đã phát hiện ra các anh. Anh Hiệp - công an xã, người công giáo, dẫn đường - thấy khó thoát, liền bày lối cho hai anh vào nhà chị Tố, một cơ sở đường dây của Huyện ủy. Hiệp chạy thẳng lên xóm trên, đánh lạc hướng bọn địch. Bọn vệ sĩ hô nhau đuổi theo Hiệp, súng nổ rầm rầm. Chị Tố vội vàng dẫn các anh ra bờ ao. Các anh phải ngâm mình suốt ngày dưới nước, chỉ hở cái mặt trong đám bèo, đủ thở. Bọn lính dõng và vệ sĩ quân suôt ngày trong xóm. Chúng la hét, đánh đập nhân dân, băn đì dẹt liên tục, rât căng thẳng. Đến nỗi, đàn đỉa bám đầy người, ngứa và rát như xát muối, các anh không dám quờ tay vứt bỏ. Chập tối, chân tay bợt bạt, người bải hoải mới được lên bờ. Rồi không kịp ăn lót dạ, hai anh vội vã đi ngay. Địch chặn mất đường, các anh phải ngược lên phía trên để qua sông.

        Lúc lo lắng nhiệm vụ đang chờ, cái hăng hái tuổi trẻ làm cho các anh quên nghĩ đến sức khỏe của mình. Bây giờ, tất cả gánh nặng của một ngày căng thăng, đói, kiệt sức mới cùng nhau đè nặng xuống đầu các anh!

        Oanh vẫn cố nhoài lên, tay chân vùng vẫy không còn theo ý anh nữa; chỉ còn là bản năng tự vệ, như người không biết bơi, bị vứt xuống nước. Anh muốn gọi Phổ nhưng Phổ đã vượt xa rồi.

        Dọc bờ sông đầy đồn bốt không thể làm ồn được. Oanh chợt nhớ, mình có thể bơi ngửa. Hồi trước bơi ngửa cả ngày cũng được. Nhưng anh chưa lật người đã thấy bật lên như mất thăng bằng. Gói quần áo, vũ khí, truyền đơn trên đầu rơi xuống nước cuốn chìm ngay. Oanh vừa há miệng, nước ập vào, tối tăm mặt mũi! Nhưng anh cố đạp chân, khua tay ngoi lên.

        Định thần lại, anh kịp nhận ra bờ sông đen ngòm trước mặt. Nhưng anh không nhoài lên được nữa. Bỗng có tay ai đẩy vào người? May quá! Phổ quay lại cứu anh. Nhưng người anh sao nặng quá, chân tay như chân tay ai.

        Giây lát, anh chợt thấy dòng nước đè nặng lên người. Mắt tối sầm lại. Chìm thật rồi! Anh vung tay, khua chân thật mạnh cố bám, cố víu vào một cái gì đó...

        Thấy vương vướng trong tay, anh nắm thật chặt; co cả người vào. Bàn tay Phổ đẩy mạnh phía sau, anh nhô lên mặt nước.

        Thật may! Một bụi cỏ dầy từ bờ rủ xuống. Anh quờ tay co người lên.

        Oanh nằm xoài bên mép nước thở dốc.

        Phải một giờ trôi qua anh mới ngồi dậy được. Hai anh ngồi cho thật hoàn hồn rồi đứng dậy thất thểu bước đi. Mỗi người còn một cái quần đùi. Vũ khí và tài liệu mất hết. Thật ân hận, nhưng biết làm thế nào? May cái thư công tác chưa mất.

        Ánh trăng đục lạnh lẽo buốt tim gan. Xóm làng như kéo ra xa, thu nhỏ lại, mờ ảo, chứa đựng bí mật và những nguy hiểm không lường được. Hai anh tin mình, dựa vào nhau mà đi lên. Họ tìm vào một xóm nhỏ. Trước mắt họ, trong bụi rậm hay từ một bờ đất, có thể nhô ra một mũi súng đen ngòm của bọn bảo an, tuần phiên hay một tiếng quát bất ngờ của bọn thanh niên diệt cộng? Căng thẳng cao độ làm cho họ quên rét mướt.

        Vào được lối xóm họ mới thấy đỡ trống trải. “Đến dân là ổn rồi!”. Oanh rảo bước kéo tay Phổ rẽ vào một ngõ cụt.

        Đây là nhà ông Thưởng, một gia đình công giáo yêu nước. Thấy hai anh vào, ông bà Thưởng quýnh lên, vừa lo vừa mừng. Lo vì thấy các anh trần trụi rét tím người thế kia; mừng vì các anh vượt được càn quét vây ráp của địch suốt ngày hôm qua.

        Vừa lúc ấy, chị Quyến giao thông của Huyện ủy, mới trong phố ra lúc chập tối. Chị cung cấp cho hai anh những tình hình cần thiết, các anh có thể yên tâm phần nào.

        Như người em gái dịu dàng, Quyến đốt lửa cho hai anh sưởi. Gia đình ông Thưởng nấu cơm cho hai anh ăn.

        Đang đói, rét, chốc lát hai anh cán bộ đã được ăn no, sưởi ấm, nằm gọn trong ổ rơm nghỉ ngơi lấy sức.

        Mệt mỏi căng thẳng tột độ, giờ nằm hồi tỉnh, dù có được khoan khoái nhưng Oanh không thể nhắm mắt. Thần kinh bị kích thích mạnh. Nhiều ý nghĩ chợt đến, chợt đi. Lo lắng, băn khoăn...

        Không biết anh Hiệp, người công an xã dũng cảm đã chạy đánh lạc hướng địch cho các anh vượt vòng vây có thoát được tay giặc không?

        Sốt ruột! Không biết công việc của Tâm và Thông tiến hành đến đâu rồi? Sau chuyện tên Hanh, còn gì nguy hiểm nữa không? Phản ứng của địch thế nào?

        Kháng và Tư Thảo có diễn biến gì mới? Ngày mai, ngày kia đã gặp được Tư Thảo chưa? Những việc đã sắp xếp và phán đoán có phù hợp thực tế không?...

        Thật cảm động, bọn mình vào đây chưa làm được gì cho phong trào, đã được đồng bào giúp đỡ che chở cho bao nhiêu lần, vượt qua mọi khó khăn hiểm nghèo... Ông Thưởng đã chọn cái áo tốt nhất của ông cho Phổ mặc. Còn Oanh, được bà con cơ sở góp tiền mua cho hai mét diềm bâu đen. Chị Quyến đã may ngay cho anh một cái áo cánh.

        Phổ chia tay, anh đi theo đường dây cơ sở của Huyện ủy. Oanh mặc cái quần đùi, cái áo cánh đen, cổ đeo thánh giá bằng kền, tay xách làn cói, cái nón mê cụp cụp trên đầu. Trông đúng là người đi chợ Nam Dân. Bọn bảo an, vệ sĩ canh gác các ngả đường không thèm xem đến cái làn rỗng của anh.

        Sau lưng anh, phía bên kia sông Vạc, thỉnh thoảng vẫn rộ lên những tiếng nổ của lựu đạn và súng máy. Vài đám khói đen, trắng cuộn lên trên các xóm. Cuộc càn quét mấy xã giáp ranh khu du kích, do tiểu đoàn cơ động 18 và vệ sĩ của Hoàng Quỳnh, Tư Thảo, vẫn tiếp tục. Oanh lại nao nao nghĩ đến Hiệp.

        Những cái xe GMC chở lính bị thương và của cải cướp được lao lên trước Oanh, chạy về phía Tổng bộ tự vệ, làm cuốn lên những đám bụi mù.

        Qua chợ Nam Dân, Oanh muốn đến quán Bích Hưng liên lạc với Tâm. Anh ý tứ đi quá một quãng, lên gần cầu ngói để xem chừng. Thấy bọn vệ sĩ chặn đường soát giấy, Oanh lợi dụng đông người, quay trở lại. Nhưng vừa đến gần cổng trại bảo chính đoàn ở Phú Vinh, Oanh bỗng giật mình. Có người nào đó cúi đầu chào: “Bẩm ông Giám!”.

        Thằng Quýt! Oanh không khỏi bàng hoàng, gần như nao núng.

        Bất giác anh liếc sang phía trại bảo chính đoàn bên kia đường. Tên lính gác mắt thao láo, tay lăm lăm khẩu súng ngang hông. Oanh cố bình tĩnh tìm cách đối phó.

        Thằng Quýt làm nghề khuân vác ở bến chợ là một giáo dân cuồng tín; là một trong những tên côn đồ hung hãn nhất, đã cùng đồng bọn giết chết đồng chí Ái, thường vụ Tỉnh ủy, bí thư Huyện ủy kiêm chủ tịch huyện Kim Sơn, trong cuộc bạo loạn do bọn phản động đội lốt cha cố gây ra ở Phát Diệm ngày 8 tháng 9 năm 1947. Quýt đã bị tòa án quân sụ Liên khu 3 xử phạt 3 năm tù. Thời gian nó bị giam tại nhà tù của Ty công an ở Trinh Nữ, Oanh là giám thị trại giam. Hồi đó các tù nhân gọi anh là “ông Giám”.

        Chỉ cần nó hô lên một tiếng là tình thế sẽ không cứu vãn được! Oanh cười, tảng lờ để thăm dò thái độ:

        - Giám cái gì? Tôi bây giờ đã vào đây rồi.

        Quýt vẫn khăng khăng lắc đầu:

        - Dạ thưa ông Giám, sao ông nói thế?

        Oanh bất giác lùi lại một bước. Nó kêu lên mất thôi. Hoặc nó sẽ ôm chầm lấy mình? Tay đô vật thế kia? Oanh bỗng nhìn thấy rõ những thớ thịt cuồn cuộn trên đôi cánh tay trần của Quýt, một tay đô vật nổi tiếng. Oanh không khỏi gai gai từ gáy xuống xương sống - chỉ dùng dằng với nó một chút thôi là bọn bảo chính đoàn ập đến ngay.

        Quýt bước dấn lên sát Oanh và hắn chìa tay ra như muốn nắm lấy cánh tay anh...

        Nhưng ngay lúc đó Oanh nhìn thẳng vào mặt Quýt và nhận thấy không phải là cặp mắt thú dữ. Trong cặp mắt chất phác ấy tỏa ra những tia mừng rỡ... Oanh vẫn rất ý tứ nhưng anh mỉm cười hỏi cách xuề xòa:

        - Anh Quýt vẫn được mạnh khỏe luôn chứ?

        - Dạ - Quýt cười - em thì vườn... mời ông đi quá ra đây với em tý. Mấy bước thôi mà!

        Anh ta lại với tay muốn nắm chặt tay Oanh kéo đi. Bộ điệu anh ta gần như vồn vã, vụng về nhưng mắt anh ta vẫn nhìn ngang sang bọn lính gác. Anh ta muốn gì?

        Bất đắc dĩ phải cùng đi với anh ta mấy bước, Oanh không ngớt thăm dò và hồi hộp lúng túng vì chưa có cách đối phó.

        - Anh làm ăn thế nào? - Oanh dè dặt hỏi.

        Quýt quay nhìn Oanh, mặt nhíu lại khổ sở, nom hiền lành đến tội nghiệp:

        - Tình cảnh chúng em bây giờ còn tệ hơn trước. Cái thân phận chúng em vẫn bị người ta đè đầu bóp cổ!...

        Oanh thở phào kín đáo: À ra thế!

        Oanh vui mừng thấy câu nói đó và thái độ của Quýt đã vượt qua một khoảng cách thời gian và không gian khá dài, nó vẫn tiếp nối được với những câu chuyện hồi ở Trinh Nữ.

        - Thấy anh khỏe tôi mừng. - Oanh nói lấp lửng - Tình cảnh dân ta bây giờ, còn nhiều người bi cưc khô...

        Quýt gật đầu, chắp tay nằng nặc mời:

        - Dạ, nhà em ở ngay Trì Chính đây. Mời ông Giám vào chơi tý đã.

        - Tôi bây giờ khác rồi, anh đừng gọi the!

        - Dạ không, - Quýt lắc đầu chân thật - em bây giờ vẫn nhu dạo ấy. Em không bao giờ quên những lời các ông đã chỉ bảo. Cái đời em, thấy nó đúng lắm. Ông đừng có ngại gì cả.

        - Có gì mà phải ngại? Tôi bây giờ cũng nhu mọi nguời khác, phải lo làm ăn sinh sống.

        - Dạ không ạ - Quýt xuống giọng, nói khẽ - em biết lắm. Những nguời như các ông trước sau không thể đổi thay!

        Oanh cười, lảng ra:

        - Thôi, anh cũng đừng bận tâm.

        - Thưa ông, thấy ông vào đây là... là... em mừng! Ông đừng ngại gì em. Em rất quý bụng các ông. Mời ông vào nhà em chơi một lát! Hay lúc nào ông có việc gì cần đến em, ông cứ vào bảo

        Oanh nắm chặt tay Quýt:

        - Để dịp khác. Bây giờ tôi còn vội.

        Đi mấy bước, Quýt còn quay lại thì thầm, cái thánh giá bằng bạc bị lắc mạnh đung đưa dưới

        - Em chỉ làm ăn lương thiện. Nhất định không theo chúng nó nữa. Mấy lần chúng bắt vệ sĩ với địa phương, em đều nhất định không đi.

        Oanh bước vội. Phải dứt ra khỏi tình cảnh không ngờ đó - dù tự thân nó đã không còn nguy hiểm - càng nhanh càng tốt. Không bao giờ được để một sự chú ý nhỏ của người khác tới mình lúc này.

        Trong lòng anh xôn xao phấn khởi. Hình ảnh Quýt dồn dập lướt qua trong đầu anh, làm xáo trộn, đứt đoạn dòng suy nghĩ của anh...

        Khi vào trại giam, tên côn đồ chính trị sẵn sàng “tử vì đạo” trong Thiết Huyết đoàn đó luôn luôn lầm lì, hằn học. Quản giáo bảo: “Anh Quýt, giờ lao động không được nằm lì như vậy!”.

        “Không làm!” - Quýt đáp, rồi trợn mắt nhìn quản giáo thách thức: “Mày bắn tao đi!”.

        Sau khi bị phạt ngồi xà lim liên tiếp mấy lần, Quýt mới chịu đi làm. Thế nhung khi đọc báo, học tập anh ta bịt tai lại hoặc mo màng lẩm nhẩm đọc kinh, cố tình không nghe. Có ai hỏi, anh ta bảo: “Không nghe cộng sản vô thần, làm mất đạo”.

        Một hôm anh ta trở nên bần thần, mặt nhăn nhó đau khổ. Ai hỏi gì cũng không nói. Qua hai ngày, nguời phờ phạc nhu ốm nặng. Quản giáo báo cáo Oanh, Oanh hỏi anh ta mãi không được, nhưng để ý thấy trên cổ anh ta không còn cái dây thánh giá. Thường anh ta ngồi ngắm tượng Chúa chịu nạn trên thánh giá, đọc kinh suốt buổi tối.

        Tối đó Oanh vào trại, thấy Quýt nằm úp mặt khóc. Oanh gọi dậy:

        - Anh Quýt, anh bị mất thánh giá?

        Quýt tròn xoe mắt nhìn Oanh sợ hãi và liều lĩnh như con thú đến đường cùng.

        Oanh dịu dàng:

        - Tôi tặng anh cây thánh giá này.

        Mắt Quýt sáng rục lên, chân tay run rẩy. Anh ta đưa hai tay nâng cây thánh giá bằng bạc lên sát mặt, nhìn chằm chặp, mồm lẩm bẩm gọi tên Chúa, nước mắt trào ra.

        Hôm sau anh ta chịu đi lao động, quản giáo bảo gì không phản ứng như trước.

        Ngày lễ Nô-en, những tù nhân công giáo được nghỉ phần xác. Oanh đem đến cho Quýt nải chuối:

        - Những ngày qua anh lao động khỏe. Đây là phần thưởng cho anh, để anh ăn mừng ngày lễ trọng.

        Quýt cảm động, chắp hai tay không biết nói gì. Oanh vui vẻ hỏi chuyện:

        - Hồi ở nhà anh ăn Nô-en có to không?

        - Dạ, em làm khuân vác. Hôm đó nghỉ phần xác, bỏ việc, lấy đâu ra tiền mà ăn to?

        Oanh ngạc nhiên:

        - Anh khỏe như vậy, làm vất vả quanh năm, không có tiền dành dụm sao?

        Quýt trợn mắt, buồn bã lắc đầu:

        - Thưa ông Giám, em làm kiệt xác mới đủ ăn ngày hai bữa com bã mắm. Họa hoằn khi gặp may, kiếm thêm được một ít lại rượu chè cờ bạc hết. Nói thật với ông, em không có được lấy một cái áo lành!

        Bằng những lời giản dị, thông cảm, Oanh nói cho Quýt hiểu, người ngồi mát ăn bát vàng, kẻ làm kiệt xác không đủ ăn là bất công, là vô lý. Cách mạng là nhằm xóa bỏ cảnh bất công đó, đem lại cơm áo cho người lao động... Quýt nghe vẻ lạ lùng và thấm thìa lắm. Khi đứng dậy đi ra, Oanh bảo Quýt cứ nghỉ cho thảnh thơi, Quýt chớp mắt, hỏi:

        - Thưa ông Giám, người ta nói các ông là cộng sản vô thần, cấm đạo. Sao các ông biết ngày lễ, cho chúng em nghỉ?

        - Chúng tôi “vô thần”, nhưng các anh có tín ngưỡng, đó là quyền của các anh...

        Oanh ngồi lại giải thích chính sách tôn trọng tự do tín ngưỡng của Chính phủ cho Quýt nghe.

        Từ đó Quýt càng chịu khó lao động, lắng nghe đọc báo và học tập. Dần dần, Oanh và anh em quản giáo giải thích cho Quýt thấy rõ sự khác nhau giữa những người công giáo kính Chúa yêu nước và bọn phản động đội lốt thầy tu, lợi dụng thần quyền, giáo lý và sự mê muội của một số người, đẩy họ vào con đường tội lỗi, làm hại đời họ. Có rất nhiều dẫn chứng thực tế ngay trong cuộc sống khổ cực của Quýt và những sự việc anh biết rõ, nên Quýt chóng nhận ra sự thực.

        Quýt lao động rất khỏe, khi vui chơi lại là một tay đô vật nhất trại. Một năm sau, anh ta biết chữ, tự viết thư về nhà cho vợ. Anh ta đã hối cải, có nhiều tiến bộ nên được ân xá.

        Nhưng từ đó đến nay sống trong lòng Phát Diệm tạm chiếm, cuộc đời anh ta lại rơi vào tay bọn phản động đội lốt thầy tu. Oanh đã không dám tin những đốm sáng tốt đẹp, mới mẻ do cách mạng nhóm lên trong đầu óc anh ta còn có thể đứng vững được giữa bóng đen tăm tối sau những tà áo thụng thâm của bọn Lê Hữu Từ, Hoàng Quỳnh, Nguyễn Gia Đệ!...

        Chỉ nghĩ thì thấy là mong manh. Thật không ngờ!

        Oanh còn nhớ rõ từng nét mặt của Quýt khi anh ta ủ dột, man rợ bước vào nhà giam. Nét mặt mơ màng như ngây dại khi anh ta vỡ vạc về thân phận mình và bắt đầu ý thức được lẽ phải, công bằng... Oanh thấy như hiện lên trước mặt những hình ảnh trái ngược: Một tên côn đồ “Thiết Huyết đoàn”, cuồng tín đến man rợ, tay lăm lăm con dao đẫm máu. Và cũng con người đó, vụng về đến tội nghiệp, bàn tay khuân vác sần sùi như gốc cây, run rẩy đến không cầm nổi cây quản bút mảnh mai, trong buổi đầu anh ta được học viết.

        Oanh còn thấy lại cả chính mình khi đó. Không phải lúc đó anh đã thấy hết ý nghĩa việc làm của mình. Anh đã khơi dậy tình người, đem lại hiểu biết sự thật và chính nghĩa cho phạm nhân với tất cả nhiệt tình và lòng tin vào lý tưởng cách mạng. Anh chỉ mới có ý thức nhiệm vụ rõ rệt hơn là ý thức về kết quả. Anh cũng chưa hiểu hết ý nghĩa sâu xa của công việc cải tạo con người.

        Không ngờ, hôm nay anh được kiểm nghiệm kết quả việc làm trước đây của mình, trong một hoàn cảnh thú vị như thế này. Một phần thưởng âm thầm mà vô giá!

        Anh tiếc không thể nói chuyện nhiều hơn với Quýt.

 

        Quân vệ sĩ và đại đội 3, tiểu đoàn Tự lực, đã vòng ra phía sau, bao tròn lấy ba thôn vùng du kích, đầu xã. Tiếng súng và lựu đạn rộ lên ở mấy ngõ xóm. Du kích các làng ở tiểu khu 3 đang chặn đánh địch quyết liệt. Đại đội 2 Tự lực được điều từ phía sông Vạc vào trợ chiến.

        Trong khi đó, gần một đại đội vệ sĩ ùa vào những làng xóm yên lành không có du kích. Đây là một làng xôi đỗ, giáo nhiều gấp bốn lương.

        Ngay khi có tin càn quét, nhân dân đã ai về nhà nấy. Nghe nói lính Liên hiệp Pháp càn, người ta lo lắm. Lê dương với Com-măng-đô thì ngay cả tượng Chúa nó cũng không nể. Ở Thượng Kiệm, Trưng Trắc, chúng quật cả bàn thờ xuống đất. Nhưng khi ông trùm Khiêm hớt hải vừa đội khăn xếp vừa chạy ra đầu làng nói lính Đức cha về thì nhiều nhà công giáo đỡ lo. Ở đây, những nhà năng đi nhà thờ đều đã được mua “vé đi càn” do Nhà Chung bán. Trái lại, dân lương nghe thế hết hồn. Lính vệ sĩ ác hơn quỷ. Chỉ riêng “tội” không đi giáo đã có thể tan cửa nát nhà, chết người!

        Bọn vệ sĩ tràn vào đầy làng rồi chánh Vọng mới tới. Hắn huơ huơ khẩu tiểu liên lên trời, bắn bừa một băng để thị uy. Trùm Khiêm khăn đóng, áo dài thâm tất tưởi chạy theo hắn, cố chen với lũ vệ sĩ hộ tống, để được đến gần thưa gửi, chỉ trỏ.

        - Bẩm ông chánh, nhà này tốt ạ, có con đi lính Đức cha.

        - Bẩm, nhà này cày ruộng Nhà Chung. Họ đã mua vé đi càn rồi ạ!

        - Dạ bẩm ông, nhà này đi lương...

        Chánh Vọng vừa như nghe trùm Khiêm lại vừa như không nghe. Hắn gạt tay trùm Khiêm, đi bừa vào một cái sân gạch. Trong nhà, một bà già run rẩy chắp tay vái hắn:

        - Con lạy ông chánh.

        Chánh Vọng quắc mắt:

        - Lạy con mẹ mày! Chúng mày có định đem thóc tô vụ chiêm đến nộp cho tao không, hay là giữ lại nuôi du kích Việt Minh? Bây giờ là tháng mấy rồi, hả?

        Bà già lập cập:

        - Bẩm ông chánh, năm nay trời làm hạn hán, sâu cắn gié...

        - Kệ mẹ trời nhà mày. Cứ mà thiếu một hột thì tháng sau về ông đốt nhà, cắt ruộng!

        Thấy chánh Vọng và vệ sĩ mới rẽ vào ngõ, một ông già chống gậy ra tận cổng, ông gập người xuống lạy rồi cầm tờ giấy “vé đi càn” đưa lên ngang mặt. Nhưng chánh Vọng đã trợn trừng, quát:

        - Tao về dỡ nhà mày đây, thằng già kia! Cái thằng Lu-xi-phe nhà mày đâu? Đức cha đã có nhời truyền đời cho mày biết, không gọi được nó về hầu lạy Đức cha thì cả nhà mày bị rút phép thông công! Ê thằng kia! - Hắn mắng thằng vệ sĩ đang mò ổ gà.

        Ông già mếu máo:

        - Thưa ông chánh, thằng cháu nó chết rồi ạ. Dạ quả là nó bị lính Liên hiệp bắn chết hồi trận càn tháng Hai ạ.

        - Đừng có ma mãnh! - Chánh Vọng dí mũi súng vào trán ông già, làm ông loạng choạng - Nó vẫn còn đi du kích! Thế còn thằng em nó đâu?

        - Dạ nhà con bị Nhà Chung cắt ruộng, không có gì sinh sống, cháu nó phải đi vào phố làm thuê kiếm ăn.

        Trùm Khiêm xen vào:

        - Trình ông chánh, thằng ấy cũng lại đi đâu không ai biết? Người làng kháo nhau, nó ra vùng tự do đi bộ đội Việt Minh.

        - À, chúng mày ghê gớm thật! - Chánh Vọng phẩy tay một cái - Đốt!

        Bọn vệ sĩ xô vào đốt nhà. Ông già kêu xin thảm thiết. Trùm họ mét mặt, chắp tay vái chánh Vọng:

        - Con lạy ông chánh, kế liền bên nhà nó kia là nhà cô em con, xin ông tha cho.

        Chánh Vọng vào nhà xua tay một cái, bọn vệ sĩ ngừng châm lửa. Hắn đạp cửa ngó vào. Trong nhà có một bà già và ba đứa trẻ con ngồi ôm nhau lấm lét nhìn nó. Bà già líu cả lưỡi đọc kinh.

        - Con mày đâu? - Chánh Vọng lừ mắt, hỏi.

        - Dạ... bẩm ông chánh, cháu nó vào phố kiếm ăn!

        - Láo! Nó theo Việt Minh.

        - Dạ không ạ!

        - Những đứa này con thằng Lu-xi-phe đây phải không?

        - Dạ cháu ngoại tôi.

        Trùm họ xun xoe:

        - Dạ bẩm ông chánh, chỉ có đứa gái kia là con thằng cả đi du kích thôi ạ.

        Chánh Vọng bước ra, nhưng rồi hắn quay ngoắt lại:

        - Bay đâu? Lôi con bé về bốt. Bao giờ cha nó về trình Đức cha thì tha.

        Hai tên vệ sĩ xông vào lôi xộc bé gái lên bảy ra khỏi tay bà nó.

        Tiếng bà già, trẻ con khóc thét lên. Em bé cào cấu, cắn vào tay tên vệ sĩ, làm nó tuột tay. Em vội ôm chặt lấy cột nhà.

        Chát! Chát! Bốp! Bốp!...

        Chúng đánh em bé bằng báng súng. Em vẫn ôm chặt cột nhà, gào khóc:

        - Ông ơi! Bà ơi! Cứu cháu mới... ông ơi...

        Ông già chạy vào ôm chặt lấy cháu.

        Báng súng dội chan chát lên đầu, lên lưng ông cụ.

        Một tên vệ sĩ béo lùn, từ ngoài ngõ xách súng chạy vào:

        - Trình ông chánh, Cha tổng chỉ huy mời ông.

        Chánh Vọng vừa đi ra vừa quát ra lệnh:

        - Kệ mẹ chúng! Châm lửa!

        Ngọn lửa cuồn cuộn bốc lên. Tre nứa nổ lốp bốp. Khói đen trùm lên xóm nhỏ.

        Trùm Khiêm mặt tái bệch, run lẩy bẩy chạy theo chánh Vọng. Bọn vệ sĩ kéo theo. Tiếng kêu khóc nháo nhác bốn bề.

        Khắp đường làng, ngõ xóm có vệ sĩ canh gác. Chúng nó lục lọi mọi nhà, mọi xó xỉnh, góc vườn. Tìm Việt Minh thì ít, vơ vét thì nhiều. Chúng vơ vét những thứ có thể vơ vét được, từ ổ trứng gà đến cái đồng hồ báo thức; những vật gọn nhẹ dễ bỏ túi và những thứ ăn được ngay. Tiếng chó sủa, gà kêu xen lẫn với tiếng khóc, tiếng nổ đì đùng khắp nơi. Rải rác các thôn cuồn cuộn lên những đám cháy.

        Chánh Vọng đi tắt qua một vườn dong riềng. Nghe có tiếng huỳnh huỵch. Đám dong riềng loạt soạt như có gió. Hắn ngó vào, thấy một tên vệ sĩ đang vật một cô bé mười bốn, mười lăm tuổi.

        - Đồ khốn kiếp! Nó bé thế kia!

        Tên vệ sĩ xỏ vội ống quần, thưa:

        Chánh Vọng quay mặt bước đi. Tên vệ sĩ vứt cái quần dài, cắm cổ đuổi theo em bé đang cắm cổ bươn qua hàng rào duối, chạy trốn. Bọn vệ sĩ đi theo chánh Vọng cười hô hố, la hét ầm ĩ như bầy thú!

        Ra đến đầu xóm, tên vệ sĩ béo lùn dẫn chánh Vọng vào một cái sân rộng lát gạch. Ngót ba chục ông già, bà lão, phụ nữ, trẻ con mặt mày hốc hác sợ hãi, ngồi quây vào một góc. Sát thềm nhà có ba thanh niên quần áo tả tơi, máu đầm đìa lẫn với đất cát, đầy mặt và áo quần. Hai tay bị trói chặt, họ nằm sóng sượt. Bọn vệ sĩ cầm súng cắm lưỡi lê, đứng vòng trong vòng ngoài.

        Chánh Vọng rẽ vệ sĩ vào nhà. Trong cái nhà ngói năm gian lô nhô đầy súng ống và áo đen, khăn vàng. Gian giữa thụt sâu vào trong có bàn thờ Chúa. Hai ngọn nến leo lét trước tượng Chúa chịu nạn tô màu. Sát tường treo ảnh “Lái tim”. Phía ngoài, bộ bàn ghế tiếp khách bị dẹp vào một bên, dành một khoảng trống cho Cha tổng chỉ huy làm việc. Cha tổng chỉ huy mặc quân phục Tự lực, đầu đội mũ bê rê, khẩu côn sệ trước bụng. Nom cha trẻ như chỉ ngoài hai mươi tuổi. Cha ngồi nghiêng người về phía trước, hai nắm tay chống lên đầu gối. Trước mặt cha, một em bé chừng mười lăm tuổi mặc quần áo nâu cộc, phanh hàng khuy ngực. Hai tay em bị trói giật cánh khuỷu ra sau bằng sợi dây cói chẻ, bện to hơn ngón chân, dòng qua sà nhà. Đầu dây kia hai tên vệ sĩ cầm lăm lăm chực kéo xuống để treo em bé lên. Tên Tăng mặc Âu phục, cúi xuống xách tai em bé, hỏi:

        - Mày nói đi. Những thằng kia là ai?

        Em bé nhăn nhó xuýt xoa, không nói.

        Chánh Vọng bước vào, gập người chào Cha tổng chỉ huy. Cha cau mày:

        - Ông Chánh bắt được mấy đứa?

        - Dạ...

        - Hay nhận được giấy cảnh cáo của công an Việt Minh ông chùn tay rồi?

        Chánh Vọng đỏ mặt, vẻ ấm ức:

        - Trình cha. Đầu thằng Vọng này còn thì nó còn uống máu ăn gan Việt Minh!

        - Hừ. Hừ ừ ừ... - Cha nhếch mép, tiếng cười hừng hực trong cổ tuôn ra đằng mũi. Nhìn chánh Vọng, cha gật đầu nói:

        - Ông ra tay xem lũ kia là ai? Ta vây bắt được trong xóm đấy. Thằng bé kia hòng đánh động cho chúng tẩu thoát.

        Chánh Vọng quay ngoắt ra thềm, xăm xăm đến lật mặt những người bị trói, xem. Hắn bỗng nắm lấy cánh tay một trong ba người đó, lôi xềnh xệch vào, quật ra giữa nhà. Hắn đỏ mặt, hung hăng như hóa rồ:

        - Trình cha. Thằng du kích này con xin?

        - Ông Chánh cứ từ từ. - Tên Tăng xua tay, nói.

        Chánh Vọng tuốt nguợc hai ống tay áo, chống nạnh, hùng hổ nhu sắp nuốt tươi anh thanh niên. Hắn nghiến răng:

        - Ông Tăng không phải phí công. Trình cha, đây là thằng Hiệp. Bố nó trước cày ruộng con, rồi theo Việt Minh. Năm Bốn chín đòi giảm tô! Còn nó là công an xã, con biết. Tháng Tư nó đã đưa Việt Minh về, đòi phá tề. Con được cấp báo, vội đem quân vây bắt, nhưng không được. Xin cha cho con kéo lưỡi nó ra.

        Tên Tăng bước tới, thúc mũi giày vào đầu Hiệp:

        - Anh Hiệp, anh biết hai người kia là ai không?

        -Tôi không biết. - Hiệp trả lời.

        Chánh Vọng xô vào. Tăng gạt hắn ra:

        - Ông chánh! - Rồi ra vẻ nhân từ, dễ dãi, tên Tăng nói như nói với chính mình:

        - Một con chiên lạc đàn, tội nghiệp! Anh ta đang cần một sự nâng đỡ, dìu dắt để trở về con đường quang minh chính đại, để góp phần giữ vững bền và mở mang bờ cõi nước Chúa. - Hắn phanh hàng khuy áo của Hiệp, kéo cái thánh giá xinh xắn đặt lên giữa bộ ngực nở nang rám nắng của anh - Anh Hiệp, anh còn được lòng Mẹ nhân từ che chở nên hôm nay may mắn được gặp cha...

        Cha tổng chỉ huy phẩy tay ra hiệu cho vệ sĩ:

        - Hãy cởi trói cho con ta!

        Hiệp phủi áo đứng dậy. Đôi cánh tay tím đen, sưng vù như hoa chuối, chằng chịt ngấn thừng. Anh nhíu đôi mày, vẻ phân vân.

        - Hãy lại đây con! - Cha tổng chỉ huy nói - Con hãy nghe cha... Vì danh Chúa cả, con hãy rời bỏ Việt Minh - cộng sản vô thần! Cha sẵn sàng mở cho con con đường trở về nước Chúa?...

        Hiệp mấp máy đôi môi sưng bầm hoen máu. Mắt anh mở to, lóng lánh ánh lên hai đốm sáng phản chiếu hai ngọn nến trên bàn thờ phía trong. Anh nói chậm rãi, khó khăn:

        - Thưa cha, con vẫn hằng ngày đọc kinh và ngắm ảnh Chúa. Lòng con không bao giờ sao nhãng việc thờ phụng. Nhưng khi giặc Pháp xâm chiếm...

        - Con đã phạm sai lầm lớn. - Cha Quỳnh cướp lời Hiệp, nói tràn đi - Con nghe theo tuyên truyền của kẻ vô thần, trở nên cứng lòng. Chính Việt Minh phá đạo, ức hiếp Đức cha, đè nén giáo dân; gây nguy cơ tuyệt diệt Công giáo ngay trên đất Chúa.

        - Thưa cha, chỉ những kẻ làm tay sai cho giặc, phản bội Tổ quốc mới không xứng đáng đứng trong nước thiêng của Chúa.

        - Thằng láo! - chánh Vọng gầm lên.

        Cha tổng chỉ huy cố nén giận, cười nhạt:

        - Con đã sa ngã quá! Hãy sớm hối lại; đừng biến mình thành quỷ dữ! - Đôi môi cha run lên. Hiệp vẫn bình tĩnh, tự chủ:

        - Thưa cha, những kẻ cam tâm theo giặc, giết hại đồng bào, mới là quỷ dữ...

        “Chát!” Một cái báng súng từ phía sau bổ vào đầu Hiệp. Hiệp gượng lại nhưng cứ ngã sấp, sóng soài ra nhà.

        Hoàng Quỳnh cắn răng đến bạnh hàm, khẽ lắc đầu một cái, như sai bảo: “ông chánh còn chờ gì?”.

        Chánh Vọng xông ngay vào, quỳ gối lên lưng Hiệp. Hắn nắm tóc anh đập mạnh mặt anh mấy cái xuống nền nhà. Máu mũi trào ra lênh láng. Hắn cứ thế lôi xềnh xệch anh ra vườn. Hai ba tên vệ sĩ xúm vào hùa giúp hắn.

        Hoàng Quỳnh đứng dậy, bước ra sân, hai tay chắp đít bảo Tăng:

        - Ông cứ xem xét bọn chúng xem?

        Bước qua hai người bị trói nằm ở bậc thềm, hắn hất hàm về phía những người bị quây tròn ở sân, nói với tên vệ sĩ béo lùn:

        - Các con hãy ra tay với bọn vô thần kia, cho chúng hiểu bàn tay vệ sĩ, rồi kêu gọi chúng hãy về với nước Chúa...

        Cha đi thẳng ra ngõ, lắng nghe tiếng súng đang rộ lên phía cuối xã. Nhưng rồi cha không thèm chú ý tới, cha quay vào nhà. Vừa lúc đó có hai lính tự lực chạy vào:

        - Trình cha, ngoài xóm bốn đang đánh nhau to. Du kích chống trả quyết liệt. Ông Tư mời cha.

        Cha cau mày:

        - Bảo ông Tư dốc lực đánh dấn vào!

        Ngồi xuống ghế giây lát, nghĩ thế nào, cha lại đi theo hai tên lính đến chỗ Tư Thảo.

        Trong khi đó dưới bụi sắn dây rậm rì, vắt từ cây mít sang búi tre ở góc vườn, chánh Vọng đang tự tay cầm dao găm xẻo từng miếng thịt trên người anh công an công giáo. Dưới lưỡi dao và đôi tay đỏ lòm của chánh Vọng, Hiệp chỉ còn thoi thóp... Cho đến khi mũi dao thọc sâu vào mỏ ác rạch xuống, chánh Vọng cầm gan ruột anh lôi ra, Hiệp không thốt ra một lời nào!

        Ngoài sân, theo lệnh tên vệ sĩ béo lùn, gần hai trung đội vệ sĩ quây lấy đám ông bà già, phụ nữ trẻ con. Chúng chia nhau lôi họ ra thành từng cụm để đánh đập, gạn hỏi từng người, bắt họ bỏ lương tòng giáo - Nhà Chung đã quyết biến các làng này từ xôi đỗ thành toàn tòng.

        Trong nhà bỗng vang lên tiếng kêu khóc thảm thiết của chú bé mười lăm tuổi. Tiếng kêu thảm thiết đó đốt cháy tim gan một người phụ nữ đang bị hai người mặc quần áo đen giữ lại. Người đàn bà nắm cái thánh giá cùng mảnh áo Đức Bà, mếu máo chắp tay lạy van:

        - Con lạy hai thầy! Con dại cái mang. Nó có làm nên tội tình gì xin các thầy hành hạ thân con. Tội nghiệp, nó mới ốm dậy... Con cắn rơm cắn cỏ lạy các thầy. Cha nó trước cũng trong hàng chức sắc, sớm về hầu Chúa, chỉ để lại được mình nó...

        - Bà phó hội Bàn, bà hãy nghe tôi. - Tên mặc áo đen đội mũ phớt nói - Chỉ mình bà cứu được nó thôi. Nó biết những thằng kia thì bà cũng biết chứ?

        - Thưa hai thầy, nào con có biết? Quả tình con không để ý.

        - Thế thì làm sao bà cứu được con bà? Tội nghiệp. Các ông trong ấy thì nặng tay lắm!

        Câu nói đó càng xé ruột gan người mẹ. Bà ngồi bệt ra đất mà vái tên đội mũ phớt.

        - Con chưa biết thật, nhưng các thầy tha cho cháu, rồi con gạn hỏi nó.

        - À à... cũng được. Bà có thấy nó hay đi lại nhà ai không?

        - Dạ thưa thầy, cháu đi ăn đi học, con có để ý đâu. Thỉnh thoảng có người cháu nhà ông Tấm hay qua lại thăm ông ấy, cháu có sang nghe người ta nói chuyện.

        - Nhà ông Tấm gần nhà bà không?

        - Dạ gần.

        - Ông ấy có nhiều khách không?

        - Con không để ý, nhưng có vài ba người.

        - Tốt lắm. Tôi cho bà bảo đảm con bà. Tôi xin tha cho, nhưng bà phải nhớ giúp đỡ chúng tôi tí việc rồi Chúa sẽ rủ lòng đoái thương mẹ con bà và cả linh hồn ông Phó hội nơi thiên đàng.

        Bà phó hội Bàn sợ hãi cuống quýt:

        - Dạ con biết giúp các thầy được gì ạ?

        Tên đội mũ phớt mỉm cười gật đầu:

        - Bà phó cứ yên tâm. Rồi chúng tôi sẽ nói chuyện với bà. Chỉ cần bà biết giữ kín đáo.

        Tên đội mũ phớt nói xong đi vào nhà. Em bé đang bị treo ngược lên xà nhà, hai thằng vệ sĩ câm roi đánh.

        Tên Tăng hỏi tên đội mũ phớt:

        - Thế nào ông Thư?

        Tên Thư đến ghé tai tên Tăng:

        - Tôi xin ông thằng bé.

        - Sao lại thế được?

        - Ô... vì mục đích chung. Tất nhiên là các ngài Xứng và Mi-lô sẽ có đền bù thích đáng cho Tổng bộ và riêng ông.

        Tên Tăng đang bất lực với em bé, không thiết giữ, vẫn làm bộ tiếc rẻ:

        - Thật là... Nhưng tùy ông vậy. Mong ông hiểu, chúng tôi bao giờ cũng hết lòng với Liên hiệp và Bắc phần. - Hắn khoát tay cho bọn vệ sĩ - Giao thằng ôn con cho ông Thư.

        Cởi trói cho em bé xong, tên Thư nói:

        - Em được về với mẹ em. - Hắn dắt em bé ra giao cho bà phó hội Bàn và nói:

        - Bà đưa cháu về. Tôi sẽ cho cứu thương đem thuốc đến cứu chữa nó.

        Trong nhà, tên Tăng bảo bọn vệ sĩ giải hai anh lạ mặt về nhà giam Tổng bộ.

        Tư Thảo đang bực bội. Quân của hắn đã dốc toàn lực lượng tấn công mà không thể nào vào làng bốn được. Từ sáng đến giờ, đã năm lần xung phong, đều bị du kích từ trong làng đánh bật ra. Chở hai xe lính chết và bị thương về rồi mà rải rác còn gần chục đứa nằm, ngồi kêu khóc. Thế mà Tổng chỉ huy và hai đại đội vệ sĩ thì cứ yên chí chúi đầu vào cái việc chính trị thường dân khốn nạn ấy. Đã nhiều lần khó chịu về cách hành quân kiểu này nhưng chưa bao giờ Tư Thảo bực tức khổ tâm đến thế. Đã bao nhiêu lần lão từ chối kiểu hành quân thế này mà rồi cứ phải đi.

        Không có quân Liên hiệp Pháp phối hợp thì đánh thế nào được Việt Minh? Tư Thảo không thể hình dung một cuộc tấn công vào vùng du kích lại thiếu những tiểu đoàn chính quy được Pháp trang bị súng đạn, hậu cần đầy đủ. Nếu không được cơ giới, máy bay hỗ trợ thì ít ra cũng phải có pháo binh bắn dọn đường, bắn yểm trợ xung phong chứ? Làm thế nào mà tưởng tượng được thắng lợi với vài khẩu súng máy đánh suông như đám quân Tự lực rách rưới và bầy vệ sĩ ô hợp này! Chúng nó chỉ được một việc là cướp phá, càn quét của dân lành thôi. Đã đánh nhau thì quân đội phải cho ra quân đội cái đã: Phải tập trung tiêu diệt lực lượng kháng cự của đối phương.

        Đằng này “người ta” dùng quân đội đánh dân, làm cái việc bắt lương tòng giáo với đốc thúc thu tô, thu thuế! Có trường võ bị nào dạy đánh đấm kiểu đó? Tổng chỉ huy thì tụt đằng sau. Chỉ cái xác già này là phải đẩy lên trước và giơ đầu hứng đòn!...

        Thế nhưng khi thấy Hoàng Quỳnh ra, Tư Thảo phải trấn tĩnh, lễ phép:

        - Trình cha, không thể vào làng bốn được. Xin lệnh cha?

        Hoàng Quỳnh cau mày:

        - Có cái xóm bé tẹo, lâu nay đã thuần phục mà hai đại đội chủ lực không vào nổi!

        - Trình cha, cả một đại đội vệ sĩ và hai trung đội bảo chính đoàn tăng cường nữa đấy... Nhưng không có pháo binh yểm hộ và thực tình lính tráng của ta chưa được huấn luyện tấn công như quân Liên hiệp...

        - Thôi được! Bây giờ thế nào? Ông tham mưu trưởng cho biết có thể tấn công một lần nữa không?

        Tư Thảo nhấc cái mũ kê pi, gãi gãi mái tóc hoa râm bắt đầu hói, rồi rút khăn lau mồ hôi trán, nói:

        - Cha xem đấy. Thương vong nhiều, quân lính mệt mỏi, tinh thần sa sút... Còn bên kia, nghe tiếng súng thì hình như du kích có được tăng viện?

        Hoàng Quỳnh nhăn mặt. Lão hiểu.

        Ngay hai đại đội vệ sĩ đi theo lão cũng mỏi mệt và đứa nào cũng lỉnh kỉnh những đồ vật vơ vét được, còn thiết gì đánh chác! Lão giận dữ vì những lo toan sâu xa. Cái làng bốn thế là mất! Thực tâm lão đâu dám nghĩ một mình quân Nhà Chung dám đánh vào làng du kích. Chẳng qua là càn quét bình định giữ vững vùng chiếm đóng, đốc thúc tô, thuế cho khu tự trị đủ chi dùng lúc khó khăn eo hẹp này. Thế này là bị lấn mất một làng rồi. Chẳng chóng thì chầy Việt Minh sẽ lấn hết!...

        Lão nói ken két trong hàm:

        - Nếu ông tham mưu bất lực thì ông cho rút về vậy. Ngày mai sẽ có quân tăng viện.

        Tư Thảo cáu lắm. Môi ông ta run lên. Nhưng cái tuổi già đã đóng vai can gián có hiệu lực. Ông ta xuôi tay nhẫn nhục, cam chịu. Chờ Cha tổng chỉ huy quay mặt lão mới lầm lũi bước. Trong đáy tai lão ù lên những tiếng ong ong, kéo dài như đi giữa rừng ve mùa hạ. Cái thứ tiếng chối tai làm oải người ấy xa vời vợi không gian chung quanh, tách lão ra khỏi hoàn cảnh đang sống một cách buồn tẻ.

        Lau mồ hôi trán, lão rủa thầm: “Kệ sư chúng mày! Tội gì tự hành mình cho khổ cái xác già”. Nhưng rồi lão vẫn thấy “cái xác già” của lão cực quá! Lão có được cái gì cho đáng của? “Quân trẻ ranh. Tiên sư cái lũ!...”

        Nhưng lão còn biết làm thế nào?

        Càng những lúc này lão mới thấm thìa cái thân phận làm vì, làm đệm của lão!

        Hôm sau, không vào được làng bốn, Hoàng Quỳnh cho lệnh rút về thị trấn.

        Tư Thảo về nhà tắm giặt, muốn rũ sạch bụi đường hành quân và cả những cực nhục đè nặng mình trong hai ngày dằng dặc vừa qua. Lão muốn vùi đầu vào sụ vuốt ve của cô vợ trẻ, hưởng chút vui thú tuổi già, tụ coi như được đền bù. Hôm nay lão hẳn sống đã. Ngày mai sao hãy hay!

        Chiều hôm sau lão ở Tổng bộ về, cô Huệ nói với lão:

        - Sáng nay, anh Kháng đến chơi, nói cần tìm ông.

        - Nó có nói tìm tôi làm gì không?

        - Em không biết. Chỉ thấy hắn nói có việc cần. Nom hắn có vẻ lo nghĩ. Chắc rồi hắn sẽ quay lại.

        Tư Thảo gật đầu, “hừ” một tiếng, phẩy tay:

        - Thây kệ hắn. cần thì hắn đến.

        Hôm sau Kháng đến. Chưa nói anh ta đã lau mồ hôi trán.

        Tư Thảo sốt ruột giục:

        - Có việc gì mày nói đi xem nào?

        - Dạ thưa ông, - Kháng vẫn khách sáo lễ nghĩa - ông hành quân có được thắng lợi như ý không

        - Thắng cái con khỉ! Đâu phải là hành quân! Một cuộc cuớp phá dân thường. Thật nhục nhã! Không biết bao giờ người ta mới phiên chế được chúng nó vào các đơn vị Liên hiệp? Có chấm dứt được cái trò trẻ cát cứ này, thân tao mới nhẹ nợ. Còn mày, có chuyện gì cứ nói thăng tao nghe?

        Kháng xoa hai bàn tay, thưa:

        - Dạ, có người ngoài kia vào, nói ông Tiến có lời hỏi thăm ông.

        Tư Thảo đứng vụt dậy như có lò so bật:

        - Ông Tiến biết tao ở đây à?

        - Dạ không hiểu sao ông ấy biết?

        Tư Thảo cắn môi. Lão muốn túm cổ tên anh vợ mà hỏi cho ra mấy cái truyền đơn hôm trước ai nhét vào túi áo lão và những câu chuyện nửa kín nửa hở này. Nhưng như vậy để rồi làm gì? Lại hóa ra chống đối họ? Nhưng chả lẽ lại van xin với thằng nhãi này?

        Lão thở khò khè trong cổ như sắp nổi cơn hen. Lão hậm hực:

        - Hừ. Ông Tiến cũng biết!

        Kháng tiếp luôn:

        - Dạ, ông ấy có gửi thư cho ông.

        - Thế à? Gửi cho tao? Đề tên tao?

        - Dạ vâng.

        - Người cầm thư đâu rồi?

        - Người ấy hiện đang ở thị trấn đây. Nếu ông vui lòng cho họ gặp để đưa thư...

        - Ừ. Mày đưa họ đến đây ngay. - Lão sốt sắng.

        - Dạ, e rằng họ không đến, vì họ chưa biết ý ông thế nào? Nhỡ vào, bị quân của ông giữ lại thì không lợi.

        - Cũng phải... Có thư ông Tiến gửi thì mày hẹn với họ chỗ nào, rồi tao đến, tao gặp?

        Oanh đã bố trí sẵn nhà anh Chính ở Thủ Trung. Gia đình anh ấy đi Nam Định vắng. Hai đội viên công an xung phong canh chừng sẵn ở ngoài, đề phòng trường hợp bất trắc.

        Đúng giờ hẹn, Tư Thảo một mình lững thững qua cầu sông Vạc. Kháng đón ông ta ở phố Thủ Trung, dẫn vào nhà anh Chính.

        Oanh ra tận sân đón, mời Tư Thảo vào nhà và tự giới thiệu:

        - Tôi là người của Chính phủ kháng chiến, được cấp trên cử đến gặp ông để đưa bức thư của ông Tiến gửi ông và trình bày thêm với ông một số ý kiến.

        Tư Thảo khẽ “vâng”, nét mặt xúc động bối rối. Bàn tay run run khiến Tư Thảo vịn chặt vào thành ghế.

        Oanh pha trà, rót nước mời Tư Thảo uống, hỏi thăm vài câu xã giao rồi đưa thư. Tư Thảo mở thư đọc ngay.

        Ông Tiến hỏi thăm, khích lệ tinh thần dân tộc, có phần chiếu cố hoàn cảnh của lão. Ông không trách cứ gì nhiều lại có lời thân tình khuyên nhủ Tư Thảo giúp đỡ kháng chiến, đừng phản bội Tổ quốc...

        Mặt lão đang tai tái giờ đã hồng hào dần. Những nếp nhăn trên trán, trên đuôi mắt dãn ra. Tư Thảo gật gật đầu đọc đi đọc lại nhiều lần bức thư.

        Đặt bức thư, Tư Thảo ngửng nhìn Oanh, hỏi cách cởi mở:

        - Ông mới ở ngoài ấy vào? Ông có được trực tiếp gặp ông Chủ tịch? Ông ấy và quý quyến có được mạnh khỏe bằng an luôn không?

        Qua vài câu hỏi thăm thân tình, Tư Thảo hỏi thẳng:

        - Ông Chủ tịch có biết tôi làm gì trong này không?

        - Dạ có. - Oanh từ tốn đáp - ông ấy biết rõ chức vụ, việc làm của ông cũng như tình hình vùng Kim Sơn bị tạm chiếm...

        Tư Thảo nhíu đôi lông mày, bàn tay run run lần cởi hàng khuy áo quân phục, như thể cái áo làm lão tức thở. Rồi không nén được, lão nói:

        - Các ông đừng nhìn bề ngoài mà tưởng... - Lão ấm ức, nói đứt đoạn.

        Oanh hiểu đó là tác động của câu mình nói, anh lựa lời thăm dò thêm:

        - Vâng. Ông Chủ tịch hiểu rõ tình cảnh và thực chất việc làm của ông nên vẫn giữ cảm tình với ông.

        Tư Thảo đứng thẳng dậy, phanh ngực áo, vung tay nói một cách nóng nảy:

        - Các ông không biết! Tham mưu trưởng gì mà ăn cơm bốc trong rá! Lương chẳng được lĩnh một xu! Tôi xin bộc bạch cho các ông biết...

        Thấy Oanh gật đầu, tỏ ra thông cảm, Tư Thảo bốc lên:

        - Ông Chủ tịch còn nghĩ đến tôi, cử ông vào đây, cũng là dịp may cho tôi được trần tình với Chính phủ. Tôi đã không ra kịp theo Chính phủ, chúng nó gọi ra làm, không làm chúng không để cho yên. Quả tôi không có thù oán gì với Chính phủ, với Mặt trận. Chẳng qua “gió chiều nào phải che chiều ấy”. Tôi là tổng tham mưu trưởng làm vì! Quyền hành là ở nơi Nhà Chung, nơi Hoàng Quỳnh ấy!

        - Vâng, chúng tôi biết. Đành rằng “gió chiều nào che chiều ấy”, nhưng chỉ nên che bên ngoài, còn bên trong mong ông đừng quên Tổ quốc, đừng quên nhân dân...

        Tư Thảo nói ngay:

        - Không. Tôi không làm gì nên tội với đồng bào. Ở cái thế của tôi thật khó nói. Xin các ông hiểu cho. Tôi không đời nào! - Tư Thảo ỉu xìu ngồi xuống.

        - Ông cứ nên thật bụng như vậy. Ai như thế nào Chính phủ cũng biết. Những kẻ gây nhiều tội ác, cố tình phản bội Tổ quốc chống đối nhân dân, Chính phủ đã cảnh cáo mà không quay đầu hối cải, sớm muộn tất sẽ bị trừng trị. Ngay Trương Đình Tri thủ hiến Bắc Việt ở Hà Nội, Nguyễn Văn Sâm thủ hiến Nam Việt ở Sài Gòn, cũng đã đền tội. Điều đó chắc ông biết? Thế nhưng...

        - Vâng ạ, tôi biết. Bản thân tôi rất trông mong vào sụ sáng suốt của Chính phủ.

        Oanh nhìn thẳng Tư Thảo, nói:

        - Chúng tôi biết ông đã có công cứu cán bộ kháng chiến. Như trường hợp anh Kháng chẳng hạn. Nhờ có ông...

        Tư Thảo nở nang mặt mày, đứng dậy vỗ ngực:

        - Đúng lắm. Không có tôi thì thằng Kháng xanh cỏ rồi! Không thì cũng là còn mọt gông? Chính tôi đã xin cho nó thoát khỏi tay bọn Phòng nhì miền hành quân Bắc Bộ.

        - Mong rằng ông sẽ có nhiều quan hệ với kháng chiến hơn nữa.

        - Vâng ạ. Nhưng là phải trong vòng bí mật? cần lắm tôi mới gặp các ông, còn thường xuyên thì nói qua Kháng.

        - Vâng, như thế rất tiện. Bây giờ chúng tôi có người ra ngoài. Ông có muốn liên lạc với ông Chủ tịch, xin ông viết thư.

        - À, à... - Tư Thảo cắn môi, nhíu mày một lúc rồi lắc đầu - Không tiện ông ạ. Nguy hiểm lắm! Nếu sơ ý, cái thư của tôi vào tay Phòng nhì hoặc Tổng bộ thì chết ngay. Các ông thưa với ông Chủ tịch là tôi xin cám ơn ông còn có lòng nghĩ đến tôi. Tôi xin cung cấp cho các ông những tài liệu, tin tức cần thiết. Đấy, các ông có cần nắm tình hình quân sụ ở Kim Sơn, Phát Diệm này thì hôm nào mời ông lên ngồi xe jeep với tôi, tôi sẽ đưa ông đi kinh lý một lượt, xem các tuyến phòng thủ, các nơi đóng quân?

        - Cảm ơn ông. Chúng tôi sẽ có những yêu cầu cụ thể. Bây giờ chúng tôi chua đi cùng với ông được.

        Tư Thảo đứng dậy, nhìn Oanh hỏi:

        - Ông chưa tin tôi à? Này, thì đây... - Tư Thảo tháo cái thắt lưng tổ ong có khẩu súng ngắn và hai kẹp đạn, đặt lên bàn - Tôi nộp ông đây. Coi như vật làm tin. ông bằng lòng chưa? Bây giờ tôi về. Lúc nào cần, ông cứ liên lạc.

        Tư Thảo cài khuy áo, đi ra sân.

        Oanh cầm cái thắt lưng có khẩu súng bước theo đưa cho Tư Thảo:

        - Ông cầm lấy. Tôi rất cảm kích sự chân thành của ông. Nhưng như thế không lọi cho ông. Có thể vì những hằn thù nhỏ nhen hay một lý do nào đó, Nhà Chung có thể hỏi ông về vũ khí mà họ đã trang bị cho ông?... Dù sao cũng không lợi cho ông. ông cứ yên tâm. Chúng ta tin nhau ở tấm lòng và ở thực tế.

        Tư Thảo cảm động, tay trái đón cái thắt lưng và súng, tay phải chìa ra bắt chặt tay Oanh:

        - Méc xi! Cảm ơn!

        Kháng đón Tư Thảo ở cổng, nhắc:

        - Ông nhớ cài khuy cổ.

        Tư Thảo vuốt áo quân phục cho nghiêm chỉnh. Vừa bước, lão vừa nói:

        - Bây giờ tao mới thấy được nhẹ người, không còn lo sợ gì nữa...

        Kháng cười thầm; giờ anh mới hiểu hết những nỗi lo sợ căng thẳng của lão trong những ngày qua vì những câu nói dụng ý của anh và nhất là thỉnh thoảng có những cái truyền đơn trong túi áo, trong ngăn bàn lão.

        Chiều oi ả. Thủy triều dâng ngập đến mé cỏ bờ đê sông Vạc. Nước lững lờ dồn lên đầy rác rưởi. Người và xe cộ tấp nập qua lại trên cầu Trì Chính. Các bà, các chị bị bất đắc dĩ phải qua cầu, bước vội vàng như qua bãi tha ma hôi thối. Họ nhìn thẳng phía trước mà đi. Nhiều người không giấu được vẻ sợ sệt, chỉ muốn nhắm mắt mà thoát ra khỏi cảnh ồn ào bẩn thỉu dưới chân cầu - Ở đó, bọn lính lê dương da trắng, da đen trần truồng tắm. Chúng la hét như quỷ sứ để trêu ghẹo người đi đường và giở đủ trò súc vật.

        Trong đám lưu manh tụ tập ở bến chợ Nam Dân chiều nay, có một người trẻ tuổi, da ngăm đen, tóc gọng kính trùm tai làm cho cái mặt tròn ngắn ngủn lại. Anh ta cũng mặc áo cánh đen, quần cát bá trắng đầy vẻ xấc lấc tay chơi. Bọn lưu manh, chỉ điểm vỗ vai, bá cổ, “cậu cậu, tớ tớ” với anh ta. Chúng không ngờ rằng đó là Tâm, người mà tên Tăng đang lồng lộn huy động cả mạng lưới mật thám đồ sộ của phòng quân báo tổng bộ truy lùng, từ sau khi tên Hanh mất tích. Chúng tả hình, tả dáng anh, tầm nã khắp nơi.

        Tâm đến bên chiếc xe vận tải của lũ Com-măng-đô. Có đứa quen Tâm trong sòng bạc, níu anh lại chuyện trò. Bất đắc dĩ Tâm phải chứng kiến cảnh các chị em phải hoảng hốt chạy tránh những bàn tay lông lá của lũ đười ươi đó. Lòng anh đau thắt nhưng anh vẫn phải cười nói với chúng. Chợt Tâm nhìn thấy Thuận trong dòng người từ bên kia cầu đi sang. Anh lạnh toát từ gáy xuống như có dòng điện chạy qua. Thuận tránh sao khỏi bị chúng nó trêu ghẹo!

        Bấy lâu nay, Tâm tuy biết Thuận đã được thu hút vào cùng đơn vị hoạt động với mình, nhưng đối với Thuận anh vẫn phải giữ bí mật. Vì vậy mà giờ đây, dưới con mắt của Thuận, anh vẫn chỉ là một tên lưu manh đàng điếm như bao kẻ khác nhan nhản ở Phát Diệm. Chẳng thế mà một lần, trước sòng bạc Đức Bà cứu giúp, Tâm cùng mấy tên vệ sĩ đi qua chỗ Thuận bán bánh tẻ, Tâm vờ hỏi:

        - Bao nhiêu tiền một cái bánh?

        Thuận nói ngay:

        - Bánh này không có bơ sữa, các thầy ăn đâu, mà hỏi!

        Lựa khi một mình, Tâm lân la gợi chuyện:

        - Lâu nay bận quá, tôi không có thì giờ lại nhà...

        - Không dám ạ. Chúng tôi vất vả làm ăn, sợ không có thì giờ tiếp các thầy.

        Nói xong, Thuận ngoăn ngoắt đội thúng bánh đi.

        Thuận đi qua cái xe tải, bọn lính nheo mắt, huýt sáo, Tâm nóng bừng trong ngực. Nhưng Thuận cứ tỉnh khô bước đi. Bọn lính nhún vai nhìn theo cô, lắc đầu. Tâm thích quá! Nhưng anh liền thấy Thuận quay lại, cô dành cho anh một cái nhìn căm thù và khinh bỉ. Còn tệ hơn những cái nhìn và câu rủa của bà con ta thường ném vào mặt bọn chỉ điểm, chó săn. “Thế là hoàn toàn cự tuyệt đấy!”.

        Nhưng Tâm vui trong lòng: Thuận thế mới cừ!

        Một anh đội Bảo chính đoàn mồm ngậm thuốc lá, hai tay đút túi quần, trong nhà Lê Phát ra. Anh ta vồ vập với Tâm:

        - Thầy sang muộn thế? Trong nhà đang thiếu một chân xóc đĩa.

        Tâm bắt tay đội Tứ, cùng anh ta vào nhà Lê Phát.

        Qua ba lần gác, lính canh đều chào hỏi đội Tứ và bắt tay Tâm. Tâm rút thuốc lá Phi-líp mòi chúng. Đây là lần thứ ba Tâm vào được nơi ăn chơi của bọn sĩ quan Xéc-tơ. Bọn lính gác yên chí Tâm là một tay Phòng nhì như lời giới thiệu của đội Tứ, nên không soát xét giấy tờ.

        Mới năm giờ rưỡi, trong nhà Lê Phát đã đông người. Tầng hầm dưới cùng là chỗ đặt bàn đèn và sòng bạc của những người bồi bếp, lính tráng canh gác, hầu hạ trong khu Xéc-tơ. Tầng hai là nơi ăn chơi của bọn quan lại ngụy, bọn cai đội Tây và ta. Tầng ba trên cùng, bày biện sang trọng, là chỗ ăn cơm, đánh bi-a, nhảy đầm dành riêng cho các sĩ quan Tây cầm đầu khu Xéc-tơ. Chỉ những quan đầu tỉnh của ngụy như loại Phan Ngân, Xứng, Minh... mới được lên đó. Tầng này từ bảy giờ tối mới đông khách.

        Tâm ngồi chơi xóc đĩa một lúc ở tầng hầm rồi đi sang dãy nhà ngang phía sau. Nhà này là khu gia đình của bồi bếp. Tâm vào nhà sếp Lương. Vừa may, sếp Lương làm xong bữa ăn tối cho gác ba trở về. Thấy Tâm đến, sếp Lương vui mừng kéo anh vào bàn, pha trà uống và báo cho anh biết, hôm nay có nhà báo Diễm đi cùng Trần Ngân trưởng ty hải tuần đến ăn cơm và đánh bài ở gác hai.

        Sếp Lương là đầu bếp ở Nam Định, bọn giặc đưa anh về đây trông coi câu lạc bộ Lê Phát và nấu ăn cho sĩ quan Pháp ở Xéc-tơ. Chúng cho anh cái chức sếp. Tuy được bọn địch tin dùng nhưng sếp Lương có lòng yêu nước, ghét giặc. Hồi ở Nam Định anh đã là cơ sở cách mạng, về đây bắt được liên lạc của Đội Công an số 6, anh đã rất vui mừng tiếp tục làm nhiệm vụ...

        Tâm xin sếp Lương một tờ giấy, rọc lấy một mảnh bằng bàn tay, viết mấy chữ:

        “Ông Diễm, có người ở ngoài chỗ chú ông vào, cần gặp ông. Đúng năm giờ chiều mai, ông đến quán nước chanh ông Đạt để liên lạc. Nếu cố tình để xảy ra hậu quả gì, ông phải hoàn toàn chịu trách nhiệm”. Ký tên: “Đội Công an số 6”.

        Mọi người đang chúi mũi vào cuộc đen đỏ, không ai chú ý đến Tâm. Trong bàn tổ tôm Diễm ngồi, có năm người. Ba người ngồi chầu rìa là tám. Tâm len vào đó. Anh vừa xem bài vừa chú ý quan sát. Những tên này có vẻ phong lưu trí thức. Chúng ngồi ngay ngắn trên ghế tựa, vừa đánh bài vừa chuyện trò nửa tiếng Tây nửa tiếng ta; không ồn ào lộn xộn như những đám xóc đĩa, bài Tây bên cạnh. Thật khó có điều kiện để đặt mảnh giấy. Tâm kiên nhẫn chờ. Có thể là lúc ra về, cùng đi xuống cầu thang anh sẽ tìm cách nhét vào túi quần nó? Chơi một lúc tên Diễm kêu nóng, cởi cái áo vét bằng đũi trắng khoác lên tựa ghế. Tâm mừng rỡ. Vừa khi tên Diễm được ván bài, anh vờ chụm đầu vào xem bài của hắn, và nhanh tay ấn mảnh giấy gập nhỏ vào túi trên cái áo đũi vắt sau lưng hắn.

        Tâm xuống tầng hầm. Anh đưa mắt với đội Tứ. Hai người đi ra cổng.

        - Tình hình có gì mới không? - Tâm hỏi.

        - Dạ bình thường.

        - Ngày mai có càn quét đâu không?

        - Không nghe nói. Mi-lô và Sô-ni-ê đi Nam Định chưa về.

        Bọn lính gác đã rào thép gai chắn đường qua cầu. Đội Tứ tự tay kéo rào cho Tâm trở về chợ Nam Dân.

        Sáng hôm sau, Tâm đi lên làng Trì Chính để gặp Oanh.

        Tâm cẩn thận đi xuống xóm bốn rồi mới trở lại xóm hai, vào nhà bà Phú. Bà Phú đang ngồi trên khung cửi dệt vải, thấy Tâm đến, vội xuống mở cửa tĩnh thờ cho anh vào. Một lúc sau Oanh đến.

        Hai anh bàn bạc về tình hình và những việc cấp trên chỉ thị cần làm...

        Oanh rất vui vì Tâm đã nhắn gặp được tên Diễm. Tư Thảo đã cung cấp nhiều tin tức và tài liệu giá trị về tình hình quân sự và nội bộ địch. Ông ta còn cho biết về nhóm Đại Việt duy dân của Nguyễn Minh hiện nay rất có thế lực ở Phát Diệm.

        Đây là những người trước kia đã từng mạo nhận là “Việt Minh”, nay họ lại tự xưng là “nhóm kháng chiến” Phát Diệm. Đội Công an cần phải biết rõ hoạt động của họ. Trong nhóm Đại Việt đó, nhà báo Diễm có thể là đầu mối để ta tiếp xúc với những người khác. Việc gặp Diễm rất cần thiết.

        Hội ý xong, hai anh sắp chia tay, vừa lúc bà Phú chạy về báo có giặc bao vây. Oanh nói: - Chúng con đi đây.

        - Đi nó bắt mất! - Bà Phú giữ họ lại.

        Oanh cười:

        - Ở nó cũng bắt!

        Bà Phú nhìn quanh:

        - Cứ đội cái này mà đi ra. - Bà đưa cho mỗi anh một súc vải sợi - Làm như người buôn vải.

        Hai anh ra tới ngõ vừa gặp anh Xuân huyện ủy viên chạy vào. Biết anh đang lúng túng, chưa tìm được cách ngụy trang, Tâm đưa súc vải của mình cho anh đội. Tâm quay lại tĩnh thờ. Bọn địch đã vào tới ngõ. Nhà không còn súc vải nào. Bà Phú lại nhìn quanh nhà, rồi quyết định:

        - Anh lên sau bức đại tự kia mà nằm.

        Tâm nhìn lên bàn thờ, nhìn lên mái nhà. Sát rui nhà, trên tấm trướng rủ xuống bàn thờ có tấm đại tự đề tên Đức thánh Trần. Tấm đại tự dài hai mét, rộng tám mươi phân, lên đó thật kín đáo, bất ngờ. Nhưng nhìn bàn thờ đầy hương khói và nghĩ tới lòng sùng kính thờ Đức thánh của bà Phú, Tâm thấy ái ngại quá.

        - Lên đi! Cứ lên đi! - Bà Phú giục.

        Không còn cách nào khác và hoàn toàn bị tấm lòng thành thực của bà thuyết phục, Tâm trèo thoăn thoắt lên xà nhà.

        Bà Phú vội vàng đốt thêm hương, đèn, thỉnh chuông, ngồi vào cúng bái.

        Đây không phải là cuộc càn. Thấy Tâm, người lạ về, tên chỉ điểm nào đó trong mạng lưới do thám của địch trong làng đã báo ngay cho địch vây sục. Hai anh Oanh, Xuân không đúng với hình dáng người chúng đang tìm nên đi thoát. Bọn địch ập vào nhà bà Phú. Thấy bà đang cúng Thánh, chúng gọi ra hỏi:

        - Có người lạ nào vào đây không?

        Bà Phú bình tĩnh đáp:

        - Không có.

        - Chính nó vào đây. Bà giấu nó ở đâu thì đưa ra ngay. Nếu không, tìm được chúng tôi đốt nhà!

        - Các ông cứ việc tìm!

        Bà Phú lại vào chiếu, ngồi gõ khánh leng keng, cúng bái như thường.

        Bọn giặc lục khắp trong nhà, ngoài sân, dòm ngó hết dưới bàn thờ đến mọi xó xỉnh. Không tìm thấy, chúng đứng xem bà cúng Thánh một lúc rồi kéo nhau ra.

        Trông chừng cho chúng cuốn gói sạch, bà Phú mới ngửng lên gọi:

        - Xuống đi, Tâm ơi!

        Tâm tụt xuống, cảm động nhìn bà, chưa biết nói gì, bà Phú đã tươi cười, nói:

        - Hôm nay, hóa ra tôi cúng “Đức thánh Tâm”!

     

        Nhà báo Nguyễn Duy Diễm đã đến rất đúng hẹn. Hắn gườm gườm nhìn Oanh sợ sệt. Oanh tiến đến bắt tay hắn, hỏi cách vui vẻ:

        - Anh có được mạnh khỏe luôn không?

        - Cảm ơn, tôi thường.

        Hai người nhìn nhau. Oanh mỉm cười.

        Diễm không giữ vai trò gì quan trọng trong nhóm Đại Việt duy dân Phát Diệm. Hắn là bạn thân của bọn Minh, Nguyên, Ngoạn, lại là anh vợ Trần Ngân. Hắn còn chơi thân với Phan Văn Giáo, thủ hiến Trung phần. Cho nên tuy không có chức vụ gì trong bộ máy ngụy quyền ở đây nhưng trong thứ bậc quyền hành ngầm - là cái quan trọng với bọn ngụy - hắn rất có thế lực. Hắn có chú là Nguyễn Duy Chỉ, trước là nhân sĩ, ủy viên ủy ban Hành chính huyện, hiện ở vùng tự do. Đặc biệt, bản tính Diễm ba hoa...

        - Chúng tôi là người của kháng chiến mới vào. - Oanh ôn tồn nói - Biết anh ở trong này, cụ Chỉ có lời nhắn mời anh ra vùng tụ do để tham gia kháng chiến.

        Diễm tái mặt, mấp máy môi:

        - Dạ. Chú tôi ở ngoài đó có được bình an mạnh khỏe không?

        - Cụ vẫn mạnh khỏe và còn công tác. Cụ có ý lấy làm tiếc là anh lại ở trong này, phải bắt tay với địch chống lại nhân dân, nên muốn gọi anh ra ngoài ấy...

        Diễm toát mồ hôi, thanh minh:

        - Quả là một sụ hiểu nhầm lớn. Tôi chưa hề bắt tay ai? Tôi chỉ là một nhà báo yêu nước, đứng về phía dân tộc kháng chiến.

        Oanh nhìn thẳng Diễm, gật đầu:

        - Chúng tôi sẵn sàng tin anh đứng về phía kháng chiến nhưng cái đó cần được thực tế chứng minh.

        - Anh cần hiểu cho là chính ở trong này tôi mới làm được nhiều nhất cho kháng chiến. Có thể nói là tôi đã nghiêng về những hoạt động kháng chiến hơn là làm báo.

        Oanh cười, cởi mở:

        - Lực lượng kháng chiến ở trong vùng tạm chiếm không ít và đã nhiều bộ phận có những công lao đóng góp không nhỏ, thế nhưng...

        Qua chuyện trò và thái độ vui vẻ tự nhiên của Oanh, Diễm bớt sợ hãi. Hắn ta nghe Oanh nói thế thì bốc ngay:

        - Đúng là như vậy anh ạ. Trong này chúng tôi đã lập được “nhóm kháng chiến”; sắp hoạt động được và sẽ báo cáo ra ngoài!

        Oanh đang châm thuốc lá, ngửng lên, mỉm cười nhìn Diễm:

        - Nhóm “Kháng chiến trùm chăn” à? Các anh chẳng làm gì cả.

        Diễm bốc lên:

        - Rồi anh xem, tôi không đùa đâu.

        - Tôi cũng không nghĩ rằng các anh đùa, và tôi không chỉ nghe các anh...

        Diễm tiếp lời:

        - Anh sẽ được thấy. Nếu cần, anh sẽ được tiếp xúc.

        Oanh nói dứt khoát như mệnh lệnh:

        - Chúng tôi cần biết và sẽ liên lạc với các anh, đó là yêu cầu của tổ chức.

        Diễm cắn môi, gật gật đầu suy nghĩ rồi hắn bỗng hỏi đột ngột:

        - Vào đây, anh có sợ không?

        Oanh lắc đầu:

        - Không sợ. Chúng tôi đã ở trong này. Hôm nay liên lạc với anh là để nhắn lời các anh ở ngoài ấy nhắc nhở các anh thôi.

        - Các anh ở đây tất đã hiểu. Ở trong này không phải muốn làm gì cũng được. Phát Diệm vẫn là nơi an toàn của địch. Nhóm kháng chiến chúng tôi thành lập rồi. Thật đấy! Chỉ chờ ở ngoài...

        Oanh hiểu ngay, tên này muốn ỷ vào thế giặc: Thách ta hoạt động trong thị trấn. Được rồi mày xem. Đối với bọn này phải có những sức ép mạnh, đầu óc nó mới chuyển được. Oanh cười bảo Diễm:

        - Vâng, hẵng cứ biết vậy. Từ nay chúng tôi sẽ liên lạc với các anh, sẽ có những yêu cầu cụ thể để các anh hoạt động.

        Diêm láu cá:

        - Tất nhiên là trong phạm vi chúng tôi có thể làm được?

        - “Nhóm kháng chiến” của các anh có những ai?

        - Chúng tôi không đông lắm nhưng chúng tôi nắm hết các cơ quan chính quyền trong này. - Hắn cười - Khi nào kháng chiến có lệnh là chúng tôi kéo nhau đi tất. Nhưng hiện nay thì chúng tôi phải làm gì, anh có thể cho biết không?

        - Anh nói còn chung chung lắm. Chúng tôi cần biết cụ thể hơn. Với từng người sẽ có những yêu cầu thích hợp. Các anh đã tự nhận mình là người của kháng chiến thì ít nhất cũng phải có những hoạt động giúp ích cho kháng chiến, dù là phải hoạt động một cách bí mật không phô trương.

        - Ví dụ đối với tôi thì anh yêu cầu gì?

        Oanh cười:

        - Anh giới thiệu cho chúng tôi gặp những người chủ chốt trong “nhóm kháng chiến”.

        - Tưởng gì, chứ như vậy thì được ngay thôi.

        - Được, tôi sẽ gặp lại anh. Bây giờ anh có gửi thư hay nhắn gì ra với cụ Chỉ không?

        - Anh làm ơn cho tôi gửi một lá thư cho chú tôi.

        Từ biệt nhà báo Diễm, Oanh đi theo Đường 10 thẳng vào thị trấn. Thái độ bình tĩnh, mạnh bạo, hiên ngang của anh gần như một đòn cân não đối với Diễm. Hắn đang có ý chờ xem Oanh sẽ rút như thế nào, để biết cái “xuất quỷ nhập thần” của Việt Minh. Không thể ngờ Oanh cứ đường hoàng đi giữa đường trục của thị trấn, qua ngay trước mặt đủ các thứ lính gác đầy đường. Hắn phục và hắn sợ. Ân tượng đó đã có tác động tốt đến thái độ của hắn trong những lần Oanh gặp hắn sau này.

        Oanh vẫn để ý trông chừng, nhưng tên nhà báo Đại Việt không có ý phản trắc gì, anh đi thẳng đến phố Thượng Kiệm. Một lát sau anh thấy Tâm vào nhà Bích Hưng gọi cà phê uống. Kể ra như vậy hơi táo bạo? Đối với cậu Tâm phải chống tư tưởng chủ quan! Oanh nghĩ như vậy nhưng rồi anh không đến gặp Tâm ngay. Đầu óc Oanh bị lôi cuốn theo bao nhiêu lo liệu, tính toán cho những hành động trong thời gian tới.

        Anh em ở thị trấn đã có những cơ sở vững chắc. Công an xung phong ở các làng xung quanh thị trấn mới được tăng cường. Theo anh Tuyến, đặc phái viên phó, phụ trách công an xung phong, thì anh em đã sẵn sàng hành động. Sau một số vụ phá tề trừ gian ở các vùng lân cận, anh em đều đã được thử thách, đang phấn khởi muốn tiến sâu hơn, đánh phá địch ngay trong hang ổ chúng...

     

        Thuận đang bán bánh trước chợ Nam Dân. Bà Tám đến mua bánh, trả tiền cho cô có kèm mảnh giấy. Thuận liền đội thúng bánh đi vào phố. Đến đoạn trung tâm phố Thượng Kiệm, có trại cảnh binh và tòa nhà tỉnh trưởng ở hai đầu, cô cất tiếng rao:

        - Ai bánh tẻ, ra?...

        Cô rao ba tiếng thì có người gọi. Thuận thong thả bước vào ngôi nhà nhỏ, mang số 42, lọt vào giữa dãy phố hai tầng.

        - Bánh mới, còn nóng đấy bà ạ!

        Vừa nói Thuận vừa trao tay cho bà Hệ, chủ nhà, cái bánh tẻ. Cô lại đội thúng đi, ngân nga cất tiếng rao...

        Ngay chiều hôm đó, Thông nhận được lệnh.

        Thông lấy bộ quần áo nâu mặc vào, thành một thanh niên nông dân, dây thánh giá lòng thòng ở cổ...

        Chị Am thấy Thông ra đi, mỉm cười hỏi:

        - Chiều nay anh có ăn cơm nhà không?

        - Chị đừng thổi cơm tôi.

        Chị hiểu Thông đi công tác chứ không phải đến lò bánh mì làm việc như mọi ngày... Lâu nay Thông ít đến lò bánh mì. Anh có thể thảnh thơi đi đâu hay làm gì tùy ý. Đó là những thuận lợi mà Thông chưa hề lường trước.

        Hồi đầu, vừa làm việc ở lò bánh vừa đi hoạt động suốt ngày đêm, quả thực là vất vả cho Thông, nhưng Thông không mong muốn gì hơn có điều kiện ẩn náu và hoạt động như thế. Anh đã cùng đồng đội mở rộng thêm nhiều cơ sở trung kiên ngay gần những vị trí quan trọng của địch như xung quanh khu Xéc-tơ, Ty công an, trại Bảo chính đoàn và cả ở những đầu mối giao thông như cạnh sân bay Ngô Gia Lễ, bến ca nô, tàu thủy, chợ Nam Dân... hầu như mọi hoạt động của kẻ địch trong thị trấn đều bị cơ sở ta theo dõi. Khi ở giữa phố, có gặp bất trắc, chạy lối nào các anh cũng có chỗ che chở, ẩn náu.

        Một hôm Thông vừa đến lò bánh mì, anh Am gọi anh ra nói nhỏ:

        - Anh Thông ạ. Trong số anh em công nhân bánh mì, có cậu Phương để ý đến anh?

        - Để ý thế nào? - Thông ngạc nhiên, hỏi.

        Anh Am kể:

        - Sáng nay cậu Phương hỏi tôi: “Có phải anh Thông là người ngoài kia vào không?”. Tôi hỏi lại: “Sao cậu lại nghĩ như vậy?”. Phương thành thật đáp: “Tôi để ý thấy anh ấy khác lắm. Anh ấy rất tốt và có lẽ bận nhiều việc, không phải dân bánh mỉ như bọn tôi... Tôi không biết nói thế nào, nhưng thấy khác lắm!”.

        Thông cắn môi suy nghĩ. “Phương là một người tinh khôn, sáng ý và có lòng yêu nước... Thông bình tĩnh soát xét lại mình một lượt. Cùng làm việc ở lò bánh với Thông còn sáu người nữa. Anh Am đã cho biết, họ là những người xưa nay làm ăn lương thiện. Không ai gần gũi bọn mật thám, chỉ điểm hay tề ngụy gì. Thông đã để ý nhiều lần họ ngồi chụm đầu rủ rỉ trò chuyện với nhau, vẫn hay nhắc đến kháng chiến, bàn tán về những chiến thắng của ta, thất bại của địch trên các chiến trường. Họ trầm trồ với nhau: “Phát Diệm này ăn thua gì. Việt Minh chưa đánh đấy thôi. Họ mà đánh thì dù thằng Tây có bao nhiêu quân lính và xe tăng, đại bác cũng phải thua”... “Trong thị trấn này thế nào cũng có Việt Minh. Họ ở đâu không ai biết. Thế nào cũng có ngày họ đánh...” Thông vẫn luôn ý tứ giữ bí mật. Một người ở nông thôn bỏ làng ra phố kiếm ăn như anh, có ai phải chú ý, Phát Diệm là nơi tụ tập đủ hạng người tứ xứ. Người ta sống chen chúc, loại như Thông có khối, vì vậy Thông có phần yên tâm chăm lo công tác... Bây giờ sẽ thế nào đây? Thông hỏi lại Am:

        - Có thể cho cậu ta biết không?

        - Cũng khó giấu được nữa. - Am đắn đo rồi nói - Tôi rất tin cậu ta.

        Thông gật đầu.

        Hôm sau, Am hẹn Phương đến nhà chơi. Thông đã đến đó trước rồi. Chào hỏi xong, Thông nhìn Phương cười.

        - Anh thấy tôi khác lắm à?

        Phương nhìn Thông đăm đăm, hồi hộp.

        Thông kéo tay Phương vào nhà, thân mật:

        - Anh Am nói với tôi về nhận xét của anh. Đúng, tôi là Việt Minh đấy. Chúng tôi rất hoan nghênh anh. Anh đã đoán biết điều đó và đã có ý giữ kín.

        Phương chớp chớp mắt, mặt anh đỏ ửng vì cảm động. Mấy lâu nay làm việc bên nhau, gần gũi tự nhiên là thế, bây giờ được biết rõ về Thông, Phương bỗng thấy sung sướng một cách thiêng liêng. Không biết nói gì hơn, Phương đưa hai tay nắm chặt lấy tay Thông; mãi sau mới nói được, giọng lạc đi:

        - Thật em cứ cảm thấy như vậy, nửa mừng nửa lo... Cứ sợ mình đoán nhầm. Không ngờ hôm nay anh cho biết.

        Anh Am cười vui vẻ, rót nước ra cốc, nói:

        - Anh em với nhau cả mà... các cậu uống nước đi!

        Thông đưa cốc nước chè mời Phương, nói:

        - Cán bộ ta hoạt động được ở vùng tạm chiếm là nhờ có nhân dân giúp đỡ. Tôi vào đây được các anh che chở nhiều. Nay mai công việc càng bận, có thể lại thêm những anh em nữa, mong các anh giúp đỡ thêm. Chúng ta sẽ cùng nhau góp phần đưa kháng chiến mau thắng lợi, giải phóng quê hương.

        - Xin anh yên tâm. - Phương nói - Chúng em phải có trách nhiệm với kháng chiến, với Chính phủ chứ. Trong số anh em làm ở lò bánh mì, không có ai xấu đâu. Ai cũng sốt sắng muốn được góp phần với kháng chiến. Em xin các anh cứ cho cả năm anh kia cùng biết. Như vậy, chúng em càng ủng hộ các anh được nhiều hơn.

        - Thế càng tốt chứ sao. - Thông nói - Nhưng yêu cầu các anh hiếu và giữ đúng một số quy định về hoạt động bí mật!

        - Anh yên tâm. Chúng em xin thề dù hoàn cảnh nào, có phải hy sinh, cũng đảm bảo bí mật, bảo vệ được cán bộ.

        Từ sau buổi ấy, anh em ở lò bánh mì không cho Thông làm việc gì nữa để anh thật rảnh rang hoạt động. Ban ngày, Thông ở luôn trong phố ăn cơm ở các gia đình cơ sở, tối về lò bánh mì ngủ. Anh em thường để dành cho Thông các thứ bánh mì, bánh sữa ngon nhất. Họ còn đưa những bộ áo quần đẹp nhất của họ cho Thông hóa trang đi hoạt động.

        Sau này, nhiều lần địch càn quét, vây ráp trong phố, Thông đưa nhiều cán bộ vào cơ sở này ẩn tránh. Đây là khu quân Pháp ở, nên rất an toàn và không phải bận tâm gì chuyện hậu cần, ăn uống...

        Thông ra phố, khi thấy không có gì đáng ngại, liền theo lời dặn của Oanh, đi đến phía ngã ba Hà tìm vào nhà anh Tới để gặp anh Tuyến, bàn công tác.

        Sang đến phố Kiến Thái, Thông thấy một đám đông quây quần bên vệ đường, anh ngó vào xem. Một người đàn ông quãng bốn mươi tuổi, người nhỏ, gầy, đen đủi, mân mê một mẩu khoai sống. Ông ta nhìn mẩu khoai, cười, ngước lên nhìn bà con đứng chung quanh, cười! Cái cười, bâng quơ dường như không dứt. Trông qua cũng biết đó là người ngớ ngẩn. Bên cạnh người đàn ông, trong mớ áo quần nâu rách tã có một đứa bé khoảng sáu, bảy tháng, gầy nhom, xanh rớt, nằm còng queo như là đã chết. Một em bé gái lên bốn, mặc cái quần cộc, mặt mày, tay chân lem luốc, ôm cái chổi rơm vàng đung đưa. Chừng như nó chơi ru em...

        Thông tê tái trong lòng. Anh cắn răng định bước đi. Ở Phát Diệm tạm chiếm này có biết bao gia đình bị tan nát đói khổ đến cùng cực vì bàn tay đàn áp, bóc lột của quân giặc và bè lũ bán nước? Những đồng bào ở các vùng địch lập vành đai trắng bị dồn về, phải sống cảnh màn trời chiếu đất, chết đói, chết khát hoặc bị bọn vệ sĩ, lính Tây đánh chết hầu như phố nào cũng có. Chỉ có giải phóng Phát Diệm mới chấm dứt được những cảnh thương tâm này!...

        Có người nào đó nói bằng cái giọng mủi lòng:

        - Chỉ một câu nói của ông chánh đấy thôi. Tội nghiệp gia đình bác ấy! Xưa nay vẫn cần cù làm ăn, đang yên đang ổn...

        Những giọng bàn tán xung quanh làm Thông tiĩu lòng, chân anh không rời đi được.

        - Một nhà đang yên đang lành như thế...

        - Sao bác ấy không vào nhà thờ mà xin cha? Con nhà đạo gốc mấy đời nay cơ mà!

        - Chậc! Chưa đến cửa nhà thờ đã bị tống ra đó.

        Đứa bé ưỡn người nhoài ra khỏi đám giẻ rách, cất tiếng khóc yếu ớt nghèn nghẹn, còn bé hơn tiếng mèo con chưa mở mắt. Khóc một thôi một hồi, nó tóp tép mồm rồi lại duỗi, lại khóc. Người bố vẫn cười với mẩu khoai gặm dở, như chung quanh mình không có ai cả. Đứa bé gái vẫn mải mê ru cái chổi rơm. Có bà nào đó nói:

        - Con bé kia, mày không dỗ em đi. Để nó khóc đuối hơi, nó chết.

        Con bé ngước đôi mắt đen bơ phờ, ngây thơ nhìn bà vừa nói, rồi cúi xuống tiếp tục lắc lắc cái chổi. Nó nói tỉnh khô:

        - Nó đói đấy mà.

        Bà già đứng sau Thông bước vào, vỗ vỗ bế đứa bé lên. Đứa bé càng cố giẫy khóc, như tuồng nó tưởng được mẹ bế, nó hờn. Bà cụ rơm rớm nước mắt, khẩn khoản với những người xung quanh:

        - Các bà, các chị ai có sữa thì vì danh Chúa cả mà bố thí cho nó miếng, cứu lấy thằng bé?

        Một người phụ nữ ngoài ba mươi tuổi, mặc quần đen, áo nâu lành lặn, bước vào ôm lấy đứa bé, vạch vú đưa vào miệng nó. Đứa bé ngoạm chặt bầu vú, hai tay, hai chân khăng khiu co quăp lấy bầu sữa. Nhưng nó không còn sức nuốt dòng sữa chảy tuôn từ bầu vú căng. Nó nhoài ra, sặc sụa.

        - Chị ơi, chị đỡ cho sữa xuống chậm, kẻo nó yếu lắm! - Bà già nói.

        - Dạ cháu vẫn đỡ đây mà!...

        Bà cụ già bước lại bên Thông, như không kìm lòng được, bà chỉ vào người đàn ông mất trí mà kể lể:

        - Có Chúa nào chứng giám cho nữa không! ông chánh Vọng muốn chiếm đất của nhà này cho liền thổ của ông, đem vu cho ông ta theo Việt Minh để trình cha rút phép thông công. Ông ta sợ quá, đâm ra ngớ ngẩn. Vợ ông ta chạy vạy van xin ông chánh, ông muốn đuổi đi đâu thì đuổi, muốn lấy đất thì lấy, nhưng xin ông đừng trình cha. Ông chánh vẫn không chịu.

        Nghe nói ông chánh còn cưỡng ép chị ấy làm trái điều răn, chị ấy uất quá mà chết. Bây giờ ba bố con người ta biết sống thế nào!...

        Thông bước đi mà người anh như lảo đảo. Răng anh nghiến chặt đến đau buốt quai hàm.

        Đến nhà anh Tới, Thông gặp anh Tuyến và mấy anh em công an xung phong đang sôi nổi bàn về những dự định hoạt động sắp tới. Cái không khí sẵn sàng chiến đấu bừng bừng ấy rất phù hợp với tâm trạng Thông lúc này.

        Ngày đêm phải chứng kiến những cảnh khổ đau của đồng bào Kim Sơn dưới gót giày của giặc Pháp và lũ tay sai, anh em công an không còn quản ngại gì những gian nguy đầy rẫy quanh mình. Tất cả đều một lòng muốn được lệnh hành động, được đánh tan tành quân giặc để giải phóng Phát Diệm.

        

        Tuyến sôi nổi phổ biến nhiệm vụ mới.

        Anh phân tích tình hình chung, tương quan lực lượng hai bên trên chiến trường toàn quốc. Đặc biệt là tình hình ở Bắc Bộ sau chiến thắng Biên giới. Anh nói nhiều về tình hình địch ở Phát Diệm và ý nghĩa những nhiệm vụ mà công an sẽ đảm nhận. Tuyến nhắc đi nhắc lại: Anh em ta phải luôn tấn công nhưng không được chủ quan khinh địch...

        Thông vẫn nghe Tuyến nói, nhưng sốt ruột quá. Anh chỉ muốn Tuyến nói rõ ra, cần phải làm ngay cái gì bây giờ? Nhất là, chuyến này sẽ “làm ăn” ở đâu?

        Người Tuyến to cao, dáng dấp hoạt bát, nét mặt tươi như lúc nào cũng thấp thoáng nụ cười. Thế nhưng từ cách hành động, nói năng anh đều tỏ ra bình tĩnh, chững chạc đến mức gan lì. Có khi sốt ruột quá, anh em cứ tưởng như anh ta lề mề!

        Tuyến tỏ ra thận trọng. Anh chưa nói nhiệm vụ gì cụ thể; chỉ nói toàn chuyện chuẩn bị. Đã phổ biến chia các nhóm, nghiên cứu Thượng Kiệm, lập thêm cơ sở trong phố, theo dõi bọn địch quanh Trì Chính, Kiến Thái rồi anh còn nhấn mạnh một lần nữa:

        - Phải nhớ đấy. Phải luôn luôn nắm vững tình hình, có lệnh mới hành động. Tuyệt đối không được nôn nóng chủ quan!

        Thông và Nhởn lại được giao nhiệm vụ ở Kiến Thái. Họ rất thích thú. Thông nói đùa Tuyến:

        - Bài học Yên Mạt thật sâu sắc!

        Mấy anh em cùng cười. Tuyến cười theo. Anh gãi gãi tai, nói phụ họa:

        - Đấy, các đồng chí đều đã có thực tế đấy!

        Tiếng cười càng rộ lên.

        Nghĩ lại chuyện phá tề Yên Mạt thật đau lòng và cũng thật thấm thìa...

        Yên Mạt giáp Phúc Nhạc, có bọn tề rất gian ác. Toàn bọn đảng phái phản động và cuồng tín. Dạo đó, anh em công an chưa nắm được tình hình địch đã nhận được lệnh phải phá tề.

        Đồng chí Hòe, cán bộ huyện, nói với Tuyến:

        - Các đồng chí phải hành động ngay thôi. Để bọn tề ác ngày nào thì thiệt hại cho nhân dân, cho kháng chiến ngày đó.

        Khó nghĩ quá, Tuyến nói thật:

        - Báo cáo đồng chí, anh em tôi chưa có cơ sở ở Yên Mạt, và quả thật chưa nắm được tình hình...

        Hòe cười vỗ vai Tuyến:

        - Các cậu yên tâm. Huyện đã có cơ sở ở đó rồi. Việc chuẩn bị đã giao cho cán bộ địa phương. Công an xung phong chỉ việc lên gặp anh Chỉnh. Quét thôi!

        - Báo cáo anh, - Tuyến năn nỉ - cho chúng tôi chuẩn bị thêm vài hôm?

        - Phải hợp đồng chiến đấu chứ! - Hòe cười, lắc đầu - Ngay ngày mai các cậu phải quét chúng nó đi thôi.

        Tuyến về hội ý anh em trong đội, nêu quyết tâm hành động. Đã quyết tâm là công an xung phong sôi lên ngay. Chiều hôm sau, anh em chia nhau về địa điểm xuất phát Thủ Trung, Kiến Thái. Trời mờ tối là họ kéo thẳng lên Yên Mạt.

        Tuyến, Thông, Tuy, Dụ, Nghiêm, Chỉnh lần luợt lên đuờng. Lực lượng phối hợp có mấy người cán bộ xã và một trung đội bộ đội địa phương. Tuyến hỏi họ:

        - Bọn tề ác hiện có mặt ở xã cả chứ?

        - Chắc thế. Chúng nó có đi đâu.

        - Các anh đã báo cho những người của ta lánh mặt trước chưa?

        - Ồ, không lo. Ta vào thì họ biết.

        - Ta cần nhất là bất ngờ. - Tuyến băn khoăn - Có bất ngờ mới đánh nhanh, rút nhanh, đảm bảo kết quả.

        - Yên chí!

        Tuyến im lặng. Anh không yên chí được, nhưng còn biết làm sao nữa? Cứ đi! Dù sao cũng đã có một trung đội bộ đội tăng cường. Bọn tề xã chống sao nổi? Dù chúng có ngoan cố cũng sẽ bị tiêu diệt. Nếu chúng được tiếp viện, đã có bộ đội chặn...

        Quân ta kéo vào làng trót lọt. Nhưng lạ quá: cả vùng Yên Mạt như bị bỏ trống? Tất cả bọn tề đã chuồn đâu mất cả rồi? Cũng không tìm được ai mà hỏi nữa. Các đồng chí địa phương nhìn nhau, lúng túng. Quân ta đang loay hoay trong lối xóm chợt có người chạy vụt đi. Bộ đội hô đứng lại, nó cứ chạy. Một đồng chí địa phương nhận ra nó là thằng Sĩ, tên do thám. Công an ta đuôi mãi mới bắt được. Tên Sĩ run rẩy xin tha chết. Anh em ta hỏi nó:

        - Mày muốn sống, trả lời cho thật: Bọn tề ủy đâu cả.

        - Dạ. Họ chạy cả rồi.

        - Chạy lúc nào?

        - Dạ. Nghe các ông vào, họ chạy từ chiều.

        - Sao chúng biết mà chạy?

        - Dạ. Con không biết ạ!

        - Còn mày ở lại làm gì?

        - Nói ngay không chết?

        - Dạ... dạ... người ta bắt con ở lại xem có thật các ông vào không ạ.

        Thế là vỡ lẽ! Địa phương nắm tề, nhưng là thứ tề cầu an, thò lò hai mặt. Chúng đã báo cho địch! Anh em ta hiểu thế nào nó cũng đối phó. Phải rút ngay.

        Vừa ra đầu làng, bộ đội đụng ngay quân địch. Chúng bắn rầm trời như một trận đánh lớn. Anh em phải rút vào tìm lối khác.

        Lại lôi thằng Sĩ ra hỏi:

        - Chúng mày có bao nhiêu quân?

        - Dạ, gần hai đại đội.

        - Nói láo!

        - Dạ thật ạ.

        - Làm gì có nhiều thế?

        - Dạ. Hôm kia, trên mới cho tăng cường một đại đội bảo an.

        - Thật không?

        - Dạ, con nói dối, các ông cứ bắn ạ!

        Hầu như ta đã bị bao vây bốn phía. Nghe tiếng súng và xem cách bố trí của địch, có thể tin chắc tên Sĩ nói thật! Lực lượng chênh lệch quá. Ta lại ở thế bị động!

        Anh em công an xung phong, ngoài khẩu súng lục của Tuyến, khẩu Dten của Tuy, chỉ có vài quả lựu đạn và mỗi người một dao găm.

        Thấy gay, Tuy giao tên Sĩ cho bộ đội đưa ra. - Tuy cầm tiểu liên Dten yểm trợ cho anh em công an qua sông Trì Chính, rút về phía Thượng Kiệm.

        Trăng mồng tám sáng vằng vặc.

        Anh em ta qua được sông chưa kịp mừng đã chạm ngay quân địch. Chúng nằm phục sẵn trên cánh đồng - hình như chúng đoán đúng đường rút của ta để bao vây? Suốt cả các phía Trung Đồng, Bình Hải, Yên Mô, đường xuống Thượng Kiệm, Phú Vinh đều có quân địch phục.
        Phát hiện ra ta, bọn bảo an, lính dõng đốt đuốc hò reo đuổi. Chúng ôm tiểu liên, trung liên chạy băng trên cánh đồng, bắn loạn xạ. Đạn réo vèo vèo trên đầu. Y chừng chúng định bắt sống bên ta? Nhưng chúng cũng gườm, không dám xông thẳng vào...

        Chưa bao giờ có tình trạng như thế. Bọn tề, dõng địa phương lại dám đuổi Việt Minh trong đêm thế này!

        Anh em công an và bộ đội ta vừa đánh vừa nghi binh tìm đường rút. Quần nhau trên cánh đồng đến trăng tà chúng nó không làm gì được ta.

        Vừa may trời tối lại.

        Bên ta quyết mở đường rút. Tuyến nói:

        - Bây giờ thì chúng không dám đuổi nữa đâu. Anh em cứ bò sát đất. Lần theo bờ đồi mà rút. Cự ly năm, sáu mét một người.

        Thoát được khỏi vòng vây, kiểm điểm lại thấy lực lượng được bảo toàn, anh em rất mừng. Nhưng hỏi đến tên tù binh Sĩ thì không thấy nữa! Lợi dụng lúc qua sông gay go, nó đã chuồn mất.

        Sáng hôm sau, chưa kịp băng bó lại vết thương, tên Sĩ đã dẫn lính bảo an về bao vây Thủ Trung. Chúng bắt được Tuy và đồng chí trung đội trưởng bộ đội địa phương ở nhà ông Dị. Chúng tra tấn hai người rất dã man.

        Tuy hy sinh tại chỗ!

        Thông và Nhởn vốn rất thông thuộc trại Kiến Thái. Không mất công nghiên cứu nhiều, các anh đã có thể thi hành nhiệm vụ. Trại Kiến Thái như một hòn đảo vuông giữa bốn bề sông Đào. Một phía giáp khu Xéc-tơ. Một phía giáp Ty công an ngụy và ngay bên cạnh, cách dòng sông Đào và Đường 10, có đồn cảnh binh. Có thể nói, cả bốn phía dày đặc những bốt gác, điếm canh. Đường vào trại là bốn cái cầu ở bốn phía. Do vị trí như vậy, Kiến Thái là nơi kẻ địch coi là bất khả xâm phạm. Chúng yên chí đến nỗi không mấy khi lùng sục. Bọn lính dõng, vệ sĩ vào Kiến Thái cả ban đêm, cũng không cần mang súng. Đội Công an số 6 lợi dụng sơ hở đó của địch, xây dựng Kiến Thái làm nơi ẩn náu và nghỉ ngơi của ta. Từ Kiến Thái, ta có thể bất ngờ đột nhập Xéc-tơ, các cơ quan địch và các phố. Khi rút, chỉ cần qua khỏi cầu hay lội qua sông là xong. Đó là con đường nhanh nhất, bất ngờ nhất. Những khi cần thiết ta còn có thể xuống thuyền theo sông Đào đi khắp các nơi trong Kim Sơn; hoặc từ các nơi về trại Kiến Thái.

        Trong trại Kiến Thái có ông phó bảo an Miên. Trước đây, ông đã tham gia ủy ban Hành chính xã. Tây nhảy dù, ông bị bắt ra làm phó bảo an. Ông ta chưa có tội ác gì. Trong cách làm việc với dân, ông vẫn tỏ ra có cảm tình với kháng chiến.

        Mới hai giờ rưỡi chiều, hai anh đã dắt súng ngắn ra đi. Họ từ xóm một, xã Công uẩn, đi thẳng theo Đường 10, qua phố Kiến Thái, qua đồn cảnh binh phố Thủ Trung. Chỉ còn vượt cầu là vào trại. Nhưng ngay đầu cầu, có tên cảnh binh đứng chắn. Hai anh vội tạt vào một quán giải khát uống bia. Chờ đến hai mươi phút, tên cảnh binh mới đi về bốt. Hai anh nhanh nhẹn đi thẳng vào nhà ông Miên.

        Ông chủ nhà đang ngồi hút thuốc, ngước lên thấy người lạ vào cổng. Ông liền đứng dậy, có ý đề phòng. Thông và Nhởn nhanh ý, bước đến kèm sát bên ông ta. Thấy không thể tránh được, ông Miên đành miễn cưỡng ngồi vào bàn “tiếp khách”.

        Ngồi vào bàn, Nhởn nói ngay:

        - Ông Mỉên, chúng tôi là người của Chính phủ kháng chiến, đến gặp ông để bàn một số việc.

        Ông phó bảo an mặt xám ngắt, run lẩy bẩy, cổ ậm ự như một tiếng “dạ”. Nhởn nói tiếp:

        - Trước đây, ông là người của Chính phủ; giờ ra làm phó bảo an, ông đã có những sai lầm. Nhưng Chính phủ biết rõ ông chưa gây tội ác với đồng bào. Chính phủ muốn tạo điều kiện cho ông sửa chữa những sai lầm cũ. Ông nghĩ thế nào?

        Lấy lại được bình tĩnh sau những phút đột ngột, quá sợ hãi, ông Miên hắng giọng hai lượt, trả lời bằng một câu hỏi dè dặt:

        - Dạ thưa... có phải các ông là người ở ngoài ấy vào thật không ạ?

        Thông vẫn chăm chú quan sát trong nhà, quay lại cười trả lời ông ta:

        - Chúng tôi ở trong này... Nhưng là người của kháng chiến. Ở Phát Diệm không ít người như vậy. Làm phó bảo an, hẳn ông biết ít nhiều hoạt động của ta?

        - Thưa thật với hai ông, mong hai ông báo cáo lên cấp trên cho. Tình cảnh của tôi khó khăn quá, không dứt được gánh nặng gia đình để đi kháng chiến. Chúng nó đến, bắt làm cho chúng. Không làm, chúng sẽ lấy cớ trước có chân trong ủy ban, chúng giết mất. Quả thật tôi chỉ làm qua loa cho qua ngày đoạn tháng, sống chờ ngày giải phóng. Tôi không có lòng nào phản trắc... Các ông thấu tình cho!

        - Ông yên tâm. - Thông nói, anh vui vẻ, có ý nâng đỡ - Nếu ông có tội, đáng trừng trị thì dù có chạy đằng trời cũng không thoát. Đây chúng tôi đến liên lạc với ông, mong ông thấy được sai lầm để cố gắng lập công mới?

        - Dạ, dạ vâng ạ.

        Ông ta run rẩy pha trà mời hai người rồi nhìn Thông, đắn đo hỏi:

        - Dạ, thưa... (Có lẽ ông ta muốn nói chữ “đồng chí” cho có vẻ phải phép, nhưng ngượng miệng). Như chúng tôi bây giờ, có thể làm được gì ạ?

        Nhởn nói:

        - Yêu cầu ông, bề ngoài tiếp tục làm phó bảo an, nhưng ông sẽ che chở cho một số cán bộ ta đi về hoạt động. Sau này, việc gì ông có thể làm được nữa, chúng ta sẽ bàn thêm. Chỉ có thế!

        Ông Miên chớp mắt, không giấu được vui mừng, như vừa thoát được gánh nặng, đáp liền:

        - Dạ, nếu vậy, tôi xin vâng ạ. Xin anh em cứ đến. Từ hồi chúng chiếm đóng, trại Kiến Thái này không bị lùng sục như các nơi khác. Anh em mà giữ được bí mật, có thể ở lâu dài và gia đình tôi cũng được nhờ.

        Ông Mỉên tiễn chân hai anh công an ra tận cổng trại. Nhưng vẫn cảnh giác, Thông và Nhởn rẽ mỗi người một ngả.

        Sau mấy ngày dò xét, không thấy ông Miên có thái độ gì đáng nghi, anh em đến ở. (Từ đó nhà ông phó bảo an Miên và về sau cả trại Kiến Thái trở thành cơ sở đi về, nghỉ ngơi rất an toàn cho Đội Công an số 6 và các cán bộ kháng hiến. Kháng chiến thắng lợi, ông Miên đã được Chính phủ tặng thưởng Huân chương).

        Xong nhiệm vụ ở trại Kiến Thái, Thông vẫn nóng lòng muốn biết ngay nhiệm vụ tới là gì mà cấp trên chưa phổ biến.

        

        Theo đúng hẹn, bảy giờ, Diễm đến nhà mụ phán Hòe là chị ruột hắn, để đón Oanh. Hắn diện rất kiểu, mũ phớt màu ghi nhạt, bộ com-lê tít-xo vàng, cà vạt màu huyết dụ, giày đen mũi nhọn bóng lộn. So với những tóc phi-lô-dốp, giày Hồng Kông đánh phấn sang trọng của Phát Diệm, hắn trội lên như con công giữa bầy gà. Các quan chức tỉnh lẻ, những tên ăn chơi gặp hắn trên đường phố đều ngả mũ chào, khép nép tránh hay ngó trộm hắn một cách thèm thuồng. Dù người ta không biết hắn là ai, cũng kính nể ông “khách Hà Nội” sang trọng.

        Thấy em vào, mụ phán Hòe còn đứng rốn trước tấm gương lớn trên cánh tủ. Mụ thoa cố thêm lượt phấn hồng trên đôi má tàn nhang đã bự những phấn, nói thẻ thót như chim:

        - Cậu chờ tý, ông ta sắp đến đấy!

        Diễm không buồn nhếch mép. Hắn khẽ gật đầu rồi ngồi xoạc chân trên xa-lông. Mắt hắn nhìn đón phía cửa, hồi hộp. Mụ phán Hòe quay vào nhà trong mắng người hầu chưa kịp bưng trà lên. Mụ cũng tỏ ra sốt sắng bận rộn đón ông cán bộ Việt Minh. Đi ra, đi vào mụ còn ngắm vuốt thêm.

        Mấy phút sau, Oanh vào, tươi cười bắt tay Diễm. Qua vài câu xã giao Oanh đã thấy thái độ Diễm kính nể anh còn hơn cả hôm trước.

        Khi hai người bước ra đường, hắn vui vẻ nói với Oanh:

        - Hôm nay, tôi rất sung sướng giới thiệu với anh gần hết những anh em quan trọng trong “nhóm kháng chiến” của chúng ta.

        - Chúng ta sẽ đến đâu bây giờ?

        - Bọn tôi rất hân hạnh được tiếp anh ở ngay nhà anh Nguyễn Minh.

        - Anh đã mời các anh ấy đến đấy?

        Diễm càng thêm vẻ thân mật xuề xòa, như anh em cùng cánh:

        - Tất nhiên, nói cho đúng ra thì anh Nguyễn Minh triệu tập. Bọn mình vẫn mong chờ được liên lạc với ngoài ấy, nên nghe nói sẽ gặp anh, anh em rất mừng.

        Nhà Nguyễn Minh, cầm đầu Đại Việt duy dân Phát Diệm, là ngôi nhà hai tầng nho nhỏ khá sang trọng ở kề ngay đường phố, cách Ty cảnh binh và Ty công an không xa. Sau hồi chuông ngắn, một người hầu ra mở cửa. Thấy Diễm, người hầu mời hai người vào. Phòng ngoài cùng là nơi tiếp khách thường, đèn điện sáng choang, có bày xa-lông kiểu Von-te, tủ gương ba buồng bằng gỗ lát, nhưng không có người. Diễm dẫn Oanh đi qua buồng đó vào cửa trong để lên gác. Hắn nói:

        - Mời anh lên trên này. Đối với những anh em thân thiết, chúng tôi không ngồi ở buồng khách.

        Tiếng cười nói hả hê thoải mái từ trong nhà gác vọng ra, Oanh có cảm giác đây là nơi bù khứ trác táng của những tay ăn chơi hơn là nơi họp mặt của một đảng chính trị. Nguyễn Duy Diễm bước nhanh lên trước, gõ cửa. Tiếng cười nói im bặt. Cánh cửa hé ra rồi mở rộng, Diễm bước vào, đứng né sang bên mời Oanh. Những con người chải chuốt lịch sự, nghiêm trang chào Oanh trong mùi thuốc lá thơm, cà phê, rượu bia. Diễm xun xoe:

        - Giới thiệu với các anh, đây là anh Oanh, người đại diện chúng ta hằng mong chờ... Còn đây là anh Nguyễn Minh, anh Nguyên, anh Ngoạn, anh Trần Ngân.

        Oanh bắt tay từng người. Tất cả bọn đều cố tỏ ra niềm nở với anh. Oanh đưa mắt tìm quanh, không thấy Xứng đâu cả? Diễm có nói nhiều về tay trưởng Ty công an ấy. Hắn mới gia nhập “nhóm kháng chiến” và là tay có bản lĩnh Tại sao hắn lại vắng mặt hôm nay? Oanh hỏi Minh cách cởi mở:

        - Còn anh Xứng đâu?

        - Hôm nay, có lẽ anh ấy bận gì chưa đến được! - Mỉnh không giấu được lúng túng trong câu trả lời.

        Nguyễn Minh cười lấy lòng Oanh:

        - Anh không cần bận tâm. Chúng tôi quen ai thích sao thì làm vậy.

        Ngoạn ngọt nhạt, nói riêng với Oanh:

        - Nếu có thể, anh Oanh dành ít thì giờ đến thăm riêng anh Xứng sau, cũng tốt.

        Ngoạn, trưởng phòng chính trị Ty công an ngụy đấy! Mình sẽ cần đến nó không kém gì cần Xứng. Nghĩ thế Oanh gật đầu với Ngoạn.

        Sự thật Oanh hiểu rất rõ, không thể trông chờ một tý tự giác nào ở bọn này. Phải luôn luôn chủ động, bằng mọi cách, để sử dụng chúng, nhằm đạt cho được những yêu cầu công tác của mình. Cái nhóm Đại Việt này đang muốn chơi con bài thò lò hai mặt đây. Chúng tiếp mình là để lợi dụng mình. Chớ có quên điều đó. Chuyện không có gì đáng ngạc nhiên. Bởi vì bọn người này vốn là những tên phản cách mạng đến tận xương tủy.

        Hồi tháng Tư năm 1945, Minh, Nguyên, Ngoạn, Ngân, Tâm, Huấn... độ hơn chục thanh niên con nhà giàu, đã cùng với Hoàng Quỳnh, tụ tập nhau ở đồn điền Yên Lai luyện tập võ nghệ, nhen nhóm tổ chức chính trị để lập chiến khu. Họ lấy danh nghĩa cách mạng, nói là sát cánh với chiến khu Quỳnh Lưu của Việt Mỉnh ở Ninh Bình, chiến đấu chống Nhật. Do đường lối rộng rãi, toàn dân cứu nước, tháng Sáu năm đó, Mặt trận Việt Minh cử đồng chí Phan Châu đến Yên Lai gặp họ để mở rộng đoàn kết thống nhất lực lượng. Trước uy thế lớn mạnh của Mặt trận Việt Mỉnh, số thanh niên này đưa bản chương trình Việt Minh ra và trình bày rằng họ đã bắt mối với Nguyễn Hữu Đang Dân chủ đảng, ở Hà Nội, về Kim Sơn hoạt động chống Nhật. Thời gian qua vì bị lộ nên họ phải chạy lên đây lập chiến khu. Họ tỏ ra hăng hái xin được phối hợp với Việt Minh trong cuộc cướp chính quyền. Nhưng họ lại không muốn đặt mình trong tổ chức mặt trận Việt Mỉnh để thống nhất hành động. Trái lại họ cứ nhất định đòi giữ riêng tổ chức để phát triển lực lượng và bí mật hoạt động riêng rẽ với những ý đồ khác.

        Tháng Tám năm 1945, Việt Mỉnh cướp chính quyền ở bốn huyện Gia Viễn, Nho Quan, Gia Khánh và Yên Khánh. Minh, Ngân, Ngoạn, Nguyên liền lợi dụng cái thế đó của cách mạng tự xưng là Việt Minh, từ chiến khu kéo về cướp chính quyền ngay ở Phát Diệm, Kim Sơn.

        Nắm được địa bàn quan trọng này, họ có thể đứng ra đương đầu tranh chấp ảnh hưởng, đòi chia quyền lãnh đạo với Việt Minh, để rồi khi có cơ hội sẽ lật nhào Việt Minh, độc nắm lấy chính quyền. Nếu thế lực Việt Minh mạnh hơn họ, buộc họ phải cùng hợp tác thì họ sẽ lấy công lao giành được chính quyền ở Kim Sơn làm cái giá mặc cả để đòi những vị trí quan trọng trong chính quyền mới ở địa phương, để rồi từng bước lũng đoạn chính quyền sau này.

        Cùng một đồng một cốt với nhau, kẻ này xướng, người kia họa liền. Thấy số này nhảy lên vũ đài chính trị Kim Sơn, các cha cố ở địa phương liền nhiệt liệt hưởng ứng. Họ lập lờ coi số này là Việt Minh để lừa dối giáo dân và tìm cách chính thức hóa vai trò chủ mới của số này, hòng coi như việc đã rồi. Nhân danh giám mục địa phận, Lê Hữu Từ liền lập “bàn thờ Tổ quốc” long trọng làm lễ bái yết chính quyền “cách mạng” mới giành thắng lợi. Cha Từ trịnh trọng nâng “Bửu Kiếm” ngang mày trao cho Ngân, mặc nhiên coi Ngân là đại diện chính thức của chính quyền mới, là chủ tịch huyện Kim Sơn. Hành động chính trị bôi màu sắc tôn giáo này có tác động tâm lý rộng lớn. Họ đã lừa dối được hàng vạn giáo dân và tầng lớp trung gian mê muội và quá ngây thơ về chính trị.

        Những tay chính trị cơ hội này lúc đó đặt nhiều hy vọng vào uy thế và bộ máy thần quyền giáo lý của những kẻ chống cộng cầm đầu vùng công giáo rộng lớn này để ra sức xây dựng tô chức và lực lượng. Họ đã mê hoặc lôi kéo được số đông thanh niên địa phương và hầu hết giáo dân. Tình hình đó đã đặt ra trước mắt mặt trận Việt Minh vô vàn khó khăn phức tạp.

        Càng phức tạp khó khăn hơn là khi nắm được chính quyền, họ cũng chưng ra danh nghĩa là “phân bộ Việt Minh” để đốc thúc các địa phương thành lập các đoàn thể “công giáo cứu quốc” hoạt động theo chủ trưong đường lối phản động của họ. Tuy họ khéo lập lờ che đậy bộ mặt thật nham hiểm, nhưng những người cách mạng chân chính, nhất là lực lượng công an đã hiểu rất rõ bản chất của họ để giành lại và củng cố chính quyền cách mạng ở Kim Son.

        Đến giữa năm 1946, do những hoạt động kiên quyết, sáng tỏ, rộng rãi đến tận cơ sở của chính quyền cách mạng, những kẻ cơ hội này không thể che giấu được bộ mặt dối trá, phản quốc. Bị quần chúng vạch rõ chân tướng, khó lòng lập lờ, lộn sòng, họ phải tụ rút khỏi Việt Minh. Buộc phải giải tán “phân bộ Việt Minh”, họ lập ra “Liên đoàn công giáo”, và trắng trợn ra mặt chống đối, gây bạo loạn ở nhiều nơi trong vùng công giáo.

        Khi cách mạng trấn áp các vụ bạo loạn do các loại phản động, chủ yếu là bè lũ đội lốt tôn giáo ở địa phương, gây nên, bọn cơ hội này chạy tán loạn mỗi đứa một nơi. Pháp nhảy dù Phát Diệm, bọn họ lại tụ tập nhau về Phát Diệm, nhảy lên diễn đàn chính trị múa may với bộ mặt “Đại Việt duy dân”, vẫn giữ nguyên thủ đoạn cơ hội và khoác lác lừa mị quần chúng, bọn này đưa ra cương lĩnh mơ hồ: “Đại Việt duy dân chống Pháp, chống Mỹ, chống Nga, xây dựng nước Việt Nam tân tiến”! Đối tượng phát triển lực lượng của họ nhằm vào đám tu sĩ, trí thức tiểu tư sản, thanh niên con nhà phú nông, địa chủ.

        Được Hoàng Quỳnh nâng đỡ, bọn họ ra sức tranh thủ cảm tình của Nhà Chung để dựa dẫm.

        Giặc Pháp hiểu quá rõ thực chất bọn tay sai này nên không đếm xỉa đến những lời lẽ ba hoa rỗng tuếch tự xưng là Việt Minh cứu quốc... trong các chiêu bài chính trị nhất thời của chúng, mà vẫn tin dùng chúng. Phan Ngân được nhận chức tỉnh trưởng, Nguyên làm trưởng Ty thông tin; Trần Ngân trưởng Ty hải tuần; Xứng giữ chức trưởng Ty công an là người mới nhập bọn, và Ngoạn là trưởng phòng chính trị Ty công an. Nhiều kẻ khác trong bọn cũng đều là loại có vai vế trong ngụy quyền, ngụy quân ở Phát Diệm, Ninh Bình.

        Tuy phản cách mạng, chống đối kháng chiến kịch liệt nhưng bọn họ rất sợ lực lượng kháng chiến. Họ không tin Pháp thắng nổi Việt Minh. Họ dựa dẫm các thế lực chống đối nhau để sống còn và làm giàu. Làm tay sai cho Pháp, cho Nhà Chung. Họ sẵn sàng chờ bắt tay Mỹ nhưng họ luôn ngay ngáy lo cái ngày Việt Minh toàn thắng, về phía này, họ để ngỏ khả năng sống còn ở những khẩu hiệu giả vờ chống Pháp, chống Mỹ. Cuối năm 1950, thua to ở biên giới, Pháp lúng túng khắp chiến trường. Vùng đồng bằng Bắc bộ bị uy hiếp nặng nề, buộc giặc Pháp phải tập trung lực lượng để phòng thủ chặt chẽ hơn. Cho nên Pháp đã phải ép đám Công giáo tự trị sáp nhập quân đội riêng vào lực lượng Bắc phần. Đại Việt chủ trương: trong lúc này thấy Việt Minh hoạt động cứ lờ đi; sau này Pháp có bại, Việt Minh cũng yếu thế. Lúc đó sẽ tính chuyện với Việt Minh sau. Có những người bạo mồm còn dám nói với đồng bào là chúng tôi “ủng hộ kháng chiến”.

        Tuy có chủ trương, cương lĩnh để làm chính trị rất kêu, nhưng phần đông đám này đều hướng mọi hoạt động của mình nhằm vào vun vén lợi ích bản thân. Riêng mặt này phải nói là chúng làm rất tích cực, táo bạo. Chúng thường buôn hàng công nghệ phẩm của ngoại từ vùng tạm chiếm ra vùng tự do và mua bò ở vùng tự do vào vùng tạm chiếm bán kiếm lãi một gấp ba.

        Thời gian này lực lượng kháng chiến ở ngay Phát Diệm phát triển mạnh mẽ, uy thế của kháng chiến ngày càng lớn.

        Việc bố phòng của giặc Pháp và tay sai ở vùng Kim Sơn trở nên lúng túng, bị động đã làm cho bọn tiểu tư sản nhạy cảm này thấy trước cái ngày bị quân cách mạng tấn công không xa nữa. Đặc biệt là các cuộc diệt tề trừ gian ở ngay trong Phát Diệm đã làm cho chúng hoang mang hoảng sợ. Những mâu thuẫn nội bộ trong hàng ngũ tay sai cùng việc đền tội của những kẻ phản quốc đã thúc đẩy bọn này tính nước bắt tay với lực lượng kháng chiến địa phương để trước mắt tránh bị trừng trị và sau này còn hòng được dung thân. Tất nhiên là chúng bắt tay để mà lừa dối chứ không để làm gì cho kháng chiến hết. Chúng chỉ cần dùng dằng giữa đôi dòng để chờ cơ hội. Nếu kháng chiến yếu thế, tương quan lực lượng thay đổi có lợi cho Pháp, chúng sẽ lật mặt ngay.

        Hiểu quá rõ tim đen của chúng, trong tình hình ta chưa thể quét sạch chúng được, Oanh đã tương kế tựu kế cho chúng bắt tay để sử dụng chúng. Đối với bọn này, Oanh không thể khống chế và sử dụng như với Tư Thảo. Càng không thể chuyển hóa chúng thành tình báo viên nội tuyến như Kháng, trong những điều kiện nhất định, chỉ có thể lợi dụng tiếp xúc với chúng để thu thập khai thác tin tức hoặc là có thể khống chế để sử dụng chúng trong từng vụ việc cụ thể. Điều quan trọng là Oanh luôn tự nhủ mình không bao giờ được lơ là cảnh giác với bọn chúng.

        Trò chuyện một lúc, Oanh đã xua tan cái không khí khách sáo, dè chừng của các tay Đại Việt. Anh đã có thể nói chuyện với họ về những yêu cầu công việc của mình. Bọn họ chỉ thích bàn suông, vào công việc cụ thể họ tìm cớ lẩn tránh. Cuối cùng, trước uy thế của cách mạng và do cách nói tế nhị của Oanh, Nguyễn Minh nhíu mày gật gật đầu:

        - Chúng tôi sẽ cố gắng, trong phạm vi của mình, cốt sao giữ được bí mật và an toàn lực lượng và - Nguyễn Minh nhìn Oanh mặc cả - mong các anh bảo đảm an toàn cho chúng tôi khi Việt Minh đánh?

        Oanh cười, nói một cách tự nhiên:

        - Cái đó trước sau vẫn là tùy thuộc ở các anh.

        - Tùy chúng tôi?

        - Đúng thế. - Oanh gật đầu xác nhận.

        Oanh hiểu, chưa thể đưa những yêu cầu của mình với cả bọn thế này. cần phải gặp riêng từng người.

        Ngoạn ngồi bên cạnh Oanh. Khi nói chuyện với đồng bọn, Ngoạn hay nói xen tiếng Pháp. Nhiều câu nó nói Oanh không hiểu. Như thế rất không lợi. Nhân thể, thử khống chế hắn xem? Oanh thân mật vỗ vai Ngoạn, nói:

        - Anh thích nói tiếng Pháp lắm ư? Ở ngoài vùng tự do, đồng bào vẫn coi đó là một biểu hiện thiếu tự trọng.

        Ngoạn đỏ mặt. Hắn ấp úng:

        - Xin lỗi anh. Do điều kiện sống của chúng tôi ở đây, thành thói quen...

        Khi ra về, Oanh tỏ ra thân mật với Ngoạn, anh nói:

        - Để tiện việc đến thăm anh Xứng, tôi sẽ đến chỗ anh nhé?

        - Dạ vâng, tôi rất hân hạnh.

   
        Ngay hôm sau Oanh đến gặp Ngoạn. Khi ở nhà Nguyễn Minh, trong không khí chung của cái gọi là “nhóm kháng chiến” đó, Ngoạn có vẻ tự đắc, cuời nói phô truong. Nay gặp riêng với Oanh, hắn có vẻ rụt rè ít nói. Oanh gợi thử hắn:

        - Anh và Xứng là những quan chức cao cấp ở Ty công an, chắc sẽ có nhiều điều kiện giúp đỡ kháng chiến?

        - Chúng tôi sẽ cố gắng - Ngoạn nhấn mạnh - trong phạm vi cá nhân... Anh nên biết, trong Ty còn nhiều người chống Việt Minh kịch liệt và họ vẫn ngấm ngầm kèn cựa địa vị với chúng tôi.

        - Có phải vì thế mà anh Xứng không muốn tiếp xúc với chúng tôi?

        - Tôi không rõ. Nhưng có thể tin anh Xứng không gây nguy hiểm cho anh đâu.

        - Các anh đừng lo. Chúng tôi sẽ không có những yêu cầu quá sức các anh. Do công việc ở Ty công an, các anh bắt buộc phải va chạm với kháng chiến hàng ngày. Các anh cần tránh những hành động khủng bố, gây tội ác với đồng bào, đánh vào hàng ngũ kháng chiến.
        Ngoạn rót nước nâng hai tay mời Oanh, nói như cái máy:

        - Vâng, chúng tôi không dám gây tội ác. Cả khi bắt buộc phải thừa hành nhiệm vụ, chúng tôi cũng sẽ tìm mọi cách né tránh.

        Oanh đỡ chén nước, đặt lên bàn, nhìn mặt Ngoạn, nói nhấn mạnh từng tiếng:

        - Anh hãy cung cấp cho tôi những tổ chức mật thám tình báo của địch ở Phát Diệm?

        - Vâng. - Ngoạn chớp mắt, tay mân mê chén trà - Lúc nào cần gì có liên quan đến chúng tôi, chúng tôi sẽ cố gắng.

        Thấy Ngoạn cứ lảng tránh, Oanh nhắc:

        - Đỗ Huy Hanh đã cung cấp cho chúng tôi một số tài liệu về các anh...

        Nghe nói thế, Ngoạn tái mặt. Hắn nhìn Oanh, chối ngay:

        - Hanh là người của Nhà Chung, cho nên khi biết các anh đã trị tội nó, chúng tôi lờ đi, không truy tìm.

        - Vậy quan hệ của các anh và Nhà Chung như thế nào?

        - Cái này hơi rắc rối anh ạ!

        - Anh cứ nói hết cho tôi nghe?

        - Hơi dài dòng. Tôi cứ nói vậy. Nếu anh thấy cần, tôi sẽ đưa tài liệu đầy đủ... - Ngoạn nhìn Oanh, nói một thôi một hồi:

        - Những mâu thuẫn về đường lối chính tộ giữa Nhà Chung và Liên hiệp Pháp hiện nay đang đi đến ổn thỏa. Người Pháp đang gây sức ép đến mức phải sáp nhập khu Công giáo tự trị vào Bắc phần. Chắc các anh đã biết rồi? Thế nhưng, trong bộ máy công an, tình báo ở đây còn lắm mối lắm. Ngay trong lực lượng Liên hiệp Pháp cũng chồng chéo lên nhau. Nhiều bộ phận như 2B ZOT, 2B SECTEUR, BCE..., Phòng an ninh lưu động¹... Cũng theo đó, Nhà Chung đặt ra Phòng nhì Tổng bộ, các thứ do thám, chỉ điểm của bảo an các cấp, của các nhà xứ và các đảng phái.

        Bắc phần cũng đủ ngạch, như quân báo Bảo chính đoàn, quân báo các tiểu đoàn địa phương, đội đặc sai của tỉnh trưởng - tức là mật vụ - và hệ thống công an, cảnh binh, phòng điều tra mật của bảo an Trung ương.

        Các thế lực thi nhau ăn mảnh, bắt ép nhau trong các vụ việc cụ thể. Ngay cái 2B ZOT cũng có nhân viên chuyên nghiên cứu, điều tra về cái Tổng bộ tự vệ, để hạn chế hoạt động của Nhà Chung.

        Ngoạn lắc đầu, kết thúc câu chuyện rườm rà mà Oanh rất chú ý:

        - Thằng Hanh không phải người của chúng tôi.

        - Vậy trong lúc hành sự các anh làm sao phân biệt được đồng bọn để khỏi đánh nhầm vào nhau?

        Ngoạn cười ranh mãnh. Có lẽ nó phán đoán được ý đồ của Oanh? Tỏ ra am hiểu, hắn bốc:

        - Lần lộn thì cũng có đấy. Nhưng mục đích chính của tất cả các cơ quan đều nhằm vào Việt Minh. Cái rốn của nó ở đây là Phòng nhì Xéc-tơ. Tất cả là một cái mạng nhện mà Xéc-tơ là con nhện. Trừ trường hợp...

        - Trường hợp nào?...

        - À, tôi muốn nói là chỉ những bọn tình báo, phản gián thực thụ của ZOT, BCE là đàng hoàng. Cứ có thẻ “đơ-bê” là trót lọt hết.

        Ngoạn lại cười ranh mãnh. Hình như hắn muốn nói một câu bông lơn bằng tiếng Pháp nhưng hắn kìm lại được. Oanh thừa hiểu giá tộ của cái thẻ “đơ-bê”, nó có thể giúp các anh đi lại hoạt động thuận lợi như thế nào.

        - Vậy anh có thể cung cấp cho chúng tôi một số thẻ đó được chứ?

        Ngoạn cười:

        - Tôi không cấp được, nhưng tôi mách anh một nhân vật quan trọng của ngài An-ga-rông, cố vấn Cao ủy Pháp tại Bắc Việt, nhân vật trùm Phòng nhì ở Nam Định.

        - Chuyện ấy ta bàn sau. - Oanh gật đầu, chuyển câu chuyện - Lúc nãy anh nói việc sáp nhập khu Công giáo tự trị vào Bắc phần đã thỏa thuận xong, phải không?

        - Theo chỗ tôi biết thì họ đã tiến tới những thỏa thuận.

        - Anh có thể nói rõ ràng hơn không?

        Ngoạn lúng túng:

        - Thực ra tôi mới biết đại thể như vậy.

        - Anh nghe ai nói?

        - Tôi nghe anh Minh và anh Xứng nói chuyện. Còn theo hành chính thì chưa có văn bản hay sụ phổ biến chính thức nào.

        Oanh lơ đễnh bưng chén nước uống, nói:

        - Có những cán bộ kháng chiến và đồng bào yêu nước bị giam trong Ty công an, các anh có thể tìm cách để thả họ ra được không?

        - Chuyện này phải tùy từng trường hợp cụ thể. Chúng tôi phải chịu sự kiểm soát chặt chẽ của phòng an ninh cao ủy và tỉnh trưởng.

        Oanh gật đầu, đứng dậy.

        - Anh nói với anh Xứng tôi cần gặp riêng anh ấy.

        - Vâng. Tôi xin trả lời anh sau.

---------------
        1. 2B ZOT: (DeuXièmc bureau de la Zône operntionolle du Tonkin) Phòng nhì thuộc khu vực có chiến sự ỏ Bắc kỳ.

        2. 2B Secteur (2e bureau serteur): Phòng nhì địa phương - Hệ thống Phòng nhì trong các đơn vị quân đội Pháp và tay sai. BCE: (Bureau de contre eapionnagê): cơ quan phản gián Pháp.

        3. Phòng an ninh lưu động (Brigvde mobilede sécurité - BMS): Chuyên điều tra theo dõi hoạt động cách mạng trong các thành phố bị chiếm đóng. Thuộc cơ quan an ninh Cao ủy (Pháp) - Service de la Sécuritedu Haut - Commissariat - S.S.H.C.

      

        Oanh quyết định phải gặp Nguyễn Minh sớm để tìm hiểu cụ thể việc sáp nhập khu Công giáo tự trị vào Bắc phần. Và sẽ qua Minh mà nắm lấy Xứng. Minh không những là thủ lĩnh Đại Việt duy dân ở Ninh Bình, mà còn là anh em rể với Xứng.

        Oanh mặc vét-tông màu ghi, thắt ca-ra-vát màu xanh tươi, giày da vàng đánh bóng, trông anh sang trọng như kiểu quan chức Bắc phần về công cán khu Công giáo tự trị. Những tên lính tuần, lính gác kính cẩn chào anh, né tránh, hay nhường bước cho anh. Oanh tin là mình sẽ không bị ai chặn đường hạch sách giấy tờ. Bọn lính tráng tay sai nặng đầu óc nô lệ, sợ cái uy cái bóng của chủ, sợ từ bộ áo quần sang trọng!

        Vào nhà Nguyễn Minh, hắn đi vắng, nhưng Oanh không ra ngay. Anh ngồi lại một lúc trong phòng khách, ngay cửa vào. Nếu có tên mật thám nào theo dõi anh, hắn sẽ nghĩ là anh được tiếp đãi lâu trong nhà riêng của nhân vật chính trị quan trọng của Phát Diệm này. Vả lại, ngồi một lát anh có thể tự kiểm tra lại xem có kẻ nào ở ngoài đường tỏ ra chú ý đến mình?

        Anh nhìn vào tấm gương lớn trên cánh tủ gỗ lát ba buồng, chiếu thẳng ra đường. Chợt anh thấy tên Phú, bí thư Ty cảnh binh, lấm lét ngó vào nhà và đặc biệt một dáng dấp, một khuôn mặt quen đi cạnh hắn. Thoáng cái, Oanh nhớ ra ngay: Dương Minh! Dương Minh là cảnh sát của ta, đã chạy theo địch. Thấy mặt nó, Oanh sôi lên căm giận.

        Không nghi ngờ gì nữa. Chúng nó đang theo dõi mình? Oanh cắn chặt môi suy nghĩ. Giá Nguyễn Minh ở nhà thì đỡ cho anh quá. Phú cảnh binh là tay chân của Nguyễn Minh. Chỉ cần bảo Minh gọi Phú vào, cùng trò chuyện một lúc, thì có thể đánh tan mọi hoài nghi trong đầu óc tên bí thư cảnh binh ấy. Nhưng bây giờ biết làm sao? Ngồi mãi đây sao được? Nếu ra đường nhất định bị Phú bắt. Rơi vào tay cảnh binh là rơi vào tay Phòng nhì Xéc-tơ. Trùm mật thám Pháp Mỉ-lô sẽ vồ anh như mèo vồ chuột!

        Bản thân anh bị tra tấn, tù đày, có thể là hy sinh, đã vậy, còn công việc đang dở dang, những đầu mối hoạt động trong hàng ngũ địch mới chắp mối được, chưa bàn giao, những đường dây liên lạc, những cơ sở... Làm sao để các đồng chí biết anh bị bắt?

        Trong mấy phút, Oanh đắn đo và quyết định: Cứ ra và đi đàng hoàng trên đường phố. cốt sao, nếu chúng có bắt anh thì đồng bào trông thấy. Chắc chắn các cơ sở của ta sẽ báo ngay cho Tâm, Thông hoặc các anh em khác biết để có kế hoạch tiếp tục công tác.

        Riêng anh, anh không sợ gì hết. Quyết sống mái một phen với chúng. Điều bất lợi nhất là Dương Mỉnh phản bội. Bọn cảnh binh biết chắc chắn anh là Việt Minh. Nhưng còn chút thuận lợi là anh ở trong nhà Nguyễn Minh - trùm Đại Việt có thế lực. cần khuyếch trương thuận lợi đó.

        Oanh bước đàng hoàng trên đường phố, mắt nhìn thẳng phía trước như không có gì bận tâm. Đi được chừng ba trăm mét, chợt hai tên cảnh binh đi xe đạp kèm sát bên anh. Chúng xuống xe, chặn anh lại, nói từ tốn:

        - Xin mời ông rẽ vào Ty cảnh binh có tý việc?

        - Tôi không có việc gì với Ty cảnh binh cả!

        - Xin mời ông cứ vào, ông Phú có lời mời.

        Oanh lắc đầu, vẻ khinh khỉnh:

        - Tôi không quen ông Phú.

        - Dạ ông Phú mời. Chúng tôi được lệnh...

        - Các ông bắt tôi? - Oanh cau mày vẻ thách thức - Được, tôi vào!

        Oanh quay trở lại Ty cảnh binh. Anh sải những bước dài vẻ giận dữ, đầy khí thế. Hai tên cảnh binh dắt xe đạp lon ton chạy theo. “Bọn cảnh binh du côn mà làm bộ lịch sự thế là chúng còn nửa ngờ, nửa sợ”. Nghĩ thế, Oanh càng tỏ ra oai phong, trịch thượng. Anh đi thẳng vào Ty cảnh binh. Qua phòng thường trực, thấy Dương Minh đang vội vã quay đi tránh mặt anh, Oanh hỏi to:

        - Kìa, Dương Minh ở đây à?

        Anh bước thẳng lên gác. Chân giày nện rầm rầm trên cầu thang gỗ. Vừa đến cửa phòng, Oanh đã hỏi như quát:

        - Ông Phú có nhà không?

        Anh đẩy cửa bước thẳng vào phòng bí thư cảnh binh. Phú vội vàng đứng dậy. Hắn nhã nhặn kéo ghế mời anh ngồi, rồi quay bảo lính pha trà.

        Oanh hầm hầm ngồi xuống ghế, không nói không rằng. Phú nói như thanh minh:

        - Tôi được tin báo chính xác ông là Việt Minh mới vào, nên tìm ông hỏi...

        - À, ra thế? - Oanh khinh khỉnh nhếch mép cười, rồi cầm chén nước nhấm nháp. Bề ngoài trông anh có vẻ chững chạc tự nhiên nhưng bên trong anh muốn có thời gian cho thêm bình tĩnh. Anh buông thõng một câu thách thức: Thì sao?

        - Ông cho xem giấy! - Phú mềm mỏng nhưng cương quyết.

        - Giấy gì? - Oanh cười, hỏi - Ai báo? Dương Minh chứ gì! Ông bây giờ quyền hành trong tay, ông muốn bỏ tù ai cũng được, cần gì phải có giấy hay không có giấy? Ông nghe Dương Minh báo bắt tôi. Nhưng Dương Minh là Việt Minh, tôi cũng là Việt Minh. Ông nghe ai nào?

        Phú lúng túng, không biết trả lời thế nào. Đúng, hắn đang vừa nghi vừa ngại, Oanh biết mình cần phải dấn lên nữa. Vừa lúc đó một tên cảnh binh bước vào đặt lên bàn, trước mặt Phú, mảnh giấy nhỏ. Oanh làm ra vẻ bực dọc đứng dậy. Mắt anh lia nhanh qua mặt bàn, đọc ngược mảnh giấy, thấy viết: “Bổng trưởng đồn Phúc Nhạc”. Oanh biết ngay là Dương Minh đã nhớ lộn công tác của anh với một đồng chí khác cùng tên là Bổng. Mừng quá, Oanh cười, nói ngay, vẻ đắc thắng:

        - Sai rồi! Bổng, trưởng đồn Phúc Nhạc, là Bổng cảnh sát. Còn đây là Bổng trinh sát cơ mà? Dương Minh nhớ sai đấy!

        Phú ngớ người, nhíu mày nhìn Oanh.

        - Đấy, bây giờ tôi và Dương Minh ai gian, ai ngay ông xét đi? - Nói thế rồi Oanh cười xoa dịu, nói gỡ cho Phú - Tôi biết, các anh gây rắc rối để thỏa tò mò thôi. Khi thấy thầy trò các anh đi ngoài đường tôi đã ngờ ngợ. Các anh biết tôi vào nhà ai chứ? Đã biêt rôi thì không nên làm lôi thôi, về phía tôi, tôi biết anh quá đi rồi, anh Phú ạ.

        Phú đỏ mặt, nói lắp bắp:

        - Vâng... tôi cũng đoán biết...

        - Anh đã biết tôi rồi thì đừng gây khó dễ mới phải. ích gì cho anh?

        Phú đâm lo. Oanh làm cho hắn có ấn tượng là hắn đã đụng chạm vào một nhân vật quan trọng. Không biết nói gì nữa, hắn hỏi:

        - Bây giờ ông đi đâu?

        Oanh cười, nhíu lông mày vẻ kẻ cả:

        - Đi đâu anh không nên hỏi. Công việc của tôi không tiện nói... Anh chưa biết tôi, vì tôi ít đi lại. Nhưng, anh và anh Minh thế nào tôi biết cả.

        - Mong anh bỏ qua. - Phú nói - Tôi chưa biết anh, cho nên...

        - Bây giờ anh hiểu tôi rồi thì để tôi đi, còn nếu chưa thật hiểu, thì anh tìm hiểu thêm? Đó là phận sự của anh.

        Oanh nói xong, bưng chén nước uống lần nữa, cố quan sát thái độ của Phú. Chưa phải anh đã đập tan được mối hoài nghi trong đầu nó đâu. vẫn phải bồi thêm. Oanh cười bảo Phú:

        - Nếu anh chưa tin, thì cứ việc cho mấy người tin cẩn đi theo tôi xem? Công việc là công việc! Còn anh, - Oanh đấu dịu - tôi hiểu quá đi chứ? Tất nhiên là phải thế, nhưng cũng đừng làm phiền nhau quá! - Vừa nói, Oanh vừa bước tới chìa tay bắt tay. Phú đứng dậy miễn cưỡng bắt tay anh. Oanh cứ thế đi thẳng xuống cầu thang.

        Ra phố, anh để ý, quả thấy hai tên cảnh binh lẽo đẽo theo sau. Oanh bèn đi thẳng lối vào cổng Ty công an. Đen lúc đó, hai tên cảnh binh mới quay lại.

        Nhưng vào Ty công an làm gì? Xứng còn lừng chừng khó hiểu như vậy, biết thế nào? Lại còn bao nhiêu tên khác, nếu chúng nghi ngờ thì thật là tránh hang sói vào hang hùm! Chờ hai tên cảnh binh quay đầu, Oanh liền “biến” ngay sang lối khác.

        Một lát sau, Oanh quay lại. Qua Ty cảnh binh, thầy trò Phú lễ phép cúi đầu chào. Oanh khẽ gật và mỉm cười với Phú.

        Trở về phố Thượng Kiệm, người quen anh gặp đầu tiên là bà Duyên. Bà đứng tha thẩn trước cửa chợ nhìn anh. Cặp mắt bà sáng long lanh, bà cười vui mừng, đôi môi rung rung cảm động. Bà thốt lên khe khẽ:

        - May quá, anh còn về!

        Đến gặp ông Tám, ông nắm chặt tay anh:

        - Lạy Chúa! Ai cũng tưởng chuyến này thì anh “bị” rồi!

        Oanh cười, lòng anh xôn xao cảm động, sung sướng. Thì ra suốt thời gian anh bị bọn cảnh binh “mời”, bà con đã lo lắng theo dõi!

        Hôm sau, Oanh lại tìm gặp Minh.

        Nhưng tay Đại Việt duy dân này chưa cung cấp cho anh được những tài liệu đầy đủ cần thiết về việc sáp nhập khu công giáo.

        Dù sao về hình thức, thì cái gọi là khu “Công giáo tự trị” sẽ không tồn tại nữa. Các lực lượng vũ trang của cái Tổng bộ tự vệ của Hoàng Quỳnh phải phiên chế vào quân Liên hiệp Pháp. Vậy vai trò Tư Thảo sẽ thế nào?

        Nghe Oanh hỏi về Tư Thảo, Nguyễn Minh cười. Đã nhiều lần Oanh nhận thấy cánh chính trị dân sự này tỏ ra rất coi thường nhân vật quân sự làm vì đó.

        - Trước hết lão rất mừng. - Nguyễn Minh nói - Lão sẽ thoát gánh nặng Hoàng Quỳnh vẫn hàng ngày ép lão. Người ta sẽ đền công khó nhọc của lão bằng cách cho lão hưởng thụ nốt những ngày vui thú bên cô vợ trẻ xinh đẹp. - Hắn cười hí hí - Đời thế là chứ! Ở đây không có việc gì cần đến lão nữa.

        Oanh nói lảng sang chuyện khác nhưng trong óc anh còn suy nghĩ tính toán mãi về Tư Thảo. Qua Tư Thảo, các anh mau chóng tiếp xúc được với bọn Minh, Xứng, Ngoạn... Tư Thảo đã cung cấp cho các anh được nhiều tài liệu cụ thể về quân sụ, về âm mưu của bên Tổng bộ, báo trước được một số trận càn quét, khủng bố của địch. Một số trường hợp lão can thiệp thả được cán bộ và đồng bào bị bắt. Có thể lão sẽ đi? Ta cần tận dụng cho hết khả năng của lão. Oanh sẽ báo cáo cấp trên cử một chiến sĩ trinh sát đi cùng Tư Thảo, “kiểm tra” một lượt tất cả cách bố phòng, các lục lượng đồn trú và cơ động của địch trong khu vục Kim Sơn, như lão đã tụ nguyện mời. Tài liệu đó rất quý, rồi sẽ rất cần.

        Hỏi đến Xứng, Minh cứ ậm ừ, một hai bảo đảm Xứng không chống đối kháng chiến. Còn chưa gặp được Oanh là vì lý do này, lý do khác! Nghe qua, Oanh thừa hiểu những lý do đó không xác đáng. Oanh băn khoăn. Cái chính là thủ đoạn của nó thế nào? Nó chống đối kháng chiến, không muốn bắt tay với Việt Minh, nhưng chưa dám ra mặt làm hại Oanh vì nội bộ của chúng còn phải bàn cãi? Hay là nó muốn mặc cả với kháng chiến? Nếu nó tụ cho cái giá trưởng Ty công an ngụy là cao, thì cần làm cho nó hiểu cái tội của nó càng nặng! cần phải cho nó không có chỗ mà lừng khừng!...

        - Cả nhóm các anh cần có sự nhất trí đối với kháng chiến. Nếu anh Xứng tự tách mình ra thì cần nhắc anh ấy nhớ lấy trách nhiệm về những việc anh ấy đã làm, đang làm và sẽ phải làm.

        Oanh không muốn nghe những lời trình bày gượng gạo của Minh. Anh lạnh lùng bắt tay, ra về.

        Ngay hôm đó Oanh tìm gặp Kháng để bàn kế hoạch về công tác với Tư Thảo.

        |Ít lâu sau quả nhiên Tư Thảo được thăng chức quan năm Bảo chính đoàn và rút về Hà Nội. Nghĩ tình gia đình, ông ta đưa cả Kháng theo.

        Ra đến cửa đá, Thông còn quay vào chờ mấy bà con ở làng Thượng Kiệm. Thông muốn nhân thể dò xem ý họ thế nào đối với lời cha Từ vừa rao giảng. Bà con giáo dân ùn ùn tuôn ra cổng như vỡ chợ. Người cố chen nhanh để còn kịp đi mua bán, hôm nay có phiên chợ Nam Dân, kẻ muốn tránh nhanh đám đông người, lính tráng ngỗ ngược. Tiếng gọi nhau ơi ới. Các bà, các chị chen ra thoát cửa nhà thờ tìm được nhau, túm tụm thành từng nhóm. Họ vừa cởi áo dài cầm tay vừa cười nói, chửi rủa, rối cả lên. Vài người gật đầu chào Thông. Họ mới biết mặt Thông nhờ những buổi chuyện trò trước chầu lễ hay cặp mắt gặp nhau nên quen, khi cùng quỳ mọp trên một hàng ghế trong nhà thờ.

        Mấy lâu nay Thông đi nhà thờ siêng như một người ngoan đạo. Anh quỳ suốt buổi chầu nghe cha Từ rao giảng. Anh thường đến sớm để tụ tập, trò chuyện với giáo dân dưới gốc nhãn giữa sân, và chọn chỗ thuận lợi nhất để quan sát những hàng ghế dành cho các bậc bề trên. Nhiệm vụ của anh là theo dõi mọi hành động của chánh Vọng.

        Mấy bà con Thượng Kiệm đã kéo ra. Nét mặt họ lộ vẻ e dè, trầm lặng. Sáng nay, lúc cùng Thông đến nhà thờ, các bà, các chị nói với nhau đầy giọng phẫn nộ. Họ căm tức bọn lính Liên hiệp vào nhà giáo dân đập đổ bàn thờ, vứt bỏ ảnh Chúa; không thèm đếm xỉa gì đến “vé đi càn” của Nhà Chung bán cho giáo dân. ông trùm họ áo dài khăn xếp, ra tiếp chúng, bị chúng bạt tai, đá đít! Không phải chỉ một, hai lần như vậy. Chúng gây ra nhiều lần ở nhiều nơi rồi. Ngay ở Phát Diệm đây cũng thường bị thiết quân luật từ sáu giờ tối tới sáng, giáo dân bị ngăn cản khám xét, không được đi lễ nhà thờ, việc thờ phụng bị rắc rối. Hỏi người ta bảo vệ đạo, bảo vệ giáo dân ở chỗ nào?

        Trong khi đó, cán bộ Việt Minh giải thích chính sách tín ngưỡng của Chính phủ Cụ Hồ. Không bao giờ họ đụng đến bàn thờ Chúa. Họ chỉ đánh Pháp và giúp dân chống lại bọn đi càn. Giáo dân đã nhiều lần thắc mắc trình hỏi các cha sở tại. Nhưng các cha chỉ ậm ừ nói lảng và khuyên răn chung chung. Nhiều nơi giáo dân đuợc Việt Minh giải thích, đã hăng hái đi dân công và du kích để đánh lại quân Pháp.

        Vì thế, hôm nay đích thân Đức giám mục rao giảng, giải thích cho con chiên. Giáo dân gần xa kéo về nghe rất đông.

        Giám mục Lê Hữu Từ giảng giải loanh quanh nhiều lời khó hiểu, rồi Đức cha nói thẳng: “Tại Việt Minh đánh vào nên các con mới khổ, mới bị Pháp hãm hiếp, khủng bố, cướp phá. Bây giờ bọn Việt Minh cộng sản vờ vĩnh mềm dẻo vậy thôi, sau này mới giở mặt hung ác triệt đạo. Còn quân đội Pháp tuy có hung hãn nhưng ta phải nhờ họ bảo vệ đạo cho ta. Nếu không có sẽ bị mất đạo...”.

        Khi ở trong nhà thờ, Thông nhận thấy có nhiều bà con có vẻ chưa thông suốt với những lời giải thích đó. Nhưng rồi họ đấm thùm thụp vào ngực một cách nhiệt thành theo câu kinh “lỗi tại tôi, lỗi tại tôi mọi đàng!...”, thì thấy họ trầm lặng cả xuống.

        Một bà cụ già hai tay khư khư ôm đôi tà áo dài nâu trước ngực, sợ chen lấn rách mất vạt và để che hai túi áo cánh trong khỏi bị móc, đi bên Thông, nói:

        - Anh ơi, anh đi trước cho tôi theo với!

        Mấy bà con Thượng Kiệm cùng chào Thông. Họ lục tục đi theo anh. Ra đường cái, bà con đi thoải mái thành từng nhóm, trò chuyện. Thông kiếm lời gợi hỏi:

        - Đức cha hôm nay nói nhiều, có lẽ mệt?

        Bà con mỗi người một câu góp chuyện. Bà cụ già nói cách thương cảm:

        - Đức cha phải lo nghĩ việc đời, việc chính trị nhiều nên người không được khỏe.

        Một ông gần năm mươi tuổi băn khoăn:

        - Đức cha nói vậy thì rồi quân Pháp còn là cướp phá?

        - Thưa ông, con cứ nghĩ là Đức cha sẽ có phép tắc ngăn chặn họ thế nào chứ hóa ra ta cứ phải chịu?

        Một chị trạc ba mươi tuổi, nói cách bực bội:

        - Lạy Chúa. Trộm phép Đức cha, người là một đấng phản đối Việt Minh nên nói thế chứ con nghe nói tại lính Đức cha xé ảnh cựu hoàng Bảo Đại nên lính Liên hiệp phá bàn thờ Chúa. Tại hai bên thù nhau chứ không phải tại...

        Bà cụ già cảm động:

        - Chị phải giữ mồm, giữ miệng. Sao dám nói trái ý Đức cha vậy?

        - Đức cha chăm lo cho bà con bổn đạo phần hồn đã là mệt rồi. Còn chính trị, các bên đánh nhau, bà con ta cứ phải trông vào việc làm. Ai hay, ai đúng tự ta phải phân biệt lấy mà theo, để giữ nhà, giữ đạo, giữ nước...

        Bà con nhìn Thông vẻ đồng tình nhưng không ai nói gì. Bà cụ già lầm bầm:

        - Lạy Chúa. Mọi việc ở đời ta đã có Chúa bày đặt cho.

        Vừa đi vừa trò chuyện, Thông cùng bà con về thẳng làng Thượng Kiệm. Đen bờ sông, Thông mua được một con cá chép đến hơn bốn cân, còn tươi rói, khệ nệ xách vào nhà chánh Vọng.

        Tên dõng gác cổng thấy Thông đi lớ ngớ, vẻ sợ sệt, liền ra oai:

        - Thằng kia, đi đâu đấy?

        Thông khúm núm:

        - Dạ thưa ông. Nhà em làm nghề thuyền chài bên sông Đáy, gặp buổi bom đạn, ở ngoài ấy làm ăn khó quá, phải tìm về đất Chúa làm ăn. Hôm nay muốn vào thưa xin ông cho phép trình diện cụ chánh.

        - Nhà cụ chánh đây mà anh đưa được mỗi con chép bé tẹo ấy, thì hòng thưa gửi gì?

        - Thưa ông, em mới về, chưa quen luồng lạch, nên chưa kiếm được gì. Gọi là chút lễ mọn, mong ông thương cho. Sau này em xin lui tới hầu hạ được như ý. Ông cho em vào, lần sau em không dám quên ơn ông.

        - Nể tình anh còn lạ nước lạ cái. Lần sau phải chu tất đấy!

        - Dạ vâng ạ.

        Thông đi thẳng vào. Mắt anh không bỏ sót những điếm canh ngoài cổng, địa thế lối vào, vườn, sân, nhà dọc, nhà ngang của chánh Vọng.

        Năm giờ chiều hôm sau những đội viên công an được chỉ định đã có mặt ở nhà bà Phú để nghe phổ biến kế hoạch hành động.

        Từ khu Xéc-tơ xuống nhà chánh Vọng vừa một tầm súng. Xóm nó ở công giáo toàn tòng, phần nhiều là tay chân của nó. Ta chưa có cơ sở nào để làm nơi giấu quân thật gần rồi bí mật đột nhập. Quanh vườn nhà nó có hàng rào tre gai ken kín. Lối vào chính có cổng ngăn lính gác. Ban ngày, lính dõng đóng ở các điếm canh quanh xóm. Tối đến, cả một trung đội vào ngủ ngay trong nhà nó ở, thay nhau tuần phòng canh gác trong vườn. Cạnh nhà ở, chánh Vọng còn có cái nhà năm gian lúc nào cũng đông khách khứa. Trong phòng ở, phía trên bàn tiếp khách nó treo lơ lửng một cái trống đại, dùi trống để sẵn trên mặt bàn, cạnh khay trà. Hai cột nhà hai bên nó treo sẵn hai khẩu tiểu liên lắp sẵn băng đạn. Cả những lúc ở nhà chánh Vọng vẫn kè kè khẩu súng ngắn “côn 12” bên hông. Nhiều lần bị cảnh cáo, bị chết hụt mà vẫn rất ngoan cố, nên chánh Vọng hết sức cảnh giác phòng thân.

        Đội Công an số 6 thảo luận nhiều phương án hành động rồi quyết định sẽ từ xa cải trang tiến thẳng đến, hành động ngay, rút ngay vào đúng lúc bất ngờ nhất. Tổ mũi nhọn này do Tuyến chỉ huy có Thông, Nhởn, Dụ, Vấn, Minh và ba anh quân báo bộ đội địa phương phối hợp. Một tổ hỗ trợ gồm hai người sẽ có mặt ở bờ sông Vạc, nếu địch bao vây tổ hành động, sẽ cho lựu đạn vào điếm canh mà đốt để đánh lạc hướng địch. Mấy anh em khác cải trang làm người đi đường ở các ngã ba, ngã tư để kịp báo tình hình.

        Vũ khí của các anh vẫn chỉ có khẩu tiểu liên Sten cũ kĩ, do Thông cầm, khẩu súng ngắn trục quay của Tuyến, số anh em còn lại chỉ có dao găm và lựu đạn. Tuy vậy mọi người đều hăng hái náo nức quyết phen này trừ tên đại ác.

        Có hai phương án xử trí: Nếu nó chịu hàng sẽ bắt ra vùng tự do. Nếu nó cố tình chống cự và không thể bắt được, sẽ xử tại chỗ. Uỷ ban Kháng chiến huyện cho các anh mang sẵn theo một tờ cáo trạng.

        Sắp xếp xong vừa có tin báo về: Buổi chiều chúng nó họp tổng ở nhà chánh Vọng, đang giết chó uống rượu với nhau. Buổi tối, tất cả bọn sẽ còn ở lại đánh xóc đĩa.

        Có ý kiến bàn nên để hôm khác.

        Anh em sôi nổi thảo luận và đi đến kết luận: vẫn hành động! Bởi vì, bọn lính tất phải phục dịch mệt mỏi, lại rượu chè vào việc canh gác sẽ trễ nải. Ta giành được thế bất ngờ càng tốt.

        Tốp của Tuyến đến nơi trời vừa chập tối. cổng đóng kín, không có tên lính gác nào. Anh em liền trèo cổng nhảy vào. Thông cầm tiểu liên đứng chặn ngoài. Tuyến đi thẳng vào phòng ở của chánh Vọng.

        Chánh Vọng đang ngồi trên tràng kỉ uống trà. Thấy Tuyến bước vào, chánh Vọng biết là Việt Minh. Hắn đặt chén trà, không kịp rút súng mà chộp lấy dùi trống, nhảy ngay lên bàn.

        Tuyến thoáng nghĩ: “Có thể hắn dám liều mình để báo động cho lính của hắn bao vây tiêu diệt toàn bộ kẻ thù?”. Thằng này ghê thật! Nhưng anh vẫn bình tĩnh thực hiện đúng phương án đã định.

        Tuyến chĩa súng, nói dõng dạc:

        - Đứng im! Chúng tôi là công an, được lệnh của Uỷ ban Kháng chiến huyện Kim Sơn vào đưa ông ra vùng tự do cải tạo. Khôn hồn, đầu hàng!

        - Tao không hàng! - Nói chưa dứt, chánh Vọng vung dùi trống. Mồm hắn gào lên - ôi làng nước ơi, Việt Minh!

        Tuyến quát:

        - Bỏ dùi trống xuống, không chết!

        Chánh Vọng vẫn đánh liên hồi và gào to.

        Tuyến vẩy súng. Ba tiếng nổ đanh.

        Tên gian ác đổ nhào xuống nền nhà.

        Lũ khách khứa, rượu chè no say, đang đánh bạc bên cái nhà năm gian cạnh đó, nghe trống, nghe súng, nằm rạp xuống nền nhà, im thin thít. Bọn dõng gác ở các điếm canh xung quanh, bắn súng loạn xạ, hò nhau chạy vào.

        Thông thấy khó chống cự, chạy vào giục Tuyến:

        - Chúng nó kéo đến. Cho rút thôi anh?

        - Đồng chí cứ ra cổng chặn địch! - Tuyến không nhìn Thông, nói.

        Thông ra cổng, thấy bọn lính dõng đã vào gần, liền đưa tiểu liên bắn:

        “Tách!”, ác quá, khẩu Sten cổ lỗ giở chứng, hóc đạn! Thông vội ném hai quả lựu đạn. Bọn địch nằm rạp xuống. Chúng bắn vào, đạn véo véo trên đầu. Một lát thấy trong im ắng, chúng gọi nhau lóp ngóp bò dậy.

        Các đồn bốt, điếm canh quanh vùng Trì Chính bắn tới rào rào. Bọn lính Pháp trên các nhà gác trong Xéc-tơ bắn trung liên, đại liên xối xả. Tiếng nổ râm ran như một trận đánh lớn. Đạn réo chiu chiu bốn phía. Bọn lính dõng vào gần sợ quá nằm im, không dám xông vào nữa.

        Nhởn ở ngoài sân chạy vào giục Tuyến:

        - Rút ngay thôi. Chúng nó đang bao vây!

        Trong nhà tối nhá nhem. Tuyến bật diêm châm đèn, bảo Nhởn:

        - Cậu xem nó chết hẳn chưa?

        Nhởn lật tên cường hào, thấy nó đã chết. Tuyến móc túi lấy tờ cáo trạng đưa cho Nhởn đặt lên người nó.

        Thông chạy vào giục:

        - Bọn Xéc-tơ đang tràn xuống. Rút thôi!

        Tuyến ra sân rồi còn quay lại gọi vợ chánh Vọng bảo:

        - Chồng bà phản bội Tổ quốc, giết hại nhiều cán bộ và đồng bào. Chính phủ đã nhiều lần cảnh cáo nhưng ông ấy cứ cố tình lao vào con đường tội ác. ông ấy chết là đúng tội. Còn mẹ con bà, từ nay lo lao động làm ăn như mọi người lương thiện. Không phải kêu la gì. Ai có tội, người ấy chịu tội.

        Anh em làm nhiệm vụ nghi binh đã bỏ lựu đạn vào điếm canh để đốt, lửa bốc, lựu đạn nổ phía bờ sông. Bọn địch bắn chúi về phía đó.

        Nhân cơ hội, Tuyến cho anh em rút nhanh ra đường Kiến Thái theo dự định.

        Tuyến và Nho, một huyện ủy viên công tác ở nội thị, cùng ở lại cơ sở gần đó để theo dõi tình hình và để giữ vững tinh thần cho đồng bào cơ sở. Chắc chắn địch sẽ khủng bố trả thù.

        Vụ chánh Vọng đền tội làm xôn xao bọn tề ngụy ở Phát Diệm. Mấy hôm sau, bọn Ngoạn, Diễm, Minh gặp Oanh, chúng vồ vập:

        - Anh Xứng đang mong gặp anh!

        Oanh cười nói trống không đầy ý nghĩa:

        - Kỳ này chúng tôi bận lắm. Các anh thấy đấy!

        Nhưng rồi anh cũng đến gặp Xứng. Xứng tiếp anh chu đáo ngay ở nhà riêng của hắn. Qua vài câu chào hỏi, Xứng liếc nhìn Oanh, vẻ khinh khỉnh:

        - Anh đến đây, có sợ không?

        Oanh nhíu mày, nhìn thẳng Xứng, nói dứt khoát:

        - Tôi không sợ. Chính anh sợ thì phải?

        Xứng cười gượng gạo. Sau vài phút im lặng, Xứng nói bằng giọng bực tức, pha tí dằn dỗi:

        - Tôi theo kháng chiến nhưng không bao giờ quên hai cái tát của anh Tuân, công an Việt Minh!... Thật là sỉ nhục!

        Bất giác Xứng xoa tay lên má. Cặp mắt hắn đỏ đòng đọc, rơm rớm.

        Té ra như thế? Oanh suy nghĩ mãi về hai cái tát của anh Tuân nào đó? Hồi mới cướp chính quyền, Xứng là Việt Nam quốc dân đảng, hắn đã bị công an ta bắt. Khi hỏi cung, anh Tuân đã đánh anh ta!

        Oanh và đồng đội phải mất bao nhiêu công sức, gặp bao khó khăn và nguy hiểm chỉ vì một hành động vô nguyên tắc từ những ngày nào!

        Đang thế chủ động, gây sức ép với đối thủ, Oanh bỗng rơi vào thế khó ăn, khó nói. Không ai tính trước được chuyện này. Giải thích sao cho xuôi về một hành động sai trái với bản chất của mình như thế? Oanh hiểu, chỉ có cách nói thực với Xứng hành động đó là sai lầm của cá nhân anh Tuân. Do anh ta còn mang nặng lối làm việc cũ. Còn Việt Minh không hề chủ trương như thế. Trước sau công an cách mạng đều nghiêm khắc chống dùng nhục hình với người bị bắt... Nhưng cũng phải đề phòng sự phản trắc của Xứng, Oanh không quên nhấn mạnh hoàn cảnh của Xứng bằng cách nói cho Xứng nghe tình hình gia đình hắn ở vùng tự do và những thắng lợi của kháng chiến...

        Oanh thầm nghĩ: “Mong rằng trong đời mỗi cán bộ, chiến sĩ công an ta, sẽ không có ai bị một lần rơi vào tình trạng khó ăn, khó nói thế này”.

        Còn Xứng, hắn thừa hiểu dù nỗi sỉ nhục giày vò hắn trong nhiều năm nhưng bây giờ chưa phải lúc hắn có thể trả thù. Tính mạng hắn còn cao hơn. Tình thế còn bắt hắn phải bắt tay Việt Minh - tuy đó chỉ là cái bắt tay cơ hội, một thủ đoạn chính trị nhất thời.
        Nghe Oanh giải thích, Xứng nguôi dần. Hắn nuốt nước bọt, hỏi Oanh:

        - Khi chúng tôi đã bắt tay với kháng chiến, các anh có gì để đảm bảo an toàn cho chúng tôi? Nhất là trường hợp chúng tôi ở Ty công an.

        Oanh nói ngay, tỉnh khô:

        - Tất nhiên khi anh đã thực thà cộng tác với kháng chiến thì không phải là trường hợp như bọn mật thám, công an khác, hoặc như chánh Vọng.

        Xứng chớp mắt, ngắt lời anh, nhưng hắn lúng túng không diễn đạt được ý mình:

        - Vâng, chánh Vọng, tất nhiên... trong những trường hợp khác nữa?

        - Anh yên tâm. - Oanh gật đầu - Đối với từng trường hợp, chính quyền nhân dân đều xét kỹ. Đối với ai thế nào thì tùy thuộc ở việc làm của người đó.

        Xứng nói lắp bắp, có tí chút sượng sùng:

        - Tôi tuy bị nhiều sức ép của các thế lực bề trên, do cương vị trưởng ty. Nhưng tôi đã nhiều lần cố tình làm ngơ hoặc tìm cách ngăn chặn, hạn chế nhiều trường hợp chúng nó muốn tấn công vào kháng chiến.

        - Anh có thể dẫn chứng một trường hợp cụ thể nào không?

        - À! - Xứng cau mày, vỗ vỗ tay vào trán - Trước đây tên Hanh đã chỉ điểm một số cán bộ hoạt động bí mật nhưng tôi đã từ chối nó.

        Oanh cười, lắc đầu:

        - Anh “từ chối” thì nó tìm đến Phòng nhì Tổng bộ hoặc Phòng nhì Xéc-tơ!

        - Quả thật khi chúng tôi chưa có mối liên lạc với kháng chiến thì có nhiều hạn chế. - Xứng cắn môi gật gật đầu nói tiếp - Bây giờ thì sẽ khác.

        - Anh có thể cho biết một trường hợp nào như tên Hanh nữa không?

        Xứng gãi đầu:

        - Tôi chưa biết rõ. Nhưng hình như ở xóm ba Trì Chính... Vâng, Phòng nhì đang nắm được những đầu mối co sở nào đấy?

        - Anh không thể nói rõ hơn sao?

        - Không. - Xứng lắc đầu - Tôi không được báo cáo cụ thể. Đây là việc của thằng Thư làm với Phòng nhì Xéc-tơ.

        Oanh liên tưởng đến vụ các anh bị bao vây ở nhà bà Phú, anh đã nghĩ hôm đó phải có bàn tay chỉ điểm chứ không phải là một cuộc vây ráp tình cờ?

        - Thứ hai tuần sau tôi sẽ gặp lại anh được không?

        - Thứ hai à? Hôm nay là thứ tư... Không được, xin anh cuối tuần sau, vì hôm đó có một quan khách đặc biệt đến ở Kim Đài. Tôi phải đến đó.

        - Có những ai đi đón khách?

        - Bên Xéc-tơ có Sô-ni-ê, bên Nhà Chung có cha Quỳnh.

        - Anh cùng đi với họ?

        - Không. Tôi đi trước.

        Oanh gật đầu:

        - Thôi được, cuối tuần sau còn xa quá, vậy tôi sẽ liên lạc với anh sau.

        - Vâng, tôi mong rằng các anh giữ liên lạc thường xuyên với chúng tôi!

        Tâm về đến xóm ba khi trời chạng vạng tối. Thôn xóm im ắng lạ thường. Trong mùi khói bếp và rạ ẩm man mác, có tiếng trẻ em học kinh từ một ngõ xóm nào đó vẳng tới, nghe não nề buồn tẻ. Tâm cảm thấy nhức nhối xót thương với xóm làng sau những trận bị địch liên tiếp bắt bớ khủng bố.

        Qua ngõ vào nhà ông Tấm, một cơ sở tốt trước đây các anh thường lui tới, Tâm dừng chân tần ngần. Đồng chí liên lạc của Huyện ủy ra hiệu cho anh phải đi ngay, đi thẳng. Tâm xót xa trong lòng. Ông Tấm có hai con làm nghề thợ cạo vẫn liên lạc đưa các anh đi về, mới bị giặc bắt. Nhà ông có hai hầm bí mật đều bị địch biết. Hai cán bộ huyện vừa đặt chân đến nhà ông, bị địch bắt liền. Các anh xuống hầm bí mật dưới chuồng trâu, địch vào dắt trâu ra, đào đúng ngay hầm! Không ai nghi gì về lòng trung thành của gia đình ông, trái lại, cấp ủy địa phương rất hiểu tình cảnh và nỗi khổ tâm của ông trước những tai biến đó. Bọn địch chưa đụng chạm đến ông, có thể vì chúng còn tính toán những mưu chước khác?

        Tâm được đưa đến gia đình bà cụ Chế. Cụ ở có một mình. Sau khi chào hỏi, cụ hỏi Tâm:

        - Anh công tác ghé qua hay ở lại vùng này?

        - Dạ, chúng cháu sẽ ở lại.

        Bà cụ Chế thoáng lo lắng:

        - Ở lại à? Ở đây chúng nó bắt bớ luôn!

        - Cháu cũng biết thế nhưng cháu tin là bà con che chở được cho anh em.

        - Bà con thì cũng hết lòng đấy. Nhưng phải cái làm sao chúng nó cứ biết?

        - Cháu ở đây với bà có được không?

        Bà cụ Chế khẽ gật đầu:

        - Nhà tôi đây thì được, chúng nó cũng không mấy khi dòm ngó. - Bà cụ chậm rãi nói, dường như còn băn khoăn.

        Hôm sau bà cụ đi chợ vắng, cụ dặn Tâm:

        - Tôi buộc cửa ngoài, anh cứ ở trong buồng. Có động dạng gì thì xuống hầm.

        Quãng tám giờ sáng, Tâm nghe tiếng sột soạt ngoài vạt dong riềng. Nhìn qua khe cửa, anh thấy một nguời phụ nữ chít khăn trắng, chui qua hàng rào râm bụt, vào vườn. Mắt người đó nhìn ngó như tìm kiếm gì? Tâm mở sẵn nắp hầm, theo dõi người phụ nữ. Vừa khi đó cụ Chế về. Có tiếng cụ hỏi:

        - Ai làm gì ngoài vườn đấy?

        - Cháu đây mà. - Người đội khăn trắng nói - Cháu có con gà trống hoa mơ, đêm qua không thấy về chuồng.

        Nói rồi người phụ nữ lại chui rào đi sang vườn khác. Bà cụ Chế vào nhà, Tâm hỏi về người đi tìm gà, cụ nói:

        - Mụ phó hội Bàn đấy. - Như để Tâm yên chí, bà cụ nói thêm - Bà ấy cũng tội nghiệp lắm. Ông ấy trước làm phó hội nhưng có lòng sốt sắng với đằng phong trào nên bị Nhà Chung ghét. Chánh Vọng nó ức hiếp, làm tội làm tình mãi. Nghe nói ông ta uất quá mà chết. Chết cũng gần năm nay rồi.

        Tâm sực nhớ, hồi anh về nhà ông Tám có hai, ba em bé hay sang nghe các anh kể chuyện chiến đấu và xin chép những bài hát kháng chiến. Có một đứa tên là Thịnh con nhà phó hội Bàn.

        - Bà phó hội có mấy đứa con? - Tâm hỏi.

        - Nhà nó hai đứa con gái đi lấy chồng rồi, còn mỗi thằng bé mười lăm tuổi, ốm đau quặt quẹo; dạo trước lại bị lính Tổng bộ tra tấn đánh đập mãi.

        - Sao chúng nó lại tra tấn thằng bé, cụ có biết chúng nghi ngờ cái gì không?

        - Nào có ai biết. - Bà cụ nói - Ở đây chúng nó tra khảo đánh đập cũng nhiều.

        Tuy nghe bà cụ nhưng Tâm vẫn băn khoăn. Cái cách đi, cách tìm của người phụ nữ ấy không thể là tìm gà được.

        Mấy hôm sau, Tâm tìm cách đón ông Tấm, đi cùng ông một quãng đường lên phố để hỏi ông về trường hợp hầm bí mật nhà ông bị đào thế nào.

        - Cái hầm dưới chuồng trâu tôi mới đào - Ông Tấm buồn bã nói - ngoài tôi và anh Khải giao thông, không ai biết.

        Tâm hỏi thêm một số chi tiết, ông Tấm nói là ông không nghi ai và cũng không thấy bà con quanh xóm có ai khác ý gì?

        - Lâu nay anh Khải có đến nhà ông không? - Tâm hỏi.

        - Sau khi nhà tôi bị đào hầm, anh Khải có đến một lần. Tôi có nói tình hình với anh, để anh đừng đến nữa. Anh ấy ngồi chơi một lúc vừa khi lính đến đầu xóm, tôi sợ quá, báo cho anh; anh đi sang nhà phó hội Bàn rồi thoát ra đuợc khỏi xóm.

        - Thế lính có vào nhà ông không?

        - Không. Chúng đi qua, xuống xóm hai.

        Hai người đi gần đến đường cái, Tâm nói ông Tấm chậm chân lại. Hai người xuống bờ ao rửa chân, Tâm hỏi:

        - Anh Khải có quen nhà phó hội Bàn?

        - Có. Trước đây anh có hỏi con bé thứ hai nhà mụ ấy nhưng rồi người ta biết anh đã có vợ nên không gả. Cô ấy đã lấy chồng hơn năm nay, nhưng anh ta vẫn lui tới.

        Ông Tấm vào phố. Tâm trở về làng. Anh đi sang xóm bốn, vào một cơ sở của huyện. Ở đây có anh Thọ, cán bộ ủy ban, một đồng chí quen cũ của Tâm. Thọ vui vẻ mời Tâm hút thuốc Cô-táp, pha sữa cho anh uống. Tâm thấy trong nhà còn nhiều sữa, thuốc và một số hàng ngoại khác. Thấy Tâm chú ý những thứ đó, Thọ nói:

        - Mình sắp ra, nhờ anh em mua hộ ra làm quà.

        - Ai mua hộ? - Tâm hỏi:

        - À, cậu Khải giao thông viên. Cậu này thì tài lắm. Cái gì cũng xoay được. - Thọ cười thích thú.

        - Bây giờ Khải ở đâu?

        - Cậu ấy vào phố. Ngày mai về đây.

        - Bao giờ anh ra?

        - Ngày kia. Tôi còn dự họp với Huyện ủy.

        - Khải có biết Huyện ủy họp không?

        Thọ suy nghĩ rồi nói:

        - Tôi không rõ nữa!

        Tâm ở lại với Thọ. Hôm sau Khải về sớm. Thọ giới thiệu với Khải, Tâm là cán bộ công an về xây dựng công an xã và làm công tác bảo vệ nội bộ. Tâm mới nói qua về tình hình ở đây cơ sở bị vỡ, cán bộ bị bắt nhiều, Khải đã lắc đầu nói trách móc:

        - Ở đây mà các ông ấy cứ đi lại hoạt động như ở vùng tự do ấy, gì mà địch nó không biết?

        - Nếu chỉ một vài đồng chí chủ quan thì làm sao chúng nắm được nhiều cơ sở và hầm bí mật để bắt ta một cách chính xác như thế được?

        Khải lắc đầu, hơi bĩu môi:

        - Để nó nắm một đầu mối thì gì mà nó không quật lên được hết?

        - Nghĩ như thế không đúng đâu. Ở các nơi khác cũng có cán bộ hoặc cơ sở bị địch bắt nhưng có đâu tình hình lại xấu như thế này?

        - Thế thì anh nói có nội gián à?

        - Cái đó còn phải xem kỹ đã.

        - Tùy anh thôi!

        - Nhưng có việc này tôi muốn trao đổi với anh. - Tâm nhìn thẳng mắt Khải, vừa nói vừa chú ý quan sát - Trong cách sinh hoạt và quan hệ của anh có những chỗ không đúng đắn, không đúng với tư cách của một người kháng chiến.

        - Hừ! - Khải cười gượng, đôi vành tai đỏ bừng lên - Anh không biết, tôi phải lấy chuyện cờ bạc, trai gái để che mắt thiên hạ mà đi lại hoạt động đấy thôi. Trước đến nay các anh trong huyện đều biết cả.

        - Tôi muốn nhắc anh, - Tâm nghiêm nét mặt - anh có thể xã hội hóa thế nào cho tiện thì tùy, nhưng phải nhớ, đó chỉ là hình thức bên ngoài để che mắt quân địch, chứ không thể lạm dụng cái đó để đi đến biến chất! Anh là một người đã có vợ sao lại cứ cố tình quan hệ sâu sắc, hòng cưới hỏi với phụ nữ khác? Đến nay người ta có chồng rồi, vẫn cứ duy trì quan hệ? Thử xem lại, cần thiết cho việc hoạt động của anh đến mức độ nào?

        Khải tái mặt, cúi gằm; mân mê cọng chiếu một lát rồi nói lí nhí:

        - Anh chưa biết. Bên trong chẳng có gì đâu.

        - Cái đó anh phải tự nghiêm khắc kiểm điểm mình.

        - Vâng. - Khải ngước nhìn Tâm - Anh nói thì em cũng xin tiếp thu thôi!

        Tâm chuyển sang hỏi thăm tình hình gia đình, quê hương Khải. Câu chuyện trở lại vui vẻ bình thường. Khải tỏ ra rất tranh thủ cảm tình của Tâm. Anh ta đưa bao thuốc, nâng hai tay mời Tâm, hỏi:

        - Mới được gặp anh, em đã thích. Anh còn công tác ở đây lâu không? Giá được anh về sơm sớm thì có khi cũng đỡ tổn thất.

        Tâm châm lửa hút thuốc, vẻ lơ đễnh, nói:

        - Cái chính là mỗi đồng chí chúng ta có ý thức đề cao cảnh giác và luôn tu dưỡng mình. Còn tôi, cũng chỉ ở lại đến sau hội nghị huyện thôi.

        - Anh cũng ở lại dự họp à?

        - Vâng. Hình như họp sớm hơn dự định nên...

        - Họp sớm hơn à? Em nghe nói mồng tám mới khai mạc mà?

        - Có lẽ họp vào mồng năm...

        - Thế ngày kia rồi còn gì? Gấp quá nhỉ!

        Tâm khẽ gật.

        Trời đầy sao. Ánh sáng lờ mờ. Tâm đi lại trên khoảng sân đất nện không quá sáu mét vuông, đến hơn nửa giờ rồi. Trong nhà, em Thịnh ngồi gục đầu xuống hai cánh tay để trên mặt bàn, sụt sịt khóc. Anh công an xã ngồi trên tràng kỉ phía sau em, nét mặt bực bội, đôi lông mày nhíu lại.

        Tâm bước vào, đứng lặng sau em bé một lúc rồi khẽ đặt tay lên vai em:

        - Em cứ suy nghĩ cho kỹ. Ngay từ hồi trước anh đã thấy em ngoan lắm. Anh đã kể cho em nghe chuyện em Tám, chuyện Kim Đồng. Em còn chép cả bài hát Kim Đồng với bài gì nữa nhỉ? À, phải rồi bài “Biết ơn Cụ Hồ”, phải không?

        Em Thịnh khóc to hơn. Tâm ngồi xuống cạnh em:

        - Hồi đó em nói, bố em ghét chúng nó lắm. Cả bọn thực dân Pháp lẫn bọn Việt gian. Em cũng thế, em ghét chúng nó lắm, phải không? Em nói đi. Sao bây giờ lại thay đổi thế? Em theo chúng nó à?

        - Không... hu hu... em sợ!...

        - Không việc gì em phải sợ. Anh tin em vẫn có lòng yêu nước, vẫn hướng theo Bác Hồ, nên anh khuyên em cứ thật thà giúp đỡ các anh. Nếu anh coi em là tên Việt gian phản bội thì anh bắt em ra vùng tự do cải tạo ngay rồi.

        - Không! - Em Thịnh ngước nhìn Tâm, nói trong nức nở - Em sợ chúng nó. Chúng giết mất mẹ em. Chúng bảo thế.

        - Em không sợ. Nếu em và mẹ em nói hết cho các anh biết thì mẹ con em sẽ khỏi mang tội Việt gian, Chính phủ sẽ khoan hồng cho. Các anh biết được đứa nào muốn làm hại mẹ con em, các anh sẽ bắt nó trị tội. Em thấy như chánh Vọng đấy?...

        Tâm phân tích cho em Thịnh mọi lẽ phải, trái và động viên em. Một lát, Thịnh vừa khóc, vừa kể:

        - Lúc chập tối, chú Khải đến nói chuyện với mẹ em. Rồi mẹ em bảo em đi...

        - Chuyện đó anh biết rồi. Em có biết ai báo hầm bí mật bên nhà ông Tấm không?

        - Chú Khải báo với mẹ em...

        Tâm cắn môi suy nghĩ.

        Việc trừng trị những tên phản bội, những tên chỉ điểm để đối phó với giặc, bây giờ không phải là chuyện rắc rối lắm nữa. Trong câu chuyện này còn có những mặt sâu xa hơn. Cũng như một vài nơi khác, bọn giặc đã sử dụng được một số phụ nữ, trẻ em để làm tay chân cho chúng. Như vậy là trong chừng mực nào đó, chúng dùng một bộ phận quần chúng để đánh phá cách mạng. Điều đó thật trái ngược! Ý nghĩa việc này, có phần vượt ra ngoài khuôn khổ một thủ đoạn mật thám thông thường của chúng. Ta không thể chỉ dùng biện pháp nghiệp vụ để triệt phá mạng lưới tay chân của chúng mà còn phải giành lại quần chúng.

        - Em đã biết hối lỗi, nói thật như vậy là tốt. Bây giờ em cần giúp các anh làm cho mẹ em cũng hiểu như vậy. - Tâm nói, rồi cầm cánh tay em Thịnh kéo dậy - Ta đi về nhà em đi.

        Em Thịnh gạt nước mắt, đi theo Tâm.

        Mụ phó hội Bàn đang nóng lòng chờ con. Thấy Tâm và anh công an xã đi cùng thằng bé về, bà ta sợ hãi cuống quýt. Tâm bảo bà ta:

        - Bà ngồi xuống đây. Em Thịnh đã thật thà hối lỗi, nói với chúng tôi một số việc làm sai trái của bà. Bây giờ bà hãy nói hết cho chúng tôi nghe về những việc bà đã làm cho giặc?

        Mụ phó hội Bàn khóc lóc van xin kêu oan, một hai không nhận tội. Đã có lúc Tâm phát bực lên. Anh công an xã thì không chịu nổi. Anh ta đề nghị Tâm bắt mẹ con mụ ra vùng tự do cải tạo ngay.

        Tâm nhìn mụ phó hội, ngẫm nghĩ: Quân địch sử dụng được một số người là vì chúng dùng các thủ đoạn đe dọa, khống chế bắt người ta theo chúng; hoặc dùng tiền bạc mua chuộc, dùng thần quyền giáo lý để mê hoặc lừa phỉnh... Ta làm cho đồng bào hiểu lẽ phải, phải kiên nhẫn.

        Tâm ngồi giữa hai mẹ con mụ phó hội, ôn tồn gợi lại những nỗi khổ của gia đình mụ, những điều uất ức ông phó hội Bàn phải chịu trước đây. Anh đã hỏi kỹ cụ Chế, ông Tấm để biết tình cảnh họ.

        Mẹ con nhà phó hội Bàn ngồi khóc xót xa, tủi hổ.

        - Chúng tôi biết thằng Khải vào đây rồi em Thịnh chạy ra bốt. Dù chưa biết tất cả, nhưng tội lỗi của mẹ con bà đã rõ ràng, đủ chứng cứ cho chúng tôi trị tội. Nhưng anh em công an chúng tôi biết tình cảnh mẹ con bà chẳng qua bị kẻ địch đẩy vào con đường tội lôi. Chúng tôi muốn cho mẹ con bà được tỉnh ngộ để hưởng chính sách khoan hồng.

        Em Thịnh nắm tay mẹ nó, giục:

        - Mẹ nói đi mẹ! Các anh công an ta không độc ác như chúng nó đâu. Tội gì mình phải giữ cho thằng Thư? Mẹ không nói con cũng nói hết...

        Mụ phó hội Bàn nấc lên. Mụ nói:

        - Chúng tôi không có thù oán gì với kháng chiến. Nhưng thằng Thư nó ác quá. Tôi nói hở ra nó giết mất mẹ con tôi.

        Tâm động viên cho mụ khỏi sợ tên Thư rồi dần dà mụ mới nói hết ngọn ngành. Mụ kể từ khi nó bắt được con mụ, tra tấn ra sao, rồi bắt mẹ con mụ cam đoan thế nào? Cho đến nay, mụ đã báo những ai, trong đó có cả anh giao thông Khải bị địch bắt, khống chế rồi thả ra, và bây giờ trong làng có những ai là tay chân của địch...

        Khi biết rõ cả mạng lưới do thám của địch gồm toàn phụ nữ và trẻ em, đã có những đầu mối bắt vào trong cơ sở của ta, các cán bộ địa phương rất căm phẫn. Việc chặn hết chân tay địch làm trong sạch lại địa bàn này, ta có thể thực hiện. Duy có tên Thư vẫn là một khó khăn. Một số bà con đã hối cải nhưng còn sợ bóng vía nó.

        Thư là Việt Nam Quốc dân đảng cấp huyện, rất nguy hiểm. Trước khi Phát Diệm bị tạm chiếm, hắn khéo giấu mặt, ta không biết. Giặc nhảy dù, hắn đem danh sách toàn bộ đảng viên, cán bộ của xã Quang Trung và một số cán bộ huyện nộp cho giặc. Hắn nghiêm nhiên trở thành sĩ quan Phòng nhì. Hắn dẫn lính giặc đến mọi đường ngang ngõ tắt trong các xóm để bắt cán bộ, phá cơ sở, chỉ điểm cho pháo địch bắn phá các khu du kích các làng có phong trào kháng chiên mạnh. Đã có hàng trăm người bị tù, bị giết vì bàn tay hắn. Anh em du kích địa phương đã nhiều lần phục kích, bố trí xử tử hắn, nhưng chưa thành công.

        Hắn đã trở nên nguy hiểm tai hại như vậy! Một tay hắn đã làm cho phong trào xã Quang Trung sụt hẳn đi, bây giờ hắn lại làm hại đến vùng này!

        Sáng hôm sau, Tâm xin ý kiến của Huyện ủy rồi trở về phố gặp anh Oanh ngay.

        Những đợt sương trắng mỏng tang như khói cơm chiều theo gió bay từ sông Vạc vào cánh đồng. Tầng tầng lớp lớp lá lúa xanh biếc, trìu nặng những hạt sương đọng như dát bạc, bủa kín quanh Thông. Có con rắn nước màu nâu nhạt đầy những hoa đen lốm đốm trên lưng, bò chậm theo bờ ruộng đến ngay trước chân Thông mới dừng lại. Nó ngẩng cao đầu lên một tý, thè lè hai nhánh lưỡi như hai mũi kim đen nhánh, nếm vào không khí. Nó có vẻ nghi ngờ, như phát hiện ra cái gì lạ. Đầu nó hơi cựa quậy. Những đoạn vẩy giả trên mình nó mềm mại chuyển động như làn sóng nhẹ. Nó vẫn dè dặt trườn lên. Bỗng cặp mắt nó bắt gặp đôi mắt Thông. Cái đầu nó ngả về phía sau, toàn thân nó quằn quại. Nó lại phóng đôi lưỡi nhọn hoắt vào không khí. Hai cặp mắt chiếu thẳng vào nhau.

        Thông định trở đầu dậy quất cho nó một cái nhưng anh mỉm cười nghĩ “Để xem nó làm sao?”. Con rắn bỗng ngả hẳn đầu lao mạnh xuống ruộng. Nó quẫy mạnh toàn thân, lướt đi trên mặt bùn nước, biến ngay sau đám gốc lúa. Hai anh công an xung phong ngồi cách Thông mươi bước, nghe động dướn cổ nhìn lại. Thông mỉm cười với họ.

        Tiếng ồn ào trên phố, tiếng động của những thuyền bè ngược xuôi trên sông Vạc, vẳng tới. Một ngày náo nhiệt của thị trấn bắt đầu từ lúc nào? Trên đường cái đã có những đoàn xe, đoàn người đi lại. Thông đã sốt ruột lắm, nhìn đồng hồ vẫn chưa đến tám giờ.

        Được lệnh đi phục kích tên Tổng chỉ huy Tổng bộ tự vệ, anh em trong Đội Công an số 6 sung sướng tranh nhau xin đi. Tội ác của tên Tổng chỉ huy này đối với nhân dân, đối với kháng chiến không ai là không biết? Hắn đã gây ra vụ bạo loạn Xuân Hà, Tang Điền năm 1947. Khi giặc Pháp nhảy dù, hắn nhảy ra làm tổng chỉ huy vệ sĩ đeo súng lục, đem quân đi càn quét đánh phá khắp vùng Kim Sơn. Tòa án quân sự Liên khu 3 đã tuyên án xử tử hình vắng mặt hắn cùng với các tên phản động đội lốt thầy tu khác là Nguyễn Gia Đệ, Trương Đình Đức, Nguyễn Ngọc Ngoạn. Đây là một cơ hội thuận lợi dành cho anh em công an. Nếu thi hành được bản án là một vinh dự.

        Thông và hai đồng chí nữa chọn chỗ phục kích trên đường đi Kim Đài, phía ngoài Ty Công an ngụy, cách dãy phố cuối cùng của khu Trì Chính chỉ độ nửa cây số. Ở đây xe ô tô chưa phóng nhanh. Bên kia đường là sông Vạc, bên này là đồng lúa. Đánh xong có thể rút ra các làng lân cận. Nhưng đây giáp thị trấn, bọn lính địch đi tuần luôn. Mất hai đêm chật vật các anh mới đào được một cái hố dài quãng ba mươi phân, rộng hai mươi phân, sâu bốn mươi phân, chôn vừa quả mìn dưa¹.

        Phủ đất che giấu xong, hôm sau các anh cử hai cơ sở đi kiểm tra lại. Họ không phát hiện được dấu vết gì khả nghi.

        Các anh ngồi chờ từ lúc trời chưa sáng. Từ chỗ Thông vào mặt đường chỉ độ bốn chục mét. Anh quấn sẵn vòng dây vào tay, chăm chú nhìn về phía phố Trì Chính. Thỉnh thoảng anh lại sửa bốn quả lựu đạn mỏ vịt trên thắt lưng sao cho thật gọn, thật vừa tầm tay. Khi mìn nổ anh sẽ bồi thêm cho chúng nó.

        Chừng hai trăm mét về phía Trì Chính, một tổ du kích đã sẵn sàng. Họ sẽ ném lựu đạn và bắn súng ra đường cái, chặn bọn địch từ Ty Công an trong phố chạy ra. Những tiếng nổ của họ sẽ uy hiếp bọn địch bị phục kích và đánh lạc hướng địch cho Thông rút.

        Tám giờ rưỡi, người đi đường té dạt ra. Đoàn xe của Hoàng Quỳnh ra khỏi thị trấn. Ba chiếc xe jeep chạy đều đều rất vừa tầm. Thông nhìn rõ ràng đúng như dự báo trước. Chiếc xe đầu chở lính hộ tống. Hoàng Quỳnh ngồi chiếc thứ hai. Chiếc xe thứ ba chở mấy tên trưởng ty ngụy quyên và nhân viên phục vụ.

        Thông căng mắt, nín thở chờ.

        Xe thứ nhất vượt qua.

        Hoàng Quỳnh cách chừng mười lăm mét, Thông kéo căng dây. Cách sáu mét: Thông giật mạnh. Thật đúng lúc.

        Xe Hoàng Quỳnh lướt qua!

        Chiếc thứ ba qua nốt.

        Chúng cuốn bụi, đi êm ru về phía xuôi. Chỉ tiếng nổ mong đợi là không có.

        Mìn tịt!

        Thông cắn chặt răng, rút vội quả lựu đạn. Nhưng xe đã chạy quá tầm ném! Tay Thông run lên bần bật. Anh cắn chặt vành môi dưới đến ứ máu.

        Mấy anh em ỉu xìu trở về cơ sở, chẳng buồn nói năng gì.

        Nghe báo cáo xong, Oanh khẽ lắc đầu. Anh nén được cái tặc lưỡi xuýt xoa, mỉm cười động viên Thông và đồng đội:

        - Ngay cả những trận đánh lớn cũng có khi phải rút lui. Việc đó không có gì lạ. Chỉ cần giữ vững được quyết tâm tiêu diệt địch.

        Thông không biết nói thế nào nữa. Anh ngồi phịch xuống tràng kỉ, vò đầu tặc lưỡi:

        - Tiếc đến run cả bàn tay, đến giờ chửa thôi!

-----------------
        1. Loại mìn do công binh xưởng Phan Đình Phùng chế tạo. Hình quả dưa, vỏ gang có khía rãnh như lựu đạn.

        Oanh cười, nhìn Thông:

        - Thế các cậu có quyết tâm xử tội tên gian ác ấy không?

        - Quyết quá đi chứ lại! - Thông nói và nhìn Oanh chờ đợi. Anh hy vọng lại được giao một kế hoạch mới để xử nó.

        Oanh đưa cho Thông chén nước. Anh cũng cầm một chén đưa lên môi nhấp một ngụm, rồi nói:

        - Thế cậu đi đào lấy quả mìn về đây.

        Thông đặt vội chén nước, nước chè sánh ra tràng kỉ.

        Chao ôi! Đào lấy quả mìn đã rút chốt? Nghĩ mà gai xưong sống!

        - Bởi vì - Oanh nói chậm rãi - để quả mìn lại đó có thể gây ra hậu quả tai hại và sớm muộn bọn địch dò mìn sẽ phát hiện ra. Chúng sẽ hiểu được hoạt động và ý đồ của chúng ta. Tên Việt gian ấy sẽ thêm xảo quyệt tinh ma. Những bọn địch khác sẽ biết mà đề phòng. Mất yếu tố bất ngờ, ta sẽ gặp nhiều khó khăn hon. - Oanh cười - Tối nay đi đào nó về thôi.

        Đêm tối mò mò.

        Hồi hộp đến run người. Thông vừa căm tức quả mìn quái ác không nổ, lại vừa sợ nó nố.

        Quả mìn rút chốt rồi. Biết tại sao nó chưa nổ? Giờ động vào nó có thể nổ!

        Thông nằm dài bên mép đường, thò tay vào bới. Anh nghĩ bụng: nhỡ nó nổ, có khi chỉ cụt tay? Chưa chắc đã chết!

        Y nghĩ thật buồn cười, nhưng lúc đó nó giúp Thông vững tâm hon. Anh thận trọng cào từng nắm đất, nhặt từng hòn sỏi...

        Sờ được đầu mìn, Thông nhoài người, cài ngay cái chốt an toàn lại!

        Lấp đất xong, ôm quả mìn nặng trĩu vào lòng, Thông chợt nhận ra người anh đầm đìa mồ hôi. Tóc ướt bết vào trán. Miệng đắng ngắt, khô háo.

        Thông về nhà ông phó bảo an Miên trong trại Kiến Thái ngủ một mạch như chết. Sáng hôm sau mặt trời dọi vào vách mới dậy.

        Buổi chiều, có liên lạc của Oanh đến gọi Thông.

        Trông thấy Thông đến, Oanh và Tâm tủm tỉm cười. Nghĩ là họ cười chuyện quả mìn, Thông không cười, nói có ý trách:

        - Từ nay anh cứ cho tôi dùng dao, dùng súng cho gọn. Tôi xin đảm bảo.

        - Cậu có chắc dùng dao, dùng súng đảm bảo không? - Oanh vẫn cười, vẻ thách thức.

        - Đảm bảo! - Thông nói dứt khoát, anh liếc nhanh Oanh.

        Thông tin như vậy thật. Nhiều đêm trời tối như mực, anh có sẵn dao, súng trong người, đi la cà trà trộn bên bọn sĩ quan địch và nhiều tên tay sai vào loại “cỡ” của chúng. Dù là trong sòng bạc, trên đường phố hay trong ngõ hẻm, bờ kênh... Nếu có lệnh, anh có thể hành động như trở bàn tay. Thế nhưng nghĩ lại, Thông nhớ cấp trên thường nhắc nhở: Tình hình Phát Diệm phức tạp, Chính phủ có nhiều chính sách. Khi cần bắt giữ, trừng trị ai phải có lệnh. Làm ẩu là mắc mưu giặc! Anh nhìn Oanh cười trừ.

        Nhưng Oanh đã vui vẻ nói:

        - Chúng ta được nhận một nhiệm vụ khó khăn mới.

        Tâm cùng cười động viên Thông, Thông nhìn hai anh cố phán đoán.

        Uống xong chén trà, Oanh nói:

        - Ta tạm gác Hoàng Quỳnh lại, để dành cho nó một dịp khác. Bây giờ có một việc rất gấp là tên Thư.

        Thông khẽ “à”. Anh biết tên Thư lắm. Tên này thì đáng tội lắm rồi. Thông hồi hộp nghe từng lời của Oanh:

        - Tên này đã trở nên nghiêm trọng. - Oanh nói - Hắn đã biết được một số cơ sở của Huyện ủy và một số cán bộ quan trọng của huyện. Hắn có trong tay cả một màng lưới mật thám chỉ điểm khá rộng. Không kể những tội ác cũ, ngay bây giờ hắn có thể gây nhiều tổn thất lớn cho phong trào kháng chiến huyện nhà. Tòa án quân sự đã xét xử và tuyên án tử hình tên phản bội này.

        Nét mặt Tâm nghiêm trang cảm động. Tiếng nói của Oanh vẫn rành rọt nhưng Thông nghe không rõ nữa. Dường như máu nóng trong lồng ngực quá căng của Thông dồn lên cả thái dương. Anh nắm chặt cái thành ghế đến tê cả bàn tay. Lòng anh sôi lên căm giận. Được bóp chết tên hại dân, bán nước kia ngay bây giờ rồi hy sinh, Thông cũng sẵn sàng.

        Tiếng Oanh như văng vẳng từ trong óc Thông dội ra: “Bảo vệ chính quyền, bảo vệ cán bộ và nhân dân là nhiệm vụ hàng đầu của công an ta... Huyện có ý giao nhiệm vụ cho Đội Công an số 6. Các đồng chí bàn xem ta có làm được không?”.

        - Được quá đi chứ! - Thông đáp ngay.

        Tâm bắt chặt tay Thông và Oanh:

        - Chúng ta quyết làm bằng được!

        - Việc này khó đấy, - Oanh nói thêm - đòi hỏi chúng ta phải dũng cảm và mưu trí.

        - Tôi xin đảm nhận! - Thông xiết chặt tay Oanh và Tâm, lắc lắc. 

        - Tất nhiên là trách nhiệm và vinh dự của ta nhưng cũng cần nhớ là huyện có treo giải thưởng đấy!

        Cả ba anh em cùng cười, phấn khởi.

        Thông vừa căm thù tên Việt gian, lo lắng cho phong trào địa phương do những nguy hại mà nó có thể gây ra, vừa phấn khởi vì bản thân được cấp trên tin cậy. Anh chỉ muốn xông ra đường, tìm bằng được tên Thư để xử ngay. Nhưng bài học về quả mìn đang làm cho anh chưa hết bực tức, nhắc nhở anh rằng cần phải thận trọng, phải chuẩn bị thật chu đáo.

        Oanh móc túi lấy ra mấy tờ giấy, nói:

        - Đây, có cái này, cho các cậu mỗi người một cái mà “chơi”. - Oanh cười tủm tìm, đưa cho Thông và Tâm.

        - A! Thẻ “đơ bê”! - Thông kêu lên.

        - Thật hay giả đây? - Tâm hỏi.

        - Giả hay thật thì cũng phải sử dụng cho khéo. - Oanh cười.

        - Anh kiếm đâu ra thế?

        Oanh cười, lắc đầu, nói hóm hỉnh:

        - Thằng An-ga-rông nó gửi biếu!

        Tâm và Thông cùng cười. Họ hiểu là chưa nên hỏi sâu làm gì cái chuyện đó.

       

        Thông phải mất mười bốn ngày theo dõi mới nắm được nơi ăn chốn ở, lối đi, lối về của Thư, tên tội phạm đã bị kết án tử hình. Hắn tài lẩn mặt, đi lại kín đáo không ai biết. Gặp hắn ngoài đường khó ai có thể nghĩ đó là một tay mật thám có quyền thế. Có đụng vào một anh xe kéo, anh chạy hàng nào, hắn cũng nhũn như con chi chi, hắn gật đầu ấp úng xin lỗi. Đi giữa đám lính tráng bảo vệ, người ta tưởng hắn là tên theo đuôi bọn lính. Chỉ ở những chỗ đông người, có nhiều lính tráng đi lại như trên Đường 10, các phố chính, chợ búa, hắn mới đi một mình. Những lúc đó khó phân biệt hắn với những anh buôn bán nhỏ trong phố. Chưa bao giờ Thông thấy hắn uống rượu hay say rượu. Hắn chỉ vào quán cà phê trong lều chợ Lạc Thiện sau bữa cơm chiều, trên đường vào bốt Thủ Trung ngủ. Trong mười bốn ngày đó, Thông chỉ thấy có một lần, quá năm giờ chiều hắn chưa kịp về nhà thờ Thủ Trung, phải ngủ lại ở một nhà xứ có một trung đội vệ sĩ gác. Hôm đó hắn có vẻ lo lắng cuống quýt.

        Tất cả cơ hội mà Thông thấy có thể hành động được để thi hành bản án là vào mười giờ rưỡi hay năm giờ chiều. Đó là lúc tên Thư trên đường về nhà ăn cơm hay vào bốt, vào nhà thờ ngủ. Giờ ấy bọn lính ăn cơm. Chỉ còn những tên gác ở các trạm cố định, số lính đi lại trên đường ít hẳn đi. Địa điểm hành động tốt nhất là chỗ tụ tập thật đông người, để sau khi hành động có thể trà trộn. Thông chọn chợ Lạc Thiện.

        Nghe Thông báo cáo kế hoạch, các đồng chí phụ trách e rằng táo bạo quá. Có thể hoàn thành được nhiệm vụ nhưng Thông không trở về được?

        Thông cười, lắc đầu một cách tự tin:

        - Chính chỗ đông người không ai ngờ thì ta mới dễ hành động nhanh, rút nhanh. Còn nếu để kẻ địch đuổi bắt thì bất cứ chỗ nào trong vùng này cũng khó thoát.

        Nghĩ cho cùng, không có cách nào khác, mọi người phải đồng ý với Thông. Đồng chí Trưởng phòng bảo vệ chính trị Ty công an Ninh Bình có mặt ở đó đưa cho Thông khẩu súng ngắn.

        - Cậu cầm cái này cho gọn, hành động xong còn tự vệ.

        - Dùng sao được? - Thông cười - Nhỡ chạm đồng bào thì chết!

        - Thế cậu định bóp cổ nó à?

        Anh em cùng cười.

        - Tôi xin con dao thôi. À, cho tôi thêm hai quả lựu đạn khói. Nếu gấp quá tôi cho nổ lựu đạn khói mà chuồn? - Thông cười - Món ấy chẳng sợ xầy da đồng bào được!

        Chợ Lạc Thiện họp về chiều, ngày thường đã đông lắm, dịp ấy ngày mùa, càng đông. Thợ gặt quanh vùng thường tụ tập ở đây để chờ Nhà Chung và các nhà địa chủ lớn ra đón thuê. Trên Đường 10 chạy qua chợ, lúc nào cũng tấp nập người, xe. Hai bên Đường 10 và nhất là quanh khu chợ, hàng ăn, quán giải khát liền mái nhau, lớp trong lớp ngoài. Đàn ông, đàn bà chen chúc nhau vào ra. Quang gánh, thúng mẹt, hàng họ bừa bãi, lộn xộn. Tiếng nói cười, xe cộ ồn ào đinh tai.

        Thông đã ngồi theo dõi cách đi lại của tên Thư và cảnh lộn xộn của chợ Lạc Thiện ba buổi chiều. Đến hôm thứ tư anh quyết hành động.

        Bốn giờ chiều Oanh bắt chặt tay Thông, chúc lên đường thắng lợi.

        Oanh đến chợ Lạc Thiện bằng đường bộ. Nếu Thông bị vây, Oanh sẽ cho nổ lựu đạn khói phía khác để đánh lạc hướng kẻ địch.

        Thông ngồi thuyền do em Ninh mười lăm tuổi, con một cơ sở, chèo đi. Họ khởi hành từ cuối đồng xã Quang Trung, theo sông vực Lưu Phương đến bến chợ chiều Lạc Thiện.

        Thông ngồi trong một hiệu cà phê bên đường, nhìn qua bức mành chờ đợi. Thời gian trôi đi chậm chạp. Thông thấy lòng bình thản, không hồi hộp, không lo lắng. Anh có thói quen, cái gì đã quyết thì nhất thiết cứ thế mà hành động. Không phải ngập ngừng, e dè gì. Có khi chợt nghĩ: Nếu nó không đến? Hôm sau mình sẽ chờ! Thế nhưng tim anh cứ đập mạnh lên, một tý cảm giác tiếc hẫng như khi giật tung dây mà quả mìn không nổ.

        Năm giờ tám phút. Có ám hiệu của cơ sở. Thông trông thấy Thư dẫn xác tới.

        Thông bước nhanh, bám sát gót hắn. Người đông. Chen nhau. Hắn đi chậm lại.

        Vào tới cổng chợ. Thư nghiêng người lách vào đám đông. Thông đưa tay đỡ lưng nó. Nó hơi quay người lại.

        Thông hành động ngay.

        Hắn chỉ kịp kêu “ối!” rồi gục xuống như một cây chuối héo.

        Thông móc túi lấy tờ cáo trạng và bản án viết sẵn, đặt lên người nó...

        Thông bước lùi một bước, theo những đồng bào chung quanh đang sợ hãi té dạt ra. Mọi người kinh hoàng cứ há mồm nhìn, không ai thốt lên được một lời. Thông kêu lên như một người đứng xem mau mồm:

        - Ối bà con ơi, Việt Minh giết Việt gian.

        Cả chợ nhốn nháo hẳn lên: “Việt Minh giết Việt gian.”

        Người đứng gần sợ liên lụy, bỏ chạy ra xa. Người ở xa tò mò, chạy xô vào chỗ tiếng hô. Người ta xô nhau quây vào xác tên Việt gian để xem, để đọc cáo trạng.

        Đúng là vỡ chợ. Hỗn loạn đến không thể nào cản nổi. Thông vừa đi vừa kêu thêm vài tiếng “Việt Minh giết Việt gian” nữa cho thêm huyên náo. Đi được hơn chục bước anh mới sực nhớ tay mình vẫn cầm con dao. Anh vén áo đút dao vào bao, chen đám đông mà ra.

        Bọn vệ sĩ, lính tráng các loại chạy vào xem khá đông. Chúng nhớn nhác quát tháo ầm ĩ. Không hề có đứa nào nảy ra ý nghĩ hô người vây bắt Việt Minh. Thông quay nhìn lại đám đông. Bây giờ dù có cả tiểu đoàn tổ chức bao vây cũng đừng hòng tìm ra anh!

        Ra khỏi chợ, Thông đường hoàng theo đường cái mà đi. Anh đi qua ba xã Quang Trung, Sào Nam, Trưng Trắc vòng về xóm một Trì Chính.

        Chưa đến xã Trì Chính, Thông bỗng gặp lính bảo an và vệ sĩ đã canh gác bịt chặt mọi ngả đường. Không kịp lẩn tránh nữa, Thông đi thẳng lối ra cầu ngầm, tắt về xóm cho nhanh. Hai tên vệ sĩ dí súng vào bụng Thông quát:

        - Đi đâu?

        - Về kia! - Thông hất hàm về phía làng trước mặt.

        - Giấy đâu? - Hai tên vệ sĩ sừng sộ như chực bắn người ta.

        Thông vừa từ từ đưa tay vào túi, vừa nói:

        - Các chú phải canh gác thật nghiêm nhé. Việt Mỉnh độ này hoạt động ghê lắm!

        Thấy cái thẻ nhân viên Phòng nhì, hai tên vệ sĩ vội chống báng súng xuống đầu ngón chân út vẻ khúm núm. Một tên mau mồm:

        - Dạ thưa thầy. Thầy còn lạ gì, anh em vệ sĩ đã gác thì con chim, con chuột cũng không lọt qua mắt được!

        - Tốt lắm! - Thông gật đầu.

        Hai tên vệ sĩ thích chí. Chúng cầm ngang súng đi lại vẻ hung hăng trợn trạo.

        Đến cầu ngầm, nước sâu quá. Thông ngại cởi giày. Quay lại thì bất tiện. Phải qua cầu mới có lối thoát nhanh nhất. Thông quay đầu nhìn lại hai tên vệ sĩ. Vừa cởi giày Thông vừa tủm tỉm cười. Anh chợt nhớ câu chuyện Vượng sai bọn vệ sĩ cõng, bà con cả xã đây ai cũng biết. Hôm ấy Vượng vừa thoát khỏi làng đang bị bao vây, cũng gặp phải một cái cầu ngầm. Bí quá, anh ta gọi tên vệ sĩ đang gác gần cầu:

        - Ê, vệ sĩ!

        Tên vệ sĩ hung hăng, tưởng anh là “sếp” Phòng nhì chạy lại xun xoe:

        - Dạ, thầy gọi em?

        - Chú làm ơn cõng tôi qua cầu ngầm tý; có việc gấp.

        - Dạ vâng!

        Hắn vội vã trụt giày vải, xắn cao quần, cõng Vượng qua ngầm.

        - Cảm ơn nhé. Giỏi lắm! - Vượng nói và đi thẳng.

        Tên vệ sĩ hí hởn quay trở lại chỗ gác như vừa lập được công lớn.

        Thông về cơ sở của huyện ở Trì Chính. Vừa gặp anh Huề. Anh Huề hỏi:

        - Cậu đi đâu về?

        - Báo cáo! - Thông nghiêm giọng - Đội Công an số 6 đã thi hành bản án tên Thư!

        Đồng chí Huề dướn to cặp mắt long lanh vui mừng, nhưng chưa tin:

        - Giỏi đùa! Bây giờ mà xử được nó?

        Thông phấn khởi nói bốc:

        - Huyện giao nhiệm vụ thì lúc nào mà công an không làm được!

        Đồng chí Huề nắm chặt tay Thông, lôi vào nhà, pha chè cho uống, rồi cử người đi điều tra.

        Một lát người điều tra về cho biết, quân địch đã canh chặt mọi ngả. Chúng cấm người vào ra khu Lạc Thiện. Chúng dồn lính bao vây lùng sục quanh vùng, nhất là khu chợ Chiều và bên kia sông. Truyền đơn và cáo trạng tên Thư đã được ta tung ra khắp vùng Phát Diệm - Kim Sơn, theo đúng kế hoạch.

        Ít lâu sau Thông được nhận phần thưởng của huyện: Một thếp giấy trắng để học tập.

        Ngay sau đó, có liên lạc của Oanh gọi, Thông phải về lò bánh mì để chuẩn bị cho những hoạt động mới. Quân địch đang lồng lộn tăng cường canh gác, khủng bố sau vụ tên Thư. Nếu để chậm, việc trở về Xéc-tơ sẽ khó.

        Sáng ấy có phiên chợ Nam Dân nên Thông dễ trà trộn vào phố. Anh không đường đột vào lò bánh mà về nhà anh Am trước đã.

        Thông vừa vào đến đầu phố Phú Vinh chợt trông thấy mẹ mình quẩy gánh đi chợ. Thông cảm động luống cuống cố nhìn thêm một lát thì vừa lúc mẹ nhìn lại. Mẹ sững sờ cả người. Mẹ không dám gọi.

        Thông cũng không dám đứng lại gặp mẹ. Anh vội bước nhanh. Mũi anh bỗng cay cay, mắt cồm cộm.

        Gia đình Thông ở Lai Thành, chỉ đi hai mươi phút thì tới nhà. Từ hôm trở về quê hương chiến đấu, anh chưa được về thăm mẹ lần nào. Thấm thoắt đã hơn ba năm rồi kể từ hôm Thông trốn mẹ ra đi.

        Sáng hôm ấy mẹ Thông và bà con ra đồng làm việc như thường ngày. Thôn xóm im ắng đến một con gà cục tác đầu làng, cuối làng cũng nghe rõ. Thông nhớ bữa, định đi thổi cơm. Bỗng một bọn côn đồ từ đâu kéo tới nhà ông Ninh, chủ tịch xã Điền Hộ, một giáo dân có lòng kính Chúa yêu nước, để hành hung. Bố ông và vợ ông ngồi trong nhà, chưa kịp đứng dậy, bọn côn đồ đã quật ông Ninh ra giữa thềm, chặt đầu!

        Chúng ào vào lục soát, cạy hòm, phá tủ cướp sạch mọi của cải, đồ dùng đáng giá của nhà ông rồi châm lửa đốt luôn năm nhà trong xóm. Lửa bốc lên ngùn ngụt. Bà con kêu khóc như ri, nhưng chúng không cho ai vào cứu.

        Chúng nó cắm cọc bêu đầu ông Ninh giữa chợ. Bà con trong chợ sợ hãi chạy toán loạn. Bọn côn đồ được thể hò nhau xông vào cướp bóc một mẻ to. Chúng vét từ cái dây đeo thánh giá bằng kền đến mớ cá bống lồi.

        Khi hiểu rằng tất cả những cảnh khủng khiếp đó đều do bàn tay những tên phản bội đội lốt thầy tu như linh mục Nhiên ở Bình Sa, ban ngày giảng đạo ban đêm mặc quần soóc, đeo súng lục đi hành hung cán bộ, để chống lại Chính phủ, Thông quyết xin vào bộ đội.

        Sợ mẹ không cho, Thông trốn mẹ ra đi.

        Anh cả Thông đi xa. Mẹ ở nhà với đứa em nhỏ, có ai ghé thăm mẹ, hỏi đến Thông, mẹ vẫn khóc. Mẹ thương Thông còn ít tuổi khờ dại, biết làm được gì cho bằng anh bằng em?

        Thông bước đi. Mẹ nhìn anh và lẳng lặng bước theo. Thông quay lại thấy mẹ, liền vòng cầu ngói trở lại. Mẹ cũng vòng trở lại theo anh.

        Thật là nguy hiểm!

        Một thoáng bắt gặp ánh mắt tha thiết của mẹ, Thông hiểu là mẹ còn muốn theo xem anh vào đâu?

        Đáng sợ lắm. Giữa phố đông trung tâm Phát Diệm, quân thù nhan nhản khắp nơi, đang ra sức truy lùng Thông, anh chỉ sơ xuất một tý là có thể phải hy sinh.

        Nhưng biết làm sao? Chắc mẹ sẽ không trở lại nếu chưa gặp được Thông? Và Thông cũng không đủ can đảm sử dụng một biện pháp nghiệp vụ để dứt ra, cho mẹ phải vòng quay về.

        Thông cắm đầu đi ra phía sau phố Phú Vinh. Loanh quanh vài lối xóm, đủ để biết không có đứa nào theo dõi mẹ, Thông quay về nhà anh Am. Một lát, mẹ vào theo ngay.

        Mẹ lặng lẽ đặt quang gánh ngoài sân, đi thẳng vào nhà.

        Thông ôm chầm lấy mẹ. Nước mắt mẹ trào ra.

        Anh Am đang ngủ. Chị Am ý tứ đi ra ngoài nhà đứng gác.

        Mẹ nắm bàn tay phốp pháp, vuốt đôi vai tròn vạm vỡ, với lên xoa đầu tóc của đứa con yêu quý. Xiết bao lạ lùng. Xiết bao thân thương!

        Thông đã lớn lên về mọi mặt, mẹ chỉ đứng đến cằm anh nhưng trong tay mẹ, anh vẫn là đứa con khờ dại.

        Thông thương mẹ, nước mắt cồm cộm trong mí, mừng mừng thẹn thẹn, anh muốn gạt nó đi: “Ai lại mềm yếu như con gái!”. Anh muốn nói một câu thật chững chạc cho mẹ yên tâm là anh đã lớn thật rồi.

        - Mẹ! - Mới thốt lên được thế cổ Thông đã bị nghẹn lại. Mẹ xoa đầu anh, nói với anh bằng cái giọng như hồi nào vẫn mắng mỏ anh hay trèo cây, chơi nghịch:

        - Mẹ lo cho mày quá! Mày cứ đi lờ ngờ thế thì chúng nó bắt mất thôi. Sao mày không nấp đâu cho kín, lại cứ đi trước mắt chúng giữa ban ngày ban mặt như vầy?

        Thông chớp chớp mắt, cười. Mẹ dỗ:

        - Hay con về nhà ta mà ẩn? Cái hầm bí mật mẹ đào năm xưa còn tốt đấy!

        Thông cười, lắc đầu.

        - Mẹ mày! Bọn vệ sĩ mà nó bắt được mày thì... thì khốn khổ con ạ!

        Phút xúc động dịu xuống, Thông nắm chặt tay mẹ nói:

        - Mẹ đừng lo, con ở đây có anh em đồng chí, đồng bào. Chúng nó không làm gì được con đâu. Mẹ cứ yên tâm. Được thấy mẹ mạnh khỏe thế này, con mừng quá!

        Mẹ kể cho Thông nghe về anh em, về bà con xóm làng rồi bất ngờ mẹ hỏi:

        - Hay mày xin chỉ huy về ít lâu tao hỏi vợ cho, rồi lại đi?

        - Độc lập hoàn toàn đã, mẹ ơi! - Thông kêu lên. Hai mẹ con cùng cười.

        Khi mẹ ra về, Thông dặn:

        - Từ sau, có trông thấy con, thì mẹ làm như không quen biết ấy nhá. Mẹ đừng đi theo như hôm nay.

        - Mẹ mày nữa! - Mẹ cười - Khéo không nó bắt mất mày đấy con ạ!

        Cũng từ đó, mẹ Thông nhận chị Phúc giao thông của công an làm cháu, đi lại trong nhà. Nhiều lần mẹ đã che chở cho Phúc thoát khỏi tay giặc. Có hôm mẹ lại gặp Thông trong phố. Hai mẹ con nhìn nhau mỉm cười, rồi mỗi người đi một ngả.

        Thông lại về chung sống với anh em công nhân lò bánh mì trong khu Xéc-tơ đế chuấn bị một kế hoạch hành động mới.

        Nắng chiều vàng nhạt rải lốm đốm trên sân nhà. Mùi hương man mác gợi buồn làm cho Oanh thêm bồn chồn hồi hộp. Cái hồi hộp sôi nổi khi bước vào trận đánh lớn. Anh lẳng lặng đi bên tĩnh thờ. Mùi hương đen quện với mùi thơm chuối tiêu trứng cuốc nồng nàn quen thuộc đưa anh về với kỷ niệm gia đình đầm ấm trong những ngày giỗ, tết. Bà Phú đứng bên bàn thờ, ngước nhìn anh trong giây lát, rồi bà nói sẽ sàng:

        - Còn sớm, anh đi nằm nghỉ cho khỏe.

        Oanh mỉm cười, lắc đầu:

        - Để con giúp cụ.

        Oanh đón cây nến trắng trên tay bà cụ Phú, đi châm đèn, nến. Bàn thờ sáng lên, nổi rõ những long ngai, câu đối, đài, trản, sơn son thiếp vàng, óng ánh. Bất giác, Oanh nhìn vào tấm đại tự đề tên Đức thánh Trần, nghĩ tới Tâm, Oanh mỉm cười. Bà cụ Phú châm thêm nắm hương, vảy vảy cho tắt lửa, vừa cắm vào bát hương cụ vừa nói thì thào thành kính:

        - Đức thánh linh thiêng, ngài phù hộ cho con cháu đi cứu nước được bình an.

        Oanh ngồi xuống chiếu, bên cạnh cái khánh đá, chờ xem bà cụ cúng Thánh cho quên thời gian chờ đợi. Nhưng bà cụ bảo anh:

        - Anh cứ ngồi đây chơi, tôi ra ngoài. Nếu có động thì cứ... - Bà cụ chỉ nhanh tay lên tấm đại tự - Đức thánh sẽ che chở cho - Rồi bà đi ra sân.

        Oanh mỉm cười, lòng rưng rưng xúc động. Những người như các anh, phải trèo lên bàn thờ tôn nghiêm để tránh giặc còn cảm thấy băn khoăn, ngần ngại. Còn cụ, lòng sùng bái thành kính như vậy, nhưng lại nghĩ về việc đó rất thanh thoát nhẹ nhàng. Việc thiết thực giúp cán bộ, cụ cũng thành tâm như thờ Thánh. Ở cụ, lòng thờ Đức thánh Trần và lòng yêu nước dường như không phân biệt.

        Oanh nao nao nhớ nhà. Bà cụ thật giống mẹ anh. Bà con Kim Sơn chẳng khác gì bà con trên mọi miền đất nước. Ấy thế mà giặc Pháp và bọn bán nước đã gây nên bao định kiến sai lầm, thâm độc. Ngay trong cùng tỉnh Ninh Bình đây thôi, bà con ở quê anh vẫn thường nghĩ không tốt về người Kim Sơn. Họ tránh tiếp xúc, giao thiệp. Bất đắc dĩ hay tình cờ phải gần gũi người Kim Sơn họ cũng có cảm giác vừa khinh vừa ghê ghê rợn rợn! Có lẽ cái định kiến không tốt đó bắt nguồn từ những ngày bọn tay sai của giặc Pháp lợi dụng danh nghĩa công giáo dựa thế giặc, đi cướp phá các vùng dân lương?

        Có lần mấy đồng chí người Kim Sơn cùng về nhà với Oanh. Anh cảm thấy khang khác, người nhà anh có vẻ ngần ngại. Nhìn ra lối xóm đã thấy mấy người thập thò nhìn ngó. Họ thì thầm với nhau: “Dân Kim Sơn đấy”. Thật buồn cười và thật xót xa! Oanh phải hết lời giải thích, đồng bào mới bình thường được.

        Bọn địch ở Kim Sơn vẫn hàng ngày kích động tâm lý thù địch để chia rẽ nhân dân lương và giáo. Nhưng chúng chỉ làm mê muội được một số người cuồng tín, còn phần lớn nhân dân, nhất là đồng bào lao động họ rất hiểu lẽ phải. Được giác ngộ, đồng bào công giáo Kim Sơn cũng yêu nước, ghét giặc như đồng bào lương. Bởi vậy, cán bộ kháng chiến mới sống và chiến đấu trong lòng Phát Diệm được. Phong trào du kích ở Kim Sơn không kém nơi khác. Oanh và các đồng chí của anh đã được bao đồng bào công giáo như ông Tám, Bích Hưng, ông Miên, bà Chế và rất nhiều người nữa che chở đùm bọc ngay trong hang ổ quân địch. Khi được tin vợ sinh con gái đầu lòng, anh đã vô cùng cảm động và sung sướng lấy chữ Kim đặt tên cho con, để kỷ niệm tấm lòng đồng bào Kim Sơn.

        Bà cụ Phú trở vào, mang cho anh khay ấm chén, cụ nói:

        - Anh uống đi, trà pha rồi đấy. Khi nào các anh ấy đến lại pha thêm.

        Oanh rót chén trà, hai tay nâng mời cụ. Bà cụ nhấp chén nước, chép chép môi, nói thì thầm:

        - Từ ngày các anh quét được cái bọn thằng Thư, dân cả xã này được yên. Cứ vậy làm mạnh vào, rồi chúng nó cũng sớm xéo khỏi đất Kim Sơn.

        Oanh cười, nói với cụ:

        - Bọn địch chưa dễ rời bỏ đất Kim Sơn đâu. Dù bị đòn đau chúng còn cố chịu. Quân đội và vũ khí của chúng còn nhiều. Bọn tay sai của chúng ở đây còn ngoan cố và còn không ít đồng bào chưa được giác ngộ cách mạng. Chúng ta còn phải đánh nhiều, đánh liên tục ở khắp nơi. Cụ Hồ nói, kháng chiến còn trường kỳ gian khổ nhưng nhất định thắng lợi.

        - Gian khổ mấy cũng chịu. Gian khổ của ta bằng đâu cảnh cơ cực bị chúng nó đè nén giết chóc? Các anh cứ đánh mạnh vào, dù đời ta chưa được hưởng thắng lợi thì đời con, đời cháu cũng được. Nhất định không chịu chúng nó.

        Hình như bà cụ cũng linh cảm được nhiệm vụ quan trọng của các anh. Cụ ngồi không yên, nói rồi, cụ lại đi ra sân, vẻ mong ngóng chờ đợi.

        Đã bao nhiêu lần gặp nguy nan đấu gan, đấu trí, một mất, một còn với quân thù, Oanh đều giành được thắng lợi. Thế mà vào nhiệm vụ lần này, Oanh không nén được lòng hồi hộp.

        Đây là trận đánh mở đầu cho “Tháng hoạt động mạnh” của toàn tỉnh mà Đội Công an số 6 được vinh dự chọn giao nhiệm vụ. Qua bao ngày tháng lăn lộn trong vùng địch tạm chiếm, gây dựng cơ sở cách mạng, trận đánh này còn có ý nghĩa là trận mở đầu cho giai đoạn hoạt động mới của Đội Công an số 6 và các lực lượng kháng chiến trong Phát Diệm tạm chiếm - Giai đoạn tấn công từ trong lòng địch.

        Các anh đã để nhiều công sức chuẩn bị cho trận đánh này hơn một tháng rồi. Điều kiện và cơ hội thật chín muồi. Tinh thần các chiến sĩ công an rất hăng hái, quyết thắng. Nhưng khó khăn không phải là ít. Còn có thể có những điều bất ngờ vượt ra ngoài những khả năng mà các anh dự tính? Hoạt động trong vùng hang ổ thâm nghiêm của địch, Oanh hiểu điều đó lắm. Một thoáng Oanh nghĩ đến những tình huống xấu nhất có thể xảy ra - một sự sơ suất hay tình cờ nào đó để kẻ địch phát hiện. Các anh có thể bị địch bắt, bị hy sinh!...

        Trong chuyến về xin chỉ thị của Ty, Oanh có dịp ghé lại nhà một ngày. Vợ anh có băn khoăn sao anh trầm lặng quá, khác với những lần về trước. Anh không thể giải thích cho chị những suy nghĩ công việc, những tính toán trong đợt công tác sắp tới đã thu hút tâm trí của mình. Anh chỉ cười, kiếm lời giải thích qua quýt cho chị. Lúc ra đi, chị hỏi anh: “Anh lại vào trong ấy?”. Anh cười, lắc đầu: “Anh lên chiến khu”. Linh cảm của người phụ nữ yêu chồng không dừng lại ở những câu trả lời của anh. Chị biết chồng phải giữ nguyên tắc. Chớp chớp mắt, chị thủ thỉ bên tai anh: “Anh cứ yên tâm, em hiểu, gia đình ta mọi người đều ở mặt trận...”. Rồi xúc động, chị không nói tiếp được.

        Câu nói ngắn ngủi có bao hàm nhiều ý nghĩa đó luôn vang lên trong tâm khảm anh, khích lệ tinh thần chiến đấu của anh. Lúc này Oanh nhớ lại, anh mỉm cười liên tưởng tới những người thân thiết: Anh ruột anh, anh Long - một cán bộ của Đảng, đã hy sinh trong khi hoạt động cách mạng thời kỳ bí mật. Anh Sa, người anh rể đã giác ngộ và dìu dắt anh đi cứu nước, hai người anh con nhà bác và ba người em của anh cùng ở trong quân đội. Đúng, mọi người đều ở mặt trận. Sẽ không có hy sinh gian khổ nào có thể làm cho Oanh lùi bước.

        Thông rồi Tâm, lần lượt đến. Bà cụ Phú lẳng lặng cầm cuốc ra vườn, vừa làm việc vừa giúp cháu Thơm canh gác cho các anh.

        Thông vẫn như mọi ngày, lặng lẽ chờ đợi. Thỉnh thoảng anh mỉm cười nhìn Oanh như muốn giục: “Ta bắt đầu thôi chứ”. Còn Tâm, có vẻ nghiêm trang hơn mọi hôm. Bắt tay Oanh và Thông xong, Tâm nói ngay:

        - Anh Oanh ạ, có tình huống mới.

        Oanh lặng nhìn Tâm. Tâm nhắc cái mũ giang khỏi đầu đặt lên chiếc ghế đẩu, để sát cửa ra vào, ngồi xếp bằng xuống chiếu như ngồi vào mâm cỗ:

        - Sáng nay lính Tây kéo về đầy khu Xéc-tơ. - Tâm cười, nhấn mạnh - Nếu cứ làm thì được cả mẻ lớn đấy.

        - Về sáng nay? - Oanh hỏi như tự hỏi mình.

        - Có lẽ chúng muốn càn quét, hành quân lớn ở đâu? Đến một tiểu đoàn đấy. - Tâm nói và chờ đợi quyết định của Oanh.

        Thông thản nhiên, nói:

        - Mặc xác chúng, việc ta, ta cứ làm.

        Oanh hiểu rõ việc này không đơn giản thế. Quân Pháp kéo về đông, chúng sẽ canh phòng nghiêm mật. Các anh tiến vào câu lạc bộ sĩ quan sẽ khó khăn hơn. Nhưng không lẽ phải hoãn trận đanh?

        Chúng nó về đông như thế chắc chắn không phải vì kế hoạch các anh bị lộ. Nếu đối phó với các anh, chúng làm cách khác. Như vậy, các anh hành động lúc này càng bất ngờ cho chúng. Oanh rót trà đưa tận tay Tâm và Thông, anh cũng cầm một chén nhấp từng ngụm, vẫn cái giọng bình thản, anh hỏi Tâm:

        - Kế hoạch với số anh em phục vụ xong xuôi chưa?

        - Xong. - Tâm đáp - Anh sếp Lương đã kiếm cớ xin về Nam Định rồi. Một số khác cũng có lý do rời khỏi câu lạc bộ từ chiều nay. Còn bốn người bồi bếp phải ở lại hầu bữa tối, sẽ ra khỏi nhà trước tám giờ tối.

        - Rất tốt. Chúng ta hành động!

        Quyết định nhanh, gọn của người chỉ huy làm tăng quyết tâm chiến đấu và tin tưởng của các đội viên. Thông và Tâm cùng ngồi sát lại bên anh. Tâm cười, vui mừng nói:

        - Lạy Chúa! Tôi cứ lo bị hoãn lại.

        Thông không giấu được nôn nóng:

        - Anh cho xem vũ khí nào?

        Oanh với xuống bàn thờ, lôi ra cái cặp da đen bóng căng phồng. Anh lấy trong cặp ra một cái gói hệt như bao gạo, dài hơn bốn mươi phân, to bằng cổ tay. Oanh nói:

        - Chất dẻo. Cấp trên mới gửi xuống.

        Thông và Tâm cùng chụm đầu vào xem gói chất nổ. Thông tấm tắc:

        - Lạ quá nhỉ? Nghe nói mạnh lắm đấy, nhưng giờ mới được thấy lần đầu.

        Tâm gấp đôi gói thuốc, ôm gọn trong lòng, vỗ vỗ nói:

        - Chú em bé bỏng ơi, liệu chú có tung được cái nhà Lê Phát không?

        - Quá đi chứ! - Oanh cười tự tin, giải thích - Năm cân bộc phá thường còn làm tung được cái nhà hai tầng. Thứ này mạnh gấp mười lần thuốc nổ thường. Của nước bạn giúp đỡ đấy.

        Trong những năm sau Chiến dịch Biên giới, chiến sĩ công an cũng như bộ đội, rất say mê đánh bộc phá, hơn nữa đây lại là thứ vũ khí mới của nước bạn giúp. Những tiếng Oanh nói có một tình cảm tha thiết mới mẻ. Tâm và Thông cảm động, lòng thêm rạo rực phấn khởi. Tưởng như gói thuốc nổ các anh nâng niu trong tay cũng có hồn, cũng mang tính quốc tế, tính đồng chí đi đánh giặc.

        Oanh nhắc lại kế hoạch chiến đấu một lượt rồi rút trong túi ra một cái kíp bằng đồng, to hơn ngón tay, dài mười lăm phân, như cái bút máy. Cả ba cặp mắt cùng chăm chú đổ dồn vào cái kíp. Nét mặt Oanh trở nên nghiêm trang, xúc động. Anh nói nhỏ mà rành rọt:

        - Các đồng chí! Từ giờ phút này chúng ta bước vào trận đánh quyết liệt với quân thù. Đây là trận mở đầu cho “Tháng hoạt động mạnh”. Được cấp trên và đoàn thể tin tưởng giao phó vinh dự lớn lao này, chúng ta quyết hoàn thành nhiệm vụ một cách xứng đáng. Thề hy sinh đến giọt máu cuối cùng, quyết không lùi bước!

        Trong giây phút thiêng liêng cả ba người như hòa làm một cùng rưng rưng xúc động và bừng bừng quyết đánh. Họ im lặng trong giây lát, lắng mình thấm thìa những lời người chỉ huy. Đó là tiếng nói của đoàn thể, tiếng nói tâm tư sâu kín của chính mình.

        Oanh nghiêm trang như người chiến sĩ kéo lá quốc kỳ trong lễ Quốc khánh trọng thể, từ từ đưa cái kíp đồng vào răng, căn ống nổ chậm kêu đánh “bép” một cái, rồi nâng hai tay đưa cho Thông. Cặp mắt to nghiêm nghị của anh nhìn thẳng vào Thông như muốn gửi gắm tất cả lòng tin tưởng và truyền thêm sức mạnh của tập thể.

        Thông nhận lấy cái kíp đã ấn định giờ nổ, cắm vào gói chất dẻo để trong cặp da.

        Họ siết chặt tay nhau. Tâm và Thông lên đường. Cả hai anh đều diện sang như hai chàng công tử Phát Diệm: Com-lê đũi vàng, cà vạt huyết dụ, giày da đen bóng lộn. Thông đội mũ phớt xám, tay cắp cặp da lịch sự. Nom anh có vẻ một tay chí thú làm ăn, như một viên chức được người Pháp đỡ đầu - cũng có vẻ một tay buôn chuyến Hà Nội, đang phất. Tâm lại tỏ ra sành sỏi theo kiểu của anh: tóc phi-la-dốp, kính gọng vàng đeo trễ xuống mũi làm cho cặp mắt thêm lẳng lơ. Cái mũ giang quanh đầu đội lệch hờ hững trên đầu, dáng điệu xấc lấc, nom đặc vẻ tay chơi.

        Năm giờ chiều, hai người thủng thỉnh trên bờ sông Vạc, tiến vào nhà Lê Phát. Gần đến nơi, Tâm đi vượt lên trước. Thông ôm cặp da đủng đỉnh theo sau.

        Bọn lính Âu - Phi căng bạt nằm ngồi la liệt, súng ống ngổn ngang. Chúng rải ra khắp khu Xéc-tơ, quanh nhà Lê Phát và tràn ra cả bờ đê.

        Tâm và Thông vẫn thản nhiên đi thẳng vào, theo kế hoạch đã định. Bọn lính địch không mảy may nghi ngờ các anh. Nhưng chưa đến vọng gác thứ nhất, Thông thấy Tâm ra hiệu, anh nhận ra ngay tên Tín từ phía Trì Chính đi xuống. Tín là tay chân đắc lực của Tăng ở Tổng bộ tự vệ. Nhanh ý, Thông tạt vào một lều bạt, rút bao thuốc lá Phi-líp mời mấy tên lính Tây hút, để xin lửa.

        Tín đi khỏi, hai anh tiếp tục lên đường. Tên lính ở trạm gác ngoài cùng trông thấy hai anh từ chỗ bọn lính Tây, cười cười nói nói đi ra, chúng không căn vặn gì, còn làm ra bộ thân quen:

        - Hai thầy lên chơi sớm vầy?

        Tâm cười, ném cho nó điếu thuốc. Tên lính xuýt xoa thích thú, mân mê điếu thuốc thơm đưa lên mũi hít lấy hít để.

        Qua vọng gác thứ hai trên bờ đê, cũng trót lọt. Trước khi rẽ vào khu nhà Lê Phát, Thông bỗng thấy Oanh đi nhanh theo sau. Anh hồi hộp trông chờ. Nhỡ phải rút thì tiếc quá? Nhưng Oanh đi sát qua anh, nói khẽ:

        - Bình tĩnh! Dũng cảm tiến lên!

        Theo kế hoạch sau khi Tâm và Thông ra đi, Oanh sẽ đến trại Kiến Thái chờ kết quả. Nhưng vốn tính chu đáo và tinh thần trách nhiệm cao, Oanh đến tận lối rẽ này để động viên đồng đội.

        Tâm và Thông thêm phấn khởi, tự tin. Tâm đi qua lối rẽ, đứng lại trông chừng, rồi đưa tay sửa mũ. Thông hiểu đó là dấu hiệu an toàn, liền rẽ vào nhà Lê Phát. Tâm quay lại, nối gót Thông vào luôn.

        Những người am hiểu vùng này trông thấy họ dễ yên chí đây là những nhân viên Phòng nhì, là tay máu me cờ bạc, cay cú, đến sớm để sát phạt nhau, để trác táng. Hàng ngày vẫn có hàng chục đứa như thế ra vào đây. Tâm nháy mắt với mấy tên lính gác ở trạm gác trong cùng rồi vứt cho chúng cả bao thuốc lá còn lại. Tên đội đứng gần Tâm không nghĩ tới chuyện soát giấy mà cúi đầu chào.

        - Chúc hai thầy hôm nay may mắn!

        Hai anh đẩy cửa đi thẳng vào. Phòng khách vắng tanh. Những cái giá treo áo trống không. Bộ bàn ghế xếp gọn một góc. Còn quá sớm để đánh bạc, nhưng rất vừa để đánh giặc. Thông mừng rơn, đưa mắt ra hiệu. Tâm đi nhanh lên, đứng giữa cầu thang. Nếu có người trên gác xuống, anh sẽ tìm cớ chặn lại và báo hiệu cho Thông.

        Thông đến bên cái bàn giấy hai buồng, ngồi xuống mở cái ngăn kéo dưới cùng, ngả cặp, lôi gói chất dẻo đã cắm kíp đặt khoanh tròn vào đó. Xem lại cẩn thận rồi anh đóng ngăn kéo lại.

        Tất cả công việc được thực hiện một cách bình tĩnh, chính xác trong chừng một phút - Động tác đó các anh đã tập trong ba ngày - Tâm không phải mất thì giờ phiền phức với ai.

        Hai anh trở ra. Bọn lính gác không để ý. Dù không cố tình họ cũng cảm thấy mình rảo bước. Oanh đã đứng đợi họ cách cầu Trì Chính độ năm mươi mét.

        Ba người nhìn nhau, phấn khởi. Cho đến lúc này Oanh mới yên chí đi thẳng qua cầu, sang phố Thượng Kiệm. Thông và Tâm đi vòng theo bờ rào thép gai khu Xéc-tơ, ngược phố Trì Chính, lên quán cà phê ông Đạt. Ông chủ hiệu giải khát thấy hai anh đến, đã để ý. Nghe Tâm gọi cà phê, ông vội bưng lên ngay.

        Lựa cơ hội thuận tiện, Tâm rỉ tai ông Đạt:

        - Có thể tối nay chúng nó lùng sục ghê lắm. Ông cẩn thận.

        Với cái nhạy cảm của người dân yêu nước sống trong vùng địch tạm chiếm, ông Đạt đoán hiểu là “có chuyện rồi”. Ông dè dặt hỏi:

        - Độ mấy giờ?

        - Chưa rõ.

        Ông Đạt không hỏi thêm. Để biểu lộ lòng hân hoan của mình với những chiến công của các chiến sĩ công an, ông Đạt bưng thêm một khay bánh kem và hai tách cà phê đặc sánh, thơm phức. Rồi ông vào nhà thu giấu hết những thứ gì trong nhà ông có thể khiến kẻ địch nghi ngờ khi nó sục vào khám xét.

        Chập tối, Tâm và Thông về nhà ông Miên trong trại Kiến Thái. Oanh đã chờ hai anh ở đó.

        Theo dự kiến, đúng 20 giờ mìn sẽ nổ. Đó là lúc câu lạc bộ sĩ quan đông giặc nhất. Là giờ ăn của bọn Tây chỉ huy Xéc-tơ ở gác ba. Ở hai tầng dưới, lúc đó cũng đã đầy bọn tay sai chen chúc trong các sòng bạc, các bàn ăn uống.

        Kém hai mươi!

        Kém mười lăm!

        Kém mười!

        Oanh, Thông, Tâm chụm đầu vào cái kim đồng hồ dạ quang đang nhích dần một cách nặng nề, chậm chạp.

        Kém bảy!

        Kém năm!

        Kém ba!...

        Qua ít phút, Thông đã khịt khịt mũi, vẻ bứt rứt khó chịu, vốn chưa tin lắm ở mìn, anh sợ lại như vụ phục kích tên trùm chỉ huy tổng bộ tự vệ. Anh uể oải đứng dậy đi uống chén nước. Tâm vẫn ngồi im nhưng mặt bần thần! Thỉnh thoảng liếc trông nhìn Oanh. Oanh vẫn giữ được vẻ bình thản bên ngoài, nhưng trong lòng anh đã xôn xao bao câu hỏi khó trả lời và những dự tính trong tình huống mới. Chỉ vì mìn không nổ thôi ư? Hay kẻ địch đã phát hiện được và kịp thời ngăn chặn vụ nổ? Nếu là trường hợp thứ hai thì xấu quá. Bí mật vũ khí bị lộ. Hoạt động của đội công an sẽ có những khó khăn, không lường được. Đây không phải chỉ là sự không thành công của một trận đánh thông thường...

        Oanh vẫn ngồi im. Đến hai mươi giờ ba mươi, sẽ phải có những quyết định táo bạo: Phải vào lấy mấy quả mìn ra! Anh tự đặt mức cho mình như vậy. Mỗi phút trôi qua có thêm bao nhiêu câu hỏi, bao nhiêu dự định dồn đến với anh.

        Hai mươi giờ, sáu phút!

        “Rầm... ầm...” Tiếng nổ dữ dội bỗng bùng lên, lay chuyển cả Phát Diệm.

        Gạch đá rơi rào rào, loảng xoảng trùm kín một vùng nhà cửa và mặt sông. Còi báo động rú lên rùng rợn. Đèn pha, pháo sáng rực trời. Tiếng giày đinh chạy rầm rập. Tiếng xe rú máy, tiếng giặc gào nhau giọng ta, giọng Tây xen với tiếng chó sủa xóc óc. Cảnh tượng thật huyên náo hỗn loạn. Bọn lính trong các bốt đầu cầu Trì Chính, Kiến Thái, nhà Hai Vỡi hốt hoảng nổ súng đì đùng vu vơ để tự trấn an tinh thần.

        Nháo nhác một chập, bọn chỉ huy địch mới hoàn hồn điều lính về tiếp cứu và truy lùng. Trên bộ, xe, lính quần đảo. Dưới sông Vạc, bọn hải tuần ngoài cửa lạch Đáy kéo về. Ca nô chiến, xuồng máy hỏa tốc cập bến Trì Chính. Tưởng con kiến cũng không thoát khỏi vòng vây của chúng!

        Trong nhà ông bảo an Miên, Oanh, Tâm, Thông ôm chặt nhau, sung sướng không nói nên lời!

        Nhưng, Oanh đã nói bằng cái giọng trầm chắc nịch đầy kiên nghị của anh:

        - Các đồng chí. Chúng ta cần phân tán ngay.

        Tâm và Thông nhìn anh chờ đợi. Thực ra các anh chưa nghĩ đến chuyện đó. Ở đây an toàn biết mấy? Chúng nó có tài thánh cũng không tìm được các anh.

        - Cần phải nắm chắc tình hình địch, - Oanh phân tích - tạo điều kiện để phát huy thắng lợi và củng cố cơ sở ngay trong khi địch tăng cường khủng bố. Đồng chí Tâm về ngay đường phố. Đồng chí Thông và tôi về xóm trên. Các đồng chí cần phái cơ sở đi xem xét.
        - Ngay bây giờ? - Tâm hỏi.

        - Phải, ngay bây giờ. Khi chúng đang hỗn loạn, chưa kịp triển khai. Ngày mai sẽ khó đấy.

        Oanh và Thông ra đường, gặp bọn tề dõng, bảo an và đồng bào, kẻ chạy vào người chạy ra. Có bọn lính gác tưởng các anh là nhân viên công an, Phòng nhì, không soát xét mà còn hỏi dò “Việt Minh đánh ở đâu?”.

        Hai anh nhanh chóng đi về nhà anh Chức - một cơ sở ở trong xóm, gần đường liên lạc, nhà lại có hầm bí mật.

        Theo bố trí của Oanh, sáng hôm sau chị Chức đội thúng chuối xuống phố bán. Trưa chị về, vui mừng kể rằng: Nó bốc cả chân móng nhà Lê Phát xuống sông. Dãy nhà lính và người phục vụ ở (trong đó có nhà bếp Lương) bị cuốn băng đi một nửa. Dãy nhà làm việc của nhân viên làm trong Xéc-tơ, sụp ba gian. Cây bàng trước sân to là thế, cũng đổ gục. Đường từ Xéc-tơ sang nhà thương đầy máu rong. Địch quây cót kín khu nhà đổ. Chúng ra lệnh giới nghiêm. Đường phố chỉ còn xe nhà binh và lính tráng hớt hải đi ngược, đi xuôi.

       

        Tâm đứng lẫn với mấy đồng bào đi chợ, từ bên phố Thượng Kiệm nhìn qua sông Vạc. Chỗ ngôi nhà ba tầng quét vôi hồng vẫn soi bóng xuống dòng sông không còn nữa, nom quang một vùng. Thay vào đó là một đống gạch vụn khổng lồ, có cót bao quanh. Những cái lưng trần đen, trắng của bọn lính Âu - Phi nhấp nhô đào bói. Xe vận tải trùm kín bạt và xe nhà thưong, chạy ra vào như mắc cửi. Nhà thương Phát Diệm đóng cửa.

        Đồng bào không giấu được vẻ hể hả. Tâm để ý, một ông mặc áo dài khăn đóng, đeo thánh giá ở cổ, mồm cứ xuýt xoa: “Khiếp thật! Tai hại quá!”, nhưng cặp mắt thì nhìn mọi người đầy vẻ thích thú. Tâm đứng sát bên ông, nói khẽ:

        - Họ làm thế nào nhỉ?

        Ông ta chặc lưỡi đầy kiêu hãnh:

        - Hừ, Việt Minh mà! - Liếc nhìn quanh rồi ông ta hạ một câu - Lạy Chúa, thật là Chúa có lòng!

        Mấy tên vệ sĩ cầm ngang súng, hầm hầm đi đến. Đồng bào vội tản mát các lối. Tâm đi sau hai chị còn trẻ, cùng đeo thánh giá. Một chị nói:

        - Đáng đời chúng nó. Cứ tưởng không ai làm gì được.

        - Được bộ đội đánh vào nữa thì thật thỏa lòng.

        Thấy Tâm, các chị bấm nhau, nói lảng sang chuyện nhà thờ mới làm lễ rửa tội cho tám đứa bé một lúc.

        Gần đến chợ Nam Dân, Tâm gặp mấy tên lính bảo an vẫn đánh bạn với Tâm ở đền Đức Bà cứu giúp. Trông đứa nào cũng ủ rũ rã rời. Tâm bắt tay chúng:

        - Mệt lắm à? Vào làm cốc cà phê cho tỉnh.

        - Suốt đêm qua đến giờ, không được ngồi nữa! - Tên lính vừa nói vừa uể oải lắc đầu - Thèm lắm nhưng vào tiệm thì các sếp ấy cắt lương, lấy chi nuôi vợ con! Không khéo vào tù!

        Tâm rút bao thuốc Cô-táp. Mấy tên lính sáng mắt ra chen nhau chìa tay và than thở:

        - Một đêm trắng, có điếu nào đốt sạch. Có xu nào cũng hết.

        - Mà đã xong đâu! Còn là kiệt xác. Mẹ kiếp! Việt Minh nó đi đằng nào rồi ấy chứ. Có mà hòng!

        Tâm gật gật đầu, thông cảm với chúng, khẽ nói:

        - Chứ “nó” làm gì mà ghê thế?

        - Tan cái nhà Lê Phát! - Vừa nói tên lính vừa hất hàm sang bên kia sông.

        Tâm gật đầu:

        - Biết rồi, nhưng mà bên ấy canh phòng như vậy?

        - Xì... - Tên lính bĩu môi, khua tay một cái rất đểu - Canh cái đếch gì. Tao nghe nói họ đặt mìn ngồi bên này giật sang.

        Tên lính khác lườm thằng vừa nói một cái:

        - Biết không? Bom bay! Việt Minh từ bên Nga Sơn phóng sang. Tây nó nói đấy. Tối tân lắm. Cứ là nhắm đâu trúng đấy. Cả khu Xéc-tơ chỉ hai quả là sạch!

        - Thế à? - Tâm thấy rõ bọn lính hoang mang sợ sệt.

        Anh nói đệm:

        - Thế tao cũng phải liệu tránh xa xa Tây không phải đầu lại phải tai, thì khốn!

        - Rồi chết ráo cả!

        Tên lính chán chường ghé sát tai Tâm thì thầm:

        - Nói trộm thôi nhé, nghe nói phải cả trăm mạng! Đến giờ chưa nhặt hết xác.

        - Thôi, đi, không lính Tây nó đến. - Bọn lính bảo nhau kéo đi.

        Tâm tủm tỉm, không nén nổi lòng sung sướng. Anh vào quán Bích Hưng. Liếc thấy Tâm, Bích Hưng mỉm cười, bưng lên cho Tâm một bát phở. Anh nói khẽ:

        - Tuyệt quá anh ạ! - Rồi gióng giả - Đêm qua Việt Mỉnh đánh vào thế nào không biết, lính tráng quần đảo suốt ngày đêm, chắc còn càn quét bắt bớ nhiều. Hàng họ đến ế chảy ra mất thôi!

        Chị Bích Hưng đang thái bánh phở quay lại nguýt chồng, giọng the thé:

        - Việc họ họ làm, mất gì nhà anh mà cứ nỏ mồm! Ê ẩm thì để mình tôi trông hàng. Anh đi mà chạy hàng chuyến Nam Định.

        - Thời buổi này đòi chạy hàng chuyến. - Bích Hung lẩm bẩm - Lính tráng ô hợp nó không cướp sạch đi đấy à?

        - Chỉ sợ cái thân anh lười quen xác rồi! Chứ như người ta thì lo gì tôi không vào Tổng bộ xin cậu tôi cho anh cái giấy chạy hàng cho Tổng bộ? Thế còn sợ nỗi gì?

        Biết tính hay chì chiết lắm lời của vợ, Bích Hưng không nói nữa. Anh đi thu dọn các bàn ăn. Đến bên Tâm, anh ngồi lại, kiếm câu chuyện làm ăn buôn bán đưa đẩy. Dường như anh chỉ muốn gần bên Tâm để chia sẻ nỗi niềm sung sướng sau chiến công lớn mà anh đoán chắc Tâm có tham gia.

        - Tôi có người em họ làm bên nhà Lê Phát, tối hôm qua hút chết. Nó hầu bàn ở gác ba. Vừa ra ngoài đi giải thì bom nổ.

        Tâm hiểu là số anh em phục vụ trong câu lạc bộ đã ra thoát. Nhưng ngồi lại chuyện trò với Bích Hưng không tiện. Anh ăn phở xong đi ra ngay.

        Bọn lính tráng, vệ sĩ, chỉ điểm bị huy động đi canh gác, truy lùng Việt Minh hết. Không còn ai để cờ bạc, Tâm lang thang ngoài phố một lúc rồi trở về một cơ sở ở rìa thị trấn để nghỉ một hôm.

        Thôn xóm êm ả lạ thường. Đường làng ngõ xóm vắng tanh, thưa thớt vài người đi lại vẻ vội vàng sợ sệt. Lác đác các ngõ xóm thập thò những cái mặt vệ sĩ đằng đằng sát khí. Tâm kéo cái thẻ Phòng nhì để hở một góc lên túi áo. Bọn vệ sĩ gườm gườm nhìn anh, bắt gặp cái góc thẻ, chúng sập mắt xuống ngay.

        Tâm nằm trên giường, lòng khoan khoái lạ thường. Sau một ngày đêm căng thẳng, say sưa với trận đánh bây giờ gân cốt giãn ra, khoan khoái êm dịu. Tưởng có thể ngủ say được nhưng lòng cứ lâng lâng theo niềm vui khó ngủ. Hai đứa bé con ông chủ nhà ê a học từng câu kinh, lặp đi lặp lại không thuộc:

        “Bay hãy lọn...
        Bay hãy lọn lành như cha bay...
        Lọn lành là ì à... là đấng lọn lành... ở trên lời.
        Bay hãy. . . ¹”

        Học nản quá, chúng bày chuyện nhặt cói làm nhà làm cửa chơi với nhau. Tiếng trẻ thỏ thẻ ríu rít làm cho Tâm vui thêm với những điều suy tưởng, mơ ước.

        Tâm nghĩ nhiều đến Thuận. Càng ngày nom Thuận càng chín chắn, xinh đẹp thêm. Tâm không còn được phút nào gần gũi chuyện trò với Thuận nữa! Bao giờ đến ngày giải phóng, được biết rõ về nhau? Lúc ấy thì phải biết là thích! “Minh sẽ nhắc lại tất cả những thái độ của cô ta đối với mình lúc này để trêu cho một mẻ”... 

        Tâm mới thiu thiu ngủ với nụ cười không dứt trên môi, bỗng choàng dậy. Có tiếng ông chủ nhà đon đả chào bọn lính ngoài cổng.

        Bọn lính dõng và vệ sĩ sục sạo suốt ngày, làm cho Tâm không yên lấy được vài giờ. sốt ruột

-------------
        1. Thánh kinh: “Bay hãy lọn lành như cha bay ở trên trời là đấng lọn lành”

        Trong hàng cơm chợ Nam Dân bọn lính bảo an và vệ sĩ chen chúc nhau, kẻ vào, người ra lộn xộn. Tiếng cười nói, quát tháo, giọng say lè nhè. Mùi thức ăn, mùi rượu lẫn với mùi mồ hôi người và khói thuốc lá nồng nặc. Cảnh tượng thật bê tha huyên náo.

        Tâm ngồi lặng bên cốc rượu chưa vơi và đĩa lòng lợn còn nguyên màu xanh rau húng. Bên cạnh anh, hai tên lính bảo an say khướt, gục đầu trên bàn. Một tên ngáy phò phò như kéo bễ. Tên kia ú ớ hát như khóc một câu cải lương không còn ra làn điệu nào. Thấy cạnh Tâm còn cái ghế bỏ trống, một tên đội vệ sĩ người béo lùn mắt hấp hiếng len vào ngồi:

        - Xin phép thầy.

        Tam gật đầu:

        - Anh cứ ngồi.

        Tên đội vệ sĩ nốc cạn cốc rượu trên tay, cặp mắt hấp hiếng nhìn đĩa lòng thèm giỏ dãi. Hắn thở dài, kể lể:

        - Em mới thoát chết trên Yên Mô về. Nghe nói mai đã phải lên Yên Mật. Khổ quá thầy ạ! Thế mà về Phát Diệm không được miếng gì bỏ vào mồm cho đáng... Có đồng nào vét sạch rồi.

        - Anh ăn đi! - Tâm hất hàm về phía đĩa lòng.

        - Dạ. Em đâu dám. - Tên vệ sĩ nói, cười hi hí - Du kích nổi khắp nơi. Nó đánh rát quá thầy ạ. Bọn em cứ phải đẩy đi liên miên. Sớm muộn cũng chết mất xác thôi! Xin phép thầy. Hí hí... Thầy cho thì em xin vô phép. - Hắn nhón tay bốc một miếng dồi bỏ mồm.

        Tâm định gợi chuyện hỏi hắn về các cuộc càn quét hắn đã dự, nhưng chợt trông thấy anh đội bảo an cơ sở đến, liền đứng dậy đi ra.

        Đội Tứ rút bao thuốc lá mời Tâm. Hai người đi sát nhau trở lại phía cầu Trì Chính. Tâm hỏi nhỏ:

        - Tôi có thể gặp anh lúc nào? 

        Đội Tứ thầm thì:

        - Tối mai em gác. Anh đến vào cuối phiên gác thì tốt, chờ em đổi gác xong. Nhưng hiện nay chưa được biết đích xác giờ gác. Anh cứ chuẩn bị đi. Tám giờ sáng mai em gặp lại anh trong quán giải khát, ngay cổng chợ.

        - Thế cũng tốt.

        Đến cầu hai người chia tay. Anh đội bảo an qua cầu về khu Xéc-tơ. Trở về phố Thượng Kiệm, Tâm vừa mừng vừa hồi hộp. Anh lấy làm lạ. Sao mình hồi hộp thế? Đã bao nhiêu lần thực hiện những trận đánh táo bạo, anh không hồi hộp thế này?

        “Tháng hoạt động mạnh”, từ sau quả mìn ở nhà Lê Phát, đang liên tiếp giành những thắng lợi to lớn trên khắp các mặt trận trong toàn tỉnh Ninh Bình. Tiếng súng du kích ngày càng rộn rã khắp các làng xóm vùng sau lưng địch. Vòng đai du kích đã ép đến làng Trì Chính, Thượng Kiệm. Phong trào quần chúng nổi dậy phá tề trừ gian sôi nổi khắp noi. Bọn địch hoang mang tợn. Chúng lồng lộn phản ứng. Hành quân, càn quét, khủng bố liên miên, nhưng càng ngày chúng càng bị dồn co vào các thị trấn, thị xã, những vùng có quân Liên hiệp Pháp đóng cụm tập trung. Ngay trong Phát Diệm, hàng ngày Tâm vẫn thấy những đoàn xe vận tải của chúng chở lính bị thương từ các vành đai, các vùng tranh chấp về, chất đầy mọi vỉa hè, mái hiên trong nhà thương. Bọn lính tráng các loại ngẩn ngơ hoảng sợ. Những đứa sống sót sau các trận hành quân, càn quét trở về, mặt mũi vêu vao, áo quần xơ xác, tinh thần bạc nhược, hoặc trở nên điên khùng mặc sức gây gổ, đập phá. Những đứa sắp bị ném ra mặt trận thì cờ bạc rượu chè vong mạng, trác táng thâu đêm, sống gấp ném mình cho số phận.

        Suốt ngày đêm, những khẩu đại bác 105 li trong bãi pháo của khu Xéc-tơ để ở chợ Trì Chính điên cuồng nhả đạn lung tung ra các vùng lân cận. Chúng hòng trấn an tinh thần quân lính ở các vùng tranh chấp và bọn tề, ngụy sống thấp thỏm trong Phát Diệm đang không ngớt lo sợ một cuộc tấn công lớn của chủ lực Việt Minh.

        Tâm quyết định khóa họng những khẩu pháo đó.

        Trước khi về Ty nhận kế hoạch mới, Oanh đã đồng ý với dự kiến của Tâm. Trận này sẽ chỉ một mình Tâm đột nhập trại pháo địch. Chất nổ đã được chuyển vào.

        Cố trấn tĩnh nhưng Tâm vẫn hồi hộp. Sao cứ như giờ thầy giáo gọi đọc bài mà mình chưa thuộc? Nào Tâm có sợ hãi gì? Đã nhiều đêm anh lọt vào trại pháo. Nay đã chuẩn bị kỹ, chỉ một thoáng, anh sẽ đặt xong những thỏi chất nổ. Những khẩu pháo sẽ bị khóa họng! Sáng nay còn bị quấy rầy vì những tiếng nổ đinh tai, nhức óc. Anh em du kích quanh vùng sẽ thêm thuận lợi khi tấn công. Quân giặc sẽ càng khốn đốn. Sung sướng biết mấy! Dù mình có phải hy sinh, Tâm không hề sợ. Đã bao nhiêu lần Tâm tự trả lời với mình một cách thanh thoát như vậy rồi. Anh đã vượt qua nhiều gian nguy một cách nhẹ nhàng. Thế nhưng, nó cứ làm sao?

        Khuya lắm, Tâm mới trở về nhà ông Tám. Anh vẫn chưa hiểu rõ là chúng muốn tăng cường canh gác, lục soát trong phố hay chúng dồn quân để mở những trận hành quân lớn, hòng chiếm lại các vùng tranh chấp, các vùng ta mới giải phóng? Có lẽ cả hai?

        Thông đang chờ Tâm ngay bên bàn đèn thuốc phiện của ông Tám.

        Khác với mọi ngày, Thông có vẻ sốt một. Nét mặt trẻ măng của anh vốn tươi vui nhưng lúc này sao trầm lặng. Có chuyện gì quan trọng chăng? Nghĩ thế Tâm nắm chặt tay Thông, hỏi:

        - Làm sao thế?

        - May quá. Tôi lo anh không trở về. - Thông nói vẻ lo lắng. Tâm hất mạnh mớ tóc dài ra phía sau, cười:

        - “Lo anh không về” cứ tưởng là lời của cô gái nào?

        Không để Tâm nói hết câu, Thông lắc tay anh, nói:

        - Anh và tôi phải ra ngay! Cô Hảo chuyển lệnh vào lúc chập tối.

        “Ra ngay!” Hai tiếng đó như một cái va mạnh vào trán, làm Tâm choáng váng. Kế hoạch chiến đấu đang thực hiện có thể tin thắng lợi; lại ngổn ngang bao mối trong lòng.

        Sao lại ra ngay? Anh Oanh mới ra, anh nắm vững công việc của mình rồi. Chắc có chuyện gì không ổn đây? Hoạt động trong lòng địch thế này, bất trắc có thể xảy ra hàng phút. Tâm nén lòng hỏi lại Thông:

        - Cậu có biết thêm gì nữa không?

        - Không biết. Cô Hảo nói, còn phải báo ngay cho vài cơ sở nữa ở trong phố.

        Trầm ngâm một lát, Thông nói chậm rãi:

        - Có thể bị lộ ở một khâu nào đấy? Dù sao cũng cứ ra. Ra thôi! Tôi đã tranh thủ mua được ít thuốc lá, kẹo bánh làm quà cho anh em ở ngoài rồi. À, cô Hảo có dặn anh mang ra vài cuốn vở. Tôi đã mua cho anh bốn cuốn vở “con gà” rồi. Ngủ đi một tý, sáng đi sớm.

        Nói xong, Thông đi nằm.

        Tâm lặng nhìn Thông. Sao cậu ta hồn nhiên thế? Khi nhận nhiệm vụ, cậu ta không quản ngại một khó khăn gian khổ nào. Đi lễ nhà thờ suốt tháng cũng được. Đâm chết tên Việt gian ngay giữa chợ như trở bàn tay. Có lệnh ra, thì “ra thôi”, như không! Cậu ta đánh một giấc đến sáng đây. Thật là sung sướng thoải mái. Cậu ta vô tư vì bao nhiêu tâm trí đều trút cả vào nhiệm vụ được giao. Còn mình, sao không được thế? Trước đây mình cũng thế kia mà?

        Chưa bao giờ Tâm nhận thấy rõ ràng tình quyến luyến thiết tha của mình đối với Thuận như lúc này. Lần đầu tiên Tâm không né tránh những ý nghĩ về tình cảm của anh đối với Thuận.

        Phải ra lúc này, có nhiều lý do suy nghĩ lắm chứ. Đối với người hoạt động trong lòng địch, việc đi ra, trở vào là đáng ngại. Nào đường đi khó khăn, vất vả và vượt vành đai trắng nguy hiểm.

        Lại ở vùng tự do một thời gian - dù chỉ vài tuần - khi trở lại sẽ lúng túng, ngại ngùng vì không nắm vững tình hình. Những gì đã thay đổi khi anh đi vắng? Một trạm gác của bảo an đổi chỗ? Cách phục kích của vệ sĩ hay cách kiểm soát, vây ráp của địch đổi quy luật? Hoặc là một cơ sở bị lộ? Lại còn trận đánh đang chuẩn bị? Và lòng say mê chiến công của anh?

        Nhưng Tâm thấy rằng cái sâu xa nhất làm cho anh chưa thể rời thị trấn ngay sáng mai là vì anh nghĩ nhiều đến Thuận. Thuận là liên lạc của Đội, có đầu mối ở cơ sở Bích Hưng. Sáng mai Thuận sẽ đến nhà Bích Hưng. Nếu anh bị lộ, bên Bích Hưng khó an toàn. Anh Oanh đi vắng ai liên lạc với Thuận được? Đến nhà Bích Hưng, cô sẽ lâm nguy? Vả lại - Tâm nghĩ - mang vở ra theo, có thể là được đi học? Anh Oanh đã có lần nói, sẽ cho Tâm về dự một lớp huấn luyện. Có thể chuyến này còn lâu mới vào? Tâm không nỡ bỏ Thuận ra đi trong khi cô còn căm tức giận mình thế này! Tuy rằng cái ý sau nằm kín trong tâm tư anh, nó chỉ lóe lên như một linh cảm, một phản xạ tự nhiên không rõ hình nét, nhưng nó xao xuyến trong lòng.

        Tâm nhớ những ngày mới vào, đang xây dựng cơ sở. Hàng ngày, Tâm ngồi cân nâu ở cửa hàng nhà ông Tám, quen và thân Thuận một cách vô tư. Tâm giúp Thuận học văn hóa và qua Thuận tìm hiểu những người xung quanh. Những ngày thật êm đẹp!

        Thuận tiến bộ nhanh thế. Hồi ấy cô không dám ra đường một mình, thế mà khi được giao việc đã xung phong đi bán bánh tẻ để liên lạc và dò la tình hình hết đồn này bốt nọ. Qua mũi súng của vệ sĩ hay bọn Âu - Phi khét tiếng gian ác, cô không đổi nét mặt. Thuận còn có ý thăm dò để tuyên truyền Tâm tham gia hoạt động bí mật. Tâm lảng tránh, Thuận căm giận anh vì thấy anh ngày càng “hư đốn”, dấn sâu vào quan hệ với những bọn lưu manh mất gốc...

        Tâm sẽ gặp Thuận theo ám hiệu anh Oanh quy định để nói với cô những điều cần thiết. Chà, lúc đó Thuận sửng sốt? Chắc thú vị lắm?

        Ý nghĩ cuộn lên làm cho Tâm không tài nào ngủ được. Anh trằn trọc thâu đêm bên cạnh Thông đang ngáy đều đều, vô tư.

        Sáng sớm, Tâm tiễn Thông lên đường. Anh nhờ Thông báo cáo cấp trên cho mình ở lại thêm một đêm nữa, để thu xếp công việc đang dang dở với cơ sở.

        Tâm lấy bộ quần áo anh thường nói đùa là “bộ mồi” ra mặc: Áo cánh trắng, quần vải chéo đen, mũ phớt, kính râm, giày ba ta trắng... ra khỏi nhà ông Tám, Tâm đi thẳng đến quán giải khát trước chợ Nam Dân.

        Chợ vẫn đông đúc như mọi hôm nhưng chỗ nào cũng đầy lính tráng, vệ sĩ canh gác. Chỗ này bọn vệ sĩ lục soát áo quần, làn giỏ, quang gánh của người đi chợ. Chỗ kia bọn bảo an chặn người đi đường hỏi giấy. Bọn lính tráng lợi dụng khám xét, cướp giật hàng vặt, thức ăn của mấy bà hàng xén, hàng rong.

        Tâm hiểu ngay là có chuyện chẳng lành. Anh vẫn tự chủ, sẵn sàng đối phó. Bọn chúng ngăn Tâm lại soát giấy ba lần. Nhờ cái thẻ Phòng nhì, anh đều đi trót lọt.

        Đội Tứ đã chờ anh ở quán giải khát. Anh ta đang uống cà phê với mấy tên bảo an, thấy Tâm vào, anh đưa mắt ra hiệu. Tâm ý tứ ngồi quay lưng lại phía anh ta, gọi một cốc cà phê đen, để có thì giờ ngồi lâu chờ đợi. Đội Tứ nói to với mấy đứa bạn:

        - Họ không tin chúng mình nữa rồi các cậu ạ. Từ hôm nay, toàn khu Xéc-tơ, từ cầu trở vào, họ dùng toàn lê dương canh gác.

        Người lính khác càu nhàu:

        - Kệ mẹ chúng nó. Càng nhẹ nợ. Cứ mong các ông Công an số 6 cho chúng nổ tung cả lên theo cái Lê Phát cho bõ ghét!

        Đội Tứ vẫn nói to:

        - Nhẹ nợ cái gì! Cái thân chúng mình lại không bị xô đi càn quét khắp nơi ấy à? Tiếng là quân liên hiệp Pháp tăng cường giải vây Phát Diệm, nhưng chúng mình chẳng thoát đem đầu ra hứng đạn du kích?

        - Giải cái con khỉ! Việt Minh họ biến như thánh ấy. Họ ở ngay trong Phát Diệm, làm gì được họ!

        Nhấp mấy ngụm cà phê, chán ngoét, Tâm bỏ đi ra. Lòng anh buồn bã. Kế hoạch không thực hiện được nữa rồi. Tức thật! Anh đi sang hiệu Bích Hưng để thăm dò tình hình.

        Trông thấy Tâm, Bích Hưng hớt hải ra hiệu cho Tâm vào sau nhà rửa tay. Bích Hưng cầm dao thớt lại bên chum nước, cùng rửa. Anh ta nói khẽ:

        - Cô Thuận bị bắt lúc nãy rồi!

        Tâm giật mình. Anh vịn vào cái cột tre đầu hồi nhà, lặng nghe Bích Hưng nói tiếp:

        - Cô ấy đang đội bánh đi trên phố Thượng Kiệm, bọn vệ sĩ soát giấy rồi bắt cùng mấy người đi chợ. Thuận mắng bọn vệ sĩ, nên bị chúng đánh đập tàn nhẫn. Chúng đưa cô ấy xuống tổng bộ rồi!

        Tâm lặng người, lòng anh như trơ ra, coi thường mọi hiểm nghèo. Anh cảm thấy những trận đòn bằng báng súng, dùi cui, lộn mề gà, dí điện... như tới tấp trút vào mình!

        - Anh phải coi chừng - Bích Hưng thúc vai Tâm, nói - có chuyện gì không ổn rồi. Phải báo ngay ra ngoài. Anh Thông ra sáng nay rồi chứ?

        - Vâng. Thông ra rồi.

        - Còn anh, đừng đi đâu nữa.

        Tâm nhìn Bích Hưng, băn khoăn, nói:

        - Tôi lo cho anh lắm. Tối qua cô Hảo có ra đây?

        Bích Hưng gật đầu:

        - Cô Hảo nói, anh Oanh bảo tôi hãy tạm lánh đi một thời gian, tôi đã chuẩn bị xong. Nhà tôi ở lại trông nom cửa hàng. Mười giờ sáng nay tôi đi tàu thủy “Đông Hải” ra Nam Định. Nói là chạy hàng cho nhà tôi yên tâm rồi tôi ở lại nhà người em vài tháng.

        - Tốt đấy - Tâm gật đầu, vừa bước ra, vừa nói - tối nay tôi sẽ ra. Lần này không biết có lâu không? Chúc anh chị mạnh khỏe, gặp may mắn!

        Tâm đi thẳng ra cửa.

        Ngay lúc đó, một bầy vệ sĩ súng cắm lưỡi lê xấn xổ ập vào. Chúng bắt cả Tâm và Bích Hưng!

        Tâm cố phân bua với tên cầm đầu vệ sĩ:

        - Các ông bắt nhầm rồi. Tôi có giấy tờ đầy đủ. Người mình cả mà?

        Tâm nói chưa dứt, chợt thấy thằng Đởm và bọn công an, Phòng nhì xộc vào. Thằng Đởm cầm ngược cái súng ngắn đập tới tấp vào mặt anh. Nó gầm lên:

        - Nhầm ngày! Nhầm này! Mày có chạy đằng trời? Đội viên Công an số 6, thường vụ chi ủy đường phố!

        À ra thế! Tâm biết thằng cảnh binh Đởm từ lâu. Câu nói của nó chứng tỏ rõ ràng có đứa phản bội. Bọn chúng được chỉ điểm chu đáo...

        Tâm quắc mắt nhìn thẳng mặt nó, như mặc nhiên thừa nhận sự thật, và tuyên chiến với chúng. Đầy căm giận nhưng Tâm thấy ý nghĩ của mình hết sức rõ ràng, như cả cuộc đời anh đã được chuẩn bị cho lúc này: quyết đối mặt một mất một còn, với chúng mày!

        Có ý nghĩ thoáng qua như một tia chớp: gặp nhau trong tù, Thuận sẽ hiểu là chúng ta cùng chung một chiến hào, không cần phải giải thích.

        Tám nhìn tên Đởm mỉm cười. Đôi môi rớm máu của anh rung rung. Mấy tên công an ngụy đứng lùi lại - Bắt được Tâm chúng còn nơm nớp. Chúng vẫn sợ Đội Công an số 6. Ra vẻ hung hăng trước mặt bọn tay sai đàn em và những người dân phố đứng xung quanh, tên Đởm hoa cây súng trước mặt Tâm, quát hỏi:

        - Còn thằng Oanh, thằng Thông đâu?

        Tâm lừ mắt nhìn nó, không đáp. Tên Đởm hét đồng bọn: “đánh”.

        Đốp! Đốp! Chát! Chát! Báng súng trường, súng lục, nắm đấm, mũi giày dồn dập bổ vào người Tâm. Không gượng nổi, Tâm khuỵu xuống. Bọn chúng dội cả thùng nước vào người Tâm, cho anh tỉnh dậy, để lôi đi.

        Thấy đồng bào đứng ngoài đường nhìn vào khá đông, Tâm cố đứng thẳng lên, đưa hai tay bị trói chùi máu trên miệng, nói to:

        - Thưa đồng bào, tôi không may bị giặc bắt, nhưng sẽ có hàng ngàn, hàng vạn người thay tôi giết giặc. Kháng chiến nhất định thành công!

        Chúng lại xô vào đánh Tâm. Tên Đởm ra lệnh cho bọn vệ sĩ lôi nghiến anh và Bích Hưng qua cầu, sang Ty công an ngụy.

        Chị Bích Hưng lồng lên, giằng xé, cào cấu vào mặt bọn vệ sĩ, để giữ chồng lại. Chị không ngớt gào thét chửi bới chúng thậm tệ:

        - Cha tiên sư chúng mày! Không được bắt oan chồng bà! Nhà này bán hàng ăn mỗi ngày hàng trăm người ra vào, biết ai là Việt Minh, ai là Việt gian! Chúng mày bắt ai thì bắt, không được bắt chồng bà!

        Một tên lính gạt chị ra, chị cào vào mặt nó. Cáu tiết, nó xô chị ngã vật xuống. Chị Bích Hưng chồm dậy, ném cái ghế vào mặt nó. Mấy tên lính đứng gần liền giơ báng súng chực đánh. Tên cầm đầu vệ sĩ gạt bọn lính, nói như ra lệnh:

        - Bắt ai cứ bắt. Không đụng vào bà ấy. - Nó hạ thấp giọng - Cháu cha tổng chỉ huy đấy!

        Bọn lính không dám đánh. Chúng giữ chặt chị để lôi chồng chị đi. Chị Bích Hưng cố vùng vẫy, kêu la, chửi xa xả vào mặt chúng:

        - Việt Minh đánh nhà Lê Phát, sao chúng mày không bắt, lại đi bắt chồng bà vô tội? Cha con mẹ đẻ đứa nào đặt điều cho chồng bà để bắt chồng bà!

        Bà con hàng phố bị bọn lính dùng lưỡi lê, báng súng xua đuổi ra xa, đang căm tức bọn giặc, thương chị Bích Hưng, không làm gì được, cũng hả dạ vì những câu chửi độc địa của chị.

        Thằng Đởm nói với chị Bích Hưng:

        - Thôi bà ơi, chúng tôi bắt được Việt Minh trong nhà bà thì phải đưa cả ông ấy đi theo. Lên Ty công an, có sao khai vậy, xong việc thì về. Việc gì mà quang quác mồm như quạ cái vậy?

        Chị Bích Hưng xỉa vào mặt nó:

        - Đưa lên hỏi thì chúng mày không được trói chồng bà. Chiều mà chồng bà không về, bà lên Ty nhà mày bà chửi. Bà chửi cho sụp mả từ thằng trưởng ty trở xuống!

        Tên Đởm bảo cởi trói cho Bích Hưng. Chúng dí hai lưỡi lê vào lưng anh, đẩy anh theo Tâm sang cầu trong tiếng chửi bới không ngớt của chị Bích Hưng.

        Tâm liếc nhìn anh Bích Hưng. Bích Hưng giữ được bình tĩnh tự chủ. Tâm mừng. Vừa lúc đó bắt gặp cặp mắt nhìn thẳng đầy kiên quyết của anh Bích Hưng, Tâm càng yên chí.

        Suốt thời gian làm cơ sở cho Đội Công an số 6, anh Bích Hưng đã giữ đúng lời hứa ban đầu. Mọi hoạt động của anh, anh đều giữ kín, cả với vợ anh. Có lần Bích Hưng nói với Tâm và Oanh: “Nhà tôi hàng ngày đi nhà thờ xưng tội với cha Quỳnh, cha Đệ, nhưng các anh đừng ngại. Nó cũng có lòng yêu nước ghét giặc. Với lại nó không biết gì về hoạt động của chúng ta đâu. Còn tôi, dù có hy sinh vì nước, vì kháng chiến cũng là điều vinh dự. Không đời nào tôi để hại cho Tổ quốc.”

        Cả Ty công an ngụy đổ xô vào Tâm.

        Tên Đởm quần Tâm suốt mấy ngày liền. Những ai làm liên lạc? Ai đánh nhà Lê Phát? Đánh như thế nào?

        Chúng giam riêng Tâm một buồng. Những khi bị giải lên buồng hỏi cung, Tâm thấy nhiều người trong các buồng giam chung đổ cả ra song sắt nhìn anh. Tâm nhận ra nhiều người quen. Tâm hiểu, nhiều cán bộ và đồng bào bị bắt vào đây thấy Tâm đấu tranh công khai thẳng mặt kẻ thù, họ thương anh bị đánh đập tàn nhẫn và cũng lo, sợ anh khai về họ và khai các cơ sở khác. Anh đi qua các cửa sổ phòng giam thường nghe những câu động viên: “Cố lên nhé!”, “Gắng chịu đựng!”. Tâm nhìn thẳng khung cửa mỉm cười, nói: “Cứ yên tâm. Tổ quốc trên hết!”.

        Tên Đởm người Bùi Chu, vẫn nổi tiếng về ngón hỏi cung hay vặn vẹo con cà con kê, rất lắt léo. Hắn hỏi từ đời ông, đời cha người ta và hỏi những chuyện xa xôi không ngờ rồi đột ngột hỏi gay gắt những điều rất cụ thể. Không ít người đã bị hắn đánh lừa. Nhưng với Tâm, hắn không còn đủ tỉnh trí để vặn vẹo nhiều. Hắn dùng dùi cui, quay điện, đổ nước mắm vào mũi... nhưng cũng bất lực. Ba hôm sau Mi-lô đến tiếp tay hắn.

        Tên trùm tình báo quân viễn chinh Pháp ở Kim Sơn - Phát Diệm này đã hao hơi tốn sức nhiều với Đội Công an số 6 và phong trào du kích ở đây. Hắn đang đau đầu, cay cú vì vụ câu lạc bộ sĩ quan trong khu Xéc-tơ bị nổ tung. Oanh đã kể cho Tâm rằng chính nó đã dựng đứng lên một cái hồ sơ theo tưởng tượng, rằng tình báo Việt Minh đã căng dây qua sông Vạc giật nổ quả mìn đặt trong câu lạc bộ.

        Thấy Tâm bước vào phòng, Mi-lô đứng dậy, vồ vập bắt tay anh, kéo ghế mời ngồi:

        - Chào ông. Mời ông ngồi. - Hắn nói tiếng Việt khá sõi - Tôi là sĩ quan tình báo, tôi biết quý ông, một người có tài.

        Tâm nghĩ bụng, ngón phỉnh phờ đây. Tâm ngồi xuống ghế. Hai cổ tay sưng tròn tím bầm vì đòn tra tấn, chật căng trong đôi vòng xiềng sắt, đặt trên đùi.

        Mi-lô lắc đầu, nhún vai, hất hàm với Đởm đang đứng đờ như pho tượng ở góc phòng, chờ sai bảo.

        - Đối với người tình báo như ông Tâm đây, không thể đối xử như với dân đen thế được. - Hắn quay sang Tâm - Chúng tôi dành cho ông sự đặc biệt.

        Tên Đởm lăng xăng đến tháo xiềng cho Tâm. Mi-lô mời Tâm thuốc lá, vừa cười vừa nói:

        - Ông sẽ thành một điệp viên có tài. Tôi khen ông nhưng bây giờ con đường cũ của ông đã chấm dứt. Ông cần khôn ngoan thay đổi phương hướng phục vụ. ông còn trẻ lắm. Đầy triển vọng! Cần biết thức thời.

        Tâm ngồi im, tàn thuốc lá rực dài trên tay. Hàm anh hơi bạnh ra.

        Mi-lô nói huyên thuyên, buông đủ lời ngon ngọt dụ dỗ anh bán rẻ Tổ quốc, làm tay sai cho hắn. Cuối cùng Tâm nhìn hắn hỏi:

        - Ông cần những gì ở tôi?

        Mi-lô khấp khởi mừng, ghé sát mặt anh, nói ngọt xớt:

        - Không cần ông phải khai báo ai hết, ông hãy cho tôi biết một chuyện đã rồi. Các ông đánh câu lạc bộ sĩ quan bằng vũ khí gì? Thế thôi!

        Tâm gật gù, nghĩ bụng: Tên cáo già xảo quyệt thật! Được rồi... Anh cau mày, nói:

        - Ông thừa hiểu, chuyện đó không đơn giản. Chỉ tiếc tôi bị tra tấn dã man nên còn yếu quá.

        - Ồ, ồ! Ông không lo. - Mi-lô vồ vập - Chúng tôi không hề sốt ruột. Chúng nó tồi quá, làm ông đau. Ông hãy cứ về nghỉ cho lại sức.

        Lần đầu tiên Tâm trở về buồng giam bằng hai chân mình. Anh đi chậm rãi, suy nghĩ mông lung. Thủ đoạn mua chuộc của địch không làm anh bận tâm nhiều. Anh băn khoăn, nếu chỉ là giữ vững khí tiết, chịu đựng mọi cực hình, không khai báo một lời nào, dù cho phải hy sinh, anh tin mình làm được. Nhưng có thể làm gì hơn nữa? Anh nhớ lời Oanh đã có lần nói “chiến sĩ trinh sát công an có thể tấn công kẻ thù trong mọi hoàn cảnh”. Khi bị bọn cảnh binh bắt Oanh đã làm như thế.

        Tâm về tới phòng giam chợt thấy bếp Lương lảng vảng ngoài sân. Anh khấp khởi mừng. Khi đánh nhà Lê Phát, bếp Lương được bố trí lánh mặt. Sao chúng đưa anh vào làm đây? Biết đâu chả có bàn tay của ta bố trí?

        Từ hôm bị bắt đến nay đã hai tuần, Tâm chưa liên lạc được với tổ chức, không biết tình hình bên ngoài thế nào? Nguyên nhân mình bị bắt ra sao?

        Tâm đang nằm khàn trên sàn đá. Bọn lính mở cửa, bếp Lương bưng một mâm cơm thịnh soạn vào - có đủ cá, thịt, cua bể, rượu và thuốc lá thơm. Cặp mắt bếp Lương long lanh nhìn Tâm vui mừng.

        Tâm hiểu bữa ăn này là ngón trò của Mi-lô. Anh không để ý. Anh chỉ muốn đuợc nói với bếp Luơng dăm câu, nhưng tên lính đuổi bếp Lương ra ngay.

        Khi vào dọn dẹp chỉ có một mình, bếp Lương nói:

        - Anh Oanh, chúc anh mạnh khỏe, giữ vững ý chí chiến đấu. Ở ngoài bình an cả. Anh bị thằng Phiệt phản bội. Cô Thuận cũng bị giam ở đây. Cô ấy có báo cáo ra rằng cô ta bị anh chỉ điểm!

        Bếp Lương mỉm cười nhắc thêm:

        - Anh yên tâm.

        Tên lính gác vào giục bếp Lương ra ngay. Tâm không kịp hỏi thêm lời nào.

        Xốn xao trong lòng vì những ý nghĩ lộn xộn, Tâm nằm ra sàn rít thuốc lá.

        Thuận đã nghĩ về mình đến mức ấy? Thật là tệ hại! Nhưng rồi Thuận sẽ hiểu.

        Còn tên phản bội? Thì ra thằng Phiệt.

        Phiệt là con một nhà buôn giàu có. Sau Cách mạng Tháng Tám, hắn có hoạt động khu phố. Hắn đã đi kháng chiến nhưng vì cầu an, ngại khó, hắn “dinh tê” về Phát Diệm. Tổ chức hậu địch không tin hắn, không nối liên lạc với hắn. Không ngờ hắn táng tận lương tâm phản bội Tổ quốc như thế? Nhưng nếu chỉ là thằng Phiệt thì không lo. Hắn biết Tâm vì Tâm là thường vụ chi bộ đường phố, còn các anh Oanh, Thông... hắn có nghe nói tên nhưng chưa biết mặt. Tổ chức của ta hắn không biết. Vậy chúng nó bắt Tâm và Bích Hưng là bắt non! Những hoạt động của ta sẽ vẫn tiếp tục tốt. Tâm nôn nao, chỉ muốn mau chóng tìm được cách trở về tiếp tục chiến đấu. Tuy nhiên Tâm không dễ quên cái day dứt vẫn giày vò lòng anh từ hôm bị bắt: “Tại sao mình để bị bắt?”.

        Anh không tìm cách lẩn trốn sự thật. Anh đã thẳng thắn tự phê phán cái vô kỷ luật, tự ý ở lại của mình và sẽ sẵn sàng nhận kỷ luật của tổ chức.

        Còn bây giờ, phải quyết đấu tranh với quân thù đến hơi thở cuối cùng.

        Chiều xuống. Buồng giam tối nhờ. Xen với tiếng chuông nhà thờ ngân nga, có tiếng phụ nữ khàn khàn chửi bới, khi gần khi xa... Tâm chớp mắt. Thương chị Bích Hưng quá. Từ ngày anh bị bắt, chiều nào chị cũng đến cổng Ty công an chửi bới, đòi chồng.

        Như vậy là Bích Hưng vẫn giữ được khí tiết. Nếu Bích Hưng khai báo mới nguy. Anh ấy biết nhiều cán bộ và liên lạc của ta.

        Những ý nghĩ vui, buồn lẫn lộn làm cho Tâm bồn chồn đứng ngồi không yên. Anh đi lại đến mỏi chân trong cái phòng giam chưa đầy bảy mét vuông.

        Thuận nằm rũ rượi trên sàn đá bẩn thỉu. Đôi mắt sưng vù thâm tím, nhắm chặt. Hai người bạn tù đang gỡ đám tóc rối bết của chị xòa trên sàn. Thuận không mê nhưng cô không muốn cử động. Bà già mặt rỗ và chị Thanh, hai người bạn tù vẫn săn sóc Thuận mỗi khi cô bị cáng từ phòng hỏi cung về.

        Từ hôm chúng nó đưa Thuận từ nhà giam Tổng bộ về nhà giam Ty công an, cô đã bị tra tấn năm lần, nhưng cô vẫn trơ ra như thế. Cho đến hôm nay, bọn công an ngụy chưa hỏi xong câu “Mày có phải là liên lạc của Việt Minh không?”, Thuận chỉ một mực kêu “Tôi là người dân, ngày nào tôi cũng đi bán bánh tẻ sinh sống. Sao các ông bắt tôi?”.

        Từ là một cô gái xinh tươi khỏe mạnh mơn mởn như lúa tháng Ba, bây giờ, chúng nó hành hạ thân thể cô xác xơ như lượm rơm mới vò. Những ngày đầu, hầu như cô mê man suốt, khi tỉnh táo giữa hai trận tra tấn, đôi mắt bồ câu của cô long lanh nhìn những người bạn tù như muốn an ủi họ. Người ta càng thương và mến phục Thuận. Nhất là những bà con cơ sở có biết Thuận, họ càng săn sóc cô nhiều.

        Bọn công an ngụy không có chứng cứ gì về Thuận, đánh lắm không có kết quả, đã nản lòng. Hôm nay chúng nó ném Thuận trở lại buồng giam khi cô chưa hoàn toàn mê man. Nằm rũ trên cáng, Thuận nghe hai tên công an ngụy khiêng cô - tưởng cô đã ngất hẳn như mọi hôm - bàn tán với nhau:

        - Con bé này biết quái gì mà bắt? Làm tội cái thân nó.

        - Ừ, chúng nó nghe báo thì hoảng hồn, thấy ai khả nghi là vớ bừa về, thế thôi.

        - Hôm nào chả gặp nó bán bánh ở phố Thượng Kiệm?

        - Thằng vệ sĩ nào ăn quỵt hàng nó, bị nó chửi, rồi báo nó để trả thù đây mà.

        - Bắt trăm đứa không được một đứa Việt Minh, bây giờ vớ được đích danh ông Tâm là Công an số 6, cóc làm gì được ông đấy.

        - Ấy, vào tay Mi-lô rồi. Thằng Tây sướng như được vàng, không biết có ăn thua gì không?

        Thuận mừng vì cuộc đấu tranh gian khổ, kiên trì của mình đã thắng. Không có chứng cứ, trước sau chúng cũng phải thả. Cô sẽ lại tự do đi bán bánh để làm nhiệm vụ như cũ.

        Thuận còn nôn nao lo lắng tự hỏi:

        - Công an ta có ai tên là Tâm mà bị bắt?

        Tiếng “Tâm” gieo nặng trong lòng Thuận. Tiếng đó đã từng ngân lên đầy thân thưong, gắn bó với mối tình đầu của Thuận. Nhưng rồi, tiếng đó như hiện thân của sự đáng khinh, đáng ghét làm dậy sôi căm thù.

        Câu chuyện liên quan đến anh Tâm, hai tên ngụy nói, gợi cho Thuận bao suy nghĩ, tưởng tượng làm rối tung trong lòng cô cả hai tình cảm trên.

        Nếu anh Tâm là người của Đội Công an số 6 thì mình đã nhầm to. Mình đã báo cáo ra ngoài chính anh ta chỉ điểm. Thật đáng trách! Sau này còn mặt mũi nào nhìn anh ta? Nhưng, Thuận tự thú với mình, thà được như thế còn hơn.

        Thuận càng nghĩ ngợi càng cảm thấy mình nông nổi. Có lẽ nào mình bị bắt vì chỉ điểm mà lại như thế? Thuận cố lần lần nhớ lại từng sự việc, từng chi tiết từ hôm bị bắt...

        Sáng hôm ấy Thuận đội bánh đi cũng như mọi hôm thôi. Khi đến nhà bà Hệ ở số 42 phố Thượng Kiệm, là trạm liên lạc, để lấy tài liệu đem sang Kiến Thái, Thuận đã ý tứ lắm.

        Cái nhà số 42 lụp xụp ấy nằm lọt vào giữa Ty bảo chính đoàn và tòa nhà tỉnh trưởng. Lính tráng qua lại suốt ngày. Chúng nó có bao giờ nghi ngờ Đội Công an số 6 lấy đó làm nơi nhận và chuyển tài liệu. Hôm ấy anh Oanh đi công tác vắng, Thuận phải chuyển tài liệu đi xa hơn, ra mãi Lạc Thiện, nên bán chưa hết bánh cô đã đến.

        Qua nhà số 42 không thấy động, Thuận còn đi quá một quãng, qua Ty bảo chính đoàn bán mấy cái bánh, rồi mới quay lại. Cô ý tứ đi lẫn với mấy người đi chợ. Gần tới số 42, bọn vệ sĩ ập đến khám xét cả đoàn người. Chúng giữ Thuận và hai chị nữa cũng trạc tuổi Thuận, để khám kỹ.

        Tên vệ sĩ béo lùn, mắt hấp hiếng, cầm đầu bọn, day mặt Thuận hỏi:

        - Mày đi đâu?

        - Hôm nào tôi không đi bán bánh ở đây? - Thuận khinh bỉ nhìn nó, đáp. Tên vệ sĩ chọc mũi súng trường vào yếm Thuận, hỏi:

        - Bánh hả?

        Thuận quắc mắt, gạt cái mũi súng, kêu:

        - Đồ khốn nạn. Lính tráng làm gì mà chặn đường ghẹo gái giữa ban ngày thế?

        - Mẹ kiếp! Việt Minh! - Tên vệ sĩ vừa nói vừa thúc báng súng vào ngực Thuận. Đau quá, Thuận lảo đảo, thúng bánh trên đầu đổ tung ra đường. Mấy tên vệ sĩ xô vào cướp bánh như bầy lợn giành nhau cái vỏ chuối. Chúng cười hô hố. Chúng nhét vội bánh vào “túi quần bắt gà”. Hai tên bóc bánh ăn luôn. Thuận khinh bỉ nhìn tên vệ sĩ béo lùn, nhiếc:

        - Rõ là đồ cướp đường!

        Tên béo lùn xấu hổ, nổi máu sĩ diện, chửi tục và thuận tay, tống một quả đấm vào hàm một tên đang nhai bánh. Hắn quát:

        - Mẹ chúng mày! Quân Đức cha mà thế à? Chỉ chết vì đớp!

        Tên bị đấm trợn mắt nuốt vội miếng bánh vừa cắn rồi nhổ ra bãi máu. Nước mắt và nước mũi cũng trào ra. Hắn ôm lấy mặt, kéo khăn vàng lên lau máu.

        Thuận mắng tên béo lùn:

        - Sao ác thế! Người ta chưa kịp nuốt. Chúa nào chứng cho mày.

        - Mẹ kiếp, tiếp tay cho Việt Minh còn già mồm. về Nhà Chung ông cho biết tay.

        Chúng đánh cả hai chị kia, rồi trói họ với Thuận một dây, lôi đi xuống phía Nhà Chung. Đồng bào đi chợ đứng lại khá đông. Bọn vệ sĩ cầm ngang súng cắm lê xua đuổi.

        Thuận không hiểu sao chúng lại bắt thế này? Dù sao cũng may. Nếu lấy tài liệu rồi thì nguy to. Có đứa nào chỉ điểm không, mà nó lại nói “tiếp tay cho Việt Minh”?

        Thuận miên man suy nghĩ, chả mấy đã đi qua cầu ngói rẽ vào Nhà Chung. Nghĩ đến “đồn tổng bộ” như người ta nói, Thuận thấy rờn rợn. Nhưng cô tự nhủ: Dù thế nào cũng cắn răng chịu.

        Tổng bộ tự vệ đóng trong nhà hát Nam Thanh bên phải nhà thờ lớn Phát Diệm. Trên sàn sân khấu bằng xi măng cốt thép, chúng đặt bàn giấy. Dưới gầm sàn là cái hầm giam. Chúng mở cái cửa vừa chui lọt một người, bắt Thuận vào. Thuận đang cúi lom khom nhìn hầm tối đen, hơi nóng xộc ra, sặc mùi hôi thối, tanh tưởi đến lộn mửa. Một cái chân giày đinh đạp mạnh vào lưng làm Thuận chúi xuống, đâm đầu vào đám tay, chân, đầu, mình... rồi va mạnh vào cái cột xi măng đến choáng váng. Có nhiều bàn tay cùng đỡ Thuận ngồi dậy.

        Các chị khác cũng bị tống hầm theo kiểu đó.

        Trấn tĩnh được, Thuận ngồi ngay lại, dụi mắt mấy lần cố nhìn vào bóng tối nhờ nhờ chung quanh. Cái hầm cao vừa đầu người, rộng mỗi bề chừng sáu mét, chằng chịt những cột bê tông chống đỡ, chúng nhét hơn hai trăm con người; cả đàn ông lẫn đàn bà và trẻ con! Kẻ ngồi, người đứng chồng chất lên nhau, chật như lèn, cựa quậy cũng khó. Mùi phân giải, mùi mồ hôi lâu ngày khẳm lại, mùi máu và vết thương hôi thối xộc vào mũi, sặc sụa ngạt thở. Thuận ôm chặt lấy mồm lấy mũi, sợ mình nôn tháo ra những người xung quanh. Có ai đó đẩy cô đến bên cái cửa thông hơi bằng cái vành mũ, có song sắt. Cô ngước mặt lên thở dốc mãi. Nhưng chỉ một lát đã có người đẩy lùi Thuận sang bên để người khác đứng vào đó. Hồi trước, Thuận có nghe nói cái cửa này quay ra phía sân vận động trường cố Sáu. Hằng ngày, thân nhân những người bị bắt đứng chen nhau bên sân vận động nhìn qua dây thép gai và cột rào xi măng để tìm thăm người nhà ở trong này. Bọn vệ sĩ xua đuổi đánh đập họ tàn nhẫn. Bên tai Thuận tiếng ong ong vang vang huyên náo không dứt. Mãi cô mới hiểu đó là tiếng người ngoài sân, người trong hầm gọi nhau, tiếng người kêu khóc van xin vì bị tra tấn gần đâu đây cùng với tiếng cầu kinh từ bên nhà thờ vọng sang.

        Rồi Thuận quen dần. Thực ra cô không còn để ý đến những khổ cực. Cô cứ tự nhủ mình, khốn khổ mấy cũng phải chịu được, không thì nguy với chúng. Thuận nghĩ mãi, không hiểu tại sao chúng bắt cô? Chúng hỏi cung chỉ độc nói “tiếp tay”, “liên lạc”. Chắc có đứa nào chỉ điểm, nhưng nó không biết rõ tổ chức nên hỏi vu vo thế? Thuận liền nghĩ đến Tâm: mình đã có lời khuyên răn hắn, thế mà thấy hắn ngày càng tồi tệ đi. Lúc nào cũng cờ bạc và cặp kè vói lính tráng, gì mà không trở thành chỉ điểm? Đã thành chó săn như thế thì đến mẹ nó, nó cũng không từ! Căm tức quá! Thuận càng yên chí Tâm đã chỉ điểm cho vệ sĩ bắt cô. Chính Thuận đã thấy hắn ngồi uống rượu vói tên vệ sĩ béo lùn, trong quán cơm chợ Nam Dân!

        Lúc này, nghĩ Tâm là anh “Công an số 6” bị giặc bắt, Thuận lo mình quá vội vàng!

        Chiều, Thuận vẫn còn nằm. Chị Thanh bón cho Thuận từng thìa nước. Bỗng các chị em trong tù đổ xô vào cái ô cửa sổ to bằng cái khay, có chấn song sắt.

        Thuận hỏi:

        - Gì thế chị?

        - Họ xem anh Công an số 6 từ buồng tra tấn trở về.

        Thuận nhổm ngay dậy. Hai người dìu Thuận đến ô cửa. Các chị khác buồn bã nhường cho Thuận một khóe nhìn.

        Thuận trông thấy phía lưng một người tầm thước, tóc dài bù xù phủ chấm cái cổ gầy guộc. Người ấy có dáng đi mạnh bạo rắn rỏi, rất quen thuộc. Đúng anh ta rồi!

        Tại sao lại thế nhỉ?

        Thuận về chỗ, nằm dài. Lòng xôn xao trăm mối, nửa mừng, nửa buồn. Những lời bàn tán của chị em xung quanh dội thẳng vào tai, không nghe không được, càng làm cho Thuận suy nghĩ nhiều.

        - Tại sao từ buồng hỏi cung về mà cứ khỏe như không ấy nhỉ?

        - Mọi hôm chúng nó phải khiêng đấy?

        - Đòn thằng Đởm thì có mà trời chịu! Lại đấu tranh công khai nhé!

        Các chị trong phòng giam đều thắc mắc, không vui. Họ trờn trợn nghĩ đến điều xấu xa có thể xảy ra nhưng chưa ai nỡ nói thẳng ra!

        Một chị còn trẻ, là du kích làng Trì Chính, buông thõng một câu:

        - Thì xưa nay tra khảo vẫn có thể làm thay đổi những đứa hèn!

        Bà già mặt rỗ, bị bắt về tội phóng uế trước cửa nhà quan Tỉnh trưởng, thường không ngớt mồm đọc kinh và kêu tên Chúa, nói thủ thỉ:

        - Lạy Đức Mẹ lòng lành vô cùng. Da thịt con người chứ phải sắt đá gì. Nó hành hạ thừa sống thiếu chết như vầy ai cũng phải tìm lấy một lối thoát.

        Hai, ba chị cùng lườm bà, vẻ bực dọc:

        - Thôi đi bà! Đầu hàng nhục nhã thì sống không bằng chết.

        - Thoát kiểu ấy là không thoát đâu bà ạ.

        - Lạy Chúa. - Chị du kích nói - Dân Phát Diệm khổ sở mất Chúa cũng vì lối thoát đó.

        Bà già mặt rỗ không chịu thua:

        - Các chị đừng lắm lời. Mọi việc ở đời ai ra sao, đều đã có Chúa phán xử.

        Chị Thanh, người phụ nữ đứng tuổi, bị giam từ hồi Phát Diệm mới bị tạm chiếm, luôn tỏ ra chín chắn, ít nói, thấy chị em bàn cãi nhiều liền nói:

        - Chúng ta đã biết gì đâu mà nói, kẻ địch lắm mưu ma chước quỷ, xảo quyệt. Khi dùng cực hình tra tấn, khi phỉnh phờ mua chuộc. Ai ra sao phải chờ biết rõ đích xác hãy nói.

        - Thế thật, cứ xem đã.

        Trong số tù nhân, có mấy người là cơ sở, có biết anh Tâm, sợ anh đầu hàng khai báo ra sẽ bị kẻ địch làm hại và còn liên lụy đến gia đình ở nhà, nên đã quá lo lắng trước sự thay đổi của anh. Nghe chị Thanh nói có lý, họ dịu dần rồi im lặng. Họ quây quần thành từng nhóm bắt chấy, bắt rận hoặc rủ rỉ chuyện trò với nhau.

        Riêng Thuận nước mắt cứ trào ra, nửa mừng, nửa lo và thấy tủi thân. Đúng là từ trước đến nay, Thuận đã hiểu nhầm anh. Cô trách anh sao không tin mình. Nào mình có phải như ai đâu...

        Rồi càng ngày cô càng nghe nhiều điều xấu xa về Tâm.

        Một tên lính gác nói, Tâm đã chịu khai báo với Mi-lô!

        Lại có tin là Tâm đã nhận là người đánh mìn vào nhà Lê Phát. Tệ hơn nữa, anh ta khai đang còn một quả mìn cất giấu ở nơi nào đó, hẹn đưa bọn giặc đi lấy về!

        Chị em trong nhà lao bàn tán, mấy hôm nay ngày nào anh ta cũng ăn uống linh đình. Một mình một mâm vượt mặt như mâm cỗ, đủ thức ăn ngon lành và bơ, sữa của Tây.

        Còn nói gì nữa! Nhiều người yên chí anh ta đã đầu hàng nên nguyền rủa công khai. Các chị xung quanh Thuận đều tư lự lắng xuống. Họ đau đớn căm giận không buồn nói.

        Lại có tin bọn thằng Đởm giày đinh nhảy lên giày xéo trên người anh Bích Hưng để tra khảo. Anh không hé răng một lời và đã bị vỡ ngực mà chết!

        Người ta hết lời khen ngợi anh Bích Hưng trung thành dũng cảm bao nhiêu thì căm tức “tên phản bội” bấy nhiêu. Cứ mỗi lần nhắc đến tinh thần Bích Hưng đã chiến đấu đến phút cuối cùng và chị Bích Hưng chiều nào cũng đến cổng Ty công an ngụy chửi bới lũ ngụy để đòi chồng, là chị em lại mạt sát “tên đầu hàng” không tiếc lời. Cứ như nó là nguyên nhân làm cho anh Bích Hưng chết và gia đình họ phải đau khổ.

        Thuận nằm lặng một góc không góp lời bàn tán với chị em. Cô cảm thấy mình là người đau xót nhất, căm giận tên đầu hàng nhất. Cô nghẹn ngào nghĩ rằng, thà “nó” cứ là tên chỉ điểm như mình đã tưởng, còn đỡ căm thù, tức bực hơn?

        Không ai buồn chờ “tên phản bội” đi về qua song cửa như trước kia. Rồi mấy hôm liền, không thấy hắn ta lên phòng hỏi cung nữa. Trong nhà giam có người nào bị lôi đi hành hình hay bị gọi lên hỏi cung vặn vẹo sâu xa, bị đánh đau hơn, người ta đều nói, tại tên phản bội đã khai ra cả.

        Một buổi sáng, nghe nói “tên phản bội” đưa giặc đi lấy quả mìn còn giấu ở nơi nào đó, chị em lại đổ xô ra cửa sổ.

        Tâm đỏ đắn hơn. Tóc mới cắt, chải bóng đến cả những cái vòng tóc mai gọng kính vắt qua vành tai. Quần đen áo trắng sạch sẽ. Tay chỉ bị trói hờ bằng cái dây vải. Cùng đi với Tâm có Mi- lô, Đởm và mấy tên công an ngụy cầm súng hộ tống.

        Những cặp mắt rực lửa từ sau các chấn song nhà giam đổ dồn vào Tâm. Không ai nói một lời, Thuận chen lên đứng trên hết. Cô nghe rõ những luồng hơi thở nặng nề nóng hổi đằng sau gáy, sau tai mình và cả tiếng trái tim mình nện thình thịch. Khi bọn lính dẫn Tâm qua ngang cửa buồng giam, Thuận bỗng thét lên:

        - Đồ phản bội! Chết đi!

        Tâm quay nhìn lại. Bọn lính xô anh đi. Anh cúi đầu nhẫn nhục, bước.

        Bà già mặt rỗ lầm bầm:

        - Người đời ai chả tội lỗi. Lạy Chúa hãy cứu vớt linh hồn anh ta, cứu vớt lấy chúng con!

        Thuận ngồi rũ băn khoăn. Không hiểu hắn có nhận ra tiếng mình không? Cô đau xót nghĩ tới quả mìn sẽ bị rơi vào tay giặc. Nghe nói quả mìn đánh nhà Lê Phát là loại mìn mới lắm, của nước bạn giúp, rất bí mật. Cô lại lo cho anh Oanh và các đồng chí khác liệu có thoát được không? Hắn đã khai quả mìn thì có gì ngăn được hắn khai ra các anh? Thuận càng căm giận càng thấy chua xót, ân hận vì cô cảm thấy hình như có lúc mình đã thân thiết với tên phản bội đó!

        Nước mắt cô cứ trào ra.

        Bao lâu nay bị giam cầm đày ải, kẻ thù man rợ hành hạ tàn nhẫn, Thuận cứ trơ ra. Thế mà giờ đây nước mắt cô trào tuôn không cầm được, uất ức và căm giận đến tức ngục Thuận.

        Tâm trầm ngâm bước giữa hai hàng lính giặc lăm lăm tay súng cắm lưỡi lê. Anh dẫn bọn chúng đi ngược bờ đê sông Vạc, lên phía cây đa Trì Chính.

        Buổi sáng, thủy triều sông Vạc xuống thấp. Lòng sông hẹp lại, nước đục lờ chảy xiết. Cây đa Trì Chính nổi bật trên nền lũy tre xanh non. Xóm làng thưa thớt, thấp thoáng những tháp chuông nhà thờ và những lô cốt boong ke án ngữ vòng ngoài bảo vệ khu Xéc-tơ. Bên kia sông là Thượng Kiệm. Cây đa Thượng Kiệm xum xuê, cành lá màu xanh sẫm làm nổi bật những đường nét uốn cong trên mái đình Thượng Kiệm. Khu đình và cây đa đứng trơ trọi một mình giữa đồng lúa, ruộng cói như một hòn đảo. Những đêm tối trời từ vùng tụ do vào, phải đi tắt cánh đồng, Tâm vẫn nhìn hướng cây đa ấy mà đi. Phía sau cây đa, xóm làng Thượng Kiệm nối tiếp với Phú Vinh, kéo dài mãi ra trong những rặng tre và cây cối xanh rì tốt tươi lên tận phía Hà Thanh, Trung Đông - Yên Mô. Tới đó là vùng du kích.

        Tâm đã đi qua nhà thờ Trì Chính. Phía trước, bốt bảo chính đoàn đóng sừng sững chắn ngang bờ đê. Tới gần đó, có lối rẽ vào cây đa Trì Chính. Tâm đưa mắt ước lượng: khỏi gốc đa này, qua mấy đám ruộng hoang là đến địa phận cần đến...

        Đặt chân vào vùng tranh chấp, bọn lính địch chùn cả lại. Chúng có vẻ sợ sệt nhìn Tâm, rồi nhìn Mi-lô. Tâm biết ý, anh nói với Mi-lô:

        - Đi quá những đám ruộng hoang này, sang bên kia là chỗ giấu quả mìn. Tôi biết đường đi an toàn.

        Mi-lô gật đầu, phẩy tay cho bọn lính đi nhanh theo Tâm. Còn hắn, đi tụt lại sau.

        Lúa dại, cỏ lác và cói mọc tua tủa, đến gần thắt lưng. Bọn lính dò dẫm theo Tâm thành một hàng dọc. Tâm bước nhanh đến con đường cái từ bờ sông vào làng. Bọn lính đang bì bõm dưới ruộng. Mặt đường đầy cỏ may, cỏ gà chỉ còn một lối mòn nhỏ. Bọn lê dương đi càn, thường vào làng theo lối này. Tâm biết, du kích đã cài nhiều mìn và lựu đạn trên mặt đường. Bên kia đường là đất nương cao hơn ruộng, tuy nhiều cỏ nhưng khô ráo, có thể chạy nhanh được.

        Lựa khi kẻ địch không ngờ, Tâm ù té chạy. Anh chạy băng qua vạt nương ra bờ đê.

        Bọn lính lên được khỏi ruộng, đã chậm, cứ nhằm đường cái đuổi. Tên Đởm la hét. Mỉ-lô rút súng ngắn bắn theo. Những tên chạy chậm hơn đưa súng trường bắn đì dẹt.

        Đạn vèo vèo qua đầu, Tâm vẫn chạy.

        Rầm! Tâm quay cổ nhìn lại: mấy tên giặc đang bươn bải trong đám khói. Những đứa khác dừng lại. Tâm sung sướng quay lại nói to:

        - Còn nhiều mìn lắm. Chúng mày lấy cho thỏa thích!

        Tâm chạy thẳng ra bờ sông. Đạn súng trường viu víu, vài quả cối ở các bốt lân cận bắn vu vơ ra cánh đồng.

        Giật đứt được dây trói, Tâm lao thẳng xuống sông, bơi qua vùng Thượng Kiệm.

        Chạy qua nhiều ruộng lúa, ruộng cói, cách bờ sông khá xa, Tâm mệt rời rã, thở không ra hơi. Sức khỏe bị giảm sút nhiều lại lâu ngày không được vận động, Tâm không thể cố hơn nữa. Đã sang cánh đồng Phú Vinh rồi, nhìn quanh không thấy ai, Tâm bò vào một ruộng cói chờ tối đến sẽ lần về cơ sở.

        Chả mấy chốc khắp vùng bờ đê và cánh đồng Thượng Kiệm, nhốn nháo đầy lính. Chúng bắn súng đì đùng, lùng sục khắp mọi bờ bụi, xéo nát hết cói và lúa của dân.

        Tìm kiếm đến trưa, mỏi mệt, bọn lính ngã lòng, không muốn sục nữa. Lác đác đã có những lũ quay lại bờ sông rửa ráy chân tay chờ về.

        Tâm hồi sức dần nhưng vẫn nằm im. Anh khấp khởi mừng đã thoát khỏi tay quân thù.

        Không ngờ, lúc đó có một lũ bảo an và vệ sĩ hối hả chạy tràn từ làng Phú Vinh ra, bủa vây cánh đồng.

        Khi mệt quá phải chúi vào ruộng cói, Tâm không nhìn thấy một thằng bé mười sáu tuổi đang làm cỏ cói ở gần đó. Nó đã theo dõi Tâm khi anh chạy từ bờ sông vào! Nó lặng lẽ chạy về báo ngay cho cha nó. Cha nó là trùm họ, tay chân của Hoàng Quỳnh!

        Bị vây bốn bề, không còn cách nào nữa, Tâm vùng dậy bốc bùn, đất đánh lại bọn vệ sĩ. Bọn giặc không nổ súng, quyết bắt sống anh. Cuộc vật lộn quá chênh lệch kéo dài được mười phút. Mặc dù rất ngoan cường, cuối cùng Tâm bị bọn vệ sĩ đâm lưỡi lê vào đùi, đè xuống trói chặt. Tâm vẫn chống cự đến kỳ cùng, không chịu để bọn giặc giải đi. Bọn vệ sĩ phải khiêng anh ra đường cái, ném lên xe xích lô chở về Ty công an.

        Đồng bào các phố đổ dồn ra hai bên đường để nhìn Tâm. Tâm nhổm dậy nói chuyện với đồng bào. Bọn vệ sĩ đánh báng súng vào ngực, vào mặt tới tấp, Tâm vẫn hô to khẩu hiệu đả đảo lũ giặc và kêu gọi đồng bào đoàn kết chiến đấu ủng hộ kháng chiến.

        Ba hôm sau, Tâm bị dẫn lên buồng hỏi cung. Trông thấy Mi-lô mặt mũi nham nhở đầy băng dán và cánh tay trái đeo băng đen ở cổ, Tâm đã hả dạ nhưng vẫn xót xa: “Tiếc quá, hắn vẫn sống!”. Mi-lô gằm gằm nhìn Tâm rồi cười nhạt:

        - Mày đã lừa dối tao và cuối cùng tao vẫn có thể cho người lột da mày! Nhưng tao dành cho mày một lần suy nghĩ cuối cùng.

        Tâm trừng trừng nhìn thẳng tên mật thám Tây đầy vẻ thách thức. Bao nhiêu căm thù phải nén lại để lập mưu đánh địch, bây giờ dồn cả lên.

        Mặt Mỉ-lô đỏ rân rân từng đám. Hắn cố nén giận. Giọng nói của hắn thé lên vì không tự chủ được:

        - Mày hãy chọn lấy con đường sống. Mày còn trẻ, có tài, mày có thể sung sướng...

        Tâm nói chậm rãi từng tiếng:

        - Tôi không bao giờ là một tên đầu hàng, phản bội Tổ quốc.

        - Đây là cái sống, cái chết của mày! - Mi-lô đập tay xuống bàn, Tâm im lặng.

        - Mày hãy khai lại về quả mìn.

        Tâm vẫn im lặng.

        - Mày hãy khai lại về quả mìn.

        Tâm im lặng.

        - Mày hãy nói đi! Chỉ cần nói điều ấy thôi, mày được sống.

        Tâm vẫn im lặng. Anh im lặng cho đến khi Mi-lô gầm lên, vơ cái bàn thấm đặt trên tập hồ sơ ném vào mặt anh. Hắn xô vào đánh cho anh gục hẳn. vẫn chưa hết hung hăng, tay phải ôm lấy cánh tay trái bị đau, hai chân hắn xía mũi giày tới tấp vào mặt, vào mạng mỡ Tâm. Hắn rít lên qua kẽ răng nghiến chặt:

        - Tao sẽ cho chúng nó làm giăm bông mày!

        Những trận đòn thù, những ngón tra tấn độc ác của mật thám Tây, mật thám ta liên tiếp ngày này sang ngày khác, làm cho thân thể Tâm đầy thương tích, rã rời. Hầu như ngày nào anh cũng mê man, kiệt sức.

        Nhưng Mi-lô thì chán nản, hắn đấm nắm tay phải vào bàn tay trái lắc đầu:

        - Đành vứt nó ra nhà Chai Nam Định. Ở đó, An-ga-rông sẽ làm việc với nó quy củ hơn!

        Được cơ sở của Huyện ủy báo tin tên Phiệt phản bội, Oanh quay trở lại Phát Diệm ngay. Nhưng Tâm đã bị giặc bắt rồi.

        Oanh đến nhà Minh tên trùm Đại Việt. Trông thấy Oanh đến, hắn trố mắt nhìn. Hắn không ngờ:

        - Sao anh lại vẫn có thể?

        Oanh thản nhiên như không. Anh tươi cười bắt tay Minh, nói có ý khuyến khích và thăm dò:

        - Tôi vừa ở ngoài kia vào. Một số tài liệu các anh cung cấp, được đánh giá là tốt. Các anh nên nhắc nhóm kháng chiến cần đẩy mạnh hoạt động hơn nữa.

        Nguyễn Minh gật đầu, mặt đỏ từng đám. Hắn nói một cách khó khăn, từng tiếng một:

        - Vâng ạ. Nhưng, bây giờ, khó lắm. Địch đang tăng cường lực lượng kiểm soát nghiêm ngặt.

        Oanh gật đầu. Hiểu bụng nó rồi nhưng Oanh kiên trì:

        - Chúng tôi rất biết. Bác Hồ đã nói: “Càng gần thắng lợi càng nhiều gian nan”. Cục diện chung đã khác. Quân ta đã giành thế chủ động tấn công trên khắp chiến trường.

        - Thế chủ động trên khắp chiến trường? - Nguyễn Minh nhìn Oanh, hỏi lại. Đang ngồi ngả lưng ra ghế xa lông, hắn ngồi ngay dậy, hai tay đặt trên đầu gối.

        - Khi quân địch tập trung lực lượng hòng bình định vùng tạm chiếm, chúng có gây cho ta những khó khăn nhất định, nhưng kháng chiến không ngừng lớn mạnh ngay cả ở những vùng sau lưng địch.

        Nghe Oanh nói, Nguyễn Minh ngồi lặng đi, nhưng rồi hắn vẫn một mực kêu khó:

        - Về tổ chức, chúng tôi rất sẵn sàng. Nếu quân ta đánh vào, chúng tôi sẽ... Nhưng hiện tại, những hoạt động của chúng tôi có bị hạn chế.

        Oanh không chịu nổi cách nói lừng khừng, lảng ra của tên trùm Đại Việt. Anh biết, sau khi bị những đòn đau ngay trong sào huyệt, bọn Pháp và tay sai ráo riết săn lùng Việt Minh, có gây cho ta một số khó khăn. Bọn cơ hội này hoang mang muốn lảng ra. Nhưng chúng không dám trở mặt lộ liễu. Chúng vẫn sợ Việt Minh, cần phải khống chế hắn. Oanh đặt mạnh tay lên bàn, nhìn thẳng Nguyễn Minh, nói:

        - Nếu các anh còn tự thấy mình là “nhóm kháng chiến”, các anh phải đặt cho mình trách nhiệm thi hành nhiệm vụ của cấp trên.

        Nguyễn Minh đỏ mặt, xòe hai bàn tay:

        - Chúng tôi đâu dám thoái thác. Nhưng, mong anh thông cảm với tình hình Phát Diệm hiện nay, báo cáo cấp trên hộ.

        - Thôi được. - Oanh dịu giọng - Hiện nay địch càn quét bắt về khá nhiều cán bộ và đồng bào yêu nước. Anh và anh Xứng, anh Ngoạn cần bàn nhau tìm cách trả tự do cho một số người?

        - Việc này khó lắm. Còn liên quan bên Tổng bộ và Xéc-tơ, khả năng chúng tôi có hạn... Vâng, tất nhiên chúng tôi sẽ cố gắng.

        Sử dụng bọn này chỉ có kết quả ở cái thế chúng bị bó buộc. Oanh hiểu lắm. Khó có thể đòi hỏi gì hơn ở bọn cơ hội ấy trong tình hình này! Oanh nói chuyện chung chung với tên trùm Đại Việt Phát Diệm một lúc nữa rồi ra về. Nguyễn Minh tiễn Oanh ra đến cổng, còn hỏi:

        - Các anh vẫn có thể đi lại ngang nhiên?

        Oanh không nói, thẳng Đường 10 đi lên phía Lạc Thiện.

        Mấy lần sau Oanh đến, Nguyễn Mỉnh đều vắng mặt. Khi hắn đi Hà Nội, khi hắn đến nhà bạn(?). Còn tên Xứng thì ở lì trong Ty công an, Oanh không gặp được. Oanh phải tìm đến Ngoạn. Trông thấy Oanh đến, Ngoạn bối rối đến luống cuống. Có thể là hắn đoán được Oanh đến bàn về chuyện Tâm, sợ Oanh trách cứ việc bắt Tâm. Tất nhiên trong trường hợp này rất khó xử cho hắn. Nghĩ thế, Oanh không nói quanh co mà vào thẳng đề ngay:

        - Các anh cần phải tìm cách đánh tháo cho Tâm và Bích Hưng. Tôi nghĩ, anh và anh Xứng có thể thu xếp được việc đó?

        - Dạ, quả thật việc này vượt ra ngoài phạm vi chúng tôi nhiều. - Ngoạn ấp úng. Anh ta loay hoay tránh cái nhìn nghiêm nghị chứa đựng trách móc của Oanh.

        - Các anh cần coi việc giải thoát cho Tâm và Bích Hưng là một trách nhiệm của nhóm kháng chiến.

        - Dạ, vâng. - Ngoạn múa hai bàn tay vẻ xun xoe nhưng lời nói vẫn không thoát ra được - Tất nhiên là chúng tôi muốn như vậy. Nhưng, mong anh hiểu cho, thật tình, trường hợp này khó lắm.

        - Nếu các anh thấy trách nhiệm thì các anh có thể nghĩ ra những sáng kiến thích hợp. Đội Công an số 6 sẽ hành động phối hợp.

        - Vâng. Tôi xin trình bày để anh thông cảm. Từ ngày các anh đánh câu lạc bộ sĩ quan, bên Xéc-tơ không tin cậy chúng tôi như trước. Việc gì họ cũng muốn tự làm lấy. Anh Tâm đã thuộc về Mi-lô, thêm vào đó, thằng Đởm coi đây là công tích của hắn, hắn không để cho ai ngoài Mỉ-lô can thiệp vào.

        Suy nghĩ giây lát, Ngoạn nói thêm:

        - Nhưng chúng tôi sẽ cố gắng. Anh cứ để từ từ cho một thời gian. - Hắn cười gượng gạo - Chắc chắn đối với anh Tâm, chúng nó không thể làm hại tính mạng anh ngay được.

        Oanh cau mày không nói. Khi đứng dậy ra về, anh bảo Ngoạn:

        - Tôi chờ sự tận tình của anh và nhóm kháng chiến của các anh. Các anh cần có những biện pháp có hiệu quả để chứng tỏ sự tận tình đó. Trong khi chờ đợi, anh chú ý săn sóc sức khỏe của Tâm.

        Anh em trong Đội Công an số 6 đã bàn nhiều biện pháp giải thoát cho Tâm, nhưng chưa thể thực hiện ngay được: Hoặc là mở một cuộc tập kích vào Ty công an. Việc này cần phải phối hợp với lực lượng du kích và bộ đội địa phương, phải chuẩn bị cẩn thận. Trong tình hình kẻ địch đang tăng cường lực lượng cho Phát Diệm lúc này, khả năng đó khó thực hiện. Hoặc là, chờ khi chúng giải Tâm đi Nam Định?

        Sau khi Tâm vượt ngục không thoát, Oanh rất lo lắng, cần phải ổn định tư tưởng cho Tâm, để anh kiên trì chờ đợi. Hành động thiếu thận trọng có thể dẫn tới hy sinh chưa cần thiết. Oanh lại đến gặp Ngoạn. Lần này Ngoạn càng có cớ để thoái thác. Hắn kêu ca:

        - Thật là nguy hiểm. Trước đây đã khó bây giờ càng khó. Lúc nào Tâm cũng bị hai ba tên lính canh gác nghiêm ngặt. Anh đã biết, chúng tôi dùng anh bếp Lương, một người nấu ăn có tiếng bên câu lạc bộ sĩ quan cũ, để săn sóc sức khỏe Tâm. Bây giờ bếp Lương cũng không được dùng nữa. Nếu anh Tâm cứ tìm cách chống trả mãi, tôi sợ khó an toàn tính mạng!

        - Chắc anh biết ý đồ của Mi-lô như thế nào chứ?

        - Nghe nói hắn sẽ gửi Tâm về Nam Định để An-ga-rông trùm Phòng nhì, cố vấn cao ủy Pháp ở Bắc Việt khai thác. - Ngoạn cười gượng, hứa - Khi nào nó chuyển Tâm đi, tôi sẽ báo anh.

        - Vâng. - Oanh gật đầu - Bây giờ tôi đề nghị anh bàn với anh Xứng, cấp cho chúng tôi một cái giấy, để chúng tôi cử người vào thăm Tâm?

        Ngoạn suy nghĩ một lát, gật đầu, nói:

        - Được. Trong khi chờ chuyển đi, Mi-lô giao cho Ty công an canh giữ Tâm, chúng tôi sẽ cố làm việc đó.

        Ngoạn đã thực hiện được lời hứa. Đội Công an số 6 cử Vượng công khai ra vào thăm Tâm. Vượng động viên Tâm yên tâm chờ đợi, không đươc nôn nóng để có những hành động thiếu suy nghĩ.

        Hàng ngày, nằm trong nhà lao, Tâm đã hát, ngâm thơ đầy lạc quan tin tưởng.

        Khuya lắm rồi, Thuận vẫn ngồi thêu. Dưới những ngón tay run run vụng về vì vết thương tra tấn chưa khỏi, những cánh li ti như tia sáng của bông hoa mặt trời đỏ chói đang hiện dần lên trên vuông khăn lụa trắng ngà.

        Mồ côi cha mẹ, lớn lên trong những công việc vặt vãnh của nhà người cô nghèo bán nước mắm ở thị trấn nhỏ, Thuận chưa quen tay thêu thùa. Bàn tay còn nhức buốt. Nhưng Thuận cố thêu cho bằng được. Đã mấy đêm rồi, Thuận cặm cụi với mũi kim, kiên nhẫn như quả lắc đồng hồ thi gan với thời gian. Những ngày qua, cùng với nỗi cực nhục, đau đớn vì kẻ thù hành hạ thể xác, tình cảm Thuận cũng trải qua một cơn sóng gió đầy những căm giận, mừng vui và ân hận. Giờ đây, những tình cảm đó dồn lại thành dòng sông yêu thương chảy qua đường thêu, trút cả cho Tâm.

        Ra tù, Thuận được tiếp tục nhiệm vụ ngay. Ngày ngày cô lại đội bánh tẻ đi bán.

        Những hoạt động của Thuận hiện nay không cho phép cô đến thăm Tâm. Cô chỉ được gửi quà bánh và những đồ dùng cần thiết cho Tâm qua anh Vượng. Đêm nay nữa, Thuận quyết thức trắng để thêu cho xong chiếc khăn cho kịp chuyến anh Vượng vào thăm Tâm.

        Ghé răng cắn sợi chỉ cuối cùng, như hôn vào bông hoa, mặt Thuận rạng rỡ lên với nụ cười xúc động: Hồi ấy anh tặng em bông hoa mặt trời đỏ thắm như tấm lòng anh. Em đã cầm hoa nhưng chưa hiểu hết anh. Bây giờ em gửi bông hoa này, chắc chắn anh hiểu!

        Thuận bán hết bánh rất sớm. Chưa đầy tám giờ cô đã đưa được tài liệu từ một cơ sở Lưu Phương trở về Trì Chính. Thuận sang Kiến Thái tìm anh Vượng ngay. Qua khỏi cầu gỗ, đến đất Kiến Thái, không nén lòng được, Thuận cắm đầu chạy như một em bé. Cơ sở trại Kiến Thái của ta vẫn giữ vững. Cán bộ ta có thể làm việc, nghỉ ngơi thoải mái ở các nhà trong trại. Kẻ địch chưa ngờ tới và hễ có bóng địch nào hiện lên ở các cầu vào trại, lập tức đồng bào được báo động đề phòng.

        Những bông hoa cúc vàng, hồng nhung, thược dược tươi thắm trong các luống hoa trước thềm nhà đồng bào trong ngõ xóm, như cũng nhảy múa theo bước chân Thuận.

        Thấy bóng anh Vượng trước sân nhà, Thuận bỗng đi chậm lại. E thẹn làm cho cô mỉm cười, cô nghe rõ tiếng tim mình dồn dập trong lồng ngực.

        Anh Vượng ra tận cổng đón Thuận. Anh mấp máy chào cô không thành tiếng. Mặt anh xúc động, mắt anh tránh cái nhìn của Thuận. Anh lặng lẽ bước theo Thuận vào nhà.

        Thuận cảm thấy như hẫng bước. Cái gì làm cho anh Vượng vốn vui tính, hay đùa trở nên nghiêm trang căng thẳng như chứa đựng điều không lành. Và điều không lành được chuẩn bị dành cho Thuận?

        Cặp mắt tươi vui chứa chan hy vọng và đôi má ửng hồng trên khuôn mặt tươi đẹp của Thuận bỗng như tối sầm lại! Thuận không còn nghe rõ anh Vượng nói những gì nữa. Cô nắm chặt chiếc khăn nhỏ có thêu bông hoa mặt trời đến đau buốt từng ngón tay. Cô hiểu rõ bông hoa ấy mãi mãi ở trong lòng cô cùng với lời hứa trọn đời tiếp tục cuộc chiến đấu của Tâm!

        Chiều, Thuận lại đội bánh sang bán trước bốt cảnh binh ở phố Thượng Kiệm để đặt vào nhà số 42 những chỉ thị mới, cho những đội viên công an bí mật. Chiến dịch tấn công vào Phát Diệm đang được gấp rút chuẩn bị.

        Bọn Xứng, Ngoạn nói rằng khi ra nhà tiêu, Tâm đã trèo tường vượt ngục. Lính gác bắt buộc phải nổ súng!

        Thật vô lý! Tâm đã được ổn định tư tưởng kiên tâm chờ đợi. Bọn lính canh gác anh nghiêm ngặt như vậy. Có lẽ nào anh lại mạo hiểm thiếu suy nghĩ như thế!

        Nhiều anh em trong Đội Công an số 6 quả quyết rằng chính bọn Ngoạn, Xứng đã lật mặt, thủ tiêu Tâm. Chúng sợ đưa Tâm ra Nam Định, nếu Tâm chịu khai báo, bọn An-ga-rông sẽ biết bọn “nhóm kháng chiến” đã tiếp tay cho công an Việt Minh. Chúng sẽ nguy. Vả lại, để Tâm đi, chúng sợ công an Việt Minh lên án chúng bất lực, phản trắc, cũng rầy rà!

        Chúng không thể thả Tâm theo lệnh của Đội Công an số 6 đã cảnh cáo. Tâm đã đấu tranh công khai, cả Phát Diệm đều biết, Xéc-tơ và Nhà Chung sẽ không để chúng yên.

        Chuyện đó tới nay chưa ai biết rõ. Nhưng chắc chắn bọn cơ hội đó trước sau vẫn là con dao hai lưỡi, nguy hiểm cả cho người cầm!

        Trời trong xanh, nắng vàng rực. Oanh nhìn dòng sông Vạc đang cuộn chảy, nhìn phố phường Phát Diệm, tất cả đều như tươi rói lên trong nắng đông ấm áp. vẫn là những dãy nhà lộn xộn tạm bợ, những ngõ hẹp rác rưởi và những tháp chuông nhọn hoắt, vẫn đầy cảnh đói rách màn trời chiếu đất và bọn lính tráng các loại cầm súng đi nghênh ngang. Những tên vệ sĩ khăn vàng bẩn thỉu xoắn vào cổ như bện thừng, hằm hằm sát khí. Chúng đứng chặn các ngả phố, lối xóm xoi mói nhìn người qua lại. Nhưng trong cặp mắt tự tin của người biết trước những biến động sắp xảy ra, Oanh say sưa với một Phát Diệm đang bùng nổ và giải phóng.

        Dọc theo Đường 10, Oanh đi suốt qua các phố thân thuộc. Oanh liếc qua khu Xéc-tơ, bốt Hai Vỡi, khu vực trại pháo, các bốt canh bên cầu Trì Chính, Tòa tỉnh trưởng, trại Bảo chính đoàn, Ty công an ngụy, trại Cảnh binh, khu Nhà Chung và sân bay... Cặp mắt thông thuộc của anh kiểm tra lại những chi tiết cần thiết như ụ súng, điếm canh, hàng rào, cạm bẫy... Anh rất vui mừng thấy tất cả vẫn y nguyên, đúng như những tài liệu anh đã nắm chắc và sẽ báo cáo với cấp trên. Giặc Pháp và tay sai của chúng vẫn yên chí, sống lúc nhúc với nhau tự lừa dối để trấn an tinh thần trong cái trật tự “khu bất khả xâm phạm”. Chúng tưởng bom súng, tàn ác và những vành đai trắng “đã đẩy Việt Minh lên rừng”. Những cuộc càn quét khủng bố chà đi xát lại “diệt du, trừ cán, càn thanh” đã “phá tận gốc cơ sở kháng chiến trong các vùng nội ngoại Phát Diệm”.

        Trong mắt Oanh lúc này, số phận của bọn giặc dường như đã được định đoạt. Cơn bão táp đang lơ lửng trên đầu chúng.

        Càng nghĩ Oanh càng rộn vui. Thật bõ công những ngày gian khổ lặn lội điều tra nắm tình hình và chiến đấu trước những mưu đồ, cạm bẫy và mũi súng quân thù.

        Được lệnh lên gặp một đồng chí Trung ương để chuẩn bị chiến dịch, Oanh rất vui mừng và hồi hộp. Hai tiếng “Trung ương” đối với người cán bộ hoạt động sâu trong lòng địch nghe sao thiêng liêng và thân thương thế? Oanh linh cảm ngay được những gì đồng bào Phát Diệm đang mong đợi sắp đến!

        Trong khi Oanh đi gặp các đồng chí chỉ huy Đại đoàn Đồng bằng tại một địa điểm ở đồn điền cà phê Mác-Tanh để báo cáo tình hình địch trong Phát Diệm thì các đội viên Đội Công an số 6 đã tỏa đi khắp địa bàn để cùng chính quyền cách mạng và đồng bào địa phương chuẩn bị chiến trường.

        Mới năm giờ chiều, mặt trời mùa đông xuống nhanh, những ánh vàng yếu ớt còn lắng đọng trên ruộng cói, bờ kênh. Mọi hôm vào giờ này, anh em công an xung phong chưa vào làng hoạt động. Bây giờ thì khác, anh em về các xóm hầu như không phân biệt ngày đêm. Chỉ những nơi sát đồn bốt địch họ mới phải thận trọng chờ trời tối.

        Tổ của các anh Dụ, Tuyến đã đi hầu hết các địa bàn được phân công. Cùng với cán bộ địa phương và đồng bào cơ sở, các anh gấp rút chuẩn bị chỗ trú quân, trạm cứu thương dã chiến, dân công và lương thực, thực phẩm. Bộ đội ta sẽ từ xa hành quân vào đánh tiêu diệt sinh lực địch. Họ không thể mang vác được nhiều. Địa phương phải đảm bảo hậu cần tại chỗ.

        Cán bộ và đồng bào được biết tin bộ đội về, vui mừng khôn xiết. Nơi này mượn nhà cửa, chỗ kia xay thóc, giã gạo. Những người được chọn đi dân công thì chuẩn bị cáng thương, quang gánh hay bồ, sọt. Vì bí mật, không được nói nhiều, chưa phổ biến cụ thể nhưng trong ánh mắt nụ cười, bà con ta cũng hiểu ngày mong đợi đã đến. Không khí chiến dịch thật náo nức sôi nổi.

        Đe những công việc chuẩn bị không làm cho quân địch phát hiện được mà đề phòng, anh em công an còn phải tích cực quét đẩy hết bọn tề điệp trên đường bộ đội hành quân.

        Hôm qua Dụ đã vào nhà chánh Lạng. Tên này lên thay chánh Vọng, biết trông gương chánh Vọng nên không dám nghiệt ngã tàn ác với đồng bào. Hắn có ý giữ phận không dám va chạm với Việt Minh. Trông thấy Dụ, hắn có vẻ nghi ngờ. Dụ nói:

        - Thưa ông chánh, tôi là người tản cư, chạy tránh càn bị rơi mất giấy. Nay thấy đất lành chim đậu, xin về ở đây. Mong ông cấp cho tôi cái thẻ?

        Chánh Lạng gật đầu vẻ lưỡng lự:

        - Ông muốn được cấp thẻ thì cũng phải làm giấy tờ rõ ràng để chúng tôi làm cho đúng thủ tục.

        Vừa lúc đó có hai linh mục vào. Chánh Lạng bảo Dụ ngồi chờ. Thật khó xử, Dụ ngồi một lúc có ý theo dõi thái độ chánh Lạng. Chánh Lạng chăm chú bàn chuyện với hai linh mục như không để ý có Dụ ở trong nhà. Đợi lâu quá, sốt ruột, Dụ ra về.

        Hôm nay Dụ đến vào chập tối, có ý đề phòng, nếu chánh Lạng trở mặt có thể đối phó và rút được. Chánh Lạng sắp ăn cơm. Thấy Dụ vào, hắn vội đứng dậy ra tiếp.

        Lần này Dụ nói thẳng:

        - Nói thật với ông, tôi là Việt Minh. Tôi có một việc cần nhờ đến ông.

        - Dạ, ông cứ nói, nếu có việc gì chúng tôi giúp được chúng tôi xin giúp.

        - Bây giờ ngụy quyền các ông đang bày trò bắt dân kê khai cấp thẻ kiểm soát, ông hãy cấp cho chúng tôi mấy cái thẻ để anh em tiện đi về?

        Chánh Lạng ngập ngừng, nhưng rồi hắn ta lặng lẽ đi lấy tập thẻ để viết.

        Dụ cầm tập thẻ trong tay, cười bảo chánh Lạng:

        - Chúng tôi còn có những cơ sở cao hơn ông để cấp giấy tờ. Nhưng đây muốn thử lòng ông. Như vậy là tốt. Bây giờ ông cần nhớ cho một điều: Lúc này ông phải biết làm ngơ trước những điều ông biết.

        - Dạ vâng ạ! Tôi hiểu ạ!

        (Sau ngày Phát Diệm giải phóng, chánh Lạng đã trở thành cơ sở chống cưỡng ép di cư, có một số đóng góp cho công an Kim Sơn).

        Dụ ra đến xóm ngoài, gặp một tốp người đi thẳng đến phía mình. Anh tưởng là lính dõng, vội tìm đường tránh. Nhưng đến gần, anh chợt nhận ra trong số đó có Nhởn. Nhởn đưa các đồng chí trinh sát bộ đội đi xem xét các đồn bốt, vị trí đóng quân của giặc. Nhởn vui mừng hỏi Dụ:

        - Mình còn đưa các đồng chí bộ đội đến gặp một số bà con trước đây bị địch bắt xây bốt, xây đồn để hỏi chi tiết về xây dựng bên trong. Không biết đường sang Phú Vinh vào giờ này đi được chưa?

        Dụ cười, bắt tay từng đồng chí trinh sát bộ đội, nói:

        - Đi tự nhiên thôi. Bên ấy có thằng Vinh “dơ bê” là nguy hiểm nhất thì anh em công an xung phong đã “quét” đi từ hôm kia rồi! Còn chánh Lạng ở đây thì chẳng dám ho he.

        - Thế thì yên chí. - Nhởn nói với mấy đồng chí trinh sát bộ đội, rồi bắt tay Dụ.

        Đến mười hai giờ đêm, Dụ trở về nhà đồng chí cán bộ xã, vừa lúc gặp Tuyến. Tuyến cùng các đồng chí cán bộ huyện đi chuẩn bị bắc cầu Kiến Thái. Công việc được sắp đặt chu đáo. Bà con chuẩn bị sẵn tre, gỗ, khi có lệnh là đem ra lắp thành cầu ngay. Chỉ mất độ hai giờ đồng hồ là có cầu. Nghe Dụ nói việc chuẩn bị nhà ở, lương thực đã gần xong, Tuyến bèn gọi một số anh em công an xung phong đi kiểm tra lại địa bàn.

        Gần hai giờ sáng, các anh đến một làng công giáo toàn tòng. Ở đây việc canh phòng của địch nghiêm mật, cơ sở của ta chưa có mấy. Nhân dân còn sợ hãi uy thế cha Quỳnh, cha Đệ chưa dám chứa chấp cán bộ. Dụ đưa Tuyến vào nghỉ ở một nhà đồng bào để chờ Thông đi nghiên cứu tình hình.

        Suốt từ lúc các anh vào nhà cho đến đêm hôm sau các anh ra đi, vợ con người chủ nhà sợ hãi không còn làm được việc gì. Họ quỳ mọp trước tượng Chúa đọc kinh cầu nguyện. Thế nhưng khi có tên tay sai chỉ điểm nào đến, họ liền báo ngay cho các anh. Họ còn báo cho các anh biết nhà những tên nguy hiểm trong làng để các anh đối phó. Tình hình như vậy là rất tốt.

        Đêm hôm sau, các anh được lệnh của Huyện ủy đi đón và dẫn đường cho bộ đội vào!

       

        Gần ba giờ sáng mồng mười tháng Mười hai.

        Tiếng bộc phá nổ dữ dội làm rung chuyển thị trấn Phát Diệm.

        Bộ đội ta đã bao vây chặt các vị trí địch, đồng loạt nổ súng. Lửa cháy rực trời, tiếng nổ dậy đất. Bộ đội ta ào ạt xung phong.

        Sau những phút choáng váng, bị thiệt hại nặng vì đòn bất ngờ, bọn giặc sống sót cụm nhau lại, chống trả quyết liệt. Từ những ô cửa sổ trên các tầng hai trong khu Xéc-tơ, bọn địch bắn trung liên, đại liên xối xả xuống.

        Cuộc chiến đấu trở nên gay go quyết liệt.

        Từ đầu chiều ngày mồng chín, Tuyến dẫn tiểu đoàn Thanh Lũng, đơn vị mới chiến thắng ở Đồi Sim đi thẳng một mạch từ Chợ Bến (Yên Mô) tiến thẳng vào Xéc-tơ.

        Suốt từ Chợ Bến, qua Yên Khánh, tạt qua cánh đồng Đức Hậu vào đến Trì Chính, Kiến Thái, bộ đội ta vượt qua mấy chục cái cầu lớn nhỏ qua các sông ngòi, do nhân dân vừa bắc xong, kẻ địch không hề hay biết. Điều đó đã làm cho anh em công an sung sướng tự hào, thấy được phần công sức mình đóng góp trong công tác chuẩn bị. Giờ đây được nổ súng vào đầu giặc, thật là hả dạ!

        Dần đồng chí Hòa tiểu đoàn trưởng, vào khu trại pháo Trì Chính xong, Tuyến cùng với Dụ, Nhởn, Thăng và sáu anh bộ đội địa phương, tách làm một mũi tấn công vào trụ sở Lâm tề và Ty công an ngụy.

        Bên tả ngạn sông Vạc, Oanh dẫn đường cho tiểu đoàn Sông Đà “bôn” một mạch từ Bồ Xuyên qua cầu Hà Thanh vượt đồng Yên Nhân, đến Hồng Đức tiến thẳng vào khu Nhà Chung.

        Oanh vẫn giản dị trong bộ quần áo nâu địch hậu, bên hông đeo khẩu súng côn và cái túi dết có nắm cơm nhỏ. Khi bộ đội vượt cầu Hà Thanh, cầu bị gãy, anh em hè nhau lội tràn qua sông mà tiến. Vào đến phố, hai ống quần còn ướt sũng, anh phải xắn lên quá gối. Bộc phá nổ báo hiệu tấn công, Oanh liền dẫn chính ủy Hồ xông vào khu trung tâm lùng bắt bọn phản động đầu sỏ.

        Vừa vào đến cổng Nhà Chung, thấy một bóng đen chạy vụt ra, Oanh bắn một phát cảnh cáo và hô: “Đứng lại!”.

        Bóng đen hốt hoảng nhảy ùm xuống hồ nhà thờ. Oanh tiến đến, dpi đèn pin vào mặt bóng đen. Nhận ra đó là Phan Ngọc, tên đại địa chủ, anh ruột tên tỉnh trưởng Phan Ngân, Oanh hỏi:

        - Những đứa cầm đầu ở đây đâu cả rồi?

        Phan Ngọc lóp ngóp bò lên thưa:

        - Dạ, họ lên máy bay chạy rồi ạ. - Hắn run rẩy đưa cái âu đồng - Dạ, con là dân thường, các ông tha cho. Con xin biếu âu vàng này.

        Kiểm tra kỹ, thấy trong âu đựng toàn vàng ròng, Oanh bảo Phan Ngọc:

        - Anh hãy cầm lấy vàng của anh mà về nhà, đừng chạy lung tung.

        Phan Ngọc ôm chặt âu vàng, chạy lùi phía sau. Hắn nhìn Oanh và anh em bộ đội tưởng như hắn đang nằm mơ.

        Oanh vào trụ sở Tổng bộ. Thấy có ánh đèn pin con cóc chớp chớp, Oanh bấm đèn, quát: -Ai?

        - Dạ, tôi là... là Ngu... ạ... - Hắn run sợ nói líu lưỡi.

        Oanh đã nhận ra hắn. Anh dọi đèn vào mặt hắn:

        - Mày là Nguyễn, trưởng ty thông tin?

        - Dạ, vâng.

        Oanh liền trói cổ hắn, lôi đi.

        Trời chưa sáng hẳn, tiếng súng thỉnh thoảng lại rộ lên đây đó. Đồng bào Phát Diệm phấn khởi nô nức gánh cơm, xôi, các thức ăn ngon lành đi tìm bộ đội.

        Suốt đêm qua cả Phát Diệm không ngủ. Những bà con đã có chân trong tổ chức đường dây bí mật của các đoàn thể quần chúng cách mạng, từ mấy hôm nay đã bị cuốn hút vào những công việc của guồng máy chuẩn bị chiến dịch. Đêm nay nhiều người đã thấm mệt nhưng vẫn háo hức với công việc của mình. Những người trong tổ cứu thương đã sẵn sàng bông băng và thuốc men mua tích sẵn từ trước. Các mẹ, các chị đã đun sẵn nước sôi và bày sẵn giường, phản, cánh cửa bức bàn, nhưng chưa có thương binh về. Những người ở đội tải thương đã được dẫn đi theo các cánh quân ta từ chập tối. Những người chuyển đạn hay liên lạc của huyện đội, xã đội chạy đi chạy lại từ làng này sang làng khác rậm rịch trên bờ kênh. Nhiều cán bộ và đồng bào cơ sở đã thức trắng mấy đêm rồi bây giờ mệt phờ nhưng vẫn tràn đầy hăng hái phấn khởi. Dường như trên môi mọi người đều nở nụ cười và sẵn sàng báo tin chiến thắng khi gặp những người quen biết.

        Cả những người chưa được liên lạc từ trước cũng tự động tìm đến các tổ phục vụ để được tham gia việc chung. Cứ thế mỗi người một tay nấu cơm, nấu nước, làm thịt lợn, gói bánh chưng chờ đón bộ đội. Nhìn đồn bốt giặc bốc cháy, nhìn từng đoàn tù binh Âu - Phi và lính Tổng bộ rã rời lếch thếch, mặt mũi hốc hác sợ sệt, cúi gằm mặt bước đi dưới mũi súng anh bộ đội, đồng bào vô cùng sung sướng. Thật hả lòng, hả dạ!

        Thuận như một con thoi, cô chạy từ tổ cứu thương của bà Duyên, bà Tám sang tổ nấu cơm nấu nước của bà Phú, ông Đạt, ông Dinh, anh Phương và nhiều bà con khác.

        Chính Thuận cũng rất ngạc nhiên, không ngờ có nhiều bà con trong thị trấn vẫn ngấm ngầm hướng về kháng chiến và đã được tổ chức thành các tổ chức khác nhau trong các đoàn thể cứu quốc như thế này.

        Trông thấy Thuận, bà Phú níu áo hỏi:

        - Này cô ơi, nghe nói bên trường dòng Lý Đoán người ta cũng treo cờ đỏ sao vàng phải không?

        - Phải đấy bà ạ. - Thuận cười - Họ còn cho người gánh xôi thịt ra ủng hộ bộ đội.

        Bà Phú cười:

        - Sao khéo thế, phía nào cũng trở kịp!

        Ông Đạt đang nắm một nắm cơm to ngửng đầu lên nhìn bà Phú, nói:

        - Bà ơi, ở đâu mà chẳng có người biết lẽ phải trái? Trong hàng ngũ tu sĩ chắc có những người thật sự kính Chúa yêu nước.

        - Ông Đạt nói phải lắm. - Anh Phương đang xoay trần với mấy cái bếp đỏ lửa, cũng góp chuyện - Ở trong vòng nanh vuốt của bọn thực dân và phản động, thật khó biết rõ lòng người.

        Vừa lúc đó ông Tám từ bờ sông chạy về. Gặp Thuận, ông mừng quá, kéo Thuận ra hỏi nhỏ:

        - Cô biết anh Oanh ở đâu không?

        - Anh ở đằng Nhà Chung.

        - Cô chạy tìm anh ngay, anh Thông, anh Tuyến đang cần gặp anh có việc cần.

        Thuận vội vàng chạy vụt về phía Nhà Chung.

        Bộ đội, dân công đi lại đầy phố. Đồng bào Phát Diệm, nhất là các em thiếu nhi, vui mừng tíu tít quanh các anh bộ đội xem súng to, súng nhỏ và hỏi chuyện chiến đấu. Các mẹ, các chị quây quần bên mấy anh thương binh. Tiếng nói, tiếng cười rộn ràng khắp các phố xá làng mạc ven thị trấn.

        Tuy nhiên vẫn còn một số người sợ hãi, rụt rè đứng trong nhà nhìn qua khe cửa ra đường. Họ còn trông chừng. Những luận điệu tuyên truyền xảo trá của địch làm cho họ hiểu sai anh bộ đội: “Cái quân người rừng ăn rêu đá, lông lá đầy người...”. Nhưng trong suốt thời gian quân ta ở trong thị trấn họ không hề thấy, không hề nghe nói chuyện cướp bóc, hãm hiếp mà chỉ thấy nụ cười của anh bộ đội. Dần dà cánh cửa nhà họ mở rộng. Họ bắt đầu lân la chào hỏi các anh bộ đội.

        Trong khi đó, tại ngôi nhà nhỏ ở rìa phố Phú Vinh vắng vẻ, anh chị Am được chứng kiến một cuộc chia tay lặng lẽ.

        Đồng chí chính ủy bộ đội bắt chặt tay Oanh:

        - Chúc đồng chí ở lại lập nhiều chiến công! Hẹn ngày trở lại giải phóng hoàn toàn!

        - Các đồng chí lên đường mạnh khỏe!

        Bộ đội đánh tiêu diệt sinh lực địch rồi rút ra. Anh em công an ở lại tiếp tục cuộc chiến đấu trong lòng địch. Các đoàn thể quần chúng mới được hình thành liền rút vào hoạt động bí mật. Cán bộ cơ sở lại tỏa về các thôn xóm ven đường ven phố cùng đồng bào giữ vững phong trào và tiếp tục cuộc đấu tranh.

        Trên đầu từng đoàn máy bay Pháp lượn vòng. Dù đỏ, dù trắng lửng lơ đầy trời. Tiếng súng rộ lên vài nơi ngoài rìa thị trấn. Quân Liên hiệp Pháp được tăng cường, hung hăng tràn về các phố khi bộ đội ta đã hoàn thành nhiệm vụ, an toàn rút ra. Oanh sốt ruột đứng ngồi không yên. Không biết Thông có hoàn thành nhiệm vụ và trở về được không?

        Đêm qua, Thông dẫn một mũi tiến thẳng từ phía Thượng Kiệm lên. Tiêu diệt bốt Hai Vời, bốt đầu cầu xong, bộ đội đánh vào đồn địch ở nhà tỉnh trưởng. Đây có hai lô cốt ngầm địch chống trả quyêt liệt. Bọn địch trong lô côt và trên nhà gác bắn đại liên xối xả chặn hết đường tiến của ta. Lửa cháy bốt đầu cầu sáng rực. Ta không thể vào gần lô cốt địch được. Đồng chí đại đội trưởng hỏi Thông:

        - Đồng chí có biết lối vào sau hai lô cốt kia không?

        Thông dẫn bộ đội đi vòng sát rìa đường phố chính, vượt một bức tường thấp, tiến sát vào ngôi nhà địch đang cụm lại sau hai lô cốt ngầm. Bị đánh bất ngờ vào cạnh sườn, bọn địch thiệt hại nặng không chống cự nổi, phải rút chạy. Thông cùng đồng đội truy kích địch, diệt ác trừ gian. Biết tin trong số giặc bị bộ đội ta bắt sống có Thanh - một người của ta - Thông liền nhờ ông Tám đi báo cáo Oanh. Oanh đã cử Tuyến và Thông đi giải thoát cho Thanh. Thanh là người đã cung cấp cho Đội Công an số 6 những cái thẻ Phòng nhì.

        Chập tối, khi lính lê dưong và vệ sĩ cầm súng đi tuần tra các ngõ xóm, Oanh quyết định phải đi tìm hai anh Thông, Tuyến. Thuận được giao nhiệm vụ đi nắm tình hình.

        Vừa nghe Oanh dặn dò, Thuận vừa vội vã vấn khăn, cải trang. Oanh dặn dò xong, Thuận đã “hóa” thành một bà nông dân răng đen, khăn mỏ quạ, nách cắp bị cói lên đường ngay.

        Một lúc sau chị Am từ ngoài cổng chạy vào reo lên khe khẽ:

        - Hai anh đã về!

        Bước vào nhà, bắt gặp cái nhìn lo lắng và vui mừng của Oanh, Tuyến và Thông cùng cười. Tuyến vui vẻ nói:

        - Báo cáo anh, công việc được hoàn thành tốt. Thanh đã “vượt ngục” an toàn! - Tuyến cười, xoa hai tay - Bây giờ chắc anh ấy đã nhập vào quân Liên hiệp Pháp đi “truy lùng Việt Minh”!

        Oanh cười. Anh rót trà bưng mời anh chị Am, Tuyến và Thông uống. Mấy người ngồi gần lại bên nhau. Chị Am xuýt xoa:

        - Các anh về sớm tí thì cô Thuận đỡ phải đi!

        Thông băn khoăn hỏi anh Oanh:

        - Hay để tôi chạy theo tìm cô ấy lại?

        - Không cần. - Oanh lắc đầu tự tin - Cô ấy sẽ về cơ sở luôn.

        Thông nhìn bâng qua ra cổng, không khỏi ái ngại. Không biết Thuận đi đến đâu rồi, có được an toàn không?

        Thế rồi mỗi người một việc, mãi mấy tháng sau anh em trong đội mới có dịp gặp lại Thuận. Hôm đó, nhân đưa các cháu con anh chị Bích Hưng ra học ở vùng tự do trở về, Thuận đã thuê thợ đá Nga Son đục cho Tâm một cái bia. Thấy Thuận đầm đìa mồ hôi đội cái bia đá đi bộ mấy chục cây số, có đồng chí cảm động nói:

        - Thuận ạ, còn nhiều đồng chí và đồng bào Phát Diệm nhớ rõ chỗ Tâm nằm... Sau này chúng ta sẽ đưa anh ấy vào nghĩa trang liệt sĩ.

        Thuận lắc đầu, nói giọng trầm tư đầy tự chủ:

        - Em biết. Nhưng, em muốn đến ngày chiến thắng bốc đưa anh về quê. Sợ nữa công tác bận không được ra thăm anh luôn. Đang đánh giặc, nhỡ có những biến đổi?