Lịch sử Quân sự Việt Nam

  Đầu xuân năm 1968.

  Thời tiết ở khu vực Vĩnh Linh trở nên rét lạnh. Mấy ngày hôm nay, gió mùa đông bắc từng đợt tràn về. Trời âm u, từng đám mây màu chì xếp thành lớp cuồn cuộn trôi về phía tây. Thỉnh thoảng, trần mây nặng trĩu bị gió xé toạc, hé ra một khoảng trời màu xanh. Những đám mây khác lại trôi mau đến lấp vào khoảng trống xanh lam ấy. Tiếng pháo bên phía Cồn Tiên, Dốc Miếu vẫn thay tiếng sấm giã bùm bụp lên đồng ruộng, xóm làng. Càng gần sáng, tiếng pháo càng thưa. Im lặng dâng tràn. Chỉ có tiếng gió reo. Tiếng cá quẫy. Tiếng lách cách của ai đang kéo cần cơ bẩm. Tiếng ầu ơ của bà mẹ ru con trong những căn hầm chữ A... Sự im lặng giả tạo như trò chơi con trẻ, đánh lừa dòng sông, đánh lừa cỏ cây, đánh lừa mưa gió để rồi bất thình lình những cơn mưa đạn, mưa bom lại ào ào trút xuống. Bốn năm qua, tiếng pháo, tiếng bom của giặc như âm thanh thường trực với đất trời, với người dân vùng tuyến.

  Trong hầm chỉ huy của tiểu đoàn hai, nước mưa lút mắt cá chân. Căn hầm hình chữ nhật, rộng hai mét, dài bốn mét là chỗ phình ra của giao thông hào. Bốn cột gỗ vững chắc bốn bên được những cọc tre trợ lực chống chiếc đà ngang cũng bằng gỗ thành một mái che. Bên trên là một lớp đất dày. Thông với hầm chỉ huy là một chiếc hầm chữ A khá kiên cố. Nước trên nóc hầm thỉnh thoảng lại rỏ xuống lóc bóc. ở một góc, mấy chú cóc không biết từ đâu mò tới, nổi lềnh bềnh trên mặt nước hay bám vào cọc tre chống hầm, nghiến răng thành những tiếng ồm ộp, trầm buồn. Căn hầm lạnh lẽo sặc mùi ẩm mốc, mùi nồng tanh của đất đỏ ba dan, mùi ải mục của những lớp lá dương lót trên hầm.

  Tiểu đoàn trưởng Trần Thắng nằm trên võng hút thuốc rê. Chiếc võng nilon màu cánh gián sũm xuống vắt chéo từ bên này sang bên kia hầm, cách mặt nước chừng một gang tay. Khuôn mặt anh như sắt lại, hai má hõm xuống làm đôi môi dẩu ra. Đôi mắt sâu trũng, đói ngủ. Mới ngoài ba mươi mà tóc đã nhiều sợi bạc. Nét già nua ấy mới được Nhị, cô trung đội trưởng dân quân xã V phát hiện gần đây. Hôm ấy, chị lên trực báo. Khi nghe anh phổ biến âm mưu địch trong thời gian tới, Nhị chợt nhận ra những ánh bạch kim trên mái tóc rễ tre của anh. Lúc đầu, chị tưởng đó là ánh nắng lọt qua kẽ hầm. Nhìn kỹ, hóa ra không phải. Đó là những sợi tóc bạc mà ánh sáng xiên từ phía cửa hầm làm ngời lên. Tan buổi trực, chị quyết định ở lại, ngồi với anh giây lát làm "vệ sinh" những sợi tóc già nua, bệnh hoạn ấy. Nhị mới hai mươi sáu tuổi, thuộc lớp đàn em của Thắng. Hai người cùng ở một thôn, cùng tắm chung một bến nước. Khi Thắng nhập ngũ, Nhị mới bắt đầu học cấp hai. Những lần về phép thăm nhà, Thắng ngạc nhiên trước những đổi thay như lột xác ở cô nữ sinh trung học cùng làng. Học hết cấp ba, Nhị thành một cô gái mười tám tuổi xinh đẹp nhất trường. Thắng cũng vừa được gọi đi học sĩ quan. Lần về phép ấy, nhân lễ Quốc khánh, hai người cùng nhau ra cầu Hiền Lương xem văn công trung ương biểu diễn. Họ được mọi người khen là đẹp đôi nhất trong ngày hội ấy. Tiếng khen lọt cả vào tai hai người: "Con bé con cái nhà ai mà xinh quá!", " Thằng con trai cũng không kém. Hai đứa thành một đôi vợ chồng thì quá tuyệt". Lần ấy, bên vệ sông trăng, Thắng tỏ tình với Nhị. Giọng anh nghèn nghẹn, vụng về: "Ba năm nữa, anh ra trường, nếu em không chê anh là bộ đội, anh sẽ xin làm chồng em...". Nhị lặng im, cười thầm, để đôi tay nhỏ nhắn của mình trong tay Thắng. Và chị đột ngột nắm chặt tay anh, để cho những cảm giác ngọt ngào, dâng tràn từ trái tim mười tám tuổi đang rung lên dưới vạt áo mỏng truyền sang tay Thắng. Đêm ấy, trăng mưa đầy xuống vạt cỏ họ ngồi, lấp lánh những con mắt bạc lăn tăn trên sóng Hiền Lương. Bên kia sông, một toán cảnh sát ngụy đi tuần, thấy hai người ngồi trên bờ, vọng sang những câu đùa cợt tục tĩu. Lời tỏ tình hôm ấy của Thắng có dòng sông, có trăng sao chứng giám. Thắng mang kỷ niệm đêm trăng huyền ảo ấy trong tim mình ra đi, hẹn với Nhị sẽ thành vợ thành chồng sau ba mùa lúa trổ.

  Nhị không đậu vào đại học. Mỹ ném bom miền Bắc, cô vào trung đội dân quân của xã. Thắng đã học xong, trở lại quê nhà. Chiến tranh ngày một ác liệt, hai người ở hai vị trí công việc khác nhau, công việc liên quan đến sự sống còn của mảnh đất quê hương đầy kỷ niệm này. Hai người chưa một lần tính đến chuyện cưới xin.

  Nằm trên võng đung đưa với điếu thuốc rê đang tỏa khói trên đôi môi thâm xịt, tâm tưởng của Thắng bồng bềnh trôi trong dòng kỷ niệm, những kỷ niệm đẹp đẽ của anh và Nhị cứ hiện dần lên. Nhịp cầu Hiền Lương và lá cờ Tổ quốc lồng lộng trong gió, ngày hội mừng Quốc khánh tưng bừng của những người dân đất tuyến. Lọn tóc thề Nhị trao anh ngày trở về đơn vị. Cái chết đau thương của mẹ Nhị khi đang gặt lúa ngoài đồng. Vui và buồn lẫn lộn, tâm tưởng của anh được khói thuốc thăng hoa, bồng bềnh trôi mãi theo những nẻo đường quá khứ xa xăm.

  Từ ngoài giao thông hào nối liền với hầm chỉ huy, Vinh, chiến sĩ cần vụ bê một xoong quân dụng đựng cơm đi vào. Một loạt pháo bên bờ nam bắn sang, nổ quá gần làm Vinh nghiêng ngả. Khói bay mù mịt, đất cát vãi như mưa. May mà hai tay Vinh vẫn giữ chặt xoong cơm, bờ vai phải đập mạnh vào vách hào, đất đỏ in một một vệt màu nâu lên cánh áo. Vinh chạy vội vào hầm, nói hấp tấp:

  - Thiếu chút nữa chúng nó cướp mất cơm sáng của thủ trưởng!

  Thắng vẫn điềm nhiên hút thuốc. Mùi thuốc "chú bác" khét lẹt, đặc quánh trong hầm. Chẳng ai còn ngại ngùng, lạ lẫm gì với chuyện bom pháo. Nó bắn là chuyện nó, mình làm gì là chuyện mình, hơi đâu mà bận tâm cho mệt! Nên chi, ở đây, ngoài đồng vẫn người cày người gặt, vẫn đi bứt bổi về làm phân, vẫn ra sông thả câu buông lưới. Nhịp sống không vì pháo bom mà dừng lại. Vinh để xoong cơm trên chiếc ghế đẩu, lấy chiếc bát B52 treo trên cọc tre, xới cơm. Thắng nhổm dậy, đón bát cơm đầy ụ có rắc muối vừng từ tay Vinh. Hình như quá đói, Thắng và tới tấp, nuốt không kịp, cơm đầy một bên miệng. Vinh nhìn tiểu đoàn trưởng ăn ngon lành, gật đầu cười, cởi chiếc bi đông bên hông đặt lên ghế. Cơm xong, cũng chiếc bát B52 đại chang ấy, Vinh tráng qua rồi rót đầy một bát nước chè đặc. Chè Vĩnh Linh không thơm nhưng được nước. Dân ở đây bảnh mắt là phải có bát nước chè đặc, đặc đến nỗi cắm đũa, đũa không ngã. Chẳng thế mà dân gian có hẳn một câu vè về nước chè: "Đàn ông thèm đọi nước chè đặc. Đàn bà thèm cái c. cho to!". Uống một hơi hết cả bát nước, Thắng khà một tiếng, với chiếc máy điện thoại, quay ba vòng. Tiếng cô điện báo viên đầu dây trong trẻo:

  - Dạ tổng đài nghe!

  - Cho tôi gặp xã T.

  - Dạ, đường dây xuống xã T vừa bị pháo dập đứt.

  Thắng dập máy, vẻ bực bội. Vinh dọn bàn, săm soi bước ra khỏi hầm. Từ ngoài giao thông hào, có tiếng chân thình thịch rồi tiếng đứt đoạn của một cô gái trẻ vừa nói vừa khóc:

  - Eng Thắng ơi, cứu chị em nhà út với...!

  Thắng nhìn ra, Tam, em ruột Nhị đầu tóc rối bù, quần xắn móng lợn bê bết bùn gục đầu vào bờ hào. Thắng chạy ra, dìu Tam vào hầm, hỏi dồn dập:

  - Có chuyện gì vậy út? Chuyện gì, nói mau...!

  Tam mếu máo, gạt nước mắt, lập bập mãi mới thành tiếng:

  - Eng Thắng ơi, mạ...!

  - Mạ làm sao? Mạ mất cả tuần nay rồi kia mà!

  Tam nấc lên:

  - Sáng nay, pháo nó lạ...i quật mạ lên... Thịt xương... tan nát... hết...!

  Thắng bặm môi, lấy chiếc khăn trên đầu võng lau nước mắt cho Tam. Ở mảnh đất này, chuyện ấy đã nhiều lần xảy ra. Người ta đào giao thông hào, đào hầm, đào địa đạo cho người sống. Những người chết, đã mồ yên mả đẹp, dù mới chết hay đã chết từ mấy chục năm, thậm chí mấy trăm năm nay đều bị bom, pháo của Mỹ đào lên. Người ta thương người đã chết hơn cả người đang sống nhưng người ta không thể làm hầm làm hào cho họ! Cách đây một tuần, một loạt pháo từ Dốc Miếu bắn sang cánh đồng đã làm mạ Tam và hai người dân đang gặt lúa chết ngay tại chỗ. Thắng đã cùng đồng đội, bạn bè trong xã chôn cất tử tế cho mạ. Bộ ván ngựa đang kê dưới hầm làm giường cho cả nhà được ông Duệ lấy ra đóng hòm. Chiếc hòm gỗ mít vừa mới được bào lại có lẽ là chiếc hòm đẹp nhất, sang nhất dành cho người chết từ mấy năm nay. Thớ gỗ nổi rõ những nét hoa văn uốn lượn, tạo thành vòng xoáy sẫm màu trên một nền vàng óng. Bộ ván ngựa ấy cùng với một ít bát chén sót lại là kỷ vật cuối cùng của ngôi nhà mít ba gian của ông bà. Còn tất cả đã thành tro bụi trong hàng trăm lần bom pháo dội xuống. Ông Duệ không tiếc gì với người bạn đời thủy chung của mình, người bạn đã cho ông năm mụn con. Bà Duệ được mai táng trong nghĩa trang ngoài trảng cát, gần với trận địa 12 ly 7 của dân quân xã. Ngày nào gia đình cũng có người ra viếng, cắm lên mộ vài đóa hoa mua mới nở. Chiều qua, nhân đi kiểm tra trận địa của đại đội ba, Thắng cùng với Nhị vừa mới thắp hương cho bà. Thế mà giờ đây...

  Thắng cũng bị sốc, đôi mắt đục mờ một màn sương nước mắt. Những giọt nước mắt to tròn đọng lại dưới bờ mi, lặng lẽ lăn trên gò má rám nắng và tóp lại của anh. Anh ôm Tam vào lòng, vuốt nhẹ lên mái tóc bê bết bùn của cô em gái, giọng lạc đi:

  - Tội nghiệp mạ...!

  Tam dụi đôi mắt sũng nước mắt vào tay áo, ngước nhìn Thắng:

  - Eng xuống đi! Bọ và chị Nhị đang ngoài trảng...!

  Thắng choàng tỉnh, nói dứt khoát:

  - Đi! Anh em mình đi...!

  Hai người bước ra khỏi hầm, chạy như bay dưới giao thông hào. Đi được mấy bước gặp Vinh và mấy chiến sĩ đang ăn cơm trong hầm anh nuôi. Thắng gọi to:

  - Đồng chí Vinh báo với thủ trưởng Mẫn cứ đi họp trước. Tôi có việc xin lên muộn một tí!

  - Báo cáo, rõ!

  Giao thông hào uốn lượn vòng quanh nơi tiểu đoàn bộ đóng quân, nối với các thôn xóm khác của xã V. Trời mới mưa xong, một lớp bùn sền sệt bám vào đôi dép cao su của Thắng thành một lớp đất dính chặt dưới đế. Thỉnh thoảng, Thắng phải dừng lại, dùng một cành cây gạt bớt đất cho dễ đi. Tam đi chân đất, quần xắn móng lợn, để lộ bắp chân tròn lẳn, trắng hồng của cô gái tuổi hai mươi. Hai anh em cặm cụi đi, không kịp trả lời những câu chào của những người đi ngược chiều. Trời lạnh mà mồ hôi ướt đẫm vạt áo sau lưng Thắng. Cuối cùng, hai người đã ra đến trảng cát.

  Trên trận địa 12 ly 7, Nhị cùng hai dân quân khác đứng bên giá súng, giữ chặt lấy báng, mắt dõi lên phía trời xanh. Nhị không khóc, bặm môi, đôi mắt lạnh và buồn cháy lên ngọn lửa căm thù. Trên trảng cát, ông Duệ cùng dân quân xã đang gom những mảnh ván, mảnh thi thể của ba người chết vào với nhau. Một quả pháo đã rơi xuống đúng chỗ ba ngôi mộ vừa chôn tuần trước. Thắng và Tam bước ra trảng. Từ xa, đã nghe một mùi nằng nặng, khen khét, tanh nồng của thịt người chết chưa kịp phân hủy. Tam không dám bước tiếp, lấy tay áo che miệng. Thắng vẫn bước như bay đến cạnh chỗ mấy anh dân quân. Anh chỉ kịp chào ông Duệ một tiếng: "Bọ...! " rồi cúi xuống nhặt những mẩu thi thể, da lẫn xương còn sót lại. Tất cả đều nhuộm một màu đen sạm của thuốc đạn và cát. Không còn phân biệt được của ai vào với ai. Chiếc hòm gỗ mít của bà Duệ vỡ tung, cháy sém. Hòm của một người khác bằng gỗ tạp đã bị phá nát. Người thứ ba chôn trong tấm nilon, tấm nilon ấy cũng đã vụn ra thành nhiều mảnh.

  Một lúc sau, nắng ửng lên từ phía biển. Xác ba người được gom lại một chỗ. Cũng chẳng được là bao. Tất cả đã nát tan, lẫn vào trong cát. Thắng nghẹn ngào nói với ông Duệ:

  - Bọ, con xin có ý kiến. Chừ không phân biệt được ai với ai, chỉ có hai cái đầu bị vỡ nát, cháy hết tóc. Một cái khác chắc bị vỡ tung nên con đề nghị chôn chung vào một mộ!

  Ông Duệ nhìn người con rể tương lai. Suốt cả buổi, ông cố nén đau để khỏi bật ra tiếng khóc. Ông vẫn tỉnh táo bới từng đống cát cố tìm cho được những mảnh thi thể, dù là nhỏ nhất. Khi những mảnh vụn cuối cùng của ba người quá cố đã được gom lại, ông thấy như mình sa chân xuống bờ vực. Cảm giác đau đớn, hẫng hụt như một chiếc chuông khổng lồ chụp lên người ông. Tim ông như bị ai bóp chặt, đầu mọng nhức, hai chân như muốn rũ xuống. Ông đứng lặng im như một pho tượng xi măng, chân đầm trong cát, mặt ngước lên trời, miệng há hốc. Thắng đến bên ông, dìu ông ngồi xuống. Ông Duệ như không hay biết gì, đê mê làm theo như một cái máy. Thân nhân của hai người xấu số chết vì bom, được chôn cùng chỗ với bà Duệ đầu chít khăn trắng cũng không đưa ra được cách giải quyết gì. Nắng mùa đông nhàn nhạt, mong manh trải một lớp vàng mịn mơ hồ lên trảng cát. Cũng lúc ấy, từ phía biển những chấm đen xuất hiện, lặng lẽ và bất ngờ như những tên cướp. Tiếng Nhị dõng dạc phía trận địa kéo ông Duệ khỏi cơn mê:

  - Khẩu đội chú ý, mục tiêu ba chiếc phản lực phía biển...!

  Ba chiếc phản lực lớn dần, lớn dần, bay vút qua trận địa. Âm thanh chát chúa, xé tan không khí thanh bình của buổi sáng. Khẩu 12 ly 7 quay tít theo hướng ba chiếc máy bay kẻ cướp. Chúng sà xuống và cắt bom phía Dốc Sỏi. Tiếng bom nổ xa, nghe trầm đục. Những cột khói đen khổng lồ đùn từ dưới đất lên, từ xa trông như những chiếc nấm độc mọc sau mưa.

  Ông Duệ nhìn về phía bom nổ, thở dài, quay sang nói với Thắng:

  - Thương không biết để đâu cho hết. Dưới Vĩnh Quang, bom Mỹ đánh sập địa đạo, cả trăm người bà già, con nít chết vùi trong lòng đất, xác không lấy lên được đành phải đắp thành một nấm mồ chung... Đây ta đừng làm như vậy, có tội...

  Thắng nhìn ông, phân vân:

  - Ý của bọ là...?

  Ông Duệ ngẫm nghĩ một lúc, quay mặt đi chỗ khác, trả lời:

  - Phân ra thành ba ngôi mộ khác nhau...
 
  Thắng hiểu ý ông. Nhưng anh vẫn phải hỏi ý kiến thân nhân của những người chết đang có mặt ở đó:

  - Của mấy anh ra sao...?

  Một bà mẹ mắt mọng đỏ sửa lại chiếc khăn tang trên đầu, mếu máo:

  - Chú ơi... chú làm lẹ lên... tui răng cũng được...!

  Từ phía giao thông hào, Mẫn, chính trị viên tiểu đoàn 2 và Liễm, chủ tịch xã cùng mấy người thanh niên khoác AK trên vai đang đi về phía trảng cát. Mặc dù đã được ông Duệ giao trách nhiệm về những mảnh vụn của ba thi hài, Thắng thấy cần phải hỏi ý kiến của Liễm. Liễm còn trẻ, cùng lứa với Thắng, dáng thấp và gầy, mặc quần áo Tô Châu, vai đeo xà cột, đầu đội mũ tai bèo chạy nhanh đến bên Thắng và ông Duệ:

  - Khu đội hoãn cuộc họp đến chiều để chúng tôi về đây với bác Duệ, với anh...

  Mẫn bắt tay ông Duệ. Anh xiết chặt tay ông, thay cho lời chia buồn. Khuôn mặt ông Duệ tái đi, sạm lại, trông ông ngày thường đã khắc khổ, dầu dãi nay càng thêm tiều tụy, xác xơ. Dù đã chứng kiến nhiều cái chết thương đau trên mảnh đất này nhưng cái chết lần thứ hai của bà Duệ và hai người khác của thôn Đông làm Mẫn lạnh người. Nỗi đau bị đẩy lên đến tột cùng, một cảm giác buốt lạnh luồn sau lưng như rắn bò, mồ hôi vã ra như tắm, Mẫn có cảm giác như mình đang lên cơn sốt. Thần kinh anh tê dại, anh như người mất hồn đứng nhìn đống thi thể vụn nát của ba người bị pháo Mỹ giết chết lần thứ hai. Gió se se lạnh làm khô những giọt mồ hôi trên trán và Mẫn bừng tỉnh sau những phút giây hóa đá. Cái sống và cái chết quá gần nhau. Mới hôm nào chủ nhật, Mẫn cùng đi với Thắng xuống nhà bà Duệ ăn giỗ. Bà cùng với hai cô con gái mài sắn suốt đêm để sáng mai có bột làm bánh sắn cúng ông nội. ở Vĩnh Linh cỗ có cao, mâm đầy, dù có đủ sơn hào hải vị, chiếc bánh sắn gói trong lá chuối trắng mọng soi rõ con tôm vàng rộm bên trong vẫn không thể thiếu được. Đó là đặc sản cây nhà lá vườn của một miền quê. Bà Duệ làm bánh sắn thật khéo tay. Thứ để hông gói trong lá chuối. Thứ vắt thành những chiếc hình quai sanh nhỏ và xinh luộc lên rồi ngào lại với mỡ, hành, thêm chút ớt bột the the... Lần ấy, chính bà Duệ là người động viên an ủi Mẫn nhiều nhất. Vợ Mẫn, cô giáo dạy văn ở một trường cấp hai ngoài Quảng Bình bị bom Mỹ giết chết cùng với mười em học sinh. Nhìn chiếc băng tang hình quả trám trên ngực áo của Mẫn, bà Duệ ứa nước mắt, nói với anh một câu vụng về nhưng rất chân thành: "Nói trộm vong hồn thím, chờ cho nguôi ngoai, tui có mấy đứa con gái, chú ưng đứa nào, tui cho...". Mẫn hiểu, đó là câu an ủi từ sâu thẳm những nghĩ suy của bà, ý nghĩ mộc mạc như hạt lúa củ khoai của một người mẹ Việt Nam. Mẹ mong các con bằng an, hạnh phúc. Trước nỗi đau của các con, mẹ sẽ làm tất cả những điều gì mẹ có thể làm được. Đó không phải là một lời động viên sáo rỗng, lấy lòng. Sau lần ấy, anh cũng không có dịp nào trở lại thôn Đông thăm bà, chỉ được ăn những chiếc bánh sắn bà gửi cho anh nhờ Thắng chuyển. Thế rồi bà bị bom sát hại. Ngẫm lại, Mẫn thấy lần ấy bà nói những điều mà giờ đây chắp lại thì là những điềm báo trước cho một sự ra đi. Khi nhìn bà viên những chiếc bánh sắn hình quai vạc, bà nói: "Con Nhị thì làm bánh được rồi. Còn con Tam thì nhác lắm. Không chịu làm. Nhưng lại mê bánh sắn. Tui mà chết đi, không biết ai làm cho mấy đứa...". Bây giờ, đứng trước thi thể nát vụn của bà, Mẫn thấy cái chết và cái sống như lẫn vào nhau. Trong cái sống đã có cái chết và trong cái chết cũng đang tồn tại cái sống. Dù bà Duệ đã vĩnh biệt cõi đời này để đi sang thế giới bên kia nhưng trong tâm tưởng của Mẫn, bà không bao giờ mất.

  Thấy Mẫn cứ đứng trơ trơ, Thắng đến bên, hỏi nhỏ:

  - Ý của bọ không muốn gộp chôn chung vào một mộ.

  Mẫn bừng tỉnh, trả lời:

  - Bọ nói đúng...

  Thắng ghé sát tai Mẫn:

  - Bây giờ không lẽ chia ba...?

  Mẫn giằn giọng:

  - Chứ sao nữa...!

  Ông Duệ nghe câu trả lời của Mẫn, bước đến bên:

  - Tôi cũng rất đau lòng khi quyết định như vậy. Nhưng để chôn chung càng đau đớn hơn...

  Mẫn không nói gì, móc túi lấy chiếc khăn mùi soa bịt miệng. Anh nói nhỏ với cậu dân quân đi cùng điều gì đó. Anh dân quân gật đầu, chạy đi, một lát sau mang lại ba tấm nilon. Thắng trải ngay ngắn trên mặt cát và Mẫn cúi xuống bắt đầu chia đống thi thể ấy.

  Ba con người chỉ có hai đầu, bốn cánh tay, ba xương đùi, ba cột sống không đủ đốt, xương sườn vụn nát. Mẫn làm việc ấy với vẻ kiên nhẫn và trách nhiệm. Ai cũng có một phần của chân tay, không quá nhiều cũng không quá ít. Riêng hai hộp sọ thì không thể chia ba. Ông Duệ ngồi xổm, nhìn thấy vẻ lưỡng lự của Mẫn khi cầm hai chiếc đầu méo mó, không thể nhận dạng được trên hai tay. Anh không thể đưa ra quyết định cho ai. Chính lúc ấy, ông Duệ lên tiếng:

  - Chú ơi, chú dành cho cô Bái và anh Hùng. Bà nhà tôi thiếu cũng được.

  Nói xong câu ấy, những giọt nước mắt ông nuốt vào lòng từ sáng đến nay cứ chực trào ra. Ông vụt đứng dậy, lảo đảo chạy đi, nấc lên từng đợt. Tiếng khóc quặn lòng của người đàn ông nghe nặng và đau, nghe như xát muối.

  Những người dân quân đang đắp cát lên ba nấm mộ. Dù chỉ một nắm xương trong mỗi ngôi mộ nhưng trông bên ngoài, ba ngôi mộ ấy vẫn to và rộng. Mẫn thắp ba nén nhang cắm lên trên. Thắng chạy khắp trảng, đào về ba cây mua trồng lên phía đầu ba người. Khói hương thoang thoảng bay về phía trận địa 12 ly 7. Mắt Nhị như đang đóng đinh lên nền trời, ngửi thấy mùi hương thoang thoảng trong gió, chị bỗng rùng mình quay về phía trảng. Nhị nói như ra lệnh:

  - Đồng chỉ Thỏn, đồng chí Hà, đồng chí Minh thay chúng tôi trực chiến!

  Ba chiến sĩ đứng vào vị trí bên khẩu súng đang vươn nòng lên trời. Nhị chạy về phía Thắng, gục lên mộ mẹ:

  - Mạ ơi...!

  Ông Duệ, Liễm, Mẫn, Thắng và những người đứng đó không ai cầm được nước mắt. Cũng lúc ấy, khẩu 12 ly 7 của trung đội dân quân xã V nhả đạn. Một chiếc F 4 sà xuống cắt bom mé đường số 1. Tiếng bom nổ làm rung mặt đất. Nhị không kịp lau nước mắt, chạy như bay về phía trận địa pháo. Những người trên trảng cát đều khẩn trương nhảy xuống giao thông hào. Liễm pha trò:

  - Tụi hắn đi cắt bom mô về cũng để dành cho xã miềng một quả...

  Khói bom bay mù trời, trùm lên cả giao thông hào. Chiếc máy bay đã bay về phía biển. Một lúc sau, khói tan. Ông Duệ cầm chặt tay Thắng và Mẫn:

  - Tạt về nhà tui chút đã!

  Mẫn xiết chặt tay ông trong tay mình:

  - Con và anh Thắng chiều nay có cuộc họp trên khu đội. Chắc bác và anh Liễm chiều nay cũng phải lên trên đó.

  Ông Duệ gật đầu:

  - Có, có. Giấy triệu tập bí thư chủ tịch...
 
  Ba người men theo giao thông hào, đi về phía làng, nơi có rặng phi lao bị bom chém đứt, từ xa trông như những mũi chông chọc thẳng lên trời.

  Ông Duệ dậy sớm hơn thường lệ. Bên ngoài, trời chưa sáng. Một vài tiếng pháo từ Dốc Miếu bắn sang tan nhanh trong bầu trời mênh mông màu xám. Tiếng chim Từ Quy cất lên từ một rặng tre xa xa. Hình như loài chim đã quen với tiếng bom đạn, vẫn làm những việc như tổ tiên chúng vẫn làm: đi kiếm ăn, xây tổ ở một lùm cây và khi màu đen của đêm nhạt hơn, mầm sáng phía chân trời hé ra chuẩn bị cho một ngày mới bắt đầu, chúng cất lên tiếng hát. Ông Duệ thắp một nén nhang cắm lên chiếc vỏ đạn ba bảy làm lư hương trong túp lều dựng tạm bên cạnh hầm ngủ. Bàn tay ông run rẩy bật lửa từ chiếc "máy" được ông ủ ấm bên mình suốt đêm qua. Có hai vật " bất ly", đó là chiếc bật lửa và gói thuốc rê, luôn được ông để trong túi ngực và được cài lại bằng một chiếc kim băng. Bao nhiêu lần chạy bom chạy đạn, nhiều vật quan trọng, quý giá đã phải "chia tay", trong đó có cả một mảng cơ đùi trên cơ thể ông bị mảnh bom cướp đi nhưng gói thuốc rê và chiếc bật lửa thì vẫn còn. Ngọn lửa như một giọt vàng chảy ra không phải từ một khối sắt nhỏ xíu nằm gọn trong lòng bàn tay mà chảy ra từ tim ông, bén vào mấy cây nhang khẳng khiu, bén vào cả nỗi cô đơn làm biến dạng nó trong chốc lát. Mỗi lần thắp hương cho bà, ông như được sống lại với chút kỷ niệm nhỏ nhoi lấy từ kho tàng hai người cất giữ hơn ba mươi năm qua, từ khi ông và bà làm bạn với nhau. Và những lúc như vậy, ông thấy mình đỡ cô đơn. Ông thường nhìn ra ngoài về hướng trảng cát, nuốt thầm tiếng thở dài để mấy người con khỏi nghe thấy. Gió thổi khói hương sang cả hầm bên cạnh, nơi Nhị và Tam đang ngủ. Một gia đình còn lại bốn người vẫn phải chia ra ngủ trong hai hầm chữ A để tránh rủi ro. Ông Duệ mắc võng nằm phía trên trong căn hầm với Tứ. Nhị và Tam nằm chung một hầm. Trong năm đứa con, trừ Ngũ và Lục đã sơ tán và đang được ăn học ngoài Nghệ An, ba người ở lại ông thương Tứ hơn cả. Không phải anh là con trai duy nhất, người sẽ nối dõi tông đường mà việc nghe tin mạ mất, Tứ xin thôi học để về với ông làm ông nghẹn ngào. Ông Duệ vừa tiếc cho con đường học hành dở dang của Tứ, vừa phục lòng hiếu thảo của đứa con mới bước sang tuổi mười tám. Hôm ấy, Tứ về vào ban đêm, đi bộ từ Quảng Bình vào. Quãng từ Nghệ An trở vào đi nhờ được xe của bộ đội. Ông Duệ đi họp. Nhị đưa em ra viếng mộ mẹ. Tứ không khóc, hai hàm răng nghiến chặt, bờ vai rung lên. Nhị hỏi: "Răng em lại về?". Tứ đáp: "Em về với bọ và mấy chị". "Em đang đi học!". "Em nghĩ chán rồi. Hết chiến tranh học tiếp cũng chưa muộn". "Lỡ chiến tranh kéo dài?". "Em không tin như vậy!"

  Thực tình, từ ngày Tứ về, ông Duệ đỡ trống trải hơn. Việc đồng áng Tứ làm gần hết. Cày, bừa, gieo mạ. Tam cũng giúp làm phân làm bổi. Bà Duệ mất, ông Duệ có thói quen dậy sớm, nấu ấm chè xanh, luộc sắn cho bữa ăn sáng. Nghe tiếng ông múc nước trong lu, Nhị từ trong hầm hỏi vọng ra:

  - Bọ dậy chi sớm rứa?

  Ông Duệ bắc nồi sắn lên bếp, cho thêm củi vào bếp Hoàng Cầm, chụm miệng thổi. Những cành dương cháy bùng lên, biến cái bếp đen đúa, lạnh lẽo thành một cái hang vàng rực. Những tiếng nổ nhỏ lép bép rộn lên, biến cái hang ấy thành chốn mê cung, cuốn hút ánh mắt ông. Ông hơ hai bàn tay trước ngọn lửa, người một lúc một ấm lên. Dòng suy tư mệt mỏi suốt đêm dài chập chờn trong tiếng đạn pháo như tan biến đi khiến ông mơ màng, không chú ý câu hỏi của Nhị. Nhị vỗ vào vai Tam mấy cái. Tam ú ớ rồi lại quay mặt vào vách hầm, định ngủ tiếp. Nhị giục:

  - Dậy giúp bọ một tay. Sáng nay chị và bọ phải lên họp trên xã.

  Tam quay lại. Hai mươi tuổi, người cô chắc khoẻ, nước da bánh mật, tóc ngang lưng và khi nào cũng được tết lại thành hai lọn gọn gàng. Ngược lại với tính tình trầm lắng và kiên quyết của Nhị, Tam có vẻ sôi nổi và không chín chắn bằng. Cô ngồi hẳn dậy, ôm ngang lưng Nhị, thì thầm:

  - Đêm qua em nằm mơ thấy mạ. Quần áo rách bươm. Mà răng mạ có một chân, một tay và không có đầu!
 
  Nhị gắt:

  - Tầm bậy!

  - Thiệt. Em nhận ra mạ nhờ giọng nói...!

  Nhị rùng mình, một thoáng sợ hãi tràn ngập. Hôm ở ngoài trảng cát, sau khi chôn cất cho bà Duệ xong, ông Duệ nói thật với Nhị tình cảnh của bà lúc ấy. Nhị đã an ủi ông: "Rứa là may, bọ ạ. Nhiều người bị bom còn tan hết cả xác. Mạ rứa là may...". Cả ông Duệ và Nhị không ai kể cho Tam biết gì về việc đã xảy ra với bà Duệ. Thế mà giờ đây, giấc mơ của Tam như là một sự báo mộng của bà với con cái. Bà xuống dưới âm ty với một cơ thể không trọn vẹn, thiếu đầu, thiếu chân tay... Giấc mơ của Tam cứ ám ảnh lấy Nhị. Để xua đuổi hình ảnh hãi hùng ấy khỏi nghĩ suy của Tam, Nhị hỏi sang chuyện khác:

  - Đội cứu thương của xã sáng nay tập không?

  - Mới học xong cách băng bó. Sáng nay anh Bỉnh hướng dẫn cách sơ cứu. Mỗi đứa được phát một túi cứu thương.

  Dù Nhị đã lái sang chuyện khác, Tam vẫn không yên lòng. Cô tự nói với mình:

  - Răng mà lạ rứa? Bữa trước có chị với bọ ngoài đó. Có thiệt là mạ bị mất tay chân, mất đầu không tìm thấy không?

  Nhị gắt:

  - Không có chuyện đó!

  Tam hơi yên tâm. Nhưng Nhị thì bối rối. Không lẽ nói thật cả chuyện ấy với Tam. Chẳng để làm gì. Nói ra lại làm Tam khiếp đảm. Nhị im lặng dỡ những khúc sắn còn nghi ngút khói ra khỏi nồi, thuận tay cho một khúc vào miệng, xuýt xoa khen: "Bọ luộc sắn ngon thật!".
Ông Duệ ngồi uống nước chè xanh và ăn sắn luộc với Tứ. Bát nước đặc sánh tỏa khói. Đĩa sắn luộc nóng hổi. Đang ăn, Tứ dừng lại. Miếng sắn nhai dở đọng lại trong miệng anh tạo thành một vị ngọt thoang thoảng.

  - Bọ này - Tứ hỏi ông Duệ - con nghe chú Liễm nói chiều qua, cả khu vực sẽ thành lập một đại đội du kích sang bờ Nam chiến đấu...

  Ông Duệ cười, khẳng định điều con trai mình vừa nói:

  - Có, có đấy. Trên nhận định chúng sẽ điều thêm quân để củng cố thêm hàng rào Mắc Na-ma-ra đang bị ta đánh mạnh.

  Tứ nhìn ông, chần chừ một lúc rồi nói rất nhanh:

  - Con muốn xin đi đợt này. Con đã nói với chú Liễm rồi.

  Ông Duệ bị bất ngờ, hỏi lại:

  - Chú ấy nói sao...?

  - Chú ấy nói chuyện này do bọ quyết định.
 
  Ông Duệ rót từ trong ấm thêm một bát nước khác, cuộn một điếu thuốc rê. Những lúc cần phải quyết định một điều gì quan trọng, ông thường tìm đến với điếu thuốc, như tìm đến với một người bạn. Người bạn ấy làm ông ấm lòng và tin cậy, không gây cho ông một sự xáo trộn, ngược lại, ông tìm được từ người bạn luôn im lặng ấy một sự dễ chịu cần thiết. Những lá thuốc màu nâu sẫm tỏa ra một mùi thơm dìu dịu được bàn tay thuần thục của ông cuộn lại như một điếu xì gà nho nhỏ. Nhị và Tam vừa rửa mặt xong, bước lại bên chiếc chõng tre. Hình như Nhị cũng đã nghe được mẩu đối thoại của Tứ và bố. Chị nói:

  - Chị thấy được, em nên đi đợt này!

  Một thoáng buồn hiện ra trên khuôn mặt khắc khổ của ông Duệ. Ông chần chừ, không muốn trả lời ngay. Không phải ông sợ con mình sẽ hy sinh. Không, chắc chắn không phải vì lý do ấy. Ông là bí thư đảng ủy xã. Nhị, con gái đầu của ông cũng là một đảng viên, trung đội trưởng dân quân xã. Tứ đã bước sang tuổi mười tám, cao một mét bảy mươi, rắn rỏi và khỏe mạnh, xứng đáng đứng trong hàng ngũ những người dân quân đất tuyến sang sát cánh đánh địch với đồng bào, đồng chí bên bờ Nam. Lý do khiến ông không thể trả lời ngay đó là một khoảng trống vắng ghê gớm đang khoét sâu vào tâm hồn ông. Mất bà, ông như mất nửa cuộc đời. Không nói ra nhưng ai cũng biết, chỉ có sự hiện diện của Tứ mới làm cho nỗi đau của ông dịu đi chút ít. Ngoài cương vị của một đứa con, Tứ còn là một người bạn, một người đàn ông để ông có thể sớm khuya bộc bạch tâm sự của mình. Bây giờ, nếu đồng ý để Tứ ra đi, ông sẽ sống ra sao? Hơn thế nữa, Tứ là con trai duy nhất trong gia đình. Với những điều kiện như vậy, nếu ông để Tứ ở bên bờ Bắc với ông, ở trong đội du kích xã, chắc trong đảng ủy và ủy ban xã không ai có ý kiến gì. Chính Liễm cũng đã trao quyền quyết định ấy cho ông. Song, khi cái quyền ấy nằm trong tay mình, ông lại muốn đẩy quyền ấy lại cho Liễm. Đắn đo một lúc, ông nói:

  - Con hỏi lại chú Liễm. Nhân sự là bên ủy ban chứ không phải bên đảng ủy...!
 
  Nhị đã bắt đầu cảm thấy điều vô lý trong câu trả lời của bố. Thường thì các anh bên ủy ban rất tôn trọng ý kiến của ông, kể cả nhiều việc thuộc phạm vi chính quyền. Chuyện ông không đồng ý cho Tứ đi chắc chắn phải có lý do. Nhị đã cảm thấy được phần nào lý do ấy. Một lý do rất mơ hồ mà chỉ có mấy đứa con ông mới hiểu và thật sự thông cảm cho ông. Nhị nói với ông những điều chị vừa nghĩ:

  - Bọ ạ, thôi để con đi cho... Con đi tiện hơn...

  Ông Duệ trừng mắt nhìn con gái:

  - Không phải chuyện tiện hay không tiện. Vấn đề là bên xã đội và ủy ban cử ai.

  Tứ không nói gì thêm, lặng lẽ gói mấy khúc sắn vào một mảnh báo, rót nước đầy bi đông, quẩy đôi sọt nhảy xuống giao thông hào, chào ông Duệ bằng một câu gọn lỏn:

  - Con đi bứt bổi!

  Thái độ ngúng nguẩy, không bằng lòng ấy làm ông Duệ day dứt. Tứ vừa đi được một quãng, ông chạy theo, nói to:

  - Chuyện ấy, để sáng nay bọ bàn với chú Liễm cái đã...!

  Tứ vẫn không quay lại nhìn bố, mất hút sau bờ hào.

  Nhị và Tam cũng ăn qua quýt. Khi Nhị và ông Duệ lên xã, Tam cũng rời khỏi lán. Bên ngoài, trời hửng nắng. Gió lạnh. Tam khóac áo Tô Châu, cổ quấn khăn dù, đầu đội mũ cối men theo giao thông hào đi đến trạm xá.

  Căn hầm dùng làm trạm xá cũng là khúc giao thông hào phình ra. Hai hầm chữ A ở hai phía hào. Thường thì sơ cứu xong là chuyển lên bệnh viện khu vực. Hôm qua, chúng nó ném bom huỷ diệt dọc theo trục đường Cáp Lài, con đường chính nối các xã vùng tuyến với đường số một. Đường bị cắt, bệnh nhân ùn lại chật cả hai hầm, ngoài dân ra còn có cả bộ đội, dân quân. Khi Tam đến, Tú, y sĩ trưởng trạm đang to tiếng:

  - Lề mề bỏ mẹ! Kế hoạch chuyển bệnh nặng chiều qua, giờ vẫn chưa nhúc nhích.

  Một thanh niên, mặc chiếc áo khoác đã cũ, cãi lại:

  - Eng có nhiệm vụ mấy eng, mấy út có nhiệm vụ mấy út. Chiều qua nó đánh dữ quá, đi mà chết à?

  Tú gay gắt:

  - Sợ chết ra ngoài Tân Kỳ mà ở. Đây không chấp nhận những thằng hèn nhát.

  Người thanh niên đã không nén được giận, mặt đỏ gay, nhảy xổ đến trước mặt Tú, túm lấy cổ áo:

  - Anh nói ai hèn nhát?

  Tú núng thế, ú ớ, mặt tái mét. Nghe tiếng ồn, Tam chạy vào, gỡ tay người thanh niên, mắng xối xả:

  - Bỏ tay ra! Mấy eng làm chi rứa!

  Tam nhận ra, người thanh niên hùng hổ ấy là Tuấn, đội trưởng đội tải thương. Tuấn người thấp bé, chân vòng kiềng, khám bộ đội không lần nào trúng. Phải ở lại xã làm cái anh chuyển thương, Tuấn cũng "tâm trạng" lắm. Trai tráng trong làng, trong xã người có "máu mặt" đã vào bộ đội, bét ra cũng dân quân xã, còn Tuấn, xin mãi mới được xã cho giữ chân đội trưởng đội chuyển thương. Tú cũng trạc tuổi Tuấn, mới học y sĩ ngoài Quảng Bình về, được phân công làm trưởng trạm, là cấp trên của Tuấn, nói năng nhiều lúc không cân nhắc làm Tuấn rất tự ái. Thế là có chuyện lời qua tiếng lại sáng nay. Tú hơi ngượng với Tam nhưng Tuấn cũng rất cần cho công việc của trạm nên anh đành phải xuống giọng:

  - Thôi, đừng có giận. Miềng cũng vì công việc!

  Tam không nói gì thêm, chui vào hầm chữ A bên trái. Căn hầm chật, cả bảy tám người, lớp nằm võng, lớp nằm liếp như nêm. Mùi vết thương mưng mủ, mùi tanh nồng của máu khô, mùi mồ hôi người làm cô có cảm giác nghẹt thở. Phía trong cùng, một anh bộ đội còn trẻ. Tam chưa biết anh ta, liền hỏi:

  - Tên anh là chi?

  Anh bộ đội trả lời bằng giọng Bắc:

  - Tôi tên là Minh.

  - Anh ở đơn vị nào?

  - Tôi mới được bổ sung vào tiểu đoàn hai.

  - Đại đội mấy?

  - Đại đội ba.

  - Rứa anh là quân của thủ trưởng Thắng.

  - Anh bị thương đơn vị đã biết chưa?

  - Biết rồi. Tôi bị thương chiều qua trên đường về đơn vị.

  Những thương binh nặng được chuyển ra hầm lớn bên ngoài. Tú trực tiếp khám bệnh, bổ sung hồ sơ. Tam và Hiền thay băng, chuẩn bị chuyển về bệnh viện khu vực và bệnh xá khu đội.

  Vết thương của Minh không nặng lắm. Một mảnh bom xé toạc chiếc quần Tô Châu, cắm vào bắp vế. Mảnh bom đã được Tú lấy ra và băng lại. Khuôn mặt Minh đỏ bừng, tóc bết lại thành từng mớ dính lẫn cả bùn đất. Tam cắt rộng ống quần, mở băng kiểm tra vết thương cho Minh. Trên nền da đùi trắng xanh phủ một lớp lông tơ của chàng trai mới lớn, Tam đỏ mặt vì ân hận đã rạch ống quần quá cao. Vết thương phía trước đùi, hơi lùi vào phía trong, rất gần cơ quan quan trọng của người con trai làm cô lúng túng. Vừa mới dùng panh cặp lớp băng cũ thấm máu, Tam phải cắn môi khi lớp da màu hồng đỏ chín quanh vết khâu phù lên. Một lớp nước màu vàng sền sệt ứa ra. Minh đưa hai tay bịt mắt, người co lại khi Tam kéo những sợi vải từ chiếc băng dính chặt vào vết thương. Chiếc panh trên tay cô bỗng chùng lại. Cả một mảng băng cứ dính chặt vào vết thương. Máu đã bắt đầu rỉ ra. Tam đang ở trong một tâm lý giằng xé. Ngượng với một chàng trai chưa quen biết. Xót xa vì vết thương của Minh đã bắt đầu nhiễm trùng. Tháng trước, một thương binh bị thương ở vị trí thấp hơn, ngay sau cẳng chân bị nhiễm trùng hoại thư sinh hơi phải tháo bỏ cả chân. Bây giờ, dù Minh trong tình trạng còn tỉnh táo nhưng trong tâm tưởng của cô, hình ảnh người thương binh bị tháo mất một chân cứ chờn vờn. Tam rùng mình, thấy trước mắt mình từng đàn đom đóm đang bay. Trán cô vã mồ hôi, tim như có ai xiết mạnh. Cô chao đảo, đổ xuống người Minh, chiếc panh văng ra xa.

  Một tiếng pháo nổ gần làm Tam tỉnh lại. Cô đang nằm trên cáng. Bệnh nhân đã được chuyển đi hết. Bên ngoài, nắng nhạt trên những ngọn phi lao phía trước hầm. Ông Duệ đang ngồi bên cô. Có cả chị Nhị. Bóng hai người nhòa nhạt trước mắt cô, rồi rõ dần, rõ dần. Tam cầm lấy tay ông Duệ:

  - Bọ...!

  - Con có sao không?
 
  Nhị lau những giọt mồ hôi còn vương lại trên trán em, vừa cười vừa đùa:

  - Rứa mà cũng đòi học bác sĩ!
 
  Giọng Tam yếu ớt:

  - Có lẽ tại em nhìn thấy máu. Anh Minh đâu rồi chị?

  - Anh Minh nào...?
 
  Tam ngượng ngùng:

  - Cái anh mà em đang thay băng...

  - À, trên bệnh xá khu đội chuyển về rồi.

  - Em thấy hơi lo lo. Vết thương đã bắt đầu nhiễm trùng...
 
  Ông Duệ trao cho Tam một bát nước chè pha đường, khuấy bằng một đôi đũa:

  - Con uống đi. Trên bệnh xá khu đội có cả bác sĩ.
 
  Tam bê bát nước, uống ừng ực. Sáng nay, cô không ăn uống. Thường, cô cũng ăn rất ít. Cứ sợ ăn nhiều rồi mập ra. Hai chị em nhưng hai tính nết. Nhị rất thực tế, buổi sáng trước lúc đi khỏi nhà là phải ăn cho chắc dạ. Tam thì đỏng đảnh, lúc ăn, lúc không.

  Tú bước vào với một túi nặng đựng thuốc men, bông băng. Thấy Tam đã tỉnh đang ngồi dựa vách hầm, Tú lục túi, lấy ra một phong lương khô. Giọng anh oang oang:

  - Hắn đánh kiểu ni, trên xã phải tăng thêm người cho trạm xá, bọ ạ.

  Ông Duệ cười:

  - Bớt đi thì có. Sắp tới, thằng Tuấn cũng ở trong đại đội dân quân chi viện bờ Nam. Hắn gặp tui mô là trình bày đó. Đợt này, xã phải giải quyết cho hắn đi. Đi với thằng Tứ nhà tôi.

  Tam mỉm cười, nắm chặt tay ông Duệ:

  - Thằng Tứ nhà miềng cũng đi đợt này hả bọ?

  Ông Duệ gật đầu:

  - Đi đợt này... Thằng Tuấn tiểu đội trưởng trung đội một. Thằng Tứ phó. Hai thằng có vẻ hợp ý nhau lắm.

  Tú như không tin vào tai mình, hỏi lại ông Duệ:

  - Bọ nói sao? Tuấn đi đợt này. Vậy ai làm đội trưởng đội chuyển thương?

  - Xã sẽ cử người khác thay thế. Ngay chiều nay thôi.

  Tự nhiên, Tú thấy một vật gì vô hình trùm lên người anh. Một cảm giác không hình thù, không tên gọi đè nặng lên tim anh, tạo nên một nỗi buồn man mác. Anh thấy như hụt hẫng, như mất đi điều gì. Phải, anh sẽ đến nhà Tuấn. Đến ngay chiều nay. Đến để nói một lời xin lỗi. Sáng nay, Tú đã nặng lời, đã nghĩ sai cho Tuấn. Bấy lâu nay, Tú đối với Tuấn có những điều chưa phải. Bây giờ, hai người sẽ phải chia tay nhau....
 
  Gần trưa, ông Duệ và Nhị đưa Tam về. Nhị nhóm lửa nấu cơm để kịp đầu chiều ra trực chiến. Cơm gạo mùa độn sắn lát. Nhị chắt nước cơm, cho thêm thìa đường đưa lại cho Tam. Tam thở dài:

  - Chị uống đi! Em không khát, chỉ hơi mệt.

  - Chị làm cho em uống. Có chút đường, dễ uống lắm. Trưa nay, bọ đãi chị em mình cơm thịt hộp.

  - Sang vậy chị?

  - Anh Thắng gửi cho để nhà liên hoan chia tay cậu Tứ. Thịt tiêu chuẩn của anh ấy. Anh ấy chẳng chịu ăn gì, người cứ đét lại...

  Ông Duệ cúi khom người trên vạt đất trước nhà, ngắt mấy ngọn khoai lang. Mọi năm, cữ này vườn đầy rau cải. Năm nay, bà Duệ mất, vạt đất trước nhà mọc đầy cỏ dại và dây lang. Từ ngoài xa vọng vào tiếng hát của Tứ "Mẹ bảo con, nghe câu hò trên bến Hiền Lương, nhớ thương, con đừng khóc, cầm lấy súng nhằm thẳng quân thù...". Ông Duệ ngước mắt lên nhìn ra. Một niềm vui và một nỗi buồn đến cùng một lúc làm ông thẫn thờ. Ông chưa chuẩn bị cho mình một tâm lý rằng cậu con trai vừa mới về với ông ngày mai sẽ tập trung huấn luyện ít tuần trước khi thành một người lính thật sự. Tất cả với ông đều rất mới mẻ. Ông cũng không ngờ thằng Tứ còi cọc ngày nào đã thành người lớn, thật sự là một người lớn.

  Tam nằm trên võng, không dám cựa mình sợ làm Nhị ở dưới không ngủ được. Cô bồn chồn trong một sự lo lắng mơ hồ. Hình ảnh của Minh xanh xao, da đùi trắng xanh giấu dưới vạt lông non tơ của chàng trai mới lớn, vết thương tấy đỏ ứa thành dịch màu vàng ướt cả tấm băng cứ chờn vờn trong tâm trí cô. Một sự căng thẳng xen lẫn e ấp đã làm cô ngất xỉu, điều mà lẽ ra không được phép có ở một cô y tá. Tam tự bào chữa, máu me không làm cho cô sợ. Sự lo lắng quá mức thêm một tình thương vừa chớm hé đã làm cô bối rối. Bối rối thật sự. Tim đập loạn xạ, đầu óc rối tung rồi như cả ngàn vì sao ai vãi ra trước mặt...
 
  Bây giờ nhớ lại, Tam vừa xấu hổ vừa ân hận. Cô đã không chăm sóc vết thương cho Minh, không một câu an ủi, không một lời tạm biệt. Chưa làm được gì cả. May mà còn kịp hỏi tên. Cô như thấy mình có lỗi. Đã mấy hôm nay, cô không ngủ được. Hễ chớp mắt là hình ảnh Minh hiện ra. Gió từ bên ngoài thổi vào lành lạnh, ngách hầm hé một khoảng trống nho nhỏ, đủ nhìn vòm trời lạnh lẽo chi chít sao. Hình như đã khuya lắm, tiếng pháo thưa dần, một cảm giác nằng nặng kéo hai mi mắt Tam sụp xuống...

  ... Hai bên bờ sông, người đông như hội. Cầu bảy nhịp nối đôi bờ chật ních người lại qua. Sát bờ sông, trên một khoảng đất sát bên đường nhựa, văn công đang biểu diễn. Tiếng loa phóng thanh vang xa giọng hát: "Vĩnh Linh ơi trăm mến ngàn thương...". Tam lẫn trong dòng người đi trảy hội. Cô mặc áo dài tím, đội nón bài thơ, tóc xõa ngang vai, thong thả bước. Bỗng trước mắt cô là một người đàn bà đã đứng tuổi, đẩy chiếc xe lăn đi ngược chiều. Ngồi trên xe là một chàng trai. Khuôn mặt đẹp và hiền đang tươi cười nói chuyện với người đàn bà. Tam chợt nghĩ, đó là hai mẹ con. Khi chiếc xe lăn rơi vào đúng tầm mắt, Tam nhận ra người ngồi trên xe có khuôn mặt quen quen.
Người con trai vừa nhìn thấy cô liền cúi mặt, vẻ lạnh lùng và sợ sệt. Tam chợt nhận ra, đó là Minh. Cô ào lại bên xe như một cơn lốc, giọng nghẹn ngào:

  - Anh Minh, sao anh lại ra nông nỗi này?
 
  Người đàn bà trả lời thay con:

  - Em nó bị thương trong chiến tranh. Sơ cứu không kịp thời nên phải tháo khớp. Không lắp được chân giả nên suốt đời phải ngồi trên xe lăn.

  Tam quỳ xuống, những giọt nước mắt nhỏ lên tay Minh:

  - Đó là lỗi tại em...!
 
  Minh vẫn không trả lời, đôi mắt đục ngầu. Những giọt nước mắt to tròn từ từ lăn trên gò má ửng hồng của anh. Như có ai bóp chặt tim mình, người Tam lạnh toát, muốn nói mà không nói được. Người đàn bà đẩy Minh đi xa dần. Tam gọi theo, cổ họng như bị ai bịt chặt. Tam cố vùng vẫy để gọi lên thành tiếng... Trống ngực đổ hồi, mồ hôi vã ra như tắm... Tiếng ú ớ ngày một to và có ai đó đánh mạnh vào vai cô:

  - Tam, Tam...!

  Tam giật mình tỉnh giấc. Hoá ra đó là một giấc mơ. Dư âm của cuộc gặp gỡ chưa tan. Vị mặn của nước mắt còn chát trên môi cô. Hình ảnh của Minh trên chiếc xe lăn còn lưu lại trên võng mạc, mùi mồ hôi con trai là lạ như còn phảng phất đâu đây trong gió thoảng...

  Tam lẻn ra khỏi hầm khi gà gáy sang canh. Mảnh trăng non chênh chếch phía nông trường Bến Hải. Cỏ dọc hai bên giao thông hào vướng vào tóc cô. Một vài giọt sương mai trên cành phi lao cụt ngọn rơi xuống gò má căng tròn của cô. Tam đi nhanh về phía trạm xá khu đội ở Nam Hồ. Giao thông hào vắng vẻ. Phía đằng đông, chân trời đã chuyển thành màu hồng tím. Gió biển nhè nhẹ thổi từ phía ấy, mang theo chút lạnh trùng khơi. Tam cắm cổ đi, mồ hôi thấm ướt vạt áo sau lưng, nghĩ sẽ được gặp Minh làm con đường như ngắn lại.
 
  Lán và hầm thương binh nằm dưới đồi tranh. Tất cả như đang thiếp ngủ. Một tiếng gà đâu đó cất lên. Trời lờ mờ sáng. Trước mắt Tam là một vọng gác nửa chìm nửa nổi. Một chiến sĩ nằm trên võng. Một người khác cầm khẩu AK ngồi trên ghế. Tam đi rất nhẹ chân, đến sát vọng gác mà hai anh cũng chưa biết.

  - Chào đồng chí! - Tam lên tiếng.

  - Ai đấy? - Anh chiến sĩ cầm súng đứng dậy bước về phía Tam.
 
  Tam lúng túng:

  - Dạ... Tôi là Tam, y tá dưới Vĩnh Thành.
 
  Anh chiến sĩ nằm trên võng cũng bật dậy, sửa lại cổ áo, hỏi với giọng ngái ngủ:

  - Đồng chí cho xem giấy!

  - Em không có giấy. Nhưng anh Thảo trưởng trạm quen em.

  - Thôi được, để chúng tôi hỏi lại thủ trưởng Thảo. Nếu đúng là thủ trưởng có quen cô, chúng tôi sẽ mời vào. Thủ trưởng vừa mới chợp mắt. Đêm qua thương binh bờ Nam về nhiều...
 
  Tam chỉ định lên cho biết tình hình của Minh rồi về ngay cho kịp giờ làm việc. Kiểu này là mất thì giờ lắm đây. Tam xuống giọng năn nỉ:

  - Các anh thông cảm, em cũng ở trong ngành. Em tranh thủ lên đây có chút việc rồi về nhận trực cho kịp giờ. Nếu chờ anh Thảo thì muộn mất.
 
  Hai chiến sĩ thì thầm với nhau. Anh cầm khẩu AK hỏi tiếp:

  - Ngoài thủ trưởng Thảo, cô còn quen ai nữa không?

  - Dạ, anh Vận.

  - A, thủ trưởng Vận. Cô quen toàn cấp côi. Cô cần gặp ai, có chuyện gì...?
 
  Người Tam nóng ran. Trời chưa sáng hẳn nên hai chiến sĩ không nhìn được gò má đang hồng lên của Tam. Cổ họng như khô rang, Tam ấp úng mãi mới nói được tên Minh:

  - Dạ, em gặp anh Minh, thương binh...

  - Minh đại đội hai. Nằm lán số ba. Không gặp được...!
 
  Tam hỏi dồn:

  - Vì sao ạ?
 
  Chiến sĩ cầm khẩu AK mỉm cười hóm hỉnh:

  - Minh Hà Nội đây mà! Đồng chí nói đi, quan hệ thế nào, chúng tôi mới giải quyết!
 
  Chiến sĩ quấn khăn quàng cổ nghiêm giọng:

  - Đừng có đùa với cô ấy. Anh Minh mấy hôm nay sốt cao. Hôm qua hội chẩn nghi là nhiễm trùng máu. Thủ trưởng Thảo đã cho truyền kháng sinh liều cao. Chiều qua đỡ sốt nhưng cậu ấy mệt lắm. Đồng chí thông cảm, giờ này thương binh còn ngủ.

  Tam chưng hửng. Đánh đường cả chục cây số, không lẽ về không. Thông tin của anh chiến sĩ ấy càng làm cô bồn chồn. Cô càng muốn gặp Minh, để đặt bàn tay mát lạnh sương mai lên vầng trán bốc lửa của anh; để nhìn khuôn mặt vừa lạ vừa quen, để nói một điều gì đó...
 
  Trời mỗi ngày một sáng. Tam nhìn rõ khuôn mặt hiền lành nhưng nghiêm nghị của chiến sĩ quàng khăn quấn cổ. Anh cũng nhìn Tam với vẻ ái ngại và nhận ra vẻ thất vọng trong đôi mắt ươn ướt của Tam. Cuối cùng, anh an ủi Tam:

  - Thôi được! Chúng tôi linh động cho đồng chí vào thăm. Nhưng chỉ được ở bên ngoài lán. Thủ trưởng Thảo mà biết là không xong. Đồng chí đi theo tôi.
 
  Trong bệnh xá, giao thông hào không rộng lắm, đủ khiêng một chiếc cáng đi lọt. Lán thương binh làm bằng tre, kiểu hầm mái bằng trên lát tre và phủ cát dày và thông với những hầm chữ A khác. Mỗi lán có bốn thương binh nằm trên những chiếc giường bằng tre. Anh chiến sĩ chỉ vào chiếc giường trong cùng và dặn Tam:

  - Đồng chí chỉ được đứng ở ngoài. Đó, đồng chí Minh nằm đó. Đúng năm phút thôi nhé!

  Anh chiến sĩ quay đi. Trong lán lờ mờ tối cộng thêm chiếc màn màu cỏ úa giăng trên làm Tam không tài nào nhìn được Minh. Cô ngoái lại nhìn theo anh chiến sĩ. Anh ta đang bước về phía vọng gác. Tam vụt chạy lại sát giường Minh, vén màn. Mới ba ngày không nhìn thấy anh mà bây giờ Tam nhận không ra. Tử thần hình như đã đặt một cánh tay lên vai Minh, biến khuôn mặt chàng trai Hà Nội xinh xắn, đầy đặn hôm nào thành khuôn mặt hốc hác, đôi mắt sâu trũng, co quắp trong chiếc chăn bùng nhùng. Cô cầm tay anh, bắt mạch. Mạch nhỏ và chìm. Con đê ngăn xúc động trong Tam vỡ tung, những giọt nước mắt trào tuôn không gì ngăn nổi. Cô cầm chặt tay Minh, bàn tay lạnh giá đã tóp lại trong bàn tay nóng hổi của mình, cảm giác như đang đứng trước một tử thi còn sống. Giữa lúc ấy, có ai giật vạt áo sau lưng cô. Tam choàng tỉnh và qua màn sương nước mắt, cô nhận ra đó là anh chiến sĩ trực ban:

  - Đồng chí thông cảm, đây là lán thương binh nặng...

  Khó nhọc lắm Tam mới đứng vững trên đôi chân của mình để lê những bước nặng nề ra khói lán. Và để giấu những cảm xúc đang dâng trào, cô chạy như bay dưới giao thông hào. Chạy như có ai đuổi sau lưng. Anh chiến sĩ cũng chạy theo, gọi theo Tam, giọng như lạc đi:

  - Đồng chí gì ơi...! Nếu đồng chí muốn thăm thì khoảng cuối giờ chiều...

  Tam không nghe thấy gì hết. Bên tai cô là tiếng gió gào, tiếng tim đập thình thình. Càng chạy, đôi chân Tam như có ai treo đá, không thể nào nhấc nổi. Tam ngồi bệt xuống lòng hào...

  Một tốp máy bay từ biển bay vào xé tan khoảnh khắc thanh bình hiếm hoi ban sáng. Tiếng chim nháo nhác bay. Những loạt súng phòng không vang lên từ phía trận địa ở nông trường Bến Hải. Những tia chớp rách nát bầu trời. Tiếng bom rung chuyển thành những đợt sóng vỗ vào vai Tam. Cô đứng dậy, lom khom chạy về phía trạm xá.

  Tú và Quyến đang băng lại vết thương đầu cho một dân quân bờ Nam. Biết mình đến chậm, Tam giành lấy việc Tú đang làm:

  - Để đó út làm cho...!

  Tú không trả lời, lừ mắt nhìn Tam rồi nhìn đồng hồ: 7 giờ 15. Tam đứng lặng. Thường thì Tú rất vui. Khi anh im lặng có nghĩa là anh giận dữ. Sáng nay, đáng lẽ Tam phải có mặt từ lúc sáu rưỡi để nhận trực. Thế mà giờ nay cô mới tới. Quyến nhìn cô với đôi mắt mơn trớn, lẳng lơ.

  Hoàng hôn buông xuống nhuộm lên đất ba dan một màu hồng tím. Một vầng ráng đỏ phía Trường Sơn xa xa. Từ chiếc loa truyền thanh trên cây mít đã bị bom cưa cụt ngọn, tiếng anh phát thanh viên sang sảng đọc tin chiến thắng hai miền. Trên bờ hào, hoa cẩn nở rộ, trông như những chiếc đèn lồng nho nhỏ.

  Trong căn hầm của ủy ban nhân dân xã T, tiếng cười tiếng nói râm ran. Trên vách hầm, một tấm biểu ngữ căng ngang, chữ trắng trên nền vải đỏ: "Lễ tiễn đưa đại đội dân quân chi viện bờ Nam lên đường làm nhiệm vụ". Những chàng trai, cô gái đất tuyến trẻ trung trong bộ quần áo Tô Châu mới cứng, đầu đội mũ tai bèo, AK báng gập khoác vai. ở một góc hầm, Nhị đang trang điểm cho Tam. Không có phấn son, cô dùng phấn màu học sinh tô lên môi Tam. Nhìn vào trong gương thấy môi mình quá đỏ, Tam gạt tay Nhị:

  - Thôi chị! Khó coi quá! Để rứa cũng được!
 
  Nhị cười:

  - Lông mày phải đậm hơn một chút!
 
  Quả thật, với cục than bếp trong tay Nhị, cặp lông mày của Tam đậm lên, cong vút như hai lưỡi mác. ở một góc khác Tuấn đang sửa lại bộ quân phục. Mấy cô gái trong bộ quần đen áo nâu, thắt lưng ngang hông đứng sau lưng Tam đang chụm đầu vào một tờ giấy, khẽ hát với nhau.

  Ông Duệ và Liễm dẫn một đoàn khách bước vào cửa hầm, vừa đi vừa vỗ hai tay vào nhau, giới thiệu:

  - Giới thiệu với các đồng chí, đồng chí bí thư đảng ủy khu vực, đồng chí chủ tịch và các đồng chí bên khu đội xuống tiễn các đồng chí.

  Liễm vừa dứt lời, Tuấn từ phía giao thông hào bước ra, cúi chào mọi người:

  - Kính thưa các đồng chí đại biểu. Đội văn nghệ xung kích xã T xin được phục vụ đại đội dân quân đất tuyến sang bờ Nam làm nhiệm vụ và các đồng chí trên khu vực một chương trình văn nghệ tự biên tự diễn...
 
  Tam và bốn cô gái bước ra. Tuấn cất giọng hát:

  " Khoan ơi khoan mời bạn khoan lại hò khoan. Giặc Mỹ điên cuồng ngày đêm bắn phá, trai gái quê mình đâu có ngại hy sinh...".

  Tam trong vai người vợ tiễn chồng đi, hát tiếp:

  "ở ngoài chiến trường xin anh vững lòng chiến đấu. Hậu phương có em đảm ơ... đang... Hò ơ ớ hơ...'.

  Tiếng các cô gái hát theo phụ họa. Rồi tiếng các chiến sĩ sắp sửa ra đi hoà cùng. Những người có mặt trong căn hầm, kể cả đồng chí bí thư đảng ủy cũng vỗ tay hát theo. Căn hầm chật chội như vỡ ra, át cả tiếng bom đạn đang giội xuống bên ngoài.

  Đồng chí bí thư khu ủy người cao, gầy, tóc bạc trắng lần lượt bắt tay từng chiến sĩ. Ông Duệ bước theo sau. Khi đồng chí bí thư dừng lại trước Tứ, ông hơi ngờ ngợ, xiết chặt tay và hỏi:

  - Đồng chí quê ở đâu...?
 
  Tứ cười. Ông Duệ giới thiệu:

  - Báo cáo anh, đây là con trai tôi. Cháu đang học lớp mười ngoài Tân Kỳ, trốn học về đây..., xin đi cho được đợt này.
 
  Đồng chí bí thư vỗ vai Tứ:

  - Tinh thần của cháu rất đáng biểu dương. Nhưng cũng cần phê phán. Người ở hậu phương có nhiệm vụ của hậu phương. Tiền tuyến có nhiệm vụ của tiền tuyến. Bác đề nghị, sau đợt này, cháu sẽ trở lại Tân Kỳ để tiếp tục học...
 
  Đồng chí bí thư đi theo trung đội của Tuấn ra tận bến đò. Trời tối hẳn. Những ngôi sao ẩn hiện trên nền trời đầy mây. Con đò nấp sau vạt sú từ từ tiến lại. Phía bờ Nam, vài chùm pháo sáng tỏa ánh sáng trắng lạnh loang loáng cả mặt sông. Tuấn bịn rịn bên Xuân. Hai người tụt lại phía sau. Tuấn nắm tay Xuân, kéo cô vào lòng. Mùi mồ hôi trên quần áo ít được giặt giũ lẫn với mùi da thịt của một cô gái tuổi xuân thì tạo thành một mùi là lạ tràn vào cả trong hơi thở của Tuấn. Một luồng điện chạy khắp người anh. Tiếng anh thoảng trong tiếng gió:

  - Tết này, hai đứa mình xin bọ mạ hai bên thành hôn.

  - Từ từ anh. Anh hai mốt, em mười chín, còn trẻ lắm. Từ từ không làng xóm người ta cười cho đó...

  - Chiến tranh thì mặc chiến tranh. Thằng Mỹ tranh thủ ném bom bắn phá. Hai đứa mình tranh thủ thương nhau...

  - Chưa được mô, anh. Người lo sản xuất, người ra hỏa tuyến. Ngó chị Nhị với anh Thắng đó tề. Thương nhau bốn năm năm rồi mà gác lại...

  - Mạ chị Nhị vừa mới chết...

  - Khi mô chị Nhị cưới, anh với em mới cưới.
 
  Từ ngoài bến đò, có tiếng gọi vọng vào:

  - Đồng chí Tuấn...!
 
  Xuân gỡ vòng tay Tuấn, đẩy anh ra phía trước:

  - Út không ra bến đò mô...!
 Thấy Tuấn chạy lại, ông Duệ cười nói với đồng chí bí thư:

  - Báo cáo anh, cậu Tuấn bí thư chi đoàn thôn Huỳnh Hạ xung phong đi đợt này, bịn rịn chia tay với vợ chưa cưới...
 
  Đồng chí bí thư cười vỗ vai Tuấn:

  - Hồi mình còn trẻ, mình cũng yêu ác liệt lắm. Mình thông cảm với các cậu bây giờ. Đi chiến đấu mà có hơi ấm của cô bạn trẻ trong tay là bắn trúng lắm. Chúc đồng chí lập chiến công.
 
  Ông Duệ đang thì thầm trò chuyện với Tứ. Đêm chưa nuốt trọn vào lòng tất cả, ông vẫn nhận ra vẻ hồ hởi trong nụ cười và giọng nói của con mình. Con đò từ từ rời bến. Mái chèo chém nhẹ vào mặt sóng tạo thành một âm thanh trong trẻo. Những bàn tay vẫy nhau như không muốn rời nhau. Con đò men theo bờ ngược lên phía trên, nơi cầu Hiền Lương bị đánh hỏng, còn ba nhịp đứng thách thức với bom đạn Mỹ. Được một quãng, từ trên bờ một bóng người đang chạy theo. Cô giao liên cho đò chậm lại. Tiếng một người con gái lanh lảnh cất lên:

  - Eng Tuấn và mấy eng đi mạnh giỏi.

  Đó là tiếng của Xuân. Cô không tiễn Tuấn ra bến đò mà chạy ngược lên đón đầu con đò. Tuấn chụm hai bàn tay đưa lên miệng, hét to:

  - Út về đi...!

  Bóng đen trên bờ đưa tay vẫy mãi. Con đò từ từ sang sông.

  Trời ấm dần.

  Hai bên đường dẫn ra bến đò, hoa cẩn nở vô tư trong nắng. Dòng sông êm ả trôi. Thỉnh thoảng, nắng ngời lên trên những con cá chết bom lềnh bềnh khiến chúng như những chiếc lá dát bạc.
 
  Tam đứng trên bậc đá giặt chăn màn. Cả tháng trời mưa, không khí tù hãm trong những căn hầm trạm xá, mùi mồ hôi, mùi máu, mùi dịch tiết ra từ vết thương ngấm vào chăn màn, giường chiếu khiến chiều qua Tú phải ra quyết định đem giặt mùng mền, tẩy uế giường chiếu. Người phụ việc cho Tam là Thê, một cô dân quân mới được cử đến tăng cường cho trạm. Hai chị em gánh hai gánh nặng ra bến từ sớm. Cả một đống chăn màn mà chỉ có một cục xà phòng. Thấy Thê cứ chà bánh xà phòng trên vết máu bầm của tấm chăn, Tam sốt ruột:

  - Đôi đối thôi. Chà rứa xà phòng mô cho đủ?

  - Mấy tấm chăn này toàn máu là máu. Chà không kỹ về eng Tú tưởng chị em mình nhác.

  - Lẹ lẹ lên chút. Xong việc chị phải lên khu đội.

  - Nếu chị bận, chị cứ đi đi, em giặt một mình cũng được.

  - Chị xát xà phòng rồi em giũ giùm chị, nghe.

  - Được rồi, chị cứ mặc em.

  Tam trải những tấm chăn lên phiến đá xát xà phòng. Từ những thớ vải ứa ra một chất dịch màu đen lờ nhờ. Mền cứng, Tam phải đứng lên trên chăn, dùng chân đạp thay cho tay vò. Loáng một cái, đống chăn màn đã được Tam vò xong. Cô gạt mồ hôi trán, nói với Thê:

  - Chừ em chỉ cần giũ thôi nghe!

  - Ừ, chị đi đi!

  - Eng Quyến eng Tú có hỏi, út cứ nói chị đau bụng về nhà rồi.

  - Rứa chị đi mô mà đi miết vậy?
 
  Tam cười:

  - Bí mật! Rồi ít nữa em sẽ biết!

  - Eng Quyến nói có cha mô trên bệnh xá khu đội hút hồn chị!

  - Ừ, ưng nói răng thì nói rứa!

  Tam đi như chạy. Mấy hôm nay, hai ngày một lần, Tam lên thăm Minh. Minh đã hết sốt, vết thương xẹp dần và đã ăn được cháo. Sự lo lắng vì phải cưa chân do hoại thư sinh hơi đã biến mất, thay vào đó là một lo lắng khác: làm sao để Minh mau bình phục. Hôm qua, Tam đi lùng khắp thôn mới hỏi mua được chục trứng gà. Cô phải giấu sau mái chuồng lợn để Nhị khỏi biết. Nhị suốt ngày ngoài trận địa, tối về lên võng ngủ ngay nhưng Tam vẫn canh chừng. Thật không may, ông Duệ ra dọn chuồng lại nhìn thấy. Ông cười và không nói gì. Đến bữa cơm tối, ông mới trêu con gái:

  - Bọ muốn đi thăm mấy anh thương binh, con có biết ai bán trứng gà mua cho bọ một chục...?
 
  Tam không biết chuyện ông đã phát hiện ra chỗ giấu trứng của mình, thật thà đáp:

  - Trứng gà người ta để ấp, không ai bán đâu bọ!
 
  Ông Duệ cười, để lộ hàm răng đã rụng mất mấy chiếc:

  - Rứa mà gà nhà ai lại vô chuồng lợn nhà mình đẻ đến cả chục trứng...

  Tam biết lộ chuyện đấm vào vai ông:

  - Bọ, bọ giỡn chi lạ! Trứng của con đi thăm anh Minh đó. Tội nghiệp, nhà xa không ai vô thăm được...

  Nhị cũng biết chuyện Tam có cảm tình với Minh nhưng cô không nói gì. Trong chuyện ấy, Tam ngại nhất là mấy người ngoài trạm xá. Quyến có vẻ không thích Tam có những mối quan hệ mà anh gọi là đa cảm ấy. Thương binh thì nhiều, không thể có chuyện dành tình cảm cho người này nhiều, người kia ít. Song, từ một lý do sâu xa, một chuyện mà cả Tam và Quyến đều phải sống để bụng, chết mang theo. Đó là một đêm địch đánh bom, bắn pháo rất rát, Quyến và Tam trực, ở lại trạm. Một căn hầm chữ A bị pháo làm sập từ chiều, chưa kịp sửa. Còn một hầm khác thì Quyến đang nằm trong đó. Càng về khuya, pháo địch bắn sang càng dày. Tam không có cách nào phải vào chung hầm với Quyến. Thường ngày, Quyến rất mến Tam. Nhân cơ hội được nằm chung hầm, Quyến nhường hẳn chiếc võng mình đang nằm cho cô. Quyến nằm dưới liếp tre. Chiếc võng của Tam đung đưa ngay phía trên, cách người Quyến gang tấc. Thậm chí, dù không cố ý, Quyến cũng có thể dễ dàng đụng vào người Tam đang nằm cong lại. Chuyện ấy ai cũng biết là do hầm quá chật. Tam không quan tâm lắm đến việc có mặt của Quyến, vừa đặt lưng xuống là cô mơ màng. Sự mệt mỏi sau một ngày bận rộn như một thứ men ngọt ngào đưa Tam vào giấc ngủ. Quyến rạo rực trước sự có mặt của một người khác giới, nhất là người anh yêu thầm, nhớ trộm. Toàn thân Quyến run lên. Đầu tiên là những sự đụng chạm nhẹ nhàng, bàn tay anh đặt vào khối thịt mềm mại trên mông Tam, đẩy cho chiếc võng đung đưa. Thấy Tam không phản ứng, Quyến tưởng "cá đã cắn câu", anh ngồi hẳn dậy, hôn lên má Tam. Tam chưa ngủ hẳn, giật mình phát hiện được việc làm không bình thường của Quyến. "Eng làm chi rứa?". Tam gắt lên. Đáng lẽ Quyến phải dừng ngay việc làm không được phép của mình thì anh lại câng câng, hôn tiếp vào má Tam lần nữa. "Miềng làm y sĩ xã...!". Tam nói như hét: "Thôi đi chớ!". Quyến nham nhở cười: "Cũng muốn thôi mà trên không cho...!". Trước thái độ thô lỗ của Quyến, Tam dang tay tát cho Quyến một tát rồi bỏ ra ngoài hầm nằm. Quyến xấu hổ, ra năn nỉ Tam vào lại hầm chữ A nhưng cô nhất định không chịu. Từ đó, hai người bằng mặt không bằng lòng. Quyến có ý ngượng. Bây giờ thấy Tam có người quen trên trạm xá khu đội, Quyến tức lắm nhưng bề ngoài vẫn nói nói, cười cười.

  Tú thì ngược lại, nghiêm khắc với Tam ra mặt. Lần Tam về trễ, anh đã gọi riêng cô ra thẳng thắn phê phán. Từ đó đến nay, Tam cũng chưa vấp lại lần nào. Thế mà sáng nay, cô lại liều lên thăm Minh. Có thể đống chăn màn kia vẫn được Thê giặt xong và cái việc Tú khoán cho hai cô phải hoàn thành trong buổi sáng không ảnh hưởng gì đến chuyện ra đi của Tam. Nhưng việc đi khỏi trạm chừng nửa cây số phải báo cáo với Tú. Tam biết chuyện ấy nhưng vẫn cố tình đi.

  Đến nơi, thương binh đang chuẩn bị ăn cơm trưa. Tam không vào chỗ Minh ngay, tạt qua lán nhà bếp luộc nhờ mấy quả trứng. Trong lán, Minh đang chơi ghi ta. Bốn năm anh ngồi quanh lắng nghe Minh đàn. Những ngón tay thon nhỏ của anh lướt nhẹ trên phím và anh khẽ hát: "Đây Hồ Gươm, Hồng Hà, Hồ Tây. Đây lắng hồn núi sông ngàn năm...".

  Tam dừng lại trước cửa hầm, lắng nghe. Lúc ấy, tiếng kẻng báo giờ cơm trưa vang lên. Tam bước vào trước sự ngỡ ngàng của mọi người. Một chiến sĩ trẻ đứng nghiêm, đưa tay chào theo kiểu quân sự:

  - Xin chào đồng chí Tam. Đồng chí thật là thiêng. Sáng nay chúng tôi vừa nhắc đến đồng chí. Giờ mời đồng chí ở đây ăn cơm với chúng tôi!

  Tam bẽn lẽn:

  - Em phải về cho kịp giờ làm việc buổi chiều.

  Một chiến sĩ khác chống nạng đến bên, đưa một tay còn băng lại vỗ nhẹ lên vai Tam:

  - Chúng tôi coi đồng chí như người nhà. Đồng chí mà không ở lại là chúng tôi giận đấy!

  - Kìa Minh, cậu ra lệnh đi chứ...!

  Minh nhìn Tam, đôi mắt sáng lên như muốn nói rằng: "Em hãy ở lại...". Tam chưa kịp trả lời thì bên ngoài đã có tiếng oang oang:

  - Xin mời cả nhà ăn cơm! Có cậu nào xuống lán nhà bếp bê hộ mình xoong canh với!

  Tam:

  - Để đó em đi cho!

  - Ấy, không được, đồng chí là khách quý của chúng tôi!

  - Các anh vừa công nhận em là người nhà, bây giờ lại nói em là khách.

  - Vậy thì tùy đồng chí. Nhưng đồng chí phải ở lại đây!
 
  Tam đưa chục trứng cho Minh và đi ra lán nhà bếp. Một chiến sĩ cuộn chiếc chiếu, đặt xoong cơm có cà mèn thức ăn để trên xuống tấm phản. Có tiếng gõ bát bài "Nổi lửa lên em". Minh treo ba lô lên trần nhà, lấy chiếc ghế đẩu cho Tam ngồi. Tam bê xoong canh vào, giục Minh:

  - Anh Minh bóc trứng ra đi! Tiêu chuẩn mỗi người hai quả...!

  Có tiếng cười:

  - Một người làm quan cả họ được nhờ...

  Có tiếng cãi lại:

  - Phải nói như thế này mới chuẩn: một người có người thương, cả lán được ăn theo. Tớ cứ mong các cậu cậu nào cũng có người thương để tớ nhờ!

  - Nay mai về đơn vị rồi ông ơi!

  - Được ngày nào hay ngày đó chớ!
 
  Minh nhìn chiến sĩ vừa nói làm anh này phải im lặng. Tam gắp thức ăn cho từng người nhưng sau đó bát của cô lại được các anh gắp cho nhiều nhất.
 
  Cơm nước xong, Minh tiễn Tam ra về. Họ đi dưới một đoạn giao thông hào bên trên phủ đầy cỏ tranh. Nắng rực rỡ soi hai chiếc bóng tròn lại dưới lòng hào. Hai người không nói với nhau câu nào. Đi được một quãng, chợt Tam dừng lại:

  - Thôi anh quay lại đi để út về...!

  - Để anh đưa em đi một đoạn nữa.

  - Anh phải nghỉ trưa một lát. Da anh còn xanh lắm. Hôm nào có trăng, em sẽ lên thăm anh. Anh về đi...!

  Tai cô ù lên. Trống ngực đổ dồn. Tam không biết mình vừa nói gì. Cô giúi vào tay anh một phong bì làm từ giấy báo có dán một mảnh giấy trắng lên trên rồi vụt chạy. Minh sững người chưa kịp nói gì thì bóng Tam đã khuất xa. Những giọt mồ hôi lăn trên cổ anh và mặt trời trên đỉnh đầu như dội lửa xuống đoạn hào nóng bỏng. Minh tìm đến một đoạn có bóng mát của cây mít bên trên ngồi lại thở và mở chiếc phong bì. Nét chữ con gái xô dòng trên tờ giấy nâu đen xé ra từ quyển vở:

  " Anh Minh!
Giờ này anh đã ngủ chưa? Còn em, sau khi đi kiểm tra các thương binh trong trạm xong, em ngồi lại với ngọn đèn dầu hoả tâm sự cùng anh. Anh đừng cười em, một cô gái quê mùa luôn nghĩ về anh, luôn nhớ về anh...".
 
  Minh ôm lá thư trước ngực. Tim anh cũng đang rộn lên và chợt nhận ra một tình cảm rất lạ đang nẩy nở giữa hai người.

  Dù vừa đi vừa chạy nhưng đoạn đường hơn mười cây số dưới cái nắng đầu hè vẫn làm Tam về chậm. Đến đầu trạm xá, cô thở hổn hển, mồ hôi ướt lưng áo, chảy ròng ròng trên trán, trên mặt. Nắng chi mà nắng lạ. Không một ngọn gió. Đất hai bên hào như bị nung lên phả vào mặt Tam rát rạt. Đôi chân như muốn khuỵu, cô lê từng bước nặng nề vào lán cấp cứu. Tú và Quyến đang bận với mấy thương binh từ bờ Nam vừa chuyển sang, không chú ý đến sự có mặt của Tam. Biết mình có lỗi, Tam lặng lẽ ngồi xuống bên Quyến, đo huyết áp cho thương binh.

  Biết Tam bắt đầu có vấn đề trong chuyện yêu đương, lúc đầu cả Tú và Quyến hơi khó chịu, nhất là lần Tam lên trên bệnh xá khu đội rồi về muộn. Hôm nay hai anh cũng biết Tam lên đó, trưa lại không về ăn cơm, Tú nói với Quyến:

  - Con Tam là đối tượng Đảng, định kết nạp đợt mười chín tháng năm mà làm kiểu ni là tiêu rồi!

  Quyến:

  - Chưa vô được! Thử thách thêm nữa. Ông Duệ hôm trước gặp mình cũng nói vậy. Hắn được cái công tác tích cực nhưng phấn đấu còn non lắm!

  Đo huyết áp cho thương binh xong, Tam ra lán phía sau nơi dùng làm bếp. Thê đang nấu bơm tiêm, phùng miệng thổi lửa, củi tươi khó cháy khói mù mịt khiến cô ho sù sụ. Thấy Tam đứng ở cửa, Thê mừng rỡ:

  - Em tưởng chị ở chơi chiều mới về?

  - Ở sao được. Mấy anh có nói gì chị không?

  - Có nói sơ sơ. Em cũng nói, chị Tam xong việc rồi mới đi. Nhưng đợt kết nạp này chị chưa chắc đã được.

  Lửa trong lò cháy lên thành ngọn. Khói biến đi. Những giọt mồ hôi trên khuôn mặt bầu bĩnh và đôi má chín hồng của Thê trông như những hạt cườm. Cô lục trong nồi đưa cho Tam miếng cháy và một khúc cá kho:

  - Biết chị thích ăn cháy, trưa nay em cho cơm già lửa. Khi trưa còn nóng, giòn tan mà chị không về.

  - Mấy anh giữ miết, về không được.

  - Anh Minh khỏe chưa chị?

  - Đỡ rồi, đi lại được rồi. Nhưng còn xanh xao lắm.

  - Chị có vẻ thương anh Minh?
 
  Tam cười:

  - Em làm thầy bói giỏi đó. Mấy anh con trai trong thôn mình răng chị không có cảm tình, dù sinh hoạt cùng chi đoàn với nhau, trực chiến đêm hôm có nhau. Vậy mà khi gặp anh Minh, chị như muốn ngã. Chị thấy trong người mình khang khác. Đêm ngủ hay nghĩ về anh ấy. Gặp nhau thì không nói được gì. Lạ lắm em ạ...!

  - Vậy là chị đã yêu anh Minh rồi!

  - Nếu đó là tình yêu thì đúng là chị yêu anh Minh rồi.

  Người Tam nóng ran. Dưới lớp áo mỏng, trái tim tuổi hai mươi trong trắng, thơ ngây đập rộn ràng. Tam có cảm giác mình vừa uống xong một ly rượu mạnh. Máu chảy rần rật khắp người. Không chút e dè, cô tự thú với Thê:

  - Đúng, chị yêu anh Minh rồi...!

  Thê nhìn Tam như chia sẻ niềm vui:

  - Và anh Minh cũng yêu chị...?
 
  Tam gật đầu. Cô muốn kể cho Thê nghe một chút về Minh nhưng không tìm ra lời để nói, đứng ngây người, tận hưởng niềm vui đang dâng tràn. Mãi sau, cô mới lúng búng được vài câu:

  - Hiền lành lắm. Hát hay. Dễ thương lắm, em ạ...!
 
  Tam như mắc cỡ với những lời mình nói, chạy ù ra ngoài. Mặt trời xế bóng, hắt bóng Tam chuyển động trên vách giao thông hào, y hệt như chiếc bóng trong đèn kéo quân.

  Mãi hơn bảy giờ tối, ông Duệ mới về đến nhà. Nhị đổi tua trực sáng, về nhà từ khi mặt trời chưa tắt. Chị đang nấu cơm trong bếp. Hôm qua, Thắng điện xuống, chiều nay họp với Vĩnh Quang xong, anh và Mẫn sẽ ghé nhà, vừa cười anh vừa nói với Nhị: "Cho anh báo thêm hai suất cơm". Nhị trả lời thành thật: "Cơm rau lang, cá mắm kho, mấy eng trên côi đừng cười...!"
 
  Quả thật, chuyện ăn uống trong nhà ông Duệ rất đơn giản. Sáng mắm nêm, rau lang luộc. Chiều rau lang luộc, mắm nêm. Vùng tuyến mấy năm nay không chợ búa. Thỉnh thoảng có người dưới biển gánh cá đi bán dạo. Nhị mua lần cả mớ, ăn không hết thì muối, thì phơi khô. Cũng có khi trâu bò ngoài đồng bị bom, hợp tác chia cho xã viên người vài ký. Ngày qua, khi biết tin Thắng và Mẫn sẽ ghé thăm, Nhị lùng cả thôn mua được cặp vịt. Chị đợi Tam về để đánh tiết canh. Vậy mà đến giờ này không thấy Tam đâu. Nhị không quen đánh tiết canh, chỉ nhớ có lần lúc mạ chị còn sống bà bỏ ba thìa nước mắm vào một chiếc bát rồi cắt tiết cho chảy vào, khuấy đều. Tim gan... băm cho vào chiếc đĩa rồi đổ huyết đã pha loãng vào, rau thơm, lạc rang giã nhỏ rắc lên. Nhưng hoà loãng mấy thìa nước thì Nhị không nhớ. Thôi thì cứ cắt sẵn tiết ra đó rồi chờ Tam về.

  Biết bố về, Nhị nói vọng lên:

  - Eng Thắng, eng Mẫn đến chơi đó bọ!

  Ông Duệ vui hẳn lên:

  - Mô?

  - Chắc mấy anh cũng sắp tới. Rứa mà con Tam giờ này chưa thấy mặt mũi đâu.

  - Con có mua được chút gì ăn không? Tối nay chú Liễm cũng qua, bàn chuyện xã mình chuẩn bị tiết mục hội diễn toàn khu vực...

  - Rứa thì càng hay, bọ ạ. Con có nói con Tam mua cho chai "Ngũ Gia Bì", không biết có mua được không?
 
  Từ ngoài ngõ, giọng Mẫn oang oang:

  - Bọ Duệ ơi...!
 
  Nghe tiếng gọi, ông Duệ chạy ra giao thông hào. Gặp nhau thường xuyên trong các cuộc họp ở khu đội, khu vực, vậy mà khi nghe tiếng Mẫn, ông mừng khôn tả, y như hai người lâu lắm mới gặp nhau. Ông nắm chặt tay Mẫn, giọng hồ hởi:

  - Chú Mẫn à... vô đi!
 
  Thắng lí nhí chào ông:

  - Bọ!
 
  Ông Duệ không gọi Thắng là chú, không gọi là con, mà gọi Thắng bằng "bay":

  - Bay họp dưới Vĩnh Quang về à?
 
  Mẫn trả lời thay cho Thắng:

  - Bọn con bàn chuyện tăng cường thêm cho chốt Vĩnh Quang sau khi dân đi K8.

  Thắng không vào lều, đi thẳng sang lán bếp. Nhị đang băm thịt để làm tiết canh. Mới chớm hè nhưng trong lều bếp chật chội, củi dương chưa khô khói như hun, áo Nhị mồ hôi ướt đẫm. Thấy Thắng vào, Nhị gạt tóc trán, phân trần:

  - Dì Tam không biết đi mô mà chừ chưa thấy mặt.
 
  Thắng đoán được sự bối rối của Nhị khi khách đã đến nhà mà bữa ăn chưa nấu xong. Anh ngồi xuống sát bên Nhị, nhỏ nhẹ:

  - Có việc gì em phân công cho anh một việc.
 
  Nhị tươi hẳn lên:

  - Có việc này không biết anh có biết làm không? Đánh tiết canh!
 
  Nói xong, Nhị như thấy mình lỡ lời:

  - Các anh thì chỉ biết đánh giặc, đánh tiết canh răng được. Thôi, chờ dì Tam chút xíu.
 
  Thắng làm ra vẻ giận dỗi:

  - Coi thường giới mày râu quá! Để anh làm cho em biết tay. Tiết vịt đâu?
 
  Nhị nghi ngờ:

  - Đừng có tự ái vặt. Đánh mà hỏng anh Mẫn anh ấy cười cho chừ!

  - Cười hở mười cái răng. Đưa huyết đây!
 
  Thấy Thắng có vẻ kiên quyết, Nhị trao bát huyết đang đậy bằng một chiếc rổ cho Thắng. Đón bát huyết từ tay Nhị, Thắng bắt đầu lúng túng. Thực tình, Thắng chưa khi nào đánh tiết canh! Cũng may lúc ấy, bên ngoài đã nghe tiếng của Tam vọng vào: "Con tập văn nghệ bọ ạ", Nhị liền bảo Thắng:

  - Ngó bộ dạng eng, Út biết là eng nói dóc. Thôi để dì Tam làm cho.

  Tam cùng với Minh vào lều bếp. Thoáng thấy Thắng bên trong, Minh giật mình kéo áo Tam, nói nhỏ đủ để cô nghe:

  - Chết rồi, em ạ. Thủ trưởng Thắng và thủ trưởng Mẫn. Thôi, anh không vào đâu!
 
  Tam chưa kịp trả lời thì Thắng bước ra cửa lều. Cả Minh và Tam đều không kịp ứng xử. Thắng:

  - Dì Tam, vào chữa cháy cho anh và chị Nhị!

  Trong cảnh nhập nhoạng tranh tối tranh sáng, Thắng không nhìn rõ mặt Minh. Còn Minh, vì đứng ở ngoài, lại nghe giọng Thắng sang sảng, đành phải lên tiếng:

  - Chào thủ trưởng!

  Đến nước này, Tam mạnh dạn gỡ bí cho Minh:

  - Bạn em đó eng Thắng à. Nhưng mà lính của mấy eng.

  Thắng đưa tay bắt tay Minh:

  - Đồng chí ở đơn vị nào?

  Minh thấy nhẹ người. Buổi chiều, khi Tam ngỏ ý mời anh về nhà chơi, Minh đã hơi ngài ngại. Minh đang trong thời kỳ dưỡng bệnh, việc đi xa cả chục cây số để xuống nhà Tam, sau đó Tam lại phải đưa về là điều bất tiện. Chưa kể việc xin phép bệnh xá trưởng để đi xuống vùng ác liệt cũng rất khó khăn. Tam đã trổ tài ngoại giao và bác sĩ Thảo đã phải xiêu lòng. Ngờ đâu, tránh vỏ dưa lại gặp vỏ dừa, lặn lội dưới giao thông hào suốt hai tiếng đồng hồ xuống đây lại chạm trán thủ trưởng Thắng. Thôi thì đâm lao phải theo lao, Minh đành thưa thật:

  - Thưa thủ trưởng, em ở C3 ạ! Em đang trong thời kỳ an dưỡng.
 
  Thắng hơi khó chịu. Anh định phê bình một chiến sĩ cấp dưới của mình về ý thức kỷ luật thì Tam xen vào:

  - Eng Minh cũng không muốn xuống chơi nhà Út. Út đoán ít bữa nữa eng lại về đơn vị chiến đấu nên út kéo eng xuống giới thiệu với bọ và chị Nhị.
 
  Nghe Tam nói vậy, khuôn mặt Thắng đang nghiêm nghị bỗng chùng lại. Anh không cười nhưng thái độ đã bớt căng thẳng:

  - Đồng chí sang bên lán chào bọ và thủ trưởng Mẫn. Còn dì Tam, vô giúp chị Nhị đi!
 
  Tam nhìn Minh, gật đầu như khuyến khích. Minh nghiêng người, lễ phép với Thắng:

  - Xin phép thủ trưởng!
 
  Chứng kiến cuộc đối thoại giữa Thắng và Minh, khi Tam và Thắng trở vào bếp, Nhị đùa:

  - Anh em cọc chèo gặp nhau mà căng thẳng như trong cuộc họp!
 
  Thắng cười:

  - Thì dì Tam có nói gì với anh đâu!
 
  Nhị:

  - Đến em mà nó còn giấu!

  Tam cho nước vào bát huyết, khuấy đều đổ vào bát tiết canh. Rắc thêm chút rau thơm, cô đặt dĩa tiết xuống chiếc hòm gỗ làm mâm, chậm rãi nói:

  - Thì Út với eng Minh đã có chuyện gì đâu...! Nhưng Út xin eng Thắng đừng kỷ luật eng Minh!
 
  Thắng bật cười:

  - Dì khai thật đi để tui còn xem xét.
 
  Tam ấp úng:

  - Hai đứa Út mới sơ sơ với nhau.
 
  Nhị:

  - Nghĩa là dì ưng rồi?

  Tam không trả lời. Người cô nóng ran, cảm giác như đang đứng trước một cuộc hỏi cung và trách nhiệm của cô là phải khai báo thành thực. Cuối cùng, cô tìm ra cách nói lấp lửng rồi đánh trống lảng sang chuyện khác:

  - Ưng hay không, anh chị đoán thì biết. À, Út mua được một chai Ngũ Gia Bì. Eng Thắng đưa dần đĩa tiết canh sang lán đi. Để Út chặt thịt!
 
  Giọng của Tam vừa thân tình, vừa pha chút quyền lực. Rằng ta là em vợ tương lai của anh đấy nhé. Dùng quyền lực cấp côi mà xử với Út là không xong đâu nghe! Thắng từ thế mạnh, vì nể tình cô em vợ tương lai, và cũng để chứng tỏ ta là người trong nhà, đành ngoan ngoãn bê đĩa tiết canh đi.
 
  Chiếc chiếu làm mâm trải ngay ra giữa lán. Liễm cũng vừa đến, ông Duệ giao cho anh khui chai rượu. Hai con vịt luộc được Tam xếp gọn gàng vào hai chiếc điã làm từ mảnh máy bay. Bát nước mắm gừng thơm ngậy. Minh khúm núm ngồi bên ông Duệ. Nhận ra có một người khách lạ trong bữa cơm, Liễm hỏi ông Duệ:

  - Chú ni là ai rứa bác.
 
  Tam nhanh nhảu trả lời:

  - Bạn của Út đó, eng Liễm à!
 
  Liễm rót rượu ra mấy chiếc ly nhỏ, nheo mắt hỏi Tam:

  - Bưã ni Út đưa xuống ra mắt?
 
  Tam lúng lúng. Còn Minh thì mặt cắt không còn giọt máu. Dù đã được Tam tìm cách che chở nhưng ngồi trước mặt anh toàn là những bậc cha chú, đầy đủ quyền lực để căn vặn về sự có mặt của anh ở đây. Chuyện của anh và Tam, như Tam nói, mới "sơ sơ" có nghĩa là chưa có sự chấp thuận của cái hội đồng quyền lực đang ngồi trên chiếc chiếu này. Trong khi mọi người đang bận rộn với trăm công nghìn chuyện thì người ta chúa ghét chuyện trai gái. Yêu đương, dù chính đáng đến mấy, lúc này là chưa phải lúc. Nếu không có cái mác thương binh đang an dưỡng, hẳn Thắng đã xạc cho Minh rồi. Vậy mà, trong lúc khó xử này, chính Thắng là người gỡ rối cho Minh. Anh nâng ly rượu lên, đề nghị:

  - Mời bọ, mời mấy anh!
 
  Minh thở dài nhẹ nhõm. Anh đón chén rượu từ tay ông Duệ, đưa về phía Mẫn và Thắng:

  - Mời hai thủ trưởng, mời bọ, mời chú Liễm, chị Nhị!

  Những tiếng pháo ầm ì phía tây sông Bến Hải. Đêm nào cũng vậy, pháo từ Dốc Miếu, Cồn Tiên bắn như vãi về phía Bến Tắt. Không khí trong lán nhà ông Duệ không vì thế mà bị xáo trộn.
 
  Mẫn đặt ly rượu xuống, trịnh trọng:

  - Thưa bọ! Con xin báo bọ biết một tin mừng. Đại đội du kích chi viện bờ Nam ra quân trận đầu thắng giòn giã. Diệt gọn một trung đội thám báo. Trong đó, Tú và Tuấn được bầu là Dũng sĩ diệt Mỹ!
 
  Nét mặt ông Duệ ngời lên trong giây lát rồi bỗng nhiên chùng xuống. Ông mừng cho con trai. Nó đã làm đúng như lời hứa với ông trước lúc lên đường: chiến đấu để xứng đáng với con trai mạ, xứng đáng với một thanh niên vùng tuyến. Nhưng trong cuộc chiến đấu một mất một còn này, nhiều chàng trai độ tuổi con ông đã ngã xuống. Nói dại, lỡ con ông hy sinh? Tâm trạng ông rơi vào hai mâu thuẫn trái ngược: tự hào về con, lo lắng cho nó khiến ông bần thần. Chiếc bát B52 trước mặt được Thắng và Minh gắp đầy thịt nhưng ông không đụng một miếng. Thắng phải giục:

  - Kìa, bọ ăn đi chứ!
 
  Ông Duệ miễn cưỡng ăn một miếng thịt vịt. Miếng thịt vịt mềm, béo nhưng không tạo cho ông cảm giác ngon miệng. Ông nói, như chiếu lệ:

  - Tụi nó làm ăn rứa là bày tui mừng.
 
  Suốt bữa ăn, Nhị và Tam gần như không nói câu nào. Đến khi Liễm bàn chuyện xã phải tham gia hai tiết mục trong hội diễn" Tiếng hát át tiếng bom" toàn khu vực, Tam mới lên tiếng:

  - Nếu eng Liễm muốn Út tham gia đội văn nghệ, eng phải sang nói với eng Tú. Út nhiều việc lắm...!
 
  Liễm cười:

  - Chiều nay họp bên xã có cả Tú. Tú có nói Út dạo này thừa thời gian, ngày nào cũng lên trên bệnh xá khu đội!
 
  Liễm nói xong, liếc nhanh qua Minh rồi cười khà khà. Bị điểm đúng huyệt, Tam chống chế:

  - Thì Út lên tập hát chớ bộ!
 
  Mẫn:

  - Út tập hát với ai trên bệnh xá, nói đi rồi mấy eng cử người đó cho đội văn nghệ xã?

  Câu nói của Mẫn nửa đùa nửa thật. Trong đầu óc non nớt ít trải đời của Tam, cô lại cho đó là một câu nói thiệt. Cô đưa ngón tay trỏ về phía Mẫn, vừa cười vừa nói:

  - Được! Eng Mẫn đã hứa với Út như rứa thì nghéo tay đi!

  Mẫn đưa ngón tay ngoắc tay Tam. Tam chồm người về phía Mẫn, ghé vào tai anh, thì thầm. Mẫn nhìn sang phía Minh, cười:

  - Biết ngay mà!

  Suốt bữa ăn, Minh không dám hé răng. Biết chuyện gì mà nói. Nay thấy thủ trưởng Mẫn nhìn mình, một cái nhìn thân thiện đầy khích lệ, Minh mạnh dạn lên tiếng:

  - Thưa thủ trưởng, em hát dở lắm.
 
  Mẫn:

  - Hay hay dở nhưng đã có người yêu cầu, chúng tôi sẽ nghiên cứu. Đội văn nghệ xã mà không có tiết mục nào hay thì cả eng lẫn ả đều phải chịu trách nhiệm, phải không bọ?
 
  Ông Duệ cười đến nỗi ho sặc sụa. Thắng nhìn Nhị rồi lắc đầu với vẻ khó chịu.

  Tảng sáng đã nghe tiếng pháo cấp tập bên kia sông. Tiếng máy bay phản lực gầm rú. Có cả tiếng lạch phạch của trực thăng. Ông Duệ cùng với Nhị bật dậy hầu như cùng lúc. Từ mấy tháng nay, pháo chỉ bắn cầm canh, máy bay cũng chỉ nhằm vào những mục tiêu nghi ngờ mà thôi. Những âm thanh hỗn tạp từ bên kia vọng sang rõ ràng là bất thường. Nhị và ông Duệ chạy về phía hầm ủy ban, nơi trụ sở của ủy ban, đảng ủy và dân quân xã. Đến nơi đã thấy Liễm và một vài người có mặt trong lán. Liễm nói ngay với ông Duệ:

  - Kiểu này là chúng nó càn, bác ạ!
 
  Ông Duệ:

  - Tui cũng đoán rứa. Tình hình này, toàn bộ dân quân xã có mặt ngoài chiến hào sát bờ sông. Thông báo với bà con các thôn không ra đồng, ai nấy ở trong hầm trú ẩn!
 
  Nhị nói với Liễm:

  - Đề nghị eng cho rời trận địa 12 ly 7 ra sát chân cầu. Nếu bộ binh địch tràn sang là sẵn sàng đánh trả!
 
  Liễm:

  - Đồng ý! Đồng chí cho triển khai ngay!
 
  Có tiếng chuông điện thoại reo. Ông Duệ cầm máy. Đầu dây đằng kia là tiếng của Thắng:

  - Xã T đó phải không ạ? A, bọ đó à? Báo cáo bọ, trên vừa điện cho biết, chúng nó tổ chức càn rất lớn dọc theo bờ sông bên kia. Không loại trừ khả năng chúng vượt sông đánh sang bờ Bắc...
 
  Ông Duệ ngắt lời Thắng:

  - Xã cũng vừa triển khai phương án tác chiến. Toàn bộ lực lượng dân quân tự vệ có mặt trên tuyến giao thông hào sát bờ sông.

  Thắng:

  - Con sẽ điều ngay một đại đội dự bị của khu vực xuống xã. Nhị có đó không bọ?

  - Có đây! Con nói chuyện với Nhị.

  Nhị cầm máy điện thoại:

  - Dạ, em, Nhị đây!

  Thắng:

  - Báo cáo đồng chí Nhị, ngay bây giờ tôi sẽ cho chuyển thêm năm cơ số đạn cho đồng chí!

  - Út cũng đang định đề nghị với mấy eng chuyện đó. Xã đồng ý cho em chuyển trận địa ra sát chân cầu, vừa đánh máy bay, vừa đề phòng địch đổ quân sang.
 
  Tiếng Thắng cười trong máy:

  - Biểu dương tinh thần sáng tạo của đồng chí! Có thể trưa nay tôi xuống kiểm tra trận địa đồng chí!
 
  Nhị phản ứng:

  - Không, anh đừng xuống! Anh có thể đi xã khác chớ đừng đến xã em. Xuống hoài chú bác người ta nói vì em mà anh cảm tình riêng với xã.
 
  Thắng:

  - Thôi được, tuỳ tình hình. Em ra trận địa đi nhé!

  Nhị buông máy. Ông Duệ, Liễm và một vài cán bộ của ủy ban đã toả về các thôn. Nhị chạy như bay ra trận địa 12 ly 7 của xã ngoài trảng cát. Quý, Thỏn và Út Ngân, kíp trực đêm qua, thấy Nhị chạy đến liền xúm lại hỏi:

  - Có chuyện chi bên tê sông rứa chị?
 
  Nhị thở hổn hển, chưa kịp trả lời đã thấy Tảo, Oanh và Thử cũng hối hả chạy đến. Nhị ra lệnh:

  - Toàn khẩu đội chú ý, chuyển ngay trận địa xuống thôn Hiền Lương, sát bên cầu.
 
  Thỏn ngạc nhiên hỏi lại:

  - Miềng chỉ có ba khẩu 12 ly 7, chọi sao được với hoả lực tụi nó!
 
  Tảo cũng đưa ra ý kiến đồng tình với Thỏn:

  - Ở đây đã có sẵn trận địa, chuyển xuống đó phải mất cả buổi đào công sự...
 
  Nhị như không chú ý đến ý kiến của Thỏn và Tảo, giọng kiên quyết:

  - Các đồng chí chấp hành mệnh lệnh!
 
  Trừ Nhị là trung đội trưởng dân quân xã trực tiếp chỉ huy khẩu đội, còn lại sáu người không ai đồng tình với việc di chuyển trận địa. Nhị kéo Thử ra một góc, trực tiếp giao nhiệm vụ còn lại cho anh:

  - Đây là quyết định của xã đội sau khi đã xin ý kiến của đảng ủy và ủy ban. Tôi phải xuống dưới bờ sông ngay để bố trí trận địa cho các tiểu đội dân quân các thôn. Đồng chí động viên anh em triển khai ngay!
 
  Thử:

  - Chị cứ yên tâm, mặc bọn em!

  Nắng đã lên cao. Bầu trời mấy xã bên kia sông như bị máy bay tiêm kích địch xé nát. Tiếng động cơ xe lội nước, dù bị tiếng pháo át đi, đã nghe rõ mồn một. Tiếng súng chống càn của du kích Trung Lương nổ giòn giã. Trong giao thông hào sát bờ sông, Liễm, ông Duệ và Hậu đang quan sát tình hình bằng chiếc ống nhòm cũ kỹ. Xe bọc thép lúc nhúc như những con bọ hung lồng lộn chạy từ miệt Thuỷ Bạn, Cát Sơn về phía chợ Kênh.
 
  Từ khi bị quân dân Quảng Trị đánh cho tơi bời, địch co cụm lại ở những cứ điểm lớn như Dốc Miếu, Cồn Tiên rồi với sự yểm trợ của Mỹ, chúng lập ra vòng tuyến Mắc Na-ma-ra. Cả một vành đai trắng chạy từ biển lên rừng rộng trên mười cây số, biến đồng điền Do Linh thành hoang mạc. Nhưng chúng không thể hủy diệt mầm sống của một vùng đất kiên cường. Du kích vẫn bám trụ quê hương, đánh cho địch những đòn chí mạng. Nhiều lần chúng tổ chức càn quét nhưng có lẽ lần này quy mô lớn nhất.
 
  Quá trưa, khi một đoàn xe lội nước lên đến đầu cầu Tiên An thì gặp bộ đội địa phương chặn đánh. Một tiếng nổ long trời khiến căn hầm ông Duệ và Hậu đang bàn việc rung lên. Ông Duệ bước lên khỏi giao thông hào, hướng ống nhòm về phía cột khói đang bốc cao, reo lên: "Một chiếc xe bọc thép cháy rồi!". Cùng lúc ấy là tiếng súng CKC của du kích vang lên nhằm vào chiếc phản lực sà xuống cắt bom phía bên kia cầu. Pháo binh của ta trên đồi 70 bắt đầu nhả đạn. Pháo địch từ Dốc Miếu, Cồn Tiên, từ hạm tàu cũng tới tấp bắn sang. Những vệt khói kéo dài của máy bay B52 xuất hiện từ phía Trường Sơn rạch trời xanh thành từng mảnh. Tầng cao, tầng thấp là máy bay quần đảo. Khẩu đội của Nhị chưa kịp đào xong công sự đã phải bắn trả máy bay tầm thấp.

  Ông Duệ và Liễm không ai nghĩ đến cơm nước. Từ các thôn, các mạ, các o gánh cơm nắm ra tận chiến hào cho du kích. Trạm xá xã đã chuyển hết thương binh lên tuyến trên, chuẩn bị đón thương binh mới từ bờ Nam sang. Mãi xế chiều, khi tiếng máy bay thưa dần, ông Duệ bàn với Liễm:

  - Phải ăn một chút, chú Liễm ạ. Bọn nó lắm mưu mô, đề phòng chúng tung một đợt phản kích khác. Ta phải ăn cho có sức.
 
  Liễm cười, đón nắm cơm từ tay ông Duệ. Nắm cơm bên ngoài đã cứng lại nhưng khi bẻ ra bên trong vẫn còn dẻo và thơm. Chấm với chút muối vừng, uống thêm ngụm nước chè trong bi đông, ông Duệ ăn ngon lành. Chợt một miếng cơm nghẹn lại trong cổ ông khiến ông bị nấc. ấy là lúc bên ngoài bóng cây dương cụt ngọn đã đổ dài và mặt trời sắp lặn sau dãy núi xa mờ. Ông Duệ biết đó là lúc bộ đội, du kích bên bờ Nam tạm rút về bờ Bắc sau một ngày chống càn. Rồi thương binh, tử sĩ. Ông không khỏi chạnh lòng khi nghĩ đến trong số những người chống càn hôm nay có thằng Tứ con ông. Nó có mệnh hệ gì không, một lúc nữa thôi ông sẽ biết. Thâm tâm, ông vẫn mong con mình bình yên. Nhưng một ngày bom pháo như vậy, một ngày quần nhau với giặc như vậy, bình yên trên mảnh đất ấy là khái niệm hết sức mong manh. Đến ngọn cỏ, cành cây cũng không nguyên vẹn thì những con người trực diện với bom đạn địch làm sao nguyên vẹn được. Ông Duệ uống thêm một ngụm nước chè, cố xua đuổi những ý nghĩ vẩn vơ đang chằng chằng bám lấy đầu ông.
 
  Tại bến đò Huỳnh Hạ, những chiếc thuyền tải thương đầu tiên trong ngày vừa cập bến. Trời chưa tối hẳn. Tiếng mái chèo chém vào mặt nước phẳng lặng sau một ngày sục sôi bom lửa nghe nhẹ và thương. Ai đó cầm chèo như cũng không muốn mạnh tay, như nương nhẹ mái chèo sợ làm đau mặt nước. Dòng sông cũng như mặt đất vùng tuyến nham nhở hố bom, hố pháo. Chỉ khác là sông khoả lấp thương đau dưới đáy lòng mình, trả lại cho mặt nước vẻ bình yên muôn thuở. Khi một chiến sĩ giao liên đội mũ tai bèo đưa cây sào chuẩn bị áp sát thuyền vào bờ, Tú, Quyến và Tam đã có mặt ngay. Tam hỏi ngay anh chiến sĩ:

  - Có ai thương binh người xã T không eng?
 
  Chiến sĩ vừa lội xuống nước kéo thuyền vào vừa lắc đầu. Sự căng thẳng vì lo nghĩ trong lòng Tam chùng xuống. Có lẽ tâm trạng của ai có con em đi chiến đấu cũng như Tam. Quyến nhìn Tam, phì cười:

  - Hỏi chi mà hỏi lạ rứa. Hắn bắn miềng chưa chắc đã trúng. Trúng chưa chắc đã bị thương. Bị thương chưa chắc đã chết...

  Tam bĩu môi, lội xuống nước, đặt chiếc băng-ca áp sát mạn thuyền để anh giao liên và Tú đỡ thương binh lên. Tú hỏi:

  - Bên mình thương binh có nhiều không đồng chí?
 
  Anh giao liên lạnh lùng:

  - Thương binh nhiều mà tử sĩ cũng nhiều. Mình đánh hắn rát ràn rạt như rứa, hắn chết như rạ thì mình cũng phải chịu ít thương vong.

  Bốn thương binh chuyến đầu tiên đã được đưa vào trạm xá. Tú khám nhanh và sơ bộ phân loại. Có một người bị mảnh pháo cắm vào đầu, đang nằm mê man bất tỉnh. Một người bị súng bắn thẳng bắn nát bả vai đang trong tình trạng bị choáng, huyết áp rất thấp. Hai trường hợp vết thương ổ bụng. Tú thầm nghĩ, bên mặt trận chắc đã chuyển thương binh nặng trong chuyến đầu tiên này. Anh ghi vội tình trạng bị thương và phương thức xử lý vào hồ sơ và bảo Quyến:

  - Cho truyền ngay hai chai một mặn một ngọt cho bệnh nhân số một và bệnh nhân số hai. Hai bệnh nhân số ba số bốn cho chuyển ngay lên bệnh viện khu vực.

  Quyến nhìn anh thương binh bị chấn thương sọ não, hỏi:

  - Còn eng ni?

  Tú:

  - Chuẩn bị dụng cụ để mổ.

  Quyến ngạc nhiên:
- Ai mổ?
 Tú lạnh lùng, dứt khoát:

  - Tui!
 
  Quyến cười nhạt:

  - Eng mổ sọ não?

  - Cứ nói với Thê chuẩn bị dụng cụ.

  - Ai sẽ phụ mổ, ai gây mê? Sống không nói làm chi, chết thì chỉ mình anh bị kỷ luật mà cả trạm mình mang tiếng. Tốt nhất là cho chuyển.
 
  Tú gay gắt:

  - Bệnh nhân này chưa chuyển được. Huyết áp quá thấp. Phải nâng huyết áp, mổ lấy mảnh pháo ra để băng cầm máu cái đã. Mảnh pháo đại chang như rứa mà không lấy ra, lên trên bệnh viện mấy eng trên đó không cười cho à?
 
  Quyến:

  - Tuỳ anh. Anh là trạm trưởng quyết răng bày tui nghe rứa.

  Đội chuyển thương đã chuẩn bị xong cáng. Tú đi ra ngoài lán, trao hồ sơ cho anh đội trưởng, dặn dò một vài điều cần thiết trong lúc chuyển thương. Tam đã chuẩn bị xong dịch truyền, đưa một bộ dụng cụ và hai chai dịch cho Quyến:

  - Eng truyền cho bệnh nhân số một, để út truyền cho anh số hai.
 
  Quyến khó chịu:

  - Mổ sọ não mà không gây mê cũng bằng giết bệnh nhân!
 
  Tam:

  - Mình còn mấy lọ ether!

  - Có ether nhưng không có dụng cụ, không ai biết gây mê. Trạm xá xã chỉ được sơ cứu rồi chuyển đi. Bày đặt ra mổ máy!

  Tam không đáp, lặng lẽ tìm ven truyền dịch. Anh thương binh rên lên khe khẽ. Tam cho dịch truyền chảy nhanh rồi bắt đầu mở băng xem lại vết thương. Một viên đạn bắn thẳng trúng ngay khớp vai, đầu vào gọn ghẽ chỉ lớn bằng đồng xu nhưng đầu ra bên kia toang hoác. Cơ đen-ta bị rách bươm, những thớ cơ không được nuôi dưỡng bầm tím và bắt đầu thâm lại. Khớp bị vỡ, đầu xương cánh tay bị dập nát. Tam cắn môi, lau sạch vết thương rồi băng lại.

  Ở bên lán dùng làm nơi "mổ xẻ", Tú bắt đầu tiêm thuốc giảm đau cho bệnh nhân. Một ống Mocphin, một ông Dolacgan đủ để anh yên tâm gắp mảnh đạn ra khỏi đầu bệnh nhân. Quyến đang phụ cho anh, lúi cúi đo huyết áp. Bệnh nhân vẫn mê man. Khi Tú gắp săng mổ phủ lên đầu bệnh nhân, Quyến ái ngại nói:

  - Theo tôi, cần phải cho mê. Chỉ mấy ống tiền mê sợ bệnh nhân giãy giụa. Ta còn mấy lọ ether.
 
  Mắt Tú sáng lên:

  - Đưa ra đây!
 
  Tú dùng miếng gạc, đổ ether vào đó rồi chụp lên miệng bệnh nhân. Mùi ether nồng nặc khắp lán, xộc vào mũi Quyến làm anh hắt hơi.
  Quyến giục:

  - Eng gắp lẹ lên không cả tui lẫn anh đều mê đó!
 
  Tú bỏ miếng gạc tẩm ether ra khỏi mũi người bệnh, dùng kéo cắt vòng băng trên đầu anh ta, để lộ một vết thương đã khô máu. Não bị dập nát phòi ra ngoài và mảnh bom như hình lưỡi mác to bằng ngón tay cái hiện ra. Tú dùng kéo cắt rộng vết thương, tìm cách gắp ra. Mảnh bom cắm sâu vào não được kéo ra nhẹ nhàng. Máu rỉ ra. Tú lau sạch máu và băng lại.

  Ca phẫu thuật sọ não, tiếng là to tát, thực chất chỉ đơn giản như vậy. Thực tế, Tú chỉ muốn gắp mảnh bom ra để nguồn gốc gây đau đớn cho anh thương binh không còn. Chỉ một động tác đơn giản như vậy nhưng anh không dám coi thường. Quyến vì chưa trải qua những công việc như vậy nên rất lo lắng. Thâm tâm, anh vẫn ái ngại cho Tú. Khi Tú gắp mảnh bom sắc lịm màu ánh thép đặt trên khay, Quyến báo tình trạng mạch huyết áp:

  - Huyết áp tối đa tám mươi. Mạch chín mươi.

  - Như rứa là tạm ổn. Chờ huyết áp trên trăm là ta cho chuyển!
 
  Bên ngoài đã có thêm bốn thương binh mới vừa được chuyển từ bờ Nam sang. Trời bắt đầu tối. Tam, Thê, Mận, ba y tá trạm xá không ngơi tay băng bó, tiêm chích. Quyến, Tú xử lý những trường hợp nặng, phân loại và chuyển đi. Đang lúc Tam tất bật chạy từ lán nọ sang lán kia, chợt Liễm từ ngoài đi vào. Liễm không nói năng gì, kể cả khi Tú và Mận gặp anh ở cửa lán tiếp đón. Mọi khi Liễm oang oang, chưa thấy người đã thấy tiếng. Thái độ lầm lì không bình thường ấy khiến Tú nghi ngờ:

  - Có chuyện chi rứa anh Liễm?
 
  Liễm không trả lời, lấy khăn lau nước mắt. Sự nghi ngờ của Tú như được khẳng định. Anh hỏi ngay:

  - Ai hy sinh rứa eng?
 
  Liễm nhát gừng:

  - Cho mình... gặp... Tam chút...!
 
  Vậy là rõ. Tú sững sờ, hai chân như bị chôn xuống đất. Cả người anh tê điếng, nặng nề như bức tượng xi măng. Trời ơi, lẽ nào người hy sinh lại là Tứ, con trai cưng của ông Duệ? Tú không tin, anh hỏi lại:

  - Eng nói ai chết? Thằng Tứ...?
 
  Liễm gật đầu. Tú chết lặng. Những giọt nước mắt xót thương không sao ngăn nổi, cứ hối hả tuôn trào. Tam từ lán sau phía sau đi ra, nhìn thấy cảnh tượng hai người đàn ông đang thút thít khóc, chạy tới lay vai Tú:

  - Chuyện chi rứa hai eng? Có chuyện chi rứa?

  Tú oà lên:
- Út ơi, thằng Tứ...!
 
  Tam chợt nhận ra sự thật như nhận ra một tia chớp khủng khiếp giáng xuống đầu mình. Cô không đủ sức chống cự, để cho sự đau đớn như những mũi kiếm đâm vào mình từ bốn phía. Tam không khóc, ngây dại dựa vào vách hầm. Tú biết điều gì đang xảy ra với Tam, hốt hoảng gọi to:

  - Quyến ơi, cho mình một ống an thần!
 
  Quyến từ trong lán hỏi vọng ra:

  - Cho bệnh nhân nào rứa eng?
 
  Liễm trả lời thay Tú:

  - Cứ đưa lẹ ra đây!
 
  Quyến bê ngay khay dụng cụ ra, thấy Tam đứng ngây dại bên cạnh ngách hầm. Tú và Liễm đầm đìa nước mắt. Tú hất hàm về phía Tam. Quyến đặt khay dụng cụ lên chõng tre, sạc thuốc vào bơm tiêm, tiêm cho Tam. Cô vẫn không hay biết những gì xảy ra quanh mình...

  Lán nhà ông Duệ chật ních người đến viếng thăm. Trên trang thờ, bên cạnh ảnh bà Duệ được một anh trên ty văn hoá vẽ phỏng theo một tấm ảnh bà chụp chung với cả gia đình lúc chiến tranh chưa xảy ra, Nhị tìm mãi trong túi hành lý của Tứ đem về không có tấm ảnh nào, đành phải để thẻ học sinh của em bên cạnh ảnh mẹ.
 
  Chưa đầy ba tháng, gia đình ông Duệ chịu hai cái tang. Nước mắt không còn để khóc vợ, khóc con, người ông đã gầy nay lại gầy thêm. Sang ngày thứ ba, ông Đường, bí thư Đảng ủy, anh Lân chỉ huy trưởng khu đội và đại diện các ban ngành của khu vực xuống viếng.
 
  Ông Đường tuổi cỡ cùng ông Duệ nhưng tóc như cước, hom hem hơn ông Duệ nhiều. Ông hút thuốc liên tục, môi thâm xì, đi xuống cơ sở dù mưa hay nắng cũng bộ quần áo bà ba màu gụ, đầu đội mũ cối, cổ quàng một tấm vải dù. Ông đi lại nhanh nhẹn, tác phong dứt khoát và là người nổi tiếng về sự quyết đoán. Hai tuần trước, khi tiễn trung đội dân quân khu vực sang làm nhiệm vụ chi viện bờ Nam, trên đường trở về, ông cứ ngoái nhìn sang bên kia Dốc Miếu. Những tia chớp loé lên từ những khẩu đại bác tầm xa làm ông quặn lòng. Đã bao lần căn cứ ấy bị pháo binh ta dập câm họng nhưng cái căn cứ trên cao điểm ấy như một con rắn nhiều đầu, mất đầu này lại mọc đầu khác, lại quấy nhiễu bà con đất tuyến đêm ngày. Dẫu đã quen với bao cuộc tiễn đưa, nhưng mất mát trong chiến đấu chẳng khi nào ông quen được. Và những mất mát ấy không khi nào giống nhau. Một trung đội ra đi, dù chiến thắng trở về, may mắn lắm là chỉ vài người bị thương, còn một vài liệt sĩ là chuyện bình thường. Hôm qua, khi văn phòng Đảng ủy báo tin cho ông rằng con trai ông Duệ đã hy sinh trong trận chống càn vừa qua, ông Đường im lặng hồi lâu rồi quay đi giấu những giọt nước không sao kìm lại được. Cái bắt tay với Tứ như còn lưu lại trong tay ông hơi ấm và lời trách khéo của ông với chàng trai mười tám tuổi ấy như còn văng vẳng bên tai. Ông muốn xuống ngay xã T để thắp nén nhang chia buồn với ông Duệ nhưng trời sắp tối không xuống được. Ông nói với Thại, thư ký của mình: "Kiếm mô được bình bông cho thằng Tứ hè?". Thại phải điện sang bên giao tế, năn nỉ xin cho được mấy bông cúc cho ông. Vì thế sáng nay, trên trang thờ của nhà Duệ có mấy bông cúc của ông Đường. Những bông hoa hiếm hoi của đồng chí bí thư đảng ủy khu vực khiến đôi mắt ông Duệ ươn ướt. Ông nói với ông Đường:

  - Mấy anh trong đơn vị kể lại, cháu bị thương nặng vẫn không rời công sự. Chờ tụi địch tới gần mới mở chốt lựu đạn. Cháu hy sinh nhưng bốn tên địch cũng phải đền tội.

  Anh Lân thắp cho Tứ một nén nhang, bổ sung thêm:

  - Báo cáo anh Duệ, tin tức từ mặt trận điện về, ta diệt hai trăm tên địch, bắn cháy hai xe bọc thép, một máy bay lên thẳng. Bên bộ đội chủ lực có sáu đồng chí hy sinh, dân quân có năm đồng chí, trong đó có đồng chí trung đội trưởng Trần Bình của xã ta...

  Ông Đường không nói gì bởi ông biết trong trận càn vừa qua lực lượng của ta quá mỏng, chẳng khác nào trứng chọi với đá. Ông đã chuẩn bị tinh thần để đón nhận nhiều mất mát nhưng không ngờ sự mất mát ấy lại đúng vào chàng trai mười tám tuổi, khôi ngô tuấn tú mà ông dự định sau đợt chi viện này sẽ thuyết phục bằng được cậu ta phải trở lại Tân Kỳ học tập. Những chàng trai như Tứ phải trở thành kỹ sư bác sĩ, thành lực lượng xây dựng lại quê hương sau ngày thắng giặc. Nỗi xót đau không cho phép ông nghĩ tiếp, ông thẫn thờ nhìn đàn cò trắng bay từ phía cánh đồng Châu Thị về phía Cổ Trai.

  Thắng và Nhị từ ngoài đi vào. Nhị không bỏ được trực chiến, Thắng đi cùng đoàn với ông Đường phải rẽ xuống thăm chị ngoài trận địa. Biết ông Đường và Hậu xuống viếng, Nhị nói với Thắng chị muốn ghé qua nhà để thưa với ông Đường và Hậu một câu chuyện quan trọng. Thắng hỏi chuyện gì, Nhị nhất định không nói. Khi đã nghe rõ tiếng người trong lán nhà mình, Nhị còn quay lại dặn Thắng:

  - Út có đề đạt gì với chú Đường, anh Hậu, eng phải ủng hộ đó nghe!
 
  Thắng gượng cười:

  - Anh khi nào cũng đứng về phía em.

  - Nhưng trong chuyện này, em biết là anh khó xử...
 
  Nhị cúi chào ông Đường và ba vị khách. Ông Đường trách:

  - Mấy ngày này bên xã đội không bố trí được ai trực thay cho cháu?
 
  Ông Duệ trả lời thay con gái:

  - Ở xã mỗi người mỗi việc, anh ạ. Cháu Nhị là trung đội trưởng dân quân, lại càng phải gương mẫu.
 
  Ông Đường gật đầu. Nhị cầm bàn tay gầy guộc của ông, chần chừ một lúc rối mới dám nói ra ý định của mình:

  - Thưa chú, cháu...
 
  Ông Đường vỗ vai Nhị:

  - Nói chú coi, cháu muốn gì?
 
  Nhị nói nhanh như sợ nói chậm sẽ không còn cơ hội nào để nói:

  - Dạ, cháu muốn được bổ sung vào vị trí em cháu vừa hy sinh!
 
  Thắng và ông Duệ trố mắt nhìn Nhị. Từ hôm nhận được tin Tứ hy sinh, Nhị cứ lầm lì. Ông Duệ hay Tam có hỏi gì chị cũng ầm ừ cho qua chuyện. Hoá ra chị đang nung nấu một ước muốn: được thế vào chỗ của Tứ trong trung đội dân quân liên xã. Thắng hơi lúng túng trước quyết định đột ngột này. Anh đưa ra ý kiến:

  - Chiến trường hai bên bây giờ cũng coi như một. Cho nên anh nghĩ, tốt nhất là em nên ở lại xã. Lúc này, bọ rất cần em.

  Ông Đường và Hậu cũng khuyên Nhị như vậy. Đôi mắt Nhị đang bị một màn sương mỏng phủ mờ chợt long lanh. Chị nói với giọng kiên quyết:

  - Chú và mấy eng nhìn lên áo cháu, băng tang chồng chất băng tang. Cháu còn ruột gan mô mà ở lại xã. Cháu xin chú cho cháu được sang bên nớ!

  Những giọt nước mắt lăn tròn trên gò má đen sạm của Nhị. Mới hai mươi lăm tuổi nhưng gian khổ và gió sương cộng thêm những nỗi đau chất chồng đã cướp đi vẻ trẻ trung, non tươi của thời con gái. Thắng lắc đầu nhìn Nhị, bởi anh biết anh không thể nói gì thêm lúc này. Không khí trong lán nhà ông Duệ bỗng chùng xuống. Khói hương trên trang thờ toả ra một mùi thơm thoang thoảng mang theo một chút lạnh lẽo và trang nghiêm từ cõi âm. Ông Duệ thấy cần phải khuyên con gái một điều gì đó. Ý kiến của Thắng và nhất là của ông Đường đều có lý. Ước muốn của Nhị cũng rất chính đáng. Ông thấy phải nêu ra ý kiến dung hòa:

  - Bọ ủng hộ nguyện vọng của con. Nhưng để anh Hậu và mấy anh trên khu đội xem xét.
 
  Nhị cầm tay Hậu, lắc mạnh:

  - Eng phải trả lời sơm sớm cho út đó nghe!
 
  Hậu đáp:

  - Chuyện này anh phải bàn trong ban chỉ huy và phải được sự nhất trí của xã.

  - Ở dưới xã, bọ em, anh Liễm chắc không có khó khăn gì. Chỉ lo trên mấy anh. Chú Đường chắc không phản đối, chú há!
 
  Ông Đường cười:

  - Chú phản đối mà cháu quá quyết tâm, chú cũng chịu thua...!

  Trước lúc Hậu bước ra khỏi lán, Nhị đã kịp ấn vào tay anh chiếc phong bì gấp lại bằng giấy báo. Hậu ngạc nhiên:

  - Có chuyện chi nữa đây?

  Nhị cười:

  - Eng đọc đi thì biết.
 
  Hậu không kịp đọc, vội bỏ phong thư vào xà cột. Nhị như sợ Hậu quên, níu áo anh, nói vội:

  - Đơn của út đó, eng Hậu ạ. Để mấy eng có cơ sở mà giúp Út.
 
  Ông Duệ tiễn ông Đường và mấy anh cán bộ ủy ban ra giao thông hào. Thắng đi chậm lại, hỏi Nhị:

  - Em quyết thật à?

  Nhị xiết chặt tay Thắng:

  - Bộ mấy anh tưởng em nói giỡn?

  - Không, quyết định của em là đúng. Nhưng với anh, đột ngột quá...

  Nhị buông tay Thắng để anh theo kịp đoàn khách.

  Tam từ trạm xá về đã thấy ông Duệ đang nấu cơm trong bếp. Nhị rửa rau ngoài hố bom. Ông Duệ vứt thử mấy hạt mướp bên rìa hố bom, cho bò lên mấy cành rào tre, cũng tưởng gieo cho vui, ai ngờ đã nở hoa vàng. Vài con bướm không biết ở đây bay về đang sà xuống đậu lên đài hoa, làm cho cả bông hoa trĩu xuống. Nước hố bom đục như nước vo gạo, lờ nhờ một màu trắng đục. Ông Duệ vạt một lối nhỏ, khuân đâu về mấy hòn đá ghép thành bậc để xuống rửa chân. Ngày trước Nhị gánh nước ngoài ngã ba đường, đựng vào chiếc bể cạn dùng cả ngày. Nay thì chiếc bể cạn bị bom phá vỡ, thôi thì dùng nước hố bom cũng được. Nước ăn thì đựng trong thùng, Tam bỏ thêm mấy viên cloramin mấy anh quân y cho, thế là yên tâm. Nhị không biết Tam đã về, xắn quần lội xuống kỳ mấy ngón chân mà có lẽ cả tuần rồi, chị không có dịp rửa chân kỹ. Mỗi lần khoát nước lên, Nhị thấy bóng mình trên mặt nước vỡ ra. Những con sóng lan mãi sang cả vạt rau muống bên kia bờ. Từ trong lán, Tam cất tiếng gọi:

  - Chị Nhị ơi!
 
  Nhị lội ra xa, đưa tay chao rổ rau hai ba lần rồi bước lên bờ. Không nghe tiếng chị trả lời, nhưng biết chắc Nhị ở ngoài giếng, Tam chạy ào ra:

  - Luộc mấy quả trứng hở chị?
 
  Nhị hỏi lại:

  - Trứng mô mà luộc?

  - Trứng eng Minh trên trạm xá gửi xuống. Eng Minh hôm rồi xuống nhà mình chơi gặp eng Thắng về bị cạo cho một trận nên thân. Khu đội đồng ý cử xuống giúp đội văn nghệ xã mình nhưng eng Minh nhắn, nhà mình có tang nên để thư thư rồi tập.
 
  Nhị khó chịu:

  - Rứa mi định bỏ đội văn nghệ?

  - Không, bỏ thì Út không bỏ. Nhà mình đang có chuyện buồn, Út mà đi tập hát ngó không được.

  - Rứa mà cũng nói. Tập văn nghệ cũng là nhiệm vụ. Nói với mấy đứa bên xã đoàn tranh thủ mà tập đi chớ nước đến chân mà còn trù trừ là hỏng chuyện!

  Hai chị em đi vào bếp. Tam bỏ hai quả trứng vào nồi cơm đang sôi, ghế thêm ít sắn lát rồi vần bên bếp. Theo tục lệ, ngày nào hai chị em Nhị cũng đặt lên trang thờ mẹ và Tứ một bát cơm trắng và một quả trứng luộc. Tam ghế sắn vào nồi cơm nhưng khi xới cơm cúng phải nhặt mấy lát sắn ra. Người sống và người chết ăn chung một nồi, một nồi cơm cõng sắn.
 
  Nhị đặt hai bát cơm có hai quả trứng ở trên lên trang thờ, giục ông Duệ:

  - Bọ ơi, bọ khấn đi!
 
  Ông Duệ sửa lại cúc áo, phủi tay, bật lửa châm hai cây hương, đứng nghiêm trước trang thờ. ảnh thờ bà Duệ là tấm ảnh chụp lúc Mỹ chưa ném bom miền Bắc, trông trẻ và tươi tắn hơn nhiều so với lúc bà mất. Anh họa sĩ trên ty văn hoá hình như cũng thêm thắt vài ba đường nét nên ông Duệ thấy không khác lúc hai người mới cưới nhau là mấy. Nhìn tấm ảnh ấy, ông Duệ như không cảm thấy bà đã đi xa. Bà hiện diện trong ngôi nhà này với bố con ông khuya sớm. Còn ảnh Tứ trên tấm thẻ học sinh ông không nhìn rõ. Ông Duệ nhắm mắt để nhớ lại những hình ảnh của Tứ. Và một đoạn băng quay chậm hiện lên: bà Duệ dúi vào tay con mấy đồng bạc trong đêm xe chở học sinh đi học ngoài Tân Kỳ. Một thằng Tứ còm nhom cao lêu nghêu chìa tay ra khỏi thành xe ken đầy lá ngụy trang, níu lấy tay ông, ríu lưỡi: "Con nhớ bọ mạ lắm...". "ừ, ráng mà học cho giỏi, con nhé...!". Hai năm sau, Tứ đột ngột trở về đã là một chàng trai chững chạc, ăn nói ra dáng người lớn. ở với ông chưa đầy một tháng, Tứ lại nắm tay ông lên đường sang bờ Nam đánh giặc. Mỗi chuyến ra đi là mỗi lần thắc thỏm, cha nhớ con và con da diết nhớ cha...
 
  Nén nhang cháy rơi tàn xuống cả tay mà ông Duệ không hay biết. Dòng suy tưởng của ông đang trôi về những nẻo đường quá khứ xa xăm. Ở đó, ông gặp lại biết bao kỷ niệm, đủ sưởi ấm tâm hồn chai sạn của ông...Mãi khi bên ngoài có tiếng của Minh cất lên chào: "Bọn em chào chị Nhị ", ông mới bừng tỉnh, cắm hai cây nhang vào chiếc vỏ đạn ba bảy bằng đồng sáng loáng.
 
  Nhị giục Mình vào lán:

  - Vô đi hai em! Bọ ở trong lán.

  Minh khẽ "Dạ!" rồi bước vào. Từ lần Minh xuống chơi "chạm trán" với Thắng, Nhị ngầm thừa nhận mối quan hệ giữa Tam và Minh. Ông Duệ thì không nói gì. Bởi nhiều anh bộ đội hành quân ghé qua nhà, cứ nhất định "Bọ cho con làm rể bọ, bọ nhá". Thời chiến bom rơi đạn lạc sinh tử là chuyện thường, ông Duệ không biết đâu mà tính. Thành ra ông chỉ cười trừ. Bây giờ lại đến anh chàng Minh người Hà Nội. Con cái nhà ai ngoài đó mà mặt mũi khôi ngô, ăn nói nhỏ nhẹ thế. Nội chuyện ấy đã làm cho người nghe, dù là đàn ông cũng đã rất cảm tình. Huống hồ lại hát hay đàn giỏi. Con Tam nhà ông tiếng là kén mà đã phải xiêu lòng, đủ thấy Minh dễ thương, dễ mến biết chừng nào. Ông có cảm giác Minh sinh ra nên làm một thầy giáo là làm một anh lính cầm súng vào chiến trường. Thôi thì trai thời loạn, biết sao chừ!

  Ông Duệ đón Minh và anh bạn nơi cửa lán. Minh cầm chặt tay ông, líu ríu:

  - Con chào bọ!

  - Vô, vô đi mấy chú!

  Minh nhìn Nghĩa, thương binh cũng đang điều dưỡng với mình. Nghĩa ra hiệu cho Minh rút ba cây hương trong thẻ để đốt cắm lên trang thờ. Hai anh chàng cứ lóng ngóng, mãi mới thắp được nhang. Minh và Nghĩa cùng lạy ba lạy. Lạy xong, Minh ngồi xuống chiếc thùng đạn đối diện với chỗ ông Duệ đang ngồi, lễ phép thưa:

  - Thưa bọ, chúng con xuống chia buồn với bọ.

  Ông Duệ chưa kịp trả lời thì Tam thập thò bên ngoài, đưa tay ra hiệu cho Minh. Minh đứng dậy đi ra. Tam hỏi nhỏ:

  - Mấy anh đã ăn cơm trưa chưa?
 
  Minh im lặng, cười tủm. Tam nhăn mặt:

  - Chưa phải không? Để em bắc thêm cơm.

  - Thôi, đừng nữa em ạ. Các anh về đây.

  - Eng xuống gặp bữa mà không ăn, chị Nhị chị tế cho chừ! Thôi anh vô với bọ đi!
 
  Minh ngoan ngoãn bước vào. Ông Duệ đang hỏi chuyện Nghĩa:

  - Mấy chú ở trên trạm xá khu đội xuống à?
 
  Nghĩa:

  - Dạ, con và Minh đang an dưỡng trên đó. Con sắp trở lại đơn vị. Minh được các thủ trưởng cho ở thêm hai tuần để giúp cho đội văn nghệ xã ta. Nghe bọ có tin buồn, bọn con tranh thủ xuống.
 
  Ông Duệ lảng sang chuyện khác:

  - Mấy chú ở lại ăn cơm với cha con tui.
 
  Rồi ông đứng dậy, gọi sang lán bếp:

  - Tam ơi, dọn cơm ra đi con!

  Có tiếng dạ của Tam ở phía sau. Thấy Nhị bê mâm cơm sang, Nghĩa vội chặn đường đi của chị:

  - Chị để em giúp!
 
  Nghĩa bê mâm cơm vào lán, đặt lên một chiếc thùng đạn dùng làm bàn. Tam lại thập thò trước cửa, ra hiệu cho Minh. Trong tay cô là một hộp thịt. Tam nói:

  - Eng khui ra cho Út đi!
 
  Minh đi cùng Tam sang bếp, dùng chiếc mở hộp dính trên chùm chìa khoá ra mở. Mấy lát thịt nấu nhừ, sền sệt trông đến ngon lành. Tam nhìn Minh cười:

  - Eng Thắng cho mấy hộp chỉ để dành khi có khách...
 
  Minh trêu:

  - Nhưng em không được nói là đưa ra đãi anh và Nghĩa đâu nhé.

  - Anh yên tâm!

  - Nhân tiện, anh trao đổi với bọ hoãn chuyện tập văn nghệ lại. Nhà mình đang có chuyện buồn.

  - Không được đâu, chị Nhị vừa la em.
 
  Tam bê đĩa thịt hộp, suy nghĩ một lúc rồi giục Minh:

  - Ừ, anh cứ thử nói với bọ. Em vừa khóc hết nước mắt, không lẽ giờ lại ngồi tập hát...
 
  Nhị thấy hai em cứ chùng chình, vội giục:

  - Hai đứa vô đi chớ!
 
  Tam và Minh bước vào. Năm người quây quần bên mâm cơm. Nhị gắp đồ ăn cho ông Duệ và Nghĩa. Chợt thấy ông trở đầu đũa gắp rau, Nhị cười:

  - Bọ coi hai chú là bộ đội chính quy mà có ăn đũa hai đầu đâu...
 
  Ông Duệ cười:

  - Bọ là bộ đội thời chống Pháp...
 
  Minh chột dạ, vội trở đũa để cầm hai đầu. Nhưng anh không quen, lóng ngóng làm rơi chiếc đũa xuống đất. Tam hơi bực mình:

  - Eng mà cũng bày đặt ăn đũa hai đầu.
 
  Cô chạy ra lán bếp, lấy cho Minh chiếc đũa khác. Minh và Nghĩa không dám đụng đũa vào đĩa thịt hộp, chỉ ngồi ăn rau. Tam ghé sát tai Nhị, thì thầm. Nhị cười:

  - Hai em cứ ăn tự nhiên, anh Thắng thương chiến sĩ của mình lắm đó. Ai lại đi phê bình chuyện vặt.
 
  Nhị gắp thịt lên bát cho Minh. Minh nhìn ông Duệ, lưỡng lự:

  - Thưa bọ...!
 
  Ông Duệ ngẩng đầu lên:

  - Có chuyện chi rứa chú?
 
  Minh lại nhìn Tam, bắt gặp ánh mắt đồng tình, khuyến khích của cô:

  - Bọn con muốn xin bọ hoãn tập văn nghệ. Nhà ta vừa có tin buồn.
 
  Ông Duệ bỏ bát cơm xuống, nhẹ nhàng nói với Minh:

  - Bọ hiểu ý mấy chú... Nhưng chuyện nào ra chuyện đó. Còn nửa tháng nữa là hội diễn toàn khu vực. Hoãn là không kịp đâu.
 
  Tam chen vào:

  - Hay đợt này con tạm nghỉ, giao việc này cho con Thê hả bọ?
 
  Nhị quắc mắt nhìn em:

  - Mi mà nghỉ thì cả đội giải tán. Đừng có lấy lý do này nọ mà người ta cho mình tự kiêu.
 
  Tam im lặng và suốt bữa cơm, cô không nói thêm câu nào.

  Buổi chiều, Tam về sớm. Cô nhóm lửa, nấu vội nồi cơm để chút nữa ông Duệ tạt về ăn. Nhị được khu đội bổ sung sang bờ Nam đã được ba ngày. Tam vẫn chưa quen mỗi lần đong gạo phải bớt đi phần của Nhị. Chỉ có hai cha con mà không mấy khi ngồi ăn chung mâm. Ai về sớm thì bắc cơm, ăn xong thì vùi lại bên bếp. Nhà ông Duệ đã vắng lại càng thêm vắng.
 
  Ba ngày Nhị vắng nhà cũng là ba ngày Tam túi bụi với công việc. Ban ngày lo bệnh nhân ở trạm. Ban đêm tập văn nghệ. Đến nỗi Nhị lên đường sang bên nớ mà Tam cũng không ăn được với chị bữa cơm chia tay.
 
  Nồi cơm sôi lục bục trên bếp. Mùi cơm mới thơm thơm làm Tam lại nhớ đến mẹ. Cả nhà ba người thoát ly, ông Duệ, Nhị và Tam được ăn gạo tiêu chuẩn. Số gạo ấy của ba người, độn thêm khoai sắn dư sức nuôi thêm một, hai người nữa. Vậy mà mẹ vẫn cấy cày cùng hợp tác. Đến mùa cũng được chia vài tạ thóc. Gạo mậu dịch mua về còn để trong bì, những lúc rảnh rỗi, cha con ông Duệ giã dăm ba ký thóc để nấu cơm cúng. Hai ngày nay, không chạy mua đuợc trứng gà, bát cơm cúng cho mẹ và em Tứ, Tam phải thay bằng rau mùng tơi leo trên mấy cành rào sát miệng hố bom với khuyết khô dưới biển. Nhị vắng nhà, Tam như thấy mình lớn lên, làm thay những việc mà có chị ở nhà không khi nào cô đụng tay.
 
  Đang xới nồi cơm để chuẩn bị vùi, tự nhiên Tam có cảm giác là lạ xâm chiếm lòng mình. Một cảm giác mơ hồ nhưng hình như có thật như đang hiện diện trong căn lều chật chội. Mọi khi ở nhà một mình, Tam thấy hơi sờ sợ. Một không khí lành lạnh tỏa lan, nhất là khi cô thắp hương cúng mẹ. Bây giờ cũng có một luồng không khí không biết từ đâu thổi vào nhưng Tam cảm thấy vui vui, cảm thấy vơi đi trống vắng. Và không kìm được, cô khẽ cất tiếng hát" Mẹ bảo con, nghe câu hò trên bến Hiền Lương, nhớ thương con đừng khóc..." Ừ, thì mình có khóc đâu. Nước mắt phải nén vào trong lòng để thời giờ mà lo chuyện khác. Tam tự nói với mình, định hát tiếp câu sau thì có tiếng vỗ tay sau cánh cửa lán. Tam ngước mắt về phía ấy, hỏi:

  - Ai đó?

  Có tiếng ồm ồm giọng mũi vọng vào:

  - Tui đây!

  - Ai đó thì vô đi!
 
  Không có tiếng trả lời. Thường thì bạn bè Tam chưa thấy người đã nghe tiếng. Vậy mà có giọng ai lạ hoắc, đến nhà rồi mà không chịu vô. Ai hè? Tam đã bắt đầu thấy hơi sờ sợ. Cô đứng dậy, hét to:

  - Ai?
 
  Tiếng ồm ồm lại vọng vào:

  - Tui đây! Có cơm cho ăn với...!

  Mấy tiếng sau, người nói hình như không đủ hơi bịt mũi, Tam nhận ra đó là giọng Minh. Cô chạy ra, trách:

  - Anh làm em hết hồn! Sao hôm nay anh xuống sớm thế?
 
  Minh lục túi áo, lấy ra mấy tờ giấy kẻ ngang, vuốt ra cho thẳng thớm:

  - Anh có trao đổi với mấy anh bên đoàn văn công khu vực. Họ góp ý cho một số chỗ cho gọn lại. Còn nội dung hoạt cảnh này, họ khen được.
 
  Tam:

  - Họ có hỏi hoạt cảnh này là ý của ai không?
 
  Minh cười:

  - Anh nói của một o y tá kiêm dân quân, o Tam đó!
 
  Tam cầm lấy vạt áo Minh, giật mạnh:

  - Em không chịu đâu. Khi biểu diễn phải nói hoạt cảnh này là của anh và em. Em lấy tên tác giả là Minh Tam.
 
  Minh:

  - Vậy thì khác chi lạy ông tui ở bụi này. Lỡ tiết mục này dở, không đoạt giải thưởng gì mấy đứa bạn em nó cười cho chết.

  - Anh không tin vào giọng hát của em?

  - Tin chứ. Nhưng anh vẫn sợ.
 
  Tam xới hai bát cơm đầy, múc ra hai bát canh nhỏ. Cô đặt lên trang thờ và giục Minh:

  - Anh thắp hương và khấn cho em đi!
 
  Minh lúng túng:

  - Khấn sao, anh đâu biết!
 
  Tam dẩu môi:

  - Thế mà cũng đòi làm rể nhà em!

  - Ở ngoài Hà Nội, có giỗ chạp gì bố anh lo tất. Thôi, em chỉ cho anh đi.
 
  Tam gãi tai:

  - Mọi ngày bọ em làm. Bọ đi vắng có chị Nhị. Còn bây giờ, anh cứ nói đại đi: "Chúng con là Tam và Minh, con của mạ, chị và anh của em Tứ, có bát cơm cúng mạ và em...".
 
  Minh thắp hương, chắp trước ngực, lẩm nhẩm. Khi anh định cắm ba cây nhang vào chiếc vỏ đạn, Tam níu áo anh, thì thầm:

  - Có điều này em quên dặn anh, anh xin mạ làm con trong gia đình, xin làm anh thằng Tứ...

  - Mạ có la cho không?

  - Khi còn sống, mạ cưng em lắm. Anh cứ thưa với mạ đi!
 
  Minh lại rì rầm khấn. Anh cắm hương vào vỏ đạn, bước lại định ôm Tam vào lòng. Tay Tam đầy lọ nghẹ, cô khẽ đẩy khuôn mặt của Minh đang nghiêng lên má mình, để lại trên má Minh mấy vệt dấu tay. Tam nhìn ra ngoài cửa lán. Ông Duệ chưa về. Minh vẫn nắm chặt tay Tam làm cô bối rối. Má cô nóng bừng như lần đầu tiên cô rửa vết thương cho Minh. Tim đập gấp, Tam ngẩng mặt, môi mở ra như hai cánh hoa, đón nhận nụ hôn của Minh. Minh đặt vội lên môi Tam nụ hôn nồng nàn. Bên ngoài, nắng chiều đã nhạt. Trong lán, trời tối rất nhanh. Tam đê mê trước nụ hôn đầu đời nhưng một quả pháo nổ gần làm cô giật bắn người. Cô khẽ đẩy Minh ra:

  - Anh lên trên xã trước đi!

  Minh nhận ra ý tứ trong của câu nói, chạy ù ra cửa. Anh chạy rất nhanh dưới giao thông hào, miệng như muốn hét lên rằng: "Tôi đang yêu, chúng tôi đang yêu". Thỉnh thoảng ngoái lại nhìn căn lán đang chìm trong hoàng hôn.
 
  Trong buổi tập, Tam không dám nhìn Minh. Minh cũng vậy. Một tâm trạng bàng hoàng, vừa sung sướng vừa lo lắng. Cả hai cứ ngỡ những người trong đội văn nghệ đã chứng kiến cảnh hai người hôn nhau. Thỏn, người hát cặp với Tam trong hoạt cảnh là người đầu tiên phát hiện vẻ mặt không tự nhiên của hai người. Nhưng anh chỉ tủm tỉm cười, thỉnh thoảng nheo mắt nhìn Tam.
 
  Minh làm mẫu một lần vai anh chồng lười biếng trong hoạt cảnh. Việc nước, việc nhà bê trễ. Được người vợ "giác ngộ", anh hăng hái làm đơn lên đường đánh giặc. Minh cầm chai rượu trong tay, mặt ủ rũ, lảo đảo bước. Minh:

  - Anh Thỏn chú ý, lúc này anh chồng say rượu, đi không vững. Anh đã có khi nào say chưa?
 
  Thê phá lên cười:

  - Eng Thỏn thì say tứ mùa!
 
  Thỏn làm mặt giận:

  - Nói rứa mà cũng nói được. Anh Minh đưa chai rượu cho tui!
 
  Thỏn cầm cái chai, giả vờ đưa lên miệng tu ừng ực làm mọi người bò lăn ra cười. Thỏn chống chế:

  - Có uống thì mới say chứ?

  Minh cười:

  - Khi diễn, anh chỉ cần cầm cái chai là đủ!

  Thỏn làm lại động tác, cầm chai lảo đảo đi vào. Gặp chiếc ghế đẩu, anh nặng nề gieo xuống. Tam vác cuốc, quần xắn móng lợn, nón trật sau lưng, bước vào. Thấy "chồng mình" ngồi ngây ra một cục, Tam rầu rĩ:

  - Chồng ơi là chồng...!
 
  Thỏn làu bàu:

  - Có chuyện chi rứa em?
 
  Tam vứt chiếc cuốc vào vách, đanh đá:

  - Chồng người ta thì vào bộ đội, dân quân, có ở nhà thì cũng chăm lo sản xuất. Còn chồng tui thì sáng xỉn chiều say... Anh đi đâu tìm cho tôi cái mo thì đi.

  - Để làm gì thế em?
 
  Tam vừa cười vừa nói:

  - Để đeo vào cho đỡ xấu mặt...!
 
  Minh phải đưa tay bảo Tam dừng lại:

  - Chỗ này em phải nói với giọng giận dữ, lấy hai tay che mặt. Em làm lại đi!
 
  Tam phụng phịu, vẻ khó chịu nhưng cô làm lại ngay.

  Hoạt cảnh chỉ mười lăm phút. Sau ba lần tập, Tam và Thỏn đã khá thuần thục trong vai "chồng vợ" của mình. Đoạn kết của hoạt cảnh Tam hát rất hay trên nền phụ hoạ của tốp nữ: "Khoan ơi khoan mời bạn khoan lại hò khoan... Vĩnh Linh anh hùng trai tài gái đảm. Nô nức lên đường quyết giết giặc lập công..."

  Tiết mục kết thúc mà Thỏn cứ nắm chặt lấy tay Tam. Thỏn ghé sát tai cô:

  - Ước chi hai đứa mình là chồng vợ của nhau...!

  Tam phụng phịu:

  - Đừng có ba láp nghe!

  Cô gỡ tay Thỏn, đi về phía Minh, đề nghị:

  - Thôi khuya rồi, mình dừng lại đây thôi anh Minh ạ.
 
  Minh gật đầu. Đêm nào cũng vậy, Minh đều ngủ lại ở lán ủy ban. Thê và Tam về bên trạm xá. Con đường dưới giao thông hào từ ủy ban sang trạm xá chỉ chừng trăm mét nhưng vì "giữ ý", Minh không khi nào tiễn Tam về. Thay vào đó là cái bắt tay rất chặt. Cái bắt tay truyền hơi ấm cho nhau mà sau đó hai người đều thao thức. Nó như một thứ men say, tích luỹ lại trong tim từ ngày này sang ngày khác khiến người ta ngây ngất.

  Đêm nay, Tam nằm trên võng trong căn hầm chữ A của trạm xá. Khác với Tam, Thê vừa đặt lưng xuống là ngủ ngay, bom pháo ì ầm bên ngoài cũng mặc kệ. Tam đạp chân vào vách hầm để chiếc võng đung đưa. Cô như đang sống lại khoảnh khắc ngắn ngủi cùng Minh trong lán nhà mình. Đó là khoảnh khắc thiêng liêng, khoảnh khắc đầu tiên cô đứng với Minh trong không gian vắng lặng. Trao cảm thương cho nhau, nhất là Tam đã bảo Minh khấn trước vong linh của mẹ và em, Tam thấy yên lòng. Tam giao trọn tâm hồn trong trắng của mình cho Minh, không chút đắn đo, không hề suy tính. Và cô tự nhủ lòng, giờ cô đã là của Minh, là của Minh. Tam đặt tay lên ngực, nơi bầu vú căng tròn đang dội lên sau mỗi nhịp đập của trái tim. Tự nhiên, toàn thân cô râm ran, một cảm giác lạ lùng như một dòng điện chạy khắp người, cảm giác cô có được khi Minh trao nụ hôn cho cô. Nó như được nhân lên sau mỗi lần nghĩ đến, trở nên một nỗi thèm khát khôn nguôi.

  Một tuần lễ Minh xuống tập cho đội văn nghệ qua nhanh. Đó là đêm cuối cùng Minh tập cho đội và cũng là đêm cuối cùng anh ngủ lại bên lán ủy ban. Sau buổi tập, xã đoàn bồi dưỡng cho tổ một chầu cháo gà. Cả Tam và Minh không ai muốn ăn. Tam trở nên ít nói, khuôn mặt ưu tư khiến Thê phải giục:

  - Chị Tam ăn đi không hết phần chừ!
 
  Tam miễn cưỡng bê tô cháo, ăn mấy thìa rồi lại đặt xuống. Minh có vẻ tự nhiên hơn, anh lặng lẽ ăn hết tô. Không khí của buổi chia tay trở nên trầm lắng mặc dù Thỏn cố pha trò:

  - Anh Minh cứ yên tâm, tui chỉ là "chồng giả" của Tam!
 
  Hình như trong đội văn nghệ, mọi người đều biết Minh có cảm tình với Tam. Tam biết điều đó và khi có ai đó trêu chọc, gán ghép, cô chỉ cười. Và đêm nay là đêm sau cùng hai người có dịp ở bên nhau. Một nỗi buồn mơ hồ đã làm tổ trong tâm hồn cô cách đây mấy hôm, khi Minh báo tin anh sẽ về đơn vị chiến đấu. Nỗi buồn ấy lớn rất nhanh, choán lấy phần lớn suy nghĩ khiến đêm nay cô như nguời mất hồn, choáng ngợp với chính mình. Chỉ còn vài tiếng đồng hồ nữa thôi, hai người sẽ phải xa nhau. Ngày gặp lại cũng không thể nào hẹn trước.

  Trong đoạn giao thông hào chật chội sang lán ủy ban, tay Tam trong tay Minh. Hai người đi rất chậm, cố kéo dài thời gian để con đường xa mãi ra. Nhưng dù họ có nhích từng bước, cuối cùng trụ sở ủy ban cũng hiện ra trước mặt. Tam nói trong hơi thở:

  - Thôi anh vào nghỉ đi, sáng mai em qua sớm.
 
  Nói xong, Tam gỡ tay Minh, đi về phía trạm xá. Minh vừa bước vào lán thì Toán, dân quân trực reo lên:

  - Thôi, có anh Minh đây rồi, nhờ anh trực giùm điện thoại. Tụi tui đi xuống nhà anh Liễm. Có điện khẩn của khu vực.
 
  Không đợi Minh trả lời, Toán và một dân quân nữa khoác AK bước nhanh ra khỏi lán. Minh cởi áo ngoài, nằm xuống võng. Gió từ bờ sông thổi vào cuốn đi cái không khí tù hãm nồng nặc mùi thuốc "chú bác". Tiếng pháo cầm canh bên Dốc Miếu lúc khoan lúc nhặt, nằm trong hầm nghe như tiếng trống vọng từ đâu tới. Tiếng pháo không cắt được dòng suy nghĩ của Minh. Những kỷ niệm của anh và Tam được anh sắp xếp lại, như một người đang chọn lựa tài sản để cất vào kho.
 
  Chờ mãi mà không thấy Toán về, Minh thiu ngủ. Gió mơn man trên mặt anh. Rồi đột nhiên một cảm giác là lạ râm ran trên má, trên môi làm Minh choàng tỉnh. Anh giật mình hỏi:

  - Toán đấy à?

  Có tiếng cười khẽ và một giọng nói quen thuộc:

  - Em đây...!
 
  Nhận ra tiếng Tam, Minh giật mình ngồi dậy. Giọng Minh thoáng chút lo sợ:

  - Sao em lại sang đây?

  - Em không ngủ được.

  - Thôi, để anh đưa em về! Em ở đây, có ai nhìn thấy em ngồi với anh khuya khoắt thế này, họ nghĩ sai về chúng ta.
 
  Tam xịu mặt:

  - Anh sợ thế à?

  - Anh không sợ nhưng anh là khách của xã, phải giữ gìn, em ạ.

  Tam hất tay Minh, vẻ giận dữ:

  - Anh sợ thì để em về...!

  Tam bước nhanh ra khỏi hầm. Minh sững sờ một lúc rồi mới kịp ra theo. Anh bước nhanh và nắm được vạt áo Tam, kéo cô đứng lại:

  - Anh giữ là giữ cho chúng mình...!

  Tam đổ vào người Minh, ghì chặt lấy anh, nức nở. Những giọt nước mắt nóng hổi ướt cả vạt áo Tô Châu, thấm lên da thịt Minh. Minh vuốt nhẹ lên vai Tam, dỗ dành:

  - Đừng khóc nữa, em...!
 
  Tam mếu máo:

  - Em chỉ được bên anh mấy tiếng đồng hồ. Vậy mà anh hắt hủi em...
 
  Minh cười:

  - Anh đâu có hắt hủi!

  - Không hắt hủi mà đưổi em về?
 
  Minh im lặng. Anh biết lúc này dù có nói gì, Tam vẫn không thông cảm cho anh. Thời gian như một dòng sông chảy mãi nhưng với anh và Tam, nó như sắp phải ngừng lại. Nó hối thúc con người phải gấp gáp lên, phải tận hưởng những giây phút quý báu đang có trong tay hai người.

  Mấy hôm nay, Tam thấy thương Minh quá. Cái chết của thằng Tứ, một chàng trai mới lớn mà Tam biết nó chưa biết gì về tình yêu, chưa một lần được ôm hôn người con gái. Hay nói như chú bác vẫn nói là chưa biết "mùi đời". Minh cũng vậy. Anh sẽ đối diện với hòn tên mũi đạn và thần chết cứ lởn vởn bên anh. Tam không sợ Minh sẽ hy sinh nhưng cô muốn anh được tận hưởng những ân huệ mà tạo hoá đã ban phát khi hai người khác giới thương yêu nhau. Nghĩ như vậy, cô trở nên mạnh bạo:

  - Anh và em đi ra phía bờ sông chút đi...!

  Minh định hỏi, ra đó để làm gì nhưng Tam đã bước nhanh về phía trước. Bầu trời không trăng sao, trùm lên một màu đen mỗi lúc một đậm. Phía thượng nguồn, những tia chớp nhì nhằng và tiếng sấm đã âm vang ngày một gần hơn. Minh lầm lũi bước sau Tam. Đoạn đường hào ra bờ sông sau mấy ngày mưa có chỗ nước đọng lại thành vũng, bùn nhão nhoét lên quá mắt cá. Hình như Minh không biết điều đó, cố gắng bước nhanh để rút ngắn khoảng cách giữa hai người.

  Tam rẽ vào một căn hầm, nơi thường dùng cho thương binh đưa từ bờ Nam sang. Mấy hôm nay, căn hầm ấy bỏ không vì mưa làm ngập. Nước quá đầu gối, mấp mé vác giường. Tam xắn quần ngồi lên chiếc giường tre. Minh vào theo, ngơ ngác hỏi:

  - Vào đây làm gì, em...?
 
  Tam cười:

  - Tránh pháo, tránh mưa. Anh không thấy trời sắp đổ mưa à?
 
  Minh lưỡng lự. Sự bạo dạn của Tam làm anh bối rối, đến nỗi anh không quyết định được gì vào lúc này nữa. Tam đưa tay để kéo anh lên gường. Chiếc giường tre yếu ớt chợt chao đảo, nước vỗ ì oạp trong hầm.

  Bên ngoài trời đổ mưa. Mùi ẩm mốc tù đọng làm cho căn hầm như chật chội hơn. Tam ôm lấy Minh, người cô nóng ran, tim như có tiếng ngựa phi. Cô muốn nói với Minh rất nhiều điều, về những dự định sau ngày thắng giặc. Nhưng câu nói cứ nghẹn lại rồi tan biến, theo dòng máu chạy về tim làm cô nghẹn ngào:

  - Anh...!

  - Gì em?

  - Em thương anh quá...!

  - Anh cũng rất thương em... Sau này hoà bình, nếu em không chê anh, anh sẽ là chồng em. Anh sẽ không bao giờ mắng em đâu...

  - Anh không chê em quê mùa chứ ...?

  - Không...!
 
  Minh ghì Tam vào lòng. Chợt cô đẩy anh ra. Những giọt nước mắt Tam cố kìm nén bỗng trào tuôn. Minh hốt hoảng:

  - Em, đừng khóc nữa!
 
  Tam mếu máo:

  - Anh không biết ngày mai anh sẽ về đơn vị chiến đấu?
 
  Minh khẽ bật lên tiếng cười:

  - Thì có sao đâu...!
 
  Tam nói rất nhanh:

  - Em sợ anh cũng sẽ như thằng Tứ...
 
  Minh:

  - Chiến tranh mà em. Sinh tử là chuyện thường...
 
  Tam nhìn Minh. Căn hầm tối, đêm mưa, trước mặt Tam chỉ là một bóng đen lờ mờ. Tam có cảm giác sau lưng anh, trong bóng đen dày đặc thò ra một bàn tay, đặt lên vai anh, định kéo anh đi. Tam cố giành lại. Và trong lúc dùng hết sức để chiến thắng bàn tay kia, cô ngã xuống, kéo Minh ngã xuống theo... Hơi thở của Tam nóng hổi, mơn man trên da thịt Minh. Minh hiểu ra tất cả. Anh bỗng trở nên lo sợ, định ngồi dậy nhưng bị cánh tay mềm mại của Tam giữ chặt.

  Tam đặt bàn tay Minh lên tim mình. Minh tận hưởng niềm hạnh phúc trong sự lo lắng. Tay Minh run run trên bộ ngực căng phồng, nóng hổi của Tam. Lần đầu tiên, Minh cảm nhận một mùi hương là lạ từ thân thể người con gái. Nó làm anh đê mê, toàn thân nóng bừng như đang lên cơn sốt. Lẽ ra, anh phải là người chủ động dâng hiến cho bạn tình của mình niềm hạnh phúc ấy. Nhưng anh quá thụ động, làm Tam phải phì cười:

  - Anh ngốc lắm...!
 
  Sau tiếng cười của Tam, Minh như bừng tỉnh. Anh thấy cần nói với Tam những gì sẽ xảy ra nếu anh và cô đi quá đà:

  - Anh biết em rất thương anh. Lỡ anh và em có với nhau một giọt máu sẽ làm khổ em... Anh đi chiến đấu, nếu hy sinh, em sẽ lỡ làng...

  - Không, em sẽ chịu đựng được tất cả. Anh ơi, em yêu anh...!
 
  Mưa rất to làm nước trong hầm dâng lên. Chiếc giường tre như nổi lên. Tam không hay biết nước đã bén lên lưng mình. Cô say mê tận hưởng tình yêu của Minh mang lại. Chiếc giường cứ bập bềnh trên mặt nước làm nước bắn tung toé lên da thịt hai người.
 
  Một ánh đèn pin đột ngột hiện ra như một tia chớp. Có tiếng hai người đang thì thầm. Tam và Minh đều bật người ngồi dậy, vơ tạm quần áo che lên người. Từ bên ngoài vọng vào tiếng quát:

  - Ngồi im...!

  Ánh đèn pin loang loáng trên khuôn mặt xám ngoét của Tam. Tam nhận ra tiếng của Quyến, vội nói:

  - Eng tắt đèn pin cho út một chút!

  Quyến cười gằn:

  - Bên trạm xá đi tìm mi. Bên ủy ban lo đi tìm thằng Minh. Hoá ra hai đứa mi ở đây!

  Quyến vẫn không chịu tắt đèn pin. Tam nhảy xuống, giật chiếc đèn trong tay hắn. Hai bên giằng co nhau. Chiếc áo khoác hờ trên người Tam rơi xuống nước, để lộ thân hình đầy đặn của Tam trước ánh đèn trắng xanh yếu ớt. Tam không hề ngượng ngùng, giật mạnh chiếc đèn trong tay, rít lên:

  - Không biết ngượng!

  Quyến trâng tráo:

  - Để hai đứa bay khỏi chối! Mân, xé giấy viết cho tao biên bản.

  Tam giận giữ:

  - Không cần! Tui không thèm chối! Sáng mai, hai đứa tui ra ủy ban làm giấy kết hôn!

  Quyến:

  - Nói rứa mà nghe được! Bữa qua răng không ra ủy ban mà làm giấy, để chừ bị bắt quả tang mới nói tới chuyện giấy tờ?
 
  Tam cũng không vừa:

  - Đừng có bắt lý! Cứ làm biên bản đi, tui ký cho!

  Quyến bảo Mân viết biên bản. Mân tì quyển sổ tay lên đầu gối, hí hoáy viết. Chính Mân cũng không biết viết thế nào, cứ chần chừ nhìn Quyến. Quyến gắt:

  - Viết đi!
 
  Mân hỏi lại:

  - Viết răng...?
 
  Quyến:

  - Rứa mà cũng hỏi. Tao đọc cho mà viết: "Việt Nam Dân Chủ Cộng hòa... Biên bản bắt quả tang hủ hoá. Tối hôm nay, chúng tôi đi tuần tra, bắt quả tang chị Nguyễn Thị Tam và anh Vũ Quang Minh đang hủ hoá với nhau trong hầm...".
 
  Đến chỗ tên họ Minh, Quyến hất hàm hỏi:

  - Anh kia, tên họ là chi? ở đơn vị nào?
 
  Tam thay lời Minh:

  - Vũ Quang Minh. Cứ ghi là bộ đội của khu đội.
 
  Quyến cau mặt:

  - Không được, phải ghi rõ đơn vị để gửi một bản về cho đơn vị biết.
 
  Minh thấy hơi mắc cỡ, định trả lời nhưng Tam gạt đi:

  - Các anh không phải là công an, không được hỏi như hỏi cung!
 
  Quyến:

  - Đã hủ hoá với nhau mà còn ngoan cố. Có khai không thì bảo! Ngoan cố chúng tôi trói cả hai người lại, giải về trụ sở xã.

  Minh thấy căng thẳng lúc này là hỏng việc. Anh nói:

  - Tôi ở...

  Tờ biên bản chữ nghệch ngoạc của Mân cuối cùng cũng được viết xong. Quyến liếc nhìn qua, gật đầu. Vẫn giọng hống hách của hắn:

  - Ký vào đi...!

  Tam đanh đá:

  - Ký thì ký, sợ gì ...!

  Tam và Minh phải đặt bút ký. Quyến gấp tờ biên bản, nhét vào túi áo. Hai người bước ra khỏi hầm, lẫn vào màn mưa. Minh ngồi xuống chiếc giường tre, đầu rũ xuống. Tam ngồi xuống cạnh, nói để Minh yên tâm:

  - Anh đừng sợ. Em sẽ nói với anh Liễm là hai đứa mình thương nhau thật sự. Anh và em sẽ làm giấy kết hôn.

  Giọng Minh buồn buồn:

  - Anh và em sẽ cưới nhau. Nhưng trước hết, anh và em sẽ phải chịu kỷ luật trước tổ chức...

  Tam chợt nhận ra những tai họa sắp giáng xuống đầu hai người. Cô nhũn người, lả hẳn vào người Minh.

  Bên ngoài, trời đã tờ mờ sáng. Mưa đã tạnh. Hai người rời khỏi căn hầm. Lúc ấy, Tam mới biết quần áo của cô và Minh đều ướt sũng.

  Tảng sáng đã nghe tiếng phản lực rít lên từ phía biển và tiếng bom ầm ầm phía nông trường Quyết Thắng. Mấy hôm nay, chúng bắn phá cả ngày lẫn đêm. Thắng không có lấy một giấc ngủ trọn vẹn. Đến cả những giấc mơ cũng bị xé vụn.

  Sáng nay, Thắng thức dậy sớm sau một giấc ngủ chập chờn. Anh nằm trên võng, tay cầm chiếc đài bán dẫn đang nghe tin tức của Đài Tiếng nói Việt Nam. Thanh Hoá, Hà Tĩnh, Nghệ An bắn rơi nhiều máy bay Mỹ, bắt sống giặc lái. Quân giải phóng đánh mạnh ở Tây Ninh, Bến Tre. Điếu thuốc "chú bác" trên môi anh đã cháy gần hết, còn lại chút giấy bản như chiếc tổ sâu kèn vắt vẻo trên môi. Toàn, chiến sĩ bên tiểu đội thông tin đã đứng bên anh từ khi nào, cầm chặt tờ giấy trên tay như sợ gió cuốn mất. Đến khi bản tin kết thúc, Toàn mới cất tiếng chào:

  - Thưa thủ trưởng ...!
 
  Nhận ra tiếng Toàn, Thắng ngồi bật dậy:

  - Toàn đấy à? Có tin tức gì mới không?

  - Thưa thủ trưởng, có điện của khu đội.
 
  Toàn trao tờ giấy ghi nội dung bức điện cho Thắng. Khuôn mặt anh cứ rạng rỡ dần lên theo mỗi dòng chữ. Thắng cười tủm, bảo Toàn:

  - Đồng chí sang mời thủ trưởng Mẫn cho tôi!

  - Rõ!
 
  Toàn bước nhanh ra khỏi hầm. Thắng lại mở bức điện đọc lại lần nữa. Những tin tức này không cần thiết phải gửi cho tiểu đoàn anh vì nó không liên quan gì đến nhiệm vụ của tiểu đoàn. Nhưng nó liên quan đến một người, một người mà chính anh mong tin từng giờ từng phút. Đó là những tin tức liên quan đến Nhị. Có lẽ vì vậy, trung đoàn trưởng Lân sau khi nhận được điện từ mặt trận gửi về đã chỉ thị cho bộ phận cơ yếu gửi xuống tiểu đoàn ba một bản.

  Mẫn từ ngoài bước vào, vẻ mặt không vui. Anh hỏi nhát gừng:

  - Anh gọi tôi... Có chuyện gì...?

  Thắng trao bức điện cho Mẫn. Mẫn đọc qua, vẫn không biểu lộ một niềm vui nào, dù là một nụ cười miễn cưỡng. Thường thì trong ban chỉ huy, Mẫn có tính cách gần như trái ngược với Thắng. Thắng là người nguyên tắc, vui buồn ít khi bộc lộ. Còn Mẫn là người sống nội tâm, một người nổi tiếng tâm lý với anh em chiến sĩ. Vậy mà trước một tin vui, trung đội của Nhị giết gọn hai tiểu đội thám báo của địch, Mẫn lại không có một lời chia vui với Thắng. Nhận ra sự bất thường ấy, Thắng lên tiếng:

  - Có chuyện gì phải không, Mẫn?

  Mẫn im lặng, vớ gói thuốc trên nắp một chiếc hòm đạn, thong thả cuốn một điếu. Thắng không chịu nổi sự im lặng của Mẫn, xẳng giọng:

  - Có chuyện gì, cậu cứ nói thẳng với tớ. Úp úp mở mở, bực bỏ mẹ!

  Mẫn bật lửa châm thuốc, rít một hơi, chậm rãi nói:

  - Tôi thấy chuyện này khó xử quá...

  Thắng to tiếng:

  - Nhưng mà chuyện gì?

  - Chuyện liên quan đến cô em vợ ông và cậu Minh, chiến sĩ đại đội ba đang an dưỡng bên trạm xá.

  - Cụ thể là thế nào?

  - Hai đứa ân ái với nhau dưới hầm, dân quân bắt được, lập biên bản.

  Như có ai bóp chặt cổ, Thắng trợn mắt, đầu rung rung, muốn nói mà không nói được. Chân tay anh rụng rời, lưng lạnh toát như có một con rắn đang bò. Một nỗi tức giận bất ngờ như một đòn chí mạng từ trên trời giáng xuống. Nó dồn anh vào một thế hết sức khó xử. Nhưng tính nguyên tắc cố hữu trong anh đã đưa anh đến một quyết định hết sức cực đoan:

  - Không có gì mà khó xử cả. Cho tiến hành kiểm điểm và gửi biên bản lên tiểu đoàn. Tôi sẽ đề nghị lên khu đội một hình thức kỷ luật cao nhất, tước quân tịch, đuổi về địa phương!

  Mẫn ngẫm nghĩ một lúc rồi mới đưa ra chính kiến của mình:

  - Hình thức kỷ luật nào cũng là để giáo dục. Trước mắt, ta nên báo trạm xá để trả đồng chí ấy về đại đội để làm kiểm điểm. Còn hình thức kỷ luật gì, do đại đội đề xuất.

  Thắng đã lấy lại được bình tĩnh, tỏ ra khó chịu:

  - Không, chúng ta phải có ý kiến chỉ đạo cho đại đội ba. Trong lúc chúng ta đang chuẩn bị cho chiến dịch, những khuyết điểm như vậy là không thể tha thứ. Phải xử lý thật nghiêm để làm gương cho cả tiểu đoàn, cho cả trung đoàn.
 
  Mẫn vẫn giữ thái độ ôn tồn. Mỗi khi cần tranh luận gì với Thắng, nhất là những vấn đề hệ trọng, thì dù không ở trong cuộc họp, anh thường dùng từ "đồng chí" như để nhấn mạnh tầm quan trọng của vấn đề anh sắp nói ra:

  - Nhưng đồng chí nên nhớ, đồng chí Minh là một chiến sĩ chiến đấu giỏi, chúng ta đang có kế hoạch bồi dưỡng để kết nạp Đảng. Là một người chúng ta đang dự kiến cử đi học sĩ quan.

  - Thế cậu có biết xuất thân của thằng sở khanh ấy không? Một gia đình gốc tư sản Hà Nội. Hôm gặp nó dưới nhà, tớ đã hết sức khó chịu. Linh cảm như mách bảo, thế nào cũng có chuyện không hay xảy ra. Có sai đâu. May mà chúng ta chưa kết nạp Đảng, chưa cử đi học. Chứ đưa cái ngữ tiểu tư sản ấy vào Đảng chỉ tổ làm ô danh Đảng.

  - Đồng chí hơi mặc cảm. Không phải tôi và đồng chí xuất thân từ bần cố nông, thấy ai có nguồn gốc giai cấp khác mình là thành kiến. Còn điều này nữa, đồng chí sẽ là anh rể của Tam!
 
  Thắng cười khẩy:

  - Chính vì anh rể nên càng phải nghiêm khắc. Nhẹ tay anh em lại nghĩ là mình bênh vực. Hừ, một thằng em vừa hy sinh. Một bà chị đang ngoài mặt trận. Ông bố là bí thư đảng ủy mà đứa con gái lại đổ đốn ra như vậy. Thôi, không bàn thêm chuyện này nữa. Ta tranh thủ ăn sáng. Đồng chí xuống ngay đại đội ba làm việc với ban chỉ huy. Còn tôi, tôi phải xuống dưới xã T một chút...

  Vinh bê xoong cơm sáng vào, giọng oang oang:

  - Em đoán có sai đâu. Thủ trưởng Mẫn cũng ở đây nên em mang cơm của thủ trưởng về đây luôn thể.

  Vinh lấy bát, xới cơm. Cơm sáng chỉ có cơm và xì dầu khô nấu lên. Vinh lục túi, lấy ra hai quả ớt chín đỏ, trao cho Thắng và Mẫn mỗi người một quả:

  - Ưu tiên hai thủ trưởng. Hôm qua vào làng, các mạ cho mấy quả...
 
  Mẫn cười:

  - Mồm mép cậu thế đến có con gái các mạ cũng gả cho cậu, nói chi quả ớt.

  - Vâng, thủ trưởng nói đúng. Mạ Giản trong Đông Trường có cô con gái đang học ngoài Tân Kỳ. Mạ hỏi, có ưng làm rể mạ, mạ cho.

  Thắng dầm quả ớt vào bát xì dầu. Vỏ ớt chín hồng vụn ra trong bát. Hạt ớt trắng nhạt lấm tấm nổi lên. Mùi ớt cay nồng khiến Thắng hắt hơi liên tục. Vinh pha trò:

  - Có ai nhắc thủ trưởng rồi!

  Thắng chưa kịp nói gì thì Vinh đã biến ra khỏi hầm. Bữa sáng đạm bạc nhưng xoong cơm nhanh chóng vơi đi. Mẫn bỏ bát, rót nước trong tích tráng qua rồi rót ra một bát đầy. Nước chè ủ thâu đêm không còn nóng, ngả sang màu nâu sẫm. Mẫn ực một mạch hết cả bát rồi nói với Thắng:

  - Tôi vẫn mong anh hết sức mềm dẻo, tế nhị trong chuyện này. Cậu Minh và Tam đang tuổi hai mươi, tuổi yêu đương.

  Thắng đang nhai một miếng cơm đầy, không kịp nuốt đã đốp lại ngay:

  - Nhưng không được phép đặt lên trên nhiệm vụ. Không được có những hành vi thiếu đạo đức như vậy!

  - Tôi rất thông cảm với những bức xúc của anh. Minh và Tam có lỗi. Họ thể hiện tình yêu trong điều kiện chưa cho phép. Cho nên anh cũng nên tìm cách an ủi bọ Duệ!

  - An ủi cái cóc khô gì nữa. Con cái bôi tro trát trấu vào mặt bố mẹ, chỉ có nước độn thổ!
 
  Thắng bỏ hai chiếc bát vào xoong, vấn một điếu thuốc "chú bác", châm lửa. Anh dặn Mẫn:

  - Xuống làm việc với đại đội ba, anh đề nghị dưới đó gạch tên cái thằng cha Minh ra khỏi quân số hành quân đợt này, ở lại trông nom doanh trại chờ kỷ luật.

  Mẫn lắc đầu. Vinh bước vào, bê chiếc xoong đi xuống nhà bếp. Thấy Thắng mang xắc cốt, đội mũ chuẩn bị đi, Vinh cuống cuồng:

  - Thủ trưởng chờ em một chút.

  - Ừ, khẩn trương lên.
 
  Mẫn bước lại, nắm tay Thắng:

  - Tôi mong anh bình tĩnh...!

  Vinh vừa đi vừa chạy theo Thắng trong giao thông hào chật hẹp. Thắng sải chân, lầm lũi bước. Chiếc mũ tai bèo trên đầu anh cứ lắc lư theo mỗi bước chân. Hình như anh không để ý đến ai. Có những người quen đi ngược chiều, cất tiếng chào: "Anh Thắng đấy à? ", anh cũng không chú ý, cứ " Dạ, dạ..." liên hồi, không để ý người đang chào mình là ai.
 
  Đến ngã ba rẽ về T, tình cờ Tuấn đưa tay cản đường đi của hai người. Thắng không nhìn Tuấn, nhưng vì tay Tuấn đã cản mất đường đi, anh bắt buộc phải ngước mắt lên. Thắng sửng sốt đến mừng rỡ:

  - Sao cậu lại ở đây?
 
  Tuấn xiết chặt tay Thắng:

  - Tui báo cho anh hai tin bất ngờ, anh đoán thử coi!
 
  Thắng ngẫm nghĩ một lúc, lắc đầu:

  - Sáng nay mình mới nhận được điện của khu đội, báo tin trung đội của cậu... Vậy mà cậu đã ở đây rồi.

  - Thì anh cứ đoán đi đã, cả hai tin đều liên quan đến anh...!

  - Mình chịu!
 
  Vinh:

  - Tôi đoán chị Nhị ra...!
 
  Thắng nghiêm mặt:

  - Đồng chí không được đùa...!
 
  Tuấn cười phá lên:

  - Giỏi, giỏi! Chị Nhị về, anh Thắng ạ!

  - Nhưng tại sao lại về!

  - Hai chị em tui về lúc ba giờ sáng. Tui về cưới vợ. Còn chị Nhị được đại đội cử về tham dự đám cưới...
 
  Thắng phì cười:

  - Cậu lại đem chuyện trạng Vĩnh Hoàng ra nói đấy à? Ra có việc gì, cứ nói đại đi!

  - Thiệt mà, tui ra cưới vợ. Đợt chiến đấu vừa qua, tui diệt ba tên thám báo, bắt sống một tên, được bầu là "Dũng sĩ". Chị Nhị nói, đề nghị cấp trên tặng huân chương. Tui nói, huân chương huân chiếc gì tính sau, thưởng cho tui mấy ngày phép tui về cưới vợ. Định sáng nay lên mời anh, sáng mai xuống dự với hai đứa cho vui, ai ngờ lại gặp anh ở đây. Thôi, ta cùng về luôn.

  Nói xong, Tuấn lăng xăng đi trước. Thắng không còn nghi ngờ gì những điều Tuấn vừa nói. Niềm vui sẽ được gặp Nhị nhanh chóng tan biến, thay vào đó là một mối tơ vò trong chuyện của Tam. Chắc chắn trong câu chuyện giữa anh và Nhị sẽ có một khoảng thời gian không nhỏ bàn chuyện cô em gái dại dột của mình. Những ý nghĩ vẩn vơ làm Thắng không quan tâm đến chuyện Tuấn đang nói với Vinh:

  - Tụi thám báo ăn mặc giả quân giải phóng. Mũ tai bèo, quần áo Tô Châu, đi dép rọ. Lúc đầu, tụi tui ai cũng nói, đó là trinh sát của bên mình. Chúng đi vào nơi đóng quân của trung đội mình tỉnh bơ. Nhưng tui ngửi ra mùi thuốc lá Ruby thoáng thoảng trong gió, liền hội ý nhanh với chị Nhị. Chị Nhị cũng nhất trí, đó là bọn thám báo. Vậy là chúng tôi nổ súng...
 
  Vinh thán phục:

  - Khiếp nhỉ! Lại còn chiêu giả danh quân giải phóng!

  - Chúng nghĩ là sẽ đánh lưà được ta nên đi lại rất tự nhiên. Nếu không có mùi thuốc lá, chắc tụi tôi không dám bắn. Khi chúng tôi nổ súng hạ tốp đi đầu, tiếng AR15, cối M79 dồn dập bắn về phía chúng tôi. Nhưng mình ở thế thủ nên không có thương vong...

  - Và sau trận đánh, cậu được về cưới vợ?
 
  Tuấn cười mãn nguyện:

  - Thì coi như phần thưởng mà. Cưới xong, mình lại vô.

  - Ông "nóng máy" dữ vậy?
 
  Rồi Vinh xuống giọng, thì thầm vào tai Tuấn:

  - Thế trước đây ông không xin "tạm ứng à"?

  Tuấn lắc đầu:

  - Chưa. Mình cũng muốn mà Xuân không chịu. Nói là phải chờ đến ngày cưới. Nói thật với cậu, mình không muốn cứ chịu mãi cảnh "đau đẻ chờ sáng trăng". Vậy là xin nghỉ phép mấy ngày... Sáng nay tranh thủ lên mời anh Thắng...

  Đoạn cuối câu chuyện giữa Vinh và Tuấn đã kéo Thắng ra khỏi những ý nghĩ vẩn vơ. Anh nói như vừa nghe xong toàn bộ câu chuyện:

  - Được rồi, mai mình xuống. Các cậu định tổ chức ở đâu?

  - Ở văn phòng ủy ban, anh ạ.

  - Hầm chật nút như rưá, khách ngồi mô cho hết?

  - Rưá mà cũng có bốn năm đám cưới trong hầm ủy ban rồi đó.

  - Đừng có bày vẽ rườm rà!

  - Thì cũng nước chè xanh, thuốc rê "chú bác". Mấy người ở xa hay mấy người thân như anh, chị Nhị, anh Liễm, bọn tui mời ăn bữa cơm đạm bạc.
 
  Đưa Thắng và Vinh đến nhà bọ Duệ, Tuấn xiết chặt tay Thắng:

  - Đằng mô anh cũng phải xuống. Bây giờ dành toàn bộ thì giờ cho anh!
 
  Rồi Tuấn gọi to:

  - Chị Nhị ơi...!
 
  Nhị đang nằm mơ màng trên võng. Suốt đêm đi bộ, về đến nhà gà đã gáy giục, lại thêm chuyện Tam "đầu thú", nhận mọi khuyết điểm về mình khiến Nhị không sao chợp mắt. Chị càng không ngờ khi mắt nhắm măt mở nhìn ra cửa hầm lại thấy Thắng đang bước vào. Chị thật sự lúng túng, vội quay vào khoác chiếc áo Tô Châu trùm lên chiếc áo lót đang mặc. Thắng vào chuyện trước:

  - Sáng nay có việc phải xuống gặp bọ, nửa đường gặp Tuấn nói em ra.

  Nhị lạnh lùng:

  - Dạ, đơn vị cho nó tranh thủ ba ngày cưới vợ.

  Vinh vội lảng ra ngoài để hai người nói chuyện. Nhị kín đáo dõi theo bước chân của Vinh ngoài giao thông hào. Khi thấy Vinh đang đưa tay hái mấy bông hoa xấu hổ trên miệng giao thông hào, chị quay vào, gục đầu lên vai Thắng, tuôn trận mưa nước mắt lên vai anh. Niềm xúc động từ trái tim nóng hổi, rộn ràng như những đợt triều dâng từ ngực Nhị truyền sang người Thắng. Anh đưa tay vuốt mái tóc rối bời của chị, vỗ về:

  - Đừng khóc, em!
 
  Nhị dụi mắt lên vạt áo Thắng, nghẹn ngào:

  - Đêm qua, vừa về đến nhà, nghe con Tam nó nói, em rụng rời chân tay.

  - Anh xuống đây cũng vì chuyện đó.

  - Muộn rồi, anh ạ. Chính bọ đã đề nghị với xã đoàn khai trừ nó ra khỏi Đoàn. Đêm qua em về không gặp bọ. Nó nói bọ ngủ bên nhà anh Liễm. Bọ không muốn nhìn mặt nó nữa.
 
  Vậy đó. Cái gia đình nhỏ của Tam vừa phôi thai thì cái gia đình lớn của cô đã tan vỡ. Mấy bữa nay, biết bọ rất giận mình, Tam cũng nằm lỳ ngoài trạm xá. Thành ra đêm qua Nhị về nhà, gọi mãi chẳng có ai, chị đâm hoảng. Cất ba lô vào hầm xong, chị định chạy vội sang nhà hàng xóm, hỏi cho được lý do vì sao không có ai ở nhà. Chính lúc đó Tam chạy về. Vừa thấy chị, cô đã quỳ ngay xuống trước mặt Nhị, níu lấy tay chị, vừa lạy vừa khóc:

  - Chị ơi, chị tha tội chết cho em!
 
  Nhị cố kéo Tam đứng dậy nhưng cô nhất định từ chối. Nhị đâm cáu:

  - Thì cứ nói chị xem, có chuyện gì...
 
  Tam không sao mở miệng nói được chuyện cô và Minh. Nhị lắc đầu, cố sức kéo Tam đứng dậy. Hai chị em ngồi xuống chiếc thùng đạn. Nhị choàng tay lên vai em rồi tì cằm lên bờ vai tròn lẳn của em. Có chuyện gì với em mình trong thời gian chị vắng nhà? Nhưng rồi, chị cũng đoán được. Nhị hỏi em:

  - Chuyện em với thằng Minh phải không?

  Tam gật đầu. Nhị lắc đầu, thở dài đứng dậy. Biết nói gì với em đây? Khó quá. Chuyện thì cũng đã xảy ra rồi. Nhị xót xa cho phận con gái của em mình. Khôn ba năm, dại một giờ. Biết Tam còn bồng bột, trước lúc đi Nhị đã căn dặn, không được để tình cảm đi xa quá. Cái giới hạn mong manh như sợi tóc ấy Tam cũng đã nhìn thấy. Nhưng vì thương Minh quá nên cô đã bước qua... Tam nói hết những ý định của mình với Nhị:

  - Bọn em sẽ xin bọ, xin chị, xin tổ chức hai bên làm lễ thành hôn. Nhưng cuộc họp chiều nay của xã đoàn xét kỷ luật em, nhiều người nói như vậy là em chạy tội.

  Nhị nâng vạt áo lau nước mắt, cô xua tan không khí nặng nề đang vây hãm lấy căn hầm. Trước lúc đến đây, Thắng định bàn với ông Duệ cách gỡ rối cho Tam. Anh nghĩ, trong chuyện này, khuyết điểm chính là anh con trai. Người con gái chỉ thụ động song sẽ hứng chịu mọi hậu quả. Vậy mà ông Duệ đã đẩy mọi việc đi quá nhanh, quá xa trong khi tin này mới đến với anh sớm nay. Nhị phá tan không khí im lặng:

  - Bây giờ anh tính sao với cậu Minh...?
 
  Thắng giật mình trước câu hỏi của Nhị. Giờ này, chắc chỉ thị của anh do Mẫn phổ biến chắc đã đến với ban chỉ huy đại đội ba. Chắc họ đang chuẩn bị triển khai. Thắng không ngờ, dưới này mọi chuyện lại diễn ra mau lẹ như vậy. Và điều anh không ngờ nữa là chính ông Duệ lại mạnh tay như vậy. Việc đã rồi, Thắng như gà mắc tóc. Anh thấy ân hận với những quyết định vội vã của mình. Anh nói chậm rãi, gần như phân bua:

  - Anh cũng đang đau đầu. Anh vừa trao đổi với Mẫn sẽ xử cậu Minh kỷ luật cao nhất: tước quân tịch, đuổi về địa phương. Anh không có cách nào làm khác được!

  - Em biết, vì Tam là em ruột em nên anh chẳng thể nương tay. Cũng như ở dưới này, bọ đã đề nghị án cao nhất cho nó: đuổi ra khỏi Đoàn...

  Mấy tiếng cuối cùng, tiếng của Nhị nhỏ dần rồi rơi vào im lặng. Thắng thấy thương Nhị quá. Những tưởng vài ba ngày phép ngắn ngủi sẽ có nhiều thì giờ bên nhau. Ngờ đâu chuyện của Tam và Minh làm đổ bể những ước mong của chị. Anh cảm thấy như mình là người quá nhẫn tâm, quá khe khắt với người bạn cọc chèo tương lai.

  Tam từ ngoài giao thông hào bước vào, vừa thoáng thấy Thắng đang đứng với Nhị trong hầm, cô toan bỏ đi. Nhưng Thắng là người lên tiếng trước:

  - Dì Tam ơi, vô đây!

  Tam dừng lại, đầu hơi cúi xuống. Những giọt nước mắt khô cạn mấy hôm nay lại trào ra, khiến Tam như người mất hồn. Cô không biết mình đang nghĩ gì, để Thắng dắt tay cô vào hầm.

  Xuân và Tuấn nói thế nào Tam cũng không nhận lời đến dự lễ thành hôn của hai người. Nhất là Minh vừa tranh thủ xuống thăm Tam và thông báo với cô tin sét đánh: đại đội đã thông qua kỷ luật, anh sẽ bị tước quân tịch, trả về hậu phương. Tuấn ra vẻ từng trải, nói với Minh:

  - Hai bạn cứ đến dự với bọn mình để chứng minh cho mọi người biết, hai bạn yêu nhau chính đáng.
 
  Tam cười khổ sở:

  - Anh tìm cho em hai cái mo che mặt rồi bọn em đến...
 
  Minh hình như nhận ra cái hợp lý trong câu nói của Tuấn. Đúng, cần phải đến dự. Sự có mặt của Tam và anh trong đám cưới của Tuấn và Xuân như một lời thông điệp gửi đến mọi người, xin mọi người hãy tha thứ cho việc làm thiếu cân nhắc của hai người đang yêu. Với ý nghĩ như vậy, Minh nói với Xuân:

  - Được, bọn tôi sẽ đến, sẽ hát tặng hai bạn một bài hát.
 
  Xuân nói như reo:

  - Thế chứ...!
 
  Tam tỏ ra khó chịu. Cô nói:

  - Anh Minh nói đùa đấy. Thôi, hai bạn cho bọn mình vắng mặt.

  Minh nhìn sâu vào đôi mắt của Tam. Nỗi tủi hổ làm cho mắt cô trở nên thăm thẳm, mênh mông. Minh thấy mình trở nên nhỏ nhoi, đang ngụp lặn trong cõi bao la ấy. Sau những phút giây hạnh phúc là cả một chuỗi dài lo toan, chịu đựng. Mấy ngày qua, Tam đã gồng hết mình để chịu đựng dư luận, không còn sức lực để nhận ra sự thông cảm của nhiều người trong đó có Tuấn và Xuân. Minh hình như rắn rỏi hơn, bản lĩnh hơn và anh nói dứt khoát:

  - Đằng nào bọn mình cũng đến!
 
  Tiễn Tuấn và Xuân ra về, Tam và Minh trở lại với căn hầm trống trải. Hai người đứng sát nhau, nghe rõ hơi thở của nhau và họ cũng đã nhận ra bức tường vô hình của sự ngăn cách đang hiển hiện trước mặt. Nay mai, Minh về lại Hà Nội, thành một kẻ bị dư luận coi khinh, liệu Tam có theo anh về ngoài đó? Rồi họ sẽ làm gì để kiếm sống? Những câu hỏi vẩn vơ như những chiếc vòi bạch tuộc cứ chằng chằng bám lấy Minh khiến anh không sao trả lời được. Anh chép miệng, lạnh lùng bảo Tam:

  - Thôi, anh cứ về ngoài đó. Còn gia đình, còn bạn bè. Mọi việc rồi sẽ tính sau.

  - Lỗi là tại em tất cả...

  - Nếu nói lỗi cũng được mà không cũng được. Anh sẽ tìm cách đưa em về ngoài đó với anh.
 
  Tam phân vân:

  - Còn bọ, còn chị Nhị nữa anh ạ.

  - Anh tin dần dần rồi bọ sẽ tha thứ.
 
  Giữa lúc ấy, ông Duệ bước vào. Thực ra, ông đã về từ lâu, nép vào bờ hào lắng nghe câu chuyện của Tam và Minh. Sự xuất hiện quá đột ngột của ông, vả lại ông đứng ngay cửa ra vào, Minh không còn cách nào tháo lui. Anh lí nhí chào ông:

  - Bọ!
 
  Đôi mắt ông Duệ ngấn nước. Ông nhích từng bước đến trước Minh. Minh hoảng hốt, tưởng ông sẽ giáng lên đầu mình cơn thịnh nộ mà ông dồn lại từ mấy hôm nay. Anh lùi chân, vô tình lưng anh đụng phải vách hầm. Anh dựa hẳn vào đó, hai tay khoanh trước ngực, chờ đợi đòn trừng phạt của ông. Nhưng ông Duệ đã kéo Minh về phía mình, giang hai tay ôm chặt lấy anh. Người ông như run lên, miệng ông lẩm bẩm:

  - Con...!
 
  Tam đứng như hoá đá, nhìn hai người đàn ông thân yêu của mình đang tuôn trào nước mắt..

  Tự tay Thắng xếp lại ba lô cho Nhị. Họ chỉ còn hai tiếng đồng hồ nữa bên nhau. Ngoài kia, nắng đã nhạt dần trên rặng tre cụt ngọn. Bom pháo chỉ có thể phạt đứt ngọn tre nhưng màu xanh của luỹ tre ven sông thì không sao diệt nổi. Những vòi tre đâm ra tua tủa sau vết thương bom đạn chém lên cây. Chim cu gáy không biết từ đâu về, bay sóng đôi trong ráng chiều sắp tắt rồi sà xuống ruộng lúa đang ngả màu vàng sậm.

  Thắng xếp hai bộ quần áo, chiếc võng cho vào ba lô. Cầm trên tay hai miếng lương khô, anh băn khoăn không biết để vào đâu. Nhị giữ tay anh lại:

  - Anh để lại mà ăn. Sang bên đó, bọn em có rồi.

  Thắng cười:

  - Có phải của anh đâu. Anh Mẫn tặng em đấy. Anh cho vào túi cóc nhé. Khi nào đói lấy ra ăn cho dễ.

  Nhị thở dài, nhìn mái tóc bạc quá nhanh của Thắng, chị nuốt nước mắt, cố ghìm xúc động, không muốn Thắng phải buồn trước lúc chia tay mình. ở vùng tuyến này, người ta hình như quá quen với cảnh chia tay. Hợp rồi tan, tan rồi hợp, đó là quy luật của tạo hoá. Nhưng trong những ngày tháng chiến tranh khốc liệt này, những người phải xa nhau đều dành cho người thân của mình tình cảm đặc biệt. Không ai nói ra nhưng chia tay lúc này là những cuộc chia tay sinh tử. Bao nhiêu người đã ra đi. Bao nhiêu người đã không về. Nghĩ như vậy nên Thắng đã xuống với Nhị từ trưa. Trong bữa cơm chia tay, Tam không độn thêm sắn. Cô năn nỉ Tú bán lại cho mình còn gà trống duy nhất trong đàn gà nhà anh. Biết Nhị sắp đi, Tú không những không lấy tiền mà còn mắng cho Tam một chặp: "Nhị là bạn tui, đáng lẽ cô không cần phải nói, tôi cũng đưa đến làm bữa liên hoan ". Cơm nước xong, ông Duệ lấy cớ phải đi họp bên xã. Tam ra trạm xá. Thắng và Nhị có chút thời gian hiếm hoi bên nhau. Mọi khi, chị hay nhổ tóc sâu cho anh. Bây giờ, tóc anh sợi bạc nhiều hơn sợi xanh. Nhị ôm mái đầu anh vào lòng mình, để anh nghe rõ nhịp tim chị đang thổn thức, đang rạo rực, đang như muốn hiến dâng cho anh. Tay run run sờ lên vạt tóc khô cứng của Thắng, Nhị có cảm giác thời gian đã làm những sợi tóc ấy biến thành những chiếc gai nhọn, cứa vào tay chị. Lòng thương cảm khiến tay chị mềm mại hơn, chị xoa đầu anh, nói đuà:

  - Ước chi những sợi tóc trắng của anh lại bạc trên đầu em.

  - Nay mai hoà bình, tóc anh trắng xoá như tóc ông lão, anh đi bên em người ta lại tưởng cha đi bên con.

  Nhị bĩu môi:

  - Sao anh không nói chị đi bên em? Tóc em rồi cũng bạc chứ bộ... Lúc ấy, không chừng anh chê em.

  Thắng đã xếp xong ba lô, để sang chiếc chõng tre bên cạnh. Anh bước sang phía Nhị, định ôm chị vào lòng thì nghe tiếng Tuấn và Xuân từ ngoài vọng vào. Thắng ngồi lui ra, đặt chiếc ba lô vào giữa hai người. Tiếng của Tuấn nghe rất hồ hởi:

  - Để coi có eng Thắng trong ni không.

  Nhị đứng dậy, ra cửa hầm đón Tuấn và Xuân. Xuân hỏi ngay:

  - Út với anh Tuấn đang đoán coi, có anh Thắng trong nhà chị không?
 
  Nhị cười:

  - Ai cho xuống mà xuống!
 
  Tuấn ngạc nhiên, bước nhanh vào hầm để kiểm tra điều Nhị vừa nói. Trong hầm bằng không có Thắng. Trước hầm chữ A có một tấm nilon che miệng hầm. Tuấn hỏi Nhị:

  - Chị giấu anh Thắng trong hầm chữ A phải không?

  Nhị chối đây đẩy:

  - Giấu mô mà giấu. Bọ mệt đang nằm trong đó.
 
  Xuân phá lên cười:

  - Chị xạo rồi! Em vừa gặp bọ bên ủy ban. Thôi, ra đi eng Thắng.
 
  Thắng lồm cồm bò ra trước tiếng cười như nắc nẻ của vợ chồng Xuân. Thắng chữa thẹn:

  - Mình vô kiểm tra hầm coi có rắn rết gì không.
 
  Xuân cười tinh quái:

  - Chớ không phải anh chị vô đó tình tự?
 
  Nhị đỏ mặt, chống chế:

  - Đừng có suy bụng ta ra bụng người!
 
  Tuấn ngồi xuống chõng tre, vẻ nghiêm nghị:

  - Bọn em cứ tự hỏi, sao anh chị thương nhau lâu rứa mà không làm đám cưới?
 
  Nhị:

  - Cơm chưa ăn thì gạo hãy còn. Đi mô mà vội. Xuân, cưới nhau được hai hôm, mới bén hơi nhau, đi chắc nhớ lắm?
 
  Xuân:

  - Nhớ thì nhớ nhưng như vậy là được rồi. Nói dại anh Tuấn có hy sinh, Út cũng không ân hận. Út chỉ thương Tam và Minh. Hôm cưới, Út tưởng Tam và Minh không đến. Ngờ đâu cả hai đều đến. Mặc ai sầm sì, Tam vẫn lên hát tỉnh bơ. Mà Minh đệm đàn giỏi thiệt. Cứ y như văn công...
 
  Thắng và Nhị đều im lặng. Quả thật hôm ấy, sự xuất hiện của Tam và Minh làm cho ai nấy có mặt đều ngạc nhiên. Họ cứ chằm chằm nhìn vào hai đứa mà thì thầm to nhỏ. Thắng và Nhị lúc đầu hơi khó chịu nhưng khi Tam lên hát, Minh đệm đàn, tiếng hát tiếng đàn làm hội hôn im phăng phắc, chị thở phào nhẹ nhõm. Tiếng hát của Tam nghe rất mượt mà, truyền cảm: "Yên tâm vững bước mà đi, ới người mà em yêu...". Từ chỗ nhiều người không cảm tình với Tam và Minh, thậm chí còn khinh bỉ hai đứa, sau khi nghe Tam hát lại chuyển sang thông cảm trong tiếng vỗ tay rất dài và náo nhiệt. Bây giờ, lỗi lầm của hai người đã thành án. Thắng đang cầm trong tay biên bản kỷ luật của đại đội. Tờ biên bản thể hiện nội dung đúng như ý muốn của Thắng. Tối nay, ban chỉ huy tiểu đoàn họp nữa là thành văn bản chính thức gửi lên trung đoàn.

  Bên ngoài, trời tối hẳn. Thắng nhìn đồng hồ, giục:

  - Thôi, ta ra bến đi, không chậm giờ!

  Nhị hơi chần chừ. Chị muốn gặp Tam lần cuối. Chị muốn chia sẻ nỗi buồn, nỗi lo toan với em lúc này. Nhưng sau bưã cơm trưa đến giờ, cô đi biệt. Có lẽ sự có mặt của Thắng khiến Tam ngần ngại. Tam không còn cởi mở gần gũi Thắng như trước nữa. Thậm chí còn tìm cách xa lánh. Thắng hỏi gì, Tam nhát gừng trả lời. Cô biết, chính Thắng là người đề nghị mức kỷ luật cao nhất đối với Minh. Vậy mà Thắng sẽ là anh rể của cô. Thật mỉa mai!
 
  Biết chờ cũng không được, Nhị xách ba lô lên, định khoác lên vai. Thắng giành lấy, đẩy Nhị đi trước. Xuân và Tuấn tế nhị đi tụt lại sau.
 
  Ra đến bến đò, ông Duệ và Liễm và mấy người bên khu đội đã có mặt ngoài đó. Trước mắt mọi người, dòng Hiền Lương quen thuộc được đêm phủ lên một màu đen nhàn nhạt. Đò chưa sang. Nhị và Tuấn bắt tay từng người. Ông Duệ dặn con:

  - Con cứ yên tâm mà đi, chuyện con Tam để đó bọ giải quyết...

  Nhị nghẹn ngào:

  - Con thương nó quá!

  - Thì có ai ghét nó đâu! Ngã thì đứng lên, có chi mà ngại!

  Giữa lúc ấy, hai bóng đen vội vã bước tới. Nhị nhận ra đó là Tam và Minh trong tiếng gọi như tiếng thì thầm của em gái:

  - Chị Nhị ơi...!

  Nhị lao về phía tiếng gọi. Thắng theo sau. Tam vừa thấy Nhị, toan chạy tới sà vào lòng chị, trút những giọt nước mắt thương nhớ sang chị nhưng cô chợt khựng lại khi thấy Thắng đứng phía sau. Cử chỉ do dự ấy khiến Thắng bối rối. Anh biết Tam giận mình và việc cô bỏ sang trạm xá suốt chiều là một bằng chứng. Thắng chủ động làm lành:

  - Gớm, em đi đâu cả chiều mà không về ăn cơm! Lại có cả Minh đó nữa à?
 
  Tam khó chịu:

  - Tui không anh em gì với anh nữa cả!
 
  Minh ngượng nghịu cúi chào Thắng:

  - Chào thủ trưởng...!
 
  Thắng cười:

  - Anh em trong nhà cả, chào thế người ta cười chết. Minh này, mình có việc muốn trao đổi với cậu. Trưa mai cậu tranh thủ lên tiểu đoàn bộ.

  Minh sờ lên túi áo ngực, trao cho Thắng một phong thư làm bằng giấy báo gấp làm đôi:

  - Tôi gửi thủ trưởng!

  Nhị kéo Tam ra một góc, thì thầm:

  - Chị đi đây. Mọi việc rồi sẽ qua đi, em có buồn cũng không giải quyết được gì.

  Tam sụt sùi:

  - Em khổ tâm lắm, chị ơi! Nay mai anh Minh bị đuổi ra khỏi quân đội, em cũng sẽ theo anh ấy về Hà Nội. Có ở lại đây cũng không sống nổi với bà con cô bác.

  Nhị cười:

  - Đừng nói dại. Em phải ở trong này với bọ. Chị đi, em đi, con Ngũ chưa về, bọ ở nhà với ai...?

  Phía đầu kia, Thắng cũng đang trao đổi với Minh điều gì đó. Tưởng Minh sẽ xin xỏ Thắng, Tam bỏ câu chuyện với Nhị, kéo Minh ra chỗ khác:

  - Anh không việc gì phải kì kèo, xin xỏ. Được nước, người ta càng lên mặt. Anh cứ nhận kỷ luật đi, em về Hà Nội với anh!
 
  Thái độ giận dỗi của Tam làm Nhị và Thắng phì cười. Từ bến đò, vọng lại tiếng của Tuấn: "Chị Nhị ơi...!"

  Nhị vội vàng nắm tay Minh:

  - Thôi chị đi đây! Nhớ lời chị dặn, phải bình tĩnh mà giải quyết công việc. Còn Tam, nhớ nấu nướng cho bọ ăn cẩn thận. Hai em về đi!
 
  Nhị và Thắng đi ra phía bến đò. Tam và Minh nhìn theo bóng hai người lẫn vào bóng đêm.

  Tiễn Nhị đi xong, Thắng trở về đơn vị. Lúc ấy đã chín giờ đêm. Mẫn đang nằm trên võng nghe đài trong lán chỉ huy. Mẫn mở to vô lum để nghe cho thoả giọng ca Bích Liên đang ngân lên bài: "Quảng Bình quê ta ơi...".


  Bài hát khơi dậy những kỷ niệm của anh về miền quê xinh đẹp bên sông Gianh của mình. Mười tám tuổi, anh xếp bút nghiên lên đường nhập ngũ. Thế mà đã tám năm rồi. Anh chỉ ghé thăm quê đúng hai lần: lần thứ nhất về quê cưới vợ, một cô bạn học cũ của anh đang dạy học ở quê. Tình đang ấm nồng, mười ngày phép đã nhanh chóng qua mau. Lần thứ hai về chôn cất vợ, mẹ và đứa em gái, khi họ bị bom Mỹ sát hại. Cũng có nhiều dịp về quân khu họp, Thắng bố trí cho Mẫn đi nhân thể ghé thăm quê nhưng anh từ chối. Anh nói: "Ông bố trí cho tôi đi vào thì tôi đi. Còn đi ra, tôi ngại lắm. Tôi về mà nhà chẳng còn ai...".

  Bây giờ, bài hát như một cơn lốc, cuốn anh về với Quảng Bình xinh đẹp và kiên cường. Bài hát kết thúc nhưng Mẫn vẫn ngây người, đến nỗi Thắng đã đứng bên đầu võng mà anh không biết. Tưởng Mẫn đã ngủ, Thắng vỗ nhẹ vào vai anh:

  - Ngủ rồi đấy à?

  - Ngủ đâu mà ngủ. Tôi đang chờ ông đây!

  - Vậy thì dậy đi, tôi có cái này cho ông đây?

  - Lại bánh sắn chứ gì?

  - Không, chiếc đùi gà và gói xôi lạc. Nhị gửi cho ông đấy.

  - Ông có cô bạn tuyệt thật. Mình hỏi nhé, sao không học tập cậu Tuấn, cưới béng đi cho rồi?
 
  Thắng cười:

  - Tôi chả nói với ông rồi thôi. Bọn mình chờ ngày yên hàn...

  Mẫn ngồi hẳn dậy:

  - Các ông máy móc bỏ mẹ. Đánh giặc là đánh giặc, cưới vợ là cưới vợ, hai nhiệm vụ ấy đi song song với nhau. Anh chàng Tuấn thế mà khôn.

  Thắng gỡ lớp lá chuối dính trên gói xôi, để chiếc đùi gà ra đĩa, giục bạn:

  - Ăn đi!

  Mẫn vắt một vắt xôi, ngồi đung đưa trên võng, nhâm nhi từng hạt nếp dẻo thơm đầu mùa. Thắng lấy trong xà cột lá thư của Minh, lẩm nhẩm:

  - Để coi cu cậu đề đạt gì đây!
 
  Thắng vặn to ngọn đèn bão, ghé tờ giấy sát bên. Anh ngạc nhiên khi nét chữ màu hồng nhạt, nhiều chỗ đậm lại thành màu nâu sẫm. Nét chữ nghệch ngoạc, xô dòng trên tờ giấy xé ra từ vở học sinh:

  " Đơn tình nguyện

  " Kính thưa thủ trưởng Thắng, thủ trưởng Mẫn.
 
  Tôi là Vũ Đức Minh, thuộc A 1, B 2, C3.

  Vưà qua, do tư tưởng yếu đuối, tôi đã có quan hệ với một thanh niên xã T. Việc làm này gây ảnh hưởng không tốt trong đơn vị và địa phương. Tôi đã thành khẩn kiểm điểm trước toàn đại đội. Đại đội đã đề ra mức kỷ luật: đề nghị tước quân tịch, đuổi về địa phương.
 
  Tôi nhận thấy mức kỷ luật đó là hoàn toàn đúng.

  Tuy nhiên, tôi còn trẻ, còn có nhiều điều kiện sửa chữa khuyết điểm. Vì thế, tôi chích máu từ tay mình viết lá đơn này, xin các thủ trưởng cho tôi được cùng đơn vị vào Nam chiến đấu, lập công để sửa chữa lỗi lầm...".
 
  Mắt Thắng như nhoà đi. Anh không thể đọc tiếp lá thư, thở dài thườn thượt. Những mâu thuẫn chất chồng như một khối thuốc nổ trong đầu anh cứ muốn nổ tung. Anh yêu Nhị, thương Tam, dĩ nhiên là anh thương cả Minh. Nhưng anh đang là tiểu đoàn trưởng. Chẳng phải cách đây mấy ngày, chính anh đã kiên quyết tước quân tịch Minh để giữ nghiêm quân kỷ? Và anh đã đạt được điều mình muốn. Biên bản xét kỷ luật đã nằm trong xà cột của anh, chỉ sáng mai thôi, ban chỉ huy tiểu đoàn họp thông qua nữa là gửi lên khu đội làm quyết định thi hành. Bây giờ, lá đơn viết bằng máu của Minh làm cho ý chí sắt đá của người cầm quân như anh bỗng như nước đá gặp nắng hè. Không giải quyết cho Minh đi chiến đấu, một nguyện vọng hết sức chính đáng của một chiến sĩ, Thắng cảm thấy mình quá khắc nghiệt. Sự giằng xé nội tâm như một ngòi nổ, bén dần vào khối thuốc nổ kia. Mẫn hình như đã ngửi thấy mùi dây cháy chậm, nuốt nhanh miếng xôi trong miệng, hỏi:

  - Có chuyện gì mà ông thừ người ra thế?
 
  Như một người chết đuối vớ được chiếc phao, Thắng trao ngay lá đơn của Minh cho Mẫn:

  - Ông đọc đi. Rồi giúp mình nên xử như thế nào cho tiện.

  Mẫn đọc xong lá đơn, vắt thêm một vắt xôi, đủng đỉnh nói:

  - Chẳng có chuyện gì khó xử cả. Cứ để cho Minh đi đợt này. Còn chuyện kỷ luật cậu ta, mai họp ban chỉ huy ta sẽ xét. Quan điểm của tôi là chữa bệnh cứu người!

  - Nhưng dưới đại đội đã đề nghị mức kỷ luật rồi, lên đây chúng ta hạ cấp, dưới đại đội anh em họ sẽ nghĩ gì về chúng ta?

  - Tôi biết hôm đó đồng chí nóng quá, bức xúc quá mà chỉ đạo cho đại đội kỷ luật Minh như vậy. Tôi góp ý, đồng chí không nghe. Bây giờ chỉ có một cách.
 
  Thắng sốt ruột:

  - Cách gì?
 
  Mẫn lại chậm rãi ăn, bình thản như chẳng có chuyện gì xảy ra. Anh cắn thêm miếng thịt gà, thứ thực phẩm hiếm khi được ăn trong lúc này, thỉnh thoảng lại liếc nhìn bộ mặt đang giận dỗi của Thắng. Đến khi biết Thắng không thể chịu đựng được nữa, Mẫn mới đứng dậy vỗ vai Thắng:

  - Trước hết, ông có còn giữ ý kiến, đuổi Minh ra khỏi quân đội không?
 
  Thắng im lặng. Mẫn nói tiếp:

  - Không chứ gì? Sáng mai họp ban chỉ huy tiểu đoàn để xét kỷ luật Minh, chắc chắn có đại đội trưởng đại đội. Ông điều hành cuộc họp e không tiện vì hôm trước tôi đã truyền đạt nguyên văn ý kiến chỉ đạo của ông cho ban chỉ huy đại đội về hình thức kỷ luật Minh. Ông giao việc chủ trì cuộc họp cho tôi, nói là ông bận đi công tác vắng. Tôi sẽ nói với anh em, đặc biệt sẽ đưa lá đơn viết bằng máu của Minh làm bằng chứng cho sự ăn năn của cậu ta.
 
  Thắng gật gù:

  - Được, cách này tạm được.

  Thắng cất lá đơn của Minh vào xà cột, chui vào hầm chữ A. Vách hầm chợt rung lên, chao đảo như đưa võng. Mẫn lao vào, ôm lấy Thắng, miệng lẩm bẩm:

  - Mẹ chúng nó, lại B52!
 
  Sau cơn mưa bom, Mẫn không về hầm của mình, ở lại ngủ với Thắng. Chiếc sạp tre oằn xuống dưới sức nặng của hai người đàn ông. Trời về khuya lành lạnh. Mẫn ôm ngang lưng Thắng, thầm thì:

  - Ước gì tôi biến thành cô Nhị cho ông...!

  Đúng hẹn, Minh và Tam lên gặp Thắng. Nắng trưa đầu hè như dội lửa. Tam mặc chiếc áo màu gụ, cổ tròn, để lộ một vạt ngực trắng lấm tấm mồ hôi. Sắp đến chỗ tiểu đoàn bộ, Tam kéo Minh đứng dưới bóng mát của một bụi duối, nói nhỏ:

  - Em giận anh Thắng nhưng cũng rất lo cho anh. Anh mà bị tước quân tịch, em cũng bỏ quê đi theo anh. Đi đâu em cũng đi...! Tính anh
Thắng em biết rồi, nguyên tắc lắm. Em út trong nhà anh ấy lại càng làm dữ.
 
  Minh:

  - Chiều qua, anh có gửi cho anh Thắng một lá đơn.
 
  Tam giật mình:

  - Để xin hạ mức kỷ luật?

  - Không, để xin đi chiến đấu đợt này...
 
  Tam cười khổ sở:

  - Em thấy không cần thiết. Làm thế anh Thắng lại càng lên mặt.

  - Thì đó là việc làm cuối cùng của anh trước khuyết điểm của mình. Được hay không, giờ anh vào sẽ rõ. Em chờ anh một lát nhé!

  Minh đi rồi, Tam rút cả hai chiếc dép đặt ngay ngắn thành một chỗ ngồi. Cô ngả lưng vào vách hào. Phía trên, tán cây duối xòe rộng như một chiếc ô che chở cho Tam. Gió từ đâu thổi về làm tung lớp bụi nhàn nhạt như phấn hồng. Sự căng thẳng, mệt mỏi suốt mấy ngày qua như một chất men đưa Tam vào giấc ngủ mơ màng.

  Khi cô tỉnh lại, Minh đã ngồi bên từ khi nào, khuôn mặt tươi tắn đang âu yếm nhìn cô. Giấc ngủ đã cuốn đi mọi lo toan, Tam thấy lòng mình thanh thản, cô quên rằng, mình đến đây để nhận kỷ luật của Minh. Tam mơ màng:

  - Em thấy anh hình như có chuyện vui?
 
  Minh trao tờ giấy cho Tam:

  - Em đọc đi...!
 
  Nét mặt của Tam tươi lên theo mỗi dòng chữ. Đột nhiên, cô ôm chầm lấy Minh:

  - Thôi, chúng mình về đi, anh. Về để anh còn kịp chuẩn bị lên đường!

  Minh nắm tay Tam chạy trong đoạn giao thông hào chật hẹp. Được một đoạn, Tam níu tay Minh lại, thở dồn. Giọng cô đứt đoạn:

  - Vậy mà em cứ trách anh Thắng.

  - Anh không gặp anh Thắng. Nhưng anh Mẫn nói, chính anh Thắng là người đấu tranh để anh đi cùng đơn vị...
 
  Hai người tiếp tục chạy. Một lúc đã đến đại đội Minh. Từ ngoài giao thông hào, Minh nghe rõ tiếng của cậu Văn đang hát:


  Tam tần ngần, nửa muốn vào với Minh, nửa không. Cuối cùng, cô chợt nhớ ra việc định làm:

  - Em phải về nấu cho anh vắt cơm nếp. Nếp anh Liễm mới cho bọ hôm qua.

  - Ừ, em về đi, chiều ra bến tiễn các anh đi.

  Tiếng "Dạ" của Tam rất nhỏ, lẫn vào tiếng gió.

  Xế chiều, Tú, Quyến, Tam, Thê và bốn dân quân được xã tăng cường để vận chuyển thương binh đã ra bến đò. Từ sáng sớm, súng nổ liên hồi phía Cồn Tiên, Tú đoán thương binh sẽ về nhiều. Cả đội chuyển thương bên trạm xá khu đội cũng đã có mặt.

  Trời chưa tối, bến sông chỉ trơ ra mấy cọc tre buộc thuyền. Dọc bờ sông, những cây dừa cụt ngọn, thân cây còn lại như những mũi chông cắm vào trời chiều. Phía tây, dãy Trường Sơn trập trùng, sẫm tím trên màu trời xanh nhạt. Hoàng hôn đang buông từ phía ấy.
Ngồi trong lán, thỉnh thoảng Tam lại phải ra ngoài. Cô tì tay lên bờ hào, muốn nôn mà không nôn được. Tú là người đầu tiên nhận ra sự thay đổi ở Tam. Anh kéo cô ra chỗ vắng, hỏi nhỏ:

  - Chỗ anh với chị Nhị là bạn với nhau, anh coi em như em mình... Cho anh hỏi, hình như em có...

  Tam không đáp. Tú là một y sĩ giỏi, như một người thầy của Tam nên cô nghĩ là anh đã đoán biết tất cả. Sự im lặng của Tam như một lời thú nhận. Tú cười, nói tiếp:

  - Anh biết để không phân công em làm việc nặng.
 
  Tú nói chưa hết câu, Tam lại ôm bụng, nôn khan lên mấy tiếng. Tú bước lại, lấy trong túi cứu thương miếng gạc đưa cho Tam. Chưa kịp lau miệng, toàn thân cô đã run lên, Tam ngồi xuống oẹ ra mật xanh mật vàng. Tú lắc đầu, nhìn Tam rồi bước đến đỡ cô dậy. Tam thú thật:

  - Hình như em... có rồi, anh Tú ạ.

  - Nhìn em là anh biết. Em đừng sợ anh soi mói gì mà để anh phân công cho em việc khác. Ngày mai trở đi, em không phải ra đây đón bệnh nhân nữa. Em ở lại trực trong trạm.
 
  Tam nhìn Tú hàm ơn:

  - Không, anh mà làm vậy anh em người ta nói em chết.

  - Không ai nói cả! Em cứ yên tâm. Chuyện em có em bé, giấu mọi người sao được.

  Tú đứng nói chuyện với Tam một lúc thì phía bờ Nam, con đò đầu tiên đang rẽ sóng sang sông. Trên bến sông, đội chuyển thương đã có mặt với cáng cứu thương đặt sẵn trên bờ. Hình như ai cũng đang hồi hộp, muốn biết những thương binh, tử sĩ đó là ai, có phải là bạn bè, là ruột thịt với mình không. Tam cũng ở trong trạng thái tâm lý như vậy. Minh cùng đơn vị sang chiến đấu bên bờ Nam đã mười ngày nay. Mười buổi chiều cô ra bến sông đón thương binh. Dọc theo bờ sông, từ Bến Tắt xuống cửa Tùng, có hàng chục trạm tiếp đón thương binh. Nhưng bến sông của xã T là bến chính. Từ đây có đường dây chuyển thương lên bệnh viện khu vực, bệnh xá khu đội. Trong mười ngày ấy, chưa có ai thương binh thuộc đại đội với Minh. Nỗi lo mơ hồ trong Tam như vợi đi.

  Chiều nay cũng thế. Khi trời tối hẳn, người thương binh cuối cùng được chuyển đi, Tam cũng là người cuối cùng theo Tú về trạm. Nhìn khuôn mặt đã bắt đầu xọp lại của Tam, Tú chân tình:

  - Thôi, hôm nay ít thương binh, út cứ về nhà nghỉ đi.
 
  Tam nhất định từ chối:

  - Eng lo cho út như rứa người ta phân bì chết. Để Út ra trạm, chuyển xong thương binh, út về.

  - Hôm nay chỉ có hai thương binh nặng, hồi sức xong anh cho chuyển ngay. Mấy người nhẹ mai chuyển cũng được. Út cứ về đi.
 
  Tam miễn cưỡng chia tay Tú, đi về phía nhà mình. Con đường hào không xa, mọi khi Tam chỉ đi chừng mươi mười lăm phút. Vậy mà bây giờ, cô vừa đi vừa nghỉ, khi về đến nhà, tín hiệu báo chín giờ đã vang lên từ chiếc đài bán dẫn của cha cô.
 
  Ông Duệ vẫn đang chờ con. Ông ngồi bên ngọn đèn chai tù mù, rít thuốc "chú bác". Không mấy khi ông có thời gian rảnh rỗi để ngồi trong căn hầm nhà mình, nghĩ về kỷ niệm vui buồn của những tháng ngày qua. Bà Duệ mất, đứa con trai của ông mất, rồi chuyện chẳng hay ho gì của Tam như những đòn cân não chực giáng ông quỵ xuống. Rồi chuyện ăn ngủ thất thường đã cướp đi sức lực của ông. Người ông còn một nhúm, cằm bạnh ra, râu mọc tua tủa. Ông cũng không kịp soi gương để cạo râu, chải tóc, để so sánh khuôn mặt mình với ngày trước... Ông cứ ngồi như vậy, vấn hết điếu thuốc này sang điếu khác. Nồi cơm của hai cha con ông nấu ban chiều vẫn ủ sau bếp. Mấy khúc cá đồng kho keo ông để sẵn trong chạn. Ông Duệ hình như không thấy đói. Một nỗi trống trải vô tình xâm chiếm tâm hồn ông khi ông từ trụ sở ủy ban về nhà. Ông ngỡ như mình nhầm nhà, ngờ ngợ đứng hồi lâu trước căn hầm, chần chừ toan bước ra. Nhưng rồi những đồ đạc trong chiếc hầm bằng giữ chân ông lại. Chiếc gàu sòng ông đã cùng bà tát nước. Con dao quắm ông hay dùng bứt bổi. Chiếc đôn đựng luá bằng gỗ mít có từ khi ông mới lọt lòng. Bây giờ, trên mặt đôn lỗ chỗ vết bom. Nó được bà con cứu ra khi bom Mỹ ném vào nhà ông. Ông lững thững bước vào, y hệt như một người lạ vào nhà mà chủ nhân đi vắng. Ông đong gạo, xuống lán bếp nấu cơm. Những công việc ấy như đã định hình từ lâu trong ông, thành một thói quen và ông Duệ thực hiện nó như một cái máy.
 
  Tiếng gọi của Tam kéo ông Duệ về với thực tại. Ông trở nên hoạt bát, đứng dậy vươn vai, hỏi con:

  - Sao giờ con mới về?

  - Con phải đón thương binh, bọ ạ. Bọ chưa ăn cơm à?

  - Chưa. Bọ đang chờ con!

  Ông không muốn nói lên một sự thật: ông không thể ăn một mình. Ông không muốn cô đơn. Nhà chỉ hai cha con, không lẽ bày ra thành hai mâm. Cơm dọn ra, Tam vừa cầm đũa đã phải đứng dậy nôn thốc nôn tháo. Ông Duệ lắc đầu. Ông biết điều gì đang xảy ra với con gái ông. Trong thoáng chốc, ông nghĩ ngay đến Minh. Đợt này nó trở ra, ông sẽ đứng ra làm đám cưới cho hai đứa. Nhất định là phải thế!
Bữa cơm đã muộn cộng thêm cái cảnh phải nhìn con nôn oẹ, ông Duệ không sao ăn tiếp. Ông nghẹn ngào vì những chuyện vu vơ. Tam thấy cha buông đũa trong khi bát cơm như vẫn còn nguyên, ân hận về chuyện về trễ của mình, ân hận vì không ngăn được những đợt quặn thắt làm chiếc dạ dày rỗng của cô cứ muốn tống ra những gì chưá trong đó. Cô nói nhỏ nhẹ, như một lời xin lỗi:

  - Bọ không ăn được cơm, con bắc nồi cháo. Có hộp thịt hôm trước chị Nhị để lại.

  Ông Duệ nhìn con gái với ánh mắt thông cảm. Với ông, chuyện ăn hay không hoàn toàn không cần thiết. Ông thương con, thương đứa cháu ngoại còn trong bụng mẹ nên khi Tam vừa nói, ông gật đầu ngay. Tam cất dọn bát đuã, lụi cụi đi ra lán bếp.

  Phía ngoài lán, ánh đèn pin mờ đục sau một lần vải nhựa loang loáng như một chiếc lá phát quang đang luơ huơ trên bàn tay ai đó. Ông Duệ lên tiếng:

  - Ai đó?

  Tiếng Liễm:

  - Con đây, bác chưa ngủ à?

  Sự xuất hiện đột ngột của Liễm giữa lúc khuya khoắt thế này làm ông Duệ lo lắng. Hai người vừa mới bàn việc với nhau lúc cuối giờ chiều. Mới ba tiếng đồng hồ trôi qua, lại có chuyện chi gấp gáp nữa. Liễm đưa mắt nhìn quanh, hỏi:

  - Út Tam đâu bác?

  - Em nó ở sau bếp. Có chuyện chi vậy chú?
 
  Liễm bước đến bên ông, thì thầm. Ông Duệ nghe xong vẫn không muốn tin điều Liễm vừa nói. Ông hỏi lại một lần nữa:

  - Sao, chú nói sao?

  Liễm lại ghé tai ông. Lần này thì những thông tin của Liễm được ông đón nhận một cách trịnh trọng. Và như để khẳng định tính chính xác của vấn đề, Liễm nói tiếp:

  - Lúc đầu là anh Thắng điện. Sau là anh Mẫn điện. Con tin là chính xác.

  Ông Duệ nuốt tiếng thở dài, lặng lẽ ngồi xuống chiếc hòm đạn. Hơn lúc nào hết, ông trở nên trầm tĩnh để suy nghĩ xem cần phải làm gì lúc này. Ông đã từng đứng trước những hoàn cảnh tương tự: trước cái chết của bà Duệ, của Tứ, của rất nhiều người thân trong xã nên đã không hốt hoảng trước tin dữ Liễm vừa báo. Ông đi ra sau lán bếp, nơi Tam đang ngồi bên bếp Hoàng Cầm canh nồi cháo đang sôi. Từ ngoài khoảng tối của giao thông hào nhìn vào, ánh lửa tỏa thấp từ chiếc bếp khoét sâu không cho ông thấy rõ mặt con nhưng ông đoán, giờ này con ông đang vừa mừng vừa lo. Mừng vì hạnh phúc đầu đời đã kết trái. Lo vì những chuyện giấy tờ, thủ tục chưa kịp làm. Nhưng có lẽ phần vui nhiều hơn phần buồn, phần lo toan nên Tam tự nguyện ngồi bên bếp nấu nồi cháo mà chắc chắn là cô ăn vì con. Ông Duệ biết Tam bình thường chẳng siêng năng đến như vậy.

  Đứng trước con gái lúc này, ông không thể nói cho con hay điều gì. Hãy để cho nó sống trong niềm hạnh phúc vừa nhen nhúm. Ông Duệ vô tình trở thành một người nói dối:

  - Tam này, bọ phải đi với anh Liễm lên ủy ban khu vực. Có chuyện gấp, trên vừa điện xuống.

  Tam không hề mảy may nghi ngờ trước lời nói dối của cha, thật thà đáp:

  - Bọ cứ đi đi, cháo con để trong chạn, khuya về bọ nhớ ăn...

  - Ừ, được rồi, con cứ cất đó cho bọ!

  Ông Duệ ra đến con hào chính dẫn lên xã N, nơi đóng quân của tiểu đoàn ba, Liễm mới nói với ông tất cả sự thật:

  - Anh Thắng nói, thi hài của Minh không dám đưa về bến đò Huỳnh Hạ, sợ Tam biết, phải đưa lên bến Tiên An. Tiểu đoàn đang chờ bọ trên đó.

  Tai ông Duệ ù lên. Chân ông như muốn rũ xuống. Tim ông như có ai bóp ngẹt. Nước mắt ông trào ra: "Tam ơi, khổ thân con chưa...!" Ông muốn khóc lên thật to để nỗi đau đớn vơi đi... Một thằng Minh tội nghiệp chưa được ông cửa xử như một đứa con rể đã vĩnh viễn ra đi. Mơ ước ngày nó về để ông làm lễ cuới cho đỡ tủi thân hai đứa đã không bao giờ thành sự thật. Ông Duệ dừng lại, lấy tay áo quệt nước mắt rồi bước vô hồn theo sau Liễm.

  Thi hài Minh đang quàn tại hầm "vĩnh biệt" của trạm xá khu đội. Khi ông Duệ và Liễm tới nơi, Thắng, Mẫn đang túc trực tại đó. Vừa nhìn thấy ông Duệ, Thắng lao tới gục đầu lên vai ông. Những giọt nước mắt thương tiếc một chiến sĩ, một người bạn cọc chèo của mình chảy ướt vạt áo ông bố vợ tương lai. Thắng nổi tiếng là người rắn rỏi, vậy mà anh không cầm được lòng mình trước cái chết của Minh. Ông Duệ thấy lúc này mình cần làm điểm tựa tình cảm cho Thắng và cho mọi người trong chiếc hầm lạnh lẽo phảng phất khói hương, ông đỡ Thắng ngồi xuống chiếc ghế đẩu cạnh đó, điềm tĩnh nói:

  - Bây giờ anh phải bình tĩnh mà lo chôn cất cho em. Phải bình tĩnh tìm cách để giấu em Tam tin này.
 
  Giọng Thắng nghẹn lại:

  - Con ân hận nhiều khi quá nghiêm khắc với dì Tam và chú ấy. Bây giờ có muốn sửa sai cũng chẳng được nữa, bọ ơi...!
 
  Vinh đưa cho Thắng một bộ Tô Châu và chiếc mũ còn mới. Thắng kiểm tra lại, đột ngột hỏi Vinh:

  - Thế còn đôi dép đâu?
 
  Vinh bối rối:

  - Thưa thủ trưởng, dép đã phát hết cho anh em trước lúc ra mặt trận rồi ạ...
 
  Thắng không nói gì, lặng lẽ cúi xuống tháo đôi dép của mình, nói với Vinh:

  - Đồng chí đưa ra sau giếng rửa thật sạch cho tôi!
 
  Hai chiến sĩ nhìn nhau rồi nhìn Thắng, như muốn xin ý kiến anh. Thắng khẽ gật đầu:

  - Các đồng chí cứ để bọ làm!
 
  Ông Duệ mở tấm vải màu xanh đang phủ lên người Minh. Trước mắt ông, đứa con rể tội nghiệp bị bắn xuyên ngực. Phía trước chỉ có một vết nhỏ làm thủng chiếc áo Tô Châu còn mới nhưng phía sau lưng, đạn khoét rộng ra, máu chảy ướt áo đã khô lại. Đôi mắt của Minh vẫn còn mở, như đang nhìn ông và nhìn mọi người. Ông dùng những ngón tay khô gầy vuốt lên nhưng đôi mắt ấy vẫn không khép lại. Ông Duệ gọi Vinh lại:

  - Chú biết nhà ai quanh đây có rượu nếp, mua cho tôi một lít.
 
  Vinh vò đầu. Giữa lúc bom lửa này, có ai còn thì giờ để nấu rượu? Vinh tưởng ông Duệ nói nhầm, hỏi lại ông:

  - Thưa bọ, bọ cần mua rượu?
 
  Bác sĩ Thảo đứng cạnh chợt nhớ ra:

  - May quá, bọn con đang còn một bi đông. Hôm trước mạ Giải vào thăm thương binh, nghe anh em nói sắp hết cồn, mạ về nấu một nồi rượu, được năm lít loại một đưa vào biếu trạm xá.
 
  Thảo đi ra ngoài, một lát sau cầm bi đông rượu trong tay. Hai chiến sĩ bên trạm xá định khâm liệm cho Minh. Ông Duệ cản hai người lại, giọng tha thiết:

  - Hai anh cho tôi làm việc này. Nó là con tôi...!
 
  Ông Duệ rưới rượu lên miếng gạc mềm, lau mặt, lau quanh mắt cho Minh. Vừa lau, ông vừa lẩm nhẩm điều gì. Tiếng thì thầm nhỏ to. Như ông đang tâm sự với Minh trước lúc đi xa. Rồi ông vuốt mắt cho Minh. Đôi mắt anh từ từ khép lại. Ông Duệ dùng rượu lau sạch vết thương trên người Minh, mặc cho anh bộ quần áo Tô Châu còn mới. Thắng đặt đôi dép của mình dưới chân, đội lên đầu anh chiếc mũ tai bèo. Ông Duệ và Thắng ôm Minh đặt vào quan tài.

  Thắng dặn Thảo:

  - Các đồng chí tuyệt đối giữ bí mật về cái chết của đồng chí Minh. Việc báo tử, ban quân lực trung đoàn sẽ làm sau.
 
  Thảo hỏi lại:

  - Còn mộ chí, thưa thủ trưởng?
 
  Thắng:

  - Các đồng chí chỉ ghi ký hiệu...

  Thi hài của Minh được an táng ngoài nghĩa địa của trạm xá. Ông Duệ cầm một nén nhang đi đầu. Bốn chiến sĩ khiêng quan tài đi sau. Liễm, Thắng, Mẫn, Thảo và Vinh lặng lẽ bước theo. Khi chiếc quan tài được đặt trong lòng huyệt, Mẫn rút súng bắn ba phát vào trời đêm...

  Một tuần lễ sau, lấy cớ cúng trăm ngày cho Tứ, ông Duệ bảo Tam:

  - Ngày mai là trăm ngày của thằng Tứ. Bọ muốn làm mâm cơm, trước là cúng em, sau mời chú Thắng, chú Mẫn xuống chơi...
 
  Ông Duệ vừa mới nói xong, Tam đã hưởng ứng ngay:

  - Nhà mình còn ít nếp, để con xay thổi nồi xôi. Thằng Tứ lúc còn sống thích ăn xôi lạc thịt gà lắm...

  - Con không phải lo gì cả. Nhớ mời anh Tú qua chơi. Nếp, gà đã có chú Liễm mua hộ cho rồi. Nếu con thấy mệt, bọ nhờ thím Liễm sang nấu hộ.

  Tam cười:

  - Bọ có làm đám đãi cả làng con cũng làm được. Huống chi chỉ làm thịt con gà, thổi nồi xôi.

  Ông Duệ chỉ bàn với Tam qua quýt như vậy nhưng ông đã có cả một kế hoạch chuẩn bị bí mật khá chu đáo. Là người cha, ông đứt ruột khi con gái mình mới hai mươi tuổi mà đã góa bụa. Đau đớn hơn, cuộc tình giữa Tam và Minh không được ai chấp nhận mà ngược lại, cả hai đều bị kỷ luật, đều bị coi khinh. Ông Duệ muốn nhân đám giỗ này làm mâm cơm cúng Minh. Trước vong linh của anh, ông sẽ nói, ông chấp nhận anh làm con rể mình. Có nói được điều ấy ra, ông mới giải toả được những băn khoăn của mình, mới yên tâm với bổn phận làm cha của mình.
 
  Ngày "trăm ngày" của Tứ đúng vào ngày chủ nhật. Từ tối hôm trước, vợ Liễm đã đem gà và nếp sang cho Tam. Không biết nghe ai nói mà từ sáng, Xuân cũng sang. Cô mang theo một nải chuối, một thẻ hương và chục quả trứng vịt. Thành ra chuyện làm thịt gà, thổi xôi đều do Xuân đảm trách. Tam chỉ ngồi đun bếp, thỉnh thoảng lại bắt chuyện với Xuân:

  - Chị Xuân, chị đã có gì chưa?
 
  Xuân không hiểu, lắc đầu. Mãi đến khi Tam bò lăn ra cười, hết cười lại ôm bụng mà nôn, Xuân mới biết Tam định nói gì:

  - À, chưa. Mới ngủ với nhau được ba đêm, có mô mà lẹ rứa...
 
  Tam:

  - Bọn em chỉ gần nhau có một lần, vậy mà giờ em mang bầu...
 
  Xuân ngạc nhiên:

  - Thật à?
 
  Tam gật đầu. Xuân ngồi nhích lại sát bên Tam, hỏi nhỏ:

  - Có kinh nghiệm chi phổ biến cho hai đứa tui biết với!

  - Chẳng có kinh nghiệm chi cả. Bọn em yêu nhau, thương nhau, "đụng" vào nhau, thế là dính...

  Hai người đang vui chuyện thì Hoà, vợ Liễm bước vào. Vẻ mặt chị trầm ngâm. Chị cố khoác lên một chiếc mặt nạ khác, gượng cười với Tam:

  - Để coi dì Tam thổi xôi có ngon không!
 
  Tam xởi lởi:

  - Chị Hoà đấy à? Em mà thổi xôi thì chị phải ăn hết cả rá. Nói chơi chứ chị mua được nếp ở đâu mà thơm quá!

  - Nếp nhà đó, em ạ. Nghe bác bàn với anh Liễm làm trăm ngày cho cậu Tứ, chị tranh thủ xớt một ít biếu bác.
 
  Mặt trời lên đã hơn cây sào, Thắng và Mẫn mới xuống đến nơi. Sau lán bếp, Hoà và Xuân đang bê đồ cúng lên. Ông Duệ đặt lên trang thờ, nói nhỏ với Xuân:

  - Cho bác thêm bát cơm nữa. Mới được có hai.
 
  Xuân vô tình:

  - Một bát cho bác gái, một bát cho cậu Tứ, còn một bát cho ai nữa bác...?
 
  Ông Duệ gượng cười:

  - Cho bạn thằng Tứ. Hôm nó hy sinh còn có thêm một người bạn nữa.
 
  Ông Duệ cài lại khuy áo, đứng trang nhiêm trước trang thờ. Ông đưa nén nhang lên quá đầu, rì rầm khấn. Miệng ông lẩm nhẩm những điều ông đã nhớ sẵn trong đầu:

  " Bà nó ơi. Tứ ơi! Minh ơi...! Tôi nay tôi làm mâm cơm cúng, trước để nhớ bà, sau là trăm ngày cho thằng Tứ, sau nữa tôi xin báo với bà và con, thằng Minh, chồng chưa cưới của con Tam, vừa mới hy sinh. Tôi chấp nhận nó là con rể nhà mình và mong bà ở dưới suối vàng, cũng cư xử với nó như con rể...".

  Ông Duệ khấn xong, Thắng, Mẫn, Liễm đều thắp nhang cắm lên bàn thờ. Minh sống chịu bao điều tiếng, thua thiệt, giờ chết đi, trên trang cũng chẳng có lấy tấm ảnh thờ. Lời điếu văn được Thắng nhẩm đọc. Những người biết tin Minh hy sinh lặng lẽ làm lễ truy điệu, cố diễn tốt vai kịch của mình trước hai mẹ con Tam. Cô hồn nhiên đến vô tình, thấy Thắng khấn hơi lâu, cô ghé vào tai Xuân, nói đùa:

  - Anh Thắng nói chi mà nói lâu rứa.
 
  Nhang tàn, Thắng trải chiếc chiếu lên nền đất. Căn hầm chật nhưng năm sáu người ngồi gọn vẫn đủ chỗ. Hoà bê đĩa gà luộc ra sau bếp, kê tấm gỗ mít dùng làm thớt chặt ra từng miếng. Ông Duệ luôn miệng:

  - Chú Liễm, chú Mẫn, ngồi xuống đi. Con Tam, con Xuân đâu rồi.
 
  Khách và chủ đã ngồi quây quần bên nhau. Tam lấy cớ phải chạy vòng ngoài không chịu ngồi xuống nhưng Liễm và Mẫn nhất định không chịu. Tam đành phải ngồi xuống bên Xuân.

  Thịt gà luộc, xôi nếp, trứng vịt chiên... Bữa ăn thời chiến như vậy là quá tươm tất. Nhưng ông Duệ, Thắng, Mẫn và cả Liễm hình như không ai muốn ăn. Khói nhang còn quyện lại trong căn hầm tạo nên một không khí trầm uất, rờn rợn. Tam, người đáng ra phải chịu đau đớn nhất, lại cứ vô tình cười cười nói nói, gắp thịt gà bỏ vào bát từng người. Cô nói với Mẫn:

  - Hay mấy anh chê em không biết làm cỗ?

  Thắng nhìn Mẫn. Mẫn nhìn Liễm. Họ nhận ra những ám hiệu của nhau. Thắng là người phá vỡ không khí băng giá bằng một câu khôi hài:

  - Nay mai hoà bình, dì mà mở hiệu ăn, đông khách phải biết...!
 
  Tam bĩu môi:

  - Đông hay là ế? Anh đừng cho em đi tàu bay giấy!
 
  Mẫn thấy không khí bữa ăn đã ấm dần lên, góp lời:

  - Tui sẽ là khách thường xuyên đến ăn ủng hộ!

  - Vì anh sợ hàng em ế ẩm? - Tam hỏi lại.

  - Không, anh đồng ý với lời khen của anh Thắng, em làm cỗ rất giỏi.
 
  Tam gắp lên chiếc đùi gà:

  - Đây, em thưởng cho anh vì anh đã có lời khen em!

  Bữa ăn trở nên vui vẻ. Thắng nhìn ông Duệ, nghiêm nghị nói:

  - Thưa bọ, tình hình chiến sự bên B5 ngày càng ác liệt. Hôm qua, anh Lân đi họp quân khu về, có trao đổi với chúng con, một số đơn vị của khu đội sẽ được tăng cường cho mặt trận Thừa Thiên - Huế. Như vậy, sẽ có đơn vị sẽ phải vào sâu, không còn "cơm Bắc giặc Nam" như trước nữa.

  Ông Duệ hiểu Thắng muốn nói gì. Đương nhiên, chuyện Minh hy sinh cũng không thể giấu mãi. Từ trước đến nay, trung đoàn 270 của khu đội chủ yếu bảo vệ khu vực Vĩnh Linh và chi viện cho chiến trường hai huyện Cam, Do bên kia giới tuyến. Chỉ có chủ lực của bộ mới cơ động từ Quảng Trị vào chiến trường Thừa Thiên. Tam không nhận ra sự vô lý ấy, cô chỉ nghĩ rằng, nay mai Minh có thể vào sâu, rằng Thắng muốn thử thách lòng chung thủy của mình. Cô đáp lại ngay:

  - Anh Thắng đừng có lo, anh Minh có đi mấy hạ mấy đông chi em cũng đợi. Anh Minh là chồng em rồi...

  Liễm cười:

  - Thì có ai nói út không phải là vợ của chú Minh đâu. Chưa đưa nhau ra ủy ban đăng ký, nhưng tui xin công nhận hai em là vợ chồng!
 
  Tam chìa ngón tay trỏ ra trước mặt Liễm:

  - Anh nói thật đó nghe!

  Liễm cũng đưa ngón tay trỏ ngoắc tay Tam. Tam xúc động, nước mắt rơm rớm:

  - Bọ, anh Thắng, anh Mẫn thấy chưa, anh Liễm công nhận chúng con là vợ chồng rồi đó. Bọ có công nhận anh Minh là con rể bọ không?
 
  Ông Duệ gật đầu. Những câu hỏi hồn nhiên của Tam cứ xoáy vào tim ông, làm lòng ông tan nát. Ông như muốn nói với Tam: "Con ơi, khi mọi người bỏ qua những sai lầm của hai con, công nhận tình cảm của hai con là chính đáng thì con chẳng bao giờ còn chồng nữa... Đau lòng bọ lắm, con ơi...!". Ông Duệ không dám nghĩ thêm, giấu vẻ bối rối của mình bằng một nụ cười gượng gạo:

  - Chú Liễm, chú Mẫn, ăn đi chứ...!
 
  Trước lúc ra về, Thắng còn thắp lên trang thờ một nén nhang nữa. Một nén nhang riêng cho Minh. Anh ra sau bếp, nơi Xuân và Hoà đang rửa chén bát. Tam phờ người, nằm trên chiếc võng trong hầm chữ A. Thắng cất tiếng gọi:

  - Dì Tam ơi...!
 
  Hoà ghé vào tai Thắng nói nhỏ. Thắng đến trước cửa hầm, chào Tam:

  - Anh về đây, dì Tam nhé!
 
  Trước vẻ ân cần của Thắng, Tam ứa nước mắt. Đây là lần đầu tiên sau "sự cố" giữa cô và Minh, Thắng tỏ ra quan tâm đến em như vậy. Tam có ngờ đâu, lòng Thắng cũng đang như xát muối. Tam bò ra khỏi hầm, nghẹn ngào cầm tay Thắng:

  - Thôi, anh với anh Mẫn lên...

  - Em nhớ giữ gìn sức khoẻ. Thỉnh thoảng các anh sẽ xuống thăm...
 
  Tam bỗng oà lên khóc. Trên khuôn mặt đen sạm, hom hem của Thắng, những giọt nước mắt to, tròn cũng đang từ từ lăn.

  Trưa ngày... tháng ... năm 1968, những nhát cuốc của dân quân xã T do Thỏn làm trung đội trưởng đã đào gần tới vách ngăn của hai đoạn địa đạo giữa xã H và xã T. Trước đó chừng một vài giờ, tiếng cuốc chim của phía bên kia dội thình thịch sang bên này đã làm cho tim Liễm như sắp nhảy ra khỏi lồng ngực. Vậy là giờ phút: "hợp long" đã tới gần. Liễm ôm chầm lấy ông Duệ, như muốn truyền sang ông niềm vui của những ngày trông đợi. Công việc đào địa đạo nặng nhọc và vất vả sắp đến ngày hoàn thành. Hai nhánh địa đạo của hai xã, không có máy móc hướng dẫn, chỉ có sự ước lượng áng chừng trên mặt đất đã sắp sửa gặp nhau. Hình như xuống dưới lòng đất, nhịp tim con người đập rộn rã hơn. Đất mẹ thân thương đã tạo nên những đợt sóng diệu kỳ, giúp cho những nhịp tim tìm đến với nhau. Từ mấy tháng nay, dân quân hai xã chia nhau thành tốp, cứ năm người một thi nhau đào dưới ánh đèn ma-dút đầy muội khói. Đất đá được một tốp khác ở ngoài khuân đi. Khi thay ca, không ai nhận ra tốp vừa đào. Họ như vừa từ hầm lò bước ra, mặt mũi tay chân được khói ma-dút hun thành những bức tượng đồng đen.
 
  Ông Duệ và Liễm hồi hộp đứng trong đoạn hầm phủ đầy muội khói, thỉnh thoảng phải hắt hơi để tống những muội than tràn vào cuống phổi. Giờ phút chờ đợi suốt bốn tháng trời đến với họ như trong giấc mơ. Tiếng cuốc bổ vào vách núi nhẹ dần, mỏng dần rồi tiếng hai bên gọi nhau nghe rõ mồn một: "Cẩn thận không cuốc vào mặt nhau đấy!". Tiếng Liễm bên này vọng sang: "Để bên này đục thông hầm, bên ấy tránh ra!". Vách đất ngăn hai phần địa đạo hai xã cuối cùng còn như chiếc tang trống. Liễm đưa chiếc cuốc chim cho ông Duệ:

  - Bác cuốc đi. Thông rồi đó!
 
  Tay ông Duệ run run cầm chiếc cuốc. Mấy tháng nay, ngày nào ông cũng có mặt với anh em dân quân dưới địa đạo. Sự có mặt của ông kèm theo những động viên vật chất của các mẹ các o: củ khoai, chiếc bánh sắn, bát nước chè xanh như tiếp sức cho anh em làm việc. Vì thế, Liễm muốn mọi người dành cho ông một phần thưởng, một niềm hạnh phúc: thay mặt anh em dân quân xã T bổ nhát cuốc cuối cùng để thông với địa đạo xã H. Nhát cuốc của ông vừa bập vào, ánh sáng của bó đuốc bên kia toả sáng. Hàng chục con người bên xã H uà sang ôm lấy anh em xã T. Những giọt nước mắt sướng vui trào ra. Từ đây, cuộc sống của hàng ngàn con người bám trụ quê hương đã được đất mẹ che chở. Ông Duệ mơ màng ngỡ mình đang đứng trong mê cung. Một làn gió mát từ cửa hầm phía bên kia tràn sang mang theo chút rét ngọt của đợt gió muà đông bắc đang tung hoành trên mặt đất. Liễm và ông Duệ được dân quân xã H dẫn đi thăm phần địa đạo bên đó. Ông Duệ cứ tặc lưỡi thán phục trước một công trình trong lòng đất: "Không ngờ dân quân hai xã lại làm được chuyện động trời...".

  Căn hầm chính dùng làm nơi hội họp, chiếu phim, biểu diễn văn nghệ là chỗ phình ra của " tổ mối " có sức chứa cả trăm người. Đội văn công xung kích của khu đội đang có mặt ở đó. Tiếng hát vang lên: "Vĩnh Linh ơi, vượt qua bao nhiêu gian lao ta đi giành thắng lợi...".
Tiếng hát đang hoà vào niềm hân hoan của mọi người. Dân quân xã T, xã H không ai nhận ra nhau, mặt mũi chân tay đen nhẻm, chỉ có ánh mắt và nụ cười là không bị muội khói ám đen, đang ánh lên niềm vui trước giờ phút thiêng liêng địa đạo của hai xã thông nhau. Họ bá vai nhau, nói nói cười cười, tưởng như sự cộng hưởng của những tiếng cười ấy sẽ làm sập cả địa đạo.
 
  Hầm bệnh xá cách hầm làm hội trường chỉ một ngách. Có phòng mổ, phòng điều trị. Lư, trạm trưởng y tế xã H đang cùng với Đảm, bác sĩ chuyên khoa ngoại của bệnh viện khu vực được cử xuống tăng cường, đang xem xét chuẩn bị triển khai tiếp đón bệnh nhân. Ngách hầm chỉ lưu được bốn người nhưng Đảm rất bằng lòng:

  - Mổ xong, mạch, huyết áp ổn là ta chuyển đi ngay. Như thế này là quá rộng...
 
  Buổi chiều, khi mọi công việc chuẩn bị tiếp đón bệnh nhân đã xong xuôi, người công dân đầu tiên đến "xông đất" trạm xá trong lòng đất chính là Tam. Cô đã chuyển dạ từ sáng và nhất định không cho Tú và Quyến khám cho mình. Tú gắt: "Không cho khám, làm sao biết thai thuận hay nghịch mà tiên lượng?". Tam đỏ mặt, cãi lại: "Có chết Út cũng không cho mấy eng khám". Tú đuối lý, lắc đầu, quyết định chuyển lên bệnh viện khu vực. Khi nghe ông Duệ báo tin trạm xá xã H mới được bệnh viện tăng cường cán bộ, có phòng mổ dưới địa đạo, Tú nghĩ ngay đến việc đưa Tam sang đó.

  Con đường từ trạm xá xã T sang địa đạo không xa nhưng suốt cả ngày pháo giặc bên bờ Nam bắn rát quá, mãi gần xế chiều Tam mới được gánh đi. Lần trước Nhị ra nghỉ dưỡng, biết tin Minh đã hy sinh, chị tâm sự với Tú nhờ anh chăm sóc Tam, nhất là khi cô sinh nở. Vì thế, lúc chuyển Tam đi, Tú xách gói đi cùng. Lúc chuyển xuống địa đạo, Tú đỡ Tam phía đầu, Thê đỡ chân, bước từng bước chậm chạp theo từng bậc đi xuống. Lối vào địa đạo chỉ cao quá đầu người, những giọt nước phía trên trần được lọc qua một lớp đá ong, thỉnh thoảng nhỏ xuống người Tam. Người cô nóng ran, những cơn đau gần nhau hơn nhưng cô cắn môi không dám lên tiếng. Vì vừa đi vừa dừng lại nghỉ, nửa giờ sau Tam mới xuống được hầm trạm xá.
 
  Chỉ Thê và bác sĩ Đảm là được Tam "cho phép" đứng cạnh mình. Tú và Lư đứng thập thò bên tấm màn bị Tam đuổi ra:

  - Mấy eng chi lạ rứa. Đứng đó là Út không sinh đâu!

  Đảm phì cười. Anh vừa khám cho Tam xong, đang tháo găng tay bên chiếc chậu tráng men đặt trên một chiếc ghế. Tự tay anh lấy thuốc, tiêm cho Tam:

  - Tôi cho một ống Oxytoxim, mười lăm phút sau là cô sinh. Ngôi thai thuận, thai cỡ ba ký, không có gì phải lo cả!

  Tam thấy yên lòng. Thực ra, trong ba tháng gần đây, không đêm nào Tam ngủ được. Phần cái thai trong bụng cứ đạp liên tục. Phần thì phải lo may áo quần, tã lót. Thời gian không có nhiều, một chiếc áo bé xíu nhiều khi cô phải may hai ba đêm mới xong. Trải chiếc áo của con ra, Tam cứ ngồi cười. Chiếc áo bé xíu của thằng bé (Tam đoán là con trai vì nó cứ thúc vào thành bụng bên phải làm cô đau điếng) bên cạnh chiếc áo Tô Châu thơm mùi vải mới của Minh để lại trước lúc lên đường sao mà chênh lệch nhau đến thế. Phải mất bao nhiêu cót lúa con cô mới lớn bằng cha? Những lúc ngồi khâu vá trong hầm, bàn tay Tam lần theo từng đường kim mũi chỉ nhưng tâm hồn cô cứ nghĩ về Minh. Anh đi đã bảy tám tháng rồi mà không có lấy một lá thư. Người đâu mà tệ thế. Nhưng rồi, Tam lại nhớ lời Thắng có lần nói: "Đơn vị của Minh đang ở rất sâu, liên lạc bằng thư từ khó lắm". Tam lại tự bằng lòng, không trách Minh nữa. Giờ đây, khi đang nằm trên giường sinh, phút hệ trọng nhất của những bậc làm cha làm mẹ, chuẩn bị đón đứa con đầu lòng ra đời thì anh lại không có mặt.

  Tam đang mơ màng nghĩ về Minh thì một cơn co ập đến. Một tay cô phải bíu chặt thành giường, tay còn lại nắm chặt tay Thê. Đảm đang chuẩn bị đón đứa bé ra đời. Và một cảm giác nhẹ hẫng đến với Tam, như gánh nặng trên vai được người khác đỡ hộ. Và một tiếng khóc của trẻ thơ cất lên. Đảm cười, nói với Tam:

  - Mừng cho cô, một quý tử khôi ngô!
 
  Không nhìn thấy mặt con nhưng nghe tin mình có con trai, Tam nở nụ cười trên khuôn mặt mồ hôi nhễ nhại. Cảm giác đau đớn như biến mất, thay vào đó là một niềm vui không sao tả nổi: "Minh ơi, anh ở xa có biết không, con trai của chúng ta đã ra đời...". Thê lau mình cháu bé bằng tấm gạc mềm, quấn cho cháu chiếc tã được cắt ra từ chiếc võng, đặt nằm bên Tam. Phía bên ngoài, Tú nói vọng vào:

  - Chúc mừng Út nghe! Anh phải về trạm đây. Hôm nay súng nổ nhiều bên bờ Nam, chắc quân ta đánh mạnh. Anh phải về đón thương binh đây...
 
  Trước lúc về, Tú ghé tai Lư :

  - Nhớ chăm sóc Tam thật chu đáo cho mình. Tôi về anh Đảm nhé!
 
  Lư cười, vỗ vai bạn:

  - Cứ yên tâm đi. Có bệnh nhân cần mổ cấp cứu, các ông cứ cho chuyển sang đây!

  - Được rồi. Có trạm phẫu đặt ở đây, mình tin tỷ lệ tử vong sẽ giảm.

  Khi Tú và Thê về đến trạm xá xã, trời cũng vừa sẩm tối. ở nhà Quyến cứ đi ra đi vào trước đoạn giao thông hào trước trạm. Điện của khu đội báo xuống, chiều nay sẽ nhiều thương binh. Bệnh xá khu đội đã cử thêm người xuống từ chiều. Vậy mà Tú vẫn chưa về. Quyến trở nên bực bội. Từ dạo Quyến bị Tam mắng xơi xơi vào mặt rồi đến việc Quyến trả thù bắt quả tang Minh và Tam đang ăn nằm với nhau trong hầm, Quyến bị Tam coi khinh, không thèm nhìn mặt. Nhưng Tam được sự ủng hộ, giúp đỡ của Tú, của Thê, đặc biệt của Liễm làm Quyến phát tức. Như chiều nay chẳng hạn. Cho hai cáng thương gánh Tam đi là đủ. Việc gì mà một y sĩ trạm trưởng, một y tá phải đi theo? Làm gì mà quan trọng đến thế. Chẳng qua là vì con gái ông bí thư đảng ủy xã mà Tú phải quan tâm?

  Bực thì bực nhưng khi Tú về, Quyến phải đổi mặt giận làm lành:

  - Không đi thêm chặp nữa?

  Tú không nói gì, đi thẳng vào trong hầm bằng. Tuổi tác sàn sàn như nhau, cùng học với nhau một lớp ở trường y sĩ Quảng Bình nhưng tác phong của Tú chín chắn hơn nhiều. Không phải do anh là đảng viên, là trưởng trạm mà tính tình của anh ảnh hưởng sâu sắc từ người cha quá cố. Cha anh là một ông giáo trường làng, một ông giáo nghèo luôn dạy anh: "giấy rách phải giữ lấy lề". Nền tảng luân lý của gia đình mấy đời là nhà nho đã bắt rễ trong anh và chỉ nhìn cách đi, cách đứng, cách nói, cách ăn, người ta thấy có một điều gì đó rất dễ mến. Về chuyên môn, có thể Tú không hơn Quyến nhưng nhờ cái "uy" của mình, mọi việc trong trạm xá cho đến lúc này cũng tạm ổn.
 
  Tú lấy thêm ít bông băng rồi ra ngoài cửa hầm, trao đổi với Quyến:

  - Ty y tế vừa tăng cường cho bên xã H một bác sĩ và hai y sĩ. Hầm mổ tươm tất lắm, đặt ngay trong địa đạo. Có bệnh nhân nặng, cần mổ ngay, ta cho sang đó. Nếu không cần mổ, ta cho chuyển ngay lên bệnh viện khu vực.
 
  Quyến ngạc nhiên:

  - Địa đạo mà đặt được hầm mổ?

  - Ừ có cả chỗ chiếu phim, hội họp. Rộng lắm!
 
  Tú và Quyến vừa đi vừa trò chuyện. Ra đến bến đò, hoàng hôn chỉ còn một khoảng sáng màu hồng chín trên mặt sông. Chưa có thuyền sang. Tú đang tìm một hòn đá để ngồi xuống thì Thảo và hai chiến sĩ của trạm xá khu đội cũng vừa tới. Đã tăng cường cho trạm xá xã T hai cáng thương, nay đích thân bác sĩ bệnh xá trưởng lại xuống, Tú nghĩ sẽ có nhiều thương binh. Những lần trước, khi ta đánh mạnh bên bờ Nam, trên khu đội và cả bệnh viện khu vực đều tăng cường thêm nhân lực cho các trạm xá vùng tuyến. Thảo nắm tay Tú, cười hể hả:

  - Em vợ thủ trưởng Thắng sinh rồi à?
 
  Tú ngạc nhiên:

  - Sao anh biết?

  - Bọ Duệ vừa điện lên cho thủ trưởng Thắng.

  Câu chuyện giữa hai người dừng lại khi một con đò cập bến. Tú và Quân xắn quần, lội ra tận đò. Thương binh phần lớn bị thương nhẹ, vết thương phần mềm ở đầu, tay chân và đã được băng bó. Chỉ có một tử sĩ nằm trên võng, hai chiến sĩ đang khiêng trên vai vì lòng đò đầy nước. Tú hỏi:

  - Có ai nặng không các đồng chí?
 
  Một anh chiến sĩ trở chiếc đòn tre sang vai khác, trả lời:

  - Chỉ mỗi đồng chí này. Nhưng đã hy sinh trên đường khiêng từ trận địa ra bến đò.

  Thảo ra hiệu cho hai chiến sĩ của trạm xá khiêng tử sĩ lên. Anh nghiêng vai, bảo một thương binh:

  - Đồng chí ôm lấy cổ tôi!

  Các thương binh lần lượt được đưa về trạm xá. Quân và Tú ngồi trên một gốc bần để chờ đò. Chuyến thứ hai, rồi chuyến thứ ba cũng chỉ có bộ đội và dân quân Do Linh sang nghỉ bên bờ Bắc. Thảo sốt ruột hỏi cô lái đò:

  - Còn thương binh bên đó nữa không em?

  Cô lái đò nhanh nhảu đáp:
- Hết rồi anh ạ!

  Nỗi ám ảnh của một buổi tối phải đón nhiều thương binh qua mau. Thảo chia tay Tú, giục mấy chiến sĩ xuống giúp tải thương cùng về.
Anh buông lời trách:

  - Vậy mà mấy ông trên khu đội cứ cuống cà kê. Bắt phải xuống đây cho bằng được.

  Tú còn chần chừ chưa muốn về trạm, đứng nhìn trăng thượng tuần mọc sớm, hắt ánh bạc xuống lòng sông. Mặt sông phủ một lớp bụi mờ. Càng ngược lên phía trên, lớp bụi trắng ấy càng dày thêm. Gió ở đâu về lành lạnh. Tú đưa tay cài khuy áo, rùng mình nhìn sang bên kia sông. Trong đám lau lách một con đò lao ra. Tiếng mái chèo khua mau, mũi thuyền như một chiếc lưỡi cày rạch một đường thẳng băng, nhắm bờ Bắc lao sang. Tú tự nhủ, may mà mình còn chưa về. Vẻ hối hả của con đò như mách bảo Tú, trên đó có một bệnh nhân nặng. Đò chưa ghé bến, Tú đã sốt ruột hỏi:

  - Có thương binh nặng phải không?

  Tiếng người trên đò hỏi lại:

  - Anh Tú đó phải không?

  - Ừ, Tú đây! Ai đó?

  Người trên đò không đáp, lặng lẽ cầm cây sào đỡ mũi đò khỏi lao vào bờ. Trong ánh trăng suông, người đó đội mũ mềm, khẩu AK khoác sau lưng. Tú không nhận ra ai nhưng biết chắc đó là người quen của mình. Tú dang chân ra, đỡ mui thuyền lại. Người trên đò nhảy xuống, ôm lấy Tú:

  - Anh Tú ơi, chị Nhị...!

  Nhận ra tiếng Tuấn, Tú hốt hoảng:

  - Nhị, Nhị làm sao?
 
  Tuấn không đáp, nấc lên khóc. Trên đò, Nhị ngồi dựa lưng vào Hải, một dân quân cùng trung đội. Đầu chị được băng bằng một dải băng trắng phủ xuống tận mũi. Tú lao đến, cầm tay Nhị, lắc mạnh:

  - Nhị ơi, Nhị ơi...!
 
  Giọng Nhị bình tĩnh:

  - Đỡ Nhị lên đi!

  - Không, để mình bế Nhị lên!
 
  Nhị cười nhạt:

  - Không sao đâu mà! Để Nhị lên cũng được.
 
  Hải và Tú đỡ Nhị lên bờ. Tuấn giục:

  - Đưa chị Nhị lên ngay bệnh viện khu vực. Vết thương vào mắt phải, nặng lắm!

  Trong giây lát, Tú nghĩ ngay đến hầm mổ trong địa đạo xã H. Từ đây đến đó chưa đầy cây số. Còn lên bệnh viện khu vực phải đi mất bảy tám cây số. Nhưng bên địa đạo, Tam đang ở đó. Cô vừa sinh xong. Trong chớp mắt, Tú phải làm một con tính lựa chọn. Anh kéo Tuấn ra một góc:

  - Bên xã H có phòng mổ, có bác sĩ, ta đưa Nhị ngay tới đó. Nhưng các cậu phải kín miệng, không được gọi tên Nhị vì Tam cũng đang ở đó. Tam vừa sinh cháu trai. Mai bọn mình sẽ đón Tam về.

  Dù Tú cố gắng nói rất nhỏ nhưng Nhị vẫn nghe được tin vui ấy. Chị mừng cho em. Niềm vui chưa được giãi bày, Nhị định nói với Tú điều gì đó thì đột nhiên chị cảm thấy như đang rơi từ trên cao xuống. Chị không sao mở được miệng, hai chân hai tay nhũn ra rồi không còn biết gì nữa. Hải hốt hoảng, ú ớ:

  - Chị Nhị, chị Nhị ơi! Anh Tú ơi, sao chị Nhị thế này...?

  Tú luống cuống, đặt Nhị lên băng ca rồi anh một đầu, Tuấn một đầu, khiêng Nhị về trạm xá. Quyến và Thê đang thay băng cho bệnh nhân, thấy Tú khiêng một người vào, vội lên tiếng:

  - Có thương binh mới hả Tú?
 
  Tú nói như gắt:

  - Dọn ngay cho tôi một chiếc giường!

  Thấy Tú có vẻ hối hả, Thê băng nhanh cuộn băng lên đầu anh thương binh rồi trải chiếu xuống chiếc giường bên cạnh. Thê không nhận ra ai đang nằm trên cáng, nhưng là một bệnh nhân nặng, cô giúp Tú đỡ lên giường. Tự tay Tú đo huyết áp. Anh bóp quả bóp cao su hai ba lần, mắt dán vào chiếc đồng hồ hình tròn, lắc đầu bảo Quyến:

  - Cho truyền dịch ngay. Huyết áp thấp lắm. Cho thêm một ống Mocphin nữa.
 
  Quyến nhận xét:

  - Kiểu này là choáng do đau. May mà trạm ta vừa lĩnh thêm được mấy ống.
 
  Huyết thanh đã chảy thành dòng vào cơ thể Nhị. Tuấn thở phào, kéo Tú và Quyến ra một góc:

  - Tôi không hiểu chuyên môn nhưng có lẽ do quá đau đớn mà chị ấy ngất đi.
 
  Quyến tò mò hỏi:

  - Nhưng thương binh là ai mới được?
 
  Tú đáp gọn lỏn:

  - Chị Nhị!

  Quyến sửng sốt, không ngờ người đang nằm kia là Nhị, chị ruột của Tam. Từ lúc Tú đưa Tam đi sinh, Quyến nhận ra một sự chăm sóc rất khác thường của anh đối với một nhân viên trong trạm. Quyến thấy sự thù ghét của mình đối với Tam bỗng nhiên vô lý. Và, bây giờ, chị của Tam đang nằm đây, Quyến muốn làm một việc gì đó như để giảm đi sự mặc cảm của Tam đối với mình. Quyến nói với Tú:

  - Anh cho tôi đưa Nhị sang bên trạm xá xã H. Nhân tiện tôi thăm mẹ con Tam.
 
  Tú từ chối:

  - Cậu và Thê ở nhà trực. Huyết áp lên, tôi sẽ đưa Nhị đi.
 
  Quyến thấy có nói thêm, Tú cũng không đổi ý. Anh quay sang với bệnh nhân cần thay băng đang ngồi đợi.
 
  Tuấn và Hải khiêng Nhị đến cửa địa đạo thì gặp ông Duệ từ trong cửa đang bước ra. Thấy Tú, ông Duệ mừng rỡ:

  - Tui không biết lấy chi để tạ ơn chú. Thằng cháu kháu quá, cứ mở mắt thao láo nhìn tui...
 
  Tú lạnh người. Anh không biết sẽ nói với ông Duệ ra sao. Anh không thể thông báo người đang nằm trên cáng kia là Nhị, không thể dội vào niềm vui của ông một gáo nước lạnh. Và như đã thống nhất với Tuấn và Hải phải giấu kín chuyện Nhị bị thương với Tam, hai người cũng không hé răng nói gì với ông Duệ. Tú giục Hải:

  - Vào đến cửa hầm, Tuấn phải bê... (Tú định nói bê Nhị đi nhưng anh kìm lại được) bệnh nhân đi từng bước một. Hải đi trước rọi đèn pin.
 
  Lúc này, ông Duệ mới nhận ra trước mặt mình là Tuấn và Hải, hai người bạn của con gái mình. Một phần vì trời tối, một phần vết thương ở mắt của Nhị được băng kín, ông Duệ không để ý đến chị. Ông hỏi Tuấn:

  - Hai cháu mới ra chiều nay à? Con Nhị nhà bác có ra không?
 
  Tuấn ấp úng:

  - Dạ, dạ... Nhị không ra bác ạ.
 
  Tuấn thận trọng lần theo từng bậc hầm. Hải rọi đèn pin đi trước. Tú khéo léo chia tay ông Duệ:

  - Thôi, bác về trước đi, mai bọn cháu sẽ đưa Tam về trạm.
 
  Tú bước vội, nhảy lò cò hai bậc một lần và đã đuổi kịp Tuấn. Ông Duệ đứng trên miệng địa đạo, soi đèn cho Tú đi. Sự vội vã của Tú, vẻ úp mở của Tuấn khiến ông Duệ băn khoăn. Ông đứng lặng một lúc trên miệng địa đạo, nửa muốn về nhà, nửa không.

  Mẹ con Tam đã được chuyển sang bên hầm hậu phẫu, cách nơi đặt bàn mổ dăm mét, trong một ngách hầm khác. Vừa thấy Đảm, Tú đã kéo anh ra một góc, thì thầm. Đảm gật đầu lia lịa.

  Đảm đọc qua hồ sơ do Tú chuyển, trong khi đó một y sĩ đang đo huyết áp. Dưới ánh sáng của chiếc đèn gù chạy bằng ac- quy, mái tóc Nhị rối bù, tấm băng phủ kín khuôn mặt chị. Đảm dùng kéo cắt lớp băng, rưới lên đó một ít huyết thanh mặn để dễ gỡ vết thương. Lớp gạc thấm máu đã bong ra, một vết thương lớn xuyên từ xương trán bên phải xuống mắt làm nhãn cầu vỡ tung. Chiếc nhãn cầu bị xẹp, còn lại như một cùi nhãn được tách hột. Đảm nói với Tú:

  - Nhãn cầu phải bị nát. Phải mổ lấy mắt ra ngay, không thì mắt trái cũng không giữ được.

  Tận mắt nhìn thấy vết thương của Nhị, Tú đau đớn khi biết không thể giữ con mắt dập nát kia lại cho bạn. " Giàu hai con mắt, khó hai bàn tay". Nếu người ta có đến ba mươi hai con mắt như có ba mươi hai chiếc răng, chắc Tú không tiếc gì khi đồng ý với Đảm phẫu thuật lấy ngay con mắt ấy ra. Và, nếu mổ lấy con mắt ấy ra, ai là người ký giấy đồng ý mổ? Nhị đang mê man. Tú và Đảm không được quyền. Phía bên kia hầm, một người có thể làm việc ấy, đó là Tam. Nhưng cô vừa mới sinh, vừa trải qua một cơn chuyển dạ đầy đau đớn, cô lại đang ngất ngây với niềm vui sướng của đứa bé mới ra đời, cô cũng không thể làm việc đó. Tú ân hận lúc gặp ông Duệ đã không nói gì, giờ cần đến sự giúp đỡ của ông thì ông đã không có mặt ở đây.
 
  Tú lưỡng lự một lúc với tờ giấy đồng ý mổ trên tay, nói với Đảm:

  - Anh Đảm, hay ta cứ mổ rồi giải thích với gia đình sau!
 
  Đảm đang rửa tay trên vòi nước chín, vội dừng lại:

  - Không, thời chiến hay thời bình, việc ký giấy đồng ý mổ phải do chính bệnh nhân hay thân nhân ký...

  - Nhưng chúng ta đang rơi vào trường hợp khá éo le...

  Hai người đang đôi co thì phía bên ngoài, ánh đèn pin loang loáng. Tú vội chạy ra thì ông Duệ hỏi trước:

  - Chú tìm ai...?

  - Dạ, con không tìm ai cả...

  Ông Duệ muốn đi tiếp vào trong nhưng Tú ngăn ông lại. Đây là lúc thuận lợi nhất để anh nói với ông sự thật về Nhị. Nhưng anh chưa kịp nói thì ông Duệ đã nói trước:

  - Chú đừng có giấu tôi. Giấu cũng không được đâu. Có phải người mà các chú vừa đưa vào đây là con Nhị nhà tôi...?

  Tú đứng im như cậu học sinh bị thầy giáo vạch lỗi. Đằng nào thì ông cũng biết chuyện Nhị bị thương rồi. Có hai điều, Tú hy vọng ông sẽ giúp anh, không cho Tam biết Nhị đang ở cạnh mình và ông sẽ ký vào tờ giấy đồng ý mổ thay Nhị. Như một sự sắp xếp tình cờ, Tú nêu khá rành rọt từng vấn đề một:

  - Thưa bác, Tam đang nằm trong đó...!

  Ông Duệ cười, vỗ vai anh:

  - Chú muốn tôi kín miệng không cho nó biết chứ gì?

  - Dạ vâng. Còn chuyện này nữa, bác ạ...

  Tú bỏ lửng câu nói. Anh biết, nếu nói ra tình trạng vết thương, nói rằng phải mổ để múc bỏ đi một con mắt của Nhị, chắc ông Duệ sẽ choáng váng. Song anh đâu biết, ông Duệ quay lại đây là vì chuyện đó. Vẻ ấp úng của Tú làm ông càng thêm nghi ngờ:

  - Chú cứ nói đi, đừng có ngần ngại...

  Được ông khuyến khích, Tú mạnh dạn:

  - Thưa bác, vết thương của Nhị nặng lắm. Một con mắt phải bị hỏng. Bác sĩ Đảm nói, cần phải mổ ngay để cứu con mắt trái.

  - Việc chuyên môn, các anh cứ định đoạt, sao lại phải hỏi tôi.

  Tú đưa tờ giấy "đồng ý mổ" ra:

  - Nhưng mổ để khoét bỏ đi một con mắt, dù là mắt bị hỏng, phải được sự đồng ý của chính Nhị hay thân nhân.

  Ông Duệ cầm lấy tờ giấy, đeo kính lão đọc qua nội dung. Ông kê lên chiếc xà cột, ký ngay và đưa cho Tú.

  Trong phòng mổ, Đảm đang cho truyền thêm dịch và bắt đầu gây tê vào hố mắt phải của Nhị. Tú trao tờ giấy đồng ý mổ do ông Duệ ký cho anh.
 
  Đứng bên ngoài, chỉ cách nhau một tấm ri-đô ông Duệ thấy rõ những động tác mổ của Đảm. Khi đến giai đoạn gắp con người dập nát ra, ông Duệ nhắm nghiền mắt lại. Trong ngách hầm phía bên trong, tiếng khóc oe oe của thằng cháu ngoại ông thỉnh thoảng lại vang lên.

  Khoa mắt của bệnh viện khu vực gồm những hầm bằng nằm rải rác trong vườn dương. Hầm nọ nối hầm kia bằng giao thông hào. ở đây đất cát, chỉ đọng nắng không đọng mưa, đường hào vì thế khô ráo, dễ đi, không vất vả như ở dưới mấy xã vùng tuyến.
 
  Nhị được chuyển từ dưới trạm xá xã H lên từ năm ngày nay. Khi tiếp nhận hồ sơ của Nhị, bác sĩ Khâm, chủ nhiệm khoa thầm khen cách ứng xử kịp thời của Đảm: loại bỏ con mắt dập nát và tiêm kháng sinh liều cao. Sáng sớm ngày thứ sáu, Thắng tranh thủ sang thăm Nhị. Nhị đã tỉnh, vết thương đã đỡ nhức nhưng chưa ăn được. Bốn ngày qua, hoặc sáng sớm, hoặc tối mịt, Thắng luôn có mặt bên chị. Anh nhờ các mạ bên thôn Thu Trường nấu cháo, đun nước sôi cho vào phích nước để anh ghé lấy. Thắng tuyệt nhiên tránh nói đến chuyện vết thương với Nhị. Anh nói rất ít, phần lớn là những chuyện trạng Vĩnh Hoàng. Ví như chuyện một anh nông dân đi bứt bổi quá sớm, bứt cả đuôi một con hổ, khi về đến nhà xổ bổi ra mới biết. Hay chuyện dưa hấu Vĩnh Tú có những quả to đến nỗi cả một trăm con quạ chui vào...

  Nhị không chịu ăn từng thìa sữa do Thắng đút cho mình, đòi cầm cả ly uống. Thắng phải nhượng bộ. Chiếc băng băng mắt phải nhỏ hơn, vừa vặn che kín hố mắt. Nhị đeo chiếc kính màu đen nên mắt trái vẫn nhìn khá rõ. Chị uống xong ly sữa, ăn một chén cháo và nói với Thắng:

  - Anh cho em ra ngoài một chút, được không? Cả tuần lễ nằm trong hầm rồi...
 
  Thắng do dự:

  - Em chưa tiêm thuốc...

  - Anh Khâm bảo, ngày hôm qua là ngày tiêm kháng sinh cuối cùng. Hôm nay chỉ uống thuốc bổ.

  - Nhưng em còn yếu lắm.

  - Thì em chỉ đi ra ngoài một chút thôi. Sau đó anh phải về đơn vị.

  - Anh đã trao đổi với Mẫn, anh về muộn một chút.

  Thắng đỡ Nhị đứng dậy. Bàn chân Nhị rụt rè chạm đất sau sáu ngày không đi lại. Một cảm giác lạ lẫm, khang khác bất chợt ập đến. Mặt đất hình như cũng không nhận ra Nhị, một người đã in hàng triệu dấu chân lên mảnh đất này. Trong giây lát, Nhị chợt nhận ra rằng, việc mất đi một con mắt đã làm mất đi sự thăng bằng giữa chị và mọi vật chung quanh. Mọi vật như nhoà nhạt, như mờ ảo sau mặt kính màu đen. Nhị vịn vào vai Thắng, nhích từng bước ra ngoài. Ra khỏi hầm bằng là giao thông hào, là màu xanh của hàng dương, là cát trắng đến chói chang. Thắng không muốn Nhị đi xa, níu tay chị lại. Mặt trời cũng vừa mới lên. Những tia nắng mùa đông xuyên qua lớp lá xanh của hàng dương, rắc bụi vàng lốm đốm lên bờ cỏ trên hào. Hơi nước từ những hạt sương bốc lên, bay lởn vởn trước mặt họ. Nhị muốn bỏ kính, muốn nhìn cảnh vật với con mắt thật của mình. Chị muốn làm quen với cách nhìn bằng một con mắt. Và nhè lúc Thắng mải nhìn bóng những tà áo trắng thấp thoáng bên giao thông hào đối diện, Nhị đưa tay bỏ kính. Chị phải nhắm mắt lại ngay vì luồng ánh sáng quá mạnh ùa vào. Mạnh đến chói chang, nhức nhối. Khi mở mắt ra, sau lớp kính mờ màu đen, Nhị nhận ra, đó chỉ là ánh nắng nhàn nhạt, bị nhoà đi như nhìn qua một lớp sương mỏng. Lúc đầu, chị nghĩ sau năm sáu ngày không nhìn bằng mắt thường, khi bỏ kính chị sẽ có cảm giác như vậy. Chị lại thử bỏ kính ra lần nữa. Lần này, chị nhíu mắt lại, ráng chịu đựng thứ ánh sáng ma quỷ kia. Sau vài lần chớp mắt, Nhị nhìn ra màu xanh của lá cây, bờ cát nhưng tất cả đều không rõ nét, đều hư hư ảo ảo. Chị không dám thú nhận với Thắng những gì xảy ra với con mắt còn lại của mình.

  Gần trưa, bác sĩ Khâm đi buồng. Anh khám rất kỹ cho Nhị. Người thầy thuốc nhãn khoa này coi việc khám xét là việc phụ. Anh dành nhiều thì giờ tâm sự với người bệnh. Có ăn được không, có ngủ được không, gia đình có ai đến thăm chưa. Vốn quen biết Thắng từ trước, anh dành cho Nhị một sự chăm sóc kín đáo. Người bệnh không biết, lúc anh hỏi chuyện này, chuyện nọ cũng là lúc anh thực hiện một phần của việc thăm khám. Ví dụ, anh hỏi Nhị có nhìn thấy đôi chim sẻ đang làm tổ trên mái hầm không. Nhị trả lời, chỉ nghe thấy tiếng chim, còn không nhìn rõ đôi chim. Khâm lại bảo y tá chỉ cho Nhị những con chữ sấp ngửa, trái phải trên bảng thị lực. Thị lực mắt trái của Nhị chỉ còn lại bốn phần mười. Nói chuyện với Nhị một lúc nữa, Khâm biết thị lực hai mắt của Nhị lúc chưa bị thương là mười phần mười. Với kinh nghiệm của một người thầy thuốc chuyên khoa, anh biết mắt trái của Nhị sẽ bị mù vì nhãn viêm giao cảm một ngày không xa nữa.

  Trở về phòng, Khâm bốc điện thoại, xin tổng đài số của khu đội rồi từ máy khu đội xuống máy tiểu đoàn. Phía đầu dây bên kia, Thắng nhận ra tiếng Khâm:

  - Khâm phải không? Nghe tiếng ông gọi là tôi cứ sởn tóc gáy. Có chuyện gì rồi phải không?

  Khâm chần chừ. Không biết có nên nói toàn bộ sự thật về tiên lượng con mắt trái của Nhị cho Thắng biết không? Khâm biết, Nhị là vợ chưa cưới của Thắng. Nếu Thắng biết con mắt trái của Nhị sẽ bị mù, anh sẽ vô cùng đau đớn. Nghĩ như vậy nên Khâm thông báo một cách chung chung với Thắng:

  - Tôi xin báo với ông, khi một mắt đã bị thương, mắt còn lại là rất khó giữ!
 
  Thắng cũng là người khá tinh ý. Không dưng mà Khâm lại gọi điện thoại cho anh, nói chuyện vu vơ như đọc một trang sách chuyên môn về nhãn khoa cho Thắng nghe. Khâm đã nói với anh như vậy có nghĩa là Nhị đang gặp rắc rối với con mắt trái. Thắng chặn đầu, hỏi ngay Khâm:

  - Có nghĩa là mắt Nhị không còn triển vọng?
 
  Khâm chột dạ:

  - Không... không... không, tôi đâu có nói như vậy. Tôi chỉ nói, có khả năng là như vậy!

  - Ông cứ nói thật đi, tôi chịu đựng được.
 
  Khâm đành thú nhận:

  - Sáng nay kiểm tra thị lực, mắt trái Nhị còn bốn phần mười... Bọn tôi sẽ tìm mọi cách chữa chạy. Nhưng tôi không dám đảm bảo...

  Thắng buông máy, sững sờ. Những ngày sắp tới đây là những ngày cuối cùng Nhị còn nhìn thấy ánh sáng, thấy hình ảnh của những người thân, thấy cảnh vật quê hương. Sau đó, màn đêm sẽ bao phủ. Bao phủ vĩnh viễn. Vậy thì, anh phải làm tất cả những gì có thể làm được trước khi Nhị bị mù. Phải làm ngay!
 
  Thắng đi sang hầm bên, gọi Mẫn ra giao thông hào tâm sự. Hai người thì thầm với nhau khá lâu. Cuối cùng, Mẫn nói:

  - Ông nghĩ thế là phải. Chiều nay tôi với ông ta sẽ xuống dưới đó, trao đổi xin ý kiến bọ Duệ và Liễm trước rồi sáng mai ta sang bệnh viện bàn với Nhị.
 
  Hôm sau, mới sáu giờ, ông Duệ và Liễm đã chờ trước hầm của Thắng. Suốt đêm trằn trọc, Thắng cũng vừa chợp mắt. Vinh bê cơm sáng vào, thấy hai người đứng thập thò trước cửa hầm, vội giục:

  - Bọ và anh vào đi. Thủ trưởng Thắng ở nhà đấy!

  Nghe tiếng xì xào bên ngoài, Thắng bật dậy, ra cửa đón ông Duệ và Liễm vào. Thấy cách ăn bận của hai người, Thắng cười thầm. Ông Duệ mặc bộ đại cán của bộ đội. Vì không được là, những nếp nhăn còn nguyên trên áo, như mách bảo với người khác rằng bộ quần áo ấy bấy lâu nay để trong đôn, nay có việc mới đem ra mặc. Liễm mặc chiếc quần bộ đội, áo sơ mi, vai mang xà cột, trông rất nghiêm chỉnh.
 
  Vinh xới cơm ra bốn bát, đứng ra trước cửa hầm, gọi to:

  - Mời thủ trưởng Mẫn sang ăn cơm sáng.

  Ông Duệ và Liễm lấy cớ đã ăn sáng từ nhà nhưng Thắng nhất định không chịu. Anh ấn bát cơm vào tay Liễm:

  - Mời bọ và anh Liễm cứ tự nhiên, con có báo thêm cơm sáng mà!
 
  Mẫn từ ngoài vào, vừa đi vừa cài cúc áo. Ông Duệ đứng dậy chào:

  - Mời chú ngồi ăn luôn!

  - Bọ cứ mặc con!

  Ăn sáng xong, "phái đoàn" bốn người trực chỉ hướng bệnh viện. Quãng đường cũng không xa, điếu thuốc rê trên môi bọ Duệ chưa tàn, những hầm bằng mái đắp cao của khoa mắt đã hiện ra trước mặt. Mẫn quay lại dặn bọ Duệ:

  - Thưa bọ, khi vào gặp Nhị, bọ cho con được làm "phát ngôn viên".
 
  Ông Duệ cười:

  - Chú ăn nói giỏi, nhờ chú nói là phải!

  Nhị đang nằm trên giường, không đeo kính. Mắt chị hướng lên mái hầm, nơi có một khe nhỏ, từ đó có một đôi chim se sẻ ríu rít sớm chiều. Hình như chúng đang làm tổ. Nhị chỉ nhìn thấy loang loáng bóng chim bay ra, bay vào. Mọi vật trước mặt chị không thật rõ nét. Ngay cả bông hoa trinh nữ nở bên vệ hào cũng chỉ là một khoảng tím nhoè nhoẹt. Nghe tiếng rậm rịch bên ngoài, Nhị vội quờ chiếc kính đeo vào, giả vờ nằm yên như đang thiu ngủ. Ông Duệ bước vào, chào người bệnh đang nằm cạnh rồi ngồi xuống giường Nhị.

  - Nhị, có mấy chú đến thăm con.

  Nhị ngồi hẳn dậy. Tuy không nhìn thấy rõ mặt từng người nhưng hình ảnh của Liễm, Thắng, Mẫn đã được Nhị in sâu vào bộ não của mình từ trước nên khi họ xuất hiện, Nhị vẫn nhận ra. Mẫn nhìn Thắng, bắt gặp cái gật đầu khe khẽ của anh, tủm tỉm cười vào chuyện:

  - Hôm nay, bên xã có anh Liễm, chủ tịch xã, có bọ Duệ, bí thư, bên đơn vị có tôi, chúng tôi muốn trao đổi với Nhị một chuyện...

  Nhị phì cười:

  - Có chuyện gì mà anh trịnh trọng như rứa?

  Mẫn nghiêm mặt:

  - Chúng tôi biết, Nhị và Thắng đã thương nhau từ mấy năm nay. Điều đó được hai gia đình chấp thuận và cho phép. Tình cảm đó đã được thử thách qua thời gian. Hôm qua, Thắng và tôi đã xuống thưa chuyện với bọ Duệ, xin cho Thắng được chính thức làm con rể trong gia đình. Bọ hoàn toàn đồng ý. Vết thương của Nhị cũng đã bắt đầu ổn định, sắp tới chắc sẽ ra Quảng Bình an dưỡng. Vì vậy, Thắng muốn xin Nhị chính thức kết hôn...
 
  Nghe Mẫn nói xong, Nhị ngẫm nghĩ một lúc, chợt chị phá lên cười. Trong khi bốn người đứng quanh đang chờ đợi câu trả lời nghiêm chỉnh của Nhị thì chị lại cười. Cười một cách chua chát, lạc lõng. Liễm lắc đầu. Mẫn níu tay Thắng ra hiệu đừng nói gì cả. Hình như Nhị đã nhận ra sự vô lý trong tiếng cười của mình nên đang cười, chị đột ngột nín bặt. Đầu Nhị hơi cúi xuống, mớ tóc trước trán loà xoà che luôn cả cặp kính đen. Ông Duệ giục con gái:

  - Đáng lẽ, bọ mạ đã lo cho hai con chuyện này từ lâu...

  Nhị đưa tay vuốt tóc. Từ sau gọng kính, những giọt nước mắt bắt đầu chảy trên má Nhị. Toàn thân chị như rung lên, tiếng khóc mỗi lúc một to hơn, chuyển thành tiếng nấc. Thắng ngồi xuống bên, sẽ sàng đặt bàn tay lên bờ vai đang rung lên của Nhị. Nhị quay lại, dụi đầu vào ngực Thắng. Liễm nhìn ông Duệ, tưởng mọi sự như vậy là ổn. Nhị ngước mặt nhìn Thắng. Qua làn kính đen và con mắt chỉ còn bốn phần mười, khuôn mặt Thắng chỉ còn lại là một khung xương đen đứa, mờ ảo. Một khuôn mặt khắc khổ mà Nhị thấy như chính mình đã tạc nên. Giữa lúc bệnh tình của chị đang ở trong chiều huớng xấu, con người khắc khổ ấy một lần nữa tự nguyện cất gánh nặng cuộc đời chị, cuộc đời mà chị biết sẽ có muôn vàn khó khăn lên vai mình. "Anh Thắng ơi, em biết anh thương em. Nhưng giờ đây, em là một người tàn phế. Em không thể bắt anh vì em mà chịu khổ suốt đời...". Một ý nghĩ thoáng qua làm Nhị trở nên mạnh dạn:

  - Thưa bọ, thưa anh Liễm, anh Mẫn. Con rất cảm kích tấm lòng của anh Thắng dành cho con. Nhưng bọ và các anh cho con được từ chối. Con từ chối vì con rất yêu thương anh Thắng...!
 
  Nghe Nhị nói vậy, Thắng cười. Nhưng rồi anh trở lại ngay với thái độ nghiêm nghị, có phần trịnh trọng:

  - Hôm nay, có anh Liễm chủ tịch xã, đại diện cho chính quyền xuống thăm em và chứng nhận việc chúng ta từ nay trở đi là chồng vợ của nhau. Em cứ đi an dưỡng về rồi ta làm lễ cưới sau.
 
  Nhị lắc đầu:

  - Lỡ đi an dưỡng về, mắt em mù hẳn thì anh tính sao?

  - Không sao cả! Dù có đui què mẻ sứt gì, em vẫn là vợ anh!

  Tưởng nói như vậy, Nhị sẽ không có cách nào từ chối nữa. Nhưng từ ngày chị bị thương rồi con mắt trái nhanh chóng yếu đi, đêm nào chị cũng nghĩ về Thắng. Chị thấy anh tốt quá, thương yêu mình quá, người chồng như vậy là rất xứng đáng. Nhưng cũng vì anh là người quá lý tưởng mà Nhị đi đến quyết định không được làm khổ anh. Cuộc đời anh còn dài, anh sẽ có điều kiện lựa chọn một người con gái khác. Một mình chị chịu đau khổ là đủ. Không nên bắt anh vì chị mà khổ theo.

  - Cảm ơn anh ... - Nhị lạnh lùng nói - Nếu như em lành lặn, thì chẳng nói làm gì. Bây giờ em mù loà, em không muốn anh phải khổ.
 
  Nước mắt Nhị lại trào ra. Mẫn, Liễm và cả ông Duệ không ai tìm ra được cách nào để an ủi, thuyết phục Nhị lúc này. Thắng đã chọn đúng thời điểm để khẳng định mình là chồng của Nhị và hy vọng Nhị sẽ không từ chối. Anh có biết đâu, Nhị đã có những ý nghĩ xa hơn, thực tế hơn. Thắng đành phải nói mấy câu vớt vát:

  - Thì anh cũng không bắt em phải trả lời ngay. Tuần sau, tháng sau em trả lời cũng được.

  Nhị nói như đã suy nghĩ kỹ từ trước:

  - Em xin trả lời ngay, không cần phải đợi tuần sau, tháng sau: em rất thương yêu anh nhưng chính vì lòng thương yêu ấy mà em khuyên anh nên tìm người khác...

  Lúc ấy, bác sĩ bệnh viện trưởng và nhiều bác sĩ khác đang đi thăm bệnh. "Phái đoàn" Thắng phải lấy cớ rút lui. Trước lúc đi, Mẫn cầm chặt tay Nhị:

  - Thắng nó thương em lắm đấy. Anh mong em nghĩ lại.

Hai tuần sau, Nhị nằng nặc xin xuất viện. Ông Duệ bận không lên đón được. Khâm phải điện sang cho Thắng: "Trên khu vực bố trí Nhị đi nghỉ dưỡng và chữa bệnh ở nước ngoài nhưng chị chàng xin ở lại, ông sang đón Nhị về nhé".
 
  Thắng sang, Nhị đã ngồi chờ anh. Bọc quần áo đã gói sẵn để bên. Sau buổi cầu hôn không thành, tính tình của Thắng trầm hẳn xuống. Nhất là những lúc bên Nhị. Anh hầu như chẳng nói với chị được câu gì.
 
   Nghe tiếng bước chân quen thuộc, Nhị biết là Thắng đến. Chị nhìn theo chiếc bóng nhoà nhạt đang từ từ bước vào, gượng cười, hỏi:

  - Anh đấy à? Sao anh biết sáng nay em về mà sang đón?
 
  Thắng nhát gừng:

  - Anh Khâm điện.

  Thắng ngồi xuống cạnh Nhị. Nhị cố gắng bắt chuyện:

  - Không biết bọ và con Tam có biết em ra viện không?

  - Anh không rõ!

  Thấy thái độ khang khác của Thắng, Nhị không hỏi gì thêm nữa. Chị biết anh đang giận mình. Giận là đúng. Nhưng thời gian sẽ thanh minh cho chị. Hai người ngồi cạnh nhau, gần như quay lưng vào nhau. Không khí trong căn hầm quá tĩnh lặng, như đông kết lại. Hai con chim sẻ vẫn ríu rít rời tổ tìm mồi. Nhị nghe rõ tiếng chim non đang chiêm chiếp đâu đây.
 
  Mãi khi Khâm bước vào, Thắng mới thấy như được giải thoát. Anh hỏi Thắng:

  - Ông có phân biệt được giữa mắt giả và mắt thật không?
 
  Thắng nhìn vào đôi mắt Nhị. Chị đeo chiếc kính màu trà, vừa xinh với khuôn mặt trái xoan của chị, trông ra dáng một cô giáo hơn là một trung đội trưởng dân quân. Hai con mắt rất giống nhau, như hai giọt nước. Thắng không thể đưa ra nhận xét:

  - Mình phải mất cả buổi tìm trong số mắt giả viện trợ của nhân dân Đức mới tìm được một con vừa với kích thước của Nhị. Nhưng Nhị này, cho anh hỏi, một người như Thắng, không xứng đáng với Nhị à?
 
  Giọng Nhị buồn buồn:

  - Chính em mới là người không xứng đáng với anh Thắng.

  Thắng lắc đầu:

  - Thôi, đừng nói chuyện ấy nữa. Em chào anh Khâm đi!

  Khâm tiễn Nhị ra khỏi hầm, dặn:

  - Có cần thuốc men gì thêm, cứ điện lên cho tôi biết...

  - Dạ... Em về đây. Cảm ơn anh...!

  Thắng cầm gói đồ, đi trước. Nhị đi sau với cây gậy trong tay. Trước mắt chị, một màu vàng loang loáng. Mọi vật đều nhoà nhạt. Nhị cảm thấy sợ hãi. Đến lúc này, khi phải đụng chạm với cuộc sống hàng ngày, khi phải tự mình dò dẫm con đường mình đi Nhị mới hình dung hết những gian truân của những ngày còn lại. Lúc lấy lý do mù loà để từ chối tình yêu của Thắng, Nhị mới hình dung bằng dự cảm. Còn bây giờ là cuộc sống thực đang diễn ra.

  Thấy Nhị bước chậm, Thắng dừng lại chờ. Nhị vẫn quờ quạng chiếc gậy, đôi mắt vô hồn hướng vào Thắng nhưng không bày tỏ một cảm xúc nào. Thắng nhìn Nhị, lòng như muối xát. Không thể có một lời nào có thể an ủi Nhị được lúc này. Chỉ có sự cảm thông, chia sẻ. Anh hỏi Nhị:

  - Hay em ngồi nghỉ một chút?
 
  Nhị chớp mắt, vẫn hướng mặt mình vào Thắng:

  - Em đi như rùa bò, nghỉ nữa chiều mới về đến nhà.
 
  Nhị đưa bàn tay cho Thắng:

  - Hay anh cầm tay em để em bước cho nhanh?
 
  Thắng ngỡ Nhị nói đùa, không đáp.

  - Không, em nói thật đó. Anh đưa tay anh cho em nào!
 
  Thắng miễn cưỡng đưa tay cho Nhị. Nhị cười:

  - Bây giờ thì anh bước đi...!

  Thắng nhìn Nhị một lúc, muốn khóc mà không khóc được. Anh thấy thương chị quá. Chị đã vượt qua những mặc cảm đầu tiên của một người mù, mạnh dạn đưa tay cho anh dắt đi trước mặt mọi người. Nhiều lúc Nhị bước quá nhanh, Thắng đi không kịp, hai người ngã nhào vào vách hào.

  Nghe tiếng trẻ khóc, Nhị biết mình đã về đến nhà. Con đường quen, căn hầm quen, tất cả đã được định hình từ trước. Nhị buông tay Thắng, khuơ gậy đi một mình. Chị bước chầm chậm, hồi hộp bước vào căn hầm quen thuộc. Tam đang ngồi võng, cho con bú. Thấy Thắng ôm túi đồ bước vào, cô vội vàng lấy vạt áo che miệng cháu bé. Cô ôm con đứng dậy, tất tưởi chạy ra. Vừa thấy Nhị, Tam đã khóc rống lên:

  - Chị ơi...!

  Những giọt nước mắt rơi xuống cả mặt Hà Linh, khiến cháu cũng khóc ré lên. Nhị cố trấn tĩnh, ôn tồn nói với em:

  - Ừ, sao lại khóc...? Đưa cháu chị ẵm cho!

  - Thấy chị về, em mừng quá. Chị và anh Thắng ngồi xuống đây đi! Con ra dì Nhị bế nhé!
 
  Tam trao bé Hà Linh cho Nhị, đi ra sau lán rót nước. Mới hai tuần, Hà Linh chưa biết lạ quen, ngoan ngoãn trong vòng tay Nhị. Nhị ngắm cháu, đưa ra lời nhận xét như một người có đôi mắt tinh tường:

  - Anh thấy, thằng bé giống bố nó đấy chứ?
 
  Thắng:

  - Nhất là cái mũi, cái miệng.
 Tam xuống bếp nhưng ấm nước nguội lạnh, cô định lên cáo lỗi với Thắng. Vừa đến cửa hầm, cô nghe được giọng của Nhị, tuy đã trầm hẳn xuống:

  - Anh này, chuyện thằng Minh anh định khi nào mới cho dì Tam biết?
 
  - Bên quân lực đã viết giấy báo tử rồi. Chờ dịp sẽ cho Tam biết.

  Tam không dám nghe tiếp, vội quay ra sau bếp. Hai tay cô đặt lên ngực, nơi tim cô đang bị ai bóp chặt. "Trời ơi, vậy là Minh đã hy sinh...!". Cả năm nay, Tam nghe rất nhiều những tin bịa đặt về Minh. Rằng Minh thế này, rằng Minh thế kia... Toàn những điều hay, điều đẹp. Tam đã linh cảm đến chuyện chẳng lành. Mấy hôm nay, hễ thức thì thôi, hễ chợp mắt là Tam thấy Minh về. Anh bế con, cùng Tam đi thăm hết làng trên xóm dưới, ra cả cầu Hiền Lương sang bên kia Đầu Kênh... Tam còn mơ thấy cảnh hai vợ chồng về Hà Nội thăm bố mẹ anh...
 
  Nhị không thấy Tam lên, chột dạ nghĩ Tam đã nghe được câu chuyện giữa chị và Thắng. Nhị ân hận về sự lỡ lời của mình, nói với Thắng:

  - Anh ra sau bếp, xem Tam đang làm gì sau đó! Hình như dì ấy nghe được chuyện anh và em trao đổi.

  Thắng vò đầu:

  - Chết, anh cũng không giữ ý! Bây giờ biết làm thế nào đây?

  - Anh cứ ra sau đó xem sao...

  Thắng hơi ngần ngại, cứ trù trừ tính không đi ra bếp. Từ khi xảy ra chuyện của Tam và Minh, thực tình, Thắng hết sức bảo vệ Minh. Nhưng anh phải sắm một vai kịch, đòi kỷ luật Minh rất nặng. Trước thái độ cứng rắn ấy, nhiều người không đồng tình với anh, riêng Tam và Minh thì oán giận anh. Biết làm sao được. Thắng không thể gặp trực tiếp Tam để thanh minh với cô rằng: "Anh làm như vậy chính là vì cô cậu". Việc Thắng đồng ý Minh được cùng đơn vị đi chiến đấu phần nào nói lên chiến lược "giơ cao đánh khẽ của anh". Anh em trong đơn vị đã thông cảm với Minh và Minh đã phần nào lấy lại được uy tín, hết sức vui vẻ, lạc quan trước lúc lên đường.
 
  Thắng đứng lặng hồi lâu trước lán bếp. Anh tưởng tượng ra cảnh Tam đang vật vã, khóc lóc. Nhưng Tam đang ngồi bên bếp. Ánh lửa soi rõ khuôn mặt điềm tĩnh của cô. Thắng tưởng Tam chưa hay biết chuyện gì, pha trò:

  - Dì Tam định đun nước thịt gà đấy phải không?
 
  Tam lặng im, đứng dậy chờ Thắng đi hẳn vào. Cô nghiêm mặt hỏi Thắng:

  - Anh Thắng, sao anh lại giấu em...?
 
  Thắng vờ như không biết:

  - Ơ, dì này ăn nói mới hay. Dì bảo tôi giấu chuyện gì?
 
  Tam bực bội:

  - Anh đừng có đóng kịch nữa. Anh tưởng em không biết chuyện gì à?
 
  Tam quay mặt, giấu những dòng nước mắt làm giọng cô nghẹn lại. Thắng nghĩ, vậy là Tam đã biết hết mọi chuyện rồi, tốt hơn hết là nên nói với cô sự thật. Nhưng nói như thế nào, tại sao bây giờ mới nói thì anh thấy bí quá. Lúc này, Thắng nghĩ ngay đến Nhị. Hãy để Nhị nói điều này với Tam thì dễ hơn.

  - Trong chuyện này, anh có lỗi. Em lên trên nhà, anh và chị Nhị sẽ nói em nghe.
 
  Tam gạt nước mắt, đi theo Thắng. ở lán trên, Nhị cũng đang bồn chồn, lần đường ra bếp. Vì thế, Thắng và Tam vừa bước ra đã gặp Nhị đi xuống. Nhị chưa kịp nói gì, Tam đã lao vào người chị, nấc lên:

  - Chị ơi...!

  Nhị lặng im để Tam khóc cho thoả. Chị biết, một nỗi đau như vậy, có khóc cả đời cũng chẳng hết xót thương. Mắt Nhị ươn ướt. Chị vuốt nhẹ lên tóc em. Hai bầu vú căng tròn của Tam cứ rung lên từng đợt, ướt sang cả ngực Nhị". Tam ơi, chị biết em đau đớn lắm... Nhưng em còn một giọt máu của Minh để lại... Còn niềm an ủi suốt đời em...".
 
  Trên võng, cháu Hà Linh trở mình, oe lên mấy tiếng. Nhị gỡ tay Tam, bước vào đỡ cháu. Nhưng Tam đã nhanh chân đi trước, bế Hà Linh lên tay. Cô ngồi xuống, kín đáo vạch vú cho con bú. Tam mếu máo nựng con:

  - Cháu biết... bố cháu... hy sinh... rồi... hai bác... đừng... nói thêm... gì nữa.
 
  Cháu bé nuốt ừng ực từng giọt sữa ngon lành. Phía ngoài cửa hầm, Thắng và Nhị đứng lặng. Tiếng gà trưa đâu đó cất lên. Tam đưa cháu bé cho Nhị:

  - Chị ẵm giùm em cu tí. Em phải xuống bắc cơm. Bọ sắp về...
 
  Nói xong, cô bước nhanh xuống bếp.

  Đêm ngày 31 tháng 1 năm 1973, ông Duệ đi ngủ muộn. Bên ngoài trời rả rích mưa. Từ khi ta giải phóng Quảng Trị, đêm đêm ông không phải nằm trong hầm chữ A. Sau lán bếp, ba dì cháu Nhị ngủ trên chiếc giường rộng. Những đêm trời lạnh, Tam chất thêm dăm gốc cây vào bếp. Hơi ấm nồng nàn toả ra, được mấy vách đất giữ lại, ấm suốt đêm. Khi Tam phải trực bên trạm xá, cháu Hà Linh ngủ ở nhà với Nhị. Nó không gọi Nhị bằng dì, mà cứ gọi là mẹ Nhị.

  Cũng như bao đêm khác, ông Duệ thường rất khó ngủ. Không phải lo đánh giặc bên bờ Nam lại phải lo cho vụ sản xuất đông xuân sắp tới. Nay mai, đồng bào đi sơ tán ở Tân Kỳ về, chuyện ăn chuyện ở tính làm sao đây. Đảng ủy xã họp phiên này sang phiên khác cũng mới tìm được vài phương án chữa cháy. Còn phương án lâu dài, phương án xây dựng lại quê hương, vẫn phải chờ chỉ đạo của đảng ủy khu vực. Ông tính đến khả năng, nhiệm kỳ này xin thôi chân bí thư, nhường lại cho một đồng chí trẻ. Ông đã bước sang tuổi sáu mươi, có xin nghỉ cũng chỉ vì tuổi tác.

  Đang mông lung với những ý nghĩ vẩn vơ, ông Duệ bỗng lắng tai, vặn to vôlum chiếc đài bán dẫn. Tiếng chị phát thanh viên dõng dạc, tự tin: "Mời đồng bào, đồng chí lắng nghe bản tin đặc biệt chúng tôi vừa nhận được: Bị thất bại nặng nề ở miền Nam, bị phá sản trong chiến tranh phá hoại bằng không quân ra miền Bắc, 17 giờ ngày 27 tháng giêng, tức 23 giờ Hà Nội, phái đoàn quân sự Mỹ tại hội nghị Paris đã buộc phải ký vào hiệp định đình chỉ ném bom toàn miền Bắc, rút toàn bộ quân đội ra khỏi miền Nam..."
 
  Ông Duệ ngỡ mình nghe nhầm. Nhưng khi một giọng nam phát thanh viên phát đi bài bình luận, khẳng định đó là một thắng lợi to lớn của nhân dân ta, là bước ngoặt có ý nghĩa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, ông mới bật dậy, chạy ra sau bếp. Nhị và Tam cũng chưa ngủ. Bếp lửa than cháy hồng. Ông gọi giật:

  - Nhị và Tam dậy cả đi, có tin mừng đây...!

  Hai cô con gái của ông bấm nhau cười. Thường thì ông ít khi quấy rầy sự yên tĩnh của chị em cô. Vậy mà hôm nay ông gọi, hẳn phải có tin quan trọng. Tam bật dậy:

  - Có tin chi rứa bọ?

  Ông Duệ nói như reo:

  - Mỹ đã phải ngừng ném bom, rút quân ra khỏi nước ta rồi...!

  Ông vừa nói xong thì ánh đèn pin loang loáng phía ngoài. Rồi tiếng hai ba người đàn ông vọng vào:

  - Bọ Duệ ơi, bọ Duệ ơi...! Ta thắng rồi...!

  Ông Duệ nhận ra tiếng Liễm và Tuấn. Ông đang định sang bên ủy ban báo tin vui này với Liễm thì anh đã sang với ông. Nhị cười, nước mắt ràn rụa:

  - Thì hai anh cứ vô đây cái đã. Làm như bắt được vàng.

  Nhị nói vậy nhưng chị cũng mở cờ trong bụng. Từ tám năm nay, người dân Vĩnh Linh đã chịu không biết bao nhiêu bom đạn Mỹ, đã chịu bao nhiêu hy sinh, tổn thất thì niềm vui này đến với họ sẽ phải nhân lên gấp bội. Tam kéo Liễm và Tuấn vào hẳn trong bếp, bỏ thêm củi, kéo chiếc hòm gỗ đựng đạn làm bàn, lấy ra ba chiếc chén uống nước:

  - Bọ, không lẽ bọ và mấy anh mừng suông. Hôm qua, anh Tú mới phân cho con chai rượu Ngũ Gia Bì, lại có thêm một ít khô mực mấy anh dưới Vĩnh Quang lên cho. Anh Tuấn khui rượu ra giùm em đi...!

  Mùi mực nướng trên bếp than hồng thật hấp dẫn, khiến Nhị không thể ngồi yên. Chị đi chân đất, ngồi chồm hổm bên bếp. Chị không uống được rượu, không thích ăn khô mực nhưng trước niềm vui to lớn này, chị muốn chung vui với mọi người. Liễm rót rượu ra ba chén, anh đưa một chén cho Nhị:

  - Nhị, Út uống trước đi...!
 
  Nhị từ chối:

  - Út không biết uống!

  Tuấn khăng khăng:

  - Trong số những người ngồi đây, Út là người đầu tiên xứng đáng uống chén rượu mừng chiến thắng.

  Nhị chớp chớp mắt. Vì không kịp đeo kính, đôi mắt vô hồn của chị cứ hướng vào ngọn lửa. Những giọt lệ từ hai hố mắt ưá ra, Nhị đang nghẹn ngào trước niềm vui quá đột ngột này. Những người dân đất tuyến biết chắc ngày chiến thắng sẽ về nhưng khi niềm vui ấy đến, họ cứ ngỡ ngàng, tưởng đó là một giấc mơ. Câu nói của Liễm rất chân tình nhưng cũng vô tình làm Nhị đau đớn. So với những người đã ra đi và mãi mãi không về, như Tứ, như Minh thì dù Nhị có bị tàn phế, chị vẫn là người may mắn hơn nhiều. Chị nói:

  - Út đề nghị, chú Tuấn mang ly rượu này lên trang thờ, thắp một nén nhang để nhớ đến mạ, đến em Tứ, đến chú Minh...
 
  Ông Duệ giành lấy việc đó:

  - Chú Liễm, chú Tuấn, hai con lên trên này với bọ. Nhị nói đúng, ta dành mấy phút cho người đã khuất...
 
  Sáng sớm hôm sau, cả hai cô con gái nhà ông Duệ dậy muộn. Còn ông, ông đã theo Liễm và Tuấn sang trụ sở ủy ban khi bữa rượu tàn.
Từ ngoài đường quốc lộ, một chiếc commăngca đang loay hoay tìm đường vào nhà Nhị. Đường vào thôn bị giao thông hào xẻ nát chưa kịp san lấp, đi bộ còn khó nói chi xe vào. Thắng nói với Mẫn:

  - Ta xuống cuốc bộ đi. Có xa xôi gì cho cam!
 
  Tiểu đoàn của Thắng cắm chốt cả tháng nay trong Đông Hà, sáng nay nhân tiện ra công tác ngoài Vĩnh Linh, Thắng tranh thủ ghé thăm Nhị. Đêm qua, nghe tin Hiệp nghị Paris đã được ký kết, Thắng muốn ra với Nhị ngay. Bốn năm qua, tình cảm giữa anh và chị vẫn bị đóng băng. Thắng đã nói với Nhị cả trăm lần mà vẫn không làm cho Nhị thay đổi ý định. Lấy cớ mình bị mù loà, Nhị không muốn Thắng phải gánh thêm gánh nặng. Nhưng bây giờ, tình hình đã khác. Thắng muốn nhân ngày hoà bình đầu tiên về thăm quê hương, thăm gia đình Nhị, anh sẽ nói với chị rằng, cuộc chiến tranh quân thù gây ra trên quê hương ta đã kết thúc. Bà con rồi sẽ về sinh sống trên mảnh đất thân yêu của mình, sẽ xây dựng một cuộc sống mới tốt đẹp hơn. Vậy thì không có lý do gì giữa anh và Nhị không xây dựng lại. Quân thù đã cướp đi của Nhị đôi mắt, anh sẽ dùng tình thương yêu không bờ bến của mình thắp sáng cho chị một niềm tin khác. " Em hãy tin như vậy, Nhị ơi...!".
 
  Cháu Hà Linh đang chơi trước giao thông hào, phát hiện ra hai chú bộ đội đang đi vào nhà mình, chạy vào lay mẹ Nhị và mẹ Tam dậy:

  - Mẹ Nhị ơi, có ai tới nhà mình. Hình như cái chú bữa trước!
 
  Nhị đoán, Thắng ra chơi. Chị giục Tam dậy, lên trên nhà cùng bọ tiếp khách thay mình. Đêm qua, sau ngụm rượu uống mừng chiến thắng, Nhị trằn trọc không sao chợp mắt. Nhị nghĩ nhiều, rất nhiều về Thắng. Chị không thể để Thắng cứ héo hon, chờ đợi sự đồng ý của chị. Chị yêu anh, thương anh, đã nói rõ quan điểm của mình nhưng nào Thắng có nghe... Chị quờ tay sang bên, vô tình đụng phải bầu vú căng tròn của Tam. Tam đã trải qua những ngày tháng đau đớn, bây giờ nỗi đau ấy đã vơi đi. Cô mới hai mươi lăm tuổi, thằng Hà Linh đã lớn, cô như sống lại tuổi thiếu nữ. Ra đường, không ai biết Tam là gái có con. Trông cô mặn mà, có duyên và tuy không nhìn thấy em nhưng Nhị đoán bây giờ Tam là một cô gái đẹp. Bất chợt, Nhị nảy ra ý định, hay là...

  Tam vẫn chần chừ đứng chải tóc trước mảnh gương vỡ. Nhị phải giục đến lần thứ hai:

  - Em cứ nói chị Nhị khó ở.

  Tam cười:

  - Chị mà nói vậy, anh Thắng xuống đây ngay!

  Không đợi Tam lên nhà, Thắng đã xuống thăm Nhị. Nhìn thấy Tam tủm tỉm cười, Thắng biết hai chị em đang sắp sẵn một màn kịch gì đây. Tam cứ hồn nhiên trong tư cách của một cô em gái và Thắng chợt nhận ra vẻ đẹp thầm kín của em mình. Tam nói với Thắng:

  - Chị Nhị nhờ em nói với anh, chị ấy khó ở. Thôi em lên nhà để anh chị nói chuyện.

  Nhị tung chăn, đưa tay lấy kính đeo vội lên mắt mình, mắng yêu Tam:

  - Đồ con quỷ, cứ ở đó!
 
  Tam cười như nắc nẻ, bước nhanh ra ngoài. Thắng ngồi xuống sát mép giường, tươi cười hỏi Nhị:

  - Em đã biết tin gì chưa?
 
  Nhị mò mẫm gập lại tấm chăn, giọng vui vẻ:

  - Đêm qua anh Liễm nghe được tin, rủ cả Tuấn sang đây uống rượu mừng với bọ. Em cũng làm một ngụm, đau đầu muốn chết. Sao anh ra sớm thế?

  - Đêm qua anh cũng không ngủ được!
 
  Nhị cười:

  - Em biết rồi, có phải anh sẽ nói, anh nghĩ rất nhiều về em...?
 
  Thắng thú nhận:

  - Đúng, anh đã nghĩ về em!
 
  Nhị trở nên trầm ngâm:

  - Vậy thì em cũng xin nói thật, bây giờ hoà bình rồi, anh nên tính đến chuyện gia đình đi...
 
  Thắng bực bội:

  - Ừ, em tìm cho anh đi...! Bắn súng không nên là phải đền đạn !
 
  Nhị buồn rầu:

  - Còn em, anh đừng có thương hại em. Đừng...!

  Lấy khăn lau nước mắt. Chị đã khóc biết bao lần như vậy trước Thắng. Tiếng khóc của chị to dần thành tiếng nấc, nghe thật não nề, đau đớn. Thắng đứng chôn chân như bức tượng. Biết nói gì với Nhị lúc này. Anh lặng lẽ ngồi xuống, nghẹn ngào thốt lên:

  - Em...!

  Trên nhà, Mẫn đang hỏi chuyện cháu Hà Linh. Cu cậu đang mân mê gói kẹo. Khi nào bác Mẫn, bác Thắng ra chú cũng có quà. Mẫn hỏi:

  - Mẹ Tam có hay đánh cháu không?
 
  Linh nhìn mẹ, bẽn lẽn trả lời:

  - Mạ không đánh mà mạ la...

  Tam dùng chiếc khăn bước đến cạnh, lau mũi cho con:

  - Học mà không ngoan là tui cho ăn đòn, la mắng thì ăn nhằm gì...

  Trong hai bác vẫn ra thăm nhà, Hà Linh có vẻ mến bác Mẫn hơn. Không phải vì bác Mẫn đã đưa ba Minh của cháu từ nghĩa trang của xã về nghĩa trang liệt sĩ huyện mà hôm ấy Linh cũng được đi theo mà trong cách nói chuyện hàng ngày, mẹ Tam hay nhắc đến bác Mẫn hơn. Mẹ Nhị thì hay nhắc bác Thắng. Vì thế thấy hai bác ra, Hà Linh cứ quấn lấy bác Mẫn.

  Bác Mẫn ôm Linh vào lòng, hỏi:

  - Hôm nào cháu vào Đông Hà chơi với bác nhé!

  - Cháu sợ mạ không cho đi.
 
  Tam lườm con:

  - Bác có gạo nuôi cháu thì em cho bác luôn đấy. Nó ở nhà, chỉ tổ làm khổ em!

  Hà Linh vội rời người Mẫn, chạy sang với mẹ:

  - Không, con vào chơi với bác rồi con lại về với mạ.
 
  Tam làm mặt giận:

  - Đã đi thì đi luôn. Tui không nuôi nữa!
 
  Mẫn phải cúi xuống đón Linh ngồi trên lòng mình:

  - Mẹ Tam không nuôi cháu thì đã có bác. Lo gì, cháu nhỉ!
 
  Nhị tiễn Thắng lên nhà trên. Anh nói với hai chị em:

  - Để hôm nào nắng ráo, anh cho anh em lên rừng chặt ít gỗ, làm lại cho bọ ngôi nhà.
 
  Tam níu lấy áo Thắng:

  - Út có một đề nghị: nhà mình trước đây ở ngoài đường số một. Chiến tranh mới sơ tán vào đây. Nếu anh Thắng định dựng lại nhà cho bọ, em đề nghị làm ở ngoài đó. Hai anh có ghé thăm chẳng phải cuốc bộ như hôm nay.

  Nhị nói đùa:

  - Được voi đòi tiên. Sao em không đòi anh Thắng xây cho một lâu đài luôn.

  Tam đanh đá:

  - Lâu đài thì em không dám. Nhưng một căn nhà nhỏ nơi nền nhà cũ, em tin anh Thắng giúp được. Gỗ thì có trên rừng. Xe của đơn vị. Có anh em trong đơn vị ra giúp, một tuần lễ là chị em mình có nhà mới ở.

  Giọng Tam đầy lạc quan. Tám năm phải đi sơ tán, sống trong những căn hầm chật chội, ước mơ trở lại căn nhà dù dựng tạm bằng tranh tre là ước mơ có thật của chị em Tam.

  Thắng nhìn đồng hồ, giục Mẫn:

  - Thôi, bọn anh đi đây. Sáng nay chắc bọ cũng lên khu vực họp. Anh sẽ bàn cụ thể với bọ.

  Tam dẫn Hà Linh tiễn hai anh ra một quãng. Khi chia tay, Mẫn nói nhỏ với Tam:

  - Có dịp, Tam vào chơi Đông Hà cho biết.

  Tam đáp khẽ:

  - Dạ...!

  Tam nhìn theo hai người cho đến khi chiếc xe nổ máy lao đi.

  Đã lâu lắm, Tam mới thấy mình khó ngủ. Thường thì vừa đặt lưng, cô đã ngáy khe khẽ. Hà Linh sà vào lòng mẹ Nhị, nghe mẹ kể chuyện cổ tích rồi ngủ thiếp đi lúc nào không hay. Người ít ngủ nhất lại là mẹ Nhị. Vậy mà từ mấy ngày nay, phía bên kia giường, Nhị thường nghe tiếng thở dài của Tam. Chiếc giường tre cứ rít lên mỗi khi Tam trở mình. Nhị biết, em mình cũng đang trằn trọc với những toan tính cho riêng mình. Tháng trước, Mẫn đề xuất với Thắng đưa hài cốt của Minh ra nghĩa trang của huyện. Sắp tới, cô sẽ đưa Hà Linh về Hà Nội thăm ông bà nội. Nhị cho rằng, những nguyện vọng của Tam rồi sẽ được thực hiện. Và khi thực hiện xong những điều cho người đã khuất, Tam sẽ rơi vào một tình trạng cô đơn. Hai chị em, hai hoàn cảnh nhưng có một nỗi đau chung. Đôi khi Nhị ước ao, nếu như hoán đổi hoàn cảnh của Tam cho Nhị thì hay biết mấy. Trong Tam có rất nhiều tính cách, có rất nhiều nét của Nhị. Nếu Thắng đồng ý, Nhị sẽ yên tâm đến ở một trại thương binh nào đó.

  Trong khi đó, người mà Tam đang nghĩ đến là Mẫn. Quen biết nhau từ bảy tám năm nay, Mẫn thật sự là người anh của Nhị và Tam. Thân thiết đến nỗi, ông Duệ quý anh hơn cả hai chị em. Dù chưa một lần Mẫn dám nói một điều gì với Tam nhưng bằng linh cảm của người phụ nữ, Tam biết anh dành cho mình một tình cảm khác thường. Tam cũng thế. Cánh cửa tâm hồn của hai người đã hé mở. Họ đã nhìn thấy một con đường đi chung phía trước. Nhị, vì không có giác quan của đôi mắt, đã không đọc được những ý nghĩ trong mắt hai người. Suy nghĩ của chị, vì thế, đi theo hướng chủ quan của bản năng.
 
  Đêm nay, Tam lại trăn trở. Nhị cũng chưa ngủ. Nhị bế Hà Linh nằm vào bên trong rồi xích lại bên Tam. Nhị hỏi bâng quơ:

  - Em có anh chàng nào để ý hay sao mà cứ thức mãi thế?
 
  Tam đánh trống lảng:

  - Em đang tính chuyện đưa cháu về thăm quê nội.
 
  Nhị tưởng thật, yên lòng nói với Tam những điều mình ấp ủ:

  - Tam này...!

  - Dạ...!

  - Chị có chuyện này muốn nói với em...!

  - Chị cứ nói đi...

  Đã gợi chuyện ra được như thế nhưng Nhị không sao nói tiếp được điều mình dự định. Có điều gì đó không phải lắm. Hình như chị đang xúc phạm đến tình cảm của Thắng. Nhưng chính vì tình cảm dành cho Thắng chị mới có những ý nghĩ như vậy. Thôi thì chỗ chị em trong nhà, chị cứ nói thật:

  - Em biết chuyện chị và anh Thắng rồi đó... - Nhị mở đầu - Tam lắng nghe nhưng vẫn chưa hình dung ra điều chị sẽ nói - Anh Thắng là người rất tốt, rất chung thủy. Dù chị bị mù hai mắt, anh vẫn thiết tha với chị... Còn chị, chị không muốn anh phải vì chị mà vất vả suốt đời...
 
  Nhị đang nói bỗng dừng lại. Hình như Tam bắt đầu hiểu ra, động viên chị:

  - Vâng, chị cứ nói tiếp đi...!

  - Người như anh Thắng lấy đâu cũng được vợ...
 
  Nhị cứ dần dà tịnh tiến đến cái đích muốn nói của mình. Tam đã đoán được ý chị. Cô thấy đột ngột quá. Đúng, Nhị nói đúng, Thắng là một người rất tốt. Một người đàn ông mẫu mực tuy có hơi khô khan. Tam cũng biết, Nhị kiên quyết từ chối tình cảm của anh từ khi chị bị thương đến nay. Đáng lẽ ra, Thắng đã có thể tìm hiểu người khác. Nhưng anh vẫn một mực thương yêu chị, khiến cô và ông Duệ rất nể phục anh. Bây giờ, nghe Nhị nói vậy, Tam nghĩ rằng, giữa chị và anh Thắng đã đạt được một thoả thuận mới, thoả thuận cho phép Thắng đến với cô. Điều này đối với Tam đột ngột quá. Tuy Minh đã hy sinh, Nhị từ chối tình cảm của Thắng nhưng chưa một lần Tam nghĩ đến chuyện mình có thể thay chị để đến với Thắng. Tuyệt nhiên không.
 
  Giọng Nhị vẫn đều đều, trong ngọt ngào có chút đau đớn:

  - Cho nên chị muốn... em sẽ... thay chị...làm bạn với anh... Kẻo tội anh ấy quá...!

  Nói xong được mấy tiếng ấy, Nhị oà lên khóc. Chị đã làm một việc quá sức. Chị ôm chặt Tam vào lòng, như tìm một sự đồng cảm, như chờ đợi một câu trả lời đồng ý của em mình.

  Tam không thể trả lời ngay. Cô biết, chị mình cũng rất đau đớn khi đưa ra lời thỉnh cầu ấy. Chị đã mang thương tật suốt đời, đã chịu khổ suốt đời, giờ chị còn bình tâm để lo cho hạnh phúc người khác. "Ôi, chị của em... Chị đặt em vào tình huống khó xử quá...! "
 
  Tam đặt lên bàn cân ước muốn của Nhị và mong muốn của mình. Cô có thể từ chối lời đề nghị của Nhị để đến với Mẫn. Điều đó chắc Nhị cũng không phản đối. Nhưng Tam cảm thấy như vậy thật quá tàn nhẫn. Nhị đã mất đôi mắt, đã mất quá nửa cuộc đời, giờ mong muốn rất thật của chị bị từ chối, có nghĩa Tam đã làm tổn thuơng chị thêm lần nữa. Vả lại, giữa cô và Mẫn cũng chưa có biểu hiện gì ngoài mức bình thường nên việc cô có đến với Thắng cũng là điều hợp lẽ.

  Tam nói với Nhị sau một hồi lâu suy nghĩ:

  - Chị để em suy nghĩ thêm đã...

  Nhị dang hai tay, ôm trọn Tam vào lòng mình. Chị biết, như vậy là Tam đã đồng ý. Chị nói, như để cảm ơn Tam:

  - Ừ, em có làm thế, chị mới yên tâm ra đi.

  Tam ngạc nhiên:

  - Chị đi đâu?

  - Chị sẽ đến ở một trại thương binh...
 
  Tam hốt hoảng, ngồi hẳn dậy:

  - Việc ấy nếu thành hay không thành, chị vẫn ở lại nhà. Em không cho chị đi đâu cả...!

  - Ừ, thì chị cũng mới phác qua như vậy... Đã đi đâu mà em lo...

  Hai chị em thì thầm cho đến lúc gà gáy sang canh.

  Suốt một tuần lễ trôi qua, Tam khi nào cũng nghĩ đến lời đề nghị của Nhị. Nó nhẹ nhàng, tình cảm nhưng cũng mạnh mẽ, trói buộc như một mệnh lệnh. Tam nghĩ đến cả Mẫn, nghĩ đến đốm lửa vừa nhen lên giữa cô và anh. Mẫn cũng ở vào hoàn cảnh rất thương tâm: vợ mất đã tám năm nay. Anh cũng bận bịu với công việc, chưa có khi nào thư thả để nghĩ đến một mái ấm cho mình. Giờ anh bắt đầu nghĩ đến Tam thì cô đã vì nghĩa lớn trong gia đình mà gác niềm riêng của mình lại. Rồi anh ấy sẽ hiểu cho mình thôi, Tam nghĩ vậy.
 
  Chiều thứ bảy, Tam đi nhờ xe tải của một đơn vị bộ đội vào Đông Hà. Chỉ nghe có lần Mẫn nói, đơn vị anh đóng quân bên này cầu, sát ngay đường số Một, cô tự nhủ, cứ đi liều vào đó rồi hỏi. Tam nói với anh lái xe xin xuống thăm người nhà ở một đơn vị bộ đội bên này cầu. "Vậy ra cô cũng là dâu của lính", anh phụ xe hỏi. Tam cười: "Cũng muốn như vậy, không biết có được không đây!"
 
  Đồng chí cảnh vệ đưa Tam vào chiêu đãi sở. Đó là một ngôi nhà lợp tôn, phía trước có một sân bóng chuyền. Giờ này, các chiến sĩ trung đoàn bộ quần đùi, áo may ô đang khản cổ la hét với trái bóng khi bên này lưới, khi bên kia lưới. Biết là người nhà của hai thủ trưởng, đồng chí cảnh vệ đon đả mời chào:

  - Thủ trưởng Thắng đi họp, chút nữa mới về. Thủ trưởng Mẫn đang viết báo cáo trong nhà. Chị ở đây, em mời thủ trưởng Mẫn ra ngay. Chắc thủ trưởng mừng lắm.
 
  Tam chưa kịp nói gì thì anh chiến sĩ đã đi ngay. Tam ngồi phịch xuống ghế, bần thần không biết sẽ ăn nói thế nào với Mẫn lý do mình vào đây. Càng không thể nói rõ ý định, mình vào đây với... Thắng!

  Mẫn mặc chiếc áo lót Đông Xuân cổ tròn, chạy băng qua sân bóng. Nét mặt anh hớn hở khác thường khi cánh cửa phòng chiêu đãi sở mở rộng và Tam đang ngồi nhìn ra. Vừa tới ngoài sân, giọng anh đã oang oang:

  - Tam đấy à? Sao em vào mà không báo trước với anh?
 
  Tam cười trừ, thay cho câu trả lời. Mẫn giục anh cảnh vệ:

  - Đồng chí xuống nhà bếp, báo đột xuất cho tôi một suất cơm. À, thôi cũng được. Đồng chí nói với đồng chí Vinh bắt con gà trống của tôi làm thịt đi nhé!

  - Rõ!
 
  Nhìn thái độ sốt sắng của Mẫn, Tam biết anh đang vui vì sự có mặt của mình. Anh luống cuống lấy cái này nhầm sang cái kia, pha mãi mới được ấm nước.

  - Em uống nước đi. Nhà tắm ở cuối nhà này. Mới về tiếp quản, cái gì cũng thiếu cả. Em chịu khó chút nhé. Tí nữa, anh lên đón em xuống ăn cơm.
 
  Mẫn nói xong, vừa đi vừa chạy qua khu vực anh em đang chơi bóng. Một chiến sĩ trẻ bịt miệng nói đùa:

  - Nom thủ trưởng Mẫn hôm nay thật khác. "Đánh giặc mười năm chưa ngày cưới vợ..." mà. Hôm nay cứ phơi phới như là thanh niên.
 
  Tam khép cưả, mang theo túi đồ đi ra phía sau nhà tắm. Gọi là nhà tắm cho sang, thực chất chỉ là bốn bức phên mới được quây lại. Nền nhà tắm là mấy viên gạch ghép lại. Được cái, giờ ấy anh em chiến sĩ đang mải mê đánh bóng nên Tam một mình làm chủ cả chiếc giếng lẫn nhà tắm. Giếng tổ ong, không sâu lắm, nước trong văn vắt. Tam múc đầy một chậu nước, khiêng vào nhà tắm. Không có ai chung quanh nhưng bên trên trống hoác, Tam để cả quần áo đi đường, dội nước lên...

  Khi Tam đang đứng chải tóc trong phòng khách thì Thắng bước vào. Cũng như Mẫn, Thắng rất mừng khi Tam vào chơi. Nhưng nỗi mừng vui của Thắng, là nỗi vui mừng anh gặp em, không bợn chút riêng tư nên cử chỉ của Thắng rất tự nhiên:

  - Sao em vào mà không cho cháu vào cùng?
 
  Tam cố làm ra vẻ tự nhiên:

  - Cháu nó đang phải đi mẫu giáo, anh ạ.

  - Bọ, chị Nhị có khoẻ không?

  - Dạ... khoẻ.
 
  Hai người nói chuyện được một lúc thì Mẫn chỉnh tề trong bộ quần áo đại cán, dép rọ còn mới đi lên. Tóc rẽ đường ngôi, râu mới cạo, rõ ràng Mẫn có sự chuẩn bị khá kỹ càng để đón Tam xuống ăn cơm. Thấy Thắng đang nói chuyện với Tam, Mẫn không vào mà đứng bên ngoài phòng lên tiếng:

  - Ông đi họp chưa về, tôi phải thay mặt ông tiếp Tam! Bây giờ mời khách quý xuống ăn cơm.

  - Thế ông đãi khách bằng món gì nào? - Thắng cười hỏi Mẫn.- Hay lại rau muống cá kho?
 
  - Ông yên tâm đi. Tôi tiếp em ông với lễ nghi sang trọng nhất!

  - Vậy thì tôi sẽ xung công chai rum Hiệp Hoà, hôm qua bà con mới gửi tặng.
 
  Bữa cơm tối được dọn ra trong phòng của trung đoàn trưởng. Tam thấy mừng cho từng bước thăng tiến của Thắng và Mẫn. Từ một đại đội trưởng những ngày đầu chiến tranh phá hoại, bây giờ Thắng đã là trung đoàn trưởng và Mẫn là chính ủy trung đoàn. Hai người bạn như hình với bóng, sống chết bên nhau ngần ấy năm trời. Mỗi người một vẻ, một tính cách nhưng đó là hai người mà Tam hết sức quý trọng.

  Có thêm chút rượu Rum, bữa cơm tối kéo dài, mãi khi đài tuýt chín giờ mới xong. Mẫn chần chừ muốn đưa Tam xuống chiêu đãi sở nhưng Thắng cứ mải nói chuyện sức khoẻ của Nhị khiến anh phải về phòng mình trước. Nơi ngủ của Thắng ở ngay sau chiếc tủ đứng trong phòng làm việc. Thấy Tam uống chút rượu, trong khi nói chuyện với anh cứ ngáp dài liên tục, Thắng thật thà bảo cô:

  - Em mệt thì vào trong giường anh mà nghỉ. Chút nữa anh đưa về dưới nhà khách.
Tam chếnh choáng bước vào trong giường ngủ của Thắng. Anh tế nhị kéo tấm riđô lại, bước đến bên bàn, nơi có chiếc bóng điện sáu mươi oát đang toả sáng, mở tài liệu ra đọc. Nằm trong giường của Thắng, gối lên chiếc chăn màu cỏ úa được gấp vuông vắn, Tam chợt thấy tim mình rộn lên. Suốt hai đêm trước lúc đi, Nhị đã nhỏ to với cô biết bao điều. Phần lớn Tam cố làm theo để vừa lòng chị. Sứ mạng của cô thật cao cả và thành bại gì cũng phụ thuộc vào chuyến đi này.
 
  Khuya. Bên ngoài khá vắng vẻ. Thắng thấy hơi mệt, định đi ngủ. Chợt nhớ trong giường mình, Tam đang nằm, anh định khép cửa đi sang ngủ chung với Mẫn, dành chiếc giường của mình cho cô. Tam đột ngột bước ra, đứng trước mặt anh.

  - Tưởng em ngủ rồi, anh định sang ngủ chung với anh Mẫn.

  - Em chưa ngủ. Và cũng không muốn ngủ. Em có chuyện này muốn nói với anh...
 
  Tam nhìn Thắng. Ánh mắt của cô rất lạ, rất âu yếm và gần gũi, giống như trước đây Nhị vẫn nhìn anh như vậy. Tam có nhiều nét giống Nhị. Từ đôi mắt, nụ cười đến bước đi, dáng đứng. Thắng thấy bối rối, muốn nghe ngay điều Tam định nói:

  - Em nói đi...!

  Tam chợt bước đến bên anh, gục vào vai anh, oà khóc:

  - Em... em không nói được...!

  Tam đã nói rất thật lòng mình. Cô không thể nói những điều mà Nhị đã truyền lại cho mình. Nếu như có ai đó nói hộ, Tam sẽ làm theo như vậy ngay. Đằng này, Nhị lại muốn những lời tâm huyết ấy phải do cô nói ra.
 
  Thắng mang máng hiểu được câu chuyện và hình dung ra Tam vào đây là do sự sắp đặt của Nhị. Anh đưa bàn tay gạt những giọt nước mắt trên mặt Tam, giọng lắng xuống:

  - Anh hiểu em, hiểu những mong muốn của chị em. Nhưng anh không thể làm khác đựợc. Anh không bao giờ quên lời hẹn ước anh và chị Nhị đã trao cho nhau bên bờ Hiền Lương năm nào.
 
  Thắng đỡ Tam ngồi xuống. Anh ra khỏi phòng, gõ cửa phòng Mẫn. Mẫn vẫn chưa ngủ, bước ra mở cưả. Thắng vỗ vai bạn:

  - Đưa giúp cô em mình xuống nhà khách với!

  Mẫn tươi cười, vội khoác áo đi ra. Tam đã lau khô nước mắt, sượng sùng hỏi Mẫn một câu chiếu lệ:

  - Anh Mẫn chưa ngủ à?
 
  Mẫn không biết chuyện gì đã xảy ra giữa hai anh em, hồn nhiên đáp:

  - Anh đang chờ để xem ông anh cọc chèo có sai bảo gì không.

  Tam và Mẫn bước ra khoảng sân vắng lặng. Thắng nhìn theo. Anh thấy lòng thanh thản. Một niềm vui đang dâng lên trong lòng, làm tim anh rạo rực.
 
  Gió từ phía Hiền Lương thổi vào, mang theo chút lạnh của muà đông còn rớt lại...