Lịch sử Quân sự Việt Nam

  
        - Tên sách : Vùng trời

        - Tác giả : Hữu Mai

        - Nhà xuất bản Quân đội nhân dân

        - Năm xuất bản : 1975

        - Số hóa : Giangtvx

        Bút danh khác: TRẦN MAI NAM

        Họ và tên khai sinh: Trần Hữu Mai.

        Sinh: tháng 7 năm 1926.

        Quê quán: Phố Hàng cấp, Thành phố Nam Định.

        Dân tộc: Kinh.

        Tôn giáo: Không.

        Hiện thường trú tại: P18, Nam Thanh Xuân, quận Thanh Xuân, Hà Nội. Đảng viên Đảng CSVN. Vào hội năm 1957.

        VÀI NÉT VỂ QUÁ TRÌNH HỌC TẬP, CÔNG TÁC, SÁNG TÁC: Trước cách mạng là học sinh trung học. Năm 1946 tham gia tự vệ thành tại Hà Nội. Năm 1947, vào bộ đội, phụ trách báo Quân tiên phong của đại đoàn 308. Năm 1956, chuyển về tạp chí Văn nghệ quân đội Tổng cục chính trị. Trong hai cuộc kháng chiến, chuyên làm biên tập viên, phóng viên, sáng tác đề tài chiến tranh. Năm 1978, làm trưởng phòng văn nghệ quân đội. Năm 1983 chuyển sang Hội nhà văn với quân hàm Đại tá. Là ủy viên thưởng trực ban chấp hành Hội khóa III, khóa IV, thành viên của Hiệp hội Quốc tế Nhà văn viết truyện trinh thám (Association Internationale des Ecrivains Policier), thành lập tại Mêhicô năm 1989.

        TÁC PHẨM CHÍNH ĐÃ XUẤT BẢN:

        Đã in khoảng 60 đẩu sách. Những tác phẩm chính:   

        Cao điểm cuối cùng (tiểu thuyết, 1960);
        Vùng trời (tiểu thuyết, 3 tập, 1975, 1976, 1980);
        Đất nước (1984)
        Ông cố vấn (3 tập, 1985, 1987, 1990);
        Đêm yên tĩnh (tiểu thuyết, 2002);
        Người lữ hành lặng lẽ (tiểu thuyết, 2003);

        Là người thể hiện những tập hổi ức của Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Từ nhân dân mà ra, Những năm thảng không thể nào quyên, chiến đấu trong vòng vây, Đường tới Điện Biên Phủ, Điện Biên Phủ điểm hẹn lịch sử.

        GIẢI THƯỞNG VĂN HỌC:

        Giải thưởng nhà nước về văn học nghệ thuật đợt I, năm 2001 với các tiểu thuyết Cao điểm cuối cùng, Vùng trời, Ông cố vấn,

        Giải thưởng văn học Bộ Quốc phòng (1989),

        Giải A văn xuôi Hội Nhà văn Việt Nam (1990) cùng với tác phẩm Ông cố vấn, Giải A văn học về đề tài an ninh Bộ Công an - Hội nhà văn Việt Nam với tác phẩm Đêm yên tĩnh.

        SUY NGHĨ VỀ NGHỀ VĂN: Tôi chỉ mong ghi lại một cách trung thực, càng nhiều càng tốt, những gì đã biết về một thời kì lịch sử hiếm có, rất đẹp, rất phong phú của dân tộc, mà mình đã may mắn vừa là nhân chứng, vừa là người trong cuộc. Tôi ít có tham vọng văn chương vì thế hệ chúng tôi không đủ thời gian để làm công việc này.

        Gần hai chục năm sau chiến tranh, đọc lại Vùng trời, những tình cảm của tôi đối với bộ sách khi ra mắt lần đầu vẫn còn nguyên vẹn.

        Giá trị bộ tiểu thuyết sử thi này là ở tính chân thật lịch sử, từ những chất liệu trong đời sống, những sự kiện, những con người thật, nhà văn tái tạo thành hệ thống hình tượng văn học đầy sức truyền cảm. Nhiều cán bộ, chiến sĩ không quân coi bộ sách là một pho sử sống động về đơn vị mình. Vùng trời không chỉ thân thiết với các chiến máy bay tiêm kích, các cán bộ, nhân viên phục vụ trong không quân mà còn đến với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là thanh niên, lớp người giàu lý tưởng, ước mơ cao đẹp. Ở đây, cuộc sống chiến đấu của các chiến sĩ không quân trên bầu trời gắn liến với đất mẹ, với tình thương yêu đùm bọc của nhân dân, với cuộc chiến đấu anh hùng chống xâm lược và thống nhất đất nước trong những năm chống Mỹ.

        Những giá trị tinh thẩn mà nhân dân và quân đội đã tạo nên trong chiến tranh giải phóng dân tộc sẽ không bao giờ cũ. Chúng ta ngày càng nhận rõ những di sản quý giá cần được gìn giữ vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trước mắt cũng như lâu dài.

        Đây là đôi điều tôi muốn nói với bạn đọc nhân dịp Vùng trời được in lại lần thứ ba.


        (Lời giới thiệu viết nhân dịp tiểu thuyết Vùng trời in lần thứ ba tháng 6 năm 1994)

Hữu Mai

        Hảo ra bến xe vừa kịp chuyến đầu tiên chạy Hải Phòng. Hai hàng ghế trên đã có người ngồi chật. Thấy cô gái ló đầu ở cửa sổ, một anh đeo kính nhỏm dậy, muốn nói gì. Có lẽ anh định nhường chỗ. Nhưng Hảo đã chạy vội về phía sau. Cô lên xe đặt chiếc túi du lịch vào gầm ghế, rồi vui vẻ ngồi xuống một chỗ còn trống

        Đệm xe ngồi khá êm ái. Có lẽ không phải là chiếc xe đã đưa Hảo từ Hải Phòng ra đây một tuần trước. Nhưng rồi Hảo nhận ra chiếc bọc đệm bằng ni lông màu đỏ và nhất là cái cửa kính vỡ được thay bằng một tấm tôn sơn xanh, vẫn chính là nó. Sao hôm nay nhìn nó lại có vẻ sang trọng, cô gái tự hỏi mình.

        Một buổi sáng đầu mùa thu trong trẻo và yên tĩnh. Những dãy nhà của thị xã nhỏ ở miền biển này còn ngái ngủ. Một vài cánh cửa vừa hé ra đã vội khép lại. Hàng cây bên đường được sương đêm rửa đi lớp bụi hồng của những chiếc xe hơi chạy suốt ngày, bám trên những chùm lá. Mặt trời không biết còn chìm dưới biển hay khuất ở chân mây màu xám đục giống như tấm kính mờ. Gió sớm lành lạnh từ sông Bạch Đằng thổi về từng đợt.

        Cô gái vẫn còn cảm thấy ngây ngất với mỗi làn gió ở đây. Nó mang theo mùi hương ngan ngát, vị đậm đà và hơi thở mãnh liệt của biển. Nó không chịu đi qua mà không để lại dấu vết. Nó làm xanh thêm màu xanh của lá, xám thêm màu xám của con đường nhựa, sẫm thêm màu rêu trên những mái nhà... Và nhất là nó để lại dấu vết ở những con người. Đó là cái chất men rạo rực, kích thích làm cho người ta cảm thấy cơ thể mình cũng căng lên như một cánh buồm lộng gió.

        Cô bạn ở phòng phân tích mẫu vật ban nãy tỏ ra băn khoăn vì không tiễn được Hảo ra xe. Sáng nay, Loan phải lên ty họp sớm. Kể ra nó và cả cái phòng của nó đã thừa chu đáo đối với mình. Sự chu đáo đó làm cho Hảo phải ân hận khi nhớ lại những lần bạn về Hà Nội đến thăm mình.

        Hảo vừa tốt nghiệp khoa sinh vật tại trường Đại học Tổng hợp và đang ở thời kỳ chờ đợi sắp xếp công tác. Cô xuống Quảng Yên chơi với một người bạn học cũ và cũng là để thăm hỏi tình hình. Hảo đã nhận thấy không khí làm việc khá dễ chịu. Cô bạn ra trường trước Hảo một năm, ngày hai buổi ngồi ở phòng phân tích, trông ra dáng một nhà nghiên cứu. Không có những khó khăn và thay đổi lớn so với lúc ở trường. Mọi người hay nhắc tới những chuyến đi biển. Đó là những chuyến đi tới những hòn đảo mang những cái tên tuyệt đẹp: Minh Châu, Cô Tô, Ngọc Vừng... Nghe anh chị em kể chuyện các đảo, Hảo phát ghen lên với những người đã được đặt chân tới đó. Chỉ mới ở có ít ngày, Hảo đã thấy rất mê sông biển và phong cảnh vùng này. Những khu rừng xanh mướt quanh năm. Những cây thông thơm ngát có những chùm lá vươn lên cao như những bàn tay đẹp của cô gái múa. Những con sông cuồn cuộn đổ ra biển, đem phù sa từ đất liền tạo thêm bờ bãi mới. Cô gái đã ngồi hàng giờ nhìn những cây sú hoang dại đứng dầm chân trên bùn đỏ và những con cáy, con còng chạy ngang, chạy dọc say sưa nghĩ đến công việc mình sẽ làm sau này. Một chân trời xán lạn, xanh rờn sóng nước đang mở ra trước mắt. Trong khi mọi người kể cho Hảo nghe về cái hay của biển và đảo, có những người đã để lộ ra một điều: đó là sự ngại ngùng đối với sóng gió. Họ đã coi những chuyến đi biển như vậy là không thể tránh được vì nghề nghiệp của mình. Chính cái thái độ ấy đã kích thích Hảo. Mình sẽ không sợ những khó khăn, không tìm cách né tránh nó, không coi nó là cái gì mà mình chịu đựng. Mình sẽ không ở trong buồng kính như cái Loan và các bạn cùng phòng nó đâu. Mình sẽ xin đi... Tốt nhất là về một trong những đoàn điều tra mà Hảo nghe nói đang được tổ chức. Ở phòng thí nghiệm cũng hay nhưng ít nhất, trước khi vào phòng thí nghiệm, mình phải đi đã. Mình sẽ tự tìm đến với những khó khăn. Và chính ý nghĩ ấy đã đem niềm vui cho Hảo sớm nay khi cô gái lên đường trở về.

        Anh thanh niên đeo kính ngồi ở hàng ghế phía trước quay lại bà có bồ na ngồi bên Hảo, hỏi mua ít quả đã mở mắt. Bà bán na đang chọn, thì một anh mặc quần áo xanh công nhân nói chen vào:

        - Mua na mở mắt của bà ấy để bà ấy bóp mắt cho à?

        Hảo quay lại nhìn anh áo xanh, lo câu nói của anh dẫn đến chỗ to tiếng. Nhưng bà bán na có bộ mặt ngắn ngủn và cái lưng rất dài, không hề tỏ vẻ tức giận.

        - Chú em đừng nói càn. Ngoan rồi chị làm mối cho cô khí tượng ở Hà Nội mới về ở ngay nhà chị, đẹp như huê.

        - Người Hà Nội mà về cái đất nhà bà ngày mấy lần gánh nước leo dốc sỏi thì cũng mất "phom" Hà Nội đi rồi.

        Nhiều tiếng cười, trong đó nổi bật lên những tiếng hơ hơ hơ hơ... của anh chàng đội mũ cát, mặc áo sơ mi trứng sáo. Anh bắt đầu gom chuyện bằng giọng nói hiền lành:

        - Tôi sợ nhất đi xe đạp ở thị xã này. Đường chẳng có ma nào. Mình một bên đường, cô ấy một bên đường. Thế mà trông thấy mình là cô ấy lao sang đâm thẳng vào mình, quẹo cả ghi đông.

        Từ khi Hảo bước lên xe, nhiều người bỗng nhiên hoạt bát hẳn lên. Mấy anh thanh niên đều như muốn giới thiệu mình là người Hà Nội hoặc Hải Phòng. Hảo không khó chịu chút nào, cô cười theo họ rất hồn nhiên.

        Xe bắt đầu chuyển bánh. Những chùm lá tre lòa xòa hai bên đường cọ vào mấy chiếc xe đạp xếp trên mui. Những tiếng lạo xạo khô ráp như tiếng thóc đổ vào bổ. Anh áo xanh công nhân đã ngồi vào vị trí của mình ở cuối xe với cặp vé trong tay. Anh là người phụ lái. Những câu chuyện ngổ ngộ vẫn không dứt. Chốc chốc lại rộ lên những chuỗi cười trong đó vẫn bay lên những tiếng hơ hơ hơ hơ... của cái anh chàng chắc là tính nết phổi bò.

        Bác lái xe già sùm sụp chiếc mũ cát-két trên đầu, mặt mũi cau có. Bác đưa mắt nhìn vào gương phía trước xem anh chàng vô duyên đang nói là ai. Chỉ có một cô gái mà cánh thanh niên này đã bốc đồng cả lên. Đường ra sông Rừng vắng vẻ mà bác bỗng ấn những hồi còi.

        

        Xe ô tô đổ người xuống bến Bính vừa kịp chuyến phà sang ngang.

        Chiếc ca nô nhỏ xoay mình, dìu cái phà to bè, chở đầy người, xe đạp, xe tải ra khỏi bờ. Mặt sông xao động. Nước rất xanh, chắc là mặn, lúc này đã lấp lánh ánh mặt trời.

        Tàu, thuyền đậu chen chúc trên bến cảng.

        Những chiếc tàu phần lớn màu sắc sặc sỡ, bao giờ cũng là vật thu hút cặp mắt của người vừa đặt chân tới thành phố miền biển này. Trên những tấm ván treo lơ lửng ở thành một con tàu, những thủy thủ người nước ngoài to béo, nước da đỏ sậm đang cạo gỉ và quét cho con tàu một lớp sơn mới. Mấy con chim hải âu cánh trắng lượn lờ quanh một chiếc xà lan để kiếm mồi. Chúng mới từ biển bay vào khi trời sáng. Mình chưa có dịp để đi cùng những con tàu kia tới các vùng biển xa xôi nhưng chắc chắn không bao lâu nữa mình sẽ đi tới chỗ ở của những con chim này, cô gái nghĩ.

        Một chiếc ca nô bé con con, lăng lăng chạy trên sông rúc còi inh ỏi. Từ một nhà máy ở bờ sông vang lại tiếng thình thình nhức tai của chiếc búa sắt đập vào tấm tôn dày... Hình như ở đó là nhà máy đóng tàu.

        - Lên đi cô! - Một bà mang quang gánh đứng phía sau, cau có giục Hảo.

        Phà đã ghé bến. Những chiếc xe tải rú máy, chờ người đi hết để lao lên bờ. Nghe tiếng gắt của bà bán hàng, một đồng chí thượng sĩ hải quần mặc bộ quần áo xanh đã bạc màu, quay lại nhìn Hảo mỉm cười. Đôi hàm răng đều hiện lên trắng lóa trên bộ mặt nâu bóng. Hảo hơi lúng túng. Cô xách cái túi du lịch bước vội lên bờ.

        Lần đầu tiên tới đây, Hảo đã có cảm giác cả cái thành phố này cũng là một con tàu lớn. Những ống khói cao ngất chen chúc nhau tuôn khói đen, khói vàng lên bầu trời xanh ngắt, bát ngát đổ xuôi ra đại dương. Hàng chất đống ở bến, cao như núi. Những người thợ mặc quần áo đầy dầu mỡ. Những quán hàng dọn ngay trên vỉa hè. Nhìn mọi người đi lại trên đường, nghe họ nói năng với nhau, Hảo cảm thấy như mình đang đứng trong khoang của một con tàu hoặc đang đi ở sân sau một ngôi nhà lớn. Tất cả đều bề bộn, mộc mạc, không chút phô trương.

        Cái thành phố trên bến dưới thuyền này rất ấm cúng, dễ thương. Nhưng Hảo vẫn cảm thấy bỡ ngỡ. Có lẽ vì chưa có công việc gì gắn mình với nó. Và nhất là vì mình chưa quen biết ai ở đây.

        Mãi 2 giờ chiều mới có xe lửa đi Hà Nội. Phải làm gì cho hết buổi sáng hôm nay? Đêm qua, khi nằm tính toán cuộc hành trình, Hảo nghĩ mình qua Hải Phòng sẽ hấp tấp lắm. Phải vào chợ kiếm chục cua bể đem về làm quà. Phải qua mậu dịch mua vài thứ đồ dùng lặt vặt mà ở Hà Nội lại hiếm. Phải tìm chỗ ăn cơm trưa. Rồi lại phải sắp hàng mua vé tàu. Nhưng bây giờ Hảo đã thấy, trừ việc ăn cơm trưa và mua vé tàu, làm tất cả những việc kia cũng chưa hết nửa buổi sáng.

        Con ve sầu chưa dừng những tiếng nỉ non. Cây phượng mùa hè còn lác đác những chùm hoa đỏ. Hoa phượng là hoa của những mùa thi, những kỳ kiểm tra. Những mùa thi đối với mình đã kết thúc rồi. Ở ngoài cuộc đời chắc chẳng thể nào có những mùa thi đẹp như thế. Kể ra mình còn muốn kéo dài thêm vài năm nữa cuộc đời sinh viên.

        Một hàng bán thức ăn sáng của mậu dịch còn để ngỏ cửa. Hảo ngó đầu vào, thấy những chiếc ghế đầu xếp chổng ngược trên mặt bàn đá. Các cô bán hàng đã cởi bỏ chiếc áo trắng có đánh số, xắn cao ống quần, hì hục cọ rửa nền nhà. Thực ra, Hảo không đói. Cô chỉ muốn tìm một chỗ ngồi nghỉ chân, giết thời giờ.

        Những chiếc ghế đá trong vườn hoa đều để trống. Kể ra đây là một chỗ nghỉ chân tốt. Nhưng mặc dù không phải là một cô gái nhút nhát, Hảo vẫn thấy không nên ngồi một mình với cái túi du lịch giữa vườn hoa.

        Vẫn những thanh niên mình trần đang say sưa với trái bóng tròn trên sân vận động Sông Lấp. Cái sân vận động nằm liền sát với vỉa hè, không có một lớp rào ngăn. Vào giờ này bãi tập vẫn không vắng người. Có một số người đang đứng xem.

        Hay là mình lại đó ngồi xem một lát. Nhưng Hảo nhận ra ngay không nên làm như thế. Những khán giả kia sẽ bỏ những cầu thủ trên sân bóng để quay lại xem chính mình. Nếu phải đối đáp với họ thì minh sẽ bị thiểu số tuyệt đối. Đúng là còn nhiều chuyện chưa hợp lý, nhiều vấn đề thực ra chẳng có quy định nào ràng buộc cả, nhưng lại rất khó vượt qua vi nó đã trở thành những thói quen lâu đời của xã hội. Trong đám sinh viên gái, mình là đứa hay đầu têu những cuộc đấu tranh đòi bình đẳng với cánh con trai. Đó là những sinh viên cùng lứa tuổi mà ai mình cũng cho là "nhóc", là non choẹt. Nhưng đã nhiều lần mình vẫn cứ thua. Mình đã phải chịu thua những lập luận rõ ràng là "ngụy biện" của cánh đàn ông... Đấy là mình còn chưa chồng con gì. Sao có đứa sau khi chồng con rồi, cam phận sống như những người nô lệ? Mình thì nhất định không bao giờ chịu như thế. Nếu có chồng, có con mà mất hết mọi say mê làm việc, mất hết tự do thì mình cứ sống mãi mãi như thế này.

        Cô gái thong thả bước đi trên hè phố với những suy nghĩ miên man. Ôi! Cái thành phố miền biển to rộng, dễ yêu này, có lẽ nào lại hẹp hòi với mình đến cả một chỗ nghỉ chân...?

        

        Thành phổ về buổi trưa yên lặng. Chỉ nghe thấy tiếng ve kêu.

        Một người bạn mới về làm việc ở bến cảng, tình cờ gặp Hảo trong chợ Sắt, đã đưa Hảo đến cửa hàng tại bến ăn cơm trưa.

        Hảo mua hai chai bia, định chia đôi uống với bạn.

        Cô bạn Hảo chỉ uống được một cốc nhỏ, còn bao nhiêu Hảo uống hết. Nhưng trong khi đó, những người ngồi chung quanh nhìn vào bàn hai cô gái, lại cứ tưởng cái cô đeo kính cận là người đã uống cả hai chai bia. Cũng chính vì vậy mà người bạn phải về nhà ngay, không thể tiễn Hảo ra ga.

        Hảo vừa đi ngang khu bãi trống, sang đến rặng cây to có nhiều bóng râm bên kia đường thì một tiếng còi nổi lên.

        Thoạt đầu, cô nghĩ đó là tiếng rúc của một con tàu biển chuẩn bị ra khơi.

        Nhưng tiếng còi lớn dần và gầm lên một cách dữ dội khác thường.

        Hảo ngoái đầu nhìn về phía cảng. Quang cảnh ở đây bỗng nhộn nhịp hẳn lên. Những người thợ khuân vác làm việc dưới các tàu biển đang ùa chạy lên bờ. Rồi cô lại nhận thấy có những người cao lớn mặc quần áo trắng từ trên bến, hấp tấp chạy xuống tàu. Cô biết đó là những thủy thủ nước ngoài lên giải trí, ăn uống tại cầu lạc bộ của cảng.

        Hảo ngó quanh muốn tìm một người để hỏi xem chuyện gì xảy ra. Phía đầu phố, nơi có ngôi nhà triển lãm màu hồng đồ sộ và nhiều con đường gặp nhau, những chiếc xe vận tải đang chạy lồng lên. Người đi xe đạp cúi đầu phóng vội. Người đi đường chạy tới tấp. Cả thành phố đang triền miên trong giấc ngủ trưa, bỗng chuyển động hẳn lên vì hồi còi lạ lùng.

        Một toán thanh niên trai gái xách súng từ trong ngôi nhà gần đó chạy ra, vượt ngang trước mặt Hảo. Một cậu ngoái lại nhìn Hảo nhoẻn miệng cười. Tại sao cậu ấy lại cười với mình? Một anh đội mũ lưỡi trai xách khẩu trung liên chạy sau, nhưng cứ luôn mồm giục những người đi trước nhanh lên.

        Người ở đâu bỗng túa ra nhiều thế?

        Tiếng còi nhỏ dần đi rồi lại tiếp tục gầm lên to hơn, như thúc giục cả thành phố vội vã thêm, huyên náo thêm. Hảo tự mắng mình: con ngốc! Có thế mà không hiểu... Báo động máy bay địch!

        Tiếng còi đã thôi không giục giã nữa, trầm dần xuống. Nó gầm lên nhè nhẹ một lần cuối cùng trước khi tắt hẳn. Những gợn sóng âm thanh đuổi nhau, chạy xa dần trong khoảng không.

        Một ý nghĩ vụt đến: chiến tranh đã nổ ra ở miền Bắc rồi? Trong người cô gái có một cái gì đảo lộn rất mạnh.

        Sự yên tĩnh đã trở lại nhanh chóng. Nhưng cái yên tĩnh lúc này khác hẳn với cái yên tĩnh ít phút trước đây, khi tiếng còi chưa nổi lên. Một sự im lặng thì đúng hơn, căng thẳng, hừng hực như khi trời sắp chuyển bão.

        Nhà hai bên đường phố cửa đều đóng kín. Những tấm kính lớn lung linh, hấp dẫn cặp mắt của các cửa hàng đã khuất sau những tấm ván lùa im lìm, màu sơn cũ kỹ.

        Bãi đá bóng ban nãy đã trở thành một trận địa. Súng trường chĩa lên trời lố nhố. Một anh mình trần, quỳ một đầu gối trên bãi cỏ, cầm hai chân chống của khẩu trung liên giơ cao cho một người đứng sau thử ngắm bắn. Hình ảnh này Hảo đã nhìn thấy trên một bức tranh.

        Thỉnh thoảng lại một chiếc mô tô ba bánh sơn màu xanh lá cây, bên trên có mấy đồng chí công an vẻ mặt nghiêm trang, chạy vút qua. Không khí im lặng phút chốc bị khua rộn. Có chuyện gì ở phía ấy chăng?... Tiếng máy nổ nhỏ dần. Đường phố trở lại vắng tanh.

        Tiếng cười ré lên của một cô gái từ sân thượng ngôi nhà gác vọng xuống. Hảo ngước mắt nhìn, thấy những cái đầu lố nhố quanh một khẩu trung liên.

        Bầu trời vẫn êm ả. Đám khói vàng của nhà máy xi măng vẫn tỏa lan trên thành phố. Từ phía biển, một đám mây lớn chói lòa ánh nắng đang từ từ trôi vào. Có cái gì ẩn náu trong đó không?

        Mình chỉ mới được nghe tiếng còi này lần đầu trong cuộc đời. Tại sao mình lại thấy cái tiếng u ú kéo dài ấy có một vẻ quen thuộc?...

        Một bác có tuổi vừa giụi mắt vừa đẩy chiếc xích lô từ trong ngõ ra. Bác nhìn cái túi du lịch và những con cua kẹp trong tấm bẹ chuối ở tay Hảo, rồi hỏi:

        - Cô ở nơi khác về phải không? Đi tàu Hà Nội à?

        - Vâng.

        - Cô vào tạm trong nhà tôi mà ngồi. Cạnh nhà tôi có cái cầu thang chắc lắm, hồi Nhật ném bom, nó đã cứu sống khối người đấy!

        - Cảm ơn bác.

        Bác trỏ vào chiếc xe của mình, nói tiếp:

        - Nó bỏ bom đầu là tôi phóng đến luôn. Loại xích lô này mà làm công tác tải thương, cấp cứu thì nhất. Nhà đổ, cây cối đổ tôi cũng dắt xe vào được, chứ mấy cái anh cơ giới thì chịu chết... Tôi chỉ chở làm phúc thôi không tiền nong gì!

        Ai nấy đều đã được chuẩn bị, chỉ có mình là chưa sẵn sàng, cô gái nghĩ. Chả lẽ mới có mấy tháng nằm chờ công tác mà mình đã bị tụt lại sau mọi người đến thế rồi ư!

        

        Hồi còi báo yên đã trả lại cho thành phố mọi hoạt động bình thường. Những dòng người, xe đạp, xe hơi bị ứ lại trong gần một giờ qua lại tuôn chảy khắp các nẻo đường, hối hả bù lại quãng thời gian đã mất.

        Âm thanh của những hồi còi dường như chốc chốc lại vang vọng trong không gian, như để nhắc nhở mọi người đừng có bao giờ quên nó. Năng lượng của âm thanh như cô gái đã biết vốn hết sức nhỏ bé, lúc này lại có thể làm thay đổi không khí của cả thành phố. Nó đang tác động đến nhịp đập trái tim của mọi con người.

        Chuyến xe lửa đi Hà Nội vẫn chạy đúng giờ.

        Hảo đặt chiếc túi du lịch lên trên giá để hàng. Cô vừa ngồi xuống thì một ông tóc hoa râm, mặc áo sơ mi lụa, xách chiếc cặp đen, đến chỉ vào chiếc ghế trước mặt, hỏi:

        - Đây có ai chưa cô?

        - Chưa ạ.

        Ông khách buông chiếc cặp xuống ghế, rồi quay lại hỏi mọi người:

        - Các anh, các chị biết tin mới chưa?

        Câu hỏi đã làm cho mọi người đều quay cả về phía ông, chờ đợi.

        - Tôi vừa ở ty Bưu điện ra. Máy bay Mỹ ban nãy đánh Hồng Gai.

        Nhiều tiếng lao xao.

        - Đấy, bà chả cãi nữa đi! Tôi đã bảo là báo động thật...

        - Cũng tưởng là Chính phủ thử tinh thần chuẩn bị của bà con... Báo động thật mà tàu vẫn chạy ban ngày à?...

        - Các bà yên lặng để ông ấy nói cho mà nghe - Một người lên tiếng.

        Toa tàu im lặng trở lại.

        - Kết quả ra sao, ông? - Một chị bế con rụt rè hỏi.

        - Một thằng phi công nhảy dù, ta tóm cổ được. Phen này thì Giôn-xơn bị bắt quả tang, hết đàng chối quanh.

        - Nó rơi bao nhiêu chiếc, ông? - Anh bán báo mặc bộ quần áo nâu, mặt mũi láu lỉnh hỏi ông khách bằng giọng thành thật.

        - Rơi bao nhiêu chưa biết. Nhưng tóm được tù binh Mỹ thì tôi nghe tin rõ ràng.

        Một người có bộ ria mép rất đen từ nãy đến giờ vẫn chăm chú đọc sách, ngẩng đầu lên, quay sang hỏi ông khách:

        - Chính xác chưa đấy hả bác?

        - Nhà bưu điện nói với tôi như vậy. Còn muốn biết chính xác hay không, thì bà con ta phải chờ anh này ngày mai trả lời - Ông khách trỏ tay vào anh bán báo, rồi ngồi xuống ghế như để kết thúc câu chuyện.

        Cả toa tàu còn ẩm ầm lên một lúc sau đó. Phẩn lớn là những lời phỏng đoán. Có cả sự bán tín bán nghi Anh bán báo kể lại chuyện hải quân ta đánh tàu Maddox đúng như một bài tường thuật trên báo Quân đội nhân dân.

        Ông áo lụa bỗng ngó hẳn đầu ra ngoài cửa sổ, nói to với một người nào đó:

        - Lên đây anh, còn chỗ.

        Ồng nói một mình đủ để những người chung quanh nghe thấy: “Có ông nhà báo đây rồi! Tin của nhà báo chắc phải chính xác”.

        Một anh bộ đội trạc ngoài ba mươi tuổi, mặc bộ quân phục mùa hè bạc trắng, tay cầm chiếc ba lô, hiện ra ở cửa toa, dáng điệu rụt rè.

        - Lại đây, anh Trọng! - Ông áo sơ mi lụa gọi.

        Anh giơ cái ba lô ra trước mặt, lách người đi giữa hai hàng ghế, đến bên ông mỉm cười ngồi xuống, hỏi khẽ:

        - Bác cũng về chuyến này ạ?

        Anh không biết vì lời giới thiệu trước của ông, anh đang được mọi người chú ý.

        Ông áo lụa vừa gật đầu vừa hỏi:

        - Vừa rồi nó đánh Hồng Gai phải không?

        - Vâng. Tôi cũng mới được nghe tin ấy trên đường ra ga.

        - Kết quả thế nào?

        Anh bộ đội nhướn đôi lông mày rậm, đáp:

        - Chưa rõ ạ.

        Ồng áo lụa có vẻ thất vọng. Ông nhắc lại:

        - Tôi nghe ngoài bưu điện nói có tin ta bắt được cả phi công...

        - Tình hình dạo này có căng hơn. ở trong Nam, mình đánh mạnh - Anh bộ đội nói rất nhỏ.

        Cái vẻ kín đáo, thận trọng và hơi rụt rè của anh đã làm cho Hảo tin ở những điều anh nói. Một cuộc kháng chiến mới đã bắt đầu trên miền Bắc rồi? Nó đã đến đúng vào lúc mình vừa rời ghế nhà trường. Mình có thể làm gì? Những năm giùi mài học hành đã trở thành vô ích rồi chăng? Tàu chiến Mỹ đã vào vùng biển của mình. Máy bay của nó đã bay trên bầu trời của mình. Những trái bom của chúng đã bắt đầu rơi. Đời sống con người, loài vật, cỏ cây đều đang bị đe dọa. Những hiểu biết về khoa sinh vật của mình có thể dùng vào việc gì bây giờ?... Giá mà mình là sinh viên của ngành y, ngành điện hay cơ khí...

        Hình ảnh mấy cô tự vệ đứng trên tầng gác thượng vừa rồi hiện lên trong óc Hảo. Mình cũng sẽ làm như họ. Mình cũng phải ra mặt trận chứ không thể sống núp dưới sự che chở của những người khác. Chả phải là đã có bao nhiêu phụ nữ cầm súng đi đánh giặc đó sao? Ít ra mình cũng có thể thành một cô cứu thương như mình đã được chuẩn bị trong những ngày học quân sự tại nhà trường. Mình sẽ đi vào một môi trường mới lạ. Mình sẽ rất bỡ ngỡ nhưng không sao. Mình sinh ra có phải đâu chỉ để ngồi ở buồng thí nghiệm.

        Hảo nhớ lại nụ cười của đồng chí thượng sĩ hải quân sớm nay ở bến phà. Hình như lúc đó mình quay ngoắt đi... Mình đã có một cử chỉ thật không hay! Đối với các anh ấy, không phải chỉ một lần mình đã có thái độ như vậy. Cô gái bất chợt nhìn khoảng trời không một vẩn mây ngoài cửa sổ. Biết đầu các anh ấy đã trở về? Biết đâu trong những giờ phút vừa qua, trên khoảng không xanh ngắt kia, cuộc chiến đấu của chính các anh ấy đã bắt đầu... Những sợi dây điện đan võng trước mắt.

        - Cô chú ý cái nón... gió làm bay mất!

        Anh bộ đội ngồi trước mặt nói với Hảo. Hảo ngước nhìn anh, bắt gặp một cặp mắt sắc sảo.

        - Cảm ơn anh.

        Hảo nhắc chiếc nón ban nãy cô đặt trên cái bàn nhỏ cạnh cửa sổ, xếp lên giá để hàng. Tàu đã chạy từ lúc nào. Mặt trời chiều đang đủng đỉnh xuống dần trên cánh đồng xa.

        Tổng thống Mỹ Johnson tuyên bố cuộc tập kích của bọn cướp trời Mỹ vào miền Bắc nước ta ngày mồng 5 tháng 8 là "để đánh trả sự xâm lược của Bắc Việt".

        Sự việc trong mấy hôm đó diễn ra như sau:

        Ngày mồng 2 tháng 8 năm 1964, một tàu khu trục của Mỹ tiến vào vùng biển của nước ta. Nước Mỹ ở tận bên kia biển lớn Thái Bình Dương đưa tàu chiến đến đây làm gì? Những tàu phóng ngư lôi bé nhỏ của ta đã đuổi chiếc tàu chiến Mỹ ra khỏi vùng biển miền Bắc nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa.

        Ngày mồng 3 tháng 8, hai tàu khu trục của Mỹ lại tiến vào Vịnh Bắc Bộ. Lần này, chúng dừng lại ở phần biển quốc tế. Tối hôm ấy, các chiến sĩ ta tại những vọng gác tiền tiêu bỗng nhìn thấy nhiều rạch lửa hiện lên trong màn tối có pha chút sương mù trên biển. Những tiếng nổ của đại bác dồn dập dội về. Sau đó, họ nghe có tiếng máy bay. Tại khu vực đang có tiếng nổ xuất hiện nhiều chiếc pháo sáng như những ngọn đèn lớn vừa bật trên sân vận động. Những người chiến sĩ quay nhìn quầng sáng màu vàng nhạt vẫn êm đềm tỏa trên thành phố Cảng rồi lại nhìn những rạch lửa đỏ ngoài khơi, tự hỏi: Chúng đang làm gì? Một cuộc tập trận ban đêm chăng?

        Không phải một cuộc tập trận mà đó chỉ là một màn kịch. Nhà đạo diễn đã dùng ít tiếng nổ và những chùm pháo sáng để tạo nên một trận "hải chiến" lớn: Hai tàu khu trục của Mỹ ở cách bờ biển Bắc Việt Nam sáu mươi dặm có cả một tàu chở máy bay yểm trợ, đã bị năm tàu phóng ngư lôi của Bắc Việt tiến công. Tất nhiên là các tàu chiến Mỹ không bị trúng một phát ngư lôi nào. Đạo diễn chả dại gì dựng thêm tình tiết đó vừa tốn kém lại vừa làm xấu mặt lần thứ hai hải quân Huê Kỳ trên vùng biển xa xôi này. Còn những tàu tiến công thì "theo sự tính toán chính xác nhất, ít nhất là hai chiếc đã bị đánh đắm, hai chiếc khác có thể bị hư hỏng". Đó là lời công bố của nhà cầm quyển Mỹ. Có điều là sóng biển ở ngoài khơi Vịnh Bắc Bộ chỉ giữ lại những chiếc bóng đèn hỏng, những vỏ đồ hộp, những bình rượu bằng nhựa, bằng thủy tinh từ trên tàu biển ném xuống, mà vội xóa sạch mọi dấu vết của cuộc "hải chiến" kéo dài suốt từ chập tối đến nửa đêm. Người Mỹ không làm thế nào thu lượm được một mảnh vỏ tàu hoặc một vết dầu loang của những chiếc tàu phóng ngư lôi bị đánh chìm để chứng minh cho chiến công của hải quân Hoa Kỳ.

        Đó là "sự kiện Vịnh Bắc Bộ" nổi tiếng. Đó cũng là điều được gọi là "sự xâm lược của Bắc Việt".

        Sự kiện ghê gớm này lập tức làm kinh động đến Nhà Trắng và Lầu Năm Góc ở cách xa nửa vòng trái đất. Theo chính lời viên đô đốc hải quân Sharp, thì "chưa đầy nửa tiếng đồng hồ sau khi đợt tiến công vào con tàu tuần tiễu kết thúc", hắn nhận được lệnh đánh phá miền Bắc Việt Nam bằng không quân.

        Một hành động phiêu lưu mới của Mỹ đã mở đầu. Johnson trượt chân xuống một vực thẳm mới trong cuộc chiến tranh ở vùng Đông Nam Á và không tài nào gượng lại được cho đến hết cuộc đời tổng thống.

        Ngày mồng 5 tháng 8, Hà Nội không có báo động. Không kể những nơi bị đánh phá, trừ Hải Phòng, tất cả các tỉnh trên miển Bắc đều không có báo động cho nhân dân. Chỉ có những nòng súng của các chiến sĩ pháo cao xạ lặng lẽ chĩa lên trời, chờ đợi bọn chúng. Mọi sinh hoạt vẫn bình thường. Nhưng ngày hôm sau thì đường phố của thủ đô Hà Nội bắt đầu rung chuyển. Hàng vạn, hàng vạn người nối tiếp nhau xuống đường. Những cuộc tuần hành phản đối đế quốc Mỹ, nói lên quyết tâm bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam. Không phải chỉ có những lời hô, những tấm biểu ngữ, mà cả những cây súng giơ cao.

        Sau buổi mít-tinh của sinh viên, Hảo ghé lại nhà Thùy. Hai cánh cửa màu xanh khép kín, chiếc khóa móc ở ngoài. Thế là từ hôm ở Quảng Yên về, Hảo đến tìm Thùy hai lần đều không gặp. Một người bạn dạy cùng lớp với Thùy đã nói với Hảo là sáng nay Thùy ở nhà. Chắc nó chỉ chạy quanh đâu đây. Nên đợi hay chờ một dịp khác sẽ quay lại... Chưa hiểu tình hình nay mai sẽ ra sao, nếu quay về bây giờ có thể là không biết đến bao giờ mới gặp lại mẹ con nó. Hảo khóa xe đạp, rồi lại ngồi ghé trên bức tường hoa, lấy một cuốn sách trong chiếc túi đem theo ra đọc. Muộn nhất thì tới bữa cơm là nó phải về, mình sẽ đợi đầy cho tới mười một rưỡi, cô gái nghĩ vậy.

        - Ai ngồi trước cửa nhà tôi đó hả?

        Hảo quay ra thấy Thùy dắt xe từ ngoài cổng đi vào. Chung Thủy ngồi trên ghế mây buộc trước yên, mặt phụng phịu. Trên giá đèo hàng là một túi gạo. Thùy dừng xe, nhìn Hảo. Hai lúm đồng tiền quá to, dài như hai vết nhăn, hiện trên đôi má lấm tấm mồ hôi.

   
        Hảo xoa đầu Chung Thủy rồi giúp Thùy đưa cái xe chở nặng qua mấy bậc thềm gạch. Thùy dựng xe vào tường, vừa lấy chìa khóa trong chiếc túi xách tay, vừa nói:

        - Biết ngay mà! Tao đang đứng ở hàng gạo bỗng nhiên thấy sốt ruột quá. Tao đoán là anh Đông về hay có thư của anh. Về đến cổng thì nhìn ngay thấy mày.

        - Thế sao sáng chủ nhật vừa rồi mày không nóng ruột cho tao nhờ?

        - Sáng chủ nhật cậu đến đấy ư?... Cậu tính, chỉ có hai mẹ con, thành ra mỗi ngày nghỉ, trăm thứ việc. Nó cũng phải thức khuya, dậy sớm như mình. Tiếng cậu sao khản đặc đó?

        - Mình vừa đi mít-tinh tuần hành về.

        - Thảo nào!

        Hảo nhấc Chung Thủy ra khỏi chiếc ghế mây, hôn nó và hỏi:

        - Cháu có nhớ cô không?

        Con bé gật đầu, mặt vẫn phụng phịu. Hảo nhớ ra mình đã quên mua quà cho nó.

        Thùy vừa xếp gọn những màn gối buổi sáng chị đi vội, còn để lung tung trên giường, vừa nói:

        - Cậu đi biến đâu từ hôm đó tới giờ? Hay là cậu vẫn còn bực cái chuyện hôm đi chơi công viên?

        - Mình không thích cậu nhắc lại chuyện ấy.

        Thùy quay lại nhìn Hảo, miệng tủm tỉm:

        - Hôm nọ mình đi xem vở kịch Cô gái đảnh trống trận. Một nhân vật trong vở kịch đã nói với người mình yêu là: "Tôi yêu cô khi cô bướng bỉnh...". Vừa nghe xong mình nhớ ngay đến cậu. Đàn ông cứ thích những cô gái bướng bỉnh hay sao ấy? Hình như cậu càng trêu chọc, càng bướng bình lại càng có thêm nhiều người thích cậu.

        - Anh Đông truyền hết tính nết của anh ấy cho cậu rồi. Trước kia cậu có biết tán như thế này đâu?

        - Không... không phải là tán mà mình nói thật.

        Thùy lấy ra một mớ rau cải nhỏ trong cái túi xách, rồi bảo Chung Thủy:

        - Con ngồi với cô Hảo nhé! Má chạy xuống bếp rửa mớ rau xong má lên ngay.

        Thùy nói với Hảo về thái độ giận dỗi của con bé:

        - Nó thấy hàng nhãn, đòi mình mua... Cậu tính còn chỗ nào mà để! Cậu ăn cơm với mẹ con mình. Mình sẽ đốt bếp dấu nấu ngay ở đây, vừa làm hai đứa vừa nói chuyện.

        Hảo dỗ con bé:

        - Chung Thủy cười đi! Lát nữa cô mua cho cháu một chùm nhãn thật to. Cười đi nào!

        - Về mách bố Đông...

        - Đúng rồi! Bố Đông về, cháu sẽ mách bố để bố phạt má.

        - Bố gởi búp-bê... - Chung Thủy chỉ con búp-bê nhựa đặt trên bàn, khoe với Hảo.

        Món quà này chắc Đông mới gửi về. Hảo nhấc con búp-bê đưa cho nó.

        - Búp-bê đẹp quá! Chung Thủy bế em đi.

        Mặt con bé tươi lên. Nó ngồi chơi với cô bạn gái tóc vàng.

        Lần đầu tiên Hảo chăm chú quan sát mọi vật trong căn phòng. Hai chiếc giường cá nhân kê ghép vào nhau. Một bộ bàn ghế nhỏ bằng mây. Cái bàn làm việc kê dưới chiếc giá đựng sách. Chạn đựng thức ăn để ở góc nhà được che bằng một bức màn vải hoa. Một chiếc máy thu thanh nhỏ đặt trên cái tủ con ở cạnh đầu giường. Củi đun, chậu thau, giày dép đều để cả dưới gầm giường. Rồi mình cũng phải có một gian buồng và một gia đình như thế này. Khi đó cuộc sống của mình rẽ ra sao? Dù sao, chuyện ấy đối với mình lúc này vẫn còn xa lắc.

        

        Thùy là một người bạn rất thân của Hảo từ ngày học phổ thông. Thùy quê ở khu Năm, theo chú ra Bắc tập kết, xa gia đình. Hảo mồ côi cha, ở với mẹ và dượng. Đó cũng là một lý do đã gắn bó hai người. Hảo và Thùy cùng học với nhau suốt những năm ở cấp hai và cấp ba tại Nam Định. Sau khi tốt nghiệp lớp mười, hai người cùng lên Hà Nội thi vào đại học. Tới đây, có một chuyện không thể điều hòa được giữa đôi bạn...

        Trong nhiều năm học ở phổ thông, Hảo thường được các thầy và các bạn khen mình có năng khiếu về văn. Thùy muốn sau này mình sẽ trở thành một nhà giáo. Cô yên trí bạn sẽ cùng sống chung một mái trường với mình cho hết cuộc đời học sinh. Nhưng ngoài văn ra, Hảo còn rất say mê một môn học khác, đó là môn sinh vật. Hảo muốn thi vào đại học tổng hợp để có thể theo học khoa sinh vật. Hai người bàn cãi với nhau, hờn dỗi nhau về chuyện này. Hảo khăng khăng giữ ý kiến: "Mình biết rõ mình không có đủ những đức tính để trở thành một người giáo viên tốt. Mình rất yêu văn học, nhưng không tin có thể trở thành nhà văn. Mình bằng lòng nếu được, thì làm một người viết văn nghiệp dư thôi. Mình tự thấy có thể phục vụ bằng công tác nghiên cứu khoa học. Nếu mình chiều Thùy, chúng ta được ở gần nhau thêm bốn năm nữa, nhưng sau đó rồi sẽ ra sao? Mình sẽ phải sống suốt đời với một nghề không thích hợp với mình...". Thùy biết bạn sẽ không thay đổi ý kiến. Còn Thùy cũng không thể theo bạn vì cô có rất ít năng khiếu về khoa sinh vật. Như vậy là mỗi người thi vào học mỗi trường.

        Năm học đầu tiên ở Hà Nội nhiều lúc họ cảm thấy trống trải vì vắng nhau. Họ thường tìm đến nhau vào những ngày lễ, những dịp nghỉ tết, nghỉ hè.

        Sang năm thứ hai, một sáng chủ nhật, Hảo đến tìm Thùy, không gặp. Hảo biên thư để lại, yên trí tuần sau Thùy sẽ tới thăm mình. Hảo chờ suốt ngày chủ nhật ở ký túc xá, Thùy không đến. Chủ nhật sau, Hảo lại đạp xe đến trường Đại học Sư phạm. Hảo gặp Thùy đang nói chuyện với một anh bộ đội người nhỏ nhắn, có bộ mặt rất trẻ. Hai người đều tỏ vẻ lúng túng, ngượng ngập. Thùy không nhắc gì tới thư Hảo, cũng không nói vì sao tuần lễ trước mình không đến chơi. Nhìn quanh, Hảo nhận thấy các bạn ở cùng buồng với Thùy đã lảng đâu hết. Hảo đòi về, Thùy không giữ.

        Nửa tháng sau đấy, một sớm chủ nhật, Hảo hăm hở đạp xe xuống Cầu Giấy. Không cần gì trách nó về thái độ đối với mình mà phải "cạo" cho nó một chầu đến nơi đến chốn về cái chuyện sớm bước vào con đường yêu đương. Lần này, Hảo lại chạm trán anh bộ đội người nhỏ nhắn. Chỉ có mình anh trong phòng của Thùy. Anh nói Thùy đang chạy ra ngoài mua quà sáng. Anh bộ đội không giữ ý như lần trước. Có thể vi Thùy đã giới thiệu Hảo là bạn rất thân. Anh tán ra trò và thỉnh thoảng còn tỏ ra tinh quái. Hảo đoán anh ta đã "thắng lợi" rồi, và cuộc đời của bạn mình đã đi vào một bước ngoặt mới. Hảo bực với bạn và ghét lây cả anh. Thực ra thì anh chỉ muốn tỏ với Hảo một thái độ thân mật.

        Thùy lễ mễ bưng về một rá bánh cuốn. Trong lúc đi lấy bát đũa thêm để mời Hảo cùng ăn, Thùy ghé vào tai: "Cậu thông cảm với mình... Anh ấy chỉ được ở nhà có hơn một tháng là lại phải đi học ở nước ngoài". Đó cũng là một lời thú nhận. Hảo phản đối cả hai người bằng cách nằng nặc đòi về. Hai người không nhận ra điều đó. Vì họ tưởng là Hảo đã thông cảm với những giờ phút gặp nhau hiếm hoi của họ.

        Tết năm ấy, nhân dịp người yêu của Thùy được về nước ít ngày, họ làm lễ cưới. Rồi Thùy có con. Sau khi tốt nghiệp, Thùy nhận công tác tại Hà Nội. Bố mẹ không có ở ngoài này, chồng lại ở xa quanh năm, Thùy bận bịu suốt ngay. Có hôm chủ nhật, Hảo đến chơi, Thùy gửi con cho bạn ở nhà, chạy đi mua bán suốt cả buổi. Những câu chuyện hợp nhau như ngày xưa, ít hẳn đi. Thế là họ xa dần nhau.

        Mùa hè năm nay, Hảo tìm tới thăm người bạn cũ.

        Lần này, thấy Hảo đến, Thùy mừng rỡ một cách khác thường. Thùy lay mãi vai bạn, hỏi:

        - Tại sao lâu nay mày bỏ rơi mẹ con tao?

        - Tao bận học thi - Hảo chống chế.

        Thùy ngắm Hảo chằm chằm hồi lâu, rồi nói:

        - Tao thành bà già rồi, mà mày thì đẹp ra ghê quá! Tao nói dối mày tao chết. Tao biết tin mày đã tốt nghiệp rồi. Thế... đã có nơi nào chưa?

        Hảo lắc đầu.

        - Thật không?

        - Tao có nói dối mày bao giờ. Chuyện ấy với tao thì còn khoan. ít ra là ba năm nữa. Tao rút kinh nghiệm của mày đấy!

        Nói xong, Hảo biết mình lỡ lời và có thể làm cho bạn buồn. Nhưng Thùy vẫn cuống quít:

        - Anh Đông mới về. Hôm nay anh ấy còn vào đơn vị. Sáng sớm mai, mày phải đến đây liên hoan với gia đình tao một bữa. Thư nào viết cho tao, anh ấy cũng hỏi thăm mày.

   
        Thùy mở chiếc hộp sắt nhỏ, tìm mấy lá thư, đưa ra để chứng minh lời mình nói. Trong một lá thư, Đông viết:"... Cô bạn đanh đá của em dạo này ra sao rồi? Nói với cô ấy khi nào anh về nước, thế nào anh cũng sẽ tới trường thăm..!'. Những lá thư của Đông làm cho Hảo rất cảm động. Hảo tự trách mình lâu nay đã quá thờ ơ với bạn.

        Ngày hôm sau, Hảo đến sớm. Thùy đã dặn đi dặn lại Hảo là sẽ ăn cơm sớm để còn đi chơi. Đông chạy ra cửa, nắm chặt tay Hảo. Bàn tay nhỏ nhắn của anh rắn như một chiếc kìm làm cô suýt nữa phải kêu lên.

        Đông xoay trần làm gà và làm lươn. Anh la hét luôn mồm cứ y như mổ bò. Mùi xào nấu từ bếp bay lên thơm nức căn phòng nhỏ. Đông làm bếp khéo, lại nhanh và gọn. Cả Hảo và Thùy đều biến thành những người cho anh sai vặt.

        Cơm nước sắp xong thì một người lạ mặt với dáng đi nhẹ nhàng bước vào nhà. Đông giới thiệu với Hảo đó là Quỳnh, bạn cùng học ở nước ngoài mới về với mình. Đứng cạnh Đông, Quỳnh cao vượt nửa cái đầu. Nước da anh mai mái. Một vầng trán cao tư lự. Cặp mắt một mí hơi xếch hay mở to như có điều gì ngạc nhiên.

        Đông đẩy Hảo ra khỏi bếp, bắt lên nhà. Anh nói bữa nay Hảo cũng là khách nên phải được đối xử bình đẳng như những người khách khác.

        Quỳnh có một nụ cười rất dễ thương. Nụ cười đó làm cho bộ mặt âm thầm, hơi đăm chiêu của anh (có lẽ vì tại nước da, Hảo nghĩ vậy) tươi sáng, linh hoạt hẳn lên. Hảo chỉ bắt gặp cái cười đó có một lần, lúc anh nói chuyện gì với Thùy. Quỳnh gọi Hảo khi là chị, khi là cô. Anh vừa nói chuyện vừa giở những cuốn sách trên bàn làm việc của Thùy ra xem. Toàn là sách giáo khoa và vở của học sinh Thùy mang về để chấm bài. Cuối cùng, Quỳnh ôm lấy một quyển từ điển tiếng Pháp dày cộp, mở xem hết hình ảnh này đến hình ảnh khác trong đó. Với sự nhạy cảm của một cô gái, Hảo thấy rõ anh lúng túng vì sự có mặt của mình.

        Anh hỏi về quê hương và gia đình của Hảo. Đây là một điều Hảo không thích nói chuyện với người lạ. Hảo lại còn cảm thấy hình như những chuyện ấy anh đã biết rồi. Anh hỏi đến phong trào thi đua của sinh viên tại trường đại học, hỏi Hảo ra trường sắp đi công tác, có điều gì thắc mắc không... Trong một lúc Quỳnh ngồi im lặng lâu, Hảo với cuốn Anna Karênin của Thùy để ở đầu giường, kéo cái ghế ra bên cửa sổ, ngồi đọc. Sự lúng túng, ngượng nghịu của Quỳnh bỗng dưng làm cho Hảo cũng mất tự nhiên, vẻ mặt và thái độ của anh vừa dễ thương, vừa buồn cười. Sao lại có một người con trai vụng về như vậy?

        Hảo mở cuốn sách ra vào đúng đoạn Lêvin đến gặp tiểu thư Kitty để cầu hôn. Cô cười thầm trong bụng: Mình cũng đang phải tiếp một ông Lêvin đây.

        Nhà chật. Đông bảo dẹp bàn ghế, rải chiếu ra sàn ăn cơm. Hai vợ chồng Đông cùng tranh ngồi cả đầu nồi. Hình như họ có ý để Hảo và Quỳnh ngồi cạnh nhau.

        Từ đầu bữa, chỉ có Đông nói. Anh kể toàn những chuyện buồn cười. Chuyện về các phong tục, tập quán ở những nơi anh đã đi qua. Chuyện về các học viên ta đi sắm đồ dùng tại thủ đô nước bạn. Những chuyện về quê hương, chuyện nào cũng có Quỳnh dính vào. Đông với Quỳnh vốn cùng ở Quảng Nam và cùng đi học với nhau từ lâu. Anh muốn lôi kéo Quỳnh vào câu chuyện. Nhưng Quỳnh cứ ngồi im.

        Đến nửa bữa. Quỳnh bỗng nói:

        - Bao giờ thống nhất, chị Hảo về quê tôi, tôi sẽ mời chị ăn một bữa cơm nấu bằng nước luộc gà.

        Thùy tủm tỉm rồi hỏi:

        - Phải chờ đến thống nhất kia ư! Thế ở đây anh không thể mời cô Hảo ăn một bữa cơm nấu bằng nước luộc gà hay sao?

        Câu nói của Thùy làm mọi người phì cười. Riêng Quỳnh càng lúng túng. Mặt đỏ lên, Quỳnh nói để chữa ngượng.

        - Mời cô Hảo ăn món này. Tôi thấy cô chưa ăn. Anh em tôi ở trường đều công nhận anh Đông chỉ có món này là xuất sắc nhất.

        Hảo gắp một miếng cánh gà xào. Vừa đặt lên miệng, Hảo kêu "ối" và bỏ vội xuống. Món xào chua ngọt Đông tra nhiều ớt làm Hảo cảm thấy như bị cháy lưỡi. Vợ chồng Đông cười chảy cả nước mắt. Thùy phải chạy vội ra bàn lấy cho Hảo một cốc nước lọc.

        Sau bữa cơm, Đông rủ Hảo và Quỳnh cùng đi chơi. Thùy nói Chung Thủy đêm qua ho nên mình phải ở nhà vói con. Chỉ có hai chiếc xe đạp của Thùy và của Hảo. Đông bàn Quỳnh sẽ đèo Hảo bằng xe của Hảo vì chiếc xe của Thùy yếu.

        Ba người đi về phía hồ Bảy Mẫu. Đông kể lại những kỷ niệm ngày mới quen Thùy, hai người vẫn thường cùng nhau ra chơi vườn hoa Thống Nhất.

        Đi được nửa đường, Đông bỗng nhảy xuống, kêu xe bị hỏng. Đông bảo Quỳnh:

        - Chưa biết dắt đến đâu mới có chỗ chữa xe... Cậu đưa cô Hảo ra đó trước, chờ mình một lát.

 
        Sáng chủ nhật đẹp trời, người đi chơi rất đông. Hảo nghĩ chắc nhiều người lầm mình với anh bộ đội này là một cặp vợ chồng. Quỳnh mặc thường phục, quần xanh, sơ mi trắng, đầu để trần. Dù anh ăn mặc như thế nào, người ta vẫn nhận ra đó là một anh bộ đội. Hai người cùng im lặng trên một đoạn đường dài. Quỳnh tìm cách mở đầu cầu chuyện. Người miền Nam nói giọng Bắc bao giờ nghe cũng dễ thương.

        - Mỗi lần đi ra ngoài về lại thấy đất nước mình, Thủ đô của mình rất đẹp. Tôi chưa thấy thành phố nào ở nước ngoài nhiều màu xanh và nhiều ánh sáng mặt trời như Hà Nội. Năm qua, Hà Nội thay đổi nhiều cô nhỉ?

        - Tôi không đi đâu xa, ngày nào cũng nhìn thấy Hà Nội, nên không thấy có gì thay đổi - Sự lúng túng, vụng về của Quỳnh làm cho Hảo muốn trêu anh.

        Đến vườn hoa Thống Nhất, Quỳnh dừng xe trước cái cổng có những cây dây leo nở hoa màu đỏ.

        - Mời cô vào đầy ta ngồi chơi một lát đợi anh Đông.

        - Tôi không quen ngồi chơi với ai ở công viên bao giờ - Một lần nữa, Hảo lại muốn trêu anh.

        Mặt Quỳnh bỗng đỏ nhừ. Anh lúng túng không biết sử trí ra sao. Một lát, anh quay xe lại, nói:

        - Mời cô lên xe, ta về vậy.

        Quỳnh đạp một mạch. Đến cửa nhà Đông, anh dừng lại. Hảo nhảy xuống. Anh trao trả Hảo chiếc xe, nói với cô gái bằng một giọng buồn rầu:

        - Chào cô.

        Quỳnh không vào nhà Đông, quay đầu đi thẳng. Hảo đứng nhìn theo không ngờ câu chuyện nhanh chóng xoay ra như vậy. Một lát, Hảo lên xe đạp về trường.

        Ngay sáng hôm sau, Đông phóng xuống ký túc xá tìm Hảo.

        Nhìn thấy anh, Hảo đoán được ngay anh đến rầy la mình về cái tội hôm qua. Hảo chuẩn bị sẵn một số câu đối đáp. Sau khi nghe Hảo nói thì Đông ngớ ra. Và anh đã nhận chuyện hiểu lầm xảy ra là tại Quỳnh. Nhưng Đông vẫn nói một hồi để giới thiệu với Hảo rằng Quỳnh là một người rất tốt, rất chân thật.

        Hảo cảm thấy vợ chồng Đông có một ý định gì đối với mình và Quỳnh. Cô nghĩ bụng: Thì ra nó không hiểu gì mình! Hảo đã biết Đông và Quỳnh là hai chiến sĩ lái máy bay chiến đấu. Cha mình trước kia cũng là bộ đội và đã hy sinh tại mặt trận. Mình là một dòng máu của bộ đội. Mình rất kính trọng và yêu mến các anh ấy. Nhưng chồng mình phải là một người hiểu biết về công việc của mình, tốt nhất là một người có thể giúp đỡ mình trong công tác sau này. Hảo chưa hề nghĩ chồng mình sẽ là một anh bộ đội...

        Cô cũng không thích đến với tình yêu theo con đường mối lái. Mình sẽ biết tìm lấy cho mình người mà mình yêu. Tuy vậy, Hảo cảm thấy ân hận về thái độ đối với Quỳnh. Cô nghĩ cần phải rút kinh nghiệm cái lối đùa nghịch quá trớn, có phần hơi tàn nhẫn ấy. Nhưng cả với Đông, Hảo cũng không muốn thú nhận điều đó.

        Rồi Hảo về Nam Định thăm mẹ và các em. Chừng nửa tháng sau, một buổi sáng, Hảo trở lại nhà Thùy. Không ngờ cô lại gặp cả Đông và Quỳnh. Hai người đang chuẩn bị đi chuyến tàu liên vận buổi trưa. Nét mặt Quỳnh ánh lên vẻ mừng rỡ. Đôi mắt một mí của anh không tránh cái nhìn của Hảo như lần gặp trước. Anh nói với Hảo:

        - Tôi đã có linh tính thể nào hôm nay cũng gặp lại cô.

        Người lúng túng lần này lại chính là Hảo. Cô không biết làm gì trong lúc cả Đông, Quỳnh và Thùy cùng tíu tít chuẩn bị cho chuyến đi. Hai chiếc va li mặc dù khá lớn không sao chứa nổi những gói to, nhỏ chắc là quà của các gia đình gửi cho những người thân năm nay không được về phép. Quỳnh bàn:

        - Bọc thêm một bọc nữa để ngoài, lát nữa nhờ cô Hảo đèo giúp ra ga. Dù cô Hảo không muốn thì cũng phải đi tiễn chúng tôi... Đó là quyền đòi hỏi của những người đi xa đối với những người ở lại.

        - Tôi đang lo các anh không cho tôi đi tiễn - Hảo nói - May mà tôi đến vừa kịp lúc các anh lên đường.

        Quỳnh cố thu xếp hành lý cho nhanh rồi quay lại bàn nói chuyện với Hảo. Anh không lúng túng như lần trước vì đã sẵn có một đề tài: anh sắp ra đi. Và có lẽ cũng vì anh sắp ra đi nên anh dễ trở nên bạo dạn, hoạt bát.

        - Cô Hảo à, thực ra thì với một chuyến đi như thế này, chúng tôi không có quyền đòi phải có người đưa tiễn.

        - Sao anh lại nói thế?

        - Vì nó không phải là một chuyến đi xa như chúng ta vẫn gọi. Danh từ ấy là để dành cho những chuyến đi ra tiền tuyến, còn chúng tôi chỉ là những người đang đi sâu về hậu phương.

        - Chúng tôi không phải là những người đi nên không phân biệt như anh. Phải không Thùy nhỉ?

        - Hảo nó nói đúng đấy anh Quỳnh ạ.

        Điều Hảo nói ra lần này không phải để trêu trọc Quỳnh, cô thành thật nghĩ như vậy. Lòng cô gái nao nao lên khi nghĩ đến chuyện Đông và Quỳnh sắp phải trải qua một thời gian đằng đẵng sống xa quê hương.

        - Bọn tôi vốn sinh ra không phải là để ngồi trên ghế nhà trường. Một năm đi học thế này dài bằng mấy năm công tác ở nhà...

        Họ nói chuyện với nhau thân mật. Đôi khi cũng có một cái nhìn hay một câu nói không được thật tự nhiên. Nếu họ nhắc lại được với nhau một đôi câu về cái việc hai tuần trước thì câu chuyện sẽ thoải mái hơn.

        Sau khi những chiếc toa đen của chuyến tàu liên vận khuất ở đầu ghi, Hảo vội nói với Thùy mình có việc phải về trường ngay. Cô không muốn phải nhắc lại lúc này câu chuyện giữa mình và Quỳnh bữa trước. Cô chia tay với bạn như một người chạy trốn. Từ đó đến nay, đôi lúc Hảo bất chợt nghĩ tới Quỳnh. Cô nhớ lại những cử chỉ mềm mại, những câu nói thật thà, vụng về của anh, nhớ tới cái cười tươi sáng, vẻ mặt buồn rầu của anh khi hai người đứng trước cửa nhà Thùy, nhớ tới bộ mặt anh tái đi khi bắt tay mình trên sân ga... Và cô cảm thấy bâng khuâng. Nhưng rồi cô lại tự bảo mình hãy để cho chuyện đó qua đi, đừng nhớ tới nó làm gì nữa...

        

        Thừy vừa chuẩn bị bữa ăn, vừa hỏi Hảo:

        - Hôm tiễn các anh ấy đi, vội quá chưa kịp hỏi cậu. Giờ cậu nói cho mình nghe bữa ấy cậu làm thế nào mà anh Quỳnh phải bỏ về...?

        Không đợi Hảo trả lời, Thùy nói tiếp:

        - Hôm vừa rồi, anh Quỳnh viết thư về gửi lời mình hỏi thăm cậu. Mình nói thực nhé! Anh Đông cứ bàn với mình giới thiệu anh Quỳnh với cậu. Các anh ấy thì tốt thật! Nhưng khổ cái là xa. Vì thế nên mình chưa nói chuyện với Hảo. Cậu xem hoàn cảnh mình. Anh Đông đi quanh năm. Thời gian ở bên nhau có thể tính từng ngày. Anh ấy dành cho mình tất cả, chỉ trừ thời gian. Hòa bình mà riêng các anh thì vẫn sống y như hồi kháng chiến.

        - Cũng lại bắt đầu kháng chiến nữa rồi? - Giọng Hảo bâng khuâng.

        - Mình có nghĩ đến ba má ở trong kia. Ở trong đó có được ngày hòa bình nào đâu! Nhưng mình trót yêu anh Đông thì mình phải chịu. Mình không muốn Hảo cũng phải chịu đựng như mình. Mình thấy phương hướng lựa chọn hiện giờ của Hảo là rất đúng.

        Hảo nhướn cặp lông mày đen như hai nét vẽ nhìn Thùy, đôi mắt long lanh:

        - Phương hướng nào?

        - Cậu làm công tác nghiên cứu khoa học mà xây dựng với một cán bộ giảng dạy là rất tốt.

        - Cán bộ giảng dạy nào? - Hảo hỏi dồn.

        - Bữa trước anh Tùng có tâm sự với mình là rất có cảm tình với Hảo.

        - Lại chuyện cái ông ấy ư? Cậu thấy ông ấy hợp với mình à? Còn mình thì... nếu phải lựa chọn giữa việc lấy ông ấy và ở vậy thì mình xin ở vậy suốt đời.

        Bữa ăn đã dọn xong. Một bát canh rau cải, một đĩa trứng tráng và mấy chiếc bánh mì.

        Một cô gái mặc áo sơ mi xanh đẩy cửa, lao vào như một cơn gió. Cô chạy lại kéo cái ghế trống, ngồi bên cạnh Thùy, kêu lên:

        - Cho em ăn với!

        Những giọt mồ hôi lấm tấm trên bộ mặt đỏ gay.

        - Chị không có quạt máy à? - Cô gái vừa hỏi vừa vung chiếc nón quạt phành phạch. Mặt cô gái như đang bốc lửa.

        Hảo đưa cho cô áo xanh chiếc quạt giấy. Bấy giờ cô gái mới nhận ra có một người lạ đang ngồi ngay trước mặt mình. Cô lại kêu lên:

        - Ấy chết! Em chào chị. Em quáng mắt không nhìn thấy chị.

        Thùy giới thiệu hai người với nhau. Liễu làm thợ ở nhà máy dệt kim Đông Xuân, nơi Thùy vẫn đến để dạy bổ túc văn hóa buổi tối.

        Liễu nói tíu tít:

        - Em vừa ở quê đạp thẳng một mạch ra đây. Em đi nghỉ phép mới được nửa thời gian. Sốt ruột quá, phải phóng ra. Về để bảo vệ nhà máy chứ chị nhỉ? Em tưởng Hà Nội thế nào rồi, hóa ra vẫn bình tĩnh quá!

        Thùy mỉm cười nhấc chai nước lọc đặt ở góc bàn viết, giọng dịu dàng:

        - Ở quê cô thì sao?

        - Em nghe đài nói Mỹ ném bom, rồi thấy máy bay về.

        - Máy bay Mỹ cũng bay qua chỗ cô ư?

        - Không... Máy bay của ta ấy chứ! Các chị chưa biết máy bay ta đã về à?

        Thùy dừng tay rót nước, ngước mắt nhìn Liễu. Thùy biết nhà Liễu ở gần một sân bay quân sự mới được xây dựng. Nhưng Thùy vẫn nửa tin nửa ngờ. Chị nói:

        - Ta bây giờ thiếu chi máy bay. Cô có biết máy bay vận tải và máy bay chiến đấu khác nhau như thế nào không?

        - Để em uống cốc nước đỡ khát rồi em kể cho mà nghe...

        Liễu cầm cốc nước lọc uống ừng ực một hơi. Cô gái thở phào, cười để lộ cả hàng lợi đỏ hồng.

        Đúng ngày mồng 5 tháng 8, Liễu được về quê nghỉ phép năm. Tối hôm đó, một người bạn gái của Liễu đi họp về, chạy vào thì thào với Liễu: "Xã đội phổ biến ngày mai nếu thấy máy bay bay ở vùng này thì tuyệt đối không được bắn". Lát sau, Đài Tiếng nói Việt Nam báo tin máy bay địch trưa nay đánh phá Hồng Gai, Nghệ An và Quảng Bình.

 
        Chiều hôm sau, Liễu đang dọn giúp mẹ cái chuồng lợn thì nghe một tiếng đánh "xoẹt" ngay trên đầu. Con lợn đực hoảng hốt nhảy bung ra khỏi chuồng. Liễu nhìn lên trời, chẳng thấy gì. Cô đang định đi đuổi con lợn về chuồng thì lại nghe đánh "xoẹt" một tiếng nữa. Tiếng trẻ con reo ầm: "Máy bay ta! Máy bay ta". Chợt nghe tiếng súng nổ. Liễu đang phân vân không biết nên chạy ra sân xem máy bay hay chạy xuống hầm, thì nghe tiếng ông xã hội thét ở bên cạnh nhà: "Đồng chí điên à? Nói cả đêm qua rồi, tại sao lại bắn máy bay của ta?".

        Chả là ngày hôm trước cậu con trai ông hàng xóm ra Hà Nội nên không được phổ biến lệnh này. Thế là cả Liễu và cậu ta cùng phóng vội lên quả đồi ở cuối làng. Đứng ở đây, nhìn ra sân bay rất rõ. Họ thấy những chiếc máy bay màu trắng, cánh quặt về phía sau, đầu tù, nối nhau sà xuống sân bay nhẹ nhàng như những con chim. Cậu hàng xóm của Liễu đứng xem, mặt tái mét. Khi thấy tất cả các máy bay đã xuống sân yên ổn rồi, cậu ta chúc đầu xuống cỏ lộn luôn mấy vòng, rồi kêu lên: "Ông xã đội chỉnh oan tôi... Tôi thấy máy bay ta về tôi bắn súng chào đấy chứ!".

        Thùy nói khe khẽ với Hảo:

        - Cô ấy nói đúng đó. Máy bay chiến đấu phản lực của ta trông giống hình con én. Các anh ấy vẫn gọi những chiếc máy bay của mình là "con én bạc" mà...

        Chị chăm chú nhìn Liễu như khuyến khích cô gái còn chuyện gì thì cứ kể tiếp đi.

        Liễu không biết chồng Thùy là chiến sĩ lái máy bay, vẫn nói bằng một giọng hồn nhiên:

        - Sáng hôm qua, con bạn em rủ em bám xe của các cô công trường để qua sân bay. Em đi luôn. Được xem bằng thích các chị ạ. Trông trên trời thì cái máy bay rất dữ nhưng

        nhìn nó nằm ở mặt đất thì coi bộ nó rất hiền...

        - Có thấy phi công của ta không? - Thùy sốt sắng hỏi Liễu.

        - Bọn em đã nói với nhau là thích xem mây bay thì ít mà thích xem người thì nhiều... Trông thấy người đứng lố nhố ở cạnh máy bay, đứa bảo là người ta, đứa cãi là không phải. Có một anh to lắm, cả người em dễ thường chỉ bằng cái đùi của ông ấy thôi. Người nào cũng cao và to.

        Con bé "cường điệu" rồi, Thùy nghĩ thầm, có anh cũng chỉ bằng cô thôi.

        Liễu nói tiếp:

        - Toàn mặc quần xanh lá cây, ống "tuýp", có "phéc-mơ- tuya", trông cứ như con ếch.

        Thùy và Hảo cùng phì cười.

        - Em nói với các chị không sai một câu nào. Có một anh đứng bên máy bay, người rất cao, mặt đỏ hồng, mắt xếch. Chúng nó cứ cãi nhau mãi là người ta hay người nước bạn. Thế là một con nó gọi to: "Anh ơi?" Mấy anh ngó nhau. Rồi một anh tre trẻ nói: "Cô gọi tôi phải không?". Tất cả bọn em sướng quá, cười ầm lên. Con bé nói luôn: "Vâng, anh cho em hỏi một tí?". Anh ấy lộp cộp chạy lại, đi ủng mà! Nó chìa tay ra và nói: "Cho em bắt tay anh một cái". Anh ấy cười bắt tay nó. Tất cả bọn con gái trong xe nhao nhao lên: "Anh cho em đi máy bay một lúc". Anh ấy nói: "Máy bay của chúng tôi chỉ có một chỗ ngồi. Nếu các cô muốn đi máy bay này, các cô phải học bay". Đứa nói: "Cho em đi học bay". Đứa nói: "Cho chúng em ngồi ở cánh". Cậu lái xe không dám dừng xe lâu, bọn em đành chia tay...

        Thùy nhìn Hảo mỉm cười. Đôi mắt của Thùy trở nên mơ màng. Chỉ có Hảo mới hiểu cái cười và cặp mắt ấy. Đúng là các anh ấy đã về rồi. Không những các anh ấy đã về mà lại còn ở ngay một sân bay nằm sát với Thủ đô.

        - Các chị này, như thế là sắp đánh nhau rối, các chị nhỉ? Các anh bộ đội có nói gì với chị không?

        - Mình chưa được nghe các anh ấy nói gì thêm. Tối nay nhà máy có mít-tinh, cô về chắc sẽ biết tình hình mới. Nhưng thôi, phải vừa ăn vừa nói chuyện, cháu cứ nhìn chòng chọc mãi vào đĩa trứng kia kìa! Chỉ đánh ở miền Nam còn thua, huống hồ lại đánh rộng ra cả miền Bắc! Má con mình càng chóng gặp lại ngoại, con nhỉ? - Thùy nựng con.

        Không hiểu tại sao từ lúc nghe Liễu nói chuyện đến giờ, Hảo cảm thấy trong lòng cứ xốn xang lên.

        Ngay sau ngày mồng 5 tháng 8, trung đoàn không quân số 1, mang bí danh đoàn Sao Vàng ở một sân bay căn cứ phía bắc được lệnh nhanh chóng chuyển về sân bay Thủ đô. Tới nơi, cả đoàn lập tức được đặt trong tình trạng thời chiến.

        Johnson đã đánh giá được trận tập kích bằng không quân ngày mồng 5 tháng 8 không đem lại chút kết quả nào mong muốn. Nhưng ông lại cho tại trái đấm của mình còn quá nhẹ, và vẫn hy vọng sức mạnh không lực Hoa Kỳ có thể cứu vãn sự sụp đổ đã rõ ràng của cái chính quyền con đẻ tại miến Nam.

        Máy bay trinh sát địch luôn luôn xuất hiện trên bầu trời của chúng ra. Những tàu chở máy bay thuộc hạm đội 7 rập rình trên Biển Đông. Máy bay chiến đấu địch thỉnh thoảng lại chọc vào những tỉnh dọc bờ biển. Chúng đang tiến hành những hoạt động tập dượt.

        Những người lái biết rằng cuộc chiến đấu sớm muộn rồi sẽ đến. Nhưng họ chưa biết nó sẽ bắt đầu vào lúc nào.

        Hòa bình ở chung quanh họ hàng ngày, hàng giờ vẫn vỗ đôi cánh nhung xanh mượt mà. Hòa bình cùng đi chung với họ một con đường từ doanh trại ra sân bay. Cô giáo trường cấp hai làng bên hay mặc chiếc áo cánh lụa màu tím Huế, mỗi sáng nghiêng nghiêng chiếc nón đến trường. Những cô gái không biết lạnh, dầm chân trong nước giá, giữa mùa hanh đôi má chín lựng như trái hồng. Hòa bình không hề cách họ một bức rào ngăn, nhưng vẫn rất là xa cách. Những cán bộ có dịp về Hà Nội họp, khi xe chạy qua nhà, ngồi nép bên cửa, liếc mắt xem may ra có thoáng thấy bóng những người thân. Có anh lái trên con đường vòng để hạ cánh xuống sân bay, nhìn rõ ngôi nhà mái ngói đỏ của mình bên cái ao làng xanh bèo hoa dâu. Đại đội trưởng Tú nhiều đêm nằm nghĩ đến đứa con gái mà mình chưa biết mặt. Vợ mình bảo nó giống mình nhưng không biết nó ra sao. Anh nghĩ đến lúc nó khóc, lúc nó cười. Anh nghĩ đến đôi bàn tay ếch của nó lần tìm vú mẹ. Anh nghĩ đến cái rốn lồi và những vệt chàm thường có trên mông những đứa nhỏ. Mùa hè năm nay anh đã không đi phép, định dành đến dịp Tết về thăm gia đình. Nhưng những ngày nghỉ phép đã hết. Cả đơn vị đã chuyển sang thời chiến. Lúc này mọi người đều phải im hơi lặng tiếng trong hòn đảo cấm của mình để giành bất ngờ cho trận đánh đầu tiên.

        Những kế hoạch huấn luyện được bố trí xen kẽ với kế hoạch chiến đấu. Có lúc những kế hoạch này lồng vào nhau. Trong tình hình mới, mỗi tháng huấn luyện bây giờ có thể so với cả năm trước kia khi họ còn đang ở trong trạng thái thời bình. Họ đã có thêm một thứ men kích thích mà trước kia không thể có được. Mỗi người đều thấy giá trị của một chuyến bay huấn luyện khi kẻ thù hiện ra trước cửa ngõ. Một biên đội ngày hôm đó, theo kế hoạch sẽ tập bay khoa mục xuyên mây. Nhưng chưa đến giờ huấn luyện thì có lệnh xuất kích. Mây phủ dầy đặc trên sân bay. Cả biên đội xuyên qua tầng mây đi tìm địch. Máy bay địch bỏ chạy, biên đội quay về. Khoa mục xuyên mây tiến hành một cách không định trước. Nhưng nó đã được thực hiện rất nghiêm túc và đạt kết quả tốt. Ban chỉ huy trung đoàn phải bỏ buổi tập huấn luyện và phê chuẩn cho cả biên đội đã hoàn thành khoa mục này.

        Mỗi lần xuất kích, người lái thấy đất nước hòa bình trải rộng dưới đôi cánh. Những nhà máy đang tỏa khói. Những cánh buồm như những cánh bướm ưên dòng sông màu hống, màu xanh. Những đường phố người đông như kiến. Họ biết chắc chắn trừ những người có liên quan trực tiếp đến chuyến bay của mình, cả đất nước không ai biết giờ phút này mình đang ra đi.

        Trời vừa sáng đã có báo động.

        Một buổi sáng mùa đông có ánh nắng mặt trời vàng như mật rải trên sân băng. Từ mấy tháng nay, nhiều cán bộ, chiến sĩ ở đây đã quên đi mỗi tuần lại có một ngày chủ nhật. Giờ phút này họ nhận ra ngày đó khi nhìn thấy công trường bên không có người làm việc và những thanh niên trai gái mặc áo màu đạp xe trên con đường chạy về phía Hà Nội.

        Những bác, những cô xã viên gặt lúa ở cánh đồng chung quanh chỉ nhận thấy sân bay lúc này sao mà im lặng. Tất cả những dấu hiệu của tình hình khác thường chỉ là một lá cờ đuôi nheo nho nhỏ màu đỏ đang phấp phới bay trên đỉnh cột cờ trước đài chỉ huy. Chỉ còn chờ một phát pháo hiệu, họ sẽ rời mảnh đất thanh bình này ra đi, lao vào cuộc chiến đấu một mất một còn trong giây phút.

        Lá cờ đỏ lúc lắc rồi từ từ hạ xuống, nhường chỗ cho một lá cờ màu xanh. Máy bay địch đã bay xa! Hết báo động.

        Những người lái từ buồng kính của chiếc máy bay trắng toát, bước xuống bằng chiếc thang sắt nhỏ.

        Người lái, thợ máy, cán bộ trực ban lục tục kéo nhau về nhà trực chiến.

        Đó là một ngôi nhà nhiều gian, cột bương, liếp nứa, mái lợp bằng những tấm xi măng hợp chất màu trắng có đường rãnh thoát nước. Nhiều tấm liếp đã bị ải vì mưa. Ngôi nhà mới được dựng lên vội vàng từ khi có máy bay trở về.

    
        Trong gian buồng của anh em lái, những chiếc giường gỗ kê thành hai dãy dài, cách nhau một lối đi. Hàng hiên được ngăn bằng những tấm phên lửng. Chiếu trải giường phần nhiều hẹp, để lộ cả giát gỗ. Một chiếc bàn đặt gần cửa ra vào để lấy ánh sáng. Chiếc tủ đựng đồ ăn, một cái chạn như vẫn gọi thì đúng hơn, có lưới thép chống ruồi, kê ở góc nhà.

        Nền nhà đất còn ẩm ướt vì những trận mưa đêm qua.

        Đông nhanh nhẹn bước vào. Anh thường là người có mặt ở máy bay sớm nhất và trở về nhà trực chiến đầu tiên sau mỗi lần báo động. Nhìn thấy cái mộng bị hở, anh nâng thành giường lên, lấy chân đi ủng đập mạnh để ghép lại, rồi bỏ mũ bay, nằm xuống. Anh với một cuốn sách ở giường bên. Đó là một tập sách nghiên cứu về Nguyễn Trãi mới xuất bản. Đông vừa định mở ra đọc thì đại đội trưởng Tú đi vào, nói vội vã:

        - Ấy, để cho mình xem cái đã! Tôi đăng ký mấy lần mới mượn được của thư viện. Ông ưng xem thì đọc xong mình sẽ chuyển cho - Giọng nói của anh êm nhẹ như giọng nói của một người chị gái.

        Đông trao trả Tú cuốn sách. Tú cẩn thận gấp chiếc áo da, đặt trên đầu giường làm gối. Anh nằm xuống, duỗi dài đôi chân một cách thoải mái, hai mắt lim dim. Anh đang nhớ lại những điều trong trang sách vừa đọc bị đứt quãng vì lệnh báo động.

        Thạch, trợ lý tuyên huấn cầm một bàn cờ từ ngoài bước vào. Anh nhìn Đông khẽ nheo mắt, gật gật cái đầu. Đông lập tức ngồi nhỏm dậy. Thạch quay lại, gọi những người đi sau:

        - Nhanh lên, không hết chỗ bây giờ! Hoa đâu?

        Hoa người có tên như con gái đó, là một anh chàng vai rộng, mặt vuông, da đen cháy, có cặp mắt tinh nhanh và cái miệng cười ngây thơ. Quỳnh đi sau Hoa, nét mặt trầm tĩnh, quay quay chiếc mũ bay bằng da trong tay, không có vẻ gì vội vàng.

        Ba người đã ngồi ghé ở cạnh giường, chung quanh bàn cờ. Đông vẫn còn đứng khoanh tay sau lưng với vẻ làm cao, nhìn mọi người hỏi:

        - Muốn đánh với mình à? Trước khi đánh, từng người hãy nói cho thành thật: trình độ nào?

        - Anh đánh thì đã đi đến đâu! - Thạch nói.

        - Cho nó xách đèn đỏ vài ván các cậu ạ! - Hoa bảo Thạch và Quỳnh.

        - Nếu vậy thì được. Vậy có nghĩa là tất cả các cậu về một bên, còn riêng mình một bên...?

        Tú nằm ở giường mắt không rời tập sách, hỏi sang:

        - Có cho mách nước không?

        - Có, nhưng chỉ được mách nước cho ba ông này, còn tôi thì không.

        Đông vừa nói vừa lững thững đi lại, ngồi vào chỗ mọi người còn để trống dành cho mình. Quỳnh nói với Hoa:

        - Giải phóng cho anh Thạch trước. Mình với cậu phải dồn thằng Đông bắt nó về sau cùng.

        Đông vẫn khiêu khích:

        - Về mặt tư tưởng, thì có quyết tâm như vậy là tốt. Nhưng còn về biện pháp thì mình sẽ chờ đợi.

        Đại đội trưởng Tú quay sang nhìn Đông mỉm cười. Đông đã gắn câu nói đùa vào một vấn đề thời sự đang sôi nổi tại đơn vị: không phải chỉ có một quyết tâm đánh địch cao mà còn phải có nhiều biện pháp đánh địch thật hiệu nghiệm.

        Bàn cờ hình ông sao sáu cánh. Trên mỗi cánh sao có những dấu đường đi. Mỗi người có sáu quân. Ai cho quân về hết đầu tiên ở mũi cánh sao đổi diện là người đó thắng cuộc. Cách đánh của từng người là cố chặn đường đối phương và tranh thủ về trước. Cả ba người tập trung vào cản Đông. Thạch đánh kém nên được Hoa và Quỳnh mở đường cho về đầu tiên. Mặc dầu bị nhiều người chặn, Đông vẫn tạo ra những đường vòng lắt léo để nhảy về tới đích. Đánh ván thứ nhất, Đông về nhì. Đánh sang ván thứ hai, Đông lại vẫn về nhì. Đến ván thứ ba, Đông sắp thua thì anh tìm ra Quỳnh vừa đi nhầm một nước. Đông lấy tay xoa luôn bàn cờ và đòi đánh lại từ đầu.

        Quỳnh ngẩn ra, nhìn mọi người rồi nói:

        - Mình sắp được thì nó xóa đi... Đánh như thế này thì chả bao giờ mình được nó!

        Thạch cười rất giòn và thu lại các quân cờ.

        Bác sĩ Phổ đeo chiếc xà cột đựng thuốc đi vào. Mặt anh còn trẻ mà đầu đã hói. Anh hỏi:

        - Đông thua rồi à?

        - Triệu Tử Long thua thế nào được!

        Quỳnh và Hoa chưa ai kịp nói gì thì Đông đã lảng sang chuyện khác:

        - Cả đơn vị này đi học, không ai xấu mặt bằng thằng Quỳnh...

        Quỳnh nhìn Đông không hiểu Đông định nói gì mình. Đông giọng thủng thỉnh:

        - Cái hôm ra hồ bơi, đồng chí huấn luyện viên hỏi: "Ở đây các đồng chí có ai không biết bơi?". Mọi người đều nói là biết bơi. Thằng Quỳnh tự nhận là dân chài Quảng Nam có thể lặn dưới nước nửa tiếng đồng hồ. Anh em nói: "Làm thử cái coi?". Thế là nó trổ tài. Nó bắt đầu ngụp. Mình yên trí là phải chờ lâu, xin anh em một điếu thuốc lá hút chơi. Tưởng hút hết vài ba hơi thì nó mới nổi lên, nhưng vừa cầm điếu thuốc, chưa kịp đánh diêm thì nó đã nhô đầu lên rồi. Mình nhìn thấy hai mắt nó trắng đờ ra, người nó đen lại, đen bằng hai thằng Hoa này. Tôi tưởng nó chết. Đồng chí huấn luyện viên vội chạy lại, bảo: đưa ngay lên bờ, làm hô hấp nhân tạo! Sao bảo tất cả các đồng chí đều biết bơi? Thế là có đồng chí này không biết bơi à? Đồng chí Đông, hãy cõng đông chí Quỳnh, cho chân đồng chí ấy lên vai, dốc ngược đầu xuống, chạy mấy vòng để nước trong bụng ra bớt đi..." Quỳnh sợ quá, không dám nhận mình nhịn thở lâu quá để trồ tài, nói: "Báo cáo đồng chí, không phải tôi uống nước nhiều, tôi bị cảm..."

        Mọi người nhìn Quỳnh ngồi tròn mắt nghe Đông nói, cười ầm. Mấy anh thợ máy trẻ ở buồng bên, nghe tiếng cười cũng chạy sang ngóng chuyện. Đội trưởng Tú từ nãy đến giờ đã phải đặt tập sách xuống giường, hỏi Quỳnh:

        - Chuyện của ông Đông thì chúng tôi biết rồi. Nhưng để nghị đồng chí Quỳnh cũng nói xem có độ bao nhiêu phần trăm sự thật. Vì nếu không có phần trăm sự thật nào thì anh em ta cần phát hiện với Hội văn nghệ. Nhà văn muốn hư cấu cũng phải dựa trên cơ sở sự thật. Đằng này, không có gì cả mà vẫn hư cấu được thì đúng là một tài năng.

        Quỳnh không trả lời đại đội trưởng, chỉ lầm bầm: "Mình ngồi ngay đây mà nó còn nói thế, không biết vắng mặt mình thì nó nói đến đâu!".

        Đông làm như người không nghe thấy gì, lại nói:

        - Chuyện vừa rồi cũng chưa hay, tôi còn phải kể cho các đồng chí nghe thêm chuyện này...

        Tham mưu trưởng Toàn với thân hình to lừng lững bước vào. Mọi câu chuyện tạm ngừng. Tham mưu trưởng nói:

        - Tôi thông báo tình hình địch các đồng chí biết. Từ sáng đến giờ, máy bay địch hoạt động trinh sát nhiều lần ở khu vực X. Ban chỉ huy trung đoàn dự kiến hôm nay có thể đánh. Các đồng chí lái hợp đồng lại kế hoạch chiến đấu rồi tranh thủ nghỉ ngơi, sẵn sàng đợi lệnh xuất kích.

        

        Ban tham mưu hôm nay đã bố trí một biên đội bay gồm toàn cán bộ. Tú là đại đội trưởng. Quỳnh là chủ nhiệm dẫn đường. Đông và Hoa đều là trung đội trưởng.

        Tú bỏ tập sách một cách cẩn thận vào túi áo da, đứng dậy hướng về phía những người lái:

        - Các đồng chí lại đây, chúng ta hiệp đồng một tí.

        Mọi người theo đại đội trưởng tới ngồi trên hai cái giường kê sát với một chiếc bàn rộng thường dùng cho bữa ăn tại sân bay. Thạch, trợ lý tuyên huân hôm nay trực ban chính trị, cũng đến ngồi nghe cuộc trao đổi.

        Tú chống hai tay vào cạnh giường, mở đầu bằng giọng nói ung dung:

        - Anh em chúng ta đều đã nghe tham mưu trưởng phổ biến tình hình. Hôm nay có thể ta sẽ được đánh. Biên đội chúng ta là một biên đội phối hợp, ta thử bàn xem nên làm ăn cách nào.

        Mọi người im lặng. Ai nấy đều như muốn nhường nhau nêu ra ý kiến đầu tiên. Quỳnh vốn ít nói và chậm nói. Đông chỉ thích lên tiếng khi bắt đầu nổ ra những cuộc tranh cãi. Thạch nhìn Hoa xoắn hai bàn tay vào nhau, người nhấp nhổm như đang có điều gì bứt dứt:

        - Đồng chí "ngựa non", mở đầu đi, bắt chước đồng chí Đông "găm" ý kiến làm gì?

        Hoa cười. Anh có đôi hàm răng đều và trắng như những chiếc răng sữa.

        - Các đồng chí đã có nhã ý nhường tôi (Hoa hay dùng hai tiếng "nhã ý", những tiếng văn hoa đó từ miệng anh phát ra bao giờ cũng dễ thương), tôi xin phát biểu trước. Tôi thấy ta cứ phải chuẩn bị khả năng cao nhất là gặp máy bay đánh chặn của địch...

        - Đó là điếu tất nhiên - Đông thủng thỉnh chêm vào.

        Hoa đã quen với lối nói đó của Đông, vẫn giữ nét mặt vui vẻ:

        - Địch đã biết có chúng mình ở đây, chắc chắn là nó phải đề phòng. Thấy chủ nhà đã thủ chiếc gậy đứng rình, thằng ăn trộm bao giờ cũng phải chuẩn bị. Tôi tin rằng nó sẽ vào có tầng cao, tầng thấp để đỡ cho nhau. Chúng ta cần đánh theo cách có yểm hộ. Nếu gặp địch, ta cho hai chiếc lao vào đánh, hai chiếc bay cao quan sát xem chúng giở trò gì thì sẽ đối phó.

        - Đúng! - Tú nói - Tôi và đồng chí Quỳnh sẽ vào công kích. Đồng chí Đông và đồng chí Hoa làm nhiệm vụ cảnh giới, yểm hộ. Các đồng chí thấy thế nào?

        Đông hắng giọng mấy cái. Mọi người biết anh sắp nói. Thạch đưa mắt nhìn Đông. Đôi mắt cậu ta đang đỏ lên. Chắc cậu ta lại sắp cãi. Mọi ngày Đông vẫn dẫn đầu một biên đội. Anh bao giờ cũng được phân công làm người công kích đấu tiên. Do sự sắp xếp hôm nay, anh bay số 2, trở thành người yểm hộ của Tú.

        - Tôi xin có ý kiến! - Những âm thanh như vừa bục ra khỏi cái cổ họng đang ngứa ngáy của Đông.

        - Mời đồng chí Đông - giọng Tú vẫn êm dịu.

        Nhưng chính cái giọng nhẹ nhàng của Tú đã làm Đông chần chừ, rồi anh nói:

        - Tôi thấy nên hỏi lại trung đoàn xem kế hoạch tác chiến thế nào. Nếu trung đoàn cho cả biên đội bạn cùng xuất kích họ đã giữ tầng cao cho ta rồi, thì cả bốn người chúng ta cùng lao vào đánh. Đập cho nó rơi càng nhiều càng tốt.

        Hoa giơ tay, vẫn với nụ cười ngây thơ như cái cười của một em nhỏ:

        - Mình bàn cách làm ăn của mình thôi... Ta nên bàn theo phương án biên đội ta đánh một mình. Giờ ta có hỏi trung đoàn, trung đoàn cũng khó trả lời ta dứt khoát. Biết "khách không mời mà đến" vào nhiều hay ít mà định trước cho một biên đội hay nhiều biên đội đi đánh!

        Quỳnh từ nãy vẫn ngồi im lặng, mắt đăm đăm nhìn một chiếc rễ cây còn sót lại trong khi đắp nền nhà, bây giờ mới lên tiếng:

        - Dù có biên đội bạn đi cùng thì chúng ta khi đánh cứ phải từng đôi một, có người đánh, có người yểm hộ.

        Mọi người ngồi im, rồi Tú hỏi:

        - Đổng chí Đông có ý kiến gì nữa không?

        Đông không đáp chỉ hậm hực trong cổ họng. Tú nói tiếp:

        - Tôi cũng thấy không nên cùng một lúc cả bốn người cùng lao vào kéo co với địch. Chúng ta sẽ đánh thật quyết liệt nhưng cũng phải rất thận trọng. Tôi sẽ đi với đồng chí Đông, đồng chí Hoa đi với đồng chí Quỳnh. Chúng ta đi đây là thay mặt cho cả trung đoàn. Quyết tâm của chúng ta là quyết tâm của cả trung đoàn. Cả trung đoàn yểm hộ cho chúng ta. Chúng ta sẽ yểm hộ cho nhau để làm tròn nhiệm vụ. Trong khi đánh từng đôi phải bám nhau thật chắc, một công kích, một yểm hộ. Người đánh, người yểm hộ đều phải làm nhiệm vụ của mình cho tốt.

        Những tiếng phành phạch từ phía con đường đất đỏ bên ngoài sân bay vọng lại. Một chiếc xe mô tô ba bánh, có cái thùng vuông ở phía sau đang phóng vào sân bay, cuốn theo phía sau một đám bụi màu hồng. Tú nhìn ra rồi bảo mọi người:

        - Anh nuôi mang thức ăn sáng đến kia rồi. Ăn xong, các đồng chí tranh thủ nghỉ ngơi. Tốt nhất là ngủ đi một giấc cho khỏe, báo động sẽ có người đánh thức.

        Chiếc mô tô bắt đầu chạy vào sân cỏ trước nhà trực chiến, làm tóe những vũng nước mưa còn đọng lại từ đêm qua. Anh chiến sĩ nuôi quân rất trẻ tắt máy bước xuống. Anh thợ máy ngồi kèm phía sau vui vẻ cười với mọi người như muốn khoe mình có sáng kiến biết lợi dụng phương tiện giao thông cơ giới này.

        Sau bữa ăn sáng, Thạch cắp cái xà cột lại bên Đông đang ngồi vẻ mặt lì xì. Anh cười rồi hỏi:

        - Bây giờ mình hỏi thực cậu, có phải vì ban nãy cậu sợ thua nên cậu xóa ván cờ đi không?

        - Thua thế nào? Thằng Quỳnh đánh ăn gian nên tôi xóa ván ấy đi để đánh lại...

        - Không. Cậu để mình nói nốt. Nếu cậu mà thành thật nhận với mình thì mình sẽ tặng cậu một món quà này... Một món quà mà mình tin chắc là cậu rất phấn khởi. Cậu biết là mình xưa nay không đánh lừa ai bao giờ.

        Đông nhìn anh trợ lý tuyên huấn bằng cặp mắt tò mò, phán đoán. Đúng là xưa nay Thạch không đánh lừa ai..

        - Phải cho biết là quà gì, tôi xem có xứng đáng để thay đổi ý kiến không đã!

        - Cho xem trước thì không được. Nhưng mình bảo đảm là món quà này cậu rất thích.

        - Lại có cái thư chứ gì?

        Thạch cười khà khà:

        - Cậu giỏi! Đúng là một cái thư... của cô Thùy. Nhưng nếu cậu không nhận là cậu sợ thua mà xí xóa thì mình nhất định không đưa. Mình sẽ hãm lại ba ngày.

        - Ản hiếp nhau quá! Thôi tôi nhận vậy.

        Thạch nói to với mọi người:

        - Cậu Đông đã nhận ván lúc nãy cậu ấy thua rồi!

        Anh giơ xà cột, lấy ra một phong thư có in hình cây dừa đưa cho Đông. Đông cầm lá thư vẫn cố nói thêm một câu:

        - "Hổ mạnh không đánh được cáo bầy", thỉnh thoảng cũng phải có trận thua nhưng về cơ bản thì vẫn thắng.

        Anh bỏ luôn lá thư vào túi rồi nằm xuống giường. Chỉ một lát, Đông đã thở đều đều.

        

        Buổi chiều, cơ quan khí tượng báo sắp có dông.

        Có lệnh cho biên đội 3 trở về doanh trại. Biên đội này được sắp xếp để chiến đấu trong hoàn cảnh trời tốt. Thời tiết đã trở nên phức tạp. Mấy đồng chí lái trẻ, mũ bay và phao bơi cầm ở tay, nhảy lên thùng chiếc xe vận tải cùng những người thợ máy, nét mặt không phấn khởi. Họ buộc phải trở về nghỉ ngơi. Thời tiết xấu đã loại họ ra khỏi cuộc chiến đấu chiều nay nếu máy bay địch tới.

        Trời đang vàng chóe chuyển rất nhanh sang màu xám. Bụi cuốn đỏ trên con đường từ sân bay về doanh trại. Cánh đồng cỏ nằm ép mình dưới những trận gió từ phía núi thổi về. Cỏ gianh mùa đông khô xác bị dán xuống mặt đất, bết vào nhau.

        Các chiến sĩ thợ máy trùm vội những tấm bạt lên khoang ngồi của máy bay và chụp bao vào nòng các khẩu pháo rồi chạy về khu nhà trực.

        Sân bay trở nên vắng ngắt. Những hạt mưa to và nặng táp xuống mặt đường băng như có bàn tay tinh nghịch nào vừa vãi xuống một vốc sỏi. Tiếp sau đó là mưa rào rào đổ xuống.

        Trời đất, núi đồi, những cánh đông, cái hăng-ga lớn, nơi lắp ráp máy bay, đài chỉ huy hạ cất cánh nhỏ xinh như một chiếc chuồng chim bồ câu... và cả không gian đều biến đi trong màu mưa trắng đục lúc đầu có pha chút hơi nồng của những phiến bê tông lát sân bay nằm phơi dưới ánh mặt trời.

        Trong gian nhà trực, mọi người nằm dài nghe mưa rơi và tiếng gió hú. Khí lạnh từ núi tràn về giá ngắt. Về mùa đông, những trận mưa rào thường kéo theo những ngày dài mưa dầm. Đó là những ngày đáng chán với những người hoạt động trên không.

        Lá thư vợ mới gửi tới vẫn nằm nguyên trong túi áo ngực của Đông. Lúc này nó đang tỏa ra hơi ấm nhè nhẹ như một bàn tay thân thuộc. Thời tiết này chắc chẳng thằng địch nào cất cánh, chẳng còn có đánh đấm gì trong ngày hôm nay. Đông muốn giở thư vợ ra xem nhưng anh còn một chút tự ái. Anh không muốn để chung quanh nhìn thấy có những chuyện riêng đã đến với mình trong giờ trực chiến.

        Mỗi khi nghĩ đến người con gái đó, Đông lại cảm thấy một cái gì tươi mát, dịu dàng. Từ ba năm nay, cô gái trở thành vợ anh, cảm giác của lần gặp gỡ ban đầu vẫn còn nguyên vẹn.

        Thùy không phải là một cô gái xuất sắc trong những người mà anh đã biết, về mọi mặt, Đông đã nhận xét một cách không thiên lệch: cô ấy rất trung bình. Nhưng anh đã thấy ở Thùy một điều mà anh chưa hề gặp ở những cô gái khác.

        Một lần, Tú dẫn Đông đến chơi ở trường Đại học Sư phạm, nơi anh có cô em đang theo học. Đông gặp Thùy tại đây. Khu nhà của sinh viên đang xây dựng dở dang. Cùng với những dãy nhà gạch mái đỏ vừa làm xong, còn có những dãy nhà lá. Đông bỡ ngỡ ngắm nơi ăn ở rất giản dị, xuểnh xoàng của sinh viên. Vừa rồi, anh đã gặp họ khi đứng chờ trình giấy tờ ở phòng thường trực. Anh đã nhìn thấy những gương mặt sáng sủa, những chiếc sơ mi ngày chủ nhật rất diện và những chiếc xe đạp bóng loáng. Cảm giác xa cách lúc ban đầu mất đi. Người và vật đều trở thành thân thuộc. Khi Tú giới thiệu anh với Thùy thì Đông mau miệng nhận luôn minh là lái xe của thủ trưởng. Tú mỉm cười trước cái trò đùa nghịch của Đông, đồng thời cũng đưa mắt nhìn như nhắc Đông nên kết thúc sớm đi. Đông kể một loạt những chuyện tất nhiên là do anh bịa ra về cuộc đời lái xe của anh. Cô gái đã không gây cho anh sự xúc động lớn, do đó anh không hề bối rối. Đông đã vào chuyện với kiểu cách quen thuộc của mình, một lối vào chuyện "khiêu khích" và anh sẵn sàng để đối đáp. Nếu là những người con gái khác, thì họ đã hoặc là nhìn anh bằng cặp mắt "cảnh giác", nửa tin nửa ngờ, hoặc là vạch trắng ngay ra những điều khập khiễng trong các câu chuyện bịa đặt khó tin của anh. Nhưng đằng này, Thùy đã nghe anh kể mọi chuyện rất say sưa, không tỏ một chút dấu hiệu băn khoăn, ngờ vực. Sự cả tin của cô gái đã làm Đông phải hãm dần các trò đùa của anh.

        Khi hai người ra về, Đông nói với Tú:

        - Cái cô sinh viên này hay thật! Cô ấy vẫn yên trí tôi là lái xe của đơn vị anh.

        Tú trợn mắt:

        - Chết thật! Mình tưởng lúc mình lên gặp Ban giám hiệu xin phép cho em mình thì cậu đã kết thúc trò đùa ấy rồi. Cậu hỏng quá, vừa gặp lần đầu mà đã đùa dai thế! Lần sau, cậu nói thật cô ấy cũng sẽ không tin nữa.

        - Tôi bảo đảm với anh là nếu tôi nhận chuyện này là chuyện đùa rồi, thì khi tôi nói chuyện đùa khác cô ấy vẫn cứ tin.

        -Tại sao cậu lại đùa quá như vậy? Thùy rất thực thà.

        - Củng vì đùa như vậy mà tôi bỗng nhiên có cảm tình với cô ấy.

        - Cậu lại đang đùa với cả mình phải không?

        - Không. Tôi nói thật.

        Khi Đông đã nói là mình nói thật thì không thể nào đó lại là một chuyện đùa.

 
        Và chỉ sau vụ nghỉ hè năm ấy, Đông báo cáo với tổ chức là mình muốn xây dựng với Thùy.

        Trước khi lấy nhau và sau khi đã lấy nhau rồi, Thùy vẫn còn tiếp tục bị Đông nói đùa nhiều lần như vậy, và nhiều lần chị vẫn tưởng lầm là thật. Thùy chịu đựng những sự đùa nghịch đó với nụ cười dịu dàng, kéo thêm đôi lúm đồng tiền rất to trên má, không bao giờ cáu giận.

        Đông thì ngày càng nhận thấy sự lựa chọn của mình rất chính xác. Ở vợ anh, còn có nhiều cái khác ngoài sự cả tin. Cô ấy đã mang tới cho cuộc đời mình một cái gì rất mới lạ, trước đầy mình không nghĩ tới và bây giờ nếu không có nó thì mình sẽ rất thiếu. Người mình lúc nào cũng như một nồi nước sủi sắp trào, cô ấy đã biến ngọn lửa bùng bùng đang thiêu đốt mình thành những hòn than hồng đượm. Trong khi Đông sôi nổi, sống với rất nhiều khát vọng, hay tranh cãi, đôi lúc hiếu thắng thì Thùy sống bình thản, tin cậy ở tương lai và không tỏ ra day dứt vì nó, chị dịu dàng và thường vui vẻ nhận lấy mọi thiệt thòi về phần mình trong cuộc sống hàng ngày. Có lúc Đông nghĩ: Cô ấy đã sửa chữa những khuyết điểm của mình...

        Từ ngày về nước, Đông chưa gửi thư cho Thùy. Tất cả các cán bộ, chiến sĩ ở đơn vị chưa ai được về thăm gia đình. Cái hôm mới chuyển về sân bay, tưởng là cuộc chiến đấu sẽ diễn ra ngay ngày hôm sau. Nhưng rồi vẫn là những ngày dài chờ đợi. Chắc cô ấy không thể nghĩ là hiện nay mình chỉ ở cách cô ấy vài chục ki-lô-mét, đang nằm dài, rỗi rãi, đang nghĩ đến cô ấy và con. Chiều hôm nay không phải đến lớp, em làm gì? Có thể là chấm bài cho học sinh. Lúc trời nổi dông, em chạy ra sân thu quần áo phơi trên dây. Khi trời mưa, em rời bàn làm việc ra đóng cánh cửa sổ để khỏi hắt. Em quay lại đắp thêm chiếc chăn len cho bé Chung Thủy đang nằm ngủ. Rồi em trở về bàn làm việc, ngồi bâng khuâng ngắm tấm ảnh của mình. Em nghĩ là mình đang ở một miền xa xôi, khô lạnh, có băng tuyết phủ trắng những cánh đồng, những mái nhà, chứ biết đâu mình đang cùng nghe chung những tiếng mưa rơi. Em có biết không, anh đang ở đây và đang canh giữ bầu trời của Tổ quốc. Trận đánh trên vùng trời chưa xảy ra nhưng chắc chắn nó sẽ đến. Nó sẽ rất quyết liệt. Trên cao kia không có chỗ lùi, cũng không có chỗ ẩn núp, không có chỗ cho những kẻ yếu hèn. Những người lái máy bay của đất nước không thể là những kẻ yếu hèn, không bao giờ là những kẻ yếu hèn. Em đã dành cho anh tình yêu với một sự cảm phục khi biết anh là một chiến sĩ lái máy bay. Anh nhất định sẽ xứng đáng với những ý nghĩ của em...

        Đại đội trưởng Tú đi lại, ngồi ghé bên giường, bảo Đông:

        - Giở thư Thùy ra xem đi! Xem cô ấy nói gì?

        - Việc nào đi việc ấy. Về nhà tôi mới xem.

        - Tại sao cậu lại cứ làm khổ cậu như vậy? - Đôi mắt của đại đội trưởng như nhìn thấu hết những ý nghĩ của Đông.

        - Nhất định đến tối về tôi mới xem - Đông nói giọng dứt khoát.

        - Mình không hiểu tại sao cái Thùy nó lại có thể yêu được một người như cậu!

        Đại đội trưởng nói xong quay về giường nằm của mình.

        Sau khi trực ban buổi tối, Đông trùm áo mưa lững thững đi từ ban tham mưu của đoàn về nhà ngủ ở phía lưng đồi.

        Trời vẫn mưa. Đôi bốt của anh bước lạo xạo trên con đường đầy những đá non chạy theo một hào giao thông. Từ căn nhà gác phía bên trái, vọng xuống những tiếng cò cử vừa rè vừa chua của một cây đàn vi-ô-lông tập sự. Trước ngày đại đội về đầy, bỗng dưng đơn vị rộ lên một phong trào chơi đàn. Phong trào này cũng giống như các phong trào mua vợt "mút", sắm cặp hồi nào. Nhưng phong trào sắm đàn chóng tắt vì việc chuyển trường và đặc biệt vì tình hình chuyển sang thời chiến. Đáng lẽ như mọi khi thì Đông đã dừng bước, ngẩng đầu lên gác, gọi thật to: "Ông cột nhà cháy ơi! ông đi tìm bác sĩ Phổ đến ngay đi, con mèo của ông nó hen đó!". Nhưng tối nay, Đông chỉ lẳng lặng đi qua.

 
        Anh giũ chiếc áo mưa thật cẩn thận ở hàng hiên. Chợt nhìn thấy những mô hình các loại máy bay địch treo cạnh chân cầu thang, anh dừng lại ngắm một lát. Đoàn đã quy định treo những mô hình này ở đây, để những người lái làm quen với hình dáng khác nhau của chúng. Chưa một ai đã có dịp nhìn thấy chúng trên bầu trời. Cặp mắt anh dừng lại ở một chiếc F.105. Nó đang nằm quay ngang. Hình dáng nó thon dài như một con cá quả. Bộ máy tuyên truyền chiến tranh của Mỹ quảng cáo rất ầm ĩ về loại máy bay "Thần sấm" này. Chúng khoe đó là loại máy bay chiến đấu phản lực hiện đại chuẩn bị cho chiến tranh tổng lực. Chúng nói nó bay nhanh mỗi giờ được một ngàn bốn trăm dặm. Nó có thể mang bom hạt nhân. Nó tự bảo vệ bằng tên lửa "Rắn đuôi kêu" cải tiến nhiều lần, bắn phát nào trúng phát ấy. Ngoài ra, nó còn một khẩu ca-nông sáu nòng mang biệt hiệu "Núi lửa", bắn mỗi phút hàng ngàn viên đạn. Loại máy bay này đã có mặt ở Việt Nam. Những người lái trong đơn vị đã nhiều lần nhắc đến nó. Theo lời của kẻ địch thì nó hoàn toàn hơn hẳn máy bay ta như đem so sánh một khẩu súng trường nòng có rãnh xoắn với một khẩu súng kíp. Lúc này, Đông lại cảm thấy như là nó đang thách thức, đang nhìn mình bằng đôi con mắt khinh khi...

        Ước gì mình sẽ gặp nó ngay trong trận đánh đầu tiên. Nó nhất định phải chết với mình nếu nó không phải là một con quái vật mà chỉ là một chiếc máy bay. Đông vừa nghĩ vậy vừa chầm chậm bước lên cầu thang, đi về phòng ngủ.

        Đồng chí ở cùng buồng sớm mai đến phiên trực ban, đã buông màn đi nằm. Đông rón rén bước vào, ngồi ở giường, tụt đôi ủng, cởi bỏ quần áo ngoài. Anh lấy khăn mặt và bàn chải đánh răng chạy vào buồng tắm làm công việc vệ sinh buổi tối.

        Đông trở về buồng ngủ, người đã hoàn toàn giải phóng khỏi những bứt rứt vì trận mưa. Anh bấm cái công tắc bằng nhựa hình quả nhót treo lủng lẳng trên tường, làm sáng ngọn đèn ở đầu giường. Anh rút phong thư của Thùy trong túi chiếc áo khoác ở ghế, để trên mặt gối, rồi buông màn.

        Mọi việc xong cả rồi, từ giờ phút này, anh sẽ dành hoàn toàn cho em, Đông nghĩ vậy.

        Khi đã chui gọn vào trong tấm chăn dày ấm áp, đầu đặt cao trên chiếc gối bông trắng sạch sẽ, Đông mới giở lá thư ra đọc. Bảy giờ thì không từ tốn được nữa rồi, đôi mắt anh vội vàng ngấu nghiến những dòng chữ thân thuộc của vợ.

        Thùy bảo tin đã nhận được thư và quà của chồng. Những thứ này Đông đã gửi từ trước khi chuyển trường. Sao Thùy không nói Chung Thủy có thích con búp bê của mình gửi về không? Thùy đã được điều về dạy ở một trường ngay tại khu phố, gần nhà hơn. Nhưng Thùy không biết có được hưởng sự thuận lợi này lâu không vì nếu máy bay địch đánh phá thì các nhà trường sẽ phải sơ tán... Như vậy không phải chỉ có những người như mình mà tất cả mọi người đều đã nghĩ đến cuộc kháng chiến mới sắp bắt đầu. "Anh cứ yên lòng chiến đấu, chiến đấu cho thật dũng cảm, đừng có băn khoăn gì về em và con...".

        Đông rời mắt khỏi lá thư. Vừng trán anh nhăn lại. Sao cô ấy lại viết như biết những việc của mình đang làm trong lúc này? Có lẽ đây chỉ là điều cô ấy phỏng đoán thôi. Đông đọc tiếp lá thư. Đến một đoạn khác, anh lại phải dừng lại và đọc thêm một lần nữa: "Em có cảm giác như là anh ở gần em lắm, ở sát ngay bên em, cùng chia mưa, chia rét trong những ngày này...".

        Hay là cô ấy biết mình đã về? Nếu không, làm sao cô ấy lại có được những ý nghĩ như vậy? ở đây có cách xa Hà Nội là bao. Mỗi ngày máy bay ta bao nhiêu lấn cất cánh. Chiếc máy bay phản lực có phải là cái kim đâu. Nếu cô ấy không trông thấy nó thì có những người khác trông thấy và nói lại. Chắc chắn là như vậy rồi Thùy ạ, đúng là vào giờ phút này chúng ta đang ở bên nhau và đang đọc được những ý nghĩ của nhau...

        Cuối thư, Thùy báo tin Hảo ra trường trước khi đi công tác Hảo có đến nhà chơi, Hảo gửi lời "thăm anh và thăm anh Quỳnh".

        Đông là một trong những người quan tâm nhiều đến hoàn cảnh của Quỳnh. Một mặt, vì tuy tính tình rất khác nhau nhưng hai người là một đôi bạn thân. Mặt khác vì Đông có gia đình ở ngay Hà Nội nên Đông có điều kiện giúp đỡ Quỳnh hơn một số những người bạn khác. Đông đã nghĩ đến Hảo. Trong số những bạn gái chưa chồng của Thùy, Đông đánh giá Hảo là cô gái xuất sắc nhất. Thùy lại biết Hảo từ nhỏ. Gia đình Hảo là một gia đình cách mạng, hơn thế, Hảo là con của một liệt sĩ. Anh cho đó là những thuận lợi rất cơ bản. Anh nói ý nghĩ của mình với chính trị viên Bút. Sau khi nghe rõ chuyện, Bút rất mừng và luôn luôn hỏi Đông tình hình đến đâu rồi. Cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa hai người không thuận lợi lắm. Đông cho là tại Quỳnh quá vụng về. Các cô gái, Đông nghĩ, thường ưa những người hoạt bát. Sau đó, Quỳnh và Đông tiếp tục ra ngoài học, Đông chưa biết tìm cách nào để chắp nối thêm cho hai người, thì hôm nay lại thấy Thùy nhắc đến chuyện đó. Thùy gạch đậm dưới mấy chữ "thăm anh Quỳnh" như để bảo Đông cần chú ý. Thằng Quỳnh chắc vẫn còn thức? Phải sang nói cho nó biết ngay mới được...

         
        Đông nghĩ vậy, rồi tung chăn vùng dậy.

        Quỳnh đang ngồi với bản kế hoạch bay của biên đội thì thấy Đông mặc quần áo lót đẩy cửa chạy vào.

        - Hảo nó gửi lời thăm cậu đó!

        - Hảo nào? Hảo thông tin ấy à? - Quỳnh nhướn lông mày hỏi lại.

        - Quên rồi à? Hảo bị cậu bỏ rơi trước cửa nhà mình.

        Đông đặt lá thư xuống bàn, trỏ cho Quỳnh cái câu Thùy đã viết. Quỳnh đọc xong, ngồi im lặng.

        - Tốt đó! - Đông nói.

        - Sao cậu lại cho là tốt?

        - Cô kỹ sư này rất khó tính. Khi ấy cô chủ động gửi lời hỏi thăm cậu, thế là thuận lợi.

        - Chưa hẳn đã như vậy.

        - Cậu nên tin là mình có kinh nghiệm hơn. Cậu có thấy vợ mình gạch dưới câu cô ấy viết không?

        - Dù có đúng như cậu nói thì hoàn cảnh cũng đã đổi khác. Cậu không nghĩ là chúng mình đã chuyển sang thời chiến rồi ư?

        Đến lượt Đông ngồi im lặng. Quỳnh nói cũng có lý. Tình hình hiện nay không cho phép họ dễ dàng tiếp tục những câu chuyện thời bình. Cũng như ngay lúc này đây, anh và vợ anh cùng nghe chung một tiếng mưa, nhưng họ vẫn sống xa cách như những ngày anh còn học tập ở nước ngoài.

        - Đông này! - Quỳnh bỗng nói - Cậu đã nghe những ý kiến đồng chí phái viên tham mưu chiều hôm qua chưa?

        - Đã có người thuật lại, nhưng cậu cứ nói lại cho mình nghe.

        Quỳnh trầm ngâm rồi nói:

        - Nhân lúc ngồi chơi ở nhà trực chiến, đồng chí ấy đã kể lại những tài liệu thu thập được về tên lửa đối không của địch, có cả những lời cung khai của bọn giặc lái bị cao xạ bắn rơi ở Khu Tư.

        - Vấn đề hấp dẫn, hè! - Đông chuyển sang giọng nói quê hương, cặp mắt anh lóe lên một cánh tinh nghịch - Ý kiến ra răng?

        - Nói tóm lại, nếu đã để địch bám đuôi và phóng tên lửa rồi thì không còn cách nào tránh khỏi rơi.

        - Ác liệt hả! Lý do?

        - Vì tốc độ tên lửa rất lớn, máy bay ta không thể cơ động kịp, và tia hồng ngoại ở tuyếc-bin máy bay ta phát ra sẽ hút tên lửa lại như nam châm hút sắt.

        - Bọn giặc lái nói không có cách tránh à?

        - Có chứ? - Quỳnh mỉm cười - Nó nói có hai cách. Cách thứ nhất là tắt động cơ để cho máy bay rơi tự do, chờ tên lửa bay qua rồi sẽ phát động máy trở lại.

        - Lỡ tên lửa chưa bay qua mà máy bay mình đã rơi xuống tới đất? - Đông nheo mắt hỏi.

        - Dù nó chưa tới đất thì cũng không hy vọng gì phát động được máy bay hoạt động lại trên không lần thứ hai.

        - Rứa đó! Cách nớ rõ rồi. Còn cách tê?

        - Là chắp tay cầu Chúa ban phước lành...

        - Mà mình với ông thì lại không biết làm dấu Thánh giá!

        Quỳnh mỉm cười.

        - Anh em ta ngoài đó có ý kiến chi không? - Đông hỏi.

        - Vừa nghe xong đã vội chi có ý kiến. Bọn mình đã có ai trông thấy cái tên lửa của nó! Có người nói cho nghe thì hãy cứ nghe.

        - Mình mà ở lại đó thì mình phát ngay. Vấn đề là ở chỗ không thằng địch nào có thể bám đuôi mình để phóng tên lửa. Còn ý kiến cậu thì sao?

        - Đêm qua mình về nằm mãi không ngủ được... vẫn hay là mình chưa biết rõ tính năng của nó, nhưng chả lẽ nó lại không có một nhược điểm nào. Trong lịch sử chế tạo vũ khí từ xưa tới nay có thứ vũ khí nào mà không có nhược điểm! Mình tin là vẫn có cách trị nó, chỉ có là cách đó ta chưa biết thôi.

        - Đồng ý với cậu. Vần đề là phải tìm ra nó ngay trong những giây phút đầu tiên vào trận. Nhưng hãy dừng chuyện  tên lửa lại đã. Vừa rồi cậu không đi nghe giao ban, giờ mình thuật lại. Đồng chí tham mưu trưởng nói những điều đồng chí phái viên trao đổi hôm qua chỉ là những tài liệu theo cung của bọn giặc lái hoặc tài liệu báo chí địch tuyên truyền chưa thể tin cậy được và chỉ có tác dụng tham khảo.

        Đông ngồi im một lát rồi nói một mình:

        - Đồng bào trong kia có một khẩu súng cũng leo lên ngọn cây dừa bắn máy bay, mà bắn rơi nó. Mình có máy bay, có mấy khẩu pháo trong tay thì cứ bàn mãi...

        - Cũng phải bàn vì ở trên cao không có chỗ núp.

        - Mình không núp. Mình đánh hẳn hoi.

        - Đánh thì không khó, khó ở chỗ là phải đánh thắng.

        - Đánh thắng chớ lại! Vấn đề chỉ là chưa có thực tế. Nó chẳng qua cũng là người. Nó là thằng lính đế quốc mà mình là chiến sĩ cách mạng. Thằng An-va-rét bằng tuổi tớ, nhưng dứt khoát là thua tớ một cuộc kháng chiến chống Pháp.

        - Mình đồng ý với cậu chỉ tại chưa có thực tế. Bọn siêu âm này chưa bị ai trừng trị nó ngay trên bầu trời cả.

        - Đó là nhiệm vụ của chúng mình... Quỳnh này, mình mới nghĩ ra một mẹo...

        - Nói nghe coi! - Quỳnh kéo chiếc ghế lại gần Đông - Cậu nói nho nhỏ chớ!

        Một vầng trán cao hiện ra ở cánh cửa ra vào.

        - Đồng chí Đông, mai trực mà bây giờ chưa đi ngủ à?

        Hay đồng chí lại muốn chúng tôi để nghị cắt bay? - Bác sĩ đi kiểm tra giờ ngủ buổi tối, nói với Đông miệng nửa cười nửa bĩu.

        - Tôi đã đi nằm rồi, chợt nghĩ ra một vấn đề "thượng khẩn", phải chạy sang hội ý với đồng chí Quỳnh... Sao bác sĩ lúc nào cũng có vẻ trù tôi thế?

        Đông mỉm cười, cúi xuống tìm dép.

        - Đông! - Quỳnh gọi anh nhỏ nhỏ.

        Anh ngẩng đầu lên thấy Quỳnh đưa mắt trỏ lá thư còn đặt trên bàn.

        Từ nãy đến giờ hai người đã quên khuấy nó. Đông cầm vội lá thư chạy về phòng.

        Đoàn Sao Vàng nhộn nhịp chuẩn bị đón xuân.

        Các sĩ quan ngành hậu cần của đơn vị căn cứ suốt tuần đeo xà cột chạy nháo lên khắp nơi, ra huyện, lên tỉnh, về Hà Nội để chuẩn bị vật chất cho cái Tết đầu tiên tại sân bay mới. Chính ủy đơn vị căn cứ đã chỉ thị cho họ: "Phải có bánh chưng, dưa hành, giò, nem, ninh, mọc thì mới ra Tết Việt Nam. Phải cố làm cho tốt, đón xuân là cũng đón chiến thắng đấy!".

        Doanh trại được sửa sang, trang hoàng. Các đại đội bay, dốc mấy buổi chiều vào việc biến những khoảnh đồi đầy sỏi khô cằn trước nhà ngủ thành những khu vườn hoa nho nhỏ. Họ xới những luống đất hình vuông, hình tròn và hình ô chám. Một số đồng chí đi kiếm gạch thừa sau những ngôi nhà mới xây, mang về xếp nghiêng, quét vôi trắng làm thành những chiếc riềm răng cưa. Có đại đội xin được cả một cây đào ăn quả đang ra hoa đem về trông. Cuộc thi đua tìm kiếm hoa giữa các đại đội còn đang tiếp tục.

        Hùng "trắng" được phân công chuẩn bị chương trình vui chơi ngày Tết cho toàn đoàn. Mọi người đã tín nhiệm anh về mặt tổ chức các cuộc vui từ khi còn ở trường. Ngoài chương trình rất phong phú gồm các cuộc thi văn nghệ, thể thao, bích báo, trang trí nhà cửa. Hùng còn phải đặc trách thêm tờ bích báo Sao Đỏ của đại đội mình.

        Trưa nay, Hùng phải bỏ ra một buổi để trình bày tờ báo.

        Hùng chọn trụ sở tòa báo tại câu lạc bộ của đoàn vì ở đây có chiếc bàn bóng đủ rộng để đặt tờ báo. Anh là chủ nhiệm kiêm thư ký tòa soạn, kiêm cả trình bày, ấn loát và họa sĩ. Sau khi dán hai tờ giấy khổ rộng lại với nhau, Hùng vẽ những đám mây, những con chim én và những chiếc máy bay phản lực bằng màu nhạt làm nền. Riêng các máy bay thì anh đều vẽ từng đôi một để làm nổi ý hiệp đồng của không quân trong chiến đấu. Tên tờ báo được trình bày gắn liền với một biểu tượng gồm ba người: một cán bộ đội mũ bình thiên, một chiến sĩ lái máy bay đội mũ da và một chiến sĩ thợ máy mặc quần áo xanh đứng dưới lá quân kỳ nền đỏ sao vàng rực rỡ.

        Chính trị viên Bút hẹn đưa bài xã luận vào sáng nay vừa tới xin khất đến buổi chiều. Anh đã đánh vật với nó suốt tối qua mà không xong.

        Hùng đề ra một yêu cầu cưỡng bức là ai cũng phải có bài. Quân số một đại đội bay không có bao nhiêu người. Nếu không đủ bài thì không biết lấy gì điền vào các chỗ trống.

        Người nộp bài đầu tiên là Lê Trung Phương, đồng chí lái có bộ mặt rỗ hoa dễ thương chuyên làm nhiệm vụ bay số 4. Phương dừng lại ở cửa nhìn Hùng trắng, vẻ dè dặt. Mang bài báo đến đây mà anh cũng cảm thấy như đến để chịu sát hạch buồng lái. Hùng trắng quay đầu ra, miệng đang ngậm một cái bút chì, chìa tay về phía Phương. Hùng đón mảnh giấy nhỏ xong, bỏ bút vẽ, thước trong tay và cái bút chì ở miệng xuống, nói:

        - Rất hoan nghênh!

        Và Hùng chìa tay lần nữa, như một ông chủ bút rất lịch sự, mời Phương ngồi xuống ghế. Nhưng Phương vẫn cứ đứng nhìn Hùng đang mở tờ giấy gấp tư của anh ra xem với một vẻ hôi hộp hiện rõ trên mặt. Đó là một bài thơ gồm hai đoạn:

                                                   Nhớ ngày còn nhỏ
                                                   Chiều ba mươi Tết
                                                   Thúc vội trầu về
                                                   Chạy vào vòi mẹ
                                                   Cho tiền mua pháo
                                                   Mừng đón xuân sang
                                                   Mẹ lặng nhìn con
                                                   Nghẹn ngào chẳng nói.
                                                   Tết đến năm nay
                                                   Cùng chim én bạc
                                                   Vun vút trời mây
                                                   Mắt nhìn bốn phía
                                                   Súng chắc trong tay
                                                   Loạt đạn đầu chờ giặc
                                                   Thay pháo đón xuân này
                                                   Vội vàng ghi mấy chữ
                                                   Báo tin mừng mẹ hay.

        Hùng trắng đọc xong, vỗ đùi, kêu:

        - Hay! Được cả về nội dung và hình thức nghệ thuật. Rất sát trọng tâm Mừng xuân lập chiến công.

        Phương vui vẻ quay ra.

        Hùng trắng đang vạch chì, chừa một khoảng trên tờ bị báo cho bài thơ thì Quỳnh bước vào. Hùng ngẩng đầu lên, ngước nhìn Quỳnh bằng đôi mắt thông minh to và trong như mắt mèo, hỏi:

        - Bài đâu?

        - Mình chuẩn bị xong từ mấy hôm nay một chùm thơ về bốn năm qua, mỗi năm một bài, nhưng chưa xong.

        - A? Gay go ác liệt... Cứ đưa cho mình xem.

        Quỳnh móc túi áo da, lấy một tờ giấy đưa Hùng.

        Hùng đọc xong, gật gù, mắt nhìn ra cửa sổ:

        - Hay! Nói được cả quá trình. Nhưng... giá mà có thêm ít câu về sẵn sàng chiến đấu.

        - Mình cũng nghĩ thế. Cậu đưa lại bài thơ cho mình.

        - Thôi. Để thế này cũng được. Phải chờ cậu bay vài chuyến nữa mới làm xong thì báo đến sau Tết mới ra.

        - Không. Mình sẽ ngồi kia viết thêm luôn cho cậu.

        Hùng trao lại bài thơ. Quỳnh cầm tờ giấy ra ngồi bên cửa sổ.

        Hùng tiếp tục chép bài thơ của Phương lên báo. Thỉnh thoảng anh liếc nhìn về phía Quỳnh, nghĩ bụng: Thằng này tài hoa ra phết, mà vẫn côi cút. Phải cái tội nhát gái quá! Cứ đến gần phụ nữ là mất hết nhuệ khí!

 
        Một lát, Quỳnh mang lại cho Hùng cả bài thơ có thêm mấy câu cuối:

                                                   Nhìn về nửa phương trời đất nước
                                                   Ngày ngày thêm da diết nhớ thương
                                                   Chờ Tổ quốc phát ra hiệu lệnh
                                                   Từ nơi đây, cánh én lên đường!

        - Tốt rồi! - Hùng vừa nói vừa giơ tay bắt tay Quỳnh - Giờ đến lượt mình cũng phải có bài mới chết đây!...

        Chỉ còn hai ngày nữa là đến Tết thì chính ủy trung đoàn gọi Tú và Đông lên, tuyên bố hai người được nghỉ phép về thăm nhà. Tú và Đông đều nói không muốn đi. Cả hai đang mong gặp gia đình nhưng không đành lòng rời đơn vị giữa lúc này. Chính ủy nói:

        - Đảng ủy đã quyết định. Các trai tơ đã xung phong trực ban thay các đống chí. Cơ quan tham mưu bố trí xong kế hoạch rồi. Hai cậu cứ yên tâm đi đi. Ra giêng sợ không còn điều kiện nữa đâu.

        Sáng hai mươi tám Tết, Tú và Đông đạp xe về Hà Nội.

        Đã lâu lắm, họ mới tạm bứt ra khỏi những công việc khẩn trương của một đơn vị đã được đặt trong tình trạng thời chiến. Những băn khoăn vì phải xa anh em trong những ngày Tết đầu tiên tại nước nhà đã lắng dần trong lúc họ phóng xe xuôi gió trên con đường nhựa trở về gia đình.

        Trời lạnh, thỉnh thoảng lại có những hạt mưa lâm thâm. Những hạt mưa đã mang hơi ấm của mùa xuân. Trên những cánh đồng lung linh ánh nước, các bà và các chị đang tranh thủ cấy chiêm trước Tết. Từ ngày về nước, Tú và Đông đều đã có dịp về họp tại Hà Nội. Nhưng đó là những chuyến đi vội vã, không tạt ngang, tạt ngửa. Họ không chú ý được mấy đến khung cảnh chung quanh khi đầu óc còn đang bận rộn vì công việc. Lúc này, họ ngắm đất ngắm trời, say mê nhìn người, nhìn cảnh trên dọc đường như chỉ mới nhìn thấy lần đầu.

        Có một người lái máy bay đã viết, nhờ có cái máy bay của mình mà anh hiểu trái đất chúng ta đang sống hơn những người khác, vì anh có những con đường khác với những con đường của những người đi bộ hoặc đi xe. Nhưng cả Tú và Đông thì đều đang bỡ ngỡ khi đi trên con đường mà hàng ngày máy bay của họ đã bay qua không phải chỉ một lần. Họ nhìn con mương thẳng tắp nước đục lờ, viền đôi hàng xoan non mà lần đầu bay qua đây họ đã tưởng lầm là một con đường. Họ nhìn con tàu chở nặng thở phì phì, chạy hộc tốc đưa những người ở xa về ăn Tết vui vẻ ngồi trên cả những toa xe hàng ngày dùng để chở đá. Những chiếc xe vận tải chất đầy lá gói bánh chưng ầm ầm lao về phía Hà Nội. Những quán nước bên đường với một bà đứng tuổi hay một cụ già ngồi sau chiếc chõng trên bày những lọ kẹo, những nải chuối tiêu. Từ trên cao với tốc độ lớn nhìn xuống, họ chỉ thấy được một toàn cảnh tuyệt diệu trên một mặt phẳng như khi xem một bức tranh. Bây giờ, họ đang đi vào bức tranh đó, đang cùng sống với người và cảnh vật trong tranh.

        Tú đã xa gia đình một năm rưỡi. Anh nghĩ đến giờ phút vui mừng khi chiếc xe đạp đỗ trước cửa nhà. Lúc đó, vợ anh đi làm đã về chưa? Ai ở trong nhà nhìn thấy anh đầu tiên và sẽ reo lên. Nguyệt lấy anh năm chị mới mười tám tuổi. Thời nay, đó là tuổi non dại của một cô gái vừa mới lớn. Thầy mẹ Tú được ba người con. Anh trai của Tú đã hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Cô em gái của Tú đi học rồi lấy chồng xa. Nguyệt trở thành người con lớn nhất cáng đáng mọi việc trong gia đình. Nguyệt cố gắng làm quen với những công việc khó khăn và phức tạp của một người con dâu khi chồng quanh năm vắng nhà. Chỉ vài năm sau khi lấy chồng, Nguyệt đã vượt lên những người bạn sinh cùng năm với mình đến vài tuổi. Chị lo hết mọi việc trong gia đình chu đáo. Từ một người thợ bậc ba, chị đã phấn đấu trở thành nhân viên kỹ thuật của nhà máy. Gần một năm nay, chị lại làm thêm nhiệm vụ của người mẹ. Tình yêu của Tú đối vói vợ còn kèm theo tình thương và sự biết ơn. Tất cả cộng lại đã trở thành một thứ tình cảm da diết. Những tình cảm đó thường chỉ được bộc lộ trong những lá thư mà mỗi lần viết, Tú vẫn còn chút e ngại vợ anh hiểu lầm anh đang động viên chị để chị chăm lo công việc gia đình khi anh đi xa.

 
        Mỗi lần gửi thư cho chồng, Nguyệt đều dành ít ra là một nửa lá thư để nói về con. Chị nói lên niềm hạnh phúc khi biết chắc chắn mình có mang. Chị kể lại cho anh biết những cảm giác khi đôi chân bé nhỏ của đứa bé đạp thánh thót trong bụng mình. Rồi thì những công việc bận rộn để chăm lo cho nó ra đời. Rồi tới khi sinh nó ra. Đó là một đứa con gái mà chị nói nó có đôi mắt xếch giống cha, cái miệng cười giống mẹ; chị tin chắc là sau này thế nào nó cũng sẽ có một chiếc răng nanh mọc lẫy như hàm răng của mẹ nó. Chị tả khi nó hờn, lúc nó bắt đầu lẫy, khi chiếc lợi đỏ hồng của nó nứt ra chiếc răng sữa đầu tiên. Mặc dầu Nguyệt viết thư khá tỉ mỉ và chụp ảnh gửi cho chồng, nhưng Tú vẫn chưa hình dung được khi gặp nó, anh sẽ thấy đứa bé ra sao. Vì một ý nghĩ đơn giản, Tú cho rằng một đứa trẻ không giống như người lớn, nó thay đổi từng tháng, từng ngày...

        - Anh Tú à... - Đông quay sang gọi Tú, bứt anh ra khỏi dòng suy nghĩ - Cánh ta mua mỗi người một cành đào, mang về nhà.

        - Đúng! Một sáng kiến hay. Chỉ Hà Nội mới sẵn đào, chứ Hải Dương nhà mình thì bói không ra.

        - Nhưng mà... tàu Tết đông, sợ anh không mang nổi!

        - Ông cụ mình rất thích đào.

        -Tôi mà đi thì tàu đông đến đâu tôi cũng lên được hết. Có một lần, leo qua cửa sổ hành khách ngồi không được, tôi nhảy luôn qua cửa sổ phòng cô phát thanh viên, ngồi đọc báo đàng hoàng...

        - Làm thế người ta phê bình chết? - Anh tính... lính tráng về phép, thời giờ ít, cuối cùng mọi người cũng thông cảm thôi. Anh cứ mua cành đào đi. Tôi sẽ ra ga với anh. Anh đem xe đạp đi gửi, tôi lên trước kiếm chỗ cho anh.

        Phố Gia Lâm rất đông người. Đường nhựa nhớp nháp bùn đất. Các cửa hàng mậu dịch đông nghịt đồng bào sắm Tết. Những chiếc xe đạp dựng đầy trên vỉa hè.

        Đang dắt xe đi ngược cái dốc nhỏ lên cầu Long Biên, Đông bỗng đứng dừng. Anh giơ tay chỉ cho Tú một khẩu đội súng cao xạ bố trí ngay trên nóc cầu. Đến lượt Tú dừng lại. Cả hai người đứng ngắm một lúc những chiếc mũ sắt nhấp nhô trên nền trời rét mướt đầy mây xám. Các đồng chí đó cũng đang ngồi trên một chiếc máy bay bằng thép, ở trên một độ cao. Nhưng khác với mình ngồi trên một chiếc máy bay thật, các đồng chí bắn súng máy cao xạ này ngồi trên một chiếc máy bay không thể cơ động và cũng không thể cung cấp cho họ những phương tiện để nhảy dù khi cần thiết. Nếu chiến tranh xảy ra, cầu này nhất định sẽ trở thành một trọng điểm đánh phá của kẻ địch. Các đồng chí pháo cao xạ đã tuyên bố sẽ quyết tử với chúng rồi... Tú và Đông như đọc được trong mắt nhau những ý nghĩ ấy.

        Mùa nước đã qua. Sông Hồng thu mình dưới chân cầu. Đi trên cầu, ngó xuống mặt sông thăm thẳm. Tuy vậy, họ vẫn nhìn thấy rất rõ dòng nước đặc quánh phù sa màu mỡ đang vội vã chảy về xuôi. Chiếc cầu dài dằng dặc và chênh vênh. Cuộc chiến đấu của mình nay mai chắc sẽ diễn ra trên chiếc cầu này. Những khẩu đội súng cao xạ bố trí ở hai đầu cầu và dưới bãi sông kia đã gợi cho Tú và Đông nghĩ đến điều đó.

        Hà Nội đây rồi. Những vòm cây xanh đậm, những mái nhà nâu đen và những con đường nhựa màu xám ẩm ướt vì mưa phùn. Ngôi chợ phía đầu cầu đông nghịt người. Đông hỏi một anh mặc chiếc áo bông xanh mới, tay cầm một cành đào nhỏ, vẻ măt hớn hở:

        - Mua ở đâu thế anh?

        - Ở chợ hoa.

        - Chợ hoa ở đâu?

        Anh ta nhìn hai anh bộ đội vẻ mặt đều thông minh như có vẻ hơi ngạc nhiên, rồi nói:

        - Các anh đạp xe về bên kia, đi thẳng khi nào thấy đường tàu điện và một cái két nước là đến chợ hoa. Hoa bạt ngàn. Vào mậu dịch mua cho rẻ. Mua ngoài, ngày Tết thấy các anh lạ, họ "chém" đấy!

        Những cây bàng dọc phố bờ sông chỉ còn lác đác vài chiếc lá đỏ úa đứng lạnh lẽo với những cành khô gầy guộc trong mưa bay. Một cụ già đang vần mấy con voi sứ và những dò lan bày trước mái hiên một căn gác nhỏ. Tiếng máy nổ rộ lên từ một cửa hàng chữa mô tô có mấy ông khách đứng chờ vẻ mặt căng thẳng. Một tấm vải đỏ viền những bóng đèn màu có dòng chữ "Chúc mừng năm mới" đã được treo trước cửa một ngôi nhà vừa quét vôi lại, chắc là một cơ quan. Thoang thoảng khắp nơi mùi thuốc pháo. Đạp xe ra khỏi con đường vòng dưới gầm cầu, hai người nhìn thấy chiếc két nước mà anh thanh niên đã nói ở cuối một phố trụi lủi không một bóng cây.

        Chợ hoa nằm ngay trên một đường phố cũ giáp chiếc cầu đá nổi. Những hàng rào gỗ sơn xanh đặt ngang mặt đường nhựa ngăn xe cộ qua lại, chỉ để chừa một lối nhỏ cho những người vào mua hoa.

   

        Mưa bụi bắt đầu mau hạt, dăng mờ cả đường phố. Hai người cảm thấy như đang đi giữa một tấm màn sa. Chung quanh họ là một rừng hoa. Màu sắc và hương vị của Tết, của mùa xuân tập trung cả ở đây. Những cành đào, cành mai chi chít nụ như chỉ chờ một làn gió ấm của mùa xuân là nở tung. Một bà cầm hai cành đào đứng ở vỉa hè đon đả mời Tú mua. Đông khẽ đẩy Tú đi vì anh đã nhận thấy khu này là của những người trồng hoa ở ngoại thành mang vào bán. Đi mãi vẫn là hoa. Những bông cúc vàng trang trọng. Những bông thược dược nhí nhảnh. Những cành dơn các màu như những cô gái e lệ đứng nép vào nhau. Hồng nhung. Mặt trời. Móng nước. Chân chim... Mùi thuốc pháo thơm lừng khắp nơi. Đôi lúc họ thoáng ngửi thấy mùi hương trầm. Mùi hương như nhắc nhở ở nhà đang có những người thân mong họ mau chóng trở về. Nhưng cả Tú và Đông đều không tài nào len được vào sát cái hàng rào bằng cầy nứa ngăn những gian hàng bán hoa của mậu dịch. Họ đành đi ngoài nhìn những mái lều lợp ni lông xanh lõng bông nước mưa. Tú và Đông bị dòng người đi sắm Tết cuốn về cuối chợ.

        Một cô gái tóc dài đen mượt, mặc chiếc áo kép màu cánh chả đang chọn mua bó hoa dơn bên vỉa hè, thấy hai anh bộ đội đều có vẻ hiền lành, bỡ ngỡ, nói:

        - Hai anh mua hoa đi! Không biết, em chọn hộ.

        - Cảm ơn cô. Hoa màu tím đep quá nhỉ! - Tú nói.

        - Tết này em mua toàn hoa tím. Mua hoa tím để nhớ đến người đi xa - Cô gái mỉm cười, nhưng đôi mắt thoáng hiện một nét buồn.

        Chắc là cô ấy có người yêu đi chiến đấu ở miền Nam, Tú nghĩ.

        - Các anh có mua hoa không?

        - Chúng tôi muốn mua một cành đào.

        - Mua đào thì các anh phải về đàng kia - Cô gái trỏ phía đầu phố, nơi Tú và Đông đã đi vào.

        Hai người quay trở lại. Họ chợt nhận ra chỉ có mình là bộ đội đi lọt vào giữa những người mặc quần áo mùa đông nhiều màu sắc, vừa đi vừa giơ cao trên đầu bó hoa họ vừa mua được. Không thể nào đi nhanh hơn. Bây giờ họ không ngắm hoa nữa mà nhìn mưa dàng trắng trên những mái nhà thấp nhỏ rêu phong, trên chiếc cổng cổ kính của một ngôi chùa cũ, chờ thoát ra khỏi dòng người đông đặc này.

        Đúng như lời cô gái đã nói, những người bán đào đều tập trung ở đầu phố này. Đông hỏi chú bé mặc chiếc áo dạ cũ rộng thùng thình, cầm một cành đào nho nhỏ đứng bên hè:

        - Cành đào này bao nhiêu?

        Chú bé nhìn Đông, ngắm đôi cánh bạc lẫp lánh trên nền xanh da trời của cặp quần hàm trung úy gắn ở cổ áo rồi nói:

        - Hai đồng. Nhưng anh mua thì em bán rẻ cho...

        - Anh không mua rẻ của chú.

        Đông đưa cho em bé cả hai đồng. Anh quay lại thấy Tú cũng vừa mua một cành đào của cụ già đứng gần đó.

        Họ vui vẻ quay về chỗ gửi xe đạp.

        - Anh về nhà tôi ăn uống qua loa rồi tôi cùng anh ra ga - Đông nói.

        - Mình không đi tàu nữa. Đi tàu về nhà muộn, phải chờ đợi lâu còn mệt hơn đi bộ. Mình đạp xe chỉ ba tiếng đồng hồ là tới nhà. Cho mình hỏi thăm cô Thùy. Bảo cô ấy để phần bánh chưng cho mình. Hôm trở về đơn vị mình sẽ qua nhà cậu rồi cùng đi.

        Tú nhìn cành đào rồi nói tiếp:

        - Chịu khó đi xe để bảo vệ cành đào này. Cả năm nó mới có một mùa hoa, để nó nát mất tội nghiệp.

        Thực ra, anh vừa cảm thấy không thể chịu nổi những giây phút chờ đợi từ bây giờ cho đến khi tàu chạy.

        

        Nó như thế này ư? Đó là ý nghĩ đầu tiên của Tú khi nhìn đứa con mình trong vòng tay của mẹ anh. Đúng là mình không thể hình dung ra nó trước khi gặp nó. Nếu mình thấy nó ở nhà bên cạnh, chắc mình không nghĩ nó là con mình. Nó không giống anh, cũng không giống Nguyệt. Con bé quay đầu đi khi thấy một người lạ mặt chìa tay định bế nó.

        - Con cái nhà! Bố mày chứ ai mà mày không theo! - Bà cụ nói.

        Nó ngoái đầu lại nhìn Tú. Đôi mắt của nó bị hút vào miếng dạ màu xanh da tròi có đường chỉ và những ngôi sao bạc lấp lánh. Nhưng khi Tú giơ tay đón, nó lại quay đi, giấu mặt vào nách áo bông của bà. Bà cụ cố ấn nó vào tay anh thì nó bắt đầu khóc.

        - Bà bế cháu đã. Cháu chưa quen con.

        Tú xoa tay lên mái tóc mềm vừa đen vừa dày của con. Đầu nó tròn không dẹt ở phía sau như con của Đông và nhiều đứa trẻ khác mà Tú đã biết. Nó luôn luôn được bà và mẹ bế. Qua những bức thư của Nguyệt gửi, Tú đã tưởng tượng ra con mình là một đứa bé hoàn toàn khác với những đứa bé khác. Bây giờ, anh thấy nó cũng giống như nhiều đứa nhỏ cùng tháng mà anh đã gặp. Cái đầu nó to, cái trán gồ. Những bàn tay, bàn chân nhỏ xíu so với đầu và mặt. Chỉ có đôi mắt nó là hay. Nó lung linh, chứa đựng tất cả những gì ở ngoài cái thân hình nhỏ nhoi của nó. Vợ anh đã không tả được thật đúng hình ảnh đứa con của mình vì chị đã nhìn nó với tất cả tấm lòng thương yêu của một người mẹ.

        Căn nhà sạch sẽ và trống trải bỗng đầm ấm hẳn lên từ khi có Tú về.

        Mọi vật trong nhà vẫn như lần trước. Lớp sơn son của chiếc bàn thờ long thêm vài chỗ. Cái sập quang dầu xem chừng ọp ẹp hơn. Bộ bàn ghế mua của mậu dịch trên có cái điếu bát, cái ấm giỏ và mấy cái chén quả đào. Chiếc chõng tre thường đem đặt ở ngoài hè những buổi tối trời nóng bức. Tất cả đều sạch bong.

        Riêng cái bàn làm việc của Nguyệt ở buồng trong là có nhiều thay đổi. Một chiếc đèn cần đặt ở góc bàn. Nó có thể vươn cao, hạ thấp, xoay bất cứ về hướng nào mà nó cần rọi ánh sáng. Tú loay hoay tìm không thấy chỗ bật đèn. Nhưng khi anh vừa ngồi xuống ghế thì ngọn đèn bỗng sáng lên. Anh mỉm cười, biết Nguyệt đã đặt dấu công tắc trong chiếc ghế. Giữa bàn có một cái máy thu thanh cũ, chắc ai nhờ sửa chữa hộ, đã được tháo vỏ ngoài, để lộ những bóng đèn thủy tinh. Cạnh chiếc máy là một cuốn sách ghi công suất các bóng điện tử. Một tờ giấy mỏng đặt bên dưới có vẽ phác hình sơ đổ của chiếc đài. Hình như Nguyệt đang tìm hiểu những mạch điện. Tú nhấc mấy cuốn sách xếp đặt ngăn nắp ở giáp tường lên xem. Toàn là những sách về điện. Anh tìm được một cuốn có cái tên như là một quyển sách văn nghệ: Khi gió bấc thổi. Nhưng mở ra thì đó là cuốn sách hướng dẫn vế phòng bệnh mùa đông cho trẻ em... Tú chăm chú ngắm nhìn từng vật trên bàn, muốn tìm thấy qua đó những sự đổi mới trong tình cảm và suy nghĩ của vợ anh sau thời gian xa cách.

        Tiếng mẹ bé Kim Anh ở nhà dưới vọng lên. Con bé không chịu theo bố, bà cụ phải dỗ cho nó ngủ để chuẩn bị cơm chiều. Đã lâu lắm rồi anh mới lại được nghe tiếng ru đều đều ấm áp của mẹ.

                                                   Râu hùm, hàm én, mày ngài,
                                                   Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao.
                                                   Đường đường một đấng anh hào,
                                                   Côn quyền hơn sức lược thao gồm tài...

        Vẫn là những lời ru anh đã nghe từ mấy chục năm trước. Mẹ đã ru em Minh trong khoang buồng tối tăm, giống y như một cái cũi lợn mà bọn chủ dành cho những người "phu lò" có gia đình hồi bố anh còn làm việc ở mỏ. Cũng bằng những câu Kiều đó, mẹ đã ru bé Hương khi gia đình Tú buộc phải rời mỏ để trở về quê. Bọn chủ đuổi "biệt xứ" bố Tú vì nghi ông có liên quan đến cuộc đình công của thợ lò dạo đó. Em Hương còn sống thì năm nay nó phải tốt nghiệp đại học rồi. Em đã không sống được vì như lời người ta thường nói: "Có đẻ mà không có nuôi". Đó là lần sinh nở cuối cùng của mẹ. Bây giờ mẹ lại đang chăm sóc cho một thế hệ mới bằng những câu hát ấy, chắc cũng là những câu hát bà đã ru mẹ ngày xưa.

     
        Gia đình Tú chuyển ra thành phố mấy năm trước cách mạng. Ông cụ già tốt bụng gác cửa nhà máy rượu đã xin cho bố Tú vào đây làm chân quét vườn. Trường tiểu học mà Tú theo học ở ngay trước cổng nhà máy rượu. Hàng ngày, ngồi dưới mái trường, nhìn qua cái sân mùa hè thì đầy những trái bàng ruồi nhặng bu đặc, mùa đông thì ngập lá bàng úa đỏ, Tú vẫn thấy cái bóng cao gầy của cha mình với chiếc chổi dài. Đó là những giây phút mà chú bé rất khổ tâm. Tú chỉ mong cha mình chóng đi qua hết con đường nhựa, rẽ sang những đường ngang có hàng cây to hoặc bức tường che khuất. Nhưng bố anh không biết điều đó, ông làm công việc của mình một cách rất chậm rãi. Có lúc ông còn chống chiếc cán chổi, đứng nói chuyện rất lâu với ông cụ gác ở ngay cổng ra vào. Mấy đứa con nhà giàu ngồi ở bàn trên quay lại, gọi Tú bảo: "Tú ơi, bố mày đang múa đại đao kia kìa?". Một lần vì chuyện đó, Tú nổi hung lên, đánh nhau với một đứa lớn hơn. Tú bị đau nhưng cứ lăn vào đánh trả. Cuối cùng, thằng bé kia phải hoảng, từ đấy không dám trêu chọc Tú nữa. Hồi đó, nhiều buổi trưa, trống tan học, khi các bạn như đàn chim sổ lồng ùa ra khỏi trường thì Tú lùi lại sau. Cậu bé chờ cho các thầy ký bên sở đi xe nhà, xe đạp ra về hết, rồi xách chiếc cặp lồng mon men đến bên đôi cánh cổng rào sắt đã được khép lại. Ông cụ gác cổng nhìn thấy Tú, khẽ gật đầu. Thế là Tú cứ đứng chờ tại đó. Lát sau, ông cụ đưa ra cho Tú một hoặc một nửa, có khi là hai nắm cơm bọc trong một chiếc khăn tay. Đó là cơm chủ sở phát cho thợ mỗi buổi tầm. Cơm nấu bằng gạo hẩm, đỏ và bao giờ cũng nát. Chú men theo con đường nhỏ cạnh nhà máy, đi ngang một bãi tha ma, rồi qua trước cửa nhà lao của tỉnh - một cái nhà lao khá to so với cái thành phố bé nhỏ này -  để về nhà. Ở nhà, cả gia đình Tú đang chờ nắm cơm của ông cụ gác tốt bụng cho giấu đó. Điều làm Tú phải xấu hổ suốt mấy năm đi học, sau cuộc đổi đời Cách mạng tháng Tám, trở thành niềm tự hào của anh. Tú đã biết những tờ truyền đơn của Mặt trận Việt Minh làm sôi sục cả sở rượu hồi đó đều do chính bàn tay của bố anh đã rải trong nhà máy.

        Sau ngày giải phóng Hải Dương, gia đình Tú hồi cư. Bố Tú đi tìm lại người mình chịu ơn ngày trước, ông cụ gác già đã mất trong kháng chiến ở Thái Nguyên. Chỉ còn gặp được gia đình người con trai của ông cụ cũng mới từ Việt Bắc dọn về. Ông con trai này làm việc tại một xưởng công binh của ta. Người cũ gặp lại nhau ở một thành phố vừa giải phóng, tình thân càng đậm đà. Nguyệt là cô con gái lớn của gia đình này...

        Hai bố con lúi húi đốt gốc cành đào, cắm vào chiếc lọ độc bình men rạn, đặt lên bàn thờ và chằng dây cho khỏi đổ rồi quay ra ngồi tước lá dong và chẻ lạt, chuẩn bị gói bánh chưng. Ông cụ luôn mồm hỏi Tú chuyện thời sự. Cụ liên tiếp nêu cho Tú nhiều câu hỏi: Liệu Johnson có dám đánh ra miền Bắc không? Thái độ các nước trong phe ta đối với Mỹ như thế nào? Nếu Khánh đổ thì ai lên... Tú trả lời bố thận trọng vì biết bố rất chăm nghe đài và đọc báo. Đang dở câu chuyện thì Nguyệt về. Hai mắt sáng, mặt đỏ bừng, chị nhấc vội chiếc xe đạp vào nhà.

        - Em biết anh vê từ lúc 3 giờ chiều - Nguyệt nói.

        - Sao em lại biết?

        - Em nhìn thấy anh đạp xe qua. Khi ấy em đang đấu dây những bóng đèn điện màu trước mái hiên nhà câu lạc bộ.

        Nguyệt tháo vội mấy gói mứt buộc ở đèo hàng, đặt lên bàn thờ rồi chạy vào nhà đón con. Chị ôm Kim Anh ra. Mắt con bé nửa nhắm nửa mở vì ngái ngủ. Ông cụ nhìn con dâu và cháu, quay lại nói với Tú:

        - Diệm gian hùng như thế mà không làm nên cơm cháo gì thì mấy bọn nhãi ranh này không đi đến đâu! Khi Mỹ giết Diệm, bố biết ngay là nó thua rồi. Trước khi chết nó còn phải giãy. Mỹ khỏe hơn Pháp thì nó giãy mạnh hơn. Bố thấy anh về thế này, bố biết rồi.

        Cụ rít một hơi thuốc lào rồi đi vào nhà.

        Nguyệt lấy cằm mình day vào cằm con làm cho nó cười lên sằng sặc rồi áp má con vào má mình hỏi chồng:

        - Anh trông mắt con có giống mắt anh không nào!

        Chị đã dành đôi mát đẹp của con cho chồng.

        - Giống mắt em nhiều hơn mắt anh - Tú nói.

        - Không phải.

        Nguyệt ngoẹo đầu đi, mặt xịu xuống. Tú nhìn vợ, thoáng thấy Nguyệt trẻ lại như những ngày mới về với mình. Những nét trẻ trung của một cô gái mói lớn ấy đã biến đi rất nhanh sau năm dầu anh xa Nguyệt. Anh biết không phải vì thời gian. Nguyên nhân của sự thay đổi chỉ là do cái vai trò mới mà Nguyệt vừa nhận trong gia đình anh. Tú vội cười và nói lại:

        - Đúng là mắt con giống mắt anh.

        Nguyệt cười, hôn vào mắt con và nói:

        - Ai nhìn nó cũng bảo đôi mắt giống hệt mắt bố. Còn tất cả những cái gì xấu xí thì nó giống em.

        Bé Kim Anh đã ngồi im trong lòng mẹ để Tú cầm tay và thoa vuốt má nó. Tú dần dần nhận thấy con có những nét giống mình. Và đúng là nó không xấu chút nào. Tú còn thấy đứa bé đã trở thành một sợi dây giao cảm mới giữa vợ chồng anh. Tất cả những cái hôn, những câu Nguyệt nói về con lúc này đều là để nói lên những tình cảm đối với anh, những tình cảm đã bị dồn ép từ lâu ngày.

        

        Mấy ngày Tết khá bận rộn.

        Sáng mồng bốn, Tú ngồi viết bổ sung bản lý lịch cho Nguyệt, phần về anh mà Nguyệt không biết viết thế nào cho rõ và không lộ bí mật. Chi bộ Đảng tại nhà máy định sẽ kết nạp chị.

        Hai ngày sau khi Tú về, mãi tới hôm đi thăm quê ngoại, trước nhiều ngươi lạ, bé Kim Anh mới chịu để cho bố bế. Và bây giờ thì mỗi khi mẹ đi làm, nó bám lấy anh. Thỉnh thoảng, nó lại chỉ tay vào chiếc xe đạp, đòi bố đèo đi chơi.

        Tết đã qua. Mọi công việc trở lại bình thường. Cái thành phố nhỏ mà mấy hôm trước mỗi con đường, mỗi hàng cây, mỗi mái nhà đều có thể làm cho anh bổi hồi, giờ bỗng trở nên buồn tẻ. Sao nhiều lúc ở xa mình thấy nhớ nó đến thế? Bây giờ mỗi khi bé Kim Anh đòi đi chơi, Tú đạp xe đèo con qua phố xá cảm thấy mình lạc lõng giữa những cảnh vật thân thuộc. Hôm mới về, anh đã nói với gia đình mồng sáu Tết mình mới trở lại đơn vị. Anh biết vợ anh đang đếm từng ngày, từng giờ anh ở nhà. Một đêm, Nguyệt đã nói với Tú là ông bà chưa thật phấn khởi lắm vì đứa cháu nội đầu tiên mới là cháu gái. Tú biết vợ anh cũng muốn có thêm một đứa con trai. Anh lại thương vợ vì những công việc đều đều hàng ngày trong cuộc sống gia đình. Anh thấy thương vợ cả những khi chị đi làm về vội vàng, hớn hở ôm con chạy vào nhà trong hoặc ra vườn sau để tìm chồng...

        Từ đầu xuân, thời tiết bỗng tốt hẳn lên.

        Trời này ở đơn vị anh em tha hồ bay. Thế là mình mất mấy giờ bay rồi. Mỗi giờ bay lúc này quý giá biết chừng nào. Không biết từ hôm mình ra đi, đã xảy ra những chuyện gì? Tình hình địch ra sao rồi? Anh em đã giải quyết được thêm gì về kỹ thuật, đã bàn bạc được những chuyện gì hay về chiến thuật? Có cậu nào nghĩ thêm được ngón mới để trị bọn tiêm kích địch, để tránh tên lửa?... Lần này về, mình sẽ cố gắng giải quyết cho tốt cái động tác tránh tên lửa mà anh em đã bàn. Có trị được nó thì mọi người mới tin nhất định đánh thắng. Cái tư tưởng "Quyết đánh thì có nhưng quyết thắng thì chưa" gần đây không ai nói ra nữa, nhưng chắc chắn vẫn còn vương vấn trong đầu một số anh em. Đôi khi còn nghe có cậu nói "Húc thôi", "Xông thôi"... Không phải chỉ có đánh, mà phải đánh thắng kia... Cần nhất bây giờ là phải quật ngã được một thằng siêu âm mang tên lửa. Ai trong bọn mình sẽ làm được việc này? Biên đội Đông và biên đội mình đã được trung đoàn nhằm để đánh thắng trận đầu. Nhưng lúc này cả hai cùng đi vắng...?

        Tối hôm đó, vợ chồng Tú đang nằm thì có tiếng chuột kêu giữa nhà.

        Nguyệt nói:

        - Không biết con mèo chạy đâu? Chuột tối nay ra làm loạn.

        Lại có tiếng chuột kêu. Nguyệt reo lên:

        - Mèo bắt được chuột rồi anh ạ. Sớm mai phải xem nó để cái đầu hay cái đuôi ở trong gậm giường..

        Mỗi lần nghe thấy tiếng kêu khiếp đảm của con chuột, Nguyệt lại thấy chồng có vẻ bứt rứt. Rồi anh nói:

        - Sao nó không ăn thịt ngay đi nhỉ?

        - Nó còn vờn lâu. Mèo vờn chuột mà?

        - Nghe khó chịu quá! Anh đuổi nó ra ngoài nhé!

        Tú vừa nói vừa nhỏm dậy. Phải một lát anh mới xua được con mèo khoang đưa cái mồi của nó ra khỏi căn buồng. Bấy giờ anh trở lại giường nằm một cách thư thái.

        Nguyệt nhìn chằm chằm vào mặt chồng một lát, rồi phì cười, nói:

        - Em nhìn tướng anh, em vẫn không tin là anh có thể đi đánh nhau được.

        - Tại sao lại như vậy?

        - Em cũng không biết. Các anh bộ đội khác như anh Đông bé người thật, nhưng nói anh ấy đánh nhau thì em tin ngay. Em không thể tưởng tượng ra lúc anh đánh nhau. Anh chỉ làm công tác chính trị thôi.

        Điều Nguyệt nói cũng là băn khoăn của anh khi được cử đi học bay. Anh vốn là chính trị viên đại đội. Học bay xong, chuyển thành cán bộ quân sự. Lần đầu, anh trực tiếp cầm súng. Vậy mà nay mai, anh phải hạ bằng được một thằng giặc trời...?

        Đi thế này về cũng phải bỏ ra một buổi để ôn lại buồng lái đây. Mình đi phép không đúng lúc. Anh em ở lại cả, riêng đại đội trưởng thì lại đi...

        - Anh nghĩ gì thế? Nguyệt hỏi.

        - Anh sốt ruột vì công việc quá?

        - Mới về có vài ngày mà đã muốn đi rồi ư?

        - Hôm anh đi đơn vị đang rất bận.

        Những công việc đó là gì? Sao nó vẫn chiếm cả tâm hồn anh khi anh đã về với mình? Chị xoay mặt chồng về phía mình, lấy tay xoa nhè nhẹ mái tóc mềm của anh và nói:

        - Bây giờ không được nghĩ công việc nữa, mai em đi làm rồi anh lại tha hồ mà suy nghĩ...

        Chợt phía ngoài nhà có tiếng dép đi vào. Tiếng ông cụ đứng ở ngoài cửa hỏi:

        - Tú còn thức đấy không?

        - Chúng con vẫn thức - Tú đáp.

        - Vừa rồi vợ chồng anh không nghe đài à?

        - Có chuyện gì thế, bố? - Tú nhỏm dậy hỏi.

        - Đài vừa đưa tin máy bay Mỹ hôm nay đánh phá ở Đồng Hới.

        - Nếu vậy con phải chuẩn bị sáng mai đi sớm rồi!

        - Tôi vẫn để đài cho anh lát nữa nghe lại bản tin cuối cùng.

        Đèn nhà trong, nhà ngoài bật sáng.

        Tú gấp quần áo xếp vào chiếc ba lô. Nguyệt lấy cái túi lưới, đặt vào đó mấy tấm bánh chưng và ít quả cam. Anh ấy phải mang một ít về làm quà cho các anh ở đơn vị. Mình phải để chuông đồng hồ sáng mai dậy sớm nấu cho anh ấy tý cơm... Tiếng gió thổi ào ào trên mái nhà. Không biết gió gì đây. Ngày mai nếu lại có mưa và phải đạp xe ngược gió thì khổ anh ấy quá? Mình làm gì nữa bây giờ nhỉ, Nguyệt tự hỏi mình.

        Ở sân bay về bước vào phòng, Quỳnh nhìn thấy một phong thư đặt dưới tấm mi ca trên bàn làm việc của mình.

        Sợi dây giao cảm hằng ngày giữa những người ở trên hòn đảo đang khẩn trương chuẩn bị chiến đấu này với thế giới xung quanh còn hòa bình, hầu như chỉ là những lá thư. Từ ngày đoàn Sao Vàng chuyển về, phòng bưu điện huyện đã nhận thêm một số thư từ không nhỏ. Đơn vị này hàng ngày có một số thư vượt hẳn đơn vị pháo cao xạ đóng ở ngay bên cạnh.

        Trong số các anh em lái máy bay, Quỳnh là người ít nhận được thư nhất. Anh không có gia đình trên miền Bắc. Phần lớn bạn bè của anh đều ở ngay tại đây. Và nhất là anh chưa có bạn gái, những người chăm viết thư. Nét chữ đề ngoài phong bì rất lạ. Những chữ vuông vắn mềm mại, đúng là chữ một cô gái. Chỉ có một câu: "Nhờ anh Đông chuyển hộ thư nấy cho anh Quỳnh". Không phải chữ của Thùy. Hay là... Có lý nào cô ấy lại bỗng nhiên gửi thư cho mình?

        Phong thư đã bị cắt một bên mép. Cùng với phong thư có một mảnh giấy nhỏ gấp tư đặt bên dưới. Quỳnh mở mảnh giấy ra xem trước. Chữ của Đông. Anh ghi vắn tắt: "Phong bì này đặt trong thư của Thùy gửi cho mình, mình cắt nhầm.

        Lá thư viết trên giấy đánh máy màu hồng, chữ đều và sít. Quỳnh xem địa chỉ ở cuối thư. Ờ... lại đúng là thư của cô ấy. Lòng anh bồi hồi. Hai thái dương anh nóng bừng.

        "Thân gửi anh Quỳnh,

        "Thư này đến với anh chắc hơi đột ngột. Em tin rằng anh không hề chờ đợi một lá thư của em (Anh cho phép Hảo xưng hô với anh như vậy cho thân nhé!).

        Em định viết thư cho anh từ cách đầy mấy tháng, từ bao giờ, lát nữa em sẽ kể với anh. Khi còn ở Hà Nội, Thùy đã ghi địa chỉ của anh cho em. Nhưng lúc giở địa chỉ ra xem thì em thấy Thùy đề chẳng rõ ràng tí nào. Em không tài nào nhận ra cho chính xác những con số hòm thư, kê cả mấy chữ ký hiệu ghi tắt ở phía sau. Không biết anh có thế không, còn em khi bỏ công viết một lá thư mà mình không tin sẽ không đến tay người nhận, thì chả muốn viết nữa. Em lại cũng không muốn nhờ người khác chuyển hộ, nên hôm nay thư này mới đến với anh. Cuối cùng, em vẫn phải nhờ Thủy bỏ vào thư nó gửi cho anh Đông và anh Đông sẽ chuyển lại cho anh...

        Nếu cô ấy biết phong thư này bị mở ra trước khi đến tay mình chắc cô ấy sẽ không bằng lòng, Quỳnh nghĩ.

       Em đã nhớ đến anh một cách thật đột ngột. Bữa ấy, em từ Quảng Yên về Hà Nội. Khi đi ngang Hải Phòng thì gặp báo động. Đó là tiếng còi báo động lần đầu tiên em được nghe trong cuộc đời. Em nghĩ là cuộc kháng chiến trên cả nước bắt đầu rồi! Và ngay sau đó, em đã nhớ đến anh.

        Từ nhiều năm nay, cái thế giới nhỏ bé của em là nhà trường, là sách vở. Em chỉ biết đến công việc học tập, tìm hiểu, nghiên cứu mà em làm hàng ngày. Em nghĩ rằng đó là tất cả. Bây giờ em mới thật hiểu hiện nay cuộc đời còn nhiều cái quan trọng hơn, cấp bách hơn nhiều. Em thấy mình đã thừa hưởng một cách khá ích kỷ những ân huệ mà xã hội, mà cha anh đã mang lại cho mình.

        Hôm nay, một người bạn gái cùng ra trường với em về Quảng Bình, gửi thư cho em. Nó kể cho em nghe những chuyện chiến đấu của bộ đội và đồng bào ở trong ấy. Nó nói chuyện chi đoàn đang vận động viết thư cho các chiến sĩ bộ đội cao xạ. Và nó khuyên em nếu có quen ai, một người ở bộ đội, thì nên viết thư đi. Anh đừng phật ý vì em kể lại câu chuyện này. Em đã có lần làm anh phải phật ý rồi. Em kể chuyện ấy vì nó là một cái cớ, rất nhỏ thôi, đã giúp em vượt qua cái điều cuối cùng khiến em chậm viết thư cho anh: lá thư này phải gửi qua tay một người khác. Còn trong thâm tâm của em, thì từ lâu, như em vừa kể, em đã nhớ đến anh và muốn viết thư cho anh.

        Lá thư này hoàn toàn không phải em viết với ý định động viên anh. Em chỉ muốn anh tha thứ cho sự đùa bỡn vô ý thức của một cô em bé nhỏ ngày nào, và anh hãy nhận ở em sự biết ơn đối với các anh, đối với công việc mà các anh đang làm hôm nay vì mọi người, vì chúng em. Em nói tất cả những điều đó với một tình cảm chân thành, mong anh đừng hiểu lầm với những lời sáo rỗng.

        Dạo này chắc các anh bận rộn nhiều lắm. Anh chẳng còn thời giờ để mà đi lang thang...

        

        Cô ấy đã biết cả câu chuyện ấy của mình, Quỳnh ngừng đọc thư ngước mắt nhìn lên tường.

        Hai chữ "lang thang" là của vợ chồng Đông đã dùng để gọi Quỳnh vào những dịp anh về nghỉ hè. Hàng năm, học viên đi học lái máy bay ở nước ngoài thường được nghỉ một thời gian để về nước.

        Đối với phần lớn bạn bè của Quỳnh, thời gian này thật là bận rộn. Mỗi người có biết bao nhiêu là chuyện riêng tư đã dồn lại sau một năm xa nhà và sẽ còn tiếp tục dồn lại trong một năm sắp tới. Mọi việc đó đều phải giải quyết trong một vài tuần.

        Riêng Quỳnh thì thấy mình quá rỗi rãi. Bạn bè thân đều tha thiết mong anh đến với gia đình. Nhưng anh thấy không nên đến nhà họ quá nhiều ngoài những buổi vui có tổ chức đó. Quỳnh đã dành những ngày dài nghỉ ở trạm vào việc đi xem viện bảo tàng, các cuộc triển lãm, những thắng cảnh của thủ đô và các vùng chung quanh. Có hôm, anh đã bỏ cả một ngày ngồi trên những chuyến tàu điện chạy khắp các ngả đường.

        Mùa hè năm kia Quỳnh về nước đem theo một số quà và thư của các bạn. Trong số đó, có một gói quà của Đức, ở tiểu đoàn thợ máy, nhờ chuyển cho gia đình ở Thái Bình theo đường bưu điện. Quỳnh nhận lời, và định đem đến tận nơi, vừa để thăm gia đình bạn, vừa để biết thêm một thị xã mà anh chỉ mới có đôi lần đi ngang.

        Tới Hà Nội, một hôm ở trạm, Quỳnh xem báo thấy nói nhiều về phong trào thuỷ lợi của tỉnh Hưng Yên. Quỳnh nảy ra ý định xuống thăm Hưng Yên. Anh sẽ có một số chuyện bổ ích để kể lại cho các bạn khi trở về trường. Quỳnh đi Thái Bình thăm bạn qua đường Hưng Yên.

        Về Hưng Yên, Quỳnh xin ở lại tại cơ quan của tỉnh. Hàng ngày, anh đi tham quan các nơi.

        Buổi sáng hôm đó, Quỳnh đạp xe xuống huyện Ân Thi. Anh thấy đầu nhức, người khó chịu. Quỳnh rẽ vào cửa hàng dược phẩm của huyện, hỏi mua mấy viên thuốc cảm.

        Hai cô bán hàng đều còn trẻ. Một cô mặc áo "lui" trắng đứng ở quầy hàng tân dược nom rất xinh.

        Quỳnh trả tiền và nhận thuốc xong thấy chóng mặt. Anh đứng vịn vào quầy hàng, mặt tái đi. Cô mặc áo "lui" kêu lên:

        - Anh bộ đội bị cảm rồi!

        Cô mặc áo sơ mi xanh đứng ở quầy đông y bảo cô mặc áo lui :

        - Liên ơi! Hay mày đưa anh ấy về buồng, anh ấy uống thuốc xong nằm một lúc cho đỡ rồi hãy đi. Trời đang nắng lắm. Để hàng đấy tao trông cho.

        Cô áo "lui" quay lại bảo Quỳnh:

        - Anh vào cơ quan chúng em nằm nghỉ cho đỡ mệt rồi hãy đi.

        Quỳnh đi theo cô gái vào phía trong cửa hàng. Anh được mời nằm trên một chiếc giường cá nhân có chiếc gối hoa thêu một bông sen rất khéo. Quỳnh hơi chần chừ. Mọi vật trên giường đều sạch sẽ quá mà anh thì vừa mới đi một chặng đường khá xa: quần áo đầy bụi bặm. Và điều làm anh ngại ngùng nhất: đây là buồng của một cô gái, giường của một cô gái.

        Liên biết ý anh, giọng dỗ dành:

        - Anh phải cảm đấy! Anh cứ nằm nghỉ đi, đừng ngại!

        Đẩu anh nóng rực. Chung quanh quay cuồng. Đúng là phải nằm ở đây thôi..

        - Cảm ơn các chị. Xin lỗi chị.

        Anh đánh liều nằm xuống giường, hai mắt nhắm nghiền.

        Cô gái đặt bàn tay lên trán anh. Bàn tay cô mát lạnh. Quỳnh biết mình đang sốt.

        Liên rót một cốc nước nóng, bảo anh uống thuốc, rồi đắp lên người anh chiếc chăn đơn cô vừa lấy ở trong hòm ra. Mùi băng phiến rất dễ chịu. Liên bảo anh:

        - Anh cứ nằm yên một lát cho mồ hôi ra.

        Chừng một giờ sau, cô gái vào đánh thức Quỳnh dậy. Thực ra, anh nằm đó có ngủ đâu. Anh nghe từng bước chân qua lại và biết rõ cả những lúc có người đứng trước cửa buồng mình ngó vào.

        Liên đã bỏ áo "lui" trắng, thay bằng chiếc áo cánh lụa màu sim nền nã. Cô bảo anh:

        - Anh tỉnh dậy ăn một bát cháo đỗ xanh. Theo đông y thì đỗ xanh là một thứ thuốc giải cảm.

        Bát cháo rất nóng. Quỳnh ăn xong, lại đắp chăn nằm một lúc. Mồ hôi anh vã ra. Anh thấy đầu nhẹ đi, người dễ chịu nhiều.

        Chiều hôm đó, Quỳnh đến huyện đội xin nghỉ lại một đêm. Ngày hôm sau, anh đạp xe về thị xã Thái Bình.

        Cả gia đình của Đức tiếp đón Quỳnh mừng rỡ như là chính Đức trở vê’ nhà.

        Đang bữa cơm chiều, một cô gái mặc chiếc áo lụa màu sim đẩy cửa dắt xe vào. Cả nhà reo lên, riêng Quỳnh thì sửng sốt. Chính là cô Liên ở cửa hàng dược phẩm huyện Ân Thi. Liên cũng nhìn anh bằng cặp mắt sáng rực. Đôi mắt đó khi ngạc nhiên trông cực kỳ dễ thương. Cô kêu lên:

        - Lại gặp anh bộ đội ở đây rồi!

        Quỳnh cảm thấy như cái dịp may mình không chờ đợi đã đến.

        Suốt nửa ngày ở gia đình, Liên dành phần lớn thời giờ để chuyện trò với anh. Câu chuyện giữa hai người rất hợp. Liên có biết bao nhiêu là chuyện. Chuyện gì cô nói ra, Quỳnh cũng thấy hay. Biết Quỳnh về Hà Nội, ngoài bức thư viết cho Đức, cô còn nhờ Quỳnh chuyển một lá thư khác cho người anh trai tên là Phú đang công tác tại xí nghiệp dược phẩm.

        Trưa ngày chủ nhật, khi Liên lên xe đạp trở về Ân Thi, Quỳnh cảm thấy bâng khuâng.

        Vợ chồng Đông nghe Quỳnh kể lại chuyện này đều rất vui. Đông nói:

        - Hay lắm! Sang bên đó, mình chỉ bảo thằng Đức một câu là xong.

        Trở lại trường, Quỳnh mang thư của Liên đến đưa cho Đức. Đức vốn lúc đầu cũng là một người được lựa chọn để đi học lái như Quỳnh. Anh đã học xong phần lý thuyết. Đến lúc học bay thì sức khỏe anh không thích ứng với những hoạt động trên không. Anh chuyển qua học thợ máy.

        Đức rối rít cảm ơn Quỳnh đã tận tình với mình, cất công về tận Thái Bình. Nhưng Quỳnh bỗng thấy ngượng nghịu khi gặp Đức. Lần đầu, anh nhìn thấy những nét thanh tú trên khuôn mặt nho nhỏ, đen cháy của Đức. Đức có nhiều nét giống Liên.

        Có anh lái trẻ đã phát ghen vì câu chuyện gặp may của Quỳnh. Mọi người tiếp tục chế diễu Quỳnh một cách vui vẻ cho đến tận sáng chủ nhật Đông xuống tiểu đoàn thợ máy tìm Đức. Đông vào giữa lúc Đức đang ngồi viết thư báo tin cho em đã nhận được thư do Quỳnh đưa sang.

        Đông vào đề ngay:

        - Đức này, thằng Quỳnh nó ưng cái Liên nhà cậu lắm đó, cậu giúp nó đi.

        Đức buông bút, ngẩn mặt ra:

        - Chết mẹ thật! Mình tưởng nó biết rồi! Cái cậu công tác ở xí nghiệp dược phẩm hôm nọ Liên nó nhờ Quỳnh đưa thư là chồng chưa cưới của nó đấy! Thằng Quỳnh mà nói sớm thì tôi nhận nó làm em ngay.

        Câu chuyện tưởng may đã trở thành không may. Nó đã làm Quỳnh bâng khuâng một số ngày...

        

        Có lẽ Thùy và Đông đã kể chuyện này với Hảo rồi. Quỳnh thẫn thờ, xấu hổ với mình một lúc rồi lại đọc tiếp lá thư.

        "Thùỵ đă nói với em là quê anh ở vùng biển. Từ mấy tháng nay em đã làm quen với biển. Em đã sống những ngày lang thang trên biển. Trên những hòn đảo có tên và không tên ở Vịnh Bắc Bộ. Thư này, em chưa muốn nói về' công tác của em. Em chỉ muốn kể với anh một vẻ đẹp của biển, của Vịnh Hạ Long thì đúng hơn.

        Lần đầu em nhìn thấy hết vẻ đẹp của vịnh là một đêm trăng em đi ca nô từ Cẩm Phả về Hồng Gai. Hạ Long nổi tiếng là vì có những hòn núi đá mọc lên giữa vịnh. Cảnh này, người ta nói là khắp thế giới không đâu có. Em đã sống với những mỏm núi đá đó nhiều ngày đêm. Nó luôn luôn ở trước mắt em, bao vây bốn chung quanh em. Em đã nhiều lần ngồi trên những hòn đá ráp, đen sẫm mang những màu sắc và đường nét do thời gian tô vẽ, mài gọt. Em đã lấy sào khêu từ đáy biển lên từng chùm san hô còn mềm nhũn. Em đã nhặt rồi ném đi biết bao cái vỏ hến, vỏ hà, và những con ốc nhiều màu Sắc trên những bãi cát vàng ở ven những hòn núi đá đó. Nhưng vào cái đêm trăng ấy, em mới được thưởng thức hết vẻ đẹp huyền ảo của nó. Trăng chênh chếch trên biển. Nước biển xanh lạ lùng. Những mảnh vàng lao xao tan vỡ, va chạm vào nhau dưới đó. Chắc là nó đã tạo nên những âm thanh rất hay nhưng đã bị nước giữ lại. Trời và biển cùng hòa làm một. Trời có trăng, sao, biển cũng có trăng, có sao. Bọt nước biển sủi lên sau chiếc ca nô một màu xanh trắng. Tốc độ ca nô chỉ khoảng vài chục ki-lô-mét giờ. Nhưng em có cảm tưởng mình đang ngồi trên một chiếc tên lửa và được đẩy đi bằng một thứ hơi đốt chứ không phải là chân vịt của con tàu nhỏ... Những quả núi có nhiều hình thù kỳ dị như gần, như xa, như ẩn, như hiện, như thực như hư sau làn sương, hay đó chính là màu sắc của ánh trăng. Vịnh Hạ Long trong đêm trăng đã gợi ra cho em không khí của một thời rất xa xăm, khi trái đất mới thành hình, mọi sinh vật đang còn vào thời kỳ phôi thai...

        Người ta nói là vì biển đẹp nên ngày xưa rồng đã hạ xuống đây. Chắc rồng đã hạ xuống vào một đêm trăng đẹp như thế này anh nhỉ?

        Chúng em đến đây không phải vì vẻ đẹp của biển mà vì những gì chứa chất trong lòng của nó. Chúng em đang làm nhiệm vụ của những người tìm hiểu biển để khai thác nó phục vụ cho đời sống con người. Chúng ta còn phải tìm hiểu cả những gì ở trong lòng đất dưới đáy đại dương nữa. Sau này, Vịnh Hạ Long có thể biến thành một thành phố công nghiệp, những thành phố "vân hà "như người ta gọi, nhưng đó là chuyện của mai sau.

        Thư em viết cho anh dông dài quá! Em có làm phí nhiều thời giờ của anh không?

        Có dịp em sẽ kể tiếp cho anh nghe về công việc của bọn em làm ở biển.

        Và anh Quỳnh ạ, em cũng muốn được nghe anh nói về những chuyến bay. Em chưa hề được đặt chân lên một chiếc máy bay. Những chiếc máy bay đối với em, nhất là loại máy bay của các anh lại càng xa lạ. Điều đó cũng đáng buồn anh nhỉ?

        Em đọc một cuốn sách của một phi công nước ngoài viết về máy bay. Ông ta kể lại một chuyến bay đêm bị lạc đường. Trong trời đất mịt mù bóng đêm, ông ta bỗng thấy hiện lên một ngọn đèn lớn. Ông ta mừng rỡ tin rằng đó là ngọn đèn pha của một sân bay. Ông ta nháy đèn ba lần để báo hiệu. Nhưng ngọn đèn kia không trả lời. Nó không biết nhấp nháy vì nó là một ngôi sao. Rối ông ta lại nhìn thấy những ngọn đèn khác. Những ngọn đèn hay những ngôi sao ? Mảy bay ông ta đi lang thang trong đêm để tìm trong muôn vàn ngôi sao đó, một ngôi sao biết nhấp nhảy ba lần.

        Những lúc ở trên trời một mình như vậy chắc là cô đơn anh nhỉ? Nghề của các anh trước tiên có lẽ là nghề của những con người dũng cảm, những con người có nghị lực phải không anh ?

        Em vừa về đất liền được vài tuấn nay. Hết tuần này em lại đi tiếp. Đi đến những hòn đảo Ngọc Vừng, Quán Lạn, Ba Mùn... mà anh có thể thấy qua những chấm nhỏ li ti trên bản đồ.

        Em biết anh rất bận. Nhưng em vẫn mong rằng lần sau khi em ở biển về đất liền thì em sẽ được đọc một lá thư dù là rất ngắn của anh.

        Chúc anh khỏe và chiến đấu giỏi.

        Từ xa, xiết chặt tay anh ".

 
        Đông mặc quần đùi đỏ, cắp một quả bóng ở nách, từ ngoài chạy vào. Thấy Quỳnh cầm lá thư trên tay, anh phân bua:

        - Vợ mình bỏ thư Hảo trong thư gửi cho mình. Hai cái phong bì bằng nhau. Mình cho một nhát kéo là xén luôn cả hai... Vợ mình nói không biết Hảo viết chi cho anh Quỳnh mà dài dữ, nếu có chi hay hay thì tin cho cô ấy.

        Quỳnh vẫn ngồi im lặng, vẻ mơ màng, đưa cho Đông lá thư. Đông nhìn qua rồi nói:

        - Đại cà sa thế này à! Vợ mình viết thư thì chỉ được vài câu. Để đó lát nữa hết giờ thể thao mình sẽ xem. Ra sân bóng rổ đi không anh em chờ.

        - Mình vừa đi trực về đã kịp cởi giày và thay quần áo đâu. Cậu ra trước đi.

        Đông chạy vụt đi. Quỳnh nhẹ nhàng khép hai cánh cửa ra vào lại. Những người đi ngang sẽ không biết có mình trong này. Anh đang cần sự yên tĩnh. Anh ngồi náu mình trong căn buồng tối. Người anh nhẹ lâng lâng. Lần đầu trong cuộc đời anh thấy có một cảm giác ngây ngất, lạ kỳ như vậy. Anh đang bay trong một khoảng không màu tím vô cùng tĩnh mịch. Có lẽ giờ này cô ấy đang lênh đênh trên một con thuyền giữa cái vùng núi thì xanh, nước thì biếc mà cô ấy đã tả trong thư. Ngọn gió nào thổi trên những cánh buồm đưa con thuyền của cô ấy đi chiều hôm nay. Những bầy cá chuồn nào bay theo con thuyền của cô ấy. Tối nay cô ấy sẽ dừng chân ở hòn đảo nào. Trong ngày, đã có lúc nào cô ấy nghĩ đến mình. Không biết những ai cùng đi công tác với cô ấy? Họ là những người như thế nào? Có một anh chàng bẻm mép hay tài hoa nào trong đó không... Ồ, sao chưa chi mình đã có những ý nghĩ như vậy...

        Lần trước khi nghe nói Hảo gửi lời thăm, Quỳnh chỉ nghĩ đó là một câu thăm hỏi thông thường. Ít lầu nay, Quỳnh đã có một thái độ khác trước đối với việc xây dựng gia đình. Tính Quỳnh hay e thẹn. Anh biết mình không có khả năng như các bạn, như Đông chẳng hạn, có thể giải quyết vấn đề quan trọng đó trong một thời gian thật ngắn. Mặt khác, anh lại muốn, nếu chuyện đó đến với mình, nó sẽ đến một cách rất nhanh, rất tự nhiên, như thường khi nó đã đến với một số người. Anh chờ đợi một dịp tình cờ. Dịp may đó trong hoàn cảnh mới này đã trở nên hiếm. Anh tự bảo mình chuyện vợ con chưa gấp gáp gì, hãy tập trung sức lực cho cuộc chiến đấu mới bắt đầu.

        Với lá thư này, dịp may mà anh không chờ đợi nữa dường như đã tới. Cô ấy đang đến với mình. Nhưng rồi anh lại tự hỏi cái gì đã khiến cô ấy tìm đến với mình. Chỉ vì cái tiếng còi báo động cô ấy đã kể đó thôi ư? Em ơi, chắc em chưa thể nào hiểu hết những gì đang chờ đợi mỗi người, đang chờ đợi chúng ta khi đất nước nổi hồi còi báo hiệu đã bị kẻ thù đe dọa. Trước mắt bây giờ không phải là con đường đầy hương đầy hoa. Chúng ta đang đứng trước những thử thách. Em có khi nào nghĩ tới những khó khăn đó chưa?

        Tiếng reo hò, tiếng gọi, tiếng cười từ sân bóng rổ phía đầu nhà vọng lại. Có lẽ nhiêu người thắc mắc tại sao chiều hôm nay dội bóng của đại đội 1 lại vắng mình. Cậu Đông sẽ không tha mình về chuyện này. Quỳnh đứng dậy mở cửa.

        Ánh sáng của một buổi chiều vàng ập vào căn phòng. Tiếng ồn ào từ sân bóng vang lại to hơn. Quỳnh vội cởi bỏ quần áo bay. Anh vẫn nhận thấy trong người cảm giác lâng lâng. Cô gái xinh đẹp ấy đã trút bỏ đi cái dáng dấp kiêu kỳ và những câu nói kênh kiệu của mình. Tại sao cô ấy không về một phòng thí nghiệm? Cái gì đã dẫn cô ấy tới những hòn đảo nhỏ xa xôi trên biển đó? Trước kia gặp cô ấy, mình cảm thấy giữa mình và cô ấy có một tấm rào ngăn cách. Bây giờ tấm rào đó đã biến đi...

        Vừa trông thấy Quỳnh, Tú đã giơ tay xin trọng tài cho thay đấu thủ. Anh nói dõng dạc:

        - Đống chí Hoa nghỉ, đồng chí Quỳnh thay.

        Đội bóng của đại đội 1 đang bị đội bóng của đại đội 2 ép. Quỳnh bước vào sân. Quả bóng từ trong tay Tú bay về phía anh. Được bóng, Quỳnh lập tức mở một cuộc tiến công về phía rổ lưới của đội bạn. Anh nghe gió rú ào ào quanh tai mình. Người anh nhẹ nhàng như đang bay trên sân. Ngay cả vào giờ phút này, hình ảnh cô gái đã trở nên đẹp đẽ lạ thường vẫn quanh quất đâu đầy.

        Một tiếng còi xé không khí tiếp theo tiếng ồ xuýt xoa của những người xem. Quỳnh đã làm cho người gác lỡ đà, một mình dắt bóng đến trước lưới, đáng lẽ tung mình lên để đưa bóng vào rổ thì anh lại chạy thẳng làm bóng chạm vào đường biên bỏ lỡ một cơ hội dứt điểm trông thấy.

        Đông vừa chạy tới sau, kiễng chân nói vào tai anh:

        - Anh Hai tập trung tư tưởng, nghen!

        Quỳnh đi lững thững trên một con đường nhiều cây râm mát. Một bà cụ từ phía trước đi lại. Nét mặt và dáng người của bà cụ rất quen. Cụ mặc một bộ đồ đen. Cái búi tóc củ hành sau gáy bé tẹo. Cụ có cặp mắt nheo nheo, và miệng tủm tỉm vừa như chế giễu vừa như sắp kể một câu chuyện vui.

        Bà cụ đứng dừng lại trước mặt Quỳnh. Quỳnh đã nhớ ra bà cụ rồi. Đúng là má Năm ở Khánh Hòa ngày đó. Tại sao má Năm lại ở đây?

        Má Năm nắm tay Quỳnh, hỏi.

        - Thằng nhỏ con? Mi quên tau rỗi hả?

        Quỳnh muốn thưa với má là anh không bao giờ quên má, quên bà con trong nớ. Anh có thể kể với má từng ngày các trận thắng của quân ta tại Nam Ngãi, Khánh Hòa như là trận thắng vừa rồi tại Việt An, Quảng Nam. Nhưng bây giờ đảng còn bảo anh phải ở đây. Đảng giao cho anh một công tác quan trọng. Rồi một ngày gần đây chắc là má Năm và bà con trong đó sẽ biết khi cuộc chiến đấu trên không bắt đầu.

        Quỳnh chưa biết nói thế nào thì nghe tiếng động cơ máy bay phản lực gầm xa xa. Má Năm ngơ ngác hỏi anh:

        - Tiếng rú ở mô lạ rứa? Má chưa nghe tiếng ni khi mô!

        Giá mà anh được nói thực với má cái tiếng gầm đó nhỉ! Chắc là má sẽ nhảy lên như một đứa nhỏ và ôm chẩm lấy anh.

        Tiếng gầm của động cơ máy bay mỗi lúc một to dần và Quỳnh chợt tỉnh giấc mơ.

        Thường thường mọi sáng, Quỳnh tỉnh giấc vào lúc này, khi các đồng chí thợ máy phát động động cơ máy bay để chuẩn bị. Ngoài khung cửa sổ trời vẫn tối đen. Hôm nay Quỳnh ở nhà làm kế hoạch bay, không trực, anh không cần phải dậy sớm. Anh nằm tiếc rẻ giấc mơ vừa rồi. Không biết ai là người đầu tiên nói ra câu:"ngày Bắc đêm Nam". Ngày hôm qua, Quỳnh vừa đọc báo được tin chiền thắng lớn ở Việt An, vừa rồi anh đã gặp lại má Năm. Hồi đó Quỳnh mới mười lăm tuổi. Anh còn là một chú bé trinh sát ở chiến khu Hòn Hèo. Một hôm anh theo cán bộ đi trinh sát chuẩn bị đánh đổn Thăng Bình. Tối đó, Quỳnh được các anh bảo vào nhà má Năm tuyên truyền và điều tra tình hình. Má Năm vặn nhỏ ngọn đèn xuống. Trong lúc Quỳnh nói những điều chính trị viên đã căn dặn, má ngồi im lặng, lấy tay sờ đầu, nắn xương vai, nắn cổ tay của Quỳnh. Má nói: "Bé như ri mà đã đi đánh giặc!". Má gọi con gái bằng trạc tuổi Quỳnh lại bên, nói nhỏ điều gì. Lát sau, cô gái đem lên một đĩa bánh đa cuốn. Bên trong bánh đa là những lát cá thu. Má bảo Quỳnh: "ăn đi con". Bánh đa cuốn với cá thu chấm nước mắm ngon. Đã lâu lắm mới được một bữa sướng miệng như vậy. Quỳnh vừa ăn vừa tiếp tục tuyên truyền má. Má bảo: "Ăn đi đừng nói nữa, má biết các con về gần, mai tê bọn trong đồn sẽ chết". Má nói tình hình đồn địch cho Quỳnh nghe. Lâu ngày được bữa cuốn ngon, Quỳnh lim dim mắt rồi ngủ lúc nào không biết. Tỉnh dậy anh thấy mình nằm trong một căn buồng cửa đóng kín. ánh sáng mặt trời rọi qua đầu hồi nhà. Giờ này, chắc các anh đã rút hết rồi. Làm sao mà ra ngoài được bây giờ. Vừa lúc đó, má Năm vào bảo Quỳnh: "Cứ ở yên nghen con. Không lo chi hết. Nhà má ở cách đồn có hai trăm mét, bọn chúng không nghi mô". Quỳnh ở lại nhà má Năm thêm một ngày. Từ đó, gia đình má Nam thành một cơ sở rất tốt của đơn vị anh...

        Mấy ngày hôm nay, nhiều triệu chứng báo hiệu tình hình sắp biến chuyển lớn. Địch đánh mạnh nhiều tỉnh ở miền nam Khu Bốn. Chúng đang leo một nấc thang mới, đánh vào mạch máu giao thông của ta. Cuộc chiến đấu của những người lái chắc là sắp bắt đầu. Chỉ nay mai thôi, mình sẽ đối mặt với chúng nó, sẽ góp lửa với miền Nam.

        Tiếng ủng rậm rịch ngoài hành lang. Những đồng chí đi trực đã dậy. Và những tiếng chân bước vội phía cầu thang. Có người gõ cửa. Quỳnh hỏi:

        - Ai đó?

        - Anh Quỳnh dậy rồi đấy à?

        Quỳnh nhận ra giọng nói ồm ồm của Tường, trợ lý tham mưu. Tiếng vặn quả đấm. Một bóng người nhanh nhẹn bước vào ghé đến cạnh giường của anh:

        - Đồng chí Đông bị đau bụng, bác sĩ nói phải ở nhà.

        Tham mưu trưởng muốn anh ra trực ban thay. Anh đi được không?

        - Được quá đi chớ! - Quỳnh tung chăn vùng dậy.

        - Tôi bảo xe đợi anh ở bến.

        - Xin năm phút có mặt.

        - Anh cứ chuẩn bị. Tôi sẽ bảo xe chờ anh mười lăm phút.

        

        Quỳnh mặc đồ bay xong, xách mũ và phao bơi, đi vội ra bến xe.

        Trời nhiều mây, rất tối. Phía nam, lấp lánh mấy vì sao. Núi Tam Đảo là một đám đen sẫm trấn ngự cả một vùng trời. Một quầng sáng hửng lên ở phía đông nam như khi mặt trăng sắp mọc. Hà Nội đó! Quầng sáng màu vàng tha thiết ấy đêm đêm hiện lên trước mắt những người chiến sĩ lái máy bay sống tại hòn đảo nhỏ riêng biệt của mình giữa đất liến.

        Chiếc xe con đỗ lẻ loi, im lìm ở con đường ngã ba trước cửa nhà hội trường nằm giữa doanh trại. Anh em thợ máy, thông tin và cán bộ các cơ quan đã đi cả rồi. Chắc chỉ còn những đồng chí trong biên đội trực chiến ở lại chờ mình, Quỳnh nghĩ bụng. Anh vội vã chạy lại.

        Một chấm lửa đỏ lóe lên trong khoang xe. Tiếng của Phương khàn khàn:

        - Biên đội trưởng ra kia rồi!

        Đồng chí lái xe rú máy và mở cửa sẵn chờ Quỳnh. Anh em lái đã ngồi cả ở khoang sau, dành cho Quỳnh chỗ ngồi ở đằng trước.

        Huấn thò đầu ra ngoài khoang xe, nói:

        - Báo cáo biên đội trưởng: Râu, Gấu con và "Nhà thơ" có mặt.

        Cả xe cùng cười ồ.

        - Chào các đồng chí! - Quỳnh vừa nói vừa nhảy vội vào chỗ ngôi.

        Râu là biệt hiệu của Huấn. Huấn chưa nhiều tuổi nhưng có bộ râu quai nón ra trò. Lưỡi dao bào tốt, dù mài liếc cẩn thận cũng chi chịu được với anh ba buổi sáng là cùng.

        Gấu con là tên anh em đặt cho Phương. Tên này không đúng với dáng người lành hiền, tươi tắn của anh. Phương hút thuốc lá nhiều, mồm lúc nào cũng như một chiếc ống khói. Một hôm đơn vị xem phim hoạt họa có chuyện một chú gấu con lấy được chiếc tẩu của người đi săn đem về. Chú bắt chước người đi săn hút thuốc. Vì hút thuốc nhiều, người chú gấu gầy còm, ốm yếu và bị người đi săn bắt lột da đem bán. Từ đó, anh em đem tên Gấu con đặt cho Phương.

        Còn "Nhà thơ" là biệt hiệu anh em đã đặt cho Vị từ hồi còn học ở trường. Một thời gian Vị rất hay đãng trí. Anh em đồ là vì chuyện tình duyên trắc trở. Có lần Vị bay bỏ quên cả thùng dầu phụ. Nhưng nổi tiếng nhất là một lần... Bữa ấy, đơn vị tập bắn mục tiêu dưới mặt đất. Khi Vị lao xuống, anh quên không khép cánh cản, máy bay lệch hẳn về một bên và anh không sao điều chỉnh nổi. Vị bắn trệch ra ngoài. Khi xuống sân bay, trời rét dưới độ không, nhưng người Vị ướt đẫm mồ hôi. Vị báo cáo giáo viên là máy bay của mình xấu quá. Giáo viên chỉ vào cánh cản... Từ sau bữa đó, tính đãng trí của anh dần dần được khắc phục.

        Tuy không hay bay với biên đội của Đông, nhưng vì đã sống nhiều năm với nhau ở nhà trường nên Quỳnh rất hiểu các anh em. Anh hoàn toàn yên tâm với đội hình tác chiến.

        Ánh đèn lập lòe trên sân bay. Những chiếc xe tải lớn rì rì kéo thêm máy bay ra. Trong bóng tối nom hình như chiếc máy bay đang bò theo chiếc xe. Cả hai cùng chậm chạp và hiền lành như những thứ đồ chơi.

        Tại sân đậu, xe hơi nén đang tiếp tục bơm hơi cho các máy bay. Ánh đèn pin của các thợ máy lập lòe. Người đang kiểm tra một vết rạn ở bánh xe. Người đang dùng cái quay vít gõ nhè nhẹ vào một đường hàn ở thân máy bay để tìm một âm thanh lạ tai. Mấy đồng chí đẩy một chiếc xe nhỏ vừa đi vừa rao. "Còn đâu chưa tra đủ dưỡng khí không nào?" Quỳnh cảm thấy ấm áp với cái không khí thân thuộc mà anh đã sống nhiều năm nay.

        Thấy biên đội Quỳnh đi tới, đồng chí phân đội trưởng, một bóng người lùn và đậm đứng khuất giữa hai chiếc máy bay, nói to:

        - Các đồng chí lái đã ra nhận máy bay. Các tổ trưởng thợ máy trở về máy bay của mình.

        Anh chạy ra bắt tay Quỳnh, vui vẻ:

        - Máy bay đã chuẩn bị xong. Mọi bộ phận đều tốt.

        Quỳnh đi tới chiếc máy bay ở đằng đầu, chiếc máy bay dành cho anh. Đức, tổ trưởng thợ máy, người bé nhỏ đứng chờ anh bên cánh máy bay. Anh nhìn thấy một vệt trắng dưới vành mũ tối om, biết là Đức đang cười với mình.

        Nhìn thấy một chiến sĩ cầm cái thông nòng loay hoay ở đầu khẩu pháo, Quỳnh hỏi:

        - Các đồng chí quân giới đã kiểm tra chưa?

        Người chiến sĩ lấy cái bọc chụp vào khẩu pháo rồi quay lại phía anh, nói:

        - Xin bảo đảm với đồng chí cứ bấm cò là nổ giòn giã.

        Hai tiếng giòn giã rung lên ở đầu lưỡi anh, tạo thành một âm thanh đặc biệt như một tiếng cười. Anh có vẻ bằng lòng, thích thú với công việc của mình.

        Quỳnh đi một vòng máy bay. Anh sờ vào thân máy bay thấy có nhiều nước. Sương ư? Quỳnh gõ thử vào chiếc cánh phụ. Những giọt nước rơi xuống đường băng lộp bộp. Như vậy là đêm qua có mưa. Anh quay lại nhìn Đức đang lặng lẽ bước theo mình, nhận thấy bộ quần áo của Đức ướt đẫm. Có lẽ vì cả mưa và sương nữa. Quỳnh nghĩ.

 
        Tất cả các chiến sĩ này ngày đêm lúc nào cũng lúi húi bên chiếc máy bay, cần mẫn như những con ong đang hút nhụy hoa. Họ là những người dầm dãi nắng mưa ngày đêm lo từng chiếc đinh ốc, từng giọt dầu cho chiếc máy bay, chăm sóc đến hàng ngàn chi tiết phức tạp của nó như một người kỵ sĩ chăm lo đến từng sợi lông trên mình con ngựa chiến. Nhưng họ không hề bao giờ được đặt mình lên con ngựa của họ khi nó hoạt động. Quỳnh đôi lúc vẫn bị ám ảnh bởi cái cảm giác: các đồng chí đó là những người phải hy sinh mà mình là người chịu ơn.

        Quỳnh sờ vào vai áo ướt đẫm của Đức và hỏi:

        - Đêm qua mưa ư?

        - Sơ sơ thôi! Không can gì - Hàm răng trắng lại hiện trên khuôn mặt gần như hòa vào bóng tối - Tôi biết đồng chí ra thay đồng chí Đông, tôi đã sửa lại chỗ ngồi, đồng chí kiểm tra xem có được không?

        Quỳnh và Đông vốn thuộc hai cỡ người rất khác nhau. Anh chùi giày cẩn thận rồi trèo lên thang sắt bước vào khoang máy.

        Ngồi xuống ghế, đặt chân lên bàn đạp, anh thấy hoàn toàn thoải mái. Đức thuộc thói quen của anh với lối ngồi hai chân hơi co co đã bỏ chiếc đệm, đặt ghế và kéo bàn đạp đúng những nấc mà anh thích.

        Đây là cái thế giới nho nhỏ của người lái máy bay chiến đấu phản lực. Lần đầu ngồi vào buồng lái, Quỳnh đã có cảm giác như mình chui vào trong một cái vỏ trứng gà. Sao mà tù túng, mất tự do đến thế! Bây giờ anh đã quen thuộc với cái thế giới riêng của mình. Bầu trời lúc này không phải là những đám mây mầu xám hiện lên sau vòm kính trong suốt mà là cái màn dạ quang sáng rực của mấy chục chiếc đồng hố ở trước mặt anh, những ngọn đèn xanh đỏ nhấp nháy báo hiệu các hệ thống máy móc hoạt động tốt.

        Quỳnh thông điện kiểm tra toàn bộ máy bay. Anh bấm công tắc điện thoại liên lạc với đài chỉ huy, rỗi lần lượt gọi các số hai, ba, bốn trong biên đội của mình. Vô tuyến điện rất tốt. Quỳnh mở đài hướng. Những tín hiệu đều đều rõ ràng. Quỳnh nói một cách phấn khởi:

        - 801 chuẩn bị xong.

        Anh ngẩng đầu lên mỉm cười với đồng chí tổ trưởng thợ máy. Đức vẫn đứng trên đầu chiếc thang sắt, vịn tay vào vòm kính, theo dõi sát từng cử chỉ của anh, coi nụ cười của Quỳnh là một lời cảm ơn.

        Quỳnh bước xuống máy bay. Linh tính như báo cho anh biết là nhất định hôm nay sẽ có chiến đấu. Người anh bỗng bồi hồi. Quỳnh nhớ lại lần xuất kích đầu tiên. Hôm đó, anh đã mở máy không thành công. Biên đội xuất kích vắng anh. Mặc dầu anh em không gặp địch, quay về, nhưng Quỳnh buồn mất mấy ngày. Anh đã tự kiểm tra mình rất kỹ lưỡng, thấy mình không hề lo lắng hay hoảng hốt. Nhưng đúng là lúc đó anh cảm thấy có một cái gì không bình thường. Đồng chí bác sĩ đã nói với anh đó là một sự phản ứng tự nhiên và thông thường về mặt sinh lý: người chiến sĩ bộ binh khi tập bắn đứng trước cái bia hình người không hề biết kháng cự hoặc né tránh viên đạn của mình, vẫn cảm thấy sự hồi hộp. Nhưng anh cũng nói là phản ứng này có thể chế ngự được và cần được chế ngự. Quỳnh kéo Đức về sau phía máy bay. Anh nói bằng một giọng thì thầm:

        - Khi có pháo lệnh chuyển cấp, nhớ nhanh chóng giúp mình khoác cái quai dù bên trái và cắm đầu công tắc quần kháng áp cho mình trước khi máy bay lăn ra. Nhớ nhắc cậu cắm bình điện phải cắm cho thật chặt, không được để cắt dòng điện khi mở máy.

        - Bọn tôi đã phân công nhau rất cẩn thận rồi! Hay là khi ấy anh cứ ngồi im, để tôi mở máy cho.

        - Không, mình sẽ mở máy lấy.

        Anh nói thêm:

        - Hôm nay mình sẽ mang về cho máy bay của chúng ta một ngôi sao đỏ! Các cậu phối hợp tốt với mình.

        - Chúc anh thành công.

        Ngôi sao đỏ đầu tiên của chiến thắng xuất hiện trên mình những con én bạc vẫn là niềm ước mơ chung của mọi người.

        Trên cả vòm tròi chỉ còn sót lại một vì sao. ánh sáng của nó xanh biếc và chói lòa như viên ngọc trên vầng trán nàng tiên cá. Đó là sao mai, một trong những ngôi sao lang thang hiếm hoi mà con người đã tìm thấy trên bầu trời có hàng triệu vì sao không xê dịch.

        


        Nhà trực chiến, đèn sáng trưng.

        Trên giường của những người lái, mấy chiến sĩ cảnh vệ gác đêm qua đang ngủ say sưa. Một cậu dang hai tay hai chân, gối đầu lên chiếc báng K.50 ngáy vo vo như huýt sáo. Đồng chí trực ban chính trị chắc cũng vừa vào đây, chiếc mũ cứng còn đội sùm sụp trên đầu, đang ngồi ở thành giường hí hoáy ghi chép gì vào quyển sổ bảo mật. Nghe tiếng ủng, ngẩng đầu lên. Anh quay sang định đánh thức những chiến sĩ. Quỳnh giơ tay ngăn lại, nói nho nhỏ:

        - Anh cứ để cho anh em ngủ.

        Quỳnh trở ra nói vói các đồng chí trong biên đội:

        - Ta quay lại đường băng ngồi cho mát.

        Đúng là trong phòng trực chiến hơi nóng. Tiết trời đã có chút oi ả của mùa hè. Đồng chí trực ban chính trị nhét vội cuốn sổ vào xà cột đi theo biên đội lái. Họ thận trọng bước trên sân cỏ còn đọng những vũng nước mưa.

        Một người dáng cao cao, đầu để trần, hai cánh tay dài duỗi rất thẳng trên tay lái xe đạp, đang đi tới. Mọi người nhận ra đó là trung đoàn trưởng.

        Luân chống một chân xuống đường, dừng xe trước mặt họ. Anh hỏi giọng thân mật:

        - Quỳnh hôm nay trực thay Đông phải không?

        - Báo cáo đồng chí, phải - Quỳnh đáp.

        - Tình hình khẩn trương. Lát nữa anh Khang sẽ tới phổ biến với các cậu. Biên đội phải bàn kế hoạch hiệp đồng cho thật tỉ mỉ.

        Huấn gõ hai chiếc ủng vào nhau đánh cốp, đứng ngay ngắn, nói:

        - Báo cáo trung đoàn trưởng: hôm nay đồng chí giao cho anh em chúng tôi làm bàn chứ?

        - Có thể. - Luân ngừng lời rồi nói tiếp - Nếu các cậu hiệp đồng tốt. Làm việc đi. Mình phải về sở chỉ huy đây.

        Anh đạp xe đi. Tiếng xích xe chạm vào cái chắn quèn quẹt. Quỳnh biết sớm nay anh đã ra sân bay để kiểm tra bằng xe đạp, nhường ô tô cho biên đội mình.

        Họ vừa ngồi xuống mặt đường băng ẩm lạnh thì chính ủy Khang từ phía nhà trực chiến đi ra. Giọng nói của anh nhanh nhanh và vui vui:

        - Mình đi tìm các cậu tướt. Ra sân đậu anh em bảo là về rồi. Vào nhà trực ban thấy mấy cậu nằm, nghĩ sao lại ngủ sớm thế này, đến gần hóa ra mấy cậu cảnh vệ. Sang buồng thợ máy cũng không thấy ai. Thì ra các cậu rút ra đây. Hiệp đồng với nhau chưa?

        - Báo cáo anh, sắp làm - Quỳnh nói.

        Chính ủy ngồi phệt xuống đường băng, bên cạnh những người lái.

        Huấn khêu gợi:

        - Trung đoàn trưởng vừa nói là biên đội chúng tôi hôm nay sẽ có dịp làm bàn, đề nghị chính ủy cho biết thêm ý kiến.

        - Không những các đồng chí sẽ có dịp mà các đồng chí có nhiệm vụ phải làm bàn, phải dứt những điểm đầu tiên cho trung đoàn.

        Chính ủy bao giờ cũng có một giọng nói dứt khoát, sôi nổi như luôn luôn tiếp thêm sức mạnh cho những người ở chung quanh.

        - Tôi nói các đồng chí nghe một tin mới: Các đồng chí Quân giải phóng của chúng ta ở miền Nam vừa đánh vào tòa nhà đại sứ Mỹ ở ngay tại Sài Gòn. Bọn Mỹ chết và bị thương khá nhiều. Anh em ta đã đánh thẳng vào đầu não của bọn chúng...

        Chính ủy dừng lại một chút, nhìn mọi người bằng cặp mắt linh lợi như để đánh giá thái độ của họ trước cái tin này. Anh nói tiếp:

        - Một đồng chí của chúng ta đã lái một chiếc xe ô tô trên chứa chất nổ, lọt vào tòa nhà đại sứ Mỹ. Khi đồng chí này ra khỏi, khối thuốc nổ tung... Đánh địch giữa sào huyệt của chúng! Rất là mưu trí táo bạo! Hoàn cảnh chiến đấu của chúng ta có khác, điều đó là tất nhiên, nhưng tôi nghĩ, chúng ta vẫn có thể rút ra một số điểm để học tập. Chúng ta cũng phải làm một cái gì chứ, các đồng chí?

        Những tin chiến thắng từ miền Nam vang tới đây thường tạo nên một sự kích thích đặc biệt. Nó không chỉ đem tới sự phấn khởi. Tự nó đã trở thành một câu hỏi: Bà con trong đó với "ngựa trời" và súng tự tạo vẫn mỗi ngày là một chiến công, còn mình ở đây, mỗi người có vài khẩu pháo trong tay thì vẫn chưa làm được gì? Những người lái ngồi im lặng trước câu hỏi của chính ủy. Huấn chép miệng rồi nói thủng thỉnh:

        - Cái đó cũng còn tùy thuộc ở thằng địch...

        - Tùy thuộc như thế nào...? - Chính ủy hỏi lại.

        - Nếu nó cứ chạy hoài thì chúng tôi cũng chịu. Chúng nhanh quá, đuổi không kịp.

        Điều này là một thực tế. Cho đến nay, không quân địch tỏ ra chưa muốn đánh với không quân ta. Đánh thắng chúng là một việc khó, nhưng trước mắt, khó khăn là làm sao bắt gặp chúng trên bầu trời.

        - À... - Chính ủy cười - Nhưng không phải chúng cứ tránh ta mãi đâu! Các đồng chí đêu đã biết: Mỗi lần nó bị đánh đau ở trong kia thì nó phản ứng ra ngoài này. Chính vì vậy mà đảng ủy nhận định hôm nay các đồng chí có cơ hội dứt điểm. Đảng ủy yêu cầu thế này: Nếu biên đội các đồng chí vào trận thì phải cố giành lấy toàn thắng. "Một - không"!, "hai - không", được. Nhưng không được "hai - một" hoặc "một - hòa". Chúng ta không thể đổi một lấy một vì mỗi đồng chí của chúng ta là vốn rất quý. Nếu cần đổi thì mỗi chúng ta phải đổi lấy nhiều tên địch...

        Chính ủy ngồi dự suốt buổi thảo luận kế hoạch hiệp đồng của biên đội Quỳnh. Anh đứng dậy, đi sang một biên đội khác làm nhiệm vụ dự bị. Quỳnh đang định bảo anh em vào nhà trực chiến nghỉ thì Huấn nói:

        - Đêm qua tôi vừa nghĩ ra một tình huống này..., tôi nêu ra để các đồng chí trao đổi.

        Những trận đánh trên không chỉ diễn ra trong khoảnh khắc. Gần đây, những người lái thường nêu lên các giả định để bàn bạc trước cách ứng phó. Huấn tiếp:

        - Ta có bốn chiếc máy bay gặp hai tốp máy bay địch từ hai phía tiến lại. Một tốp ở phía bên phải, cao hơn ta, xa hơn tốp kia, nhưng chúng đang bay thẳng về phía ta. Một tốp ở phía bên trái, độ cao ngang ta, bay ở cạnh sườn của ta và đã ở tầm súng của ta. Ta nên chọn cách đánh như thế nào?

        - Dùng toàn đội hình đánh tốp bên trái trước...

        - Không được. Tốp uy hiếp ta là tốp đi cao ở phía bên phải - Huấn cãi lại Vị.

        - Tôi chưa nói hết... Sau đó, ta vòng gấp, quặt đuôi bám đánh tốp trên cao.

        - Ta có bốn người, tốt nhất chia thành hai tốp, đối phó cả hai mặt - Gấu con nói giọng trầm trầm.

        - Phân tán không lợi. Địch sẽ tập trung vào một cánh lấy số đông ép ta...

        Cuộc tranh cãi lập tức trở nên sôi nổi. Biên đội này đã chịu ảnh hưởng tính hay học hỏi, tranh cãi của Đông. Quỳnh ngồi lắng nghe mọi người trao đổi. Đây cũng là dịp để anh biết thêm chỗ mạnh và chỗ yếu của các người bạn sẽ cùng đi chiến đấu với mình hôm nay. Và anh cũng phác ra rất nhanh một cách đánh của mình. Biết đâu lát nữa biên đội anh lại sẽ gặp một trường hợp đúng như thế này.

        Bầu trời đã xanh trong từng khoảng, ánh sáng ban mai dịu nhạt. Ngôi sao mai vẫn treo lửng lơ ở lưng trời.

        


        Khẩu phần ăn sáng của mỗi người hôm ấy có hai quả trứng gà nhúng nước sôi. Đây là một món ăn nhẹ được nhiều người mọi ngày ưa thích. Nhưng sáng nay, nó đã bị bỏ lại. Những quà trứng gà mắc tội oan vì trận đau bụng bất thần của Đông khi đêm. Bác sĩ không thuyết phục được những người lái quá lo xa, đành bảo anh nuôi mang trứng về trả nhà bếp. Anh nghĩ ra một cách để bù đắp vào số ca lo bất thần bị cắt giảm:

        - Bây giờ các đồng chí đi ngủ. Đừng nghĩ ngợi gì nữa. Sắp chiến đấu cần giữ cho tinh thần thư thái, ngủ một giấc, khi xuất kích, các đồng chí sẽ có sức khỏe gấp đôi để kéo cần lái.

        Những người lái lên giường nằm. Buồng bên, anh em thợ máy làm việc từ quá nửa đêm đã ngủ cả. Mấy đồng chí thông tin ngôi ở đầu hồi nhà, rì rầm to nhỏ chuyện gì. Chính trị viên đại đội Bút nhẹ nhàng đi ra, xua tay làm hiệu cho họ. Những tiếng rì rầm im bặt.

        Sáng hôm nay, Quỳnh thấy mình không tài nào ngủ được. Bộ đổ bay nặng nề, nhất là đôi ủng da bó lấy chân nóng hầm hập, làm cho người anh bứt rứt. Huấn nằm trước mặt anh cứ trăn trở mãi, hết xoay sang bên này, lại xoay sang bên kia. Thấy Vị nằm bên im lặng đã lâu, Quỳnh tưởng anh đã ngủ. Khi Quỳnh ghé mắt nhìn sang thì thấy Vị nằm nhắm mắt, nhưng hai ngón tay vẫn rê rê tìm những sợi râu trên cằm. Vị có hai đầu ngón tay cái và trỏ to bè bè, móng tay dày và bằng, khi anh bóp lại giống như một chiếc nhíp to. Với cái nhíp trời cho ấy, Vị có thể nhổ bật cả những sợi râu thật ngắn làm cho cằm anh lúc nào cũng nhẵn nhụi.

        Thì ra mọi người đều khó ngủ như mình. Anh em cũng giống mình ở chỗ cảm thấy trận đánh sắp đến. Mấy tháng qua, cũng có nhiều ngày báo động tới năm, bảy lần, có những buổi ngồi trực bốn giờ liến dưới cánh máy bay. Nhưng vào những ngày đó, Quỳnh vẫn không tin chắc chắn trận đánh sẽ diễn ra như hôm nay. Tại sao lại như vậy? Vì tình hình rõ ràng là đã khẩn trương hơn. Vì điều dự đoán mà chính ủy vừa nói. Còn vì sao nữa, chính anh cũng không rõ.

        Mặt trời dần dần lên cao. ánh nắng xuyên qua kẽ mây mang màu sắc lung linh. Vài tia nắng lọt qua khe liếp, chiếu xuống bàn ăn, làm vẩn lên trong khoảng không tưởng như rất tinh khiết vô vàn những hạt bụi nhỏ li ti đang nhảy múa. Thỉnh thoảng một làn gió nhẹ từ Tam Đảo thổi về.

        Từ phía đơn vị thợ máy đang làm việc ở bên kia đường băng vang lại một giọng hát rất khỏe:

                                  Vừng đông đã hửng sắng,
                                  Núi non xanh ngàn trùng xa,
                                  Tổ quốc bao la hiền hòa...

        Đất nước là gì nhỉ? Quỳnh bỗng tự hỏi mình. Điều đó dường như ta sẽ không hiểu đầy đủ, nếu chỉ hiểu nó bằng lý trí. Mình đã cảm thấy thế nào là đất nước trong những năm phải sống xa Tổ quốc. Nó cũng cần cho đời sống của con người như những tia nắng mặt trời kia cần cho sự sống của cỏ cây. Khoảng không trên kia tự nó vốn không có ranh giới. Trái đất của con người vốn đã trải qua hàng triệu năm dài không có biên giới. Biên giới là do con người chia ra từ mặt đất. Những con người đã tạo ra đất nước. Qua những khoảng thời gian tính bằng thế kỷ, đất nước đã gắn liến với những con người đã đổ mồ hôi, đổ máu, xây dựng ra nó. Ngày nay, nó đã trở thành tâm hồn của mỗi người. Và tâm hồn cũng đã hòa vào với mỗi trái núi, mỗi con sông, vào tất cả đất nước. Quỳnh cảm thấy điều đó mỗi lần máy bay anh cất cánh trên bầu trời. Có lúc anh đã nghĩ mình sẵn sàng hy sinh vì một dòng suối nhỏ, một mái nhà tranh, một áng mây trôi, một gốc xoan non kia. Đó chính là đất nước.

                                  Quên thần mình một niềm tin trong phong ba...

        Cái tiếng hát nào đó vẫn ngân xa vời vợi. Những âm thanh như đang hòa tan vào không gian. Quỳnh liếc nhìn khoảng không xanh thẳm ở cuối cánh đông ngoài hàng hiên. Bầu trời, không gian và cảnh vật sao trang nghiêm lạ lùng...

        Bụp... Một tiếng pháo lệnh từ đài chỉ huy vọng lại. Tiếp theo ngay đó là một hồi chuông kêu ran. Báo động rồi! Người nọ định ngoảnh sang đánh thức người kia... Nhưng tất cả đều đã choàng dậy.

        Chạy... Chạy...

        Thợ máy, người lái, nhân viên quân giới, vô tuyến điện, cán bộ tham mưu, chính trị... cùng lao đầu chạy về phía những chiếc máy bay.

        Quỳnh vừa chạy vừa đội mũ bay vào đầu và kéo lại chiếc quần kháng áp cho chặt. Chiếc pháo hiệu màu xanh vẫn lơ lửng trên nền trời. Mắt anh thỉnh thoảng lại nhìn về phía đài chỉ huy xem có lệnh cất cánh hay chưa.

        Đức đứng chờ anh bên chiếc thang sắt nhỏ. Chỉ ba bước, Quỳnh đã ngồi gọn trong buồng lái. Anh bật luôn công tắc điện.

        Đồng chí tổ trưởng thợ máy nhanh nhẹn khoác chiếc quai dù vào cánh tay trái anh và cắm nút ống quần kháng áp.

        Quỳnh liếc mắt nhìn quanh máy bay thấy các mảnh bạt bọc khoang ngồi và nòng pháo đã được tháo ra. Trên những chiếc máy bay đậu chênh chếch dọc đường băng, các bạn anh đã ngồi yên trong khoang lái, sẵn sàng đợi lệnh. Mọi người đều nhanh không phải chỉ có mình...

        Bụp... Pháo lệnh lại nổ. Đức thì thào bên tai anh một giọng thiết tha: “Có lệnh mở máy rồi!”.

        Không được hồi hộp nhé! Không được hồi hộp nhé! Những ngón tay của mình đừng có run, Quỳnh tự bảo. Anh mở các công tắc cần thiết và bấm nút điện. Máy gầm lên. Tiếng vòng quay rất đều và mỗi lúc một nhanh. Mở máy thành công rồi! Niềm vui sướng tràn ngập lòng anh. Các bạn anh đều đã mở máy xong. Qua vô tuyến điện, Quỳnh biết một biên đội bạn nữa cũng được lệnh chuẩn bị.

        Khoang lái đã đóng lại. Đức giơ tay chào anh rồi vội nhảy xuống kéo cái thang chạy giật lùi, tránh xa chiếc máy bay.

        Quỳnh cho máy bay lăn ra đường băng cất cánh. Anh thoáng nhìn thấy rất nhiều người đứng trên bãi cỏ, dọc đường băng phía tay trái. Mọi người đều như đang mỉm cười với anh. Người anh nhìn thấy rõ nhất đồng chí chính trị viên đại đội. Vẫn cái dáng rụt rè, cái miệng hơi mỉm cười, đôi mắt màu nâu hiền hậu nhìn anh với rất nhiều tình cảm và gửi gắm. Hình như có người vẫy tay chào anh. Điều lệnh đã cấm làm như vậy với người lái khi xuất kích. Quỳnh khẽ gật đầu chào lại.

        Quỳnh cho máy bay chạy vòng ra đường băng cất cánh và dừng lại ở phía bên trái. Liếc mắt nhìn sang phải, anh thấy Huấn đã sẵn sàng. Đội hình ra quân rất đẹp, Quỳnh mỉm cười với Huấn, rồi nới tay phanh mở cửa dầu. Người anh lâng lâng. Máy bay đã rời khỏi mặt đất. Đầu đường băng có những đám mây mỏng. Ngoái nhìn sang bên Huấn vẫn bám sát. Quỳnh gọi sở chỉ huy:

        - 801 gọi Chi Lăng!

        - Chi Lăng nghe rõ. .

        - 801 xin hướng bay.

        - Hướng bay 230.

        - Nghe rõ hướng bay 230. Hai, ba, bốn... nghe rõ trả lời.

        Những tiếng "rõ" với ầm sắc khác nhau cùng đáp lại.

        - Phân tán! - Quỳnh ra lệnh.

        - Xuyên mây!

        Một lát sau Đông đã có mặt ở sân băng với bộ đồ bay gọn gàng. Mặt anh xanh tái. Nghe tin báo động, Đông chồm dậy, mặc quần áo bay, lấy chiếc mô tô của đồng chí phó chủ nhiệm chính trị mở hết tay ga, phóng ra sân bay. Các sân đậu đều vắng tanh. Những người thợ máy đã chuyển cả về phía đằng kia để đón các máy bay khi trở về.

        Đông nghiến răng, giậm chân liền mấy cái. Rồi anh cắm đầu chạy đến đài chỉ huy, nơi tiếng nói của các đồng chí vừa xuất kích đang tiếp tục vọng về.  

        Ánh sáng ập vào buồng lái. Vòm kính đục lờ lại trở nên trong suốt. Ra khỏi đám mây đen phủ cuối đường băng, Quỳnh hỏi những người bạn đồng đội đang bay sau anh:

        - Thấy chưa?

        - Thấy rồi!

        Tiếng Huấn đáp chắc và gọn. Tiếng Vị trong trẻo. Rồi tiếng gấu con lí nhí.

        - Tập hợp! - Quỳnh ra lệnh.

        Ba người cho máy bay nhích lại gần biên đội trưởng.

        Quỳnh nhìn sang hai bên. Anh em đã tự động dàn thành đội hình chiến đấu. Đã từ lâu, Quỳnh không bay với các đồng chí này. Từ đó đến nay, anh em đã tiến bộ nhiều. Anh cảm thấy giữa mọi người với mình có một sự gắn bó lạ thường. Cả bốn người đã họp lại thành một chiến lũy thép ở khoảng không. Sức mạnh mới mà anh cảm thấy lúc này là ở chỗ: Mọi người sẵn sàng hy sinh vì anh cũng như anh sẵn sàng hy sinh vì mỗi đồng chí đang quây quần quanh mình. Đội hình mũi tên nhọn của họ tiếp tục lao về phía trước.

        - 801 nghe rõ không? - Tiếng gọi ở đài chỉ huy chậm rãi.

        - 801 nghe rõ - Quỳnh đáp.

        - Độ cao: X... mét.

        - Độ cao X... mét - Quỳnh nhắc lại để đài chỉ huy biết là mình đã nhận rõ lệnh.

        Mọi việc đang diễn ra đúng như anh chờ đợi. Ở nhà đã cho biên đội anh đi ở một độ cao trung bình, tương đối thấp so với biên đội bạn. Như vậy có nghĩa là biên đội anh đã được chỉ định làm nhiệm vụ công kích chính.

        Mặt đất lấp lánh. Những cánh đồng ruộng nước mênh mông hiện ra dưới đôi cánh. Ở phía trước, có một dải mù khô nhẹ và mỏng, ánh nắng mặt trời buổi sớm rọi vào nó tạo thành những hình tròn màu cầu vồng như những bông hoa. Sông Hồng là một dải sáng đục do ảnh hưởng của lớp mù buổi sáng. Không biết dưới đó đang có những cặp mắt nào đang nhìn mình. Những người bạn không quen biết có nhận thấy đội hình hùng dũng này là một đội hình chiến đấu không? Chúng tôi đi làm nhiệm vụ đây các bạn ạ! Chúng nó đang làm vẩn đục bầu trời của chúng ta, đang vấy lên khung cảnh đẹp đẽ thanh bình những đụn khói xám và những đám lửa. Chúng tôi đi tìm chúng nó đậy.

        Phía biển Đông nhiều mây. Những mảnh “quy” cao, thấp khác nhau hạn chế tầm nhìn. Kẻ địch vẫn thường ở phía đó đến. Trên cao vẫn là mây, rải rác, nhiều tầng. Không phải lo gì trên đó vì đã có biên đội bạn.

        Một dải núi nhấp nhô đen sẫm hiện ra trước mắt. Hòa Bình kia rồi! Có lẽ hôm nay mình làm nhiệm vụ đánh chặn quân địch tiến vào Hà Nội? Chúng định đụng chạm đến Thủ đô rồi sao? Ý nghĩ đó làm cho Quỳnh bỗng thấy lòng đau nhói. Quỳnh ngó sang bên trái. Huấn bay rất gần anh, nhìn rõ cả hàng râu quai nón xanh xanh. Huấn cũng đang đưa mắt nhìn biên đội trưởng. Cậu ta cũng cùng một ý nghĩ với mình chăng?

        Đã bước vào cửa ngõ của cuộc chiến đấu rồi. Đầu óc Quỳnh căng lên. Cảnh vật trước mắt dường như trong hẳn lại. Không gian vắng lặng, yên tĩnh. Trên Biển Đông chỉ còn những đám mây quy nho nhỏ. Người lái gọi đó là những món tóc "phi-dê". Tất cả đều đứng im. Không có gì cả ngoài tiếng máy quay đều đều. Quỳnh tin chắc là không một thằng địch nào lẩn quất sau những đám mây kia, thoát khỏi cái nhìn của anh. Hay là chúng lại chuồn rồi?

        - 801 nghe rõ không? - Giọng nói từ đài chỉ huy bỗng trở nên khẩn trương.

        - 801 nghe rõ.

        - Mây đen bên trái 60 ki-lô-mét.

        - Mây đen bên trái 60 ki-lô-mét - Quỳnh nhắc lại. Anh ra lệnh cho biên đội:

        - Hai, ba, bốn! Mây đen bên trái 60 ki-lô-mét. Tăng cường sục sạo, mở hết cửa dầu.

        Tiếng động cơ máy bay rộ lên.

        Chắc vào khoảng bốn mươi ki-lô-mét sẽ nhìn thấy địch, Quỳnh nghĩ. Anh ra lệnh tiếp:

        - Tất cả "ăn kẹo". Làm xong báo cáo.

        Gần như cùng một lúc, mọi người báo cáo đã lên đạn xong.

        Vẫn chưa thấy chúng đâu. Thằng địch đầu tiên mà mình trông thấy sẽ hiện ra như thế nào, Quỳnh tự hỏi. Anh chờ nhận ra những chấm đen di động trên nền trời.

        - Số 4, chú ý gián cách không được lớn! - Quỳnh nhắc Phương vì thấy anh bay hơi xa.

        -Rõ.

        Tiếng trả lời của Gấu con, nghe sao mà buồn cười.

        - Mây đen 20 ki-lô-mét! - Tiếng của đài chỉ huy lúc này trở lại chậm rãi.

        - Mây đen 15 ki-lô-mét!

        Sao mình vẫn chưa nhìn thấy chúng nhỉ? Thế này là thế nào? Quỳnh nói như hơi gắt:

        - Tất cả tăng cường sục sạo!

        Lệnh ở đài chỉ huy:

        - Vòng trái! Vòng trái 10 độ. Tất cả chú ý! Bỏ thùng dầu phụ!

        Quỳnh cho máy bay nghiêng cánh làm theo lệnh. Các bạn đồng đội bám theo anh.

        Lệnh ở đài chi huy:

        - Tiếp tục vòng trái! Địch bên phải 15 độ - Lần đầu ở nhà không dùng mật ngữ.

        Chắc chúng đây rồi! Tuy vậy, Quỳnh vẫn chưa nhìn thấy địch đâu. Lệnh ở đài chỉ huy:

        - Tất cả chú ý! Động tác nhanh!

        - Rõ! - Quỳnh đáp lại, và anh ra lệnh tiếp: "Chú ý bám sát!"

        Tại sao mình vẫn chưa nhìn thấy địch? Hai thái dương anh nóng bừng bừng.

        - Thấy mây đen rồi! Bên phải 10 độ - Tiếng khàn khàn của Gấu con.

        - Mục tiêu!

        - Mây đen !

        - Máy bay địch!

        Quỳnh, Huấn, Vị reo lên gần như cùng một lúc.

        


        Cảm giác đầu tiên của Quỳnh khi nhìn thấy những chiếc máy bay địch là sự ghê tởm. Nó giống như lúc anh bắt gặp một con chuột cống rất to đang đùa nghịch trên tấm chăn bông sạch sẽ của mình.

        Chúng không giống với những mô hình Quỳnh thường nhìn hàng ngày. Không phải đó là những chiếc máy bay. Đó là những con thú rất lạ mắt vừa sổng ra khỏi rừng.

        Quỳnh ra lệnh:

        - Chú ý phía sau!

        - Rõ - Giọng Gấu con nho nhỏ, rất bình tĩnh.

        Quỳnh thét to:

        - Đánh hai chiếc đi đầu! Tất cả bám sát tôi!

        Quỳnh tăng cửa dầu, bay thẳng về phía địch. Anh đưa dần mục tiêu vào vòng ngắm. Đôi mắt anh căng ra. Chợt anh thấy một vệt sáng lao vút trong khoảng không. Huấn đã nổ súng rồi. Quỳnh vội thét:

        - Không được bắn xa! Vào gần nữa!

        Địch cũng đã nhìn thấy ta. Chúng bắt đầu bay theo những đường gấp khúc.

        Máy bay ta mở hết tốc độ, lượn theo địch như trẻ con chơi trò rồng rắn. Chợt Quỳnh nghe tiếng Phương lí nhí:

        - Báo cáo: bốn chiếc phía sau!

        Mặc kệ nó, Quỳnh nghĩ. Vị và Phương sẽ đối phó. Mình phải tiêu diệt thằng địch ở phía trước. Một chiếc chấm đen đã lọt vào vòng ngắm. Anh cố thít chặt lấy nó trong tám cái chấm sáng. Con thú rừng đã to lắm rồi. Quỳnh thét:

        - Bắn!

        Cùng lúc với tiếng hô, tay phải Quỳnh xiết chặt cò súng. Thân máy bay anh rung rung. Nghe tiếng súng nổ xa xa. Một luống đạn rất sáng bay vụt về phía trước máy bay địch. Mình bắn trượt mất rồi! Nhưng ngay lúc đó anh thấy có một luồng đạn khác bọc lấy con thú rừng. Chắc là loạt đạn của Huấn.

        Thằng địch chúi xuống. Quỳnh lập tức đẩy cần lái tiếp tục lao theo nó, cố đặt nó trở lại vào trong vòng ngắm. Anh biết là đồng tử của mình đang mở rất to. Lần này thì nó không thể nào thoát được Quỳnh siết cò bắn loạt đạn thứ hai. Những chớp sáng biến mất khi bay tới mục tiêu. Chiếc máy bay địch lật ngửa phơi bụng trông như một con cá heo. Nó còn cố xoay trở lại tư thế bình thường nhưng toàn thân nó đã rung lên trước mắt anh. Một luống khói đen tỏa ra. Quỳnh nghe nhiều tiếng ồn ào:

        - Cháy rồi!

        - Rơi rồi!

        Chiếc máy bay địch lúc lắc lao xuống, kéo theo một luồng khói đen, luống khói đen đổi nhanh sang màu trắng xanh có lẫn ánh lừa đỏ khé. Máy bay địch rơi trong khoảng không như một chiếc lá bàng.

        Thấy Huẫn vẫn say mồi lao theo bắn bồi thêm, Quỳnh vội nói:

        - Nó rơi rồi. Tiết kiệm đạn!

        Quỳnh bỗng nhận thấy một chiếc máy bay khác của địch đang vòng về phía sau lưng đội bay. Anh quát:

        - Số 2, theo tôi!

        Anh gạt mạnh cần lái sang bên, quay ngoắt trở lại để chặn đầu.

        - Báo cáo: phía sau có địch!

        - Bên phải có địch!

        Quỳnh chưa nhận ra tiếng của ai thì lại nghe tiếng khàn khàn của Gấu con:

        - Bên trái có địch!

        Mình lọt vào giữa vòng vây của chúng rồi chăng? Quỳnh nghĩ.

        - Không sao hết! Bình tĩnh!

        Nói xong, anh nhận ra đó không phải là câu nói của người chỉ huy. Tình hình đã trở lên phức tạp. Mọi người đang chờ cách giải quyết. Chợt anh thấy bóng một chiếc máy bay vừa lao qua trên đầu mình. Đoán là máy bay của ta. Quỳnh hỏi:

        - Ai đó?

        - Số 3.

        Đó là Vị. Vị vừa thấy một tốp máy bay địch tiến vào phía sườn bên trái của biên đội trưởng vòng lại đối đầu với chúng.

        - Số 2 có trông thấy số 1 không? - Quỳnh hỏi Huấn.

        - Ở phía trái có một tốp địch! - Huấn trả lời rất gấp. Huấn cũng vừa nhìn thấy những tên địch mà Vị đã phát hiện.

        - Cản nó lại! Bình tĩnh!

        Sao mình cứ nói bình tình mãi? Mình mất bình tĩnh rồi? Quỳnh tự trách mình. Anh nhìn sang trái thấy hai con én trắng của ta đang lao về phía tốp máy bay địch. Anh đoán đó là Vị và Huấn. Chợt anh nghe thấy tiếng khàn khàn, líu ríu của Phương:

        - Đằng sau số 1 có địch!

        Tốt lắm, Phương đã tự động bám đuôi để bảo vệ cho mình. Quỳnh lập tức ra lệnh:

        - Số 4, theo tôi!

        Quỳnh bay vọt lên cao để thu ngắn cự ly giữa mình và Phương.

        - Số 4, bám sát tôi chút nữa!

        Quỳnh đã nhìn thấy thằng địch vừa định bám đuôi mình. Đồng thời anh cũng nhận ra không phải là biên đội anh lọt vào giữa vòng vây của kẻ thù, mà chính là chúng nhìn thấy máy bay ta nên đã tìm cách lao nhanh từ phía đất liền ra biển.

        Thằng địch này là một chiếc F.8 của hải quân, chắc đang còn mê mải trong vòng chiến, chưa biết các đồng bọn của nó đã bắt đầu chuồn. Quỳnh lập tức lao về phía nó.

        Tên địch biết đã lộ mặt, vội vàng cơ động. Sau hai lần cắt bán kính, Quỳnh bắt được máy bay địch trong vòng ngắm.

        Quỳnh bấm cò súng hai lần, nhưng máy bay của địch vẫn cứ bay. Tại sao thế? Quỳnh nghiến răng bóp một loạt đạn thứ ba. Vừa khi đó thằng địch ngoặt trở lại. Những viên đạn của anh bay vút vào khoảng không. Luồng khí lưu do máy bay địch gây ra làm máy bay của anh tròng trành.

        - Côn Sơn! Côn Sơn!

        Tiếng của đài chỉ huy vang lên xa xa. Đó là lệnh quay về. Nhưng phải cố tiêu diệt thằng này. Quỳnh lại đẩy gấp cần lái để đuổi theo. Chắc đạn không còn nhiều. Phải tiết kiệm những viên đạn cuối cùng. Anh mở hết cửa dầu lao theo tên địch.

        Chợt Quỳnh nhận thấy chiếc F.8 tự nhiên to phình ra như một con gà đang đứng bỗng xù lông cánh. Nó đứng chắn ngay trước mũi máy bay của anh. Quỳnh vội kéo mạnh cẩn máy bay lên cao và giảm tốc độ.

        Nhìn xuống, tên địch đã ở dưới sâu. Anh thấy rõ cái đầu thằng Mỹ đang lúc lắc, nghiêng ngó. Nó vừa dùng một động tác xảo quyệt mở hết cánh cản làm cho máy bay chậm hẳn, để tìm cách lủi lại phía sau Quỳnh. Nhưng Quỳnh đã đối phó kịp và hiện thời nó chưa nhận ra anh ở đâu.

        Trong khi nhìn thấy thằng địch, Quỳnh đồng thời thấy cả màu xanh mênh mông, xao động, mát rười rượi và những ngấn trắng của sóng. Mình đã lao ra biển rồi! Biển!

        Anh bỗng cảm thấy có một cái gì rất thân thuộc, rất gắn bó với mình đang ở trước mắt. Cảm giác đó chỉ lóe lên như một ánh chớp rồi tắt ngay đi vì cái đầu thằng Mỹ còn đang lúc lắc. Tên địch đã quay lưng về phía anh.

        Quỳnh lập tức bắn theo nó một loạt đạn dài.

        Chiếc F.8 phụt ra một luồng lửa đỏ lừ. Máy bay của anh dường như vừa dừng lại. Nó đã thôi không rung nữa. Anh biết là mình đã bắn hết đạn. Và không phải máy bay anh vừa dừng lại mà chính là vì thằng địch vừa dùng một tốc độ rất lớn bỏ tụt chiếc máy bay của anh lại phía sau. Nó chúc xuống vào lần vào một táng mù ở trên mặt biển.

        Côn Sơn! Côn Sơn! Lần này không phải là tiếng của đài chỉ huy mà là giọng nói khàn khàn của Phương. Quỳnh ngó về sau. Phương vẫn bám sát trên đầu anh. Từ nãy đến giờ cậu ấy không bắn một phát súng nào. Mình hỏng quá! Cậu ấy dành phần cho mình mà mình đã để trật.

        


        Khắp bổn phía, trời và biển như cùng hòa làm một.

        Trời màu xanh. Biển cũng màu xanh. Tròi nhiều mây. Biển cũng nhiều mây. Biển chỉ khác ở màu xanh sẫm hơn và những gợn trắng rất nhỏ của sóng. Không thấy dấu vết đâu là đất liền. Kim dầu nhảy rất nhanh. Nhiên liệu của Quỳnh không còn nhiều vì máy bay của anh đã hoạt động với tốc độ lớn trong suốt cuộc chiến đấu. Chiếc la bàn của Quỳnh đã bị trục trặc, không chính xác nữa. Quỳnh bảo Phương:

        - Xác định hướng bay đi?

        Phương quay mũi máy bay về đất liền. Khi hướng bay của hai người đã ổn định, Phương lùi về phía sau biên đội trưởng.

        Một lát sau, họ bắt gặp dòng sông Hồng đổ ra cửa biển. Đất mẹ đây rồi! Những cánh buồm như những cánh bướm rất nhỏ đậu ở cửa sông. Quỳnh nghiêng cánh để đồng bào nhìn thấy hình cờ đỏ sao vàng bên thân máy bay. Không biết có ai dưới đó nhận ra lời chào của mình không.

        Kim la bàn của Quỳnh ổn định trở lại. Nhưng nó không còn nhiều tác dụng. Vì thấy dòng sông này rồi thì dù không có nó, Quỳnh vẫn cứ bay về tới nhà. Khó khăn bây giờ là nếu có máy bay địch đuổi theo thì xử trí ra sao. Đạn của anh đã hết. Dầu cũng không còn nhiều. Anh hỏi Phương:

        - Nhiên liệu thế nào?

        - Đủ dùng.

        Dường như đoán được điều phân vân của biên đội trưởng, Phương nói:

        - 801 tranh thủ về trước hạ cánh.

        Quỳnh biết Phương lùi lại về phía sau để yểm hộ cho mình. Một sợi dây vô hình đã siết chặt anh với người bạn đồng đội. Anh nghe tiếng Vị, rồi tiếng Huấn xin hạ cánh xuống sân bay. Toàn đội anh đã làm tròn nhiệm vụ. Họ đã mang về ít ra là hai ngôi sao đỏ đầu tiên cho toàn đoàn.

        Chúng nó cũng chỉ là như vậy thôi... Những tên ăn cướp bao giờ cũng là kẻ ham sống. Trong những phút đầu tiên, chúng bị bất ngờ. Nhưng không phải là suốt trận đánh chúng đã bị bất ngờ. Ta đã biết được một phần sức mạnh của chúng. Lòng anh tràn ngập một niềm vui. Những con đường có đôi hàng cây hiện ra dưới cánh bay, đẹp như những dải lụa thêu viền. Những mỏm núi Tam Đảo rõ dần phía trước. Anh đã nhìn thấy con đường số 3 lượn vòng vèo và đường băng của sân bay nằm trắng toát trên tấm thảm xanh của đồng ruộng và những bãi cỏ.

        Quỳnh ngó lại phía sau, không thấy Phương đâu. Gấu con đã tụt lại quá xa. Nhưng anh không thể trùng trình vì dầu của anh đã sắp hết. Quỳnh xin phép đài chỉ huy sân bay hạ cánh.

        Một chuyện bất ngờ đã đến với Gấu con trên đường về.

        Vừa qua cửa sông Hồng một lúc, Gẫu con bỗng nhận ra bốn chấm đen trên nền trời mây ở sau lưng mình.

        Máy bay địch hiện lên mỗi lúc một rõ. Như vậy là tốc độ của chúng rất lớn. Phải có một quyết định thật nhanh chóng để đối phó. Có nên báo cho Quỳnh biết không? Nếu báo cho Quỳnh biết thế nào anh cũng quay trở lại. Nhưng nhiên liệu của Quỳnh đã cạn. Chỉ sau một hai đợt quay vòng với địch, chắc chắn anh phải rời máy bay bằng cách nhảy dù.

        Mình sẽ im lặng để biên đội trưởng yên tâm về trước. Nhưng mình thì không thể tiếp tục bay về, vì kẻ địch nhanh hơn. Chúng sẽ bắt kịp anh ngay. Cả anh và sau đó là Quỳnh sẽ làm mồi ngon cho những phát tên lửa. Nhưng quay lại, anh sẽ phải một mình đương đầu với bốn tên địch Một khó khăn lớn nữa: đạn của Gấu con đã hết. Anh đã hết đạn từ khá sớm sau khi quần nhau một chặp với sáu chiếc máy bay địch. Và từ nãy đến giờ, bám sau Quỳnh, Gấu con đã xác định mình chỉ làm nhiệm vụ cảnh giới. Dầu của anh cũng chẳng còn nhiều, không cho phép anh kéo co dằng dai với chúng. Gấu con nhận thấy mình chỉ còn có một cách đối phó cuối cùng... Gấu con đẩy cần lái cho máy bay ngoặt gấp, quay đầu lao về phía địch với một tốc độ khá nhanh.

        Chỉ có một điều đáng tiếc là ngày hôm nay mình đã bắn rất kém. Mình đã đổ đi bao nhiêu đạn. Bây giờ thì nhất định mình sẽ hạ được một thằng. Mình sẽ lao thẳng vào tên đi đầu. Nó sẽ phải bỏ xác tại đây. Còn mình thì chỉ trở về với đất mẹ. Đất mẹ đang dang rộng đôi cánh tay hiền hòa dưới kia để đón mình. Mình sẽ phạm vào cái điều mà chính ủy sớm nay đã dặn là không nên: "một hòa". Trong tình thế này, mình không thể làm khác. Các đồng chí thông cảm với Gấu con nhé!

        Những chiếc máy bay địch to lên rất nhanh.

        Chúng đã thấy một chiếc máy bay của ta đơn độc quay về phía chúng.

        Mình sẽ cắm đúng vào cái miệng cá mập của nó. Đừng có trệch một chút nhé! Bọn Mỹ sẽ biết không quân ta còn có cả đòn trừng phạt này.

        Kẻ địch dường như đã nhận ra ngón đòn quyết liệt đó khi chiếc Mic bé nhỏ đơn độc lao thẳng về phía chúng không hề đổi hướng.

        Mình sẽ làm một quả pháo chui tọt vào cái ô cửa đen ngòm như miệng ống khói kia. Mọi việc chỉ diễn ra trong chớp mắt.

        Phương bỗng nhận thấy những đường nét cân đối của chiếc máy bay địch trước mắt mình bỗng méo xệch hẳn đi. Tại làm sao thế? Chúng đổi hướng? Đúng là chúng đổi hướng bay rồi! Chúng định quây lấy minh ư? Không. Tất cả bọn chúng đã quay đầu ra biển.

        Bọn chúng bỏ cuộc rồi! Giữa mình với chúng vẫn là "không - không"

        Niềm vui lớn là niềm vui mà mọi người đón nó bằng những giọt nước mắt.

        Chiếc máy bay từ từ lăn trên con đường vòng ở cuối sân bay. Từ xa, Quỳnh đã nhìn thấy những bóng người bé nhỏ, mặc bộ quần áo xanh sẫm mà anh biết là lúc nào cũng lấm lem dầu mỡ. Anh em thợ máy đã đứng đợi bên rìa bãi cỏ. Những người thân đến đón mình kia rồi... Các đồng chí ơi, các đồng chí đã chuẩn bị cho tôi một con đại bàng vô cùng ngoan ngoãn. Công lao chăm sóc nó ngày nắng đêm mưa của các đồng chí đã được đến bù. Nó đã mang về cho chúng ta một ngôi sao đỏ. Tôi đã nhận nó từ tay các đồng chí. Nó đã làm tròn nhiệm vụ sớm nay. Giờ tôi đem nó trả lại các đồng chí. Nó vẫn nguyên vẹn, lành lặn như khi ra đi. Các đồng chí hãy vỗ về nó, cho nó ăn no, cho nó nghỉ ngơi, rồi lát nữa nếu kẻ thù đến nữa, thì các đồng chí lại trao nó cho tôi, tôi cùng nó sẽ lại lên đường... Quỳnh thoáng nhớ lại những tiếng nói rung trên đầu lưỡi của đồng chí quân giới, nhớ đến cái giọng nói thì thầm và cặp mắt đầy gửi gắm của Đức trước khi máy bay anh lăn ra đường băng cất cánh... Câu nói đầu tiên của mình phải là những lời cảm ơn tất cả các đồng chí đó...

        Quỳnh vừa bước chân xuống sân bay chưa kịp nói gì thì Đức đã lao đến ôm chầm lấy anh, vít đầu anh xuống mà hôn. Những giọt nước mắt của Đức làm ướt một bên má anh. Những đồng chí thợ máy khác, những đồng chí cán bộ chính trị, tham mưu cũng ùa lại. Quỳnh không còn nhận được ra họ là những ai. Đôi mắt của anh cũng đã mờ đi vì nước mắt. Đây là lần đầu tiên anh khóc từ ngày vào bộ đội đến giờ. Ai ngờ những giọt nước mắt đầu tiên của mình lại rơi vào đúng một ngày vui...

        Chiếc xe nhỏ đưa Quỳnh từ nơi máy bay đỗ để lấy thêm dầu và đạn, trở về nhà trực ban. Nhìn vào tấm gương nhỏ trên xe, Quỳnh giật mình. Mặt anh bóng lọng như quét một lớp dầu nhờn. Anh nhận ra quần áo mình ướt đẫm mồ hôi.

        Nhà trực ban đông đặc người. Quỳnh muốn đứng lẩn vào một nơi, nhưng đó là một điều anh không thể nào làm được. Mặc dầu người đông, nhưng hễ anh xê dịch về một chỗ nào thì tất cả lại quay hướng về đó quây tròn lấy.

        Bỗng Quỳnh thấy những người đứng quanh mình giãn cả ra. Nhìn về phía cửa, Quỳnh trông thấy đồng chí tư lệnh trưởng quân chủng, vầng trán rất cao và chính ủy quân chủng có hàm râu đen từ trên xe bước xuống, vội vã đi vào. Tư lệnh trưởng chạy tới ôm chầm lấy Quỳnh làm cho người anh cứ quýnh cả lên. Quỳnh muốn nói: "Báo cáo đồng chí, tôi đang có nhiều mổ hôi". Nhưng anh không nói được và cũng không kịp nói vì cả tư lệnh trưởng và chính ủy cùng ôm lấy anh mà hôn rất lâu. Khi hai đồng chí buông anh ra, anh nhìn các đồng chí đó với vẻ lo ngại thì nhận thấy cặp mắt của hai người cùng đỏ hoe. Và ngay sau đó, chính Đông, cái thằng bạn hàng ngày thường chế giễu anh về cái "bệnh" mồ hôi dầu, vừa ở đâu chạy về, gạt mọi người ra, xông lại vít đầu anh xuống mà hôn mãi, trên mặt anh mồ hôi càng vã ra.

        Vì sao thế nhỉ? Quỳnh tự hỏi. Các đồng chí pháo cao xạ và dân quân trên miến Bắc đã hạ hơn hai trăm chiếc máy bay địch gồm hầu hết các loại rồi, có bao giờ có sự mừng rỡ đến như thế này? Anh cảm thấy sự đón tiếp của mọi người dành cho mình và các bạn hơi quá đặc biệt.

        Cả bốn người đều thuật lại trận đánh một cách lúng túng và gần như cộc lốc. Gấu con chỉ nói có một câu: "Tôi bắn hết cả đạn của các đồng chí quân giới mà không rơi được thằng nào!". Nhưng người lúng túng nhất là Quỳnh. Vì anh được trung đoàn trưởng chỉ định báo cáo lại với Bộ tư lệnh tất cả diễn biến trận đánh của biên đội. Anh nhận thấy nhưng điều mình nói ra rất lủng củng và thiếu sót. Anh càng bối rối khi thấy mọi người đứng vòng trong vòng ngoài, im phăng phắc nghe từng lời của mình. Hai má anh nóng ran.

        Trung đoàn trưởng là người nhìn thấy rõ trạng thái tinh thần của Quỳnh. Trung đoàn trưởng hỏi anh:

        - Sao đồng chí ở nhà hàng ngày lúc nào cũng nhỏ nhẻ, hỏi câu nào nói câu ấy, mà hôm nay lại hét nhiều thế? Lúc nào cũng chỉ nghe thấy đồng chí hét.

        Mọi người cười ầm. Quỳnh bỗng nhận ra ngón tay cái của mình đau đau. Chính là vì anh đã bóp mi-cơ-rô nhiều quá. Ban nãy, anh đã nghe thấy giọng nói của mình khác đi; giọng anh bị khản vì anh đã hét quá nhiều. Nhưng vào lúc đó, anh không hề nghĩ là mình đang hét.

        Trung đoàn trưởng tủm tỉm nói tiếp:

        - Hôm nay, các đồng chí đánh tốt, rất dũng cảm và khá linh hoạt. Riêng về động tác của biên đội trưởng, chúng tôi theo dõi thì thấy đồng chí Quỳnh làm công tác động viên nhiều...

        - Báo cáo anh đôi lúc bấn quá, không biết nói gì thành chỉ kêu gọi anh em bình tĩnh.

        Giọng nói thật thà của Quỳnh làm mọi người cười ồ.

        Chính ủy quân chủng chìa tay ra nắm lấy tay anh. Đồng chí đó có cái miệng cười tươi và hiền, tương phản với cặp mắt sắc sảo, với cái nhìn nghiêm. Chính ủy nói:

        - Hoan nghênh đồng chí đã chú ý nhiều đến công tác cổ động chiến trường, nhưng lần sau cần kết hợp chặt với công tác chỉ huy hơn nữa.

        Căn phòng vui rộ hẳn lên. Quỳnh đỡ bối rối. Anh báo cáo tiếp lưu loát hơn.

        Tư lệnh trưởng vẻ trầm ngâm, hỏi lại:

        - Hôm nay các đồng chi gặp những loại máy bay gì?

        - Thưa anh nhìn rõ hai loại: A4 và F8 - Gấu con nhanh nhảu đáp.

        Không ai nói gì thêm, ở đơn vị này, ai cũng chịu Phương về nhận dạng máy bay. Hai loại máy bay họ gặp hôm nay đều là của Hải quân Mỹ.

        Tư lệnh trưởng gật đầu và lại hỏi:

        - Thế là biên đội các đồng chí bắn rơi mấy máy bay địch?

        Không ai trả lời, Quỳnh phải đáp:

        - Đề nghị các anh kiểm tra trên phim.

        Mỗi loạt đạn của họ vào kẻ thù đều được máy ảnh đặt trên máy bay ghi nhận.

        - Kiểm tra trên phim... - Tư lệnh trưởng chậm rãi nhắc lại câu trả lời của Quỳnh - Điều đó là cố nhiên. Các đồng chí không nói thì cơ quan tham mưu cũng cứ làm. Nhưng đây là muốn xem các đồng chí tự đánh giá kết quả chiến đấu của mình thế nào?

        Những người lái vẫn đứng im. Tư lệnh trưởng không hỏi gặng thêm. Anh biết họ không chịu nói vì một lẽ khác chứ không phải vì không nhận rõ được kết quả công việc họ đã làm.

        


        Trung đoàn phó Xước phục phịch trong bộ đồ bay, chạy tới báo cáo bộ đội đã lập hợp xong, đang chờ Bộ tư lệnh quân chủng chỉ thị.

        Chính ủy quay sang tư lệnh trưởng:

        - Mời anh nói chuyện với anh em.

        - Bữa nay thì xin mời anh, người chiến sĩ kỳ cựu của binh chủng này.

        Nét mặt bình thường hay trầm lặng của đồng chí chính ủy vẫn còn lộ vẻ xúc động. Da mặt anh hơi xanh. Đôi mắt rất sáng của anh dịu lại. Vành môi rung rung. Chính anh cũng biết là đang không làm chủ được mình trước niềm vui...

        Chính ủy quân chủng là một trong số những người đầu tiên đã tham gia vào việc xây dựng nền móng cho đơn vị bay này. Cho đến ngày được trao nhiệm vụ nặng nề đó, anh chưa hề hiểu gì về những chiếc máy bay, kể cả việc đặt chân lên một chiếc máy bay quân sự.

        Những ngày đầu đó cách đây không lâu. Nhưng hình như bây giờ mọi người ít nghĩ tới nó và cứ tưởng như nó đã xa lắm rồi. Đó là cái ngày mà tất cả các đơn vị trong toàn quân nhận được chỉ thị hãy cử ngay lên Bộ những cán bộ đã từng làm bất cứ công việc gì có liên quan đến ngành hàng không trong thời Pháp thuộc. Số người tập hợp được có thể đếm trên đầu ngón tay. Và không thể nào tìm trong đó cho ra một người đã lái máy bay, dù là lái máy bay vận tải. Họ chỉ là những nhân viên công tác khí tượng, vô tuyến điện, văn phòng, vài ba người thợ sửa chữa máy bay.

        Chính ủy biết rất rõ từng người đứng trước mặt anh kia. Anh biết họ từ lúc họ vừa gột lớp bùn non của những chiến hào Điện Biên Phủ, vừa rời những cồn cát trắng nóng bỏng miền Trung, những dòng kênh có hàng dừa soi bóng ở Nam Bộ về tập trung dưới mái trường văn hóa, ngồi cắn bút trước một con toán kiểm tra lớp năm. Anh biết rõ số giờ bay của mọi người trước khi bước vào trận đánh... Các đồng chí đã bay lên từ ruộng bùn, từ nghèo nàn, lạc hậu mà bọn thực dân để lại sau gần một thế kỷ thống trị. Bay được lên trời đã là khó. Nhưng đánh thắng kẻ thù là không quân Mỹ ngay trên bầu trời còn khó hơn bội phần. Chúng đã đi trước chúng ta cả thế kỷ trong những hoạt động ở trên không. Đánh được chúng trên cao kia cũng giống như câu chuyện "Con sắt đánh đổ ông đùng"; đó là một chuyện thần thoại.

        Ngay cả trong những người lãnh đạo, không ít người tin ta sẽ làm được chuyện này... Không phải chỉ là chuyện có thêm một hay hai chiếc máy bay địch nữa bị bắn rơi. Điều mà những người chiến sĩ mặc bộ đồ bay màu xanh lá cây đứng lúng túng, ngượng nghịu trước mặt anh kia, đã làm được, quan trọng hơn rất nhiều. Ông cha ta đã nhiều lần đánh thắng rất oanh liệt kẻ thù trên bộ, trên biển, trên sông, nhưng ở mặt trận trên tầng không này thì đây là trận đánh đầu tiên. Các đồng chí đã chứng minh một khả năng mới của người Việt Nam. Dù chúng ta bay lên khoảng không chậm hơn kẻ thù cả thế kỷ, dù chúng ta chỉ có những chiếc máy bay chưa hiện đại bằng máy bay của chúng và thua kém chúng rất nhiều lần về số lượng, vẫn không có nghĩa là ta không thể bắn tan xác chúng ngay trên bầu trời. Điều đó hôm qua là niềm tin. Hôm nay, nó trở thành cái có thật.

        Chính ủy cảm thấy vô cùng yêu mến các chiến sĩ của mình.

        Nhưng bây giờ mình sẽ nói gì với anh em, chính ủy bỗng tự hỏi mình. Có nên ôn lại những chặng đường mà anh em đã trải qua để đi tới chiến công không? Điều đó cũng cần, nhưng nói ra bây giờ không thật đúng lúc. Cả đơn vị bay này đang phát sốt lên trước sự hân hoan vì chiến thắng. Anh cũng muốn san sẻ với anh em cho vợi đi niềm vui, niềm tự hào tột bức trước chiến công mà họ vừa mang về cho quân chủng. Anh chợt nhớ lại buổi lễ tuyên dương các đơn vị đánh thắng không quân Mỹ ngày 5 tháng 8 năm 1965, mà mình đã tham dự. Hôm đó Bác Hồ đã nói: "Các chú đã thu được thắng lợi vẻ vang nhưng chớ vì thắng lợi mà tự mãn, chủ quan khinh địch...". Có nên làm lắng đi niềm hân hoan này không, niềm hân hoan mà họ xứng đáng được hưởng...? Anh nhận ngay ra là không thể để mọi người say sưa thắng lợi. Nếu trận đánh ngày hôm nay diễn ra với họ có phần nào thuận lợi thì trận đánh sắp tới sẽ gay gắt hơn rất nhiêu. Nhất định kẻ địch sẽ trả đũa. Và ngay lúc này anh cũng chưa hình dung được cuộc chiến đấu của trung đoàn không quân nhỏ bé này với không lực Hoa Kỳ sẽ kéo dài được bao lâu và chung cục sẽ ra sao...

        Nét mặt chính ủy trở lại vẻ trầm lặng. Anh bắt đầu nói dọng dịu dàng:

        - Đêm nay hoặc ngày mai, đồng bào cả hai miền Nam, Bắc được tin chiến thắng của các đồng chí chắc sẽ rất phấn khởi. Chúng ta cũng rất vui mừng phấn khởi cùng với đồng bào. Nhưng điều quan trọng bây giờ là phải rút ra những kinh nghiệm của trận đánh. Các đồng chí hãy tìm xem là mình đã thắng địch trong hoàn cảnh nào? Thuận lợi hay là khó khăn? Nếu là thuận lợi thì mình phải tính đến khi gặp khó khăn...

        Chính ủy bắt đầu nêu ra một loạt những câu "tại sao”. Tại sao có những đồng chí bắn hết đạn mà không trúng máy bay địch? Tại sao cả những đồng chí đã lập chiến công cũng không làm được điều đảng ủy trung đoàn đã nêu ra: Bắn rơi máy bay địch từ loạt đạn đầu trong lần công kích đầu tiên? Tại sao đồng chí biên đội trưởng lại nói là mình đã có lúc "bấn", không biết nên xử trí thế nào?... Tại sao và tại sao? Chiến công của những người lái được đặt trên một chiếc bàn xoay và hiện lên dưới những góc độ mới. Chính uỷ đã nhắc mọi người chưa thể ngủ yên với chiến công.

        Chính ủy nói:

        - Ngày mai, có thể các đồng chí sẽ tiếp tục chiến đấu. Trận đánh chắc chắn sẽ khó khăn hơn. Nhưng nhiệm vụ của Bộ tư lệnh quân chủng trao cho các đồng chí vẫn là: Ra đi - chiến thắng - trở về. Chiến công của đoàn ta mới chỉ là chiến công đầu. Các đồng chí phải đánh thắng liên tục trong những điều kiện ngày càng khó khăn, phải chuẩn bị mọi mặt cho kỹ, không để gặp bất ngờ trước kẻ địch. Và các đồng chí hãy giữ cho tư tưởng mình, tâm hồn mình thật trong sáng để tiếp tục bay cao, bay xa hơn nữa...

        


        Đúng tám giờ rưỡi tối, giờ đi ngủ bắt buộc của những người lái hôm sau trực ban, Quỳnh mới trở về chiếc giường nhỏ của mình.

        Anh nằm ngửa, gối đầu lên hai bàn tay lồng vào nhau, duỗi rộng đôi cẳng chân. Tứ chi đều mỏi. Nhưng đầu óc của anh rất nhẹ nhàng, thanh thản. Buổi chiều, cơ quan tham mưu đã đưa anh xem một đoạn phim khá dài do máy ảnh tự động chụp khi nổ súng. Cái chấm đen hình con nhặng đó to dần lên ở những đoạn phim sau và cuối cùng nó mang một đốm trắng lớn. Đúng như cậu Đông đã nói bữa trước: chỉ là chưa có thực tế đó thôi. Bây giờ sự việc trở nên rõ ràng. Đoạn phim đã xác nhận hình ảnh mà anh đã nhìn thấy: cái máy bay địch bùng cháy giữa trời, trở thành bó đuốc lửa. Anh đã trông rõ mặt một phi công Mỹ nhưng đó lại là thằng mà anh tiêu diệt hụt. Còn chính cái tên mà anh bắn rơi thì anh lại không nhìn thấy mặt nó. Nó đã gây tội ác ở những nơi nào trên miền Nam, ở những nơi nào trên miền Bắc? Có phải chính nó đã bắn chết em nhỏ nằm trong chiếc nôi ở Quảng Bình mà mình đã nhìn thấy qua một tấm ảnh? Khi gặp nó, anh chỉ nghĩ: mình phải trừ một vật hết sức ghê tởm ở ngay trước mắt. Nhưng lúc này anh lại nghĩ không biết nó bao nhiêu tuổi, hình thù nó ra sao? Nó là con một viên tướng có bộ mặt gian ác hay là con một lão tư bản bụng phệ...? Quỳnh nằm yên lặng với những câu hỏi vẩn vơ. Thì ra cái máy bay to lừng lững như một chiếc pháo đài thép của chúng cũng không chịu đựng nổi những thỏi đạn đồng. Nhưng điều làm anh khoan khoái nhất, thích thú nhất là khi nhớ lại cái đầu lúc lắc, nghiêng ngó của tên giặc lái chạy trốn.

        Từ phòng bên, phòng của đại đội trưởng Tú, vẳng sang một giọng ngâm thơ miền Trung nho nhỏ, êm dịu. Đại đội trưởng rất thích những buổi tiếng thơ. Ngày mai, biên đội của Tú trực ban chính. Nhưng tối nay anh vẫn rán chờ nghe ngâm thơ. Hay là anh ấy cũng đang không ngủ được như mình. Giọng ngâm thơ gợi lên một dòng sông xanh, một con thuyền nhỏ với những mái chèo khoan nhặt. Quỳnh chợt nhớ lại cái cảm giác khác thường khi anh nhìn thấy biển sáng hôm nay. Biển đối với Quỳnh không xa lạ. Quỳnh cũng đã bay trên biển nhiều lần. Nhưng biển lúc đó đã gợi cho anh một cái gì rất thân thiết, một cái gì mà mọi khi anh

        không cảm thấy. Và bây giờ anh đã hiểu rồi. Anh nhớ tới Hảo. Người bạn gái, hãy cứ coi là như thế, bỗng dưng gắn bó mật thiết với cuộc đời mình, hiện đang ở biển. Biết đầu cô ấy lại không ngồi trên một con thuyền nho nhỏ nào ngước mắt nhìn lên chiếc máy bay của mình. Cô ấy đã nói là đang sống những ngày lênh đênh sóng nước. Mình chưa bao giờ cảm thấy cô ấy xa mình hơn và cũng gần mình hơn bây giờ.  

        


        Lá thư của vợ Tú được đồng chí trực ban chính trị chuyển cho anh ở sân bay sáng hôm qua, mãi đến trước khi đi ngủ anh mới có thời giờ mở ra xem. Nhà máy đã sơ tán về vùng nông thôn cách thành phố hơn hai chục ki-lô-mét. Bé Kim Anh vẫn ở nhà với ông bà. Nếu tình hình gay go hơn thì gia đình anh sẽ chuyển vào trong làng. Ông cụ đã đào được một cái hầm ở vườn sau. Hầm có mái để tránh mảnh đạn, chỉ phải cái hễ trời mưa là có nước. Nguyệt khoe mỗi lần nghe báo động, bé Kim Anh đã biết tự mình chạy xuống hầm... Tháng trước, hai vợ chồng cô em Tú về thăm nhà. Em rể anh sắp đi nghiên cứu sinh ở nước ngoài. Cô em Tú định nếu chồng đi thì đem con về gửi ông bà. Mỗi tuần, Nguyệt về nhà một lần. Bé Kim Anh cứ đòi mẹ cho đi theo để xem máy bay của bố. Nó tưởng mẹ nó vắng nhà như vậy là lên chỗ bố nó. Nguyệt vẫn nhắc nhiều đến con như trong những lá thư trước. Nhưng ở đoạn cuối thư, Tú bỗng nhận thấy có những câu vợ anh mới viết cho anh lần này là lần đầu: "Đến chỗ ở mới này, thỉnh thoảng em được nhìn thấy máy bay của ta. Mỗi lần có máy bay của ta bay qua, em đều tin là trong đó có anh. Em lại tự hỏi có phải các anh đi chiến đấu đấy không? Lòng em bồi hồi. Em mong và em tin rằng anh bao giờ cũng sẽ là người chiến thắng. Em phải nói với anh một điều mà em không muốn nói: Em sẵn sàng chịu đựng mọi thử thách lớn lao nhất và dù như thế nào thì em mãi mãi vẫn thuộc về anh..."

        Ngày hôm qua Tú cũng dẫn một biên đội xuất kích, nhưng biên đội anh chỉ làm nhiệm vụ yểm hộ. Khi biên đội của Quỳnh gặp địch, Tú đã xin sở chỉ huy cho hạ độ cao để cùng đánh địch, nhưng đề nghị của anh không được chấp thuận. Tối qua giao ban, trung đoàn đã chỉ định biên đội của Tú hôm nay trực ban chính. Đông đã trở về biên đội của mình. Biên đội của Đông hôm nay làm nhiệm vụ dự bị. Công việc đến dồn dập. Tú không phải chỉ là một biên đội trưởng, một con chim đầu đàn, anh còn là người chỉ huy của cả đại đội bay. Ngoài phần việc của riêng anh, Tú còn phải lo cho anh em, cho nhiệm vụ chiến đấu của cả đại đội. Tú chỉ đọc lá thư của Nguyệt được "hơn" một lần. Anh đọc lại, đọc kỹ những dòng có giọng là lạ đó... Cô ấy cũng biết giờ phút chiến đấu sắp đến với mình. Và cũng giống mình, cô ấy đã chuẩn bị sẵn sàng... Anh xếp lá thư của Nguyệt vào chiếc hộp nhỏ như anh vừa vội vã chia tay với cô. Trận đánh ngày hôm qua đã diễn ra một cách thuận lợi và vui vẻ nữa là khác. Biên đội gặp địch đã đánh một trận khá tốt. Nhưng ta chỉ mới gặp những máy bay cường kích của Hải quân Mỹ. Đây chưa phải là loại máy bay mạnh nhất của chúng. Và kẻ địch rõ ràng bị bất ngờ. Có thể là chúng không nghĩ ta đã bắt đầu những trận đánh trên không và lại đánh chúng ở một vùng trời khá xa sân bay. Anh em ta đã tỏ ra dũng cảm, linh hoạt, bám sát lấy nhau mà chiến đấu. Nhưng khi từng người kiểm điểm lại thì đều thấy có những lúc mình xử trí không tốt. Tú biết những thiếu sót đó của anh em sẽ là những thiếu sót của mình nếu biên đội anh ngày hôm qua cũng vào trận.

        Hôm nay, nếu chúng lại đến, thì trận đánh chắc chắn là sẽ ác liệt hơn. Biên đội anh có thể sẽ chạm trán với máy bay đánh chặn của địch. Loại máy bay được Mỹ phô trương rùm beng về sức nhanh, tính cơ động và đặc biệt là những tên lửa không đối không mà chúng mang theo. Những tên lửa này, khi địch phóng ra lao đến máy bay ta như là chúng biết tự đi tìm tới mục tiêu...

        Ngày hôm nay chúng sẽ đề phòng cẩn thận hơn, chúng sẽ dùng một lực lượng đông hơn ta nhiều lần... đó là những điều khá chắc chắn.

        Đồng chí bác sĩ lần lượt gặp từng người hỏi thăm đêm qua ngủ thế nào. Họ trả lời bằng những câu khác nhau:

        - Ngủ tốt.

        - Rất ngon!

        - Ngủ hơn chết...

        Tú biết là hầu hết đã nói dối. Tối hôm qua, anh thức khuya và tỉnh giấc mấy lần. Trận đánh đã tạo nên trong người anh một sự kích thích rất mạnh.

        Trên đường ra sân bay, Đông ghé lại bên Gấu con, hỏi nhỏ:

        - Hôm qua, cậu bắn tất cả mấy lần?

        - Có lẽ đến sáu, bảy lần.

        Đông phát hai tay vào hông mình, kêu lên:

        - Chết thật!

        Rồi anh xuýt xoa:

        - Thế có hại tôi không!

        - Trông cái vi ruồi to bè bè xoay về phía mình, tưởng bám được đuôi nó rồi, nổ súng là trúng, ai ngờ đạn bay đi đầu. Về ăn mất ngon, đêm nằm không ngủ được - Phương nói với mọi người.

        Vì anh em khi tập xạ kích quen với mục tiêu máy bay ta nhỏ máy bay địch lớn, nhìn chúng ở xa đã tưởng chúng vào cự ly nổ súng, Tú nghĩ.

        - Phải đánh cho thật gần! - Một người nói.

        - Vẫn biết là đánh gần, nhưng thế nào là gần? Cụ thể là bao nhiêu mét?

        - Gần là trong phạm vi xạ kích có hiệu quả. Phải bắn cho rơi.

        - Nói thế vẫn chưa cụ thể.

        Cuộc thảo luận về cách đánh địch lập tức lại nổ ra sôi nổi. Những đồng chí hăng hái tranh cãi đều là những người ngày hôm qua chưa đánh. Những người đã chiến đấu giữ thái độ im lặng khiêm tốn. Vả lại, họ nghĩ mình đã nói nhiều. Cuộc tranh cãi vào lúc này ít bị những gì không cần thiết xen vào, như là tính hiếu thắng, lòng tự ái... Nhưng phải đến cùng, phải cho ra lý, ra lẽ. Vì những điều bàn cãi bây giờ chính là những điều lát nữa họ phải làm. Trong những hoạt động trên không, đặc biệt là trong những cuộc chiến đấu trên không, người lái không được phép sai lầm vì họ hiếm có điều kiện rút kinh nghiệm cho một lần thứ hai.

        Trời nhiều mây. Không nhìn thấy những quả núi lớn nằm ở phía bắc sân bay. Một đám mây dày nặng trĩu phủ kín trên đầu. Cuộc chiến đấu nếu có, sẽ diễn ra trong thời tiết phức tạp.

        Mọi guồng máy đều quay gấp hơn bình thường. Vào việc rồi? Trận đánh hôm trước tự nó đã trở thành một mệnh lệnh nghiêm khắc. Không khí sân bay thẳng căng, lúc nào cũng sẵn sàng chờ những phát pháo hiệu.

        


        Rời đường băng, Tú nhân thấy trần mây trên đầu rất thấp. Anh hạ lệnh cho biên đội triển khai đội hình rối xuyên lên.

        Đám mây tối đen. Những chấm lân tinh trên mặt đồng hồ sáng xanh. Chung quanh chỉ còn một màu xám đồng đặc. Ngoài tiếng máy đều đều là tiếng nước xiết ràn rạt chung quanh khoang ngồi. Đường bay lúc này là ở những mũi kim đồng hồ.

        Mây vẫn còn dày.

        Lên cao mây sáng dần.

        Ánh sáng mặt trời ùa vào khoang lái. Những chấm dạ quang đổi màu. Kim đồng hồ độ cao chỉ hai ngàn mét.

        Tú nhìn chung quanh. Anh thấy các bạn cũng vừa ra khỏi mây. Cự ly giữa các máy bay rất tốt. Bàn tay điều khiển của từng người không xê xích một ly. Các đồng chí trong biên đội cũng đã nhìn thấy biên đội trưởng, tự động thu hẹp khoảng cách, siết chặt đội hình chiến đấu.

        Tú tiếp tục dẫn biên đội bay lên độ cao sở chỉ huy đã quy định.

        Mây trời sáng nay rất phức tạp. Dưới cánh, trên đầu, đằng sau, phía trước đều là mây. Có những đám mây tròn, dẹt như chiếc vung lớn. Có những dải mầy dài mềm mại như những dải lụa. Nhiều đám mây nhỏ nối tiếp nhau trông giống như một đàn vịt đang đi kiếm ăn dưới sự dắt dẫn của một cây gậy vô hình. Từ mặt đất nổi lên một đám mù do hơi nước tạo nên phản chiếu ánh mặt trời, sáng nhức mắt.

        Tầm nhìn xa xấu.

        Tú phải luôn luôn cho biên đội thay đổi độ cao để tránh những đám mây lớn đứng chặn trên đường bay. Đôi cánh của anh len lỏi tìm ra một con đường đi giữa những đám mây tầng tầng lớp lớp đan vào nhau như một tấm lưới dày. Mỗi lần đưa mắt nhìn sang hai bên, anh thấy các đồng đội vẫn bám chắc anh ở một cự ly không thay đổi. Biên đội anh tiếp cận địch trong sự im lặng. Họ theo dõi nhau, trao đổi với nhau bằng mắt. Tú đã chủ trương hết sức hạn chế dùng vô tuyến điện trên dọc đường để tạo thế bất ngờ đã bị mất đi một phần vì trận đánh sáng hôm qua.

        Biên đội bạn do Đông dẫn đầu hôm nay cũng rất kín tiếng. Đông hậm hực mãi vì cơn đau bụng bất ngờ đã làm anh bỏ lỡ trận đánh hôm qua. Tú biết Đông không thật thoải mái với nhiệm vụ đi yểm hộ sáng nay, nhưng anh tin chắc chắn Đông sẽ làm tròn.

        Thấm thoắt mới đó mà đã mười năm rồi. Giây lát nữa, mình lại bước vào một cuộc chiến đấu mới. Liệu mình có còn được bình tĩnh như ngày xưa không? Có lẽ nào trải qua mười năm ăn học, rèn luyện mà mình lại kém trước! Mình phải đánh một trận thật tốt. Riêng về mặt tinh thần, mình sẽ không để cho ai chê trách mình... Đôi mắt của Tú bắt đầu căng ra. Khu chiến đã ở trước mặt. Mỗi đám mây đều như chứa đựng trong nó một điều bí mật, một sự bất ngờ.

        Tú bỗng nhận ra một vệt trắng đục như dòng sữa hiện lên giữa nền xanh có những sắc độ đậm nhạt khác nhau trên mặt đất phía trước.

        Sông Mã!

        Con sông sáng dần lên trước mắt anh giữa những đổi núi xanh sẫm và đồng ruộng mang màu xanh non của lúa.

        Mây đã thưa hơn. Tuy nhiên, trên mặt biển nhiều đám mây quy vẫn nằm rải rác hạn chế tầm nhìn. Một dải mây tầng kéo dài trên những đỉnh núi ở phía tây.

        - Chi Lăng gọi 402 ! - Đài chỉ huy bắt đầu lên tiếng.

        - 402 nghe rõ - Tú đáp.

        - Mây đen bên trái 15 độ, 45 ki-lô-mét.

        - Nghe rõ.

        Các bạn anh cũng đã nghe rõ thông báo, không đợi lệnh của đồng chí biên đội trưởng ít lời, lập tức triển khai đội hình chiến đấu.

        Bay thêm chừng vài phút nữa, Tú chợt nhận thấy bên trái anh, đúng mười lăm độ, có những chấm đen di động trên mặt biển, dưới những đám mây.

        Tú ra lệnh:

        - Tất cả thả thùng dầu phụ! Tăng hết cửa dầu!

        Cùng lúc đó, Tú nghe tiếng Giang, bay số 2 nói rành rọt:

        - Báo cáo 402: Bên trái, 90 độ, mây đen !

        Tú ngoảnh sang trái. Anh thấy thêm một tốp máy bay địch khác trên biển. Chúng ở vào một cự ly gần hơn tốp anh vừa nhìn thấy. Tốp máy bay địch này đang bay lẩn vào một đám mây. Hay là chúng đã nhận ra ta? Nhưng anh tự hỏi: Chả có lẽ trên định cho mình lao ra ngoài biển để đánh địch? Tất cả các tốp máy bay địch họ vừa nhìn thấy đều ở trên mặt biển. Chắc không phải là những mục tiêu ở nhà vừa thông báo cho họ.

        - Mây đen còn xa. Chú ý bám sát!

        Tú ra lệnh và tiếp tục cho máy bay lao theo hướng của sở chỉ huy đã quy định.

        


        Bất chợt, Tú nhìn thấy bốn chiếc máy bay địch cùng một lúc nhô lên trên đầu một mỏm núi phía trước. Chúng bay theo đội hình chữ nhật lệch. Hai chiếc đầu đi thấp, hai chiếc sau đi cao. Bọn địch này từ đất liền đang định vòng ra biển.

        - Chuẩn bị công kích? - Tú ra lệnh gấp.

        - Đánh tốp nào đây? - Số 3 hỏi lại anh, giọng rất bình thản. Bên trái và bên phải họ đêu có địch.

        - Tốp bên phải, phía trước. Vòng trái bám sát!
          
        Bốn chiếc máy bay của ta lượn sang bên trái rồi từ độ cao bốn ngàn mét lao xuống đội hình của địch.

        Những hình thù kỳ dị hiện trước mắt của Tú. Đó là những con vật mình xám mốc, đầu dài, giống như một con trăn có hai chiếc cánh nhỏ xíu ở phía sau như hai cái vây cá. Chúng trườn đi một cách nặng nề. Chắc nó còn đang mang nặng trên mình những bom đạn chưa kịp quẳng xuống làng mạc của ta.

        Hai mắt Tú nhức nhối, máu trong người anh như sôi lên khi máy bay của anh mỗi lúc một gần máy bay địch.

        Cắt một đường bán kính, Tú nhanh chóng đặt chiếc máy bay địch đi sau cùng vào vòng ngắm. Hình con thú màu xám phình to ra, rõ lên dần. Anh chợt nhận ra đúng là một chiếc F.105D đang nằm gọn trước mũi súng của mình. Người anh nóng ran lên. Đã nhìn thấy rõ những thùng dầu phụ và những chùm bom đeo dưới cánh của nó.

        Không bắn xa. Phải bắn thật gần, Tú tự bảo mình.

        Toàn bộ gân cốt trong người anh đều chuyển vào đầu ngón tay đặt ở vòng cò. Chỉ trong chớp mắt nữa anh có thể lao thẳng vào địch. Tú nghiến răng bóp cò. Đạn lửa vạch một đường đỏ lừ. Một chùm lửa chụp vào cánh bên trái và phía sau đuôi của nó.

        Chiếc máy bay địch lúng liếng. Nó bị tụt lại sau những chiếc kia. Nhưng nó vẫn cố đuổi theo đồng bọn.

        Một chùm đạn với nó chưa đủ, Tú nghĩ bụng. Nó to xác

        thế kia cơ mà? Anh bấm nút vô tuyến điện, giọng bắt đầu rít lên:

        - Tất cả bám sát! Tiếp tục công kích địch!

        Cùng lúc đó, anh nghe tiếng số 3:

        - Đằng sau có địch, vòng gấp!

        Chắc là một tốp ở ngoài biển đã lao vào định đánh phía sau lưng ta và số 3 đã ra lệnh cho số 4 cùng quay lại chặn đánh chúng. Phía sau mình đã có người lo rồi. Không thể để cho thằng địch vừa rồi chạy thoát ra biển. Phải chặn ngay nó lại!

        Tú nghiêng máy bay, vòng lại đón đầu địch.

        Thằng địch hoảng hốt, làm động tác trượt cánh về phía ta định thoát nhanh ra khỏi tầm súng. Tú dồn toàn bộ sức lực trong người kéo mạnh cần lái, cho máy bay lao theo địch. Anh bỏ máy ngắm, đối đầu máy bay mình vào thân máy bay địch. Tú nhìn rõ bộ mặt nghiêng ngó cực kỳ hốt hoảng của tên giác lái Mỹ có chiếc mũ trắng như cái nổi úp chụp trên đầu và anh nghiến răng tiếp tục bóp cò. Tất cả các khẩu pháo trên máy bay cùng một lúc nhả đạn.

        Những tia lửa bay vun vút vào khoang ngồi. Chiếc máy bay địch lật nghiêng rồi ngửa bụng phơi rõ lá cờ Mỹ có nhiều ngôi sao và những sọc trắng. Thùng dầu phụ ở cánh của nó phụt khói den.

        Tú đẩy mạnh cần lái, cho máy bay anh vút sang trái để tránh va vào khối thép nặng nể đó. Anh ngoái đầu lại nhìn thấy tên "Thần sấm" rơi thẳng từ khoảng không xuống như một tảng đá lớn, kéo theo một làn khói đen dài. Không một chiếc dù nào kịp tung ra ngoài.

        Anh sung sướng reo lên:

        - Con khỉ đột rơi rồi?

        Cùng lúc đó, Tú nghe nhiêu tiếng reo khác của các bạn đồng đội:

        - Nó cháy rồi!

        - Rơi xuống biển rồi!

        - Ha... ha... ha... ha...

        Tú nhận ra tiếng cười khoái trá của Giang mỗi lần anh quay lưng ném trúng vào rổ lưới một trái bóng trong các buổi tập bóng rổ.

        Nhìn lại tốp máy bay địch vừa bị anh công kích, Tú thấy chỉ còn những đốm lửa đỏ lừ ở phía biển. Chúng đã tăng tốc để bỏ chạy.

        Và Tú cũng nhận ra mình đã mất liên lạc với số 2 và các bạn đồng đội khác. Bốn phía quanh anh đều có địch. Chúng kéo đến đông như ruồi.

        


        Bây giờ phải tìm một bạn đồng đội để tiếp tục cuộc chiến đấu, Tú nghĩ vậy.

        Anh kéo mạnh cần lái cho máy bay vọt lên chiếm độ cao và quan sát tình hình Tú chợt nhìn thấy một chiếc cầu nhỏ bắc ngang dòng sông Mã. Cầu Hàm Rồng kia rồi! Anh hiểu là biên đội mình đã được phái đến đây để tham gia vào trận đánh bảo vệ chiếc cầu này.

        Pháo cao xạ của ta từ vùng chung quanh chân cầu đang bắn lên rất dữ dội. Những cụm khói nhỏ của đạn cao xạ nở đầy trời như những bông sen trắng. Có lẽ các đồng chí của mình đang chiến đấu tại đó.

        Tú cho máy bay tiến về phía cầu. Biết địch đang ở bốn chung quanh, anh vừa bay vừa quan sát. Chừng nào chưa gặp lại một bạn đồng đội thì mình còn phải tự cảnh giới lấy.

        Một chiếc máy bay địch đang định lao xuống trút bom vào chiếc cầu bỗng bùng cháy lên như một chiếc mồi lửa trước mắt anh. Tú reo lên:

        - A ! Lại một thằng nữa?

        Nó đâm thẳng xuống dòng sông như cố tình lao xuống đó để tự vẫn. Không biết các đồng chí pháo cao xạ đã làm tan xác được bao nhiêu con khỉ đột từ nãy đến giờ. Đến vùng chân cầu mình cũng phải cẩn thận, không dễ bị lầm với máy bay địch, Tú nghĩ. Anh vẫn luôn luôn ngoái đầu về phía sau. Chợt Tú nhìn thấy hai chấm đen lớn ở gần sát nhau. Thoáng trông, anh đã nhận ra đó là đội hình của những tên đánh lén. Mình để nó bám đuôi mất rồi! Đồng thời với việc nhìn thấy máy bay địch, anh thấy những tia sáng xanh vừa lóe lên từ đôi cánh của nó. Chúng đã phóng tên lửa! Tú lập tức bẻ cần lái, đạp mạnh chân, đẩy bàn đạp quay về bên trái khiến máy bay của anh lật ngửa. Anh thu cửa dầu giảm nhiệt độ ở buồng đốt, hạn chế một phần việc sản sinh ra những tia hổng ngoại, kéo mạnh cần lái về phía mình, ghìm đầu máy bay vòng xuống. Thoáng nhìn thấy núi non, cây cối dưới mặt đất vun vút, chạy ngược rất nhanh, anh biết mình đã đạt được một tốc độ góc lớn.

        Máy bay của Tú lao xuống như một con chim cắt. Hai vệt xanh lét bay qua, chui vào một đám mây.

        Tú nhìn quanh, cả hai chiếc máy bay địch dường như đã chạy trốn theo những chiếc tên lửa vô hiệu của chúng. Anh chuyển máy bay về tư thế bình thường và tiếp tục bay. Lòng anh vui rộn hẳn lên. Ngay cả mọi chuyện về những chiếc tên lửa của chúng cũng chỉ là những chuyện hoang đường. Tú muốn kêu lên: Các đồng chí ơi, những ngày bàn luận tranh cãi của chúng ta để đối phó với thứ vũ khí "định mệnh" này đã được trả một phần thưởng rất thích đáng! Chúng đã dùng đến lá bài cuối cùng, mà cũng chỉ thế thôi. Đúng như lời anh em ta đã nói: Chúng chẳng có gì ghê gớm lắm đâu.

        Tú bỗng nhận thấy tốc độ của máy bay mình chậm hẳn lại. Không biết có chuyện gì xảy ra. Anh nhìn đèn tín hiệu bỗng nhận thấy đèn đỏ đã tắt và đèn xanh bật sáng.

        Cần chỉ thị của chân máy bay đã bị lòi ra ngoài. Do động tác lật ngược kịch liệt vừa rồi, hai chân bánh xe đã bị một sức ly tâm làm bật ra, tạo nên sức cản ảnh hưởng đến tốc độ máy bay. Anh vội thu chân máy bay lại. Chiếc máy bay của anh trở lại nhẹ nhàng, ngoan ngoãn, dễ bảo như trước đây.

        Tú bắt đầu nghe tiếng đài chỉ huy gọi anh quay về.

        Dường như ở nhà đã gọi anh như thế từ lâu. Có thể anh là người cuối cùng còn mê mải ở lại trận địa. Tú vội trả lời:

        - 402 nghe rõ.

        Tiếng nói của đài chỉ hụy như reo mừng:

        - 402 đấy phải không? Côn Sơn, Côn Sơn!

        - Nghe rõ: Côn Sơn. - Tú đáp.

        


        Kim la bàn của máy bay Tú dao động mạnh. Nó đã bị hỏng vì những động tác kịch liệt vừa rồi. Tú cho máy bay lượn vòng lên cao, thoát khỏi đám mù khô đang hạn chế tầm nhìn của anh, để xem lại tình hình và xác định phương hướng.

        Ra khỏi đám mù, tầm nhìn xa quang đãng hơn. Anh cố tìm xem có bóng một con én bạc nào trên bầu trời, nhưng không thấy. Không gian rất yên tĩnh. Vừa rồi họ đã lọt vào một đám địch rất đông, nên từng người phải tách ra để đánh lộn ẩu với chúng. Dưới cánh anh là một vùng núi non xanh sẫm, không có sông cũng không có suối. Tú không nhận được ra đây là đâu. Cùng lúc ấy, Tú nghe tiếng các bạn đồng đội đang xin phép đài chỉ huy sân bay để hạ cánh. Mình lề mề quá mất rồi. Anh em đã theo lệnh quay về cả. Tú mở đài quy hàng xin tọa độ rồi cho máy bay quay về.

        Máy bay của Tú đã ra khỏi vùng núi. Những cánh đồng mênh mông trải dài dưới những tầng mây. Tú tiếp tục bay về theo tọa độ của đài quy hàng cho liên tiếp. Tiếng tín hiệu reo vui như một bản đàn. Anh vừa bay vừa quan sát bốn phía đề phòng kẻ địch đuổi theo. Nếu chúng kéo tới thì mình cũng không đến nỗi rơi vào tình trạng như Gấu con, những khẩu pháo của mình còn khá đủ đạn để nói chuyện với chúng. Nhưng anh không hề thấy một bóng đen nhơ bẩn trên bầu trời. Những dải mây trắng đẹp nuột nà, mất hẳn cái vẻ hùng tráng có phần nào dữ dội khi biên đội anh cất cánh ra đi. Bầu trời đã trở nên trong sáng. Có đúng như vậy không hay chỉ vì lúc này mình cảm thấy trong lòng nhẹ lâng lâng. Không phải trung đoàn ta chỉ đánh thắng trận đầu. Chúng ta đã đánh tiếp cả trận thứ hai toàn thắng. Không phải chúng ta chỉ đánh thắng được các loại: Thanh bảo kiếm, Chim ưng nhà trời của Hải quân Mỹ, mà chúng ta còn đánh giập đầu cả những Thần sấm khổng lồ, con hoàng bài của không lực Huê Kỳ.

        - Chi Lăng gọi 402!

        - 402 nghe rõ.

        - "Lương thực" của đồng chí còn bao nhiêu?

        Câu hỏi của nhà như kéo Tú ra khỏi một giấc mơ. Cũng ngay lúc đó, Tú thấy ngọn đèn báo hiệu sắp hết dầu bật đỏ. Anh không thể trở về tới sân bay nữa rồi? Lần đầu từ khi bước vào cuộc chiến đấu, anh bỗng thấy bàng hoàng.

        - Chi Lăng gọi 402! "Lương thực" còn bao nhiêu trả lời?

        - Báo cáo: lương thực còn 300.

        Ở nhà im lặng một lát. Tú cảm thấy sự im lặng đó là một lời phê bình. Mình đã không chú ý là số giờ bay bị giảm vì đã làm nhiều động tác kịch liệt trong chiến đấu.

        - Địa hình bên dưới thế nào? - Ở nhà lại hỏi.

        - Ruộng nước và núi đá.

        - Đông chí được phép nhảy dù.

        - Rõ.

        Kim dầu nhảy rất nhanh. Lượng dầu không còn đấy một trăm lít.

        - Chi Lăng gọi 402!

        - 402 nghe rõ.

        - Chú ý động tác nhảy dù cho tốt. Bảo đảm an toàn.

        Kim chỉ dầu đã gán chỉ số: 0. Nếu trùng trình lát nữa máy bay mất độ cao thì ngay cả việc nhảy dù cũng không thể thực hiện được nữa.

        - 402 gọi Chi Lăng: Xin phép nhảy dù?

        - Đồng ý.

        Tú cắt vô tuyến điện. Anh áp mình vào ghế, siết chặt các dây an toàn. Tú đặt tay lên chiếc nắp sơn đỏ ở bên phải chỗ ngồi. Đầy là bộ phận nhảy dù tự động. Bây giờ chỉ còn một động tác cuối cùng. Đẩy cái nắp hộp, bấm một chiếc nút, khoang lái sẽ mở ra, đồng thời quả đạn đặt dưới ghế anh ngồi sẽ nổ, hất chiếc ghế và anh ra ngoài, chiếc dù sẽ mở. Nhưng Tú chợt thấy tim mình thắt lại. Mình vất máy bay đi ư? Xưa kia cha mình đã bỏ gần nửa cuộc đời chui vào lòng núi cũng chỉ mới moi ra được những hòn than! Hình ảnh những người thợ ngày đêm mưa nắng đã chăm sóc cái máy bay, từng chiếc đinh ốc, từng sợi dây... Họ đã trao nó cho mình như người mẹ trao đứa con rứt ruột đẻ ra. Trong những giờ phút chiến đấu vừa rồi, nó đã tuân theo từng ý nghĩ nhỏ nhất của mình. Nó đã giúp mình tránh khỏi nọc độc của những con “rắn đuôi kêu”. Nó đã giúp mình bắn tan một chiếc Thần sấm, mang về thêm cho toàn đoàn một chiến công mới. Nó còn phải tiếp tục đi với mình trong các cuộc chiến đấu sau này... Anh đã thấy rõ việc bấm nút điện để thả cái máy bay rơi xuống tan tành là không thể làm được.

        Phải cứu lấy nó! Dù thế nào cũng phải cứu lấy nó!

        Vừa lúc đó, Tú nhìn thấy phía trước mình hiện ra một con sông, như một dải lụa đào. Bờ sông chắc chắn có nơi cho mình hạ cánh. Không nghĩ ngợi gì nữa, Tú lập tức cho máy bay hạ độ cao, gần tới con sông anh đã nhận ra dọc bờ sông có những bãi cát trắng. Có thể đáp máy bay xuống đây.

        Anh bấm vội công tắc vô tuyến diện, gọi khẩn cấp:

        - 402 gọi Chi Lăng!

        - Chi Lăng nghe rõ - Ở nhà lập tức đáp lại.

        - Dầu đã hết. Xin phép hạ cánh bên ngoài. Yêu cầu quyết định gấp.

        - Địa hình thế nào?

        - Bãi cát rất tốt.

        Sau một giây lưỡng lự, ở nhà nói:

        - Đồng ý. Hết sức chú ý an toàn.

        Cũng có thể mình sẽ đáp xuống đó an toàn. Cũng có thế là sẽ không an toàn. Nhưng phải làm như vậy vì mình không thể làm khác được nữa rồi. Kim dầu chỉ số không từ lâu. Vòng quay giảm dần. Máy bay anh đã xuống quá thấp. Nó không còn đủ sức để đưa anh trở lại độ cao cần thiết cho việc nhảy dù. Nhưng Tú đã không hề nghĩ đến chuyện nhảy dù. Bao nhiêu tinh lực của anh dồn vào việc xác định một dải cát bên bờ sông tương đối bằng phẳng và có một khoảng chiều dài. Máy nổ đã dừng lại. Chiếc máy bay chỉ còn lao theo tốc độ thừa. Tuy vậy, đó vẫn là tốc độ của một chiếc máy bay, hàng trăm ki-lô-mét giờ.

        Chiếc máy bay tiếp đất. Nó lao trên cát nhanh một cách ghê người. Tú cố cho nó lượn theo đường chữ chi để kéo thêm chiều dài của bãi cát và giảm một phần tốc độ.

        Chợt anh nhìn thấy một nhánh của con sông nằm ngang ngay phía trước. Nếu máy bay không dừng lại trước khi tới đó thì cả anh và nó nằm lại dưới đáy sông.

        Chiếc máy bay vẫn lướt nhanh trên bãi cát.

        Còn năm mươi mét.

        Còn ba mươi mét.

        Mười mét.

        Còn năm mét đến bờ nhánh sông con thì chiếc máy bay dừng lại. Đồng thời Tú nghe những tiếng thủy tinh vỡ.

        Qua vòm kính, Tú đã nhìn thấy nhiều nam nữ dân quân xách súng đang vượt qua bờ đê chạy về phía anh.

  


        Những buổi mít tinh nối tiếp, hàng vạn người xuống đường tuần hành phản đối đế quốc Mỹ cho máy bay bắn phá miền Bắc ngày mồng 5 tháng 8, đã chấm dứt. Hà Nội lại bước vào những ngày thu êm ả. Các cơ quan, nhà máy vẫn làm việc như thường lệ. Những rạp hát, rạp chiếu bóng đông nghịt người. Các vườn hoa, những con đường ven Hồ Tây, Hồ Hoàn Kiếm, Hổ Bảy Mẫu không đủ rộng để mang lại sự yên tĩnh cho những người yêu nắm tay nhau đi dạo chơi trong ngày nghỉ.

        Những ý nghĩ sôi nổi của Hảo muốn tạm ngừng công tác nghiên cứu khoa học thời bình để đi tìm một công việc ở mặt trận đã bị một số anh chị em trong chi đoàn thanh niên phê phán là không thực tế, là không vững, là "bốc". Những ý nghĩ đó cũng lắng dần xuống trong người cô gái cùng với tình hình dường như đã trở lại yên ổn như trước ngày kẻ địch đánh phá.

        Đẩu tháng 11, Hảo nhận công tác. Nguyện vọng của cô được thỏa mãn. Người ta không điều Hảo vế các phòng nghiên cứu mà sắp xếp cô trong một đoàn điều tra hải sản của Tổng cục Thủy sản công tác tại Quảng Ninh.

        Hảo trở lại vùng biển cô đã đi thăm cách đây mấy tháng.

        Những ngày đầu tiên của đoàn điều tra cũng khá đình huỳnh. Họ sống tại một khách sạn ở Bãi Cháy. Nước biển xanh biếc đã xóa sạch những dấu vết bom đạn trận tấn công của địch trưa ngày mồng 5 tháng 8. Hình ảnh còn đọng lại trong tâm trí những người dân ở đây là những hạm tàu của các chiến sĩ hải quần tung hoành trên vịnh, những khẩu đội pháo cao xạ nhả đạn vào bọn cướp trời, những chiếc máy bay Mỹ bốc lửa đâm đầu thẳng xuống biển và tên giặc lái của Hải quân Mỹ Alvarez cúi đầu đi trước mũi súng của các đống chí công an vũ trang để về trại giam.

        Thị xã Hồng Gai đêm đêm sáng rực ánh đèn. Những chiếc tàu xếp hàng dài trên vịnh, đợi lượt vào ăn than. Tiếng cần cẩu kêu re re suốt đêm trên bến cảng. Mặc dầu thời tiết đôi lúc đã bắt đầu lạnh, những người khách nước ngoài vẫn tấp nập kéo nhau ra để hưởng gió biển và thăm cảnh đẹp của Vịnh Hạ Long.

        Nhiều người phục vụ tại khách sạn không hiểu tại sao lại lầm đoàn điều tra hải sản này là một đoàn địa chất. Hảo cứ bị gọi là cô địa chất. Cái đó không sao. Cô sinh viên vừa tốt nghiệp, mới nhận công tác, chưa có tự ái nhiều về nghề nghiệp của mình.

        Biển ở trước mặt, xanh biếc, hiền hòa, lấp ló sau những hòn núi đá mờ sương xinh đẹp, đang tươi cười chào đón cô gái.

        Phương tiện đi biển của họ là một chiếc thuyền buồm. Bể ngang của nó rộng chừng hơn hai mét. Chiều dài ước lượng bằng mắt thì khoảng ba lần rưỡi chiều ngang. Con thuyền này sẽ đưa họ ra "đại dương" ư? Thoạt nhìn thấy nó. Hảo hơi ngỡ ngàng, ở ra sao? Ăn ra sao? Và làm việc như thế nào? Hảo biết đoàn mình sẽ ra biển bằng thuyền, nhưng cô không ngờ con thuyền đó lại bé đến như vậy. Đất nước còn nghèo biết sao? Thô sơ, lạc hậu kết hợp với hiện đại, tiên tiến mà! Mọi người mang những dụng cụ thí nghiệm, những chiếc bình, những thùng đựng mẫu, những ống hóa chất, những chiếc kính phóng to... kể cả những cuốn sách cùng với những bọc hành lý xuống thuyền. Họ dời đất liền vào một buổi sớm đẹp trời.

        Hàng triệu năm đến nay, những con sông vẫn không ngừng chảy ra biển và biển không ngừng dâng lên những đợt thủy triều vào đất liền. Những loài sinh vật từ đại dương theo nước triều vào bờ hay từ những con sông nước ngọt xuôi dòng đi ra biển đã dừng lại ở đây và quen với nơi sinh sống mới này. Con người từ lâu đã biết đến chúng và dùng chúng để phục vụ cho đời sống của mình. Những con chim, con thu, con song, con đối... đã trở thành quá quen thuộc với chúng ta. Vùng bờ biển còn có vô vàn những loài sinh vật khác không phải là cá. Người ta gọi chúng là đặc sản. Đó là những con ngao, con sá sùng, tôm hùm, bào ngư, hải sâm, con trai ngọc, v.v... Đó là hàng trăm loài rong biển. Chúng là nguồn thức ăn dồi dào rất quý cho người, cho gia súc, nguồn phân bón to lớn đối với cây trồng. Các nhà khoa học còn thấy ở chúng những giá trị quan trọng về việc cung cấp những nguyên liệu rất cần thiết cho ngành công nghiệp và ngành dược phẩm. Lâu nay, chúng ta mới làm được một phần việc khai thác chúng. Bây giờ, khoa học còn phải tính đến chuyện nuôi trồng chúng, làm cho chúng sinh sản được nhiều hơn để phục vụ cho đời sống con người. Với chúng ta, công việc đó chỉ mới bắt đầu.

        Đoàn điều tra của Hảo trong đợt công tác đầu tiên này nhận nhiệm vụ tìm hiểu nguồn lợi nhuyễn thể tại những vùng có nước thủy triều ở ven biển Quảng Ninh. Họ phải đi đến nơi ăn, chốn ở của những loài sinh vật nho nhỏ đó, xem chúng có những giá trị gì về mặt kinh tế, cách thức và khả năng khai thác của những người ở vùng biển này đối với chúng ra sao.

        Phòng nghiên cứu của họ là hai trăm năm mươi ki-lô-mét chạy dọc theo bờ biển từ núi Tổ Chim ở biên giới Việt-Trung đến cửa Nam Triệu, và những bãi biển ở chân hơn ba ngàn hòn đảo trong Vịnh Hạ Long và Bái Tử Long.

        Họ xem xét những con sông lớn, những đợt thủy triều ở vùng biển này. Họ thưởng thức vẻ hùng tráng của sông Bạch Đằng, vẻ đẹp xanh trong của sông Tiên Yên, sông Quất Đông... Nhưng điều họ quan tâm nhiều không phải là những thắng cảnh hay những trang sử cũ. Họ chú ý đến chiều ngắn, độ dốc cao của các con sông và những cửa sông rộng. Chính những cái đó hàng năm đã tạo nên những cơn lũ lớn làm cho nước biển ở đây đột ngột hóa ngọt. Họ không phải là những nhà thơ đợi thủy triều lên cùng với gió và trăng. Điều khiến họ phải chú ý là thủy triều ở vùng này lên xuống không đều. Những sự vận động to lớn đó của thiên nhiên đều có quan hệ mật thiết đến những loài sinh vật nho nhỏ mà họ đang tìm hiểu.

        Chiếc thuyền chật hẹp và chậm chạp nhiều lúc đã làm cho họ khó chịu. Nhưng cũng có những lúc, nó đã tỏ cho người làm công tác nghiên cứu khả năng ưu việt của nó. Nó có thể đi đến bất cứ đâu, ghé vào bất cứ ngóc ngách nào mà họ muốn giữa các hòn đảo lớn, nhỏ.

        Đoàn điều tra tìm tới những bãi hải sản. Lần đầu cô gái nhìn thấy những loài sinh vật nho nhỏ mình đang tìm hiểu không phải ở trong những bình thủy tinh tại phòng thí nghiệm mà là những con vật đang sinh sống giữa môi trường thiên nhiên to rộng của chúng. Tính nết của chúng rõ ràng là rất khác nhau. Con tôm, con mực, con đổi mồi thích bơi lội tung tăng. Con hàu, con trai lì lợm bám đầy trên những tảng đá. Con bào ngư, con hải sâm đen nhút nhát náu mình ở các rạn đá. Con điệp ngọc nằm tênh hênh trên bãi cát. Con bàn mai rụt rè, nửa mình chui dưới cát nửa mình thò ra ngoài. Con sò vùi nông dưới một lớp cát mỏng. Con cáy, con còng đào lỗ chui sâu nhưng lại hay đổi chỗ... Vì tính tình chúng khác nhau nên trên một bãi hải sản không phải chúng cứ gặp đâu thì ở đó. Vấn đề là phải tìm ra quy luật.

        Hảo làm nhiệm vụ thu thập các mẫu vật và phân loại chúng. Những dụng cụ Hảo mang theo là một bộ đổ phẫu thuật nhỏ, mấy chiếc kính phóng to và những thùng đựng mẫu. Những con sá sùng, con trai, con sò... sau khi Hảo đã làm quen bằng mắt thường, hiện lên dưới kính hiển vi với những màu sắc và đường nét nhiều lúc đẹp lạ lùng. Hảo mổ nó ra, phân tích "cơ cấu" của nó, xem nó thuộc lớp, thuộc họ, thuộc loài nào. Qua mỗi vùng, cô gái lại ghi thêm những tên khoa học vào bảng danh sách và đánh thêm những ký hiệu, những dấu cộng, những chữ R, chữ V, chữ D vào các cột phân số.

        Công việc mới mẻ này không phải là không đem lại cho cô gái những phút mơ mộng. Có buổi chiều, sau khi đi xem bắt bào ngư về, Hảo ngồi trên một phiến đá lớn ở bờ biển nhìn sóng triều lên vỗ nước dưới chân. Cô gái nghĩ đến chuyện xây nhà cho những loài sinh vật này. Người ta có thể phá nhỏ tảng đá mình đang ngồi đây, đem xếp chồng chúng lên nhau, để tạo thêm nhiều kẽ hở cho các loài quen sống ẩn nấp đó. Ở trên, ta sẽ nuôi cá, trống rau câu. Ở dưới, là nơi ở của bào ngư, hải Sâm đen... Cải tạo thiên nhiên cho thích hợp với sinh hoạt của chúng là một điều hoàn toàn có thể làm được. Cô gái nghĩ tới những triệu tấn đặc sản mà bờ biển của đất nước trong tương lai sẽ đem lại cho những người lao động xây dựng chủ nghĩa xã hội.

        Suốt thời gian ở biển, người ta bỗng quên đi thói quen chú ý đến giờ giấc và những ngày khác nhau trong tuần. Có lần Hảo chợt nhận ra hôm đó là ngày chủ nhật khi cô xem lịch thủy triều.

        Đối với nhiều bạn bè của Hảo, cái câu "làm quen với sóng gió của cuộc đời" chỉ là một câu nói cho văn vẻ. Nhưng với Hảo, câu nói đó lại là một điều rất cụ thể. Ngày nắng, ngày mưa. Những đêm ngủ ngoài trời nhìn lên là sao, nhìn xuống cũng là sao. Những ngày biển buồn. Những ngày biển giận. Người ta sẽ hiểu thế nào là sóng gió khi đôi chân không còn dính với đất mẹ. Người ta cũng sẽ hiểu thế nào là sóng gió khi đôi mắt không nhìn thấy bến bờ. Những lúc gió làm đổ nghiêng con thuyền. Những lúc sóng tung nó lên trời mây quay cuồng, rồi lại lao nó xuống vực thẳm đen ngòm. Hảo chỉ bơi được vài chục mét. Chính những lúc đó, Hảo đã tìm ra một đức tính ở mình - cô thấy mình rất bình tĩnh. Hảo nghĩ nếu chẳng may thuyền lật, mình sẽ cố níu lấy một trong những tấm ván kia. Đó là sự sống. Nhất định sẽ có người đến cứu mình. Mình không thể nào chết được vì sóng gió. Hảo cứ tin là sẽ như vậy mà cô cũng không hiểu vì sao.

        Những ngày lênh đênh trên sóng nước thèm đủ thứ. Không phải là những thứ gì không thể có được như văn công, chiếu bóng. Nhiều khi là những thứ rất giản đơn: thèm một cuốn sách, một trái cam... thèm được sạch sẽ. Có hôm Hảo ngồi buồn giở một lá thư cũ của bạn ra đọc. Hảo chợt nhìn thấy hai chữ "bánh kẹo". Nước miếng ứa ra ở chân răng. Ôi sao mà thèm một cái kẹo như thế. Cô gái cuống quít chạy đi lục tìm ba lô, lấy từ dưới đáy ra một chiếc hộp sắt đã bị bỏ quên. Chỉ còn vét được một cùi dìa đường nhỏ. Nếu không có những phút như thế này, làm sao mình có thể hiểu giá trị của một cùi dìa đường.

        Họ lang thang trên biển hàng tháng ròng, không hiểu những gì đang xảy ra trên đất liền, nhất là từ khi chiếc đài bán dẫn mang theo bị hỏng sau một trận bão. Họ nói với nhau: Chúng mình cứ đi đằng đẵng thế này, có khi giải phóng miền Nam xong rồi cũng chưa biết.

        Từ hòn đảo này họ qua hòn đảo khác. Mỗi lần ra đi, Hảo lại thấy nhớ thương nơi mình vừa ở như hồi xưa mỗi năm chuyển lớp, mỗi dịp chuyển trường.

        Cô gái rút ra được một nhận xét mới. Điều này không làm cô vui hơn. Cô thấy rõ cuộc sống ngoài đời khác xa với cuộc sống dưới mái trường. Cô đã nghĩ là cuộc sống ở nhà trường có phần cao đẹp hơn, những người sinh viên có nhiều ước mơ hơn và cũng ít vụ lợi hơn những người mà cô gặp ngoài cuộc đời. Nhưng đôi lúc Hảo đã nhận thấy một sự so sánh như vậy không ổn. Dù sao nhà trường chỉ là một cái bến bình yên, chuẩn bị cho những con người vượt biển, ở đó, con người chưa bao giờ sống hết mình. Con người chỉ biểu hiện mình rõ nhất khi nó đã thực sự bước vào đời, vật lộn với sóng gió. Người học sinh là cây trong vườn ươm. Người ta không ai mãi mãi cứ là học sinh. Vì nếu chỉ như vậy, sự học tập đối với mỗi người sẽ trở thành vô ích.

        Và cô gái tự bảo mình: mình cần sống với thực tại. Mình mới chỉ là người hưởng thụ. Bây giờ mình phải đóng góp. Mình phải trở thành một con người có ích. Đành rằng muốn trở thành một người có ích trong công tác của Hảo như hiện nay không dễ dàng. Những kiến thức thu lượm được qua hơn chục năm dưới mái trường trở nên quá bé nhỏ, mong manh khi đi vào đại dương của cuộc sống. Công việc mà Hảo và các bạn đang làm lại là những công việc rất khó sớm nhìn thấy được kết quả. Hảo đã đề ra cho mình một số hướng phấn đấu: Làm sao hòa hợp được với cuộc sống của mọi người chung quanh mình? Làm sao quen được với những sinh hoạt rất không bình thường đối với mình? Làm sao giữ vững được những ý nguyện, những ước mơ, những tình cảm trong sạch của mình? Làm sao tiếp tục củng cố được kiến thức?... Hảo không hề kêu ca trước mọi nỗi khó khăn, có những chuyện thật khó tưởng tượng được trong sinh hoạt ở thuyền. Cô vui vẻ làm quen với thói quen suốt ngày ăn cháo, uống nước bằng cháo, ăn cháo với cá khô của một số đồng bào vùng biển. Cô thản nhiên nằm ngủ chung với một em bé lúc chập tối còn ngồi ở đầu hè cho mẹ lần tay trên đầu tuốt chấy. Mỗi ngày dù ở thuyền hay ở đảo, cô vẫn gặm nhấm dần một số từ ngoại ngữ, kiên nhẫn như một con kiến gặm xương. Ngoại ngữ là chìa khóa để mở những cánh cửa cho những người làm công tác nghiên cứu khoa học.

        Sau mỗi chuyến đi công tác về lại phải bỏ ra khá nhiều thời giờ vào một việc không thể tính toán với ai được là: sang sửa lại con người. Nhiều ngày để khâu, mạng lại các quần áo. Đi như thế này, quần áo mau rách hơn xé. Chẳng bù lại khi ở trường chỉ mong sao cho một chiếc áo rách hẳn đi để mặc áo mới mà nó không chịu rách. Nhiều buổi để tiêu diệt đám trứng, chấy trên đầu...

        Những cô bạn ở phòng thí nghiệm mỗi lần Hảo về đều đón Hảo với cái nhìn thán phục:

        - Mày chỉ hồng lên chứ không đen chút nào!

        - Mắt nó càng sắc hơn.

        - Cho mày ở biển suốt đời...

        Hảo nói một cách xuê xoa:

        - Thôi đi, các cậu đừng động viên. Về đất liền, sẵn gương, mình đã được tự chiêm ngưỡng nước da màu cánh dán của mình rồi.

        


        Từ ngày Hảo ra công tác đến giờ, bỗng dưng có một vấn đề đem lại cho cô nhiều phiền toái. Trước đây, trong khi lường những khó khăn, Hảo không tài nào nghĩ được lại có chuyện này. Rất nhiều người chung quanh muốn biết Hảo đã có chồng hoặc có người yêu chưa? Họ không phải chỉ là những chàng trai trẻ. Gần như đi tới đâu, gặp bất cứ ai, cũng là lời thăm hỏi đó: Cô đã lập gia đình chưa? Có những người quan tầm đến chuyện đó như ham muốn phát hiện ra một sự bí mật. Mọi câu trả lời của mình, Hảo đều cảm thấy là không ổn. Nếu nói thực là chưa có người yêu thì cô đã đặt ra cho người vừa hỏi mình một lô những thắc mắc, đẩy họ tới những sự phỏng đoán rất không có căn cứ và thường là không hay ho gì cho mình. Nhiều lúc, Hảo đành phải nói dối cho qua chuyện. Nhưng một câu nói dối này lập tức dẫn Hảo đến hàng loạt cầu nói dối khác. Nếu nói là có người yêu rồi, thì anh ấy ở đâu, công tác gì, tại sao lại chưa tổ chức? Nếu nói là đã có chồng rồi, thì xây dựng từ bao giờ, có cháu chưa, cháu gái hay cháu trai? Hay tại sao lại chưa có cháu? v.v... Mỗi câu nói dối đều dẫn Hảo đến chỗ mất tự do. Hảo đã nhận ra ở vào cái tuổi của mình mà chưa có gia đình hay chưa có người yêu đã trở nên một chuyện không bình thường. Chuyện đó nếu ở vào một cô gái khác có thể đỡ hơn, nhưng ở Hảo, nó đã thu hút sự chú ý của mọi người.

        Cái năm đầu vào trường đại học, Hảo thường gặp ở nhà Thùy các bác, các chú đồng hương tới thăm. Các bác, các chú cũng coi Hảo như Thùy. Nhiều bác, nhiều chú đã nói với cả hai người: "Bọn mi cứ lo học đi, lo thi cho đỗ đã, chớ vội tính đến chuyện chồng con, sau ni đến lúc cần phải lo, bọn mi không lo được thi chúng tao sẽ lo cho". Có lúc Hảo đã tự hỏi mình: Chả lẽ đã đến lúc phải nhờ người khác lo hộ mình rồi hay sao? Hảo biết rõ là mình được nhiều người đàn ông để ý. Điều đó có lúc còn làm cho Hảo bị một số bạn gái ghen ghét. Nhưng từ trước tới nay, Hảo cảm thấy dửng dưng với những người con trai đã đến với ý định tìm hiểu mình. Hảo lo ảnh hưởng đến việc học tập trong khi mình còn ở nhà trường. Cô đã trông thấy tấm gương ở một số người bạn sớm sa vào con đường yêu đương, chồng con. Nhưng còn một điều khác khá quan trọng, như những cô gái đã lớn, Hảo nhiều khi mường tượng đến người chồng tương lai của mình. Người đó cô chưa bao giờ gặp.

        Cũng đã đến lúc mình phải nghĩ đến chuyện ấy rồi.

        Ý nghĩ đó lởn vởn trong đầu cô gái vào cuối mùa đông năm ấy khi đoàn điều tra từ đảo trở về đất liền để nghỉ ăn Tết. Mọi người đều chăm chú mua sắm những hải sản đem về góp vào bữa ăn đầu xuân. Ban đầu Hảo định về Nam Định với gia đình. Cô bị kích thích vì cái không khí chung. Nhưng rồi Hảo ngại thời gian nghỉ ngắn, tàu xe đi lại khó khăn. Có lúc Hảo nghĩ hay là về Hà Nội cho gần hơn, ở tại ký túc xá, ăn Tết một vài bữa với Thùy. Nhưng sau đó, khi cơ quan cần một số người thường trực trong dịp Tết thì Hảo thay đổi ý kiến và nhận ở lại. Cô muốn được hưởng phong vị một cái Tết ở miền biển. Và cô nghĩ mình về những nơi có nhiều người quen thuộc đang tíu tít vào ngày Tết, sẽ càng cảm thấy trong lòng trống trếnh hơn.

        Cái Tết ở cơ quan này thật buồn tẻ. Khách khứa không có ai. Mấy người thường trực biến thành những người trông nhà. Hảo dùng những ngày nghỉ rỗi rãi, ấm áp để đọc sách, ngủ và viết một số lá thư. Lâu nay, Hảo ít viết thư cho những bạn còn ở lại trường. Cuộc sống giữa Hảo và họ tuy mới xa nhau chưa bao lâu, đã có một cái gì rất cách biệt. Hảo gửi thư cho gia đình, cho Thùy, cho mấy cô bạn đã ra trường.

        Từ ngày ra công tác đến giờ, nhiều lúc Hảo nhớ tới Quỳnh. Và mỗi lần như vậy, cô lại cảm thấy bâng khuâng. Cái vẻ lúng túng, dáng điệu rụt rè, hơn tất cả là sự chân thành của anh, ngày càng tách anh ra khỏi những người đàn ông mà Hảo đã biết từ trước đến giờ. Anh Đông đã có ý định mối lái anh ấy cho mình. Mình không nên tự dối mình. Đúng là ở mình đã nảy ra ít nhiều tình cảm với anh ấy. Nhưng cũng thật khó nói rằng đó đã là tình yêu. Trở ngại lớn giữa hai người vẫn là anh ấy khó mà thông cảm được với nghề nghiệp của mình. Chỉ có điều đáng tiếc lẽ ra mình đã có một người bạn trai tốt có thể làm cho mình đỡ trống trải, nhưng mình đã bỏ qua. Hảo đã hỏi Thùy địa chỉ của Quỳnh. Nhưng qua mấy lần nói chuyện với Thùy trước khi đi công tác, Hảo cảm thấy Thùy không muốn nhắc lại chuyện mối lái trước kia. Thái độ ấy đã làm cho Hảo hơi tự ái. Lại thêm cái địa chỉ Thùy ghi cho Hảo không rõ ràng. Vì vậy, có những lúc đã định viết thư thăm Quỳnh rối Hảo lại thôi.

        Sau ngày Tết, đài phát thanh của ta đưa tin máy bay Mỹ đánh Quảng Bình, Vĩnh Linh. Những đám mây đen của chiến tranh vừa tan đi trong đầu óc cô gái giờ lại bắt đầu tụ lại. ít lâu sau, Hảo nhận được thư của cô bạn ở Đồng Hới. Cuối cùng, Hảo quyết định viết thư cho Quỳnh. Cô đã bỏ lá thư tại nhà bưu điện của thị xã Quảng Yên trước khi xuống thuyền đi một đợt công tác mới.

        


        Trung tuần tháng Tư, đoàn điều tra từ đảo Cô Tô trở về đất liền.

        3 giờ chiều, con thuyền của họ đến bến Bãi Cháy.

        Trưởng đoàn, một cán bộ quân đội chuyển ngành, đứng ở mũi thuyển với cái mũ cứng đã bạc màu và chiếc ba lô ngay ngắn trên vai, nói như ra lệnh:

        - Toàn đoàn chú ý! Bây giờ chia làm hai mũi. Một mũi gồm tất cả dưới sự hướng dẫn của đồng chí phó đoàn tiến thẳng về khách sạn thuê buồng, đặt cơm. Một mũi gồm có một mình tôi, tiến về trạm bưu điện mua mấy tờ báo. Các đồng chí đồng ý không?

        Mọi người nhao nhao đồng ý. Tiếng Hảo nói to nhất. Những ngày ở biển đói nhiều thứ, nhưng đói nhất là tin tức. Ai nấy đều nóng ruột muốn biết từ khi mình ra đi, đất nước đã xảy ra thêm những chuyện gì.

        Các cô phục vụ tại khách sạn hơi ngạc nhiên khi thấy một đoàn người quần áo nhàu nát, mặt đỏ cháy vì nắng và gió biển, khênh theo những chiếc thùng, gặp ai cũng vồn vã cứ y như người nhà đi xa mới trở về. Họ quên những người nửa năm trước đây đã bị tưởng lầm là những cán bộ địa chất.

        Đối với người ở đất liền ra biển thì quay lại đất liền là đã trở về nhà.

        Hảo xếp hành lý vào tủ xong, chưa cùng mọi người đi rửa mặt mũi vội, ra đứng bên cửa sổ trông ra vịnh. Cô muốn ngó lại chặng đường xa sóng gió mà mình đã vượt qua. Trời chưa nóng hẳn và hôm nay không phải ngày nghỉ nên bãi biển vắng người. Một chiếc ca nô du lịch màu sơn trắng còn mới tinh đậu bên cạnh ngôi nhà mái cong làm nhô ra ngoài mép nước. Nhiều ngôi nhà cũ bên thị xã sao mà mái đỏ như son. Lần này Hảo mới chú ý đến những mái ngói đỏ ấy. Có lẽ là một thứ ngói không bắt rêu. Tâm hồn người ta có thể cứ tươi đỏ mãi mãi như thế kia cùng với thời gian? Trước mắt cô gái không phải là biển cả với những sóng gió dập vùi mà là một mặt hồ xanh trong phẳng lặng với những ngọn núi tím lô nhô; tất cả đều im lìm, không chuyển động như ở trong một bức tranh. Cô gái mỉm cười với mình. Cô thấy đây là một phần thưởng của chính mình đã giành cho mình. Bỗng nhiên Hảo nhớ đến một bức thư của một người bạn ở Hà Nội, trong đó, cô bạn hết sức ca ngợi vẻ đẹp của một người con gái đi công tác như Hảo hiện pay. Không biết nhà văn nào đã nhận xét: "Con người là một sinh vật viễn thị". Người ta khi ở xa thường dễ nhìn thấy rõ vẻ đẹp hơn là khi ở gần. Một ngày kia mình đã về già, có con có cháu rồi thì những giờ phút này chắc chắn là những ký niệm tuyệt đẹp...

        - Tất cả đoàn ta đâu, tập hợp?

        Tiếng của anh trưởng đoàn vang lên ở cửa buồng làm Hảo giật mình quay lại. Anh vẫn ba lô trên vai, tay cấm mấy tờ báo, hỏi Hảo:

        - Ta ở đây à? Anh chị em đâu cả cô?

        Những người ở các buồng bên nghe tiếng oang oang lúc nào cũng đầy vẻ quân sự của anh, đã chạy sang.

        - Vào cả đây! Tin rất đặc biệt.

        Vẫn để nguyên chiếc ba lô trên vai, anh bỏ mũ lấy khăn tay lau mồ hôi trán. Anh đã đi hối hả một mạch từ trạm bưu điện về. Bằng một giọng trịnh trọng, anh nói:

        - Tôi rất vui mừng báo cáo để các đồng chí biết: Không quân của Quân đội nhân nhân Việt Nam vừa xuất trận. Máy bay ta đã chiến thắng rất vẻ vang trên bầu trời Thanh Hóa. Không quân ta đã bắn rơi hai máy bay địch...

        Anh chuyển từ cái giọng đọc diễn văn sang giọng nói vui vẻ:

        - Các đồng chí xem... Đúng là có truyền thống đánh đâu thắng đó! Đánh trên bộ, đánh trên biển, thắng. Đánh trên trời, cũng vẫn thắng. Đánh Pháp thắng. Đánh Mỹ cũng thắng.

        - Thủ trưởng cho biết là tin truyền miệng hay là tin trên báo đấy?

        - Cả tin tôi nghe được lẫn tin trên báo. Tôi ra đến nơi thì báo ngày hôm đó đã hết cả rồi, tôi phải hỏi tin ở trạm bưu điện. Cũng là những tin đã đăng báo thôi. Tôi cũng lo không có bằng chứng thì các đồng chí không tin. May lại vớ được mấy tờ Nhân dân có bài thơ này. Mình lạc hậu về tin tức thôi, chứ miền Nam cũng biết cả rồi. Nói có sách, mách có chứng, đầy...

        Anh mở một tờ báo ra và đọc chậm rải:

        - Đánh trận đầu thắng. Kính tặng Không quân nhân dân Việt Nam... Đó là đầu đề bài thơ của nhà thơ Giang Nam. Còn bài thơ thì dài, ta sẽ đọc sau.

        Anh giơ tờ báo quay quanh cho mọi người xem cái đầu bài rồi dừng lại ở chỗ Hảo đứng, nói:

        - Xin tặng người yêu thơ của đoàn ta là cô Hảo tờ bào này. Cô Hảo sẽ chuẩn bị để ngâm trong buổi đọc tin chiến thắng tối nay. Bây giờ các đồng chí chỉ buồng để tôi về đặt ba lô. Lát nữa, sẽ chạy sang ty bưu điện bên thị xã kiếm đủ tài liệu về cho các đồng chí.

        Trưởng đoàn trao tờ báo cho Hảo và đưa một tờ khác cho mấy người kia rồi đi về buồng mình.

        Trong đoàn, ai nấy đều bỡ ngỡ trước cái tin mới này.

        Mọi người đọc xong bài thơ, xôn xao bàn tán:

        - Cho chết Giôn-xơn! Có thế nó mới chừa?

        - Bộ đội ta giữ bí mật ghê thật! Trước tới giờ có khi nào nghe nói đến không quân của ta...

        - Không biết máy bay của ta là máy bay gì? Phản lực hay cánh quạt nhỉ?

        - Theo tôi thì trăm phần trăm phải là phản lực. Ta không dùng máy bay thì thôi, chứ đã dùng nhất định phải dùng phản lực.

        - Mình nghe nói lái phản lực khó lắm. Phi công phải nằm. Vì nó bay nhanh gấp mấy lần tiếng động kia mà!

        - Nằm thì lái thế nào được? Nằm thì chỉ có thể ngủ thôi ông ơi!

        Một cuộc tranh cãi về lái máy bay phản lực siêu âm thì nằm hay ngồi nổ ra.

        Hảo chỉ nhìn mọi người tủm tỉm cười. Hai mắt cô rực sáng. Đôi gò má cô nở ra. Trong cái vui chung cô còn cảm thấy một sự tự hào riêng. Điều khiến cho mọi người cùng ngạc nhiên đó, Hảo đã biết từ lâu. Cô muốn kêu ầm lên:

        - Các đồng chí ơi, không những tôi biết ta đã có không quân mà còn quen cả những người lái máy bay của ta. Chính các anh ấy đã đánh đấy? Các anh ấy hiền như đất. Nếu bây giờ có ngồi ngay trước mắt thì các đồng chí sẽ không tin là đã làm được những việc ấy đâu... Giá mà bây giờ các anh ấy có mặt ở đây thì mình có thể ôm chầm lấy mừng đến khóc mất... Về đất liền mình đã cảm thấy sẽ có một chuyện gì vui, và ngay sau đó, điều vui ấy đã đến. Thùy lúc này chắc sướng lắm? Con bé hạnh phúc thật...

        Khi ai nấy đã trở về buồng của mình rồi, Hảo mở túi lấy chiếc khăn định đi rửa mặt, thay quần áo, rồi xuống bãi, tung tăng trên bờ biển để tận hưởng niềm vui của mình. Đáng lẽ vào buồng tắm thì cô cầm chiếc khăn chạy xuống cầu thang. Gặp một cô phục vụ trẻ đang đi lên, Hảo nắm lấy hai vai, hỏi:

        - Biết tin không quân ta bắn rơi máy bay Mỹ chưa?

        - Từ tuần trước hay là tin mới hả chị? - Cô ta hỏi lại.

        - Mình cũng không biết... ở Thanh Hóa ấy mà!

        - Nếu vậy thì tin từ tuần trước rồi!

        - Mình vừa ra đảo về nên hôm nay mới biết.

        - Chị này, tối hôm nọ nghe đài báo tin xong, chúng em sướng quá, suốt đêm không ngủ được. Đài nói có một anh quê ở Quảng Nam đã bắn rơi máy bay địch...

        - Mình quen anh ấy đấy! Mình biết cả tên anh ấy nữa...

        Nét mặt cô phục vụ đang tươi tỉnh bổng trở thành lạnh nhạt. Cái chị này, không biết cả không quân ta đánh ngày nào, vừa nghe mình nói thế mà đã nhận ngay là biết cả anh phi công bắn rơi máy bay. Nhưng Hảo không nhận thấy điều đó. Cô chợt nhìn chiếc khăn mặt khoác ở tay:

        - Ơ...! Mình định đi rửa mặt, lại cắm cổ chạy xuống cầu thang làm gì!

        Hảo quay đầu chạy lên. Cô phục vụ trố mắt nhìn theo như tự hỏi: không biết cái chị này làm sao mà bỗng cuồng lên như vậy!

        Tối hôm đó, sau giờ đọc báo, Hảo vế buồng mở chiếc hộp nhỏ lấy ra mấy tờ giấy mỏng màu xanh có viên răng cưa. Cô bật ngọn đèn bàn ngồi đó rất lâu. Bao nhiêu ý nghĩ xao động, nhảy múa trong đầu. Không làm thế nào mà bắt được nó để viết cho ra câu đầu tiên. Hảo chợt nhìn bài thơ trong tờ báo đặt trên bàn. Ơi những cánh thiên thần Hiền lành và dũng cảm...

        Đúng là như thế! Mình cũng đang nghĩ như thế. Một ý nghĩ nảy ra... Cô chép trọn vẹn cả bài thơ. Cuối cùng, Hảo ghi thêm mấy dòng:

        "Anh Quỳnh thân mến,

        Sau những ngày ở đảo và lênh đênh trên mặt biển, hôm nay em đã trở về đất liền Hồng Gai, biết tin Không quân ta vừa đánh thắng trận đầu và được đọc bài thơ của Giang Nam. Em sung sướng và tự hào vô cùng. Anh cho em gửi lời chào mừng của một đứa em nhỏ đến các anh vừa lập chiến công. Em chép vội bài thơ này gửi tặng anh. Ngày mai em về chỗ ở cũ".

        Tú về đơn vị được vài ngày thì thấy đau ở sống lưng. Bác sĩ yêu cầu anh phải đi bệnh viện. Ngoài chỗ đau đó, quân y trung đoàn còn thấy sức khỏe của anh cần được kiểm tra mọi mặt sau lần hạ cánh bắt buộc.

        Mấy ngày sau, không có thêm một trận đánh nào. Rút kinh nghiệm hai cuộc chiến đấu đầu tiên, cách đánh của ta có thay đổi. Địch đã biết không thể coi thường những chiếc Mic bé nhỏ, cũng đề phòng hơn. Trong thời gian này, hình như chúng tìm cách tránh những cuộc giao chiến với máy bay ta. Chúng còn phải tính toán trước khi leo thêm những nấc thang mới.

        Tú cố sơ kết xong trận đánh của biên đội. Hai máy bay cường kích F105 đã bị bắn rơi. Trận đánh của biên đội Tú đã góp phần bẻ gãy một đợt tiến công lớn của địch vào cầu Hàm Rồng. Máy bay địch vì sợ hỏa lực của các đơn vị cao xạ bố trí ở nhưng mỏm núi phía nam cầu, nên đã chuyển hướng tiến công từ phía bắc xuống, không ngờ lại vấp phải máy bay ta ở hướng này. Vì bị đánh bất thần ngày hôm trước, nên hôm đó địch đã huy động tới ba mươi lăm chiếc Thần sấm mang tên lửa đi làm nhiệm vụ yểm hộ cho ba mươi lăm chiếc khác mang bom đánh cầu. Nhưng máy bay của ta đã lọt qua hàng rào cảnh giới, đánh vào những tên mang bom, tung hoành giữa máy bay địch đông như ruồi, làm cho những chiếc tên lửa “hễ bắn là trúng” mất tác dụng. Ngay tối hôm đó, viên trung tướng chỉ huy không quân Mỹ ở Sài Gòn đã buộc phải thú nhận là hai chiếc F105 đã bị máy bay Mic của ta bắn rơi, và không hiểu vì sao những tên lửa đã bay ngang máy bay của ta mà lại không nổ. Đối với ta, thành công của trận đánh này nói lên không quân của ta mặc dầu non trẻ, với những máy bay tốc độ không lớn lắm có thể đương đầu với mọi loài máy bay hiện đại, khổng lồ, siêu âm, trang bị tên lửa của không lực Hoa Kỳ. Cuộc chiến đấu chắc chắn sẽ còn ác liệt hơn nhiều. Nhưng chúng ta đã biết sức mình, biết những gì có thể làm được.

        Một tuần sau trận đánh, Tú về Hà Nội vào bệnh viện. Anh được đưa đi kiểm tra ở các khoa. Sức khỏe của anh vẫn tốt. Riêng cái cột sống đau là vì một số đốt xương hơi bị dồn do máy bay tiếp đất mạnh. Bây giờ phải kéo ra cho nó trở lại bình thường. Việc điều trị không khó khăn nhưng đòi hỏi thời gian.

        Hàng ngày, Tú phải nằm nhiều giờ trên chiếc giường có kê một tấm ván dốc. Hai cánh tay anh móc vào hai vòng dây buộc ở đầu giường. Chính anh phải tự mình kéo cho các đốt xương sống giãn ra. Việc làm tuy giản đơn, không mệt nhọc gì mà cũng gian khổ. Về đây, đôi má anh đầy đặn lại, người trắng ra. Anh lên cần nhanh. Nhưng anh phải bất động trong khi bao nhiêu người bệnh khác đi dạo thoải mái trên những đường cây có những đốm nắng hè nhảy nhót, ran ran tiếng ve kêu. Nằm như thế, muốn xem quyển sách cũng không được vì đôi cánh tay anh bị treo. Và sự gian khổ lại chính là ở chỗ nếu không luôn luôn đấu tranh với mình, anh có thể bất cứ lúc nào bỏ cái giường đấy, ra ngoài vườn cây đi tung tăng một lúc mà không dễ bị bác sĩ phát hiện.

        Ngoài những giờ nằm kéo co với mình, vì phải giữ bí mật, nên Tú ít gần các bệnh nhân khác. Tú chỉ nói chuyện với mấy đồng chí cán bộ hình như biết anh là chiến sĩ lái máy bay, nhưng khi chuyện trò không bao giờ đả động đến công tác của anh. Tú đến thư viện mượn một vài cuốn sách mới. Đôi lúc, anh ngồi trao đổi với chị giữ thư viện về giá trị tư tưởng và nghệ thuật của một cuốn tiểu thuyết hay một tập thơ. Từ nhiều năm nay, Tú rất chăm đọc sách. Với anh, sách đã trở thành một nhu cầu. Chị giữ thư viện ngạc nhiên vì sự hiểu biết về văn học của anh. Chị đã bỏ hàng giờ ra để tranh luận với anh về chủ để tư tưởng tác phẩm "Thuốc" của Lỗ Tấn, hoặc về tính nhân đạo trong một cuốn tiểu thuyết của Lép Tôn-xtôi.

        Trong những giờ rỗi rãi kéo dài ngược hẳn với những giờ phút rất khẩn trương, quyết liệt ở đơn vị, Tú nằm suy nghĩ liên miên.

        Anh thường kiểm điểm lại mình. Có đồng chí sau khi xem địa hình bãi cát nơi Tú cho máy bay hạ cánh bắt buộc đã nhận xét Tú làm như vậy là mạo hiểm, vì hệ sổ an toàn tại đây rất thấp. Lúc đó, điều chi phối mình chính là tình cảm đối với chiếc máy bay, mình không thể rời bỏ nó như một người mẹ không thể đang tay vứt đi đứa con thơ của mình. Lần sau, nếu lại gặp trường hợp như thế, mình sẽ phải thận trọng hơn, mình sẽ chờ cho tốc độ của máy bay giảm hơn chút nữa rồi hãy tiếp đất. Còn việc bỏ máy bay khi nó còn nguyên vẹn, khi nó vừa đi chiến đấu với mình về là một ý nghĩ mà ngay cả lúc này anh cũng không tài nào chịu nổi.

        Tú nghĩ về cái sống cái chết.

        Trong những giờ phút ấy, từ khi hai chiếc pháo hiệu xanh lơ lửng trên trời báo hiệu cất cánh đến lúc anh tiếp đất an toàn: anh không hề nghĩ đến nó, kể cả lúc những vệt sáng xanh lét của những chiếc tên lửa bắt đầu lóe lên từ máy bay địch. Đúng hơn là mình không có thời gian để nghĩ đến nó, mình chỉ nghĩ phải làm mọi cách để bắn hạ địch, phải tránh được mọi đòn đánh trả của nó. Cả cuộc chiến đấu là một cuộc thi gan với địch. Và trong chuyện này, anh có một sự tự ái rất lớn: Mình có thể thua kém địch về số giờ bay, nhưng không thể thua chúng về lòng dũng cảm. Nếu cái chết đến với mình vào lúc đó, thì nó sẽ đến một cách nhẹ nhàng, vào lúc mình không nghĩ tới nó...

        Thời gian qua, mình đã không kịp nghĩ đến sự lựa chọn giữa cái sống và cái chết. Nó đã đến với mình nhiều lần trong chiến tranh, và mình đã biết cách giải quyết đúng. Nhưng dù thế, so với mười năm trước, những mối dây ràng buộc mình với cuộc sống cũng đã trở nên phức tạp hơn nhiêu. Ngày đó, tất cả những gì là của riêng chỉ nằm trong một cái ba lô. Ngày nay, mình đã có vợ, có con, có cả một gia đình. Cuộc đời càng đẹp, càng nhiều hứa hẹn thì nó lại càng ràng buộc mình thêm... Nhưng mình vẫn tin là sẽ biết cách lựa chọn, biết cách giải quyết đúng. Hôm nào trao đổi về đời anh Nguyễn Văn Trỗi tại diễn đàn của đại đội, nhiều đồng chí đã nói: "Nếu ở vào trường hợp của anh Trỗi, tôi cũng sẽ làm như anh". Cái chết của anh chính là cái chết để mà sống mãi... Nếu mình sẵn sàng hy sinh trong chiến đấu thì mình cũng chỉ lựa chọn cái điều mà hầu hết đồng bào ta đã từ lâu lựa chọn. Nhưng rồi cuối cùng, Tú vẫn bảo mình đừng có bao giờ chủ quan với vấn đề này.

        


        Cả gia đình tới thăm Tú vào một buổi chiều.

        Ông cụ xách theo một cái bị đựng đầy chuối và chanh những thứ hàng ngày ở bệnh viện Tú không sao tiêu thụ hết.

        Tin chiến thắng của không quân ta được đài phát thanh truyền đi đang còn vang dội trong lòng mỗi người, nhất là những ai có người thân ở binh chủng này như chị, thì chị nhận được thư của Tú từ bệnh viện gửi về. Chị đã tự bảo mình phải thật bình tĩnh. Chị không hiểu mấy về công việc của chồng làm. Nhưng chị cũng thừa biết là không có tai nạn bình thường đối với người lái máy bay, nhất là máy bay phản lực chiến đấu. Không... anh ấy vẫn không sao. Nhưng cái tấm ván dốc trên giường kia làm chị lo lắng. Việc đầu tiên chị làm ngay là ẵm con lại trao cho chồng. Liệu anh ấy có bế được con không?

        Tú giơ tay đón con. Bé Kim Anh không theo. Nguyệt cố giúi con vào tay chồng, thử xem anh ấy ẵm nó ra thế nào. Nhưng đứa bé giãy ra. Mặc dầu cả mẹ và bà ra sức chuẩn bị tư tưởng cho nó lên đây để gặp bố, nhưng trước mắt nó lúc này là một người đàn ông lạ mặt, mặc bộ đồ trắng của bệnh viện cũng lạ mắt với nó. Nó chỉ mới được gặp bố có một lần. Bố nó là một chú bộ đội kia mà!

        Dỗ dành con không được, Nguyệt bực vì con, nhưng lại sợ nó khóc to, chị phải ôm lấy con.

        Bà cụ lặng lẽ ngồi xuống bên giường. Cụ nắn vai Tú, rồi vuốt những đốt sống lưng của anh. Dường như không thấy gì khác, cụ hỏi:

        - Có đi lại được không?

        Tú cười, đáp:

        - Con vẫn bình thường, có sao đâu. Các bác sĩ đề phòng thôi. Con vào đầy lại còn khỏe ra nữa.

        Bà cụ vẫn chăm chăm nhìn tấm ván đặt trên giường, ông cụ thì đứng bên cái tủ nhỏ của bệnh viện, nơi cụ vừa đặt các thứ quà đem theo cho con, nhìn Tú bằng cặp mắt tìm hiểu, gan góc của một con người đã chịu đựng nhiều thử thách.

        Tú đứng dậy, ra buồng ngoài, mượn thêm mấy cái ghế. Cả nhà theo dõi chăm chú từng cử động nhỏ của anh như theo dõi một đứa bé đang chập chững tập đi.

        Thấy Tú cắp hai tay hai chiếc ghế khung bằng sắt đi vào nhẹ nhàng, mọi người trong gia đình anh mới thật yên tâm. Bà cụ cười, nói:

        - Anh làm tôi cứ hết cả hồn..

        - Con đã viết rõ trong thư là con không việc gì mà?

        - Tin thế nào được các anh.

        Nguyệt cười mà nước mắt muốn chảy. Đôi gò má chị đỏ hồng nở nang ra. Chị tỏ vẻ đồng tình với lời nói của mẹ chồng.

        - Chứ sao mà lại phải nằm như vầy? - Mẹ anh hỏi.

        - Con tập nhảy cao. Bãi tập ít cát quá. Nhảy xuống đất mạnh nên sống lưng bị đau. Nằm thế này một thời gian cho nó giãn ra.

        Tú vừa trả lời vừa nghĩ bụng mẹ mình đã nói đúng: không tin được vào lời nói của mình trong trường hợp này. Anh không thể nói thật vì đơn vị đã quyết định còn giữ bí mật những người lái đã chiến đấu trong các trận vừa qua.

        Nguyệt đưa bố mẹ chồng ra nghỉ tại nhà tạm trú của bệnh viện, chị quay vào đúng giờ Tú đã hẹn sau bữa cơm chiều.

        Tú dẫn vợ đi thong thả trên con đường nhựa đầy những cánh hoa phượng đỏ, chạy giữa bệnh viện, dưới hai hàng cây cao. ở phòng đón thương binh bệnh binh, mấy cô hộ lý mặc áo "lui" trắng, ngó đầu ra. Thì ra đồng chí phi công này đã có vợ. Cũng xinh đấy chứ! Đến hăm bốn, hăm nhăm chưa? Người thon thả thế chắc chưa có con. Ai lại đi thăm chồng mà chỉ mặc một chiếc sơ mi bằng vải xanh công nhân, hai vai đã bạc trắng... Những tiếng thì thào đuổi theo họ.

        Bệnh nhân đi chơi mát buổi chiều, kín đáo nhìn cặp vợ chồng. Đôi người quen khẽ gật đầu chào Tú và Nguyệt rồi đi. Ai cũng biết không nên xâm phạm vào cái giờ phút gặp gỡ hiếm hoi này.

        Đến nhà hội trường, Tú rẽ về con đường chạy dọc theo bờ sông. Ở đây, vắng người hơn. Dưới hàng cây, có đặt rải rác những chiếc ghế đá. Nguyệt hỏi chồng:

        - Anh nhận được thư của em từ hôm nào?

        - Đầu tháng trước.

        - Tại sao anh viết thư cho em chậm thế?

        - Anh định... xong việc thì sẽ viết thư cho em.

        - Việc gì hả anh?

        - À... Kế hoạch luyện tập của đơn vị ấy mà! Dạo vừa rồi anh bận quá!

        - Anh vừa đi chiến đấu về phải không?

        - Không... Anh cũng có tham gia bảo đảm sơ sơ thôi.

        - “Tham gia bảo đảm” là như thế nào?

        - Em không biết chứ... mỗi một trận đánh của một biên đội bay chỉ mấy người thôi, nhưng phải có bao nhiêu người phục vụ vào đó. Có người chỉ huy, có người dẫn đường, người theo dõi thời tiết, người làm công tác thông tin, người phải chăm lo cho máy bay tốt, không hỏng hóc... Những việc như vậy là công tác bảo đảm... Bây giờ anh muốn em nói chuyện công tác của em ở nhà máy cho anh nghe...

        Nguyệt biết anh muốn lảng chuyện, chị nói:

        - Em đã biết vi sao anh phải giấu em... Đi thế này anh có bị đau không?

        - Anh đã nói với mẹ là những đốt xương sống của anh bị dồn, anh phải nằm nhiều để cho nó dãn ra. Anh tập nhảy cao mà!

        - Anh lại nói thế rồi!

        Giọng nói của chị như có nước mắt. Chị ôm lấy lưng chồng và như dìu anh ra chiếc ghế đá bên đường.

      


        Nghe tiếng chân người bước vào phòng, Tú nhìn ra thì thấy chính ủy trung đoàn. Tú định tháo dây ngồi dậy thì Khang xua tay:

        - Cứ nằm im. Mình vừa hứa với bác sĩ trước khi vào thăm cậu là sẽ hết sức giữ đúng nội quy.

        Chính ủy đặt mũ trên mặt cái tủ con, nhấc một chiếc ghế lại ngồi cạnh giường Tú, giọng thân mật:

        - Khá chưa?

        - Có lẽ sắp khỏi anh ạ.

        - Hỏi thế thôi, chứ mình nắm vững bệnh của cậu rồi. Đã khỏi thế nào? Chữa cho kiên trì cũng phải mất một tháng.

        - Chết? Một tháng cơ anh? - Tú kêu lên.

        - Biết cậu ở một mình buồn, nên mình đưa một người bạn về cho cậu..

        - Ai đấy, anh?

        - Cậu Đông.

        - Đông làm sao?

        - Đông trực ban suốt từ hôm lỡ cơ hội làm bàn đến giờ. Bắt nghỉ cũng không nghe. Cứ đòi đánh được một trận rồi mới nghỉ. Hôm qua báo động nhiều, ngồi cả ngày dưới cánh máy bay thành cậu ta cảm nắng. Quân y đơn vị nói nhân dịp này bắt cậu ấy đi luôn vì cậu Đông có cái a-mi-đan đáng lẽ phải cắt từ lâu.

        - Dạo này ở đơn vị chắc là bấn lắm?

        - Bấn thì cố nhiên là bấn rồi. Nhưng lúc nào có việc lúc ấy. Cậu cứ yên tâm điều trị cho tốt, về nhà là làm ăn được luôn.

        - Đông đâu rồi, anh?

        - Cậu ấy còn đang ở phòng đón tiếp thương bệnh binh. Mình rẽ vào đây trước. Hai anh em kéo bộ từ bến xe đến đây. Một cái xe con phải trực chiến đấu. Một cái nữa thì bị hỏng đang còn chữa. Sáng hôm nay, phải đi ô tô hàng về. Mình sợ cậu ấy mệt, bàn hay là hai thằng cùng cất sao, cất quân hàm, làm một chuyến xích lô cho chóng. Cậu Đông không nghe.

        Có tiếng lanh lảnh của một chị hộ lý ngoài cửa:

        - Anh Tú ra mà đón bạn nào!

        Đồng chí hộ lý ôm một bó chăn màn và quần áo bước vào. Đông theo sau, mặt không giấu được vẻ bất mãn.

        Chính ủy nhanh nhảu:

        - Cảm ơn các đồng chí quân y đã bố trí cho hai anh em cậu ấy nằm một buồng. Bây giờ Đông ở đây với Tú, mình phải đi. Cố điều trị cho tốt rồi cùng đưa nhau về.

        - Tôi không chờ được anh Tú đâu! - Đông cãi.

        - Có thể là cậu về sớm hơn. Nhưng cậu phải cắt cái a- mi-đan, không thì về đến đơn vị là phải quay lại bệnh viện!

        Đồng chí hộ lý vừa trải vải giường vừa nói:

        - Chúng tôi phục vụ ra làm sao mà đồng chí vừa tới nơi đã nghĩ ngay đến chuyện về?

        Chính ủy cười:

        - Đấy, thấy chưa? Đồng chí Tú ở đây bao lâu không sao, cậu vừa vào đã bị phê bình rồi... Nhớ kỹ là về phải có giấy ra viện. Không được phá quấy nhé! Thôi mình đi.

        Tú lại định ngồi dậy, nhưng chính ủy đã nắm lấy bàn tay anh đang treo ở móc, rung rung để chào anh và giữ anh nằm tại chỗ.

        Đồng chí hộ lý chuẩn bị xong, đến nắm tay Đông, kéo lại giường:

        - Đồng chí nằm nghỉ ngơi đã. Bây giờ đồng chí phải phục tùng chúng tôi.

        Tú nhìn chị hộ lý, biết chắc là chị đã không đoán đúng tuổi của Đông. Đông quát to:

        - Phục tùng!

        Rồi anh nhảy lên nằm ngay ngắn trên giường. Chị hộ lý bật cười, vui vẻ đi ra.

        Đông quay sang nói với Tú:

        - Tôi tức ông Phổ lắm. Ông ấy thừa cơ tôi nhức đầu một lúc mà bắt tôi vào viện.

        - Thừa cơ thế nào? Thế là đã nhân nhượng với cậu nhiều. Đáng lẽ cậu còn phải đi trước mình. Thôi hai thằng nằm vui chán.

        - Tôi yêu cầu sáng mai cắt a-mi-đan luôn.

        - Cậu chẳng hiểu gì về phương pháp điều trị. Còn phải kiểm tra sức khỏe, ít nhất cũng phải thử máu đã chứ!

        Đông ngớ mặt ra.

        - Chiều nay mình đấu với cậu mấy séc bóng bàn.

        Tú nói thế cho Đông vui, chứ anh vẫn bị cấm những động tác mạnh.

        - Ờ nhỉ! Nhưng tôi bỏ quên vũ khí ở nhà rồi!

        Đông muốn nói tới chiếc vợt một mặt mút, một mặt gỗ đã được anh khía thêm những hình ô trám bằng dao.

        - Khó gì! Sẽ nhắn lên đơn vị có ai xuống thì đem hộ. Bây giờ thì có vũ khí nào đánh vũ khí ấy... Địch hoạt động dạo này ra sao?

        - Ngày nào R.F cũng quần ngang quần dọc trên trời. Nó dùng nhiều nhiễu, ta chưa trị được. Giá có máy bay mới thì nó chết. Còn bọn oanh tạc và tiêm kích địch vẫn hoạt động xa sân bay. Hễ mình lên là nó lẩn. Bao nhiêu lần xuất kích mà vẫn không được đánh.

        - Phải tính cách gì để đưa chúng nó vào tròng - Tú nói.

        - Tôi có nêu ra một số biện pháp nhưng không thấy trên trả lời.

        Tú biết Đông thường có nhiều ý kiến táo bạo, nhưng anh nói:

        - Hàng chục đề nghị đưa lên, trên cũng phải có thời gian nghiên cứu đã chứ?

        - Anh Tú này, ở nhà anh em đã bình công cả đơn vị xong.  

        -Thế à?

        - Anh em đề nghị tặng anh danh hiệu Anh hùng.

        - Ối chao! Tặng mình danh hiệu Anh hùng! Mình còn xa hai chữ ấy lắm! Mấy hôm nằm đây, mình tự kiểm điểm thấy vô khối khuyết điểm.

        - Nói cho cùng thì bao giờ hết khuyết điểm được. Chỉ có không làm thì mới không có gì sai. Tôi rất tán thành tặng anh danh hiệu Anh hùng.

        - Không... Không thể được đâu! Mình sẽ không dám nhận bởi vì mình chưa xứng đáng.

        


        Quả nhiên người ra viện trước là Đông. Một mặt, Đông hết sức tuân theo mọi chỉ thị về điều trị của bác sĩ. Một mặt, anh đòi về sôi sùng sục. Sau mười ngày, Đông nhận được giấy ra viện. Còn Tú thì vẫn không thấy ai nhắc nhở gì đến ngày về của mình. Anh biết mình không thể làm sôi lên như Đông vì Đông vừa đi khỏi thì viện cho chuyển Tuân sang nằm cùng buồng với anh. Tuân ở đại đội 2, có triệu chứng rõi loạn tiến đình. Tuân cũng bị bắt về đây và có lẽ sẽ phải điều trị khá lâu. Dẫu sao mình cũng phải làm gương cho anh em, Tú nghĩ.

        Đông đi sáng sớm, thì đến nửa buổi, một cô gái khỏe mạnh, đôi gò má đỏ au, bước vào cửa buồng của Tú.

        - Chào các anh.

        Cô gái nhìn hai người bằng cặp mắt có hàng mi dài và đen nhánh, đuôi mắt cũng rất dài, rồi nhìn lại số buồng và nói:

        - Các anh cho tôi hỏi thảm: ở đây có ai là anh Đông

        không?

        - Anh Đông về rồi cô ạ - Tú nói.

        - Anh ấy về thẳng đơn vị ư? Tôi vừa ở nhà anh Đông tối hôm qua, không thấy anh Đông về.

        - Đông mới đi sáng nay thôi. Hôm nay và ngày mai. Đông còn ở nhà. Ngày kia, anh Đông mới phải trở về đơn vị.

        - Thế ư các anh - Cô gái tỏ vẻ mừng rỡ - Biết thế trước khi vào đầy, tôi tạt qua nhà Thùy.

        Cô gái định quay ra nhưng rói cô đứng lại vẻ lưỡng lự.

        - Chắc anh cũng là người cùng đơn vị với anh Đông? - Cô gái hỏi.

        - Không riêng tôi, mà cả hai chúng tôi.

        Tú vừa đáp vừa chỉ sang Tuân đang ngồi với cặp mắt "cảnh giới" quen thuộc của số 4. Tú nói tiếp:

        - Mời cô ngồi nghỉ chân cái đã.

        Anh nhấc chiếc ghế dựa, đặt gần cửa ra vào. Cô gái nói cảm ơn nho nhỏ, dựng chiếc nón bên tường, rối mỉm cười ngồi xuống ghế, trở nên bạo dạn.

        Cái cười tươi và cởi mở với đôi hàm răng hạt lựu của cô dường như để điều hòa đôi mắt sắc sảo và vầng trán hơi dô bướng bỉnh gợi cho người ta phải có một thái độ dè dặt.

        - Tôi là Tú, còn đồng chí ngồi đây là Tuân, đều là bạn thân của Đông. Cô là người nhà anh Đông hay chị Thùy? - Tú hỏi một cách khéo léo.

        - Tôi là Hảo, bạn thân của Thùy.

        - À cô Hảo? - Tú khẽ reo lên. - Anh Đông và anh Quỳnh có nói chuyện với chúng tôi nhiều về cô.

        Màu đỏ trên đôi gò má của cô gái lan tới tận những chân lông mày. Tú nhận thấy điều đó, anh nói tiếp:

        - Chắc là cô mới ở Quảng Ninh về?

        - Tôi về được hai hôm nay.

        - Cô còn ở Hà Nội lầu không?

        - Tôi chỉ ở vài ngày. Cũng sắp phải đi rồi.

        - Hôm nay cô về nhà Thùy thể nào cũng gặp Đông. Tiếc rằng anh Quỳnh không có mặt tại Hà Nội vào dịp này. Quỳnh mong gặp cô lắm.

        - Em gặp anh Quỳnh cách đây một năm rồi - Cô gái đổi cách xưng hô - Từ đó đến nay, chưa có dịp gặp lại. Anh Quỳnh có được khỏe không anh?

        - Quỳnh khỏe lắm, bền bỉ không ai bằng. Chính vì Quỳnh khỏe nên không về đây để cùng được gặp cô vói chúng tôi.

        Cô gái nói với một vẻ buồn buồn:

        - Em cũng biết dạo này các anh bận lắm. Lần này về, được gặp các anh và anh Đông cũng là may.

        Cô gái vừa nói chuyện vừa chăm chú nhìn hai người như để cố tìm ra những nét thân thuộc. Ngồi một lát, cô nói:

        - Em phải về, đi quanh một lúc, rồi đến chỗ anh Đông, không Thùy mong. Hai anh cho em gửi lời thăm anh Quỳnh và các anh ở trên đó.

        Cô gái cầm chiếc nón và cái túi trong đựng mấy cuốn sách, đứng dậy. Tú nói:

        - Không dám giữ cô lâu. Bao giờ cô có dịp lên thăm anh Quỳnh thì chúng tôi sẽ lại được gặp.

        Cô gái chìa tay bắt tay hai người rất chặt.

        - Chúc các anh lập được nhiều chiến công mới.

        Nói xong, cô gái quay đi rất nhanh, dường như không muốn cho hai người chiến sĩ lái máy bay phải lúng túng về lời chúc mừng vừa rồi của mình.

        - Cậu Quỳnh được vợ chồng Đông giới thiệu cho cô này thật là hay. - Tú nói.

        - Sao Quỳnh nói với tôi chỉ mới là bạn quen thôi?

        - Cũng đúng, chỉ là bạn mới quen. Nhưng cậu không thấy thái độ của cô ấy khi nhắc đến Quỳnh à? Còn thằng Quỳnh thì đã bị cô ấy bỏ vào trong cái túi xách của cô ấy từ lâu rồi.

        Tú phá ra cười vì cái điều anh vừa buột miệng nói ra.

        Thoáng thấy khu ký túc xá, đôi chân Hảo bước không vững nữa. Trống ngực đập dồn. Trong người bổi hồi bồi hồi một cách thật khó tả. Hảo phải đứng lại một lát để tự trấn tĩnh. Cô tự hỏi: Có lẽ nào đoạn đường đá nhỏ chạy về cái cổng gác thân thuộc kia lại nhiều sóng gió hơn những chặng đường tính bằng ngày trên mặt biển?

        Ngày nào Hảo bỡ ngỡ cắp sách đến trường đại học. Ôi! Những giây phút đầu tiên ấy Hảo sẽ không bao giờ quên. Quang cảnh lúc đó sao mà trang nghiêm một cách lạ lùng. Cô gái bỡ ngỡ đi qua cái sân lá sấu rụng đầy, rón rén bước lên những bậc thềm vào nhà giảng đường. Cô dừng lại nhìn những viên gạch men trắng bóng, di di bàn chân như để xem thử có đúng là mình đang đứng ở đấy không. Cô mở to mắt ngắm cái bàn nhỏ có ngọn đèn con, nơi các thầy sẽ ngồi giàng bài, và nhìn những dãy bàn hình vòng cung lạ mắt cao dần lên ở phía cuối.

        Cô gái mười tám tuổi đó tự hỏi: Đã có những ai, đã bao nhiêu người đặt chân trên những viên gạch màu trắng này và ngồi học ở những chiếc bàn kia? Mình đến đây hôm nay là người thứ bao nhiêu? Những ai đã đưa mình đến đây nhỉ? Cha anh mình ngày xưa có lẽ không bao giờ nghĩ là mình sẽ có mặt tại ngôi nhà đại học đường tôn nghiêm này. Nhiều trong số những người dẫn dắt mình tới đây hôm nay không còn nữa. Cha ơi, cha có biết giờ này con đang ở đây...? Mình sẽ cố xứng đáng với sự hy sinh của cha, của tẩt cả mọi người đã chiến đấu để mở rộng đôi cánh cửa ngôi trường này cho lứa con em như mình, những người đang còn kia cũng như những người đã khuất... Có lẽ ở một số bạn bè của Hảo đã không có những ý nghĩ như vậy. Không phải là hoàn cảnh dẫn họ đến nhà trường này khác với Hảo, mà chính là vì khi còn ít tuổi, người ta hay hướng về tương lai, người ta chưa có thói quen quay nhìn quá khứ. Sớm có ý thức về những cái gì đã qua, riêng điều đó đã khiến cho Hảo phần nào khác với một số bạn bè. Hảo học tập với một chí hướng hẳn hoi, học tập nghiêm túc, bền bỉ. Cô gái coi trường đại học là cái cửa chót để bước vào cuộc đời. Cô muốn sau này sẽ không bị ai coi rẻ vì công việc mình làm. Cô muốn trở thành một người có ích.

        Hảo đã sống trọn bốn năm tại ký túc xá này. Gia đình ở xa, nên mấy năm qua, ký túc xá trở thành gia đình chính của Hảo. Đó là cái thế giới riêng nhỏ bé của những cô sinh viên chưa bợn chút lo lắng cuộc đời. Tại đây, khi đông người cũng có cái hay, khi vắng người cũng có cái hay. Nhiều ngày nghỉ, các bạn cùng buồng đi vắng hết, buổi tối, ở nhà chỉ có một mình. Hảo sợ. Cô chong đèn đọc sách hết đêm. Nhiều cô gái khác ở vào lứa tuổi Hảo đã con bồng, con mang, trở thành những người mẹ trang nghiêm hay quát tháo, mắng mỏ con cái. Nhưng Hảo và các bạn ngoài giờ học tập thì vẫn như trẻ con. Những trò chơi của họ cũng rất trẻ con. Có khi cả bọn ngồi tìm cách trêu nhau, thi xem ai không cười. Oanh trố là con bé tài "tỉnh" nhất. Mặc ai muốn làm trò vè gì nó cũng không thèm cười. Nhưng nó chỉ cần ngoảnh mặt lại, hơi nhếch mép một cái, là nhiều người đã lăn ra cười. Các cô gái rất dễ cười. Và trong các cuộc thi này, bao giờ Hảo cũng là người thua cuộc đầu tiên... Những ngày ôn tập thi cuối năm, những đêm ròng rã làm việc tới một, hai giờ khuya. Những buổi tối sau khi thi xong một môn, trời tạnh ráo chẳng nói làm gì, nhưng dù cho trời mưa cũng phải đội nón, khoác ni lông đi dạo một hồi dưới hàng cây dạ hương cho bõ những giờ căng thẳng học tập... Tất cả đều đã trở thành những kỷ niệm...

        Bác thường trực ngồi sau cái cửa tò vò ở chiếc nhà gỗ nhỏ, ngó đầu ra cười, nói với Hảo:

        - Chào cô cán bộ. Vẫn còn nhớ đường mà về à?

        - Chào bác. Con chim có quên tổ thì cháu mới quên nhà ký túc này. Chừng nào bác chưa cấm cửa thì cháu còn cứ về đây.

        Hảo đi tới căn buồng mình ở cũ. Vẫn những chiếc quần áo nhỏ của phụ nữ phơi kín đáo ở một chỗ khuất cạnh bức tường ngăn. Một dãy khăn mặt chăng dọc hàng hiên, vẫn mảnh vữa bị lở cạnh cánh cửa ra vào. Tiếng cười đùa trong buồng bay ra. Không biết có ai kêu lên:

        - Ối! Chị Hảo kìa!

        Những người trong buồng ùa cả lại vây quanh Hảo, tíu tít thăm hỏi.

        Một cô người nho nhỏ bỗng nói:

        - Chị Hảo lớn hẳn lên... Cán bộ rồi có khác.

        - Cô thì mới lớn. Còn người lớn rồi thì không lớn lên nữa đâu. Các cô đang trao đổi chuyện gì mà vui vẻ thế? - Hảo nói và nghe thấy giọng mình lạ hẳn đi.

        - Có gì vui đâu chị! Chúng em đang ngao ngán cả người. Chiến tranh rồi, chả lẽ cứ ngồi học mãi như thế này!

        Tất cả nhao nhao.

        - Ra sớm như chị Hảo lại hóa sướng!

        - Chán nhất bây giờ là cứ ngồi mài quần một chỗ!

        - Chị Hảo này, chúng em đang lo kháng chiến lần thứ nhất đã không đóng góp gì, kháng chiến lấn thứ hai này lại không tham gia nữa thì sau này biết ăn nói với con cái ra sao...

        - Thì chúng mày hãy tạm giãn ra một tý, cho chị ấy ngồi thở cái đã nào!

 
        Phi, cô bạn thân nhất của Hảo còn ở lại trường, đẩy mọi người sang bên, kéo Hảo về giường mình ngồi. Đây chính là cái giường Hảo vẫn nằm những năm trước. Cái giường có hai tầng. Oanh trố nằm ở tầng trên, thỉnh thoảng lại tuôn ra một câu bất hủ. Có lúc nó thò đầu ra khỏi giường nhìn xuống kể với Hảo một câu chuyện mà nó cần dùng cặp mắt để diễn tả thêm. Cái gương tròn của Đông gửi từ nước ngoài về làm quà, Hảo cho lại Phi, vẫn treo ở cạnh cửa ra vào để mọi người cùng dùng chung. Đầu giường, bên cạnh chiếc va li, cái túi du lịch hoặc một cái ba lô bộ đội cũ... của mỗi người dùng để đựng tư trang, là một vài tập sách mượn của thư viện nhà trường. Dưới gầm giường, cùng với những đôi guốc, đôi dép là những chiếc chậu men hoa. Mọi vật thân thuộc gần như không thay đổi, y như sáu tháng trước khi Hảo ra đi.

        Ở cái cửa sổ phía đầu hồi, một con chim sâu đang nhảy nhót trên cành táo. Có phải vẫn là cái con chim sâu đã về đây những ngày hè năm trước? Còn cây táo thì chẳng cao hơn chút nào. Hảo đã được biết nó từ khi nó là một cái hạt mới nảy mầm. Có lần dọn vệ sinh, một cô bạn định nhổ nó đi. Hảo đã đứng ra che chở cho nó. Hảo đã bao lần ngồi ngắm những lớp lá non của nó và tưởng như có thể ăn những chiếc lá đó một cách rất ngon lành... Sao mà nhớ những ngày đã qua thế! Về đây, Hảo lại thấy ghen với các bạn, ghen với hạnh phúc mà họ còn đang được hưởng. Điều an ủi Hảo là thái độ sôi nổi của mấy cô sinh viên đang đòi hỏi Hảo góp ý kiến cho mình nên làm gì trước tình hình này. Thực ra, đây cũng là một điều mấy ngày nay Hảo lại đang tiếp tục tự hỏi mình. Hảo về Hà Nội đọc một số tài liệu tham khảo để chuẩn bị đề cương cho bản báo cáo sơ kết. Nhưng mấy buổi nay, đôi lúc Hảo thấy đầu óc tản mạn. Những ý nghĩ về chiến tranh đã làm xao động tầm hồn cô gái lần đầu hồi tháng Tám năm ngoái, trở lại với cô. Chỉ có khác là lần này Hảo đón nó với một thái độ bình tĩnh hơn.

        Phi rủ Hảo đi dạo quanh sân. Chắc con bé có điều gì muốn nói riêng với mình. Vừa ra khỏi nhà một quãng, Phi đã thủ thỉ:

        - Chị Hảo này, cái ông ở Bộ... vẫn đến đầy tìm em để hỏi thăm chị.

        - Không phải thế đâu Phi ạ. Thăm mình... đó chỉ là cái cớ thôi. Ông ấy đến chính là để thăm Phi đấy?

        - Không phải... - Phi cãi - Ông ấy biết em có... người rồi. Ông ấy đã gặp anh ấy ở đây. Chúng em đều tự giới thiệu. Ông ấy còn đến cả chỗ chị Thùy để hỏi thăm chị. Ông ấy kể với em là trước kia chị Thùy định làm mối chị với một anh bộ đội, nhưng chị không hợp với bộ đội.

        - Mình không hợp với ông ấy thì đúng hơn.

        - Ông ấy ca ngợi chị ghê lắm nhé! Có một điều mà em không tiện viết trong thư cho chị... Ông ấy bảo việc bố trí công tác cho chị như hiện nay là không hợp lý. Công tác điều tra ngoài biển, ngoài đảo ấy phải dành cho thanh niên.

        - Thế mình là phụ lão à?

        - Ý nói là dành cho nam giới, ông ấy lo cho chị đi như vậy vất vả.

        - Mình tự lo cho mình được, lần sau ông ấy đến, Phi nói thế hộ mình.

        - Chị để yên cho em nói đã. Ồng ấy cứ băn khoăn hỏi em: "Không biết Hảo có muốn về Hà Nội công tác không nhỉ?". Em nói: "Anh tính hưởng gió sông Hồng, tắm nước máy ai lại không thích". Ông ấy bảo em viết thư hỏi chị, nếu chị đồng ý thì sẽ bàn với chị để chị quay về đây. Ông ấy quen nhiều nơi... Ông ấy nói: "Khả năng như của Hảo có thể làm công tác giảng dạy, công tác nghiên cứu lắm chứ! Hảo về làm ngay ở cơ quan của tôi cũng được".

        Hảo tức điên lên, một lần nữa lại ngắt lời cô bạn ít tuổi:

        - Phi nói với ông ta: Công tác của mình là do tổ chức sắp xếp căn cứ vào nguyện vọng của mình. Mình không mơ cái cơ quan của ông ấy đâu. Ai bảo mình về đấy không những mình không thèm về mà mình còn đánh cho nữa!

        Phi phì cười:

        - Em đi báo cơm chị ăn cả ngày với chúng em nhé!

        - Mình ở chơi được đến trưa thôi. Chiều nay phải đến nhà Thùy rồi.

        

        Trên đường đến nhà Thùy, một cầu nói của Phi ban sáng vẫn làm Hảo băn khoăn. Tại sao Thùy lại nói trước kia đã có ý định giới thiệu mình với một anh bộ đội. "Trước kia" là thế nào? Tại sao ông ở Bộ lại nói với Phi là biết mình không hợp với bộ đội? Thùy đã nhận xét gì về mình trước mặt ông ta? Thùy đã nghĩ gì khi mình viết thư cho Quỳnh?... Hôm qua, hai người gặp nhau, Thùy chỉ hỏi "có nhận được thư của anh Quỳnh không” rồi không đả động gì tiếp. Vì sao khi mình nói không nhận được thư của Quỳnh, Thùy vẫn thản nhiên? Mình và anh Quỳnh đã có chuyện gì đâu. Nhưng thái độ dửng dưng của Thùy vẫn cứ làm cho Hảo phật ý, nhất là từ ngày cô học xong đến giờ, do hoàn cảnh mới, tình bạn giữa hai người đã trở lại như xưa.

        Đến con đường rẽ về nhà Thùy, Hảo nhìn thấy một người đàn ông cõng một em nhỏ đi trên vỉa hè. Một chiếc làn nhựa màu xanh ngoắc ở tay anh ta. Hảo chú ý đến nó vì hình như có con cá đang quẫy mạnh trong đó dưới đám rau thơm. Đạp xe đến gần, Hảo ngạc nhiên reo lên:

        - Anh Đông!

        Đông hơi xanh, đứng dừng lại nói:

        - Thùy nói sáng cô không lại thì chiều thế nào cô cũng lại.

        - Sáng nay, em vào bệnh viện thì anh vừa ra khỏi. Em về ký túc xá chơi với chúng nó một lúc cho đỡ nhớ. Thùy đâu?

        - Thùy phải đi họp một lát.

        - Trông thấy anh từ đầu phố nhưng nhìn lôi thôi lếch thếch quá nên không nghĩ là anh. Anh bế cháu ngồi cả lên đèo hàng, em đạp về.

        - Đến nhà kia rồi còn chi! Chung Thủy nó thích bố cõng hơn là ngồi xe đạp. Cô đèo hộ tôi cái làn về trước. Tôi và cháu chỉ về sau cô vài bước.

        - Nhà anh có ai đâu, em về trước làm gì. Chi bằng đi bộ quách với anh cho xong.

        Hảo nhấc chiếc xe lên vỉa hè. Cô đón cái làn ở tay Đông ngoắc vào tay lái, rồi dắt xe cùng đi thủng thỉnh.

        - Anh được ở nhà đến bao giờ?

        - Sớm mai đi rồi.

        - Sao các anh ấy nói ngày kia anh mới phải về đơn vị?

        - Nằm mãi Hà Nội sốt ruột không chịu được!

        - Anh chỉ mới về nhà có một buổi?

        - Nhưng tôi nằm viện đã mười ngày. Cô tuyệt đối không được để lộ bí mật với Thùy chuyện vừa rồi.

        - Chuyện gì?

        - Chuyện ngày kia tôi mới phải lên sân bay. Còn cô, bao giờ cô lại ra ngoài đó?

        - Em còn ở đây vài ngày nữa đọc tài liệu.

        Đông ngẫm nghĩ một lát. Anh muốn rủ Hảo lên đơn vị chơi, nhưng lại ngại làm như vậy không đúng nguyên tắc vì chưa báo cáo với trung đoàn. Anh nói:

        - Thằng Quỳnh nhận được cái thư của cô nó đọc đến thuộc lòng từng chữ rồi.

        - Sao anh ấy không viết thư cho em?

        Đông ngơ ngác:

        - Thế nào? Nó chưa viết thư cho cô à...? Ừ, cũng có thể là nó chưa kịp viết. Thời gian vừa qua, cánh chúng tôi cứ bấn xúc xích.

        Mình đã nói mình biết anh ấy bận, không yêu cầu anh ấy viết dài, nhưng lẽ nào anh ấy không viết được cho mình mấy chữ, Hảo nghĩ.

        Gần đến nhà, Đông lại dặn Hảo:

        - Nhớ câu tôi nói ban nãy! Vợ chồng tôi mà cãi nhau là lỗi tại cô. Tôi mới cắt cổ xong, không nói được nhiều.

        - Anh nói sao? - Hảo hỏi lại.

        - Tôi mới cắt cái a-mi-đan được hơn một tuần nay.

        Đông đặt con xuống hè, móc túi lấy chìa khóa mở cửa.

        - Vừa qua anh đã đánh nhau chưa? - Hảo hỏi.

        - Đánh nhau gì thứ tôi! Đế quốc Mỹ nó cũng chê.

        - Anh lúc nào cũng nói đùa được.

        - Tôi nói thực là tôi chưa đánh đấm gì. Nhưng rồi nhất định tôi sẽ đánh cho cô coi.

        - Anh biết không, hôm nghe tin các anh đánh trận đầu, bắn rơi máy bay Mỹ, em cứ như người phát rổ. Đồng chí bắn rơi máy bay Mỹ người Quảng Nam mà báo đăng là ai, anh?

        - Cái gì còn đang phải giữ bí mật thì cô chưa nên yêu cầu tôi nói. Rồi có ngày cô sẽ biết.

        Một lát, Thùy về. Đông trao Chung Thủy cho vợ, rồi chạy xuống bếp làm cơm.

        Hảo ngồi mặt sầm sì. Đáp lại những câu hỏi của Thùy, Hảo chỉ trả lời gióng một. Nhiều điều đã làm cho lòng tự ái của cô bị tổn thương. Mình viết hai lá thư, anh ấy vẫn chưa trả lời mình. Sáng nay ở viện, các anh ấy nói đến chuyện mình lên sân bay thăm anh Quỳnh. Vừa rồi mình đã nói mình còn ở đây vài ngày, tại sao anh Đông không đả động gì đến chuyện ấy? Lại thêm cái thái độ lửng lơ của Thùy... Mình sẽ không nói với anh Đông và Thùy một điều gì đụng đến anh Quỳnh nữa.

        Tiếng Đông vừa đập cá vừa la trong bếp vọng ra: “Tiêu diệt này! Tiêu diệt... A! Mày ngoan cố à?...” Lúc nãy anh ấy bảo mình mới cắt a-mi-đan không được nói to, mà bây giờ thì hét như vậy, Hảo suýt phì cười. Chắc anh ấy chẳng làm gì có những băn khoăn, khúc mắc như mình. Anh ấy vừa về đến nhà đã tính chuyện đi. Có thể là các anh ấy đang hết sức bận. Hôm đó, anh Đông cũng hét rầm rầm dưới bếp như thế này. Anh ấy thì ngồi đây. Còn mình thì vác cuốn sách ra chỗ kia... Cô gái cảm thấy trong lòng nao nao...

        Hảo đột nhiên đứng lên bảo Thùy:

        - Mình phải đi đây.

        - Sao? Mình tưởng cậu ở chơi cả chiều nay với vợ chồng mình?

        - Không. Chiều nay mình còn chút việc.

        Biết mình khó giữ được bạn, Thùy quay vào nhà trong gọi chồng:

        - Anh Đông ơi! Hảo nó đang đòi về đây này...

        Đông hấp tấp chạy ra, hai bàn tay còn dính những vẩy cá.

        - Mai tôi đi rồi mà cô không ở chơi được hết chiều nay à?

        - Mai em sẽ đến tiễn anh ra ga... Em phải mang sách trả thư viện nhà trường cho kịp giờ để còn mượn sách mới đọc tối nay.

        Hảo vừa đi khỏi, Thùy hỏi chồng:

        - Hảo nó có vẻ không vui nhỉ? Hay là anh đã nói gì phật ý nó?

        - Đâu có! Tại thằng Quỳnh chưa viết thư cho nó. Cái thằng Quỳnh ấy đại thôn!

        - Anh thì bao giờ cũng chủ quan. Anh tưởng Hảo nó tha thiết với anh Quỳnh đến thế kia!

        Riêng về loại chuyện này, Thùy không bao giờ cho chồng là người tinh tường. Thùy vẫn nghĩ Hảo đã có một phương hướng khác. Thùy biết tính bạn. Khi nó đã có chủ định rồi thì không ai nên góp ý kiến với nó làm gì.

        Sau bữa cơm chiều, Thùy đang bưng chồng bát đĩa mới rửa từ trong nhà bếp ra thì nghe Đông nói:

        - Thùy ơi! Chúng mình cho con đi chơi đi!

        - Đến nhà ai hả anh? - Thùy đứng dừng hỏi lại chồng.

        - Không đến nhà ai. Đi chơi mát.

        Thùy ngước mắt nhìn chồng, vẻ ngạc nhiên. "Đi chơi mát", mấy tiếng đó chị nghe lạ tai. Chị không nhớ buổi chiều đi chơi mát lần trước của hai người cách đây bao lâu rồi. Sao anh ấy lại có một ý định "hoang phí" thời giờ như vậy.

        - Chung Thủy ơi! Bố cho mẹ con mình đi chơi mát đó con ạ! - Chị quay lại nói với con cũng là để trả lời chồng và giấu một nụ cười.

        Ban nãy Hảo đã tết tóc Chung Thủy thành hai cái đuôi sam bé tí teo như hai cái đuôi chuột. Không phải chải đầu lại cho nó nữa, chỉ cần mặc cho nó chiếc váy hoa. Giờ mình cũng phải sang sửa lại con người một chút để đi chơi với anh ấy chứ! Anh ấy nói sáng mai đã phải đi.

        Đông chạy sang nhà bên về, đứng sững nhìn vợ và con. Thùy đã mặc chiếc áo sơ mi lụa mỡ gà óng nuột và buộc lên mái tóc một dải lụa màu tím. Chung Thủy đứng bên mẹ sạch sẽ như một con búp bê bày trong tủ kính. Thùy chỉ cho Đông chiếc áo sơ mi màu ghi khoác ở tay ghế.

        - Anh thay áo.

        Thấy Đông có vẻ chần chừ, chị nói tiếp:

        - Anh mặc đi không có lãng phí. Chờ anh xỏ tay lần nữa, khéo mà áo mục mất rồi.

        Chiếc áo sơ mi này Thùy may cho chồng hồi mới cưới. Cái áo từ lâu không được dùng đến hằn những nếp gấp.

        Gió nóng hầm hập. Nhưng Thùy không cảm thấy không khí oi ả của buổi chiều hè. Lòng chị đang tràn trề hạnh phúc vì buổi đi dạo hiếm hoi đến bất chợt. Chị nhìn dọc đường phố thấy đâu cũng là hoa. Những chùm hoa phượng màu cờ. Lại còn cả những chùm hoa tím kia. Mọi ngày mình không chú ý đến nó. Sao nó đẹp, y như là những bông hoa giấy được làm nên bởi những bàn tay tuyệt khéo. Những bông hoa không biết sợ nắng mặt trời mùa hạ, đơm cả lên đầu cành để tắm nắng và che mát cho cây. Trông anh ấy xúng xính trong cái áo vẫn còn mới, nom thật buồn cười. Anh ấy cũng là một bông hoa mùa hè không biết sợ nắng lửa đâu, anh ấy sẽ che nắng, che lửa cho mình và cho con.

        Chung Thủy đòi vào một cửa hàng giải khát ăn kem. Thùy âu yếm nói với chồng:

        - Chúng mình chiều con nhé?

        Cửa hàng giải khát đông nghịt người. Khi họ ở đây quay ra thì trời bắt đầu tối. Thùy dắt Chung Thủy đứng nhìn dãy đèn dọc phổ đã bật sáng, hỏi chồng:

        - Đi đâu bây giờ?

        - Đi theo anh.

        Đông hỏi Chung Thủy:

        - Bố cõng, bằng lòng không?

        Con bé gật đầu. Đông ngồi xuống bế xốc nó lên vai. Đông đi rất nhanh. Anh ấy có quen đi dạo thế này bao giờ đâu. Thùy phải bước dấn lên, nói nhỏ vào tai chồng:

        - Em không theo kịp anh đâu.

        Nhìn thấy vẻ đăm chiêu của chồng, chị lại buồn cười. Anh ấy rủ con và mình đi chơi mát mà lại có bộ mặt thế kia.

        Đến chỗ có cửa hàng bán hoa ở ngã tư, Đông rẽ sang con đường đôi. Mình biết anh ấy định đi đâu rồi. Mới hơn ba năm qua mà tưởng như đã lâu lắm. Mùa xuân năm ấy, cưới nhau được một tuần, anh ấy chuẩn bị tiếp tục ra ngoài học. Tối đó, trời lạnh và mưa lâm thâm. Anh ấy đã dẫn mình đi chơi trên con đường đôi này nói chuyện vợ chồng sắp phải sống xa nhau và những chuyện tương lai.

        - Thùy có nhớ lần trước đi chơi trên đường này không? - Đông hỏi.

        - Có.

        Thùy nghe giọng nói của chồng trở nên dịu dàng:

        - Ngày ra tập kết, anh mới mười chín tuổi. Anh nghĩ là kháng chiến đã kết thúc Anh tự hỏi rồi đây mình làm nghề gì. Có lúc anh ao ước trở thành một cầu thủ nổi tiếng. Có lúc anh mơ ước trở thành một nghệ sĩ, một nhà văn hay một nhà thơ... Em đừng cười những ý nghĩ đó của anh. Hồi đó anh còn rất giản đơn. Anh tin rằng chỉ cần có quyết tâm thì muốn làm gì anh cũng sẽ làm được. Đến lúc được lựa chọn đi học văn hóa chuẩn bị ra nước ngoài, anh mong sẽ trở thành một chiến sĩ lái xe tăng... Bây giờ thì anh đã biết rõ anh sẽ trở thành một người như thế nào rồi. Anh sẽ mãi mãi là một chiến sĩ lái máy bay. Cuộc thi đấu của các anh đã chuyển lên bầu trời: Phải kéo cao ngọn cờ Tổ quốc mình ở trên đó. Các anh sẽ cố gắng làm tròn nhiệm vụ của những người chiến sĩ Việt Nam đầu tiên lái máy bay. Riêng anh sẽ phải cố gắng rất nhiều em ạ...

        Anh đang cân nhắc xem có nên tiếp tục nói hết những điều mình định nói để cho cô ấy biết lo dần đi, hay là cứ để cho cô ấy vui trọn tối nay.

        Thùy không để ý tới vẻ ngập ngừng của chồng. Lễ đài Ba Đình đã ở phía trái họ. Những đường nét thanh thanh chạy dài trên nền trời tro nhạt ban đêm. Mấy cây cọ ở khu vườn Phủ Chủ tịch lặng lẽ in hình sau khán đài.

        - Lần đầu em được nhìn thấy Bác là ở đây, trong ngày lễ Quốc khánh năm em mới ra tập kết - Thùy bỗng nói.

        - Anh cũng vậy.

        - Nhưng có điều này anh chưa biết... Ngày đó em là một trong những cháu gái miền Nam được mang hoa lên dâng Bác.

        Đông quay sang nhìn vợ. Sao chuyện đó mãi hôm nay cô ấy mới kể với mình? Thùy không nhìn anh, vẫn bước đi chậm rãi, nói tiếp:

        - Có một điều rất lạ là từ sau lấn được gặp Bác đó, mỗi khi dự mít tinh hay hội họp ở đầu có Bác tới, em đều cảm thấy như Bác biết có em, Bác đang nhìn em và đang nói chuyện với em.

        Anh bất chợt cảm thấy như Thuỳ vừa đọc được những ý nghĩ của mình.

        Mùa thu năm ngoái, Bác đã tới trung đoàn bay. Bữa đó trời nắng gắt. Cả đơn vị tập họp trên sân bay đón Bác. Riêng biên đội của Đông được phân công trực chiến phải chờ Bác ở nhà trực. Bác giơ mũ vẫy chào mọi người. Đông nhìn thấy mái tóc Bác bạc trắng. Bao giờ thì Bác vô trong kia để đồng bào miền Nam được gặp? Anh bỗng có một ý nghĩ dại dột: Liệu có kịp nữa không...? Bác già lắm rồi! Và Đông muốn khóc. Bác tiếp tục đi về phía biên đội trực chiến. Bác đội chiếc mũ cát rộng vành lên đầu như muốn khỏi làm phiền những đồng chí đang lo che nắng cho Bác. Bác vẫn mặc bộ quần áo ka ki bạc màu và đi đôi dép cao su đen quai rất rộng. Bác tiến lại mỗi lúc một gần. Đông đã nhìn rõ cả những chấm mồi đen trên da mặt Bác. Những chấm mồi của tuổi già nhói vào tim anh. Nhưng rồi tất cả đều như mờ đi. Đông đứng nghiêm như một pho tượng để chào Bác. Anh thoáng thấy Bác gật đầu. Bác dừng lại trước mặt anh. Và hình như Bác đang tươi cười chăm chú nhìn anh. Bỗng anh nghe một giọng ấm áp rất quen thuộc:

        - Chú mặc thế này có nóng không?

        - Thưa Bác không ạ.

        - Chú là người Khu Năm?

        -Dạ.

        - Nếu gặp địch thì phải bám lấy thắt lưng chúng mà đánh như các anh em ở trong kia.

        -Dạ.

        Bác gật đầu với Đông lần nữa rồi đi. Khi đó Đông mới như chợt tỉnh ra. Anh ân hận đã không có lấy một lời chúc mừng sức khỏe Bác và nhất là một lời hứa hẹn khi Bác trao nhiệm vụ.

        Cũng trong lần đến thăm này, Bác đã chỉ thị cho đơn vị phải báo cáo mỗi khi bắn rơi máy bay địch và Bác sẽ tặng cho người lái mỗi lần bắn rơi máy bay địch một huy hiệu của Bác.

        Trong trung đoàn đã có những người được tặng huy hiệu của Bác, có người được trực tiếp gặp Bác. Nhưng riêng anh thì chưa. Anh lại còn có thêm một nỗi khổ tâm. Cứ mỗi lẫn đơn vị báo cáo lên một chiến sĩ lái bắn rơi máy bay địch, anh lại cảm thấy như Bác đang tự hỏi: Có phải chú này là cái chú be bé người Khu Năm mặc bộ đồ bay màu lá cây bữa đó không...?

        Đông hỏi Thùy:

        - Em có biết tại sao không?

        - Đó là do em tưởng tượng ra thôi.

        - Bác giống như ông mặt trời. Khi mặt trời đã hiện ra thì ta đứng ở đâu cũng thấy mặt trời quay về phía mình...

        Chung Thủy đã ngủ trên vai Đông. Họ đi ngang hết quảng trường sang đến bờ rào cây xén của Phủ Chủ tịch.

        - Đến nhà Bác rối anh ạ? - Thùy nói rất sẽ vào tai Đông như sợ một người thứ ba nghe thấy.

        Bên kia hàng rào, những vòm cây đen sẫm lồng vào nhau trong bóng đêm. Dọc hàng rào từng quãng lại có một ngọn đèn điện nhỏ. Ngôi nhà Phủ Chủ tịch nổi lên trang nghiêm giữa khu vườn. Màu vàng của những bức tường trong đêm đã chuyển thành màu trắng nhạt.

        Họ đi chầm chậm trên con đường nhỏ lát gạch chạy giáp hàng rào cây xanh. Mỗi người mang một suy nghĩ riêng. Nhưng họ đều có cảm giác từ trong khu vườn tĩnh mịch, trang nghiêm kia, Người đang đứng nhìn ra và Người đã trông thấy họ.

        
        Nhà ga tràn ngập người. Rất đông bộ đội. Những chiến sĩ trẻ, hành lý, súng đạn đầy người, lên đường đi về phía Nam. Những cán bộ quân đội cũng ba lô trên vai, bộ mặt mang nếp nhăn dày dạn của chiến trường, trầm tĩnh, đẩy tự tin. Nhưng tạo nên cái không khí khẩn trương khác thường của sân ga vào buổi sáng hôm đó, chính là những người ra đưa tiễn đông đảo và nghiêm trang.

        Những cuộc tiễn đưa đã mang một ý nghĩa khác.

        Hảo lặng lẽ quan sát cái quang cảnh mới đang hiện ra trước mắt mình. Một cô gái tóc thề đứng nắm tay một anh chiến sĩ trẻ ở ngay giữa nhà ga. Họ đã đứng như vậy nói chuyện với nhau từ rất lâu như quên hết những người ở chung quanh. Và ai nấy đều tỏ ra tôn trọng những giờ phút này của họ. Một đồng chí thiếu úy to lớn bồng đứa con nhỏ trên tay nhẹ nhàng như ôm một con búp bê, đang dặn dò gì một chị, chắc là vợ anh, đứng bên một bà cụ già. Một chú thiếu niên đeo chiếc ba lô cóc rất nặng của ông bố đi trước, bước vào nhà ga nhìn mọi người như muốn nói: "Ngày hôm nay bố tôi lại lên đường ra trận...". Hảo bỗng cảm thấy mình là một người ngoài cuộc. Ai nấy đều không chú ý đến một cái gì khác ngoài người nhà của họ sắp ra đi. Chỉ có riêng mình là đang đứng để nhìn ngắm tất cả.

        Hảo đã nhất định bắt vợ chồng Đông phải đứng chơi với con ở ngoài để mình sắp hàng lấy vé tàu và vé ra sân ga. Hảo ngó lại phía sau, thấy Thùy đang ôm con, quay mặt về phía quầy hàng bách hóa trong nhà ga như để tìm mua một thứ gì. Đông đứng bên cạnh, bóc một quả cam đưa dần từng múi cho con. Cuộc chia tay không gây cho Thùy nhiều xúc động lắm, có lẽ vì như Hảo đã nghe nói ban nãy: vài tuần nữa Thùy sẽ đưa con lên sân bay thăm Đông. Họ chỉ xa nhau có ít ngày. Nhưng mình với anh Đông thì có thể sẽ xa nhau lâu. Anh ấy lên trên đó và mình thì ra ngoài kia. Chỉ nhìn sân ga hôm nay cũng đủ biết tình hình đang chuyển biến nhanh.

        Khi Hảo lấy được xong các loại vé, bốn người kéo ra sân ga thì tàu đi Lao Cai đã sắp bắt đầu chạy. Thùy bảo chồng:

        - Anh lên tàu thôi không họ ngồi hết chỗ.

        - Anh không cần ngồi. Anh sẽ đứng cho đến khi tàu tới nơi. Nhường chỗ cho những người đi xa.

        Hảo cũng giục Đông:

        - Anh cũng phải lên đi, tàu sắp chạy.

        Đông ghé vào tai Hảo nói nhỏ:

        - Cô cứ yên trí, khi nào tôi đánh nhau rồi tôi sẽ gửi thư cho cô, một lá thư thật dài.

        - Em sẽ chờ. Nhưng chưa đánh thì anh cũng phải viết thư cho em.

        - Không thể nào lại chưa đánh được!

        Đông quay lại đón Chung Thủy ở tay Thùy, áp má nó vào má mình một lát, mắt đỏ lên. Con bé rất giống bố, giống cả cái vẻ gan góc của bố.

        Còi tàu đã rúc.

        - Lên đi anh, không lại lỡ bây giờ! - Thùy giục.

        Đông trao Chung Thủy lại cho Thùy. Bất thần, anh chìa tay bắt tay vợ và nói:

        - Vĩnh biệt!

        Đông nhảy vội lên tàu. Cũng lúc đó, những chiếc bánh sắt nặng nề bắt đầu chuyển động.

        Hảo lặng đi từ khi nghe lời chào của Đông.

        Thùy vẫn tươi cười ôm con, nhìn theo chồng vẫy tay. Vết lúm đồng tiền trên má làm cho khuôn mặt chị thêm hồn hậu. Khi con tàu khuất trên đoạn đường vòng, chị quay lại mỉm cười với Hảo đang đứng ngơ ngác:

        - Đó, cậu xem anh Đông, luôn luôn đùa kiểu đó... Rất là ba trợn - Thùy dùng một tiếng nói của quê hương.

        Hòn đảo cấm bắt đầu hé cửa cho thế giới bên ngoài.

        Những trận đánh đã nổ ra. Việc giới thiệu, cổ động cho một mặt trận trên cao vừa mở ra, đã trở thành cần thiết. Ngoài những cán bộ thuộc các ngành có liên quan tới binh chủng khá đông đảo, còn có đội ngũ của những người làm công tác nghệ thuật, những nhà văn, nhà báo.

        Trọng tới sân bay vào cuối tháng Năm, sau khi đã dự hội nghị mừng công của Quân chủng Phòng không và Không quân để tìm hiểu tình hình chung. Anh được phân công tới đấy làm phóng viên thường trú. Tòa soạn đang cần một số bài tường thuật kịp thời về các trận đánh của không quân.

        Sau khi xem các giấy tờ của anh, đồng chí chủ nhiệm chính trị trung đoàn, người trắng trẻo, có vẻ "thư sinh" tiếp Trọng với vẻ cởi mở, nói rằng đơn vị rất hoan nghênh sự có mặt lâu dài của anh. Nhưng khi Trọng hỏi về phạm vi tìm hiểu của mình thi chủ nhiệm trở nên dè dặt. Anh nói:

        - Theo quy định của trên thì các anh sẽ không hỏi về số lượng, tính năng, trang bị của máy bay, về trình độ kỹ thuật, chiến thuật của người lái. Phạm vi có thể đi sâu của các anh là về mặt tình cảm. Việc "thâm nhập" của các anh ở đây chắc là không thể thuận lợi như khi các anh tới những đơn bị bộ binh. Ở đó, ăn cùng mâm, nằm cùng chiếu với các chiến sĩ là một điều có thể được và còn cần thiết. Nhưng ở đây điều đó lại... rất khó. Anh em lái có những sinh hoạt riêng, ăn theo định lượng, ngủ phải tính giờ và luôn luôn phải bàn bạc cách đánh địch. Công tác của anh sẽ gặp khó khăn, nhưng mong anh hết sức thông cảm với chúng tôi...

        Chủ nhiệm chính trị nói với Trọng là anh hiện có một người bạn đồng nghiệp cũng đang ở đây. Đó là đồng chí phóng viên tờ báo của quân chủng. Anh giới thiệu thêm, ngoài anh phóng viên này, còn có mấy cán bộ sáng tác của đoàn văn công. Một người làm biên đạo múa, một người sáng tác nhạc. Trọng nói muốn được ở cùng một chỗ với đồng chí phóng viên để theo anh đi đây đi đó cho khỏi bỡ ngỡ. Đề nghị của Trọng được chấp nhận. Chủ nhiệm chính trị bảo một trợ lý đưa Trọng sang giới thiệu với trung đoàn căn cứ. Đó là đơn vị chăm lo mọi mặt sinh hoạt vật chất cho trung đoàn bay và ăn ở với đơn vị căn cứ. Chủ nhiệm chính trị nói:

        - Hai trung đoàn chúng tôi là những đứa con sinh đôi. Tổ chức của các đơn vị bay đều như vậy.

        - Tôi không ngại gì về mặt sinh hoạt - Trọng nói - Về đây với các anh, thấy rất đàng hoàng so với những nơi tôi vừa đi trong thời gian qua... Ngày mai tôi muốn ra luôn sân bay, có được không?

        - Lát nữa, tôi sẽ cho làm giấy tờ đưa anh. Anh cứ đi cùng đồng chí Ra Đa hoặc các đồng chí văn công. Anh chị em ngày nào cũng kéo nhau ra "phục" ở ngoài đó. Tất cả đều đang chờ một trận đánh. Anh đến với chúng tôi dịp này có thể gặp. Mấy ngày nay địch đang lấn thêm ra.

        Khi Trọng chào chủ nhiệm chính trị để cùng đi với đồng chí trợ lý tuyên huấn thì chủ nhiệm giữ bàn tay Trọng lại trong tay mình nói:

        - Tôi rất thông cảm với yêu cầu của anh. Anh em bay đều ham đọc sách, đọc báo. Đó cũng là một thuận lợi đối với anh. Thực ra thì... chúng tôi rất muốn cởi mở tất cả. Như vậy chỉ có lợi cho chúng tôi thôi. Bây giờ thì tốt nhất là anh cứ ở đây với chúng tôi một thời gian, rồi anh sẽ hiểu, anh sẽ hiểu cả những điều chúng tôi không nói, cả những điều chúng tôi cũng không biết. Khi đó thì chính chúng tôi lại phải yêu cầu anh nói cho nghe để biết thêm tình hình mà làm công tác của mình.

        Họ tạm chia tay nhau. Trọng thấy là sẽ không cần phải nói gì thêm về những yêu cầu công tác của anh.

        Doanh trại ở chân một quả đồi. Nhiều dãy nhà một tầng và hai tầng nằm dựa lưng vào đồi, quay mặt ra con đường trực từ sân bay chạy ra quốc lộ. Những ngôi nhà đều mới xây.

        Khắp nơi là màu đỏ. Màu đỏ sậm của những con đường, những bãi đất, những bờ hào giao thông để phòng máy bay địch oanh tạc. Màu đỏ tươi của mái ngói. Phi lao, bạch đàn, sấu, nhãn mới trống đều còn nhỏ. Chắc cũng vì nhận thấy như vậy nên những người xây dựng đã quét cho các ngôi nhà một lớp vôi màu xám nhạt và sơn cho các cánh cửa những màu xanh lá cây đậm, nhạt khác nhau.

        Trọng được bố trí ở gian nhà khách nằm về cuối doanh trại trên sườn đồi. Hàng xóm bên trái của anh là đồng chí hạ sĩ giữ thư viện của trung đoàn. Hàng xóm bên phải là mấy chiến sĩ phụ trách chiếc máy làm kem. Lần đầu, anh gặp trong bộ đội những người bạn chiến đấu làm nghề này. Họ yên trí ngay anh chỉ là một phái viên, như rất nhiều phái viên khác đã đến đây, không quan tâm đến chuyện anh làm công việc gì. Thật là dễ chịu.

 

        Anh bạn mới Ra Đa, khác với cái tên ngộ nghĩnh của anh, là một người trẻ tuổi ít nói, lành hiền. Tên thật của anh là Đa. Ra Đa là tên anh ký khi viết các tin và những bài tường thuật trên báo. Người làm công tác biên đạo múa là một nữ đồng chí mang quân hàm chuẩn úy, nụ cười rất có duyên, đã hơi quá tuổi con gái. Bạn của cô, đồng chí sáng tác nhạc, cũng là một chuẩn úy, người bé nhỏ, vui chuyện, hay cười, mặt đã có nhiều vết nhăn. Họ đều là cán bộ của đoàn văn công quân chủng.

        Đồng chí nhạc sĩ đang muốn làm một bài hát cho trung đoàn, một khúc tráng ca có tiếng rít của máy bay phản lực, tiếng vòng quay của tuyếc bin, tiếng nói của các đồng chí lái trong không gian, tiếng gió, tiếng mưa... mà lại mang màu sắc dân tộc.

        Đồng chí biên đạo trình bày rất say sưa với Trọng về dự định sáng tác của mình. Điệu múa "Đại bàng tung cánh" nói về chiến thắng đầu tiên của không quân nhân dân sẽ bắt đầu bằng một màn diễn tả mây trời Việt Nam. Những cô gái mặc áo voan múa ca nhịp nhàng, uyển chuyển, ánh sáng trên người họ luôn luôn đổi màu. Khi các người lái máy bay của ta hiện ra thì các nàng mây sẽ đến nâng đôi cánh bay. Khi các chiến sĩ gặp khó khăn trong trận đánh thì những nàng mây sẽ che chở. Máy bay Mỹ sẽ xuất hiện dưới hình những tên giặc lái mặc bộ quần áo cánh dơi màu đen có những sọc trắng. Khi bay vào, nó bị mây trời ta cản đường, khi chạy trốn, nó bị mây ngăn lại. Cuối cùng, các máy bay địch sẽ nối nhau đâm đầu xuống Biển Đông xanh biếc... Cô hỏi ý kiến Trọng là nên cho những đồng chí lái của chúng ta đội mũ bay, mặc áo da nâu bóng vừa thân thuộc, khỏe mạnh, đẹp như những thiên thần, hay nên để xuất hiện dưới hình ảnh những con én trắng khi bình thường thì xinh xắn, mềm mại, khi chiến đấu thì nhanh nhẹn, dũng mãnh...

        Đồng chí nhạc sĩ ngồi cùng nghe với Trọng, nói chêm:

        - Thiên thần hay én trắng cũng vậy, đồng chí Diệu Lan lần này đã đến đây thì nhất định là sẽ ở lại đây luôn không đi đâu nữa. Đó là một điều dứt khoát.

        Diệu Lan nhoẻn miệng cười:

        - Đồng chí hiểu lầm rối! Tôi rất yêu mến, rất kính trọng các đồng chí lái, nhưng như vậy không có nghĩa là... - Cô ngập ngừng một chút rồi nói - Không có nghĩa là tôi thấy các đồng chí ấy hợp với tôi... Không hiểu sao tôi cứ có cảm giác các đồng chí ấy giống như những chiếc bánh quy xếp trong hộp còn cả giấy bóng.

        Nhận xét đó và đôi mắt mở to vẫn còn mang vẻ ngây thơ của một cô gái làm cho Trọng bật cười.

        Buổi chiều, Trọng ngồi chơi với Đa trước hàng hiên. Những người lái từ các căn nhà gác đi trên con đường mòn chạy ngang phía trước, tới nhà ăn ở phía bên kia chân đồi. Đa nói nho nhỏ giới thiệu với Trọng một số đồng chí mà anh đã biết. Đó là những cán bộ từ ngoài hai mươi tới ba mươi tuổi, giản dị trong bộ quân phục mùa hè, giống như những cán bộ khác cùng lứa tuổi đó mà Trọng thường gặp ở khắp mọi nơi. Trừ một vài người hình dáng cao lớn hơi đặc biệt, hầu hết có tầm vóc bình thường. Lác đác cũng có những người gầy gò, bé nhỏ mà nếu không được giới thiệu, anh không thể nào tin đó là những chiến sĩ lái máy bay chiến đấu phản lực.

        Nếu có một chút gì khác thì đó là vẻ trầm lặng trên những bộ mặt tươi sáng, và cái dáng đi nhẹ nhàng, khoan thai hơi giống nhau của họ, Trọng nghĩ vậy. Nhưng anh không hoàn toàn tin vào những nhận xét vội vã đầu tiên của mình.

        Sáng sớm hôm sau, Trọng và Đa đạp xe ra sân bay.

        Những chiếc máy bay phản lực xoải đôi cánh trắng đậu chênh chếch trên dọc đường băng.

        Hôm qua, máy bay địch đánh cầu Gián Khuất ở Ninh Bình. Tình hình lại bắt đầu căng. Trọng và Đa nghe nói trước khi các anh ra đây, trung đoàn trưởng đã tới để động viên chiến đấu.

        Nhiều biên đội máy bay đã dàn đội hình, sẵn sàng để cất cánh.

        Đa giới thiệu với Trọng một người to lớn mặc quần áo bay, cằm vuông, râu mép lẫm tấm, có nụ cười cởi mở. Đó là trung đoàn phó Xước. Trọng hỏi thăm, biết Xước đã chiến đấu tại Điện Biên Phủ. Anh cũng đã có mặt tại đó. Chỉ sau vài lời trao đổi, câu chuyện đã trở nên thân mật. Trọng hỏi với vẻ thán phục:

        - Anh cũng lái được máy bay?

        - Cũng là con nhà lái cả. Nhưng tôi lái còn kém. Hàng ngày, như hôm nay, vẫn phải nhờ anh em kèm thêm. Anh tính ngày đi học lái, văn hóa mới có lớp ba. Giáo viên ra con toán lớp năm để kiểm tra, không biết mần thế nào, tôi vẽ vào bài một con trâu và một cái cày... Nhưng thực ra là tại mình tiếp thu chậm. Nhiều anh em, hồi mới đi học trình độ cũng như tôi, nhưng bây giờ đã bay rất khá... Học chậm thì phải cố thôi. Nay mai rồi cũng làm ăn được. Phải tiếp tục phát huy truyền thống Điện Biên Phủ chứ anh nhỉ! -  Xước vừa nói vừa cười.

        - Liệu hôm nay có chiến đấu không, anh?

        - Quyết đánh đấy anh ạ. Lực lượng ra quân hùng hậu thế kia cơ mà!

        Xước trỏ những chiếc máy bay san sát trên sân.

        Trời còn mát. Mỗi người lái ngồi với một nhóm thợ máy dưới cánh máy bay của mình, trông như những tổ chim.

        Xước quay về phía biên đội trực chiến gần đó, giơ cao một vật nhỏ anh bọc trong mảnh giấy báo:

        - Hôm nay, ai bắn rơi máy bay Mỹ mình tặng cái này.

        Một đồng chí đội mũ bay mặt rất trẻ, ngồi xếp bằng tròn, ngoái lại cười hỏi:

        - Cái chi đó, anh Xước?

        Trung đoàn phó trịnh trọng mở tờ giấy bọc ngoài trước cặp mắt chăm chú của mọi người. Đó là một bông sen.

        Một anh quần áo xanh, chắc là thợ máy, nói:

        - Cho tôi về ướp ấm chè.

        - Bậy nào! Vừa rồi tôi đi qua chỗ các cô làm công trường. Một cô gửi tôi bông sen này yêu cầu nếu ai bắn rơi máy bay Mỹ thì tôi tặng hộ.

        Xước quay sang bảo Đa:

        - Đồng chí đưa đồng chí Trọng lại ngồi chơi với anh em trực chiến. Tôi phải lại sở chỉ huy một lát, chuẩn bị để bay tập.

        - Vẫn tiếp tục tập à anh? - Trọng hỏi lại.

        - Lại càng phải tập mạnh. Mang sẵn đạn, đang tập mà gặp địch là choảng luôn. Tối nay, mời các anh qua tôi chơi, ta làm ấm trà.

        Đa đưa Trọng lại gặp đồng chí mặc quần áo bay vừa hỏi trung đoàn phó. Anh giới thiệu với Trọng:

        - Đây là đồng chí Quỳnh đã bắn rơi chiếc "chim ưng nhà trời" trong trận đầu tiên.

        Nhìn gần, Quỳnh không trẻ lắm. Khuôn mặt trái xoan nhẹ nhõm. Nước da ngăm ngăm có những mụn trứng cá. Quái, sao ban nãy mình thấy đồng chí này rất đẹp? Trọng hỏi:

        - Ta nói chuyện chơi một lát có được không anh?

        Quỳnh cười. Khuôn mặt anh sáng rực lên. Trọng gặp lại ở anh nét mặt khi nãy anh đã nhìn thấy.

        Quỳnh nói:

        - Phương án tác chiến bàn xong rồi thì thoải mái, làm chi cũng được, miễn là hễ pháo hiệu bắn thì phải có mặt ngay ở máy bay.

        Trọng hỏi thăm Quỳnh về quê hương của anh, về thời kỳ trước khi anh đi học bay. Cách đó mươi bước chân, hai chiến sĩ lái máy bay khác, một người to đậm, một người nhỏ con con đứng khoanh tay trước ngực, nhìn về nền trời phía nam. Ở đó, những mảng trời xanh trong hiện ra giữa những kẽ mây màu xám. Quỳnh ngồi nói chuyện với vẻ thư thái như đang ngồi chơi dưới những hàng dương trên bờ biển của cái làng chài đất Quảng Nam mà anh đang nhắc đến. Trọng vừa nghe anh nói chuyện vừa quan sát vẻ thanh thản của Quỳnh và những bạn anh đứng quanh đó. Phía tây, căn cứ không quân Mỹ ở Thái Lan, cách họ năm trăm ki-lô-mét. Phía đông, những tàu chở máy bay Mỹ đã đậu gần sát bờ biển. Phía nam, máy bay địch hàng giờ lồng lộn ngay trên bầu trời của ta. Khoảng cách của kẻ thù với họ chỉ tính bằng phút. Trung đoàn phó Xước quay lại, vẫn cầm bông sen trong tay, bảo mọi người:

        - Nó tạm chuồn rồi! Về ngủ đi một lát chứ ngồi ăn vạ ở đây à?

        Quỳnh bảo Trọng:

        - Lát nữa, khoảng chín giờ, mời anh lại nhà trực chiến chơi với chúng tôi.

        

        Đài chỉ huy là một căn nhà làm bằng gỗ, có gác, trông xinh xinh như một quán bán sách báo ở Bờ Hồ.

        Căn nhà dưới là nơi trực ban của trung đoàn căn cứ. Đồng chí trung uý đeo băng đỏ gật đầu với Đa và Trọng khi hai người bước vào.

        Mấy cái bàn trên có máy điện thoại đặt ở chung quanh nhà. Một chiến sĩ mặt non choẹt ngồi gác máy đang nói với đồng chí thiếu úy đeo chiếc túi da có dấu chữ thập đỏ, chắc là quân y sĩ:

        - Tôi sợ nhất các cô gái công trường.

        - Sao mà sợ? - Đồng chí thiếu úy hỏi.

        - Hôm qua tôi mua được mấy quả dưa cầm ở tay sắp đi ngang chỗ làm đất thì nghe một cô nói: "Chúng mày ơi, vừa cơm nước xong chưa có gì tráng miệng lại có người mang dưa đến đây rồi". Tôi phải "ngoặt gấp" ngay, quành một vòng thật xa.

        - Cậu sợ mất dưa à?

        - Mất hẳn đi chứ? Cứ đi ngang qua đấy thì có mà còn!

        - Mình trông tướng cậu, cậu tha lấy dưa của các cô thì thôi, các cô ấy nói thế, cậu lại không lăn ngay vào.

        - Thật mà! Tôi rất sợ các cô ấy, có tham mưu trưởng chứng nhận.

        Anh chiến sĩ này chắc là người trực điện thoại cho tham mưu trưởng.

        Cách đài chỉ huy chừng mươi mét là cột cờ báo động. Một lá cờ đuôi nheo màu xanh đang tung bay trong gió. ở chân cột cờ, anh chiến sĩ thông tin đứng bên cạnh chiếc bàn trên đặt nhiều lá cờ các màu và một khẩu súng bắn pháo hiệu nom rất thô. Lúc này, người chiến sĩ đang cầm ống nhòm nhìn về phía dãy núi Tam Đảo. Những ngày đẹp trời như hôm nay, dãy núi trở nên xanh trong, nhưng lúc này trên đỉnh núi vẫn có một màn sương dày. Màn sương che mắt ta. Máy bay địch có thể bất ngờ xuyên qua đó để lao xuống đánh các mục tiêu.

        Đa nói với Trọng:

        - Anh chờ tôi một chút nhé?

        Trái với thói quen xông xáo của nhiều bạn cùng nghề, ở những nơi mới tới, Trọng thường tỏ ra dè dặt, nhất là ở đây khi anh đã được nghe dặn dò quá nhiều điều phải kiêng cữ. Đa chạy lên gác một lát, rồi ghé mặt ra đầu cầu thang, bảo Trọng:

        - Đồng chí Luân, trung đoàn trưởng, mời anh lên.

        Không khí tại đầy có vẻ trang nghiêm hơn. Một tấm bản đố lớn trải rộng trên mấy chiếc bàn kê ghép nhau. Một chiến sĩ báo vụ đang ngồi kẻ những nét chì xanh ngoằn ngoèo lên miếng mi ca đặt trên tấm bản đồ. Mấy người cán bộ ngồi quanh đó. Trung đoàn trưởng Luân, một người có nước da bánh mật, mắt sáng, gò má cao, nói với Trọng:

        - Mời nhà báo vào tham quan. Chỗ "làm ăn" của chúng tôi chỉ có như thế này.

        Trọng lại bắt tay anh. Luân giới thiệu Trọng với mấy đống chí cán bộ tham mưu rồi quay về phía một cán bộ mặc quần áo màu lá cầy, mang quân hàm đại úy pháo binh, cổ ngắn, người tròn xoe như một lực sĩ môn đấu vật, mỉm cười nói:

        - Còn đây là người ngày đêm che chở cho chúng tôi.

        Đó là đồng chí trực ban của đơn vị cao xạ bảo vệ sân bay.

        Trọng bắt tay làm quen với anh. Bàn tay của anh dày và chắc nịch. Trung đoàn trưởng lấy bao thuốc lá ra mời Trọng.

        - Chúng tôi sắp bắt đầu bay huấn luyện - Anh trỏ vào tấm bản đồ, nói tiếp: - Mời đồng chí xem các hoạt động của địch từ sáng đến giờ.

        Trọng nhìn vào tấm bản đồ, thấy những đường chì xanh nhằng nhịt. Anh nhận ra kẻ thù không phải chỉ ở các căn cứ trên đất liền, trên biển của chúng mà chúng ở gần hơn rất nhiều.

        Trung đoàn trưởng chỉ một khoảng trống trên bản đồ:

        - Còn khu vực này chúng nó chưa vào. Một đường bán kính không rộng lắm. Các máy bay huấn luyện của chúng ta sẽ bay tại đây.

        Trọng nhìn con đường ranh giới không chắc gì là sẽ cố định đó, hỏi:

        - Nếu chúng nó bay vào khu vực của máy bay ta đang huấn luyện...

        - Thì đánh nhau - Trung đoàn trưởng tiếp lời anh -  Như thế buổi tập lại càng "thực sự, thực tế". Không thể đợi khi không có máy bay địch thì mới tiến hành huấn luyện. Việc nó, nó làm, việc ta, ta làm. Bay huấn luyện trong điều kiện như thế này anh em chúng ta đã tiến bộ rất nhanh.

        Trung đoàn trưởng bảo Trọng có thể đứng ở hành lang trên gác để xem các máy bay bay tập.

        Buổi tập bắt đầu.

        Từ căn nhà chờ giáp đường băng có đặt đồ nước và mấy hàng ghế dài, những người lái mặc quần áo bay bó chẽn lấy người đi ra nhận máy bay. Chiếc máy bay phản lực bỗng gầm lên. Không khí sau đuôi máy bay rung lên phấn phật như một dải lụa trước gió mạnh. Hai bánh chân trước của máy bay lún xuống. Chiếc máy bay từ từ lăn khỏi sân đậu ra đường băng cất cánh, nó dừng lại đó trong giây lát rồi gầm lên thật dữ dội, lao vút trên đường băng. Nó rời khỏi mặt đất, tuôn ra phía sau một vệt lửa đỏ lừ, lao rất thẳng lên không như đang chạy trên một cái dốc vô hình thẳng tắp và mất hút vào trời mầy. Ít phút sau, nó quay trở về. Có lúc mặt trời chiếu vào làm nó sáng rực lên như một vì sao băng. Chiếc máy bay trắng toát trên nền trời xanh biếc bỗng phút chốc biến thành màu đen khi nó bay dưới những đám mây sáng như bạc. Nó bay lao vút dọc sân bay để lại một luồng sấm ran trên đầu mọi người.

        Đồng chí trực ban của đơn vị pháo cao xạ đến báo cáo trung đoàn trưởng Luân một đơn vị pháo ba mươi bảy vừa chuyển tới khu vực X.5, yêu cầu máy bay ta bay qua trận địa cho các chiến sĩ nhận dạng.

        - Sẵn sàng. Nhưng phải dặn anh em kỹ đừng có "nổ pháo hoa" để chào! - Trung đoàn trưởng nói.

        - Xin đảm bảo không có chuyện ấy.

        Trung đoàn trưởng mở vô tuyến điện:

        - 42 đâu?

        - 42 nghe rõ - Cái loa treo trước mặt anh vang lên một giọng ngạt mũi.

        - "Lương thực" anh thế nào?

        - Lương thực còn khá.

        - Anh bay qua X.5 vòng ba vòng nhỏ cho anh em ở mặt đất nhận dạng!

        - Bay qua X.5 vòng ba vòng, nghe rõ.

        Trọng đứng ở hành lang của đài chỉ huy say mê theo dõi mọi hoạt động, mọi hình ảnh, âm thanh mà anh chỉ mới được nhìn và nghe thấy lần đầu. Sáng nay, khi nghe nói chuyện tập bay, anh chỉ nghĩ đó là một công việc bình thường. Nhưng lúc này, anh đã thấy những người lái mà mình vừa gặp đi vào buổi tập của họ giữa một vòng vây máy bay phản lực siêu âm của kẻ thù. Những người ra đi đều vui vẻ. Những người chỉ huy của họ đứng ngồi trước mắt anh kia đều tỏ ra bình thản, ung dung.

        Một hồi chuông réo lên.

        Trung đoàn trưởng từ trong nhà bước vội ra hành lang chỗ Trọng đứng, gọi người chiến sĩ thông tin đang ngồi ở cái bàn bên cạnh cột cờ. Giọng anh rành rọt:

        - Báo động! Hai pháo hiệu đỏ.

        Cả sân bay chuyển động hẳn lên. Đa quay sang kéo tay Trọng, cuống quít:

        - Xuống đi anh! Ta chạy ra xem anh em xuất kích.

        

        Cờ đỏ ở đài chỉ huy bắt đầu hạ.

        Những người lái từ trên máy bay chậm rãi bước xuống.

        Biên đội trưởng biên đội 1 hôm nay là Phúc, chủ nhiệm xạ kích của trung đoàn. Phúc người đậm, hơi phục phịch. Anh có bộ mặt tròn căng, một cái nốt ruổi lớn bên trái cằm với sợi lông dài, trông giống như mặt một pho tượng Phật trong chùa. Phúc nói:

        - Về nhà ta bàn kế hoạch hiệp đồng bay tập chiều, nếu hôm nay không được xuất kích.

        - Thôi ngồi đây mần luôn. Báo động nữa đỡ phải chạy - Đông đáp.

        Bốn người ngồi ghé vào dưới cánh máy bay. Phúc trình bày trước. Kế hoạch bay có xuyên mây, chiếm độ cao và hạ cánh. Đây là buổi tập tranh thủ mỗi chiều trước khi hết giờ trực chiến về. Nghe anh nói xong, mọi người im lặng. Một buổi tập đơn giản. Không ai thấy có vấn đề gì. Chợt Đông nêu ra một ý kiến vế kỹ thuật hạ cánh vì hôm nay có gió cạnh. Mới đầu chỉ là những câu trao đổi. Sau đó trở thành một cuộc tranh cãi giữa Đông và Quỳnh. Huấn ủng hộ ý kiến của Quỳnh nhưng chỉ thỉnh thoảng mới chêm vào một cầu. Phúc ngồi im lặng, lắng nghe mọi người, vẻ mặt hiển hậu.

        Trọng và Đa đang nói chuyện với bác sĩ Phổ, thấy có cuộc tranh luận hăng, cùng kéo lại nghe.

        Quỳnh có vẻ đã hơi tức, nói:

        - Chúng ta ai cũng thông minh cả!

        Đông, một mình một ý kiến, mắt đỏ lên, vẫn cãi:

        - Về mặt thực tế, có thể là không có gì ảnh hưởng lớn. Nhưng về mặt lý luận thì cần phải cho rõ ràng...

        Anh rút ngay chiếc bút máy cặp trên túi ngực đồng chí bác sĩ, nhìn quanh, thấy không thể tìm ra một mảnh giẫy, anh xếp bằng một chân, lấy bút vạch ngay trên cổ chiếc ủng màu đỏ tươi: sân bay, đường bay, mũi tên chỉ hướng gió... rồi tiếp tục lập luận.

        - Điều đó thì ai cũng biết cả rồi? - Huấn lại nói thêm.

        - Biết... nhưng vấn đề là ở chỗ các anh có chịu dùng nó trong thực tế hay không...

        Phúc dàn hòa:

        - Ý kiến của đồng chí Đông có chỗ đúng, nhưng cứ làm như đồng chí Quỳnh đã nói có sai lệch đôi chút cũng không ảnh hưởng gì.

        - Ừ thì phải nói cho rõ là như vậy - Đông vui vẻ nói rồi nhổ một chút nước miếng lên mặt ủng, lấy tay chùi những nét mực anh vừa vẽ xong.

        Đồng chí bác sĩ kêu lên:

        - Cậu Đông! Vệ sinh gớm nhỉ!

        Đông hậm hực ho mấy tiếng. Mọi người biết anh lại chuẩn bị một câu chuyện.

        - Tôi phải báo cáo cho đồng chí bác sĩ biết vì sao tôi đi chuyến này lại về chậm... - Đông vào đầu.

        - Đồng chí về thế là nhanh chứ chậm à? - Bác sĩ ngắt lời anh.

        Đông mặt vẫn tỉnh bơ:

        - Mình chỉ vì cái tính hay buồn cười mà phải nằm lại viện thêm mất ba ngày... Hôm mình vừa cắt cái a-mi-đan xong, cô hộ lý bắt nằm, đặt một miếng nước đá lên cổ, không cho nói câu nào. Mình đang buồn thì thấy cô ấy đưa một cậu vào, mặt cứ ngơ ngơ thế này... - Đông ngước cao cằm làm ra bộ bắt chước người mình đang kể chuyện - Cậu này chắc chưa vào bệnh viện lần nào. Cô hộ lý chỉ vào giường, nói với cậu ta: "Đây là đầu giường. Gối đầy. Đồng chí thay quần áo đi, rồi nằm nghỉ". Cô hộ lý đi ra. Cậu ta gấp bộ quần áo vừa thay, để lên đầu giường, kéo cái gối đặt xuống giữa giường vì thấy chỗ đó trũng. Rồi cậu ta nằm đè luôn lên trên cái gối. Mình trông thấy như vậy đã buồn cười. Cô hộ lý vào hỏi: "Tại sao đồng chí lại nằm như thế này?". Cô ấy xếp quần áo vào tủ, đặt gối lên đầu giường và trỏ mình, rồi bảo: "Đồng chí hãy trông đồng chí kia mà nằm". Cô ấy đưa cậu ta một cái lọ con, bảo: "Đồng chí đi tiểu lấy nước giải cho vào cái lọ này". Rồi lại đưa một hộp diêm, nói: "Đồng chí đi ngoài lấy phân cho vào cái bao này". Sáng hôm sau, cậu ấy đánh rơi đâu mất cái hộp diêm. Cậu ấy hỏi mình: "Làm thế nào bây giờ?". Mình đau cổ không nói được, chỉ cho cậu ấy mảnh giấy dầu hôm trước cô Thùy bọc cam mang vào còn để trên mặt tủ. Cậu ấy lấy đem đi. Khi về, mình thấy cậu ta một tay cầm lọ nước giải đầy tràn. Tay kia bê một gói giấy dầu. Mình nghĩ: Bỏ cha rồi!... Buổn cười quá mà phải nhịn, nước mắt chảy cả ra. Cậu ấy nhìn mình rôi hỏi: "Tại sao đồng chí lại khóc?".

        Những người nghe cười ổ. Riêng đồng chí bác sĩ vẫn nhìn Đông bằng cặp mắt cảnh giác.

        Đông kể tiếp:

        - Một lát sau, cô hộ lý vào. Trông thấy lọ nước giải đầy tràn, cô ấy nhận ra. Nhưng nhìn cái gói để ở ghế, cô ấy tưởng là gói quà, lầm bẩm: "Sao không cho vào tủ mà lại đặt ngay ở đây?". Cô ấy mở ra xem và hét ầm lên. Đến lúc đó không nhịn được nữa: mình phì cười ra... Thế là phải nằm thêm ba ngày.

   
        Tất cả mọi người cười lăn ra một hồi. Đồng chí bác sĩ vừa lau nước mắt vừa nói:

        - Toàn chuyện bố láo!

        Hoa quay sang Phổ:

        - Cậu Đông trả đũa việc anh bắt cậu ấy phải đi bệnh viện.

        Đông vẫn ngồi hậm hực. Không hiểu cổ họng anh bị ngứa hay anh đang chuẩn bị thêm một câu chuyện nữa.

        - Mai tôi sẽ đề nghị cắt không cho cậu trực ban. - Phổ nói.

        - Cắt thế nào được! Mình sẽ trực ban liên tục đúng một trăm ngày. Nếu máy bay Mỹ chưa dám đánh, sẽ trực thêm trăm ngày nữa, không được đánh thì mình sẽ nghỉ.

        - Trực cái gì! Cậu vẫn ho khù khụ.

        - Đấy là cái tính của tôi thích ho. Anh không thấy hồi thi nhảy cao đó à! Xà để một mét năm mươi, mình ho một cái, qua. Xà để một mét sáu mơi, mình ho hai cái, lại qua.

        - Thế xà đặt một mét bảy mươi, cậu ho mấy cái? – Hoa hỏi.

        - Mét sáu mươi là nhất trung đoàn rồi. Không cần nhảy hơn, nên mình không ho nữa.

        Đồng chí bác sĩ thấy cần cho Đông một đòn thật đau:

        - Sức khỏe của cậu Đông, nay mai có máy bay loại mới về, anh em chuyển loại thì cậu là cứ bị gạt ra đầu nước!

        Đông vẫn thản nhiên:

        - Nói buồn cười nhỉ! Tôi mà không chuyển loại được thì cả trung đoàn này không ai chuyển được.

        - Cậu Đông này mà loại ra thì có cho đi lái máy bay vận tải cánh quạt họ cũng trả về. Tất cả các đồng chí đều đã biết hồi đi học, hôm chuyển trường phải đi máy bay vận tải, cậu ấy nôn ra mật xanh mật vàng. Không có tôi cho mấy viên thuốc chống nôn thì khéo mà thế nào rồi! Các anh bảo tôi có nói sai không?

        Phổ không nói ngoa. Ngày mới đi học, Đông là một trong những người ít thích ứng nhất với nghề bay. Lần nào đi học bay, anh cũng nôn. Và ngay khi đã trở thành người lái phản lực thành thạo rồi, lên những máy bay tốc độ nhỏ, không ổn định, anh vẫn bị nôn.

        Bị công kích dồn, Đông vẫn tươi tỉnh:

        - Mình ở bệnh viện mười ngày, lên ba cân, khi đi nhìn xuống ngực thấy những bắp thịt nó cứ núng nính. Ông Định, trưởng khoa tai mũi họng, khám cho mình xong, bảo: “Sức khỏe của đồng chí có thể xếp vào loại nhà du hành vũ trụ được”.

        Phổ phì cười. Đông nói tiếp:

        - Đấy, các đồng chí xem, tôi mà đi vắng thì nó vào luôn, anh em cứ bay lên là gặp địch, từ ngày tôi về, có thằng nào bén mảng đâu. Cứ thấy tôi lên là nó chạy ngay. Nó sợ tôi chủ yếu là sợ cái sức khỏe... Nó chạy thì tôi chịu, vì máy bay của nó nhanh. Nhưng nếu nó đánh với tôi thì tôi không thèm hạ một chiếc, tôi sẽ hạ hẳn hai chiếc, ba chiếc cho các đồng chí coi.

        Không ai cười. Mọi người đều tin vào lòng dũng cảm và sự táo bạo, mưu trí của anh.

        Đông bỗng thủng thỉnh nêu một câu hỏi:

        - Các đồng chí có biết từ nãy đến giờ tất cả chúng mình đều dại không nào?

        Chưa ai nghĩ ra Đông định nói điều gì.

        - Chúng mình quên là chúng mình đang ngồi cùng những nhà báo. Nay mai, chúng mình sẽ thành những điển hình tiêu cực hết.

        Mọi người quay về phía Trọng và Đa.

        - Cái thằng Đông này nó không tha ai! Nó chuyển mục tiêu khắp - Quỳnh nói.

        Trọng cảm thấy mình đã nhanh chóng trở thành bạn của những người mới hôm qua còn chưa hề quen biết.

        

        Chỉ vài ngày sau, Trọng đã có thể gặp bất cứ ai và đi đến bất cứ nơi nào anh muốn. Anh kể với mọi người những chuyện ở chiến trường Khu Bốn mà anh đã đi qua; anh nói với họ về tình hình sinh hoạt ở thành phố, ở nông thôn mà do phải tập trung ở sân bay họ đã không được biết. Anh chú ý tránh những điều đã được dặn trước là không nên hỏi. Quan hệ giữa anh và những người chung quanh trở nên khá thoải mái. Ngay cả đối với những phi công, anh cũng cảm thấy ngoài những điều cấp trên căn dặn họ phải giữ bí mật, họ không có hoặc chỉ có rất ít những gì cấn giữ riêng cho mình.

        Chiều hôm nay, sau bữa cơm, Trọng đến chỗ ở của Huấn. Những tiếng cười từ trong buồng bay ra. Huấn đang ngồi với Hoa và Thạch, trợ lý tuyên huấn. Thấy Trọng vào, Hoa cất chiếc áo vá dở, lấy bao thuốc lá trong ngăn kéo ra mời. Câu chuyện chắc là đang vui giữa họ dừng lại. Trọng tỏ vẻ băn khoăn:

        - Tôi tới thế này có cản trở gì không? Hay các anh cứ trao đổi với nhau, lúc khác tôi đến chơi.

        Hoa nhoẻn miệng cười:

        - Không. Không có vấn đề gì bí mật.

        - Không có gì phải bí mật, đúng không? - Thạch hỏi lại Hoa - Anh Trọng nghe chuyện ấy cũng được chứ?

        - Có sao!

        Thạch quay lại phía Trọng:

        - Anh khách quan, anh thử phát biểu xem trong các anh em lái nhà chúng tôi thì đồng chí Diệu Lan dễ có cảm tình với ai nhất?

        Trọng nhìn ba người, rồi đáp:

        - Phải là đồng chí Hoa thôi... Bay giỏi, trẻ tuổi, đẹp trai, lại kéo đàn giỏi.

        - Đấy! - Thạch cười khà khà - Anh cũng lầm như chúng tôi. Sáng nay ở nhà trực chiến cậu Hoa vừa thất bại một vố thảm hại.

        - Cường điệu! Không hề thất bại.

        - Có cậu Huấn làm chứng.

        Huấn mới quệt xà phòng quanh mồm, chuẩn bị cạo râu, gật đầu ra hiệu xác nhận. Thạch tiếp:

        - Chúng tôi coi anh là người nhà nên mói nói, anh đừng lộ bí mật của lính lái nhé! Trong số anh em lái chưa vợ ở đây thì cậu Hoa này mê cô ấy hơn điếu đổ.

        - Rõ! - Hoa lại nhoẻn miệng cười.

        - Sáng nay, ở nhà trực chiến, trong lúc mọi người đứng đông, cậu Hoa hỏi: "Đồng chi Diệu Lan năm nay bao nhiêu tuổi?". Tôi biết cậu Hoa phạm sai lầm, đẩy cô ấy vào thế bí, nói chữa hộ: "Người ta không bao giờ hỏi tuổi một cô gái, cũng như không bao giờ hỏi tuổi một bông hoa". Nhưng cô ấy điềm nhiên đáp: "Báo cáo đồng chí: Tuổi tôi theo điều tra dân số là hai mươi tám, còn tính cả tuổi mụ tất nhiên là phải hơn. Riêng về mặt tuổi, chắc chắn là đồng chí thua tôi". Có khác gì cô ấy nói cậu Hoa chỉ đáng làm em cô ấy?...

        Huấn đã cạo hết xà phòng, bấy giờ mới góp chuyện:

        - Khi đó tôi cũng có nói đỡ hộ một câu: "Các đồng chí làm công tác nghệ thuật trẻ lâu thật! Đồng chí Diệu Lan mà không nói thì tôi chịu chết không đoán được đồng chí bao nhiêu tuổi. Cô ấy bèn đỏ mặt.

        Huấn nhắc lại câu anh nói bằng giọng Quảng Bình thật thà và đôi lông mày giương cao như để giới thiệu cả "diễn xuất". Nếu mình ở vào địa vị của đồng chí biên đạo múa, mình củng sẽ mắc lỡm với cậu ta, Trọng nghĩ. Anh chàng rậm râu này cũng hóm và tán giỏi ra trò. Huấn lại tiếp tục cạo râu lần thứ hai.

        Trọng hỏi Huấn:

        - Anh đi chơi đâu mà tối rồi còn cạo râu kỹ thế?

        Huấn tháo lưỡi dao bào liếc vào lòng bàn tay, tủm tỉm:

        - Tối nay có đi nhởn thật. Tôi đi thăm bà lão mới ở Quảng Bình ra.

        - Cụ mới ra à?

        Thạch và Hoa phì cười.

        - Dạ - Huấn đáp - Bà lão đẻ ra thằng con trai của tôi.

        Trọng bỗng nhớ đã có lần anh nghe anh em đùa Huấn về chị vợ hơn anh mấy tuổi. Giá mình được gặp vợ Huấn cũng hay, Trọng nghĩ.

        - Anh cho tôi cùng ra thăm chị ấy một lát.

        - Hơi xa đó anh ạ.

        - Nhà chiêu đãi cách đây mấy bước chân!

        - Bà nhà tôi không chịu ở chiêu đãi sở của đơn vị. Không hợp "phom" với mấy cô tân thời. Mới có một hôm đã đòi về. Tôi thuyết phục mãi không được, phải đưa ra ở nhờ nhà hạnh phúc của huyện. Ra ngoài đó với mấy chị vợ các ông cán bộ huyện, bà ấy tỏ vẻ thoải mái lắm. Giờ thì nói với tôi là muốn giữ lại mấy ngày cũng được.

        Huấn lấy chiếc sơ mi lụa đã khoác sẵn trên mắc áo, mặc vào người. Anh hỏi Hoa:

        - Ra dáng giáo sư đại học không, ông cột nhà cháy?

        - Thôi, đi cho sớm sủa? - Hoa nói.

        Dọc đường ra huyện, Huấn say sưa kể cho Trọng nghe câu chuyện tình duyên của anh. Huấn và vợ anh ngày đó cùng là du kích ở làng Cảnh Dương. Tình yêu giữa Huấn và vợ anh đã nảy nở trong trận càn năm 1953. Lần đó, quân Pháp càn vào làng rất quyết liệt. Huấn phải bò trên từng mái nhà để đánh địch. Một cô du kích bám sát ngay dưới chân anh, khi chuyển lựu đạn, khi chuyển súng lên. Sau trận càn, Huấn được tuyển vào bộ đội. Cô du kích là người chuẩn bị khăn tay, bút máy, đồng hồ cho anh và tiễn anh lên huyện. Họ lấy nhau vào ngày hòa bình mới lập lại. Rồi Huấn đi học bay. Vợ anh hiện thời là phó bí thư đảng ủy xã.

        Trọng vừa nghe chuyện vừa ngắm Huấn. Với hàm râu mới cạo xanh xanh, cặp mắt sáng núp dưới hàng lông mày rậm, Huấn có một vẻ đẹp rất đàn ông. Cách nói chuyện của anh lại rất vui. Ngay bây giờ, cũng không ít cô gái dễ có cảm tình với anh ta đâu... Một người con trai vẫn có thể yêu một cô gái hơn tuổi mình. Vì một cô gái hơn tuổi vẫn có thể là một cô gái đẹp.

        Hai người ra tới khu nhà hạnh phúc của huyện. Một dãy nhà lá chạy dài, được ngăn thành những buồng nhỏ, vách đất quét vôi trắng, cửa sơn màu xanh da trời vui mắt. Huấn đi về căn buồng phía cuối, có một cửa sổ trông ra cánh đồng.

        - Nửa đêm trăng lên, ở trong nhà nhìn ra rất nên thơ.

        Huấn vừa nói vừa đẩy cánh cửa buồng, ngó đầu vào, rồi lầm bẩm:

        - Không biết cô ấy chạy đi đâu rồi!

        Đứng ở đầu nhà, Trọng nhìn thấy một người đàn bà đứng tuổi, mặt có nhiều vết tàn nhang, mặc chiếc áo lót dệt kim đã cũ, bê một rá than củi từ trong nhà bếp đi ra. Trọng toan hỏi thăm bác ta có biết vợ anh phi công nghỉ tại đây chạy đi đâu. Vừa lúc đó, Huấn quay lại, xìa hai tay chỉ về phía người đàn bà, vui vẻ nói:

        - Thưa đây là bà lão thân sinh ra thằng cu nhà tôi.

        Vợ Huấn lúng túng trước khách lạ, rẩy chồng:

        - Eng là khi mô cũng rứa! Ba trợn, ba trạo...

        Chị quay lại chào Trọng, rồi lại bảo chồng:

        - Răng không mời eng nớ vô nhà mà cứ để đứng cửa!

        - Khi nào ra đây cũng cứ bị phê bình, anh Trọng ạ!

        Huấn nói nhỏ với Trọng rồi hỏi vợ:

        - Lấy than củi làm chi đó?

        - Nướng mấy con mực để khách mời, eng mời chứ còn cái chi! Eng cứ như là người ở mô tới!

        Huấn quay sang Trọng:

        - Bà ấy mang cả cho tôi một chai rượu mật ong. - Huấn ghé vào tai Trọng - Anh phải làm một tí không bà ấy tủi thân rồi giận lây sang cả tôi đó.

        Chuyến xe lửa buổi sáng chạy đường Hà Nội - Thái Nguyên vắng vẻ.

        Toa Thùy ngồi chỉ có một số đồng bào người dân tộc, mặc quần áo chàm, nét mặt hồn nhiên nhưng lặng lẽ. Tuy có đem Chung Thủy đi theo nhưng Thùy không sang toa con mọn, cùng ngồi một chỗ với Trọng.

        Mấy ngày trước, Trọng mang đến nhà Thùy một hộp kẹo và cân đường của Đông gửi về cho con. Biết Trọng đầu tuấn sau sẽ trở lại sân bay, Thùy đã nói với anh cho mình cùng đi. Từ ngày trung đoàn mở nhà chiêu đãi đón người gia đình tới thăm đến giờ, Thùy chưa lên lần nào. Dạo này máy bay ta luôn luôn bay qua bầu trời Hà Nội. Nhiều người đã chú ý đến việc đếm số máy bay khi bay đi và khi bay trở về. Có những cô bạn của Thùy đã cuống quít lên khi những chiếc máy bay đổi đường bay không trở về qua Hà Nội. Họ nói với nhau: "Con Thuỳ này trông củ mỉ cù mì mà gan cóc tía. Mình ở vào trường hợp nó thì không làm ăn gì được. Thế mà nó cứ tỉnh như không!" Nhận xét đó đã đến tai Thùy. Thùy không rõ là khen hay chê.

        Trọng nhắc lại với Thùy những câu chuyện anh đã nghe Đông kể hoặc mọi người kể về Đông trong những ngày ở sân bay. Nhiều chuyện làm cho Thùy cứ cười mãi.

        Chị nói:

        - Chuyện chi với anh ấy đều có thể trở thành đề tài của một câu chuyện vui. Nhiều lúc đang buồn bực, chỉ nghe anh ấy kể một câu chuyện là quên ngay. Cũng không phải là người vô tâm! Thương vợ, thương con lắm. Các anh khác còn sắm sửa quần nọ áo kia, nhưng anh Đông suốt đời bộ đội phát thứ chi mặc thứ đó. Không sắm sửa một cái chi riêng cho mình. Có bao nhiêu là dành cho vợ, cho con... Em nghe nói ở đơn vị, anh Đông hay tranh cãi, dân Quảng Nam mà! Nhưng về nhà với vợ con thì lại rất nhường nhịn. Anh ấy chỉ cáu với em có một lần...

        Thùy cười. Cái lúm đồng tiến rất to hiện lên má chị. Hình như chị thấy hơi khó nói. Nhưng rồi chị kể tiếp:

        - Lần ấy, em đánh cháu Chung Thủy. Anh ấy bảo em: "Chế độ ta, đi dạy học mà vẫn đánh trẻ à?" Em bảo: "Em đánh con, không phải em đánh học sinh. Anh phê bình em thì cứ phê bình nhưng chớ nói đến công tác của em". Anh ấy nói: "Nếu cô còn đánh con thì tôi còn nói nặng hơn... Lúc nhỏ tôi bị đánh đập nhiều rồi, nên bây giờ tôi căm thù những người đánh trẻ con...". Cưng con ghê lắm. Cháu Thủy mà cứ gần bố là hay làm nũng, hay đòi quà, đòi đi chơi. Anh ấy hễ về đến nhà là tha con đi khắp nơi như mèo mẹ tha mèo con.

        Chị im lặng một lát rồi lại nói:

        - Tính hay cáu của anh Đông em chưa biết, nhưng cái tính liều lĩnh của anh Đông thì em biết. Khi cần, nhảy ngay vào lửa cũng cứ nhảy, không sợ.

        Chị thở dài. Nhìn cặp mắt như thông cảm, như an ủi của Trọng, chị hơi lúng túng. Chị cảm thấy anh ấy đang đọc hết suy nghĩ của mình. Chị quay sang nói với con:

        - Lên chuyến này không được đòi bố đưa đi các nơi nhé!

        - Cứ bắt bố cõng! - Con bé phụng phịu.

        - Má nói trước: Hễ Chung Thủy quấy bố nhiều là má đưa về Hà Nội ngay không được xem máy bay nữa.

        Chung Thủy ngồi im. Thùy thương hại con, siết chặt nó vào người, rồi ngẩng đầu lên hỏi Trọng:

        - Anh công tác chi ở Tổng cục? Không biết hỏi thế có phạm bí mật quân sự không?

        - Tôi viết báo chị ạ.

        - Thảo nào...! Em cũng đoán anh là một người làm công tác văn hóa, một nhà báo hoặc một nhà văn.

        Cả toa tàu bỗng xôn xao. Nhiều người chạy đổ xô về phía cửa sổ bên trái nơi Trọng và Thùy đang ngồi, ngước mắt nhìn ra ngoài. Trọng và Thùy cũng nhìn theo. Bốn chiếc máy bay phản lực cánh én đang bay lại. Máy bay của ta!

        Thùy vội đặt con lên cái bàn nhỏ cạnh cửa sổ, cuống quít chỉ cho nó những chiếc máy bay và bảo:

        - Máy bay của bố Đông đó! Hoan hô đi con!

        Những chiếc máy bay bay thấp dưới trần mây, lao lại phía họ rất nhanh. Nhìn rõ cả quân hiệu nền đỏ sao vàng sơn ở thân và những thùng dầu phụ treo dưới cánh.

        Những chiếc máy bay lướt trên đầu con tàu rít gió ào ào át cả tiếng bánh xe lăn ầm ầm trên đường sắt.

        Mẹ con Thùy rất phấn khởi. Chị đã nhìn thấy ngôi nhà hăng ga lớn và két nước của sân bay ở chân dãy núi trước mặt. Sắp đến nơi rồi. Đây là vùng trời của các anh ấy, nơi suốt ngày mình có thể nhìn thấy những chiếc máy bay ở ngay trên đầu. Chưa bao giờ Thùy được nhìn những chiếc máy bay to và rõ như thế.

        - Máy bay của ta sơn màu xám à anh? - Thùy hỏi Trọng.

        - Không. Máy bay ta không sơn, vẫn để nguyên màu của hợp kim trắng. Tại chị nhìn trên nền mây thành tưởng nó là màu xám.

        Con tàu rúc còi chuẩn bị vào sân ga. Trọng đã nhận thấy một điều mà anh không nên nói với Thùy: máy bay của ta đang xuất kích. Những ngày vừa qua ở sân bay đã giúp anh hiểu thế nào là những đội hình chiến đấu. Và hướng bay của nó là về phía nam. Nếu Đông cũng đi chiến đấu sớm nay, anh có linh cảm thấy vợ và cơn anh đang ngồi trong đoàn tàu mà anh vừa lướt cánh bay qua không? Trọng đứng dậy nhấc chiếc ba lô đặt trên giá hàng xuống và sờ tay vào túi áo tìm lại chiếc thẻ nhận xe đạp. Anh bảo Thùy:

        - Đến nơi rồi, chị ạ.

        

        Trọng đưa mẹ con Thùy tới nhà chiêu đãi, rồi phóng vội xe vào trung đoàn.

        Đồng chí gác cho anh biết máy bay sáng nay xuất kích vừa trở về được một lúc.

        Doanh trại vắng vẻ. Cánh cửa sổ sơn xanh của các ngôi nhà phần lớn khép kín. Trên những con đường đất đỏ chạy ngang dọc, không một bóng người. Có xuất kích, nên mọi người đã ra cả sân bay. Đi ngang nhà ở của đại đội 1, Trọng nhìn thấy Phúc mặc quần đùi, áo lót, cầm khăn mặt và hộp xà phòng từ trên gác chạy xuống. Mặt Phúc không hiểu sao đỏ tía. Phúc mỉm cười với anh. Đoán là Phúc sáng nay nghỉ ở nhà và thấy Phúc có vẻ vội, nên Trọng chỉ gật đầu chào, rồi dắt xe đi.

        Trọng định lên nhà thư viện thì nhận ra Quỳnh đang đi trên con đường ngang. Quỳnh mặc quần áo bay, cúi đầu bước lững thững. Trọng dắt xe đạp lại đón đường.

        - Anh Quỳnh!

        Quỳnh ngẩng đầu lên, nhìn thấy anh, nói nho nhỏ:

        - Anh đã lên đấy ư?

        - Anh em vừa xuất kích phải không?

        - Có một biên đội vừa đi đánh về.

        - Kết quả thế nào? - Trọng vội hỏi.

        - Tôi bị mệt, sáng nay phải ở nhà. Vừa rồi thấy có xuất kích, mặc quần áo định ra sân bay, nhưng các anh ấy bắt quay về. Nghe nói ta có bắn rơi máy bay địch nhưng tôi chưa nắm được hết tình hình.

        - Hôm nay ai chỉ huy biên đội?

        - Phúc.

        - Tôi vừa gặp đồng chí Phúc xong. Tôi tưởng đồng chí ấy sớm nay ở nhà nên không hỏi thăm.

        - Phúc vừa ở sân bay về. Ở ngoài ấy bắt Phúc phải về nhà nghỉ - Quỳnh im lặng một lát rồi nói tiếp: - Anh chưa nên hỏi gì Phúc vì đơn vị đã quy định: sau khi đi đánh về chỉ được báo cáo với ban chỉ huy.

        - Có lẽ tôi nên ra sân bay.

        - Anh ra sân bay thì biết rõ tình hình. Ban chỉ huy trung đoàn đang ở ngoài đó. Ngày hôm nay, có thể còn xuất kích nhiều.

        - À... anh Quỳnh này, Thùy cùng lên với tôi để thăm Đông đấy?

        - Thế ư?

        Quỳnh ngước mắt nhìn Trọng, rối hỏi tiếp:

        - Cô ấy ở đâu bây giờ?

        - Tôi đã đưa cả hai mẹ con vào nhà chiêu đãi. Sẽ có nhiều chuyện để nói với anh.

        Qua những lần gặp Thùy, Trọng đã có dịp trao đổi, hỏi chị về cô Hảo, người mà lần trước Quỳnh đã tâm sự nhiều với anh.

        - Lúc nào anh rỗi, chúng ta gặp nhau nhé!

        - Vâng...

        Quỳnh ngó trước ngó sau, lẩm bẩm:

        - Tôi phải ra thăm Thùy một lát mới được.

        Quỳnh bảo Trọng:

        - Tôi phải về nhà thay quần áo đã. Anh nên ra sân bay ngay. Có những đề tài cần cho anh đó!

        Trọng dắt xe đạp, đi nhanh lên thư viện. Toản, đồng chí phụ trách thư viện, đang lúi húi với chiếc đài bán dẫn mở tung, ngẩng đầu lên nhìn thấy anh, vui vẻ nói:

        - Nhà báo lên đúng lúc quá!

        Trọng ném vội chiếc ba lô ở đầu giường, nhờ Toản báo cơm hộ, rồi phóng xe ra sân bay. Dọc đường, anh gặp một chiếc xe nhỏ chạy về. Có người giơ tay vẫy anh. Đang cắm cúi đạp, Trọng không nhìn rõ là ai. Anh chỉ nhận được đồng chí trung đoàn trưởng ngồi ở ghế trên với cái dáng ngồi hơi đặc biệt, rất ngay ngắn và cái lưng khi nào cũng thẳng.

        Một biên đội của đại đội 2 đang ngồi ở nhà trực ban. Trọng đã biết biên đội này gồm những chiến sĩ lái yếu, đang ở thời kỳ rèn luyện, được dùng vào nhiệm vụ yểm hộ để thử thách. Họ chưa gặp địch lần nào. Anh em cũng đã biết Trọng.

        Trọng hỏi Hoàn, người chiến sĩ trẻ nhất, mắt một mí, mặt tròn, da đỏ hổng và mịn như da con gái:

        - Kết quả chiến đấu sáng nay thế nào, anh?

        - Chúng tôi cũng chưa nắm được. Anh em đã về nhưng trung đoàn chưa phổ biến tình hình. Tôi theo dõi qua vô tuyến điện, nghe không rõ lắm.

        - Biên đội sáng nay đi có những ai?

        - Phúc, Hoa, Đông, Định.

        Như vậy là Đông cũng đi chiến đấu. Anh nghĩ không biết có phải người ngồi trong xe vẫy mình là Đông không. Giá mà mình nhìn rõ, chắc sẽ thấy được nụ cười thỏa mãn trên bộ mặt của cậu ta. Lại gặp dịp vợ lên thăm. Đông tha hồ phấn khởi! Nhưng anh đồng thời cảm thấy trận đánh đã có một cái gì không bình thường, qua thái độ của Quỳnh và những người lái ngồi đây. Họ đều có vẻ im lặng, chờ đợi.

        - Đồng chí đoàn phó vào kia rồi! Anh hỏi thì sẽ biết rõ tình hình - Hoàn nói với Trọng.

        Trung đoàn phó Xước đi vào. Vẫn với nụ cười hồ hởi trên môi, anh gật đầu chào Trọng rồi quay sang biên đội trực chiến:

        - Hôm nay, các đồng chí chủ yếu là đánh thời tiết đơn giản, nhưng nếu gặp phức tạp cũng cứ đánh. Ban chỉ huy nhắc các đồng chí: Khi tác chiến cần chú ý đến tốc độ và độ cao, đặc biệt là độ cao nếu đánh địch ở miền rừng núi. Thế thôi! Lát nữa, anh Khang đến đây sẽ nói lại tình hình và những ý kiến của đảng ủy với các đồng chí.

        Trọng lại gần đoàn phó Xước, hỏi nhỏ:

        - Tình hình trận đánh sáng nay thế nào, anh?

        Xước vẫn tươi tỉnh, đáp:

        - Lát nữa, anh hỏi đồng chí chính ủy. Đồng chí ấy vừa họp với anh em lái đi đánh về.

 

        Thái độ bình thản, vui vẻ của anh như bảo Trọng là không có chuyện gì đặc biệt đâu. Nhưng Trọng vẫn cảm thấy phân vân. Tại sao anh em đi đánh đã về mà tất cả những người mình gặp đều nói là không rõ tình hình.

        Đồng chí đoàn phó đi ra. Trọng lại ngồi bên Hoàn. Anh không muốn hỏi gì nữa, nhưng rồi không giữ được, anh lại hỏi Hoàn:

        - Xuất kích lúc mấy giờ?

        - Tám giờ mười lăm phút. Tôi theo dõi vô tuyến điện thấy mười phút sau thì anh em báo cáo gặp địch. Nghe loạn lên trong máy một lúc. Cứ thấy lộn xộn: Vòng gấp! Bám sát! Chú ý phía sau! Rơi rồi... Từ lúc anh em về đến giờ tất cả bọn tôi đều chứa ai được gặp.

        Giọng nói của Hoàn đượm vẻ băn khoăn. Hoàn quay đầu nhìn ra cửa rồi nói:

        - Anh Khang đến kia rồi!

        Chính ủy Khang dựa xe đạp vào chiếc hòm đựng máy bay sơn màu xám rồi nhanh nhẹn đi lại nhà trực chiến. Đến trước cửa, anh dừng lại, nói vọng vào:

        - Mời các đồng chí lái ra ngoài này hội ý.

        Chắc anh đã nhìn thấy trong phòng trực có nhiều người.

        Cả biên đội trực chiến lục tục kéo ra. Trọng ngồi lại, phân vân không biết mình có nên xin được cùng dự cuộc hội ý không? Ở tất cả những đơn vị bộ binh mà anh đến, đó chỉ là một chuyện rất bình thường. Nhưng ở binh chủng mới này anh cứ ngài ngại. Bỗng anh nghe tiếng Hoàn nói với chính ủy ngoài cửa.

        - Anh Trọng muốn được gặp anh để hỏi tình hình.

        Trọng lập tức đứng dậy đi ra. Chính ủy vui vẻ bắt tay anh và nói bằng cái giọng nhanh nhanh quen thuộc:

        - Anh Vũ Trọng... Anh cần chứng kiến những giờ phút khó khăn này. Mời anh cùng dự cuộc hội ý của chúng tôi để nghe tình hình luôn...

        Quay về phía những người lái, chính ủy nói tiếp:

        - Anh em biết cả rồi chứ? Các đồng chí có nhiệm vụ giúp đỡ đồng chí Trọng những tài liệu để viết một thiên phóng sự thật hay về không quân chúng ta.

        Chính ủy dẫn họ đi ra đường băng. Anh dừng lại bên một chiếc máy bay cánh chuồn chuồn sơn màu lá cây. Chiếc máy bay này mới từ Bộ tư lệnh quân chủng lên chiều hôm qua, đem theo hai đồng chí giáo viên nhảy dù. Mọi người ngói xổm trên mặt đường băng đã bắt đầu nóng vì ánh mặt trời.

        Chính ủy mỉm cười hỏi:

        - Quyết tâm thế nào?

        Một người to lớn, mặt đỏ, tóc mai dài, đáp:

        - Quyết tâm vẫn vững!

        Đó là Bản, tổ trưởng đảng của biên đội bay.

        - Vẫn sắt đá chứ? - Chính ủy láy lại.

        - Vẫn sắt đá. - Bản lại nói.

        Chính ủy nghiêm sắc mặt:

        - Đảng ủy vừa họp xong. Tôi phổ biến lại tình hình với các đồng chí. Bữa nay, anh em ta gặp tiêm kích địch. Anh em đi về đều nói là gặp loại F.4. Những Con ma này chắc là chủ bài cuối cùng của địch. Gần đây, anh em ta đã bàn tán nhiều về nó. Thời tiết không thuận lợi lắm. Ta vừa ló khỏi mây thì thấy địch ở ngay cạnh sườn. Đồng chí Phúc đi đầu ra lệnh cho anh em vòng gấp, đối đầu với địch. Ta và địch lao thẳng vào nhau. Đồng chí Phúc nổ súng. Đáng lẽ mọi lần thì không bắn như vậy, nhưng lúc này cần phải uy hiếp chúng. Máy bay địch lướt sát máy bay của đồng chí Phúc. Vì tình huống bất ngờ, rất khẩn cấp, anh em từng người phải tự động quay ra đối phó ngay với địch. Cả ba đồng chí trở về đều nói đã nhìn thấy máy bay của đồng chí Đông bắn cháy một Con ma rơi ngay tại chỗ. Sau đó lại thấy đồng chí Đông tiếp tục lao theo một máy bay địch khác và khuất vào mây. Từ đó, không ai theo dõi được nữa. Trận đánh diễn ra trong mười phút. Máy bay địch, chiếc rơi, chiếc bỏ chạy. Đồng chí Phúc nhìn thấy một cái dù, sợ là người của ta nên bay lượn vòng quanh để bảo vệ. Nếu là người của ta, làm như vậy là tốt. Còn nếu là giặc lái nhảy dù thì khi xuống mặt đất nó vẫn rơi vào tay ta. Cuối cùng, Phúc ra lệnh cho anh em trở về. Đảng ủy đánh giá cao tinh thẩn chiến đấu và thành tích của biên đội Phúc. Anh em đã đánh địch rất dũng mãnh, quyết liệt, tiêu diệt địch ngay từ loạt đoạn đầu. Về mặt xây dựng đơn vị, biên đội Phúc hôm nay đã có một đóng góp tốt. Chúng ta đã đánh rơi Chim ưng nhà trời, Thần sấm, lần này, chúng ta lại đánh rơi Con ma. Thời gian này, các đồng chí đã biết tình hình nghiêm trọng hơn, địch mỗi ngày một lấn ra. Trận đánh quyết liệt vừa rồi đã hạ uy thế của địch, sẽ làm chúng phải suy nghĩ.

        Khang im lặng giây lát, rồi nói tiếp:

        - Chúng ta chưa có tin tức về đồng chí Đông...

        Mọi cặp mắt chăm chú nhìn chính ủy. Đầy chính là điều họ đang chờ đợi.

        - Hiện nay dân quân ở địa phương và nhiều nơi khác đã được lệnh đi tìm. Có thể là đồng chí Đông sẽ trở về. Cũng có thể là không về nữa. Chiến đấu là như thế. Có lúc thắng lợi mà không thiệt hại. Thậm chí có lúc chỉ có thiệt hại mà không có thắng lợi... Nhưng cho tới nay, anh em ta vẫn tiếp tục giành thắng lợi. Đồng chí Đông chưa về, nhất định là các đồng chí phải có suy nghĩ. Nhưng suy nghĩ để căm thù kẻ địch, bắt chúng phải đền tội thì được, chứ không thể để trở thành buồn rầu ảnh hưởng đến sức chiến đấu. Đó là chỉ thị của đảng ủy.

        Chính ủy nhìn mọi người bằng cặp mắt cháy bỏng:

        - Anh em về đều nói là động tác chiến đấu của đồng chí Đông rất quyết liệt. Động tác như vậy thì không kẻ địch nào có thể bắn trúng. Chỉ lo trường hợp mải đánh địch mà gặp tai nạn... Ban nãy, chắc đồng chí trung đoàn phó đã nói với các đồng chí khi chiến đấu ở vùng rừng núi cần chú ý đến độ cao... Các đồng chí có điều gì cần hỏi không?

        Không ai hỏi gì.

        - Bây giờ các đồng chí hãy họp tổ đảng để trao đổi về chỉ thị của đảng ủy.

        Chính ủy quay vế phía Trọng, nói:

        - Mời đồng chí cùng dự sinh hoạt tổ đảng với anh em.

        Mặt trời đã ra khỏi biển mây dày đặc. Nắng đổ lửa xuống sân bay. Mặt mọi người đều nhăn lại vì nắng. Đường băng trắng lóa. Nhìn xuống cũng vẫn thấy chói.

        Bản ngồi lưng gù gù như một con gấu, mân mê chiếc mũ bay trong tay. Tin tức về Đông còn gây cho anh và những người chung quanh một sự xúc động rất mạnh. Anh nói giọng Nam Bộ chậm rãi:

        - Tổ ta đã nghe chỉ thị của đảng ủy. Giờ chúng ta trao đổi xem cần thực hiện như thế nào. Biên đội bạn đã chiến đấu rất kiên cường. Chúng ta cần học tập tinh thần các đồng chí đó. Anh em ta đã biết trước là cuộc chiến đấu sẽ ngày một phức tạp, một quyết liệt. Điều đó là tất nhiên. Nếu đồng chí Đông không về, tôi cũng như các đồng chí, anh em chúng ta đều rất thương đồng chí Đông. Nhưng thương đồng chí Đông là phải thay thế được đồng chí Đông, phải chiến đấu cho được như đồng chí Đông... Tôi nghĩ là như vậy.

        Tạ, biên đội trưởng, người to đậm, mặt vàng sạm, hai hàm răng sít lại, tiếng nói rin rít:

        - Trước sau vẫn là càng phải quyết tâm tiêu diệt địch thôi... Tôi có thêm một ý kiến là tình hình địch phức tạp thì ta phải dùng biện pháp phức tạp để giải quyết với địch...

        Anh ngước nhìn những đám mây lớn trên bầu trời, rồi tiếp:

        - Hôm nay, thời tiết xấu, có khó khăn về mặt kỹ thuật với anh em ta. Gặp địch nếu không giữ được cả biên đội thì bám lấy nhau từng đôi mà đánh. Anh em ta nên nhớ cái cầu đồng chí Đông hay nói: "đừng có hiền lành với thằng địch".

        Chúng ta phải tỉnh táo, tinh khôn và phải có những hành động thật quyết liệt.

        Từng người lần lượt nói rõ quyết tâm của mình.

        Trọng quay sang ghé vào tai đồng chí chính ủy:

        - Chị Thùy, vợ đồng chí Đông hôm nay cùng lên với tôi một chuyến tàu. Chị ấy đang ở nhà chiêu đãi. Tôi ngại...

        - Thế ư... Tôi sẽ nói ngay với đồng chí Bút. Anh cứ yên tâm. Anh em ở trạm rất giữ nguyên tắc.

        - Tôi đã báo cho đồng chí Quỳnh biết là chị Thùy lên.

        - Nếu vậy thì lại càng yên tâm. Chắc đồng chí Quỳnh ở nhà đã lo mọi việc rồi.

       
        Buổi tối, toàn thể trung đoàn không quân và đơn vị căn cứ tập họp tại hội trường lớn. Lễ mừng công được tổ chức gấp. Ban tổ chức phải huy động một số khá đông người tại các cơ quan làm cật lực cả buổi chiều để trang hoàng bục của đoàn chủ tịch và kê lại các hàng ghế trong ngôi nhà hội trường khá rộng.

        Chủ tịch đoàn của buổi mít tinh chưa tới. Dãy bàn phủ vải xanh màu da trời còn để trống. Những dò lan đất lạ mắt, lá nhỏ và dài, xanh tốt sum sê làm thay đổi bộ mặt của cái sân khấu. Đó là tác phẩm được tạo ra bằng bàn tay khéo léo của Hùng trắng, vật liệu là những đoạn nứa và những bó cỏ gianh cắt ở trên đồi. Thay vào chiếc riềm mọi ngày là một khẩu hiệu chữ vàng trên nền vải đỏ chào mừng chiến công mới của đại đội 1.

        Trong lúc chờ đợi, phần lớn cặp mắt những người trai trẻ đều hướng về đoàn văn công Quân khu Việt Bắc nhân dịp tới thăm và phục vụ, được mời cùng dự buổi mừng công có tính cách nội bộ này. Các đồng chí văn công mặc đồng phục như lúc biểu diễn ngồi ở giữa.

        Trọng gặp trung đoàn phó Xước ở hành lang. Trung đoàn phó kéo tay anh:

        - Chết, sao lại đứng đây? Mời anh vào.

        - Tôi vừa ở trong đó ra. Đã có tin tức gì về Đông chưa anh?

        Đồng chí đoàn phó lắc đầu nhè nhẹ.

        - Thế còn cái dù? - Trọng hỏi.

        - Vừa có tin bắt được một tên giặc lái. Chắc là cái dù ấy.

        Trọng sầm mặt xuống.

        - Chưa hết hy vọng đâu anh ạ. Một số nơi báo cáo về là đã nhìn thấy máy bay ta đuổi theo máy bay địch. Ngay cả Đông Bắc cũng báo cáo về. Còn phải chờ xem. Cậu Đông thì cũng dễ truy kích địch lung tung lắm.

        Nụ cười vẫn nở trên môi anh. Hình như đối với anh, mọi thứ tình cảm khác nhau đều có thể diễn tả bằng nụ cười. Trung đoàn phó bỗng kéo tay Trọng:

        - Vào đi anh! Anh em sang kia rồi!

        Tiếng vỗ tay rào rào nổi lên trong hội trường.

        Chính ủy Khang mặc một bộ quần phục mới cùng ba người lái từ cửa trước đi vào. Những người lái đầu để trần, mặc sơ mi mùa hè, cả ba cái sơ mi đều đã bạc màu, dáng điệu của họ rõ ràng là lúng túng vì cảm động. Người ta có cảm giác nếu không có đồng chí chính ủy trịnh trọng đi trước để dẫn họ thì chưa lên tới dãy bàn của đoàn chủ tịch, họ đã ù chạy biến ngồi lẩn vào giữa đám đông.

        Những cán bộ đã đứng chờ ở hai bên cánh gà chạy ùa ra. Đẩu tiên là chính ủy của đơn vị căn cứ, rồi đến đại diện của các cơ quan tham mưu, chính trị và các đơn vị thợ máy. Tất cả đều xô tới ôm lấy ba người lái. Một người dong dỏng cao, đầu để trần, mặc chiếc sơ mi quân phục kiểu bơ lu dông không gắn quân hàm, chạy ra sau cùng. Đó là trung đoàn trưởng Luân. Hình như lúc đầu, anh không định ra. Nhưng anh đã không kìm giữ được tình cảm của mình. Anh lần lượt ôm ghì lấy từng người mà hôn. Trông anh và họ không có gì cách biệt nhau về hình thức và dáng dấp. Có lẽ vì bản thân anh cũng là một người lái.

        Các đại biểu lần lượt ngồi vào ghế của đoàn chủ tịch. Cái nhìn của mấy người lái như bị treo lơ lửng ở khoảng không. Họ biết mình đang trở thành cái đích của hàng trăm cặp mắt. Cả ba vẻ mặt đều không tự nhiên vì họ thấy mình bỗng dưng bị tách ra khỏi chung quanh.

        Trọng nhìn chính ủy Khang nhẹ nhàng đi tới trước máy phóng thanh, xúng xính trong bộ quân phục vải còn cứng chắc là anh chỉ mới mặc lần đầu. Nghe nói trước kia anh đã chỉ huy một đơn vị du kích trong trận đánh vào trường bay Cát Bi. Những cán bộ điều động về đây làm công tác chính trị đều được lựa chọn trong số những người đã từng thử thách nhiều trong chiến đấu. Nét mặt chính ủy tươi cười. Đây là một cuộc mít tinh chào mừng chiến thắng... Anh ấy sẽ nói như thế nào về sự vắng mặt tối nay của một người đáng lẽ phải ngồi trên bục đoàn chủ tịch.

        Chính ủy báo tin Bộ tư lệnh quân chủng vừa điện xuống xác nhận biên đội Phúc hôm nay đã bắn rơi hai Con ma của địch. Tiếng hoan hô lập tức vang dậy hội trường.

                                    Hát mừng anh hôm nay đã lập chiến công...

        Những tiếng hát bỗng nổi lên làm tắt đi tiếng ồn ào. Anh đội trưởng văn công đột nhiên đứng dậy, đánh nhịp cho một bài hát.

                                    Vì nhân dân, vì căm ghét quân thù
                                    Chúng ta là, chúng ta là người lính của dân...

        Người anh đội trưởng rướn lên cong vút, đảo đi đảo lại như một cành lau trước gió. Những lời ca trầm hùng, mạnh mẽ như từ đôi bàn tay gầy gò đó bay ra và trở thành một hồi kèn trận chào mừng chiến thắng.

                                    Vì nhân dân, vì nhân dân anh đã lập chiến công...

        Tiếng vỗ tay tán thưởng bài hát đúng lúc rào rào.

        Chính ủy đứng trước máy phóng thanh chờ ngôi nhà lớn trở lại im lặng, rồi nói tiếp bằng cái giọng nhanh nhanh, vui vui của anh:

        - Ý nghĩa về việc tiêu diệt loại máy bay át hoàng bài mới nhất này của không lực Hoa Kỳ, anh em ta đều biết cả rồi. Tôi định nói vài lời để chào mừng chiến công mới của trung đoàn, thì các đồng chí văn công đã nói giúp hộ bằng tiếng nói của nghệ thuật. Bây giờ, có lẽ tốt nhất là nên mời các đồng chí vừa đánh thắng sáng hôm nay ra để nói chuyện với chúng ta.

        Những tiếng hoan hô có lẫn những tiếng cười reo lanh lảnh của các cô gái nổi lên hưởng ứng lời nói của chính ủy. Chính ủy quay về phía bàn của đoàn chủ tịch, tươi cười nói:

        - Xin mời đồng chí Hoa.

        Chiều nay Hoa đã phải nhận ra báo cáo ở hội trường, vì dù sao trong ba người thì anh tương đối hoạt bát hơn cả. Anh bước đến trước máy phóng thanh với nụ cười dễ thương. Bộ ngực nở nang và đôi vai tròn mập của anh như thu nhỏ lại trong chiếc áo sơ mi bạc màu. Hoa nói:

        - Thưa các đồng chí, thực ra đây không phải là chiến công của mấy anh em chúng tôi hôm nay... Đây chính là chiến công của cả đoàn ta và đơn vị căn cứ. Anh em chúng tôi chỉ là những người làm nhiệm vụ bấm cò súng mà thôi... Đế quốc Mỹ quảng cáo Con ma là rất ghê, nhưng vào quần nhau với chúng thì anh em chúng tôi đều thấy chúng cũng thường. Có đồng chí chúng tôi đã đuổi đánh đến hai chiếc Con ma. Bảy giờ tôi xin kể lại trận đánh để báo cáo với các đồng chí...

        Chốc chốc mọi người lại cười rộ lên vì những lời mộc mạc đôi lúc văn hoa và những chữ dùng bất ngờ của Hoa, như là “bầu trời đang đen tối bỗng hiện ra một khoảng xanh trong như nước hồ thu”, hoặc "Giôn-xơn có nhã ý tạo cơ hội cho anh em chúng tôi làm bàn", v.v... Đặc biệt, Hoa đã kể lại chiến công chung của toàn biên đội, không nói cụ thể hành động chiến đẫu của từng người, do đó đã không làm người nghe chú ý đến sự vắng mặt của Đông.

        Hoa kết thúc câu chuyện giữa những tiếng hoan hô rộn ràng. Anh định rời máy phóng thanh thì đồng chí chính ủy đơn vị căn cứ từ ghế đoàn chủ tịch chạy ra, níu tay anh giữ lại. Bằng giọng nói khề khà của một người có tuổi, đồng chí nói:

        - Đế quốc Mỹ đã giở trò ở miền Nam... Nào lính thủy đánh bộ, nào phượng hoàng bay, nào trực thăng vận, thiết giáp vận, ô tô vận, gần đây các chuyên gia quân sự Hoa Kỳ lại đang tính cả đến chiến thuật "xe đạp vận". Nhưng chúng vẫn bị Quân giải phóng miền Nam cho ăn no đòn nên phải đánh ra miền Bắc để gỡ thế bí. Chúng đưa Thập tự quân ra thì Thập tự quân thành “Thập tử quân”. Chúng đưa Thần sấm sét ra thì Thần sấm sét thành “Thần đất sét"... Hôm nay chúng lại đưa Con ma ra thì các đồng chí Phúc, Hoa, Định đã cho Con ma về “bãi tha ma." Cả đơn vị căn cứ chúng tôi hứa sẽ hết sức học tập tinh thần quyết đánh quyết thắng để làm công tác phục vụ mỗi ngày một tốt hơn. Còn riêng tôi xin tặng đống chí Hoa mấy câu thơ...

        Một tay đồng chí chính ủy vẫn nắm cánh tay Hoa như sợ anh chạy mất, tay kia của anh móc túi áo ra một mảnh giấy nhỏ. Anh chìa mảnh giấy ra xa, nheo nheo cặp mắt đọc với một giọng ngâm nga:

                                    Nghề văn, kéo vĩ cầm cũng khá
                                    Nghề võ, hạ Con ma Mỹ giữa trời
                                    Chiến công anh đã có rồi
                                    Tơ duyên chưa có, ai người giúp cho.

        Tiếng cười rộ lên cả hội trường. Hoa luống cuống, giật tay đồng chí chính ủy, chạy vào đứng nấp sau một chiếc cánh gà.

        Một anh lái nhìn mấy cô văn công, rồi ghé vào tai người ngồi bên nói nhỏ:

        - Cụ Chiến làm thằng Hoa hôm nay mất bạc vạn!...

        Cuộc mít tinh mừng công kết thúc trong bầu không khí phẫn khởi, náo nhiệt.

        Sau buổi mít tinh, những người lái của đại đội 1 chậm rãi và lặng lẽ trở về khu nhà ở. Tiếng bước chân lạo xạo trên con đường dốc đầy sỏi và đá răm. Những phút vui đã qua, bây giờ là lúc nghĩ đến một người bạn đi chiến đấu chưa trở về.

        Từ tối đến giờ, trời vẫn mưa lâm thâm. Chân trời thỉnh thoảng lại lóe lên một ánh chớp. Những đám mây xám hình thù dữ dội với đường viền lóe sáng như vừa bốc cháy chợt hiện lên rồi lại biến mất, để lại vòm trời càng đen đặc.

        Nếu nó còn sống thì đêm nay có thể là nó đang lần đường trở về với mình theo những ánh chớp kia... Tin về tên giặc lái nhảy dù bị bắt đã làm cho những hy vọng của Quỳnh trở nên mong manh.

        Bao nhiêu kỷ niệm giữa hai người lần lượt sống lại trong đầu óc của Quỳnh. Những chuyện va chạm nho nhỏ hàng ngày, đôi lúc đã gây cho nhau sự khó chịu, tan biến đâu mất. Những gì anh nhớ lại đều nói lên tình bạn rất đẹp giữa hai người. Đông ơi, cậu đã lao vào một đám mây rồi biến đi như con chim. Có lẽ nào cậu lại không muốn để lại cho ai bất cứ một chút bóng dáng nào của cậu! Chưa có một thằng bạn nào tận tâm sản sóc mình đến như nó. Không ai có thể giúp ích được cho mình nhiều hơn nó. Ai ở bên nó nhiều lúc cảm thấy như được nó tiếp sức cho bằng ngọn lửa nhiệt tình cháy bỏng. Nó còn có đôi khuyết điểm.... Nhưng những khuyết điểm của nó chỉ người như nó mới có. Trong thời kỳ còn đi học, một đồng chí giáo viên sau một lần bay tập với Đông về, đã nói: "Đồng chí này một là sẽ trở thành anh hùng, hai là sẽ chết sớm?". Câu nói đó trở thành sự thực rồi ư.

        Suốt cả buổi mừng công tối nay, nhiều lúc Quỳnh ngồi thẫn thờ như người mất hồn. Anh về phòng, thay quần áo xong định đi nằm, bỗng thấy trung đoàn trưởng và chính ủy cùng bước vào. Hai người đang trao đổi dở một điều gì thấy Quỳnh thì tạm ngừng câu chuyện.

        Trung đoàn trưởng hỏi:

        - Quỳnh có giữ cuốn nhật ký của Đông không?

        -Có.

        Chiều hôm nay, Quỳnh đã sang buồng Đông, lấy cuốn nhật ký Đồng vẫn để trong ngăn kéo bàn. Anh mang về chưa kịp xem thì chính trị viên Bút gọi đi ăn cơm.

        - Cho mình coi một lúc.

        Quỳnh lật chiếc gối ở đầu giường, lấy một cuốn sổ bìa bằng vải sơn màu nâu đã cũ đưa cho trung đoàn trưởng. Anh cầm cuốn sổ đem lại đặt trước ngọn đèn bàn. Chính ủy đứng bên anh. Hai người cùng chăm chú đọc những trang viết ở cuối cuốn sổ. Trước khi lật một tờ giấy, trung đoàn trưởng lại nhìn chính ủy xem anh đã đọc xong chưa. Hai người cùng lặng lẽ trao đổi bằng mắt những điều họ đã xem được. Trung đoàn trưởng bỗng quay lại hỏi Quỳnh:

        - Tại sao gần đây Đông không ghi nhật ký?

        - Tôi cũng không biết.

        - Cậu đã đọc chưa? - Trung đoàn trưởng đưa mắt trỏ cuốn sổ.

        - Tôi mang về chưa kịp đọc.

        - Từ ngày trung đoàn bắt đầu chiến đấu đến giờ, cậu ấy chưa viết thêm dòng nào.

        Ba người cùng đứng im lặng một lúc. Quỳnh lấy cuốn nhật ký về với ý định tìm hiểu những ý nghĩ của bạn trước khi vào trận đánh này. Như vậy là nó chẳng để lại gì ngoài những câu nói nửa vui đùa. Quỳnh nhớ những lần Trọng ngồi nói chuyện với Đông, hễ anh vừa đả động đến chuyện đánh nhau là Đông đứng dậy xua tay: "Chuyện ấy xin mời nhà báo hỏi những ông kia, các ông ấy đánh rồi, chứ tôi có gì đâu mà nói". Một lần dường như bị Trọng gặng hỏi, Đông nói: "Khi nào tôi đánh rồi, tôi sẽ kể để anh viết cả một quyển truyện, còn bây giờ tôi đã nói không, là không nói". Mọi người đều thấy rõ Đông rất cay cú vì đến nay anh vẫn chưa có dịp gặp địch. Họ cũng biết Đông đã có chủ tâm làm một cái gì. Nhưng cái đó thì anh chưa hề nói với ai, kể cả với Quỳnh.

        Chính ủy trầm ngâm. Anh gấp cuốn sổ lại, rồi đi đến gần Quỳnh, nói bằng một giọng tâm sự:

        - Đồng chí Quỳnh này, anh Luân và tôi vừa trao đổi với nhau... Chúng tôi thấy nếu là đồng chí Đông không trở về thì công tác lãnh đạo của đơn vị đã phạm phải một khuyết điểm. Không phải là chúng ta không hiểu đồng chí Đông. Đông có những ưu điểm rất lớn. Nhưng từ trong những ưu điểm lớn đó Đông lại có một số nhược điểm. Chúng ta đã biết những nhược điểm của đồng chí Đông rất rõ. Nhưng chúng ta chưa tìm hết cách để hạn chế nó... Có tinh thần dám hy sinh, không sợ hy sinh trong chiến dẫu là rất quý. Đó là một trong những phẩm chất của người anh hùng. Nhưng vấn đề đâu phải chỉ ở chỗ sẵn sàng hy sinh không cần gì tính mệnh mình. Yêu cầu đặt ra với chúng ta cao hơn thế nhiều, và dĩ nhiên làm được cũng khó khăn hơn nhiều. Yêu cầu đó chỉ giản đơn trong mấy chữ: "ra đi chiến thắng trở về". Chúng tôi đã nói nhiều, bây giờ lại thấy là vẫn chưa đủ. Tại sao địch không bắn được mình mà mình lại phải hy sinh? Nếu đồng chí Đông vì muốn cố tiêu diệt thêm chiếc máy bay thứ hai mà hy sinh thì mặc dầu đã tiêu diệt được nó, đó vẫn là một chuyện rất đáng tiếc.

        Quỳnh đứng im lặng, vẻ mặt âm thầm.

       - Mai Quỳnh trực ban phải không? - Trung đoàn trưởng hỏi.

        - Vâng.

        - Chúng tôi không muốn cậu trực ban ngày mai.

        - Tôi rất khỏe.

        - Khỏe... - Trung đoàn trưởng láy lại lời anh rồi chỉ vào đầu mình, nói tiếp: - Nhưng cái này chưa tốt.

        Quỳnh ngước mắt nhìn trung đoàn trưởng. Anh không hiểu ý câu nói đó. Chả lẽ đồng chí ấy lại nghi ngờ tinh thần chiến đấu của mình? Trung đoàn trưởng vẫn đứng lặng chăm chăm nhìn anh như bảo anh cố gắng hiểu điều mình vừa nói.

        Lát sau, chính ủy nói:

        - Anh em cho chúng tôi biết từ trưa đến giờ đồng chí có một thái độ... yếu đuối. Như vậy là không nên. Chúng ta đang chiến đấu. Buồn thương của chúng ta bây giờ cũng phải khác.

        - Thằng địch rất nham hiểm, quỷ quyệt. Chúng tôi không muốn để đồng chí ra trận khi đầu óc chưa thật tỉnh táo. - Trung đoàn trưởng nói thêm.

        Quỳnh cúi đầu đứng lặng một lúc rồi ngước mắt nhìn trung đoàn trưởng, giọng quả quyết:

        - Tôi đã hiểu các đồng chí định nhắc nhở tôi điều gì. Ngày mai, các đồng chí cứ để cho tôi được trực ban.

       
        Lên thăm chồng không gặp, ngày hôm sau, Thùy cùng con ra ga về chuyến tàu chiều. Chị nghĩ đáng lẽ mình phải viết thư cho Đông trước rồi hãy lên. Đơn vị đang lúc bận rộn, lên đã không gặp anh ấy, lại còn phiền đến bao nhiêu người. Rất nhiều người trong đơn vị đến nhà chiêu đãi thăm mẹ con Thùy. Nhưng ai cũng chỉ ngồi được một lát là lại như có kiến đốt, vội đứng dậy an ủi mẹ con Thùy lên không may gặp lúc Đông đi công tác, rồi hấp tấp ra về.

        Chiều hôm qua, Quỳnh lại gặp chị. Anh có vẻ hơi buồn buồn. Thùy đôi lần nhắc đến Hảo, thấy Quỳnh không muốn bắt chuyện lại thôi. Quỳnh nói ngày mai anh trực nên không tiễn được mẹ con Thùy ra ga. Để Quỳnh, Trọng và mọi người yên tâm, ai hỏi Thùy cũng nói sẽ về cùng vợ một đồng chí thợ máy, chị này có mang theo xe đạp, sẽ đèo cả hai mẹ con Thùy ra ga. Chiều nay, chị dắt Chung Thủy lững thững đi bộ. Nhà ga cũng không xa lắm. Nếu Chung Thủy mỏi chân, mình sẽ cõng nó một quãng như kiểu anh Đông vẫn thường làm.

        Hai mẹ con sắp đi hết con đường đất chạy vào doanh trại. Một cô gái mặc sơ mi xanh từ phía đường số 3 phóng xe vào vội vã. Cô gái nhìn mẹ con Thuỳ chằm chằm. Đến gần Thùy, cô bóp phanh đánh kít, dừng xe lại nói:

        - Chị cho em hỏi: Có phải chị vừa ở chỗ bác Tám ra không?

        Bác Tám là tên đồng chí phụ trách nhà chiêu đãi của trung đoàn. Thấy Thùy không trả lời ngay, cô gái tự giới thiệu:

        - Em là vợ anh Hoàn ở đại đội 2.

        Thùy không quen Hoàn nhưng biết đại đội 2 cũng là một đại đội lái máy bay. Bấy giờ chị mới đáp:

        - Vâng. Tôi ở chỗ bác Tám ra.

        - Anh ấy ở đơn vị nào hả chị?

        - Nhà tôi ở đại đội 1 - Thùy nói nho nhỏ.

        - Em nhìn chị, em đoán ngay chị cũng là người nhà.

        Thùy cười, vui lên vì cái tính nhanh nhảu của cô gái. Bỗng cô áo xanh ghé vào tai Thùy thì thầm, mặc dầu trên đường ngoài họ lúc này không có ai:

        - Hôm qua, anh nào phải nhảy dù thế hả chị?

        Thùy ngẩn ra. Chị nói:

        - Tôi có nghe thấy gì đâu?

        - Ngày hôm qua các anh ấy đi đánh nhau, chị có biết không?

        - Không.

        - Thế thì anh ấy giấu chị rồi!

        - Tôi không gặp nhà tôi.

        - Sao chị lại không gặp?

        - Anh ấy đi công tác.

        - Đi lâu chưa chị?

        - Mới đi.

        - Chị có hỏi là đi đâu không?

        - Tôi không hỏi.

        - Tại sao chị lại không hỏi...

        Thùy sững sờ một lúc. Chị chợt nhớ ra một số điều mà bây giờ chị thấy ngờ ngợ... Khi mình mới đến, anh Quỳnh ra gặp nói chuyện anh Đông đi vắng có lẽ mai mới về. Buổi trưa, đồng chí Bút, chính trị viên, ra chơi nói Đông đi công tác mấy ngày. Buổi chiều, lại chính anh Bút ra nói lại, vài tuần nữa Đông mới về. Tại sao chỉ có chuyện anh Đông đi công tác mà người cùng đơn vị cũng không biết rõ, mỗi lần nói lại khác và thời gian về thì cứ kéo dài mãi ra. Cả người chị bồn chồn. Chị hỏi lại cô áo xanh:

        - Ai nói mà cô biết là hôm qua các anh ấy đi đánh nhau?

        - Em đang nghỉ phép. Hôm nọ lên đấy thăm anh Hoàn xong, em về nhà quê thăm thầy mẹ em. Chiều và tối hôm qua, em thấy dân quân báo nhau đi tìm phi công ta nhảy dù. Tìm chả thấy gì. Suốt đêm em không ngủ được. Sáng nay em đi ô tô lên Hà Nội rồi phóng xe một mạch lên đây, em phải vào đơn vị hỏi xem tình hình thế nào. Chết một nỗi sớm mai em phải có mặt ở cơ quan, không biết gặp được các anh ấy rồi ra ga còn kịp tàu không? Chị đi đâu bây giờ?

        - Tôi định cho cháu ra ga để về Hà Nội...

        Thùy bắt đầu phân vân không biết mình đã nên về hay chưa.

        - Chị quay lại với em đi! Tại làm sao hôm qua có đánh nhau mà các anh ấy lại giấu chị? Chị bế cả cháu ngồi lên đây, em phóng vào cho nhanh.

        Thùy ôm Chung Thủy ngồi lên chiếc đèo hàng. Chị nhớ lại, thấy hình như tất cả những người chị đã gặp từ khi lên đầy đều có vẻ không tự nhiên, kể cả anh Trọng. Các anh ấy đã giấu mình một điều gì... Tại sao các anh lại phải giấu mình? Người chị lạnh đi. Chiếc xe đạp chở nặng nghiến sỏi lạo xạo. Con đường rải cấp phối chỉ còn là một vệt đỏ ngầu. Cảnh vật hai bên đường chạy rất nhanh trước mắt chị như sớm hôm qua chị ngồi trên xe lửa, lúc con tàu phóng nhanh. Mình phải trấn tĩnh, không ngã cả hai mẹ con bây giờ. Mình đã biết từ trước là chuyện như thế có thể xảy ra. Dù sao, mình không nên để mọi người thấy mình yếu đuối quá. Không phải ở đầy chỉ có riêng anh Đông với mình. Còn có cả các anh ấy...

        Đến cổng trung đoàn, cô áo xanh gặp một người quen. Đồng chí này mặt đen sạm, mặc quần áo xanh, từ phía sần bay đi xe đạp về. Cô dừng xe, hỏi ngay:

        - Anh Đức! Anh Hoàn em đâu?

        - Nó đang ở ngoài sân bay. Cô làm gì mà hớt hải thế?

        - Vào nhà chiêu đãi nghỉ đi, tí nữa nó về, tôi sẽ bảo nó ra.

        - Em không ở được đâu. Em phải về ngay bây giờ.

                - Có việc gì mà gấp thế?

        - Em chỉ cần gặp anh ấy năm phút thôi.

        - Làm thế nào mà gặp ngay được? Ai người ta cho cô ra ngoài kia!

        - Hôm qua đơn vị mới đánh nhau phải không?

        - Đơn vị mới lập chiến công xuất sắc: bắn rơi tại chỗ hai Con ma. Ai nói mà cô biết sớm thế?... Tôi hiểu rồi. Xin báo cáo với cô là thằng Hoàn từ hôm qua đến giờ không đánh đấm gì cả. Thế là cô yên tâm chứ!

        Đức không biết người ôm con đứng sau cô gái là vợ của Đông. Cô áo xanh thừ người một lúc, rồi lại khăng khăng:

        - Không, em không nghe anh. Anh phải cho em gặp anh ấy.

        - Tôi biết làm thế nào bây giờ? Phải chờ nó đi trực ban về.

        Cô áo xanh quay về phía trạm gác, rồi nói:

        - Hay là anh đề nghị với đồng chí gác cho em nói chuyện với anh ấy một cầu bằng điện thoại.

        - Nói chuyện à... Gay lắm? Bây giờ phải gọi qua mấy lần tổng đài rất lôi thôi. Không biết cậu gác nó có nghe không? Thôi thi tôi cũng đành liều. Vợ con nhà lính mà cứ như cô cả thì gay quá, gay quá.

        Thùy ôm con đứng nghe hai người nói chuyện, lòng cứ thắt lại.

        Chợt có tiếng còi xe. Bụi đỏ bay mù trên con đường chạy từ sân bay về. Đức ngoái cổ nhìn, rỗi quay lại bảo cô gái:

        - Không phải gọi điện thoại nữa. Đứng đây mà chờ. Anh em lái trực về kia rồi.

        Chiếc xe ca sơn xì màu ngụy trang hiện ra trên khúc ngoặt của quả đồi phía trước mặt. Nó chạy chậm dần và phải dừng lại vì cái xe đạp đứng chắn ngang đường. Hoàn mặt đỏ như uống rượu, ngó đầu ra ngoài cửa sổ:

        - Sao em nói hôm nay hết phép rồi? Ra nhà chiêu đãi nghỉ đi. Anh về doanh trại thay quần áo xong sẽ ra.

        Cô áo xanh nhìn chồng, mắt sáng bừng lên, rồi nhoẻn miệng nói:

        - Anh đừng ra nữa. Em phải ra ga ngay không tàu chạy mất. Em không dám đạp xe đi đêm từ đây về Hà Nội đâu.

        Cô áo xanh quay lại vội vàng bảo Thùy:

        - Chị hỏi đi. Phải hỏi cho ra, em đi đây.

        Và có nhảy lên xe phóng thẳng trước bộ mặt chưng hửng của chồng.

        Đến lượt Quỳnh ở trong xe ngó đầu ra:

        - Chị Thùy chưa về à? Sao lại đứng đây?

        Thủy lại gần Quỳnh, nói nho nhỏ:

        - Anh về nhà xong ra ngay cho tôi hỏi cái này. Tôi chờ anh ở nhà chiêu đãi.

        Thùy nhắc lại: "Anh ra ngay, tôi chờ ở nhà chiêu đãi". Vì chị không nghe rõ tiếng nói của mình, chị không nhìn thấy ai trên xe ngoài Quỳnh. Chị cũng không nghe thấy Quỳnh trả lời, chỉ thấy anh gật đầu. Chiếc xe từ từ lăn vào khu vực doanh trại, nơi người chiến sĩ gác đã nhấc cây tre chắn đường đứng chờ từ lâu.

        Trong xe, Quỳnh quay sang phía chính trị viên Bút:

        - Có ai nói lộ ra để cô ấy biết rồi! Anh xin ý kiến trung đoàn xem nên nói thế nào?

        Chính trị viên lắc đầu, cố nén một tiếng thở dài.

        

        - A...! Chị Đông. Hai mẹ con lại lỡ tàu rồi. Mời chị cứ trở về buồng cũ. Tôi mang màn và chiếu sang ngay bây giờ...

        Đồng chí trưởng trạm ngồi ở cái bàn kê giáp cửa sổ, nói vậy khi Thùy bước đến hàng hiên định đề nghị bác cho ở lại thêm một đêm nữa. Bác đã trông thấy Thùy từ khi hai mẹ con bắt đầu rẽ vào con đường có những cây dương chạy theo ven đồi vào nhà chiêu đãi.

        - Cảm ơn bác.

        Thùy dắt con về căn buồng quay mặt ra cánh đồng chị đã ở mấy hôm nay. Cửa không khóa. Màn, chiếu bên trong đã được cất đi. Chị nhấc chiếc ghế đầu, đem đến đặt bên cửa sổ, kéo con lại, bế nó ngồi lên lòng mình.

        Bóng râm của quả đồi đã đổ xuống tận ruộng lúa. Nắng chiều trải trên cánh đồng vàng rời rợi. Lúc này chị mới chú ý đến trái núi, hay là một quả đồi đứng một mình. Nhìn nó sao mà cô đơn. Rặng núi xa đã phủ sương chiều không bắt ánh nắng, trở thành màu tím lạnh. Quanh bờ giếng xây gần nhà, mấy chị lên thăm chồng đang trục nước, tắm giặt ì ùm. Một cô mặc chiếc áo lót đông xuân trắng toát đang đứng cúi đầu hong mớ tóc dài đen nhánh như mun. Gần giếng có một cây hòe. Mới hôm nào mình đi chơi với anh Đông, hòe đang ra hoa rất đẹp. Lúc này những cánh hoa vàng đã rụng hết chỉ còn sót lại những đài hoa khô héo. Trên vòm cây xanh, những đám lá mới trổ ra đỏ tía. Giữa mình và những người bạn gái mới quen kia đã có một sự cách biệt. Chị xoa mái tóc mềm của con, nhớ lại chồng vẫn thường làm như vậy. Anh Đông rất thương mình và thương con. Có thể là anh thương mình và thương con còn hơn cả thương bản thân anh. Anh Đông đã tính trước chuyện này sẽ như vậy. Cái buổi chiều hai vợ chồng và Chung Thủy đi chơi hiện ra trong đầu chị rõ mồn một. Có mấy khi anh rủ mình đi dạo chơi như thế đâu! Bây giờ chị thấy mỗi lời của chồng đều mang những hàm ý. Lại còn cái câu anh nói với minh khi chia tay ở sân ga. Lúc đó mình cứ nghĩ là anh nói đùa. Cứ vào những phút chia tay thấy mình hay buồn anh vẫn đùa. Nhưng bây giờ mình mới hiểu, anh đã nói thật. Chắc chắn lúc đó anh rất thương mình và thương con. Mình không hiểu gì về anh cả. Mình chỉ thấy anh Đông về lần ấy cũng vui vẻ như tất cả mọi lần. Không có cái chi để mình có thể nghĩ là anh ấy sẽ hi sinh. Đáng lẽ mình phải nói với anh: Anh cứ yên tâm, không phải lo lắng chi về em và con, trong mọi hoàn cảnh khó khăn, em sẽ đứng vững. Và mình phải nói là: Mình sẽ không bao giờ quên anh. Mình vô tình thật. Mình đã có lỗi với anh Đông?...

        Bác trưởng trạm ôm màn, chiếu sang. Thùy chưa kịp đứng dậy, bác đã rải chiếu xong và đặt màn gối gọn ghẽ ở đầu giường. Bác xoa má đứa nhỏ nói:

        - Chung Thủy này, buổi sáng bác đã bảo mẹ cháu là đừng về vội, tối nay có văn công biểu diễn. Mẹ con cháu ở Hà Nội mấy khi được xem văn công từ Việt Bắc về. Ở đây mai trạm mổ lợn, bác sẽ mang cho cháu một cái bong bóng và một miếng gan thật to. Cháu bằng lòng không nào! Chị Đông này, tôi đã báo lại nấu cơm cho chị và cháu rồi. Lát nữa, chị không phải xuống nhà ăn, tôi sẽ nhờ các cô ấy đem cơm lên đây.

        Bác nói luôn miệng từ lúc vào đến lúc quay ra, không để cho Thùy kịp từ chối cả việc nhờ chị nuôi đưa cơm nước lên.

        Khoảng nửa giờ sau, Quỳnh bước vào buồng cùng với đồng chí chính trị viên. Hai người đã bàn với nhau ai sẽ nói câu đầu tiên với chị. Bút nở một nụ cười hiến hậu:

        - Chúng tôi ra để hẹn tối nay sẽ đón chị và cháu vào trung đoàn xem văn công biểu diễn.

        Quỳnh cười gượng lại đón Chung Thủy trong tay Thùy.

        Thùy lần lượt nhìn thẳng vào cặp mắt của hai người. Sự đau thương hốt hoảng đã làm cho những đường nét trên khuôn mặt thùy mị của chị thay đổi hẳn. Quỳnh không chịu đựng nổi những tia mắt nhức nhối ấy và những vết nhăn như hai vết dao chém ở những lúm đồng tiền trên má của chị, phải quay đi. Thùy nói bằng một giọng đầy nước mắt:

        - Tôi biết anh Đông gặp chuyện không may rồi. Tôi đã chuẩn bị từ ngày có tin các anh trở về sân bay. Tôi chịu đựng được. Tôi yêu cầu các anh cho tôi biết tại sao anh Đông đi chiến đấu từ sáng hôm qua không trở về?

        Nói xong Thùy không hiểu vì đâu minh lại dám khẳng định một điều quan trọng đến như vậy. Thực ra, chị chưa hề biết gì cả, chưa hề có ai nói với chị đến nửa lời chuyện đó. Nếu bây giờ các anh ấy bỗng trố mắt lên nhìn chị hoặc cười ầm cả lên... Và chị cũng cầu mong như vậy, Nhưng không... Chị đã nhận thấy vẻ bối rồi trên nét mặt của cả hai người. Thế là đã rõ rồi! Thùy nói tiếp, giọng của chị bỗng trở nên ráo hoảnh:

        - Các anh không nói thì tôi cũng cứ biết. Tôi chỉ mong các anh tỏ ra tin tôi. Tôi sẽ không để ảnh hưởng không tốt đến đơn vị. Các anh có tin tôi không?

        Bút nhìn ra cửa, im lặng. Anh thấy cần có một giây phút trấn tĩnh. Rồi anh quay lại nói với Thùy bằng một giọng ôn tồn:

        - Chị Thùy ạ, chúng tôi không có ý định giấu chị. Thực ra là vì sự việc chưa rõ ràng. Vừa rồi, trước khi ra đây tôi đã gặp đồng chí chính ủy để xin ý kiến. Chính ủy nói nếu chị đã biết là anh Đông đi chiến đấu chưa về, thì sẽ nói thật, nói hết với chị. Tôi biết là chị rất tự chủ, rất có trách nhiệm với anh Đông và với đơn vị bay này. Trước hết, tôi xin thay mặt anh em để cảm ơn chị... Còn sự việc xảy ra như thế này: Sáng hôm qua, đúng lúc chị lên đây thì anh Đông cùng một số đồng chí đi chiến đấu. Anh em đã nhìn thấy anh Đông lao vào bắn cháy một chiếc F.4. Sau đó, máy bay của anh Đông khuất vào mây mù. Vì trời nhiều mây nên các đồng chí trong biên đội mất liên lạc với anh Đông cho đến lúc quay về. Sau trận đánh được báo cáo anh Đông chưa về, Quân chủng đã thông báo khắp nơi, đề nghị cho người đi tìm. Hiện nay chưa tìm thấy gì ngoài hai xác máy bay địch và một tên giặc lái nhảy dù. Chị đã tin cậy chúng tôi, chúng tôi cũng hoàn toàn tin cậy ở chị. Anh Đông chưa về nhưng không nhất định là anh Đông đã hy sinh...

        Tại tỉnh miền ven biển này, chiến tranh phá hoại của máy bay Mỹ lan đến chậm hơn. Tháng Năm, Hảo theo thuyền ra biển đánh hải sâm. Sóng nước trong vịnh vẫn hiền hòa. Chiếc đài bán dẫn đã được chữa lại nhân dịp về Hà Nội tháng trước, hàng ngày báo tin đất nước mổi lúc một khẩn trương. Các tỉnh phía nam bị địch đánh phá rất ác liệt. Rồi đến các tỉnh phía tây. Không khí chiến tranh còn do những bức thư của mấy cô bạn của Hảo ở "khu chiến" đem tới.

        Trong một bức thư gửi cho Hảo hồi cuối tháng Năm, Yến, cô bạn của Hảo ở Thanh Hóa, đã nói tới quê hương mình hoàn toàn chuyển sang thời chiến. Yến kể chuyện một lần đi thăm bà cô bị mệt ở Đông Sơn. Khi trở về, gần đến cầu Hàm Rồng thì máy bay địch ập tới. Yến chạy ngay lên đơn vị cao xạ ở trên núi. Các anh bộ đội yên trí Yến là dân quân xã, ra lệnh cho cô đi chuyển đạn. Đạn phải đưa từ dưới chân núi lên. Địch phóng tên lửa xuống trận địa. Khói lùa vào hào giao thông mù mịt. Yến đang chạy thì vướng phải một hòm đạn. Không ngã, không đau, nhưng chỉ phiền là một ống quần bị xé rách từ gấu lên đến gần thắt lưng. Một anh chiến sĩ tung cho cô chiếc quần, nói: "Đồng chí mang xuống hầm mặc vào". Lúc sau, Yến đem chiếc quần trả lại anh vì không cài được khuy bụng. Đồng chí khẩu đội trưởng người to lớn, bảo Yến: "Không can chi? Đồng chí lấy quần tôi. Quân trang xuân hè cỡ số 1 mới phát, nhất định là vừa". Anh cởi luôn cái quần của mình đưa cho Yến, và chỉ còn mặc quần đùi để chiến đấu. Cái quần này bụng cài được khuy nhưng mỗi ống phải vén lên ba gấu. Yến ở lại trận địa cho đến buổi chiều. Yến muốn ra về nhưng không kiếm đâu ra kim chỉ để khâu tạm lại cái quần bị rách. Anh khẩu đội trưởng bảo Yến:

        - Đồng chí cứ mặc về, ngày mai ra phối hợp chiến đấu mang trả tôi.

        - Tôi ở cách đầy mười lăm cây số. Sáng mai, tôi phải đến làm việc ở cơ quan rồi

        - Chà!... Vậy mà tôi cứ yên trí đồng chí là dân quân dưới làng lên. Thế thì từ sớm đến giờ đồng chí chưa được ăn uống gì cả à?

        Uống thì có, nhưng ăn... thì đúng là chưa. Yến cảm thấy hai đầu gối hơi run và bụng cồn cào vì mấy bát nước chè xanh các mẹ vừa đem lên.

        Anh bộ đội mang ra một nắm cơm với muối lạc, bắt Yến phải ăn. Yến ăn xong, anh bảo: "Cô phải về đi không trời chiều rồi. Cứ yên trí mà về. Bao giờ có dịp đem trả tôi. Con nhà lính thời chiến, ngày đêm toàn đối mặt với Giôn-xơn có cần lễ tiết gì với kẻ thù mà lo".

        Hai ngày hôm sau, Yến xin phép nghỉ một buổi, phóng xe đạp, mang chiếc quần ra trả. Tới nơi, chỉ còn trận địa không. Cả đơn vị này đã được điều đi một nơi khác từ chiều hôm trước. Các đồng chí dân quân địa phương nói họ là lực lượng cơ động của Bộ. Yến hỏi thăm con số hòm thư của đơn vị này nhưng không ai biết. Và Yến cũng không biết cả người đã cho mình mượn chiếc quần tên là gì...

        Thư của Phi nói: “Hà Nội nhất định sẽ bị oanh tạc (không biết Phi đã nghe điều phán đoán này ở đâu) và chiến tranh sẽ vô cùng khốc liệt”.

        Mỗi lần nhận được một lá thư như vậy, lòng dạ của Hảo lại bồn chồn. Cô cảm thấy những công việc của mình làm hiện nay có phần nào phù phiếm. Một lần, Hảo nói ra ý nghĩ đó trong đoàn. Cô bị phê phán kịch liệt hơn hồi ở nhà trường vì những người đồng nghiệp mới này có trình độ sắc sảo hơn mấy cậu sinh viên.

        Ở Hà Nội về, Hảo nhận được thư đầu tiên của Quỳnh. Quỳnh tả cho cô nghe không khí chiến đấu khẩn trương tại sân bay. Anh nói có ngày xuất kích đến ba, bốn lần. Hảo rất ngạc nhiên. Nếu anh không nói thì Hảo không hề biết. Vì từ ngày ấy đến nay, ngoài hai trận đầu tiên ra, Hảo có được nghe đài, xem báo nói gì về các hoạt động của không quân ta đâu. Quỳnh nói chậm gửi thư vì tưởng Hảo vẫn còn ở đảo. Cô không hiểu ngoài ra còn có lý do nào khác nữa không. Quỳnh gọi Hảo bằng tên và xưng hô với Hảo là "tôi". Sau đó, Hảo thường nhận được thư của anh. Cô dần dần tìm được qua các lá thư những chiều sâu về suy nghĩ của người bạn mới. Mình đã không lầm. Cái bề ngoài trầm tĩnh, kín đáo của anh chứa đựng bên trong một tâm hồn phong phú, sôi nổi. Hảo chỉ ngạc nhiên là sao anh lại có thể viết ra được tất cả những điều đó. Lần mới gặp, mình thấy anh nói năng vụng về. Có thể vì anh đứng trước mình là một cô gái. Mình có cái gì khiến cho anh bối rối như vậy. Những lời lẽ của anh chân tình, đôi lúc nóng bỏng. Anh coi mình như là một người bạn, một người bạn tâm tình... Thực ra, tình cảm của mình đối với anh cũng thế thôi. Không biết đến bao giờ mình mới có dịp gặp lại anh. Các anh ấy đã chuyển vào thời chiến từ lâu. Bao giờ nhỉ? Chắc còn phải lâu, khi anh ấy thì cứ ở trên trời và mình thì cứ ở biển... Tuy vậy, Hảo nhận thấy rằng mình hay nghĩ đến Quỳnh nhiều hơn trước. Có lẽ vì những lá thư, thư đi cũng như thư về. Trước kia, cô chỉ chú ý tới biển. Giờ cô bắt đấu chú ý đến bầu trời. Đi trên con đường xanh ấy, không biết anh đã thấy những gì, nghĩ những gì? Cô không còn thưởng thức được thoải mái như xưa cái vẻ đẹp lồng lộng của một bấu trời trong sáng, cao vời vợi. Trời như thế này, lại thêm một ngày vất vả cho các anh ấy đây...

        Sang tháng Sáu, chiến tranh đã ngấp ngó ở vùng cửa biển này. Tàu chiến, máy bay địch hăm dọa những đoàn thuyền ra khơi đánh cá. Chúng chuẩn bị leo một nấc thang mới nữa, đánh phá vùng Đông Bắc.

        Chương trình làm việc ở các đảo trong đợt này đã xong, đoàn điều tra được chỉ thị chuyển về đất liền, đi tới các hợp tác xã ngư nghiệp tìm hiểu tình hình và góp ý kiến về phương hướng hoạt động.

       
        Ngày đầu tiên đoàn công tác từ tỉnh kéo về huyện, họ đã nhận thấy: ở biển có cái gian khổ của biển, nhưng ở đất liền cũng có cái gian khổ của đất liền. Kéo bộ đi được mười lăm ki-lô-mét với một số hành lý không lấy gì làm nặng trên lưng, cự ly của đoàn gồm có bảy người đã kéo dài hàng trăm mét. Đi một quãng, người nọ lại phải dừng chờ người kia. Đoàn trưởng động viên: "Các đồng chí cố lên, mỗi người chúng ta chỉ có trên mười ki-lô, tiêu chuẩn đi chiến đấu mỗi người phải đeo trên vai mấy chục ki-lô kia mà?".

        Từ nửa tháng nay, đoàn điều tra đã chia ra mỗi người một nơi để công tác. Hảo làm việc ở một huyện nửa là vùng biển, nửa là vùng núi. Hàng ngày, Hảo phải đi các hợp tác xã để lấy số liệu. Miệng hỏi là chân phải đi. Trời đang giữa mùa hè. Hảo đi một mình trên những con đường đồi núi hoang vắng hay trên những bãi cát lún thụt cháy bỏng, chói lòa ánh sáng mặt trời. Đi suốt ngày và không bao giờ tính được số ki-lô-mét. Là một "nhà sinh vật" như Hảo thường gọi mình với một vẻ chế giễu, Hảo cũng biết tự lo cho mình. Cô biết cơ thể thiếu những gì mà thức ăn hàng ngày không bù đắp được. Hảo mang theo một số viên vi-ta-min. Nhưng vẫn có những cái Hảo không biết cách nào để hạn chế nó. Ví dụ như nắng. Cái nắng không thở được của đường đồi và bãi cát. Rồi lại mưa. Những trận mưa bất chợt của miền biển, không tơi nón nào ngăn được nước. Ví dụ như đường vắng. Hảo không có tiền bạc gì trong người. Tài sản quý giá nhất cô mang theo chỉ là một cuốn sổ ghi đầy những con số. Nhưng Hảo là một cô gái. Nhiều lúc Hảo rất thèm có một khẩu súng nhỏ. Có lúc Hảo lại thèm biết mấy miếng võ để tự vệ. Mặc dầu công tác trị an tại vùng này không có vấn đề gì lớn như các đồng chí ở huyện đã nói, nhưng mỗi lần ra đi, Hảo vẫn ngài ngại. Cô phải tính trước đến lúc đó mình cần phải làm gì. Mình sẽ vứt mọi thứ vướng víu trên người để mà chạy cho nhanh. Mình sẽ la hét lên. Nếu cần mình phải đấm, phải đạp. Còn một khó khăn khác không nhỏ: đó là công việc Hảo hiện đang làm không một ai kiểm tra. Hảo có thể bỏ qua nhiều con số mà không ai biết, cũng như nếu Hảo dành rất nhiều công sức để kiếm thêm một con số thì cũng không ai biết. Chỉ có Hảo tự chịu trách nhiệm với mình. Cuộc đấu tranh đó luôn luôn diễn ra. Vì khó khăn Hảo gặp rất nhiều: Nắng, mưa, đường sá heo hút, những ông chủ nhiệm hợp tác xã thái độ lờ phờ, trả lời Hảo một cách rất đại cương, cốt cho qua chuyện...

        "Một mình giữa chiến trường vẫn là chiến sĩ...", Hảo đã nghĩ đến điều đó trưa hôm nay trên con đường từ Đồi sỏi ra bãi hình Con Rùa (người ta trỏ cho Hảo phương hướng và hình dáng bãi cát này vì nó không có tên) để tìm một anh thống kê. Đấy là tên một cuốn sách bằng tiếng Nga mà Hảo đã đọc. Hảo đã lấy câu đó để tiếp sức cho mình trên chặng đường đi. Nếu không nhờ nó thì có lẽ cô đã quay trở lại từ lúc nào. Vì cô đoán trước người mình đang tìm một cách vất vả như thế này sẽ không cung cấp được gì nhiều hơn những cái mình đã thu lượm được. Không may thay, dự đoán đó lại hoàn toàn đúng khi Hảo gặp anh thống kê đang ngồi vá lưới trong chiếc thuyền nằm giạt trên bãi cát. Hảo đã phải trở về huyện bằng một con đường xa gấp đôi, vừa nhiều dốc, vừa bị ánh nắng mặt trời chiếu xiên khoai. Cái điệp khúc đó lại vang lên trên dọc đường về cho đến tận tối mịt khi Hảo bước vào căn nhà huyện đã bố trí cho cô ở tạm từ mấy ngày nay.

       
        Chương trình đi xuống các hợp tác xã tại đây đã xong. Hảo còn phải dành mấy hôm để tổng hợp số liệu và thông qua các đồng chí ở huyện trước khi trở về đoàn.

        Hảo ở nhà chị phó chủ nhiệm hợp tác xã tín dụng. Hàng ngày, không mấy khi thấy chị. Buổi tối, thường là gia đình cơm nước xong, mới thấy chị về. Chị cắp nón quần áo chạy ù ra giếng, tắm giặt một lúc, ăn vội mấy lưng cơm, lại đi. Ngoài công việc phó chủ nhiệm, đi sản xuất, chị làm thêm nhiều công tác khác của đoàn thể.

        Chồng chị là một cán bộ quân đội đang chiến đấu tại Khu Tư. Trong những tấm ảnh đặt cùng chung một cái khung treo trên cửa sổ, chiếc ảnh tô màu của anh được xếp ở chính giữa. Một người mặt vuông chữ điền, gò má cao, mặc quân phục mùa đông, đeo quân hàm thiếu úy. Chị không nhắc đến chồng bao giờ. Sáng nay ngồi nói chuyện với chị, Hảo hỏi:

        - Anh ấy có hay gửi thư về cho chị không?

        - Thỉnh thoảng.

        - Xa nhau thế này, về mặt tình cảm chắc là gay go lắm chị nhỉ?

        - Lắm người còn xa hơn mình nhiều.

        Vẻ mặt chị tươi cười đon đả, nhưng với mỗi câu hỏi tâm tình của Hảo, chị chỉ trả lời bằng một vài tiếng. Thái độ chị kích thích sự tò mò muốn tìm hiểu của cô. Hảo lại hỏi:

        - Thời chiến mỗi lần nghe tin đánh nhau ở trong ấy, chị có lo không?

        - Biết thế nào mà lo.

        Chị chuẩn bị đi làm, bỗng chị quay lại nói với Hảo:

        - Cô giữ trẻ hôm nay nghỉ đẻ, chưa tìm được người thay, em gửi cháu ở nhà chị trông giúp em được không?
         
- Được chị ạ. Cháu nó ngoan, có quấy phá gì đâu. Sáng nay tôi cũng định chỉ giặt giũ một lúc rồi nghỉ.

        - Bà em về, chị bảo bà em thổi cơm, nhà cứ ăn trước chị nhé!

        Chợt nhớ một điều gì chị đứng ngẩn ra rồi nói:

        - Chán quá! Em đã mua cho chị tờ báo mà lại để quên ngoài trụ sở, không biết sáng nay có còn không?

        Rồi chị cắp nón đi.

        Đứa con nhỏ của chị không giống mẹ mà cũng không giống bố. Nó có cặp mắt xếch và cái mồm bé teo với những đường nét rõ như vẽ. Hảo thường ngắm nó rồi lại nhìn bức tranh cô hằng nga cầm chiếc đèn lồng treo ở đầu giường của chị. Hảo nghĩ có lẽ khi chị có mang nó, chị hay nhìn bức tranh này. Tên nó là Lụa mà đôi lúc Hảo cứ gọi nhầm là Hằng vì cái tranh cô hằng nga.

        Những lúc Hảo ở nhà nó cứ quấn lấy. Nó cũng gọi Hảo là mẹ. Bà cụ mẹ chồng chị chủ nhà bảo đứa cháu gọi Hảo như vậy sau khi hỏi thăm chị về chuyện chồng con. Hảo nói dối là chồng mình đi chiến đấu ở chiến trường xa và mình chưa có con.

        Hảo đi gánh nước về vừa giặt giũ vừa chơi với nó. Con bé đòi đi theo chị.

        Hảo một tay giữ chiếc đòn gánh trên vai, một tay dắt đứa bé đi ra giếng.

        Hảo nhìn đôi bàn chân nhỏ xíu bước lẫm chẫm trên đường

        cát trắng. Những bàn chân kia khi bước vào đời, chắc chắn là sẽ đi trên những con đường xanh mát, thênh thang hơn những con đường mình đã đi... Hảo bỗng ước ao có một đứa con như thế này. Ôi... sung sướng biết bao khi một phần cơ thể của mình đã tách ra, bước đi lẫm chẫm như thế kia. Mỗi khi mình đi công tác về, nó sẽ chạy ra, sà vào cánh tay mình, áp má của nó vào má của mình, những tiếng nói của nó sẽ thánh thót bên tai mình. Mình sẽ chăm chút nó, làm cho nó lúc nào cũng thơm phưng phức như một bông hoa. Mình chỉ ước ao một điều rất bình thường. Điều đó sẽ đến và phải đến với mỗi người phụ nữ. Nhưng sao đối với mình bây giờ nó vẫn còn xa xôi.

        Một tiếng rít như như tiếng đại bác xé không khí. Con bé kêu thét lên. Hảo vứt vội đôi thùng, ngồi thụp xuống ôm chầm lấy nó. Hảo chưa nhận ra tiếng rít đó từ phía nào tới. Có lẽ từ phía biển. Lại một tiếng rít to hơn. Không gian như sôi réo lên ngay trên đầu. Hảo ngước mắt nhìn lên. Một bóng đen lừng lững bay vụt qua. Cái màu xám của nó phút chốc như trùm kín cả bầu trời. "Máy bay!" Cô ôm chặt đứa bé đang rúc vào ngực mình và bảo nó:

        - Đừng sợ! Có cô. Lụa đừng sợ.

       
        Cơm tối xong, chị chủ nhà vẫn chưa về. Có trăng non, gió từ biển đi vào cùng với nước thủy triều làm tiêu tan hết không khí oi ả ban ngày. Bà mẹ chồng rải hai chiếc chiếu nhỏ ngoài sân, rồi đưa ra tích nước chè. Đây là một món đãi khách. Thường ngày gia đình vẫn uống bằng nước cháo. Hôm mới tới, nhìn thân hình còm cõi của bà, Hảo đoán phải ngoài sáu mươi tuổi. Nhưng sau thấy bà vẫn còn đi làm, Hảo hỏi mới biết bà mới có năm mươi lăm tuổi.

        Bà lại trở vào nhà rồi mang tiếp ra một cây đèn dầu nhỏ. Cô con gái út của bà, học lớp chín ở trường huyện, buổi chiều đã nhờ Hảo tối nay giải giúp mình một bài toán đại số. Hảo đã nhận lời, tuy Hảo có nói thêm là sợ mình bỏ toán từ lâu có thể quên. Từ khi nghe con gái nói tối nay Hảo sẽ làm bài giúp, bà bỗng có một thái độ kính trọng đặc biệt đối với Hảo. Từ hôm Hảo mới về, nhìn Hảo đeo cái túi vải và đôi dép lốp đi suốt ngày xuống các hợp tác xã ghi chép các con số đem về tính toán, bà đoán Hảo là một cô thống kê, chắc cũng chỉ trình độ lớp sáu, lớp bảy như anh thống kê của xã.

        Hảo ngồi loay hoay một lúc. Nhiều điều học ở cấp ba khi vào đại học đã không được dùng tới. Và rất nhiều điều học ở nhà trường đã bị bỏ quên từ ngày Hảo ra công tác đến giờ. Hảo phải giở những định lý xem lại. Gần một giờ sau, Hảo đã giúp cô gái có bộ mặt giống anh giải xong bài toán khá rắc rối. Hảo như ngạc nhiên vì chợt nhớ ra mình còn có khả năng này.

        Bà mẹ rót một bát nước chè đen đặc, mời Hảo và nói:

        - Không có cô đến nhà thì hôm nay cháu còn chong đèn đến hết đêm. Hồi xưa các anh nó còn ở nhà, có điều gì không hiểu thì các anh nó bảo. Bây giờ một anh đi bộ đội, một anh đi đại học, chẳng còn biết hỏi ai. Mẹ thì không nói làm gì, nhưng giá như bố có còn thì trông vào quyển sách này cũng như nhìn vào bức vách. Cũng vẫn có người kêu ca đời sống khó khăn. Nhưng những người có tuổi như chúng tôi thì mới biết. Người hay kêu bây giờ trước kia là những người khá giả cả. Còn gia đình chúng tôi thì từ ngày Cách mạng chỉ toàn thấy sướng thôi. Cô tính chứ... không phải lo ruộng, không phải lo ăn, con trai đi sĩ quan, đi đại học, con dâu cũng cán bộ, con gái có xe đạp đi học thế này thì ông ấy và tôi ngày xưa có mà nằm mơ cũng chẳng thấy.

        Rồi bà hỏi Hảo:.

        - Cô giáo này (bà đã gán cho Hảo là cô giáo), Mỹ nó cứ ném bom mãi, ta không có cách nào ngăn nó ư...? Ta có máy bay như nó không?

        - Có chứ! Bác không nghe đài đưa tin máy bay ta bắn rơi máy bay Mỹ đấy thôi?

        - Có nghe. Đúng là người ta à? Tôi cứ ngỡ là...

        - Bác ạ chỉ khó ở chỗ là có tinh thần dũng cảm chiến đấu chứ còn lái chiếc máy bay thì cứ được học là lái được thôi.

        Tối nay, bà hỏi Hảo hết câu này đến câu khác: Miền Nam bao giờ thì giải phóng? Giôn-xơn nó làm bậy như vậy, đưa quân sang cướp nước ta, sao nhân dân Mỹ cứ phải theo... Bà tưởng như Hảo đã giải được bài toán của con gái thì có thể giải được mọi điếu bà thắc mắc...

        Chị chủ nhà không hiểu sao mãi không thấy về. Đứa con nhỏ của chị đòi ngủ với mẹ Hảo.

        Đã lâu mới uống trà, đêm đó, Hảo nằm thao thức mãi. Những chiếc máy bay Mỹ xuất hiện sáng hôm nay, báo hiệu chiến tranh đã lan tới vùng biển yên tĩnh này. Tiếng rú bất thần của nó làm cho Hảo lúc đầu giật mình, luống cuống. Khi chúng bay xa rồi, Hảo cảm thấy xấu hồ về sự nhát gan của mình. Hảo nhớ ngay đến Yến. Ngày con bé ở với mình, nó hiền lành, không bao giờ tỏ ra táo tợn như mình. Nhưng đứng trước máy bay Mỹ rõ ràng là nó đã hơn mình. Mình đã nhiều lần có ý muốn xin chuyển công tác ra mặt trận, thậm chí đã nói hẳn ý nghĩ đó với chung quanh, nhưng vừa nghe tiếng máy bay mình đã thất thần. Đối với mình, mọi chuyện đều không dễ dàng. Tại sao mấy tháng trời sống trên biển, sống ở đây, mình phải tự đấu tranh một cách gay go thế, luôn luôn kêu gọi đến nghị lực, đến tinh thần dũng cảm của mình? Trong khi ấy, thì đó chính là cuộc sống bình thường của bao nhiêu người chung quanh. Với một số vốn hiểu biết nho nhỏ, từ lâu mình đã đinh ninh là đã vượt lên trên những người trung bình. Nhưng bây giờ mình đã thấy rõ về nhiều mặt còn thua kém cả những người bình thường và thua kém nhiều mặt rất cơ bản...

        Con thuyền trăng nhỏ đã biến đi sau màn đêm tối đen từ lâu. Tiếng sóng biển ngoài xa theo gió chốc chổc lại ì ầm dội về. Biển đêm nay cũng thao thức như mình, trăn trở hoài, vẫn không ngủ được.

       
        Sáng sớm hôm sau, chị chủ nhà mới về. Bà cụ mẹ chồng hỏi:

        - Cái con mẹ này, đi đâu mà đi cả đêm thế hả?

        - Con đi công tác cho huyện đội, con đã bảo chị Cảnh về nói với mẹ nhưng chị ấy quên.

        Chị đưa Hảo một tờ báo Nhân dân. Hảo cảm ơn chị rồi mở tờ báo, ngồi đọc ngốn ngấu như một người đói ăn lâu ngày. Báo in đã cách đó gần một tuần, nhưng với vùng này thì đó vẫn còn là mới. Trong báo có đăng lời tố cáo giặc Mỹ ném bom vào nhiều khu phố đông dân cư ở Nam Định, gây những thiệt hại về người và nhà cửa. Hảo không lo cho mẹ và các em vì ngay từ tháng Năm, Hảo đã nhận được tin báo gia đình đi sơ tán. Nhưng mỗi tên phố, tên nhà nêu lên trong tờ báo đều gợi lên cho cô những kỷ niệm ngày thơ ấu. Nay mai mình trở về, nếu tất cả những thứ đó, chỉ còn là những đống gạch nát và vôi vữa... Đọc đi đọc lại mấy lần tin đó, Hảo buông tờ báo xuống tấm phản gỗ, ngôi thừ người.

        - Chị làm sao thế? - Chị chủ nhà hỏi Hảo. Mặc dầu chị lớn tuổi hơn, đã có chồng có con, nhưng vẫn gọi Hảo như vậy và xưng bằng em - Chị khó ở à? Mọi ngày em thấy chị thích xem báo lắm cơ mà!

        - Tôi đang xem đấy chị ạ. Có tin ném bom Nam Định. Nam Định là quê ngoại tôi.

        Chị chủ nhà nhìn bà mẹ chồng đang cầm cái rá đi xuống bếp, rồi thì thầm với Hảo:

        - Chiều và đêm hôm qua, huyện đội huy động chúng em đi vào rú tìm người lái máy bay của ta nhảy dù.

        - Người lái máy bay của ta à? - Hảo hốt hoảng hỏi lại.

        - Các anh ở huyện đội nói là trên thông báo sáng hôm qua máy bay ta đánh nhau với máy bay Mỹ. Có một anh lái máy bay của ta đã nhảy dù. Các địa phương phải chú ý tìm nếu thấy thì đưa ngay về tỉnh. Sáng hôm qua, có máy bay bay qua. Huyện đội đoán có thể là máy bay của ta và máy bay của địch đuổi nhau nên huy động chúng em vào rú tìm xem sao.

        - Các chị có thấy gì không?

        - Đi cả đêm, đốt lửa rồi bắn súng báo hiệu, chả thấy gì. Em cứ nghĩ, nếu đã xuống đây thì không thấy người cũng phải thấy cái máy bay chứ chị nhỉ!

        Hảo không trả lời được chị điều đó. Cổ họng cô nghẹn tắc. Chuyện đó nếu không xảy ra ở đây thì phải xảy ra nơi khác, như thế có nghĩa là có một người lái đi chiến đấu không trở về. Anh Đông? Hảo nhớ lại lời Đông chào Thùy khi chia tay. Nhưng không hiểu sao Hảo cứ tin anh Đông không thể chết được. Hay là anh ấy? Nếu như lại chính là anh ấy? Các anh ấy bay ở trên trời, có thể nhào lộn giỏi hơn cả những con chim, nhưng các anh ấy không phải là chim. Con chim có những lúc không cần trở về tổ của nó, nhưng một chiến máy bay chiến đấu phản lực thì phải trở về nơi nó đã ra đi. Một người lái không trở về đúng giờ, có nghĩa là một điều không may lớn đã đến với anh. Anh phải rời máy bay bằng cách nhảy dù. Và có thể còn không may hơn thế nữa, anh đã không kịp rời máy bay.

        Cô tự hỏi vì sao mình lại cứ nghĩ người đó chính là Quỳnh? Nét mặt buồn rầu của Quỳnh trong cả hai lần chia tay lại hiện lên trong óc cô... Có thể là anh ấy đã yêu mình ngay từ lần gặp gỡ đầu tiên. Mình đã từ chối những tình cảm anh ấy dành cho mình. Có phải sáng hôm qua chính anh ấy đã bay qua đầu mình? Anh ấy đi để đánh nhau với chúng nó, với những chiếc máy bay gớm ghiếc đã làm mình khiếp sợ. Anh ấy hiền như đất. Mình đã viết cho anh ấy mấy lá thư nhưng toàn những lời tẻ lạnh. Mình đã cố kìm hãm tình cảm của mình lại. Mình còn lo có thể bị hiểu lầm, có thể bị coi thường. Mình vẫn cân nhắc, đắn đo. Trong khi anh ấy sẵn sàng hy sinh tất cả vì mọi người, vì mình anh ấy có đòi hỏi gì đâu? Đáng lẽ ra mình phải đem hết tình cảm để bù đắp một phần những hy sinh lớn lao của anh ấy... Đã lỡ rồi chăng...?

        Sau khi bắn rơi chiếc máy bay địch bằng một loạt đạn gần như kề miệng pháo vào sát buồng lái của nó, Đông lầm bầm:

        - Một thằng!

        Anh ngoái lại sau lưng không thấy Hoa đâu. Động tác của anh em mình hiền lành quá, vừa mới thế mà đã mất liên lạc rối. Mình phải tự đi kiếm lấy một thằng thứ hai.

        Đông kéo thật mạnh cần lái, cho máy bay anh vọt lên chiếm độ cao. Khu vực mà họ đang chiến đấu giống như một cái giếng khổng lồ nằm giữa bầu trời. Mây dày vây tròn bốn phía. Trên đấu anh trời quang, xanh ngắt. Đông nhận ra chung quanh có khá nhiều địch và các bạn anh đã phải phân tán để lao vào một cuộc hỗn chiến. Tốt thôi. Mình đã rơi vào đúng một ổ tiêm kích địch. Phải dè sẻn đạn mới được!

        Đông đang tính toán chọn mục tiêu, thì thấy một con nhặng xanh đang bay ngược chiều với mình, đầu chúi xuống như muốn rúc vào tầng mù phía dưới. Lễ tế thần đây rồi? Mày đừng hòng thoát. Anh ngoặt gấp, cắt một đường bán kính thật ngắn, đuổi theo tên địch.

        Thằng địch đã chui vào lớp mù. Chắc lớp mù này không dày lắm. Đông cho máy bay lao thẳng theo hướng của nó. Nếu tao có một chiếc tên lửa thì mày tan xác rồi.

        Ra khỏi đám mù, Đông lại nhìn thấy thằng địch. Anh đặt nó vào vòng ngắm, nhưng cự ly còn xa. Phải bám được gần nó như thằng trước mới bắn. Anh tăng hết cửa dầu cố thu khoảng cách.

        Máy bay địch bắt đầu cơ động. Tên địch đã nhận ra nó đang bị đuổi theo. Máy bay của Đông và máy bay của địch đều lượn theo những đường gấp khúc. Như thế mày càng chóng chết. Mình sẽ cắt một đường bán kính thật gọn, tiêu diệt nó bằng một loạt đạn.

        Bất thần máy bay địch chui tọt vào một đám mây. Đông phán đoán rất nhanh. Nó đang sợ vì bị mình bám đuôi nên sẽ không dám bay thẳng. Nó sẽ lợi dụng đám mây nhỏ này để chuyển hướng bay vòng lại sau lưng mình. Đông quyết định không chui theo địch vào mây mà vòng sang phải để đón đầu địch. Nếu nó cứ bay thẳng hoặc vòng sang trái thì mình sẽ tiếp tục đuổi theo. Nếu nó vòng sang phải thì nó sẽ chết với mình. Bay được một đoạn, quả nhiên anh thấy thằng địch đang lò dò quay lại. Đông lập tức bóp cò.

        Những vệt đạn lửa bay vút vào khoảng không. Trượt mất rối!

        Chiếc máy bay địch vội đầm xuống, lẩn vào một đám mây phía dưới. Đang say mồi, Đông ngoặt lại, cho máy bay lao theo. Nước réo mạnh hai bên khoang ngồi. Ánh sáng ùa vào mắt. Đông chợt nhìn thấy màu xanh trùng trùng điệp điệp của núi. Anh vội bấm mạnh ngón tay mở hết các mảnh giảm tốc để hãm cho máy bay chậm lại và cải bằng. Anh lại thấy thằng địch ở phía trước.

        Mày không thoát được rồi! Đông đã nhìn thấy bốn chiếc tên lửa dưới cánh của nó. Chiếc máy bay địch đã nằm gọn trong vòng tám chấm sáng trắng. Nó to lên khá nhanh. Được rồi! Đông tiếp tục bóp một loạt đạn thật dài. Lửa đạn vừa lóe lên anh đã nhận thấy khói phụt ra ở thân máy bay địch. Khói phụt ra mỗi lúc một to.

        Chiếc máy địch rùng mình, nghiêng đi, rồi nó lại cải bằng. Sao mà nó ngắn thế? Chết cha! Hay mình bắn nhẩm máy bay ta rồi? Người Đông lạnh toát. Nhưng anh lại nhớ ngay là mình vừa nhìn rõ những chiếc tên lửa dưới cánh nó. Mình không lầm. Nhưng nó là loại máy bay gì? Nó giống như một con chuồn chuồn ngô. Đông nhận ra-mình đang đánh nhau với F.4. Trước mắt anh đúng là một "Con ma". Anh lập tức lao theo bồi thêm cho nó một loạt đạn cuối cùng. Một đám lửa bùng lên ngay trước mặt. Chiếc máy bay địch nổ tung như trái mìn. Những mảnh vỡ của nó bay khắp phía.

        Thế là đủ tiêu chuẩn rồi! Đông biết mình sắp hết đạn và đã bay xa khu vực các bạn đang chiến đấu. Giờ phải tìm cách liên lạc với đồng đội và quay về. Đột nhiên, anh thấy máy bay bị chấn động rất lớn. Thoạt đầu, anh tưởng đó là do luồng khí lưu của máy bay địch. Nhưng máy bay của anh tiếp tục rung mạnh khi anh bay xa nơi thằng địch đã nổ tan xác. Hay là mình vừa bị một thằng nào bắn lén? Đông quay đầu nhìn chung quanh. Từ độ cao anh đang bay trở lên, trời rất trong sáng. Chỉ có ít gợn mây mỏng. Không thấy bóng một tên địch nào. Đông giảm cửa dầu, hãm bớt tốc độ của máy bay. Nhưng những chấn động không giảm mà có chiều tiếp tục tăng. Anh nghe thấy những tiếng động khác thường phát ra từ vòng quay của tuyếc bin. Có thể là một mảnh máy bay địch đã văng vào ống thu khí vì anh đã lao tới bắn quá gần. Không thể tiếp tục bay về trong hoàn cảnh máy móc thế này. Đông lập tức bóp công tác vô tuyến điện gọi khẩn cấp:

        - 316 gọi Chi Lăng! 316 gọi Chi Lăng!

        Không có ai đáp lại.

        - 316 gọi Chi Lăng! 316 gọi Chi Lăng!

        Vẫn không có gì ngoài những tiếng tạp âm lạo xạo. Có thể là mình đã bay quá xa. Cũng có thể vô tuyến điện bị hỏng. Bây giờ mọi việc là do mình tự quyết định ...

        Đông cho máy bay hạ độ cao, chui xuống những tầng mây để tìm nơi hạ cánh. Dưới những kẽ mây vẫn là núi rừng trùng điệp. Những mỏm núi xanh nhọn hoắt, mây cuốn chung quanh. Những ngôi nhà bé teo teo bám bên sườn núi. Không biết vùng này thuộc về đâu? Làm thế nào để tìm ra một con sông bây giờ? Chả có lẽ cả vùng rừng núi mênh mông thế này lại không có lấy một cái thung lũng?

        Chỉ cần một cánh đồng nhỏ. Mình sẽ không thả chân mà sẽ tiếp đất bằng thân máy bay ít nhất cũng phải cứu lấy máy móc và những đồ thiết bị bên trong.

        Máy bay của Đông mỗi lúc một rung mạnh. Tình hình cấp bách lắm rồi. Nó không thể cứ tiếp tục bay như thế này được lâu nữa.

        Dưới cánh máy bay bên trái hiện ra một triền núi quang mây. Đông lập tức chuyển hướng bay về phía đó. Anh nhìn thấy một vệt trắng óng ánh như một sợi chỉ bạc nằm quanh co giữa hai triển núi. Có thế chứ, Đông tự bảo mình. Đúng là một con suối. Hai bên sợi chỉ bạc có những mảng nho nhỏ màu xanh non lá mạ. Nếu không phải là những bãi cỏ thì đó là những đám ruộng.

        Đông tiếp tục hạ độ cao thật nhanh, bây giờ thì máy bay của anh bay giữa hai triền núi. Anh giảm cửa dầu tới mức thấp nhất và chuẩn bị sẽ tắt máy. Anh tự bảo mình: Phải quyết đoán thật kịp thời và hết sức chính xác. Nhất định phải có một mảnh đất chứa được mình và chiếc máy bay bé nhỏ này.

        Trước mắt anh là một cái thung lũng nhỏ. Những hàng cây lớn của các khu rừng chạy vun vút hai bên cánh.

        Tốc độ của máy bay vẫn còn lớn quá. Những mảnh ruộng lá mạ hiện lên rất rõ, từng miếng không đều. Nhưng tất cả đều hẹp và không đủ chiều dài cho máy bay. Không thể xuống thung lũng này được.

        Đông kéo mạnh cần lái cho máy bay vượt sang cái thung lũng thứ hai đã hiện ra trước mắt. Anh đã cho tắt máy. Chiếc máy bay vẫn còn đủ sức rướn qua cái thung lũng anh đã nhìn thấy.

        Thung lũng này còn hẹp hơn cả thung lũng thứ nhất. Nhưng chiều dài của nó có phần khá hơn.

        Nhất định phải đáp xuống đây thôi. Đông thả hết cánh tà cho máy bay chỉ còn tốc độ nhỏ nhất. Chiếc máy bay bay dọc theo lạch nước. Cây rừng vẫn chạy ào ào dưới hai bên cánh.

        Đông bay bằng một đoạn và quyết định cho máy bay tiếp đất.

        Đuôi máy bay vừa chạm đất thì Đông nhìn ngay thấy một mương nước nhỏ nằm ngang trước mũi máy bay. Anh vội giật mạnh cần lái. Đầu chiếc máy bay ngóc lên. Chiếc máy bay vọt qua cái lạch vừa định lật ngửa nó. Và nó trườn thia lia trên đám ruộng phía bên kia lạch.

        Nhưng Đông lại thấy một cồn đất nhỏ chắn ngang trước mặt mình. Chỉ trong nháy mắt nữa là cả chiếc máy bay của anh sẽ cắm vào nó như một viên đạn. Đông vội đạp thật mạnh vào bàn lái bên phải. Chiếc máy bay xoay ngang lại.

        Toàn thân máy bay tiếp đất đánh sầm.

       
        Đông không biết minh đã ngất đi trong bao nhiêu lâu. Khi tỉnh dậy, anh vẫn thấy tỉnh táo. Đông giơ cánh tay trái lên. Anh từ từ duỗi một chân. Rồi anh duỗi thẳng nốt chân kia. Ồ... không sao cả. Đó mình đã biết mà! Trán anh hơi rát. Đông sờ tay lên và nhận ra trán mình rớm máu. Tại cái máy ngắm đây. Không làm gì chuyện vặt này.

        Mọi vật trong khoang ngồi không suy suyển. Buồng kính không hề rạn vỡ. Anh nhìn ra bên ngoài. Đầu máy bay của anh chúi xuống bùn. Đuôi máy bay hơi nghếch lên chiếc cồn đất nhỏ. Một mảng cồn đất bị máy bay quệt vào ban nãy đỏ và nhẵn thín. Hai bên cánh máy bay, nước bùn vẫn tiếp tục nhỏ giọt. Nước bùn còn phủ trên những bờ ruộng và nhuốm trắng cả những thân cây ở chung quanh.

        Đông mở khoang ngồi trèo ra ngoài. Chiếc máy bay nằm dọc trên một thửa ruộng nhỏ bé mỗi chiều từ mười lăm đến hai mươi mét, giống như một con cá nằm trên chiếc đĩa. Nhờ ruộng nước có bùn nên nó đã trở thành một cái đệm khá êm và làm cho máy bay của anh ban nãy giảm tốc độ rất nhanh. Lúc này, chính Đông cũng ngạc nhiên. Thì ra máy bay phản lực cũng có thể hạ cánh ở một mảnh đất nhỏ giữa vùng rừng núi như thế này. Nếu mình gặp tai nạn, mọi người chắc chắn đều tưởng là mình đã bị chúng bắn rơi. Khi mình không nghĩ đến cái chết thì mình đã tìm được sự sống cho mình và cho cả chiếc máy bay.

        Đông đi vòng quanh ngắm lại chiếc máy bay một lần nữa. Buồng đốt vẫn tốt. Riêng chiếc cánh nằm ở bên trái bị bửa và thân máy bay phía dưới sây sát nhiều. Nó vào xưởng sửa chữa lại ít ngày rồi lại trở về với mình để đi một trận đánh mới. Nếu nó không phủ một lớp bùn thì anh muốn ôm lấy nó mà hôn.

        Đông cảm thấy mệt và trong bụng đã đói. Bây giờ phải đi tìm một làng bản nào gần đây, xin dân làng cử người ngụy trang, canh gác máy bay và để nghị họ dùng cách nào nhanh nhất báo cáo với đơn vị mình đã hạ cánh bắt buộc ngoài sân bay an toàn.

        Đông nhìn chung quanh. Anh trông thấy một bản nhỏ có những ngôi nhà sàn ở cách đó không xa, bên sườn núi. Đông bèn theo lạch suối đi về phía bản.

        Vùng này rất vắng vẻ. Đông đi khá lâu theo dọc suối không gặp một ai. Anh trèo ngược con đường mòn lên bản. Anh bỗng nghĩ mình cần phải đề phòng, biết đâu mình đã bay lạc ra ngoài biên giới? Trước mắt anh có khoảng một chục ngôi nhà sàn. Đây là kiểu nhà sàn quen thuộc của đồng bào dân tộc ở miền Bắc. Nhưng anh không nhìn thấy một bóng người và không nghe một tiếng động nào trong bản. Đông mở sẵn nắp bao súng, vừa lại gần bản vừa nghe ngóng, quan sát. Chợt anh nhìn thấy một khẩu hiệu "Đẩy mạnh sản xuất" kẻ trên chiếc bảng quét vôi trắng treo ở hàng rào chống thú rừng bao quanh bản. Yên trí rồi. Mình chiến đấu ngay trên đất mẹ, đến đâu chả là nhà. Bây giờ là giữa buổi sáng, chắc phần lớn đồng bào kéo nhau đi sản xuất.

        Đông đi thẳng vào bản. Gà lợn vẫn rủng rỉnh khắp nơi. Thấy một ngôi nhà sàn để ngỏ cửa, Đông trèo lên, hy vọng gặp được một cụ già hay em nhỏ.

        Trên bếp, than lửa còn đỏ hồng. Nhưng nhà thì vắng tanh. Anh đánh tiếng không thấy ai trả lời, đành quay xuống định đi sang một nhà khác. Anh nghĩ hay là dân bản thấy máy bay mình hạ xuống tưởng là máy bay địch nên đã lánh cả vào rừng. Đông ngước mắt nhìn quanh xem nên đi về hướng nào. Anh chợt nhận thấy nhiều mũi súng và những cây đao lố nhố đang chĩa về phía mình. Từ rìa làng, nhiều bóng người đang lom khom tiến vào. Biết đồng bào hiểu lầm, Đông vội nói to:

        - Chúng tôi là người và máy bay của ta đến tìm gặp các đồng chí dân quân, du kích địa phương.

        Chỉ một loáng, mọi người từ bốn phía ùa lại vây kín chung quanh anh. Từ nãy đến giờ, Đông đã bị theo dõi từng bước. Những mũi súng và mũi dao vẫn hướng cả vào anh. Trên ngực các chiến sĩ dân quân trẻ tuổi lấp lánh huy hiệu đoàn viên thanh niên lao động. Đông đã vững lòng. Anh nói:

        - Tôi là chiến sĩ lái máy bay của ta, đi chiến đấu về hết dầu phải cho máy bay hạ cánh xuống đây. Đề nghị các đồng chí cho gặp chính quyền, đảng ủy hay đồng chí phụ trách dân quân của địa phương.

        Những người đứng chung quanh không trả lời Đông và bắt đầu trao đổi với nhau. Đông không hiểu họ nói gì vì mọi người đều dùng tiếng địa phường. Nhưng anh nhận thấy họ không bỏ qua một cử chỉ nhỏ của mình. Có đôi cặp mắt nhìn anh rất dữ dội. Anh biết là đồng bào vẫn nghi ngại. Hay là vì cái giọng Quảng Nam của mình? Trong người Đông lúc này ngoài bản đồ, vũ khí, không có giấy tờ gì. Anh đang nghĩ nói cách nào cho đông bào tin thì một người đứng tuổi, có bộ ria đen, tay cầm khẩu tiểu liên nói bằng tiếng Kinh, giọng rành rọt:

        - Chúng tôi không nghe trên phổ biến là có máy bay ta về đây hoạt động. Anh phải đứng im để chúng tôi tước vũ khí, thu các tài liệu anh đem theo trong người và trói lại. Không được kháng cự!

       
        Dọc đường, thỉnh thoảng lại có một nhóm đồng bào từ trong rừng nhô ra. Các thanh niên đều mang súng, gậy hoặc dao rừng. Người cầm tiểu liên trao đổi với họ bằng tiếng địa phương. Đồng bào dừng lại bên đường, đứng ngó theo. Một hai thanh niên gia nhập vào đoàn áp giải. Đông nghĩ tốt nhất là cứ cúi mặt lặng thinh mà đi.

        Xã ở cách đó đến khoảng sáu, bảy ki-lô-mét đường rừng.

        Người ta đưa Đông vào một ngôi nhà đất ở rìa làng. Một trường học. Trên vách nứa có treo ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hai dãy bàn học và những hàng ghế ghép bằng những ống bương bổ đôi chạy dài. Đây là một trường cấp một. Mực tím đổ loang trên mặt bàn. Trên bảng đen còn những hàng chữ phấn ghi một con toán về quy tắc tam suất.

        Những anh dân quân cầm súng đứng gác hai cửa ra vào. Người lớn, trẻ con kéo đến rất đông. Họ đều bị chặn lại ở ngoài. Đông nhìn ra cửa sổ thấy người cầm súng tiểu liên đang nói chuyện với một người đàn ông đứng tuổi mặc sơ mi màu trứng sáo, khoác chéo người một chiếc xà cột. Anh đoán đây là một cán bộ của xã.

        Bác mặc áo trứng sáo bước vào, nhìn Đông chòng chọc rồi hỏi bằng tiếng Kinh rất sõi:

        - Anh có mang theo giấy tờ gì trong người không?

        - Tôi có chiếc bản đồ bay thì các... anh dân quân đã lấy rồi.

        - Anh bảo anh là người của ta thì có giấy chứng minh thư của Quân đội nhân dân Việt Nam không?

        - Tôi không mang theo chứng minh thư, nhưng trên máy bay có hình phù hiệu của ta.

        Bác ta quay lại hỏi gì người mang tiểu liên bằng tiếng địa phương, rồi lại hỏi Đông:

        - Anh có muốn đề nghị gì không?

        - Tôi muốn được gặp huyện đội hoặc đơn vị bộ đội ở gần đây để yêu cầu dùng cách gì nhanh nhất báo cáo với Bộ Tổng tư lệnh là tôi đã cho máy bay hạ cánh xuống xã nhà.

        - Tôi sẽ báo cáo. Nhưng tôi phải xem máy bay đã. Huyện đội không ở gần đâu. Chúng tôi phải cảnh giác vì tháng trước chúng tôi vừa bắt được một toán biệt kích.

        - Tôi rất tin tưởng ở tinh thần cảnh giác của... - Đông lúng túng không biết gọi người đó bằng gì - Nếu... đi kiểm tra máy bay thì tôi thấy nên cho rút nước ở ruộng ra. Nước có thể ngấm vào làm hỏng những thiết bị bên trong.

        Bác ta nhìn vết thương trên trán Đông rồi trao đổi với người mang tiểu liên vẫn bằng tiếng địa phương. Sau đó, bác lại cởi trói cho Đông và bảo:

        - Bây giờ anh về nhà tôi nằm nghỉ. Nếu anh là người của ta thì đừng lo ngại gì. Nhưng nếu anh không phải là người của ta thì không trốn được đâu. Chung quanh anh lúc nào chúng tôi cũng có người canh gác.

        Đông được dẫn về một ngôi nhà sàn ở gần đó. Nhìn xuống sân, anh thấy một hàng rào dân quân mang súng đứng quanh nhà. Lát sau, một chị mặc sơ mi trắng và quần đen như người miền xuôi, đeo chiếc túi có hình chữ thập đỏ đến gặp anh. Chị xem vết thương của Đông rồi bôi thuốc và băng lại bằng một miếng băng dính. Chị không đụng gì đến vết sưng bươu trên trán anh. Sắp làm xong công việc, chị bỗng chăm chăm nhìn vào cổ áo Đông và hỏi:

        - Cổ áo anh làm sao rách?

        Đông cũng không hiểu sao cổ áo mình lại rách. Anh giơ tay lên lần xem, nhận thấy mình đã mặc một chiếc áo cũ cổ bị rách chưa có dịp vá lại. Mình tưởng là chỉ ở sân bay hoặc ngồi trong máy bay, ai ngờ lại gặp đồng bào với chiếc áo rách cổ này. Đông nói:

        - Không can chi đâu. Áo này của tôi bị rách từ trước.

        Chị y tá ngồi im ngẫm nghĩ một lát rồi lại chỉ vào vết tím trên trán anh, hỏi tiếp:

        - Còn chỗ này, tại sao?

        - À... tôi va phải một cành cây...

        - Không phải. Tôi biết rồi. Anh nằm xuống!

        Chị lấy bông thấm cồn rồi bảo Đông nhắm mắt lại. Chị ngồi bên Đông, dùng tay day miếng gạc hồi lâu chỗ sưng trên trán anh. Khi Đông mở mắt, anh chợt nhìn thấy hai mắt chị đỏ hoe. Chị nói với Đông ngọt ngào:

        - Anh nằm nghỉ đi. Lát nữa tôi sẽ mang cháo đến.

        Buổi chiều, bác mặc áo sơ mi trứng sáo mới quay về. Đông nằm trên nhà nhìn xuống dưới sân thấy chị y tá giữ bác ở hàng rào nói chuyện gì một hồi lâu. Rồi bác áo xanh hấp tấp lên cầu thang, bước vào nhà. Anh vừa kịp nhỏm dậy thì bác đã đến ngồi ở bên cạnh. Bác mỉm cười với anh và nói:

        - Giới thiệu với đồng chí (tiếng "đồng chí" đầu tiên Đông được nghe từ khi tới đây đến giờ), tôi là chủ tịch xã. Tôi vừa đi xem máy bay về. Qua nghiên cứu máy bay và trang bị của đồng chí, chúng tôi nhận thấy tất cả đều là những thứ do ta hoặc các nước bạn sản xuất. Đặc biệt là chúng tôi có theo dõi thái độ của đồng chí từ khi gặp sự hiểu lầm của đồng bào đến giờ. Tôi cũng ở trong quân đội. Tôi thấy đồng chí là người có đầy đủ bản chất một chiến sĩ Quân đội nhân dân. Đồng chí sẽ ở lại với chúng tôi một vài hôm. Từ đây lên huyện phải đi một ngày cật sức. Sáng mai, chúng tôi cử người lên báo cáo thì ngày kia mới có người trên huyện về. Lại còn khó khăn nữa là mấy hôm trước trời mưa, nước lũ mới đổ về, đường đi qua sông, suối khó khăn. Nhân dân xã chúng tôi sẽ đón tiếp đồng chí như đón người đi tiền tuyến trở về.

        Từ lúc đó, Đông được coi là một khách quý.

        Chị y tá bắc cái nồi lớn đun nước ngay giữa nhà. Gia đình lấy mấy chiếc nong quây một góc nhà lại, bắt Đông vào đó tắm. Đồng chí chủ tịch xã tự mình chuyển nước cho Đông. Anh bí thư thanh niên mang tới một cái quần "phăng" và một chiếc sơ mi trắng còn mới để Đông mặc thay bộ quân phục mà chị y tá đã vội vã đem đi giặt. Đôi ủng bê bết bùn đất của anh được lau sạch bóng.

        Buổi tối, đồng bào tấp nập mang quà tới, những quả trứng, nải chuối, tấm mía, trái chanh, trái bưởi, lại có cả một hộp sữa nước.

        Những người đã đến không ai chịu về, dần dần đông đầy nhà. Một buổi liên hoan không hẹn trước bắt đầu. Thanh niên hát bài Vì nhân dân quên mình và bài ca Giải phòng miền Nam. Tiếng hát khỏe và đều. Chị y tá xung phong hát một bài. Đó là Bài ca may áo. Đông rất lúng túng. Anh hát rất xoàng và cũng không biết ngâm thơ. Tài tán và bịa chuyện của anh không thể đem ra dùng ở đây. Đang lúc anh chẳng biết làm gì thì một chị bế đứa nhỏ của mình đặt vào tay Đông. Thằng bé đầu không có tóc, thân hình vuông vức như chiếc bánh chưng, cổ tay đeo đến gần chục chiếc vòng bạc. Chị là người đã mang tới đây hộp sữa.

        - Cho khăm trời thằng con trai mang nó đi cho nó lái máy bay

        Đông đón láy đứa nhỏ, nói:

        - Chị cho thật, ngày mai tôi đem cháu đi luôn nhé!

        Người mẹ trẻ giương đôi lông mày nhỏ và cong:

        - Cho thật.

        Mọi người cười ồ. Đứa bé nhìn mặt anh thấy lạ, giãy ra, oài người về phía mẹ nó. Đông cảm thấy lưng mình hơi đau. Khéo không lại giống anh Tú thì phiền đây, anh nghĩ. Mẹ đứa bé phải đón lại nó, nói với Đông:

        - Cho thật rồi. Bao giờ nó lớn khăm trời về đón nó đi học.

        Đông không hiểu hai tiếng "khăm trời " là gì.

        Một cụ già vừa bước lên. Cụ có bộ râu dài, nước da đen vậ khỏe, những nếp nhăn rất rõ chạy vòng hai bên đuôi mắt như đôi cánh chim. Cụ chìa tay ra trước mặt Đông, chém chém vào khoảng không. Đồng chí chủ tịch bảo anh:

        - Ông cụ chào đồng chí đó!

        Đông vội chắp tay và nói:

        - Chào cụ.

        Cụ già đi lách giữa những người ngôi đó, đến trước mặt Đông:

        - Nhân dân kẻ bản rất sung sướng vì có khăm trời đưa máy bay của Đảng và chính phủ về. Đồng bào đã nhìn thấy máy bay Mỹ rơi xuống đất là tan tành. Khăm trời và máy bay xuống kẻ bản đều lành lặn, đồng bào rất vui mừng. Tôi thay mặt các cụ lão đến chúc sức khỏe khảm trời...

        Đông quay sang phía đồng chí chủ tịch xã, hỏi nhỏ:

        - Khăm trời là gì?

        - Là "người trời" - Đồng chí chủ tịch nói - Từ chiều đến giờ nhiều đồng bào đều gọi đồng chí là “người trời”.

        Chết chưa! Vậy mà mình cứ điềm nhiên ngồi nghe. Đông vội nói:

        - Thưa cụ, cự chớ gọi cháu là “khăm trời”. Anh em chúng cháu trước đây đều là người nghèo khổ. Bố cháu ngày xưa cũng đi ở đợ. Nhờ có Đảng và có Bác Hô cứu cho, nhờ nhân dân nuôi ăn, nuôi học nên ngày nay lái được chiếc máy bay. Chúng cháu không phải là người trời. Chúng cháu chính là con của nhân dân, con của Cụ Hồ.

        Buổi liên hoàn kéo dài đến lúc chị y tá nhắc đồng chí chủ tịch lần thứ hai phải để cho Đông đi nghỉ.

        Chủ tịch xã vui vẻ nói:

        - Bây giờ xin mời đồng bào tạm về nhà, mai lại tới. Đồng chí phi công đánh nhau với mấy chục máy bay Mỹ sáng hôm nay không mệt bằng từ lúc về nghỉ ở bản ta đến giờ.

        Chỗ ngủ của Đông đã được chuẩn bị chu đáo. Vén cửa màn nhuộm màu chàm lên, Đông thấy một chiếc khăn trải giường bằng thổ cầm đặt trên tấm nệm dày. Đầu giường là một chiếc gối xếp bằng vải mà từ lâu Đông mới lại trông thấy. Lại có cả một cái chăn bông đề phòng đồng chí lái máy bay không quen với khí hậu mát mẻ của miền núi ban đêm.

        Khi về kể lại chắc là khối cậu phát ghen với mình. Nhưng bây giờ thì hẳn là cả đơn vị đang rất phiền vì chuyện mình chưa trở về. Thế nào cũng có những đồng chí tin là mình đã chết. Bao nhiêu người đang khổ vì mình. Thằng Quỳnh có lẽ đã khóc mình rồi cũng nên. Không biết đến lúc nào mới báo được tin cho đơn vị biết cả mình và máy bay đều an toàn...

        Giờ này chắc cô ấy và con đã ngủ ngon. Gần đây, cô ấy hay nhắc đến sự liều lĩnh của mình. Cũng có nhiều người đã hiểu lầm mình như cô ấy. Thực ra mình không liều lĩnh. Trong lúc mọi người tưởng là mình liều lĩnh thì mình lại rất tính toán, rất suy nghĩ. Sáng nay chỉ cần mình không tỉnh táo, không suy nghĩ một giây thôi là mình đã không còn. Cuộc sống từ trước đến giờ lúc nào cùng chỉ đặt ra cho mình hai con đường. Một là lùi lại trước khó khăn để trở thành một kẻ ươn hèn. Hai là lao thẳng vào khó khăn. Mình đã suy nghĩ chán. Không có việc gì khó... Đúng như vậy.

        Hai ngày sau đó, vào giữa buổi trưa, một anh bộ đội cao lớn, cằm bổ đôi, đeo khẩu súng ngắn, phóng ngựa vào sân. Anh quàng vội dây cương vào chiếc cột nhà sàn rồi nhảy lên cầu thang chạy vào làm rung chuyển cả ngôi nhà. Đó là đồng chí huyện đội trưởng. Anh hỏi chuyện Đông xong, rồi nói:

        - Nghe báo cáo tôi vẫn không tin. Tôi bảo: Máy bay phản lực mà hạ cánh xuống xã các đồng chí thì thịt nát xương tan chứ nguyên lành thế nào được... Bây giờ, đồng chí phải về ngay với tôi để tôi còn báo cáo lên tỉnh đội. Đồng chí không biết là anh em chúng tôi mất ăn mất ngủ vì đồng chí suốt mấy ngày hôm nay rồi.

        Một lát sau, nửa tiểu đội dân quân đã tập họp trên sân cùng với một cáng võng. Huyện đội trưởng bảo Đông:

        - Đây là chỉ thị của cấp trên, đồng chí nhất thiết phải theo. Mời đồng chí lên cáng. Chúng tôi có nhiệm vụ phải bảo vệ sức khỏe để đồng chí chiến đấu lâu dài. Khi đồng chí về đến huyện sẽ có xe con hay trực thăng tới đón.

        Mười hai giờ liền nằm trên võng cáng, đó là thử thách gian khổ mà Đông phải chịu đựng trên đường về.

        Hết đợt công tác điều tra dưới xã, Hảo trở về trạm.

        Mấy cô bạn đang ngồi họp phân đoàn thanh niên, thấy Hảo xách túi bước vào, ríu rít cả lên:

        - Núi đá rời biển vào đất liền.

        - Chị Hảo cầm tinh con ngựa, càng đi nhiều càng đẹp.

        - Lần này thì trạm nhất định nhốt ngựa bất kham vào chuồng!

        Phân đoàn trưởng chạy ra, chìa tay bắt tay Hảo:

        - Chào đội trưởng dân quân đầu tóc. Đồng chí về lại mở các cuộc đấu tranh thì bọn con trai chúng tôi phải liệu đường mà bán xới!

        Hảo nắm chặt bàn tay gầy gò của anh ta, rồi nói:

        - Anh chị em trong nhà cả mà! Mình mới về đến cửa đã tập trung bao nhiêu mũi nhọn vào mình. Các anh chả tiến bộ chút nào! Tôi về sẽ tiếp tục đấu tranh với các anh.

        - Chưa tiếp tục được đâu! Đồng chí phụ trách trạm nói hễ thấy cô lò dò đi vào cửa là phải mời cô đến gặp ngay.

        - Có chuyện gì mà ghê thế? Thì cũng phải cho tôi thở, cho tôi giũ bụi đường xa một lát chứ!

        - Hảo có thư đấy nhé! Lát nữa gặp mình - Loan vừa nói với Hảo vừa tủm tỉm cười.

        Phân đoàn trưởng chuyển sang vẻ mặt nghiêm trọng:

        - Mình không nói đùa đâu. Cô có một bức điện vừa gửi tới trạm sáng sớm nay. Anh ấy đang giữ.

        Hảo biến sắc mặt. Hảo chưa bao giờ nhận được một bức điện. Cuộc đời của cô gái trong những năm qua đều đặn, phẳng lặng, bình yên quá, không có trường hợp nào phải cần đến phương tiện thông tin khẩn cấp này. Tin lành hay tin dữ? Mình chẳng làm gì có tin lành đến nỗi phải báo bằng một bức điện. Chỉ có thể là tin không lành thôi. Tin về Quỳnh? Vô lý! Quan hệ giữa mình và anh Quỳnh chưa đến mức có gì cần đơn vị phải báo tin cho mình. Chỉ có thế là tin gia đình thôi. Nam Định vừa rồi mới bị ném bom...

        Hảo vứt vội chiếc túi ở đầu giường rồi chạy ra trạm gặp đồng chí phụ trách. Vừa nhìn thấy Hảo, anh tươi cười nói ngay:

        - May quá! Tôi định chờ đến chiều không thấy cô về thì phải đánh điện cho cô.

        Anh chuyển cho Hảo một tờ giấy màu xanh. Hảo bóc bức điện, trống ngực đập dồn. Một dòng chữ vắn tắt: "Cậu sắp đi công tác xa. Con xin phép về thăm nhà ngay trước khi cậu đi'. Đọc xong bức điện Hảo mới hoàn hồn. Như vậy là bố dượng của Hảo sắp đi, chắc là đi chiến trường. Vì nếu chỉ đi công tác bình thường, không khi nào ông lại điện cho Hảo về.

        Hảo chuyển bức điện cho đồng chí phụ trách trạm đang ngồi im lặng theo đổi từng thay đổi nhỏ trên khuôn mặt cô. Xem xong, anh vui vẻ nói:

        - Thời chiến, mỗi lần nhận được bức điện cứ chết khiếp. Chắc là đi làm nhiệm vụ vinh quang, như vậy ông nhà hẳn là còn trẻ.

        - Cậu tôi mới ngoài bốn mươi...

        Hảo không muốn nói thêm đó chỉ là bố dượng của mình.

        - Về Nam Định à? Đi một tuần có đủ không?

        - Xin đồng chí thế thôi.

        - Cô có thể đi ngay. Đi về rồi bàn công việc sau. Tôi cũng đã nghe đồng chí trưởng đoàn báo cáo một phần về công tác của cô rồi.

        Hảo thấy mình cần có mặt ở nhà trong dịp bố dượng sắp đi xa, vì bố đã điện gọi mình về, hơn nữa, còn vì mẹ và các em. Vì người đi xa, mà còn vì cả những người ở lại. Hảo cũng đang muốn có dịp qua Hà Nội để hỏi thăm tin tức của Quỳnh và Đông. Câu chuyện người lái của ta nhảy dù từ hôm nọ đến giờ vẫn làm cô lo lắng.

        Hảo quay về nhà. Cuộc họp phân đoàn thanh niên vẫn chưa xong. Một cô ở trạm đang bị anh chị em "cạo" về quan điểm luyến ái. Hảo lấy vội quần áo đi tắm giặt, thấp thỏm không hiểu lá thư Loan vừa nói là của ai. Của mấy cô bạn ở Thanh Hóa, Quảng Bình, Hà Nội, của Thùy, hay của Quỳnh?

        Khi Hảo ôm thau quần áo ướt về sân thì thấy mọi người đã giải tán. Mình cũng đừng nên tỏ cho Loan biết là mình đang nóng ruột. Hảo dềnh dàng vừa giũ, vừa phơi, vừa vuốt từng chiếc quần áo cho thẳng, ở đây chẳng kiếm đâu ra bàn là. Nắng này chỉ tối là khô. Sáng mai sẽ có bộ quần áo sạch mặc đi đường. Loan ở trong nhà gọi ra:

        - Hảo vào mà lấy thư của "đơn vị" này!

        Cô biết chắc là thư của Quỳnh, vì Quỳnh gửi thư cho Hảo tương đối đều, còn Đông thì giục và trách Hảo không gửi thư cho mình chứ anh chưa lần nào viết thư cho Hảo. May ra, lá thư này sẽ làm cho mình bớt lo.

        Phong thư màu trắng in hình một cái Tháp Rùa. Từ ngày đó, Quỳnh vẫn gửi cho Hảo một loại phong bì này. Khi xem ngày đề ở cuối thư, Hảo hơi thất vọng vì thư này Quỳnh gửi từ trước cái ngày đã bắt đầu gây cho cô sự lo lắng. Quỳnh kể lại một buổi trực chiến ở sân bay theo yêu cầu của Hảo trong lá thư trước. Anh viết chỉ vài chục dòng, nhưng Hảo đã hình dung được cả khung cảnh và những con người ở chung quanh anh. Cô thấy đường băng buổi trưa bốc hơi phản chiếu ánh mặt trời hiện lên ở xa giống hệt như một con sông, thấy những đám cỏ may màu tím biếc cạnh đường băng rung rinh trước mỗi làn gió. Thư này, Quỳnh đã viết cho Hảo giữa một buổi trực chiến. Những trận chiến đấu sẽ xảy ra vào lúc nào không phải tùy ở mình. "Cuộc sống sẽ giảm đi rất nhiều y nghĩa nếu con người không còn khát vọng, say sưa, không còn những khó khăn để mỗi lần vượt qua được mình lại thấy mình lớn hơn một chút. Đáng sợ nhất là một cuộc sống nghèo nàn về mặt tinh thần".

        Anh viết là đọc những lá thư của Hảo mình như theo dõi được từng bước chân của cô, và nhận xét Hảo còn có nhiều năng khiếu về văn học.

        Lời khen đó nên dành cho anh ấy thì đúng hơn, cô gái nghĩ. Chính anh ấy mới là người biết diễn đạt một cách hay và súc tích mọi ý nghĩ của mình.

        Quỳnh nói cuộc chiến đấu rồi mai đây chắc sẽ quyết liệt hơn nhiêu. Và "Người ra đi bao giờ củng nhẹ nhàng hơn người ở lại..!'. Hảo bỗng nghĩ đến mẹ. Mình cần phải có mặt ở nhà không thì mẹ sẽ rất buồn. Anh ấy nói đúng. Những bức thư ngắn ngủi của Quỳnh lần nào cũng như dừng lại ở nửa chừng. Còn có cái gì anh ấy chưa nói ra được với mình. Cái đó mình và anh ấy đều đã biết. Nhưng tại sao anh ấy lại không nói? Chẳng lẽ anh ấy cũng như mình, không vượt qua được ngưỡng cửa của một sự thường tình? Mình chưa hiểu được đâu... Lần này mình sẽ tìm hiểu xem sao. Mình cần phải dẹp sự tự ái ra một bên. Mình sẽ tự quyết định lấy hạnh phúc của mình...

       
        Thùy ở sân bay về được hai hôm thì đến trường. Chị phải dạy bù lại số giờ các bạn đã dạy giúp trong khoảng thời gian đi vắng. Chưa một ai biết gì về cái chuyện lớn lao đã xảy ra với chị. Chỉ có một người bạn nhìn cặp mắt thiếu ngủ và vẻ mệt mỏi của Thùy, hỏi: "Cậu lại nghén phải không? Lông mày dựng ngược lên rồi!".

        Sáng hôm ấy, giữa giờ giảng bài, chị chợt nhìn thấy một chiếc xe com-măng-ca dừng lại trước cổng. Học sinh thấy cô giáo đang nói bỗng im bặt, đánh rơi viên phấn trong tay. Thùy rời chiếc bảng đen, bước vội ra cửa. Bút đã hứa trước khi Thùy về, nếu có tin gì sẽ lập tức báo ngay, dù là tin dữ. Các anh ấy về tìm mình... Thùy không dám nghĩ nữa. Chị đứng dừng ở cửa ngó ra. Anh Bút kia rồi! Mình đoán không sai. Bút vừa mở cửa xe bước xuống đã nhìn thấy chị, giơ tay chào. Anh ấy đang cười với mình. Sao anh ấy lại cười? Bút không đi về phía chị mà lùi lại một bước, rồi trỏ tay vào trong xe. Một người nhỏ bé bước ra. Có thể thế được chăng? Chị không tin ở mắt mình. Có thể là anh ấy? Nhưng đúng rồi! Đúng là anh ấy. Đông mặc một bộ quân phục mới, chân dận đôi ủng đỏ trông lạ hẳn, xăm xăm bước về phía chị. Mặt anh thản nhiên như không. Nhưng chị nhận thấy nước da của anh xanh tái. Chính cái sắc mặt xanh xao đó của anh đã bứt Thùy ra khỏi sự bâng khuâng như giữa một cơn mê. Chị biết là chồng mình vừa trải qua một thử thách rất quyết liệt. Và anh đã trở về. Chị quay lại nói với học sinh:

        - Cô xin lỗi các em. Cô có chút việc bận, các em tạm nghỉ tại chỗ mười phút, đừng ồn ào làm ảnh hưởng đến các lớp khác.

        Rồi Thùy bước vội ra đón chồng. Đông nói giọng trang nghiêm:

        - Anh đi công tác đã về. Bây giờ anh phải về ngay đơn vị báo cáo. Các anh ấy bảo qua đây gặp em để em yên tâm.

        Thùy đứng lặng nhìn anh không nói được nên lời. Đông ghé lại sát gần chị thì thào:

        - Anh cấm khóc. Buồn hay vui cũng không được khóc. Học sinh của em đang ngó đầu cả ra nhìn em và anh kia kìa?

        - Anh nhảy dù à? - Thùy gắng gượng nói.

        - Sao lại nhảy dù? Em muốn anh vứt máy bay đi ư...! Lúc khác sẽ kể chuyện này. Em và con có khỏe không?

        - Con khỏe. Còn em, anh trông em thì rõ. Trán anh làm sao thế này? - Chị lo lắng trỏ vào cái vết tím trên trán của chồng.

        - Anh đụng đầu phải cái cột nhà. Đồng bào ở nhà sàn tối quá!

        Từ hôm qua đến giờ, kể cả Bút hỏi, Đông đều trả lời như vậy.

        - Em đừng lên sân bay nữa nhé! Chờ ở nhà, anh lên đó một vài hôm sẽ quay về.

        Đông nói rồi hấp tấp ra xe. Lẩn này, anh đúng hẹn với chị. Ba ngày sau, Đông quay về Hà Nội với gia đình một ngày, rồi vào viện 108 kiểm tra sức khoẻ và điều trị sau lần hạ cánh bắt buộc.

       
        Tối nay, Thùy mang sách ra định soạn bài giảng ngày mai, chợt nhớ câu chuyện Đông kể ban chiều về cô hộ lý, một trong những chuyện bịa của anh, cô lại cười rũ. Chung Thủy không hiểu gì cũng cười theo như nắc nẻ. Giữa lúc ấy, Hảo bước vào. Cô nhìn hai mẹ con Thùy, hỏi:

        - Mình cứ tưởng là có anh Đông ở nhà.

        - Cậu đã về đó ư! Anh Đông cũng ở Hà Nội nhưng đang nằm viện.

        - Sao mà phải nằm viện?

        - Đau lưng.

        - Trên ấy có chuyện gì không?

        - Có chuyện anh Đông đó?

        Hảo đã bớt lo.

        - Chuyện như thế nào mà hai mẹ con nhà mày lại vui vẻ thế?

        - Cậu về cách đây hơn một tuần lễ thì không như thế này đâu!

        - Sao? Tại sao anh Quỳnh viết thư cho mình không nói gì cả? - Hảo hỏi khéo để biết tin Quỳnh.

        - Anh Quỳnh gửi thư cho cậu hôm nào?

        - Ngày 20 tháng trước.

        - Hôm đó thì chưa có chuyện anh Đông.

        Hảo nhẹ nhõm cả người. Cô đặt chiếc túi du lịch xuống ghế hỏi tiếp:

        - Thế anh Đông làm sao?

        Thùy kể lại chuyện Đông đi chiến đấu, mất tích ba ngày, rồi nói:

        - Cậu không thể tưởng tượng được những ngày qua của mình đâu!

        Hảo nắm tay bạn:

        - Mình chúc mừng cậu. - Cô cố tìm lời an ủi: “Mình cứ có ý nghĩ: những người như anh Đông không bao giờ chết được đâu!”

        Thùy ngôi im lặng nhìn Hảo hồi lâu rồi nói:

        - Mình đã nhiều lúc định trao đổi hoặc viết thư cho cậu về chuyện anh Quỳnh.

        Hảo chăm chú lắng nghe.

        - Trước kia, anh Đông và mình đã có ý định... Hảo biết rồi. Mình biết có nhiều người muốn đặt vấn đề với Hảo. Tất nhiên là bao giờ mình cũng đứng về phía anh Quỳnh. Nhưng tình hình đã khác, chiến tranh đã nổ ra. Vì đây là vấn để hạnh phúc lâu dài của Hảo nên mình càng phải suy nghĩ...

        - Thế như cậu với anh Đông hiện nay thì sao?

        - Mình không ao ước bất kỳ một số phận nào khác. Nhưng đó là hoàn cảnh của riêng mình.

        - Cậu muốn chỉ mình cậu làm anh hùng thôi ư!

        Thùy ngước mắt nhìn Hảo, hơi sững sờ. Rồi chị lại mỉm cười dịu dàng:

        - Cậu hay nói đau người khác.

        - Đáng lẽ mình nói một câu đau hơn, nhưng mình còn thương cái lòng tốt của cậu. Điều mình muốn cậu giúp bây giờ là cậu hãy thử nhận xét xem anh Quỳnh đối với mình như thế nào?

        - Thế nào...? Mình cũng không thật rõ đâu. Lần vừa rồi lên sân bay, mình định hỏi anh Quỳnh cho rõ thì xảy chuyện anh Đông. Nhưng theo nhận xét của mình thì anh Quỳnh đã là "tù binh" của cậu từ lâu rồi. Không nói đùa đâu!

        - Cũng đã đến lúc mình phải nói thực với cậu... Cậu đã cân nhắc hộ mình vì thấy cuộc kháng chiến mới bắt đầu. Nhưng mình thì lại thấy hình như chính chiến tranh đã làm cho mình và anh ấy gần nhau hơn.

        Thùy ngước mắt lắng nghe bạn rồi mỉm cười, cặp mắt long lanh:

        - Người rất vui sẽ là anh Quỳnh và anh Đông... Tại sao cậu lại về bất chợt? Cậu hẹn Tết mới về kia mà?

        - Dượng mình sắp đi chiến trường. Mình về Nam Định để tiễn chân. Mình ghé qua Hà Nội thôi.

        - Bây giờ thì mình phải giao hẹn: Cậu muốn làm gì thì làm, tắm táp, đọc sách hay nghỉ ngơi trong hai tiếng để mình soạn bài giảng ngày mai, sau đó hai đứa sẽ tiếp tục nói chuyện đến nửa đêm, hay hết đêm tùy cậu...

        - Cậu sẽ thức với mình đến mười một giờ thôi. Mai cậu còn phải lên lớp mà.

       
        Hảo ngồi đọc một cuốn sách, nhưng giở bảy tám trang rồi mà không biết trong viết những gì. Cô vừa nảy ra ý nghĩ là sẽ lên sân thăm Quỳnh. Nên đi ngay bây giờ hay sau khi về Nam Định lên? Lên như vậy có gì phiền phức không, nhất đối với đơn vị, có vi phạm vào những quy định bí mật quân sự không? Nên bàn chuyện này vói Thùy không? Hay là chỉ nên hỏi ý kiến Đông trong buổi vào thăm sáng mai? Tú, đại đội trưởng của Quỳnh và Đông, đã có lần gợi ý mình lên thăm sân bay. Nếu mình bỏ qua dịp này thì sẽ phải chờ chưa biết đến bao giờ. Trong chiến tranh, có những chuyện không thể lường trước được.

        - Chào chị Hảo.

        Ngẩng đầu lên, Hảo nhìn thấy một anh bộ đội đứng ở cửa. Anh trạc ngoài ba mươi tuổi, mang quân hiệu có cành tùng màu đỏ của bộ binh, chiếc áo sơ mi mùa hè giắt lòa xòa che gần kín cả thắt lưng. Trên khuôn mặt nhẹ nhõm, núp dưới đôi hàng lông mày khá rậm là một cặp mắt vừa sắc sảo, vừa trầm lặng.

        - Chào anh - Hảo đáp lại hơi lúng túng vì không hiểu đã gặp anh ở đâu.

        Thùy ngồi ở bàn làm việc, quay ra, khẽ reo lên:

        - Anh Trọng!

        Trọng nói:

        - Ngày mai tôi lên sân bay, xin hỏi chị... À, xin hỏi cả hai chị có điều gì cần "sai phái" không?...

        Từ một tháng nay, Trọng say mê trong cái môi trường mới lạ. Những người chiến sĩ lái máy bay này đối với anh có phần nào rất là thân thuộc. Đó là những con người của cuộc kháng chiến lần thứ nhất. Những năm xưa, họ đã cùng anh đội mũ nan, đeo bao gạo leo đèo, đã từng chia với anh mẩu cơm vắt, ngụm nước ống giang bên bờ chiến hào. Anh dễ dàng tim thấy ở họ những nét quen thuộc trong lời ăn tiếng nói, trong dáng dấp, trong công việc hàng ngày. Nhưng không phải chỉ có như vậy. Ở họ còn có thêm khá nhiều những sự đổi mới mà anh phải mất công tìm hiểu. Cuộc chiến đấu của họ đã chuyển từ mặt đất lên tầng không. Những cán bộ, chiến sĩ này hàng ngày phải hết sức cố gắng trau dồi mình. Những hiểu biết mới không chỉ giúp cho người chiến sĩ điều khiển được chiếc máy bay chiến đấu phản lực tung hoành trên tầng cao mà còn mở rộng tâm hồn, mở rộng những suy nghĩ, những ước mơ. Những con người sinh ra trong sự bần cùng đó ngày nay không chỉ nói chuyện với Trọng về mọi nỗi khổ đau mình đã từng chịu đựng trong xã hội cũ, họ còn trao đổi với anh về khoa học, về sinh ngữ, vế các cuốn tiểu thuyết hay dở. Trọng nhìn thấy họ chơi đàn, soạn nhạc, làm thơ, viết nhật ký, viết những bức thư rất hay...

        Trọng đã thu thập được nhiều chuyện về đời sống tình cảm của họ. Bản, tổ trưởng đảng ở đại đội 2, người có bộ tóc thưa và dài, cái lưng gù gù, đã lấy vợ trước ngày anh đi tập kết một tuần. Hồi đó, anh còn là chiến sĩ liên lạc tại một đại đội bộ binh ở vùng đồng bằng sông Cửu Long. Anh thường được đại đội trưởng đưa về nhà chơi. Đại đội trưởng có một cô em gái. Bản và cô gái tỏ ra quấn quít nhau. Trước ngày đơn vị ra Bắc, đại đội trưởng rủ Bản về nhà. Ông già sinh ra đại đội trưởng hỏi Bản: "Mày ưng con nhỏ phải không?" Bản đáp: "Thưa phải", ông già nói: "Giờ tao bằng lòng gả hắn cho mày, mày ưng không?" Bản đáp: "Con ưng lắm chớ?". Ông cụ tổ chức một bữa rượu mời bà con trong họ tới. Hai người thành vợ chồng. Họ ăn ở với nhau được ba ngày. Sau đó, Bản và đồng chí đại đội trưởng ra Bắc. Từ bấy đến nay, hàng năm, cứ đến ngày thành hôn, Bản lại viết cho vợ một lá thư, thư đó Bản gửi cho người anh vợ, nhờ anh có đường liên lạc nào chuyển vô Nam. Suốt chín năm ròng, chỉ có thư đi, không có thư về. Nhưng Bản vẫn giữ trọn vẹn mối tình chung thủy với người con gái mà anh chưa đủ thời giờ để quen hơi bén tiếng. Bản mới ba mươi tuổi nhưng anh sống như một cụ già khắc khổ. Thấy các cô gái, anh không hề nghiêng ngó. Anh rất ít tham gia vào những cuộc bàn tán, đùa cợt có dính dáng đến phụ nữ. Gần đây, Bản vừa nhận được một phần thưởng xứng đáng với công chờ đợi của mình. Anh tiếp được thư vợ. Một tấm ảnh khuôn hình trái tim kèm với lá thư. Vợ anh đứng trong đó trước cây dừa. Chị cho biết là đã viết cho anh nhiều thư và mới nhận được một lá thư đầu tiên của anh (lá thư này Bàn viết cách đó hai năm, và lá thư chị viết cho anh thì đã được gửi đi từ trước đó một năm). Vợ Bản đã trở thành một cán bộ huyện của Mặt trận Giải phóng. Trả lời điều Bản viết trong thư là nên tìm cách ra với anh, chị viết: "Nước có bao giờ lại chảy ngược hả anh! Em để lại bà con cô bác mà đi sao cho đặng! Em chờ ngày anh trở về với em". Anh ngắm ảnh vợ rối nói: "Cô ấy như thế này nhỉ?". Khi Trọng ngỏ ý muốn được xem chiếc ảnh, Bản rút trong túi ngực ra một cái bao bằng mi ca. Anh đưa Trọng một chiếc ảnh nhỏ bằng hai ngón tay, miệng nở một nụ cười rất tươi, nói: Cô ấy già rồi! ...

        Trọng đã chú ý nhiều đến điều thường được gọi là: cái hậu phương của người lính. Anh biết những gì đang thúc đẩy người lính chiến đấu không phải chỉ là những cái anh đã thấy tại đây. Trọng đã được xem rất nhiều lá thư của những người vợ gửi cho chồng. Tất cả đều đầy tình thương và nỗi nhớ. Tất cả đều thúc giục chồng gắng lập chiến công. Tất cả đều nói trái tim mình sẽ mãi mãi thuộc về chồng mình. Những bức thư đó không giống nhau về hình thức, về cách viết, về lời lẽ nhưng gần như cùng có một nội dung.

        Trọng cũng được nghe chuyện về một số cô gái giữa những ngày cuộc chiến đấu trên cao đang diễn ra quyết liệt này đã dành cho các chiến sĩ lái máy bay những tình cảm nồng cháy. Một trong những cô gái đó đang ngồi trước mặt anh...

        Hảo vẫn chịu chưa nhớ ra là đã gặp anh bộ đội này ở đâu, vì sao anh biết cả chuyện của mình.

        Thùy đứng dậy, ra ngồi ở bàn nước tiếp khách. Chị nói:

        - Cảm ơn anh. Anh Đông về bệnh viện ở dưới này rồi!

        - Ồ... Thế mà tôi không biết. Như vậy thì hôm về tôi lại mới vào thăm anh Đông được, vì ngày mai tiện một chuyến xe của cơ quan, phải đi sớm.

        - Nhưng... có lẽ cô Hảo sẽ có việc phải phiền anh.

        Hảo, mặt còn đang ngây ra, vẫn đứng nhìn anh bộ đội. Trọng tự giới thiệu:

        - Tôi là Trọng, bạn thân của cả anh Đông và anh Quỳnh.

        - Em đã gặp anh ở đâu? - Hảo hỏi.

        - Nếu tôi không nhớ lầm thì tôi đã gặp chị năm ngoái trên một chuyến tàu tại Hải Phòng.

        - Em nhớ rồi, hôm mông 5 tháng 8.

        - Chắc chị còn chưa hiểu vi sao tối biết tên chị... Vì anh Quỳnh có nói nhiều với tôi về chị. Khi thấy chị ở đây, tôi nghĩ ngay chị chính là người anh Quỳnh vẫn thường nói. May mà tôi không lầm.

        Thùy quay sang Hảo:

        - Anh Trọng còn biết nhiều chuyện của anh Quỳnh hơn cả mình.

        Rồi Thùy nói với cả hai người:

        - Tôi đề nghị anh Trọng và cô Hảo nói chuyện với nhau. Tôi xin phép làm việc, soạn bài xong, sẽ xin cùng tham gia.

        Trọng nhìn quanh, rối bàn với Hảo:

        - Hay là ta ra hàng hiên ngồi để chị Thùy làm việc yên tĩnh.

        Trọng xách hai chiếc ghế tre cùng Hảo đi ra.

        Hai người ngồi dưới hàng hiên của khu nhà tập thể vắng vẻ.

        Trọng kín đáo quan sát cô gái mà anh đã chú ý từ khi gặp lần đầu.

        Quỳnh đã đưa Trọng xem những lá thư Hảo gửi cho anh. Cô gái chưa hề nói rằng cô yêu anh. Nhưng tình cảm của cô đối với Quỳnh không còn là một điều phải ngờ vực. Tại sao cô ấy chưa nói ra? Chỉ vì cô còn đợi Quỳnh đi một bước trước. Trọng hiểu là Quỳnh đang cố nén mọi tình cảm của mình, vì anh muốn đi vào cuộc chiến đấu ngày càng ác liệt một cách thanh thản. Và Trọng biết anh làm việc đó không dễ dàng. Kể ra thì theo Trọng nghĩ, ý định của Quỳnh có thể đổi khác nếu họ được gặp nhau. Việc ấy đối với hai người đều đang rất khó. Quỳnh không thể rời nhà trực chiến và Hảo thì đang bận công tác ở một nơi khá xa...

        Một vệt ánh sáng vàng xuất hiện trên bầu trời bắt đầu bàng bạc ánh trăng. Vệt sáng vàng đó giống như một cây gậy vừa gạt ngang trên tấm bản đồ màu xanh có những chấm sao. Chiếc gậy biến về phía chân trời rồi nó lại hiện ra và quay ngược trở lại. Từ những phía khác, có những chiếc gậy mới xuất hiện. Những vệt sáng dài thẳng tắp đan nhau trên bầu trời.

        Trọng nói:

        - Nay mai chúng nó sẽ đánh đêm nhiều hơn. Các đồng chí pháo cao xạ đang chuẩn bị bảo vệ vùng trời của thủ đô.

        - Rồi đây em lại càng hiếm có dịp về Hà Nội. Chiến tranh sẽ mỗi ngày một ác liệt phải không anh?

        - Chắc chắn là sẽ như thế... Tôi thấy đây là một điều mà chị và anh Quỳnh cũng cần suy nghĩ.

        - Em và Thùy cũng vừa trao đổi với nhau. Tuy mới gặp anh lần đầu, nhưng em biết anh đã hiểu nhiều về chuyện của anh Quỳnh và em... Anh hãy khuyên em nên như thế nào?

        - Tôi cũng có thể góp ý kiến riêng của mình... - Trọng lưỡng lự rồi nói tiếp - Nhưng chị có thực cần ở tôi một lời khuyên không?

        Hảo im lặng. Trong thâm tâm cô đúng là: không.

        - Tôi tin rằng chị có thể tự mình quyết định lấy - Trọng nói.

        Cô gái mân mê cái đuôi tóc rất dày buông lơi trước ngực. Rồi như chợt nghĩ ra mình làm như vậy để làm gì, cô hất nhẹ nó về phía sau:

        - Em muốn hỏi anh... em có nên lên thăm anh Quỳnh không? Lên trên ấy có điều gì trở ngại không?

        - Tôi thấy rất nên. Chị có thể gặp anh Quỳnh được vì đơn vị đã tổ chức nơi tiếp đón những người trong gia đình lên thăm.

        - Nhưng... em chưa được coi là một người trong gia đình.

        - Các đồng chí trong đơn vị không nghĩ thế. Có thể là chị chưa biết rõ điều này: Anh em lái không có gì giấu nhau. Khó khăn, nguy hiểm, vui buồn đều chia sẻ với nhau. Tôi tin chắc là anh Quỳnh và các anh ở đơn vị đều mong chị lên. Ngày mai tôi đi trước, sẽ báo cho anh Quỳnh chuẩn bị đón chị.

        - Anh đừng nên nói vội. Biết đâu em lại thay đổi ý kiến.

        - Tôi tin là một người như chị không dễ mỗi lúc thay đổi ý kiến.

        Tại sao mình lại yêu anh ấy? Dọc đường Hảo vừa đạp xe vừa hỏi mình. Người ta bảo tình yêu có những lúc đến rất nhanh, nó đến như một tiếng sét làm cho con người choáng váng. Nhưng ở mình thì không phải như vậy. Nó đến một cách dần dà. Nó chín dần như trái cây phải có ánh nắng mặt trời, phải đợi ngày đợi tháng. Lần đầu gặp anh ấy mình đùa bỡn, mình gây sự. Đúng là vào lần đó chưa có chuyện gì. Mình chỉ chú ý đến cái vẻ chân thật, thấy đó là một con người mình có thể tin, khi gần mình không phải e ngại. Thế thôi. Đến lần tình cờ gặp lại anh ấy ở nhà anh Đông, sau khi ra ga tiễn chân các anh ấy đi học thì mình bỗng cảm thấy như vừa đánh mất đi một vật gì... Nhưng mình đã không định tìm lại. Mình dần dần quên anh ấy. Nhưng rồi chiến tranh đến với những báo hiệu đầu tiên trên miền Bắc, mình lại nhớ đến anh ấy, mình mong được gặp lại anh ấy xem sao. Mình chưa gặp lại thì tình yêu đã bắt đầu. Kể cũng khó hiểu. Nhiều người theo đuổi, chân thành bộc lộ tình cảm với mình. Nhưng mình đã không hòa hợp được với ai. Có những người càng tìm cách gần mình thì mình lại càng thấy xa cách hơn. Và mình đi yêu một người mà bây giờ mình không thực nhớ rõ cả khuôn mặt. Anh ấy cao cao, dáng đi nhẹ nhàng. Anh ấy có một nụ cười rạng rỡ. Cái bóng tối của sự buồn phiền trên khuôn mặt anh ấy lúc chia tay. Tất cả còn lại chỉ là sự vụng về, bẽn lẽn khi anh ấy đứng trước một người con gái mới quen. Mình chỉ nhớ lại như vậy? Vì ngay từ lần đầu tiên đó mình đã nhìn thấy một cái gì đặc biệt hơn nhiều so với cái bề ngoài bình dị của anh ấy ư...? Hay là một thứ tình cảm nào đó nảy nở giữa mình với anh ấy mà khi đó mình cũng không biết, đã làm cho mình không thể nào tỉnh táo nhận xét như khi gặp những người khác?... Không biết lần này gặp mình, anh ấy có còn bẽn lẽn nữa không? Trước kia đôi lúc mình đã nghĩ tại sao lại không cứ sống một mình để được tự do, để được làm việc thoải mái, tội gì mà ràng buộc vào chuyện chồng con! Nhưng mình đã hiểu một kiểu sống như vậy không phải là tự do, mà chính là tự ràng buộc, tự hạn chế mình. Chính là bầy giờ đầy mình đang dần dần hoàn chỉnh cuộc sống của mình. Mình sẽ yêu anh ấy với tất cả tình yêu mà một cô gái có thể dành cho người mình yêu, một người vợ có thể dành cho người chồng. Hôm qua anh Trọng có kể với mình câu chuyện vợ anh Bản nào trên đó. Mình tin là ở vào trường hợp đó, anh Quỳnh cũng có thể như anh Bản. Và mình cũng có thể làm một người vợ chỉ mới được sống với chồng ba ngày, mà ngoài mười năm vẫn thủy chung chờ đợi. Mình thấy đây chỉ là một trường hợp mà nhiều người đã làm và có thể làm được. Lúc nào mình cũng sẽ nói cho anh ấy biết điều đó. Em chỉ là một cô gái bình thường như tất cả mọi cô gái. Em bướng bỉnh, hay trêu chọc, biết cho một anh chàng vớ vẩn những vố điếng người, nhưng hơn tất cả những cái đó, em biết yêu thương. Nếu kháng chiến kéo dài thì em không phải là người chỉ ngồi chờ đợi, em sẽ làm như chị vợ anh Bản, cùng chiến đấu với anh để rút ngắn quãng đường đang còn ngăn cách chúng ta.

        Hảo tươi cười nhìn những chiến sĩ đội mũ sắt sùm sụp, khuôn mặt cháy đen vì nắng đang ngồi thường trực trên mâm pháo ở các trận địa dọc đường. Tôi là một người trong gia đình của các anh đang đến thăm các anh đây. Các anh hãy mỉm cười và vẫy tay với tôi đi.

        Một anh bộ đội người bé nhỏ, chiếc ba lô nặng trĩu trên vai đang gò lưng đi bộ phía trước. Hảo phóng xe nhanh tới gần anh. Cô dừng xe, tươi tỉnh hỏi:

        - Anh còn đi thẳng đường này không:

        Đồng chí thượng sĩ công binh nhìn Hảo ngơ ngác, hỏi lại:

        - Cô hỏi thăm đi đâu?

        - Không. Nếu anh còn đi thẳng đường này thì ngồi lên đèo hàng, tôi đèo giúp anh một quãng.

        Đồng chí thượng sĩ nhoẻn miệng cười:

        - Cảm ơn cô. Tôi chỉ đi trăm mét nửa là rẽ vào làng.

        Sông Đuống đây, dòng sông của những cô nàng yếm thắm gánh gạo nuôi quân, chờ chồng trong cuộc kháng chiến lần thứ nhất. Có phải đây là dòng sông trong câu ca dao: "ước gì sông rộng một gang, Bắc cầu dải yếm cho chàng sang chơi". Lúa xanh mơn mởn bên đường. Không biết ai là người đầu tiên đã nói ra câu: "Lúa đang thì con gái". Đã lâu Hảo mới đi về phía bắc này của Hà Nội. Đi một quãng lại gặp một nhà máy. Nhà máy xe lửa, nhà máy diêm, nhà máy gỗ, kho chứa dầu, trạm biến thế điện, hàng hóa chất đống trên ga Yên Viên... Chủ nghĩa xã hội những ngày đầu xây dựng, bể bộn, ngổn ngang. Gió kéo đàn trên những đường dây cao thế chạy dài tít tắp đến tận chân trời. Núi Đôi kia, trái núi gắn liền với một bài thơ về tình yêu mà Hảo rất thích. Dãy nhà doanh trại quét vôi màu xám mà anh Đông đã nói với mình kia rồi. Đồng chí bộ đội có tuổi ngồi ở bàn thường trực tại nhà chiêu đãi vừa nhìn tên Hảo trên tờ giấy đi đường, đã nói ngay:

        - Anh Quỳnh hôm nay trực, dặn tôi nói với cô, mời cô cứ yên trí nghỉ ngơi ăn uống tại đây, buổi chiều anh Quỳnh về sẽ ra ngay.

        Hảo biết Trọng lên trước đã chuẩn bị cho mình chu đáo.

        Sau bữa cơm trưa, Trọng cùng Tú và một người lạ có khuôn mặt tròn tròn, cặp mắt nâu và một nụ cười hiền hậu ra thăm. Tú giới thiệu với Hảo đó là Bút, chính trị viên đại đội. Lần đầu, Hảo cảm thấy bẽn lẽn, e thẹn khi đứng trước những người đàn ông. Trọng nói:

        - Hôm qua chị Hảo ngại lên đây đơn vị sẽ coi là người lạ không tiếp nhận, nên hôm nay cả ban chỉ huy đại đội ra để tiếp nhận chị.

        - Không phải bây giờ mới tiếp nhận mà chúng tôi đã nhận họ với chị từ hồi mùa hè rồi - Giọng Tú thân mật.

        Chính trị viên Bút tiếp lời:

        - Cũng không phải là chỉ chúng tôi tiếp nhận chị Hảo mà chúng tôi đang mong chị sẽ tiếp nhận gia đình anh em lái chúng tôi.

        Đúng như lời anh Trọng nói tối hôm qua, các anh ấy đều đã biết rõ chuyện của mình với anh Quỳnh, Hảo nghĩ vậy và cảm thấy đỡ ngượng ngập.

        Tú nói:

        - Bây giờ chị sẽ phải chịu đựng sự thử thách đầu tiên là chờ anh Quỳnh từ giờ đến hết buổi chiều. Anh Bút và chúng tôi đã bàn với nhau ngày mai đề nghị đoàn cho anh Quỳnh nghỉ trực một ngày. Xin giới thiệu với chị mấy hình thức giải trí: Ở mặt đất, mời chị đi tham quan khu vực nhà chiêu đãi của đoàn, chỉ tiếc rằng mấy chị người nhà của các đồng chí lái đều về cả rồi. Ở trên trời, mời chị xem máy bay của ta bay. Buổi chiều, khoảng 5 giờ, nếu có bốn chiếc máy bay bay qua đây thì trong đó có máy bay của anh Quỳnh. Còn về mặt tinh thần, anh Bút đã mượn sách ở thư viện về cho chị, sợ chỉ là toàn những sách chị đã xem rồi.

        - Các anh lo cho em chu đáo quá!

        Bút trao cho Hảo mấy cuốn truyện, rồi nói:

        - Từ ngày không quân đánh thắng trận đầu đến giờ, đơn vị chúng tôi luôn luôn nhận được sự động viên của Đảng, của chính quyền, và của nhân dân. Trong những phái đoàn nhân dân đến thăm đơn vị thì những "phái đoàn một người" như chị Hảo hôm nay cũng có tầm quan trọng đặc biệt của nó.

        Tú phá lên cười.

        Hảo không những thấy bớt ngỡ ngàng xa lạ mà còn cảm thấy sự đầm ấm, hạnh phúc trong cái gia đình mà mình mới đặt chân tới lần đầu.

       
        Một buổi chiều vàng đầy âm thanh chậm chạp trôi qua.

        Không bao giờ Hảo cảm thấy cảnh vật ở chung quanh cách biệt với mình đến thế. Tất cả đều lung linh, mờ ảo như những hình ảnh hiện ra dưới đáy hồ luôn luôn bị xao động vì những tăm cá. Trống ngực Hảo thỉnh thoảng lại đập dồn. Tại sao mình bỗng như trở lại thời kỳ trẻ con, hôi hộp hơn cả những ngày còn là một thiếu nữ đi dự kỳ thi chuyển cấp. Sợ là đến giây phút đó, mình sẽ không chịu đựng nổi. Giá mình được gặp anh ấy ngay từ trưa nay thì không đến nỗi như thế này. Tại mình phải chờ đợi lâu quá đây mà...

        Trời đã nhá nhem. Nhiều phòng ở cùng dãy đèn bật sáng, vang lên tiếng cười nói ríu rít. Sao anh ấy chậm chạp thế nhỉ? Hảo bước ra hiên, nhìn về phía ngôi nhà gác mà Trọng ban trưa đã chỉ nói là nơi Quỳnh ở. Những bức tường quét vôi xám và mái ngói đỏ đã nhuốm màu ban đêm. ánh đèn sáng lọt qua khung cửa, thấp thoáng bóng người ra vào. Hảo nhớ ra ban trưa, hình như anh Bút có dặn thêm là buổi chiều anh em lái đi trực chiến về, ăn cơm hơi muộn. Chị ở buồng bên ôm con ra cửa, nhìn thấy Hảo hỏi:

        - Anh ấy chưa ra à chị?

        Chị tưởng Hảo là một người lên thăm chồng như mình. Cũng vì ngại những câu hỏi như vậy nên từ trưa đến giờ, trừ hai bữa ăn, Hảo toàn ngồi hoặc nằm trong buồng.

        - Vâng - Hảo trả lời gọn cho qua.

        - Không hiểu sao bố cháu chiều nay ra muộn thế? Hẹn cho cháu ra phố huyện chơi mà đến giờ vẫn chưa thấy người đâu.

        Thỉnh thoảng lại có một bóng người quần sẫm, áo trắng hiện ra ở đầu hàng hiên. Những cán bộ, chiến sĩ ở đơn vị đến với gia đình mình.

        Một bóng người mặc quân phục cao cao đi lại, đứng dừng trước mặt Hảo. Khuôn mặt anh tôi tối dưới vành mũ mềm. Hảo tưởng mình và chị có con đang chắn lối anh, toan đứng nép vào giáp tường, thì nghe tiếng nói âm ấm, quen quen:

        - Hảo!

        Hảo ngỡ ngàng vì không ngờ là mình lại không nhận ra anh. Cô vẫn chờ anh với bộ thường phục và cái đầu để trần lần gặp trước.

        - Anh ấy đây à? - Chị bế con nhanh nhảu hỏi.

        - Chào chị - Quỳnh nói và xoa má đứa bé.

        - Chị ấy chờ anh suốt từ chiều đến giờ! Sao bố con bé này mãi vẫn không ra!

        Quỳnh quay lại mỉm cười với Hảo. vẫn nụ cười sáng rực. Đúng là anh ấy. Anh ấy có đổi khác gì đầu. Bấy giờ cô mới reo lên khe khẽ:

        - Anh!

        Họ bước vào căn phòng nhỏ của nhà chiêu đãi. Sao anh ấy đứng dừng lại thế nhỉ? Anh ấy ngó quanh tìm kiếm cái gì trên tường? Anh ấy đang tìm chỗ bật đèn. Có thế mà mình không nghĩ ra. Công tác đèn ở ngay sau lưng Hảo. Hảo ngoái tay ấn cái nút nhựa.

        Gian buồng bừng sáng. Quỳnh quay lại nhìn Hảo. Nụ cười đã thay bằng cặp mắt ngạc nhiên. Sáng nay, mặc dù Trọng đã nói cô sẽ lên thăm, anh vẫn không tin hẳn. Anh lo nửa chừng cô sẽ thay đổi ý kiến... Vì cô cần đi Nam Định ngay... Vì cô còn ngại... Vì có người gàn... Vì nhiều thứ mà anh không biết. Buổi trưa, anh nuôi mang cơm trưa ra, ghé tai Quỳnh nói: "Anh Bút nhắn anh là người nhà đã hạ cánh xuống chiêu đãi sở an toàn". Không còn lý do nào để không tin vào cuộc gặp gỡ chiều nay. Nhưng anh lại nghĩ: Sắp có lệnh xuất kích và mình sẽ gặp trường hợp như Đông... Và biết đâu cô ấy chỉ đến với mình như đến với một người bạn. Mình cũng sẽ nói rõ vói cô ấy là có những thử thách rất lớn nếu em gắn cuộc đời em với cuộc đời anh. Chúng ta sẽ không ràng buộc với nhau nhưng chúng ta vẫn có thể chờ đợi. Em có biết chăng, chỉ chừng ấy cũng đủ mang lại cho anh rất nhiều hạnh phúc. Nhưng biết đâu sẽ không được như thế. Em sẽ không chịu đựng được sự chờ đợi, em sẽ phải dứt khoát trong việc lựa chọn của mình. Điều đó cũng bình thường. Nhưng sau đó, em sẽ để lại cái gì cho anh...?

        Anh đã nhận thấy trong ánh mắt của cô một cái gì rất khác so với những lần gặp trước. Đôi mắt dường như muốn nói cô đã thuộc về anh. Điều đó giúp anh mạnh dạn nắm lấy tay cô, một việc trước đây anh chưa hề nghĩ tới..

        Sức nóng từ bàn tay anh truyền sang người cô như một luồng điện. Hảo đã nhiều lần bắt tay những người đàn ông, nhưng chưa bao giờ cô có cảm giác như vậy. Cô nhận thấy rõ ràng một sự thay đổi lớn lao vừa đến với cuộc đời mình.

        Anh buột miệng:

        - Mới đó mà đã hơn một năm rồi? Tưởng như chỉ mới chia tay với Hảo ở sân ga tuần trước.

        Quỳnh nghe một tiếng thở dài nhè nhẹ. Rồi cô nói:

        - Hơn một năm qua với em là một thời gian rất dài.

        Phải chăng nó đã đủ để mang lại cho em những đổi thay và đã dẫn em tới với anh, anh tự bảo mình, và người anh trào lên một niềm hạnh phúc.

        Cô đã đọc được những ý nghĩ đó trong cặp mắt của anh. Cô buông tay anh, và bất thần gục đầu vào vai anh. Những giọt nước mắt của cô trào ra ướt cả áo anh.

        Hảo bỗng nhận thấy từ ngực mình cũng đang dềnh lên những đợt sóng. Mình không thể cứ đứng mãi như thế này. Cô liếc mắt nhìn ra cửa. Một ánh trăng dịu mát trải trên cánh đồng.

        - Ta ra ngoài đi anh... Ở trong này em thấy ngột ngạt quá.

        Giọng cô gái lạc hẳn đi và cô nhận ra đúng là mình đang khó thở.

        

        Họ đi với nhau hồi lâu trên con đường có những cây dương chạy vòng quanh quả đồi đầy ánh trăng.

        Cô ấy khác trước rất nhiều. Hồi đó, cô ấy như là cô gái ngồi bên hoa trong một bức tranh, im lìm, xa xôi, mình chẳng làm thế nào mà hiểu được. Bây giờ cô ấy bỗng từ trong tranh bước ra trở thành một con người thực. Và con người ấy đang đi bên mình, thân thiết biết bao. Cô ấy hiện ra đúng như người mình đã tưởng tượng sau mỗi lần đọc thư của cô ấy.

        Ở hàng dương bên đường dường như có rất nhiều cặp mắt mở to đang nhìn họ. ánh trăng dệt những bông hoa gấm cánh nhỏ li ti trên mặt đường. Những bông hoa đó đùa giỡn dưới chân họ như một đàn nhện nước. Mỗi khi bàn chân của họ bước qua thì chúng né đi như tránh bàn tay chộp bắt của một đứa trẻ. Chúng nhảy lên bám lầy quần áo họ. Khi họ qua rồi, chúng lại quay về chỗ cũ nhởn nhơ.

        Họ đã đi khỏi quả đồi của khu nhà chiêu đãi ra tới cánh đồng. Con đường trục chạy về sân bay ban ngày đỏ bụi, nham nhở vệt bánh xe, đêm nay, biến thành một dải sông đào mềm mại. Dòng sông đang mời mọc họ hãy thả xuống đó một con thuyền để xuôi dòng đi tới miền đất lạ. Có phải cô Hằng Nga đang nằm một mình bâng khuâng trên chiếc võng trăng thượng tuần treo lơ lửng giữa trời.

        Mọi vật chung quanh họ đều đổi khác, nhẹ nhàng như mây, như khói, mang âm thanh của gió, của nước và màu sắc của những chiếc cầu vồng. Chúng đang nói lên hộ những tình cảm của họ bằng những tiếng nói riêng tuyệt vời. Họ đều thấy rõ mình đã vượt qua ranh giới những quan hệ bình thường, đang cùng nhau bước vào địa hạt của tình yêu.

        Anh bỗng dừng lại quay sang cô:

        - Buổi sáng, khi nghe anh Trọng báo tin, anh vẫn chưa tin rằng hôm nay sẽ gặp lại em...

        Cô nhìn anh như thầm nói một lời xin lỗi. Cô lại ngả đầu vào vai anh và lần này là trong vòng tay ấm áp của anh.

        Trời mùa thu quang mây về đêm vẫn xanh và xa vời vợi. Trên cánh đồng ngậm sương, lúa sớm đã bốc lên mùi hương cốm.

         

        Ra khỏi ga Thường Tín, ngọn đèn điện trong toa tàu bổng nhiên vàng úa rồi phụt tắt. Hảo chưa hiểu tại sao thì nghe một người ngồi ở dãy ghế bên kia lầm bẩm:

        "Vào khu chiến rồi!".

        Con tàu lao mình chạy ầm ầm trong đêm trăng.

        Sương phủ dài trên cánh đồng phẳng lặng lờ mờ những xóm làng chỉ còn là những bờ tre tùm hum. Rải rác vẫn leo lét đôi ánh lửa đèn dầu. Từ toa bên, một toa chở toàn bộ đội, những tiếng hát bỗng vang lên hòa nhịp với tiếng bánh xe lăn trên đường sắt. Các chiến sĩ đang say sưa hát bài ca Giải Phóng miền Nam. Đến giờ phút đó, Hảo mới như sực tỉnh nhớ đến lý do chính của chuyến đi phép lần này.

        Cha Hảo là một đồng chí đại đội trưởng thuộc đại đoàn chủ lực 308. Ông đã hy sinh hồi chiến dịch Trung du năm 1950 trong trận đánh đồn Thằn Lằn. Hai năm sau đó, vào mùa thu, mẹ Hảo tái giá. Hồi ấy Hảo là một cô bé mới mười tuổi. Nhưng trước ngày quyết định lấy chồng, mẹ Hảo đã nhiều lần nói chuyện với Hảo như với một người lớn. Mẹ nói kháng chiến còn lâu dài, nhà toàn đàn bà, con gái, mẹ ở vậy một mình không tiện. Ngày đó, Hảo chưa hiểu được hết những khó khăn của mẹ. Mẹ nói dượng là bạn của bố ngày trước và là người rất tốt. Có dượng gia đình thêm một người đàn ông. Mẹ sẽ đỡ lo lắng hơn. Sau khi xây dựng với mẹ, dượng lên đường đi chiến dịch Điện Biên Phủ. Một năm sau, hòa bình lập lại. Trước ngày gia đình hồi cư về Nam Định, mẹ khóc nói với hai chị em Hảo: "Nếu mẹ biết sớm hòa bình thế này thì mẹ chẳng đi bước nữa, mẹ ở vậy với các con". Dượng rất chiều chuộng hai chị em Hảo. Cái Hoàn, em Hảo rất quý dượng. Riêng Hảo, Hảo không có gì chê trách dượng, nhưng Hảo không tài nào yêu dượng. Hảo cứ có cảm giác dượng là người đến chia rẽ tình cảm của ba mẹ con mình. Ngày Hảo bắt đầu lớn, dượng càng chăm chút hơn, săn sóc Hảo hơn cả đứa nhỏ mẹ sinh với dượng về sau. Dượng nói cần chăm lo cho đứa lớn vì đứa lớn nhiều nhu cầu hơn đứa nhỏ. Nhưng Hảo vẫn thấy mình chỉ là một đứa bé mồ côi cha. Nhiều người nói Hảo gan góc. Hình như những đứa trẻ mồ côi đều gan góc. Khi còn ở Nam Định, những ngày nghỉ, Hảo thích lên bà ngoại. Từ ngày vào đại học, xa Nam Định, Hảo luôn luôn có ý nghĩ mình phải sớm tự lập, tránh sự giúp đỡ của gia đình sớm ngày nào hay ngày ấy. Tình cảm ít ỏi của Hảo đối với dượng, có lẽ cả dượng và mẹ đều biết. Nhưng dượng vẫn cứ chăm chút Hảo. Sự chăm chút đó không thể nào lâu dài nếu như dượng thiếu một tình thương đối với Hảo. Hảo cũng nhận ra điều đó. Nhưng Hảo vẫn không làm sao quý được dượng khi nghĩ là dượng đang hưởng những tình cảm mà mẹ trước kia chỉ dành cho bố mình...

        Trên đường số 1, những chiếc xe tải lớn, khoang hàng bạt chùm kín nối theo nhau vội vã phóng trên mặt đường nhựa ướt đẫm sương. Tiếng hát của các chiến sĩ trên đường đi về phía Nam chốc lại vang lên như bốc lửa. Đêm nay, mọi con đường của đất nước đều trở thành một chiều. Tất cả đều đi về phía Nam. Dượng cũng sắp đi về phía đó. Không mấy giờ nữa, mình sẽ dừng lại. Nhưng những đoàn xe kia, những anh bộ đội đang hát, cả con tàu này sẽ còn tiếp tục đi, đi sâu mãi về phía Nam...

        Những con người mà mình phải chịu ơn đều đang đi về phía đó. Vào những giờ phút dượng sắp đi xa này mình mới nhận thấy rõ những nét tốt đẹp trong con người của dượng. Dượng chỉ hơn mẹ một, hai tuổi. Đáng lẽ ra dượng có thể lấy một người vợ trẻ hơn mẹ nhiều. Nhưng dượng đã gánh lấy trách nhiệm đối với cả gia đình mình. Những tình cảm của dượng đối với mọi người trong gia đình từ hồi đó đến giờ vẫn không có chút nào suy suyển. Trên mười năm nay, dượng đã chăm chút cho chị em mình. Bây giờ dượng lại đi... cũng vì hạnh phúc của mọi người trong đó có chị em mình. Không thể dễ tìm một người tốt hơn dượng... Cô gái thấy hiện ra bao nhiêu điều thiếu sót đối với một người mà trước đầy mỗi khi nhớ tới cô đã vội vã tìm cách quên đi... Mình sẽ nói lại với dượng và xin dượng tha thứ cho mình. Chắc chắn là dượng sẽ tha thứ. Mà dượng có bao giờ giận mình đâu! Nếu dượng giận không khi nào dượng lại điện gọi mình trước khi đi xa.

        Con tàu ầm ầm chạy sâu mãi vào trong đêm. Nhiều người chung quanh Hảo đã gà gật ngủ. Kể chợp mắt đi được một lúc cũng hay. Đêm hôm qua sau khi Quỳnh về doanh trại, Hảo còn nằm thao thức mãi... Tối nay mắt mình cứ chong chong. Dượng đi như thế này chắc là mẹ buồn. Nhưng Hảo biết rõ, mẹ là một người can đảm. Hơn nữa, mẹ rất hiểu biết. Với mẹ, sẽ không sao đâu. Lần này về mình sẽ nói để mẹ và dượng biết chuyện của mình với anh Quỳnh. Từ ngày Hảo ra trường đến giờ, thư nào Hoàn gửi cho Hảo cũng viết "mợ bảo em hỏi chị có tin mừng gì rồi thì báo để cậu mợ biết". Nhiều lúc Hảo ngại viết thư về nhà cũng vì không muốn trả lời câu hỏi ấy. Mình đã có một tin mừng đem về cho gia đình... Dượng sẽ rít một hơi thuốc lào, ngửa mặt đỏ bừng thở khói lên trần nhà, đôi mát lim dim, miệng mỉm cười nói : "Cậu mừng cho con. Phương hướng lựa chọn của con rất là chính xác". Còn mẹ... Chắc mẹ sẽ che đậy sự mừng rỡ, sung sướng bằng một câu nói mát mẻ: "Tôi tưởng cô cứ gan vàng dạ sắt ở mãi một mình suốt đời!". Gia đình anh ấy ở xa và cũng không còn ai. Mẹ lại có thêm một đứa con nữa. Anh ấy sẽ coi gia đình mình như chính gia đình của anh ấy trong kia. Dượng lấy mẹ mình cũng chẳng về sống bên quê ngoại đấy ư... Anh ơi, anh có biết anh còn đem lại rất nhiều niềm vui cho tất cả những người thân của em nữa không. Một tiếng ngáy của ai đó vừa rộ lên nghe rất buồn cười. Toa tàu tối đen trở lại im lặng với tiếng bánh xe lăn đều đều và những tiếng lịch kịch cũng đều đều ở những nơi hai đoạn đường ray nối nhau. Mọi người cứ ngủ ngon đi, mặc tôi thức một mình với tiếng reo vui của con tàu và với niềm hạnh phúc to lớn của tôi...

        Một hồi còi rúc lên trong đêm khuya. Nhịp bánh xe lăn chậm dần lại. Cô gái nghe tiếng ván gỗ rung rầm rầm dưới chân mình. Hảo ló đầu ra cửa sổ thấy mình đang ngồi trên một con sông lấp lánh ánh trăng. Đúng là tàu đang chạy ngay trên mặt sông. Không hề nhìn thấy bóng dáng của một cây cầu. Chắc là nó đã bị bom Mỹ phá sập. Bây giờ chỉ còn những thanh đường ray đặt chơi vơi trên những trụ cầu.

        - Phủ Lý rồi phải không cô?

        Hảo chưa kịp trả lời câu hỏi của người ngôi bên vừa chợt tỉnh giấc thì có tiếng một người chắc là nhân viên của ngành đường sắt nói rất to:

        - Xin mời hành khách ai xuống Phủ Lý thì chuẩn bị hành lý.

        Nếu không có câu nói đó thì Hảo không thể nhận ra đây lại chính là thị xã Phủ Lý. Tàu đã qua sông. Nó đang từ từ chạy về ga. Trước mắt Hảo là những hố bom lớn, nước mạch đùn lên trong lòng hỗ. Những vườn chuối xác xơ. Những thân cây chuối bị bom phạt ngang. Rồi cô nhìn thấy những đống gạch ngói lớn và những mảnh tường sót lại của các ngôi nhà đã bị bom đạn làm biến dạng. Tiếng bánh xe của con tàu cậm cạch như nó đang lăn trên chính những đống đổ nát đó. Trong mỗi ngôi nhà kia, khi trái bom rơi xuống, là những cái gì? Đó là những cuộc đời. Những người đàn bà như bà ngoại mình, như mẹ mình những em nhỏ như bé Lụa, như các em mình. Chắc chắn là có cả những cô gái như mình đang sống lâng lâng trong hạnh phúc...

        Hảo căng đôi mắt nhìn qua màn sương về khuya càng dày, hình ảnh khốc liệt đầu tiên của chiến tranh mà cô được thấy tận mắt trong cuộc đời. Từ toa tàu bên, một lần nữa những tiếng hát lại vượt lên những đám gạch ngói đổ vỡ, những bức tường vôi trắng lạnh, bay về dãy núi xa trải dài trong đêm tới tận mảng trời xanh có mảnh trăng sắp lặn.

       
        Chuyến tàu đêm đổ khách xuống Nam Định cách ga chính gần mười ki-lô-mét. Hảo lấy xe xong đạp về nhà. Trăng đã lặn, mặt đường nhựa tối đen. Thành phố Nam Định ở trước mặt vẫn rực rỡ ánh đèn. Ánh đèn như nói với cô gái thành phố quê hương của mình vẫn đứng vững.

        Đạp một quãng, Hảo đuổi kịp một người đi chiếc xe Phượng Hoàng có đèn. Ngọn đèn của người không quen đã dẫn Hảo đi dễ dàng. Một đốm lửa lóe lên trên cánh đồng tối ở gần đường. Hảo chú ý nhìn nhận ra đó là một trận địa pháo cao xạ. Một chiến sĩ có lẽ vừa châm lửa hút thuốc. Con tàu chạy vượt qua Hảo, tiếp tục hành trình về phía Nam, mang theo những tiếng hát vẫn như bốc lửa. Trong khi đất nước ngủ yên thì các anh ấy vẫn thức, vẫn ra đi. Đã bao nhiêu đêm trôi qua, mình không nghĩ rằng trong giấc ngủ ngon có bao nhiêu người vẫn thức. Cũng đáng buồn là nhân một chuyến về thăm nhà thế này mình mới hiểu được những ý nghĩa to lớn những khoảng thời gian đất nước khi không có ánh sáng mặt trời.

        Đã đến rặng găng đầu thành phố. Hảo quyết định đạp xe theo con đường ngày xưa mình vẫn đi học để về nhà bà ngoại ở đầu Mom, nơi mẹ và các em Hảo đang sơ tán.

        Đường phố đêm khuya vắng và yên tĩnh. Cô gái hít mạnh những hơi dài, thở lại bầu không khí mát mẻ trong lành của ngày tuổi nhỏ. Ngôi nhà tập thể nhiều tầng của công nhân nhà máy sợi vẫn đứng vững với những cánh cửa sổ mở rộng hóng gió. Nhà máy sợi có ánh đèn. Chắc còn những bộ phận làm việc tại đấy. Nước vẫn đổ rào rào trên cái két gỗ sơn đen gần cửa ra vào. Có thể là bom đã rơi ở bên trong nhà máy mà mình qua ngoài này không nhìn thấy. Đây là vườn hoa mà Hảo và các bạn thường đi thơ thẩn trong những ngày nghỉ. Hảo đạp xe qua Cửa Đông, qua phố Hàng Sắt, phố Hàng Nâu... Nhà bác Tư còn ánh đèn dầu.

        Nhà chị Mừng có khóa ngoài thế kia, chắc là chị đã đi sơ tán... Ngày mai Hảo sẽ phải chạy đi thăm nhiều nơi. Hầu như tại phố nào ở đầy, gia đình Hảo cũng có họ hàng. Hôm nghe tin Nam Định bị ném bom, cô tưởng cả thành phố đã tan tành. Những ngôi nhà cũ kỹ nhô ra thụt vào. Những hè phố nhỏ hẹp, mấp mô. Không biết những nơi khác thế nào còn tại các phố mình đi qua thì rất may, mọi vật hầu như còn nguyên vẹn. Rồi đây, liệu tất cả có còn được như thế này nữa không...

        Gần hai giờ đêm, Hảo tới nhà. Hảo dựa xe vào vách, rồi nhìn qua khe cửa. Cô thấy đốm lửa vàng như hạt đỗ của ngọn đèn dầu vặn nhỏ. Hảo vừa cất tiếng gọi thì đã nghe mẹ ở trong nhà hỏi ra.

        - Hảo về đấy à con?

        Mẹ vẫn thức chờ mình. Hảo vội đáp:

        - Con đây, Hảo đây.

        Gian nhà sáng lên. Những tiếng dép lẹt sẹt quen thuộc của mẹ bước vội ra cửa.

        - Mợ vẫn còn thức ư?

        - Mợ nghe tiếng còi tàu. Mợ cũng đoán đêm nay con về.

        - Tối nay cậu có về nhà không?

        - Cậu đi sớm nay rồi. Cậu cũng tưởng là vài hôm nữa mới đi nên đánh điện cho con. Không ngờ trên lại gọi đi gấp.

        Hảo buông thõng hai tay, đứng sững sờ ở cửa. Mẹ Hảo quay về phía chiếc màn nâu căng ở góc nhà, gọi:

        - Cái Hoàn, thằng Thắng đâu? Dậy đi, chị Hảo về rồi?

        Thấy Hảo vẫn đứng ở cửa, bà nói:

        - Vào đi! Sao Tết vừa rồi lại không về? Cả nhà mong hết nước hết cái.

        Không nghe Hảo đáp, bà nhìn kỹ thì thấy hai dòng nước mắt chảy dài trên má con. Đến lượt người mẹ sững sờ. Bà tự hỏi: Nó cũng thương anh ấy ư? Nó cũng thấy là anh ấy đã hết lòng thương yêu hai chị em nó ư? Nó đã biết anh ấy là người tốt. Nếu anh ấy còn ở nhà tối nay. Hai mắt bà mờ đi.

        - Vào đi con!

        Hảo nghe tiếng nói của mẹ đã nhòa trong nước mắt. Cô bước vội vào nhà, ném cái túi lên mặt chiếc hòm sơn cũ kỹ, rồi kéo ghế ngồi gục đầu xuống bàn. Đáng lẽ ra thì mình gặp được dượng. Mình không gặp dượng chỉ vì mình ít nghĩ tới dượng quá trong khi dượng đã tự tay viết điện gọi mình về. Mình đúng là một đứa vô ơn. Có phải là dượng đi du lịch ở nước ngoài một thời gian đâu. Dượng đã nói rõ là dượng đi "công tác xa". Dượng nghĩ gì sáng nay khi ra đi vắng mặt mình...?

        - Hoàn ơi! Dậy đi!

        Nghe tiếng mẹ gọi em, Hảo ngẩng đầu lên nói:

        - Mợ đừng đánh thức các em nữa. Gần hai đêm con thức suốt rối. Con phải đi ngủ đây.

        - Con đi xích lô về nhà à?

        - Con đi xe đạp...

        Bấy giờ Hảo mới nhớ ra chiếc xe đạp vẫn dựng ở bên ngoài. Hảo chạy ra mở cửa nhấc chiếc xe vào nhà. Bà mẹ nhìn con gái thở dài. Lần này, Hảo không bị mẹ mắng về tội lơ đễnh. Cô gái hỏi mẹ:

        - Cậu đi có để lại số hòm thư không?

        - Chưa có số hòm thư. Cậu hẹn khi rõ chỗ ở mới sẽ biên thư về.

        Bây giờ ngay cả muốn nói những điều đó với dượng qua một lá thư cũng còn phải chờ đợi. Con người ta vẫn có những lúc như vậy, khi còn điều kiện để sửa chữa thiếu sót của mình thì cứ mặc sức buông thả, đến lúc không có điều kiện nữa thì lại hối tiếc.

        Thấy nước mắt lại muốn ứa ra, Hảo giật vội chiếc khăn mặt treo trên dây, chạy ra bể nước sau nhà.

       
        Đã lâu lắm, Hảo mới lại nằm một giường cùng với mẹ. Ngày ấy mình còn là một cô bé ham chơi, đanh đá, hay hờn rỗi, nằm gọn trong vòng tay của mẹ... Bây giờ mình đã trở thành một cô gái lớn sắp có chồng rồi, với biết bao ý nghĩ gần xa trong đầu. Mình càng to lớn lên thì mẹ càng gầy yếu đi.

        Hai mẹ con cùng nằm yên lặng. Những giọt nước mắt bất chợt vừa rồi đã nói hộ cho cả hai mẹ con rất nhiều. Bà mẹ đặt tay lên mái tóc dày của con. Tóc nó rít quá. Đi quanh năm mà. Ngày mai phải đặt một nồi lá thơm cho mấy chị em nó cùng gội đầu. Năm xưa, những đêm dượng nó vắng nhà, nó cũng nằm với mình như thế này. Mình vẫn lẫy tay sờ lần chân tóc của nó, tuốt cho nó những cái trứng chấy. Cái chuyện giữa nó với anh ấy đã kéo dài suốt những năm qua. Nó đã lớn, đã biết rồi. Nó đã biết thương anh ấy... Lo nó về, nó lạnh nhạt trước khi anh ấy đi. Con ơi, có nhiều chuyện khi lớn lên rồi con mới hiểu được. Tội nghiệp cho nó! Mợ cũng biết rằng dượng con dầu tốt đến đâu cũng không thể nào thay cho bố con được. Nhưng nó đã biết đến công lao, đến lòng tốt của anh ấy... Những giọt nước mắt của cô con gái lớn lúc này làm cho lòng bà nhẹ nhõm đi rất nhiều... Nó đang muốn viết thư cho cậu nó. Mình đã biết nó sẽ viết gì rồi. Anh ấy sẽ càng thương nó hơn. Nhưng thôi, mình không nên nhắc đến cậu nó bây giờ làm gì...

        - Con làm cái công việc cứ lênh đênh trên biển tháng này qua tháng khác, mợ lo lắm.

        - Còn những người vào công tác ở ngay chiến trường thì sao hả mợ?

        - Ở chiến trường thì nó lại đi một đàng... Ở thuyền... mà con lại là con gái lớn rồi!

        Bà bỗng thở dài. Hảo đã hiểu nỗi lo của mẹ. Lại cái chuyện "khôn ba năm dại một giờ".

        - Chuyện gì chứ chuyện ấy thì mợ hãy tin ở con.

        Có phải là mình không tin nó đâu. Nó đã xa nhà bốn năm nay rồi. Nhưng cái chuyện ấy, ai mà nói mạnh được...

        - Sao những thư viết vé nhà con không chịu nói cho cậu mợ biết gì về chuyện riêng của con? Chồng con là chuyện cả cuộc đời, phải cẩn thận. Nhưng cũng đừng có đứng núi này trông núi nọ.

        Mình đã biết trước thế nào mẹ cũng nhắc đến vấn đề ấy, Hảo nói:

        - Con định nhân chuyến này về thì thưa chuyện với mợ và cậu.

        - Người ở đâu thế con?

        - Gia đình anh ấy ở Quảng Nam.

        - Người miền Nam à? Công tác gì?

        - Anh ấy là chiến sĩ lái máy bay.

        - Phi công à?

        Hảo nghe mẹ giật giọng hỏi lại mình. Ờ... lại còn cả chuyện đó nữa mà mình đã không nghĩ tới trước khi nói với mẹ. Ngay cả mẹ nữa, mẹ cũng vẫn nghĩ đến chuyện đó. Dù sao mẹ cũng vẫn là một người mẹ. Hảo đáp lại bằng một tiếng "vâng" rất gọn. Cô muốn tỏ cho mẹ biết điều ấy mình đã cân nhắc kỹ. Mình sẽ nói rõ với mẹ những suy nghĩ về chuyện chồng con. Nếu cần, mình sẽ tranh luận với mẹ. Hảo thấy mẹ im lặng hồi lầu. Rồi cô nghe mẹ thở dài nhè nhẹ.

        Lát sau, bà nói:

        - Con lớn khôn rồi, tùy con quyết định lấy. Bố con và dượng con chả là bộ đội cả đấy ư!

        Ở giường Hoàn nằm có tiếng cười rúc rích. Các em Hảo đã tỉnh giấc từ lúc nào. Thằng Thắng hỏi sang, giọng tỉnh như sáo:

        - Anh ấy lái máy bay chiến đấu hay máy bay vận tải hả chị Hảo?

        Dượng đi rồi, nhưng ở nhà mình vẫn còn khối người ủng hộ. Hảo mỉm cười trả lời em:

        - Lái máy bay chiến đấu phản lực.

        - Hay quá! - Thằng bé reo lên.

        - Trưa hôm nay, anh ấy vừa bay qua đầy đấy chị Hảo ạ. - Tiếng Hoàn láu táu.

        - Chị em mày dậy từ lúc nào? - Bà mẹ nói - Nho nhỏ chứ để cho bà và hàng xóm còn ngủ.

        - Thùy nó gửi con mang thư về thăm cậu mợ.

        - Nó vẫn mới được có con bé thôi à?

        - Vâng.

        - Chổng nó có khỏe không?

        - Anh ấy... khỏe ạ.

        Không cần để mẹ biết chuyện anh Đông làm gì, Hảo nghĩ.

        - Lại vợ chồng nó dắt díu mày phải không?

        - Không ạ... Tự con quyết định lấy thôi.

        - Em tán thành quyết định của chị Hảo - Hoàn ở giường bên kia lại lên tiếng.

        - Tán thành! - Thắng nói theo như hô hưởng ứng một khẩu hiệu.

        - Ơ... - Bà mẹ kêu lên một tiếng nho nhỏ - Chị em nhà mày làm gì mà hét rám lên giữa đêm khuya ấy!

       
        Anh thương yêu,

        Em nhận được thư anh hôm thứ sáu. Tuần lễ trước, ở Nam Định về, khi qua Hà Nội, em đã bỏ cho anh một lá thư ở nhà ga. Chắc hôm nay anh đã nhận được thư đó rồi. Tối nay là tối thứ bảy, các bạn cùng buồng với em đi vắng hết. Một cô về Hải Phòng thăm người yêu ở hải quân. Một cô về thăm gia đình ở ngay Quảng Yên. Tại nhà chỉ còn mình em. Em sẽ dành cả thời gian đêm nay để nhớ thương anh.

        Chuyện về Nam Định, em đã viết cho anh trong lá thư trước. Em chỉ buồn là không kịp gặp dượng (vì sao, anh đã biết rồi đấy). Nhưng em cũng đã làm được một số việc cho chúng ta đối với gia đình. Các em đều bảo nhắc anh phải viết thư cho chúng nó và anh cố gắng về nhà chơi.

        Về Quảng Ninh lần này, em được phân công về phòng phân tích mẫu vật của trạm nghiên cứu hải sản. Dạo này em đã tìm lại cái không khí say mê của ngày đi học với những công việc làm trong phòng thí nghiệm. Em đang phân loại hải sản của vùng biển Quảng Ninh. Chắc anh đã biết nó. Đó là một sản phẩm của biển có giá trị dinh dưỡng cao và một mặt hàng xuất khẩu rất quỷ. Nhưng chắc anh không biết là hải sâm cũng có xương. Mới nghe nói vậy chắc nhiều người không tin và còn buồn cười. Tụi em rất thích khi nhìn thấy xương của nó qua kính phóng to bốn trăm lần. Xương nó gồm những phiến nhỏ rất đẹp. Có loại như hình mỏ neo. Có loại giống như chiếc bàn tròn của những gia đình đồng bào Hoa hay ngồi ăn cơm. Ngày ở trường, em không đi sâu vào vấn đề này nên không biết gì mấy về nó. Hôm nọ, lần đầu tiên em tỉm thấy một loài hải sâm có xương hình y như là chiếc bánh xe. Không thể nói cho anh rõ được sự vui thích của em hôm đó. Đó là cái vui của những người làm công tác như chúng em khi tìm hiểu dược một điều bí mật dù chỉ là rất nho nhỏ của thiên nhiên. Dọc dường từ phòng thí nghiệm trở về nhà, em cứ nghĩ lại về những đốt xương hình bánh xe đó đến nỗi một cô bạn phanh xe đánh kít trước mặt, em mới ngẩng đầu lên.

        Ngành sinh vật học của chúng em được coi là một ngành nhân đạo nhất trong các ngành khoa học. Người ta nói thế kỷ thứ hai mươi mốt sẽ là thế kỷ của sinh vật học. Em nghĩ rằng sau này chúng ta có con, nếu nó là con trai, em sẽ dành cho anh rèn luyện năng khiếu cho nó đi vào ngành nghề nào mà anh thích, nhưng nếu nó là con gái thì em sẽ giành phần đó, em sẽ hướng dẫn cho nó đi vào tổng hợp sinh vật để xây dựng thế kỷ mới. Những cái gì hôm nay lớp người của mẹ nó còn chưa làm được thì thế kỷ sau nó sẽ làm.

        Đề tài em dang nghiên cứu bây giờ chỉ là tạm thời. Các đồng chí ở trên nói là sẽ phân công cho em một đề tài cố định để em có thể đi sâu nghiên cứu lâu dài hơn, đó là đề tài: Nghiên cứu cá vùng nước lợ của miền Bắc.

        Trong anh, người ta gọi là nước chè hai. Đấy anh xem! Em đã gắn liền với quê hương của anh rồi. Gần đây, mỗi khi nghe đài hay xem báo nói đến Thăng Bình quê anh là em lập tức có ngay một phản xạ như khi nghe người ta nhắc đến Nam Định quê hương em. À, em cũng phải nói thêm là cách đây vài ngày đọc báo em mới biết quê anh là Thăng Bình, lần trước nghe anh nói, em cứ tưởng là Thanh Bình.

        Em nói với anh những điều về công tác chuyên môn của em không phải là "gặp đâu nói đó", em có một chủ định đấy. Em muốn anh hiểu cụ thể hơn về em, anh sẽ hình dung ra em một cách thật rõ ràng, biết em đang làm gì, đang nghĩ gì, mặc dầu chúng ta không được ở gần nhau. Em không muốn anh hình dung ra em thành một con người khác với chính em hiện tại. Đối với tình yêu, em ích kỷ. Vì rằng tình yêu "là không thể chia sẻ được” anh nhỉ? Em không muốn chia sẻ cho một cô gái nào đó, dù chì là một cô gái trong tưởng tượng, tình yêu của em.

        Bên ngoài trăng cuối tuần đã bắt đầu lên cao. Khuya rồi. Nhưng em đã nói từ trước là em sẽ cùng anh thức suốt đêm nay mà. Đèn hình như sắp hết dầu. Em đã đặt sẵn trên bàn một chiếc đèn pin để khi cần sẽ dùng đến nó. Vì anh, em sẽ hoang phí loại ánh sáng "cấp cao" này. Bây giờ em sẽ nói đến một vài điều mà anh đã nhắc trong thư. Anh thương yêu, cũng có nhiều lúc em đã tự hỏi: Tại sao hồi ấy em làm khó dễ với anh thế? Có những lúc con người không hiểu được mình. Và cũng có nhiều lúc người ta có những hành động, thái độ bên ngoài không giống với những gì mình có ở bên trong. Thực ra, trong lần gặp đầu tiên, bây giờ nghĩ lại, không phải là em không có ít nhiều cảm tình với anh. Nhưng em đã có một thái độ ngang ngược và những câu nói làm cho anh khó chịu. Anh không giận em chứ! Anh đừng bao giờ hỏi lại em tại sao lại như vậy vì em không thể trả lời anh cho rõ ràng đâu. Em chỉ muốn nói với anh những gì đã đến với em hôm nay. Cái đêm trăng em đi tàu về Nam Định, nhìn những đoàn xe cùng nối nhau chạy xuôi trên đường số 1, em bỗng có cảm giác là tất cả những con đường trên miền Bắc lúc này đang nhập cả vào nhau để chạy cùng về một hướng. Cái cảm giác bất chợt đó bây giờ em lại thấy là rất đúng. Trong những ngày này đất nước như một cây đàn, mà mỗi người con là một sợi dây đang được lên căng thêm một cung độ. Mỗi người đều cố lớn hơn lên một chút. Do đó mà họ đang nhích lại gần nhau hơn, đang siết chặt lại với nhau. Đâu đâu em cũng thấy điều đó, ở tất cả những nơi em đã đi trong vòng một năm qua, ở đơn vị anh mà em chỉ mới được sống một hai ngày, ở chính trong gia đình em và ở ngay trong cả mối tình của chúng ta. Có đúng như thế không anh? Đừng nghĩ gỉ đến chuyện cũ nữa vì những ngày tươi đẹp đã đến với chúng ta rồi. Nó càng tươi đẹp hơn vỉ nó đến với chúng ta trong khói lửa, trong thử thách. Em cũng đã đến với anh rồi và em sẽ mãi mãi ở lại bên anh. Thế nhé! Anh đồng ý với em không?

        Rối đầy những khó khăn lớn hơn sẽ đến, sẽ thử thách em và cũng sẽ rèn luyện thêm cho em. Em sẽ bớt đi một chút ít mơ mộng (những cái gì viển vông hão huyền), em sẽ hiểu biết thêm về cuộc sống và nhất định là em sẽ có những tình cảm tốt đẹp hơn.

        Anh đừng có bao giờ nghĩ là em đã vững vàng trong cuộc sống nhé, tuy em cảm thấy em có đôi chút nghị lực. Em cần sự giúp đỡ, tiếp sức thường xuyên của anh như trước kia, ngay từ lúc em còn chưa nói là em yêu anh. Trong thư anh có dặn em là về mặt sinh hoạt phải hết sức giữ gìn, vì sinh hoạt không hoàn toàn tách rời với tư tưởng. Em rất cảm động vì lời khuyên của anh. Học về chuyên môn, em rất hiểu bản năng sinh vật của con người, nhưng đồng thời, em cũng hiểu được sức chịu đựng của con người thực là vô tận. Sự chịu đựng đó không có giới hạn khi con người đã có quyết tâm. Và chính các anh đã nêu cho em bài học quý giá về sự quyết tâm. Anh đừng lo ngại là em sẽ có những phút yếu đuối khi chúng ta còn phải xa cách nhau khá lâu nữa nhé. Em đã nghĩ là sau này em sẽ có con, em sẽ có nhiệm vụ phải làm mẹ. Muốn cho con mình trở thành người tốt, người có tài năng thì đòi hỏi ở người mẹ phải có một tiêu chuẩn rất cao. Điều suy nghĩ đó cũng làm cho em có thêm trách nhiệm về mọi hành vi và tư cách của mình. Hình ảnh của anh luôn luôn ở trong trái tim em. Cũng như anh, ngoài những giờ phút chiến đấu thật khẩn trương, chắc là anh dành rất nhiều tình cảm cho em. Tối nay, chúng ta tâm sự với nhau nhé! Một ngày kia thanh bình, anh sẽ đưa em đi tới những vùng anh đã chiến đấu, anh trỏ lên bầu trời kể lại cho em nghe những trận đánh của anh. Em cũng sẽ đưa anh ra biển, đi tới những vùng mà em đã đặt chân trong suốt năm qua. Em sẽ chỉ cho anh những bãi cát vàng, những hòn đá nhám, đã giúp em tôi luyện và trưởng thành. Đêm đêm trước khi đi ngủ, em sẽ đọc cho anh nghe một số trang tiểu thuyết, hay một số bài thơ vì em biết cái thích của em cũng là cái thích của anh. Em sẽ gắng bù đắp lại cho anh tất cả những gì mà anh đã phải hy sinh vì mọi người trong đó có bản thân em.

        "Mùa thu rồi, đã quá nửa đêm, có gió núi Tam Đảo thổi về, hơi lạnh đó, để em kéo chiếc chăn đơn che ngực cho anh. Bây giờ, em sẽ ru anh bằng một bài thơ quen biết.

        Bài "Nhớ" anh nhé!

                                        Ngôi sao nhớ ai mà sao lấp lánh
                                        Soi sáng đường chiến sĩ giữa đèo mây
                                        Ngọn lửa nhớ ai mà hồng đêm lạnh
                                        Sưởi ấm lòng chiến sĩ giữa ngàn cây.
                                        Anh yêu em như yêu đất nước
                                        Vất vả đau thương tươi thắm vô ngần
                                        Anh nhớ em mỗi bước đường anh bước
                                        Mỗi tối anh nằm, mỗi miếng anh ăn
                                        Ngôi sao trong đêm không bao giờ tắt
                                        Chúng ta yêu nhau chiến đấu suốt đời
                                        Ngọn lửa trong rừng bập bùng đỏ rực
                                        Chúng ta yêu nhau kiêu hãnh làm người.¹

        Đêm quá khuya rồi, anh ngủ đi anh!

------------------------
        1. Thơ của Nguyễn Đình Thi.

        Tú và các đồng chí cùng đi dừng lại trước hai cánh cửa sắt sơn đen nặng nề. Một thượng sĩ công an vũ trang không còn trẻ đứng bên vọng gác nhanh nhẹn bước lại. Anh chiến sĩ gác cầm khẩu tiểu liên nhìn mấy người lạ mặt mặc toàn sơ mi trắng giống những sinh viên, như đang thử đoán xem họ là ai. Trong khi đồng chí cán bộ của Bộ tư lệnh quân chủng trình giấy, Tú đứng ngắm bức tường đá nặng nề phía trên ngoài những mảnh chai sắc còn có cả một lớp rào dây thép gai hơi đổ ra phía ngoài. Đây là một trại giam được xây từ hồi Pháp thuộc. Tú đã qua phố này nhiều lần nhưng không chú ý đến nó. Anh chỉ thấy đó là những bức tường đá im lìm, chẳng buồn nghĩ nó chứa đựng bên trong những gì. Tú tò mò nhìn những cửa sổ sâu hoắm có chấn song sắt. Mình sắp tiếp xúc với cái thế giới cách biệt màu xám bên trong đó. Mình chưa bao giờ nghĩ lại có lúc sẽ bước chân vào đấy.

        Bản cung của viên phi công F4C nhảy dù bị bắt có những điều chưa rõ ràng. Bộ tư lệnh quân chủng đã chỉ thị cho đơn vị anh trực tiếp kiểm tra lại. Ta đang cần hiểu rõ thêm về loại máy bay mới nhất này của Mỹ. Tú đã chạm trán với chúng từ mấy tháng nay trên bầu trời nhưng đây là lần đầu anh sẽ gặp một giặc lái ngay trên mặt đất. Và lại gặp ở đây, tại một trại giam. Nó cứ nghĩ cuộc viễn chinh trên đôi cánh của "hung thần mũi quặp" ở vùng Đông Nam Á xa xôi sẽ kết thúc ở đây không? Nếu mình chẳng may rơi vào trường hợp nó, mình chỉ trở về trong vòng tay của những người thương yêu. Còn với tất cả những tên cướp trời là để chui vào ngôi nhà đá này.

        Cánh cửa ngách hé mở. Một đông chí đại úy đi ra. Anh có cặp mắt hơi xanh, một vành râu quai nón đã được cạo cẩn thận chỉ để lại một vệt cũng xanh xanh trên khuôn mặt thư sinh. Anh mỉm cười, khẽ gật đầu chào mọi người như nói tôi đã biết công việc của các đồng chí rồi.

        Họ lặng lẽ theo đồng chí đại úy đi qua nhiều lần cửa dọc một hành lang ẩm lạnh, hai bên là những bức tường đá dày. Đồng chí đại úy dẫn họ lên một phòng trên gác. Tú hơi ngạc nhiên khi thấy trong này cũng có một cơ quan với những người làm việc bình thường như mọi cơ quan bên ngoài. Hành lang của căn gác nhìn xuống một sân rộng có những luống hoa và một dàn cây dây leo.

        Đồng chí đại úy lặng lẽ chìa tay trỏ mấy chiếc ghế lùn mời họ ngồi. Anh ngồi sau cùng, vẫn lặng lẽ lật những chiếc tách, rót nước và xé tem mở một bao thuốc lá.

        Tú nhìn đồng chí đại úy bằng cặp mắt tò mò. Bộ đội ta kể cũng có lắm con người khác nhau. Tú hỏi:

        - Anh về công tác này đã lâu chưa?

        - Báo cáo các anh, từ ngày bắt được giặc lái Mỹ đến giờ. - Giọng nói của đồng chí đại úy êm dịu.

        - Như vậy cũng chưa lâu lắm!

        - Vâng. Chưa lâu.

        - Trước anh ở đơn vị nào?

        - Tôi ở pháo. Pháo nòng dài... Cũng chỉ tại trong lý lịch tôi lại khai là biết một ít tiếng Anh...

        Đồng chí đại úy bắt đầu để lộ tâm sự là anh cũng chẳng yêu thích gì nghề này. Rồi anh hỏi:

        - Các anh đã gặp phi công Mỹ bao giờ chưa?

        - Chỉ mới gặp ở trên trời - Tú cười đáp.

        - Thế thì tôi phải nói với các anh một vài điều... - Đồng chí đại úy lại đưa cặp mắt thông minh nhìn mọi người một lượt - Có cái hay là các anh đều mặc thường phục. Buổi thẩm vấn sẽ tiến hành dưới hình thức dân sự...

        - Chúng tôi cũng đang định hỏi anh về tình hình tư tưởng và thái độ của những phi công bị bắt.

        - Vâng... Rất khác với chúng ta. Lúc đầu, chúng tôi chẳng hiểu như thế nào. Bây giờ thì chúng tôi đã mò ra ít nhiều. Họ đã được nhồi sọ rất kỹ ngay từ khi còn ở nhà trường. Giới cầm quyên Mỹ đã làm cho họ tin rằng chủ nghĩa cộng sản là một bóng ma, là sự khủng bố, là sự bành trướng...? Bên nước Mỹ, có những tên ăn cướp tự xưng là "Cộng sản". Làm cho họ hiểu được sự thật không phải dễ đâu các anh ạ...

        Đồng chí đại úy đánh diêm châm một điếu thuốc lá như dùng giây phút im lặng đó để nhấn thêm vào sự khó khăn anh vừa nhắc tới. Nhưng một lát sau, anh chuyển bằng giọng nói vui vẻ hơn:

        - Thời gian gần đây thì nhiều tên bị bắt tỏ ra biết điều.

        - Anh cho biết là tại sao? - Tú hỏi.

        - Có thể có nhiều nguyên nhân. Nhưng tôi cho rằng chủ yếu là bị chúng ta giáng trả mạnh. Chúng đã có đủ thời giờ để thấy đây không phải là một chuyến đi du lịch không mất tiền mà lại được hưởng những khoản phụ cấp rất cao. Chỉ riêng tiền phụ cấp của một thiếu úy trong một năm đủ sắm một chiếc xe hơi khá sang. Viên phi công các anh sắp gặp được chúng tôi xếp vào loại hơi biết điều. Chúng tôi đã gửi các anh những bản cung. Nhưng nếu trong đó lại có lẫn vài điều "man khai" thì không phải lỗi hoàn toàn của chúng tôi... Các anh tính tôi chỉ là con nhà pháo.

        Đồng chí đại úy có vẻ vừa như tự hào vừa như tiếc rẻ khi nhắc lại lần nữa nghề nghiệp chính của mình.

        - Bây giờ tôi xin nói với các anh về thái độ đối xử. Chính sách của ta đối với họ là nhân đạo và khoan hổng. Nhưng khi hỏi cung thì cần phải nghiêm vì hỏi cung là thể hiện quyền lực của quốc gia, nhất là với bọn "biệt kích trên không" này.

        Cặp mắt của đồng chí đại úy lại long lanh. Anh mỉm cười nói tiếp:

        - Nói chung là như vậy, nhưng khi họ có thái độ tốt và có những câu trả lời đáng giá thì các anh củng nên động viên...

        Tú và các bạn đều cười.

       
        Họ bước vào một căn phòng nhỏ, tường quét vôi màu xi măng có treo một tấm màn xanh.

        Viên phi công Mỹ đã được đưa vào từ trước. Đứng trước chiếc bàn và những cái ghế còn để trống. Lưng gù gù. Những cẳng chân, cẳng tay dài quá khổ thòi ra khỏi bộ quần áo kẻ sọc của trại giam. Tú đi ngang thấy y cao vượt hơn mình một cái đầu.

        Tú nhìn thấy một bộ mặt đỏ hồng. Vành râu quai nón khá rậm cuốn quanh cái cằm vuông đồ sộ chắc là chứa những hàm răng rất khỏe. Một túm lông ngực quăn tít như râu ngô thòi ra khỏi chiếc cổ bẻ.

        Tú hỏi:

        - Có phải anh là Tom Copper không?

        - Thưa ông vâng.

        - Anh hãy ngồi xuống.

        Y ngoái đầu nhìn chiếc ghế đặt sau lưng, rồi khép nép ngồi xuống, hai bàn tay to và đỏ cũng nhiều lông xoăn tít đặt trên đùi, các ngón tay xòe ra. Y vẫn chưa ngẩng đầu lên.

        - Hãy nói về lý lịch của anh.

        Y khai là người của bang Massachusetts, sinh năm 1933, đã có vợ và hai con. Y đã tốt nghiệp đại học về cơ khí. Sau đó chuyển sang học lái máy bay. Đã ở Tây Đức bốn năm, lái máy bay F.100 và nhận cấp đại úy tại đó năm 1960. Sang năm 1964, trở về Mỹ tập lái máy bay tiêm kích F.4C tại một căn cứ ở bang Florida. Tháng 4 năm 1965, được chuyển sang một căn cứ ở Thái Lan... Y đã bay vào miền Bắc nước ta mười bốn lần.

        -Tại sao anh đã học xong đại học cơ khí rồi còn đi làm nghề chiến tranh này?

        Viên phi công khi đó mới ngẩng đầu lên, nhìn những người hỏi cung lần đầu với đôi mắt xanh.

        - Thưa các ông, bố tôi là một nhà buôn. Ồng ấy khuyên tôi nên chọn nghề này để được đi đây đi đó. Tôi có thể buôn bán để kiếm thêm ngoài số tiền lương. Mãn hạn, tôi có thể làm nghề như bố tôi hoặc chuyển sang lái máy bay dân dụng. Tôi không ngờ chiến tranh đã xảy ra.

        - Anh có biết sang Việt Nam ném bom giết hại nhân dân, tàn phá các công trình xây dựng là có tội rất lớn không?

        Viên phi công lại cúi đầu, im lặng một lát. Rồi y nói một hồi dài:

        - Tôi là một người theo đạo cơ đốc. Kinh thánh đạo cơ đốc dạy con chiên cần làm điều thiện. Tôi không muốn tham gia vào chiến tranh Việt Nam, nhưng buộc phải làm theo lệnh cấp trên. Rất đáng tiếc là tôi đã phạm những tội lỗi đối với nhân dân Việt Nam. Người Việt Nam bắt tôi mà không giết là họ đã làm điều thiện với tôi. Tôi rất muốn xin được Chính phủ Việt Nam khoan hồng. Các ông cần gì tôi xin khai thành thật. Khi được các ông cho phép, tôi muốn gửi thư về báo tin cho vợ và hai con tôi.

        Tú rút một điếu thuốc, quẹt diêm hút, thủng thỉnh hỏi tiếp:

        - Nước Mỹ và nước Việt Nam chưa hề có bên nào tuyên bố là có chiến tranh với nhau, anh có biết điều đó không?

        - Có.

        - Vậy thì anh là một kẻ tội phạm. Việc anh trả lời thành thật các câu hỏi của chúng tôi sẽ quyết định thái độ trừng trị hay khoan hồng của Chính phủ Việt Nam đối với anh. Anh vẫn còn hy vọng có thể tìm con đường trở về với gia đình.

        - Tôi đã nghe rõ những điều các ông nói.

        Qua những bản cung mà Tú đã đọc, anh thấy có nhiều điểm không khớp với những điều các tài liệu báo chí của Mỹ đã công bố trước đầy về loại máy bay Con ma. Tú nói:

        - Bản cung của anh lần trước không có giá trị. Có những điều anh đã nói không đúng về tốc độ, tính năng của máy bay, về phạm vi hiệu lực của tên lửa.

        - Thưa ông... - Y ấp úng giây lát, rồi tiếp - Có thể là lần trước các ông khác đã nghe lầm... hoặc là tôi đã bị lầm vì mấy ngày đó tôi ít nhiều còn bối rối. Các ông hiểu cho tâm trạng của một người... như tôi hiện nay. Tôi cũng còn bị ám ảnh bởi những quy định về hành vi của một quân nhân Mỹ do ông Eisenhower đề ra. Ông sĩ quan tham mưu ở đây đã nói chuyện với tôi, ông ấy hiểu biết nhiều về lịch sử và tình hình nước Mỹ... Bây giờ tôi sẽ nói lại thật rõ ràng. Xin các ông nêu những câu hỏi cụ thể để tôi dễ dàng cung khai.

        - Anh hãy khai về tốc độ thường dùng và tốc độ cao nhất của F.4C.

        - Thưa ông tốc độ lớn nhất là 1,4 lần tốc độ của tiếng động. Người ta nói F.4C bay nhanh gấp hai lần tiếng động là không đúng. Không hiểu điều này là do các hãng làm máy bay hay Bộ Quốc phòng Mỹ đưa ra? Tôi là người trực tiếp lái nó tôi chỉ bay được tới tốc độ này. Khi đó, cần lái đã rất nặng, có lúc hai mắt tôi tối hẳn lại.

        Thỉnh thoảng y lại cúi xuống để tránh cái nhìn của Tú.

        - Tôi nghĩ là cái tốc độ hai lần nhanh hơn tiếng động là do người ta bịa ra. Thông thường, chúng tôi chỉ cho máy bay bay khoảng 0,85 lần tiếng động.

        Những người lái kín đáo đưa mắt nhìn nhau. Lời khai đã xác nhận cái dáng điệu nặng nề của những chiếc máy bay địch mỗi lần họ chợt bắt gặp.

        Tú mở chiếc cặp anh đem theo, lấy ra một cái mô hình F.4C. Anh giơ chiếc mô hình trước mặt viên phi công. Mặt y đỏ bừng. Y bất chợt nhún vai một cái với vẻ chán chường. Rồi như nhận thấy một cử chỉ như vậy lúc này là không thích hợp, y cúi gầm xuống. Y chưa hiểu cái ông đang hỏi đưa cái máy bay ra để làm gì. Tú nói:

        - Anh thử biểu diễn một bài về động tác kỹ thuật trên không và các động tác anh thường dùng trong chiến tranh.

        Y ngước mặt lên, đưa mắt nhìn vội những người đang ngồi hỏi mình, và nhận ra họ không giống những người y đã gặp trước đó.

        Đồng chí chuẩn úy công an vũ trang phục vụ buổi hỏi cung đưa chiếc mô hình máy bay lại cho viên phi công. Y cầm chiếc máy bay nhỏ mân mê, ngắm nghía. Đôi mắt xanh chợt long lanh lên rồi lại tối sầm. Y đã bất thần gặp lại ở nhà giam này một vật quen thuộc đã tưởng không bao giờ hoặc còn lâu lắm mới được trông thấy.

        Copper lần lượt làm các động tác trước cặp mắt theo dõi chăm chú của những người lái. Máy bay cất cánh từng đôi. Khi lên cao nó thường lượn theo hình con rắn. Nhiều động tác của máy bay nặng nề. Nó không làm được động tác lật nhào.

        - Tại sao? - Tú hỏi.

        Vẫn bằng cái giọng nho nhỏ, suy nghĩ và dè dặt, y đáp:

        - Thưa ông, F.4C của không quân nặng hai mươi bốn tấn. Nếu lật sấp, rơi quá nhiều độ cao, nó có thể rơi thẳng xuống đất. Hơn nữa, nó không có thiết bị lật ngửa, máy bay sẽ bị tắt máy. Cũng vì trọng lượng nặng nên nếu làm những động tác kịch liệt, máy bay sẽ rơi vào trạng thái xoáy ốc. Tôi biết ba hoặc bốn thằng bạn đã bị chết vì rơi vào xoáy ốc mà không cải ra được.

        Y xòe bốn ngón tay để nhắc lại con số vừa nói rồi đưa chiếc máy bay lượn một vòng tròn rộng, rơi vào xoáy ốc và đâm thẳng đầu xuống để minh họa thêm cho điều vừa khai.

        Tú hỏi:

        - Độ cao thích hợp nhất với F.4C là bao nhiêu?

        - Thưa ông, hai mươi ngàn bộ. Đó là độ cao hợp với tính năng của nó và tốt cho cả tên lửa.

        - Có phải anh đã khai trong lần trước khi máy bay ở độ cao hai mươi ngàn bộ thì chỉ đạt được ba mươi độ nghiêng và lên tương đối khó khăn không?

        Mắt viên phi công sáng lên. Y tỏ vẻ mừng rỡ vì đã chứng minh được với những người đang hỏi lời cung lần này so với lần trước vẫn khớp.

        - F.4C do trọng lượng lớn nên độ nghiêng lượn vòng không tốt. Nếu ở độ cao mười ngàn bộ, độ nghiêng không được quá sáu mươi độ với tốc độ bay năm trăm hải lý giờ. Ở độ cao hai mươi ngàn bộ, độ nghiêng không thể vượt quá bốn mươi độ. Lên tới độ cao mười lăm ngàn mét, máy bay không điều khiển được độ nghiêng.

        Y nắm hai bàn tay vào làm động tác cầm cần lái và từ từ xoay vòng tròn. Y muốn nói ở độ cao đó, tay lái phải hết sức nhẹ nhàng máy bay mới khỏi bị rơi.

        - Anh hãy nghỉ một lát.

        Tú nói với đồng chí chuẩn úy công an vũ trang đưa lại cho y bao thuốc lá. Y nhón tay rút lấy một điếu. Từ nãy đến giờ những người ngồi cùng Tú vẫn hút thuốc lá phì phèo. Riêng điếu thuốc lá của Tú đã bị tắt ngấm lúc nào. Tú đã quên nó vì anh không biết hút.

        Trước khi đi ra ngoài, Tú chỉ tay vào bao thuốc lá đặt trên bàn để nói y có thể dùng tự nhiên. Y chắp hai tay vào nhau cúi đầu tỏ vẻ cảm ơn. Không hiểu y đã học được động tác này lúc nào.

       
        Mười lăm phút sau, buổi hỏi cung lại tiếp tục.

        Trong giờ nghỉ, những người lái hội ý với nhau, nhận thấy lời khai của viên phi công không có gì mâu thuẫn với những điều mình đã gặp trong khi chiến đấu.

        Tú hỏi:

        - Bây giờ anh hãy nói về tính năng và hiệu quả của tên lửa không đối không.

        Viên phi công có vẻ tươi tỉnh hơn vì cảm thấy những lời khai của mình được các người nghe phần nào vừa lòng. Cách nói của y tỏ ra hoạt bát hơn.

        - Thưa các ông, nếu các ông đã đọc một tài liệu nào nói tên lửa bắn được từ bảy đến mười ki-lô-mét thì đó chỉ là một điều tuyên truyền. Cấp trên đã căn dặn chúng tôi không nên bắn xa quá hai dặm. Nếu bắn xa thì hiệu quả sẽ rất kém.

        - Góc độ phóng tên lửa là bao nhiêu?

        - Khá hẹp. Hai bên và trên dưới đều không quá ba mươi độ.

        - Nếu bắn từ dưới lên thì sao?

        - Thưa ông, như vậy phải rút lại một phần tư cự ly, tức là dưới một dặm. Nếu có mây CB thì sẽ mất hết tác dụng. Và chúng tôi không được phóng tên lửa khi mục tiêu ở về phía mặt trời vì nó sẽ bay theo tia hồng ngoại của mặt trời. Mục tiêu phải trệch khỏi mặt trời bốn mươi nhăm độ thì mới được phóng tên lửa. Cấp trên còn luôn luôn dặn chúng tôi là tên lửa rất đắt tiền, thật cần mới được phóng, phóng bừa bãi sẽ bị phạt...

        Copper xin phép được ngồi dựa vào ghế vì cái lưng y từ hôm nhảy dù đến giờ vẫn còn đau.

        Viên phi công tiếp tục khai về kỹ thuật, chiến thuật và đội hình khi bay vào đất liền. Có lúc y nói thêm ra ngoài câu hỏi là không ngờ tới đây lại gặp một dân tộc không chịu khuất phục, y muốn xin làm một công việc gì như là sản xuất chẳng hạn để sửa chữa những lỗi lầm. Thỉnh thoảng y lại liếc cặp mắt xanh biếc nhìn một người bé nhỏ, cái mặt cũng nhỏ, ngồi cạnh người đang hỏi cung. Cặp mắt của ông đó đôi lúc lại đỏ lên rất dữ làm cho y phải e ngại. Cái ông đó chỉ ngồi im từ đầu đến cuối chưa hỏi y một câu hỏi nào.

        Buổi hỏi cung đã có thể kết thúc. Copper ậm ừ một lúc. Người y lúc lắc, hết ngẩng đầu lên lại cúi xuống tỏ ra có điều gì phân vân. Rồi như đánh bạo, y nói:

        - Thưa các ông cho phép tôi hỏi: Có phải các ông là phi công hay ít nhất cũng là nhưng kỹ sư hàng không hay không?

        - Tại sao anh lại nghĩ như vậy? - Tú hỏi lại.

        - Vì các ông có nhiều tri thức về hàng không, nhất là về các loại máy bay chiến đấu.

        - Anh bị bắt trong trường hợp nào?

        - Một chiếc Mic cánh rất dài đã bổ nhào vào máy bay của tôi trong một trận không chiến. Khoang lái của tôi bị trúng đạn. Tôi vội nhảy dù. Thằng bạn tôi điều khiển ra đa ngói ở khoang sau không nhảy ra kịp.

        - Anh không nhận ra một người quen biết anh có mặt ở đây hôm nay ?

        Cặp mắt xanh tròn lên ngơ ngác. Y bỗng liếc nhìn về người bé nhỏ ngồi bên cạnh người đang hỏi cung mình. Người này cũng nhìn y chằm chằm.

        Đông đứng dậy dùng tay làm lại động tác lượn của chiếc F.4C khi nó chạy rồng rắn định thoát ra ngoài phạm vi công kích và động tác cắt bán kính của máy bay anh khi lao vào bắn nó.

        Y kêu lên một tiếng kinh ngạc rồi lấy hai bàn tay bịt lấy mặt mình. Y vuốt mặt một cái từ trán xuống hết cằm như muốn rứt ra khỏi đầu một hình ảnh kinh hoàng.

        Tiếng còi xe rít lên trong gió mùa đông. Âm thanh của nó như một mũi khoan xoáy vào bầu không khí tĩnh mịch trên những cánh đồng trung du đã qua mùa gặt hái. Chiếc com-măng-ca lao nhanh trên con đường đất, cuốn theo một cơn lốc bụi hồng.

        Chiếc xe bỗng chạy chậm hẳn lại. Bụi đỏ thôi phả vào khoang xe. Những tiếng rào rào dưới bánh. Mùi rơm khô thân thuộc của những ngày mùa bốc lên. Con đường vàng rộm chạy dài trước mặt. Đàn vịt no nê đang bơi lội trên những thửa ruộng ngập nước. Quang cảnh mới này tạm bứt đi những suy nghĩ đã làm bận tâm chính ủy Viễn suốt từ lúc đi đến giờ.

        Con đường rơm của những ngày mùa năm xưa đang níu xe ông lại, như trước kia, nó thường vẫn níu chân ông. Chung quanh ông, những xóm làng, những bờ tre, những mái nhà phủ rạ mới... Từ con gà mái đang dắt đàn con đủng đỉnh qua sân phơi thóc đến cái quán ngói phủ rêu nằm ở góc cây muỗm già giữa đồng, đều như chào mời ông hãy dừng lại chốc lát. Nhưng không thể được, công việc đang ở phía trước, nó đang đợi ông từng phút, từng giây...

        Ra khỏi đoạn đường có làng xóm hai bên, chiếc xe lại phóng nhanh. Chính ủy tiếc là mình đã không đem theo chiếc áo khoác ngoài mới được phát. Bao giờ cũng vội, bao giờ cũng quên. Chiếc xe vấp phải ổ gà nhảy chồm chồm như cóc. Anh lái xe đưa cặp mắt lo lắng nhìn chính ủy Quân chủng. Ông vốn có cánh tay trái bị đau từ lâu.

        - Đường này còn tốt hơn đường Mười bốn A, Mười bốn B nhiều.

        Chính ủy nói cho đồng chí lái xe yên tâm giữ vững tốc độ. Ông quay sang hỏi người cán bộ tác huấn cùng đi:

        - Trên đoàn Sao Mai, anh em biết tin rồi chứ?

        - Tôi đã thông báo ngay sau khi nhận điện của Bộ.

        - Chắc là họ cũng cử người đi đón rồi.

        - Đồng chí ấy tiếp đất đã được hai giờ rưỡi. - Anh bác sĩ vẫn ôm trong lòng cái túi da đựng thuốc và những dụng cụ cấp cứu, nói tiếp với vẻ mặt lo ầu.

        Đây không phải là lần đầu chính ủy Viễn vội vã đi tìm gặp một người lái vừa nhảy dù. Ồng đã có thói quen đến với những người lái rất sớm sau mỗi trận đánh. Cuộc chiến đấu mới mẻ này không cho phép người chỉ huy có thể bám sát họ trong mọi hành động như đối với những chiến sĩ bộ binh. Sau khi rời mặt đất, người lái chỉ còn một mình trong chiếc buồng nhỏ hẹp. Có những điều chỉ mình anh biết. Công việc giáo dục người bay rất chú trọng tạo cho họ một tinh thần tự giác thật cao. Qua các buổi kiểm điểm của họ, những người cùng tham gia một trận đánh, chính ủy quân chủng đã nhận thấy những lời họ kể lại nhiều khi rất khớp với nhau, nhưng, cũng có những khi rất khác nhau. Họ đã bị hạn chế, vì ở trên không, họ cũng chỉ có thể biết về trận đánh ở những góc độ nhất định. Việc sớm gặp người lái vào lúc trận đánh vừa xảy ra có một giá trị đặc biệt. Trạng thái tâm lý trong lúc sự việc còn tươi rói, những tình cảm còn bồng bột, những suy nghĩ, nhận xét chưa được cân nhắc sẽ giúp cho ông đi sâu khám phá cái thế giới bên trong của họ để tìm hiểu về cuộc chiến đấu trên không chỉ mới khởi đầu.

        Người lái nhảy dù trong trận đánh sáng hôm nay có một quan hệ hơi đặc biệt với chính ủy quân chủng.

        Mùa thu năm 1960, chính ủy Viễn đến thăm một đơn vị học lái máy bay chiến đấu tại một sân bay huấn luyện ở nước ngoài. Trong giờ nghỉ giữa buổi nói chuyện, ông gặp một nhóm học viên đứng ở hàng hiên. Chính ủy hỏi:

        - Các đồng chí có thường nhận được thư nhà không?

        - Có ạ. - Mấy người cùng đáp

        Chính ủy quay về phía một đồng chí trẻ nhất có cặp mắt một mí, chưa trả lời:

        - Còn đồng chí thế nào?

        Mặt anh ta đỏ lên. Mấy người đứng đó tranh nói hộ:

        - Đông chí ấy là "Hòm thư lưu động" của chúng tôi...

        - "Hòm thư lưu động"? Vì sao?

        - Vì đồng chí ấy là người đẹp trai nhất trong anh em chúng tôi.

        - Như vậy chắc phải là nhiều thư của bạn gái?

        - Đúng quá rồi đấy ạ.

        Nhìn thấy bộ mặt cậu ta đỏ chín đến tận tai, chính ủy chuyển câu chuyện:

        - Quê đồng chí ở đâu?

        - Báo cáo chính ủy: tôi ở Hà Tây.

        - Hà Đông hay Sơn Tây?

        - Sơn Tây.

        - Đồng chí ở huyện nào?

        - Thạch Sơn.

        - Thạch Sơn... - Chính ủy nhắc lại, vẻ mặt trầm ngâm. - Hồi đầu kháng chiến chống Pháp, tôi đã ở Thạch Sơn. Đồng bào ở đây có thể nói là tốt lạ lùng. - Nhưng về phong tục tập quán cùng có lắm cái kỳ. Có nơi, cả làng nấu rượu. Nếu biết uống rượu thì có dịp các đồng chí nên nếm rượu làng Quế ở huyện của đồng chí này. Ở Quế, mỗi cô gái về nhà chồng mang theo của hồi môn là một cái nồi nấu rượu. Hồi Pháp thuộc, Tây đoan vào làng để bắt rượu lậu thì đi chỉ phí công. Ở trên, cám vẫn sủi, nhưng bên dưới, rượu cứ ra. Chai rượu của làng Quế cứ đụng tới là sủi tăm.

        Ông quay lại, hỏi người chiến sĩ trẻ:

        - Đồng chí ở Thạch Sơn có biết chợ Quế không?

        - Báo cáo chính ủy: Quế là làng tôi ạ.

        - Đồng chí có biết ông Hai Mộc ở Quế không?

        - Thưa đó là bố tôi.

        - Ơ hay? - Chính ủy kêu lên. - Chả lẽ mày là thằng Hoàn?

        - Vâng tôi là Hoàn.

        Những người đứng chung quanh cùng reo lên vì vui thích.

        Hoàn chính là chú bé năm xưa đã có những lần đậy nắp hẩm và xóa dấu vết trên hầm cho đồng chí Viễn trong những ngày ông hoạt động ở địch hậu. Từ lâu, Hoàn đã nhận ra chính úy Viễn. Nhưng nếu không có dịp nói chuyện tình cờ này, chắc là ông sẽ khó biết điều đó. Hoàn tỏ ra không muốn khai thác mối quan hệ ngày xưa giữa chính ủy với gia đình mình.

        Hoàn về nước chiến đấu. Chính ủy thường nhắc anh khi có dịp qua Hà Nội thì tới nhà mình. Hoàn chỉ đến có một đôi lần, cùng với vợ, để chào bác gái, rồi thôi. Nhưng Tuyết, vợ của Hoàn thì vẫn năng đi lại gia đình ông, và đã được coi như người trong nhà...

        - Đến rồi. Rẽ vào đây.

        Theo hướng tay chỉ của đồng chí cán bộ tác huấn, chiếc xe rẽ vào một con đường đất phía bên trái, trồng toàn phi lao. Loài cây dễ trống này chỉ sau mấy năm, đã từ vùng cát dọc bờ biển chạy qua miền đồng bằng lên đến tận vùng đồi núi.

        Chiếc xe dừng lại trên cái sân rộng bên cây cột cờ. của ngôi nhà huyện đội.

        Sao lại im ắng thế này?

        Chính ủy vừa bước xuống xe thì cánh cửa giữa của ngôi nhà hé mở. Một cán bộ mang cấp hiệu thượng úy, mặc chiếc áo bông quân phục còn mới, từ trong nhà chạy vội ra. Anh đứng dừng lại trước chính ủy, nét mặt căng thẳng, giơ tay chào.

        Nhìn dáng điệu của anh, có thể biết đã lâu mới có một cán bộ cấp cao đến vùng này. Chính ủy bắt tay anh. Ông chưa kịp nói gì thì đồng chí huyện đội trưởng đã nhoẻn miệng cười. Giọng nói của huyện đội trưởng cũng thay đổi hẳn:

        - Báo cáo anh: Ngủ rồi, ngủ được nửa giờ rồi.

        - Bộ đội của các đồng chí đã ngủ trưa rồi à?

        - Không ạ. - Giọng nói của đồng chí thượng úy nhỏ hẳn đi - Chúng tôi đưa đồng chí phi công về đây rồi. Đồng chí ấy đã ăn cháo và ngủ. Báo cáo anh (huyện đội trưởng khoát tay chỉ về phía phố), vẫn tuyệt đối giữ bí mật.

        Đồng chí bác sĩ từ nãy đến giờ vẫn theo dõi câu chuyện với vè sốt ruột, hỏi xen:

        - Các đồng chí đã cử người khám sức khỏe cho đồng chí ấy chưa?...

        Huyện đội trưởng nhìn cái phù hiệu có chữ thập đỏ của đồng chí đại úy. Nét mặt nghiêm lại, anh nói:

        - Báo cáo đồng chí: huyện chúng tôi đã làm đủ. Có bác sĩ, y sĩ đang về làm công tác tuyển quân kiểm tra sức khỏe cho đồng chí ấy. Đã nghe tim, mạch và đo áp huyết.

        Huyện đội trưởng lại quay về phía đồng chí chính ủy:

        - Báo cáo anh, theo ý kiến tôi thì riêng về cái món xương gân này, không thuốc nào bằng mật gấu đâu ạ. Ở Quân khu hôm nọ cũng cử người về đây yêu cầu chúng tôi đi tìm hộ mật gấu. Cho là ngã cứ đau bò lê bò càng cũng chỉ cần một đêm, trong uống ngoài xoa, hôm sau lại chạy nhảy bình thường... Nhưng đồng chí phi công có chịu uống cho đâu! Tôi bảo: Nếu không uống thì xoa vậy. Tôi đã tự tay xoa bóp cho đồng chí ấy. Ngày xưa, hồi bí mật, đi dẫn đường cho các anh ấy, bao giờ tôi cũng thủ sẵn một tí mật gấu, nhiều anh không biết cứ ngỡ là tôi có thuốc gia truyền gia bảo gì.

        Chính ủy cảm thay nhẹ nhõm hẳn đi.

       
        Tiếng động cửa làm Hoàn thức giấc.

        Anh đã ngủ một giấc ngủ rất sâu. Anh nhận thấy đây không phải là căn buồng của mình. Một cái đài bán dẫn và một khẩu súng săn của ai treo trên tường. Cái chăn hoa màu đỏ mình đang đắp này là của ai...? Hoàn quay đầu ra phía cửa. Có người nào đứng ở đó đang nhìn mình. Cặp mắt và cái vành râu đen kia rất quen. Người ấy đang mỉm cười với anh... Thôi đúng rồi! Và anh chợt nhớ lại mọi việc... Trận đánh sáng nay, anh nhảy dù, những người dân quân chạy tới, rồi đồng chí huyện đội trưởng đưa anh về đây...

        Hoàn tung chăn vùng dậy, nhưng đồng chí chính ủy đã tiến lại bên giường.

        - Hoàn, cứ nằm xuống. Đừng bỏ chăn ra, chưa mặc quần áo ấm sẽ bị lạnh.

        Đồng chí bác sĩ đi sau chính ủy khép vội cánh cửa lại để chắn cơn gió lùa, đồng thời, anh đã chặn lại tất cả những người đang đi theo.

        - Nằm xuống, Hoàn - Chính ủy lại nói giọng nhẹ nhàng.

        - Xin đồng chí cho ngồi.

        Hoàn vừa nói vừa cuốn chăn trùm kín người.

        Đồng chí bác sĩ vội nói:

        - Để nghị thủ trưởng cho tôi kiểm tra sức khỏe của đồng chí Hoàn.

        - Đồng ý.

        Chính ủy quay về phía Hoàn:

        - Kiểm tra sức khỏe và ăn cơm xong, đồng chí sang nói chuyện với tôi một lát. Nếu đơn vị chưa kịp cử người đến đón thì đồng chí cùng về với chúng tôi. - ông nhìn đồng hồ rồi nói tiếp - Một giờ sau ta sẽ gặp nhau. Tối hôm nay tôi đã hẹn làm việc với đồng chí tư lệnh trưởng ở Hà Nội.

        Một giờ sau, Hoàn bước vào phòng khách của huyện đội. Phòng này ở giữa ngôi nhà, chỉ cần đóng cánh cửa phía ngoài lại, là trở thành một chỗ yên tĩnh và kín đáo.

        Căn phòng có đủ ánh sáng. Chính ủy đã nhìn thấy nước da của Hoàn hơi tái đi. Bộ mặt người lái trẻ như vừa được nhuốm thêm màu xám của những giờ phút quyết liệt. Có những đường nét mới giống như những nếp nhăn của thời gian vừa xuất hiện trên đó. Không còn cái gì để nhận ra đó là chú bé ngày xưa hay nặn pháo đất, đu cành ổi và trông cây chuối ngược dưới ao...

        Chính ủy hỏi Hoàn:

        - Vừa rồi đồng chí có ăn được không?

        - Báo cáo đồng chí, chưa thấy đói, nhưng ăn được.

        - Khi rơi tự do thấy thế nào?

        - Thấy sốt ruột. Nhưng tôi vẫn nhớ nếu mở dù sớm thì có thể chết cóng. Khi dù mở rồi, vẫn thấy sao mà lâu thế. Nhưng gần tới mặt đất thì mới thấy nó rơi nhanh quá...

        Hoàn ngập ngừng rồi nói tiếp:

        - Đề nghị chính ủy cho biết tin các anh em trong biên đội.

        - Các anh em đã về đủ.

        Cặp mắt một mí của Hoàn sáng hẳn lên. Anh mỉm cười. Nhưng nụ cười của anh mới được nửa chừng đã héo đi. Mọi người đều trở về an toàn. Riêng anh bị kẻ địch bắn rơi. Chính vì anh mà đồng chí chính ủy và bao nhiêu người đã phải vất vả. Hoàn lẩm bẩm:

        - Tôi đã không hoàn thành nhiệm vụ.

        Đồng chí trợ lý tác huấn như nóng ruột, hỏi:

        - Sáng nay, các đồng chí đánh với loại máy bay nào?

        - F.4.

        - Có đúng F.4 không? - Đồng chí trợ lý hỏi lại.

        - Tôi đã nhìn rõ đuôi và cánh của nó, đúng là F.4. Các đống chí sẽ hỏi thêm những anh em khác trong biên đội.

        Đồng chí trợ lý chưa kịp nói tiếp thì chính ủy đã lên tiếng:

        - Ở nhà anh em đã về đủ, và đã biết tin đồng chí nhảy dù an toàn. Không có chuyện gì phải lo lắng. Đồng chí hãy kể cho chúng tôi nghe từ lúc được lệnh ra đi cho tới khi gặp địch và trận đánh của biên đội. Đồng chí có nhận xét gì riêng cứ nói.

        Chính ủy đã nhìn thấy vẻ mặt không vui của Hoàn, và ông cho rằng cần phải đi vào vấn đề một cách tuần tự, mạch lạc.

        Sáng nay, ra-đa bắt được một tốp máy bay địch đang tiến về mục tiêu cần được bảo vệ với một tốc độ không lớn lắm. Sở chỉ huy đoán đó là những chiếc cường kích F.105, và cho một biên đội Mic 17 cất cánh.

        Biên đội Mic 17 đi làm nhiệm vụ do Tạ chỉ huy. Hoàn bay số 3. Họ được sở chỉ huy dẫn về phía Đông Bắc. Đến khu vực X. theo hướng của nhà cho, họ phát hiện được một toán địch khá đông. Tạ ra lệnh cho biên đội công kích. Hoàn được phân công đánh chiếc máy bay đi sau cùng. Nhưng khi họ đang tiến vào thì những máy bay địch tách ra thành hai tốp. Chúng cũng đã nhìn thấy ta. Một tốp quay lại đối đầu với họ. Trong khi đó, tốp kia tiếp tục bay đi. Hoàn cho là chúng bay tới mục tiêu. Biên đội của Tạ tách làm hai. Hoàn và đồng chí số 4, đi bảo vệ cho anh, phải quần với bốn chiếc F.4. Trong lúc anh định bám một thằng địch thì thấy máy bay rung mạnh, khói lùa vào khoang lái, anh phải nhảy dù.

        Hoàn thuật lại trận đánh với một giọng bình tĩnh.

        Đồng chí trợ lý tác huấn nói:

        - Bọn bay đến ném bom vào mục tiêu mà đồng chí đã nói, Bộ tư lệnh đã nắm được, toàn là máy bay cường kích F.105. Tên lửa đã bắn rơi một chiếc. Tôi ngờ là các đồng chí đã đánh nhau với bọn F.105.

        - Tôi cũng đã nhìn thấy những chiếc bay đến mục tiêu là bọn F.105. Nhưng những chiếc đánh nhau với chúng tôi là F.4. Tôi đã quần nhau với địch ba vòng. Tôi không thể nhận dạng nhầm F.105 với F.4.

        - Từ trước đến giờ, chưa thấy địch dùng một đội hình hỗn hợp hai loại máy bay như vậy...
     
        - Nhưng có thể là lần này địch đã thay đổi thủ đoạn. - Chính ủy lên tiếng - Ông chuyển qua vấn đề khác:

        - Đồng chí đã suy nghĩ gì về việc tại sao mình bị bắn rơi chưa?

        - Tại tôi thôi...

        Câu nói của Hoàn như một tiếng thở dài.

        - Đồng chí số 4 lúc đó vẫn bám sát đồng chí?

        - Lúc đầu thì tôi nhìn thấy đồng chí ấy bám rất chặt. Nhưng khi đã có ý định phải dứt điểm thằng F.4 ở trước mặt, tôi không nghĩ gì đến phía sau nữa. Có thể vì tôi cơ động gấp nên số 4 bị mất liên lạc. Vì không chú ý phía sau nên tôi đã bị bắn rơi.

        Một kết quả thường là do nhiều nguyên nhân dẫn tới, chính ủy nghĩ. Điều cậu ta nói ra có thể là chưa đủ. Phải tìm hiểu thêm ở những cuộc kiểm điểm khác. Nhưng cái tốt ở đây là cậu ta chỉ suy nghĩ về thiếu sót của mình.

        - Đồng chí có ý kiến gì về dẫn đường không? Chính ủy lại hỏi.

        - Dẫn đường tốt. Ban nãy tôi đã báo cáo với đồng chí, chúng tôi tìm thấy địch đúng ở hướng nhà cho.

        - Nhưng cũng có thể có cái không tốt...

        Chính ủy muốn nói đến việc sở chỉ huy định đưa họ đi đánh bọn ném bom, nhưng họ đã phải đánh với tiêm kích. Ông biết mình chưa nên có sớm nhưng nhận xét. ông đã thấy không ít vấn đề mới qua trận đánh này. Nhưng còn phải tìm hiểu thêm trước khi có một kết luận. Điều mà ông đã rút ra được một cách rõ ràng là ông đã có thể đánh giá về người lái của mình. Anh sẽ trở thành một người lái tốt. Trong trận đánh đầu tiên này, vì sơ hở, anh đã bị địch bắn rơi. Nhưng anh đã tỏ ra kiên quyết đánh địch, tự chủ và không hề có vẻ dao động sau khi nhảy dù, không đổ lỗi cho công tác chỉ huy hay cho người khác, và anh đã thẳng thắn bảo vệ những gì mình cho là đúng.

        Trợ lý tác huấn nhắc chính ủy:

        - Đồng chí Bình Tâm hẹn hết giờ họp ở Bộ chiều nay sẽ đến nhà làm việc với anh.

        Chính ủy gật đầu. Ông không quên chuyện này, và tối nay ông còn nhiều việc phải làm ở nhà. Ông nói:

        - Bây giờ chúng ta ra gặp các đồng chí ở địa phương để cảm ơn. Sau đó, nếu xe của đơn vị chưa đến thì đồng chí Hoàn sẽ cùng đi với chúng tôi.

        Mọi người đứng lên.

        Chính ủy lại bên Hoàn:

        - Sẽ trao cậu lại cho bác sĩ. Thời gian này các nhà chuyên môn sẽ quản lý cậu.

        Hoàn hỏi ông:

        - Hùng đã sắp lên đơn vị chưa ạ?

        - Ngày mai, anh em cậu sẽ gặp nhau trên đó.

        Hùng là con trai của chính ủy vừa tốt nghiệp lái máy bay phản lực chiến đấu loại mới, về nước được một tuần nay.

        Hoàn ngập ngừng rồi nói nho nhỏ:

        - Đề nghị thủ trưởng đừng cho Tuyết biết. Cô ấy hay hốt hoảng. Lần trước, tôi rất khổ tâm vì cô ấy đã làm cho chị Thùy biết việc anh Đông.

        - Đồng ý.

        Có tiếng còi xe ở ngoài sân.

        - Có lẽ người của trung đoàn tới? - Đồng chí trợ lý nói.

        Có tiếng gõ cửa.

        - Mời vào! - Chính ủy nói.

        Đống chí chủ nhiệm chính trị và đồng chí bác sĩ của đoàn bay Sao Mai mặt đỏ tía vì gió lạnh, hiện ra ở khung cửa, giơ tay chào.

        - Báo cáo chính ủy, chúng tôi có mặt.

        - Các đống chí chậm rồi?

       
        Chính ủy Viễn về nhà thì thấy tư lệnh trưởng đã ngồi ở phòng khách đang làm việc với một trợ lý tác huấn.

        - Anh đến đã lâu chưa?

        - Được chừng nửa giờ. Họp xong, tôi về thẳng đây. Tôi đã biết chuyện cậu Hoàn nhảy dù từ sáng. Có vấn đề gì không anh?

        - Có lẽ cũng có đấy!

        Chính ủy vừa trả lời vừa treo mũ lên mắc và tháo bỏ chiếc khăn quàng cổ đã trở thành không cần thiết trong cản phòng ấm áp.

        Tư lệnh trưởng nói:

        - Anh cứ thay quần áo đi. Tôi tranh thủ làm việc với ông này.

        Quay về phía đồng chí trợ lý, tư lệnh trưởng hỏi:

        - Như anh vừa báo cáo thì trong tháng này cả phòng không và không quân ăn gỏi thêm của chúng nó hai mươi ba chiếc nữa đủ các loại, có đúng không?

        Nét mặt đồng chí trợ lý tươi tỉnh.

        - Đúng ạ...

        - Có bảo đảm chính xác không?

        - Tôi đã trực tiếp kiểm tra ở từng nơi.

        - Liệu có anh nào thấy nó thả một cái thùng dầu phụ cũng báo cáo là một cái máy bay của nó rơi không?

        - Cái đó thì bảo đảm là không. Anh em bây giờ không thể lầm thùng dầu phụ với máy bay.

        - Trong tháng qua có mấy cái rơi xuống biển?

        Đồng chí trợ lý xem lại bản báo cáo rồi nói:

        - Bốn chiếc ạ. Thủ đoạn của bọn giặc lái bây giờ là mỗi lần trúng đạn, chúng cố lao ra biển rồi mới nhảy dù để máy bay trực thăng đến cứu.

        - Bốn cái..., hơn một phần năm số máy bay địch bị bắn rơi là rơi xuống biển. Thế có anh nào báo cáo mình đã mò xuống biển, sờ thấy đúng có máy bay rơi không?

        - Không ạ - Trợ lý tác huấn đưa mắt nhìn tu lệnh trưởng với vẻ dè chừng.

        - Vậy thì tôi căn cứ vào đâu để tin là các anh không báo cáo láo!

        Trợ lý tác huấn bắt đầu ngồi im.

        - Hôm nay đã có người nói trước mặt tôi: "Nếu bây giờ mà tát cạn Biển Đông thì khối anh đi tù!". Tôi làm cách mạng, tôi không sợ những anh đứng ngoài bình phẩm. Nhưng khi người ta nói có lý thì mình phải nghe... Từ nay trở đi, nếu đơn vị nào không tìm thấy xác máy bay, không lấy được mảnh của nó đưa về, thì dù cả khẩu đội có trông thấy nó đâm đầu xuống đất, cũng không được báo cáo lên là đã bắn rơi. Nó rơi xuống sông, xuống hồ thì phải cho người lặn xuống, mò thấy nó, và báo cáo rõ nó nằm ở đâu. Quân chủng sẽ có người tới kiểm tra. Còn hãy thôi tất cả những chiếc bị bắn rơi xuống biển! Cùng lắm thì tôi cùng chỉ coi là các anh đã bắn nó bị thương.

        Chính ủy Viễn đặt trước mặt mỗi người một chén trà đặc sánh:

        - Xin mời các đồng chí.

        Ông tự rót cho mình một chén nước trắng, rồi nói tiếp:

        - Anh Tầm ạ, ta sẽ phát động một phong trào bắn rơi thật nhiều máy bay địch tại chỗ trong toàn Quân chủng.

        - Phải như thế. - Tư lệnh trưởng gật đầu - Phải nói rõ nếu không bắn nó rơi tại chỗ, không sờ mó được nó, thì đừng có báo cáo là bắn rơi.

        Đồng chí trợ lý tác huấn đứng dậy, xin phép ra về. Trước khi bắt tay anh, tư lệnh trưởng nói:

        - Chác là hôm nay anh có hơi rát mặt. Bây giờ anh về chuẩn bị lại. Chiều mai, anh mang lên hội nghị của Bộ cho tôi. Cung cách làm ăn này không sửa nhanh thì không đánh nhau với Mỹ được đâu!

       
        Tư lệnh trưởng cầm chén nước trà nhỏ xíu màu da lươn đưa lên miệng, nhấp một ngụm nhỏ, gật gù:

        - Trà mộc Thái Nguyên đây. Anh không uống trà nhưng lại có trà ngon và biết pha trà.

        Chính ủy Viễn tiếp tư lệnh trưởng bằng một ngụm nước trắng.

        Tư lệnh trưởng nói:

        - Nhìn anh uống nước trắng tôi thấy chán như nhìn người ăn chay. Ở đời, thỉnh thoảng phải có cái chất kích thích, không thì cũng buồn. Hôm qua, ở hội nghị, có một ông tư lệnh vừa ở chiến trường ra nói với tôi: "Mấy cái Mic lèm nhèm của anh, hắn chưa đụng đến đó. Hắn mà đưa độ một trăm cái tiêm kích đến, quần cho các anh vài ngày, thì anh thành tư lệnh "không quân". Tôi nói: "không quân" hay "có quân" thì rồi các anh xem. Khối anh củng đã nói như kiểu anh. Phương châm của chúng tôi là cái kiềng ba chân, anh nào nói ngả nói nghiêng, chúng tôi cũng bất chấp. Không biết anh thì như thế nào, nhưng tôi, mỗi lần nghe nói ra nói vào như vậy, càng bị chọc tức thì lại càng thấy mình phải động não, suy nghĩ thêm để làm ăn cho tốt. Những chất kích thích như vậy đối với tôi cũng có ích... Anh thấy trận đánh sáng nay thế nào...

        Chính ủy Viễn cân nhắc rồi nói:

        - Còn phải gặp thêm những anh em đi đánh hôm nay và trao đổi vói cơ quan, nhưng qua nói chuyện với cậu Hoàn thì tôi thấy có mấy vấn đề cần đặt ra. Có lẽ địch đã thay đổi thủ đoạn. Chúng bắt đầu dùng một đội hình mới, hỗn hợp giữa máy bay cường kích và tiêm kích để đi đánh phá. Chúng bay cùng một tốc độ để đánh lừa ra-đa của ta. Khi ta tưởng chúng là cường kích, tung máy bay lên đánh chặn, thì bọn tiêm kích tách ra đối phó với ta, trong khi đó, những máy bay mang bom tiếp tục bay đến đánh vào mục tiêu. Một vấn đề khác, những máy bay Mic 17 của ta không thể cản phá hoàn toàn các đội hình cường kích của địch. Bọn F.105 sáng nay đã trườn qua các máy bay đánh chặn của ta mà đi. Nếu chúng không chịu quần với ta mà cứ bay thẳng vào mục tiêu, thì ta cũng khó cản vì máy bay ta chậm hơn chúng. Rồi đây địch còn thay đổi thủ đoạn nữa.

        - Phải làm thế nào đưa sớm máy bay mới vào chiến đấu. Không thể để chúng nó cứ tiếp tục đè mình bằng tốc độ. Đánh không được mà đuổi cũng không xong. Cậu Hùng nhà anh đâu rồi...?

        - Cháu chuẩn bị sang mai lên sân bay, nên vừa chạy đi đâu đó.

        - Có cháu ở nhà ta hỏi xem, chừng nào thì máy bay mới làm ăn được?

        - Họp ở Bộ xong, anh lên đoàn Sao Mai ta sẽ bàn với anh em. Để đối phó ngay với địch bây giờ, tôi nghĩ vẫn là phải sử dụng cho tốt loại Mic 17. Lại vừa có một cậu hạ cánh lao ra ngoài đường băng. Ngay với loại máy bay cũ này anh em đã sử dụng thành thạo đâu. Cháu nói, thời gian huấn luyện ngắn, bạn chỉ huấn luyện cho ta làm quen và bước đầu nắm được kỹ thuật sử dụng được máy bay, để khi trở về tiếp tục rèn luyện thêm. Khi làm chủ được máy bay rồi, còn phải qua một thời kỳ mò mẫm nữa để tìm ra cách đánh. Bạn có loại máy bay này nhưng đã dùng nó đánh nhau bao giờ đâu! May mà ta đã kịp thời tung ra các đơn vị tên lửa, không thì dạo này có thể bị lúng túng.

        - Anh có định lên đoàn Sao Mai dự kiểm điểm với anh em không?

        -Tôi phải đi. Ngày kia tôi sẽ lên đó.

        Tư lệnh trưởng vụt đứng dậy. Ông đi đi lại lại trong căn buồng, mắt đăm đăm nhìn xuống nền nhà. Rồi ông nói:

        - Ngày mai tôi đề nghị vói Bộ cho về sớm và sẽ lên đó với anh.

        Chính ủy Viễn đi đi lại lại nhiều lần trên con đường từ khu tập thể chạy ra phố. Con đường vừa mới được rải thêm một lớp than xỉ để chống lại những trận mưa dầm. Những tiếng rào rạo dưới chân làm ông cảm thấy khó chịu trong lúc cần được yên tĩnh.

        Bữa cơm chiều nay, mặc dù có thêm khách, nhưng không vui. Bà vợ ông đã có vẻ khang khác mà có lẽ chỉ riêng ông mới cảm thấy. Sau khi khách đã ra về, bà vẫn cứ lẳng lặng đi ra, đi vào làm mọi việc như một cái bóng. Phải có một chuyện gì quan trọng lắm nên vợ ông mới có thái độ như vậy. Đã có kinh nghiệm, ông không gạn hỏi ngay. Ông chỉ lặng lẽ tìm hiểu nguyên nhân. Hay là thằng Hùng sắp lên sân bay, bà ấy lo lắng cho con. Người mẹ nào chả vậy. Nhưng ông tin ở bà trong chuyện này. Vợ ông đã làm công tác phụ vận từ hồi kháng chiến, nay lại phụ trách công đoàn của một nhà máy. chính bà đã đến giải thích, động viên những gia đình có con, em đi chiến đấu.

        Chắc chỉ là một chuyện hiểu lầm. Trong đời sống vợ chồng khó mà tránh khỏi những chuyện hiểu lầm nho nhỏ. Những chuyện đó có khi chỉ cần một câu là giải quyết xong. Nhưng cũng có khi phải mất hàng giờ, hàng buổi. Dù sao, hãy cứ để lại đó. Tối nay, ông chưa có thời giờ đụng đến nó. Sau bữa cơm chiều, ông khoác chiếc áo ấm, cầm cái tăm, nói với vợ: "Tôi đi quanh một lát". Đây chỉ là một thói quen sau mỗi bữa ăn.

        Đáng lẽ Hùng còn được ở nhà thêm ít ngày nữa. Nhưng nó lại muốn đi sớm. Vậy thì ông chỉ còn tối nay để chuyện trò với con trước khi nó thực sự bước vào cuộc chiến đấu mà ông biết rõ là đầy gian nan, thử thách.

        Mình sẽ nói gì với nó? Cùng với tháng, năm, đứa con đã bớt cấn đến sự săn sóc, chú ý quá nhiều của cha mẹ. Nó dần dần có ý thức về mỗi lời nói, mỗi việc làm của mình. Nó không còn phụ thuộc vào cha mẹ. Huống chi ngày nay, nó còn có cả những hiểu biết hơn mình. Không thể trách nó không làm theo lời cha mẹ nếu nó nhận thấy những lời khuyên răn, dạy bảo đó là không đúng.

        Mình sẽ nói chuyện với nó trên tình cha con. Nó là con của đồng chí chính ủy, lại về chiến đấu tại chính cái đơn vị mà bố nó đang công tác. Tinh thần chiến đấu, tư cách của nó hay, dở đều ít nhiều ảnh hưởng tới công việc hiện nay của mình. Cũng như những việc làm hay, dở của mình, là cha nó, ở đơn vị này không phải là không ảnh hưởng ít nhiều đến công tác của nó nay mai.

        Mình sẽ nói chuyện cùng nó với tư cách một người lính già nói chuyện với một anh lính trẻ. Không phải là những bài lên lớp về bản chất quân đội ta... Mình không làm thay chính trị viên của nó. Mình sẽ nói với nó những kinh nghiệm. Mình sẽ góp với nó nên có thái độ như thế nào trong cuộc sống chung ở đơn vị, trong cuộc chiến đấu với kẻ địch. Sẽ bảo nó hãy chớ nghĩ đến chuyện làm cho anh em phục mình là tài, là giỏi, mà phải làm sao cho mọi người tin cậy, yêu thương, từ đồng chí biên đội trưởng, đến người thợ máy, người lái xe, các anh chị nuôi...

        Mỗi lần thấy bóng một anh bộ đội đi xe đạp từ phía đường cái vào, chính ủy Viễn lại chú ý nhìn xem có phải là Hùng không. Không hiểu tại sao anh em nó đi chơi mãi chưa về.

        Một cô gái dừng xe đạp trước mặt ông.

        - Bác ạ.

        Chính ủy Viễn ngước mắt lên nhìn, nhận ra Tuyết, vợ Hoàn.

        - Chào cháu... Hùng và Quyên có lại chơi đằng nhà cháu không?

        - Không ạ. Anh Hùng và em Quyên đi hồi nào?

        - Chúng nó đi cả chiều nay. Bác tưởng nó đến nhà cháu.

        - Cháu mới từ nhà đến thẳng đây.

        Tuyết đứng bần thần, rồi hỏi:

        - Bác ạ, trên sân bay có chuyện gì không?

        Chính ủy chăm chú nhìn cô gái. Bóng một cành dương chập chờn trên bộ mặt vừa tối lại. Vợ Hoàn đã nghe ngóng được điều gì chăng...?

        - Tại sao cháu lại hỏi bác như vậy?

        - Suốt ngày hôm nay cháu thấy nóng ruột. Linh tính báo cho cháu có chuyện gì xảy ra hay sao ấy? Cháu là con cá heo đấy bác ạ. Trong người cháu có cái máy thu.

        - Thế thì máy thu của cháu hỏng rồi. Bác vừa gặp Hoàn ngày hôm nay, cách đây vài tiếng đồng hồ. Máy thu của cháu hỏng theo chu kỳ. Cứ vài tuần cháu lại đến thắc mắc với bác về chuyện ấy.

        - Có thật bác vừa gặp anh Hoàn cháu chứ?

        - Bác có nói dối cháu bao giờ!

        Tuyết nhìn cặp mắt của ông. Sự lo lắng trên mặt cô dịu lại.

        - Bác thông cảm cho cháu. Bác không hiểu được tâm trạng của những người vợ như cháu mỗi lần thấy máy bay ta bay qua bầu trời Hà Nội... Cháu không bao giờ nói điều ấy với anh Hoàn. Nhưng cháu muốn nói với bác.

        - Để làm gì hả cháu?

        - Cháu đề nghị với bác nếu có chuyện gì vê anh Hoàn thì bác cho cháu biết tin ngay. Nếu bác hứa với cháu như vậy thì cháu sẽ yên tâm... Hay là bác nhận cháu vào bộ đội, bác cho cháu lên sân bay, cháu có thể làm gì cũng được, đánh máy chữ, giữ điện thoại hoặc nấu cơm cho các anh ấy.

        - Chuyện cháu vào bộ đội thì bác chưa quyết định được. Cháu cần suy nghĩ nữa đi, nếu vào bộ đội chỉ cốt để sớm biết tin chồng cháu thì chưa ổn. Nhưng bác có thể hứa với cháu, có chuyện gì về Hoàn, bác sẽ cho cháu biết tin ngay, được chưa?

        - Nếu được như thế thì cháu sẽ không luôn luôn đến quấy rầy bác nữa.

        - Bây giờ bác có thể báo cho cháu biết tin này... Khoảng vài ngày nữa, Hoàn sẽ về viện để kiểm tra sức khỏe thường kỳ, bác sẽ nói Hoàn báo tin cho cháu để cháu tới thăm.

        Mắt cô gái sáng lên.

        - Linh tính của cháu không bao giờ sai mà! Đấy, cháu đã biết là cứ gặp bác thế nào cháu cũng có tin về anh Hoàn...

        Chính ủy nhìn theo cô gái vui vẻ ra về. Trước đây, gặp một người có những lời lẽ như vậy, chắc ông sẽ khó chịu. Nhưng lúc này ông cảm thấy ái ngại. Gia đình ông cũng đang rơi vào hoàn cảnh này. Vợ ông và con gái ông sẽ ra sao mỗi lần thấy máy bay của ta bay qua? Sẽ rất khác khi người đang lái chiếc máy bay đó lại chính là con, là anh, em của mình. Không còn là tình cảm trừu tượng giữa người đi chiến đấu và người ở hậu phương. Vợ con ông sắp phải sống những giờ phút mà cô gái này đã trải qua...

        -Bố!

        Hai anh em Hùng đèo nhau về nhà chợt nhận ra người đứng ở bên đường chính là bố mình, cùng kêu lên. Ông đứng bên cây bạch đàn đã bị bác thường trực chém cụt cả cành để nó khỏi vướng vào những đường dây điện trong mùa bão vừa qua.

        - Sao bố lại đứng ở đây? - Hùng hỏi.

        - Bố đợi con.

        Hùng và Quyên xuống xe..

        Ông Viễn quay lại bảo con gái:

        - Con về nói với mẹ cứ đi ngủ trước. Bố nói chuyện với anh Hùng để ngày mai bố còn đi công tác.

        Quyên đáp một tiếng nho nhỏ rồi lủi thủi đi về nhà. Cô bé biết rằng trong câu chuyện giữa bố và anh tối nay, mình không được phép có mặt.

       
        Mảnh trăng cuối tuần đâ lên, soi rõ những hạt sương bay múa trong đêm. Mỗi hạt sương nhỏ li ti đó là một mũi kim chích vào da thịt. Các ô cửa của những ngôi nhà tập thể nhiều tầng đã trở nên tối đen. Chỉ còn lại ngọn đèn bảo vệ ở lối lên xuống cầu thang gác, những ngọn đèn về khuya sáng trong hơn. Hùng chợt nhận ra là cha anh ngồi quá lâu ngoài trời lạnh. Hai cha con đã có một cuộc nói chuyện kéo dài và hào hứng.

        - Bố ạ, nên về nhà thôi.

        - Ừ, mai con cũng đi sớm.

        Tiếng bước chân của hai cha con trên con đường rải xỉ vang lên trong đêm đông tĩnh mịch. Người cha bỗng lại lên tiếng:

        - Còn con chưa biết bố đến vói Cách mạng như thế nào. Rất đơn giản thôi con ạ. Bố biết Cách mạng trước ngày khởi nghĩa, nhờ cuộc vận động phá những kho thóc của Nhật. Đời sống của mình còn nghèo, nhưng ngày nay, các con không thể hiểu được thế nào là cái đói đâu! Cách mạng lúc đó là con đường sống. Bố theo Cách mạng khi bố còn chưa biết chữ... Ngày bố được đoàn thể điều động vào bộ đội, sự giác ngộ của bố chỉ gói gọn trong một câu: Một lòng một dạ đi theo Đảng. Bây giờ con bắt đầu cuộc đời chiến sĩ với cả một kho tri thức về văn hóa, xã hội, quân sự... Nhưng dù có như vậy, không phải là mọi điều con đã hiểu sâu sắc hơn bố trước kia. Con người nếu lúc nào cũng chỉ nghĩ đến quá khứ thì sẽ chẳng còn làm nên được công việc gì. Nhưng nếu. hoàn toàn không nghĩ đến cội nguồn, thì cũng không hiểu được công việc mình đang làm hôm nay đâu...

        Lên giường nằm rối. Hùng còn thao thức mãi. Đầu óc anh bị kích thích...

        Đúng là chưa bao giờ giữa hai cha con lại có một cuộc nói chuyện nghiêm trang và phong phú như vậy. Từ khi bắt đầu lớn, Hùng quen bộc lộ tình cảm với bố mẹ một cách im lặng. Anh muốn để bố mẹ hiểu mình qua thái độ và việc làm hơn là những lời nói. Anh chịu không thể nào nói được với cha mẹ những lời lẽ dài dòng về chí hướng, nguyện vọng của mình, về sự biết ơn hay sự kính yêu. Anh rất ngạc nhiên khi thấy một người bạn viết cho mẹ một bức thư dài, bộc lộ tình cảm của mình theo kiểu các nhà văn viết ra trong sách. Anh không thể nào làm điều đó mà không cảm thấy xấu hổ.

        Ở đơn vị, chính ủy Viễn thường lên lớp, nói chuyện với bộ đội. Có những người đã nhận xét ông nói hay. Nhưng ở nhà thì ông nhường lời cho vợ. Khi không vừa ý ông im lặng, tư lự. Khi vừa lòng, ông cũng im lặng; nếu khác chăng là đôi lúc có thêm một nụ cười. Có lẽ chính cái nếp cư xử đó của ông trong gia đình, đã ảnh hưởng đến Hùng.

        Nhưng buổi tối hôm nay, cái nếp sống quen thuộc đó đã bị hoàn toàn phá vỡ. Hai bố con đã trò chuyện rất nhiều. Bố anh đã nói với anh như một người cha, một người đồng chí, một người bạn chiến đấu. Anh cũng mạnh dạn tâm sự với bố nhiều điều mình đã nghĩ. Đôi lúc anh dùng đến cả những ngôn từ to tát. Vì anh nhận thấy nếu cứ tránh những tiếng đó, anh sẽ không sao diễn đạt đúng ý nghĩ của mình. Bố còn hỏi về tính năng của loại máy bay mới, mà anh thấy ông cũng đã biết khá rõ, hỏi về trình độ kỹ thuật của anh, rồi ông bàn bạc với anh vế cách dùng nó trong không chiến. Ông hỏi Hùng nghĩ gì về việc một số người lái hiện nay thích dùng rốc-két hơn là dùng tên lửa. Ông nhắc đến truyền thống đánh gần của quân đội ta, nêu ra một số trường hợp những người lái đánh gần đã thành công... Hùng tranh luận với bố. Anh cảm thấy bố khuyến khích mình tranh cãi. Ông như thúc đẩy anh phải suy nghĩ thêm nhiều nữa, phải mài sắc thêm những ý kiến của mình. Cuối cùng, Hùng đã nói với cha một lời hứa. Trước kia, mỗi lần cha mẹ khuyên bảo, anh chỉ trả lời bằng việc làm. Sự thay đổi bất thường đó chính là vì anh đang đứng trước một bước ngoặt cực kỳ quan trọng của cuộc đời. Những giây phút đặc biệt này đã chi phối anh, đến nỗi anh không còn nhận ra mình đã thay đổi, mình đã từ bỏ những thói quen trước đây.

        Chặng đường từ mai đây sẽ là một chặng đường đầy chông gai. Mỗi giây phút của nó đều có thể đặt mình trước ranh giới của cái sống và cái chết. Mình sẽ là một người biết trọng danh dự, biết sống cho xứng đáng. Tại sao mình lại không làm được những việc như cha, anh đã làm? Mình đã cắt đứt mọi mối dây rợ có thể làm vướng víu mình. Mình đã để lại bên trường cây đàn ghi-ta mà mình rất thích. Chiều hôm nay, anh đã đi đến một quyết định rất quan trọng. Đáng lẽ anh cùng em gái sang gặp người bạn gái cùng học trước khi đi. Nhưng khi đến gần nhà thì Hùng quyết định quay lại. Qua buổi nói chuyện với bố tối nay, anh càng thấy quyết định đó là đúng.

        Mình có thể bỏ qua giai đoạn bỡ ngỡ của một người lái lần đầu ra trận không? Nếu mà mình lập được một chiến công ngay từ buổi đầu...

        Hùng đã ngủ được một lúc khá lâu. Anh tỉnh giấc vì tiếng nói ở buồng bên vọng sang. Không hiểu sao bố mẹ lại nói chuyện khuya như vậy. Chắc là chuyện không vui. Giọng mẹ có vẻ dằn dỗi. Giọng hình như đang giảng giải. Anh vẫn chưa nhận ra bố mẹ tranh cãi chuyện gì. Bỗng anh nghe giọng mẹ gay gắt: “Có được năm, bảy gì cho cam! Ấy là chỉ có một mống!”. Anh nghe rõ tiếng bố: “Trai gái gì chả là con? Cuộc chiến đấu còn lâu dài. Nếu sau này, con Quyên nó lớn lên, nó đòi đi, mình cũng sẽ không ngăn được nó”.

        Hùng tỉnh ngủ hẳn. Anh bỗng cảm thấy người lạnh hẳn đi. Anh đã hiểu bố mẹ to tiếng là do việc anh ra đi sớm mai. Hùng rất ngạc nhiên. Suốt cả ngày mẹ anh vẫn vui vẻ. Mẹ còn hỏi Hùng thích ăn gì buổi sớm trước khi đi. Xưa nay, mẹ là một người rất tiến bộ. Lúc này, mẹ đã trở thành một con người khác. Mẹ anh lặng thinh được một lát. Chắc là mẹ thấy mẹ sai rồi. Nhưng rồi anh lại nghe tiếng mẹ bật lên: “Bây giờ vẫn còn ông đấy, ông không phải là bộ đội, không chiến đấu à?”. Bố can mẹ: “Mình nói to, các con biết thì còn ra sao!”

        Đầu óc anh căng hẳn lên. Anh rất lo câu chuyện sẽ trở nên ầm ĩ trong đêm khuya. ít nhất, anh cũng không muốn bé Quyên biết... Nhưng may sau đó là sự im lặng. Sự im lặng kéọ dài khá lâu. Chợt anh lại nghe tiếng nấc. Hai vành tai anh căng ra. Đúng rồi, mẹ đang khóc. Mặc dù, không bằng lòng thái độ của mẹ, mỗi tiếng nấc từ buông bên vẳng sang lúc này vẫn làm tim anh đau nhói.

       
        Hùng thức giấc vì hồi chuông đồng hồ báo thức.

        Có tiếng động cửa. Anh nhìn ra, thấy mẹ cầm phích nước đi vào. Mẹ đã dậy từ sớm chuẩn bị cho mình đi sáng nay. Anh không dám nhìn mắt mẹ. Đầu óc anh trở lại căng thẳng như đêm qua.

        Mẹ lại bên giường, lay con gái:

        - Quyên, dậy đi, dậy ăn uống xong còn đi với anh.

        Hùng tung chăn, vén màn ngồi dậy. Mẹ quay lại nhìn anh rồi nói:

        - Em Quyên ra ga với con. Sáng nay, mẹ phải đi làm.

        Như thế là mẹ sẽ không đưa chân mình. Mình cũng đang định nói với mẹ ở nhà. Mình rất sợ mẹ khóc ở nhà ga.

        Bữa sáng, ngoài phở mẹ mới mua về, còn một đĩa cốm và mấy quả chuối tiêu, món quà ngày xưa ở nhà Hùng rất thích. Quyên ngồi bẻ chuối chấm cốm ăn, xuýt xoa khen ngon.

        Mẹ đứng rót nước pha trà, hỏi Quyên:

        - Hôm nay, chị Ngân có đi tiễn anh mày không?

        Quyên im lặng rồi nói với vẻ bực bội:

        - Chị ấy có biết anh Hùng đi hôm nay đâu!

        Bà mẹ ngạc nhiên:

        - Hôm qua hai anh em đèo nhau sang nhà nó cơ mà?

        - Đến gần nhà, anh Hùng thay đổi ý kiến. Chị Ngân biết chuyện này sẽ giận con. Chị ấy dặn đi dặn lại sẽ báo cho chị biết trước khi anh Hùng đi.

        Bà mẹ nói:

        - Ý thằng Hùng thế nào tao chưa biết, nhưng con Quyên thì muốn nhận làm chị lắm rồi đấy!

        Hùng ngạc nhiên vì mẹ anh đã trở lại vui vẻ như mọi khi.

        Bà mẹ đứng ngắm Hùng một lát, rồi nói:

        - Tối hôm qua, bố con nói chuyện với con nhiều rồi. Bây giờ con lên trên đó, mẹ chỉ dặn một câu: ăn ở, công tác thế nào cho được bằng anh, bằng em, không rồi người ta sẽ nói bố anh chỉ đi giáo dục người ngoài, còn chính con mình thì mình không biết dạy.

        Nếu không thấy cái quầng thâm quanh mắt mẹ, Hùng sẽ nghĩ tất cả những điều anh đã nghe đêm qua chỉ là trong một giấc mơ. Nhưng chính vì vậy, anh bỗng thấy rất thương mẹ.

        Hai dãy đèn đánh dấu đường bay ban ngày nằm lần giữa thảm cỏ bắt đầu rực sáng lên trong đêm.

        Dưới con mắt của đồng bào địa phương, đó là những chuỗi hạt cườm tuyệt đẹp, có những hạt màu đỏ tươi màu xanh cây, màu vàng như hồ phách và màu hoa cà duyên dáng. Nhưng đối với những chiến sĩ lái máy bay phản lực ban đêm đó là đường ranh giới rất nhỏ không thể vượt qua được trên tấm thảm nhung đầy cạm bẫy hiểm nghèo.

        Từ tháng Tám, những buổi huấn luyện chiến đấu ban đêm được tiến hành ráo riết. Địch đã cho máy bay bắt đầu đánh đêm. Chắc chắn là những hoạt động loại này sẽ càng tăng khi những trận đánh ban ngày đem lại cho chúng nhiều thiệt hại và chúng thấy xe ta chạy nhiều trong đêm.

        Trên căn gác gỗ của đài chỉ huy ở sân bay, những mái đầu đang chụm lại quanh một tấm bản đổ trải rộng đặt dưới một tấm mi ca. Hai chiến sĩ tiêu đồ bịt kín tai bằng đôi ống cáp đang ngồi kiên nhẫn kéo dài những đường chì xanh đỏ trên tấm bản đổ. Đồng chí trợ lý dẫn đường đứng cạnh họ chăm chú theo dõi từng vạch chì nhỏ. Tú ngồi ở một góc bàn với chiếc mi-cơ-rô, vẻ mặt như đang chờ đợi. Anh mới được đề bạt làm trung đoàn phó và là người chỉ huy buổi bay huấn luyện tối nay.

        Giờ này trong không gian mênh mông mù mịt, hai chiếc máy bay phản lực như hai chiếc kim nhỏ đang đi tìm nhau. Đường bay của người lái được chỉ huy và kiểm soát chặt chẽ từ mặt đất. Máy bay mục tiêu được tung lên trước; nó đi theo một đường đã quy định. Người săn mục tiêu bay sau theo chỉ thị của người dẫn đường để đuổi bắt mục tiêu. Khi anh tới gần mục tiêu ở một cự ly nhất định, đài chỉ huy báo cho biết. Người lái đi săn mở con mắt thần của máy bay để tìm "địch". Mục tiêu hiện lên màn ra đa. Anh phải điều khiển máy bay đặt nó vào giữa màn hiện hình. Khi "con chim" đủ lông đủ cánh, anh bấm cò súng. Máy chụp hình sẽ ghi kết quả xạ kích vào phim. Và cuộc bay hoàn thành.

        Chiếc loa phóng thanh nhỏ đặt tại đài chỉ huy bỗng vang lên một giọng nói xa xăm:

        - 302 gọi Hồng Hà.

        Tú vội cầm mi-cơ-rô để lên miệng. Nét mặt anh trở nên nghiêm trang.

        - Hồng Hà nghe rõ.

        - 302 xin phép hạ cánh.

        - 302 có thể hạ cánh. Anh nhìn rõ sân bay chưa?

        - Đã nhìn rõ sân bay.

        - Độ gió... mét giây. Kiểm tra tốt các động tác trước khi hạ cánh.

        Màn trời vẫn đen đặc với vô vàn vì sao không chuyển động. Không gian rất yên tĩnh. Nghe rõ điệu nhạc ì uôm của ếch nhái từ những vũng nước trên bãi cỏ chung quanh sân bay. Tú nhìn về phương trời phía đông qua những khung cửa trống của đài chỉ huy. Tay anh vẫn không rời mi-cơ-rô. Động tác hạ cánh là động tác của mỗi người lái nhất định phải làm mỗi lần lên máy bay từ khi mình bắt đầu được thả bay đơn. Nhưng đây lại chính là những trường hợp chiếm tỷ lệ cao nhất trong các tai nạn máy bay. Tú đã nhìn thấy ngôi sao cặp đôi bay rất nhanh trên màn trời.

        - 302, tốc độ của anh còn lớn đấy!

        - Nghe rõ.

        - Nhớ thả càng?

        - Ro... o.. õ! - Tiếng "rõ" kéo dài. Người lái như đang mỉm cười trước lời nhắc nhở quá cẩn thận của đồng chí chỉ huy.

        Những chiếc đèn pha lớn đặt dọc đường hạ cánh bắt đầu bật sáng. Đường băng hiện lên vằng vặc như một con sông trăng. Đã nhìn thấy rõ những chiếc đèn ba màu xanh, đỏ, trắng trên máy bay. Tiếng động cơ tuyết bin phản lực réo ầm ầm làm rung chuyển căn gác gỗ. Hai ngọn đèn ở cánh máy bay đã nằm ngang trước mặt như đôi mắt một con cá vàng.

        - 302! Anh hơi cao đấy!

        -Rõ.

        - Tiếp tục giảm tốc độ... Thấp chút nữa... Tốt rồi!

        Máy bay tiếp đất chạy vụt về cuối đường băng, ánh bạc loang loáng.

        Ít phút sau, đến lượt máy bay săn mục tiêu hạ cánh.

        Một chiếc com-măng-ca từ đầu tây chạy về, rẽ vào bãi cỏ, lăn đến chân đài chỉ huy. Cầu thang gác bằng gỗ rung chuyển dưới những chiếc ủng nặng. Huấn và Phương bước vào báo cáo về chuyến bay vừa hoàn thành và đứng chờ nhận xét. Tú tươi cười nói:

        - Các đồng chí hạ cánh tốt. Mời các đồng chí về nghỉ.

        Một đôi bay khác lại lên đường, ánh lửa đỏ lừ ở đuôi máy bay nhỏ dần rồi mất hút vào màn đêm. Không gian yên tĩnh trở lại. Hai anh chiến sĩ tiêu đổ lại cặm cụi với công việc nghiêm trang và khiêm tốn của mình dưới cặp mắt theo dõi sít sao của người trợ lý dẫn đường.

         
        Ngoài hành lang nhỏ hẹp của đài chỉ huy, Trọng ngồi với đồng chí phái viên quân chủng và một anh thượng sĩ làm công tác điều độ. Đồng chí phái viên đang rì rầm nói với Trọng về loại máy bay mới ta sắp có nay mai, về những sân bay được triển khai thêm và những cán bộ mới được đề bạt để chuyển đi phụ trách các đơn vị vừa thành lập. Nhiều điều Trọng đã biết. Nhưng anh vẫn vui vẻ ngồi nghe để khẳng định thêm tính chất "người nhà" của mình. Đúng như lời đồng chí chủ nhiệm chính trị nói bữa trước, gần đây cán bộ của cơ quan chính trị đã đôi lúc trao đổi với anh tình hình tư tưởng của anh em lái và hỏi về những điều Trọng đã thu lượm. Anh đã được coi như người có một phần trách nhiệm phải lo cho việc trong gia đình. Đây cũng là ý muốn và nếp làm việc quen thuộc của anh, vẫn thường bị một số bạn cùng nghề nhận xét là "hơi mất nhiều thời giờ". Anh muốn những con người trước khi đi vào các bài viết của mình phải là những người bạn trong cuộc đời, anh phải được chia sẻ những vui buồn, lo ầu, băn khoăn của họ.

        Bỗng có tiếng xôn xao trong nhà. Họ tạm ngừng câu chuyện nghe xem có gì vừa xảy ra. Tiếng Tú bảo một đồng chí thông tin ngồi thường trực ở tầng dưới đài chỉ huy:

        - Đồng chí ra nhà trực ban mời chính ủy về đây.

        Trọng theo đồng chí phái viên vào trong nhà. Đồng chí phái viên lại bên Tú, hỏi:

        - Có chuyện gì thế?

        - Đồng chí Lục bay mục tiêu vừa báo cáo về là có một chiếc máy bay lạ bổ nhào xuống bắn mình. Đồng chí ấy đã phải cơ động để tránh đạn.

        - Cậu ấy đâu rối?

        - Tôi đã ra lệnh cho bay trở về.

        - Anh nên hỏi xem có sân bay nào cho máy bay cất cánh không?

        - Đã báo cáo Bộ tư lệnh Quân chủng để hỏi các nơi rồi, hỏi cả ra-đa nữa xem có thấy thằng địch nào bay vào vùng đó không?

        Buổi huấn luyện tạm gừng. Những bước chân êm nhẹ, nhanh nhanh phía cầu thang. Chính ủy vội vã bước vào. Đôi mắt anh căng thẳng khi nghe Tú báo cáo lại tình hình chuyến bay. Anh nói:

        - Phải chờ đồng chí ấy về hỏi kỹ xem sao?

        Cũng lúc ấy, máy bay của Lục trở về xin hạ cánh.

        Lát sau, Lục bước lên đài chỉ huy. Chiếc sơ mi của anh ướt đẫm mổ hôi. Tú hỏi, giọng dẽ dàng:

        - Đồng chí thấy thế nào?

        - Tôi đang bay ở khu vực X. thì thấy một vệt sáng xanh ở phía sau, bên tay phải lao xuống, đâm bổ thẳng vào máy bay của tôi. Tôi phải lập tức cho máy bay lao xuống, cơ động về phía trái để phòng địch bắn hay phóng tên lửa và quay đầu lại tìm địch, nhưng không thấy nó nữa.

        Chuông điện thoại réo. Tú cầm ống nghe lêu. Chỉ thấy anh chốc chốc lại gật đầu buông một tiếng "rõ". Không ai biết anh đang nghe chuyện gì. Tú đặt máy xuống, rồi lại quay lại hỏi Lục:

        Cái máy bay lạ đó có đèn à?

        - Đúng. Nó có đèn. Ở Quảng Bình, máy bay địch bay đêm vẫn dùng đèn.

        - Đống chí có xác định được đó là loại máy bay gì không?

        - Tôi không rõ. Nhưng phải là một loại siêu âm. Vì tôi thấy tốc độ của nó rất lớn.

        - Nhưng lỡ là một ngôi sao đổi ngôi? - Tú lại hỏi.

        - Không thể thế được. Vì tôi trông rõ nó đâm bổ vào máy bay.

        Tú quay sang chính ủy:

        - Anh có cần hỏi gì đồng chí Lục nữa không?

        - Đủ rồi. Để đồng chí ấy về nghỉ.

        - Bây giờ đồng chí về nhà trực ban nghỉ tạm - Tú bảo Lục - Lát nữa, trung đoàn sẽ có ý kiến là tiếp tục bay hay không.

        Lục lịch bịch đi xuống cầu thang. Chờ anh đi khỏi, Tú nói vói chính ủy:

        - Vừa rồi cơ quan Bộ tư lệnh Quân chủng cho biết là đã hỏi tất cả các sân bay, không nơi nào cho máy bay cất cánh. Đài ra-đa của ta báo cáo có những tốp máy bay địch hoạt động trên Biển Đông, nhưng không thấy có tốp nào bay vào đất liền.

        - Chiều nay quân y nói là đêm hôm qua cậu Lục thiếu ngủ, xin chỉ thị trung đoàn có nên cho bay hay không. Tôi gặp Lục hỏi tình hình sức khỏe, Lục nói vẫn bình thường nên tôi đã đồng ý cho bay. - Chính ủy tiếp lời Tú.

        - Cũng có thể là một chiếc máy bay địch đã lọt vào. Nhưng cũng có thể là không phải. Ta cứ nên tiếp tục bay. Anh em lái đã biết chuyện này chưa?

        Tú chưa kịp trả lời chính ủy thì có tiếng ủng đi lên phía cầu thang. Mọi người trông ra. Quỳnh đầu trần bước vào. Từ ngày Tú chuyển lên trung đoàn, Đông thay anh phụ trách đại đội 1 và Quỳnh thì chuyển sang chỉ huy đại đội đánh đêm.

        Quỳnh đứng nghiêm nhìn mọi người.

        Bỗng dưng anh nở một nụ cười. Nụ cười làm cho nét mặt anh tươi vui lạ lùng. Mọi người đều phải cười theo với anh. Chính ủy hỏi:

        - Đồng chí Quỳnh có chuyện gì mà vui vẻ thế?

        Quỳnh cũng không hiểu sao mình lại cười. Đúng là trong lòng anh đang vui. Chiều nay anh vừa nhận được lá thư của Hảo. Nhưng không phải là lúc nói chuyện đó.

        - Tôi muốn trung đoàn cho biết tại sao đang bay lại ngừng?

        Tú kể lại cho anh nghe sự việc đã xảy ra trong chuyến bay của Lục.

        Quỳnh nói:

        - Có thể là địch, mà cũng có thể là một cảm giác sai. Tôi đề nghị ta cứ tiếp tục bay. Nếu gặp địch thật thì là một dịp cho anh em thực tập.

        - Không phải “tập” nửa mà "thực” luôn - Tú quay sang đồng chí chính ủy: “Tiếp tục chứ anh?”

        - Tiếp tục - Chính ủy gật đầu.

        Tú hỏi đồng chí trợ lý tác huấn đang cầm bản kế hoạch bay trong tay:

        - Sau cặp cậu Lục đến ai?

        - Báo cáo: Đến tôi - Quỳnh rập ủng vào nhau, đứng ngay người nói bằng một giọng vui vẻ.

        Quỳnh vừa quay người định chạy đi thì chính ủy gọi lại hỏi:

        - Đồng chí Quỳnh này, vừa rồi lên đấu tranh cho đơn vị hay là cho cá nhân đấy?

        - Báo cáo chính ủy: Cái riêng nằm trong cái chung và trong cái chung có cái riêng.

        - Một phạm trù triết học...

        Chính ủy nhìn theo anh chạy xuống cầu thang.

        

        Sức hút của trái đất vốn không cho phép một nhà lực sĩ nhảy cao dù là ưu tú nhất có thể vượt qua được một tầm với của bản thân mình. Hơn hai thế kỷ trước đây, lần đầu con người đã cưỡng lại được sức hút đó với một thứ khí nhẹ hơn không khí. Con người đã đạt được một chiều cao cách xa mặt đất bằng cách chế tạo một quả cầu chứa khí nhẹ, chiếc phao nổi đầu tiên trong không gian. Nhưng kỷ nguyên của những vật nặng hơn không khí có thể đưa con người đi lại trên khoảng không chỉ mới mở ra cách đây chưa đẩy một trăm năm. Chiều cao mà con người ngày nay đạt được không còn gọi là chiều cao vì nó đã vượt ra ngoài phạm vi của trái đất, nó đã vươn tới những vì sao.

        Loài người biết ơn người đầu tiên đã chế tạo ra chiếc máy bay thực hiện cho ta ước mơ từ bao đời nay là có thể bay lượn trên bầu trời giống như những con chim. Nhưng người đầu tiên chinh phục khoảng không đó, khi từ trên chiều cao mới đạt được của mình, nhìn xuống thành phố, làng mạc, ruộng đồng thu nhỏ lại như trong một bức tranh, có nghĩ rằng một ngày kia những trái bom sẽ từ đây rơi xuống, phá hủy mọi công trình đẹp đẽ của thiên nhiên và của loài người đang hiện ra dưới cánh bay của mình?

        Vào kỷ nguyên con người mở ra cuộc chinh phục khoảng không, đã bay lượn được ở trên đó khéo léo và tài giỏi hơn mọi loài chim, thì nhân dân ta bị mất nước. Bọn cướp nước không chỉ cướp đất, chúng cướp luôn cả vùng trời của ta. Chúng ghìm chặt nhân dân ta dưới bùn đen. Những chiến sĩ lái máy bay của ta ra đời một cách muộn màng. Khoảng không đã trở thành con đường gần nhất, nhanh chóng và thuận lợi nhất cho bọn xâm lược. Đó chính là nơi kẻ thù đi trước ta hàng thế kỷ, có thể phát huy một cách mạnh mẽ những nanh vuốt của chúng. Chính là từ những sức mạnh chúng đã có được trên khoảng không này, kẻ thù đã nảy ra mơ ước ngông cuống: Muốn đưa dân tộc ta trở về thời kỳ đồ đá. Khi các chiến sĩ lái máy bay của ta tung đôi cánh bạc trên vùng trời của Tổ quốc, lần đầu nhìn thấy dòng sông Hông đỏ quánh phù sa nằm giữa hai dải Hoàng Liên Sơn và Tây Côn Lĩnh đầy những đám mây tích điện, là lúc một cuộc chiến đấu mới trên miền Bắc đã mở ra. Anh lính năm xưa gác búa, gác cày, cầm gậy tầm vông, bom ba càng lao vào đánh đạo quân viễn chinh Pháp gồm toàn lính lê dương trên các đường phố Sài Gòn, Hà Nội. Mười năm sau, cũng anh lính ấy gột lớp bùn của những chiến hào, xếp lại khẩu súng trường, ngồi vật vã với những con toán khó, rồi chui vào buồng lái làm quen với những kim đồng hồ và chiếc cần lái. Cuộc chiến đấu hôm nay của họ đã chuyển từ hàng rào kẽm gai bên đồn địch trong đêm tối lên những tầng mây trên vòm trời cao rộng, giữa ban ngày. Những người học sinh vừa ra trường đã phải đương đầu với những tên gian ác lọc lõi trong nghề. Cuộc chiến đấu không cân sức giữa không quân non trẻ của ta với không quân hiện đại già đời của một đế quốc mạnh nhất đã diễn ra trên vùng trời của Tổ quốc. Các chiến sĩ lái máy bay đã trải qua những thử thách đầy khó khăn nhưng chưa phải là những thử thách gay go nhất. Vào mùa thu năm ấy, một năm sau khi hồi còi báo động đầu tiên nổi lên trên miền Bắc xã hội chủ nghĩa, cuộc chiến đấu của không quân ta mới chỉ là bắt đầu.

        Tối hôm đó, các chuyến bay huấn luyện kết thúc vào mười một giờ đêm. Cán bộ tham mưu và những người lái lên xe trở về doanh trại. Không khí sân bay trở lại im ắng. Trên đài chỉ huy chỉ còn lại bộ phận trực chiến. Anh chiến sĩ tiêu đồ ngồi im lặng, chốc chốc lại kéo dài thêm những nét chì xanh trên tấm bản đồ. Những top máy bay địch vẫn lượn vòng ngoài biển. Xem những hoạt động của địch xong, Quỳnh rời sở chỉ huy trở về nhà trực ban. Sân bay vắng lặng. Những chiếc máy bay đánh đêm trực chiến nằm xoải cánh âm thầm tại sân đậu. Quỳnh thong thả đi dọc theo dãy đèn đánh dấu đường bay nằm dán mình trên bãi cỏ tỏa lên một thứ ánh sáng màu hoa cà huyền hoặc. Lòng anh vẫn còn đang vui với chuyến bay săn đuổi của mình ban nãy. Quỳnh đã bắt được mục tiêu rất nhanh sau khi có lệnh của người dẫn đường. Anh tin rằng kết quả xạ kích đêm nay sẽ rất tốt. Trên đầu anh, một trời sao chi chít. Những ngôi sao lung linh đang tắm mát trên biển trời sâu thẳm. Cô ấy đã có lần nói với mình về chuyện bay đêm và những vì sao...

        

        Đêm nay anh đang ngồi ở nhà trực chiến. Anh vừa hoàn thành một chuyến bay đêm về và nhớ tới em. Trong lá thư đầu tiên viết cho anh, em đã kể chuyện một người lái máy bay đi tìm trong đêm tối một ngôi sao biết nhấp nháy ba lần. Em đã hỏi anh khỉ bay như vậy có cảm thấy cô đơn không. Bây giờ, anh sẽ trả lời em. Có thể là trong những hoạt động trên không, có những lúc người ta thấy cô đơn. Nhưng với anh và chiếc máy bay cánh én này thì chưa bao giờ anh cảm thấy điều đó. Ngay cả những lúc không gian thiếu ánh sáng mặt trời chỉ còn một màu xám vắng lặng, anh ngồi trong buồng lái một mình, anh cũng không hề thấy cô đơn. Em biết không, trước mặt anh là một màn trời sao rực sáng của những chấm, những kim dạ quang. Những vì sao nho nhỏ này đối với anh không hề xa xôi bí hiểm, nó rất gần gũi, nó giúp cho anh từng phút, từng giây hiểu mọi hoạt động nhỏ nhặt nhất của chiếc máy bay như hiểu chính nhịp đập của trái tim mình. Anh không cảm thấy cô đơn vì lúc này trên đất mẹ bao nhiêu người đang theo dõi từng đoạn đường anh bay, anh gắn bó với những người trên mặt đất không phải bằng những âm thanh "tạch tè" lạnh lẽo mà bằng chính tiếng nói mang hơi ấm, mang sắc thái riêng biệt của từng con người. Anh không cảm thấy cô đơn vì trên đầu anh là một trời sao và dưới cánh anh là những trời sao của đất nước. Trời sao của vũ trụ thì vẫn xa xôi nhưng trời sao của con người thì không chỉ gần gũi mà còn là những gì thân thiết như em, như chính bản thân anh... Đây là một dòng sữa đục, một dải ngân hà kéo dài trên mặt đất, một chuỗi sao nằm ngang dòng sữa như cái nhẫn cườm trên một ngón tay. Cạnh dòng sữa đục đó là một mảng sao dày. Đó là khu công nghiệp Việt Trì nằm bên sông Hồng. Kia lại là một trời sao khác lóe lên ánh sáng xanh như ngọc của những ngọn lửa hàn. Anh đang bay trên những lò cao của Khu gang thép Thái Nguyên. Anh bỗng cảm thấy ấm áp. Ngọn lửa gang của chủ nghĩa xã hội đang sưởi ấm lòng anh... Còn bao nhiêu những vì sao rải rác kia. Mỗi vì sao đều nói lên với anh những lời tha thiết. Vì sao của một trạm bơm đang đưa nước về đồng. Vì sao trên một sân phơi của hợp tác xã, bà con ta sau giờ lao động, đang ngồi bàn chuyện làm ăn. Vì sao nho nhỏ, lẻ loi kia chắc là vì sao của một con người, như em hai năm trước hay như em bây giờ, đang cặm cụi bên đèn với những pho sách dày, vừa làm việc cho ngày nay vừa nghĩ đến thế kỷ tương lai... Đó, em xem, tất cả đều là những gì thân thiết mà anh, em và bao nhiêu con người đang phải bảo vệ không tiếc đến cả máu xương mình... Lại còn đám tinh vân kia... Nó đang bay về phía Nam. Lòng anh rộn ràng biết bao! Đó là những đoàn xe đang thẳng đường ra tiền tuyến mà em đã gặp đêm nào. Anh bay trên một vùng trời như vậy, nếu trái tim anh vẫn còn một dòng máu nóng mẹ cho thì có lẽ nào anh lại cảm thấy cô đơn.

        Anh không giống như người lái máy bay những năm xưa mà em đã nhắc đó, trong đêm đen đi tìm những vì sao biết tắt rồi lại sáng ba lần. Khoa học ngày nay đã tiến xa rồi. Anh có thể lúc nào đó mất phương hướng nếu kim la bàn chẳng may bị hỏng. Nhưng anh không phải lang thang đi mò trong đêm để tìm một vì sao biết nhấp nháy đâu. Anh chỉ cần bật một công tắc nhỏ. Đất mẹ sẽ dẫn anh trở về. Em yên trí nhé, đi đêm trong không gian bây giờ, các anh đã có biết bao nhiêu sợi dây ràng buộc với mặt đất. Đất mẹ chắp cánh cho anh bay đi thì đất mẹ sẽ dang rộng cánh tay đón anh trở về.

        Anh cũng muốn nói với em một chuyện này... Trong khi bay, nhất là bay đêm, ở giữa không gian mênh mông tối đen, người lái có thể lầm trời sao của con người với trời sao của vũ trụ, hoặc ngược lại cũng vẫn là như thế. Đó là trường hợp trong nghề bay người ta gọi là: cảm giác sai. Trường hợp này sẽ đem lại hiểm nghèo. Nhưng em đừng ngại, trên màn trời sao thu nhỏ ngay trước mặt anh, có một chiếc đồng hồ gọi là đồng hồ chân trời. Nó chỉ cho anh đâu là trời, đâu là đất. Nó giúp cho người bay thoát ra khỏi những phút "say" nguy hiểm. Tuy vậy, sự nguy hiểm vẫn còn. Đó chính là những giây phút tuy hiếm hoi thôi, người ta bỗng không tin ở đường chân trời ngay trước mắt mình. Em chớ lo cho anh. Anh vốn có một hệ thần kinh đã dược rèn luyện. Anh sẽ không bao giờ gặp trường hợp đó vì anh luôn luôn tin ở đường chân trời đã được xác định.

        Anh sẽ chăm chút và giữ vững lòng tin của mình trong mỗi chuyến bay cũng như trong cuộc đời. Vì mỗi chuyến bay cũng như cả cuộc đời ta không phải là những chuyến ngao du. Chúng ta không phải là những người khách vãng lai. Vì cuộc chiến đấu của chúng ta chỉ mới bắt đầu và trước mắt còn nhiều khó khăn. Nếu cần chúng ta sẽ dành những hạnh phúc êm ấm cho thế hệ tương lai. Chúng ta đi tìm hạnh phúc của mình ngay trong những khó khăn ngày nay đang thử thách chúng ta. Anh có thể kể cho em nghe niềm vui của anh sau trận đánh đầu tiên. Đó là anh đã nhìn tận mắt vẻ mặt hốt hoảng của tên giặc lái Mỹ khi nó bị máy bay ta đuổi bắn. Trước kia anh tưởng lầm là với những chiếc máy bay hiện đại hơn ta, với sự tin tưởng mù quáng vào sức mạnh của số đông, vào trình độ kỹ thuật, kẻ địch bao giờ cũng hung hăng. Nhưng bây giờ anh đã thấy là nó cũng biết sợ. Giặc lái Hoa Kỳ cũng biết sợ... Niềm vui đó của anh đã trở thành niềm tin chiến thắng mỗi lần về sau anh cất cánh ra đi.

        Em đã viết cho anh về niềm vui nho nhỏ khi em tìm thấy những đốt xương hình bánh xe trong một con đỉa bể. Em ra biển chưa phải là để lọc nước mặn lấy vàng tuy chúng ta đều biết kho vàng lớn nhất của loài người là ở trong nước biển. Ngành sinh vật học với những phát minh to lớn và những triển vọng trong thế kỷ tương lai hôm nay đến với em bắt đầu từ những con hầu, con vẹm... Và niềm vui của em bắt đầu từ đó. Anh cũng muốn nói với em về một niềm vui nho nhỏ như thế đã đến với anh trong buổi bay đêm tối nay. Anh bay lên khoảng không không phải là đề tìm đến các vì sao, tuy con người ở thời đại chúng ta đang làm chuyện đó. Đêm nay anh chỉ bay đi để tìm một mục tiêu rất nhỏ cũng như em ra biển để tìm đến chỗ ở cửa những con trai, con sò... Các đồng chí ở mặt đất vừa báo cho anh: "Mục tiêu đã ở trước mặt". "Con mắt thần "đã sáng lên rồi! Nó đây kia. Nó là một chấm đen mờ nhạt trên góc trái màn hiện hình. Anh đặt tay vào cò súng. Bây giờ anh phải đưa nó vào tâm. Xong rồi! Một đêm mai đây thằng địch cũng sẽ hiện ra như thế kia. Anh bấm cò súng như bây giờ. Và nó sẽ biến thành một bó đuốc lửa. Đó là niêm vui nho nhỏ đã giục anh viết thư này cho em.

        Một ngày kia, nhà sinh vật tương lai của chúng ta sẽ lấy được từ trong nước biển những sinh vật phù du mà hàng ngày em nhìn thấy đầy dẫy qua kinh hiển vi, sẽ biến nó thành những món thức ăn mới và quý cho loài người. Cũng trong thời gian đó, nhà du hành của chúng ta sẽ mở đầu một chuyến bay vào vũ trụ tới một hành tinh nới: sao Hỏa hay sao Kim. Có thể lúc đó, con cháu của chúng ta sẽ không nghĩ đến ngày hôm nay em ra biển trên một chiếc thuyền buồm nhỏ bé, anh bay trong đêm chỉ để tìm trên màn hiện hình bóng dáng chiếc máy bay thù địch ở phía trước. Niềm vui và hạnh phúc của chúng ta là ở chỗ chúng ta hiểu rằng: Ngày mai đang bắt đầu từ hôm nay...

         

        Cuối năm 1965, Quân chủng Phòng không và Không quân được tiếp nhận những máy bay Mic 21 của Liên Xô cùng với một số người lái của ta do bạn đào tạo. Loại Mic mới có những trang bị hiện đại và tốc độ lớn hơn loại Mic 17.

        Tổ chức của trung đoàn bay Sao Vàng có sự thay đổi.

        Số lớn người lái Mic 17 cùng với toàn bộ máy bay tách ra thành lập một trung đoàn mới, đoàn Sao Mai. Đoàn Sao Mai cũng được bổ sung thêm một số lái trẻ mới được đào tạo xong. Họ chuyển tới một sân bay ta vừa xây xong. Chúng ta đã nắm chắc tính năng của loại Mic 17, mặc dù không khắc phục được nhược điểm về tốc độ của nó, nhưng cũng đã gây cho kẻ thù những đòn choáng váng trong những trận đột kích bất ngờ.

        Bộ phận còn lại của đoàn Sao Vàng, gồm cán bộ lãnh đạo, chỉ huy và những người lái được chọn lọc, cùng với số lái mới đào tạo từ Liên Xô về, hợp thành một trung đoàn mới trang bị hoàn toàn bằng máy bay Mic 21.

        Cấp trên trao nhiệm vụ cho lãnh đạo trung đoàn cần thật nhanh chóng đưa những Mic mới vào chiến đấu. Những người lái Mic 21 được đào tạo hầu hết là thanh niên mới gia nhập quân đội, chưa hề biết khói lửa chiến tranh. Trong thời gian ngắn học tập ở nước bạn, ta chỉ yêu cầu bạn huấn luyện anh em hiểu được tính năng máy bay và kỹ thuật sử dụng những trang bị. Bây giờ những người lái trẻ này có nhiệm vụ phải truyển đạt lại tất cả những điều đã học tập cho những người chỉ huy mình nay mai sẽ dắt dẫn họ trong những trận chiến đấu với quân địch. Những giáo viên bất đắc dĩ biết số giờ bay của mình còn thua xa học viên. Bổ trợ cho những bài học của họ, những anh thợ máy trẻ mới về, cũng phải mở sổ tay hướng dẫn cho các “thủ trưởng” về tính năng và cơ cấu của máy bay. Trường học của họ nằm giữa một vùng trời đã bị kẻ thù kiểm soát chặt chẽ bốn phía. Họ biết là thời gian không chờ đợi mình. Và cấp trên đặt nhiều kỳ vọng loại máy bay mới này sẽ cho phép ta đương đầu với địch trong những trận đánh đàng hoàng, sẽ làm kẻ thù e nể hơn.

        Tới sân bay, Hùng được bố trí ở cùng Nhự. Người bạn cùng học mấy tháng trước, nay đã trở thành người chỉ huy. Điều đó cũng tất nhiên, vì trước ngày đi học, Nhự đã là cán bộ, hình như anh là tiểu đội trưởng của một đơn vị đặc công. Đối với Hùng, anh cũng là người hơn tuổi. Chỉ có điều là về đầy Hùng phải trực tiếp hàng ngày cọ xát với cái tính im lặng và đôi lúc hơi cộc cằn của anh. Trước kia, quan hệ giữa họ khác. Bây giờ, họ cùng ở với nhau trong một căn buồng, họ sẽ cùng bay trong một biên đội và cùng chiến đấu bên nhau.

        Hùng tranh thủ ôn buồng lái ngay. Đại đội phó Nhự kèm anh bay hai chuyến. Nhưng đó là hai chuyến bay không thoải mái. Cả trước và sau hai chuyến bay kèm, đồng chí đại đội phó đều lặng lẽ. Trong chuyến bay, có lúc Hùng thấy cần lái cứng nhắc. Đại đội phó ngồi phía sau giành lấy việc điều khiển. Sau khi sửa chữa xong, đại đội phó trả lại cần lái, vẫn không nói một lời. Kể ra không cần phải anh giải thích Hùng mới hiểu sai sót của mình. Nhưng cái lối quá dè sẻn lời nói của anh đã làm Hùng khó chịu. Kết thúc buổi bay kèm lần thứ hai, đại đội phó bảo Hùng: "Lần sau, đồng chí bay một mình". Hùng thấy mình như được giải phóng.

        Một đợt gió mùa Đông Bắc đến bất thần. Luồng khí lạnh ở vùng hồ Bai-can xa xôi trên đường từ đại lục chuyển ra đại dương, đã làm chậm chuyến bay đơn của Hùng lại mấy ngày. Sáng nay, vòm trời lại xanh thăm thẳm. Trên cao chỉ có những quệt mây mỏng và nhẹ, những đám mây hình lông nhím báo hiệu thời tiết tốt.

        Hùng đứng trên đường băng. Trời rét ngọt. Không khí trong suốt. Núi Tam Đảo hiện rất rõ trên nền trời. Tầm nhìn xa tốt. Sẽ không có một đám mây nào cản đường bay của mình hôm nay. Mình sẽ tha hồ mà ngắm phong cảnh của đất nước dưới cánh bay. Không phải là cái cảm giác của buổi bay đơn đầu tiên hồi anh còn ở trường. Ngày đó, chi phối mọi tình cảm trước khi anh bước lên máy bay là sự hồi hộp. Nhưng hôm nay là một niềm vui rạo rực. Biết đâu trên đường bay hiện ra một thằng "ép" đi trinh sát khí tượng. Mình sẽ không để cho nó thoát mặc dù đây là buổi bay đơn hồi phục đầu tiên.

        Hùng cảm thấy trong người rạo rực. Anh hơi tiếc hôm nay chỉ là một buổi bay không vực giản đơn. Anh đang cần được vùng vẫy. Cơ thể anh như căng ra. Anh muốn làm một vài động tác nhào lộn cao cấp, một cái khoan ngang hay một cái khoan đứng... Tối hôm qua chính trị viên đã gặp anh, kể lại trường hợp một người lái trong chuyến bay hồi phục đầu tiên bị rơi vào xoáy ốc, và nhắc anh cần tập trung tư tưởng khi bay. Được, mình chú ý không để chuyện gì sơ suất xảy ra trong chuyến bay, nhưng mình cũng không thể không chú ý đến bên ngoài, không thể không làm quen với những địa tiêu trên mặt đất. Và nếu mà trời xui khiến mình lại gặp một thằng trinh sát... chúng hay mò vào lúc buổi sớm như thế này. Lúc đó, mọi người sẽ biết mình...

        - Đồng chí Hùng! Quân y đang chờ.

        Hôm nay, Nhự trực chiến với Xuân. Nhự nhìn vẻ mặt hăm hở của Hùng, nói tiếp:

        - Bảo đảm cho tốt kế hoạch rồi chuyển sang bay biên đội với mình.

        - Báo cáo đồng chí, tôi sẽ cố gắng.

        Hùng quay vào căn nhà ở cạnh đường lăn, dành cho bộ phận bay tập. Vừa đi anh vừa nghĩ: hôm nay sao cóc lại mở miệng?

        Tú, Đông và một số anh em lái trẻ đã khám sức khỏe xong, đang đứng quanh bàn nước, đợi lượt gọi ra bay.

        Đồng chí quân y sĩ ngồi trên chiếc ghế đầu đặt cạnh cái giường nhỏ trải một tấm bạt, quay lại, nói:

        - Mời đồng chí Hùng.

        Tú làm ra vẻ ngạc nhiên:

        - Tôi tưởng là chỉ kiểm tra cánh già chúng tôi thôi, chứ cậu này mà cũng phải kiểm tra à!

        Hùng đỏ mặt đi lại chỗ đồng chí quân y sĩ. Anh thấy mình đủ sức để bay suốt ngày hôm nay.

        Hùng cởi áo ngoài, nằm lên giường. Đây là cuộc kiểm tra sức khỏe thường lệ trước khi bay. Đêm qua, Hùng ngủ khá ngon. Anh nghĩ những dụng cụ kia sẽ chẳng tìm ra điều gì để gây phiền toái cho mình. Anh nằm nghe trung đoàn phó Tú và Đông đang tán gẫu.

        - Tôi là bác sĩ dứt khoát hôm nay tôi cắt bay anh Tú.

        Đông ám chỉ chuyện vợ Tú mới lên thăm.

        - Muốn cắt hay không phải dựa trên cơ sở kết quả kiểm tra.

        - Tôi không cần kiểm tra. Chỉ cần biết tối qua anh ra nhà chiêu đãi là tôi cắt.

        - Ra hay không, không quan trọng. Điều quan trọng là có bảo đảm chế độ bay hay không?

        - Tôi không tin tất cả những anh ra gặp vợ ở nhà chiêu đãi về mà vẫn nói là bảo đảm chế độ.

        - Vì thế nên tôi mới nhờ các nhà chuyên môn xác minh là tôi đã giữ đúng chế độ.

        - Tôi có tin mấy cái ống nghe của các ông này bao giờ...

        Hùng cố không nghe chuyện đó nữa. Trong cuộc sống tập thể, Hùng thường lảng tránh khi mấy anh có gia đình tán chuyện về sinh hoạt vợ chồng. Khi đó, họ trở nên rất cách biệt với mình. Cho đến bây giờ, Hùng vẫn cảm thấy cuộc sống riêng nho nhỏ đó là một cuộc sống tầm thường, đáng ngán.

        Anh y sĩ cởi chiếc dây vải ra khỏi cánh tay Hùng. Hùng định ngồi dậy thì anh bảo:

        - Đồng chí nằm nghỉ một lúc, tôi sẽ đo lại lần nữa.

        Hùng thắc mắc không hiểu có vấn đế gì.

        Đông hỏi đồng chí quân y sĩ:

        - Sao đó?

        - Huyết áp của đồng chí Hùng hơi cao, để tôi sẽ đo lại.

        Đông quay sang Tú:

        - Đó! Tôi nói có sai đâu. Không thể tin các ông này... Anh thì không có vấn đề gì, mà cậu này thì lại có vấn đề?

        Đông lắc đầu trong khi Tú tủm tỉm cười.

        Chính trị viên đã đến bên giường của Hùng. Anh mỉm cười như muốn bảo Hùng đừng lo lắng gì cả.

        Đồng chí quân y sĩ và cả chính trị viên chăm chú theo dõi sự chuyển động của chiếc kim trên mặt đống hồ. Hùng cảm thấy những giây phút chờ đợi khá căng thẳng.

        Quân y sĩ ngước mắt nhìn đồng chí chính trị viên đứng bên.

        Hai người trao đổi với nhau một cái gật đầu.

        Quân y sĩ bảo Hùng:

        - Xong rồi.

        Hùng vùng dậy rất nhanh, mặc áo khoác cho đỡ lạnh.

        Tham mưu trưởng vào, dừng chân trước chiếc bảng ghi kế hoạch bay đặt ở vách liếp, rồi hỏi to:

        - Đồng chí Hùng đâu?

        - Có. - Hùng đáp.

        Quân y sĩ đứng dậy, nói:

        - Báo cáo anh: đồng chí Hùng chưa bay được, huyết áp hơi cao.

        - Hoãn hay là đình?

        - Đề nghị hoãn đến trưa, chờ kết quả kiểm tra lại.

        Tham mưu trưởng lại nhìn tấm bảng, rồi nói:

        - Mời anh Tú và anh Đông lên đường.

        Cả hai người cùng vui vẻ reo lên:

        - Có tôi!

        Tú và Đông vội vã rời bàn nước đi về phía trước sân đậu.

        Chính trị viên đến bên Hùng:

        - Một lát nữa kiểm tra lại, đồng chí sẽ bay được... Cậu đã có người yêu chưa? Chính trị viên hỏi Hùng một cách đột ngột.

        - Báo cáo: chưa có.

        - Như vậy thì phải tập chế ngự tình cảm đi là vừa. Lần đầu gặp mặt người yêu mà quá xúc động thường là hỏng việc.

        

        Hùng đã tìm ra nguyên nhân sự cản trở cuộc bay sáng hôm nay chính là cái hưng phấn đã tràn tới tâm hồn anh dồn dập như nước thủy triều. Bây giờ thì sóng và gió đã dịu lại. Cuộc bay tập tiến hành trôi chảy suốt nửa buổi. Nửa số người có tên trong danh sách bay sáng nay đã hoàn thành khoa mục của mình. Họ lần lượt từ trên đường xanh trở về vui vẻ như sau một cuộc hẹn hò. Hùng đứng nhìn họ buồn xỉu. Cái rạo rực đến độ ngây ngất trong người anh không còn nữa. Anh tin rằng mọi sự tuần hoàn trong cơ thể đã trở lại bình thường. Hùng đi tìm đồng chí quân y sĩ.

        Không biết anh đi đâu. Một lát sau, mới tìm thấy anh bên ngôi nhà các biên đội lái trực chiến.

        - Yêu cầu đồng chí đo lại huyết áp cho tôi.

        - Tôi hẹn đồng chí trưa cơ mà?

        - Trưa thì hết bay.

        - Kiểm tra bây giờ liệu đã ổn định chưa?

        - Bây giờ mà vẫn không ổn định thì do đồng hồ của đồng chí không ổn định.

        - Nào thì đo lại. Nhưng nếu vẫn cao, tôi không thay đồng hồ khác để kiểm tra cho đồng chí đâu.

        Hùng lên giường nằm với vẻ thư thái. Anh y sĩ kiểm tra xong vui vẻ gật đầu:

        - Ổn định rồi! Đồng chí có được ai cho thuốc men gì không?

        - Có. Có người cho thuốc lá nhưng tôi không biết hút.

        Đồng chí quân y sĩ khoát tay:

        - Có lẽ đồng hồ tôi sai... Nhưng thôi, đồng chí ra gặp tham mưu trưởng báo cáo cho bay.

        Hùng vừa ra khỏi nhà trực thì nghe tiếng kẻng khua lanh canh ở trận địa súng máy cao xạ đầu sân bay. Máy bay địch vào rồi, anh nghĩ. Sân bay vẫn chưa báo động. Hùng rảo bước đi về phía ngôi nhà của bộ phận huấn luyện nằm ở phía bên kia đường lăn. Anh hy vọng chỉ là một chuyến trinh sát của địch. Nhưng Hùng đã nhìn thấy dáng người cao lớn của tham mưu trưởng từ đài chỉ huy chạy xuống. Anh dừng lại bên kia đường lăn, vừa xua tay vừa nói rất to:

        - Ngừng huấn luyện!

        Hai anh lái trẻ sắp cho máy bay lăn ra đường cất cánh, rời buồng lái một cách tiếc rẻ. Đại đội phó Nhự và Xuân từ trong nhà trực chạy ra. Hôm nay hai người trực chính. Từ xa, Hùng cũng nhận thấy họ có vẻ bồn chồn. Bây giờ vội cũng chẳng được việc gì, Hùng thong thả trở lại nhà huấn luyện. Gặp tham mưu trưởng ở cửa, anh báo cáo Quân y sĩ đã đồng ý để mình bay. Tham mưu trưởng nói:

        - Giôn-xơn lại phá ngang. Đơn vị bạn vừa cất cánh.

        - Đoàn ta đã có lệnh báo động chưa anh?

        - Chưa.

        Hùng thắc mắc không hiểu sao đơn vị bạn đã lên đánh địch mà ở đây bộ đội vẫn chưa vào cấp I. Anh vào nhà dành cho bộ phận bay tập. Trung đoàn phó Tú và đại đội trưởng Đông đã bay xong, đang ngồi nói chuyện với vẻ bình thản. Các anh ấy cho rằng sẽ chẳng có chuyện gì xảy ra với đơn vị lúc này? Hay đó là thái độ của những người đã từng trải trong chiến đấu?...

        Điều Hùng chưa biết là đoàn Sao Vàng của anh tuy hàng ngày cũng trực chiến, nhưng vẫn còn đang ở thời kỳ huấn luyện. Những người lái vừa đi đào tạo về, chưa ai qua ba chục giờ bay, lại chưa có kinh nghiệm chiến đấu. Số anh em lái cũ đang chuyển loại, chỉ vừa đủ thời gian làm quen với loại máy bay mới, mỗi người bay được vài giờ. Chúng ta đã triển khai một đơn vị không quân khá hiện đại, làm cho kẻ thù phải e dè. Những chiếc máy bay hình mũi tên bạc đã xuất hiện trên bầu trời. Nhưng người điều khiển nó còn xa mới được coi là sẵn sàng lao vào cuộc đọ cánh. Những người lãnh đạo của họ buộc phải dè dặt.

        Lực lượng không quân chủ yếu được dùng để bảo vệ bầu trời miền Bắc trong thời gian này vẫn là đoàn Sao Mai với những máy bay cánh én, gắn súng.

        Chủ trương của Quân chủng là đẩy mạnh tốc độ huấn luyện ở đoàn Sao Vàng. Người lái cần sớm làm chủ máy bay một cách vững chắc. Đặc biệt, số cán bộ chuyển loại phải cố gắng bay xong những bài bay chủ yếu.

        Mấy anh lái trẻ đã tụ tập xung quanh Đông. Hùng cũng lại ngồi trên một chiếc ghế dài. Đông hỏi anh:

        - Huyết áp ổn định chưa?

        - Tôi đã được đồng ý để bay.

        Đông lại tiếp tục câu chuyện với những lái trẻ:

        - Các nhà văn, nhà thơ tưởng tượng ra nghề lái máy bay là một nghề rất mơ mộng, nhưng mình nghĩ phải loại hết nhà thơ ra khỏi đội ngũ người lái. Đã bay là không thể luôn luôn xúc động. Không nên đánh giá trình độ kỹ thuật của một người lái ở những động tác nhào lộn như xiếc, mà phải đánh giá ở độ chuẩn xác. Ví dụ như anh bay số 2 cho tôi, tôi quy định khoảng cách giữa tôi và anh, tôi thay đổi đường bay, thay đổi tốc độ mà anh vẫn giữ được đúng quy định thì tôi mới công nhận anh là kỹ thuật tốt. Phải là một sự tính toán thật chi ly. Muốn tính toán không sai sót, đầu óc lúc nao cũng phải tỉnh táo.

        Đông bất chợt quay sang một người lái trẻ, hỏi:

        - Nếu bây giờ đồng chí đang bay biên đội ở vị trí số 1, chưa vào khu có địch, đồng chí bỗng thấy số 2 nói một câu gì líu ríu trong vô tuyến điện, nghe không rõ, đồng chí xử trí thế nào?

        Người được hỏi là Túc. Túc có một bộ mặt vuông vức, ít biểu hiện những thay đổi về tình cảm. Bộ mặt đi đôi với những cử chỉ chậm chạp nhiều lúc vụng về của anh. Ở nhà trường, anh em đã đặt biệt hiệu cho Túc là ông Phật.

        Ông Phật nghe đại đội trưởng hỏi vẫn ngôi như bụt mọc, dáng ngồi của anh lúc nào cũng ở tư thế nghiêm, riêng đôi mắt lấp lánh, anh đáp:

        - Lập tức cảnh giới, và hỏi lại.

        - Vì sao lại phải cảnh giới ngay?

        - Số 2 nói không rõ có thể vì bất thần nhìn thấy địch mà không giữ được bình tĩnh. Số 1 phải cảnh giới để nếu đúng là có địch thì đối phó kịp thời.

        - Rất tốt. 5 điểm. Nếu anh chỉ hỏi và chờ số 2 trả lời cho rõ, biết là có địch rồi mới cảnh giới thì khi đó có thể bị địch bắn rơi rối.

        Đông bỏ dở câu chuyện mắt đăm đăm nhìn về phía đài chỉ huy. Đồng chí tham mưu trưởng đang từ đó chạy về phía họ.

        Tú đứng dậy, bước ra cửa, hỏi:

        - Anh Thái ơi? Có tin gì đấy?

        Tham mưu trưởng vui vẻ đáp:

        - Tin chiến thắng anh ạ. Đoàn bạn vừa bắn rơi một F.4 ở Hòa Bình.

        - Biên đội nào?

        - Bản - Phương.

        Mọi người đổ xô ra cửa. Tham mưu trưởng thuật lại thông báo vắt tắt của Bộ tư lệnh Quân chủng về chiến thắng mới của đoàn Sao Mai.

        Tham mưu trưởng sắp đi thì Đông, một mình anh vẫn ngồi ở trong nhà, hỏi vọng ra:

        - Đồng chí tham mưu trưởng lại cho lệnh tiếp tục huấn luyện chứ?

        - Chưa có gì đâu!

        - Chưa có gì à! Đúng là chưa có gì... - Đông lầm bẩm.

       
        "Pụp!"Một tiếng động nhỏ và đục, không to hơn tiếng cây luồng bị nắng mặt trời thiêu nẻ trên mái nhà. Cái tiếng động tưởng chừng như vô nghĩa đó đối với những chiến sĩ lái máy bay đã trở thành hồi kèn ra trận. Tác dụng kỳ lạ của nó là có thể làm thức giấc những người lái, trong khi tiếng gầm của động cơ máy bay, mạnh hàng ngàn mã lực không làm đứt đoạn được giấc ngủ của họ.

        Mọi người bật dậy, lao ra khỏi ngôi nhà.

        Một ngọn đèn xanh, kéo theo dải khói trắng nhẹ, lơ lửng trên nền trời.

        Một biên đội đã được lệnh vào cấp 1.

        Những người lái vừa chụp chiếc mũ bay màu trắng như một cái vỏ trứng lên đầu vừa chạy ra máy bay. Tiếng động cơ lập tức gầm lên. Chiếc máy bay như một con sư tử vừa đánh hơi thấy địch thủ, định lao tới nhưng bị một bàn tay vô hình giữ lại, đang lồng lộn. Những người thợ máy cất những chiếc chóp nón màu đỏ.

        "Pụp!"

        Lại một tiếng nổ nhỏ nữa. Một pháo hiệu đỏ đã xuất hiện trên đỉnh sân bay. Những người thợ máy đứng xung quanh máy bay vội lùi sang hai bên. Con sư tử như vừa tuột khỏi bàn tay vô hình chạy vút đi.

        Ở đầu đường băng cất cánh, chiếc máy bay gầm lên một tiếng thật lớn, rồi giận dữ lao lên. Một chiếc thứ hai lao theo.

        Đông cùng với những người lái trẻ rời nhà trực đi về phía đài chỉ huy. Họ dừng ở tầng dưới, nơi được dành cho cơ quan hậu cần và thông tin. Chiếc loa treo ở góc nhà đang phát ra những tiếng lạo xạo. Nhờ nó, họ có thể theo dõi được trận đánh trên làn sóng vô tuyến điện.

        Tú mượn chiếc xe đạp của đồng chí chính trị viên đội bay, vội vã phóng về sở chỉ huy cách đó không xa. Ban chỉ huy đoàn phân công Tú phụ trách huấn luyện. Nhưng đảng ủy đoàn đã đặt cho anh nhiệm vụ phải nhanh chóng làm quen với công tác chỉ huy, để có thể thay thế trung đoàn trưởng trong trường hợp đồng chí này vắng mặt.

        Trung đoàn trưởng Luân đang cầm ống nói, nét mặt chăm chú. Chính ủy Khang ngồi cạnh đồng chí trung đoàn trưởng gật đầu với Tú, đưa mắt trỏ cái ghế ở bên còn trống. Tú lách người nhẹ nhàng ngồi vào bàn. Chính ủy ghé vào tai Tú nói nhỏ:

        - Cho các cậu ấy đánh cái "không người lái". Một thằng C130 vừa phóng vào.

        Tú cảm thấy nhẹ nhõm.

        - Thấy cả biên đội xuất kích tôi lại tưởng...

        - Để các cậu ấy đi biên đội cho quen.

        Đồng chí tiêu đồ mang phù hiệu hạ sĩ đang kéo dài những đường chì màu xanh và màu đỏ. Nhìn cặp mắt anh, có thể thấy toàn bộ tinh thần đang dồn vào đôi tai để đón các số liệu. Ở cạnh bàn bên kia, cây bút chì trong những ngón tay nhỏ nhắn của một cô tiêu đồ có bộ mặt hơi xanh xao, đang bám riết những tốp máy bay địch lượn vòng tròn trên biển bằng những sợi dây thòng lọng màu xanh. Biên đội xuất kích của ta vừa ra khỏi khu bàn đạp cắt một đường bay thẳng tắp tiến lại đón đầu chiếc máy bay không người lái.

        Trung đoàn trưởng bảo đồng chí sĩ quan dẫn đường đứng lom khom theo dõi từng vạch chì nhỏ:

        - Chú ý những tốp ở ngoài biển!

        -Rõ.

        Sở chỉ huy yên lặng tới mức có thể nhận ra được những tiếng tạp âm lạo xạo vang ra từ ống nghe đặt lệch khỏi một bên tai đồng chí dẫn đường. Anh chỉ nghe vô tuyến điện bằng một tai để dành tai kia nhận lệnh của đồng chí chỉ huy.

        Trung đoàn trưởng ghé đầu lại bên chính ủy:

        - Cậu Nhự vẫn im như thóc. Cậu Xuân hay nói nhưng đi với cậu Nhự cũng im thin thít.

        Đông chí sĩ quan dẫn đường mắt vẫn dán vào bàn tiêu đổ bỗng lên tiếng:

        - Báo cáo: Mất tốp 02 trên biển!

        Trung đoàn trưởng hạ lệnh:

        - Chú ý! Coi chừng nó hạ thấp độ cao bay vào đất liền!

        Không khí căn phòng căng lên. Tình hình có thể phút chốc trở nên phức tạp.

        Trung đoàn trưởng đưa chiếc ống nói lại gần miệng:

        - 06! Anh nghe rõ không?

        - Rõ. - Tiếng Nhự đáp rè rè..

        - Gà rừng đang đuổi thỏ non. Chú ý chó sói!

        - Thỏ non à?

        Câu hỏi hơi giật giọng của Nhự làm mọi người phải mỉm cười. Trong kế hoạch tác chiến ngày hôm nay, có để ra phương án đánh máy bay không người lái. Nhưng khi xuất kích, biên đội bay đã không được thông báo ngay đối tượng tác chiến. Với ý định rèn luyện cho những người lái mới, trung đoàn chỉ nói điều đó khi họ đã tới gần mục tiêu. Ai nấy đều thấy rõ anh chàng tỏ ra không khoái khi biết mình đang đi săn một chiếc máy bay địch không có người lái.

        Trung đoàn trưởng bảo đông chí dẫn đường:

        - Góc vào hơi lớn một chút cho dễ nhận ra mục tiêu. Đừng để anh em vọt lên trước.

        Người sĩ quan dẫn đường mở rộng gián cách, nắn lại đường bay. Nhự đáp lại những khẩu lệnh của cơ quan chỉ huy bằng những câu trả lời cộc lốc.

        Đường chì xanh lao nhanh về phía con rắn lục trên bàn tiêu đổ. Người dẫn đường nói:

        - 06! Thỏ non ở phía trước.

        Im lặng.

        - 06! Anh nhìn thấy mục tiêu chưa?
       
        Bấy giờ Nhự mới đáp:

        - Chưa thấy gì đâu!

        Nhưng chỉ ít giây sau, Nhự nói, tiếng cao hẳn lên:

        - Phát hiện mục tiêu!

        Vẻ vui mừng hiện trên mặt mọi người. Nhưng cũng ngay đó, Nhự lại báo cáo:

        - Mất rồi!

        Người sĩ quan dẫn đường chau mày nhln đường chì xanh đánh dấu đường bay của địch vẫn tiếp tục vươn dài. Anh hỏi, giọng sốt ruột:

        - Thấy mục tiêu chưa?

        - Chưa có gì cả. - Nhự đáp lại dằn giọng.

        Trung đoàn trưởng chớp chớp mắt. Máy bay ta sắp xông lên ngang với máy bay địch trên bàn tiêu đổ.

        - Dẫn lại! Mở rộng góc vào hơn chút nữa. - Anh ra lệnh cho đồng chí sĩ quan dẫn đường.

        Đồng chí sĩ quan đưa ra những số liệu mới. Đường chì đỏ trên bàn tiêu đổ lượn thành hình vòng cung từ trái qua phải.

        Trung đoàn trưởng nhìn chính ủy:

        - Không để các cậu ấy bay xa quá. Nếu không đánh được thì cho quay về.

        - Nhất trí.

        - Ý kiến đồng chí Tú? - Trung đoàn trưởng lại hỏi.

        - Tôi cũng đồng ý.

        Đường bay của máy bay địch và máy bay ta sắp tạo thành một góc nhọn trên bàn tiêu đồ. Sĩ quan dẫn đường nói:

        - 270 độ.

        - 270 độ. - Tiếng Nhự vang ra từ cái tai nghe bám trên mái tóc đồng chí dẫn đường.

        - Thỏ non ở trước mặt anh!

        - Anh thấy chưa? - Đồng chí sĩ quan dẫn đường lại hỏi Nhự.

        Một thoáng lặng im rồi tiếng Nhự lầu bàu:

        - Thấy rồi.

        Trung đoàn trưởng Luân lập tức đưa ống nói lại gần miệng.

        - 06! Chú ý tốc độ, cự ly bắn!

        Sĩ quan dẫn đường giơ ống tay áo bông màu lá cây quệt những giọt mồ hôi lấm tấm trên trán.

        Trung đoàn trưởng mím cặp môi mỏng, vẻ trầm ngâm. Anh nói:

        - Có lẽ hơi xa rồi đấy!

        Mọi con mắt đổ dồn vào đường chì xanh vừa ngừng kéo dài trên bàn tiêu đồ. Đồng chí sĩ quan dẫn đường đứng thẳng người nói như reo:

        - Báo cáo mất mục tiêu.

        Trung đoàn trưởng vẫn trầm tĩnh:

        - Tiếp tục theo dõi.

        Mũi chì xanh trong tay đông chí tiêu đồ vẫn dừng lại ở chỗ cũ.

        Trung đoàn trưởng bấm ống nói:

        - 06 đâu? Công tác của anh thế nào?

        - "Uống bia" rồi? - Tiếng Nhự đáp.

        - Giữ biên đội tốt, quay về.

        -Rõ.

        Trung đoàn trưởng bây giờ mới mỉm cười.

        - Dễ mình không hỏi thì cậu ấy không báo cáo!

        Anh quay sang sĩ quan dẫn đường:

        - Cảnh giới địch cho tốt. Bảo đảm anh em bay về an toàn. Chú ý các tốp trên biển ra-đa vừa để lọt.

        Tú mỉm cười đứng dậy. Hình như có một con vật gì nho nhỏ đang bò trên thái dương anh. Anh sờ ngón tay, nhận ra đó là một giọt mồ hôi. Lạ thật, mình chỉ ngồi không mà cũng ra mồ hôi trong lúc trời đang rét khô. Đây mới chỉ là một trận đánh đơn giản và hết sức trôi chảy. Anh nghĩ đến giờ phút sẽ phải cầm lấy ống nói mạ kền sáng nhoáng kia, trong căn phòng đông đặc người này. Cuộc chiến đấu ở đây không đơn giản. Trong những giây phút chiến đấu ác liệt ở trên không, mình đã có những quyết định rất nhẹ nhàng.

        Vì quyết định đó chỉ liên quan đến riêng mình. Nhưng ở đây thì không như vậy. Mỗi quyết định ở đây có quan hệ tới thành bại của toàn bộ trận đánh, có quan hệ tới số phận các đồng chí của mình...

       
        Tú đạp xe quay lại nhà chờ của bộ phận huấn luyện. Anh thấy Đông và những người lái trẻ đã có mặt. Họ chờ những người đi chiến đấu trở về.

        - Không biết nhà bếp có bia không nhỉ? - Tú bỗng nói.

        - Cà phê, nước chanh thì có, chứ làm gì ra bia. - Một người trả lời.

        - Trung đoàn phó muốn có bia thì phải bảo người chạy ra huyện hay sang bên giao tế mà vay - Một anh chàng khác tỏ ra sành sỏi.

        Đông nhìn Tú, nói:

        - Hôm nay anh Tú lại đòi uống bia, chuyện kỳ đó!

        Tú tủm tỉm:

        - Muốn có một, hai chai mang ra đón cậu Nhự và cậu Xuân. Nhưng không kịp...

        - "Uống bia rồi!".

        Một người bắt chước cái giọng Hà Tĩnh của Nhự nói trong vô tuyến điện ban nãy. Tiếng cười rộn lên.

        Tú đi lại cái bàn ở góc nhà có đặt bi đông cà phê. Đông cũng đi theo anh. Họ rót cà-phê từ trong bi-đông ra. Nước cà-phê hơi đắng và lạnh làm cho Tú cảm thấy tỉnh táo dễ chịu. Đông nhấp một chút, mặt nhăn lại, anh nói:

        - Tôi chưa khoái, anh Tú ạ. Chiến công đầu hôm trước của đoàn là một chiếc không người lái. Chiến công thứ hai bữa nay vẫn là một chiếc không người lái. Anh em Sao Mai sáng nay vừa làm thêm thằng F.4.

        - Tất nhiên là quật được một thằng "ép" thì hay hơn. Nhưng hoàn cảnh của từng đơn vị mỗi lúc có khác nhau. Rồi đây thế nào chúng ta cũng có những chuyến làm ăn cho ra trò.

        Đông ngồi im. Anh không thích cái kiểu nói lúc nào cũng chặt chẽ của Tú.

        Lát sau Đông nói thủng thỉnh:

        - Chỉ cần sáu bảy giờ bay là tôi xin vào trận đó!

        Tú đã quen với cách thỉnh thoảng lại tung ra một ý kiến bất ngờ của Đông. Nhưng anh bỗng nhận thấy điều Đông nói có lẽ là cần thiết.

        - Nếu cậu mà trực, mình cũng sẽ trực với cậu.

        - Anh ủng hộ phương án của tôi? Bảy giờ bay là ta xin trực, anh đồng ý không?

        "Bụp!"

        Tiếng pháo hiệu lại nổ. Hai người vội vã ra sân. Biên đội dự bị gốm hai đồng chí lái trẻ đã được lệnh vào cấp 1. Chắc có chuyện gì khẩn trương? Tú định chờ có lệnh xuất kích sẽ quay ngay lại sở chỉ huy. Cả anh và Đông đều hiểu biên đội dự bị này chỉ được dùng đến trong trường hợp thật cần thiết.

        - Anh đồng ý với tôi phương án bảy giờ bay không?

        Tú lại nghe Đông nhắc lại câu hỏi ban nãy.

        - Mình đồng ý với cậu.

        Vẫn chưa có pháo hiệu đỏ báo lệnh xuất kích. Anh em lái trẻ đã kéo ra đầy sân. Bỗng nghe thấy tiếng động cơ vọng lại. Những người lái đã nhận ra tiếng vòng quay quen thuộc của máy bay ta. Thắc mắc của họ dường như đã được giải thích. Biên đội dự bị được đưa vào cấp 1 đề phòng biên đội Nhự gặp chuyện bất trắc trên đường về. Nhưng họ đã trở về kia rồi. Một chiếc máy bay lấp lóa ánh nắng hiện ra trên nền trời xanh đã bắt đầu có nhiều đám mây trắng như bông kéo tới, những đám mây báo hiệu thời tiết vẫn tốt.

        - Chỉ có một cậu thôi? - Đông bỗng nói.

        Tú cũng đã nhận ra chỉ có một chiếc máy bay của ta đang trở về.

        Niềm vui vừa lóe lên lại tan biến trên bộ mặt của những người lái trẻ. Đã có một chuyện gì vừa xảy ra đối với biên đội xuất kích trên đường về, nên một biên đội nữa phải chuẩn bị cất cánh. Ai trở về kia? Anh Nhự hay cậu Xuân?

        Hai chiếc máy bay của ta bay đi chỉ có một chiếc bay về! Bên kia đường lăn, tại sân đậu, những thợ máy cũng đang đứng nghiêng ngó.

        Mọi người đã nhìn thấy dưới cánh chiếc máy bay không còn chiếc tên lửa nào. Như vậy, rõ ràng là trên đường về, biên đội Nhự gặp địch. Họ đã chiến đấu. Chiếc máy bay này đã thoát ly trận đánh sau khi bắn hết tên lửa, và chắc chắn nhiên liệu của nó cũng đã gần cạn. Chiếc máy bay không thông trường, hạ cánh trực tiếp bằng những động tác chính xác. Tú đã biết người lái nó là ai.

        Tú thấy tiếc là mình sớm rời sở chỉ huy. Anh đã bỏ qua một tình huống rất khẩn trương. Và giờ đây anh không hiểu tình hình ra sao.

        Một người nói:

        - Tham mưu trưởng xuống kia rồi.

        Tham mưu trưởng vừa xuống khỏi cầu thang. Anh không chạy như ban nãy mà chỉ rảo bước đi về phía họ. vẻ mặt anh bình thản. Trong tình hình này vẻ bình thản đó ít nhất cũng nói lên là không có điều gì vui.

        Tú rất muốn đi lại đón tham mưu trưởng, nhưng nếu làm như vậy, thì những đồng chí đứng quanh anh sẽ không được nghe tình hình, anh nán chờ tham mưu trưởng tới gần, mới bước lại hỏi:

        - Đồng chi Xuân chưa về à anh?

        - Vâng.

        - Tình hình ra sao?

        - Báo cáo anh, về đến Nam Hải Dương thì anh em gặp địch: bốn thằng F.4. Chắc là cái bọn trên biển ban nãy bay độ cao thấp vào, nên ra-đa của ta không quét được. Quần nhau một chập. Máy bay của đồng chí Xuân hỏng, đồng chí ấy báo cáo xin nhảy dù. Ban chỉ huy đoàn mời anh về sở chỉ huy hội ý.

        Quay lại phía những người lái, tham mưu trưởng nói tiếp:

        - Ban chỉ huy đoàn quyết định: chiều nay, tranh thủ tiếp tục huấn luyện. Các đồng chí chuẩn bị tư tưởng đang bay nếu gặp địch thì đánh luôn. Bộ phận khí tượng vừa cho biết: thời tiết về chiều sẽ càng tốt. Gặp đồng chí Nhự anh em ta chưa nên hỏi han gì vội. Để cho đồng chí ấy báo cáo chỉ huy đoàn đã... Ta ra đi thôi, xe đưa đồng chí Nhự về kia rồi...

        Nguyệt tới nhà chiêu đãi của sân bay vào xế chiều hôm qua.

        Chị nảy ra ý định lên thăm chồng sau khi máy bay địch đánh gãy cầu Lai Vu. Chiếc cầu bị phá làm cho việc đi lại thăm con hàng tuần của chị khó khăn hơn. Từ ngày cô em chồng đưa đứa con nhỏ về gửi ông bà ngoại để đi học, chị đã có ý muốn đem con xuống ở với mình nơi nhà máy sơ tán. Chị sợ bố mẹ chồng vất vả. Mặt khác, chị rất khổ sở khi phải sống xa con. Hồi mới đi sơ tán, chị tưởng là có thêm được thời gian để học văn hóa. Nhưng chị đã thấy là số thời gian rỗi vì không phải trông nom con không đủ bù lại cho những lúc đầu óc ngẩn ngơ, bần thần nhớ con. Chị nghĩ cần phải trao đổi với chồng trước khi đưa con đi với mình. Biết đâu bó mẹ chồng lại không bằng lòng? Các cụ có thể nghĩ: "Em gái chồng nó vừa đưa con về nhà là nó đưa con nó đi luôn?". Biết đâu cả chính chồng chị cũng không bằng lòng? Kể ra chị có thể hỏi ý kiến anh bằng cách viết thư. Nhưng chị lại nghĩ nên trực tiếp trao đổi với anh thì hơn. Đây là lý do chị nêu lên khi xin đi phép. Và chị cũng đã thành thật nghĩ như thế. Còn một lý do nữa mà chị không nói ra... Chị đã xa chồng sáu tháng rồi. Tình hình rõ ràng là mỗi ngày một thêm gay gắt. Hồi ở bệnh viện ra, anh được tạt về nhà mấy ngày. Chị không muốn anh lại gặp một trường hợp tương tự như thế. Chế độ đi phép hàng năm trong quân đội đã tạm thời bãi bỏ. Những dịp anh trở về thảm gia đình đã trở thành rất xa xôi. Nay mai đây nếu thêm một vài chiếc cầu nữa bị sập thì ngay cả việc đi thăm anh cũng khó khăn hơn nhiều. Lần trước, Tú vừa đi khỏi nhà, mẹ chồng đã bảo con dâu: "Lần này thì cái Kim Anh có em bé chứ?". Chị không biết nói sao. Điều đó không tùy thuộc ở lòng mong mỏi của toàn gia đình và của riêng chị. Vài tuần sau, chị ở nơi sơ tán về thăm con, mẹ chồng lại nhắc đến chuyện đó. Nhưng lần này, là một câu hỏi hẳn hoi. Chị đã có thể trả lời: "Thưa mẹ, chưa ạ". Hôm chị về báo tin mình được nhà máy cho đi phép mấy ngày để lên thăm Tú, bà mẹ chồng bảo ngay: "Mẹ toan nhắc con lâu rồi. Chồng mày ở ngay trong nước mà mày dửng dưng như khi nó còn ở nước ngoài". Mình dửng dưng với anh? Quả là mẹ không hiểu mình. Gặp được anh ngay cả trong giấc mơ cũng đã là điều mong mỏi của mình...

        Chiều hôm qua, Tú ở sân bay về, được đồng chí phụ trách nhà chiêu đãi đón đường, báo tin vợ anh mới lên, Tú vội vàng xuống xe đi vào gặp chị.

        Lần đầu, nhìn thấy chồng trong bộ quần áo bay lạ mắt, chị hơi ngỡ ngàng. Nhưng chỉ mấy phút sau là chị ôm chầm lấy anh. Khi ở nhà ra đi, chị định bụng gặp anh sẽ nói mình không muốn làm vướng víu anh giữa lúc anh đang bận chiến đấu (điều này chị đã nhắc đến khá nhiều lần trong những lá thư), chị lên đây vì có chuyện bé Kim Anh. Nhưng gặp anh, chị không thể nói được điều đó. Và khi anh hỏi chị là có nhớ anh không, chị sung sướng đến gần ứa nước mắt đáp lại rằng: Có. Anh tần ngần nói với chị mình phải về ăn cơm, dự giao ban rồi sau đó sẽ quay ra. Anh nói một câu mà lúc đó chị không hiểu: "Ngày mai anh có kế hoạch bay". Chị đã vui vẻ bảo anh cứ về, từ ngày đi sơ tán đến giờ, chị đã quen sống một mình, anh đừng lo chị phải chờ đợi.

        Tám giờ tối, anh quay ra. Chị kể với anh tình hình gia đình và những chuyện không bao giờ dứt về bé Kim Anh. Chị thú thật chị lên đây vì rất nhớ thương anh. Có lúc chị chợt nhận ra chồng cứ ngồi ở căn buồng của nhà chiêu đãi với bộ quần phục chỉnh tề. Chị muốn nhắc anh, nhưng chị hơi xấu hổ. Và chị cũng quên ngay chuyện nhỏ ấy. Chị có bao điều để nói với anh.

        Khi kẻng trong doanh trại báo giờ chuẩn bị đi ngủ thì anh đứng lên, nói với chị:

        - Em ngủ đêm nay một mình đừng buồn nhé. Những anh em bay ngày mai đã ngủ cách đây một giờ rồi.

        Nhìn vẻ mặt ngơ ngác và thất vọng của chị, anh nhắc lại câu nói ban chiều:

        - Anh đã nói với em ngày mai anh có kế hoạch bay. Kế hoạch đã bố trí trước khi em lên. Cũng may, em chưa phải về ngay. Chiều mai, chúng mình sẽ gặp nhau.

        Chị đã nằm trằn trọc gần như suốt đêm. Chị cứ suy nghĩ về một điều: Không biết lúc này anh ấy có ngủ được không? Chị mong anh đang ngủ ngon vì biết giấc ngủ rất cho cuộc bay ngày mai. Nhưng có lúc chị muốn hờn dỗi. Trong khi mình đang thao thức khổ sở như thế này thì anh ấy vẫn ngủ ngon. Chẳng thà mình cứ ở tít tắp dưới kia! Chứ đằng này mình vẫn nhìn thấy buồng anh ở, thế mà mỗi người một nơi.