Lịch sử Quân sự Việt Nam

Cấp hàm trong lịch sử Quân sự Việt Nam là vấn đề khó, bản thân mình cũng chưa tìm hiểu. Muốn tham khảo ý kiến của các bác.

Trong lịch sử mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc, có lẽ qua từng thời kỳ, triều đại, tên gọi cũng như cấp hàm trong quân đội của từng thời kỳ, từng triều đại cũng khác nhau.

Trước khi lên ngôi vua, Lý Công Uẩn từng nắm giữ chứ vụ Tả thân vệ điện tiền chỉ huy sứ, hay như Trần Hưng Đạo là Quốc Công tiết chế...

Còn những chức vụ khác thì sao và cấp bậc như thế nào ?

Xin các bác chỉ giáo.

Cái gì đụng đến hơi xưa 1 tý là tắc tỵ. Có lẽ thế nên phải treo đầy Banner Sử VN ngoài phố. Để em mượn ít tài liệu về các triều đại PK VN của thầy cũ em, lên TL với bác.

Mình thấy mỗi một triều đại có hệ thống cấp bậc riêng. Vấn đề đặt ra ở đây là phải có một hệ thống cấp bậc chung nhất (tham khảo của Tàu là tốt nhất vì VN ảnh hưởng tương đối nặng về thiết chế triều đình). Trên cơ sở đó mới so sánh từng thời kỳ một.

Vụ này hơi khó vì tài liệu của các triều đại trước nhà Hậu Lê gần như bị lấy mất.
em nghĩ dễ dàng nhất là ta đi ngược từ thời nhà Nguyễn, tư liệu có lẽ có nhiều và chính xác, phong phú nhất

Tàu có quan Đô úy nghe nói tương đương với Đại úy hiện nay không biết có phải không nữa.

Đô úy là chức danh trông coi việc quân sự một quận thời phong kiến, mà một quận thời phong kiến thì bằng mấy tỉnh bây giờ --> Đô úy không thể như Đại úy hiện nay được! Bạn so sánh lung tung quá!

Nhân tiện, tìm thấy cái này:

QUAN CHẾ. vua Thánh Tổ nhà Nguyễn (Minh Mệnh) lại đặt các phẩm cấp quan chế, từ nhất phẩm đến cửu phẩm, mỗi phẩm chia ra làm chánh và tòng hai bậc.

CHÁNH NHẤT PHẨM:

Võ: Ngũ quân Đô thống phủ đô thống chưởng phủ sự.

TÒNG NHẤT PHẨM:

Võ: Ngũ quân Đô thống phủ đô thống.

CHÁNH NHỊ PHẨM:

Võ: Thống chế, đề đốc.

TÒNG NHỊ PHẨM:

Võ: Chưởng viện, khinh xa đô úy, đô chỉ huy sứ, phó đề đốc.

CHÁNH TAM PHẨM:

Võ: Nhất đẳng thị vệ chỉ huy sứ, thân cấm binh vệ úy, lãnh binh.

TÒNG TAM PHẨM:

Võ: Binh mã sứ, tinh binh vệ úy, thân cấm binh phó vệ úy, phó lãnh binh, kiêu kỵ đô úy, phò mã đô úy.

CHÁNH TỨ PHẨM:

Võ: Quản cơ, nhị đẳng thị vệ, binh mã phó sứ, tinh binh phó vệ úy thành thủ úy.

TÒNG TỨ PHẨM:

Võ: Phó quản cơ, tuyên úy sứ, kị đô úy.

CHÁNH NGŨ PHẨM:

Võ: Tam đẳng thị vệ, thân cấm binh chánh đội trưởng, phòng thủ úy

TÒNG NGŨ PHẨM:

Võ: Tinh binh chánh đội, tứ đẳng thị vệ, thân cấm binh chánh đội trưởng suất đội, tuyên phó sứ, phi kị úy.

CHÁNH LỤC PHẨM:

Võ: Ngũ đẳng thị vệ, cẩm y hiệu úy, tinh binh chánh đội truởng suất đội, thổ binh chánh đội, trợ quốc lang.

TÒNG LỤC PHẨM:

Võ: Thân cấm binh chánh đội trưởng, ân kị úy, thổ binh chánh đội trưởng suất đội.

CHÁNH THẤT PHẨM:

Võ: Thân cấm binh chánh đội trưởng, nội tạo tư chánh tượng, tinh binh chánh đội trưởng.

TÒNG THẤT PHẨM:

Võ: Tinh binh đội trưởng, phụng ân úy, dịch thừa, tòng thất phẩm thiên hộ, nội tạo phó tư tượng.

CHÁNH BÁT PHẨM:

Võ: Chánh bát phẩm đội trưởng, chánh bát phẩm bá hộ, dịch mục, chánh bát phẩm chánh tư tượng.

TÒNG BÁT PHẨM:

Võ: Tòng bát phẩm đội trưởng, tòng bát phẩm bá hộ, thừa ân úy, tòng bát phẩm phó tư tượng.

CHÁNH CỬU PHẨM:

Võ: Chánh cửu phẩm đội trưởng, phủ lệ mục, chánh cửu phẩm bá hộ, chánh cửu phẩm tượng mục.

TÒNG CỬU PHẨM:

Võ:Tòng cửu phẩm đội trưởng, tòng cửu phẩm bá hộ, huyện lệ mục, tòng cửu phẩm tượng mục.

Muốn hiểu về hệ thống cấp hàm, chức vụ trong quân đội cần tìm hiểu về hệ thống chức vụ nói chung của chế độ phong kiến. Song chưa thấy ai nói đến. Tôi thấy có tài liệu đã viết (không nhớ nguồn), đại để là:

Sau khi dời đô về Thăng Long và đặt tên nước là Đại Việt, Lý Thái Tổ đã tổ chức triều đình theo một cách mà Lê Quý Đôn gọi là “mẫu mực cho đời sau”. Đứng đầu triều đình là nhà vua, dưới vua có nhóm cận thần gồm có Tam thái (Thái sư, Thái phó, Thái bảo) và Tam thiếu (Thiếu sư, Thiếu phó, Thiếu bảo) chuyên lo về việc văn; các chức Thái úy (sau gọi là Tể tướng) và Thiếu úy (chỉ huy cấm binh) chuyên lo về việc võ. Dưới các nhóm cận thần đó là hai ban văn võ với đầy đủ các chức vụ cụ thể.

Các đời sau, quan chế chủ yếu dựa vào nhà Lý nhưng có sửa đổi chút ít. Nhà Trần đặt thêm chức Tam tư (Tư đồ, Tư mã, Tư thông). Đến đời Lê Nghi Dân (1459) các ban văn võ được tổ chức theo Trung Hoa thành Lục bộ: Bộ Lại (khen thưởng), Bộ Lễ (thi cử), Bộ Hộ (kinh tế), Bộ Binh (quân sự), Bộ Hình (pháp luật), Bộ Công (xây dựng). Đứng đầu mỗi bộ là quan Thượng thư. Ngoài ra còn một số cơ quan chuyên trách như Hàn lâm viện lo biên soạn văn thư; Quốc tử giám lo dạy dỗ đào tạo con em giới cầm quyền; Khâm thiên giám coi thiên văn, lịch pháp; Thái y viện lo việc thuốc men; Cơ mật viện tư vấn cho vua về các việc hệ trọng.

Dưới thời vua Gia Long còn sơ khai, chủ yếu vẫn tuân thủ giống như chế độ quan lại nhà Hậu Lê. Dưới thời vua Minh Mạng, sau cải cách về hành chính và luât pháp, nhà vua đã quy định lại chế độ quan lại của triều đình, áp dụng chế độ quan lại của nhà Thanh bên Trung Hoa vào Việt Nam. Vua chia quan lại toàn bộ triều đình làm chín phẩm hàm, trong mỗi phẩm hàm lại chia thành hai cấp bậc: Chánh (chính) và Tòng (phó). Như vậy hệ thống quan chế nhà Nguyễn gồm tất cả 18 cấp bậc từ cao tới thấp. Trong mỗi cấp bậc đều có hai ban văn, võ. Quan lại đứng đầu triều đình thuộc hàm Nhất phẩm, là các Đại học sĩ và Đô thống phủ đô thống. Đứng đầu các Bộ (Lại, Lễ, Hộ, Binh, Hình, Công, và Học, sau này) là quan Thượng thư (hàm Nhị phẩm). Đứng đầu các vùng hành chính cũng là một chức quan hàm nhị phẩm là Tổng đốc (phụ trách hai hay ba tỉnh thành).

Trong hệ thống chức vị đó của nhà nước thì hệ thống chúc vụ trong quân đội ra sao?

Nhờ quý vị tìm giúp xem ở VN có ai được phong chức Thái úy trước thời Lê Đại Hành.
Thêm một câu ngoài chủ đề: ai được ban quốc tính đầu tiên?

Chú ý không tính việc phong tặng khi đã chết - truy phong

Chưa rõ là Phạm Tu hay Lý Phục Man

Lý Phục Man được vua chúa sau này phong Thái úy hay Thiếu úy, văn bia cũng không thống nhất.
Bản thân Lê Hoàn nắm quyền "Tổng tư lệnh" cũng là Thập đạo tướng quân, sau đó lên ngôi phong Phạm Cự Lượng là Thái úy. Trước vị Phạm Thái úy đã ghi trong chính sử, không biết có vị nào được nắm chức vụ này không?
Thông tin về vị thần này chỉ qua giấc mộng của Lý Thái Tổ, nên cũng nghi về việc ban quốc tính, đã bàn ở chủ đề: Lý Phục Man&Phạm Tu
Có thần phả viết một vị được Đinh Tiên Hoàng ban quốc tính, nhưng không nhận(?) Thông tin này không rõ thế nào?

Đinh Bộ Lĩnh dựng cờ khởi nghĩa, ngay cả nhà sư Nguyễn Minh Quang trụ trì tại chùa Bảo Thái (Thanh Liêm) cũng đã tích cực vận động các đệ tử tham gia tụ nghĩa dưới ngọn cờ của ông. Đó còn là Nguyễn Ninh, Nguyễn Tĩnh ở Bình Lục chiêu mộ quân sĩ, lập đồn trại tại quê hương giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn. Đó là Trương Nguyên, một tướng tài của Đinh Bộ Lĩnh được ban quốc tính. Sau khi Đỗ Thích giết chết hai cha con Đinh Tiên Hoàng vào tháng 10/979, năm 980, Lê Hoàn lên ngôi. Ông củng cố quốc phòng xây dựng kinh tế. Ông đã thân sinh đi cày ruộng tịnh điền ở Đọi Sơn (Duy Tiên).

http://hanam.gov.vn/index.asp?newsID=479&language=tiengviet

Hay chúng ta thử tập hợp làm một bộ từ điển về "Cấp hàm, chức vụ trong lịch sử Quân sự Việt Nam các thời kỳ" nhỉ. Như vậy, chúng ta sẽ chia ra các thời kỳ, triều đại mà tìm tài liệu, sưu tầm...tạo thành một bộ sách thống nhất, hoàn thiện về cấp hàm, chức vụ trong lịch sử Quân sự Việt Nam qua các thời kỳ, để tiện cho việc tra cứu của các thành viên...

Các bác có thể tham khảo phần "Quan chế khảo" trong Sử học bị khảo của Đặng Xuân Bảng, viết về quan chế từ thời Hùng Vương đến thời Minh Mệnh.