Một phiên gác trên đường buôn phía Bắc phum Sozia (Souriya)Sau trận Công-sê-lôp 23/6/80 và sau một thời gian ngắn chốt ở Preav thì chúng tôi được quay trở về phum Sozia. Công việc hàng ngày của chúng tôi là học chiến thuật và thay nhau ra đường buôn phía Bắc phum Sozia là nhiệm vụ kiểm soát.
C13 (d3 e4 f5) chúng tôi lúc đó đóng ở đầu phum, từ đó đi thẳng lên hướng Bắc khoảng 500m là đến đường buôn. Theo sự phân công của ban chỉ huy c thì các trung đội thay nhau ra gác đường buôn mỗi ngày. Hôm đó tới phiên trung đội của chúng tôi.
Một trung đội lúc đó thông thường quân số chỉ có khoảng 7, 8 em, trừ anh nuôi không phải đi đánh nhau thì quân số đi tác chiến khoảng 6, 7 người thôi. Với lực lượng đó ra đường buôn chúng tôi bố trí làm 2 tổ. Cũng có tổ chặn đầu, khóa đuôi đàng hoàng. Mỗi tổ cử ra 1 người đứng trên đường làm nhiệm vụ khám xét xe bò xem có chở vũ khí không?
Thông thường mấy anh có vợ con hoặc mấy anh sợ chết thì núp trong gốc cây, ụ mối làm nhiệm vụ cảnh giới. Tôi thì chẳng vợ, chẳng con, chẳng có người yêu, cũng chẳng phải là con trai độc nhất để duy trì nòi giống tổ tông nên tôi không sợ gì cả. Khi ra đường buôn làm nhiệm vụ kiểm soát anh em thường ưu ái nhường cho tôi ra đứng đường, rủi có gì thì tôi chết trước.

Hôm đó chúng tôi bố trí thành 2 tổ chặn đầu khóa đuôi đàng hoàng rồi, do đội hình ít người nên khoảng cách giữa 2 tổ cách nhau vài chục mét thôi. Tôi và 1 anh nửa ra đứng ngoài rìa đường buôn trong khoảng giữa 2 tổ chặn đầu khóa đuôi (đề phòng lính Para từ phía trên ùa xuống đánh úp thì có 2 tổ cảnh giới kia làm nhiệm vụ chốt chặn rồi) để làm nhiệm vụ sẵn sàng khám xét. Lúc này trời cũng ít mưa nên đường buôn khá khô ráo, mặt đường rộng khoảng trên hai chục mét vì xe bò dàn hàng ngang càn riết làm cho đường nó rộng ra. Dân tình đi buôn từ hướng Sophi đi tới, thấy lính gác thì ùn cả lại, không phải họ không dám đi nửa mà họ chờ số đông.
Rồi một lát sau một đoàn mấy trăm con người kéo nhau dàn hàng ngang trên đường thành khối vuông trông y như quân La Mã của Xê-da đi chinh phục Châu Âu. Nhìn thấy số đông con người này tôi và anh bạn làm nhiệm vụ trên đường đứng ngẩn ra nhìn. Đám dân buôn kia còn chỉ cho tôi xem mấy người đi lẫn trong đoàn mặc quần tây chứ không quấn xà rông như các bà hoặc quấn cà-ma như các ông. Tay chỉ, miệng nói: Việt Nam, Việt Nam. Tội nghiệp mấy người Việt kia thấy chúng tôi nhìn sợ dúm dó hẳn lên, hai tay che mặt mà chạy lẫn trong cái đám đông quân La Mã kia.
Trong óc tôi lúc đó thoáng nghĩ tôi mà dí theo mấy người này, tất nhiên là tôi phải rời bỏ đội hình thì tôi chết liền! Sợ đám đông họ tước súng. Nguyên tắc của người cầm súng dài là không để đối phương tiếp cận, sợ họ chộp được súng thì mình tiêu. Ít nhất phải có cự ly an toàn chừng 2m thì mới khống chế được đối phương.
Trong tích tắc đó trong óc tôi tìm ra lời giải liền. Tôi khoát tay:
Tâu cho, khơ-nhum ôi tâu (Đi đi, tôi cho đi). Trong tình huống đó không cho họ đi không được: Hai thằng tôi làm gì chặn nổi mấy trăm con người lớp đi bộ, lớp đi xe bò này? Còn nổ súng thì tất nhiên là chúng tôi không dám nổ súng vào dân rồi. Cho họ đi thôi.
Cái bài tập hợp lực lượng thành mấy trăm con người, dàn hàng ngang đi trên đường buôn này (có cả xe... bò

yểm trợ) không biết các hướng khác như 174, d25 có gặp không?
Ghi chú: Từ hướng Sophi tới là hướng ra biên giới, dân họ đi người không và xe không. Còn hướng biên giới về thì xe bò họ chở gạo (trong đó có độn gì hay không thì phải khám mới biết). Hàng hóa thì họ đội trên đầu, đeo trên lưng hoặc gánh trên vai các kiểu. Khi đi tay không thì dân họ không chung chi (như xe Conteiner mở một bên cửa chứng tỏ em không có hàng). Khi về thì họ thường tặng chú đội làm nhiệm vụ trên đường gói thuốc thơm hút lấy thảo rồi cười cầu tài cho em đi. Tất nhiên là chú đội cũng phải xăm thử xem mấy cái xe bò gạo đó có độn vũ khí bên trong hay không rồi mới cho đi. Còn hàng Thái thì thời đó chúng tôi có lệnh cho phép tự do lưu thông, không ai bắt bớ gì (có lẽ là để an dân).
Đây là đường buôn ngày xưa ở hướng Bắc phum Sozia, ngày nay nó hiền như thế này.

Ảnh chụp lúc 03 giờ 54 phút chiều ngày 2/11/2009. Đường buôn này nay thành đường giao thông có đầu tư sửa chữa rồi nên nó mới đẹp trai như thế.

Chứ ngày xưa nó đen thui, xấu hoắc, lồi lõm đầy ổ gà, ổ vịt...