Chuyện của lính "thối tai, chai đít" (phần 4)

[linh thong tin]

NHỮNG THÁNG NGÀY HÀO HÙNG SÔI NỔI

(Hồi ký của đại tá, tiến sĩ Nguyễn Văn Khoan)

(tiếp theo)

Trở về, tôi kiến nghị mở lớp “Bạn đọc, Thông tin viên”, “mượn”, “vay” các đơn vị cơ sở những anh chị em có năng khiếu, có văn hóa, có thể đưa tin, viết bài được. Tôi còn tiếp tục xin phép mở mấy “khóa” nữa, không những phát hiện đào tạo được cho binh chủng một số nhà báo mà sau này các bạn ấy trong quá trình học tập, công tác rèn luyện đã trở thành những nhà báo “có tên tuổi”. Số lượng “bạn đọc, thông tin viên” này được bố trí trong các đơn vị thông tin chủ lực ở miền Bắc, trong các quân khu, quân chủng, quân chủng, binh chủng. Chúng tôi còn cử hoặc gửi “phóng viên” đi chiến dịch, vào B... để viết bài, lấy tin tức. Chính đội ngũ này đã “nuôi sống” tờ Thông tin, đã viết bài đều đặn có thời gian, hơi nhiều trên buổi Phát thanh quuan đội, báo Quân đội nhân dân, nên có thời gian một số đơn vị đã “ghen ghét yêu thương” mà rằng: “Thông tin nó chiếm đài của ông Hồng Lân rồi!”. Nhận thức được rằng, có thể có vài trăm kỹ sư hữu tuyến, vô tuyến, nhưng kiếm ra vài chục anh chị em viết báo, làm thơ, làm nhạc, vẽ... là điều không dễ có và cả không thể “trói” họ được mãi ở binh chủng, nên chúng tôi cứ phải liên tiếp mở các lớp viết, rồi vẽ, cả trại sáng tác nhạc, chèo, kịch nói...

Yên tâm về mảng tuyên truyền báo chí rồi, ban Tuyên huấn chúng tôi bước vào “cuộc chiến đấu mới” sau khi “thành Bộ tư lệnh”, không còn là Cục nữa. Vốn yêu thích hội họa từ khi còn nhỏ, lớn lên lại có quen biết với một số họa sĩ, mong muốn ở các trạm đài, nơi đóng quân của bộ đội có những tranh cổ động cụ thể về đề tài nhiệm vụ thông tin, chúng tôi đề nghi anh Nguyễn Duy Lạc cho mở “chui” lớp vẽ.

“Chui” là vì do thương yêu, nể nang cái Ban “Tu huýt” (Tuyên huấn), nhiều sáng kiến của chúng tôi mà thủ trưởng cho “làm thử” không có báo cáo lên trên, không có chi phí gì. Còn chúng tôi thì căn cứ vào lòng yêu thích hội họa của anh chị em, trên cơ sở tình nguyện, theo mẹo cũ “mượn” người đi học, có kèm theo đôi lời huênh hoang là về đơn vị sẽ... sẽ... v.v...

Lớp học  bố trí tại trường Chu Văn An, gần hồ Tây. Giáo viên đầu tiên là anh Lương Quý, bấy giờ là họa sĩ của báo Quân đội nhân dân. Anh là họa sĩ cũ của tờ Tiến lên, báo của Trung đoàn tôi trong chống Pháp, sau năm 1954 được giới thiệu đi học Mỹ thuật. Sau khi mở lớp ít ngày, các anh Văn Đa, Phạm Thanh Tâm - họa sĩ quân đội – có đến thăm, trò chuyện, giảng giải. Lớp học trong tiếng còi báo động thường xuyên của thành phố. Ngoài số họa phẩm chúng tôi để dành được từ trước cho lớp học, Phòng Vật tư Tổng cục Chính trị cũng cho thêm ít bộ bút vẽ (bấy giờ là rất quý), màu nước... Còn lại, học viên tự túc: đốt cây làm than, tự tạo giá vẽ...

Thấy tình hình có vẻ căng lên, anh Lạc bảo chúng tôi “cho giải tán đi”. Chúng tôi bàn nhau cũng là “giải tán” nhưng là giải tán đi vẽ ở cơ sở, để anh chị em vào Vĩnh Linh, khu 4, lên rừng, ra biển... Chính trong dịp này và mấy dịp sau nữa, các họa sĩ thông tin tương lai có được nhiều ký họa – nhân chứng lịch sử - giúp cho phòng triển lãm “Chiến sĩ thông tin vẽ - Vẽ chiến sĩ thông tin” tổ chức vào tháng 10 năm 1968. (Họa sĩ Phạm Ngọc Liệu gần đây kể chuyện vui rằng, khách du lịch Mỹ lại rất thich ký họa chiến tranh, mỗi bức họ trả hàng trăm đô!).

Đi “thực tế” về, chúng tôi thật sự “hoa mắt” vì những “tác phẩm” hội họa của anh chị em. Treo lên, ngắm nghía, chúc mừng... Chúng tôi lại mời các anh ở Hội Mỹ thuật đến xem. Xem xong, có lẽ là anh Dương Viên (thành viên Ban thư ký Hội Mỹ thuật) bảo tôi: “Có thể đem ra Hà Nội triển lãm được đấy”. Chúng tôi vừa mừng, vừa lo. Lo là nếu đưa tranh ra triển lãm ở ngoài mà không báo cáo Bộ tư lệnh, Cục tuyên huấn Tổng cục Chính trị thì “chết”. Lo là vì chẳng hiểu “nó ra sao”. “ở nhà nhất mẹ nhì con”, nay ra bàn dân thiên hạ thì “lắm kẻ còn dòn hơn ta”... Lại phải làm mẹo thôi. Vốn đã được anh Lạc bảo “tuỳ các cậu”, chúng tôi ra Hôi Mỹ thuật xin Hội một thư gửi đề nghị mượn tranh triển lãm, ý tứ nói chung chung. Thực tế, Hội và chúng tôi đã làm một triển lãm tranh đầu tiên trong quân đội tại Hàng Đào với nhan đề “Chiến sĩ thông tin vẽ - Vẽ chiến sĩ thông tin”, gồm phần lớn là ký họa, có cả tranh bố cục, sơn dầu, màu nước của chiến sĩ thông tin và cả của các anh Văn Đa, Thanh Tâm...

Chẳng biết từ đâu, bỗng Hội cho biết, đồng chí Trường Chinh tối nay ra thăm triển lãm của bộ đội Thông tin. Điện từ Tổng cục Chính trị xuống. Trên hỏi “Triển lãm cái gì? Ai chủ trương?”. Chúng tôi cuống cả lên. Nhưng chính uỷ Lê Cư thương chúng tôi - bấy giờ mới được báo cáo ngọn ngành chính thức, đã lên gặp Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Song Hào và tối hôm ấy, chính ủy cúng với anh Nguyễn Duy Lạc, “cánh” chúng tôi được đón đồng chí Trường Chinh, được đồng chí biểu dương, căn dặn, khuyến khích. Hú vía! Nhưng rất đỗi hạnh phúc. Hạnh phúc hơn nữa là cuối năm đó, khi có triển lãm tranh của lực lượng vũ trang hai miền tổ chức ở Câu lạc bộ Thống Nhất góc đường Lê Thái Tổ - Hàng Trống, Bác Hồ có đến xem, dừng lại lâu trước bức tranh của chiến sĩ thông tin vẽ, tặng hoa cho hai chiến sĩ gái thông tin là Dương Thị Mỹ Bình và Nguyễn Thị Sang. Hai cô gái này lại được vinh dự hát bài “Chiến sĩ quân bưu” để Bác nghe.

(còn nữa)

[quân y 103]

Đây là lớp tuyên truyền báo chí năm 1972

[linh thong tin]

Quany 103 có thể giới thiệu tên từng người được không?

[quân y 103]

@ linhthongtin ơi hồi ấy E134 mở có 1 lớp thôi vì lâu quá em cũng không nhớ nồi lớp học có 1 tuần vậy biết ai em giới thiệu nhé
Hàng trên cùng không nhớ
hàng dưới từ trái qua phải Kiều Thọ A41 Phú Thọ
,Liên
,bạn gái không nhớ rõ
,Thủ trưởng Trung ban chính trị BTL sau này thay chính ủy Cư làm chính ủy E134 cuối năm 1972
,bên cạnh TT Trung là người của ban chính trị
Thủ trưởng Đạm trung đoàn phó .
_Đoan Ninh Bình
_Hải Ninh Bình
-Liên Ninh Bình

[hatuyenha]

Cái cô bạn em không nhớ rõ ấy có phải Minh  sau này lấy Đào duy Quát không ?

[linh thong tin]

NHỮNG THÁNG NGÀY HÀO HÙNG SÔI NỔI

(Hồi ký của đại tá, tiến sĩ Nguyễn Văn Khoan)

(tiếp theo)

Báo chí phát thanh những năm đó đưa tin nhiều đơn vị được Bác Hồ gửi thư khen. Chúng tôi lại bàn nhau “bây giờ mình lên Bộ rồi, Bác cũng đã gần trăm tuổi, phải “kiếm một cái gì” để làm truyền thống, “làm tài sản” cho Binh chủng chứ!” Anh Sinh Hùng báo cáo với Phó chủ nhiệm chính trị Nguyễn Duy Lạc để báo cáo lên trên. Việc “tày trời” này, qua nhiều khâu lắm, Cục Tuyên huấn, rồi Tổng cục Chính trị, rồi Văn phòng Trung ương Đảng, rồi ông Vũ Kỳ... mà chỉ có chính uỷ Lê Cư mới làm được.

Năm 1968, nhất là trong Tết Mậu Thân, bộ đội thông tin trên các chiến trường đã lập được nhiều thành tích. Tháng 11, Uỷ ban thường vụ Quốc hội đã có lệnh tuyên dương “bộ đội thông tin liên lạc, hiệp đồng chặt chẽ, chiến đấu dúng cảm, mưu trí, trưởng thành nhanh chóng, chiến thắng vẻ vang”.

Để cổ vũ động viên bộ đội trước tình hình mới, Đảng uỷ Thông tin quyết định tổ chức Đại hội thi đua chống Mỹ, sau này có tên chính thức là “Đại hội thi đua lập công, quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”. Đây là thời cơ quý nhất, thời cơ có một không hai, bỏ lỡ là mất, không bao giờ có được nữa, cũng là tạo cái cớ để “xin thư của Bác”.

Chúng tôi tổ chức Đại hội tại sân chơi có mái che của trường Chu Văn An, nơi một bộ phận của tiểu đoàn quân bưu sơ tán đến.

Đại biểu các đơn vị thông tin, các chiến sĩ thông tin có thành tích trực thuộc Bộ, các khu, ở Tây Nguyên... đã về dự. Anh em chúng tôi trong Ban Tuyên huấn còn bày ra “cái trò” Triển lãm tranh thông tin, giao cho Phạm Ngọc Liệu, Xuân Hạnh phụ trách. Tin Đại hội 2 ngày 3 số in trên đá là phần việc của Nguyễn Duy, Phạm Khắc Vinh, Phạm Đình Trọng (hiện tôi còn giữ được mấy bản). Đưa đón đại biểu ra Nhà hát Lớn xem văn nghệ, in phiếu cảm tưởng, làm hồ sơ đại biểu, chuẩn bị đón thư Bác nếu có, kế hoạch tuyên truyền ngay trong lễ đón thư... biết bao nhiêu công việc mà chỉ có mấy anh em (sau có thêm cô Tuyết Lan, cô Thanh Trà giúp) đoàn kết thật lòng, với tinh thần tự giác, tự trọng cao đã hoàn thành nhiệm vụ một cách xuất sắc, được Thường vụ Đảng uỷ biểu dương.

Khi có thư Bác, chính uỷ Lê Cư vào Phủ Chủ tịch nhận. Chúng tôi cử Tống Choan vào “phục kích” ngủ đêm ngay tại Nhà in quân đội ở Cầu Diễn, 5 giờ 30 phút sáng chở thư bằng ô tô về Đại hội. Lập tức, chúng tôi đưa mấy bản vào Phát thanh quân đội nhân dân, báo Quân đội nhân dân, báo Nhân dân, dù biết là các báo đã có trong đêm qua,, đồng thời điện cho các đơn vị mở đài đón nghe buổi Phát thanh quân đội lúc 6 giờ 30 phút.

6 giờ sáng ngày 28-1-1969, cả Đại hội đứng nghiêm nghe đọc thư của Bác, nhiều đại biểu không cầm được nước mắt. Và đến 6 giờ 30 phút, buổi Phát thanh quân đội đã truyền đi cả nước bức thư đó. Tất cả chúng tôi xiết đỗi vui mừng, sung sướng.

Chính trong Đại hội này, với sự kiện ra được tờ Tin Đại hội mà tháng 5 sau đó, sau khi đồng chí Nguyễn Như Thuyết, Phó chính uỷ, báo cáo với Cục Tuyên huấn, chúng tôi đã nhận được giấy phép của Sở báo chí trung ương, Phủ Thủ tướng cho phép xuất bản tờ tin Thông tin, một ấn phẩm văn hóa mang tính lịch sử, một hiện vật vật thể bảo tàng như một “binh chủng - mặt trận” tuyên truyền có hiệu quả, niềm tự hào của một Bộ tư lệnh – Binh chủng - đầu tiên có tờ báo của mình và là một tài sản quý của bộ đội thông tin.

(còn nữa)

[linh thong tin]

NHỮNG THÁNG NGÀY HÀO HÙNG SÔI NỔI

(Hồi ký của đại tá, tiến sĩ Nguyễn Văn Khoan)

(tiếp theo)

Sau khi chinh ủy Lê Cư có một cuộc gặp mặt với văn nghệ sĩ gồm các ngành văn, thơ, nhạc, họa..., Ban tuyên huấn chúng tôi lại tiếp tục đưa các anh Vũ Trọng Hối, Nguyễn Đức Toàn, Huy Thục, Huy Du... đi thực tế tại các đơn vị thông tin. Chuyến đi dài ngày này đã để lại cho bộ đội thông tin nhiều bài hát thông tin  được bộ đội yêu thích, bên cạnh những sáng tác “cây nhà lá vườn” của các “nhạc sĩ đơn vị” mà tiêu biểu nhất trong số này là Phạm Khắc Vinh. Một số nhà báo, nhà văn, nhà thơ, họa sĩ như Vũ Bảo, Ngọc Bảo, Cao Tiến Lê, Phạm Thanh Tâm... cũng đã được mời xuống đơn vị “thâm nhập” và đã có sáng tác về bộ đội thông tin.

Tin tức chiến thắng từ các đơn vị gửi về càng ngày càng nhiều, bản tin Thông tin, báo Quân đội nhân dân, Nhân dân đã đăng cho nhiều mà không biết, buộc chúng tôi phải tìm cách đem in thành sách. Sách thời chiến phải nhỏ, gọn, nhẹ và phải hay. Đó là những tiêu chí mà chúng tôi phải cố gắng bảo đảm. Tiêu chí cuối cùng là “hay” thì quả rất khó, chỉ biết hết lòng, hết sức mình mà thôi. Được sự tận tình giúp đỡ của Cục xuất bản - Tổng cục Chính trị, chúng tôi đã đưa in thêm nhiều sách mới loại “Người tốt, việc tốt”, sách “Thơ Thông tin”, “Nhạc Thông tin”, “Tập tranh Thông tin”... mỗi năm có được 3, 4 ấn phẩm.

Chưa thỏa mãn trong các lĩnh vực đã đạt được, chúng tôi còn “to gan” đề nghị làm phim thông tin. (Thực ra, vào năm 1958, 1959, Trưởng phòng huấn luyện Hoàng Tài Long đã chỉ đạo xây dựng một số phim thông tin về huấn luyện rồi). Chúng tôi bắt đầu bằng phim Đường dây quyết thắng ca ngợi chiến công của cán bộ chiến sĩ Trung đoàn dây trần 132. Kịch bản, lời bình, tổ chức quay phim, làm hậu kỳ... Ban chúng tôi đều tích cực tham gia. Phim đã có tiếng vang tốt. Tiếp sau đó là phim Những cô gái thông tin K6, do đạo diễn Chí Phúc thực hiện về chủ đề các chiến sĩ gái Trung đoàn 134 vơi sự tham gia của các bạn Đinh Tuyết Lan, Dương Thị Lệ Phái, Việt Hồng... Phim này của Xưởng phim quân đội thực hiện, đã được bằng khen tại Liên hoan phim Quốc tế năm 1970 và đã được trích đoạn vào một bộ phim do phóng viên điện ảnh của Đảng cộng sản Nhật chiếu phục vụ Hội nghị Paris sau này.

Đạo diễn U-Đa còn làm cho bộ đội thông tin một số phim Những bông hoa đẹp về anh hùng Hoàng Văn Cón, Mai Ngọc Thoảng...

Có phim riêng Thông tin rồi, làm sao chiếu để các chiến sĩ thông tin ở các trạm, tổ lẻ xem được? Chúng tôi lại đi xin máy chiếu riêng, “xe đít vuông” riêng, thành lập tổ chiếu phim lưu động do các bạn Tống Choan, Đào Văn Nhạc, Đặng Văn Tiến phụ trách đến tận tổ đường dây, có nhiều buổi chỉ chiếu cho 1-2 “khán giả”, và phải chiếu nhiều lần trong ngày để đảm bảo ai cũng được xem, không vì các phiên ca trực mà lỡ dịp.

Nhân dịp Bộ Tổng tham mưu tổ chức liên hoan văn nghệ, bộ đội thông tin đóng góp được một tiết mục hát chèo do chiến sĩ gái Nguyễn Thị Lộc trình diễn. Chúng tôi “uất” lắm, bảo nhau phải đẩy mạnh phong trào văn nghệ ở đơn vị lên. Bấy giờ ở Trung đoàn 132, “đạo diễn” Phạm Khắc Vinh đã dàn dựng vở kịch nói “tự biên tự diễn” Lý Tự Trọng. Chúng tôi có được xem. Kịch bản, vai diễn, “nghệ sĩ” không có gì dám chê trách. Duy chỉ thấy là “nó” không hợp với “lính ta”. Ban kịch thì người đông, đạo cụ cồng kềnh, kịch nói mà hệ thống âm thanh kém thành ra kịch câm. Chúng tôi bàn ngay với Phạm Khắc Vinh lấy ca hát tập thể, đơn ca, chú trọng chèo, ca cảnh phối hợp ca hát, kịch nói ngắn, thực hiện “tấu” của nhà thơ Thanh Tịnh. Sau đó, “xin” được Phạm Khắc Vinh về Ban để chuẩn bị các hội diễn văn nghệ quần chúng thông tin, chọn “nhân tài, tiết mục” đưa lên sóng “Ca hát quần chúng” của Phát thanh quân đội nhân dân và chuẩn bị thành lập đội Tuyên truyền văn hóa. Chính nhờ phong trào này mà chúng tôi “phát hiện” được anh binh nhì Nguyễn Duy Nhuệ - sau này, theo anh nói, muốn “ra trò”, tên gọi chỉ nên có 2 chữ như các nhà thơ văn khác nên anh bỏ chữ Nhuệ thành Nguyễn Duy – nhà thơ rất được chúng ta quý mến sau này.

Từ một bài ca dao trên báo tường đơn vị, đến bài Tấu cáp ngầm, sau đó là đỉnh cao Tấu Cóc, giới thiệu một “phương pháp” chống mối mọt là thả cóc vào kho hàng. Nguyễn Duy Nhuệ đã về được với Ban, lo làm báo, làm thơ, đi theo đội tuyên truyền văn nghệ vào Khu 4, Vĩnh Linh. Sau khi đi học Đại học Tổng hợp Văn, về chuyển ngành, bôn ba ngành nghề, “cái máu giang hồ” đi đó đây của anh có lẽ bắt đầu từ đây chăng?

Trong nhiều lần đi kiểm tra đơn vị, Tư lệnh và Chính uỷ đều nói tới sự khao khát văn công, văn nghệ của anh em, nhất là các tổ, trạm, đài phân tán nhỏ lẻ, hàng mấy năm trời không biết “văn công” là gì.

Chúng tôi bắt đầu đưa đội tuyên truyền văn hóa của Trung đoàn 132 xuống tuyến. Với hơn 10 “hạt nhân”, anh em đã tìm đến các cung đường, trạm đang xây dựng đường dây trần, giúp đẵn cây, trồng cột, căng dây, đọc báo, ngâm thơ, ca hát, diễn kịch, kể chuyện ở Hà Nội, ở Bộ... để bộ đội nghe, xem. Liên lạc chặt chẽ với đội từng ngày, chúng tôi biết rằng tuy được hoan nghênh nhưng đội toàn “con trai” nên cũng chưa “hấp dẫn” lắm.

Lần các đội của Tiểu đoàn quân bưu, của Trung đoàn 134 có các chiến sĩ gái xuất quân vào Vĩnh Linh, Quảng Bình, giúp bộ đội chữa dây, nối thông liên lạc, khâu vá, dạy hát... cho bộ đội, biểu diễn văn nghệ không những trước bộ đội thông tin mà còn cả bộ đội công binh, cao xạ... rất được hoan nghênh. Sau một lần xem biểu diễn, một đơn vị cao xạ đã hạ một “tên giặc trời”, thông báo “chiến công này dành cho Đội tuyên truyền văn nghệ!” Đội của Trung đoàn 134, đội trưởng là Dương Thị Lệ Phái (sau này là Thành uỷ viên Hà Nội), đội phó là Phạm Bá Hiến (sau này là đại tá, chánh văn phòng Học viện chính trị - quân sự), đã được Bộ tư lệnh B2 mời đến thăm, động viên và khen ngợi. Hoạt động của các đội này liên tiếp trong nhiều thời kỳ đã để lại nhiều kỷ niệm với nhân dân và bộ đội tuyến trước, góp phần cổ vũ, giữ vững niềm tin chiến thắng quân thù.

(còn nữa)

[linh thong tin]

NHỮNG THÁNG NGÀY HÀO HÙNG SÔI NỔI

(Hồi ký của đại tá, tiến sĩ Nguyễn Văn Khoan)

(tiếp theo)

Có một việc mà chúng tôi băn khoăn là chưa tìm được câu nói, một tấm ảnh nào của Bác “riêng” với bộ đội thông tin

Nhân dịp sẽ tổ chức Triển lãm 25 năm thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân tháng 12 năm 1969, Triển lãm mà mỗi đơn vị phải trưng bày thành tích của mình sao cho “điển hình”, “nổi bật”, “mỹ thuật”, chính ủy yêu cầu chúng tôi tìm cho được “một hiện vật nào đấy của Bác Hồ với Thông tin”. Chúng tôi đã có bức ảnh “Bác quan sát trận địa Đông Khê năm 1950”, cạnh Bác  có anh chiến sĩ thông tin, ảnh Bác đang nhận công văn do một chiến sĩ quân bưu đưa đến, nhưng không đạt yêu cầu.

Một hôm, tôi và Phạm Ngọc Liệu đến nhà anh Văn Đa, họa sĩ quân đội để nhờ anh giúp cho cái “ma két” tiền sảnh của triển lãm sắp tới. Bỗng nhiên, anh Văn Đa đưa ra một gợi ý là sẽ đưa ảnh “Bác Hồ đang nói điện thoại”. Lập tức tôi nhớ ngay, đây là bức ảnh mà đạo diễn Nga Các Men đã công bố trong sách “Ánh sáng trong rừng thẳm” do NXB Thanh niên Cận vệ, Matxcơva in năm 1958, viết bằng tiếng Nga mà tôi đã mua ở hiệu sách ngoại văn Tràng Tiền, Hà Nội. Tấm ảnh ấy anh Văn Đa để lẫn trong đống sổ sách chưa tìm ra được, hứa sẽ tìm ra. Tôi về nhà lục các giá để sách, may quá, chưa kịp gửi đi sơ tán nên vẫn còn. Đem đến anh Văn Đa, cũng là lúc anh tìm được tấm ảnh đó, không rõ xuất xứ ai chụp lại, chụp lại từ đâu... Chúng tôi mang ảnh Bác, của anh Văn Đa, sách có in ảnh Bác nói điện thoại báo cáo với chính ủy được chính uỷ chấp nhận.

Còn câu nói của Bác về thông tin? Chúng tôi đề nghị lấy “8 chữ vàng” Bác đã nói trong thư gửi đại hội thi đua tháng 1 là “kịp thời, chính xác, bí mật, an toàn” (8 chữ này đã được một hội nghị cán bộ đảng uỷ mở rộng họp tại gác 2 ngôi nhà của Sở giáo dục Hà Nội trước cổng sân vận động Hàng Đẫy, đường Trịnh Hoài Đức thảo luận và đệ trình Văn phòng Phủ Chủ tịch với nhiều phương án: nhanh chóng, chính xác, kịp thời, bảo mật...). Để bộ đội dễ nhớ 8 chữ này, chúng tôi mách nước theo một thứ tự đảo ngược A, B, C, K (an toàn, bí mật, chính xác, kịp thời).

Trong năm 1969, tôi không nhớ từ đâu, đọc được mấy tập văn kiện Đảng, trong đó công bố rất nhiều nghị quyết về giao thông. Tôi lần mò lên Thư viện quân đội, tìm đọc các báo Cờ giải phóng, một số hồi ký... để tìm hiểu thêm vấn đề này, có vẻ như khá độc đáo của Đảng ta. Một buổi, tôi mượn cuốn Khu Giải phóng của Võ Nguyên Giáp xuất bản nhân Kỷ niệm đệ nhất chu niên thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa tháng 9-1946 do Nxb Sự thật in, bìa đã vàng, giấy đã cũ, có tờ đã nát. Liếc qua vài trang, bỗng ở trang 7 hiện lên dòng chữ “Cụ Hồ đã từng nói, việc liên lạc là việc quan trọng bậc nhất trong công tác cách mạng, vì chính nó quyết định sự chỉ huy, sự phân phối lực lượng và do đó đảm bảo thắng lợi”.

Tôi run lên, nhưng vẫn phải bình tĩnh lấy giấy bút ra chép lại, mang về trình lãnh đạo. Ý kiến lãnh đạo cho biết: “Phải mượn được nguyên bản cuốn sách về...”. Sau khi đã chứng minh được tính chính xác câu nói của Bác do một người có đầy đủ tư cách phát biểu, Thường vụ quyết định đưa câu này lần đầu tiên ra Triển lãm. Hàng chữ được anh tân binh họa sĩ đoàn “Chuông vàng” cắt gọn rất đẹp, giấu kín, bí mật, không dán lên trước, ngay cả hôm tổng duyệt mà chờ sáng ngày 21-12-1969, lúc đồng chí Trường Chinh đến thăm mới “tung” ra cùng 4 pa-nô “tứ bình”: Kịp thời, chính xác, bí mật, an toàn do Nguyễn Cương (sau này đỗ thủ khoa Trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội) vẽ mẫu và các bạn Phạm Ngọc Liệu, Xuân Hạnh, Nguyễn Thế Dân thực hiện. Sau khi đồng chí Trường Chinh về, lại đóng cửa không cho ai vào xem, chờ hôm sau Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến.

Phòng triển lãm Thông tin ở sân bay Bạch Mai 1969 nhận được những dư luận tốt, khen bộ đội thông tin có văn hóa, lắm tài...

(còn nữa)

[linh thong tin]

Hiện nay, tại Nghĩa trang Việt - Lào huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An đã cho khai quật gần 1800 ngôi mộ của các liệt sĩ chưa biết tên nằm tại các lô A5, A6, A7 thuộc mặt trận 31 hy sinh tại Lào (Xiêng Khoảng - Cánh đồng Chum) để lấy mẫu thử ADN. Ban liên lạc Hội thân nhân liệt sĩ Mặt trận 31 đã gửi thư tới các gia đình để phối hợp lấy mẫu, nhằm mục đích trả lại đúng tên cho các anh. Vậy đề nghị các gia đình chưa nhận được thư, xin liên hệ với anh Huân, ĐT 0974511721, để được hướng dẫn.

Liệt sĩ của đại đội 15, trung đoàn 134 đưa về từ năm 1974 nằm ở khu A1, A2, từ nay đến năm 2015 sẽ được tiếp tục lấy mẫu. (Theo Quyết định số 150-TTg của Thủ tướng Chính Phủ http://phapluat.tuoitre.com.vn/Van-ban/Dan-su/Quyet-%C4%91inh-150-Q%C4%90-TTg-cua-Thu-tuong-Chinh-phu----.aspx)

Một điều cần lưu ý là đề nghị các thân nhân không nên tin tưởng vào ngoại cảm tránh tình trạng bị lợi dụng.

[linh thong tin]

NHỮNG THÁNG NGÀY HÀO HÙNG SÔI NỔI

(Hồi ký của đại tá, tiến sĩ Nguyễn Văn Khoan)

(tiếp theo và hết)

Năm 1972, Thường vụ Đảng ủy Thông tin ra Nghị quyết chuyên đề về Nhà truyền thống và Bảo tàng Thông tin. Kế tục nghị quyết này đã đề xuất từ năm 1959, 1967, một số đơn vị như Trung đoàn 132, 205, 134, nhà máy M1, M3 lần lượt ra mắt các nhà truyền thống của đơn vị mình. Tuy quy mô còn nhỏ bé, hiện vật còn nghèo nàn, nhưng cũng đã hình thành được một cơ sở văn hóa, một “ngôi đền thờ” các chiến công, thành tích của cán bộ, chiến sĩ đơn vị. Bản thân các thủ trưởng đều có ý thức xây dựng cho nhà truyền thống, bảo tàng. Chính uỷ Trung đoàn 134, đồng chí Phạm Ngọc Thăng đã tự mình “áp tải” một xe hiện vật từ Đường 9 – Nam Lào ra cho Bộ tư lệnh. Một số cán bộ được học qua lớp bảo tàng ngắn ngày đã xuống đơn vị, thu thập, làm hồ sơ các hiện vật, giúp cho đơn vị và cho Bảo tàng tương lai của Binh chủng.

Chính nhờ có nghị quyết này và lực lượng cán bộ sưu tầm mà trong năm 1975, Bộ tư lệnh Thông tin đã thu thập được hàng ngàn hiện vật, thư từ, báo chí, tranh ảnh, máy móc... chuẩn bị cho năm 1980, xây dựng Bảo tàng Thông tin kỷ niệm 35 năm Bộ đội Thông tin. Sau đó không tiến hành được mặc dù đã chuẩn bị khá kỹ lưỡng, do tình hình chiến tranh ở Tây Nam và Biên giới phía Bắc diễn ra. Công việc xây dựng Bảo tàng này phải chờ 5 năm sau, vào năm 1985 mới thực hiện với quyết tâm và sự chỉ đạo cụ thể của Tư lệnh – Bí thư Đảng ủy Hoàng Niệm. Và đấy cũng là bảo tàng binh chủng đầu tiên xuất hiện trong lực lượng vũ trang, mở ra con đường cho một loạt bảo tàng khác như Công binh, Pháo binh... đi tiếp sau.

Biên chế bảo tàng ban đầu có Nguyễn Văn Khoan, Đặng Hoàng Anh, Nguyễn Thanh Hải, Phạm Ngọc Liệu, sau có thêm các bạn Hùng, Sâm, cô Liêu, Đào Văn Nhạc...

Sau khi Bảo tàng Thông tin ra đời, do nhiều đơn vị nhỏ ở xa, không về tham quan, học tập được tại Bảo tàng, nên Ban Tuyên huấn chúng tôi, dựa vào mẫu “Phòng Lê-nin” của quân đội Xô Viết, đệ trình Bộ tư lệnh một đề án thành lập “Phòng Hồ Chí Minh”. Được phê duyệt, chúng tôi đã làm thí nghiệm ở một đơn vị của quân bưu, một tiểu đoàn học viên, một đại đội vô tuyến điện, một trạm quân bưu, một bệnh xá. Đồng chí Trịnh Lâu và tôi được cử sang Campuchia, trong nhiều việc, có cả việc xây dựng Phòng Hồ Chí Minh cho một đai đội vô tuyến điện phục vụ cơ quan lãnh đạo của quân đội tại Phnôm Pênh. Sơ kết việc làm ban đầu, chúng tôi tổ chức trưng bày “mẫu” tham khảo một Phòng Hồ Chí Minh tại Bảo tàng Thông tin. Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp có đến nghiên cứu, biểu dương, hứa sẽ cấp kinh phí cho Phòng và có thể sẽ cho nhân “kết quả này của Thông tin ra toàn quân”... Chỉ vào một cán bộ tuyên huấn, thượng tướng nói: “Nếu toàn quân áp dụng được, mình sẽ phong cho cậu làm phó tiến sĩ”.

Hạt nhân Phòng Hồ Chí Minh được ươm tại Bộ tư lệnh Thông tin nay đang ra hoa, kết trái trong toàn quân ta.

Một trong những việc Ban Tuyên huấn chúng tôi rất quan tâm là làm thế nào để tìm cho ra được một mốc lịch sử nào đó để làm ngày “khai sinh” cho binh chủng. Nhiều cuộc họp diễn ra, đè xuất, tranh cãi, kiến nghị... Cuối cùng, sau khi đồng chí Hoàng Đạo Thuý kể chuyện về việc trong ngày 2-9-1945, đồng chí Võ Nguyên Giáp đã chỉ thị cho Phòng thông tin lập mạng liên lạc toàn quốc và chỉ vài ngày sau là thông suốt. Thường vụ Đảng ủy quyết định chọn ngày 9-9.

Báo cáo lên Tổng cục Chính trị, lên Quân ủy, ít lâu sau có quyết định bằng văn bản của Quân ủy, Tổng cục Chính trị, Bộ Quốc phòng đồng ý công nhận lấy ngày 9-9-1945 là ngày truyền thống của Bộ đội Thông tin.

Lễ kỷ niệm đầu tiên ngày truyền thống tiến hành tại Hội trường Hành chính trên đường gọi là Giảng Võ - thực ra là đường đi về Trung đoàn 134 – nay là đường Láng Hạ. Trong lịch sử công tác chính trị - công tác Đảng của quân đội ta, theo báo Nhân dân – “Đây là đơn vị đầu tiên, lần đầu tiên tổ chức ngày truyền thống ra đời của đơn vị mình”. Báo Nhân dân đã dành cho bộ đội thông tin một bài xã luận, nhiều bài gương chiến đấu, giới thiệu một số tranh của chiến sĩ thông tin...

*
*    *

Sau nhiều năm rời quân ngũ, chúng tôi vẫn thường đến thăm các thủ trưởng cũ như đồng chí Lê Cư, Hoàng Niệm, Nguyễn Như Thuyết... Đồng chí chính uỷ Lê Cư có lần nói:

- Thật là những năm tháng hào hùng sôi nổi! Các cậu bấy giờ còn rất trẻ, quân hàm thấp mà sao nghĩ ra được nhiều việc tốt thế, làm được nhiều việc hay thế?

Tôi thành thật trả lời:

- Anh em chúng tôi thì nhiệt tình, đoàn kết, thương yêu bảo ban nhau, lấy công việc làm mục đích, chẳng so bì hơn thiệt, thua kém gì. Chỉ mong sao góp phần vào cuộc kháng chiến chống Mỹ thắng lợi... Nhưng nếu không được các đồng chí lãnh đạo từ Trung ương, từ đồng chí Trường Chinh tới Quân ủy, từ đống chí Văn, đồng chí Song Hào và các anh trong Thường vụ tạo điều kiện, thì chúng tôi cũng chẳng làm được gì.

Đúng là những tháng năm không thể nào quên được

Cho đến nay, nhiều thủ trưởng, anh chị em đã đi theo Bác Hồ: Lê Cư, Nguyễn Duy Lạc, Phạm Khắc Vinh... Bài này tôi viết từ năm 2001, thế kỷ XXI. Rất mừng là vẫn còn nhiều bạn cũ, bạn mới sau năm 1989 (năm tôi “hạ sao”) vẫn còn khỏe, vẫn có nhiều cống hiến, vẫn có dịp gặp nhau “là quý lắm rôi”.

N.V.K
Hà Nội 19/12/2011