Cayxỏn Phômvihản - Tiểu sử và sự nghiệp

[macbupda]

TỔNG BÍ THƯ CỦA ĐẢNG

Trong lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân các bộ tộc Lào đang ở vào giai đoạn có tính chất bước ngoặt lịch sử, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ hai Đảng Nhân dân Lào được triệu tập.

Trước đó mấy tháng, đồng chí Cayxỏn Phômvihản đã có những cuộc gặp gỡ, trao đổi với các đồng chí trong Ban Chỉ đạo Trung ương Đảng, các cán bộ cao cấp của Đảng và của Neo Lào Hắcxạt về tình hình cách mạng Lào, phương hướng và phương pháp đưa cách mạng tiến lên. Đồng chí còn trực tiếp đi xuống một số tỉnh, huyện, xã, bản nắm tình hình thực tế. Đồng chí đến Xavẳnnakhệt, xem xét tình hình nhân dân bên bờ sông Xêbănghiêng, bên thác nước “Xắpbòtẹc” phía đông cầu Tạt Hay ở trong một túp lều nhỏ, lợp tranh, ẩn dưới bóng cây, nơi dòng sông chảy qua hõm núi, trông rất đẹp. Rời Xavẳnnakhhệt, đồng chí đi Khămmuộn, Bôlikhămxay. Chuyến công tác này của đồng chí nhằm chuẩn bị cho việc soạn thảo Cương lĩnh chính trị của Đảng. Từ mấy năm trước, đồng chí Cayxỏn Phômvihản đã có ý định viết Cương lĩnh chính trị của Đảng. Đồng chí dựa vào trí tuệ tập thể để soạn thảo Cương lĩnh cho phù hợp với tình hình thực tế của Lào.

Gần đến ngày khai mạc Đại hội, đồng chí Cayxỏn Phômvihản càng làm việc khẩn trương. Các đồng chí công tác ở Viêng Xay hồi năm 1972 kể lại rằng, những ngày đầu năm 1972, lúc nào cũng thấy đồng chí Cayxỏn Phômvihản ngồi sửa chữa dự thảo Cương lĩnh. Nhiều đêm, bên ngọn đèn dầu le lói, đồng chí ngồi viết, đọc tới khuya. Khi Cương lĩnh được dự thảo xong, đồng chí bảo người giúp việc mang đi xin ý kiến đóng góp của các đồng chí: Nuhắc Phumxavẳn, Xuphanuvông, Khămtày Xiphănđon, Phumi Vôngvichít, Phunxipaxớt, Xamản Vinhakệt,v.v. Theo đồng chí Cayxỏn Phômvihản, trí tuệ tập thể luôn tạo thành sức mạnh của Đảng.

Trước những ngày Đại hội khai mạc, một không khí sinh hoạt chính trị diễn ra sôi nổi trong toàn Đảng. Đại hội họp trong hoàn cảnh chiến tranh, cho nên mọi công việc chuẩn bị được giữ bí mật tuyệt đối. Cục Tình báo Trung ương Mỹ nổi biết là “biết trước các sự kiện”, nhưng cũng không hề biết là Đảng Nhân dân Lào đang khẩn trương chuẩn bị đại hội.

125 đại biểu thay mặt cho hơn hai vạn đảng viên công tác ở khắp mọi miền đất nước đã vượt qua bom đạn và chiến tranh ác liệt về dự Đại hội. Các đại biểu gặp nhau tay bắt mặt mừng, chắp tay chào nhau, hỏi chuyện chiến đấu và sản xuất ở mọi miền quê hương của đất nước. Đồng chí Phumvi Vôngvichít cảm hứng đọc hai câu thơ:

“Ôi! núi rừng đẹp mắt bao la
Như tắm mình giữa biển hương hoa”.

Không khí Đại hội là không khí ngày hội trong khói lửa chiến tranh.

Đại hội khai mạc vào ngày 3-2 và kết thúc vào ngày 6-2-1972 tại mường Viêng Xay, tỉnh Sầm Nưa (Hủa Phăn). Viêng Xay lúc đó đã giải phóng, đời sống nhân dân được ổn định, an ninh bảo đảm.

Hôm khai mạc, đồng chí Cayxỏn Phômvihản dậy sớm, đọc lại Báo cáo Cương lĩnh chính trị, sau đó gặp các đồng chí phục vụ Đại hội, động viên anh chị em cố gắng làm tròn nhiệm vụ.

Trước giờ khai mạc, các đồng chí Cayxỏn Phômvihản, Nuhắc Phumxavẳn, Xuphanuvông, Khămtày Xiphănđon… đã tranh thủ đến gặp gỡ các đại biểu, troa đổi về tình hình địa phương. Không khí Đại hội diễn ra vui vẻ, thắm tình đồng chí.

Đồng chí Cayxỏn Phômvihản thay mặt Trung ương khóa I trình bày bản Báo cáo Cương lĩnh chính trị. Báo cáo gồm ba phần: Tình hình thế giới và phong trào cách mạng Lào; Đặc điểm tình hình, tính chất và chính sách của cách mạng Lào; Vấn đề Đảng. Báo cáo nêu rõ cách mạng Lào trải qua hai giai đoạn: giai đoạn chống thực dân Pháp và giai đoạn chống đế quốc Mỹ (giai đoạn chống Pháp chia làm hai thời kỳ: thời kỳ thứ nhất từ năm 1930 đến năm 1945 và thời kỳ thứ hai từ năm 1946 đến năm 1954). Giai đoạn chống Pháp là giai đoạn vận động quần chúng nông dân, xây dựng cơ sở cách mạng và căn cứ, từ đó, dần dần phát triển ra vùng chung quanh các đô thị, vừa chiến đấu vừa xây dựng lực lượng chính trị, quân sự, vừa tăng gia sản xuất tự túc, giải quyết đời sống nông dân, xây dựng tình đoàn kết, bình đẳng giữa các bộ tộc chung quanh Neo Lào Ítxalạ, tình đoàn kết chiến đấu với nhân dân và Quân đội nhân dân Việt Nam. Giai đoạn chống Mỹ là giai đoạn củng cố và phát triển lực lượng cách mạng về mọi mặt, trước hết là lực lượng vũ trang, xây dựng Neo Lào Hắcxạt trên cơ sở liên minh công nông tập hợp mọi lực lượng yêu nước, yêu hòa bình, chống Mỹ, phối hợp chặt chẽ giữa đấu tranh chính trị, đấu tranh quân sự, đấu tranh hiệp thương mà nhân tố dẫn đến thắng lợi và sức mạnh chiến đấu của nhân dân các bộ tộc, vai trò lãnh đạo của Đảng và hình thành được liên minh chiến đấu Lào - Việt Nam trên cơ sở giúp đỡ nhau để giành độc lập cho mỗi nước.

[macbupda]

Về tình hình xã hội Lào, Báo cáo nêu rõ hai giai cấp chủ yếu trong xã hội là nông dân và phong kiến. Tính chất xã hội nói chung thời kỳ thực dân, phong kiến thống trị là tính chất bộ tộc bị thực dân (kiểu cũ) và nửa phong kiến thống trị. Đến khi đế quốc Mỹ xâm lược nước ta, xã hội xuất hiện thêm hai giai cấp mới là công nhân và tư sản cùng nông dân và phong kiến. Vì vậy, tính chất của xã hội lúc này vừa là thuộc địa (kiểu mới), nửa phong kiến vừa có tính chất dân chủ nhân dân.

Về nhiệm vụ cơ bản của cách mạng Lào, Báo cáo nêu vấn đề đoàn kết nhân dân các bộ tộc, đánh đổ đế quốc xâm lược, giai cấp phong kiến, hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ trong cả nước, “làm cho nước Lào thành một nước hòa bình, độc lập, dân chủ, thống nhất và thịnh vượng”⁽¹⁾.

Để hoàn thành nhiệm vụ trên, cách mạng cần phải dựa vào lực lượng của toàn dân, nông dân, công nhân, trí thức, tiểu tư sản, tư sản dân tộc.

Phương châm đấu tranh, Báo cáo nhấn mạnh đến vấn đề phát huy sức mạnh của toàn dân, đấu tranh toàn dân, toàn diện, lâu dài, dựa vào lực lượng bản thân là chính, đồng thời tranh thủ sự giúp đỡ của quốc tế.

Hình thức đấu tranh là vận dụng mọi khả năng quân sự, chính trị, ngoại giao, kinh tế, văn hóa, tư tưởng, pháp lý, v.v., trong đó, lấy đấu tranh vũ trang và đấu tranh chính trị của quần chúng là chủ yếu.

Về sự lãnh đạo của Đảng, Báo cáo khẳng định: “Đảng là nhân tố cơ bản quyết định nhất, bảo đảm mọi thắng lợi cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta”⁽²⁾. Việc thành lập Đảng Nhân dân Lào là bước ngoặt lịch sử của cách mạng Lào, và “dưới ngọn cờ của Đảng, sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta đã ngày càng giành được những thắng lợi to lớn và nhất định sẽ đi tới thắng lợi cuối cùng”⁽³⁾.

Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin kết hợp chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế vô sản làm tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hoạt động của mình. Đảng tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ, đoàn kết thống nhất, có mối liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lấy tự phê bình và phê bình làm quy tắc phát triển.

Đó là những nội dung cơ bản mà đồng chí Cayxỏn Phômvihản đã trình bày trong Báo cáo Cương lĩnh chính trị. Đây là bản báo cáo mang tính lý luận và tính thực tiễn sâu sắc, phản ánh tính đúng đắn của một đảng cách mạng chân chính, vì dân, do dân.

Đại hội thông qua Điều lệ (sửa đổi) của Đảng do đồng chí Nuhắc Phumxavẳn trình bày. Đại hội quyết định đổi tên Đảng Nhân dân Lào thành Đảng Nhân dân cách mạng Lào; đổi tên gọi Ban Chỉ đạo Trung ương Đảng thành Ban Chấp hành Trung ương Đảng; Thường vụ Ban Chỉ đạo Trung ương Đảng đổi tên gọi là Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng, đồng chí Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương đổi tên gọi là đồng chí Tổng Bí thư của Đảng.

Đại hội bầu Ban Chấp hành Trung ương khóa II, gồm 23 Ủy viên chinh thức và 6 Ủy viên dự khuyết, Bộ Chính trị Trung ương Đảng gồm các đồng chí: Cayxỏn Phômvihản, Nuhắc Phumxavẳn, Xuphanuvông, Phumi Vôngvichít, Khămtày Xiphănđon, Phun Xipaxớt, Xixổmphon Lờvănxay.

Đồng chí Cayxỏn Phômvihản được bầu làm Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Ngày 17-2-1972, Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp ra Nghị quyết quán triệt và nắm vững đường lối của Đại hội II của Đảng Nhân dân cách mạng Lào, phát huy tinh thần cách mạng, quết tâm đánh thắng đế quốc Mỹ xâm lược, biết đánh và biết thắng, giương cao ngọn cờ dân tộc, dân chủ, đoàn kết rộng rãi mọi lực lượng cách mạng trên cơ sở liên minh công nông, củng cố nội bộ, tiến lên giành thắng lợi to lớn hơn nữa.

Đồng chí Cayxỏn Phômvihản trực tiếp đi phổ biến Nghị quyết của Đại hội II của Đảng ở một số cơ quan và đơn vị quân đội.

Sau Đại hội II của Đảng, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước ở Lào tiếp tục phát triển. Trung tuần tháng 5-1972, quân đội cách mạng mở đợt phản công chiếm lại Pạc Xoong, Hội Công, Phù Thêvađa, tiêu diệt 6 tiểu đoàn địch, giải phóng cao nguyên Bôlôven. Ở Nam Lào, lực lượng cách mạng liên tục đập tan các cuộc hành quân của địch: “Xónxay”, “Phạ Ngừm” và “Xinhđăm”.

^{(1), (2), (3)} Cayxỏn Phômvihản: Về cuộc cách mạng dân tộc dân chủ ở Lào, Sđd, tr. 69, 85, 87.

[macbupda]

Lúc này, đế quốc Mỹ đã bắt đầu thấy khó nuốt “quả táo chua” ở Lào như bình luận của một đài phát thanh phương Tây, muốn mở cuộc thương lượng với Neo Lào Hắcxạt. Nhưng qua tin tức thu nhận được, Trung ương Đảng và Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản dự đoán Mỹ muốn thương lượng trên thế mạnh, vì thế, có thể sẽ tập trung lực lượng đánh chiếm trở lại Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng ngay trong mùa mưa năm 1972 trước khi có giải pháp chính trị ở Lào.

Đúng như dự đoán, ngày 7-5-1972, quân địch mở cuộc hành quân đánh chiếm vào khu vực Cánh đồng Chum, chiếm Xảm Thoong-Long Chẹng, Phu Pháxay, Hỉnđăm, Thậm Tâmlưng, Phu Viêng thuộc Xiêng Khoảng. Bị quân ta đẩy lùi, quân địch lại phản công. Từ ngày 10-8 đến ngày 15-11-1972, quân địch huy động hàng chục tiểu đoàn bộ binh, pháo binh hai lần đánh vào Cánh đồng Chum nhưng đều bị đánh bại. 5.600 tên địch bị tiêu diệt, 73 máy bay Mỹ bị bắn rơi.

Các chiến sĩ Lào - Việt trong một đơn vị pháo phòng không, năm 1972

Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản đã nói với cán bộ và chiến sĩ tham gia chiến đấu trên chiến trường Cánh đồng Chum là “hình ảnh tác chiến tuyệt vợi của hai người anh em Lào - Việt Nam”.

Đồng chí Huỳnh Đắc Hương, trưởng đoàn 959 làm việc với các đồng chí Nuhắc Phumxavẳn và Khămtày Xiphănđon (tại Sầm Nưa, 1972)

Ngày 7-10-1972, Viêng Chăn diễn ra cuộc thương lượng giữa đại biểu Neo Lào Hắcxạt với phái hữu. Cuộc thương lượng dằng dai không đạt kết quả. Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản nêu vấn đề cần phải kiên trì thương lương kết hợp với tiếp tục chiến đấu, chúng ta nhất định sẽ giành thắng lợi. Đảng đã phát động nhân dân nổi dậy đấu tranh, đời chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Lào. Trên chiến trường, quân đội cách mạng tiếp tục đánh tan những cuộc hành quân lớn của địch vào vùng giải phóng.

Lúc này, Việt Nam giành được thắng lợi lớn trên mặt trận ngoại giao. Ngày 27-1-1973, Hiệp định Pari về Việt Nam được ký kết, buộc quân Mỹ và quân chư hầu của Mỹ phải rút khỏi miền Nam Việt Nam.

Được tin đó, Tổng bí thư Cayxỏn Phômvihản dự đoán thế nào Hiệp định lập lại hòa bình ở Lào cũng được ký kết.

[macbupda]

Đúng như vậy, sau nhiều lần họp đi họp lại, ngày 21-2-1973, tại Viêng Chăn, Hiệp định Viêng Chăn được ký kết giữa Chính phủ của ông Xuvănna Phuma và đại diện Neo Lào Hắcxạt, cam kết chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình, thành lập Chính phủ liên hiệp, thực hiện hòa hợp dân tộc ở Lào.

Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản đánh giá ý nghĩa Hiệp định Viêng Chăn là thắng lợi to lớn, toàn diện, cơ bản, nhưng còn phải bước tiếp chặng đường nữa để đi đến thắng lợi hoàn toàn.

Ông Phôngsavẳn và ông Phumi Vôngvichít ký Hiệp định thành lập Chính phủ liên hiệp lần thứ ba ở Viêng Chăn năm 1973

Tình thế diễn ra không thuận lợi sau khi Hiệp định Viêng Chăn ký kết. Tập đoàn phản động Phủi Xananicon được tình báo Mỹ tiếp sức, tỏ ra hậm hức, vì họ cho việc ký Hiệp định Viêng Chăn là thất bại đau xót đối với họ và họ quyết tâm làm đảo chính. Mục đích cuộc đảo chính nhằm phá hoại cuộc đàm phán Viêng Chăn, gây lại tình hình căng thẳng ở Lào.

Rạng sáng ngày 20-8-1973, lực lượng của Phủi Xananicon phối hợp với lực lượng của Phumi Nôxavẳn và Thao Ma, được quân đội Thái Lan ủng hộ ầm ầm tiến vào Viêng Chăn làm đảo chính. Thủ đô Viêng Chăn trở nên căng thẳng, nhân dân đóng cửa ở trong nhà, chợ Sáng vắng người, trên đường phố tràn ngập quân đảo chính. Quân đảo chính chiếm sân bay, ngân hàng, Đài Phát thanh quốc gia.

Lúc này ở Thủ đô Viêng Chăn có cơ quan đại diện Neo Lào Hắcxạt. Để ngăn chặn cuộc đảo chính, đại diện Neo Lào Hắcxạt đến Đại sứ quán Mỹ tại Viêng Chăn, đề nghị Mỹ phải ra lệnh cho ngừng cuộc đảo chính, đồng thời, bố trí cho Thủ tướng Xuvănna Phuma lên Đài Phát thanh tố cáo âm mưu của Phủi Xananicon và Phumi Nôxavẳn phá hoại Hiệp định Viêng Chăn, kêu gọi nhân dân nổi dậy chống cuộc đảo chính.

Ông Soth Pethrasy (bên phải), đại diện của Neo Lào Hắcxạt đứng trước trụ sở của mình tại Viêng Chăn

Những cố gắng của đại diện Neo Lào Hắcxạt đã mang lại kết quả: Cuộc đảo chính bị dập tắt vào trưa ngày 20-8-1973.

Từ vùng giải phóng, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản kêu gọi nhân dân Viêng Chăn hãy ra sức bảo vệ Tổ quốc, tiếp tục chính sách hòa hợp dân tộc, chuẩn bị thành lập lại Chính phủ liên hiệp dân tộc.

Không khí căng thẳng lắng xuống.

Thủ đô Viêng Chăn trở lại sinh hoạt bình thường.

Thi hành Hiệp định Viêng Chăn, đầu năm 1974, Trung ương Đảng và Trung ương Neo Lào Hắcxạt đã nhanh chóng triển khai lực lượng quân đội cách mạng vào hai thành phố trung lập Viêng Chăn và Luổng Phạbang nắm những cơ sở quan trọng, không để cho địch dựa vào thành phố này để xây dựng căn cứ của họ. Quân đội cách mạng tiến vào Viêng Chăn và Luổng Phạbang với khí thế hào hùng. Nhân dân mang cờ và hoa ra chào đón các chiến sĩ cách mạng, những con em của họ.

Trước thắng lợi mới của cách mạng, ngày 4-10-1974, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản triệu tập Hội nghị Bộ Chính trị để nhận định tình hình Lào khi tình thế cách mạng đã chuyển sang một giai đoạn mới, giai đoạn mà Bộ Chính trị và Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản nhận định nó đã chuyển từ chiến tranh sang hòa bình; từ đấu tranh quân sự, chính trị sang đấu tranh chính trị, pháp lý; từ hai vùng thành ba vùng chiến lược có phương châm chỉ đạo đấu tranh khác nhau. Những vấn đề trên được mang ra thảo luận kỹ tại Hội nghị Trung ương Đảng tháng 2-1974.

Từ vùng giải phóng, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản nhìn về hướng Viêng Chăn và Luổng Phạbang, lòng tràn đầy phấn khởi và tin tưởng sự nghiệp cách mạng của nhân dân Lào nhất định giành được thắng lợi cuối cùng.

[macbupda]

Lúc này, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản có dịp nhìn lại đường lối của Đảng về chiến tranh nhân dân ở Lào. Đồng chí suy nghĩ và viết một tác phẩm quan trọng: “Đường lối chiến tranh nhân dân ở Lào”⁽¹⁾. Mở đầu tác phẩm, đồng chí khẳng định quá trình đấu tranh cách mạng của nhân dân các bộ tộc Lào là quá trình tiến hành chiến tranh hầu như liên tục, sôi nổi. Đường lối cách mạng và đường lối chiến tranh của Đảng luôn luôn gắn liền với nhau, phù hợp với hoàn cảnh và đặc điểm của Lào. Chiến tranh nhân dân ở Lào thực chất là chiến tranh giải phóng dân tộc, giải phóng nhân dân lao động, vì quyền lợi cơ bản của nhân dân các bộ tộc, của các tầng lớp nhân dân trong toàn quốc. Chiến tranh nhân dân của Lào tiến hành trong điều kiện một nước chậm phát triển, địa hình hiểm trở, nhân dân có truyền thống đoàn kết đấu tranh chống ngoại xâm mà Đảng Nhân dân cách mạng Lào đã phát huy một cách mạng mẽ với chất lượng mới. về mặt địa thế, chiến tranh nhân dân ở nước ta nằm ở vị trí chiến lược quan trọng ở Đông Nam châu Á, khi tiến hành, nó tạo thuận lợi trong sự liên kết đấu tranh. Về so sánh lực lượng, chiến tranh nhân dân ở nước ta tiến hành trong điều kiện lực lượng của địch hơn hẳn lực lượng của ta gấp nhiều lần về quân số, vũ khí, trang bị kỹ thuật và phương tiện chiến tranh. Điều đó buộc Quân đội cách mạng Lào phải tìm cách lấy ít thắng nhiều, lấy tinh thần thắng vật chất. Đặc điểm này còn chỉ rõ quy mô và mức độ của chiến tranh phản cách mạng ở Lào, cũng như tính chất trường kỳ, gian khổ, quanh co, phức tạp của chiến tranh nhân dân trên đất nước ta trong suốt các giai đoạn đấu tranh trước khi đi tới thắng lợi cuối cùng.

Từ những đặc điểm cơ bản nói trên, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản chỉ ra tính chất cơ bản của cuộc chiến tranh cách mạng của nhân dân các bộ tộc Lào, là trường kỳ gian khổ, quanh co, phức tạp và quyết liệt, nhưng nhất định thắng lợi.

Nội dung chiến tranh nhân dân, tác phẩm của đồng chí Cayxỏn Phômvihản nêu bật vấn đề phát động và tổ chức nhân dân các bộ tộc Lào, các tầng lớp trong cả nước tự giác đứng lên đoàn kết đánh giặc, xây dựng lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang nhân dân vững chắc, kết hợp đấu tranh vũ trang với xây dựng căn cứ địa, xây dựng hậu phương; kết hợp đấu tranh vũ trang với đấu tranh chính trị; tăng cường sự lãnh đạo toàn diện, tập trung thống nhất của Đảng, lấy sự lãnh đạo của Đảng làm nhân tố chủ yếu quyết định thắng lợi của chiến tranh nhân dân ở nước ta.

Vấn đề quan trọng của chiến tranh nhân dân ở nước ta là sự chỉ đạo chiến lược. Đồng chí Cayxỏn Phômvihản nêu sự chỉ đạo chiến lược trước hết phải quán triệt tư tưởng tiến công và vận dụng chiến lược cách mạng tiến công vào việc nổi dậy và chiến tranh nhân dân một cách đúng đắn, sáng tạo; phải sử dụng thành thạo hai lực lượng vũ trang và chính trị, kết hợp chặt chẽ giữa hình thức đấu tranh quân sự và đấu tranh chính trị để giành thắng lợi cho cách mạng; phải kiên trì cuộc đấu tranh lâu dài, đồng thời cũng tích cực chuẩn bị mọi mặt để giành thời cơ, tạo những bước phát triển nhảy vọt; phải biết dựa vào sức mình là chính, đồng thời liên minh chiến đấu với nước cách mạng kiên định, với phong trào cách mạng thế giới; phải biết khơi nguồn sáng tạo để chỉ đạo cách đánh của toàn dân và của các lực lượng vũ trang cho phù hợp với tình hình và điều kiện của nước ta để đề ra cách đánh mang sắc thái của Lào, kết hợp giữa đánh du kích và đánh tập trung, lấy ít đánh nhiều, lấy chất lượng chiến đấu thắng số lượng, dùng lực lượng nhỏ để giành thắng lợi to, kết hợp giữa tiêu diệt địch với việc giành dân, giữ đất và giành quyền làm chủ nhân dân, bảo vệ dân, bảo vệ đất đất đai đã giành được.

Đó là những tư tưởng rất quan trọng mà đồng chí Cayxỏn Phômvihản đã nêu trong tác phẩm Đường lối chiến tranh nhân dân ở Lào.

Viết tác phẩm Đường lối chiến tranh nhân dân ở Lào, đồng chí Cayxỏn Phômvihản muốn chuẩn bị về quân sự và chính trị để làm cho cuộc tổng phản công, hoàn thành sự nghiệp cách mạng dân tộc dân chủ trong cả nước. Tác phẩm Đường lối chiến tranh nhân dân ở Lào của Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản được đánh giá cao và được nhanh chóng tổ chức học tập trong toàn quân và trong các cơ quan đảng, chính quyền, đoàn thể.

Sau khi hoàn thành tác phẩm Đường lối chiến tranh nhân dân ở Lào, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản thấy rằng, bên cạnh việc tổng kết chiến tranh nhân dân, còn cần phải tổng kết toàn diện một chặng đường đấu tranh cách mạng trong suốt 18 năm qua (1955-1973) kể từ khi tiếng súng chống Mỹ, cứu nước nổ trên đất nước Lào. Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ hai (khóa II) được triệu tập với tinh thần đó. Hội nghị khai mạc ngày 17-2-1974 dưới sự chủ trì của Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản và các Ủy viên Bộ chính trị. Trung ương Đảng đánh giá thắng lợi của cách mạng Lào trong 18 năm qua là “to lớn, nhảy vọt, toàn diên, cơ bản, vững chắc, có ý nghĩa chiến lược, ý nghĩa lịch sử rất to lớn và tính chất thời đại”. Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản coi nhận định trên của Trung ương Đảng là phản ánh đúng thực chất của cách mạng Lào trong suốt 18 năm qua với sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước ở Lào.

Từ nhận định trên, Trung ương Đảng quyết định phương hướng cụ thể, toàn diện nhằm đưa cách mạng tiến lên trong giai đoạn còn lại trước khi giành thắng lợi có tính chất quyết định, cụ thể là gấp rút chuẩn bị lực lượng mọi mặt cho cuộc tổng tiến công, nổi dậy trong toàn quốc, giành toàn bộ chính quyền về tay nhân dân.

⁽¹⁾ Tác phẩm quan trọng này của đồng chí Cayxỏn Phômvihản đã được công bố trong dịp kỷ niệm lần thứ 25 ngày thành lập Quân đội giải phóng nhân dân Lào (20-1-1949 - 20-1-1974).

[macbupda]

Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ hai bế mạc, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản gặp riêng các đồng chí Nuhắc Phumxavẳn, Xuphanuvông và Khămtày Xiphănđon để phân công nhiệm vụ cụ thể của từng đồng chí ngoài nhiệm vụ chung. Theo sự phân công đó, đồng chí Cayxỏn Phômvihản xuống chỉ đạo phong trào ở Nam Lào, đồng chí Nuhắc Phumxavẳn phụ trách Trung Lào, đồng chí Khămtày Xphănđon ngoài việc phụ trách Bắc Lào còn đảm nhiệm chỉ huy mũi tiến công vào Viêng Chăn khi thời cơ đến, còn đồng chí Xuphanuvông sẽ dẫn đầu một phái đoàn của Neo Lào Hắcxạt vào Thủ đô Viêng Chăn trước để tham gia thành lập Chính phủ liên hiệp dân tộc và Hội đồng quốc gia chính trị hiệp thương theo đề nghị của Trung ương Đảng Lào thông qua Neo Lào Hắcxạt.

Theo sự phân công, đồng chí Cayxỏn Phômvihản rời Sầm Nưa đi xuống Nam Lào vào một ngày cuối tháng 2-1974. Đồng chí xuống Atôpư qua con đường Pắcxế, Xalavan, Xêcoong. Từ Xêcoong xuống Atôpư là gian khổ nhất, phải vượt qua hơn 150 con suối lớn, nhỏ cùng rừng rậm, núi cao. Chiếc xe “commăngca” nhiều khi chết máy, Tổng Bí thư của Đảng phải xuống đi bộ, có lúc cùng anh em đẩy xe cho máy nổ mới đi được.

Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản đến ở một căn nhà ngói cũ nằm gần sông Xêcoong đoạn chảy qua thị xã Atôpư.

Đến nơi, thu xếp xong chỗ ở, đồng chí Cayxỏn Phômvihản ra sông Xêcoong tắm. Đồng chí bảo vệ không muốn để đồng chí đi tắm sông vì sợ nguy hiểm. Đồng chí Cayxỏn Phômvihản nói: “Không có gì phải sợ”. Đồng chí Xuvănđi, người giúp việc cho đồng chí Cayxỏn Phômvihản trong những ngày ở Atôpư kể lại rằng: “Trong những ngày mở lớp huấn luyện, đồng chí Cayxỏn Phômvihản thường xuống tắm ở bến đò Xêcàmản trên sông Xêcoong, đoạn chảy qua thị xã Atôpư. Đồng chí Cayxỏn Phômvihản rất thích bơi. Có lần đồng chí bơi ra đến gần giữa sông mới quay lại”.

Mục đích của đồng chí Cayxỏn Phômvihản đến Atôpư là mở lớp huấn luyện cho một số cán bộ chủ chốt các tỉnh Nam Lào, chuẩn bị nổi dậy giành chính quyền. Khoảng 40 cán bộ lãnh đạo của các tỉnh Chămpaxắc, Xithănđon⁽¹⁾, Xalavan, Tàvênoọc⁽²⁾, Bôlôven⁽³⁾ và Atôpư đã đến dự lớp huấn luyện. Hội nghị kéo dài trong 11 ngày đầu tháng 3-1974 tại một khu rừng chuối ở ngoại ô thị xã Atôpư (gần bờ sông Xêcoong). Nhân dân địa phương đã dựng nhà tạm cho lớp học.

Suốt những ngày mở lớp huấn luyện, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản đều có mặt, dự các buổi thảo luận, trao đổi cùng anh em. Hôm khai mạc, đồng chí dành cả ngày để báo cáo tình hình quốc tế, tình hình trong nước, âm mưu của địch và cách đối phó của ta. Đồng chí nêu kinh nghiệm giành chính quyền của Công xã Pari⁽⁴⁾ năm 1871; kinh nghiệm khởi nghĩa giành chính quyền ở Nga năm 1917 làm nên Cách mạng Tháng Mười⁽⁵⁾; kinh nghiệm khởi nghĩa giành chính quyền ở Việt Nam, Tháng Tám năm 1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương và Chủ tịch Hồ Chí Minh, lật đổ phátxít Nhật, thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam), Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam châu Á).

Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản nêu kinh nghiệm của từng cuộc khởi nghĩa. Đồng chí cho rằng, Công xã Pari thất bại vì những người lãnh đạo khởi nghĩa đã phạm nhiều sai lầm. Giai cấp công nhân Pháp lúc ấy còn non trẻ về chính trị, chưa có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, không kiên quyết đấu tranh với giai cấp tư sản Pháp để cho chúng tập hợp lực lượng đánh lại ta. Công xã (xắng khôm luôn khạn nạ…) không chiếm được ngân hàng Pháp, không thành lập ngay cơ quan trấn áp bọn phản cách mạng và bọn gián điệp, tình báo, không liên lạc được với giai cấp nông dân ở các tỉnh.

Về Cách mạng Tháng Mười ở nước Nga năm 1917, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản phân tích nguyên nhân giành được thắng lợi vì nó được chuẩn bị và tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản; Đảng lãnh đạo giai cấp công nhân liên minh với giai cấp nông dân nghèo lật đổ giai cấp tư sản và thiết lập nền chuyên chính kiểu Xôviết; Đảng đã tích cực tranh thủ, giáo dục và tổ chức nhân dân; vấn đề vũ trang khởi nghĩa được thực hiện triệt để nhằm lật đổ giai cấp tư sản; sau khi giành thắng lợi, Đảng Cộng sản và V.I. Lênin đã nhanh chóng đập tan bộ máy nhà nước cũ, thành lập ngay chính quyền cách mạng, chia ruộng đất cho nông dân và thực hiện tự do dân chủ cho nhân dân.

Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản đánh giá rất đúng về thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam, trước hết là do nhân dân Việt Nam đã quán triệt sâu sắc tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh là “đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”, là kết quả của một quá trình chuẩn bị lực lượng cách mạng từ thấp đến cao, giành thắng lợi từng bước, khởi nghĩa từng phần, tiến lên tổng khởi nghĩa giành thắng lợi trong cả nước, nắm vững đội quân chủ lực của cách mạng là công nhân và nông dân, kết họp chặt chẽ đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, kết hợp nông thôn và thành thị, hợp pháp và không hợp pháp, chọn đúng thời cơ, phân hóa kẻ thù, xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức, bám rễ sâu trong nhân dân.

Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản yêu cầu cán bộ Lào cần nắm vững kinh nghiệm rút ra từ Công xã Pari, Cách mạng Tháng Mười Nga và Cách mạng Tháng Tám ở Việt Nam. Đồng chí căn dặn cán bộ phải hết sức chú ý đến tình hình thực tế ở Lào. Thoát ly thực tế đó sẽ phạm sai lầm về chỉ đạo.

⁽¹⁾ Hiện nay tỉnh Xithănđon đã rút thành một huyện, gọi là huyện Khôông thuộc tỉnh Chămpaxắc.
⁽²⁾ Tỉnh Tàvênoọc hiện nay gọi là tỉnh Xêcoong.
⁽³⁾ Tỉnh Bôlôven hiện nay sáp nhập vào tỉnh Atôpư.
⁽⁴⁾ Công xã Pari là cuộc nổi dậy của công nhân Thủ đô Pari (Pháp) năm 1871, lật đổ chính phủ tư sản, thành lập chính quyền cách mạng. Bộ máy Nhà nước tư sản bị đập tan, thành lập bộ máy Nhà nước mới của nhân dân lao động. Sau đó, Công xã bị thất bại, giai cấp tư sản đàn áp dã man cuộc khởi nghĩa.
⁽⁵⁾ Đây là cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước Nga nổ ra tháng 10-1917 dưới sự lãnh đạo của Lênin, cuộc cách mạng vô sản thắng lợi đầu tiên trên thế giới, dẫn đến sự ra đời của Liên Xô xã hội chủ nghĩa.

[macbupda]

Trong lớp huấn luyện, có người hỏi, “Bao giờ thì toàn dân nổi dậy?”. Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản trả lời: Với tình hình này thì chỉ khoảng một năm hoặc một năm sáu tháng nữa là chúng ta có thể giành được chính quyền trong toàn quốc. Nhưng từ giờ phút này, tỉnh nào, huyện nào, xã nào có đủ điều kiện thì cần nổi dậy ngay, xây dựng ngay chính quyền ở vùng giải phóng. Lại có người hỏi: “Lấy lúa gạo ở đâu để ăn mà đánh, lấy súng đâu để tiêu diệt địch?”. Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản tỏ ra khó chịu với câu hỏi đó. Đồng chí nói: “Lúa gạo nhờ ở dân chứ còn ở đâu, phải biết sử dụng hậu phương tại chỗ. Còn súng đạn ư, các đồng chí phải làm tốt công tác vận động binh lính địch, lấy súng của địch mà đánh lại chúng”.

Bế mạc lớp huấn luyện, Tổng bí thư Cayxỏn Phômvihản căn dặn cán bộ phải giữ vững lập trường cách mạng, chuẩn bị mọi mặt, đón thời cơ, chuẩn bị giành chính quyền trong cả nước, phải biết sử dụng sức mạnh tổng hợp, dồn địch vào thế yếu, bị động, tập hợp các lực lượng yêu nước, lực lượng trung lập, đẩy nhanh tới việc thành lập Chính phủ liên hiệp, tất cả để lôi kéo các lực lượng yêu nước về với Neo Lào Hắcxạt, đồng thời cần chuẩn bị kỹ việc xây dựng và củng cố các lực lượng vũ trang. Bộ đội chủ lực thì Trung ương đảm nhiệm, còn bộ đội địa phương và dân quân du kích thì tỉnh, huyện, xã phải lo xây dựng.

Chuyên gia Việt Nam giúp huấn luyện các nữ chiến sĩ pháo binh Lào năm 1972

Lớp huấn luyện kết thúc. Chia tay mọi người, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản nói: “Thời cơ đang đến, phải hành động ngay. Nhất định chúng ta sẽ gặp nhau ở Viêng Chăn trong ngày chiến thắng”.

Rời Atôpư, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản trở lại Xêcooong. Tại Xêcoong, đồng chí trao đổi với các đồng chí lãnh đạo tỉnh chuẩn bị lực lượng để giành chính quyền ở những nơi chưa giải phóng.

Rời Xêcoong, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản đi Xalavan. Đến huyện Lao Ngam, đồng chí bị một trận ốm, sốt rét nặng, nằm liệt mấy ngày. Đồng chí nói: “Những ngày ở Xêcoong, tôi bị muỗi đốt nhiều, có lẽ vì lý do đó mà tôi bị sốt rét”. Được các bác sĩ hết lòng chăm sóc, dần dần đồng chí qua khỏi. Lúc khỏi bệnh, đồng chí nói vui: “Muỗi rừng không giết được người cách mạng, thì chắc chắn kẻ địch cũng sẽ không làm gì nổi chúng ta. Nhất định quân ta sẽ tiến vào được Thủ đô Viêng Chăn và giành lại được Thủ đô Viêng Chăn về tay nhân dân”.

Rời Xalavan, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản đi Pắcxế, dừng chân ở đây gần một tuần lễ để nắm tình hình, sau đó trở lại Sầm Nưa. Đến Sầm Nưa, đồng chí nhận được tin bộ đội Pathét Lào đã chuyển quân vào Viêng Chăn và Luổng Phạbang một cách tốt đẹp và ngày 3-4-1974, đồng chí Xuphanuvông, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Neo Lào Hắcxạt và đoàn cán bộ của Neo Lào Hắcxạt đã vào Thủ đô Viêng Chăn để chuẩn bị cho việc thành lập Chính phủ liên hiệp dân tộc và Hội đồng quốc gia chính trị hiệp thương Lào. Ngày 5-4-1974, tại kinh đô Luổng Phạbang, nhà vua Lào ký đạo dụ thành lập Chính phủ liên hiệp, tấn phong Hoàng thân Xuvănna Phuma làm Thủ tướng, đồng thời, công nhận Hội đồng Quốc gia chính trị hiệp thương do Hoàng thân Xuphanuvông làm Chủ tịch. Từ Viêng Chăn, đồng chí Xuphanuvông báo ra vùng giải phóng cho Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản và các đồng chí trong Bộ chính trị Đảng Nhân dân cách mạng Lào biết là Hội đồng quốc gia chính trị hiệp thương thông qua Cương lĩnh chính trị 18 điểm nhằm xây dựng một nước Lào hòa bình, độc lập, trung lập, dân chủ, thống nhất và thịnh vượng. Đồng chí Cayxỏn Phômvihản cho người về Viêng Chăn báo cho đồng chí Xuphanuvông biết là Bộ Chính trị hoàn toàn đồng ý với Cương lĩnh 18 điểm và cần thực hiện ngay. Nhờ đó, Cương lĩnh 18 điểm đã được thông qua ngày 24-5-1974⁽¹⁾, tranh thủ được sự đồng tình ủng hộ của ông Xuvănna Phuma.

Đồng chí Phumi Vôngvichít và Hoàng thân Suvănna Phuma ở Pháp năm 1973

⁽¹⁾ Có tài liệu viết Cương lĩnh 18 điểm được thông qua ngày 25-5-1974.

[macbupda]

BƯỚC NGOẶT CÓ TÍNH CHẤT QUYẾT ĐỊNH

Tình hình chính trị ở Lào lúc này biến chuyển hết sức mau lẹ.

Tháng 4-1974, Trung ương Đảng ra nghị quyết phân tích đặc điểm mới của tình hình Lào là cách mạng đã chuyển từ đấu tranh vũ trang sang đấu tranh chính trị. Hiện nay ở Lào đã hình thành ba vùng có chính quyền khác nhau là vùng giải phóng rộng 4/5 đất đai với chính quyền dân chủ nhân dân; vùng do lực lượng Viêng Chăn kiểm soát và vùng trung lập của chính quyền liên hiệp Trung ương. Như vậy tình hình đang phát triển thuận lợi cho cách mạng Lào. Nhưng để đạt tới thắng lợi hoàn toàn, cách mạng còn phải trải qua một giai đoạn khó khăn nữa. Để giành thắng lợi, Đảng cần tiếp tục giương cao ngọn cờ hòa bình, độc lập, dân chủ, hòa hợp dân tộc, thống nhất quốc gia và tăng cường đoàn kết toàn dân, đoàn kết quốc tế, tăng cường lực lượng cách mạng về mọi mặt, bảo vệ Chính phủ liên hiệp và Hội đồng quốc gia chính trị liên hiệp, kiên quyết chống mọi âm mưu phá hoại của đế quốc và phản động.

Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản nói: Với đường lối này cùng với việc quân đội Neo Lào Hắcxạt đã vào được Viêng Chăn, chiến thắng đang lại gần.

Đội bảo vệ danh dự của Pathét Lào tại Viêng Chăn, tháng 11-1974

Tuy vậy, Mỹ vẫn chưa chịu từ bỏ Viêng chăn, vẫn tiếp tục viện trợ riêng cho quân đội và cảnh sát phái hữu, dùng Quốc hội Viêng Chăn khống chế Chính phủ liên hiệp và Hội đồng quốc gia chính trị hiệp thương, làm cho bầu không khí chính trị căng thẳng.

Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản nhận được tin này đã triệu tập Bộ Chính trị họp để đánh giá tình hình. Bộ Chính trị điện cho đồng chí Xuphanuvông cần gặp nhà Vua, thuyết phục nhà Vua giải tán Quốc hội Viêng Chăn. Việc làm này đã thành công vào hai tháng sau, đó là ngày 10-7-1974, nhà Vua ra lệnh giải tán Quốc hội.

Để tạo dựng bầu không khí đấu tranh chính trị sôi nổi, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản và Bộ chính trị chỉ thị cho Tỉnh ủy Viêng Chăn phải lãnh đạo nhân dân xuống đường biểu tình, đòi Mỹ và phái hữu phải thực hiện chính sách hòa bình và độc lập dân tộc ở Lào. Ngày 7-5-1974, hàng vạn thanh niên, học sinh, sinh viên và nhân dân Thủ đô Viêng Chăn xuống đường biểu dương lực lượng, giương cao và hô vang khẩu hiệu: “Hòa bình muôn năm!”, “Hòa hợp dân tộc muôn năm!”, “Ủng hộ Chính phủ liên hiệp dân tộc và Hội đồng quốc gia chính trị liên hiệp!”.

Ủng hộ phong trào trên, công nhân, viên chức trong các nhà máy, bệnh viện, cơ quan ở Viêng Chăn và Khămmuộn nổi dậy đấu tranh đòi cho nước Lào độc lập, hòa hợp dân tộc.

Từ vùng giải phóng, đồng chí Cayxỏn Phômvihản điện vào Viêng Chăn cho đồng chí Xuphanuvông cần phải tiếp tục gây sức ép mạnh về chính trị đối với Mỹ và phái thân Mỹ, ép lính Mỹ và cố vấn Mỹ phải rút khỏi Lào để cho người Lào tự giải quyết công việc nội bộ của mình, không cần sự can thiệp của nước ngoài.

Trước sức ép đó, cuối tháng 5-1974, Mỹ và Thái Lan tuyên bố sẽ rút quân đội của mình ra khỏi Lào. Khoảng 200 lính Mỹ và cố vấn Mỹ rút khỏi Lào vào khoảng cuối tháng 5-1974, còn lính đánh thuê Thái Lan rút quân đội của mình ra khỏi Lào vào ngày 30-6-1974. Tuy vậy, một bộ phận cố vấn và nhân viên quân sự Mỹ làm việc trong cơ quan viện trợ USAID^(*) vẫn ở lại Viêng Chăn.

^(*) Cơ quan Viện trợ phát triển quốc tế Mỹ.

[macbupda]

Đây là một thắng lợi quan trọng mới của cách mạng Lào. Đồng chí Cayxỏn Phômvihản và Bộ Chính trị nhận thấy lực lượng Vàng Pao đang còn là một mối đe dọa không thể xem thường. Vì vậy, thông qua Chính phủ liên hiệp ép phải giải tán ngay lực lượng Vàng Pao với lý do còn để lực lượng này thì nền hòa bình ở Lào còn bị đe dọa. Lực lượng Vàng Pao bị dồn vào thế chân thường, lúng túng, bị động, một bộ phận đào rã ngũ, đảo ngũ, quay súng trở về với nhân dân. Đồng chí Cayxỏn Phômvihản nói với anh em trong cơ quan Văn phòng Trung ương Đảng là cách mạng Lào đang như diều bay cao. Nhân thời cơ này, chúng ta phải đẩy mạnh hoạt động ngoại giao, mở rộng việc quan hệ với các nước.

Tháng 11-1974, Trung ương Đảng họp Hội nghị. Tại Hội nghị, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản nhận định: phong trào đấu tranh của nhân dân đang ngày càng dâng cao, đẩy đế quốc và bọn phản động lâm vào thất bại, bị động, lúng túng, nội bộ rệu rã và ngày càng suy yếu. Trong khi đó, sức mạnh của khối đoàn kết toàn dân ngày càng được củng cố và tăng cường. Với tinh thần này, nhất định chúng ta sẽ đi tới thắng lợi cuối cùng. Nhiệm vụ còn lại là phải biết chẻ kẻ thù ra mà đánh. Một bó đũa chúng ta khó bẻ, nhưng tách từng cái một ra, chúng ta bẻ rất dễ. Đó là đường lối của chúng ta.

Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản thường hay có lối nói so sánh. Lối nói so sánh này làm cho người nghe dễ hiểu, dễ nhớ. Đó cũng là một trong những phong cách Cayxỏn Phômvihản.

Hội nghị Trung ương tháng 11-1974 nhất trí ra Nghị quyết nhận định vùng tạm kiểm sót của chính quyền Viêng Chăn hiện tại đã bị thu hẹp trong phạm vi rẻo dọc sông Mènặmkhoỏng - Gọi là vùng địch kiểm soát, nhưng nhiều cơ sở lại do Neo Lào Hắcxạt nắm. Sau khi thi hành Hiệp định Viêng Chăn, Đảng đã triển khai một lực lượng lớn cán bộ và quân đội cách mạng vào vùng này. Ở cấp trung ương trong thời gian này, cách mạng đã có vị trí quan trọng trong Chính phủ liên hiệp và Hội đồng quốc gia chính trị liên hiệp, hai cơ quan có quyền lực cao nhất ở Lào.

Trung ương Đảng đề ra nhiệm vụ cơ bản của cách mạng trong giai đoạn mới là giữ vững và xây dựng vùng giải phóng làm chỗ dựa cho cách mạng của cả nước, đồng thời, gây dựng các cơ sở cách mạng trong vùng trung lập và vùng đối phương kiểm soát, tranh thủ thời gian, đẩy mạnh phong trào đấu tranh của quần chúng với đấu tranh pháp lý, đưa phong trào cách mạng cả nước tiến lên. Trước mắt, cần thực hiện mục tiêu kiên quyết đẩy lùi, tiến tới chấm dứt sự khống chế của đế quốc Mỹ, tranh thủ, phân hóa lực lượng phái hữu, từng bước chuyển hóa quân đội Viêng Chăn, cô lập họ, làm cho họ mất sức chiến đấu, cầm chân bọn phản động lại, không để cho họ lật đổ Chính phủ liên hiệp, từng bước làm tê liệt bộ máy chính quyền của phái Viêng Chăn.

Về phương châm và sách lược đấu tranh, Nghị quyết Hội nghị Trung ương tháng 11-1974 khẳng định sự tiếp tục giương cao ngọn cờ hòa bình, độc lập dân chủ, hòa hợp dân tộc, thống nhất quốc gia, tranh thủ nhà vua, hoàng tộc và các lực lượng khác có thể tranh thủ.

Sau Hội nghị Trung ương tháng 11-1974, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản và các đồng chí trong Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã đi nắm tình hình một số nơi, lãnh đạo và tổ chức phong trào đấu tranh của các tầng lớp nhân dân, từ đấu tranh đòi tự do, công lý, dân sinh, dân chủ tiến đến đấu tranh giành chính quyền. Đồng chí Cayxỏn Phômvihản coi thắng lợi to lớn trong cuộc vận động chính trị lần này là đã lôi kéo được một số sĩ quan, binh lính trong hàng ngũ của địch trở về với nhân dân. Ngồi trong hang núi, đồng chí Tổng Bí thư của Đảng vạch kế hoạch vận động binh lính của địch. Kế hoạch này đã được tung vào Viêng Chăn. Đồng chí nói với các đồng chí giúp việc rằng trong lúc này càng tranh thủ được nhiều người ủng hộ cách mạng càng tốt.

Trên tinh thần đó, ngày 24-12-1974, được sự giúp đỡ của nhân dân, sĩ quan, binh lính của một đơn vị thuộc Sư đoàn 104 của phái Viêng Chăn đóng ở Huội Xài (Bò Kẹo) nổi dậy làm binh biến, tuyên bố rời bỏ quân đội phái hữu Viêng Chăn, tự nguyện đặt dưới quyền chỉ huy của Chính phủ liên hiệp dân tộc, đòi phía Viêng Chăn phải thực hiện nghiêm chỉnh những điều khoản đã ký kết với Neo Lào Hắcxạt.

Nghe tin này, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản gửi điện hoan nghênh tinh thần của đơn vị thuộc Sư đoàn 104, đồng chí coi đó là “tình nghĩa thủy chung của các bộ tộc Lào”.

Cuộc nổi dậy của sĩ quan, binh lính yêu nước ở Huội Xài là một đòn đau đánh vào quân đội phái hữu ở Viêng Chăn.

Cuối năm 1974, Tổng Bí thư của Đảng lại có chuyến đi khảo sát tình hình một số tỉnh ở Nam Lào. Đến Khămmuộn, đồng chí dự Đại hội đảng bộ tỉnh họp ở Bản Ban, huyện Nhômmalạt. Đồng chí hỏi các đại biểu dự Đại hội: “Công việc chuẩn bị giành chính quyền đến đâu rồi?”. Các đại biểu đều trả lời: “Đã sẵn sàng, xin Trung ương ra lệnh”. Đồng chí khen: “Thế là tốt”. Rồi đồng chí nói chuyện với Đại hội, phân tích sâu sắc truyền thống đấu tranh anh dũng của các bộ tộc. Tấm gương của Chậu Xayxệt Thà, Chậu Anuvông, Phò Càđuột, Ông Kẹo, Ông Commađăm, Chậu Pátchay, v.v., sống mãi trong lòng nhân dân các bộ tộc Lào. Tổng Bí thư dành thời gian dài nói về vấn đề xây dựng Đảng, trong đó nhấn mạnh đến khối đoàn kết thống nhất trong nội bộ Đảng. Đồng chí nói: “Đảng càng đoàn kết, sức mạnh càng lớn. Đó là chân lý”.

Sau khi dự Đại hội Đảng bộ tỉnh Khămmuộn, Tổng Bí thư Cayxỏn Phômvihản đi kiểm tra tình hình các tỉnh Xalavăn, Xêcoong, qua bản Nacai, nói chuyện với nhân dân địa phương, sau đó trở lại Sầm Nưa.

[macbupda]

Bước sang năm 1975, không khí đấu tranh của nhân dân càng dâng cao, mũi nhọn chĩa vào đế quốc Mỹ và bọn phản động ngoan cố. Ngày mở đầu cho năm mới, 1-1-1975, nổi lên cuộc biểu tình của 300 học sinh trung học Pắcxế kéo dài đến ngày 13-2-1975, đòi được Tỉnh trưởng Sêđôn và viên Tư lệnh phó Quân khu 4 phải chuyển đi nơi khác vì có hành động khủng bố học sinh và nhân dân. Cuộc đấu tranh chính trị có tiếng vang lớn nhất là cuộc đấu tranh tài giỏi, mưu lược, dũng cảm của nhân dân huyện Noọngbốc, tỉnh Khămmuộn nổ ra từ ngày 6-1-1975⁽¹⁾ đến ngày 21-2-1975. Ngọn lửa bùng lên bắt đầu từ bản Đônkhiển Nứa. Mục tiêu của cuộc đấu tranh nằm trong chủ trương chung của Trung ương Đảng. Kế hoạch của Ban Chỉ đạo phong trào đấu tranh là trước hết phải chiếm được Sở Giao thông Thàkhẹc để rồi lấy xe ôtô tiến về Thủ đô Viêng Chăn cùng các hướng phía nam cầu Xêbăngphay và phía nam huyện lỵ Noọngbốc. Tiếc thay là đoàn biểu tình không chiếm được Sở Giao thông, đành phải đi bộ tiến vào huyện lỵ Noọngbốc thì gặp một đơn vị quân đội phái hữu cản đường. Đứng trước tình hình đó, chị em phụ nữ xông tới đứng ở phí trước. Binh lính địch không dám bắn. Qua được trạm gác số 1, đoàn biểu tình đến Thàbè. Lúc đó, tại bản Cútchắp gần đấy có một đoàn biểu tình khác. Lãnh đạo của hai đoàn trao đổi thống nhất nhập lại làm một thành lực lượng đông tới 200 người, vừa đi vừa thổi kèn, đánh trống, hô vang khẩu hiệu, làm náo động cả một vùng. Qua bản Xiêngvang Khộp, nhân dân gia nhập rất đông, đưa con sổ biểu tình lên tới 300 người. Đến Pạcpình, đoàn biểu tình bị lính địch chặn lại, cứ ba mét lại có một người lính đứng gác chĩa súng vào nhân dân. Nhưng đoàn biểu tình vẫn tiến lên. Đi đến trạm kiểm soát của Ban chỉ huy địch, một người trong ban lãnh đạo đoàn tên là Côngxỉ gặp viên chỉ huy trại lính, đại úy Lư, trao cho Lư bản yêu sách 9 điểm của nhân dân đòi hòa bình, tự do cơm áo, hòa hợp dân tộc. Đại úy Lư không chấp nhận yêu sách và đòi giải tán đoàn biểu tình. Đoàn biểu tình phản đối kịch liệt, vẫn hùng dũng tiến lên. Lư cho lính cản lại và dọa sẽ bắn nếu không chịu giải tán và Lư đã bắn chết một người trong ban lãnh đạo tên là Xiêngkhiển⁽²⁾, bắn bị thương nhiều người. Đoàn biểu tình xông lên phản đối làm cho đại úy Lư lúng túng phải gọi điện cầu cứu cấp trên của ông ta đến giải quyết. Một viên chức văn phòng chính quyền phái hữu của tỉnh tên là Phôxả đến gặp bà con, nói: “Các ông, các bà đòi hỏi là đúng. Nhưng tôi làm quan 10 năm, chưa bao giời thấy hòa bình cả, nay các ông, các bà đòi hỏi phải có hòa bình thật là vô lý”. Một viên sĩ quan phái hữu xoa dịu: “Xin lỗi đồng bào, chúng tôi không ngờ lại xảy ra chuyện này, xin ghi lại và báo cáo cho chính phủ. Còn bây giờ mong mọi người trở về bản”. Lúc này, trong đoàn biểu tình có một thanh niên rất hăng hái tên là Xẩmly Xanhcuman yêu cầu chính quyền ngụy phải bồi thường cho những ngfười mà lính phái hữu đã bắn chết hoặc bắn bị thương. Anh Xẩmly Xanhacuman cùng một số người lên thẳng Viêng Chăn gặp Hội đồng chính trị quốc gia liên hiệp để phản đối quân đội phái hữu đàn áp dã man cuộc biểu tình, những người đi đòi tự do, cơm áo, hòa bình. Trong lúc còn chờ Hội đồng chính trị quốc gia liên hiệp giải quyết thì phái hữu đã cho quân đội trên xuống huyện Noọngbốc. bắt đi nhiều cán bộ cốt cán rồi phao tin đây là vụ phiến loạn. Nhân dân Noọngbốc kiên quyết chống lại làm cho chính quyền của địch bị tan rã, lật đổ ách thống trị của bọn phản động, thành lập Ủy ban tự quản nhân dân, thực chất là Ủy ban cách mạng địa phương. Thế là sau 47 ngày⁽³⁾ đấu tranh bền bỉ, đổ máu hy sinh, cuộc đấu tranh đã giành được thắng lợi vẻ vang.

Cuộc biểu tình ở Noọngbốc là cuộc tự nổi dậy của nhân dân, sau đó là sự lãnh đạo của Đảng. Tính chất của cuộc đấu tranh là tự phát chuyển sang tự giác. Nó ghi thêm dấu son trong lịch sử của cách mạng Lào và là một trong những ngòi nổ dẫn đến những cuộc đấu tranh có tính chất dây chuyền lan nhanh trong toàn quốc. Đồng chí Cayxỏn Phômvihản khi về thăm Noọngbốc đã đánh giá cuộc nổi dậy của nhân dân Noọngbốc năm 1975 là một trong những tấm gương sáng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng ở Lào.

Sau cuộc đấu tranh của nhân dân huyện Noọngbốc, khí thế cách mạng của tỉnh Khămmuộn nổi lên cuồn cuộn như nước sông Nènặmkhoỏng vào mùa mưa. Nhân cơ hội này, Đảng chủ trương mở lớp huấn luyện cho các cán bộ ở Trung Lào chuẩn bị giành chính quyền về tay nhân dân. Lớp học được tổ chức ở Xavẳnnakhệt do đồng chí Nuhắc Phumxavẳn trực tiếp phụ trách. Trong một buổi lên lớp, đồng chí Nuhắc Phumxavẳn đánh giá bài học kinh nghiệm cuộc đấu tranh ở Noọngbốc cho chúng ta một khả năng hoàn toàn có thể giành chính quyền trong toàn quốc nếu nhân dân ta biết đoàn kết chặt chẽ dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Trong lúc nhân dân Noọngbốc vừa khởi xướng cuộc đấu tranh chính trị ngày ngày 7-1-175, hàng nghìn nhân dân ở thị xã Thàkhẹc xuống đường biểu tình rầm rộ đòi chính quyền ngụy ở Khămmuộn phải thực hiện Cương lĩnh chính trị 18 điểm của Hội đồng quốc gia chính trị liên hiệp. Tiếp đó, ngày 10 và 21-2-1975, tại hai thành phố trung lập Luổng Phạbang và Viêng Chăn, hàng vạn người nổi dậy đấu tranh đòi thực hiện Cương lĩnh chính trị 18 điểm, đòi thay thế những người cai trị cũ có tội, đưa người tiến bộ lên thay. Nhìn chung, trong tháng 2-1975, nhiều địa phương và nhiều đơn vị trong quân đội do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Xixúc Na Chămpaxắc nắm đã nổi dậy đấu tranh đòi lập lại hòa bình ở Lào.

Neo Lào Hắcxạt thực hiện chủ trương của Trung ương Đảng Nhân dân cách mạng Lào, đã khéo lái Chính phủ liên hiệp (vận động bên trong) đi theo đường lối cách mạng. Vì vậy, ngày 5-2-1975, Chính phủ liên hiệp dân tộc lâm thời và Hội đồng Quốc gia Chính phủ liên hiệp ra quy định về quyền tự do dân chủ của nhân dân. Lợi dụng dịp tốt này, Đảng vận động (bên trong) các tổ chức cơ sở đảng, các cơ quan nhà nước, các trường học, các tổ chức chính trị quần chúng, các nhân sĩ trí thức, sư sãi phật tử…, sôi nổi nghiên cứu trao đổi Cương lĩnh chính trị 18 điểm và trao đổi các quyền tự do dân chủ của nhân dân. Mục đích của Đảng là qua đợt vận động này, các tầng lớp nhân dân đều phải có nhận thức thống nhất là chỉ có Neo Lào Hắcxạt mới có thể cứu nước Lào khỏi ách thống trị của đế quốc và phong kiến ở Lào, giành độc lập, tự do cho đất nước. Cũng thông qua cuộc vận động này, Đảng muốn chuẩn bị cho các tầng lớp nhân dân một tinh thần cách mạng tiến công trong giai đoạn mới trước khi chuyển sang bước quyết định chuẩn bị tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước. Khi Trung ương kiểm điểm về cuộc vận động này, đồng chí Cayxỏn Phômvihản nhận định đây là thành công lớn về mặt chính trị, tư tưởng khi nhân dân các bộ tộc đã sẵn sàng khởi nghĩa giành thắng lợi có tính chất quyết định.

⁽¹⁾ Có tài liệu nói cuộc đấu tranh nổ ra từ ngày 4-1 đến ngày 21-2-1975.
⁽²⁾ Có tài liệu nói là Chiêngkhiển.
⁽³⁾ Có tài liệu nói cuộc đấu tranh diễn ra trong 42 ngày. Viết 47 ngày là chúng tôi dựa vào biên bản cuộc tọa đàm ngày 26-9-1993 tại bản Đônkhiếnnứa, huyện Noọngbốc, tỉnh Khămmuộn với sự tham gia của các đồng chí lãnh đạo phong trào này.