Tìm hiểu về các loại súng - pháo phòng không

[huyphongssi]

Chủ đề này tìm hiểu về các loại súng - pháo phòng không đã, đang và sẽ trang bị cho bộ đội cao xạ nước ta. Xin mời các CCB, những người lính cao xạ và các bạn yêu thích bộ đội phòng không không quân cùng với Huyphong phát triển chủ đề này.

[huyphongssi]

PHÁO PHÒNG KHÔNG 37mm

Trước khi tìm hiểu loại pháo phòng không 37mm, chúng ta cùng cập nhật quá trình hiện đại hóa loại pháo này tại thời điểm hiện nay:

Khẩu đội PPK 37mm-2N của c74-e280-f361 (qdnd)


Hiện nay, các đơn vị pháo phòng không có sử dụng pháo phòng không 37mm 2 nòng (PPK 37mm-2N) của QC PKKQ đã được nâng cấp sang phân đội PPK 37mm-2N bắn theo phần tử trạm ngắm quang điện tử GLLADS.M2, còn gọi là khí tài bắn đêm bán tự động. Khí tài GLLADS.M2 có các cấu phần gồm camera ảnh nhiệt phổ hồng ngoại, camera ánh sáng ban ngày và máy đo xa lade kèm phần mềm xử lý ảnh động có độ chính xác cao. Với khí tài này, bộ đội cao xạ có thể nhanh chóng phát hiện, xác định và bám sát các loại mục tiêu bay thấp như trực thăng và tên lửa hành trình trong điều kiện chiến đấu ngày cũng như đêm.

Xe chỉ huy phân đội PPK 37mm-2N/GLLADS.M2 của c74-e280-f361. Đại úy Lương Công Nhiên c trưởng ngồi ngoài cùng (qdnd)


Phân đội PPK 37mm-2N/GLLADS.M2 gồm 4 khẩu đội sử dụng loại PPK 37mm-2N kiểu 65 bắn cò điện (SD) do Tq viện trợ trước đây và đã được ta cải tiến. Các khẩu đội được nối nguồn và kênh tín hiệu điều khiển với xe điều khiển gắn khối ngắm quang điện tử GLLADS.M2 trên nóc xe. Khi chiến đấu, trên cơ sở tình báo gần 55, trắc thủ vê cần điều khiển phương vị và góc tà khối ngắm để sục sạo phát hiện mục tiêu và bám sát mục tiêu bằng tay theo hình ảnh thu được trên màn hình. Trên cơ sở bám sát mục tiêu của trắc thủ, phần mềm GLLADS.M2 nhận diện, tính toán tham số bay của mục tiêu, phần tử bắn và điều kiện bắn cho từng khẩu đội. Khi nhận được tín hiệu báo đồng bộ của các khẩu đội, chỉ huy bắn của phân đội sẽ nhấn nút cò điện để các khẩu đội đồng loạt nhả đạn vào mục tiêu.

Việc hiện đại hóa PPK 37mm-2N/GLLADS.M2 do Viện Tự động hóa kĩ thuật quân sự (Viện KH&CN quân sự BQP) và Phòng Pháo phòng không - tên lửa tầm thấp (QC PKKQ) triển khai thí điểm từ năm 2000 và nghiệm thu vào năm 2007. Hiện nay, phân đội PPK 37mm-2N/GLLADS.M2 đang được triển khai ở các đơn vị  pháo phòng không thuộc QC PKKQ và sắp tới cho các đơn vị PK Lục quân. Trong khi đó, các đơn vị PKKQ sẽ tiếp nhận khí tài đánh đêm được nâng cấp thành khí tài tự động (tự động bám sát mục tiêu) và PPK 37mm-2N tiếp đạn tự động.

Một số hình ảnh PPK 37mm-2N/GLLADS.M2 cải tiến tham gia thử nghiệm tại Trường bắn Cấm sơn trong tháng 1-2010 (hình TongDaChu)

[huyphongssi]

Pháo phòng không 37mm và ngày truyền thống bộ đội cao xạ 01-04-1953

Bộ đội cao xạ Cách mạng chính qui của quân đội ta chính thức hình thành từ ngày 29-06-1946 trên cơ sở quyết định thành lập 3 trung đội cao pháo 75mm thu được của Pháp tại các pháo đài Láng, Xuân Tảo và Xuân Canh do Tổng tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái đọc tại sân trại Vệ quốc đoàn TW số 40 phố Hàng Bài, HN. Tuy nhiên, do ngày 29-06-1946 được lấy làm ngày truyền thống của Binh chủng Pháo binh (thành lập ngày 07-09-1954 với tên gọi Bộ chỉ huy Pháo binh), nên bộ đội cao xạ phải chọn một ngày truyền thống khác - đó là ngày thành lập Trung đoàn cao xạ 367 thuộc Đại đoàn công pháo 351.

Khẩu pháo cao xạ 75mm loại Krupp Balonabwehrkanone của Trung đội Pháo đài Láng (hình cpv.org.vn)

Đầu những năm 1950, Đảng và Nhà nước chú trọng tới việc xây dựng một quân đội chính qui với đầy đủ các quân binh chủng hải, lục và không quân. Từ giữa năm 1952, các phái đoàn của Đ&NN ta đã thỏa thuận với Đ&NN các nước anh em như Liên xô và Trung quốc về việc giúp ta đào tạo bộ đội và trang bị vũ khí phòng không không quân, theo đó về bộ đội cao xạ, Liên xô giúp ta trang bị một số loại pháo cao xạ thu được của Đức quốc xã và loại pháo cao xạ 37mm 1 nòng do Liên xô chế tạo đủ biên chế 1 trung đoàn, còn Trung quốc giúp ta đào tạo cán bộ, chiến sĩ pháo cao xạ tại Trường sĩ quan cao xạ Thẩm Dương.

Ngày 26-01-1953, đoàn cán bộ chiến sĩ gồm 114 người đi học pháo cao xạ của ta do trưởng đoàn Nguyễn Quang Bích dẫn đầu đã lên đường đi Thẩm Dương (TQ) học chuyển loại cao xạ 37mm 1 nòng do Liên xô viện trợ. Tại Thẩm Dương, đoàn học viên của đồng chí Nguyễn Quang Bích đã được ghép học với đoàn học viên 33 người học dự bị không quân nhưng chuyển sang học pháo cao xạ từ tháng 10-1952 của đồng chí Nguyễn Tâm Trinh. Khung học viên pháo cao xạ do các đồng chí Nguyễn Quang Bích, Trần Văn Giang và Nguyễn Tâm Trinh phụ trách khẩn trương tiến hành tiếp thu lí thuyết và thực tiễn chiến đấu pháo cao xạ từ tài liệu của Liên xô và các giảng sư Trung quốc trong vòng 3 tháng.

Trong nước, Cục quân lực xây dựng và trình đề án tổ chức, biên chế trung đoàn pháo phòng không lên Tổng quân ủy và Bộ tổng tư lệnh vào giữa tháng 3-1953. Theo đề án, đây trung đoàn pháo phòng không chủ lực đầu tiên của quân đội ta, có biên chế 6 tiểu đoàn hỏa lực sử dụng pháo 37mm 1 nòng do Liên xô viện trợ, mỗi tiểu đoàn hỏa lực có 3 đại đội gồm 12 pháo cao xạ 37mm và 1 đại đội súng máy phòng không 12,7mm. Ngoài ra trung đoàn còn có 1 tiểu đoàn xe kéo pháo, vận tải kiêm sửa chữa và khối cơ quan gồm 3 ban: tham mưu, chính trị và cung cấp. Đề án biên chế, tổ chức trung đoàn pháo phòng không này đã được Tổng quân ủy và Bộ tổng tư lệnh thông qua.

Ngày 1-4-1953, đại tướng tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp đã kí Quyết định số 06/QĐ thành lập Trung đoàn cao xạ 367 thuộc Đại đoàn công pháo 351. Tên gọi 367 thể hiện đây là trung đoàn pháo phòng không đầu tiên có 6 tiểu đoàn hỏa lực trang bị pháo phòng không 37. Ngày 1-4-1953 chính thức được lấy làm ngày truyền thống của Bộ đội cao xạ.

Theo biên chế tổ chức, Trung đoàn cao xạ 367 có 6 tiểu đoàn hỏa lực mang phiên hiệu 381, 383, 385, 392, 394 và 396. Ban chỉ huy Trung đoàn cao xạ 367 gồm các đồng chí Lê Văn Tri, Trung đoàn trưởng; Đoàn Phụng, Chính ủy; Ngô Từ Vân, Phó chính ủy; Nguyễn Quang Bích, Trung đoàn phó. Tại thời điểm thành lập, khung cán bộ chiến sĩ và vũ khí của Trung đoàn cao xạ 367 vẫn còn ở bên Trung Quốc.

Ngày 20-8-1953, khung cán bộ chiến sĩ của Trung đoàn cao xạ 367 tham gia diễn tập các khoa mục chiến thuật kết hợp bắn đạn thật tại trường bắn Thẩm Dương và đạt kết quả tốt. Ngày 24-11-1953, Trung đoàn cao xạ 367 xuất quân về nước với khối tiên phong gồm 2 Tiểu đoàn hỏa lực 383, 394 và Đại đội súng máy phòng không 834 của Tiểu đoàn 396.

Ngày 21-12-1953, tại trận địa tập kết phía tây bắc thị xã Tuyên Quang, đại tướng Võ Nguyên Giáp đã trực tiếp giao nhiệm vụ cho khối pháo binh tiên phong của Đại đoàn công pháo 351 gồm Trung đoàn 45 và 2 Tiểu đoàn 383, 394 tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ. Sáng ngày 22-12, khối pháo binh tiên phong này đã làm lễ xuất quân tiến về Điện Biên Phủ.

Kéo pháo 37mm vào Điện Biên Phủ (hình dongadoan)

   

[huyphongssi]

Những phiên bản pháo phòng không 37mm tại Việt Nam

Từ khi khởi đầu các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm trong Thế kỉ 20 tới nay, pháo phòng không 37mm xuất hiện tại Việt Nam với nhiều phiên bản khác nhau và được chia thành 4 nhóm: pháo xe kéo, pháo tự hành, pháo hải quân và pháo tự cải tiến.

Nhóm pháo phòng không 37mm xe kéo gồm:
- Pháo phòng không 37mm 1 nòng loại 61-K kiểu M1939 của Liên xô
- Pháo phòng không 37mm 1 nòng kiểu 55 được Trung quốc chế tạo theo mẫu loại 61-K kiểu M1939 của Liên xô
- Pháo phòng không 37mm 2 nòng kiểu 65 được Trung quốc cải tiến trên cơ sở pháo phòng không 37mm 2 nòng mẫu V-47 của Liên xô   

Nhóm pháo phòng không 37mm tự hành gồm:
- Pháo phòng không 37mm 1 nòng tự hành mẫu ZSU-37 của Liên xô
- Pháo phòng không 37mm 2 nòng tự hành kiểu 63 của Trung quốc

Nhóm pháo phòng không 37mm hải quân gồm:
- Pháo phòng không 37mm 2 nòng cho tầu hải quân mẫu V-11 của Liên xô

Nhóm pháo phòng không 37mm ta tự cải tiến gồm:
- Pháo phòng không 37mm 1 nòng tự hành cải tiến từ mẫu ZSU-37 của Liên xô
- Pháo phòng không 37mm 2 nòng cải tiến từ pháo kiểu 65 của Trung quốc
- Pháo phòng không 37mm 2 nòng bán tự hành cải tiến từ pháo kiểu 65 của Trung quốc gắn với sàn công tác trên xe tải bánh lốp Ural-375D

[huyphongssi]

Pháo phòng không 37mm 1 nòng

Trên chiến trường Đông Dương nói chung, chiến trường Việt Nam nói riêng, pháo phòng không 37mm 1 nòng xe kéo được đưa vào phục vụ chiến đấu ở 2 bản chính là loại mẫu 61-K kiểu M1939 của Liên xô và kiểu K55 của Trung Quốc chế tạo theo nguyên mẫu kiểu M1939 của Liên xô. Pháo phòng không 37mm mẫu 61-K kiểu M1939 được Liên xô viện trợ cho ta từ trước Chiến dịch Điện Biên Phủ và trong giai đoạn hòa bình xây dựng CNXH ở Miền Bắc (1955-1964). Pháo phòng không 37mm kiểu K55 của Trung Quốc được đưa vào Miễn Bắc dưới dạng viện trợ quân sự và trang bị phòng không bảo vệ lực lượng công binh Trung Quốc trên 1 số tuyến đường giao thông và công trình xây dựng ở phía bắc Bắc bộ. 

Pháo phòng không 37mm 1 nòng xe kéo mẫu 61-K kiểu M1939 của Liên xô (ugmk.com)

Pháo phòng không 37mm 1 nòng mẫu 61-K kiểu M1939 do Phòng thiết kế Nhà máy số 8 thuộc Cục pháo binh Hồng quân Liên xô nghiên cứu phát triển dưới sự lãnh đạo của công trình sư M.N. Loginov từ tháng 1-1938. Tháng 10-1938, mẫu thử của loại pháo phòng không này đã đưa ra bắn kiểm nghiệm. Tới năm 1939, pháo được nghiệm thu và đưa vào kế hoạch trang bị vũ khí cho các đơn vị phòng không lục quân Liên xô dưới tên gọi đầy đủ là “Pháo phòng không tự động 37mm kiểu 1939”. Trong mã trang bị của Cục Pháo binh Liên xô, pháo phòng không tự động 37mm kiểu 1939 được gọi theo mã 52-P-167.

Clip pháo phòng không 37mm 1 nòng loại 61-K kiểu M1939 của Liên xô
<a href="http://www.youtube.com/watch?v=ihMv9C6YwNo" target="_blank">http://www.youtube.com/watch?v=ihMv9C6YwNo</a>

Trong Thế chiến 2, pháo phòng không 37mm 1 nòng mẫu 61-K kiểu M1939 là lực lượng cao xạ chủ chốt của Hồng quân dùng để bảo vệ các mục tiêu chống máy bay ném bom bổ nhào của Đức quốc xã. Từ năm 1943, loại pháo này được gắn thêm tấm chắn mảnh bom đạn và đạn nhọn để phù hợp với việc đi theo bảo vệ các đội hình hành tiến trong các chiến dịch phản công của Hồng quân trên chiến trường.

Pháo phòng không 37mm 1 nòng mẫu 61-K kiểu M1939 có gắn lá chắn đạn với 2 cửa ngắm dành cho pháo thủ số 1 và số 2 (tehnikapobedy.ru)

[huyphongssi]

"Pháo cao xạ 37mm" trở thành bảo vật QG
Thethaovietnam.vn cập nhật 10:58, Thứ Sáu, 29/03/2013 (GMT+7)

Hôm qua 28/3, tại Hà Nội, Quân chủng Phòng không - Không quân đã tổ chức Lễ công bố quyết định Bảo vật quốc gia Pháo cao xạ 37mm số hiệu 510681 (là một trong số 30 bảo vật quốc gia) và khai mạc triển lãm "Bộ đội Pháo cao xạ chiến đấu và chiến thắng". Đây là sự kiện nhân kỷ niệm 60 năm ngày truyền thống Bộ đội pháo cao xạ (01/4/1953 - 01/4/2013).

Theo đó, trong dịp kỷ niệm 60 năm ngày truyền thống bộ đội Pháo cao xạ, Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định công nhận hiện vật Pháo cao xạ 37mm, số hiệu 510.681 trưng bày tại Bảo tàng Phòng không - Không quân (Quân chủng Phòng không - Không quân) là Bảo vật quốc gia.

Tại buổi lễ, Thiếu tướng Nguyễn Kim Cách, Phó Chính ủy Quân chủng Phòng không - Không quân cho biết, việc Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận hiện vật Pháo cao xạ 37 mm, số hiệu 510.681 là Bảo vật quốc gia là một sự kiện có ý nghĩa to lớn, là sự tôn vinh truyền thống, là sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước đối với hiện vật có giá trị lịch sử, đối với những chiến công và thành tích của Bộ đội Pháo cao xạ nói riêng và bộ đội phòng không, không quân nói chung. Đây là niềm vinh dự, tự hào đáp ứng được nguyện vọng và lòng mong mỏi của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ trong Quân chủng Phòng không - Không quân.

Bảo vật quốc gia Pháo cao xạ 37mm số hiệu 510681

Pháo cao xạ 37mm số hiệu 510681 là khẩu pháo do Liên Xô sản xuất và được viện trợ cho Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp. Khẩu pháo được trang bị cho Khẩu đội 3, Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367 và đã gắn liền với tấm gương hy sinh quên mình dũng cảm cứu pháo không để rơi xuống vực sâu của anh hùng Tô Vĩnh Diện. Khẩu pháo này đã cùng với Đại đội 827 bắn rơi 3 máy bay và bắn bị thương 13 máy bay, góp phần làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ. Pháo cao xạ 37mm được công nhận là bảo vật quốc gia là sự tôn vinh truyền thống, sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước đối với hiện vật có giá trị lịch sử, đối với những chiến công và thành tích của bộ đội Pháo cao xạ nói riêng và bộ đội PK-KQ nói chung.

Khẩu pháo gắn liền với tấm gương hy sinh quên mình, dũng cảm cứu pháo của anh hùng liệt sỹ Tô Vĩnh Diện. Đêm 1-2-1954, trong đợt kéo pháo ra theo phương châm “đánh chắc, tiến chắc”, khi xuống dốc Chuối (là dốc vừa dài vừa hẹp, nằm chênh vênh bên vực sâu) được một đoạn thì dây tời chính của khẩu pháo bị đứt. Lúc đó, Khẩu đội trưởng Tô Vĩnh Diện và đồng chí Chí-pháo thủ số 5 cầm càng lái. Khi pháo đứt dây tời, pháo thủ Chí bị càng pháo đánh bật ra. Trong tình thế hiểm nghèo đó, Tô Vĩnh Diện dùng hết sức đẩy mạnh càng pháo còn lại vào vách núi. Tuy nhiên, trước khi dừng lại, bánh khẩu pháo đã chèn lên người Tô Vĩnh Diện. Khi được đồng đội đưa ra khỏi bánh pháo, anh chỉ kịp hỏi “pháo có việc gì không” rồi anh dũng hy sinh. Ngày 7-5-1956, Tô Vĩnh Diện được truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân và trở thành người anh hùng Pháo cao xạ đầu tiên của quân đội ta ngã xuống trên mặt trận Điện Biên Phủ.

Đồng chí Tô Vĩnh Diện

Ngày 1-10-2012, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định, công nhận pháo 37mm mang số hiệu 510681 là Bảo vật quốc gia đợt 1, cùng 29 hiện vật khác trong hệ thống bảo tàng, di tích quốc gia Việt Nam.

Nhân dịp này, Quân chủng Phòng không - Không quân cũng đã khai mạc triển lãm “Bộ đội pháo cao xạ chiến đấu và chiến thắng”, trưng bày hơn 400 hiện vật, ảnh và tư liệu. Mỗi hình ảnh, tư liệu, hiện vật tái hiện quá trình ra đời, xây dựng, chiến đấu, thể hiện sự trưởng thành và lớn mạnh của bộ đội Pháo cao xạ trước đây và Pháo phòng không ngày nay. Triển lãm sẽ diễn ra từ ngày 28-3 đến ngày 8-5.

Những khẩu súng, pháo được bộ đội Pháo cao xạ sử dụng trong các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

Thảo Phương (Thethaovietnam.vn)

[bob]

"Pháo cao xạ 37mm" trở thành bảo vật QG

Những khẩu súng, pháo được bộ đội Pháo cao xạ sử dụng trong các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

Thảo Phương (Thethaovietnam.vn)

- Trong ảnh: có ba nòng súng cao xạ: 37,  12,7 và 14,5.
 Chào bạn Huyphongs@. Cảm ơn bạn đã giới thiệu các loại súng - pháo cao xạ tại Việt nam. bob tui đã có một thời gian sử dụng súng máy cao xạ 14,5ly một nòng cải tiến (mang vác) (thời chống Mỹ 1970-1975). Bob đã trực tiếp chứng kiến đơn vị bắn rơi hàng trăm máy bay các loại... Trong các chiến dịch ở Tây nguyên (B3). Mong bạn giới thiệu đôi nét về loại súng máy cao xạ 14,5 ly cải tiến ... Hiện nay bộ đội cao xạ mình còn dùng không và có cải tiến gì nữa không. Cảm ơn bạn.

[huyphongssi]

"Pháo cao xạ 37mm" trở thành bảo vật QG

Những khẩu súng, pháo được bộ đội Pháo cao xạ sử dụng trong các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

Thảo Phương (Thethaovietnam.vn)

- Trong ảnh: có ba nòng súng cao xạ: 37,  12,7 và 14,5.
 Chào bạn Huyphongs@. Cảm ơn bạn đã giới thiệu các loại súng - pháo cao xạ tại Việt nam. bob tui đã có một thời gian sử dụng súng máy cao xạ 14,5ly một nòng cải tiến (mang vác) (thời chống Mỹ 1970-1975). Bob đã trực tiếp chứng kiến đơn vị bắn rơi hàng trăm máy bay các loại... Trong các chiến dịch ở Tây nguyên (B3). Mong bạn giới thiệu đôi nét về loại súng máy cao xạ 14,5 ly cải tiến ... Hiện nay bộ đội cao xạ mình còn dùng không và có cải tiến gì nữa không. Cảm ơn bạn.

Chào anh bob! Mấy hôm bận việc riêng nên chừ Huyphong mới xem lại bài và trả lời anh một chút về súng 14,5mm.

Súng máy phòng không 14,5mm là loại vũ khí phổ biến dùng để bảo vệ trận địa của các đơn vị pháo cao xạ và tên lửa phòng không, đồng thời được trang bị cho các đơn vị phòng không lục quân, dân quân du kích và tự vệ lập trận địa phục kích máy bay và trực thăng địch.

Trong lực lượng phòng không chính qui, súng máy 14,5mm được cải tiến theo hướng ngắm bắn bán tự động bằng so kim theo phần tử máy ngắm quang điện tử để tiêu diệt mục tiêu ban đêm hoặc gắn lên thùng xe có lắp kèm trạm ngắm quang điện tử để tăng độ cơ động di chuyển trận địa phục kích chống mục tiêu bay thấp ban đêm.

Trong lực lượng dân quân tự vệ nòng cốt, súng máy 14,5mm  là vũ khí phòng không chủ yếu của các trung đội súng máy phòng không trực thuộc BCH QS cấp quận, huyện, thị xã và thành phố thuộc tỉnh. Loại súng 1 nòng này ít có cải tiến lớn trừ điều chỉnh nhỏ ở chân giá và khung gá kẹp nòng bắn huấn luyện.

[huyphongssi]

Súng máy phòng không 14,5mm-4N được nâng cấp sang bản tự hành bắn đêm tự động bằng khí tài quang điện tử

[bob]

Súng máy phòng không 14,5mm-4N được nâng cấp sang bản tự hành bắn đêm tự động bằng khí tài quang điện tử

Khi về đơn vị cao xạ 14,5 ly một nòng cải tiến (mang vác) Huấn luyện để chuẩn bị đi B. Mổi khẩu đội (tiểu đội) chúng tôi được biên chế 21 người. và biên chế thành 7 tổ ba người. mỗi tổ ba người đảm nhiện mang vác một bộ phận súng. trong các bộ phận tháo rời của khẩu 14,5 ly: Nặng nhất là giá ba chân (33kg), bệ súng 30kg, giá đỡ thân súng 27kg, thân súng , khóa nòng, nòng súng, giá kính ngắm, kính ngắm...thùng đạn và đạn. Hồi ấy chúng tôi huấn luyện ở Tó , Đông anh , Hà nội. Khoảng tháng 10/1970 đơn vị cơ động vào Đò lèn Thanh hóa. Rồi từ thanh hóa vào Quảng trị tham gia chiến dịch đường 9 nam lào. Xong chiến dịch đường chín nam lào đơn vị quay ra Vĩnh linh rồi thàng 2/ 1971 đi (B dài) mang vác 14,5 ly vượt trường sơn vào Tây nguyên. Riêng chuyện khiêng vác súng vượt Trường sơn đã gian khổ lắm rồi. còn việc tham gia chiến đấu cùng bộ binh trong các chiến dịch nữa thì lắm chuyện đáng kể lắm. Cảm ơn bạn Huy phong@ đã mở ra ký ức cho bob.