Tiếng súng 40 năm

[kevin]

Về đến nhà tôi lăn ra ốm ngã nước chả là vì suốt những ngày đi đường chăn màn chẳng có, đến cái chiếu cũng không, toàn phải giải lá chuối khô ra mà nằm. Tuy vậy tôi cũng chả ân hận vì dù sao cũng đã được trông thấy mặt chồng, đã yên tâm được về công việc và sức khỏe của ông ấy.


Khi nhúc nhắc dậy được tôi lại đi chợ, khi công việc đồng áng đã rỗi đi chợ vừa là để kiếm thêm nuôi các cháu, vừa để làm liên lạc cho các anh ở đây với bên ngoài. Cứ đến phiên chợ Chuông là tôi gánh một gánh thúng, mủng, dần, sàng, cùng rổ rá đi chợ. Các anh ở ngoài cũng cứ phiên chợ Chuông là vào tìm tôi, trong này có gì nhắn ra, tôi nói lại, ngoài ấy có gì nhắn vào, tôi cũng nhớ về nói với các anh các chị ở nhà. Đôi khi có giấy tờ gì đấy, tôi buộc vào giữa những mớ rau rồi tồng teng gánh đi gánh về…


Công việc tội làm người làng không ai biết, nên trước sau đều thông đồng bén giọt. Tôi cũng chỉ mong được đóng góp phần nhỏ sức lực của mình vào công cuộc kháng chiến như thế để chờ đợi ngày độc lập, chờ đợi ngày bố các cháu về… Nhưng ông anh ruột nhà tôi vốn giàu có và hách dịch đâu có để cho tôi yên. Ông ấy cho người gọi tôi sang và đột ngột hỏi:

– Tao thương mày tao bảo thật, mang ba đứa con sang đây tao nuôi cho, còn ba đứa đem về nhờ ông bố đẻ mày nuôi nốt, rồi mà đi lấy chồng.

Tôi đã nói ông ấy vốn hách dịch tham lam, tham lam như tôi đã nói bố mẹ để lại cho tám chín mẫu ruộng mà ông chỉ cho vợ chồng tôi có bẩy tám sào, đến khi thấy vườn nhà mình chưa vuông ông lại bảo tôi:

– Vườn nhà tao chưa vuông cho tao ít đất cho nó vuông vắn gọn mắt.

Nhà tôi cũng đồng ý cắt thêm đất cho ông ấy. Còn hách dịch thì đối với anh em con cháu bao giờ ông ấy cũng gọi là mày tuốt và xưng tao, đối với ông, ông buộc mọi người phải thật có lễ độ. Cho nên tôi phải đáp lại lời ông đúng như một người bề dưới:

– Dạ thưa bác, bác thương bác dậy thế, em biết thế và em xin cảm ơn bác, chứ riêng em, em không muốn đưa các cháu cho ai nuôi hộ cả dù là bác bên này hay bố mẹ em bên kia. Cái sức em còn cố gắng được, em còn cố nuôi các cháu cho khôn lớn thành người.

– Thế là mày vẫn muốn chờ chồng mày chứ gì?

– Thưa bác, bác tính em không chờ chồng em thì còn chờ ai.

Ông ấy chỉ chỉ ngón tay vào mặt tôi nói:

– Này tao nói cho mà biết, thằng chồng mày ấy, đi theo Việt Minh, chỉ có họa mà ăn cứt. Nó chết mất xác ở bờ rừng khe suối nào rồi mày có biết không. Nghe tao, về mà đi lấy chồng cho nó yên thân đi…

Nghe vậy tôi vẫn phải giữ gìn nói năng thật lễ phép:

– Thưa bác giả dụ như nhà em có chẳng may mệnh hệ nào đi rồi, em cũng xin bác được ở vậy một lòng nuôi con thôi chứ em không thể bước đi bước nữa được ạ!

Thấy tôi nói thế, ông ấy nổi cáu lên quát:

– A con này cứng đầu cứng cổ thật!

Không cứng đầu làm sao mà sống trong vòng kìm kẹp của bọn địch này được. Tôi sống cứng đầu, tôi sống kiên trì đợi ngày kháng chiến thành công, ngày nhà tôi trở về…

Rồi ngày ấy cũng phải đến. Ở trong này chúng tôi nghe tin là chiến thắng lớn ở Điện Biên Phủ, rồi nghe tin ta họp hội nghị ở Giơ-ne và rồi cụ thể nhất là bọn tây đang đóng đồn bốt ở Cầu Mới rút đi sạch, cả bọn ở ngay đầu cống Mọc cũng biến hết. Tiếp theo là ngày mồng mười tháng Mười ta tiếp quản Thủ Đô. Nhà tôi về vẫn tiếp tục công tác ngoài Hà Nội. Cán bộ cũ bị lộ phải ra ngoài cũng trở về, cán bộ bí mật ra công khai, lại đông vui, lại tấp nập lại học tập chính sách, học tập văn hóa.
Xã tôi bước vào cải cách ruộng đất, ông anh nhà tôi là địa chủ, người ấy không là địa chủ còn là ai?
Sau cải cách ruộng đất là học tập thành lập hợp tác xã. Lúc đầu cả hợp tác xã mới có ba mươi nhăm gia đình nộp đơn, ấy là vận động, rồi học tập hai ba lần rồi đấy. Bà con bầu tôi làm chủ nhiệm, nhưng tôi thấy công việc mới mẻ, mình chưa hiểu biết gì nhiều, trình độ văn hóa lại quá thấp, nên tôi đề nghị nhường chân chủ nhiệm cho ông Ba Tý, tôi chỉ xin giữ nhiệm vụ đội trưởng cho vừa với sức mạnh. Ngày ấy đồng ruộng đâu đã có mương máng thuận lợi như bây giờ nên vụ đông xuân đầu tiên của hợp tác xã cũng gặp khó khăn, mỗi công lao động chỉ được cân rưỡi thóc, quy thành tiền chỉ được đâu có mấy hào. Vụ mùa tiếp theo thật là khá, mỗi công lao động được nâng lên bốn cân rưỡi thóc. Thấy hợp tác xã thu nhập cao, những nhà còn ở ngoài làm đơn xin vào tất. Bấy giờ phong trào hợp tác xã mới lên được. Tôi làm đội trưởng chín mười năm liền và giữ được mức thu nhập ấy cho xã viên…


Từ ngày ấy tôi được bà con tín nhiệm. Nghĩ lại cũng thật là lạ, ngày ít tuổi, còn mạnh chân, khỏe tay, chả làm được bao nhiêu công việc cho xã hội, bây giờ về già, mỗi ngày lại nhận thêm một nhiều công tác lên. Tính ra được ngần này công việc: làm đội trưởng sản xuất chín năm, rồi ban quản trị, ban quản lý hợp tác xã tín dụng, ban quản lý hợp tác xã mua bán, hội trưởng hội Mẹ chiến sĩ, chấp hành phó bí thư hội Phụ Nữ xã. Còn thêm tổ trưởng tổ hòa giải nữa…

Có lần tôi đã nói với chị Nhâm chủ tịch:

– Tôi già rồi, các anh các chị còn giao cho tôi lắm công việc thế, tôi đang sao nổi, tôi trả bớt công việc cho chị đấy.

Chị Nhâm cười và bảo tôi:

– Nói thật với cụ nhé, con sống được đến bằng tuổi cụ, xã có giao cho con ngần ấy công việc con thật cũng không thể đương nổi… Nhưng thôi, cụ còn mạnh chân khỏe tay, các anh các chị ấy đã trưởng thành cả rồi, cụ cứ cố gắng, cố gắng được bao nhiêu, dân xã nhờ cụ được bấy nhiêu. Có có biết ở xã này có bao nhiêu gia đình nhờ công cụ mà được êm ấm hạnh phúc đấy không?

Chị Nhâm nói thế là có ý nhắc tôi cái công việc tổ trưởng tổ hòa giải của tôi.

Trong ngần ấy công việc mà tôi làm, chỉ có cái anh Tổ hòa giải này là lắm chuyện rắc rối, lôi thôi, nó làm tôi tốn đã lắm mồ hôi, nước bọt, và thì giờ, có việc lằng nhằng suốt ba năm giời mới gọi là xong xuôi, ổn thỏa. Thì cái sự đời nó vẫn thế, vợ chồng con cái người ta sống vui vẻ, thuận hòa, họ chẳng biết mình là ai, nhưng hễ cứ động một cái to tiếng, lục đục, cơm chẳng lành canh chẳng ngon là y như người ta gọi đến mình. Có khi họ chẳng gọi, mình cũng phải mò tới xem sự thể thế nào. Mà cái nhẽ, đã gọi là chuyện đánh nhau, cãi nhau có bao giờ lại là chuyện vui?


Ít năm gần đây ngoài xã hội sinh ra lắm chuyện gọi là tiêu cực, trong đó có chuyện vợ lẽ con thêm, chuyện nhân tình nhân bánh rồi về nhà đầy vợ đầy con. Ở xã tôi cũng vậy, ông này anh kia phải lòng gái, rồi tấp tểnh lấy vợ hai, sinh ra khối chuyện mà trong số những người ấy, dân có, cán bộ nhà nước có, thậm chí đảng viên cũng có… Nhưng thôi đấy là chuyện bây giờ, nói cũng chẳng hết được…
Tôi chỉ biết rằng, trước đây cũng như bây giờ, tôi chỉ là một người dân, một người phụ nữ trong gia đình, tôi mang trên người ba chức năng: Người vợ, người mẹ, người bà. Tôi cứ cố làm tròn cho được ba chức năng ấy cũng đã có thể gọi là có góp sức mình với dân với nước.

[kevin]

Ở LIÊN KHU II

LÊ TUẤN

Mới ở Lào về, trên người còn vương bụi đường và những nỗi gian khó ở chiến trường xa. Ăn bát cơm tẻ. Vẫn thấy nhạt mồm, mà lại nhớ nắm xôi nếp Lào thơm, dẻo, chấm với "chéo" (Món ăn thông dụng ở Lào: muối rang ớt, tỏi, ba thứ giã nhỏ trộn vào nhau để chấm thịt.) cay đến chảy nước mắt. Nhất là tôi lại bị ký sinh trùng A-nô-phen hành hạ. Vài ba ngày lại lên cơn sốt rét, run cầm cập, tét từ trong lòng rét ra. Thân hình cân đối của tôi do luyện tập thể thao nay ngược lại: ngực lép kẹp, bụng lại nở to ra với cái báng số 2. Anh em đùa gọi tôi là "hình thang lộn ngược". Tôi chỉ cười trừ và cũng buồn cho sức khỏe của mình.


Sau những cơn "nhớ rừng" như vậy, người tôi ngày càng xanh xao và gầy guộc hẳn đi. Bộ quần áo Tàu Tưởng mà Bộ Quốc Phòng phát cho khi ở Lào về tôi mặc vào trông lụng thụng càng thêm ốm yếu.


Hết hạn nghỉ một tháng trời sống ở Hà Nội, một sáng trước khi lên đường, tôi đến thăm những anh em thanh niên cứu quốc cũ trong các tổ Việt Minh đang công tác ở Sở công an Bắc Bộ, thì anh Quý (Hồng Hà) đã giới thiệu tôi với anh Hoàng Mỹ (Anh Trần Hiệu Cục trưởng Cục tình báo)


Thấy tôi xanh xao không còn chút máu mặt lại sắp về đơn vị, anh Hoàng Mỹ đã bảo tôi:

– Cậu yên tâm, ở lại đây công tác với bọn mình. Công tác công an cũng hợp với kiểu thanh niên Hà Nội như cậu.

– Em phải về đơn vị, vì em là cán bộ phụ trách.

– Nếu cậu đồng ý ở lại mình sẽ sang gặp anh Lê Giản để đề nghị với anh Văn (Đại tướng Võ Nguyên Giáp) về việc chuyển công tác của cậu… Ở bên này mình cần những thanh niên xông xáo như cậu. Được không?

– Xin tùy ở các anh, nếu anh thấy em ở lại là cần.

– Được rồi, ngày mai cậu sẽ đến làm việc chỗ cụ Minh nhé (Chủ sự phòng Chính trị).

Tôi chuyển công tác từ quân đội sang công an cũng nhẹ nhàng chẳng cần thủ tục giấy tờ hành chính gì, mà chỉ là câu chuyện trao đổi bằng miệng giữa các anh ấy mà thôi.

Gia đình được biết tôi sẽ ở lại công tác ở Hà Nội liền tích cực đi kiếm thuốc chống sốt rét của hiệu "Phúc Đình cha" ở cuối phố Gia Long (Bà Triệu bây giờ) cho tôi uống.

Tôi công tác ở phòng Chính trị Sở Công An Bắc Bộ chỉ có nhiệm vụ đọc hết báo cáo hàng ngày để nắm tình hình xã hội chung, chủ yếu là nắm rõ các hành động khiêu khích gây hấn của Pháp và những vụ bắt cóc, tống tiền, giết người cướp của bọn phản động Quốc Dân đảng, Đại Việt để làm tổng kết tình hình hàng tuần, hàng tháng các vụ việc xảy ra. Có những lúc xem sách báo chán tôi lại ra đường dạo quanh các phố để thấy trực tiếp các việc gây rối, cướp giật, bóc lột người đi đường thường xuyên của lính Pháp mà Ban Liên Kiểm Việt – Pháp không thể nêu hết và đưa vào biên bản. Mỗi lần đi phố như vậy, lâu không thấy tôi về là anh Hoàng Mỹ lại bảo anh Phú hay Hồng Hà đi tìm tôi, vì anh biết tôi vẫn còn giữ khẩu súng ngắn và vẫn mang cái tính nóng ở chiến trường rừng. Anh sợ tôi lại gây rắc rối với bọn lính Pháp, và cũng đúng thế thật…


Một lần tôi đang đi trên hè phố dưới mái hiên cửa hiệu Gô-đa (Bách hóa tổng hợp bây giờ) thì gặp hai tên lính Pháp mũ đỏ, loại lính lê dương đánh thuê ngổ ngáo. Chúng thấy tôi mặc bộ quần áo lính Tàu Tưởng và người xanh dớt còm nhom, liền chống tay nạnh sườn, xoạc cẳng chắn đường nghiêng nghẹo cái đầu nhìn tôi cười khẩy chế nhạo. Tôi né tránh bọn chúng không phải vì sợ mà vì giữ kỷ luật không để gây ra việc đụng độ với chúng.


Lúc bấy giờ nhân dân, bộ đội và cán bộ Việt Minh được lệnh của Chính Phủ Cụ Hồ phải hết sức nhịn nhục tránh gây ra đổ máu.

Hai tên lính Pháp tưởng tôi sợ chúng nên há mồm ra cười hô hố. Một tên xông đến bàn thuốc lá của một chị đứng gần đấy, cướp vội lấy bao Đô-mi-nô đỏ, dứ dứ trước mặt tôi. Tôi vẫn dè chừng theo dõi hành động của chúng đề phòng chúng đánh trộm như chó cắn lén, nên khi thấy chúng giở trò cướp bóc và chị bán thuốc lá kêu lên tôi không kìm mình được nữa liền một tay rút súng ngắn cài giấu trong bụng, chân nhẩy tránh một bước tiến lên và dùng sức quật mạnh nòng súng vào cổ tay tên cướp giật làm nó bỏ rơi bao thuốc xuống đất, kêu rống lên, ôm lấy cổ tay nhăn nhó. Chị bán hàng nhặt vội bao thuốc, cắp bàn đựng thuốc bỏ chạy. Tôi đưa nhanh mắt xem tình thế và nhẩy lùi lại nấp sau cột hàng hiên, gằn giọng quát:

– Vas t'en, si non je le tue! (Cút ngay, nếu không tao giết mày!)

Tên bạn hắn gườm gườm, mắt nhìn quanh để tìm xem có bọn chúng đi qua đây không, nhưng lúc ấy trên đường phố vắng mặt bọn lê dương mũ đỏ, hắn lại nhìn thấy khẩu súng của tôi vẫn chĩa nòng về phía chúng, nên hai tên đành rút lui và làu bàu:

– Cochon! Tu nous verras! (Đồ con lợn. Mày sẽ biết tay chúng tao).

Những người bộ hành sợ có đụng chạm nổ súng nên rạt cả lên hè đường bên kia, nấp sau các gốc cây và các cửa hàng nhìn sang. Khi thấy hai tên lính Pháp lùi lũi đi, một tên vẫn ôm cổ tay, mồm méo xệch, họ khoái chí cười vang.


Không khí mùa đông se lạnh. Nhưng Hà Nội thì cứ hừng hực khí thế chiến đấu. Đi trên đường phố nào, tôi cũng gặp những nam nữ thanh niên hồng hào khỏe mạnh, chiếc mũ ca lô đội nghiêng một cách hờ hững, duyên dáng trên đầu, có gắn ngôi sao vàng trong hình kim loại vuông, bước chân rắn rỏi, nét mặt tươi tỉnh, bình thản, với cái dáng hào hoa đáng yêu của người Hà Nội.

Anh chị em sôi nổi bàn tán những câu chuyện hàng ngày trên đường phố và trong báo chí.

[kevin]

Trong một buổi đêm trực ở Sở Công An Bắc Bộ, vừa mới chập tối, tôi đang ngồi xem báo thì chuông điện thoại réo hối hả. Biết là có chuyện, tôi cầm lấy ống nghe chăm chú theo dõi câu chuyện, hỏi lại vài điều cho rõ. Sau đấy tôi vội vàng gọi điện báo cáo sang chỗ anh Lê Hữu Qua chủ sự phòng trinh sát và phụ trách đội Công An xung phong, rồi lại gọi dây nói báo cáo cho anh Hoàng Mỹ và anh Lê Giản biết tình hình mới xẩy ra. Tội gọi dây nói sang Ban Liên Kiểm Việt – Pháp hẹn cử phái đoàn tới phố Pôn-be (Tràng Tiền) vì có việc lính Pháp bắn chết và bị thương nhân dân.


Tôi thắt lưng súng ngắn vào người, nhẩy vội qua cầu thang xuống sân đã thấy xe ô tô đang nổ máy sẵn. Đầu mũi xe có cắm lá cờ hiệu của Công An xung phong. Tôi ngồi trong xe với anh Lê Hữu Qua và mấy đồng chí dáng người cao lớn đứng ghếch chân lên mũi xe hiên ngang, tay nắm khẩu tiểu liên Mỹ tôm-sơn băng đạn tròn, sẵn sàng đối phó với tình huống xấu.


Xe phóng đến trụ sở Ban Liên Kiểm Việt – Pháp ở đầu đại lộ Gia Long (Bà Triệu, bây giờ là cơ quan Đảng ủy quận Hoàn Kiếm). đã thấy xe của Ban Liên Kiểm đang nổ máy chờ xe chúng tôi tới là bám ngay phía sau. Hai xe rẽ vào phố Pôn-be, đến dãy nhà bên số chẵn gần ngã ba phố Nguyễn Khắc Cần bây giờ thì đỗ lại. Anh em tự vệ khu phố đã canh gác bí mật, thấy xe chúng tôi tới liền chạy ra kể lại tình hình sự việc. Anh Qua cử hai đồng chí công an xung phong gác ở ngoài cửa. Chúng tôi cùng cán bộ Ban Liên Kiểm và tên sĩ quan Pháp vào trong nhà. Ngay trên nền nhà gần cửa ra vào một người đàn ông bị trúng đạn vào ngực nằm trên vũng máu đã chết. Còn người bị thương ở ngoài hè đã được xe chữ thập đỏ đem đi nhà thương cấp cứu ngay.


Hơn một giờ sau, Ban Liên Kiểm lập xong biên bản, tên sĩ quan Pháp phải nhận sai lầm về phía chúng gây ra. Trước khi hắn ký vào biên bản còn làm điệu nhún vai, nghẹo đầu. Anh Qua và tôi chỉ ký vào biên bản theo danh nghĩa cơ quan pháp luật chứng kiến sự việc.


Trên đường về, tôi có hỏi đồng chí sĩ quan Dương Văn Đàm, thiếu tá phụ trách Ban Liên Kiểm Việt – Pháp về những vụ gây hấn như thế này mà đại diện bên Pháp đã phải ký nhận lỗi thì chúng có đền bù gì cho gia đình thân nhân bị hại không.

– Ban Liên Kiểm Việt – Pháp chỉ là tổ chức hình thức. Bọn tôi đã lập hơn 200 biên bản từ những vụ chó của Pháp cắn mèo của nhân dân, từ vụ lính Pháp cướp thuốc lá, ăn quịt tiền xe v.v… đến những vụ nổ súng bừa bãi sát hại nhân dân ta, có chữ ký của chúng đàng hoàng. Nhưng bọn chúng nhận lỗi chỉ là để biết lỗi, chứ có đền bù gì cho ai. Ngược lại, biên bản cứ lập và cứ ký, những vụ khiêu khích cứ tăng với sự việc ngày càng trầm trọng hơn. Bọn chúng lấy lý do là lính lê dương say rượu nên không quản được chúng nó… Có thế thôi!...


Rồi anh khẽ nói với tôi: "Nói chuyện với bọn lính Pháp bằng giấy tờ không xong được đâu, trước sau cũng phải là cái này… (Anh cong ngón tay làm hiệu bóp cò súng). Nhưng chúng ta cứ phải kiên trì mà chịu nhịn để tranh thủ thời gian hòa hoãn".


Bọn lính Pháp được chỉ huy khuyến khích càng lộng hành. Ban ngày chúng phóng xe díp khắp các phố phường, sục sạo cả vào những ngõ nhỏ và nổ súng uy hiếp tinh thần nhân dân. Các đội tự vệ khu phố được lệnh đắp ụ đất cản xe ở các đầu ngõ. Anh chị em tự vệ cắt nhau thường xuyên canh gác. Mỗi lần xe díp của lính Pháp xộc đến, anh chị em lại rút lui vào trong nhà. Lính Pháp không đi xe được phải vòng ngay mũi xe nên chúng tức tối xả súng bắn hàng tràng dài vào các ụ đất lạnh lùng mà mỗi ngày chúng lại thấy mọc lên thêm nhiều ở các đường phố Hà Nội.


Ở các nơi công sở có Vệ Quốc quân canh gác đều phải che chắn bao cát vì đã có lần lính Pháp bắn cả vào đồng chí đứng gác ở phố Lò Đúc làm anh bị thương nặng.

Bước sang đầu tháng 12, không khí chiến đấu đã bao trùm khắp cả thành phố, nhân dân đã tản cư về vùng quê nên thưa thớt, phố xá im lìm nặng nề, vắng vẻ.

Lúc này ở Sở Công An cũng không có việc gì làm khác ngoài việc chuẩn bị chiến đấu. Mấy anh em chúng tôi ở phòng chính trị đều được phân về tiểu khu mình ở để tham gia tác chiến chung với lực lượng tự vệ và Vệ Quốc đoàn. Tôi, anh Nguyễn Văn Hùng, anh Lê Tuấn em và anh Hồng Hà lại về tiểu khu 6 phố Chợ Hôm để giúp anh chị em tự vệ tổ chức chiến đấu. Ở tiểu khu 6 tội lại gặp anh Ngô Tất Oánh tức Lê Thanh Quang (tư lệnh phó Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Hà Sơn Bình, đại tá đã về hưu) một đồng chí thanh niên cứu quốc hoạt động hồi bí mật trong tiểu tổ do tôi phụ trách. Ngoài ra còn một số đồng chí khác nữa. Chúng tôi tập hợp nhau ở nhà anh Hùng (hiệu sách anh Phương số 108 phố Huế) để bàn cách chiến đấu. Ai cũng tươi tỉnh phấn khởi vui nhộn như sắp đến giờ đi dự hội.


Một đêm anh Oánh thì thào bảo tôi như có vẻ bí mật: "Tuấn này, mình thấy anh em tự vệ xì xào cho biết mấy đêm nay quân ta ở ngoại ô kéo vào nội thành cứ rầm rập suốt đêm, đủ cả súng to súng nhỏ… Chuyến này quân Pháp biết nhau".


Tôi nghe tin này cũng mừng nhưng sau đó lại nghĩ ngay: "Cũng có thể lại là mẹo nghi binh của anh Vương Thừa Vũ như khi hồi mình hành quân quanh vùng Ba Thả, Miếu Môn, Xuân Mai trước khi sang Lào chỉ cốt để hư trương thanh thế…"


Nhưng dù sao cũng khích lệ anh em càng thêm hăng hái chờ lệnh chiến đấu, điều đó là tốt nhất.

Ở tiểu khu 6 có anh Sắc là chủ tịch ban Bảo Vệ (Ban chuẩn bị chiến đấu thay cho Ủy ban Kháng Chiến sau này), anh Phụng tức Kim Tân làm phó chủ tịch. Nhưng mọi việc đều do chi bộ tiểu khu lãnh đạo mà anh Hồng Hà làm bí thư. Phụ trách về Đảng chung cho Liên khu 2 là anh Dao (Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại Thương) phó bí thư là anh Tích (Anh Trần Vĩ), về chính quyền có anh Hồng Cơ lãnh đạo. trong một cuộc họp chi bộ tiểu khu 6 cùng với anh Hồng Hà và tôi còn có chị Trinh (Vợ phó Chủ Tịch Nguyễn Lương Bằng), chị Hải (Vợ đồng chí Bùi Lâm nguyên đại sứ ở Liên Xô) và mấy đồng chí nữa. Lúc đầu tôi gặp chị Hải cũng dè dặt vì chị là đầm lai, nhưng sau thấy chị cởi mở vui vẻ hòa nhã với mọi người và nhất là tinh thần hăng hái của chị đã xóa bỏ khoảng cách nghi ngại của tôi với chị. Chị đã đảm đang việc tổ chức cứu thương trong đội tự vệ của tiểu khu. Chị Trinh, một công nhân nhà máy Rượu nhận phụ trách việc tiếp tế và hỏa đầu quân (nhà bếp). Tôi và đồng chí Hùng phụ trách đội tự vệ khu phố. Đồng chí Hồng Hà tổ chức các lực lượng phối hợp chiến đấu…

[kevin]

Một lần tôi đang luồn nhà nọ thông sang nhà kia để kiểm tra việc đục tường có được thông suốt không và cũng muốn thăm các đường lối để khi chiến đấu không bị lúng túng. Trong khi đang đi khắp nơi thì thấy hai đồng chí bộ đội đem giấy giới thiệu đến gặp tôi để bàn cách phối hợp hành động. Một trong hai đồng chí ấy là Lê Ngọc Tấn (Đại tá Cục Chính trị Tổng cục Hậu cần đã về hưu), chính trị viên đại đội 3 do đồng chí Bảo Cường là đại đội trưởng. Đồng chí Tấn gặp tôi đã thân thiết ngay vì tác phong dứt khoát và quyết định công việc nhanh chóng. Có thể cũng vì tôi đã là Giải Phóng quân nên dễ thông cảm với nhau. Từ đấy tôi và đồng chí Tấn luôn đi cùng với nhau, bàn bạc mọi cách chiến đấu khi xẩy ra chiến sự. Hôm đi điều tra nhà dầu Sen (UBKHKT bây giờ) tuy không thuộc phạm vi tác chiến của tiểu khu 6 chúng tôi, nhưng đồng chí Tấn muốn tôi đi cùng để trực tiếp thấy tình hình địch và lên phương án chiến đấu. Hai chúng tôi ăn mặc bình thường nhưng đều giắt súng ngắn trong người. Chúng tôi đi bên này đường nhìn sang và quanh quẩn ở gần đấy để tìm hiểu lực lượng của quân Pháp đóng ở đây. Tên lính gác nghi ngờ vì thấy hai chúng tôi cứ nhìn sang vị trí của chúng nên nó nói gì với một tên lính khác rồi cả hai tên cắp súng ngang trong tay lùi lũi đi sang hè đường, mỗi tên đi một phía như muốn chặn đường chúng tôi. Đồng chí Tấn bấm tay vào tôi ra hiệu, tôi cũng đã nhận thấy ý định của chúng định bao vây hai chúng tôi nên kéo tay đồng chí Tấn đi nhanh vượt trước khi chúng sang đường, lên phố Găm-bét-ta (Trần Hưng Đạo) rồi rẽ lối khác về phố Lò Đúc (Arnamd Rousseau). Đồng chí Tấn kéo tôi vào căn nhà gác ở ngay góc phố nhìn ra ngã năm nơi một tiểu đội vệ quốc quân đóng bí mật. Đồng chí Tấn cho tôi biết là các anh đã đào một đường hầm thông ra giữa ngã năm và có đặt một quả bom sẵn sàng cho nổ khi giặc dùng xe thiết giáp đánh xuống Lò Đúc. Anh còn cho tôi biết ở ngay dưới rạp chiếu bóng Ma-giéc-tích (Tháng Tám) khách sạn Mê-trô-pôn (Thống Nhất) ngã năm Cửa Nam đều cũng được đặt bom ngầm trong đường hầm cả rồi.


Sáng hôm 16-12, tôi đến Sở Công An làm việc thấy các phòng vắng vẻ, tưởng là mình đến sớm, định lấy báo ra xem thì anh Hồng Hà đã ló đầu vào cửa vẫy gọi tôi đi họp. Trong phòng đầy đủ mọi người, ai nấy im lặng không đùa cười như mọi khi, tất cả anh em chúng tôi ở phòng chính trị đều có mặt và còn nhiều đồng chí công an xung phong và trinh sát. Anh Lê Hữu Qua là ủy viên trong Ủy ban Bảo Vệ Thành phố đang phổ biến tình hình địch và cách chuẩn bị chiến đấu của công an. Trước hết đội công an xung phong phải bố trí tác chiến bảo vệ cơ quan Sở và Tổng Nha. Một tiểu đội sẽ sang đóng ở nhà Đấu Xảo (Cung Văn hóa Công Nhân) phối hợp với lực lượng tự vệ thành làm thế tựa chi viện cho nhau. Còn chúng tôi, anh em trong phòng chính trị, thì được phân công về tiểu khu mình ở để phụ trách các đội tự vệ chiến đấu ở đường phố.


Trong tình hình chiến sự, phải rút lui thì địa điểm tập hợp là chùa Vân Hồ nơi anh Lê Hữu Qua đặt trụ sở chỉ huy tác chiến ở đấy. Chùa Vân Hồ ở trong làng có lũy tre um tùm và phải qua nhiều ao hồ, ruộng rau muống… Nhưng thực tế khi chiến đấu, cũng chẳng ai nghĩ đến tập hợp ở địa điểm này mà còn lo bám sát mặt trận để càn quân địch. Tôi là bộ đội giải phóng quân cũ, nên được các anh giao cho khẩu súng trường của kỵ binh Nhật, ngắn, nhẹ hơn và bắn cũng êm hơn khẩu mút-cơ-tông. Khi nhận đạn, tôi chọn toàn loại đạn xuyên và đạn cháy. Xếp đạn vào trong súc-giơ tôi đặt viên đạn xuyên có sơn đen ở đầu đạn, rồi đặt đến viên đại cháy có sơn đỏ ở đầu đạn để đánh xe hắp-tờ-rác và xe díp. Ngoài ra, tôi còn được các anh giao cho bảo quản chiếc máy chữ kiểu Baby để làm tài sản của cơ quan khi phải rút về vùng nông thôn. Anh Lê Tuấn em được giao một bọc tiền lẻ… Nhưng ngay từ điểm đầu nổ súng tôi cũng không rõ mình đã quẳng chiếc máy chữ ở đâu mà chỉ mải mê với chiến trận… Tất cả chúng tôi đều ngây thơ nghĩ rằng đã đánh nhau còn ai buôn bán gì mà phải dùng đến tiền, bỏ đi cho nhẹ… Việc ăn uống đã có chị Trinh và tổ hỏa thực nấu cơm của chị lo liệu cung cấp cho mình rồi…


Trong khi cuộc họp đang bàn tán thì chợt nghe nhiều tiếng súng nổ ran ở mạn phố trên. Chúng tôi nghĩ là đã đến lúc xẩy ra chiến đấu nên cuộc họp được giải tán ngay. Anh Qua cử trinh sát đi thăm dò tình hình. Tôi xách súng và máy chữ chạy bộ về nhà và dọc đường nghe được lõm bõm tin tức của người đi đường là quân Pháp đang nổ súng khiêu khích đánh vào phố Hàng Bún và ngõ Yên Ninh…
Từ ngày hôm ấy, tôi không đến Sở làm việc nữa mà lo nhiệm vụ ở tiểu khu. Đến chiều tin tức đã rõ: quân Pháp gây hấn ở phố Hàng Bún và ngõ Yên Ninh giết hại hơn 40 người dân và tự vệ. Sau đó chúng còn bắn pháo vào nơi này làm đổ nhiều nhà cửa và giết hại thêm một số người khác.


Có súng trường, tôi đi đến các nhà đội viên tự vệ, huấn luyện cấp tốc cho anh em các sử dụng, cách ngắm bắn, cách chạy nấp và lợi dụng địa hình như hàng cây, cột mái hiên để tránh địch. Tôi đi suốt ngày không kịp về nhà ăn uống mà tiện bữa ở nhà nào, ăn ở đấy.


Đến tận chiều, thấy anh Tuấn em tìm tôi đưa cho một gói nặng và bảo ở trên thành phát cho đấy. Tôi dở gói ra, toàn là mìn thỏi kíp và dây mìn. "Các anh bảo chúng mình đục thân cây, nhét thỏi mìn rồi cho nổ kíp đánh gục các cây cối đổ chặn ngang đường làm thêm chướng ngại vật".


Về khoản này, tôi đã biết sử dụng và còn theo lời những đồng chí giải phóng quân người Thổ khi chúng tôi sang Lào cho biết là mìn dẻo của Nhật ngọt lắm, ai đau bụng uống một tí là khỏi ngay. Tôi véo một tí nhấm cũng thấy ngọt thật, nhưng sợ độc nên không dám phổ biến cho ai biết như vậy.
Ngay tối hôm ấy, vì sự kiện căng thẳng ở Hàng Bún và Yên Ninh, nhiều nhà dân đã tản cư, chỉ khép cửa để cho chúng tôi ra vào tự do.

– Chúng tôi về quê đây, ở lại thêm vướng chân anh em. Nhà cửa, tài sản đấy, xin giao lại tất cả cho các anh tự vệ.

– Cố diệt hết chúng nó, dăm ba bữa nửa tháng cho chúng tôi về nhà nhé…

Tại nhà anh Hùng, nơi chúng tôi lập ban chỉ huy tự vệ chiến đấu, suốt đêm hôm ấy, anh chị em tự vệ đến xin ghi tên nhận nhiệm vụ. Ai có vũ khí dù là dao kiếm gậy gộc thì vào lực lượng chiến đấu. Các chị vào đội cứu thương họp ở một nhà khác do chị Hải phụ trách. Các anh chị hỏa thực (nhà bếp) và hỏa đầu quân (nấu cơm) do chị Trinh phụ trách họp riêng ở một nơi…


Không khí chiến đấu đã sôi sục và khẩn trương. Chúng tôi phân công nhau đưa từng tốp tự vệ đi đục các thân cây một lỗ nhỏ đủ nhét thỏi mìn dẻo về phía mặt nhà để khi mìn nổ sẽ hắt thân cây đổ xuống mặt đường. Anh Oánh đưa một tổ đi điều tra lại ổ tác chiến của Pháp ở phố Giắc-canh (Ngô Thời Nhiệm) chúng đóng cửa suốt ngày và còn có ba tên vẫn ở trong nhà đó. Anh Tuấn em dẫn một số anh em khác đi điều tra ổ tác chiến của Pháp ở phố Nguyễn Chế Nghĩa. Trong nhà này chúng còn có 4 tên lập vị trí để bảo vệ cho bọn lính đóng ở nhà dầu Sen.

[kevin]

Gần sáng chúng tôi về cả nhà anh Hùng, ai nấy mệt nhoài, đã thấy bà mẹ anh Hùng luộc một rá cà cuống thịt và trên bàn để một đống bánh mỳ nóng vàng rộm mới lấy ở hiệu bánh "Bu-lăng dơ-ri Mô-đec" bên kia đường (bây giờ là rạp Đại Nam).

– Anh em ăn đi cho đỡ mệt.

Bà cụ vẫn tươi cười thản nhiên và lại có vẻ mừng vui như nhà đang có việc, khi thấy chúng tôi tập hợp đông đủ.

– Thưa cụ chưa đi tản cư ạ?

– Vội gì, các cậu còn ở cả đây. Bao giờ đánh nhau rồi đi cũng vừa.

Chúng tôi vừa ăn bánh vừa nhằn cà cuống, nói chuyện râm ran, anh Phong, anh ruột anh Hùng vứt ra bàn một túi thuốc Đô-mi-nô bao giấy đỏ. Nhưng chúng tôi chỉ cầm lên xem vì có ai biết hút thuốc lá đâu. Đang ăn, anh Hồng Hà đến, chiếc kính cận cứ tụt xuống mũi làm anh thỉnh thoảng lại lấy ngón tay đẩy nó lên. Anh triệu tập chi bộ họp khẩn cấp. Chúng tôi kéo nhau lên gác nhà anh Hùng, nghe anh Hồng Hà phổ biến tình hình riêng trong Đảng, sau đó phát cho mỗi người một tấm thẻ Đảng in trên bìa học sinh to bằng ba bốn bao diêm, có đánh số thẻ và do đồng chí Lê Quang Hòa, bí thư Thành ủy ký. Anh Hồng Hà cho biết trong trường hợp thất tán mỗi người một nơi, ai đến đâu nếu gặp đảng viên có thẻ như thế này thì tập hợp nhau lại để tổ chức lãnh đạo chiến đấu. Chúng tôi cẩn thận cất thẻ Đảng vào túi áo ngực vì trong người anh em chúng tôi chẳng ai có giấy tờ gì cần phải giữ. Chỉ có các công chức đi làm mới có ví đựng tiền, còn trước đấy thanh niên ra đường ngoài chiếc khăn tay nhỏ, bỏ ít tiền lẻ vào túi là đủ.


Ngay hôm ấy, các đội viên đã tập hợp theo đúng nhiệm vụ. Về chiến đấu, tôi và anh Oánh chỉ huy tự vệ đánh bọn Pháp ở phố Giắc-canh, anh Hùng và anh Tuấn em dẫn một số anh em đánh ổ tác chiến của Pháp ở phố Nguyễn Chế Nghĩa. Anh Hồng Hà lo tổ chức các đội tiếp viên bổ sung. Anh em chúng tôi lại tiếp tục tản ra các nhà trong phố để vận động bà con đi tản cư cho hết. Trong khi đi từng nhà để xem xét, tôi gặp rất nhiều chuyện cảm động: có gia đình ở gần ngã tư phố Huế và phố Séc-giăng Lu-ri-vê (Nguyễn Công Trứ) khi chúng tôi đến cả nhà đã khăn gói gọn gàng. Nhưng bà mẹ thì cứ khóc lóc, nấn ná mãi không đi được vì khi gọi cậu con trai nhỏ lại không thấy đâu cả. Hóa ra chú bé trốn ở dưới gầm tủ không chịu đi tản cư mà cũng quyết ở lại sống chết với Thủ Đô. Cuộc giằng co giữa hai mẹ con vừa xúc động, vừa buồn cười. Bà mẹ, một tay túm lấy con lôi kéo, một tay cứ phát vào người cậu ta mà mắng. Cậu nhỏ cứ gào lên ầm ĩ: "Con không đi tản cư đâu. Con ở lại với các anh tự vệ cơ… Con trai phải ở lại đánh Pháp, đi tản cư xấu lắm!"

Cô chị đã đeo khăn gói cũng đùng đùng tự ái:

– Mày bảo ai xấu, mày biết ở lại đánh giặc, tao lại sợ hay sao! Tao cũng ở lại đây… Bố mẹ cứ về quê trước đi, chúng con đánh nhau xong sẽ về…

Và thế là cả hai chị em cứ túm lấy chúng tôi năn nỉ:

– Anh cho em làm liên lạc nhé. Tên em là Lương…

– Anh cho em vào đội cứu thương hay làm gì cũng được. Em là Tuyết Lan.

Bà mẹ chỉ biết khóc và kêu khổ. Ông bố lúng túng thở dài:

– Thôi… Tôi cũng đành gửi hai em để các anh bảo ban giúp cho.
Rồi ông quay lại dặn hai con: "Các con có đánh nhau thì khéo khéo rồi về nhé. Bố mẹ ở quê mong đấy"

Bà mẹ, tay xách va li, lau nước mắt, giúi vào tay hai chị em ít tiền rồi bảo chúng tôi:

– Gạo nước, củi lửa trong nhà còn đủ cả, các anh chị cứ dùng đừng ngại gì… Tôi thầm nghĩ: "Chuyện đánh giặc mà nhân dân mình coi như một cuộc đi vắng nhà ít lâu nhẹ nhàng, đơn giản như vậy."

Từ hôm ấy em Lương không rời tôi nửa bước.

Có nhà khi chúng tôi đến đã thấy chủ nhà đặt cả thùng gạo và thức ăn lên một bàn giao cho chúng tôi rồi mới ra đi. Bà chủ nhà còn cẩn thận gỡ lấy chiếc chìa khóa trong chùm đưa cho tôi:

– Anh giữ lấy chìa khóa này để ra vào nhà cho tiện. Chúng tôi đi ít hôm nếu thấy tình hình yên ổn thì sẽ trở về ngay. Chỉ mong các anh đánh chết hết chúng đi để bà con hàng phố trở về sống yên vui…
Có ai biết đâu ngay cả chúng tôi cũng chưa nghĩ tới mình sẽ đi vào cuộc kháng chiến của toàn dân lâu đến 8 năm kém hai tháng 9 ngày mới lại trở về Thủ Đô. Trong những ngày đầu kháng chiến ấy, biết bao nhiêu người con gái, con trai của Hà Nội đã vĩnh viễn nằm lại với đường phố thân yêu của mình.


Ngày 17-12, giặc Pháp tăng cường gây hấn, chúng đổ quân bao vây trụ sở công an Hàng Đậu, bắn phá khiêu khích dọc phố Hoàng Khoai và trong chợ Đồng Xuân, cho xe ủi đến phá ụ đất của Vệ Quốc quân ở phố Lò Đúc nổ súng bắn lung tung vào hai dãy nhà phố Hàng Bột (Sơ Ăng-toan).


Tình hình càng trở nên ráo riết luôn trong tình trạng sẵn sàng tác chiến. Các đội viên tự vệ, cứu thương, hỏa thực, tiếp tế đều đã sống tập trung tại địa điểm với mọi thứ vũ khí của mình: súng, lựu đạn, đao kiếm, gậy gộc, giáo mác, chai xăng cờ-rếp, túi cứu thương và cả quang gánh… Nhìn anh chị em nào cũng thấy nét mặng trang nghiêm, với đủ loại vũ khí dụng cụ đánh giặc, tôi xúc động muốn trào nước mắt. Nhất là khi thấy các em nhỏ liên lạc, ca lô đội lệch, quần áo gọn gàng, chiếc chăn dạ hay chăn len cuộn tròn buộc chéo qua vai, nét mặt nghiêm trang một cách ngây thơ đáng yêu. Các chị vận áo dài mầu tha thướt, nhưng không son phấn, vai đeo túi cứu thương tay cầm kiếm sẵn sàng xông ra trận. Những đội viên nam nhà nghèo một chút thì chỉ mặc áo lương, áo kép, đi guốc cầm gậy, đội viên nhà giàu có của thì mũ dạ, mũ len, áo dạ, đi giày da, đeo lựu đạn và chai xăng tự trang bị quanh thắt lưng.


Đội tiếp tế của chị Trinh đã đi gom tất cả lương thực, thực phẩm cất vào mấy căn nhà kiên cố ở ngoại ô để dự trữ. Đội còn thu nhặt tất cả mâm đồng, nồi đồng, đỉnh đồng v.v… để chuyển giao cho xưởng quân giới đóng ở làng Vạn Phúc, Hà Đông đúc đạn.


Đội cứu thương của chị Hải, người nào cũng túi xách đựng chủ yếu là bông băng và thuốc đỏ, còn ngoài ra chẳng có thuốc gì khác.

Đội tự vệ chiến đấu bảo cho nhau biết cách sử dụng lựu đạn và cách dùng chai xăng cờ-rếp…

Lúc này các nhà giàu có cũng không còn nấn ná tiếc của được nữa. họ khóa cửa, cài chốt và ra đi với các tài sản quí, quần áo, chăn màn v.v… Phố xá tự nhiên như rộng hẳn ra hơn trước, không còn xe và người đi lại trên đường, chỉ thỉnh thoảng lắm mới có chiếc xe đạp của người nào đấy hối hả gò lưng đạp nhanh.


Gió rét thổi ù ù, mấy chiếc lá bàng cuối cùng đã trút hết xuống mặt đường hoang vắng. Bầu trời xám xịt in hình những cành bàng khẳng khiu thành những nét đậm trên nền trời. Loa thông tin đã công khai thông báo những tin tức quân Pháp gây hấn và những mệnh lệnh của Ủy ban Bảo Vệ thành pố để các lực lượng chiến đấu ở lại Hà Nội theo dõi sát sao từng ngày, từng giờ sự việc tất yếu sẽ phải xẩy ra.

[kevin]

Ngày 18-12, các đội viên tuyên truyền cổ động lại vác loa "a-lô" báo tin quân Pháp đã chiếm Nha Tài Chính (Bộ Ngoại Giao bây giờ) chiếm Bộ Giao Thông Công Chính và hồi 21 giờ tối đã gửi cho Chính Phủ một tối hậu thư đòi phải giải tán các đội viên tự vệ, công an và vệ quốc đoàn, giao nộp vũ khí cho chúng, nếu không đến ngày 20-12 chúng sẽ hành động.


Cũng tối hôm 18-12, chúng tôi truyền tay nhau xem "Mệnh lệnh chuẩn bị gửi Vệ Quốc đoàn, Công An xung phong và Dân Quân Tự vệ thành" do anh Nguyễn Văn Trân chủ tịch Ủy ban Bảo Vệ thành phố ký.


Riêng trong nội bộ Đảng, được phố biến bí mật là vào khoảng 8 giờ tối ngày 19-12 Chính phủ đã quyết định hành động trước thời gian hạn trong tối hậu thư của giặc Pháp. Có nghĩa là chiến tranh chắc chắn vào tối ngày 19-12 rồi. trong người chúng tôi nôn nao khó tả, chờ giây phút bùng nổ mà sao thấy dài như vô tận. Thời gian chỉ còn một đêm nay và ngày mai nữa, chúng tôi còn phải làm gấp một số việc chưa xong như kiểm tra lại các nhà giàu chưa cho đục tường sớm, phải tiếp tục đục tường nhà ở phố này thông sang phố khác, đào những đường hào ngang đường để qua lại tránh đạn địch, xem xét vị trí để lập chướng ngại vật…


Những nhát cuốc bổ vào đường nhựa, chạm vào đá tảng bật những tia lửa nhấp nhoáng. Những tiếng búa đục tường trầm trầm vang vọng suốt dọc các dãy phố. Ánh đèn điện vẫn tỏa rộng một vầng sáng trên mặt đường vắng lặng.


Các nhà trong phố đều mở toang cửa, nhưng không có người, chỉ có bóng các đội viên tự vệ chạy đi chạy lại, hối hả làm việc trong im lặng và trong gió rét ào ào như cầm dao lóc từng miếng da mặt. Các thân cây đều đã được nhồi mìn và kíp sẵn sàng cho nổ… Chợt mọi người ngừng tay cuốc vì tiếng chuồng tàu điện leng keng đã báo cho anh em chú ý. Đến chỗ đào đường tầu chạy từ từ.

– Ôi! Tầu điện vẫn chạy.

– Ta vẫn sinh hoạt bình thường như mọi ngày, việc gì mà sợ chúng.

Một giọng nam cao vút cất lên: "Bao chiến sĩ anh hùng" tất cả anh em tự vệ cùng hòa giọng hát theo: "Lạnh lùng vung gươm ra sa trường"

Tầu điện chạy ra ngoại ô. Trên toa hầu hết là người đi tản cư, cũng lấy tay vỗ nhịp vào thành tầu và ló đầu ra vẫy gọi:

– Ở lại chiến đấu nhé! Chúng tôi chờ tin thắng trận của các anh.

– Bà con đi mạnh khỏe, yên tâm, chúng tôi quyết giữ vững Thủ đô…

Tiếng bánh sắt nghiến trên đường ray ríu rít xa dần, quầng sáng đèn đi mãi về phía ngã tư Trung Hiền. Anh em tự vệ lại tiếp tục công việc. Thế là qua một đêm rồi, còn ngày hôm nay nữa thôi…
Ngày 19-12, trời vừa hửng sáng, phố xá còn chìm ngập trong sương trắng đục, đồng chí Tấn đã đến gặp tôi, kéo riêng ra một chỗ hỏi nhỏ:

– Cậu biết tin gì chưa?

– Rồi! Trong Đảng cũng đã phổ biến trước. Bọn mình đã bí mật chuẩn bị đâu vào đấy chờ đêm nay là nổ súng.

– Mình điều quân lên đóng ở các địa điểm sát vị trí địch rồi. Nhớ phối hợp chặt chẽ với bọn mình nhé.

– Anh chị em tự vệ đã thề sống chết với Thủ Đô. Chỉ tiếc là bọn mình ít vũ khí quá, không biết đánh đấm được bao lâu…

– Bọn mình sẽ cung cấp cho các cậu ít lựu đạn.

– Mỗi người được một quả cũng là tốt. Trước mắt bọn mình phải diệt xong mấy cái ổ tác chiến chết tiệt của địch đã.

– Bộ đội có mục tiêu khác. Đánh xong, bọn mình sẽ cùng với các cậu bố trí bảo vệ từng đường phố. Chắc chắn địch sẽ tung quân bao vây diệt lực lượng của ta ở Liên Khu I là chính. Chúng mình ở vòng ngoài sẽ tấn công mạnh để đỡ đòn cho các đồng chí ấy. Nội công, ngoại kích mà. Trụ sở của các cậu đóng ở đâu?

– Bây giờ tạm thời là nhà số 108 phố Huế. Còn sau này tùy theo tình hình chiến sự, nhưng nói chung bọn mình sẽ bám sát đường phố Huế để chiến đấu. Cậu cần tìm mình, cứ tìm đến tuyến đầu giáp ranh với địch. Còn muốn cần gì về tổ chức, liên lạc với Hồng Hà, cậu ấy đóng tạm thời ở nhà Bùi Duy Dân. Vả lại chúng mình ở đâu, cứ hỏi anh chị em tự vệ thì biết ngay.

Trước khi tôi chia tay với đồng chí Tấn, em Lương đã kéo tôi cúi xuống nói thì thầm một chuyện khẽ vào tai tôi

– Chú bé liên lạc của cậu nói chuyện gì thế?

– Em Lương nói với anh Tấn đi

– Em chịu thôi, anh nói hộ em.

– Chú muốn gì nào, anh giúp được anh sẽ sẵn sàng.

– Em Lương thấy quả lựu đạn Mỹ mỏ vịt của cậu thích quá nên muốn xin mà lại sợ.

Đồng chí Tấn cười thân mật, vuốt má em Lương bảo

– Anh tặng chú bé để đánh Pháp đấy. Chú biết cách sử dụng chưa?

– Em nhờ anh Tuấn bảo giúp em, em xin cảm ơn anh…

Được quả lựu đạn đẹp, Lương hí hửng đeo ngay vào thắt lưng và em nhìn tôi hãnh diện tưởng chừng như em đã lớn hẳn lên mấy tuổi.

Khi đồng chí Tấn đi rồi, chúng tôi lại tiếp tục công việc. Cả ngày hôm ấy, không thấy bọn lính Pháp phóng xe díp trên đường, và bọn lính mũ đỏ cũng không thấy nghênh ngang trên hè phố. Chúng nó có lệnh cắm trại để chuẩn bị đấy.


Anh em tự vệ đàng hoàng làm việc ban ngày nên các đường hào chạy ngang qua đường nhựa nhanh chóng thành hình một liên hoàn căn cứ chiến đấu. Đến quá trưa, mọi việc chuẩn bị đã hoàn thành tốt. Chúng tôi chỉ mong ngóng đến giờ phút lịch sử vào buổi tối hôm nay.


Chiều hôm ấy ăn cơm xong, đội quân của chị Trinh còn phát cho chúng tôi mỗi người một nắm cơm và miếng thịt kho mặn với lý do là để thức đêm, nhưng trong nội bộ Đảng chúng tôi rõ là cả đêm nay chắc chắn không ai ai có thể ngủ được. Đến ngày mai, chưa ai biết là sẽ thay đổi ra sao... Trong nơi nhà tập trung anh chị em tự vệ và cứu thương chỉ nghe thấy các bài hát vang lên và tiếng cười sảng khoái, hết Bao chiến sĩ anh hùng đến Diệt phát xít, rồi Nhớ chiến khu v.v… Tiếng hát xen lẫn tiếng đàn ghi ta đệm làm không khí náo nhiệt và đầm ấm vui vẻ. Tôi ghé qua thăm anh chị em đứng ngắm các khuôn mặt trẻ trung và đẹp một dáng vóc hào hùng, thầm nghĩ "Trước lúc bước vào trận đầu quyết liệt mà anh chị em vui vẻ như thế này, lo gì về mặt tinh thần sa sút nữa…" Vả chăng những người nhút nhát hay vì một lý do gia đình nào đấy không ở lại chiến đấu được, đã đi tản cư cả rồi. Những anh chị em còn ở lại đến bây giờ đều là những chiến sĩ đáng tin cậy…

[kevin]

Tôi nhớ lại trong những buổi sinh hoạt chi bộ, anh Hồng Hà vẫn nhắc chúng tôi phải chú ý phát triển đảng viên trong anh chị em tự vệ và anh có hỏi tôi về tính cách của anh Oánh và Tuấn em.

– Anh Oánh thì tôi tin tưởng lắm vì chính anh đã được tôi tuyên truyền vào tổ chức Việt Minh từ đầu năm 1943. Trong khi hoạt động cách mạng, anh tỏ ra gan dạ và bình tĩnh. Anh cũng đã tham gia vào việc chiếm trại Bảo An binh thời kỳ tổng khởi nghĩa.

Tuấn em thì còn sốc nổi cần phải có thời gian tuyên truyền chủ nghĩa Mác-xít chín hơn nữa…

Nghĩ vậy, tôi liền đi tìm anh Oánh để tâm sự với anh và nói thêm về chủ nghĩa cộng sản. Anh chăm chú nghe tôi và mãi sau mới nói thủ thỉ:

– Mình cũng biết, mình vẫn mong được như thế…

Thế là rõ, anh Oánh đang có nguyện vọng được gia nhập Đảng cộng sản Đông dương. Trong dịp chiến đấu này chỉ cần anh tỏ rõ phẩm chất cách mạng kiên quyết của mình là tôi đề nghị anh Hồng Hà kết nạp anh vào Đảng được…


Trời đã tối, đèn thành phố vừa bật sáng, chúng tôi biết là sắp đến giờ nổ súng, nên tất cả; tôi, anh Hùng, anh Oánh và Tuấn em cùng nhiều anh em khác đổ cả ra đường. Tự nhiên tôi thấy người rét run, tay cầm cái gì cũng lóng ngóng. Có lẽ tôi cảm động không giữ được bình tĩnh nữa sao… Đây có phải là trận đầu tôi giáp mặt với quân thù đâu. Có thể lần thứ nhất vào trận khi còn ở Sầm Nưa, tôi còn lo lắng và run tay, nhưng giờ đây… và chỉ ít phút sau tôi biết là cơn "nhớ rừng" đã nổi lên hành hạ tôi rồi. Tôi quay lại nhờ anh Hùng kiếm cái áo vét-tông dạ mặc vào người, nhưng vẫn thấy run lên cầm cập. Anh Hồng Hà nhìn tôi ái ngại: "Cậu Tuấn lại lên cơn sốt rét rồi phải không?"

– Mình chỉ rét một lúc thôi, rồi mới sốt nóng. Qua cơn ấy là lại khỏi.

Anh Hồng Hà bảo chị cứu thương đưa cho một mấy viên thuốc ký ninh. Tôi đỡ lấy mấy viên thuốc ở tay chị, cho vào miệng, nuốt chửng ngay, rồi mới kịp để ý đến chị đang chăm chú nhìn mình.

– Anh bị sốt rét từ bao giờ thế?

– Chị Tuyết Lan đấy à?

– Anh đi nằm một lát đi. Em Lương đâu hở anh?

Vừa lúc ấy Lương chạy xộc vào thở hổn hển: "Anh sang ngay phố Giắc-canh (Ngô Thời Nhiệm) đi, các anh ấy đang chờ anh đấy".

Rồi không để tôi kịp nói gì, em cứ lôi tay tôi kéo bừa ra cửa. Tôi còn kịp nghe tiếng anh Hồng Hà nói:

– Anh ấy mới ở chiến trường bên Lào, đánh Pháp về đấy.

Từ nhà anh Hùng sang phố Giắc-canh có một quãng, nhưng tôi và em Lương vừa qua một đoạn phố Hác-măng (Trần Xuân Soạn) một tiếng nổ vang ầm từ phố trên vọng lại. Đèn điện phụt tắt. Tôi vừa chạy, vừa bảo em Lương:

– Đánh nhau rồi đấy! Em cứ bình tĩnh đi với anh.

– Em không sợ đâu… Bây giờ làm gì hở anh?

– Em chạy về tìm anh Oánh nói là anh hãy cho các tổ tự vệ nổ mìn đánh đổ các cây, cột đèn điện và vất tất cả đồ đọc trong các nhà làm chiến lũy nơi có đường hào chạy ngang qua phố, rồi em quay lại đây với anh ngay nhé. Anh đánh bọn Pháp ở ổ tác chiến này. Các anh khác đã được phân công nhiệm vụ cụ thể cả rồi. Nhanh lên!


Lúc ấy tôi nói mà phải như hét lên em Lương mới nghe rõ vì quanh chúng tôi trời đất tối om, những tiếng mìn nổ vang, tiếng súng to, nhỏ, tiếng tự vệ reo hò, tiếng đồ đạc đủ cả giường tủ, bàn ghế, đồ thờ, chăn màn hòm xiểng, chậu hoa cây cảnh… nghĩa là tất cả đồ dùng lớn bé của các nhà trong phố, đều được anh em khiêng vứt chắn ngang đường lập chướng ngại vật. Những tiếng động ấy vang rền như lay động cả vòm trời đã đỏ rực vì những đám cháy. Thật là cảnh tượng trời long, đất lở.


Tiếng loa của các anh chị em tuyên cổ (tuyên truyền cổ động) đủ cả giọng kim, giọng trầm, giọng the thé, đi khắp dọc phố: "A lô! A lô! Thưa toàn thể đồng bào, giặc Pháp đã nổ súng tấn công ta. Giờ cứu nước đã đến, toàn thể đồng bào hãy đứng lên…"


Tôi chưa hiểu động đất như thế nào, chỉ thấy người cứ lâng châng, chao đảo chập choạng như dơi ban ngày, chạy vài bước lại vấp ngã, người vẫn còn rét run. Đến chỗ ổ tác chiến của giặc, thấy anh em tự vệ đang reo hò vây xung quanh, nhưng chưa ai nổ súng vì cũng chưa biết cách tấn công vào vị trí nhà gác. Trong cái ồn ào hỗn hoạn của mọi tiếng động, tôi bảo anh em không hò hét làm gì cho thêm huyên náo làm lộ mình. Tôi cử một tổ ba người lặng lẽ men theo tường các nhà bên cạnh đến chỗ hàng rào sắt phia cổng để anh em tiếp cận vào sân cho dễ.


Bọn địch trong nhà chắc hẳn là những tên quen giữ vị trí nên chúng chỉ im lặng, thỉnh thoảng thấy động lại bắn ra qua các khe cửa sổ.

Bên ngoài nhìn vào trong nhà không được, nhưng địch ở trong nhà nhìn ra đường có ánh lửa soi mập mờ bóng người nên chúng chủ động nổ súng. Tôi cầm súng trường chăm chú xem tia lửa nòng súng ở chỗ nào thì bắn ngay vào nơi đó.


Một lúc lâu thấy tiếng lựu đạn nổ rồi ba anh tự vệ chạy vội lại chỗ tôi: "Tí nữa chết anh ạ. Chúng tôi đang định phá khóa, còn gỡ dây xích tiếng loảng xoảng làm địch tung lựu đạn trên gác xuống. Vừa thấy tiếng động, chúng tôi nhẩy vội chạy sang bên này nên kịp tránh, nếu không thì…"


Các anh vừa nói vừa cười khúc khích như mình vừa làm một việc đùa nghịch vụng trộm bị lộ. Thì ra có một tên ở trên gác canh chừng cho 2 tên ở dưới nhà giữ cửa. Tôi đưa súng trường cho một anh tự vệ lớn tuổi:

– Anh cầm khẩu súng này nhằm vào chỗ cửa sổ khi nó hé mở để ném lựu đạn thì cứ bắn vào đấy yểm hộ cho tôi sang phá khóa.

Tôi dùng khẩu Chiêu Hòa của mình, bí mật tiếp cận cổng sắt, sờ tay lần chỗ có khóa đưa nòng súng gần sát ổ khóa nổ một phát, làm chiếc khóa gãy tung. Tôi vội đạp cánh cổng sắt rồi chạy rạt về một bên tránh luồng đạn của chúng bắn trong nhà ra chíu chíu. Vừa lúc ấy bốn, năm anh tự vệ đã xông vào trong sân. Tôi chỉ kịp hét lên: "Nép sát vào tường, chú ý địch ném lựu đạn xuống sân…", thì đã nghe tiếng lựu đạn nổ vang mảnh gang đập vào song sắt hàng rào, rồi lại đập vào tường làm vôi vữa bắn tung cả vào người tôi. Dứt tiếng nổ mấy bóng anh tự vệ chạy ra khiêng theo một người.

– Anh Bảo chết rồi.

Tôi chạy theo sang bên kia đường hỏi lại mới biết Bảo hăng hái quá vừa vào đến sân thấy địch ở trên gác bắn xuống bèn ném lựu đạn lên nhưng lựu đạn không trúng cửa sổ, đập vào tường lại rơi xuống sau mới nổ sát hại chính người sử dụng nó. Cả đêm hôm ấy, mấy lần chúng tôi dùng chai xăng cờ-rếp và cả rơm để đốt cánh cửa xong được vào tầng dưới, nhưng địch ở trên gác chặn đóng cầu thang và thả lựu đạn xuống làm chúng tôi lại phải nhảy ra ngoài.

[kevin]

Loay hoay mãi vẫn chưa diệt được ổ tác chiến này. Đến gần sáng, tôi để lại một toán tự vệ độ 6, 7 anh trụ ở các nhà xung quanh bao vây ổ tác chiến địch, canh phòng chúng ló ra là diệt.

Tôi quay trở lại phố Huế, quang cảnh thật khác lạ. Chỉ qua một đêm mà đường phố ngổn ngang cây đổ, cột đèn gãy, hai toa tầu điện nằm nghiêng trên đường và mấy chiến lũy chướng ngại vật cao sừng sững, che chắn cả tầm mắt. Dây điện loằng ngoằng đứt ngang dọc mặt trên đường. Muốn đặt một bước chân đi thoải mái cũng khó.


Tôi hình dung ra cảnh gần 100 đội viên tự vệ trong một đêm đã tạo ra cảnh này thật hết sức phi thường. Các nhà trong phố gần như trống trơn toang hoác vì đến cả cánh cửa cũng bị tháo rồi vứt ra ngoài lập chiến lũy. Có chỗ các anh còn lấy chăn, chiếu trải ra vắt ngang trên dây điện lòng thòng để ngăn tầm mắt địch.


Một lúc sau, anh Hùng và anh Tuấn em cũng về cho biết ổ tác chiến của địch ở phố Nguyễn Chế Nghĩa chưa diệt xong mà chỉ mới phá được tầng dưới. Địch vẫn cố thủ ở tầng trên lại được súng của bọn lính Pháp đóng ở nhà dầu Sen chi viện nên đánh chúng cũng vất vả.


Chúng tôi bàn nhau đêm nay sẽ thu thập các đồ gỗ vào tầng dưới đốt để diệt chúng. Kế hoạch được bàn kỹ và phân công anh em tự vệ đi gom các vật dụng dễ cháy, kiếm xăng và dầu hỏa để tẩm đốt… chuẩn bị sẵn tối là lại tấn công ngay.


Đứng ở gác nhà bên cạnh nhìn sang đối diện cửa sổ căn nhà của địch, tôi nghĩ lúc này có được một khẩu súng trường phóng lựu đạn (Tromlbon VB) thì phá vỡ được cánh cửa sổ sẽ ném lựu đạn và chai xăng cờ-rếp sang tiêu diệt chúng dễ dàng hơn. Đang lúc ấy tôi nghe thấy tiếng xe háp-tờ-rắc và súng đại liên của địch nổ ràn rạt.


Em Lương hét to: "Địch tấn công anh Tuấn ơi!"

Tôi và em nhẩy đại xuống cầu thang vòng ra phố Giắc-canh. Tổ tự vệ chốt canh gác căn nhà của địch cũng đã nổ súng bắn vào chiếc xe cứ xông bừa đến, đỗ trước cửa ổ tác chiến này. Tôi nghĩ là chúng viện trợ súng đạn và lương thực cho bọn cố thủ trong nhà, nhưng cũng có thể là chúng đón bọn này rút chạy, liền bảo em Lương xuống cuối phố luồn sang đường báo cho các anh tự vệ đừng bắn vào xe nữa mà nhằm bắn vào những tên địch chạy ra hay ở trên xe xuống. Em Lương thoắt chạy ra ngay. Còn mình tôi, tôi cầm lựu đạn đã rút sẵn chốt an toàn, tay cầm súng ngắn nhằm bắn vào bọn chúng khi chạy ra xe. Nhìn chiếc xe lù lù đỗ ngay ở hè nơi mình đứng trông thật là ngon, tôi muốn quẳng ngay cho chúng quả lựu đạn, nhưng không có chai xăng ném kèm theo thì cũng chưa chắc phá được xe của chúng. Diệt được phương tiện này thì chúng tôi lại cầm chân được mấy tên trong xe buộc chúng phải trụ lại ổ tác chiến làm mồi thêm cho chúng tôi tiêu diệt đêm nay. Nhưng tôi chỉ có mỗi quả lựu đạn ném vào xe chưa ăn chắc nên đành chờ khi địch ra khỏi xe hay bọn trong nhà chạy ra sẽ ném lựu đạn diệt chúng và cả xe.


Tiếng súng bên tổ tự vệ im được một lúc, một tên địch nhô ra khỏi cửa xe, tôi liền nhằm bắn ngay. Hắn kêu rống lên ngã thụt vào trong xe. Liền lúc ấy địch quay khẩu đại liên bắn rát vào chỗ cửa sổ nơi tôi vừa đứng làm cánh cửa gỗ nát vụn tung ra tơi tả. Tôi đang định trèo lên gác để tìm thế cao đánh xuống thì nghe tiếng em Lương:

– Anh Tuấn ơi, anh Oánh đến đây rồi.

– Đừng trèo lên gác nữa, cứ nấp vào sau cửa sổ này lừa lúc nó im nổ súng thì đánh…

– Địch rút chạy rồi các anh ơi.

Tôi và anh Oánh cùng một lúc tung lựu đạn ra chỗ cổng sắt nơi địch trong nhà đang chạy ra. Anh Oánh ném theo chai xăng cờ-rếp nhưng chỉ trúng vào sườn xe. Cùng lúc ấy bên kia đường có mấy bóng tự vệ lao ra ném lựu đạn sang. Tiếng nổ ầm ầm. Bọn địch trong nhà có 3 tên dìu nhau vừa ra đến cổng thì gục xuống vì loạt lựu đạn của chúng tôi và anh em tự vệ tới tấp ném sang. Hai tên lính Pháp trên xe nhẩy xuống xốc bọn kia lên và xe rồ máy chạy. Súng đại liên trên xe quét ràn rạt vào hai bên dãy nhà trong phố. Tôi chỉ kịp nhìn thấy lửa xăng lem lém bám ở thành xe thì chúng đã thoát được ra đến đầu phố và chạy mất.


Tất cả chúng tôi nhẩy ào vào trong nhà chỉ thấy từng đống đạn và vỏ đạn, đồ đạc lộn xộn. Trên gác thức ăn và đồ hộp, bánh mỳ, sữa chúng bỏ lại bừa bãi trên bàn. Góc nhà có một đám bông băng lẫn máu. Xuống đến đường chỗ xe đỗ chúng tôi cũng thấy vệt máu loang lổ nhưng không rõ số phận của địch ra sao.


Cuộc chiến đấu diệt ổ tác chiến của địch không đạt kết quả, nhưng cũng làm cho chúng phải rút ngay không trụ lại được lâu để quấy rối hậu phương ta.

Về đến trụ sở em Lương đưa khoe tôi một vốc đạn cỡ 9 ly, tôi mừng quá vì số đạn này dùng được cho khẩu Chiêu Hòa mà tôi đang lo sắp hết.

Anh em tự vệ cũng kéo về đông đủ đang nhận phần cơm, vừa ăn vừa kể chuyện râm ran việc của mình làm. Ai nói người ấy nghe vì tiếng ồn ào xen lẫn tiếng cười của các anh chị cứu thương, của đội tiếp tế hỏi thăm tình hình chiến sự.


Tôi chạy sang nhà biệt thự của Vũ Đình Tụng ngay cạnh chợ Hôm gặp anh Lê Ninh¹ (Tức Lê Khởi Nghĩa, nguyên cán bộ thư ký riêng của Chủ tịch Phạm Văn Đồng hồi kháng chiến chống Pháp, nay đã về hưu ở số 62 Hàng Bồ) một học sinh đã tốt nghiệp tú tài phần thứ nhất, hiền lành, củ mì, một tri thức nhưng lại tình nguyện xung vào đội hỏa thực (đầu bếp) đang khư khư trong tay khẩu súng trường đứng co ro canh gác kho thực phẩm và vật dụng quý để trong nhà ga ra ô tô mà đội đã thu được.

– Còn cơm không, anh Ninh?

Nghe tiếng tôi hỏi, chị Trinh ở trong nhà đang chỉ huy anh chị em nấu nướng vội chạy ra. Trông chị gọn gàng trong bộ cánh bông trần, chị cười để lộ hai hàm răng đen nhưng nhức đều đặn:

– Anh em có ai việc gì không hở Tuấn?

– Có một anh bị dính mảnh lựu đạn đã được các anh chị cáng thương đem đi rồi… Chị còn cơm nắm không? Anh em tự vệ còn đang bố trí trong khắp các nhà ở trên mạn đầu phố.

– Có nhiều người không?

– Em cũng chẳng nắm được số lượng đâu. Nhưng qua nhà nào các anh chị cũng cứ gọi to lên, có khi anh chị em bố trí ở trên tầng gác hay sân thượng ở cả hai bên dãy phố. Anh Hùng và Tuấn em còn đang bố trí đánh địch ở góc phố Nguyễn Chế Nghĩa…

– Tôi xin đi!

Anh Ninh vừa nói vừa quàng súng qua vai và khẩn trương xếp cơm nắm vào đáy rá. Một số anh chị em trong đội hỏa thực cũng làm theo anh.

Trông dáng anh cao lêu đêu đi đầu với vẻ xăng xái, chị Trinh nhìn theo cười bảo tôi:

– Anh ấy hăng hái và chịu khó lắm. Chỉ phải cái tội người cao quá khổ mà luồn qua các lỗ đục tường cũng khá vất vả.

[kevin]

Ăn cơm xong, tôi và anh Oánh sắp xếp lại các đội tự vệ và đưa anh em lên bố trí dọc hai bên nhà hè phố. Lúc này địch chưa tấn công được đến đây, nên chúng tôi còn ung dung đi lại trên đường. Đến gần chiều, anh Tấn tìm gặp tôi.

– Có chiến lợi phẩm tặng cho cậu đây.

Anh rút trong túi ra một vốc đồng hồ đeo tay nữ chừng độ 10 chiếc và lấy chiếc ống nhòm dùng trong rạp hát khảm xà cừ rất đẹp đưa cả cho tôi.

– Khi có lệnh chiến đấu, bộ đội mình giật bom ở dưới rạp Ma-giéc-tích (Tháng Tám) nhưng không nổ. Có đồng chí xung phong chui vào hầm để dùng búa đập kíp bom. Mình thấy hy sinh như thế vô ích nên cho bộ đội tấn công xung phong ngay vào rạp chiếu bóng. Bọn Tây, đầm chủ quan vẫn đi xem phim bị chúng mình tiêu diệt và bắt sống tất cả. Khốn nạn nhất là bọn đầm, chúng mất hết cả vẻ kênh kiệu khinh bỉ dân Việt Nam xưa nay, chui rúc cả vào nhà vệ sinh, tự lột trần truồng để… chống đỡ với anh em mình. Có đồng chí đã định sọc lưới lê vào cái bụng trắng lốp của bọn nó, nhưng mình ngăn kịp được sự bùng nổ căm hờn của anh em.


Còn khi đánh sang nhà tên Sanh-tơ-ni thì tên trùm thực dân này đã biến mất từ sáng, chỉ còn một tiểu đội lính Pháp canh giữ sở bị anh em vệ quốc tiêu diệt ngay. Mình vào phòng tên Sanh-tơ-ni thu được số đồng hồ này, chắc là của tên thực dân dùng để làm quà tặng cho các cô gái đến ăn ngủ với nó… Đồng hồ đâu ra mà lắm thế, đầy một hộp vải to tướng… Mình chỉ kịp lấy một nắm cho cậu.


Tôi cầm lấy nắm đồng hồ nữ có đủ cả dây đeo, quàng chiếc ống nhòm vào cổ, cảm ơn đồng chí Tấn.

– Bây giờ mình cho bộ đội về đóng ở trong phố phối hợp với tự vệ của các cậu để chặn đánh địch.

– Anh chị em đang ở trong các căn nhà dọc hai bên dãy phố từ đầu ngã tư Du-đa dơ La-gơ-rê trở xuống (Hàm Long) cậu bố trí bộ đội xen kẽ với tự vệ để hỗ trợ cho anh em… Em Lương sẽ đưa cậu đi quan sát các vị trí nhà nào tiện thì đóng quân. – Rồi tôi quay lại bảo em Lương:

– Anh thưởng trước cho em chiếc đồng hồ chiến lợi phẩm đầu tiên đấy.

Em Lương thích thú đeo ngay vào cổ tay và cứ ngắm nghía mãi chưa chịu đi, còn chần chừ muốn nói điều gì.

– Em còn yêu cầu gì nữa nào. Đưa anh Tấn đi nhanh lên rồi về đây vì còn nhiều việc đấy.

– Em đề nghị anh, nhưng thôi anh ạ!

Lương định chạy đi tôi đã giữ được em lại:

– Đề nghị gì thì nói luôn đi thế mới là tác phong quân sự.

– Em… Em định cho chị Lan em.

– Anh biết rồi. Thôi cứ đi đi. Anh về trụ sở sẽ đưa cho chị ấy một chiếc và nói là của em cho chứ gì.

–Không! Nếu anh cho em thì để em đưa chị ấy tận tay cơ…

– Đồng ý, nhưng chú phải nói là chiến lợi phẩm của chú đấy nhé.

Em Lương cười tỏn tẻn, cẩn thận cất chiếc đồng hồ vào túi rồi kéo tay anh Tấn đi luôn.

Quay về trụ sở, tôi thấy anh Hồng Hà đang bàn với chị Trinh về việc thu vét gấp các loại thực phẩm còn lại.

– Ngày mai đến lượt tự vệ chiến đấu đấy chị ạ. Chắc địch sẽ tấn công vào phố Huế đầu tiên.

– Mình cũng dự đoán như vậy nên tối hôm nay tạm thời cậu chỉ cắt số ít canh gác ở đầu phố, còn huy động tất cả anh chị em giúp đội chị Trinh chuyển hết thực phẩm xuống cửa ô để rồi chuyển dần ra ngoài. Chủ yếu là thủ bằng hết gạo, thực phẩm, đồ đồng, tiền và đồng hồ.


Cả đêm hôm ấy, phố Huế nhộn nhịp người đi lại, mang vác những bọc to, nhỏ nặng nề đi xuống mạn phố dưới.

Gần sáng, tôi vẫn ngồi ở ghế tràng kỷ ngủ gà ngủ gật, thì anh Oánh xộc vào gọi tôi:

– Tuấn ơi, lên chỗ cậu Tấn để bố trí lực lượng chuẩn bị chiến đấu.

Tôi choàng dậy cố mở mắt nhưng hai mí cứ dính chặt vào nhau vì có đầy dử.

– Mình đau mắt rồi, để mình cạy xong dử mới nhìn thấy được.

Mọi người cười ẩm cả lên trêu chọc tôi, một anh nào đấy nói ỏn ẻn:

– Đằng ấy hãy hoãn một tý. Tớ cạy dử mắt xong hãy đánh nhau cũng không muộn.

Chị Lan nhanh tay đã lấy khăn mới đắp lên mắt cho tôi rồi chị lấy thuốc nhỏ luôn vào đấy hai mắt.
Cạy xong dử mắt, thuốc ngấm vào trong làm tôi sót cứng cả mắt một lúc, xong tôi vội vàng thắt lưng súng và lựu đạn, quàng túi dết vào người bước ra cửa. Em Lương cũng đã gọn gàng với chiếc chăn dạ trọn quàng chéo qua vai, quả lựu đạn mỏ vịt lủng lẳng ở thắt lưng. Thấy tôi, em cũng chạy theo và giúi vào tay tôi chiếc bánh mì còn nóng. Tôi cũng không rõ em kiếm ở đâu ra lúc này chiếc bánh ấy, nhưng cứ cầm lấy ăn ngay vì bụng đã cồn cào lắm rồi.


Chúng tôi bố trí ở mấy nhà gác đầu, cứ 2 vệ quốc quân thì có 1 tự vệ vì vệ quốc có đầy đủ súng đạn. Còn tôi xuống một quãng thì vài ba tự vệ người có 1 vệ quốc quân, dặn dò các anh em cách nổ súng chi viện cho nhau. Ngoài ra chúng tôi còn bố trí hai cánh có đầy đủ vũ khí mạnh hơn và cả bom "Ba càng" và đạn "Bảo toàn"¹ (Đạn Bảo toàn là đạn 75 hoặc 57 ly có cán tre dài để lao đi) ở trường Hàm Long và mấy căn nhà gác nhìn sang hiệu thuốc tây Bông sơ-cua.


Các anh Hùng, anh Oánh, anh Tuấn em đều nằm bố trí ở các tổ mũi nhọn mà chắc chắn sẽ phải đương đầu với địch ngay lúc chúng tấn công xuống phố Huế.

[kevin]

Việc bố trí đã xong, anh em tự vệ có người vừa nhấm nháp cơm nắm vừa thổi kèn ác-mô-ni-ca chờ địch.

Đến gần 10 giờ thì hai cánh bố trí ở phố ngang đã thấy súng nổ vang. Ai nấy đều chạy ra nấp bên cửa sổ hay hàng hiên vì bọn lính mũ đỏ đang bắn liên thanh rào rào vào hai dãy bên phố. Chúng nấp sau các cây cụt, vọt tiến từng đoạn. Súng của anh em vệ quốc quân và tự vệ cùng điểm từng phát nhằm vào những tên ngổ ngáo nhất… Địch chững lại, cũng vào chiếm các nhà gác bắn trả, nhưng chúng cũng không tiến sâu được nên sau hơn một giờ chiến đấu địch phải rút lui. Vị trí đầu phố Huế vẫn giữ được nguyên vẹn. Tôi và đồng chí Tấn ở trong ngôi nhà của một ông bác sĩ ngay góc phố quan sát cách đánh của địch và thấy trận này chúng tấn công như muốn thăm dò lực lượng của mình, chứ đánh đấm kiểu như dọa nhau thì không có kết quả gì… Ngày mai hay ngày kia mới là cuộc chạm trán nẩy lửa và địch chỉ dám đánh ban ngày, còn ban đêm lo giữ vị trí là chính vì chúng sợ lực lượng ta ở mọi ngóc ngách các nhà trong phố, mà chúng không thể nào biết rõ được, sẽ tấn công tiêu diệt chúng bất ngờ ở cả bốn phía. Vì vậy, ban đêm chúng tôi thấy chỉ cần cắt một vài tổ luân phiên canh gác địch, còn tự vệ và vệ quốc được tìm nơi tập trung nghỉ. Nếu có báo động thì các tổ ở vị trí nào cứ theo liên lạc mà triển khai chiến đấu. Anh em vệ quốc còn có nhiệm vụ tác chiến của đơn vị, tối đến lại lên quấy rối tiêu hao địch ở các vị trí chúng đã đóng quân như ở nhà dầu Sen trại Bảo An binh…


Tảng sáng ngày 22-12 tôi ngủ dậy, chuẩn bị đi xem lại các nơi tự vệ bố trí thì thấy đạn moóc-chi-ê nổ ầm ầm. Mọi người tưởng địch tấn công nên tất cả anh chị em tự vệ chỉ một loáng sau đã ra vị trí hết. Địch vẫn bắn moóc-chi-ê vung vãi xuống tận dưới chợ Đức Viễn. Chúng tôi đang căng mắt chờ đợi thì thấy mấy bóng người ung dung đi trên hè phố, tiến tới nơi chúng tôi đang bố trí. Mọi người chăm chú theo dõi và đã nhận ra là anh em tự vệ nhà mình nên dáng điệu đàng hoàng, vừa đi vừa cười nói với nhau. Tôi luồn qua các nhà ra gặp số anh em này, nhận ra anh Tuấn em và mấy người nữa, ai nấy mặt mũi đều đen nhẻm.


Thấy tôi các anh cười chỉ để lộ hai hàm răng trắng lóa…

– Làm sao mà mấy cậu bẩn thế này?

– Đêm hôm qua, chúng tôi đến trinh sát tình hình địch ở nhà dầu Sen, lần mò vào từng nhà ở phố Nguyễn Chế Nghĩa. Vào đến một căn biệt thự thì anh em phát hiện có tên lính gác đang hút thuốc lá. Anh em bí mật tiếp cận và hạ sát nó rất gọn. Tôi mò vào trong nhà đến chỗ cầu thang sờ thấy đống đạn và chiếc mũ sắt liền lấy mũ sắt vơ tất cả đạn vào trong, nhưng vô ý để đạn kêu loảng xoảng đánh động bọn địch ở trên gác chúng thả lựu đạn xuống, anh em rút ra ngoài kịp. Dọc đường về đến chỗ tràn than thì bị quả đạn moóc-chi-ê của địch bắn trúng vào đấy nên anh nào cũng bị bụi than phủ đầy người.


Anh nói xong đưa cho tôi chiếc mũ sắt đựng đầy đạn súng các-bin và đạn súng 9 ly kiểu ổ quay Smít. Một anh tự vệ gỡ trên vai khẩu các-bin đưa cho tôi.

– Các anh lấy được của địch thì cứ giữ lấy mà dùng. Tôi có súng ngắn rồi, chỉ xin các anh số đạn 9 ly này thôi.

Tôi trả lại súng các-bin cho anh tự vệ và chiếc mũ sắt cho anh Tuấn em.

Tin tổ tự vệ của anh Tuấn em lấy được súng của địch làm các anh em tự vệ ở các tổ khác xôn xao, ai cũng muốn có dịp cướp được súng địch để dùng, gây một không khí phấn chấn và lạc quan trong chiến đấu.


Khi địch ngừng bắn moóc-chi-ê, tôi và anh Tấn luồn qua lỗ đục tường đến các nhà có vệ quốc và tự vệ bố trí để kiểm tra lại việc sẵn sàng chiến đấu thì thấy bên kia đường, đạn 12 ly 7 ở góc phố Rây-nách (Trần Quốc Toản) nổ từng loạt 3 viên ở một đầu đạn. Tôi tưởng là súng của bộ đội nhưng đồng chí Tấn cho biết là đơn vị anh chưa được phân loại súng đại liên. Hai chúng tôi kéo thêm một tổ tự vệ bí mật băng qua đường hào và chiến lũy bất chợt xông vào nhà Xương Hòa bán thuốc lào ở ngay góc phố.

– Ngồi im, giơ tay lên.

Đồng chí Tấn vừa quát lớn thì những họng súng đã lăm lăm chĩa cả vào 4, 5 người đang túm tụm ngồi trên giường tập hút thuốc lào và nói chuyện.

Bọn họ hoảng sợ vội nhẩy cả xuống đất giơ thẳng hai tay lên trời.

Nhìn thấy chúng tôi mặc quần áo bộ đội và mấy anh tự vệ cũng đeo sao vàng trên mũ ca-lô, họ tươi ngay nét mặt. Chúng tôi cũng đã thấy họ đeo sao vuông nên đều hạ nòng súng xuống.

– Các anh là tự vệ ở khu phố nào lên đây?

Một anh chừng là chỉ huy tốp này nên đứng nghiêm nói dõng dạc như học trò được gọi lên bảng:

– Thưa các anh, chúng tôi là sinh viên Đông Dương đại học xá muốn được lên đánh địch ở mặt trận.
Tôi tên là Hồng Quân phụ trách tổ súng máy này.

Tôi thầm nghĩ: "Tên hay quá!"

– Sao các anh không bắt liên lạc với chúng tôi mà cứ đặt ở tuyến sau nã vào lưng chúng tôi à? Cách anh lấy súng này ở đâu?

Một anh đội viên nhanh nhẩu trả lời:

– Anh em sinh viên chúng tôi nhịn ăn dành dụm chung nhau mua khẩu súng 12 ly 7 này của bọn Tầu Tưởng. Anh Hồng Quân có sáng kiến cài một que tre cật vào chỗ cò súng nên nó cứ tự động nổ vài phát lại im.

– Chúng tôi còn bố trí lực lượng ở cả trên đó. Các anh muốn đánh giặc thì chúng tôi sẽ bố trí cài vào các tổ ở đầu phố.

– Thưa các anh, chúng tôi đi lên thử sức, còn phải đưa súng về bảo vệ khu Đông Dương học xá.

– Quân Pháp chưa tấn công xuống đấy ngay được đâu. Hôm qua nó mới đánh kiểu thăm dò. Nay mai sẽ diễn ra những cuộc chạm trán quyết liệt. Các anh muốn đánh địch ở lại đây với chúng tôi càng tốt.

Anh Tấn muốn gạ số anh em này ở lại để có thêm lực lượng vũ khí mạnh, chiến đấu có kết quả hơn. Nhưng họ bàn nhau thầm thì một lúc rồi anh Hồng Quân lại dõng dạc:

– Thưa các anh, chúng tôi phải đem súng về báo cáo lại với ban chỉ huy tự vệ của trường mới dám quyết định ở lại với các anh hay không. Tự vệ trường chúng tôi cũng có nhiệm vụ phòng thủ mạn đường số 1 xuống nhà thương Cống Vọng (Bệnh viện Bạch Mai).

Biết là không kéo họ ở lại được, anh Tấn để họ rút và còn dặn lại:

– Lần sau các anh có muốn lên đánh giặc, nhớ liên hệ với chúng tôi kẻo lại đâm lưng nhau đấy.
Họ nháy nhau ra khiêng súng đạn rút về trường.

Tổ tự vệ sinh viên này rút được một lúc lâu thì địch bắt đầu tấn công. Tôi nghe tiếng đạn nổ cứ "tắc bọp" râm ran khắp nơi trong phố.

– Chúng bắn súng loại đạn gì thế nhỉ?

– Đạn "đum-đum" đấy. Tiếng nổ đầu nòng súng và viên đạn bay đi, chạm vào vật rắn lại nổ một lần nữa để sát thương ta. Cậu ở mặt phố chính này, mình lên chỗ đơn vị đóng ở Hàm Long đây. Nơi này kẻ địch ở nhà dầu Sen nống ra chắc có lực lượng mạnh hơn cả.