Đến đây nảy ra 1 câu hỏi: tại sao nhà thờ La Mã, vốn nặng tay với tất cả những gì tà đạo, heresy, đa thần giáo v.v. như thể hiện ở đền Pantheon hay Coloseum (em sẽ kể sau) lại chấp nhận hàng loạt trang trí giữa lòng Vatincan theo motif đa thần giáo Hy-La?
Tất nhiên, em không biết gì về tôn giáo này và cũng không phải là Robert Langdon.
Nhưng sau khi lang thang ở Vatican, ta không thể không đặt ra câu hỏi trên.
Ngược lại lịch sử 1 chút, ta thấy Lịch sử của Vatican là lịch sử của thỏa hiệp để tồn tại và phát triển. Vào tk4 SCN, trước sự cần thiết củng cố đế chế đang rạo rễu sau hơn 3 tk tồn tại phát triển mạnh mẽ, hoàng đế La Mã thỏa hiệp với tôn giáo mới này, mong nó thổi sinh khí vào đế chế của ông. Trong thời Trung cổ, cho tới trước các cuộc Thập tự chinh, nỗ lực của Vatican là thiết lập 1 trật tự vững chắc cho vùng đất Tây Âu của mình. Vì lẽ đó, họ phải liên minh và thỏa hiệp với những bộ lạc đa thần của dân rợ. Vào thời hậu Thập tự chinh, trước áp lực phải cải tổ mạnh mẽ sau khi mở cửa giao lưu với Hồi giáo, nhà thờ, mặc dù liên tục trấn áp mạnh tay với Thệ phản, tà giáo, phù thủy... lại dễ dàng thỏa hiệp với việc xem ngay cả Giáo hoàng trước tiên cũng vẫn là 1 con người. Như vậy, việc liên tục thế tục hóa và thỏa hiệp là đòi hỏi tất yếu để giúp Vatican tồn tại, trong 1 thế giới đầy những thế lực hùng mạnh khác nhau, đầy những cạnh tranh khốc liệt, đầy những cuộc chiến vì sự sống còn. Thế tục hóa liên tục, đó là yếu tố quan trọng giúp Kito giáo La Mã tồn tại và phát triển.

Dịch từ chú thích tại đây:
Phòng thú vậtCác Đức Giáo hoàng Clement XIV (1769-1774) và Pius VI (1775-1799) là các chủ nhân bảo trợ vĩ đại cho nghệ thuật và khoa học, nhờ họ mà chúng ta có Bảo tàng Pio Clementino và hàng loạt những phòng sưu tầm theo mọi chủ đề. Tại phòng thú vật tập trung các cổ vật - thường xuyên được tái tạo và tu sửa - bởi lý do các mẫu vật nguyên bản hay bị mất mát - nhằm mục đích tạo ra một "bầy thú cẩm thạch". Vào nửa cuối tk 18, vô số những điêu khắc ex-novo (chắc là hàng mới sáng tạo-danngoc) được thêm vào cho bộ sưu tập, chủ yếu là tạc các mẫu động vật hiếm quý đẹp mắt. Đôi khi người ta chọn màu đá gần giống như màu da lông thú. Một số trường hợp các vật liệu đặc biệt được dùng để tạo ra các hiệu ứng gây ngạc nhiên.
Bộ sưu tập rất khác thường này, vừa có giá trị nghệ thuật vừa có giá trị nghiên cứu tự nhiên, vừa thể hiện nhận thức sâu sắc của Giáo hội về các khuynh hướng mới về văn hóa được phát triển trong thời kỳ Age of Reason (thời kỳ Lý Trí, bao gồm cả thời kỳ Ánh sáng, kéo dài trong tk 18 ), đặc biệt là những thành quả từ các xuất bản của Diderot và cuốn Bách khoa Toàn thư của D'Alembert (1751-1772). Mối liên hệ với tự nhiên trong thế giới cổ được tìm hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau và từ nhiều cấp độ: thần thoại học và điền dã, các cuộc đi săn và trò chơi, và đôi khi thậm chí cả góc độ thiên văn học. Thêm vào đó, người ta còn nhận thấy nhiều yếu tố thuần túy là động vật học, vốn rất phổ biến trong tk 18, ở 1 loạt truyện ngụ ngôn về những con thú quý hiếm từ vùng đất lạ và những hoạt cảnh phong phú mô tả tập tính của nhiều loại sinh vật khác nhau. Tài nghệ của điêu khắc gia thời ấy thể hiện rõ nét thông qua các cố gắng của họ nhằm so tài với các bậc thầy thời xưa, nổi bật như trong các tác phẩm của Antonio Franzoni xứ Carrara (1734-1818).




Sàn nhà lót mosaic