Ngọn lửa chiến tranh lạnh - Tập 1

[SaoVang]

Song, cái chính không phải ở chỗ đoàn đại biểu Mỹ chưa kịp nghiên cứu những kiến nghị đó. Tơruman hoàn toàn không hứng thú gì về những kiến nghị đó. Ông có dự định khác. Ông định nhân chuyện này tỏ rõ cho Liên Xô biết thái độ "cứng rắn" của ông. Giờ đây, Tơruman đã sẵn sàng công khai xé bỏ những hiệp định ký kết trước đây và muốn tỏ ra rằng: Bất kể là ý kiến của ai, nếu không hợp với "khẩu vị" của Mỹ, ông ta chẳng cần phải suy nghĩ tới. Tuy nhiên, ông vẫn chưa công khai điều bí mật mà bỗng dưng ông thấy cần phải giữ kín. Người ông ta lâng lâng một cảm giác khoái trá khi nghĩ đến sau lưng mình là sức mạnh ghê gớm khó lường hết của thứ vũ khí mới và sự kinh hoàng của đại biểu Liên Xô vào giờ phút biết được tin này.

Phía Liên Xô rõ ràng cũng cảm thấy "sự cứng rắn" của Tổng thống Mỹ. Song người đứng đầu Chính phủ Liên Xô vẫn trấn tĩnh, vẫn bình thản trình bày quan điểm của mình.

“Xtalin: Ý tứ trong những đề nghị của chúng tôi nêu ra là chúng tôi muốn nói lên ý kiến của mình rằng Chính phủ Ba Lan mong muốn có một đường biên giới phía tây như vậy. Hôm nay hay là ngày mai chúng tôi phát biểu ý kiến đó, điều này chẳng quan hệ gì.

Về việc nói rằng chúng tôi chưa được sự đồng ý của Chính phủ các nước Đồng minh, đã cho người Ba Lan một khu vực chiếm đóng, cách đặt vấn đề như vậy là không đúng. Chính phủ Mỹ và Chính phủ Anh trong công hàm đã mấy lần đề nghị với chúng tôi rằng, trước khi vấn đề biên giới phía tây của Ba Lan được giải quyết dứt khoát, không nên để cơ quan hành chính Ba Lan được vào khu vực miền Tây. Chúng tôi không làm được điều này, vì dân chúng Đức đã chạy về phía tây theo những đơn vị quân Đức thua trận. Dân chúng Ba Lan cũng cứ theo hướng tây mà tiến, còn quân đội của tôi phái ở lại hậu phương của mình. Trên vùng lãnh thổ do quân đội tôi chiếm đóng có một bộ máy hành chính địa phương. Quân đội tôi không thể đồng thời vừa xây dựng cơ cấu hành chính ở hậu phương, lại vừa tác chiến, thanh toán những kẻ thù còn lại. Quân đội chúng tôi không quen làm như vậy.

Khi đó, chúng tôi đã trả lời các bạn Anh, Mỹ của chúng tôi theo tinh thần đó. Vì chúng tôi biết phần lãnh thổ phía tây của Ba Lan sẽ được mở rộng, nên chúng tôi lại càng có thể làm như vậy. Tôi không hiểu, giả dụ người Ba Lan có thiết lập bộ máy hành chính của mình trên phần lãnh thổ tương lai sẽ thuộc về họ, điều này có làm tổn hại gì đến sự nghiệp chung của chúng ta...”

Nghe Xtalin trình bày xong, Tơruman hình như cảm thấy mình đi đã quá xa, bèn vội vàng bằng một giọng ôn hòa hơn, đưa ra một đề mục thảo luận mới - vấn đề bồi thường. Theo cách trình bày của ông ta. hình như việc xây dựng bộ máy hành chính của Ba Lan ở những vùng nói trên có thể gây thêm khó khăn cho việc Đức bồi thường.

“Tơruman: Những ý kiến tôi phát biểu về vấn đề biên giới tương lai của Ba Lan hoàn toàn không có ý gì khác. Song, như chúng ta đã bàn, toàn bộ lãnh thổ nước Đức phải do bốn nước lớn quản lý. Nay, nếu một bộ phận quan trọng lãnh thổ của nước Đức đặt dưới sự chiếm đóng của một nước không nằm trong số bốn nước lớn, chắc sẽ rất khó đạt được ý kiến thống nhất trong việc giải quyết hợp lý vấn đề bồi thường.

Xtalin: Ngài hà tất phải lo lắng như vậy về chuyện bồi thường. Chúng ta có thể không cần tới sự bồi thường của những vùng đó, có thể lắm chứ

Tơruman: Chúng tôi không hề muốn được những khoản bồi thường đó.

Xtalin: Trước đây chưa có nghị quyết nào về những vùng lãnh thổ miền Tây. Vấn đề hiện nay là giải thích như thế nào quyết nghị của Hội nghị Crưm. Đúng là chưa có nghị quyết nào về biên giới phía tây, nhưng đó chỉ là vấn đề tạm thời gác lại chưa giải quyết. Chúng ta đã cam kết sẽ mở rộng biên giới phía tây và phía bắc của Ba Lan.

Sớcsin: Về biên giới phía tây của Ba Lan, tôi cũng có nhiều điều muốn nói. Song tôi nghĩ, chưa đến lúc nói ra những điều đó.

[SaoVang]

Tơruman một lần nữa lại muốn đưa Hội nghị hòa bình ra làm tấm bình phong, nhân câu của Sớcsin, bèn nói:

- Đường biên giới tương lai của Ba Lan nên để Hội nghị hòa bình xác định.

Xtalin nhắc lại:

- Rất khó khôi phục lại bộ máy hành chính của Đức ở khu vực miền Tây, vì dân chúng chạy hết cả rồi.

Tơruman nói luôn:

- Nếu Chính phủ Liên Xô muốn nhận được sự giúp đỡ để khôi phục lại bộ máy hành chính của Đức ở những vùng đó, vấn đề này có thể đem ra thảo luận.

Xem chừng Tơruman định đưa ra vấn đề: Để những người Đức đã chạy trốn quay trở lại vùng lãnh thổ mà theo hiệp nghị thoả thuận trước đây phải giao lại cho Nhà nước Ba Lan. Nhưng ý kiến của ông ta đã bị treo lại.

Xtalin: 

- Quan điểm của chúng tôi, quan điểm của những người Nga chúng tôi trong thời chiến khi đánh chiếm được đất đai của kẻ thù là như thế này: quân đội đang phải tác chiến, đang phải tìm cách tiến lên, ngoài việc làm thế nào để chiến thắng, không có việc gì khác phải suy nghĩ. Nhưng để quân đội tiến lên được, nó cần phải có một hậu phương yên ổn. Nó không thể đồng thời vừa tác chiến ở tiền tuyến vừa tác chiến ở hậu phương. Nếu hậu phương ổn định, nếu hậu phương đồng tình và giúp đỡ quân đội, quân đội có thể đánh giỏi. Thử hình dung tình hình khi đó: dân chúng Đức nếu không rút chạy cùng với những người lính thua trận của họ, họ sẽ đánh vào sau lưng quân lính chúng tôi; trong lúc đó, dân chúng Ba Lan cùng tiến theo quân đội của chúng tôi. Trong tình hình đó, quân đội mong muốn hậu phương có một bộ máy hành chính đồng tình và giúp đỡ nó là điều rất tự nhiên. Toàn bộ vấn đề là ở chỗ đó.

Tơruman:

- Điều này tôi hiểu và cũng đồng tình.

Xtalin:

- Không có cách nào khác. Nhưng điều đó đương nhiên không có nghĩa là tôi tự ý xác định biên giới. Nếu các ngài không đồng ý với đường biên giới do Chính phủ Ba Lan đề nghị, vấn đề sẽ tiếp tục gác lại. Chỉ có vậy thôi.

Sớcsin:

- Nhưng, vấn đề này liệu có thể gác lại mà không giải quyết không?

Xtalin:

- Thế nào rồi cũng có ngày phải giải quyết.

Cuộc tấn công của các thủ lĩnh phương Tây bị đánh lui. Sớcsin quyết định dùng chiến thuật "vu hồi". Ông ta nêu ra vấn đề cung cấp lương thực cho dân Đức thất trận, và định gắn vấn đề này với vấn đề biên giới phía tây của Ba Lan. Biên bản cuộc họp ghi lại như sau: 

“Sớcsin: Còn có vấn đề cung ứng. Việc cung cấp lương thực là vấn đề hết sức quan trọng, vì những khu vực đó là những vùng chủ yếu cung cấp lương thực cho dân chúng Đức.

Xtalin: Nhưng ai sẽ làm việc và sản xuất lương thực ở đó. Ngoài người Ba Lan ra, không có người làm việc ở đó.

[SaoVang]

Tơruman: Chúng ta có thể thoả thuận. Tôi cho rằng, thực chất của vấn đề đang đặt ra trước chúng ta và đang làm cho chúng ta phải lo lắng là, ở những khu vực đó sẽ có một cơ cấu hành chính như thế nào. Chúng ta còn quan tâm những vùng đó trong thời kỳ chiếm đóng sẽ là một bộ phận của nước Đức hay là một bộ phận của Ba Lan. Vấn đề là thế này: Chúng tôi có khu vực chiếm đóng, Pháp có khu vực chiếm đóng, Anh và Liên Xô cũng có khu vực chiếm đóng. Tôi muốn biết, những vùng mà chúng ta đang bàn liệu có phải thuộc khu vực chiếm đóng của Liên Xô. Theo tôi, về vấn đề biên giới tương lai của Ba Lan, chúng ta có thể thỏa thuận vào một lúc thích hợp, nhung điều tôi quan tâm hiện nay là vấn đề quy thuộc của những vùng đất đó trong thời kỳ chiếm đóng.

Xtalin: Trên giấy tờ, nó tạm thời vẫn là lãnh thổ của Đức; còn trên thực tế, đó là lãnh thổ của Ba Lan. Sự thực là như vậy.

Tơruman: Cư dân nơi đó thế nào? ở đó có lẽ từng có tới ba triệu dân Đức.

Xtalin: Đi hết cả rồi.

Sớcsin: Nếu vậy, tình hình có thể sẽ như thế này: những khu vực người Đức rời đi không giao cho nước Đức, cũng không do nước Đức quản lý, vậy thì số cư dân này sẽ ăn vào lương thực của những vùng đó. Theo chỗ tôi biết, nếu theo phương án của Chính phủ Ba Lan (phương án này chắc được Chính phủ Liên Xô ủng hộ) thì 1/4 tổng diện tích trồng cây lương thực của nước Đức năm 1937 sẽ bị cắt nhượng...

Về cư dân, sẽ có ba bốn triệu người Ba Lan từ miền Đông di sang khu vực miền tây. Theo tài liệu của Nga, trước chiến tranh cư dân Đức ở những vùng này có 825 vạn người. Thế có nghĩa là, ngoài những khó khăn nghiêm trọng nảy sinh ra do cuộc di dân đại quy mô như vậy các khu vực khác của nước Đức sẽ phải chịu một gánh nặng quá tải trong khi vấn đề lương thực vẫn chưa giải quyết được.

Loanh quanh một hồi, Tơruman lại quay trở về vấn đề biên giới Ba Lan. Ông lẩm bẩm.

- Pháp sẽ đòi được vùng An dát và Loren, nếu chúng ta cho Pháp An dát và Loren thì còn cái gì để mà cho Đức.

Xtalin: Chưa có quyết nghị về điểm này, còn về biên giới phía tây của Ba Lan thì đã có quyết nghị, tức là nghị quyết về lãnh thổ Ba Lan cần được mở rộng về phía tây và phía bắc...

Sớcsin: .... Chúng ta định bàn là vấn đề biên giới, còn bây giờ đã chuyển sang thảo luận vấn đề cung cấp lương thực cho nước Đức. Có điều, sở dĩ tôi đề cập điểm này là vì vấn đề biên giới đã gây khó khăn rất lớn cho việc chúng ta giải quyết các vấn đề khác.

Xtalin: Nước Đức trước đây vẫn phải nhập khẩu lương thực, sau này cung phải làm vậy thôi.

Sớcsin: Đúng, đương nhiên là như vậy. Nhưng nếu lấy đi phần lãnh thổ phía đông của nó, nó càng không thể tự nuôi sống mình.

Xtalin: Bảo họ mua lương thực của Ba Lan!

Sớcsin: Chúng tôi không cho rằng vùng đất này là lãnh thổ của Ba Lan.

Xtalin: Người Ba Lan sống ở đó, cày cấy ruộng đất ở đó. Các ngài không thể bắt người Ba Lan cày cấy rồi lấy lương thực của họ mang cho người Đức...

Tơruman: Xem ra, việc giao cho người Ba Lan chiếm đóng một bộ phận rất lớn lãnh thổ nước Đức đã thành chuyện đã rồi. Như vậy, còn lại cái gì có thể dùng để bồi thường. Nước Mỹ chúng tôi thậm chí cũng thiếu than. Mặc dù vậy, năm nay chúng tôi vẫn chở vào châu Âu sáu triệu rưởi tấn than. Theo tôi, phần lãnh thổ đó của Đức cũng là vùng mỏ than, dù xét ở khía cạnh bồi thường hay ở khía cạnh cung cấp lương thực, đều phải nhận rằng nó thuộc lãnh thổ của Đức. Tôi cho rằng người Ba Lan không có quyền chiếm phần lãnh thổ đó của Đức. Vấn đề chúng ta hiện đang thảo luận là vấn đề biên giới tương lai của Ba Lan. Nhưng theo tôi, ở đây chúng ta không thể giải quyết được vấn đề này, mà nên để hội nghị hòa bình giải quyết”.

Thế là, những người dự họp lại quay trở lại điểm xuất phát ban đầu. Cuộc tấn công của Tơruman đã thất bại. Đoàn đại biểu Liên Xô kiên trì chủ trương của mình, kiên quyết bảo vệ lập trường nguyên tắc của mình. Lúc kết thúc phiên họp, Tơruman một lần nữa định gắn vấn đề giao cho Ba Lan vùng phía đông nước Đức với vấn đề bồi thường. Ông nói:

- Tôi muốn nói một cách chân thành và vô tư quan điểm của tôi về vấn đề này. Tôi thấy không thể tách khu vực miền Đông của nước Đức năm 1937 khi giải quyết vấn đề bồi thường và vấn đề cung cấp lương thực, than cho người Đức

Ở đây rõ ràng ông ta muốn ngầm bảo rằng: Nước Mỹ có thể chấp nhận lấy việc không bắt nước Đức phải bồi thường để đổi lấy việc chuyển nhượng cho Ba Lan những vùng đất trên. Dưới con mắt của Oasinhtơn, trong trường hợp đó có thể bảo toàn nguyên vẹn được tiềm lực công nghiệp của vùng Rua. Sau đó sẽ lợi dụng nó phục vụ cho quyền lợi của nước Mỹ. Sự doạ dẫm đó cũng chẳng ảnh hưởng gì đến đoàn đại biểu Liên Xô. 

[SaoVang]

Vấn đề "uỷ trị", mỗi người một ý

.

Thái độ kiên định của đoàn đại biểu Liên Xô và những chứng cứ đầy sức thuyết phục, cuối cùng đã buộc các nước lớn phương Tây phải đồng ý mời đại diện của Chính phủ Ba Lan ở Vácsava đến Pốtxđam.

Đoàn đại biểu của Chính phủ Ba Lan do Bôlexláp Biêrút dẫn đầu. Đại diện Mỹ và Anh đã có cuộc nói chuyện nghiêm túc với Biêrút. Đại biểu của Ba Lan nói rõ quan điểm của mình về đường biên giới phía tây. Phía Mỹ và Anh vẫn cự tuyệt không thừa nhận đường biên giới đó, lại còn định sửa đổi các hiệp định đã được thỏa thuận ở Têhêran và Ianta. Chúng ta hãy dẫn chứng vài đoạn trong biên bản phiên họp toàn thể lần thứ sáu:

“Tơruman: Hôm qua chúng ta đề nghị hôm nay tiếp tục thảo luận vấn đề biên giới phía tây của Ba Lan.

Xtalin: Đồng ý. .

Tơruman: Tôi nhớ rằng ngài Sớcsin có một đề án bổ sung.

Sớcsin: Tôi không có gì bổ sung cả. Tôi và đoàn đại biểu Ba Lan đã có cuộc nói chuyện. Sáng hôm nay, tôi hân hạnh được gặp ngài Biêrút một lần nữa. Hôm qua, ngài Êđen đã hội đàm với đoàn đại biểu Ba Lan... Theo tôi, vấn đề này có liên quan tới vấn đề bồi thường, cũng liên quan tới cả vấn đề bốn nước lớn chia khu vực chiếm đóng nước Đức.

Tơruman; Tôi cho rằng ý kiến của ngài Sớcsin là chính xác. Ngài Bécna cũng đã hội đàm với đoàn đại biểu Ba Lan, và dự định sẽ gặp họ một lần nữa. Cho phép tôi có một đề nghị về vấn đề trình tự. Được biết ngài Bécna và ngài Êđen đều sẽ tiếp tục tiến hành hội đàm với người Ba Lan, nên theo tôi, cuộc thảo luận về vấn đề này để đến thứ sáu sẽ có lợi hơn.

Xtalin: Đồng ý”.

Thế là, đại biểu hai nước Anh, Mỹ vội vã nhập cục chuyện biên giới phía tây Ba Lan với hai vấn đề khác chẳng liên can gì tới chuyện đó - vấn đề bồi thường và vấn đề khu vực chiếm đóng ở Đức.

Khi Hội nghị thông qua quyết định Chính phủ Ba Lan ở Luân Đôn giao tài sản cho Chính phủ lâm thời mới, Xtalin tuyên bố, Chính phủ mới không thể gánh nổi trách nhiệm chi trả những khoản nợ Chính phủ lưu vong nợ Luân Đôn. Tơruman bác lại, nói việc chuyển giao tài sản ở Mỹ chỉ được giải quyết sau khi xem xét ai là người chịu trách nhiệm trả nợ và đã đúng về mặt luật pháp chưa, "Chính phủ Mỹ thấy không có nghĩa vụ phải gánh vác cho Chính phủ lưu vong Luân Đôn”. Sớcsin tỏ thái độ tán thành.

Tại phiên họp này, cuộc tranh luận xung quanh vấn đề "uỷ trị" cũng rất gay gắt. Đoàn đại biểu Liên Xô đề nghị thảo luận về tương lai các thuộc địa của Italia ở châu Phi và Địa Trung Hải, đã châm ngòi cho cuộc tranh luận. Trong biên bản chính thức của phiên họp có ghi lại như sau:

“Sớcsin. Đương nhiên, có thể trao đổi ý kiên về bất cứ vấn đề nào. Tôi thấy, vấn đề ủy trị đã được giải quyết tại Hội nghị Xan Phranxixcô. Vấn đề này do tổ chức quốc tế nắm, tôi ngờ rằng trao đổi ý kiến về vấn đề này ở đây liệu có thích hợp không

Xtalin: Ví dụ, báo chí đưa tin, ngài Êđen khi phát biểu trước Quốc hội Anh nói rằng: "Italia đã vĩnh viễn mất các thuộc địa của nó". Đây là quyết định của ai? Nếu Italia mất thật, vậy thì ai sẽ nhặt (có tiếng cười).

Sớcsin: Tôi có thể trả lời vấn đề này. Quân đội Anh, bằng cuộc chiến đấu lâu dài với những hy sinh to lớn và với những chiến thắng huy hoàng, xứng đáng một mình được hưởng những thuộc địa đó.

Xtalin: Còn Béclin là do Hồng quân đánh chiếm? (Có tiếng cười)

Sớcsin: Tôi muốn nói hết ý của tôi... Điều tôi muốn nói là những thuộc địa của Italia sau đây: Xômali thuộc Ý, Ơntơria, Xirênaica và Tơripôli. Trong những điều kiện cực kỳ gian nan, một mình chúng tôi đã đánh chiến những nơi đó.

Bây giờ tôi xin nói về ý kiến của Êđen trước Quốc hội. Ông ấy nói rằng: "Italia đã mất các thuộc địa của nó..”. Điều này không loại trừ việc khi ký kết hòa ước với Italia, sẽ thảo luận vấn đề có nên trả lại cho Italia những thuộc địa vốn có của nó". Tôi không ủng hộ đề nghị này, nhưng chúng tôi không phản đối thảo luận vấn đề thuộc địa... Trước mắt, những thuộc địa đó đều trong tay chúng tôi. Ai muốn lấy những thuộc đia đó? Trong những người có mặt ở đây ai muốn được những thuộc địa đó, tốt nhất xin mời người đó nói ra.

Tơruman: Chúng tôi không cần những thuộc địa đó. Ở nước chúng tôi, những người Italia nghèo khổ cần chúng tôi nuôi sống đã quá nhiều rồi.

Sớcsin: Chúng tôi đã nghiên cứu, trong những thuộc địa đó, một số có thể sắp xếp cho người Do Thái, nhưng theo chúng tôi, người Do Thái không thích hợp định cư ở đó. Đương nhiên, chúng ta có những lợi ích to lớn ở Địa Trung Hải. Bất cứ một sự thay đổi về hiện trạng khu vực nào, đều đòi hỏi chúng ta phải có sự nghiên cứu lâu dài và thận trọng. Chúng tôi không rõ lắm bạn Đồng minh Nga của chúng tôi muốn lấy cái gì?”.

Cùng với việc áp đặt quan điểm của họ cho các nước mới được Hồng quân giải phóng, đại diện các nước phương Tây còn tìm trăm phương nghìn kế gạt Liên Xô không cho tham gia giải quyết các vấn đề liên quan đến các nước và các khư vực do quân đội Anh, Mỹ đánh chiếm. Cuộc thảo luận về vấn đề Italia là một ví dụ điển hình. Trong chiến tranh, đại bộ phận quân đội Italia tác chiến trên mặt trận Xô-Đức. Họ đã đến sông Vonga, giày xéo lên lãnh thổ Liên Xô. Do đó, tất nhiên Liên Xô không thể làm ngơ trước việc giải quyết các vấn đề về Italia. Vấn đề bồi thường của Italia và vấn đề - tương lai các "thuộc địa vốn có" của Italia càng khiến phía Liên Xô phải đặc biệt quan tâm. Những người lãnh đạo quân đội hai nước Mỹ-Anh, trong giai đoạn đầu sau khi Italia đầu hàng, đã tìm cách qua mặt đại diện Liên Xô trong Uỷ ban quản chế của các nước Đồng minh để giải quyết toàn bộ vấn đề. Giờ đây, các nhân vật đứng đầu hai nước cũng định thi hành chiến lược đó.

Cuối cùng, vấn đề lại giao cho Ngoại trưởng ba nước nghiên cứu. Tạm thời không nói đến triển vọng của những vùng lãnh thổ đó sẽ hoàn toàn không giống như Sớcsin đã nghĩ, điều đáng suy nghĩ ở đây là ý đồ của Sớcsin muốn né tránh thảo luận với nước Đồng minh vấn đề uỷ trị "các thuộc địa vốn có” của một trong những nước thuộc khối Trục với thái độ kẻ cả - dùng quyền lực của người chiến thắng phân chia những của lấy được - và thái độ miệt thị khinh bạc của ông ta đối với những cư dân vốn sinh sống trên những lãnh thổ đó mà ông ta mường tượng như những mảnh đất không người.

Tại phiên họp này, Tơruman còn nói, phía Mỹ cho rằng các Chính phủ hiện tại ở Rumani, Hunggari và Bungari hoàn toàn nằm dưới sự khống chế của thiểu số người cộng sản. Sớcsin lập tức tỏ thái độ tán thành. Về ý kiến này, Xtalin nói với giọng mỉa mai, nếu giải quyết công việc cứ theo những nguyên tắc trên, Hội nghị e khó có thể đạt được một hiệp định nào.

[SaoVang]

Đe doạ hạt nhân cũng chẳng ăn thua

.

Trước một đối thủ cứng rắn, Tơruman sốt ruột muốn cho phía Liên Xô biết rằng trong tay ông ta có một con chủ bài vô cùng lợi hại.

Ngày 24 tháng 7 sau khi phiên họp toà thể kết thúc, Tơruman vờ làm ra vẻ vô tình bước về phía Xtalin. Phiên dịch viên ở lại phía sau, để mọi người cảm thấy Tổng thống như không có việc gì quan trọng nói với Xtalin. Tổng thống Mỹ bước tới trước mặt nguyên thủ Liên Xô nói :

- Mỹ đã chế tạo được một loại vũ khí mới "có sức phá hoại ghê gớm”.

Nghe nói vậy, Xtalin điềm tĩnh đáp;

- Rất vui mừng được nghe tin này, hy vọng chúng ta dùng nó để đối phó tốt hơn với người Nhật.

Phản ứng thản nhiên, nhẹ nhàng của Xtalin khiến Tơruman và Thủ tướng Sớcsin cùng Quốc vụ khanh Bécna đứng sát cạnh đó phải ngạc nhiên. Thậm chí họ đoán rằng, Xtalin không hiểu vừa rồi Tơruman nói gì. 

Thực ra, Xtalin chẳng qua chỉ không muốn để người khác nhận ra rằng ông ta đã hiểu câu nói của Tơruman mà thôi. Nguyên soái Liên Xô Giucốp khi đó cũng có mặt ở Pốtxđam đã nhớ lại:

“Khi Xtalin về đến nhà đã kể ngay cho tôi và Môlôtôp nghe nội dung câu chuyện với Tơruman. Nghe xong, Môlôtốp nói:

- Họ muốn đề cao mình.

Xtalin phì cười, nói:

- Cứ để cho họ đề cao mình đi. Phải nói với Cuôcxêtốp đẩy nhanh tốc độ công việc của chúng ta.

Tôi biết, ông muôn ám chỉ bom nguyên tử”

Ý định dùng bom nguyên tử để đe doạ lần thứ nhất đã không đạt được mục đích, Tơruman rõ ràng có hơi chút bối rối. Bước thứ hai làm thế nào đây? Tơruman không muốn để lỡ cơ hội lợi dụng vũ khí nguyên tử có sẵn như trong tưởng tượng của ông để giành lại ưu thế cho Mỹ. Vì loại vũ khí mới này chưa được sử dụng trên chiến trường nên ông quyết định chơi bài ngửa một lần nữa. Ông yêu cầu sĩ quan chỉ huy quân sự hiện có mặt, đại diện ông truyền đạt chỉ thị ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản vào thời gian sớm nhất, nhưng phải sau khi ông rời Pốtxđam. Tơruman muốn "trước khi trái bom nguyên tử đầu tiên ném xuống Nhật, tôi đã ở một nơi cách xa người Nga cùng những vấn đề của họ, và đang trên đường về.

Ngày 15 tháng 8, quả bom nguyên tử đầu tiên đã được ném xuống Hirôsima. Ngay hôm đó, Tơruman ra tuyên bố về bom nguyên tử, đánh giá cao ý nghĩa của nó. Người Mỹ muốn khống chế loại vũ khí mới này trong tay mình, nhưng chỉ bốn năm sau, Liên Xô đã đi tiên phong trong việc đập tan quyền lũng đoạn vũ khí hạt nhân của Mỹ.

[SaoVang]

"Cuộc chiến tranh âm nhạc"

Ba ông trùm ngoài những cuộc tranh đấu về tương lai thế giới còn tiến hành cuộc chiến tranh "âm nhạc” trong các buổi yến tiệc .

Ngày thứ ba của Hội nghị, tối 19 tháng 7, Tơruman mở tiệc trước chiêu đãi các đại biểu Liên Xô và Anh. Để làm tăng bầu không khí vui vẻ của buổi tiệc, trước đó Tơruman đã gấp rút cho gọi Trung sĩ Lixtơ, một tay chơi dương cầm nổi tiếng của Mỹ đang phục vụ trong quân đội Mỹ ở Pari sang. Tơruman dặn dò Lixtơ phải nhớ chơi một điệu van-xơ của Sôpanh. Nhưng ở cái xứ này lại không có bản nhạc đó. Một cú điện báo được phát đi ngay cho Bộ tư lệnh quân Mỹ ở Pháp, yêu cầu tìm cho bản nhạc. Cuối cùng, bản nhạc kiếm được ở Pari và được đưa sang Béclin bằng máy bay. Tối hôm đó, bản nhạc đã tới "Tiểu Bạch Cung”.

Xtalin và Tơruman giống nhau, đều thích thưởng thức nhạc cổ điển. Xtalin hết lời tán thưởng tài diễn tấu của, thậm chí còn đề nghị với chủ nhân cạn chén vì nhà dương cầm trẻ tuổi này. Buổi tiệc kéo dài mãi tới 1 giờ sáng hôm sau mới kết thúc.

Tối 21 tháng 7, đến lượt phía Liên Xô làm chủ. Xtalin quyết tâm phải thắng Tơruman bằng những bản nhạc hay hơn. Ông cho người về Mátxcơva, mời hai tay chơi dương cầm thật nổi tiếng và hai nữ nghệ sĩ chơi vi-ô-lông tuyệt vời sang biểu diễn. Tơruman thì hết lời khen ngợi tài năng diễn xuất của các nghệ sĩ Liên Xô, còn Sớcsin thì đầy bụng ấm ức. Bữa tiệc diễn ra đến khoảng 1 giờ sáng. Không chịu nổi, Sớcsin bước tới cạnh Tổng thống thì thào hỏi:

- Ngài định bao giờ về?

Tơruman giọng tỉnh bơ:

- Sao thế? Nhạc hay quá! Tôi rất thích nghe, tôi còn ở lại, bao giờ xong tiệc thì tôi về. 

Cụt hứng, Sớcsin quyết tâm "báo thù”. Ông ta khoác lác với Thượng tướng hải quân Rêxi rằng "về phương diện âm nhạc, ta còn hơn cả họ”. Và thế là, một bức điện khẩn được gửi về Luân Đôn, Sớcsin yêu cầu Đoàn nhạc không quân hoàng gia phải lập tức sang ngay.

Trong buổi tiệc tối ngày 23, Sớcsin tiếp Xtalin và Tơruman. Bắt đầu mọi việc diễn ra bình thường, nhưng đột nhiên tiếng nhạc inh tai nhức óc dồn dập nổi lên, đến nỗi các vị khách nói chuyện với nhau mà cứ như đang la hét. Đội nhạc ngồi phía sau bàn tiệc, dùng những âm lượng cực đại, tấu hết hành khúc của Anh, của Mỹ rồi của Nga. Lát sau, Xtalin cầm ly rượu bước tới trước người chỉ huy dàn nhạc, nâng cốc chúc rượu đội nhạc và đề nghị mọi người chơi vài bản nhạc nhẹ hơn.

Lúc buổi tiệc sắp kết thúc, Xtalin cầm tờ thực đơn, đề nghị mọi người ký tên vào. Sớcsin và Tơruman cũng bắt chước làm theo, truyền tay mọi người ký tên tờ thực đơn của mình. Những tờ thực đơn truyền qua truyền lại trong tiếng cười đùa vui vẻ của những người dự tiệc. Không khí thật thoải mái. Đã quá nửa đêm, đội nhạc cử quốc ca ba nước, khách khứa lần lượt ra về.

[SaoVang]

"Điểm khởi đầu” của "Điểm cuối cùng”

Hội nghị Pốtxđam diễn ra đến ngày thứ chín, ngày 25 tháng 7, thì Sớcsin và Átli cùng về Luân Đôn để theo dõi kết quả bầu cử. Cuộc Tổng tuyển cử ở Anh kết thúc vào ngày 5 tháng 7, do phải chờ phiếu bầu của cử tri Anh ở các nơi trên thế giới gửi về, kết quả bầu cử đến ngày 26 tháng 7 mới công bố. Sau khi thương lượng với Xtalin, Tơruman quyết định Hội nghị tạm dừng hai ngày. 

Kết quả cuộc tổng tuyển cử lần này hoàn toàn nằm ngoài dự đoán của Sớcsin. Công đảng chiếm 393 ghế ở Hạ nghị viện, trong khi Đảng Bảo thủ và phe cánh tổng cộng chỉ được 213 ghế. Điều này quả là một đòn nặng giáng vào Sớcsin. Ông ta không bao giờ có thể tha thứ cho đám dân chúng dám "hạ bệ" một người "anh hùng” đã lãnh đạo cuộc chiến tranh chống Đức.

Tin Sớcsin thất cử truyền đến khiến Tơruman giật thót mình. Phải nói rằng, Tơruman muốn thấy Sớcsin phải là người chiến thắng, vì ông đã nhận ra rằng Sớcsin và ông là những người "tâm đầu ý hợp”. Magrít Tơruman (Con gái Tơruman) xác nhận rằng, cha của bà và Sớcsin "rất nhanh chóng trở nên thân thiết”. Bà dẫn chứng câu nói của người bác sĩ riêng của Sớcsin. "Uynxtơn (Cách gọi trhân mật Sớcsin) bị Tổng thống làm cho mê mẩn”.

Kinh nghiệm đấu tranh chính trị nhiều năm mách bảo Tơruman không được để lỡ thời cơ. Ông ta lập tức xúc tiến việc công bố "Thông cáo chung Pốtxđam" mới được thông qua vào cái ngày Sớcsin mất ghế.

Đây là một bản nghị quyết về những điều kiện kết thúc chiến tranh với Nhật và những phương châm xử trí đối với Nhật sau chiến tranh. Liên Xô khi đó chưa tham chiến với Nhật nên không ký tên. Sau khi được sự đồng ý của Chính phủ Quốc Dân Đảng Trung Quốc (không được phép tham gia thảo luận), bản Thông cáo chung được công bố dưới hình thức "Tuyên bố chung của ba nước Mỹ-Anh-Trung”. Khi Liên Xô cử binh tham chiến với Nhật, cũng chính thức ký tên vào Tuyên ngôn này, do đó đả trở thành bản tuyên bố chung của bốn nước .

“Tuyên bố chung Pốtxđam” thực chất là một lá thư thúc giục đầu hàng của liên minh chống phát xít gửi cho phát xít Nhật. Đối với phát xít Nhật đang trên bước đường cùng, đây quả là một đòn giáng nặng nề. 

Átli đã giành được thắng lợi trong cuộc bầu cử Quốc hội, còn phải lo tổ chức nội các mới, nên Hội nghị Pốtxđam phải chậm thêm một ngày so với kế hoạch ban đầu.

Ngày 28 tháng 7, Átli cùng với mấy chính khách mới lên ngôi đến Pốtxđam. Écnét Bêvin trở thành Bộ trưởng Ngoại giao của Anh. Nhưng chính sách đối ngoại mới của Thủ tướng Công đảng và Bộ Ngoại giao Anh về thực chất chẳng khác gì của Sớcsin. 

Hội nghị tái họp. Vấn đề biên giới phía tây của Ba Lan lại được đem ra bàn.

Lần này, vấn đề Ba Lan bị các đoàn đại biểu phương Tây gắn với vấn đề "văn kiện", không chỉ gắn với vấn đề bồi thường mà cả với vấn đề kết nạp các nước thành viên mới của Liên Hợp Quốc. Các nước phương Tây kiên quyết giữ ý kiến kết nạp Italia vào Liên Hợp Quốc, nhưng lại không đồng ý cho Bungari, Hungari và Rumani tham gia tổ chức này. Tuy ba vấn đề chẳng liên quan gì đến nhau (đoàn đại biểu Liên Xô đã nhấn mạnh điểm này), nhưng Quốc vụ khanh Mỹ Berna và Bộ trưởng Ngoại giao Anh Bêvin đều tuyên bố. Nếu cả hai vấn đề cùng đồng thời được thỏa thuận, họ mới chịu "nhượng bộ" về vấn đề biên giới phía tây Ba Lan. Cuối cùng, Hội nghị đã đi tới nhất trí thỏa thuận về cả ba vấn đề, trong đó bao gồm cả vấn đề biên giới phía tây Ba Lan theo như sự trình bày của đoàn đại biểu Ba Lan. Mỹ và Anh đã thất bại trong âm mưu sửa lại những quyết nghị có tính chất nguyên tắc đã được thông qua trước đây.

Hội nghị Pốtxđam đã diễn ra nhiều cuộc tranh luận rất gay gắt trên rất nhiều vấn đề, nhưng tóm lại, kết quả các cuộc tranh luận và trao đổi ý kiến là đã thông qua được một số nghị quyết quan trọng, các hiệp nghị được thoả thuận và các văn kiện được phê chuẩn tại Hội nghị Pốtxđam đều chứng tỏ Hội nghị đã xem xét và giải quyết những vấn đề hết sức rộng lớn. Những nghị quyết được Hội nghị thông qua có ý nghĩa quan trọng đối với toàn bộ sự phát triển của tình hình thế giới: Hội nghị Ngoại trưởng năm nước đã được thành lập; những người tham dự Hội nghị nhất trí đồng ý những nguyên tắc xử trí về chính trị và kinh tế đối với nước Đức trong thời kỳ đầu quản chế, về các vấn đề như việc bồi thường của nước Đức, việc phân chia chiến hạm và thương thuyền của nước Đức, việc nhường cho Liên Xô thành phố Cônixbua và các vùng phụ cận, việc xét xử tội phạm chiến tranh, đều đạt được sự thỏa thuận. Hội nghị còn ký kết được những hiệp định về vấn đề Áo và Ba Lan, việc ký kết hoà ước và kết nạp các nước thành viên mới vào tổ chức Liên Hợp Quốc, tuyên bố về lãnh thổ uỷ trị v.v... Hội nghị "đã tăng cường mối quan hệ giữa Chính phủ ba nước, đã mở rộng phạm vi hợp tác và sự hiểu biết lẫn nhau giữa Chính phủ ba nước”, và trịnh trọng tuyên bố, "Chính phủ và nhân dân ba nước tham dự Hội nghị cùng với các nước liên hiệp khác, sẽ bảo đảm xây dựng một nền hòa bình công bằng và lâu dài”.

Ý nghĩa của những nghị quyết được Hội nghị Pốtxđam thông qua vô cùng trọng đại. Nhưng giờ đây, khi đọc lại những ý kiến của các đại biểu phương Tây phát biểu trong Hội nghị, không thể không khiến cho người ta có cảm giác rằng, hình như họ đang phải hoàn thành một sứ mệnh phải gánh vác do hợp tác quân sự với Liên Xô, một sứ mệnh mà họ không thích, không phù hợp với ý đồ của họ, một sứ mệnh mà nay đã lùi vào quá khứ, và do đó, hình như họ đang muốn nhanh chóng thoát khỏi cái di sản đó và muốn kết liễu nó.

[SaoVang]

Tối ngày 1 tháng 8, Pốtxđam diễn ra phiên họp cuối cùng. 3 giờ sáng hôm sau, khi Tổng thống Tơruman tuyên bố bế mạc Hội nghị, có nói:

- Lần sau gặp nhau, tôi nghĩ sẽ rất nhanh.

Xtalin tiếp lời: 

- Nếu Thượng đế cho phép.

Theo giờ quốc tế, đúng 9 giờ 30 phút sáng ngày 2 tháng 8, Thông cáo chung sẽ đồng thời công bố ở cả ba nước, và "ba ông trùm" đã lên đường trở về.

Khi Tơruman đang lênh đênh vượt Đại Tây Dương trên tuần dương hạm thì Mỹ đã thành công trong việc ném quả bom nguyên tử xuống Hirôsima. Thực lực của Mỹ nhờ loại vũ khí này đã hơn hẳn, và lúc này Tơruman đang nghĩ cách sẽ chống lại Liên Xô như thế nào. Ông ta nói: "Cuộc thử nghiệm Pốtxđam giờ đây giúp tôi đưa ra quyết định: Tôi không cho phép người Nga tham gia vào bất cứ sự quản chế nào đối với Nhật... Thực lực - đó là điều duy nhất mà người Nga có thể cắt nghĩa".

Một số nhà khoa học Mỹ tham gia vào việc chế tạo bom nguyên tử cho rằng, mặc dù "người Nga trong hai ba năm tới cũng có thể tìm ra bí mật nguyên tử", nhưng họ muốn chế tạo ra được bom nguyên tử còn phải cần tới sáu bảy năm nữa. Quan điểm này đã khuyến khích bệnh ngông cuồng của các nhà chính trị. Bécna viết:

“Chẳng ai thấy quá lo lắng về điều đó, vì trong 7 năm, rõ ràng là chúng ta sẽ tiến xa hơn Liên Xô trên phương diện này...”

Và do đó, ngài Quốc vụ khanh Mỹ đưa ra kết luận:

“Lúc đầu, trong tay chúng ta chỉ là một cành cây, chứ không phải một chiếc gậy..., cùng với sự tăng trưởng về thực lực quân sự, chúng ta có thể tỏ rõ sự cứng rắn của mình trước Chính phủ Liên Xô”.

Trong cuộc hành trình xuyên đại Tây Dương, các quan chức Ngoại giao Mỹ cùng đi trên tuần dương hạm với Tổng thống đã có cuộc tranh luận kịch liệt về phương châm chính sách đối ngoại tương lai. Bairơn nhớ lại:

“Chúng tôi cảm thấy không phải quá lo lắng về những xung đột có thể xảy ra giữa Mỹ và Liên Xô. Chúng tôi đã thảo luận về bom nguyên tử và chúng tôi có thể lợi dụng như thế nào cái cảm giác yên ổn mà uy lực của bom nguyên tử mang lại cho chúng tôi để đi kiến lập quan hệ với Liên Xô Chúng tôi nghĩ rằng, trừ phi có người nào đấy thực hiện những biện pháp gây nguy cấp đến Nhà nước Liên Xô và chế độ Xô-viêt, nếu không Liên Xô sẽ không có phản ứng gì. Chúng tôi tưởng tượng ra mọi biện pháp mà chúng tôi có thể sử dụng, từ việc gửi thông điệp cuối cùng cho Liên Xô yêu cầu họ phải rút quân đội về nước cho đến việc gây ra đủ các sức ép lớn nhỏ đối với họ”.

Xem ra, quan điểm của những người vạch chính sách đối ngoại của Mỹ lúc bấy giờ có nói ra cũng không thể trắng trợn hơn. Đó chính là quan điểm của đoàn đại biểu Mỹ, những người vừa mới tham gia một cuộc Hội nghị mà trước đây có vài ngày họ vẫn còn là Đồng minh của nhau. Quan điểm này rất nhanh chóng được được thể hiện trong phương châm hiếu chiến chống Liên Xô. Tháng 9 năm 1945; tại Hội nghị Ngoại trưởng triệu tập ở Luân Đôn theo nghị quyết Pốtxđam, các nước lớn phương Tây đã quay ngoắt 180o. Người hùng của cuộc chiến tranh lạnh là Jôn Phốtxtơ Đalét cũng tham gia vào việc vạch ra chính sách đối ngoại của Mỹ. Tại Hội nghị Luân Đôn, ông ta miêu tả tình hình lúc bấy giờ như thế này:

“Từ lúc đó đã hình thành chính sách hậu chiến "không cần thỏa hiệp" (tức là tuyệt đối không hợp tác với Liên Xô) của chúng tôi. Xét trên phương diện chung, nó vẫn luôn được duy trì cho tới nay... Hành động của chúng tôi ở Hội nghị Luân Đôn dẫn tới một hậu quả quan trọng: nó chấm dứt một thời đại, thời đại Têhêran - Ianta - Pôtxđam... Tôi, với tư cách một đảng viên Cộng hòa, lại có Đảng Cộng hòa vững mạnh làm hậu thuẫn, cùng với Quốc vụ khanh Bécna tham gia Hội nghị Luân Đôn, sự thật này đã giúp tôi có được vai trò nhất định trong một quyết định quan trọng, tức là không cần tranh thủ sự thỏa hiệp với người Nga”.

Không thể nói rằng, ở đây ngài Đalét đã tỏ ra ngông cuồng và tự cao tự đại. Đối với tình hình quốc tế ngày càng căng thẳng gay gắt tới cực độ, quả thật ông ta đã có những đóng góp không nhỏ.

Tập đoàn phương Tây cho rằng, với bom nguyên tử, họ có thể tạo ra một con đường thênh thang, rộng mở để xác lập quyền thống trị thế giới của nước Mỹ. Kỳ thực, họ hết sức sai lầm. Liên Xô đã nhanh chóng đập tan độc quyền nguyên tử của Mỹ, sự tăng trưởng về sức mạnh đoàn kết giữa các nước xã hội chủ nghĩa, cùng nhiều nhân tố khác, đã làm thay đổi tình hình thế giới. Từ nhiều năm nay, tập đoàn thống trị Mỹ hao tâm tổn sức hòng áp đặt ý muốn của mình cho thế giới, nhưng kết quả họ vẫn chưa toại nguyện. 

Hiệp nghị Pốtxđam hoàn toàn có thể đặt cơ sở cho sự hợp tác sau chiến tranh giữa các nước lớn trong liên minh chống phát xít. Song số phận của nó lại không được như người ta mong muốn. Chỉ có một số hiệp định và cũng chỉ ở giai đoạn đầu, được thi hành triệt để. Tuy thế, cũng giống như mấy cuộc Hội nghị quan trọng khác giữa ba nước Đồng minh lớn, cuộc Hội nghị lần này chúng tỏ, các nước có chế độ xã hội khác nhau vẫn có thể tiến hành việc hợp tác chính trị và quân sự trong thời kỳ hoà bình. Điều này vẫn cứ là một sự thật.

Biệt hiệu của Hội nghị Pốtxđam là "Điểm cuối cùng”. Những lời lẽ đanh thép trong các trận giao phong mặt đối mặt quả thật cũng chấm dứt ở đây. Sự hợp tác giữa ba nước sau chiến tranh biến thành "cuộc chiến tranh lạnh". Trên một ý nghĩa nào đó, có thể nói như thế này về Hội nghị Pốtxđam: Nó không phải là "Điểm cuối cùng” trong cuộc tranh giành của các nước lớn, mà là "Điểm khởi đầu” của cuộc chiến tranh lạnh.

[SaoVang]

Chương hai
BỨC "TRƯỜNG THIÊN ĐIỆN BÁO" LÀM KINH ĐỘNG NHÀ TRẮNG.
BÀI DIỄN VĂN VỀ "BỨC MÀN THÉP" CỦA SỚCSIN CHỌC TỨC LIÊN XÔ.
BÁO CÁO ĐỌC TRƯỚC QUỐC HỘI, TƠRUMAN CHÂM NGỌN "LỬA LẠNH".
XTALIN NÓI: “ĐỂ IÔXÍP LÀM THÊM MỘT THỜI GIAN NỮA!”

I. BÓNG ĐEN TÁI HIỆN

Kâynan lại tung chuyện giật gân

Không được Rudơven chấp nhận đề nghị của mình, Gioócgiơ Kâynan vô cùng thất vọng. Sau khi Tơruman lên nắm quyền, Kâynan lại tìm thấy cơ hội. Sau Hội nghị Pốtxđam, Kâynan cảm thấy đường lối của Mỹ đối với Liên Xô cứ nghiêng nghiêng ngả ngả, nhất là khi được biết về những kiến nghị của Walaxơ liên quan đến chính sách Ngoại giao của Mỹ. Theo Kâynan, hành động đó của người Mỹ bắt nguồn từ sự thiếu hiểu biết và ông thấy trách nhiệm của mình là phải phân tích để cho mọi người nhận rõ động cơ của Liên Xô mà vứt bỏ mọi thứ ảo tưởng. Nhưng phần lớn những báo cáo của Kâynan bị Hariman nhét vào tủ hồ sơ, chẳng ai hỏi han gì đến. Kâynan cũng đã viết một bản bị vong lục gửi cho Bécna khi ông này đến Mátxcơva hội đàm, khuyên Quốc vụ khanh tuyệt đối chớ tiết lộ bí mật nguyên tử với người Nga, coi đó là một việc làm hết sức ngu ngốc. Ngài Quốc vụ khanh cũng chẳng thèm đếm xỉa. Kâynan cảm thấy như mình bị gạt bỏ và coi thường, đã giận dữ viết trong nhật ký: "Mục đích chính của ông Bécna là ký kết được một hiệp định hình thức nào đấy, còn hiệp định gì ông ta cũng chẳng cần quan tâm".

Thấy Xtalin trong suốt hơn một tháng không công khai xuất hiện ở Mátxcơva, Kâynan đã kết luận một cách võ đoán rằng "uy tín của Xtalin đang bị thách thức nghiêm trọng, thậm chí có thể đã bị "hạ bệ". Vì chuyện này, Kâynan đã bị Bécna xạc cho một trận kịch liệt.

Bị đả tới tấp, Kâynan rầu rĩ không vui, chán nản nói: "Đằng đẵng trong suốt mười tám tháng trời ngoài cái việc kéo tay áo mọi người để làm cho Oasinhtơn hiểu ra, tôi chẳng làm công việc gì khác. Tôi cảm thấy, đề nghị với chính quyền Oasinhtơn chẳng khác gì nói chuyện với đá". Trong nỗi thất vọng, ông ta không chỉ một lần muốn xin từ chức, nhưng đều bị Bairơn can ngăn.

Cuối cùng, cơ hội đã đến. Đại sứ Mỹ ở Liên Xô Hariman phải về nước báo cáo tình hình công việc. Trước khi lên đường, ông gọi con người làm việc mẫn cán Kâynan tới và bảo: "Tôi sắp đi rồi, anh sẽ làm đại biện ở đây”.

Đúng vào dịp đó, Xtalin đã có buổi nói chuyện mang tính lịch sử với các cử tri. Ngày 9 tháng 2 năm 1946, với chất giọng nói đầy quyền uy và rất độc đáo, Xtalin khẳng. định: "Những nguyên lý của chủ nghĩa Mác Lênin không bao giờ lỗi thời", "sự phát triển không đều của các nước tư bản chủ nghĩa sẽ dẫn đến tình trạng vô cùng hỗn loạn, và điều này sẽ làm cho thế giới tư bản chia rẽ thành hai phe đối địch nhau, thậm chí có thể mâu thuẫn tới mức nổ ra chiến tranh. Chủ nghĩa tư bản còn tồn tại, chiến tranh sẽ không tránh khỏi", "nhân dân Liên Xô không bao giờ quên được bài học về cuộc chiến tranh do chủ nghĩa đế quốc gây ra những năm 30, phải luôn luôn sẵn sàng chuẩn bị, phải phát triển các ngành công nghiệp cơ sở, giảm bớt sản xuất hàng tiêu dùng, Liên Xô sẵn sàng chấp nhận hy sinh trong thời kỳ thực hiện ba kế hoạch năm năm"...

Xtalin dứt khoát tuyên bố, chủ nghĩa đế quốc còn tồn tại thì sẽ không có hòa bình, dù là hòa bình ở Liên Xô hay là hoà bình ở nước ngoài!

Ngày 13 tháng 12 năm 1946, Quốc hội Mỹ gửi sang một bức điện, yêu cầu một bản báo cáo phân tích về quan điểm của Liên Xô. Kâynan lao tâm khổ tứ dò đoán tâm lý Tơruman: Trong bị vong lục gửi Bécna, chẳng phải Tổng thống cũng nói rằng ông ghét sự lôi kéo người Liên Xô đó sao? Hơn nữa, còn nói rằng đó là bước ngoặt của ông về chính sách đối ngoại. Lần này, chắc ông ta muốn nói ra những điều ông muốn nói, ông đã nhịn quá lâu rồi.

[SaoVang]

Kâynan cho rằng, bài nói của Xtalin hết sức quan trọng, nó tập trung phản ánh chính sách của Liên Xô đối với Mỹ. Kâynan lập tức cho mời bí thư và hai tùy viên quân sự tới, soạn thảo một "trường thiên điện báo" 8000 chữ, do ông ta ký, rồi chuyển về Oasinhtơn. Mở đầu, bức điện viết:

“Vấn đề được nêu ra trong điện báo số 284 ngày 13 tháng 2 của Quốc hội rất phức tạp, rất tế nhị. Theo cách suy nghĩ của chúng tôi cũng rất dễ hiểu, song lại cực kỳ quan trọng đối với chúng ta khi phân tích tình hình quốc tế. Nếu tôi thu gọn câu trả lời trong một bức điện văn ngắn ngủi thì vấn đề trở nên quá sơ lược. Vì vậy, xin Quốc hội cho phép tôi được chia vấn đề đó thành năm phần để trả lời. Đề mục của các phần đó như sau:

1- Đặc điểm cơ bản trong quan điểm của Liên Xô về các vấn đề sau chiến tranh;

2- Bối cảnh hình thành những quan điểm đó;

3- Sự đánh giá về chính sách thực tế của phía Chính phủ;

4- Sự đánh giá của phía phi Chính phủ;

5- Suy luận thực tế từ góc độ chính sách của Mỹ.

Trước hết, tôi phải xin lỗi vì bức điện quá dài này, nhưng những vấn đề nó đề cập tới rất quan trọng và cấp bách, qua những sự việc gần đây mà xét, lại càng thấy như thế. Nếu những vấn đề này được coi trọng, theo tôi, câu trả lời của chúng tôi rất đáng được mọi người quan tâm”.

Quan điểm cơ bản của bức điện văn này là, những người lãnh đạo Liên Xô cho rằng luôn luôn phải sống trong "vòng vây của chủ nghĩa tư bản, thì không thể có chung sống hoà bình. Cái cảm giác không an toàn cổ lỗ Tơruman lại từ thời Sa hoàng này, khiến họ cho rằng Liên Xô cần phải không ngừng tăng cường an ninh quốc gia, xây dựng lực lượng vũ trang ngày càng hùng mạnh. 

Liên Xô một mặt quyết không từ bỏ sự "bất tín nhiệm" của họ đối với chủ nghĩa tư bản, mặt khác cũng tiến hành hợp tác với các tổ chức có tính chất quốc tế, nhưng chỉ nhằm mục đích vụ lợi hoặc làm cho các tổ chức này không triển khai được công việc. Liên Xô liên hệ chặt chẽ với các nước chống lại các cường quốc phương Tây, họ không khuyến khích việc hợp tác kinh tế. Kâynan huênh hoang:

“Tóm lại, chúng ta đang giáp mặt với một lực lượng chính trị như vậy. Lực lượng chính trị này đang cuồng nhiệt tuân theo một tín điều cho rằng không thể có một sự thỏa hiệp lâu dài với nước Mỹ; rằng muốn làm cho nhà nước Xô-viêt được an toàn thì nên, và phải làm rối loạn sự hài hoà của xã hội Mỹ, thủ tiêu lối sống Tơruman thông của nước Mỹ, phá hoại uy tín quốc tế của nước Mỹ. Lực lượng chính trị này có quyền lực vô hạn, có thể chi phối toàn bộ nhân lực của một trong những dân tộc vĩ đại nhất trên thế giới, chi phối toàn bộ tài nguyên của một đất nước giàu có nhất trên thế giới...

Song song tồn tại với lực lượng chính trị này là tư tưởng dân tộc chủ nghĩa Nga thâm căn cố đế. Ngoài ra, nó còn có một bộ máy được thiết kế rất tinh vi, phạm vi bao trùm rất rộng, đang áp đặt ảnh hưởng lên nhiều quốc gia khác. Bộ máy này rất linh hoạt và đa dạng, do những viên chức tài ba, giàu kinh nghiệm hoạt động bí mật nắm giữ. Cuối cùng, không giống nước Mỹ, lực lượng chính trị này mỗi khi phản ứng đều bỏ qua hiện thực...”

Kết luận cuối cùng của Kâynan là: Mỹ phải dùng thực lực để ngăn chặn Liên Xô.