Ở đất kẻ thù

[hoacuc]

Bóng Na vừa xuất hiện ở thềm thì bao suy tư đang vật lộn trong đầu Jim bỗng biến đâu mất. Hắn nhìn như bị hút chặt vào vật báu trước mặt mà Chúa đã ban tặng trong hoàn cảnh khốn cùng này.

Các cô gái tíu tít ngay:
- Na ơi! Cho chị xin bát nước.
- Na ơi! Cho chị mượn cái lược.
- Na ơi! Tìm cho chị miếng giẻ...
Na ơi, Na ơi , Na ơi...
“Ồ hóa ra tên cô bé là Na ơi. Bé con có cái tên dễ thương quá!”. Jim mỉm cưới, lẩm nhẩm: Na ơi, Na ơi...

Hắn bỗng dững lại, lắng tai nghe các cô gọi í ới... Hắn ngồi thẳng lại, uốn môi, đặt lại lưỡi: Na ơi, Na ơi... Hắn gật gù khoái chí cười toét miệng - tên cô bé đã được gọi lên chính xác.

Na chạy đi chạy lại như con thoi, hết lên nhà trên lại xuống bếp, ra sân... Cái quần đen dầy cộp, rộng thùng thình ngắn cũn để lộ ra đôi mắt cá xinh xinh. Cái áo cánh nâu đã chật, bó sát lấy thân hình bé nhỏ, lấp ló hai cái nụ hoa cau nhu nhú phía trước ngực.

Cô bé vui lắm! Chưa bao giờ nhà em lại có đông các chị đến như vậy. Giá ngày nào cũng có các chị đến chơi như thế này thì vui quá...
Tiếng gọi "Na ơi" đã dứt. Cô bé chay lại định sà vào lòng Mi nhưng cánh tay phải quấn đầy băng trắng đang treo trước ngực làm em đứng sững lại.
- Chị có đau lắm không, chị Mi?
- Na khe khê hỏi.

Mi chỉ mỉm cười, cô đang dùng cái tay lành lặn còn lại của mình gỡ mái tóc ướt.
- Để em chải cho…

Na đỡ cái lược gỗ từ tay Mi, cẩn thận chải từng lọn tóc nhỏ. Đường ngôi giữa thẳng tắp chia mái tóc của Mi sang hai bên gọn gàng.

Đã bao lần Na được chị Mi chải đầu, buộc tóc, nhưng đây là lần đầu em được vuốt ve làn tóc của chị.
- Em gỡ tóc của mình ra đi, nó cũng ướt nhẹp đấy - Mi nhắc.

Na tháo cái cặp ba lá ở phía sau đầu, gỡ tung hai bím tóc, lắc đầu qua lại. Mái tóc den dầy xổ tung ra, che kín hai vai, đổ dài xuống lưng và ngực.
- Đêm nay chị có lại sang sông không?
- Có chứ! - Mi đáp
- Chị chỉ còn có một tay, làm sao chèo thuyền, bắn súng được - Na thắc mắc.
- Ừ nhỉ!

Chị ở nhà với em nhé! Tối nay em sẽ luộc mấy củ khoai mới bới, ngọt lắm.
Mi im lặng, Na vẫn tíu tít:
- Chị Mi à, em có cái này cho chị xem.

Cô bé gỡ cái kim băng cài ở túi áo bên trái, nhẹ nhàng lôi ra một con vật nhỏ bé, mũm mĩm, hai râu vểnh lên.
- A , con dế mèn Chúa - Mi kêu lên - Ở đâu đấy?
- Em bắt được lúc nãy, ở bến sông - Na khoe - Đẹp không chị?

Na vuốt nhè nhẹ con vật bé nhỏ, áp nó vào má, đu đưa:
- Ngủ ngoan nhé, bé của chị. Tý nữa chị thưởng cho ngọn cỏ non...

Trời xâm xẩm. Mặt trời đã thu lại hết các sợi vàng, sợi đỏ, lui về sau núi nằm nghỉ. Gió mát hây hẩy thổi, cây cối lao xao, hương bưởi thơm ngan ngát tỏa khắp sân, khắp vườn.

Để em hái cho chị mấy cái hoa bưởi cài tóc cho thơm nhé. Na nghiêng đầu âu yếm nhìn Mi. Chẳng đợi chị Mi trả lời, Na đút vội con dế mèn vào túi, đừng dậy, chạy về phía cây bưởi.
Hai cái chân nhảy lách chách như con chim chích, nhưng hai cánh tay lại dang ra rập rờn như hai cánh bướm, mái tóc đen dầy xổ tung, đánh qua lại trên cái lưng be bé, lấp ló hai cái mông quần bạc phếch.
Jim chẳng thể nào rời mắt khỏi cô bé...

[hoacuc]

Na ngước mắt nhìn lên cây bưởi xanh um lá, thấp thoáng những đóa hoa trắng. Kia rồi, một chùm hoa nở rộ đang là là, những cánh hoa cong cong để lộ cái nhụy vàng đã nhạt phấn. Na kiễng chân, với tay, nhưng bỗng dừng lại, hạ tay xuống. Chênh chếch ở phía trên, một cành bưởi đầy lá non xanh mởn đang vươn ra. Trên ngọn của nó, một chùm nụ trắng muốt mới hé, lấp ló mấy cái nhụy vàng sậm.

"Cành hoa này sẽ thơm đậm và thơm lâu hơn. Chắc chị Mi sẽ thích lắm đấy!". Na thầm nghĩ. Em lùi lại vài bước lấy đà rồi nhẩy lên. Người căng ra, cánh tay phải giơ cao lên. Khi ngón tay giữa vừa chớm được vào cành hoa làm nó khẽ rung lên thì Na lại rơi ngay xuống. Lũ gió mải luồn đuổi trong đám lá xanh, va vào mấy nụ hoa trắng nhụy vàng, làm chúng rung rung lên như mời gọi cô bé.

Na lùi ra xa hơn, hít một hơi rồi phóng thật nhanh, cả thân hình bay vút lên... Cây bưởi già như còng lưng xuống...
Na đã nắm được cành hoa, người em đu lên, ống quần bị kéo cao để lộ ra hai cái cẳng gầy guộc đầy vết cứa như dao rạch, đẫm máu đã khô.

Jim nhìn đau đáu vào chúng, nước mắt tự nhiên trào ra... Hắn chẳng nhìn thấy cành hoa đang bị kéo cong xuống, mấy ngón tay xinh xinh chụm lại, nắm chặt đóa hoa và cô bé đang chạm dần xuống đất... Trước mắt hắn chỉ có hai ống chân nhỏ bé bị gai Paliurus Spina – Christi (Loại cây được dùng làm vòng gai xiết lên đầu Chúa Jeus khi bị hành hình) quấn từng vòng, từng vòng chằng chịt, rỉ máu...
Hắn nấc lên "Sao con lại bình thản gánh chịu nỗi đau này?!"

Chính giữa đúng lúc đó, đúng lúc đó, một tiếng nổ khủng khiếp long trời lở đất, chẳng có tiếng nổ nào kinh hoàng hơn, rạch từ trên cao xuống. Đất chuyển ầm ầm, cả khoảng trời chao đảo, không khí như bị đánh dạt đi, tất cả bị hất tung lên. Ngói xô nhau tìm đường trốn chạy, rớt xuống loảng xoảng, cánh cửa cuống cuồng quạt qua quạt lại như cố dứt ra khỏi cái chốt để tìm đường tẩu thoát, bát đĩa luống cuống nhảy từ nóc bể nước, vấp phải nhau choang choảng, mảnh văng tứ tung. Gió tạt như bão. Cây cối trong vườn kêu lên răng rắc, đổ ngã đè lên nhau rầm rầm. Lá hốt hoảng dứt khỏi cành, bay tứ tung trong mù mịt khói đen, đất, gạch...

Tất cả bỗng đột ngột dừng lại, im lặng như chưa từng có điều gì đã xảy ra.
Gió đứng yên nghe ngóng...
Cây im lặng hoài nghi...

Jim bị hất lên rồi ném vật xuống, ngực đập "hự" vào cái sân gạch. Hai bả vai trĩu xuống như vừa cử cây ta cả nghìn pounds, sống lưng như có cái vồ nện đi nện lại, ngực đau tức như vừa bị ai kê thớt lên chặt thịt, toàn thân đầu nhừ như vừa bị trận đòn bằng gậy, mồ hôi thi nhau túa ra, ướt đẫm khuôn mặt lạnh ngắt. Cái đau ở đầu gối bỗng biến mất...
Toàn thân bất động, đầu óc trống rỗng...
Bản năng con người đã nâng đầu hắn dậy. Jim mở mắt, chống tay từ từ nhỏm dậy...

Bỗng cả thân hình của hắn như hóa đá, hai cánh tay cắm chặt xuống đất cứng đơ. Mồm hắn há hốc, mắt mở trừng, ngực hóp lại, tim như ngừng đập...
Jim nhắm nghiền mắt lại, rùng mình, bộ ngực lại rơi phịch xuống đất đập vào cái sân gạch.
- Hắn - một chiến binh dạn dầy lửa đạn - đang chết cứng...

Những hình ảnh mà đôi mắt hắn vừa thu được thật quá sức tưởng tượng, ghê rợn hơn bất kỳ một bãi chiến trường khủng khiếp nào. Hắn nhắm hay mở mắt cũng thế thôi! Chúng sẽ bám theo, ám ảnh cho tới ngày hắn lìa đời...

Đâu rồi, mấy cô gái hồn nhiên nói cười vài giây trước đó? Họ đi đâu cả rồi...? Họ đã vội bay lên Thiên đường mà chưa kịp trả lời cho hắn biết: trông hắn thế nào?

Chỉ còn lại những cái thây nằm la liệt... Cái bị phạt nửa đầu, óc trắng lầy nhầy trên nền gạch đỏ, cái chỉ còn khúc giữa vuông vắn, cái bị rạch phanh, phơi ra một đống lầy nhầy đủ mầu, quả tim đỏ tím vẫn còn thoi thóp...

Máu giăng ra khắp nơi, văng tứ tung lên vách tre, nhuốm đỏ thềm nhà, đọng thành từng vũng trên sân gạch.... Đất, ngói, mảnh sành, lá cây... vương vãi kết dính lại với nhau cũng bằng máu... Tất cả sự khủng khiếp tột cùng của chiến tranh được phơi bầy trong cái sân nhỏ bé này.

[hoacuc]

Jim vẫn nằm bất động, mặt úp xuống đất... Đột nhiên như tỉnh khỏi cơn sốt kinh hoảng chưa từng có trong đời, hắn ngẩng phắt đầu, hoảng hốt kêu lên “Na ơi đâu?", rồi đưa ngay mắt về phía cây bưởi.
Nơi cái cây xanh bóng mát đã được thay thế bằng khoảng trời lộng gió, lộ rõ cái gốc sần sùi bị phạt ngọt. Cả cây bưởi đang nằm xõng xoài trên sân. Lá xanh, hoa trắng, tan tác, tả tơi… Bỗng một cái lá non xanh biếc khẽ cựa mình... Từ dưới cái lá non, một con vật nhỏ xíu, mũm mĩm đang vểnh cao đôi râu, chòi đạp, bò lên...

Jim đứng phắt dậy, hắn ngã nhào xuống? Hắn rú lên “Na ơi!!” Tiếng rú của loại thú lớn vừa bị trúng đạn!!
Hắn bò như điên như dại về phía cây bưởi, hệt như đêm hôm qua ở trên núi, khi đã gắng hết sức để chạm được vào cái dây cứu vớt đời mình.

Ông Bi xách súng từ trong nhà chạy vọt ra, mắt còn ngái ngủ. Ông sững lại, hai chân chôn xuống đất. Mồm há hốc, mắt mở to kinh hãi đảo khắp cảnh tan hoang đổ nát, thịt máu kênh láng trên sân nhà mình...
Ánh mắt của ông chợt dừng lại chỗ cây bưởi. Mặt ông bỗng co rúm lại, biến dạng hoàn toàn... Ông trợn ngược mắt, gào lên: "N..." Tiếng gào mới bật ra nửa chừng đã tắc nghẹn!

Ông nhẩy qua thây, đạp vào máu lao về phía cây bưởi đang nằm ẹp.
Ông quẳng súng cuống cuồng kéo tung cây bưởi ra.
Na nằm đó bất động, bé nhỏ... Bộ ngực chưa kịp lớn đã bị đập bẹp rúm, máu đỏ tươi rỉ ra, nhỏ từng giọt, từng giọt xuống đất... Mái tóc đen xổ tung, che kín cả khuôn mặt, chỉ hé ra cái môi dưới đang nhịu xuống như mếu máo: "Con đau quá thầy ơi...!".

Ông Bi đổ vật xuống bên con gái. Ông áp tai, ông sờ đầu, ông nắm tay, ông lay gọi...
Cô bé đã đi qua canh cổng của Thiên đường...
Ông ngửa mặt lên trời. Nước mắt rơi lã chã ướt sũng chỉ chòm râu bạc. Hai cánh tay ông lúc giơ lên trời cao, lúc đạp thình thịch xuống đất... Ông gào lên trong tắc nghẹn. Ông muốn hỏi đất, ông muốn nghe trời hãy cho ông biết nếu quả Thượng đế còn cần thêm một mạng nữa thì sao không lấy đi cái thân già này... mà lại là con bé, nó còn nhỏ quá...

Chẳng bao giờ và chẳng ai có thể cắt nghĩa nổi cho ông cái sự vô lý ấy - cái vô lý đã có từ ngàn đời và đã làm đớn đau đâu chỉ mình ông!

Jim đang bò lướt tới, người hắn chồm lên, cánh tay vươn dài về phía cô bé... Hắn đang lao đến bằng hết cả sức mình để được một lần - dù chỉ một lần thôi - chạm vào Thiền thần bé nhỏ đã vĩnh viễn bỏ hắn ra đi... Ông Bi đứng phắt dậy, vồ lấy súng. Cây súng trong tay ông hất tung cánh tay Jim ra xa, trở nòng chĩa thẳng vào đầu hắn.

Tiếng lên đạn lách cách hối hả...
Ô, sao một chiến binh can trường trong những chiến binh can trường nhất lại chịu thúc thủ để cho một lão già gầy khọm kia chĩa cây súng cũ mèm thẳng vào đầu. Sao không giật phắt lấy cây súng, quay ngay nòng lại... Thật dễ quá! Không, hắn chẳng làm nổi một việc đơn giản đó, như hắn vẫn từng hình dung. Cả thân hình lực lưỡng của hắn còn đang bận rung lên từng cơn, bàn tay phải của hắn còn đang mải đấm cho nát cái sân gạch, mắt hắn còn đang ướt nhòa.

Jim đang biết tới cảm giác đau đớn tột cùng...
Hắn nghiến răng nguyền rủa thằng chiến hữu chó chết bị thương, đã vội quẳng quả bom cuối cùng để thoát thân cho lẹ…

Nòng thép giá lạnh run run gí sát vào đầu Jim nhưng hắn đâu còn cảm thấy gì...
Jim ngước mắt lên trời, kêu lên những tiếng cuối cùng:
- Lạy Chúa xin hãy xá tội cho chúng con! Rồi hắn rũ xuống bất động... Mắt nhòa lệ, ông Bi nghiến răng, bóp cò.

Một tiếng "Đoàng" lạnh lẽo phát ra!
Một tiếng "Cộc" khô khốc vang lên trên cái sân gạch!
Ôi sao vẫn nghe được tiếng: thở dồn dập của chính trái tim mình, trái tim vẫn quặn đau?

Jim từ từ mở mắt: trước mắt hắn là đôi giầy vải cao cổ màu xanh lá cây, đế cao su, hai hàng dây thắt chặt gọn gàng, cây súng trường cũ mèm nằm chỏng chơ bên cạnh.

Hắn ngước mắt lên: một chàng trai trẻ đầu đội mũ gắn ngôi sao, khuôn mặt nghiêm nghị, đôi mắt lạnh lùng nhìn hắn. Bộ quân phục màu xanh lá cây được nai nịt gọn gàng bằng một cái dây lưng to bản, kè kè bên hông là một khẩu súng ngắn. Cái quân hiệu bằng nỉ đỏ chói trên ve cổ áo màu xanh, lấp lánh hai ngôi sao vàng trên một cái gạch ngang nhỏ.
“Quân chính quy Bắc Việt" - Jim thầm kêu lên.
Đây rồi, đây mới là đối thủ đáng để hắn đối đầu, làm hắn nóng lòng chờ đợi. Đối với hắn, thử sức thật sự chỉ đúng với nghĩa của nó khi phải đương đầu với những kẻ mạnh nhất. Quân chủ lực Bắc Việt - chỉ có họ - mới là đối thủ đáng gờm nhất của cuộc chiến này.

Nhưng sao lúc này cái ngọn lửa hừng hực ấy lại nguội lạnh thế? Hắn dường như chẳng còn là hắn nữa, chẳng giống những gì mà hắn vẫn thường hình dung khi đối mặt với quan thù.
Người Jim rệu rạo, rã rời... Cái nhìn của hắn lên đối phương sao thờ ơ, hững hờ. Nó rời bỏ ngay đối thủ trước mặt, vội hướng về phía người đàn ông đang quỳ trên đất, tay ôm ghì lấy con gái như cố truyền hơi ấm của mình sang cơ thể bé nhỏ đang từ từ giá lạnh...
Tim Jim nhói lên! Hắn bỗng ước ao, một ước ao tột cùng - ngay lúc này đây - được thay thế người cha ấy dù chỉ trong một phút…

[hoacuc]

Chương 10

Bộ đội đã về làng Hà.
Xe bọc thép lội nước đã vào tới đầu làng để giải phi công thẳng lên tỉnh.
Họ qua sông lúc trời vừa tối hẳn...

Chiếc xe ầm ì rẽ nước vượt sông, bỏ lại làng Hà khuất dần trong bóng tối, bỏ lại dòng Mạ đang ngập tràn tiếng nói tiếng cười của các cô gái phá bom, của bà con làng Trà đang tíu tít gánh khoai, gánh nước ra sông phục vụ...
Xe chạy qua làng Trà, ra đường cái lớn...

Hai bên đường các dẫy nhà đổ nát, mái thủng lỗ chỗ. Mấy cây cột điện bị bẻ cong lủng lẳng sợi day điện đu đưa lac lõng trong gió. Hàng dẫy xe tải bẹp rúm, đầy mảnh đạn, nằm ẹp hai bên đường. Cái bệnh viện đã sập hẳn chỉ còn lại mảng tường có dấu thập đỏ. Nhà thờ bị san phẳng, tượng Đức Mẹ cụt đầu đứng trơ trụi, cánh tay vẫn bình thản giơ ra ban phước...

Hố bom chồng hố bom, cái nhiều nhất ở đây chỉ là hố bom... Cỏ hai bên đường cháy vàng, trơ ra những mảng đất lở đỏ như máu...
"Bom siêu diệt Over Kill - hai phút một tấn - Jim lẩm bẩm - không sinh vật ncìo có thể sống nổi, kể cả con dế mèn. Chỉ có con người, con người với ý chí phi thướng...". Chiếc xe chở hắn bỗng dừng lại, cắt ngang dòng suy tư của Jim.

Một cái hố sâu hoắm vừa bị sức công phá của bom nổ châm, nằm chình ình giữa đường.
Ngay lập tức, từ trong bóng tối, hàng đoàn người xuất hiện. Họ vác theo những bao đất, cát đã được chuẩn bị từ trước.

Tiếng đất cát hối hả rơi xuống hố rào rào... Tiếng xẻng va vào đ(l keng keng... Họ làm hối hả, nhanh nhẹn, gọn gàng, dường như đã quá quen với công việc này.
Xe chở hắn lại lên đường, lắc lư chạy qua hố bom vừa được lấp. Ánh đèn dưới gầm xe lấp lóa trên con đường nhỏ hẹp, gập ghềnh, lát vội bằng những cánh cửa, những tấm ván tủ và cả những câu đối chữ vàng lấp lánh... Hai hàng thiếu nữ, chẳng rõ mặt người, quét vôi trắng xóa từ bụng tới chân làm cọc tiêu sống cho xe hắn qua...

Jim lặng đi...
Hắn đang đi qua mảnh đất mà hành động anh hùng chỉ là vô danh và ngày nào cũng có.
Jim lại trầm ngâm...
“Những người nhỏ bé, rách rưới, chân đất - những con người quá lạc hậu so với thời đại - chẳng bao giờ được nhắc tới hay được mang ra bàn luận trong các buổi họp của các nhà hoạch định chiến tranh. Nhưng hãy nhìn xem, họ đang ngoan cường đương đầu với siêu cường quốc số một thế giới. Chính họ đã giành lại được sức mạnh của con người trong một thời đại mà bản thân cái sức mạnh ấy đang bị hoài nghi sâu sắc nhất. Họ đang san lấp khoảng cách ghê gớm của cuộc chiến giữa con người với máy móc, giữa khoa học kỹ thuật và sức mạnh thuần túy của ý chí, tinh thần.

Họ đang tiến hành một cuộc chiến tranh tổng lực mà mọi người tự nguyện tham gia, do chính họ đứng lên tổ chức và thực hiện. Sức mạnh to lớn của họ là sức mạnh chính trị. Các đơn vị chủ lực chỉ là phần nổi trông thấy của một tảng băng.

Họ đang đứng và sẽ đứng vững trên mảnh đất của chính mình, đang từng ngày, từng giờ thay đổi bộ mặt của chiến tranh...

"Ai làm chủ mặt đất - người đó sẽ thắng!!"
Jim bỗng nhiên thốt ra.
“Mình có trở lại bầu trời không?" - hắn tự hỏi – Có chứ, nhất định rồi!". Hắn khẳng định ngay.

Tình yêu với bầu trời và biển cả đã được truyền vào máu từ bao thế hệ, chẳng bao giờ rời xa hắn. Hắn vẫn mãi mãi khát khao bẻ lái gạt cần, tung hoành giữa trời cao, biển rộng. Nhưng một cảm giác mới lạ chưa từng được biết đến - cảm giác của những người ở dưới đất hứng bom, chịu đạn - đã khiến cho hắn không còn vô tư, bình thản nhấn nút nhả bom, vãi đạn...

Bên đường, ngọn đèn sơn kín ba mặt trong tay các cô gái lập tức được xoay lại. Màu đỏ nhỏ xíu lại hiện ra làm bừng sáng cảnh vật xung quanh, làm ấm lòng đoàn quân đang hối hả tiến về phía Nam, tầng tầng, lớp lớp không gì chỉn nổi.

[hoacuc]

"Đối với đất nước này không bao giờ và chưa bao giờ có Bắc Việt Nam và Nam Việt Nam, chỉ có một đất nước duy nhất mà đường vĩ tuyến 17 phi lý tạm thời chia cắt... Không một ai, một thứ vũ khí nào có thể chống lại sự quyết tâm và lòng tin của cả một dân tộc!". Jim thầm khẳng định.

Hắn nhoài người ra khỏi xe, ngoái nhìn đăm đăm về phía sau như tìm kiếm một cái gì đó trong bóng tối...
Chiến tranh với qui luật của riêng nó đã nẩy sinh ra biết bao sự bất thường. Nó luôn đẩy con người vào những khoảnh khắc bất ngờ mà họ có thể mất đi trong tích tắc cái quý giá nhất của chính mình. Vì thể, nó luôn đẩy cảm xúc của con người lên cung bậc cao nhất!

Nhưng Jim chẳng bao giờ có thể ngờ rằng hắn lại có được những cảm xúc ấy ở một ngôi làng nhỏ bé, khuất nẻo bên rặng núi!

Những cảm giác hoàn toàn mới lạ - ân sủng của cuộc sống - mà hắn vừa được ban tặng trong hai mươi mốt giờ hay hai mươi hai giờ qua, hắn cũng chẳng nhớ nữa, dễ ai có được trong suốt một đời. "Mình có quay lại mảnh đất này nữa không? - Hắn tự hỏi - Biết đâu đấy, sẽ có một ngày...".

Jim quay đầu vào trong xe. Hắn cúi xuống: trong bóng tối mờ mờ, bàn tay phải từ từ mở ra, thả lỏng, mềm mại... Giữa lòng bàn tay, một nụ hoa trắng muốt đang bắt đầu hé nở, hương thơm nhè nhẹ bay lên.
Jim ngồi thẳng lại, mắt nhìn đăm đăm về phía trước, miệng lẩm nhẩm khẽ cầu nguyện.

God bless you, Vietnam! ()
New York 12/2006
Hà Nội 02/2007

LỜI GIỚI THIỆU

Chị Lan Anh là một doanh nhân nhưng lại chuyển qua viết truyện. Tôi làm sứ nhưng lại được tác giả yêu cầu giới thiệu tác phẩm văn chương của mình. Những cái trái khoáy đó khiến tôi e ngại không dám lạm bàn chuyện văn chương.

Nhưng đọc hết những trang viết này tôi lại cảm thấy muốn nói lên một điều gì đó của người làm sử, vì câu chuyện này là câu chuyện của lịch sử cho dù nó có được hư cấu. Hư cấu về nhân vật, về địa danh, về tình tiết của câu chuyện. Nhưng câu chuyện dù đã được hư cấu nhưng nó vẫn nằm trong một khung cảnh lịch sử của một thời kỳ mà thế hệ tôi đã trải qua và chiêm nghiệm. Chắc chan sẽ chẳng có trên đời một ông Bi, anh Jim hay cháu Na theo như trong sách. Nhưng những cảnh đời tương tự, tình huống tương tự và những cảm nhận tương tự như trong truyện thì chắc hẳn nhiều người đã trải qua. Đấy là cơ sở để người làm sử có thể lên tiếng.

Khi nghiên cứu về những cuộc chiến trach mà dân tộc Việt Nam đã từng trải thì có một hiện tượng khá đặc biệt trong quan hệ Việt-Mỹ là sau một cuộc chiến tranh ác liệt và kéo dài, để lại rất nhiều hậu quả nặng nề cho cả hai quốc gia, thì cựu chiến binh của hai nước lại là cái cầu sớm nhất được dựng lên để góp phần tích cực vào quá trình hoà giải một cách có trách nhiệm và hiệu quả cùng với quá trình bình thường hoá quan hệ giữa hai nhà nước và sự hợp tác làm ăn của các nhà kinh doanh. Những tổ chức Cựu chiến binh Mỹ đâ tham gia vào chương trình tháo gỡ bom mìn, nhiều hoạt động nhân đạo, thực hiện những hành trình trở lại chiến trường xưa với ý thức xoa dịu những vết thương của quá khứ... Và gần đây nhất, sự kiện cuốn “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" là một bằng chứng.

Vai trò của các cựu binh Mỹ khi trở thành những chính khách như các Thượng nghị sĩ John Mc Cain của công Cộng hoà hay John Kerry của Đảng Dân chủ cũng là những nhân tố tích cực thúc đẩy sự xích lại gần nhau của hai quốc gia vốn là hai đối thủ của một cuộc chiến tranh đẫm máu. Vị Đại sứ đầu tiên của Hoa Kỳ tại Hà Nội, ông Peter Peterson, cũng là một cựu phi công, máy bay của ông đã từng bị bắn rơi và ông từng bị giam giữ ở Việt Nam, lại là một trong những người đóng góp nhiều công sức cho những bước khởi đầu không ít khó khăn trong tiến trình bình thường hoá quan hệ nhà nước.

Trong một bài phát biểu nhân chúc mừng hai vị Thượng nghị sĩ - Cựu chiến binh J.Kerry và J. Mc Cain nhận giải thưởng dành cho những người có đóng góp cho hoà bình, giải Christiane Herter, ông P.Peterson có nhắc đến sự kiện chiếc máy bay trực thăng chở nhóm quân nhân Việt-Mỹ thực hiện chương trình MIA đã gặp nạn ở miền Nam Trung bộ Việt Nam, khiến tất cả đều tử nạn (3-2001). Nhận định về sự kiện này, vị đại sứ cựu chiến binh viết: "Lãnh đạo hai bên đã cùng đến viếng lễ tưởng niệm chung. Tại đó các gia đình Việt Nam và Mỹ an ủi lẫn nhau. Tại đó, người Mỹ và người Việt Nam đã đoàn kết trong bầu không khí hoà bình giữa những người cùng chia sẻ một thảm hoạ... gắn bó với nhau bởi một kỷ niệm chung... và lòng nhân ái cao cả của con người”. Ông đại sứ - cựu chiến binh đã viết như vậy và cho rằng một ngày nào đó, các sử gia của cuộc Chiến tranh Việt Nam có lẽ sẽ đặt tên cho ngày hôm đó là ngày chiến tranh kết thúc" (?!)

Chính từ những cảm quan sử học ấy, tôi xin được giới thiệu với bạn đọc cuốn truyện đầu tay của chị Lan Anh sau khi mạnh dạn nhận ra ràng, đúng như các cụ vẫn dạy: "Văn sử bất phân".

6.2007
Dương Trung Quốc