Phục kích trực thăng Mỹ ở Iraq

[maibennhau]

Tác giả: Michael Knights
Nguồn: T/c Anh “Jane’s Intelligence Review”, số tháng 5/2007, tr 14 – 19
Người dịch: Nguyễn Hồng Cường


          Việc chỉ trong vòng hơn một tháng đã có tám chiếc máy bay trực thăng của Mỹ bị rơi ở Irắc khiến người ta để tâm tới tầm quan trọng của việc đi lại bằng máy bay trực thăng ở quốc gia này. Do mạng lưới giao thông trên bộ liên tục bị tấn công, nên không phận Irắc đã trở thành con đường chủ đạo trong các chiến dịch của liên quân.

          Máy bay trực thăng được coi là công cụ chủ yếu trong việc thực thi nhiệm vụ trinh sát các tuyến đường và chống phục kích ở những nơi có các đoàn xe trên bộ hoạt động. Một số lực lượng phản ứng nhanh và toàn bộ việc đưa binh lính bị thương và tử vong về tuyến sau cũng dựa vào máy bay trực thăng. Các đội tuần tra chống hỏa lực súng cối sử dụng máy bay trực thăng để tuần tiễu, bảo đảm loại hỏa lực gián tiếp của đối phương bị hạn chế ở tầm rất ngắn và không mấy hiệu quả. Máy bay trực thăng cũng có thể khống chế mặt đất trong các chiến dịch hành quân, phong tỏa những con đường mà đối phương có thể sẽ bí mật rút lui và sử dụng các xen-xơ hiện đại trang bị trên máy bay để xác định những kẻ nổi dậy đang đào tẩu và đôi khi còn lần theo tới những địa điểm mới của chúng rồi tấn công.

          Bên cạnh những nhiệm vụ mang tính chiến thuật và bảo vệ lực lượng đó, máy bay trực thăng vận tải của liên minh còn ngày càng được sử dụng nhiều như là phương tiện đi lại giữa tiền tuyến và hậu phương an toàn và tiện ích hơn. Được thiết kế như một vũ khí chiến đấu, nhưng máy bay trực thăng vận tải cũng thường được sử dụng để chở quân trên những quãn đường ngắn từ vùng an toàn của Bátđa tới những điểm lân cận, hoặc từ căn cứ chiến đấu này tới căn cứ chiến đấu khác. Kết quả của nhu cầu sử dụng ngày càng cao này là số giờ bay của máy bay trực thăng Mỹ đã liên tục tăng từ 240.000 giờ trong năm 2005 lên 334.000 giờ năm 2006. Các phát ngôn viên của Mỹ từ lực lượng đa quốc gia ở Irắc báo cáo rằng các phi công lái máy bay trực thăng dự đoán số giờ bay trong năm 2007 sẽ là trên 400.000 giờ.

 Phân tích mang tính thống kê

          Xét một cách tổng thể, số lượng máy bay trực thăng bị rơi ở Irắc do gặp phải hỏa lực của đối phương là khá thấp. Trong chiến tranh Việt Nam, từ năm 1965 tới 1973, đã có hơn 37 triệu lượt máy bay trực thăng cất cánh và 2.587 chiếc đã bị bắn hạ, chiếm tỷ lệ 1/13.461 lượt cất cánh. Còn ở Irắc, máy bay trực thăng Mỹ đã cất hạ cánh khoảng 650.000 lượt kể từ năm 2003 và đã mất ít nhất là 33 chiếc do bị hỏa lực dưới mặt đất bắn rơi, tỷ lệ thương vong trong cuộc xung đột này là 1/19696 lượt cất cánh. Những vụ máy bay rơi do lỗi kỹ thuật thậm chí còn ít hơn rất nhiều, và các vụ tai nạn do gặp phải hỏa lực của lực lượng nổi dậy và các lỗi về điện và cơ khí giờ đây có tỷ lệ sống sót cao hơn.

          Tuy nhiên, theo thống kê, những tháng đầu năm 2007, tỷ lệ máy bay trực thăng rơi lại đi ngược lại hoàn toàn với xu hướng chung. Chỉ trong vòng 40 ngày từ 20 tháng 1 đến 1 tháng 3 đã có tám máy bay trực thăng bị hỏa lực của những kẻ nổi dậy bắn rơi hoặc phá hủy. Tương đương với tỷ lệ 1/6.000 lượt cất cánh. Cho dù là như vậy, thì sự tăng lên đột ngột này không phải là không lường trước được. Chẳng hạn như, trong tháng 1 năm 2006, chỉ trong vòng 10 ngày đã có 03 chiếc máy bay trực thăng của Mỹ bị bắn hạ khiến 16 binh sĩ tử vong.

          Phân tích về số lượng các cuộc tấn công máy bay trực thăng ghi lại được cho thấy rằng tỷ lệ máy bay bị bắn hạ ở mức cao này không đồng nghĩa với việc có nhiều hơn số vụ tấn công máy bay bằng hỏa lực phòng không. Những thống kê do nhóm Olive sưu tập trong hơn 1.200 ngày hoạt động liên tiếp ở Irắc cho thấy rằng trung bình mỗi tháng chỉ có dưới 21 vụ bị tấn công (số vụ tấn công đã bị phát hiện hoặc bị hệ thống phát hiện tên lửa nhận diện) được báo cáo lại kể từ đầu năm 2004. Số vụ này đã tăng lên thành 24 trong tháng 12 năm 2006 và 26 trong tháng 1, rồi 28 trong tháng 2 năm 2007. Nhìn lại xa hơn, số lượng các vụ thương vong trong tháng 1 và tháng 2 nằm trong số 9 tháng có số vụ thương vong cao kể từ năm 2004. Nói cách khác, không có bằng chứng nào cho thấy đã có sự gia tăng đáng kể số vụ tấn công nhằm bắn rơi máy bay trực thăng.

          Tuy nhiên, hiệu quả của các đợt tấn công đã tăng. Trong năm 2004 và 2005, tỷ lệ các vụ tấn công thành công so với không thành công lần lượt là 1/49 và 1/25. Trong hai tháng đầu năm 2007, tỷ lệ này là 1/7. Ngay cả khi có tính đến rất nhiều những vụ tấn công máy bay trực thăng bằng hỏa lực nhỏ bất thành đã không được các phi công chú ý hoặc báo cáo, thì số liệu thống kê cũng cho thấy rằng hiệu quả của những đợt tấn công được phát hiện đã tăng cao. Nguyên nhân có lẽ là do đã có sự gia tăng nhẹ về tỷ lệ của cái gọi là “những vụ tấn công phức tạp” liên quan tới nhiều loại vũ khí và đôi khi là cả tổ hợp tên lửa phòng không mang vác (MANPADS)

[maibennhau]

  Phục kích bắn máy bay trực thăng

          Khi việc sử dụng một cách có lựa chọn các con số thống kê có thể che đậy được bản chất trong các xu hướng thực tế, thì cũng cần phải xem xét một cách chi tiết những vụ phục kích máy bay trực thăng kể từ đầu năm 2007.

          Từ ngày 20 tháng 1 đến cuối tháng 2, đã có tám máy bay trực thăng bị bắn rơi. Các nhóm vũ trang ở Irắc còn công bố con số lớn hơn rất nhiều nhưng không có bằng chứng. Trong một số trường hợp, máy bay rơi không phải do bị phục kích, mà do chúng bị dính đạn khi tham chiến trong các cuộc xung đột dữ dội trên bộ. Chẳng hạn như vụ rơi hai máy bay trực thăng OH-6A Cayuse của công ty an ninh tư nhân Blackwater làm chết 5 phi công ở Bátđa ngày 23 tháng 1 và vụ mất một máy bay trực thăng AH-64D Apache cùng phi hành đoàn trong trận chiến với các chiến binh Jund al-Samaa gần Najaf hôm 28 tháng 1.

          Cả hai vụ tấn công trên đều rất giống với những vụ bắn rơi máy bay trực thăng của Mỹ ở Sômali năm 1993, liên quan tới hỏa lực bộ binh dày đặc và lựu phóng phản lực. Trong trường hợp của công ty Blackwater, những kẻ nổi dậy đã kéo đến nơi chiếc máy bay trực thăng bị rơi và giết chết những người còn sống sót. Các vụ tấn công máy bay trực thăng  khác như vụ ngày 25 tháng 01 khiến một chiếc UH-60 Blackhawk bị rơi nhưng không gây thương vong về người gần thị trấn Hit là do các máy bay trực thăng đã vô tình bay qua nơi những kẻ nổi dậy đang di chuyển vũ khí.

          Những vụ chủ ý phục kích bắn máy bay trực thăng được xếp vào một mục khác. Ba vụ phục kích như vậy gây thương vong lớn cho quân Mỹ là trong năm 2007. Vụ tấn công đầu tiên xảy ra hôm 20 tháng 01 trong một chuyến bay quá cảnh thường nhật do hai máy bay trực thăng UH-60 Blackhawk đảm đương, trên đó có chở các sĩ quan cao cấp và binh sĩ nghĩa vụ. Gần thị trấn Buhruz (ngoại ô Bátđa), chiếc máy bay trực thăng bay sau đã bị bắn từ nhiều vị trí, bao gồm cả hỏa lực súng máy 12,7 mm được giấu trong một chiếc xe tải không mui nhỏ màu trắng và rất nhiều điểm hỏa lực trong một hàng cây và các tòa nhà kế bên. Chiếc trực thăng liên tục bắn pháo sáng, báo hiệu rằng Tổ hợp cảnh báo tên lửa thông thường AN/AAR-57 của máy bay đã phát hiện ra nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa.

          Bộ phận truyền động của chiếc Blackhawk bắt lửa và các phi công cố gắng hạ cánh khẩn cấp. Khi máy bay trực thăng tiếp đất, nó bị một quả lựu phóng phản lực bắn trúng, lật nhào và cắm mũi xuống. Toàn bộ 12 người trên máy bay đã chết  hoặc bị thương nặng, bao gồm cả bốn phi công, hai đại tá, một trung tá và hai thượng sĩ nhất, cấp cao nhất của sĩ quan dự bị trong quân đội Mỹ. Chiếc Blackhawk thứ hai, sau đó được một số máy bay trực thăng khác hỗ trợ, đã tấn công các điểm hỏa lực này cho tới khi lực lượng cơ động phản ứng nhanh tới. Nhưng lực lượng này lại bị tấn công bằng bom đặt ven đường khiến một lính Mỹ nữa thiệt mạng.

          Vị trí cố thủ này có rất nhiều điểm phòng không đã được chuẩn bị sẵn với những súng máy hạng nặng, lựu phóng và súng cối. Một ống phóng của tổ hợp tên lửa phòng không mang vác MANPAD đã sử dụng và một tên lửa đã được lắp đầu đạn nhưng chưa phóng, cả hai tên lửa Kolomna Strela-2M (SA-7b ‘Grail’) được tìm thấy ở hiện trường. Các điểm hoả lực được phân tán để đảm bảo hoả lực từ nhiều hướng nhằm bắn trúng máy bay trực thăng. Chứng tỏ là chúng đã phát hiện ra những đường bay của máy bay trực thăng Mỹ. Tổ chức Al-Furqan Foundation, cơ quan phát ngôn trên mạng của tổ chức Nhà nước Hồi giáo Irắc, cho biết một phong trào bảo trợ của các nhóm jihadist trong đó có cả những phiến quân Al-Qaeda ở Irắc đã nhận trách nhiệm về vụ tấn công ngày 22 tháng 1.

          Vụ mai phục thứ hai xảy ra gần Taji, phía bắc Bátđa, khi một chuyến bay của hai máy bay trực thăng AH-64D Apache gặp phải hoả lực súng máy hạng nặng và chiếc đi đầu đã bị hư hại. Chiếc bay sau quay lại để bảo vệ chiếc Apache đã bị hư hại và tấn công hoả lực dưới mặt đất. Khi làm như vậy, nó đã bị tấn công từ một điểm hoả lực khác và bị một tổ hợp tên lửa phòng không mang vác bắn trúng phần ống xả bên sườn. Một ‘nhóm đánh giá các máy bay bị bắn hạ’ của Trung tâm Hàng không quân sự Mỹ ở Alabama đang điều tra xem liệu chiếc Apache này có phát hiện ra việc phóng tên lửa và bắn pháo sáng hay không. Hoả lực súng máy hạng nặng tiếp tục bắn vào máy bay khi nó xoay tròn, không còn kiểm soát nổi, và rơi xuống đất. Vụ rơi máy bay này khiến hai phi công tử vong. Một lực lượng phản ứng nhanh đã được phái tới để bảo vệ địa điểm máy bay rơi nhưng lại bị bom đặt bên vệ đường tấn công, rất may không có thêm thương vong.

          Ở vụ hôm 20 tháng 01, vị trí tấn công bao gồm rất nhiều điểm phòng không đã được chuẩn bị từ trước. Tướng hai sao James Simmons, phó chỉ huy trưởng của Lực lượng đa quốc gia ở Irắc và là một phi công của Lục quân Mỹ, nói rằng những kẻ nổi dậy đã sử dụng rất nhiều tổ hợp vũ khí, bao gồm cả các súng máy hạng nặng. Rõ ràng là chúng đã được bố trí để tấn công máy bay từ nhiều hướng khác nhau.

          Tổ chức Nhà nước Hồi giáo Irắc đã đứng lên nhận trách nhiệm về vụ tấn công này thông qua Tổ chức Al-Furqan, Tổ chức này đã tung ra một đoạn băng video để chứng minh cho tuyên bố của mình. Đoạn phim cho thấy cảnh một nhóm gồm ba chiến binh đang mang theo tổ hợp tên lửa phòng không mang vác, dù chúng đã cố tình không quay tới vũ khí, sau đó là cảnh vụ tấn công. Dù đoạn băng rất mờ và hình ảnh bị rung động mạnh, nhưng người ta vẫn dễ dàng phát hiện ra âm thanh của một tên lửa được phóng đi trong vụ tấn công.

          Phần hội thoại trong đoạn băng nói: “Chúng tôi nói với những kẻ thù của Thượng đế rằng không phận của Nhà nước Hồi giáo Irắc không phải là nơi dành cho các ngươi, cũng giống như mặt đất ở đây vậy. Thượng đế đã ban cho các chiến binh của Nhà nước Irắc những cách mới để tấn công máy bay của các ngươi.”

          Vụ phục kích tấn công máy bay trực thăng thứ ba xảy ra ở khu vực Sheikh Amir, gần Al-Karma (cách Bátđa 48 km về phía tây) vào buổi sáng ngày 07 tháng 02. Nạn nhân lần này là một chiếc CH-46 Sea Knight của Hải quân Mỹ khi nó đang thực hiện chuyến bay quá cảnh định kỳ và bắt đầu chuyển hướng để hạ cánh. Vụ tấn công được ghi lại trong một đoạn băng video rất rõ do Tổ chức Al-Furqan thuộc Tổ chức Nhà nước Hồi giáo Irắc tung ra hôm 9 tháng 2. Đội phục kích được bố trí thẳng phía sau phần ống xả bên sườn của chiếc Sea Knight để tạo một góc tấn công lý tưởng cho tổ hợp tên lửa phòng không mang vác với đầu tìm nhiệt. Do có được vị trí thuận lợi, tên lửa đã bay thẳng về phía mục tiêu và bắn trúng mục tiêu.

          Người phát ngôn của Mỹ tại Lực lượng đa quốc gia ở Irắc khẳng định việc không thể bắn pháo sáng để triển khai quân tới và có vẻ như chiếc Sea Knight này đã không phát hiện ra việc phóng tên lửa. Nó bốc cháy và chậm rãi rơi xuống đất. Toàn bộ bảy phi công và những người đang trên máy bay đều thiệt mạng. Tổ chức Nhà nước Hồi giáo Irắc nói rằng máy bay đã bị một ‘lữ đoàn phòng không’ của chúng bắn rơi.

[maibennhau]

 Chiến thuật và công nghệ

          Một trong những điểm đáng lưu ý nhất trong những vụ phục kích tấn công máy bay  trực thăng gần đây là chất lượng thông tin tình báo, cảnh giới và trinh sát của lực lượng nổi dậy. Các vụ phục kích như vậy đã được bố trí trước ở những vị trí lý tưởng, ở cả hai bên của đường bay và đặc biệt là ở những khu vực nơi các máy bay trực thăng đã giảm tốc độ để chuẩn bị hạ cánh. Trong hai trường hợp, những quả bom đặt bên vệ đường đã được bố trí để tấn công lực lượng phản ứng nhanh. Điều này cho thấy rằng chúng đã có sự chuẩn bị thông tin tình báo rất kỹ về các con đường tiếp cận. Qua đó chúng ta cũng thấy một trong những vấn đề mà quân đội Mỹ đang phải đối mặt khi họ bước vào năm thứ tư ở Irắc, cụ thể là sự buông lỏng, xem nhẹ tình hình mà từ đó những kẻ nổi dậy đã có thể phân tích các động thái của quân đội Mỹ. Những người dân địa phương biết khu vực hạ cánh và các con đường mà quân Mỹ sử dụng, trong khi ngày càng khó để có thể duy trì một kế hoạch bay thay đổi liên tục và một bản liệt kê các khu vực hạ cánh mới.

          Lực lượng nổi dậy ngày càng được trang bị nhiều hơn các loại vũ khí hạng nặng để vươn tới tầm cao trung bình, nơi máy bay trực thăng của Mỹ hoạt động nhằm tránh những hiểm họa phổ biến hơn từ hỏa lực cầm tay loại nhỏ và lựu phóng. Số vũ khí hạng nặng này chủ yếu là súng máy 12,7 mm, nhưng cũng có cả những khẩu 14,5 mm, hoặc súng đơn hoặc súng hai nòng ZPU-2. Các nhóm phục kích triển khai một vài khẩu súng máy hạng nặng này ở những khu vực bán thành thị. Chúng được giấu cẩn thận bên dưới các vật che khuất, che đỡ và được bố trí để tạo ra hỏa lực liên kết. Những vũ khí đặt trên xe tải cũng có thể được kết hợp trong sự sắp đặt này, có lẽ là để giúp tăng thêm tính cơ động hoặc làm mồi nhử. Những loại vũ khí gián tiếp như súng cối cũng có thể được bố trí, vì chúng hiện đang ngày càng được sử dụng nhiều hơn để tấn công các căn cứ không quân của liên quân. Hôm 10 tháng 2 năm 2006, một nguồn thông tin của tổ chức Ansar al-Sunnah đã thông báo về vụ tấn công máy bay CH-47 Chinhook bằng súng cối khi chiếc máy bay này vừa mới hạ cánh. Vụ tấn công xảy ra sau khi những kẻ nổi dậy đã biết được thời gian hạ cánh của nó tại căn cứ mỗi đêm.

          Dường như các vụ phục kích đã được cân nhắc cẩn thận. Chẳng hạn như, các vị trí sẽ tiếp tục nhả đạn cho tới khi chiếc máy bay bay sau trong đội bay gồm hai chiếc này đã bay qua. Với một số máy bay, việc thiếu ý thức địch tình có thể là một nhân tố góp thêm vào thành công của những cuộc tấn công. Có vẻ như các nhóm phục kích đã sử dụng những người quan sát không mang theo vũ khí và mặc quần áo dân thường. Những chiến thuật như vậy đã được sử dụng trong suốt chiến dịch Tự do cho Irắc, khi người dân bám theo sự di chuyển của các máy bay trực thăng liên quân trong khi đạp xe đạp trên những con đường mòn.

          Việc ngụy trang đã tỏ ra có hiệu quả và có thể một lần nữa lại theo kịp chiến thuật phòng không du kích từ những năm 1990, khi các lực lượng quân sự của Irắc rất chịu khó di chuyển và che giấu thiết bị của họ trong các tòa nhà hoặc rừng cọ, trong khi triển khai các mồi bẫy và thiết bị đánh lừa. Trên thực tế, trong chiến dịch Tự do cho Irắc quân đội Mỹ đã báo cáo rất nhiều ví dụ về những vụ phục kích tấn công máy bay trực thăng của quân đội Irắc bằng cách sử dụng xe tăng lộ thiên để lôi kéo các máy bay trực thăng Apache vào khu vực phục kích rồi tấn công chúng liên tục từ hai bên sườn và phía sau. Trong những năm 1990, Irắc đã tạo dựng các điểm phục kích bằng tên lửa đất đối không tương tự như vậy bằng cách sử dụng những máy bay cánh cố định làm mồi bẫy và kéo máy bay của liên quân vào khu vực bố trí tên lửa của Irắc.

          Việc liên kết các tổ hợp tên lửa phòng không mang vác vào những cuộc tấn công phức tạp như vậy đã tạo thêm sự nguy hiểm, đặc biệt là khi sử dụng chúng từ phía sau mục tiêu. Hỏa lực pháo phòng không từ nhiều hướng đã chứng tỏ hiệu quả trong việc lôi kéo máy bay trực thăng vào việc tập trung tấn công hỏa lực dưới mặt đất, vì thế để lộ ra phần ống xả khói có nhiệt độ cao để các tên lửa gắn đầu tìm nhiệt dễ dàng tấn công. Mặc dù đây không phải là lần đầu tiên kiểu tấn công như vậy được thực hiện ở Irắc, nhưng năm 2007 đã chứng kiến sự gia tăng trong việc áp dụng chiến thuật này. Về vấn đề này, Tướng hai sao Simmons đã nói: “Đây không phải là một chiến thuật mới, nhưng là lần đầu tiên chúng ta thấy nó được áp dụng trong vài tháng trở lại đây.” Những vụ tấn công phức tạp tương tự đã xảy ra cả trong năm 1005 và 2006.

          Có lẽ, câu hỏi mấu chốt là liệu có phải những tổ hợp tên lửa phòng không mang vác mới và có nhiều tính năng khác đang được sử dụng trong các cuộc tấn công đó hay không. Phản ứng trước những thất bại của các thiết bị tác chiến điện tử được gắn trên một số máy bay trực thăng để bắn pháo sáng hoặc tiêu diệt các tổ hợp tên lửa phòng không mang vác, một số sĩ quan của Mỹ như Thiếu tướng Simmons đã cho rằng tên lửa Strela 3 (SA-14 Gremlin) và Igla (SA-16 Gimlet/SA-18 Grouse) của Nga đã được sử dụng. Nhiều khả năng hai loại vũ khí này đã có trong tay những kẻ nổi dậy, dù số lượng không nhiều. Một phiên bản Igla-1E (SA-16 Gimlet) đã bị lực lượng liên quân thu giữ ở Irắc tháng 3 năm 2004. Tên lửa này được trang bị đầu dò hồng ngoại phía trước (red, front-end missile seeker) được phát triển ở nhà máy Al-Fatah của công ty nhà nước Al-Karma ở Bátđa trước khi chính quyền của Sátđam Hussen sụp đổ.

          Việc cố tình che giấu các ống phóng tên lửa trong đoạn phim Video được tung ra ngày 02 tháng 02 của tổ chức Nhà nước Hồi giáo có thể cho thấy rằng nhóm này muốn phủ nhận thông tin tình báo về vũ khí với Mỹ, hoặc để bảo vệ sự bất ngờ về công nghệ nếu một hệ thống tiên tiến hơn được sử dụng, hoặc để đối phương lầm tưởng rằng những hệ thống tiên tiến hơn đã được sử dụng, hoặc có thể là để giấu một số sự thật mà nhóm này muốn, chẳng hạn như việc sử dụng các tổ hợp tên lửa phòng không mang vác của Iran. Nhiều khả năng là ở hai phán đoán đầu tiên. Các nguồn tin của tổ chức Nhà nước Hồi giáo Irắc gần đây cũng đã đề cập tới “Những cách mới để chiến binh của tổ chức Nhà nước Irắc chống lại máy bay của đối phương” và “Các loại vũ khí hiện đại”.

          Một phát triển trong tương lai có thể là việc triển khai trên qui mô lớn hơn các loại mìn chống máy bay trực thăng ở Irắc. Những vũ khí như vậy đã được tìm thấy ở Irắc từ năm 2005, nhưng người ta chỉ thực sự thấy chúng được triển khai trong năm 2006. Chúng được cài ở những khu vực nhiều khả năng sẽ là các bãi đỗ và đường bay. Các thiết bị này sử dụng ngòi nổ tần số radio gần, những ngòi nổ này được tháo ra từ đạn pháo hoặc đạn cao xạ. Khi phát hiện mục tiêu mìn sẽ nổ, các mảnh vỡ của nó có thể bay lên độ cao khoảng 15 mét so với mặt đất.

          Người ta tin là trong năm 2006 loại mìn như thế này đã phá hủy ít nhất ba máy bay trực thăng ở miền bắc và miền trung Irắc, bao gồm cả vụ bom đặt bên vệ đường được kết hợp với một quả mìn chống máy bay trực thăng nhằm vào một khu vực nhiều khả năng sẽ hạ cánh của máy bay trực thăng vận tải thương binh. Tướng một sao Edward Sinclair, chỉ huy của Trung tâm hàng không của Lục quân Mỹ ở Fort Rucker, nói rằng một loạt các vụ nổ có thể sẽ tạo ra phản ứng dây chuyền vòng tròn hướng về máy bay trực thăng.

          Khái niệm này đã làm sáng tỏ việc sử dụng rốcket nhiều nòng BM-21 Ringback như là loại vũ khí phòng không, hiệu quả diện thời Baathist. Một thiết bị nổ ít phức tạp hơn được kích nổ bằng một kíp nổ hồng ngoại thụ động gần đây đã làm hư hại một chiếc C-130J Hercules của lực lượng đặc biệt Anh khi chiếc máy bay này hạ cánh trên một đường băng nhỏ để tiếp tế cho quân Anh đang đóng ở tỉnh Maysan, dọc theo biên giới với Iran. Mặc dù toàn bộ 38 nhân viên và phi hành đoàn sống sót, nhưng quân Anh đã buộc phải dùng lượng nổ phá hủy chiếc máy bay.

[maibennhau]

Các mạng lưới liên kết

          Việc số vụ tấn công phức tạp nhằm vào máy bay trực thăng trong năm 2007 tăng cao cho thấy sự phát triển của một mạng lưới liên kết, có nghĩa là một mạng với các điểm nối đặc biệt tập trung vào những vụ tấn công như vậy và rất thành thạo trong việc sử dụng một số loại vũ khí nhất định như pháo phòng không, lựu phóng nổ trên không và tổ hợp tên lửa phòng không mang vác. Các phương tiện thông tin liên lạc của tổ chức Nhà nước Hồi giáo Irắc khi đề cập tới “lữ đoàn phòng không” cũng ám chỉ mạng lưới liên kết này. Sự tập trung các vụ tấn công phức hợp chỉ trong một thời gian ngắn như vậy cũng cho thấy một số dạng phản công chống lại các máy bay của liên quân.

          Những cuộc tấn công nhằm vào máy bay trực thăng trở nên phổ biến với các nhóm nổi dậy ở Irắc trong một thời gian dài. Giờ đây các biện pháp tuyên truyền mà chính quyền cũ đã từng sử dụng khi bắn rơi máy bay và phi công lại đang được phục hồi. Việc bắn rơi máy bay của đối phương tạo ra một hình ảnh tuyên truyền tuyệt vời, và là một bức thông điệp mạnh tạo thêm niềm tin và nguồn cảm hứng cho những kẻ nổi dậy cũng như những kẻ sắp ra nhập lực lượng này. Hơn nữa, lực lượng nổi dậy thường cảm thấy sợ và khó chịu với máy bay trực thăng, vì khả năng phát hiện đối phương, bám theo chúng ở mọi loại địa hình và tấn công với hiệu quả cao của các xen xơ gắn trên máy bay. Có lẽ chính vì lý do này mà các cuộc tấn công nhằm vào máy bay trực thăng đã trở nên phổ biến đối với những kẻ nổi dậy ở Irắc, hơn là ý định làm thất bại kế hoạch an ninh Bátđa hay các cuộc di chuyển quân Mỹ trên mạng lưới giao thông đường bộ.

          Kể từ năm 2004, Al-Qaeda ở Irắc đã nhanh chóng thông báo về bất kỳ vụ tấn công máy bay trực thăng nào ở Irắc. Gần đây, phong trào Al-Furqan của tổ chức Nhà nước Hồi giáo Irắc đã loan báo nhận trách nhiệm về hầu hết các vụ tấn công máy bay trực thăng ở Irắc kể từ hôm 20 tháng 1, bao gồm cả ba vụ tấn công phức hợp hôm 12 tháng 2 làm rơi một phương tiện bay không người lái chiến thuật loại nhỏ. Nhưng có vẻ như đa phần những tuyên bố như vậy là không đúng sự thật.

          Một điều rất quan trọng là tổ chức Nhà nước Hồi giáo Irắc là phong trào nổi dậy duy nhất tuyên bố nhận trách nhiệm về các vụ tấn công ngày 2 và 7 tháng 2. Hôm 18 tháng 2, tờ Thời báo New York đã đưa tin về việc phát hiện tài liệu tại một căn cứ của lực lượng Al-Qaeda trong một ngôi nhà bí mật gần Bátđa. Căn cứ vào những tài liệu này, người ta biết rằng các chiến binh đang chuẩn bị để “tập trung vào không quân”. Bản tin cũng viết rằng các tài liệu đó cho thấy sự chuẩn bị quân sự của những kẻ nổi dậy từ cuối năm ngoái, bao gồm cả những kế hoạch tấn công máy bay bằng nhiều loại vũ khí khác nhau.

          Một tổ chức thứ hai cũng liên quan chặt chẽ tới các vụ tấn công máy bay trực thăng là tổ chức Jaish al-Mujahideen và lữ đoàn Sheikh al-Islam bin Tarmiya của tổ chức này. Kể từ năm 2005, tổ chức này đã tiến hành hàng loạt các vụ tấn công máy bay trực thăng. Thị trấn Tarmiya, gần Baqubah, là nơi thường xuyên xảy ra các vụ tấn công của chúng. Từ đầu năm 2007 đến nay, Jaish al-Mujahideen đã nhiều lần tấn công máy bay trực thăng, bao gồm ít nhất ba lần ở khu vực Tarmiya, nơi lực lượng này cố gắng tấn công một trạm cảnh sát trong một cuộc đột kích phức hợp liên quan tới một loạt vụ tấn công cảm tử bằng xe bom, sau đó là tấn công bằng hỏa lực trực tiếp hoặc gián tiếp. Có những bằng chứng cho thấy rằng chúng đã chuẩn bị cho một cuộc phục kích để tiêu diệt lực lượng phản ứng nhanh được đưa tới bằng máy bay trực thăng. Mặc dù hầu hết những tuyên bố về thành công của nhóm này trong các cuộc tấn công máy bay trực thăng Mỹ là quá phóng đại, nhưng chúng vẫn đang tích cực tham gia vào các vụ tấn công máy bay trực thăng và thậm chí có thể lồng các vụ phục kích máy bay trực thăng vào các chiến dịch phức tạp như cuộc đột kích trạm cảnh sát.

          Bằng chứng cho thấy rằng tổ chức Nhà nước Hồi giáo Irắc đã trực tiếp tiến hành ít nhất hai vụ phục kích tấn công máy bay trực thăng phức hợp, hoặc chí ít nó cũng ủy thác và trả tiền cho những vụ tấn công như vậy do những nhóm nhỏ là thành viên của tổ chức này nhưng không có đặc điểm riêng nào của chính mình thực hiện. Cả ba vụ phục kích đã được ghi hình và hình ảnh đã được tổ chức Nhà nước Hồi giáo Irắc độc quyền tung ra. Điều này cho thấy rằng tổ chức này đã trả tiền và độc quyền khai thác những đoạn băng đó.

          Đoạn băng Video quay cảnh các chiến binh đang kiểm tra một phương tiện bay không người lái cũng do tổ chức Nhà nước Hồi giáo Irắc độc quyền công bố. Sự trải rộng về địa lý của ba cuộc tấn công – Baquba, Taji và Al-Karma – cho thấy rằng tổ chức này có thể phát động tấn công ở bất cứ nơi nào trong vòng cung của các quận do người Sunni chiếm đa số ở phần bắc của Bátđa.

          Tổ chức bảo trợ này đồng thời cũng tìm cách khuyến khích các nhóm khác tiến hành các vụ tấn công như vậy, công bố rộng rãi những vụ bắn rơi máy bay trực thăng cho dù chúng có khả năng chứng minh hay không. Nhà nước Hồi giáo Irắc có thể cũng tham gia cộng tác trực tiếp với các nhóm Hồi giáo Sunni khác. Điều này xảy ra trong vụ bắn rơi chiếc CH-47 Chinook hôm 16 tháng 01 năm 2006 gần Tarmiya, nơi theo những nguồn tin của liên minh, thì lực lượng Al-Qaeda ở Irắc đã cung cấp viện trợ để đổi lấy một tuyên bố chịu trách nhiệm chung.

          Kể từ năm 2004, một loạt các nguồn tin của Lực lượng đa quốc gia ở Irắc đã đưa ra những bằng chứng chứng minh rằng lực lượng Al-Qaeda rất nhiều tiền ở Irắc đã mua các tổ hợp tên lửa phòng không mang vác với giá gấp đôi giá mua lại do liên minh đưa ra và đã phân phát số tổ hợp này cho các nhóm nổi dậy, đồng thời sẽ thưởng hậu hĩnh cho những vụ tấn công thành công. Phần thưởng này sẽ được trao khi chúng nhận được cuốn băng ghi hình vụ tấn công.

[maibennhau]

 Phản ứng của liên minh

          Rất nhiều các sĩ quan cao cấp của Mỹ và Lực lượng đa quốc gia đã bình luận về sự gia tăng các vụ tấn công nhằm vào máy bay trực thăng. Hầu hết các ý kiến này đều coi những vụ tấn công phức hợp đó là bằng chứng cho thấy khả năng thích nghi của lực lượng nổi dậy ở Irắc. Tuy nhiên vẫn rất khó để có thể phán đoán liệu việc gia tăng các vụ rơi máy bay gần đây có phát triển thành một xu hướng lâu dài hơn hay không, vì quân đội Mỹ vẫn đang phát triển các biện pháp đối phó để ngăn chặn những vụ tấn công thành công trong tương lai.

          Một cuộc điều tra do ‘Nhóm đánh giá các vụ rơi máy bay’ của Lục quân Mỹ tiến hành sẽ tập trung vào ba vụ tấn công phức hợp và cả vụ mất tích chiếc AH-64D ở Najaf hôm 28 tháng 02. Nhóm này sẽ phân tích các hệ thống phục vụ cho việc cất hạ cánh của trực thăng, từ sự chuẩn bị về tình báo cho tới việc lên kế hoạch và thực thi nhiệm vụ. Nhiều khả năng đánh giá này sẽ xác định ba nhóm hành động giúp tăng khả năng sống còn của máy bay trực thăng.

          Nhóm thứ nhất là những hành động có thể được triển khai để tiêu diệt những nhóm tấn công máy bay trực thăng và tịch thu các loại vũ khí hiện đại của chúng. Lực lượng Mỹ phản ứng rất nhanh với những vụ tấn công phức hợp đầu tiên bằng cách bắt đầu nỗ lực thu thập tin tức tình báo, cung cấp cho các phi công ở những khu vực chủ chốt của người Hồi giáo Sunni ở Bátđa, Taji, Ramadi và Fallujah, hứa sẽ thưởng những khoản tiền lớn cho bất kỳ ai cung cấp thông tin về các chiến binh đang chuẩn bị tấn công máy bay trực thăng.

          Hồi cuối tháng 2 rất nhiều địa điểm cất giấu các tổ hợp tên lửa phòng không mang vác đã được phát hiện trong và quanh Bátđa, bao gồm cả một hố sâu giấu 50 tên lửa SA-7 và một số nơi khác chứa rất nhiều pin tên lửa SA-7. Tướng ba sao Ray Odierno, chỉ huy Lực lượng đa quốc gia ở Irắc, tuyên bố rằng hai thành viên của một nhóm phục kích bắn máy bay trực thăng đã bị bắt giữ hôm 23 tháng 2.

          Nhóm hành động thứ hai tập trung vào việc giảm sự nhạy cảm dẫn tới việc tấn công, có nghĩa là các bước để ngăn ngừa không cho đối phương tấn công máy bay trực thăng của Mỹ. Một lựa chọn có thể là nên xem xét lại việc sử dụng máy bay trực thăng và giảm những nhiệm vụ không cần thiết, thay thế một số nhiệm vụ (như trinh sát các tuyến đường) bằng các phương tiện bay không người lái. Một cách khác là phối hợp tốt hơn các máy bay trực thăng vào một trật tự nhiệm vụ trên không liên quân và tạo cho chúng sự hỗ trợ chế áp phòng không đối phương tốt hơn thông qua việc sử dụng các máy bay cánh cố định.  Một ví dụ về xu hướng này là việc máy bay Mỹ tấn công những kẻ phục kích hôm 3 tháng 3 và phá huỷ hai xe tải có gắn súng máy hạng nặng đang định phục kích bắn máy bay trực thăng gần Taji.

          Để tránh những tai họa cần phải tăng khả năng dự đoán và khả năng cơ động. Các phi công được khuyến khích để thay đổi đường bay, độ cao và tốc độ để tránh những cuộc phục kích sau này. Việc sử dụng nhiều hơn nữa các hoạt động vào ban đêm có thể được xem là một hướng đi hợp lý. Có thể tăng cường sử dụng các chiến thuật cơ động né tránh và chiến thuật chạy và bổ nhào bắn hỏa lực (dive-fire), trong đó có cơ động máy bay với tốc độ cao, bay thấp bám địa hình (trong đó phi công cho máy bay bay rất thấp và bay theo địa hình địa vật) ở tốc độ khoảng 60 hải lý trên giờ và khoảng cách giữa máy bay bay trước và máy bay bay sau nên khá xa.

          Mặc dù những chiến thuật này sẽ giảm thiểu thời gian để lộ mục tiêu trước các tổ hợp tên lửa phòng không mang vác và hỏa lực mặt đất, nhưng gần như không có chỗ dành cho những sai lầm và đôi khi còn làm tăng tỷ lệ tai nạn. Việc cải tiến kỹ thuật cũng có thể được tiến hành với các hệ thống cảnh báo tên lửa và thiết bị gây nhiễu.

          Lĩnh vực cuối cùng nhằm giảm khả năng bị tấn công là ít triển vọng nhất. Trực thăng Mỹ đã được tăng cường bảo vệ từ những nâng cấp vỏ giáp chống đạn bắn thẳng, hệ thống dự phòng đa cấp, hệ thống làm trơ thùng nhiên liệu, và các biện pháp khác, nhưng không có sự bảo đảm nào chống lại việc bị các Tổ hợp tên lửa phòng không mang vác hay hỏa lực mạnh từ mặt đất tấn công. Các phi công rất thích máy bay trực thăng của họ càng nhẹ và có tính cơ động càng cao càng tốt, vì như vậy sẽ giúp tăng cơ hội tránh bị bắn trúng nếu phi công phát hiện ra mối nguy hiểm từ giai đoạn đầu.

          Như một phi công Mỹ nói: “tần suất và mức độ quyết liệt của hỏa lực mà họ gặp phải ở Irắc là rất lớn khiến họ không thể tự bảo vệ… cách duy nhất để sống còn là tránh bị bay vào nơi nguy hiểm trong quãng thời gian nguy hiểm./.