Bầu trời chiến tranh

[SaoVang]

Năm đầu tiên của kế hoạch năm năm lần thứ nhất đã đến. Trong kế hoạch năm năm này, một công trường chủ yếu được chuyển cho cái thành phố nhỏ, lúc ấy vấn là Nô-vô-xi-biếc, đối diện với Nô-vô-nhi-cô-lai-ép-ca. Với nhịp điệu phát triển nhanh, ở đây bắt đầu xây dựng nhiều nhà máy lớn. Phía bên kia mặt nước sông Ô-bi, ở giữa đồng cỏ, gần cái làng nhỏ Cri-vốt-sê-cơ-vô, người ta đặt nền móng của một nhà máy lớn làm máy kéo nông nghiệp, nhà máy “Síp-côm-ba-in” (hiện nay là nhà máy “Síp sen-mát”)

Niềm vui tràn lên từ trái tim các chàng thanh niên. Con đường vào công trường mới từ nay sẽ mở rộng cửa cho những người thất nghiệp và “sở tìm việc làm” - Cái tượng trưng của xã hội cũ - đã hết thời? Những cán bộ công nhân của những công trình cơ khí to lớn mới được đào tạo trong những trường dạy nghề của các xưởng chế tạo và các nhà máy. Và tôi cũng có tên trong số ba nghìn người đầu tiên. Ở bộ phận học ngành chữa khóa. 

Kế hoạch của tôi nung nấu lâu ngày, được thực biện từ từ nhưng chắc chắn. Tôi đã chiến thắng. Nhưng sự xuất hiện của tôi ở gia đình với bộ đồng phục của trường dạy nghề chỉ làm tôi bị nhiều quở trách. Tiền lương thợ lợp nhà của tôi đối với một gia đình đông con là nguồn thu thập nhiều hơn tiền học bổng học nghề.

- Đồ ăn hại - Một hôm cha tôi la lên. Tôi thật sửng sốt, mặc dủ lời ông nôi là sự thật chua chát.

Không muốn là gánh nặng cho gia đình, một hôm tôi thu xếp một túi quần áo nhỏ và rời gia đình, rời căn nhà mà tôi đã sinh ra và lớn lên. 

Tôi đã để lại thời thơ ấu giữa những bức tường căn nhà để dấn thân vào những năm tháng hấp đẫn và đầy khó khăn của tuổi thanh niên. Tôi không hiểu rằng kể từ ngày ấy tôi vĩnh viễn rời bỏ quê hương làng xóm.

Tôi đến sống ở khu thợ thuyền. Tòa nhà ba tầng đó ở ngay đầu “khu phố xã hội”. Ra khỏi cửa là thấy thảo nguyên trải dài thẳng trước mặt đến tận chân trời. Nếu nhìn về phía phải, ta thấy bên kia sông Ô-bi, khu rừng tai-ga màu xanh nhạt.

Những năm tháng học nghề thật là khắc nghiệt. Học bổng thì không đáng kể. Không thể chờ đợi sự giúp đỡ của gia đình. Mùa đông, cái lạnh lẽo của Xi-bê-ri như làm cho người ta nghe thấy âm thanh của không khí với những đôi giày đã mòn hỏng từ mùa hè, vẫn phải đi một hoặc hai giờ trên xki... 

Tôi tự đặt thời gian biểu làm việc rất nghiêm khắc. Buổi chiều tôi học tập ở trường dạy nghề đến tận bốn giờ, còn buổi tối ở viện xây dựng cơ khí, trực thuộc nhà máy. Sau đó, tôi đến câu lạc bộ những người hợp lý hóa và sáng chế để đóng góp cho họ ý kiến, hoàn thành nhiệm vụ đoàn thanh niên Côm-xô-môn giao cho, bởi vì tôi cũng là tác giả của một vài dự án cải cách sản xuất.

Mười sáu người chúng tôi ở chung một căn buồng, những căn buồng bên cạnh cũng đông không kém. Chúng tôi không mua được lương thực gì khác ngoài những thứ đã ghi trong sổ thực phẩm mà không phải lúc nào cũng mua hết, tất nhiên là như vậy.

Tầng một ở ngay dưới chúng tôi là lò bánh mì, mùi thơm của bánh mới ra lò luôn luôn kích thích lỗ mũi. Khi có đoàn xe lương thực thực phẩm đến, toàn phòng ầm ầm chạy bổ xuống thang. Phải nhanh chân chiếm chỗ trước người khác: để trả công bốc dỡ, người ta cho chúng tôi một hoặc hai miếng bánh mì.

Với một chiếc ấm tự tạo, chúng tôi khoan khoái đun nước sôi, uống không có đường thay cho chè, để nuốt trôi miếng bánh mì mới.

[SaoVang]

Những ngày đầu đến trường dạy nghề, tôi đã làm quen với Mi-sa Xóc-khốp, Cô-xchi-a Lô-bát-xtốp, các anh em Đốp-trét-súc, Lô-mốp, Xê-li-nhép và Pi-gi-cốp Mi-sa, một chàng trai có đức tính bình tĩnh nhưng kiên nghị và có một quyết tâm cao, đã nhiều lần ngăn không cho chúng tôi làm những việc dại dột, phi lý. Khi anh tham gia vào cuộc tranh luận, vấn đề được sáng tỏ ngay. Anh có nhiệt tình công tác cao, chăm lo công việc, và chúng tôi noi gương anh. 

Một hôm, tôi kể với các bạn về ước mơ hàng không.

- Cậu định bay trên cái gì? Trên cánh diều à? - Cô-xchi-a giọng nói châm biếm.

- Trên cánh diều ư? Ngày mai cùng đi với mình, mình sẽ cho các bạn biết bay trên cái gì.

Một câu lạc bộ đầu tiên đang hình thành. Rất đông thí sinh, nhưng tôi muốn các bạn tôi sẽ là những người ghi tên đầu tiên.

Buổi huấn luyện đầu tiên ở câu lạc bộ Ốt-xoa-vi-a-kin đã ấn định. Mi-sa và Cô-xchi-a cũng đến dự và thấy trên sân bay một chiếc tàu lượn mới toanh còn thơm mùi keo và sơn.

Từ khi vào xưởng máy, coi như anh cả trong gia đình, tôi vẫn giúp đỡ cha tôi nuôi mẹ, bà, bốn em nhỏ cả trai và gái đang đi học.

Vào một ngày tháng Năm đẹp trời, tôi cùng với các bạn được gọi đến Ban chấp hành Đoàn thanh niên Côm xô môn.

- Ký vào đây, - đồng chí phụ trách tổ chức của đoàn nói và trao cho chúng tôi những quyển sổ đỏ nhỏ: giấy đi đường của đoàn.

Ngạc nhiên; tôi không tin vào mắt mình nữa vì trên đầu sổ có ghi: “Tuổi trẻ, hãy vào không quân”. Tôi đinh nhẩy lên vui mừng thì Xi-khơ-vô ngăn lại.

- Hãy khoan, đừng tưởng bở. Đầu tiên còn phải qua hội đồng đã. 

Cuộc tuyển chọn vào những trường hàng không rất là chặt chẽ và thường gây rủi ro cho nhiều người. Cô-xchi-a bị hồi đồng loại cũng như Mi-sa bị nhận xét là không có đầy đủ các tiêu chuẩn quy định. Trong bộ ba kết nghĩa, chỉ có tôi là nhận được giấy gọi vào trường hàng không. Tôi thấy mình như đang bay: giấc mơ lâu ngày đã đưa tôi thẳng tới đích. Bây giờ không gì có thể ngăn cản tôi thực hiện lòng ham muốn của cuộc đời qua bao nhiêu năm tháng. 

Cuối tháng Năm, con tàu đưa tôi về hướng tây. Chiếc cầu qua sông Ô-bị kêu vang dưới những toa tàu. Và, rồi là thảo nguyên, lúc nào cũng vẫn là thảo nguyên...

Rồi những khu rừng, những dãy núi hiện ra. Tôi chưa được trông thấy núi nên cảm thấy dải núi cao rất hùng vĩ... 

[SaoVang]

2

Đấy những ngọn núi U-ran đã hiện ra dưới cánh máy bay...

Lần đầu tiên tôi nhìn thấy núi U-ran từ trên cao, nhìn bao quát toàn cảnh vùng U ran. 

Máy bay hạ thấp. Tôi quay nhìn Rếch-ca-lốp ngồi phía sau. Với nụ cười rạng rỡ, anh hất đầu chỉ qua buồng lái: 

Hãy trông kìa, đấy là quê hương tôi. - Anh thốt lên, với một giọng để cho mọi người nghe rõ được lời anh qua tiếng ầm ầm của động cơ.
Chúng tôi bay trên Xvéc-lốp. Núi non, nhà cửa, cái lớn, cái nhỏ, nhiều màu sắc nằm rải rác, đường phố chằng chịt những lò cao và khói tỏa từ những nhà máy. U-ran, khu công nghiệp quắc phòng lớn mạnh của đất nước như vậy gọi chúng tôi. '

3

Chúng tôi chỉ được phép dừng lại vài giờ ở Xvéc-lốp. Những người lãnh đạo cái thành phố lớn này có thể giới thiệu gì với chúng tôi trong vài giờ muộn mằn. Thăm một nhà máy, chắc chắn là như vậy, tổ chức một cuộc gặp mặt với công nhân:

Những dãy nhà máy của U-ran-mát với những con người tự tay mình đã sáng tạo những chiếc xe tăng làm khiếp vía quân thù, đại diện đầy đủ nhất của Xvéc-lốp. Chính họ là hiện thân tình đoàn kết giữa mặt trận và hậu phương. 

Chúng tôi đi giữa những dãy dài máy móc theo dây chuyền lắp ráp dụng cụ chiến tranh. Dưới những vòm kính cao, đây đó nhấp nháy những ánh lửa hàn màu xanh và những tia đỏ của kim loại nung chảy nhảy múa, trong tiếng đập đinh tai nhức óc của những chiếc búa máy, những tia lửa chói lọi bắn tung tóe, những cần cẩu di chuyển chậm chạp, các tháp pháo đúc nguyên khối và những động cơ nổ ầm ầm không ngớt. 

Nhịp độ làm việc khẩn trương khiến người ta nhớ đến trận đánh; như cuộc tấn công vào quân thù. Những công nhân kỳ cựu của nhà máy và những người còn trẻ; phụ nữ, nữ thanh niên đúc, rèn, tiện thép.

Một cuộc mít tinh được tổ chức ngay trong xưởng, với một chiếc xe tăng làm bục cho những diễn giả. Những bài diễn văn chìm trong tiếng máy ầm ầm. Lửa căm thù quân địch rực cháy trong những cặp mắt phản chiếu những ánh chớp của lò đúc. Những lời chào từ mặt trận của chúng tôi và sự cam kết sẽ đè bẹp quân địch trên chính đất đai của chúng bị chìm đi trong tiếng vỗ tay hoan hô của các công nhân tụ tập dưới chân diễn đàn tạm thời và quanh những cỗ máy.

Chúng tôi nhìn thấy nỗi mệt nhọc trong ánh mắt của họ nhưng trơng nhịp diệu làm việc, người ta cảm thấy nhịp đập của quyết tâm không mỏi và nghi lực dồi dào của dân tộc.

Người ta giữ chúng tôi lại ăn chiều, rồi chúng tôi ra sân bay. Ngày hôm sau, máy bay chúng tôi tiếp tục cuộc hành trình về phía đông.
Quê hương đối với chúng tôi lại càng thân thiết sau những thử thách nặng nề, sau một chặng đường dài chiến đấu trên những nẻo đường chiến tranh. Quan sát những vùng xung quanh, người ta vẫn phát hiện thấy những vẻ đẹp luôn luôn mới mẻ. Người ta nóng lòng chờ đợi giây phút mà mình có thể gặp lại một cái gì thân quen từ thời thơ ấu.

[SaoVang]

Cánh đồng cỏ. Dải đường sắt ngoằn ngoèo hiện ra. Có một cái gì đó nằm rải rác lấp lánh ở chân trời. Và cái gì đó ấy tỏ ra rất lớn và nó càng lớn lên khi ta tới gần. Có phải là Nô-vô-xi-biếc thật không? Tôi nhớ là nó không rộng như vậy. Nhưng tôi không nhìn thấy nó từ năm 1937 - đã bảy năm dài trôi qua. Tôi chỉ về lần cuối cùng, từ Lê-nin-grát, để làm an táng cha tôi.

Phải, đúng là Nô-vô-xi-biếc rồi. Những máy bay tiêm kích đi đón chiếc Li-2 của chúng tôi bay bên cạnh: các bạn mang đến cho chúng tôi trên bầu trời lời chào mừng của thành phố quê hương.

Tôi không rời mắt nhìn qua kính buồng ngồi. Nếu tôi chưa lần nào nhìn thành phố quê hương từ trên không thì tôi cũng đã hàng trăm lần, đi bộ từ đầu này sang đầu kia thành phố. Nhưng bây giờ, tôi không còn nhận ra cái gì nữa. Sân bay trước kia ở ngoài phố En-xốp-ca số 2, nay ở vào giữa thành phố. Còn những nhà máy mới nào kia, những khu nhà ở mới nào kia?

Sau một vòng lượn, máy bay từ từ hạ cánh. Ở mặt đất từng đoàn người, từng hàng cờ, ánh kèn đồng lấp lánh. Những cái đó dành cho tôi ư? Một cuộc đón tiếp như vậy làm tôi nhớ đến những cuộc đón tiếp chỉ dành cho các anh hùng những chuyến bay đường dài. Tôi không đi chinh phục Bắc cực, không nối liền các lục địa bằng những con đường mới. Tôi chiến đấu cho Tổ quốc như các bạn trẻ cùng lứa tuổi. Cảm động dâng trào làm tôi phải chỉnh đốn lại trang phục. Tôi sẽ nói gì với họ, với hàng nghìn đồng bào

Động cơ đã im bặt, âm nhạc vang lên. Chỉ còn vài bước trên bậc thang ngăn cách tôi với mẹ, với vợ, với quê hương mà sao khó nhắc nổi chân khi tôi nghe thấy tiếng hoan hô hòa trong tiếng nhạc long trọng, khi tôi không nén được những tình cảm pha lẫn bối rối và tự hào. 

Hình như, tôi đi một vòng gặp những người ra đón, bắt tay tất cả mọi người tôi có thể với được trong tầm. Nhưng kìa, sau lưng những người lớn, những chú bé hiếu động đang cố len tới. Tôi không thể không tỏ thái độ nên quyết định đến chỗ các em. Mắt các em sáng lên.
Có phải vì vậy mà tôi đã dán mắt vào tất cả những anh phi công từ cái ngày đầu tiên nhìn thấy một chiếc máy bay. Và có phải vì vậy mà giờ phút này đây một số trong các em đang bay lên bầu trời xanh với đôi cánh của trái tim. 

Cuối cùng, mãi đến sau cuộc mít tinh, tôi mới được gặp mẹ và vợ tôi. Có bao nhiêu điều muốn nói mà tôi nói không nên lời. Tôi rất sung sướng đã được dành mấy ngày để được gặp lại, được ở gần mẹ và vợ tôi và nghĩ rằng chúng tôi đã dành được mấy ngày để cùng nhau chung sống. Không nghi ngờ gì, tâm trạng tôi lúc này phải chăng người ta gọi là hạnh phúc.

Ma-ri-a cho biết cô đã xiết bao buồn khổ chờ cái ngày hôm nay. Cô theo chân tôi, bước đi khá nặng nhọc; trong hoàn cảnh này, một người đàn bà không thể không cần sự săn sóc âu yếm của một người chồng.

Ngồi trên xe, trên đường về nhà, nghe mẹ tôi kể chuyện về các em tôi, nhớ đến Pi-ốt nhưng lúc này tôi phải giữ im lặng về anh. Tôi đòi mẹ kể lại là sao tự tay mẹ có thể lợp lại mái ngôi nhà cũ

Trước khi đến trung tâm thành phố, chiếc xe đáng lẽ đi thẳng lại rẽ vào một phố ngang nhỏ. 

- Chúng ta đi đâu vậy?

Qua nụ cười, tôi đoán họ giấu tôi điều gì. Mọi người muốn dành cho tội một sự bất ngờ thú vị và không ai muốn nói nó là cái gì…

- Ta đi đâu rồi anh sẽ biết, hãy kiên nhẫn một chút - Đồng chí bí thư đảng ủy địa phương, Mi-kha-in Cu-la-ghin nói.

Nhân dân đứng chật phố. Chúng tôi dừng lại. Chủ tịch ủy ban thành phố Khai-nốp-ki tiến lại và cho biết là gia đình tôi đã được chuyển đến một căn nhà mới.

[SaoVang]

Tôi cảm ơn các đồng chí về sự chăm sóc nhưng lúc này tôi chưa trông thấy nhà: đám đông người vây tròn quanh chúng tôi chật đến nỗi không nhích được một bước. Và ở đấy cũng vậy, những khuôn mặt rạng rỡ, những lởi chào hỏi ân cần, những bó hoa, những người dân cũ của Nô-vô-xi-biếc, và những chú nhỏ, những chú nhỏ! Phải cảm ơn tất cả về sự quan tâm, về cuộc tiếp đón chân tình. Ôi những con người dũng cảm và tốt bụng sống trên mảnh đất quê hương thân yêu của tôi!

Căn nhà ở rộng rãi, sáng sủa, vững chãi. Trên tường treo những tấm ảnh mà tôi đã biết từ thời thơ ấu. Dừng chân trước những tấm ảnh, mẹ tôi nhìn tôi, nước mắt giàn giụa. Chắc là bà nhớ đến tất cả anh em chúng tôi hồi còn nhỏ và nhớ đến cha chúng tôi, những thời kỳ khó khăn của cuộc đời.

- Bao giờ thì tất cả mọi người trở về cạnh mẹ, hỡi các con thân yêu?

Sau một phút im lặng, tôi quyết định nói:

- Tất cả... Chỉ trừ có... mẹ ơi; anh Pi-ốt không còn nữa. 

- Không thể như vậy 

- Con đã gặp một người ở mặt trận, đã cùng chiến đấu với anh. 

- Lòng mẹ đã cảm thấy nó đã hy sinh!. Một đứa con trai ngay thẳng, không bao giờ lẩn tránh khó khăn. Và còn con nữa... - Bà không nói hết, giọng nức nở.

Tôi ôm mẹ trong vòng tay, từ từ vuốt tóc mẹ như vuốt mái đầu một em gái nhỏ: 

- Không mẹ ạ, mẹ đừng lo lắng. Con sinh vào giờ tốt, đúng như thế. Con sẽ lại ra đi... Nhưng bây giờ cũng không còn lâu nữa... Con sẽ trở về ngay. Con sẽ trở về.

Rồi Ma-ri-a chỉ cho tôi gian buồng của cô. Những bức ảnh ở mặt trận làm tôi nhớ đến những ngày đã qua. Chúng tôi muốn cùng nhau ngồi một lát cạnh cửa sổ. Tôi có bao nhiêu điều muốn kể về các bạn cùng quen biết, về nỗi buồn mà tôi cảm thấy sống không có cô, về mối tình của chúng tôi. Nhưng còn phải ra tiếp những người đến thăm.

Tiệt đã dọn ra. Và khách lần lượt đến...

[SaoVang]

Sau bữa ăn trưa, Mi-khai-in Cu-la-ghin hỏi tôi: 

- Chương trình làm việc của chúng ta thế nào?

- Làm việc? Chương trình nghỉ chứ? 

- Không, A-lếch-xan I-va-nô-vích, không có vấn đề nghỉ ngơi. 

Và anh thở dài nói tiếp:

- Làm thế nào? Người ta đợi anh ở các nhà máy, ở các cuộc họp. Và không phải chỉ độ nửa giờ, dài hơn nữa! Muốn đi khắp một lượt, chúng ta phải mất một tháng

- Trên chỉ cho tôi có năm ngày.

- Tôi biết. Vậy thì, bốn ngày cho nhân dân và một ngày cho anh. Đồng ý không?. 

- Nếu cần như vậy thì đồng ý.

Một cây đàn phong cầm lên tiếng và cây đàn ghi-ta cũng hòa theo. Những người dân Xi-bê-ri cất cao một bài hát.

Bài hát gần gũi làm sao? Đã lâu lắm tôi không nghe thấy tiếng hát vang lên như vậy, bộc lộ nỗi niềm, ru tâm hồn trên đôi cánh, vào những khoảng không vô tận. Như ở đây ở Xi-bê-ri!.

Không đâu có thể hưởng một niềm vui nồng nhiệt như lúc này, tôi cảm thấy ở đây! Sau bao nhiêu trận đánh quyết liệt chiến đấu dữ dội được trở về nhà “mà việc gì phải giấu giếm?), hãnh diện vì chiến thắng, được cái nhìn âu yếm của mẹ già, hơi ấm vòng tay của người vợ yêu quý, gặp lại bạn bè, những người bạn từ thời niên thiếu, và nghe bài ca quen thuộc từ thuở thơ ấu, tuy buồn nhưng vẫn sưởi ấm lòng.

Thuyền chàng vừa mới ra khơi
Gió đông bắc đã về khơi ngọn trào

[SaoVang]

4

Một sự hòa hợp khó miêu tả giữa mình và những người trong nhà máy của mình, những người đã dành cho ta một phần sức lực, kinh nghiệm của họ và ta cũng đã góp vào đấy một phần. Thực hiện giấc mơ thân yêu nhất của mình, tôi rảo qua những lớp học và các xưởng máy của trường dạy nghề cùng những tòa nhà của Síp-côm-ba-in.

Trên cánh bay của người phi công đã đưa tôi đến vinh quang và đưa tôi trở về thành phố quê hương với ba ngôi sao Anh hùng Liên bang Xô-viết, chính tại xưởng máy của tôi mà hôm nay tôi muốn nói những lời biết ơn với những người đã dạy dỗ và chỉ bảo cho tôi. Tôi phải chia sẻ, niềm vui với mọi người đã làm việc ở đây với những cỗ máy, đã vì tôi cũng như vì những người khác

Tôi đi thăm thành phố, những đường phố chính, nhà ga, những tòa lâu đài và gian phòng lộng lẫy của nhà hát ca kịch sắp sửa khánh thành. Bao nhiêu ý nghĩa trong những lời nói giản dị. Trước cuộc chiến đấu Xta-lin-grát, khi Hít-le khoe khoang sẽ xóa đất nước chúng ta trên mặt quả địa cầu, chúng ta đã có quyết định phải sớm hoàn thành việc xây dựng và mở cửa tòa nhà hát lộng lẫy này. Ai, nếu không phải là nhân dân Xô-viết có thể làm một công việc như vậy.

Điều đó đập vào trí tưởng tượng và làm tràn đầy lòng kiêu hãnh. Nhưng tôi còn phải nhanh chóng đến Síp-côm-ba-in

Trong lúc trò chuyện ở phòng quản trị, đồng chí giám đốc cho tôi biết: Síp-côm-ba-in đang nỗ lực làm việc cho ngày chiến thắng và sẽ cho ra xưởng nhiều vũ khí hơn tất cả số vũ khí do các xưởng của nước Nga làm ra năm 1913.

Khi ở mặt trận, cầm trong tay một viên đạn pháo, những viên đạn đại liên sáng loáng ánh đồng, tôi thường tự hỏi: biết bao nhiêu đạn dược phải tiêu hao trong một ngày và làm thế nào người ta có thể bổ sung cho mỗi sân bay, cho mỗi chiếc xe tăng, cho mỗi chiến đấu viên? Và bây giờ tôi mới biết: ngay những ngày đầu tiên, nhà máy đã chuyển sang phục vụ cho yêu cầu của chiến tranh.

- Chúng ta bắt đầu từ đâu? - Đồng chí giám đốc hỏi.

- Từ trường dạy nghề - Tôi trả lời thế vì bên cạnh tôi có Bốp-trốt-trúc bây giờ đã là trưởng xưởng.

Anh bạn cũ thời niên thiếu của tôi mỉm cười.

Bốp-trốt-trúc và Lô-mốp không rời tôi từ hôm qua: Các anh đã kể cho tôi nghe về nghề nghiệp của mình, trở thành chuyên viên như thế nào, và các bạn cũ bây gìơ ở đâu và làm gì. 

Những hành lang chật hẹp những lớp học có trần thấp. Bây giờ tôi nhận thấy chúng như thế. Có thể tôi có ấn tượng như vậy sau khi biết những vùng trời rộng lớn. Nhưng thật sung sướng khi được ngồi trước cái bàn học mà xưa kia tôi đã đọc bài, đứng bên chiếc máy xoay mà tôi đã đánh bóng bộ phận dụng cụ đầu tiên.

Các học sinh đứng xung quanh nhìn tôi và chờ tôi nói chuyện. Tôi chào các em và chúc các em đạt được nhiều kết quả trong học tập. Rồi tôi đề nghị: 

- Các bạn hãy cho tôi mượn một chiếc giũa. Tôi muốn xem mình còn làm được tốt như các bạn không?

- Anh không quên chứ? - Lô-mốp nói ngay ở sau lưng

- Để mình xem đã.

[SaoVang]

Các học sinh học nghề đứng sát vào nhau, tìm một chỗ trống giữa những đôi vai chen chúc để xem tôi làm việc Và bác đốc công - tôi không may mắn gặp lại được ông thầy cũ - e ngại nhìn tôi: tôi có làm hỏng một bộ phận dụng cụ quý không? Tôi làm không dễ dàng, tất nhiên như vậy

- Thế làm xong, mời các bạn kiểm tra.

Và đây bộ phận dụng cụ đã nằm trong tay đồng chí đốc công đang áp các đầu com-pa có trụ. Một tiếng cười ồ cất lên và sự ồn ào tỏ ra hài lòng đã công nhận kết quả của tôi. 

Không, tôi chưa quên kỹ thuật học được trong những bức tường này. Và việc đánh giá đó đối với tôi quả thật thân thiết. Bây giờ, tôi thấy mình đang ở giữa nhà: các học sinh học nghề càng vây chặt quanh tôi, các em cho tôi xem những kết quả thi đua, mời tôi đến thăm nhà ở, nhà ăn của các em...

- Tạm biệt, các bạn học nghề!. 

Chúng tôi đi dọc những chân móng sâu và rộng, những bức tường xây dở: nhà máy đang mở rộng. Và đây là những tòa nhà lớn xưa kia chưa có: ở đâu cũng nghe thấy tiếng kim loại; tiếng máy và tất cả toát lên không khí hăng say làm việc. Trong khói mù những chùm lửa, tiếng đập dập vang lừng nhịp điệu lao động.

Nhưng rồi tất cả chìm trong tiếng hoan hô như sấm của những người đứng đón. Họ đã lập nên cái nhà máy đồ sộ nậy, họ cung cấp vũ khí cho mặt trận, họ chờ quân đội chúng tôi đánh bại hoàn toàn kẻ thù. Chiến công của chúng tôi trong những trận đánh khuyến khích họ, còn công việc cần cù của họ, làn sóng trang bị, vũ khí chảy từ thành phố quê hương đến bờ sông Vi-xla lại cổ vũ chúng tôi.

Họ chỉ cho tôi xem máy móc, đồ dùng hoàn toàn tự động. Tôi bắt tay họ, nhìn những khuôn mặt mệt mỏi và hốc hác. Một phụ nữ trẻ ngước đôi mắt đầy lệ nhìn tôi rồi vội quay đi, cúi xuống chiếc máy tiện. Đã đi quá mấy bước nhưng tôi quay trở lại: chị đang khóc, mặt úp vào lòng bàn tay.

- Hôm qua, chị ấy mới nhận được giấy báo tử của chồng - Bốp-trôt-trúc khe khẽ nói.

Thành phố hậu phương cảm thấy chiến tranh qua những khó khăn của đời sống, qua nhịp độ khẩn trương làm việc và qua những tổn thất. 

Trước mắt tôi là một tấm biển chữ to, kẻ vội vàng: “Làm việc cho chiến thắng như Pô-crư-skin chiến đấu”. Những cô gái tươi vui quàng khăn đỏ, rất giống những cô gái còn lại trong ký ức chúng tôi về thời kỳ kế hoạch năm năm lần thứ nhất, đã tặng tôi những bông hoa của mùa thu Xi-bê-ri. Tôi định dừng lại giây lát cạnh nơi làm việc của các cô để nói về những phi công chúng tôi, cũng như sẵn sàng ghi cho các cô một số họ tên của những bè bạn thuộc trung đoàn 16, đôi khi còn thiếu thốn một đôi lời săn sóc. Nhưng tôi thấy phía trước còn nhiều khuôn mặt công nhân đang chờ bên những cỗ máy. Họ cũng muốn ngó xem ba ngôi sao vàng trên ngực người con của quê hương.

[SaoVang]

Ngày hôm sau, lại những nhà máy khác, những cuộc gặp gỡ khác. Trong một xưởng thợ, tôi gặp một cô gái nhỏ khoảng mười bốn tuổi đang chùi nước mắt với vài bộ phận dụng cụ kích thước nhỏ vứt ở dưới chân.

- Cái gì vậy cháu? - Tôi hỏi cô 

Lấy lại bình tĩnh, cô thổn thức trả lời:

- Cháu đã làm hết sức, vậy mà cháu không được xếp thứ nhất trong cuộc thi đua.

- Làm sao cháu lại buồn rầu đến thế? 

- Bao giờ cháu cũng xếp thứ nhất, nhưng lần này thì... 

- Cháu làm dụng cụ gì? - Tôi hỏi. 

Cô gái mảnh dẻ nhanh nhẹn ấy đã lấy lại can đảm, nhặt nhạnh mấy hộ phận mài lắp lại và tôi nhìn thấy một chiếc vòi phun nhỏ bắng đồng đỏ

- Cháu sẽ mài cho nó tốt hơn và nó sẽ không còn rò rỉ nữa.

Tôi muốn ngợi khen tài khéo léo của cô bé nhưng không dám. Cái cộng trình bề ngoài có vẻ ít ý nghĩa làm từ đôi bàn tay còn non trẻ ấy lại có quan hệ trực tiếp với chiến tranh và có thể tác động đến số phận của mỗi phi công. Vì chúng tối đã hiểu sự đe dọa đến sinh mạng của mỗi chiếc máy bay khi vòi phun xăng bị rò rỉ.

Đồng chí giám đốc cho biết: cô bé ấy là một người thợ giỏi của nhà máy về mặt chuyên môn này, và tôi đã thay mặt anh em phi công hết sức cảm ơn cô. Nếu thực sự lo lắng về công việc mình làm thì chính là vì cô muốn chúng tôi nhanh chóng giành được thắng lợi.

Những cuộc mít tinh ở các nhà máy, những cuộc gặp gỡ tại các trường học và học viện khác đã chiếm mất gần hết thời gian của tôi. Đã đến lúc cất cánh về mặt trận.

Đảng ủy địa phương khẩn cầu gửi đến Nguyên soái Nô-vi-cốp: một ngân phiếu kết quả lao động của một ngày thanh niên cộng sản mà các tổ chức của thành phố muốn biểu lộ một chứng minh thực sự quan tâm và một lời hứa với mặt trận.

Trong thời gian tôi ở Nô-vô-xi-biếc, các đoàn thể đã tổ chức một cuộc quyên góp, đã cử một đại diện đến thăm các phi công cận vệ. Những người dân yêu nước đã tặng mười hai triệu rúp để mua máy bay dành cho các phi công của sư đoàn chúng tôi.

[SaoVang]

Và đây là đoàn thanh niên Nô-vô-xi-biếc! Họ đã đến đây để chuyển lời chào mừng nồng nhiệt đến những người chiến đấu ở mặt trận chúng tôi. Những lời cổ vũ những nhiệt, những khuôn mặt xúc động; những cái bắt tay mạnh mẽ, tiếng hoan hô như sấm. Nhìn quang cảnh đó, tôi nghĩ đến các bè bạn ở sân bay bên bờ sông Vi-xia. Công việc khổng lồ của hàng trăm nghìn người, lòng căm thù của họ đối với kẻ địch đã động viên chúng tôi vào trận đánh.

Tôi nói những lời đó với các thanh niên nam nữ, tôi bảo đảm với họ là chúng tôi sẵn sàng hiến dâng tính mệnh của mình cho chiến thắng của đất nước, để bảo đảm một tương lai tươi sáng cho thành phố quê hương, cho các thành phố và làng mạc khác ở trong vùng, để cho tuổi thanh niên mãi mãi không còn biết đến chiến tranh.

Trong cuộc mít tinh, người ta bầu một phái đoàn thanh niên cùng đi với tôi đến Mát-xcơ-va trao tặng những máy bay mà họ đã quyên góp.

Sớm hôm sau, trong sương mù, gió lạnh, tôi gặp lại những khuôn mặt quen thuộc bên chiếc máy bay Li-2: Họ chúc tôi giành nhiều thành tích ở mặt trận. Vợ tôi và mẹ tôi cầu nguyện cho tôi chóng trở về cùng gia đình... 

Những nhà quay phim chĩa ống ảnh vào chúng tôi. Ma-ri-a và tôi, và thật là đau khổ, rất đau khổ phải xa nhau. Sáu ngày đã trôi qua nhanh như một ngày. 

Những tiếng động cơ vẫy gọi chúng tôi. Tạm biệt quê hương! Tạm biệt những người thân và bè bạn! Ra mặt trận! . .

Trên đường đi, chúng tôi đón Rếch-ca-lốp ở Xiếc-lốp. Đến Mát-xcơ-va, chúng tôi nhận những máy bay La-7. Sau khi bay thử những máy bay mới trên sân bay, chúng tôi bay về hướng Min-xcơ. Nhiều tia lửa mạnh vọt ra từ các ống xả của một trong những chiếc máy bay làm cản trở cuộc hành trình. Đến Brét-snôi chúng tôi hạ cánh giữa đường (Hạ cánh trên một sân bay giữa cuộc hành trình.). Người ta phát hiện thấy thiết bị hỗn hợp khí và nhiên liệu bị lắp sai. Sự cố buộc chúng tôi phải ở lại đêm. Chúng tôi lại có dịp được xem thành phố chỉ còn lại một đống gạch. 

Và sáng hôm sau, chúng tôi lại bay ra mặt trận.

Tôi nhận rõ Mốc-dít-duýp từ xa. Toàn trung đoàn chạy ra xem chúng tôi hạ cánh. Những chiếc máy bay tiêm kích đẹp và mạnh làm khơi dậy trong tim chúng tôi lòng tự hào: - nó ưu việt hơn những chiếc “Cô-bra” về tính năng bay, về tính cơ động, cũng như về trang bị vũ khí...

Nhìn thấy tôi, ông chủ nhà từ chiếc ghế băng đặt trong nhà đứng dậy. Hình như ông định nói gì với tôi, và tôi dừng lại một lát trước mặt ông. Nhưng nhìn thấy ba ngôi sao vàng lấp lánh trên ngực tôi, ông đứng nghiêm và bất thần chào tôi theo động tác quân sự của Ba Lan: tay nắm lại, hai ngón tay duỗi thẳng và liền khít.

Tôi thấy một chồng báo chưa mở trên bàn ở trong buồng. Đọc lướt qua, tôi chợt gặp một bức ảnh dưới có ghi chú: “Dành cho cháu nhỏ tương lai của con người đã ba lần anh hùng Liên bang Xô-viết”..

Những ngườn dân Xi-bê-ri đã tặng cho Ma-ri-a một chiếc áo lọt lòng. Và tôi hồi tưởng lại tất cả trong óc. Dư âm hạnh phúc của những ngày qua ở gia đình lại đến với tôi ở đây trên mảnh đất Ba Lan. 

“Cho cháu nhỏ của người ba lần Anh hùng...”. Bây giờ đó là điều tôi thường phải nghĩ đến. 

Ngày hôm nay, tiếng đại bác nổ từ tiền duyên vọng về căn nhà tranh tôi ở như tiếng sấm của một cơn dông muộn mằn.