Đất miền Đông: Cuộc chiến đấu trên đường 13

[Brest]

.  Tan trò hề, vợ tao đâu còn là người làm xiếc mô tô bay. lại giống hệt mấy cô, mấy chị khác. Lúc rỗi rãi, nghỉ ngơi. coi vợ nấu cơm, may vá, ru con, đúng như mày nói, Hoàn, vợ tao cũng đằm thắm, đúng như thằng Học giải nghĩa, nụ cười, đôi mắt, cử chỉ, giọng nói, tính tình cái chi cũng đằm thắm - Chu cha - Lê Cam bỗng đau đớn thốt lên - Vậy mà thằng chủ đoàn xiếc hắn cướp trong tay tao. Giá như tao không phải cấp tốc trốn bắt lính, tao đã có cách.
 Lê Cam nhìn mọi người, không khí đã lắng xuống, Lê Cam bỗng đập tay lên đùi, vẻ hối hận:
 - Tao làm tụi bay hết vui rồi, tụi bay thông cảm. Chuyện đời tao khúc mắc lắm, tụi bay biết được cũng tốt thôi, là nỗi căm thù tao gửi thêm cho từng đứa, anh em mình ráng màn tốt trận này, màn tốt mấy trận tiếp theo, sức mấy thằng Thiệu đứng được. Vô Sài Gòn, xong chuyện trên giao, tao xin đi tìm, đi kiếm vợ, tao tin tìm kiếm được, chắc hoa tàn, nhị nát rồi, nhưng nghề xiếc, tập dượt lại vẫn chơi được, tao kiếm chiếc mô tô thật tốt, hai vợ chồng tao biểu diễn cho tụi bay coi. Xiếc mô tô bay là hấp dẫn nhất đó nghe. Vậy được không mấy đứa?
-  Được? Được?
           - Hoan hô đại đội trưởng.
 Không khí trở lại vui vẻ. Lê Cam xem đồng hồ rồi bảo Hoàn:
-  Sắp đến giờ xuất phát, ta hội ý chi bộ chút, nghe Hoàn. Kiểu chốt chặn này rồi không họp được đâu.
 - Tôi cũng định đề nghị với anh.
 Lê Cam uống thêm hớp trà rồi đứng dậy:
- Lại chỗ kia nghe !
 Hoàn chạy gọi các đảng viên, họ đi nhanh về phía hầm đại đội, ngồi tựa lưng vào gốc cây, nhìn Lê Cam chờ đợi. Hoàn, chi uỷ viên tổ chức, đưa mắt, nhẩm đếm rồi nói:
 - Trừ số đi viện, còn đủ cả, bắt đầu được rồi anh Cam ạ.
 Lê Cam ngồi trên thân cây đổ, anh nói chậm:
 - Phần lớn đồng chí mình dũng cảm, tích cực, gương mẫu, nhưng gần đây. quần chúng có ý kiến hài đồng chí trong chi bộ. Tui nói thiệt, anh em nói đồng chí Biên giữ cái cục chi trong người, lúc mô cũng đấu tranh, suy nghĩ, người ở đây, hồn ở nơi khác. Tui nghĩ có chuyện chi khó khàn thắc mắc, đồng chí không giải quyết được thì nói với anh em, chi bộ từng ni người, mỗi đồng chí một ý góp vô, vậy có hơn không. Còn đồng chí Hậu nữa, cũng có cái chi trong người, lúc vui, lúc buồn, lúc gan, lúc nhát. Trận đánh Chiến đoàn 52, chưa phát lệnh đồng chí đã đội hầm xung phong, còn trận Bàu Lòng hô xung phong đồng chí lại ở tịt dưới hầm. Anh em Trung đội 3 lo nhiều đó. Đồng chí đánh nhau nhiều, không như đồng chí Biên chưa quen bom đạn. Nhưng mỗi đồng chí đều có cái chi đó tui chưa biết cụ thể, tui chỉ nói dư luận của anh em. Quần chúng họ thường xem nước da cán bộ. Da tái họ biết, da hồng họ biết, giấu chi cũng không được. Chuyện cẩn phải nói trước khi đi, có sao tui nói vậy, các đồng chí đừng trách tui, giận tui. Tiếp theo Lê Cam, Hoàn có ý kiến, rồi đến Học, Quỳ, bổ sung thêm những suy nghĩ xung quanh các vấn đề Lê Cam nêu lên. Hậu và Biên không thanh minh gì, hứa sửa chữa khuyết điểm. Hậu đã quen, không biểu hiện ra mặt, còn Đại đội phó Biên, mặt lúc tái, lúc đỏ rần lên, Biên không giận Lê Cam. Biên bổ sung về đại đội từ hôm xuất quân vào chiến dịch, đến nay mới vài tháng nhưng Biên rất hiểu, rất phục Lê Cam. Những nhận xét vừa rồi của Lê Cam là đúng, là trung thực. Quả thật, Biên đang có những vấn đề đấu tranh kịch liệt, Biên không muốn nói với ai. vì rất khó nói. Biên muốn tự mình giải quyết.  Cuộc hội ý chi bộ nhẹ nhàng, nhưng chân tình và sâu sắc. Ai cũng linh cảm tới những thử thách quyết liệt sắp xảy ra. Họ thấy phải biết dựa vào nhau, chỉ có dựa vào nhau mới vượt qua được thử thách. Còn không thì gay go lắm, tách ra một mình bơi trong bão lửa thì sẽ đi đến đâu? các đảng viên tản về đơn vị. Lê Cam giữ Biên lại, anh nói: Kế hoạch củng cố một tuần, mới được hai ngày đã phải ra chiếm lĩnh trận địa. Ban chỉ huy còn tui với đồng chí. Tui lo chuyện ngoài trận địa, đồng chí lo chuyện ở đây hậu cứ - Lê Cam chỉ phạm vi đóng quân của đại đội - Mới được hai ngày, chưa xây dựng được chi cả, đêm ni đại đội đi hết để đào trận địa cho nhanh, gần sáng một nửa đề lại đây đồng chí tổ chức cho anh em làm tiếp công việc, đặc biệt là hầm hố, phải âm hết trọi, chốt chặn lâu kiểu này, bom pháo nó không bỏ sót đâu. Ráng bàn với đồng chí Côi, tổ trưởng anh nuôi, lo ăn, lo uống cho anh em. Phải tính chuyện lâu dài, phải tìm mọi cách cải thiện, mùa mưa sắp lới rồi, cực lắm. Đánh nhau kiểu này, một mình không trụ mãi được, phải có người về, người ra. Về xả hơi, ra thay phiên. Đồng chí phải đắp cái bàn cát, được cả phạm vi tiểu đoàn càng tốt. Diễn biến ở ngoài trận địa như thế nào, ở đây biểu hiện thế đó để anh em ở nhà nắm được tin tức cụ thể. khi ra thay phiên không bỡ ngỡ. Công việc nhiều, một lúc nhớ không hết, nói không xiết. Tui nói chừng đó, đồng chí có ý kiến chi không?
          Biên liếc nhìn Cam, gật đầu:
- Anh yên tâm. Chuyện ở cứ tôi làm được.
 Lê Cam đứng dậy: Anh nhìn trời, khoát tay một vòng, nói to:
 - Nè, anh em, mọi thứ lên vai đi. Tới giờ rồi đó.

[Brest]

                                             V

     Hoàng Việt chính thức nhận chức Tư lệnh kiêm Chính uỷ mặt trận vào cuối tháng 5, khi chiến dịch, do yêu cầu, do sự phát triển tình hình, đã có những điều chính quan trọng. Sau trận tiến công lần  thứ hai vào Thỉ xã An Lộc từ 11 đến 13 tháng 5 không dứt điểm được, bộ đội được lệnh chuyển sang bao vây. Trên rút đi một sư đoàn bộ binh, một nửa số xe tăng, thiết giáp, một nửa số pháo các loại, một số tiểu đoàn đặc công để củng cố, tổ chức thành một lực lượng mạnh, cơ động vào vùng đồng bằng sông Cửu Long mở chiến dịch tổng hợp. Những người đứng đầu Bộ chỉ huy chiến dịch về lại cơ sở chỉ huy cơ bản của chiến trường, thay nhau điều hành công việc chung. Một số lớn cán bộ trong biên chế của các cơ quan thuộc Bộ chỉ huy chiến dịch, cũng được điều động cho Bộ chỉ huy chiến dịch tổng hợp. Nhiệm vụ, mục đích cuối cùng của chiến dịch tiến công vẫn không thay đổi, những phạm vi hoạt động của các lực lượng tham gia chiến dịch đã thu hẹp lại, chủ yếu từ Thị xã An Lộc xuống đến vùng Bến Cát - Lai Khê. Bộ chỉ huy chiến dịch đổi thành Bộ Tư lệnh mặt trận.

       Hoàng Việt nhận nhiệm vụ khi cuộc tiến công ở các hướng chiến lược quan trọng trên toàn chiến trường miền Nam bước vào giai đoạn giằng co quyết liệt. Những diễn biến chiến sự cuối tháng 5 đầu tháng 6 trên toàn chiến trường miền Nam, hoàn toàn có thể hiểu được, giải thích được về các vấn đề nảy sinh ra. Ở Quảng Trị, quân ta bị chặn lại ở bờ bắc sông Mỹ Chánh và vùng núi tây Thừa Thiên. Ở Công Tum không dứt điểm được thị xã. Cuộc tiến công ở đồng bằng khu 5 cũng chẳng lại, còn ở đây, Thị xã An Lộc buộc phải chuyển sang bao vây. Trên đường 13 hai bên cài chặt vào nhau. Vấn đề chủ yếu vẫn là tương quan lực lượng. Địch còn rất đông quân số, đông đơn vị, Ních xơn đã làm được cái việc khó  khăn: thay máu Mỹ bằng vũ khí Mỹ. Bân-cơ, Đại sứ Mỹ Ở Sài Gòn, rất tâm đắc với hình tượng hắn khái quát về học thuyết Ních-xơn thay màu da của xác chết ". Xác chết ngụy ngổn ngang trên các chiến trường, bom đạn Mỹ tràn ngập trên các mặt trận. B.52 ném bom thả dàn, máy bay cường kích ném bom thả dàn, pháo binh mặt đất, pháo binh hạm đội bắn thả dàn, máy bay lên thẳng bay đen như  ruồi, như quạ, mật độ hoả lực và bom đạn cao hơn rất nhiều so với hồi chiến tranh cục bộ. Ních - xơn mở lại cuộc chiến tranh phá hoại dữ dội nhất trên toàn miền Bắc, phong toả bờ biển và cảng Hải Phòng. Đường chiến lược Trường Sơn chứa trong lửa khói. I~ại nữa, cuộc tiến công chiến lược này, với mục đích quyết tâm, với quy mô, tầm vóc, với phương pháp tiến hành, đã đặt ra cho kẻ địch sự lựa chọn hết sức rõ ràng, dút khoát, từ đó chúng cũng rút ra được kết luận rõ ràng, dứt khoát: hoặc thắng, hoặc thua. Thắng, chắc chắn không thắng được, kể cả lúc còn hơn nửa triệu quân Mỹ, hàng chục vạn quân chư hầu phe Mỹ cùng tham chiến. Còn thua, sẽ không chỉ lãnh hậu quả hết sức bất lợi, hết sức nguy hiểm cho số phận của Việt Nam cộng hòa ", mà cuộc đàm phán tại Pa-ri sẽ đem tới một hiệp nghị theo điều kiện của phía bên kia, hoàn toàn có lợi cho phía bên kia. Vì vậy nên chủ Mỹ mở toang hầu bao, còn tớ ngụy thì vùng vẫy điên cuồng, quyết liệt. Còn ta cũng có những vấn đề quan trọng chưa giải quyết được. Như các vấn đề tổ chức chỉ huy, phương pháp tiến công cụm phòng thủ cấp sư đoàn hoặc lớn hơn, vấn đề chiến đấu binh chủng hợp thành, v.v... Đã nhiều lần Hoàng Việt tự hỏi: Ta có chậm trong việc tổ chúc phát triển quy mô đế vị không? Ở mỗi hướng chiến lược quan trọng, ta có một khối chủ lực tương đương một quân đoàn, tại sao ta không cố gắng, quyết tâm tổ chức thành quân đoàn? Lại để chiến đấu theo kiểu phối hợp với nhau, khi mở chiến dịch, hay một đợt hoạt động, mới điều các sư đoàn về trong đội hình, tổ chức ra một bộ chỉ huy lâm thời, các cơ quan lâm thời, xong chiến dịch, xong đợt hoạt động, hoặc giải tán, hoặc teo lại như một đầu mối trung gian, giữ liên lạc trên dưới. Sức mạnh chiến đấu của một quân đoàn khác xa sức mạnh chiến đấu của những đơn vị phối hợp lại với nhau, tương đương biên chế một quân đoàn. Cuộc chiến đấu đã bước sang giai đoạn mới, nhưng quy mô đơn vị, hình thức tổ chức phát triển chậm, không đuổi kịp tình  hình. Rồi còn nghệ thuật tiến công những cụm phòng thủ lớn cấp sư  đoàn, trên sư đoàn của địch? Nghệ thuật chiến đấu của binh chủng hợp thành? Tuần trước ông đã đọc kỹ bức điện từ Bộ gửi vào, gợi ý phương pháp tiến công thị xã, cụm phòng thủ lớn của địch, có lẽ được lút ra từ kinh nghiệm giải phóng thị xã Quảng Trị. Nhưng bức điện đến quá muộn, những người chỉ huy ở đây được đọc nó khi trận tiến công lần thứ hai vào An Lộc đã xảy ra, không kịp áp dụng những kinh nghiệm gợi ý. Thực ra, sau trận tiến công thứ nhất vào An Lộc trong những ngày 12 - 15 tháng 4 không được. đã có những ý kiến đề nghị bao vây từ lúc đó. Chuyển phần lớn lực lượng còn sung sức xuống đường 13, phối hợp với Sư đoàn 267, tiêu diệt các trung đoàn, lữ đoàn, thiết đoàn, sư đoàn địch đang cố sống cố chết bút phá các trận địa chốt chặn tiến lên phía bắc. Sau khi tiêu diệt xong khối lượng địch quan trọng đó, có thể đánh chiếm ngay các chi khu quân sự vùng trung tuyến, như Chôn Thành, Dầu Tiếng. Cũng có thể cơ động lực lượng lên, tiếp tục tiến công thị xã. Nhưng lúc đó, nhiệm vụ giải phóng các thị xã đang là yêu cầu chính trị, quân sự cấp bách của các hướng chiến dịch, kể cả miền Đông Nam Bộ, lại được tấm gương Quảng Trị động viên, khuyến khích, nghe những ý kiến đó, ai cũng thừa nhận hay, linh hoạt, táo bạo, rất có khả năng thực hiện, nhưng đã phải gác lại. Và nếu như phương pháp tiến công lần thứ hai khác đi, tập trung binh hoả lực tốt hơn, không dùng kiểu nhiều hướng, nhiều mũi, mà đánh chẻ đội cụm phòng thủ, hất ép địch ra ngoài thị xã, tiêu diệt chúng ở dã ngoại, thì cũng có khả năng giải phóng An Lộc. An Lộc sẽ còn là một vấn đề suy nghĩ còn ở lâu trong tâm trí những người tham chiến, nhất là những người chỉ huy. Nhưng thôi, những chuyện đó để dành cho tổng kết, lịch sử sẽ đánh giá minh bạch từng vấn đề, suy nghĩ của cá nhân mình có khi không được khách quan lắm. ông nghĩ vậy, tạm gác những chuyện đó, nghĩ tới nhiệm vụ trước mắt. Và những câu hỏi lớn về nhiệm vụ trước mắt lại cũng được đặt ra khẩn trương, nghiêm khắc: "Trong những tháng tới bọn Mỹ-Thiệu sẽ làm gì trên toàn bộ chiến trường?Trong những tháng ngày tới Bộ Tổng Tham Mưu và Quân đoàn ba ngụy sẽ làm gì trên hướng chiến lược này? Trên mặt trận này? " Và ông, những đồng chí của ông trên mặt trận này, phải làm gì trong những tháng ngày sắp tới?

[Brest]

      Ăn cơm chiều xong, Tư lệnh Hoàng Việt xuống hầm thùng. Giờ này thường là giờ của B.52 rải thảm, giờ của B57 ném bom tọạ độ. Ông vào hầm chữ A, ngả lưng xuống võng. Bên ngoài trời tối dần, đêm hiện lên vẻ mênh luông vốn có. Tiếng động cơ máy bay B.52 chốc chốc lại rền rĩ kéo dài trên bầu trời, rồi bom nổ dậy lên từ miệt biên giới, kẻo xuống vòng cung phía bắc Thị xã An Lộc. Còn ở miệt đường 13, tiếng pháo bấy từng chập nối nhau ầm ào như sóng biển. Ông hình dung những công việc của anh em ở đơn vị đang diễn ra vào giờ này. Đêm trong chiến tranh thật ghê gớm. Cả hai phía đều tận dụng hết giờ khắc ban đêm để hành động. Hoàng Việt chống tay ngồi dậy, chiếc võng đung đưa một chút rồi đứng im
. Trong cuộc họp bàn giao, tất cả các vấn đề về sự phát triển của chiến dịch, những khó khăn, những thuận lợi đều được đề cập, bàn bạc. Nhưng tất cả ý kiến đang ở trong phạm vi dự kiến, phán đoán. Có thể đúng, cũng có thể không đúng hoàn toàn theo thực tế sẽ diễn ra. Kẻ địch có bộ óc, có khoa học quân sự, có kinh nghiệm chiến tranh. bọn chúng không thụ động.
      Dứt đợt bom B.52 nổ gần, Tư lệnh Hoàng Việt cầm đèn pin ra khỏi hầm chữ A. Người chiến sĩ cảnh vệ nghe tiếng chân ông bước, đã khéo léo châm đèn. Chiếc đèn dầu có loa che ánh sáng như một cái nấm mọc trên bàn, toả ra khoanh ánh sáng ít ỏi. Cậu cảnh vệ rót nước vào ấm đặt cạnh cây đèn, xong việc. cậu ta bước lên hầm.    Hoàng Việt ngồi vào bàn, giở sổ tay xem lại bản thống kê lực lượng đôi bên mới nhất. ông nhẩm tính, ông so sánh tỷ lệ mọi mặt giữa ta và địch: bộ binh 1 trên 5 tính theo đơn vị, nếu tính tổng quân số chắc phải tới 1 trên 10. Pháo 1 trên 1 5 , xe tăng 1 trên 20. Không quân địch hơn hẳn. Ta có 37, 57 ly phòng không, nhưng đạn còn rất ít. ông nghĩ tới mệnh lệnh trên giao” Kiên quyết giử vững thế trận hiện nay, ra sức cải thiện tình hình . Cố gắng cao nhất, tìm mọi cách sáng tạo thời cơ mới, đẩy chiến dịch phát triển như quyết tâm đã vạch từ đầu”.
       Hoàng Việt nhắm mắt, mấy ngốn tay lúc miết mạnh lên vừng trán vuông, lúc sục vào mớ lóc thưa lốm đốm bạc. Nước da mặt ngăm ngăm, sáng lên dưới ánh đèn. Khuôn mặt vốn đôn hậu của ông càng thêm trầm tĩnh. ông lần tính từng vấn đề cụ thể
. Bỗng từ sâu trong tiềm thức, một câu hỏi thật rõ ràng, cụ thể hiện ra: trên mặt  trận này, trọng tâm của sự tranh chấp giữa ta và địch đang diễn ra ở đâu? Sẽ diễn ra ở đâul?
Hoàng Việt mở choàng mắt, ông ngồi thật nghiêm chỉnh. Từ câu hỏi đó, một ý nghĩ cụ thể khác hiện ra dần dần. Hoàng Việt vội đứng dậy cầm đèn gìn đi sang hầm chỉ huy, vừa đi vừa thầm nhấn mạnh từng lời, từng ý:
-  Phải có trong tay hai ba trung đoàn cơ động. Phải tìm cách rút từ trong đội hình chiến đấu hiện nay. Phải có càng sớm càng tốt, nếu không thì khó khăn lắm, không cải thiện tình hình được.
 Ở dưới hầm có tiếng chuông điện thoại. Người sĩ quan trực ban cầm ống nghe. Anh nói vào máy.
 - Đồng chí chờ một chút. Tôi sẽ đi báo ngay.
 Anh đặt tổ hợp vội bước nhanh ra cửa hầm. Nhìn thấy Tư lệnh Hoàng Việt, anh đứng nghiêm, nét mặt mừng rỡ:
- Báo cáo đồng chí tư lệnh, Sư trưởng Đàm Lê xin gặp tư lệnh.
- Tốt lắm, tôi cũng đang muốn nói chuyện với đồng chí ấy.
Ông bước nhanh tới máy điện thoại, ngồi xuống ghế, cầm tổ hợp nói ngay:
 - Hoàng Việt đây, đồng chí nói trước đi, tôi nghe.
 Những tạp âm nổi lên, Hoàng Việt phải áp chặt ống nghe vào tai, ông nghiêng đầu, bàn tay trái khum lại che cả tai bên kia để nghe cho rõ, lông mày lúc cau lại, lúc giãn ra qua những điều nghe được của Đàm Lê từ đầu bên kia dây nói. Chừng năm phút, Hoàng Việt đứng dậy, ông nói vào máy:
 - Những điều các đồng chí phát hiện, đề nghị, chúng tôi cũng đã nghĩ tới, hoàn toàn nhất trí, chúng tôi sẽ họp để triển khai ngay. Đồng chí đừng quên đoạn đường ấy là của sư 267, lực lượng hỗn hợp do đồng chí chỉ huy. Tôi sẽ cử Lê Khiêm xuống trước, nếu quá bận, đồng chí ấy đến sau. Còn việc thay phiên trong sư đoàn tôi tán thành. Trung đoàn 65 phải sẵn sàng cơ động ngay khi có lệnh.
 Ông đặt máy, quay sang người sĩ quan trực ban:
 - Đồng chí mời phó chính uỷ, mời tham mưu trưởng sang họp ngay.
 Anh sĩ quan trực ban vọt lên hầm, bước nhanh theo lối mòn. Tư lệnh Hoàng Việt tới trước tấm bản đồ lớn, ông đeo kính, bấm đèn gìn soi kỹ từng khu vực trên bản đồ. Lê Khiêm - tham mưu trưởng, Hồng Nam - Phó chính uỷ kiêm chủ nhiệm chính trị mặt trận xuống hầm. Ba người ngồi vào bàn. Tư lệnh Hoàng Việt lên tiếng trước:
 - Đàm Lê vừa báo cáo Trung đoàn 11 đã quét sạch lữ dù 3 khỏi khu vực bắc Tàu Ô, bọn còn lại theo hướng đông nam Tàu Ô rút về Chơn Thành. Trung đoàn 65 bị B.52 ném bom trúng đội hình, thương vong nhiều, đã rút ra củng cố Trung đoàn 29 vào thay. Đàm Lê đề nghị bỏ chốt Ngọc Lầu, lùi về giữ Ngã ba xóm Ruộng, chốt  Mỹ, cống ông Tề Tiểu đoàn 18 đã sang phía đông đường 13, còn tiểu đoàn 1 9 ở chính nam Tàu ô. Đàm Lê lưu ý chúng ta lần nữa đoạn Đức Vinh - ngã ba Thanh Bình. Bọn địch có thể đổ Trung đoàn 1 5 , một trong ba trung đoàn của sư 2 1 xuống đó, đánh lên bắt liên lạc với lữ dù 1. Chuyện đó chúng ta đã bàn tới Lữ dù 3 tháo chạy, vấn đề trở nên khẩn trương hơn.
 Hoàng Việt dừng lại, ông gạn lọc thêm những suy nghĩ rồi nói tiếp:
- Ở An Lộc, trước mắt, ta bao vây, địch cầm cự, một thời gian nữa địch mới giải toả để nới rộng vành đai bao vây. Muốn làm việc đó, địch phải cải thiện tình hình trên đường 13, trước hết đoạn Đức Vinh - ngã ba Thanh Bình. Sự việc đó ta thấy, nhưng địch cũng thấy. Vấn đề hơn thua là, điều động lực lượng nhanh hay chậm, là kế hoạch chiến đấu và quyết tâm chiến đấu. Đó là việc trong mấy ngày tới - ông nhìn Hồng Nam, Lê Khiêm như thăm đò, rồi với một niềm tin vào những điều mình đã nung nấu, giọng ông sôi nổi hẳn lên:
- Tôi nghĩ trọng tâm sự giành giật, sự tranh chấp giữa ta và địch đã từ thị xã chuyển xuống đường 13 sẽ diễn ra gay gắt, liên tục trong vài tháng tới. Đoạn đường 20 ki lô mét này quyết định sự phát triển của chiến dịch. Khu vực quyết định nhất là Tàu Ô, cái bàn đạp hết sức lợi hại này, là nơi đặt chân của cả hai bên cho một bước nhảy ngược chiều có tầm xa. Ta nhảy xuống vùng trung tuyến, địch nhảy lên vùng giải phóng. Sự tranh chấp vùng trời, làm chủ vùng trời trong cuộc chiến tranh giải phóng diễn ra từng lúc, có ý nghĩa chiến thuật, chiến dịch nhất định, nhưng không chủ yếu. Còn sự tranh chấp mặt đất, mặt đường, không những có ý nghĩa chiến thuật, chiến dịch, mà cả ý nghĩa chiến lược nữa, là sự tranh chấp chủ yếu, quyết định. Ai làm chủ mặt đất, mặt đường, kẻ đó nắm quyền chủ động chiến dịch và thế phát triển chiến dịch. Tính toán không ra, không đúng, không chính xác vấn đề này thì thật nguy hiểm.
   Hoàng Việt ngừng lại, bàn tay với những ngón to, thô, ông vuốt lên từng trán vuông lấm tấm mồ hôi, đôi mắt ánh lên vẻ kiên quyết:
 - Vấn đề cấp bách hiện nay buộc chúng ta phải có ngay, ít nhất ba trung đoàn cơ động. Trên không còn trung đoàn nào điều  động xuống. Chúng ta phải tìm từ trong đội hình hiện nay của các sư đoàn. Tôi đã đồng ý cho Đàm Lê bỏ Ngọc Lầu, trong tháng tới, nếu cần bỏ cả ngã ba xóm Ruộng, tạm nhường cho địch đoạn đường và phần đất đó, dứt khoát rút Trung đoàn 65 ra củng cố. Chúng ta có một trung đoàn cơ động. Trung đoàn 11 vẫn phải đứng chân ở Tân Khai, sẵn sàng đánh địch tiếp tục đổ bộ xuống đó, giữ lưng cho Trung đoàn 29 ở Tàu Ô, cơ động lên ngã ba Thanh Bình, Đức Vinh. Đó là trung đoàn cơ động thứ hai. Còn trung đoàn thứ ba?
 Hoàng Việt đưa mắt nhìn Lê Khiêm, Hồng Nam - ông muốn nhường câu trả lời cho hai người ngồi đối diện. Hoàng Việt nhìn họ với cặp mắt trìu mến, bỗng nhận ra sự tương phản về hình dáng của hai người. Lê Khiêm cao to, tóc thưa, vùng trán bắt đầu hói, hơi ít nói, nhưng nói không thừa câu, thừa chữ, đã từng làm trung đoàn trưởng, sư đoàn phó dưới quyền chỉ huy trực tiếp của Hoàng Việt trong giai đoạn chiến tranh đặc biệt, chiến tranh cục bộ. Còn Hồng Nam người thấp, hơi lùn, tóc cắt ngắn, đen nhức, tuổi ngoài bốn lăm, chưa thẩm một nét già nào trên khuôn mặt. Hồng Nam cũng ít nói, phát hiện nhanh các vấn đề, thường tìm ra những câu hỏi mới trong những ý kiến chưa gãy gọn của mọi người. Lê Khiêm nhìn hai người, và hiểu mình phải trả lời trước, Lê Khiêm nói:                   
 - Phải điều chỉnh lại đội hình bao vây An Lộc của Sư đoàn 290. Rút ra một trung đoàn làm dự bị cho An Lộc cũng là lực lượng cơ động của mặt trận, phải như vậy anh Ba ạ.
 Hồng Nam nhô người về phía trước, tiếp lời Lê Khiêm:
 - Tôi tán thành những suy nghĩ, những ý kiến cụ thể của các anh. Tôi thấy cần làm rõ thêm vài trường hợp: Trung đoàn 1 1 của Sư đoàn 267, tôi nghĩ phải là lực lượng dự bị của chính sư đoàn,  trước mắt không thể sử dụng nó như Trung đoàn 65. Chúng ta còn có Trung đoàn 25 dự bị của mặt trận đang chặn lữ dù 1 ở ngã ba  Thanh Bình. Ngoài việc nghiên cứu, điều chỉnh lại trận địa bao vây An Lộc, cũng cần phải nghiên cứu, điều chỉnh đội hình chiến đấu  của Trung đoàn 25. Phải rút ra cho được hai tiểu đoàn. Như vậy ta có Trung đoàn 65, một trung đoàn của Sư đoàn 290 và Trung đoàn 25 thiếu.
 Đôi mắt Hoàng Việt sáng lên, ông phàn khởi:
- Ý kiến các anh rất đúng, tôi hoàn toàn nhất trí. Triển khai luôn phải không?
 Lê Khiêm, Hồng Nam mở sổ tay. Hoàng Việt vừa rót nước vừa tính toán công việc, đôi mắt nhìn xoáy vào cốc nước, ông cầm tay nhưng không uống, ông nói:
 - Tôi sẽ xuống Sư đoàn 290 cùng các đồng chí ở đấy nghiên cứu điều chỉnh, đêm mai phải rút được một trung đoàn ra củng cố, sau đó tôi sẽ xuống Trung đoàn 25. Anh Lê Khiêm xuống Đức Vinh, dẫn theo cán bộ giúp việc, nghiên cứu kỹ vùng đó. Ba ngày nữa Trung đoàn 65, một trung đoàn của sư 290 sẽ tới. Anh tổ chức móc ráp, các trung đoàn trưởng sẽ đến gặp anh. Anh trực tiếp giao nhiệm vụ, tổ chức hiệp đồng. Đoạn đường đó là của Đàm Lê, tôi muốn Đàm Lê trực tiếp chỉ huy chiến đấu, nhưng nếu Đàm Lê chưa đến kịp, đích đổ xuống, anh trực tiếp chỉ huy đánh luôn. Tôi sẽ thông báo cho Đàm Lê biết việc này. Còn anh Hồng Nam trực Ở nhà, hoàn chỉnh kế hoạch công tác chính trị mùa mưa, xong những việc này ta họp đảng uỷ. Ngoài ra, còn có hai việc cần xúc tiến, tôi nói để các anh có suy nghĩ trước - Hoàng Việt giơ ngón tay trỏ lên - Phải chuyển sở chỉ huy xuống sâu nữa, tốt nhất vùng tây nam An Lộc, gần phía đường 1 3, muốn làm việc với sư đoàn nào, ngoài điện thoại, ta xuống tận nơi, rồi còn phải kiểm tra, đôn đốc, phải trực tiếp giúp đỡ anh em nữa, Hoàng Việt giơ tiếp ngón tay giữa, giọng chậm rãi hơn:
- Phải suy nghĩ dần về kế hoạch B. Mấy ngày tới phải cho đặc công xuống Lai Khê chuẩn bị mục tiêu. Phải tổ chức một bộ phận cán bộ đi nghiên cứu tiếp vùng nam Chơn Thành đến Bàu Bàng. Muốn buộc địch, phải từ bỏ quyết tâm giải toả đoạn đường hai mươi ki lô mét này, ngoài yếu tố giữ vững bằng bất cứ giá nào, thì một yếu tố cũng rất quyết định, hô trợ đắc lực cho yếu tố trên, là phải bất ngờ tiến công vào giữa đội hình chiến dịch của địch. Đó là thượng sách. Nếu như trong những ngày tới, việc rút Trung đoàn 65. một trung đoàn của sư 290, Trung đoàn 25 thiếu ra làm lực lượng cơ động, không gây ra sự đảo lộn thế trận quan trọng trên toàn mặt trận, thì ta hoàn toàn có cơ sở để tạo thời cơ thực hiện kế hoạch B.
 Lê Khiêm và Hồng Nam nghe rất chăm chú. Họ tâm đắc những ý kiến của Hoàng Việt, Lê Khiêm đứng dậy:
- Anh Ba cho phép đi triển khai công việc.
 Hoàng Việt cũng đứng lên đi với Lê Khiêm ra tận cửa hầm, ứng tiếp tục trao đổi với Lê Khiêm những ý kiến cụ thể. Hồng Nam ngồi lại chờ bàn thêm một số công việc. ông nhìn theo Hoàng Việt lừ phía sau. Hồng Nam thấy đôi vai vững chãi của tư lệnh mặt trận như gồ lên dưới làn áo quân phục. Hồng Nam ở với Hoàng Việt cùng một trung đoàn từ cuộc Kháng chiến chống Pháp. Hoàng Việt Trung đoàn trưởng, Hồng Nam Chủ nhiệm chính trị trung đoàn. Hồng Nam hiểu nếp sống, cách suy nghĩ, tác phong làm việc, tác phong chiến đấu của vị tư lệnh trưởng thành từ chiến sĩ lên. ông thấy những gì đã hình thành , con người này từ cuộc kháng chiến trước, đến cuộc kháng này đều chỉ phát triển lên, phong phú hơn, sâu sắc hơn, như đang tiến là một sự hoàn chỉnh.

[Brest]

 CHƯƠNG BA                             

I  Cánh quạt của chiếc máy bay lên thẳng chỉ huy UH. 1 chưa ngừng quay, nhưng Nguyễn Vĩnh Nghi, Thiếu tướng Tư lệnh Sư đoàn 21, phụ tá của Nguyễn Văn Minh, Tư lệnh Quân đoàn 3, đã nhảy ra khỏi máy bay. Nghi đứng một chút cho định thần sau nhiều giờ bay liên tục, nhìn ngược nhìn xuôi, rồi bước xăm xăm tới chiếc xe gíp túc trực bên lề sân bay. Chiếc gíp nổ máy bò ra ngoài sân bay, ngoặt phải theo đường 1 3 chừng năm trăm mét, rồi ngoặt trái vào căn cứ Lai Khê. Hai tên lính gác cổng thấy cờ hiệu cắm ở đầu xe, vội vàng đẩy hai cánh cửa sắt ra hai bên, chiếc gíp phóng thẳng trên con đường nhựa nhẵn thín, rợp bóng cây cao su, từ từ đậu lại trước cổng tòa nhà ngói .
  Mạch Văn Trường, Đại tá, Trưởng phòng hành Quân của Quân đoàn 3 đang ngồi trong nhà, nghe tiếng động cơ ô tô, hắn nhổm người lên, nhìn thấy cờ hiệu cắm trên đầu xe, hắn vội vàng xô  ghế chạy ra. Thân hình cao lớn, có đôi tay dài như tay vượn của Trường dang ra gần chạm vào hai cột bê tông hai bên cổng, hắn nói một hơi dài:
 - Chào thiếu tướng, thiếu tướng có được bình an không? Từ khi thiếu tướng đi tới giờ tôi đứng ngồi không yên. Trận đánh xảy ra như thế nào? thiếu tướng cho tôi biết trước một ít tình hình. Lúc nãy Trung tướng Minh đập bàn, xô ghế, quát tháo om sòm khi nghe tin đầu tiên, hiện trung tướng đang ngồi chờ trong phòng, còn lão Hol chốc chốc lại sang hỏi tin, không khí căng thảng lắm.
  Nguyễn Vĩnh Nghi xuống xe, mồ hôi vã ra như tắm, nhìn mặt Mạch Văn Trường bằng cặp mắt giận dữ, nhưng thấy nét mặt hốt hoảng của Trường, Nghi bỗng dịu xuống, buông một tiếng thở dài:
- Thiết đoàn 9 đi đứt rồi, còn lại chín chiếc M.113, tương lai cũng sẽ làm mồi nốt cho B.40 Việt cộng thôi, Trung đoàn 15 bị đánh tan tác, may ra sót lại nửa số quân, còn Trung đoàn 33 và các tiểu đoàn khác ở Tân Khai cũng vậy, không làm sao đi ứng cứu cho nhau được. Hỏng rồi, hỏng to rồi anh Trường, máy bay của tôi cũng bị thương, phúc tổ còn bay về được đây.
  Mạch Văn Trường co hai tay lại rồi bỏ thõng xuống, hắn nói nhỏ với Nghi:
 - Anh liệu lời trình bày, trung tướng đang nóng, ông còn định quy tội cho anh đó.
  - Quy tội cho tôi? - Nguyễn Vĩnh Nghi trợn mắt lên - Chính tội là của ông ta, ông ta hối thúc, nhưng ông ta không nắm được tình hình của Việt Cộng ở khu vực đó. Tôi sẽ nói hết, tôi giấu sao được sự thật. Gần hai tháng ở con đường 13 chết băm này, tôi suy nghĩ nhiều lắm.
  Nguyễn Vĩnh Nghi lắc đầu, bước vào tòa nhà, Mạch Văn Trường mở cửa, lại nói thầm:
- Anh ngồi nghỉ đi, tôi sẽ bảo tụi nó kiếm la ve " cho anh, để tôi vào thưa trước với trung tướng.
 Nguyễn Vinh Nghi ngồi xuống chiếc ghế gần nhất, khoát tay:
  - Thôi cái khoản la ve " đi, tôi muốn gặp ông ta ngay.
 Nguyễn Văn Minh hiện ra, nét mặt hầm hầm, Nguyễn Vĩnh Nghi đứng dậy nhìn thẳng vào Nguyễn Văn Minh, Nguyễn Vĩnh Nghi đang có nhiều nỗi giày vò, nên hắn không sợ. Thấy cái nhìn của Nghi, Minh hơi lúng túng, thay vì quát tháo, Minh ngồi xuống, dịu giọng, nhưng hai lỗ mũi to vẫn cứ phập phồng.
 - Thiếu tướng nói đi, tôi nghe. Đại tá Trường cũng ngồi xuống cùng nghe luôn.
 Nguyễn Vĩnh Nghi ngồi xuống, lấy khăn lau mặt, tay phải xoay xoay chiếc mũ sắt cho hai ngôi sao hướng về trước mặt, ý muốn nhắc Nguyễn Văn Minh rằng, người ngồi trước mặt Minh là thiếu tướng, chỉ kém Minh một sao, là phụ trá của Minh, Minh nên nhớ điều đó, chớ đừng có quát nạt .
 - Thưa trung tướng - Nghi bắt đầu, giọng cứ như từ xa vọng tới Sau các phi vụ B.52 dọn đường, cuộc tiến quân đang diễn ra như kế hoạch. Trung đoàn 15 tiến bên tây đường, Trung đoàn 33 tiến bên đông đường theo đội hình bậc thang, thiết đoàn 9 hành quân trên đường. Trong suốt ba ngày, cả hai trung đoàn đều có chạm địch cấp trung đội, đại đội, tổn thất không đáng kể. Cho đến sáng nay, Trung đoàn 1 5 bắt đầu rời Xa Cát tiến lên Thanh Bình, đội hình vừa dàn xong, bất ngờ bị một trung đoàn địch chặn đánh. Cùng giờ đó, bên đông đường, Trung đoàn 33 cũng bị một trung đoàn địch bao vây. Quân số bọn địch không đông, nhưng hoả lực dày đặc, tụi nó không hò hét, chỉ bắn rồi xông thẳng tới, Tiểu đoàn  2/15 bị tử thương, bị lạc, bị bắt gần hết, tiểu đoàn 3/15 thiệt hại nặng, số còn lại bật về bên này suối Xa Cát. Thiết đoàn 9 lên tiếp cứu tiến chưa được bao xa, bị một tiểu đoàn địch trang bị súng B.40, B41 chặn đánh. Hai mươi tư chiếc đi đầu cái bẹp, cái cháy, chín chiếc đi sau quay đầu nhào về Tân Khai. Phía Trung đoàn 33 cũng vậy! - Nguyễn Vĩnh Nghi dừng lại một chút, liếc mắt dò xét thái độ của Nguyễn Văn Minh rồi nói tiếp
 - Thưa trung tướng mỗi ngày tôi bay hàng chục tiếng liền, máy bay của tôi cũng bị trúng đạn. Tôi cần tăng viện gấp.
  Nguyễn Văn Minh nhắm mắt lại, khuôn mặt bự, húp híp lúc đỏ lên, lúc tái đi. Minh đang cố kìm cơn tức giận, bỗng hẳn mở to mắt nhìn xoáy vào Nghi, bất ngờ hỏi:
- Tụi nào đánh các anh?
 Nguyễn Vĩnh Nghi lắc đầu:
 - Thưa trung tướng tôi không biết. Theo báo cáo của hai trung đoàn trưởng 15 và 33, quân địch trang bị toàn súng AK.47 tự động, B.40, B.41, có cả súng phóng lựu M.79 của ta, với cách đánh bất thần, quyết liệt ấy chắc không phải là những đơn vị mới đến mặt trận.
  Anh Trường có biết đó là lực lượng nào không?  Nguyễn Văn Minh quay sang hỏi Mạch Văn Trường.
 Trường lúng túng:
  - Thưa... thưa trung tướng theo tin phòng 2, các Trung đoàn 65 , 29, 11 của Sư đoàn 267 vẫn ở Tàu ô, Tân Khai, các Trung đoàn 71, 72, 73 của Sư đoàn 290 vẫn Ở An Lộc. Còn hai trung đoàn mới xuất hiện ở Đức Vinh thì chưa biết.
  Chưa biết? - Nguyễn Văn Minh dằn giọng - Các anh làm ăn như con...  Da mặt Minh đỏ dậy lên, hắn vội kìm lại, Nguyễn Văn Minh vốn hay nói tục, hắn là phụ tá của Đỗ Cao Trí, Trí chết trận, hắn lên thay, hắn học được cái tính ngổ ngáo của Trí, nhưng trước mặt Nguyễn Vĩnh Nghi từ Quân đoàn 4 lên, phần nào phải kiêng dè, thêm nữa Nghi chỉ tăng phái cho hắn một thời gian, rồi lại trở về Quân đoàn 4, nói năng nặng nề e không lợi.
 Thưa trung tướng - Nghi nói tiếp sau cái liếc nhìn Trường - Tuồng như Cộng sản đã đoán biết ý định của chúng ta, họ chọn trước trận địa, cấu trúc sẵn công sự, ngụy trang kín đáo, chờ cho đội hình các trung đoàn lọt vô mới dùng hoả lực chặn lại, rồi đưa xung lực đánh thốc vào sườn.
 Nguyễn Văn Minh xua tay:
  - Thôi đủ rồi, thiếu tướng, chúng ta phải làm gì bây giờ? Chúng ta phải trả lời như thế nào với Tổng thống, với Bộ Tổng tham mưu, với Bộ chỉ huy quân sự Mỹ về cuộc hành quân giải toả này? Cộng sản rút đi một sư đoàn, rút đi phần lớn pháo binh, xe tăng không thấy hoạt động. Vậy mà các anh không giải toả nổi. Các anh có biết Bộ chỉ huy quân sự Mỹ quan tâm tới mức nào không? Họ ra lệnh cho chúng ta, bằng cuộc hành quân giải toả này, phải cứu cho được đoàn cố vấn của họ mắc kẹt trong thị xã gần hai tháng nay, trong đó người phải cứu trước hết là Đại tá Oan-tơ Un - mơ.

[Brest]

  Đúng - Cánh cửa trước bất ngờ mở toang, Giếm Hol-linh - So, Thiếu tướng cố vấn trưởng của Nguyễn Văn Minh và Quân đoàn 3 bước vào, mặt đỏ gay. Hắn không thèm ngồi, hai tay chắp sau lưng nện gót giày 'lộp cộp trên nền gạch hoa, tiếng gót giày làm cho mỗi lời nói của hắn' tăng thêm sức nặng:
 - Tôi báo để các ông biết, Đại tá Oan-tơ-un-mơ là con trai một nhà tư bản lớn có thế lực ở Oa-sinh-tơn, ông ta đã tới Bộ quốc phòng Mỹ đòi phải tìm cách cứu con ông ta ra khỏi địa ngục An Lộc. Lầu Năm Góc chỉ thị cho tướng Prít Uây-en tích cực làm việc này. Tướng Viên, tướng Minh đều đã biết chuyện đó. Đại tá Oan-tơ Un-mơ đang ốm nặng, ông ta không chịu nổi những trận pháo kích liên miên. ông ta có thể phát điên. Tôi đã hết nhiệm kỳ, đáng lẽ tôi về Mỹ cách đây ba ngày, nhưng tôi nán lại chờ kết quả cuộc hành quân này. Thế mà - Hol bực tức huýt sáo - Về Oa sinh tơn tôi sẽ trả  lời thế nào với cha ông ta?
  Nguyễn Vĩnh Nghi cắn môi, hắn thấy cần phải nói rõ tình hình cho viên cố vấn này hiểu, nghĩ vậy hắn nói thẳng bằng tiếng Anh:
  - Thưa ngài thiếu tướng, chúng tôi đã làm hết sức mình, chúng tôi hiểu nhiệm vụ, cứu được đoàn cố vấn Mỹ cũng tức là cứu được một vạn chiến hữu của chúng tôi bị vây hãm gần hai tháng nay, nhưng thưa ngài, chính đội quân ứng cứu cũng lại đang bị vây hãm. Một trong những nguyên nhân không thực hiện được mục đích là hoả lực yểm trợ..
. Ông Nghi - Hol bất thần đứng lại, hai tay chống nạnh đôi mắt như phát ra hai tia sáng xanh lè chiếu thẳng vào mặt Nguyễn Vĩnh Nghi, khiến Nghi không dám nhìn lại
 - ông muốn nói tới hoả lực yểm trợ của chúng tôi chứ gì? - Hol rút trong túi ra một cuốn sổ, hắn lật nhanh từng trang rồi ném ra giữa bàn - Phương ngôn của các ông có câu "nói có sách, máchl có chứng", đấy các ông đọc đi.  Thật rõ rành rành, trên những trang giấy trắng Hol đã ghi rất cụ thể số lần chiếc pháo đài bay B.52 hoạt động từng ngày, số lần chiếc máy bay ném bom chiến thuật cùng với lượng bom mang theo. Hắn đã làm một:bài tính cộng rất dài từ ngày đầu nổ súng cho đến ngày hôm nay 25 - 6. Hắn gạch đỏ rất đậm con số thành của hai loại: số lần bay, số lượng bom sử dụng.  Không thấy viên tướng ngụy nào liếc nhìn trang giấy, hắn càng tức, nói oang oang:
- Theo yêu cầu của các ông, cho tới hôm nay, sau tám mươi ngày, chúng tôi đã huy động tám trăm mười lần chiếc pháo đài bay B52, bảy nghìn năm trăm lần chiếc máy bay ném bom chiến thuật các loại, trút xuống mặt trận này ba mươi chín nghìn ba trăm tấn bom - Hol rít lên - 3 vạn 9 nghìn 3 trăm tấn bom các ông nhớ chưa? Không kể bốn nghìn năm trăm lần chiếc trực thăng võ trang của Mỹ trực tiếp yểm trợ.   Hol nắm lấy mép bàn, nhô cả người về phía mấy viên tướng ngụy, hắn hỏi đột ngột: - Chiều dài, chiều rộng mặt trận là bao nhiêu? - Dài không quá năm mươi ki lô mét, rộng không quá năm ki lô mét - Hol cúi xuống trang giấy liếc nhanh, rồi ngửng lên - Tính trung bình mỗi ki lô mét vuông chịu gần mười sáu tấn bom. Đó là chưa kể hoả lực pháo binh của các ông. Ở Chơn Thành các ông có sáu mươi lăm nòng pháo. Hừ...  Hol quay gót, nện từng bước , đến cuối phòng hắn quay phắt lại, hất hàm:  Các ông có biết ở Điện Biên Phủ Việt Minh có bao nhiêu nòng pháo và bắn bao nhiêu đạn pháo không? theo tài liệu của người Pháp, Việt Minh chỉ có hai tư nòng pháo 105 ly. Cho đến khi người Pháp đầu hàng, nghĩa là sau năm mươi lăm ngày, họ bắn một vạn năm nghìn quả. Còn Ở đây, chỉ riêng khu lực Tàu Ô - xóm Ruộng, các ông đã bắn tới hàng chục vạn quả từ 105 ly trở lên. Hol lắc lắc cái đầu, thở dài đánh sượt.
 - Tàu vận tải Mỹ chở đạn không kịp cho các ông bắn, Lầu Năm Góc phải thuê thêm tàu các nước khác. Các ông biết việc đó chứ? - Bỗng hắn nhún vai, xoè cả hai bàn tay - Vậy không phải là vì hoả lực yểm trợ thiếu. Vấn đề hoàn toàn do các ông, thuộc về các ông. Hol tiếp tục nện gót giày, hắn thở phì phì như một con bò cày trưa.
  Nguyễn Vĩnh Nghi đỏ mặt ngồi miết ngón tay xuống bàn, cặp môi tái run run, hắn muốn hét thật to lên một tiếng gì đó cho đỡ tức ngực. Nhưng hắn cố kìm lại, giọng tự nhiên ôn tồn, có đôi chút mỉa :
   - Thưa ngài thiếu tướng cố vấn trưởng, tôi ghi nhận, tôi cảm ơn sự yểm trợ hoả lực tối đa của Mỹ. Nhưng xin lưu ý ngài một thực tế mới. Hồi quân chiến đấu Mỹ còn ở đây, Cộng sản áp dụng lối đánh khác, bây giờ Cộng sản áp dụng lối đánh khác. Cộng sản phòng ngự từng cụm, theo một dải, có chiều sâu hai bên đường, kết hợp tiến công bên sườn, phía sau. Cộng sản cuốn hút các trung đoàn của chúng tôi vào một trận chiến giằng co hết ngày này qua tháng khác. Quân lực Việt Nam cộng hòa chưa gặp, chưa quen lối đánh đó Chúng tôi đã tìm mọi cách, nhưng chưa phá bỏ được thế trận của Cộng sản. Vấn đề gay cấn đó ngài đã thấy, chúng tôi khẩn thiết mong ngài cố vấn chỉ bảo.
 Hol mở to mắt nhìn Nghi. Hắn sực nhớ tới lời dặn của một người bạn hắn  Hảy coi chừng lời châm biếm, giọng châm biếm của người Việt Nam Mặt Hol đang đỏ tự nhiên tái đi, những múi thịt trên mặt giật lên rung rung.
 Thấy tình hình có thể bùng nổ, Nguyễn Văn Minh đứng dậy hướng về phía Hol:
 - Xin mời thiếu tướng về nghỉ một chút. Chúng tôi sẽ nghiêm khắc xem xét các vấn đề, sẽ trình thiếu tướng sau.

[Brest]

  Giếm Hol - linh So quay mặt, nhổ ngay một bãi nước bọt, hắn huýt sáo miệng rồi hầm hầm bước ra khỏi phòng.  Nguyễn Vĩnh Nghi không chịu được, đứng phắt dậy, nhưng Nguyễn Văn Minh đã kịp khoát tay, Mạch Văn Trường hiểu ý lao tới đóng cửa lại. Nghi ngồi phịch xuống ghế, tay ôm đầu, nói gần như khóc.
 - Ông ta quát nạt, ông ta nhổ nước bọt, ông ta huýt sáo, nhục quá!  Nghi bỗng quắc mắt nhìn Nguyễn Văn Minh: - Tại sao trung tướng mời ông ta về nghỉ. Những vấn đề hóc búa đó chúng ta nhiều lần xin ý kiến, nhưng ông ta đã nói gì, làm gì? ông tá chỉ nhún vai, lắc đầu, im lặng. Trọng trách cố vấn của ông ta ở đâu?  Những câu hỏi của Nghi dường như làm tiêu tan nỗi bực tức của Minh đối với Nghi. Minh xua tay:
 - Thôi thôi, cãi vã không cải thiện được tình hình, thiếu tướng cho biết ta nên có cách gì bây giờ?
  Nguyễn Vĩnh Nghi lại đưa hai tay lên ôm đầu, mồ hôi từ trong đám tóc rậm không ngừng túa ra, chảy xuống ướt cả cái cổ tròn, ướt cả một vạt tấm áo trận. Nghi nói với giọng mệt mỏi:
  - Trung tướng biết rồi đó, lính của tôi quen vùng đồng bằng, có lối tác chiến riêng. Lên đây gì cũng lạ, lạ cả lối đánh, lại chưa hề  gặp một đối phương nào như đối phương này. Tụi chúng bất chấp bom pháo, bất chấp thời gian, bất chấp tất cả. Trình thực với trung ttướng lính của tôi, tụi nó ớn lắm rồi, con số đào ngũ ngày một ứng, con số chạy sang phía bên kia ngày một nhiều.
  Nguyễn Văn Minh lại xua tay:
 - Những chuyện đó tôi biết rồi, cả Bộ Tổng tham mưu cũng đã biết. Tướng Viên gặp ông Hoàng Đức Nhã, tổng trưởng thông tin dân vận đề nghị giúp đỡ, họ đã tổ chức những phái đoàn quân chính ở Thủ đô đi uý lạo, đưa các đoàn ca sĩ lên đây động viên.
  Đến lượt Nguyễn Vĩnh Nghi thở dài:
 -  Xin trung tướng chấm dứt cho những trò ấy, càng tiếp xúc với các đoàn đi uý lạo, lính của tôi càng muốn về đồng bằng, càng nghe bọn ca sĩ rên rẩm, tụi nó càng ngán đánh nhau. Còn về tình hình giải toả, tôi thấy cần phải có thêm nhiều lực lượng, những lực lượng của ngay vùng chiến thuật này tham gia, cần phải có kế hoạch cho lực lượng cố thủ đánh ra bắt liên lạc với lực lượng đi giải toả, cần xin thêm nhiều phi vụ B.52.
 Nguyễn Văn Minh đặt cả hai cùi tay lên bàn, đầu nghiêng nghiêng:
  - Xin thêm các phi vụ B.52, điều đó sẽ được thoả mãn, kế hoạch cho quân cố thủ đánh ra đã có, nhưng muốn cho họ đánh ra phải tiếp vận vũ khí lương thực cho họ, điều đó đang khó khăn lớn. Không ngày nào máy bay C.130 của Mỹ không thả dù, dù lại được cải tiến bằng cách khoét thêm nhiều lỗ để dù rơi nhanh, rơi thẳng đứng, nhưng quân trú phòng cũng chỉ đoạt được năm mươi phần trăm còn lại đều rơi vào tay Việt cộng. Còn tàng thêm lực lượng? Ý thiếu thường muốn nói đến Sư đoàn 1 8 và Sư đoàn 25 của quân đoàn 3.
  Nguyễn Vĩnh Nghi gật đầu ngay:  - Thưa trung tướng đúng.
  - Tôi nghĩ đến điều đó ngay khi Cộng quân khai diễn cuộc tiến công, bây giờ tôi văn còn nghĩ. Thiếu tướng nhớ cho, cùng với việc mở cuộc tiến công chính trên mặt trận này. Cộng quân mở hai mặt trận phụ hai bên, một đánh vào hướng Tây Ninh kìm chân Sư đoàn 25, một đánh vào Phước Tuy kìm chân Sư đoàn 18, cho nên phải điều động Sư đoàn 21 lên đây. Cộng quân rút Sư đoàn 250 ra khỏi An Lộc, tụi nó sẽ đánh vào đâu? Bộ Tổng tham mưu đang theo dõi, nên việc đưa Sư đoàn 25 sang đây lúc này là điều chưa làm được. Ở hướng Phước Tuy, các trung đoàn Việt Cộng vẫn lăm le trở lại Đất Đỏ, Xuyên Mộc, tụi nó đang có ý đồ đánh thẳng xuống Vũng Tàu, trực tiếp uy hiếp cửa miệng của quân lực, nên cũng chưa đưa Sư đoàn 18 lên đây được. Trước mắt chỉ có lực 1ượng như hiện nay.
  Cặp vai rộng của Nguyễn Vĩnh Nghi động đậy, hắn nhún vai trước những lời phân trần của Nguyễn Văn Minh:
 - Vậy làm thế nào thưa trung tướng? Chúng ta đã sa lầy ở xóm Ruộng - Tàu ô, bây giờ lại sa lầy Ở Tân Khai - Đức Vinh; Thực tế quân đi giải toả đang cần được giải toả.  Thưa trung tướng và thiếu tướng - Mạch Văn Trường từ nãy đến giờ ngồi im bỗng lên tiếng - Theo tin từ Bộ Tổng tham mưu, tiểu đoàn dù 6 được thành lập lại, vài ba ngày nữa sẽ đến đây, đó là lực lượng có thể đổ tiếp xuống Tân Khai, ngoài ra còn Trung đoàn 3 1 hoặc 32 ở xóm Ruộng. Tôi thấy chúng ta có thể đưa một trong hai trung đoàn đó lên phía bắc, mà không sợ bỏ trống phía sau, thực tế Cộng quân trên mặt trận này chưa có điều kiện, chưa có khả năng để trở lại vùng Bàu Lòng như thời gian đầu của cuộc tiến công. Sư đoàn 250 Cộng quân, theo tin ghi nhận, đang tập trung ở đồn điền Chúp, chúng ta hoàn toàn không ngại.
  Nguyễn Văn Minh gật đầu, nét mặt trở nên tươi tỉnh khi nghe ý kiến của Mạch Văn Trường, Minh quay sang hỏi Nghi:
  - Ý kiến thiếu tướng thế nào?
  Nghi đáp giọng buông xuôi:
- Thưa trung tướng không còn cách nào khác?
  Nguyễn Văn Minh chìa tay sang phía Mạch Văn Trường:
 - Anh chuẩn bị kế hoạch và mệnh lệnh, đưa tôi ký.
  - Xin tuân lệnh ?
  Mạch Văn Trường đứng dậy đi nhanh ra khỏi phòng, Nguyễn Vĩnh Nghi cũng đứng dậy:
  - Chào trung tướng.
  Rồi hắn chậm chạp bước ra ngoài sân. Gian phòng rộng còn lại một mình Nguyễn Văn Minh. Tiếng vù vù của chiếc quạt trần trên đầu như kêu to hơn. Minh tựa lưng vào ghế nhìn chiếc quạt đang xoay tít, sực nhớ ra, hắn liếc mắt nhìn sang phía nhà Giếm Holing So, rồi từ từ đưa hai bàn tay ép chặt lấy thái dương.     

[Brest]

II   

Chiếc xe đò loại lớn mang hai tấm khẩu hiệu hai bên sườn, từ từ đậu lại trước bót gác gần quận lỵ Chơn Thành. Hai câu khẩu hiệu  chữ đỏ, nổi bật trên nền vải vàng, đứng xa năm mươi mét cũng đọc được “ Hoan hô tinh thần chiến đâu anh dũng của các cán binh Sư đoàn 21”  và "Quân dân đoàn kết quyết tâm đánh bại Cộng quân”.   Khi chiếc xe dừng hẳn, một gã đàn ông đứng tuổi mặc áo vét màu mỡ gà, cổ thắt cà vạt màu mận chín, mắt đeo kính mát, tóc chải sáp bóng mượt, thò đầu ra ngoài cửa xe, nói vọng xuống với tên trung uý vừa từ trong bót gác đi ra:
  - Chào trung uý, chúng tôi là đoàn đại biểu quân dân chính Thủ đô lên tiền tuyến uý lạo các chiến sĩ, đề nghị ông trung uý cho chúng tôi được gặp trực tiếp Bộ chỉ huy Sư đoàn 21  .
 Tên trung uý mặt vuông, da đen sạm, đứng dạng chân cách chiếc xe chừng hai mét, đưa cặp mắt ốc nhồi lướt qua một lượt từ đầu xe đến cuối xe, rồi nhìn gã đàn ông đứng tuổi, giọng hách dịch:
 - Mời ông xuống xe .
 Gã đàn ông quay lại nói với những người ngồi trong xe:
 - Các quý vị cứ ngồi tại chỗ để tôi đi gặp trực tiếp trước - Lão nháy mắt vẻ quan trọng - ở đây là mặt trận nên họ nghiêm lắm, nhưng các vị cứ tha hồ nhìn ngắm để về tường trình cho đồng bào Thủ đô –
 Trước khi mở cửa xe để bước xuống, lão còn nhấn thêm - Tiền tuyến chứ không phải chuyện chơi!   Lão xốc lại cổ áo, sửa cà vạt, bước tới trước mặt tên trung uý chào rồi chỉ vào ngực mình:
 - Tôi là Lê Vân, Nghị sĩ quốc hội, Trưởng đoàn đại biểu của quân dân chính Thủ đô .
 Tên trung uý nhìn xoáy vào mắt lão đàn ông, lạnh lùng:
 - Ông cho xem giấy giới thiệu.
 Gã đàn ông mở to mắt, vẻ ngạc nhiên:
  - Đây là chuyện bàn định giữa Bộ thông tin dân vận và Bộ Quốc phòng Tổng tham mưu, đã có điện báo cho Quân đoàn 3 và Sư đoàn 2 1 . Chúng tôi không có giấy gì ngoài giấy chứng minh dân biểu của tôi.
 Tên trung sĩ suýt bật cười vì lão ta đã gắn liền Bộ Quốc phòng và Bộ Tổng tham mưu làm một, nhưng để làm phách với đám đàn bà con gái đang thò đầu ra cửa xe nhìn xuống, hắn tiếp tục giữ vẻ mặt lạnh lùng:
 - Vậy thì ông hãy đợi đó, tôi không biết, để tôi hỏi đã.
  Hắn quay đằng sau với một động tác rất nền, sải những bước dài vào bốt gác, gọi điện thoại. Hắn dạ dạ vâng vâng một lúc rồi đặt máy, bước ra khỏi bốt, đi tới trước mặt lão nghị sĩ vẻ mặt hoan hỉ, hắn xoa hai tay vào nhau, miệng nói nhưng mắt liếc nhìn lên xe:
- Tôi đã điện hỏi Bộ chỉ huy nhẹ Sư đoàn 21 . Họ sẽ cử các ngài sĩ quan có trách nhiệm ra nghênh đón các vị ngay bây giờ, xin các vị thông cảm, ở đây là mặt trận, chúng tôi có trọng trách phải tuân thủ mọi mệnh lệnh cấp trên.
  Lão tự xưng là nghị sĩ Quốc hội muốn nổi đoá để ra oai với kiên trung uý, nhưng nghĩ  sao lão quay lại phía những người ngồi trên xe nói bô bô:
  - ông trung uý nói các đại biểu thông cảm, ông ấy bảo đây là mặt trận, nên mọi việc phải nghiêm minh.
  Trên xe có nhiều tiếng cười rất giòn, có tiếng con gái thét lên:
  - Ghê quá ta!  - Hắc xì dầu quá ta!
 Viên trung uý đỏ mặt giơ tay lên cao chém mạnh xuống.
  - Tôi cảnh cáo để các vị biết, ở đây không an toàn đâu. Các vị muốn nếm mùi pháo kích của Việt cộng thì cứ đợi đó.
  Hắn nói một cách dõng dạc, oai vệ, rồi quay ngoắt vào bót gác giữa sự im bặt của những người ngồi trên xe. Lão nghị sĩ nghe nói đến pháo kích bỗng nhớn nhác nhìn quanh, nhưng may sao từ phía trong quận lỵ, một tên sĩ quan đeo cấp hiệu đại úy đang bước nhanh tới.  Gã chừng ngoài ba mươi lăm tuổi, da mặt căng, đỏ au, trên môi hàng ria con kiến nhỏ như vệt mực đen, làm cho khuôn mặt gã có vẻ trịnh trọng, nhưng lại phảng phất một cái gì vừa xảo quyệt, vừa đĩ tính. Gã đứng nghiêm, giơ tay chào lão nghị sĩ rồi chào luôn cả những người ngồi trên xe, gã nói to:
 - Chúng tôi rất hân hạnh được đón quý vị, chúng tôi có nhận được điện, báo tin các quý vị lên tiền tuyến, nhưng điện không nói rõ ngày giờ quý vị lên, thành ra không tổ chức nghênh tiếp được, mong quý vị thứ lỗi.
 Lão nghị sĩ buông thõng tay rồi nhún vai, hết nhìn gã đại uý lại nhìn lên xe: Sao lại không có ngày giờ nhỉ? Đó, thời buổi chiến tranh, người ta làm ăn như vậy đó, nhưng thôi - lão quay lại hỏi tên đại uý
 - Không biết tôi vinh dự được đứng trước ai đây?
  Tên đại uý lập tức đứng nghiêm, chỉ vào ngực mình: - Thưa, tôi xin phép tự giới thiệu,
- Tôi là Đại uý Trọng Bình, sĩ quan chính trị của Sư đoàn 2 1 
. Lão nghị sĩ chìa bàn tay ra. người hơi khom xuống:
  - Rất hân hạnh!
  Sau vài phút nghi lễ. cửa xe mở loang. nhưng người ngồi trên xe lục tục bước xuống. Cứ trông qua đám người được gọi là đại biểu quân dân chính của Thủ đô mà lão nghị sĩ đã mấy lần nói tới. người ta cũng thấy được ý đồ của bộ Thông tin và Nha chiiến tranh tâm lý. Đó là những mụ đàn bà ngoài năm mươi, mặc áo dài. đi dép Nhật. lao xách ví đầm, có mụ tóc búi lỏng. có mụ tóc vấn ,trần. có mụ tóc uốn điện, mụ nào cũng má phấn môi son... hẳn các mụ đại diện cho tầng lớp công thương viên chức, nợ các nghị sĩ: vợ các viên tướng. những người trong hội đỡ đầu cho các chiến binh ngoài tiền tuyến. Rồi đến những em bé mười hai mười ba tuổi mặc mi ni guýp xanh, áo trắng, đại diện cho giới học sinh. Để tăng thêm màu sắc chính trị, còn có một linh mục và một nhà sư: linh mục mặc áo đen, cổ đeo chức thánh giá lớn bằng bạc. chúa Giê Su vật vã trước ngực mỗi lần vị linh mục trăn trở đôi vai u lên những thịt là thịt. Nhà sư choàng khăn mầu đà, vòng tràng hạt to và nặng thỉnh thoảng lại khua lên lắc cắc vì nhà sư luôn luôn ngọ nguậy dưới nắng tháng sáu rát bỏng. Ngoài những  thành phần dễ phân biệt trên. nhũng ký giả đeo máy ảnh, máy ghi âm bên người, những gã quay phim và vô tuyên truyền hình. kính mát đeo kín nửa mặt: mặc áo kẻ ô. quần loe, đi giày mũi bằng, lăm lăm những chức máy 16 ly của Thụy Sĩ . thì đám đông còn lại. phàn lớn là con gái. trông qua rất khó đoán tuổi, xì những khuôn mặt đều dược phủ lên một lớp son phấn khá đậm. tô vẽ rất tinh vi. theo lão trưởng đoàn giới thiệu với tên sĩ quan chiến tranh chính trị thì đó là những ca sĩ. tân nhạc có cổ nhạc có. những chiêu đãi viên lành nghề. làm việc ở các phòng trà, những vũ nữ nổi tiếng.
 Ngay từ đầu khi những con người này xuống xe. tuy chưa được giới thiệu: nhưng tên đại uý đã đặc biệt chú ý tới họ. Hắn cho rằng bọn họ mới là món quà đánh giá nhất mà thủ đô gởi ra chiến địa. Không biết mấy chục con người này   có thực đại diện cho thành phần xã hội: công việc, nghề nghiệp cua họ hay không, nhưng chuyện đó không quan trọng. Bộ Thông tin. Nha chiến tranh tâm lý vốn có thừa tiền để thuê những tên cha vơ mẹ ẩn đi làm đại biểu. Còn những tên đại biểu thật thì có các vàng cũng chả đứa nào thò cổ lẻn nơi mũi tên hòn đạn này.

[Brest]

  Gần vào tới cửa một gian phòng rộng bày nhiều bàn ghế, lão trưởng đoàn sực nhớ ra. hắn kẻo tay tên .sĩ quan chiến tranh chính trị:
 - Đại uý chúng ta quên đem hai khẩu hiệu vào hội trường để tổ chức mét tinh.
 Mét tinh à? - Tên đại uý lắc đầu - Không cần ngài ạ. Ở mặt trận không tổ chức mét linh được đâu. Việt cộng có thể bát ngờ pháo kích. Không sao, ngài đừng lo, tôi sẽ cho chiếc xe đò chạy đi chạy lại mấy vòng quanh thị trấn chiếc xe chạy chậm thì ai cũng dọc được khẩu hiệu. Ngài đừng lo.
 - Nhưng trên xe còn một số quà khác.
 - Gì vậy thưa ngài? - Tên sĩ quan vừa hỏi vừa đưa mắt về phía đám con gái đi cuối đoàn.
 - Dạ. có mười mấy két sữa ông Thọ, mấy chục cây Ru bi gọi là món quà uý lạo thương binh.
  Tên đại uý vui vẻ:
  - các ngài quá quan tâm, tôi sẽ cho lính ra đem vào. làm thủ tục nhập kho để phân phát cho những người được hưởng.
  - Và một số thư của các tầng lớp nhân dân không có diều kiện di cùng đoàn đại biểu. Đặc biệt là thư của đồng bào vùng châu thổ, nơi Sư đoàn 21 hoạt động.   Tên đại uý cau mặt vẻ suy nghĩ:
  - Thư à Chúng tôi nhận. cơ quan chiến tranh chính trị phải kiểm duyệt trước khi gởii xuống, ngài biết đó có những bức thư chiến binh xem không có lợi.
 - Phải đó!  Lão nghị sĩ nói nhanh - Các cơ quan quân đội phái kiểm duyệt trước chớ.
  Đám người vào hết trong phòng. lão nghị sĩ ngồi ngay chiếc ghế đầu. Hắn nhìn quanh rồi hỏi:
 -  Đại uý cho biết chương trình nghị sự. lúc nào thì bộ chỉ huy sư đoàn tiếp chúng tôi?
 Gã  đại uý mỉm cười to. giọng trịnh trọng:
 - Các quý vị thông cảm cho, các tướng lĩnh của sư đoàn trong ở trong hầm chi huy. điều khiển các trận đánh, nên không thể tiếp các vị được. mỗi giờ khắc các tướng lĩnh vắng mặt có khi sẽ xảy ra những điều bất lợi trên chiến trường. Tôi đã được bộ chỉ huy sư đoàn giao cho đặc trách tiếp đón các vị, nhân đây, tôi công bố luôn chương trình làm việc đã được cấp trên duyệt y. Một. tôi sẽ trình bày tổng quát tình hình trên chiến trường. Hai, tôi sẽ giới thiệu các chiến công lớn của quân lực Việt Nam cộng hòa nói chung, của Sư đoàn 21 nói riêng. Ba, cùng các quý  vị chụp hình lưu niệm.
   Lão nghị sĩ lẩm nhẩm đếm theo sau những lời tên đại uý, khi thấy tên đại uý ngừng lời, hắn làm bộ sửng sốt. hỏi ngay:
 - Còn nữa chớ đại uý'? Đoàn đại biểu chúng tôi muốn được  bắt tay các chiến binh ngoài chiến địa, muốn được lên mặt trận An Lộc, nơi theo lệnh tổng thống, các chiến sĩ anh dũng của chúng ta đang tử thủ.
  - Lên An Lộc và ra ngoài chiến địa à'? Tôi xin nói để các vị biết rằng ngoài chiến địa các chiến binh anh dũng của chúng ta đều phái sống dưới hầm hố. Cộng quân pháo kích liên miên bằng các loại hoá tiễn tối tân. bắn xa hàng chục cây số. Những thứ hoả tiễn tối tân ấy nhẹ nhàng đơn giản, không to lớn kềnh càng như các loại pháo của chúng ta. Cộng quân có thể tháo rời bệ phóng vác trên vai,   đeo sau lưng. họ luồn lách vào tận các vành đai phòng thủ, ráp bệ bắn  lại. đặt đầu đạn lên rồi bấm điện. hoả tiễn có thể đi từng viên, có thể đi cả loạt sáu viên, mười hai viên. Họ đã mang thứ hỏa tiễn đó vô bắn tận sân bay Tân Sơn Nhứt.
 -  Vô Tân Sơn Nhứt ! Tiếng một mụ đàn bà thốt lên - Quả có vậy. nhà tôi gần đó. tôi đã nhìn thấy lửa cháy .suốt đêm.
 Tên đại uý gật đầu nói tiếp:
 - Các trận địa. các vị trí của Việt Nam cộng hòa đều cố định. Việt cộng thường điêu nghiên trước rất kỹ càng. thậm chí cho đặc công bò vào tận nơi. nên chúng pháo kích rất trúng – Hắn nhìn mọi người với vẻ mặt quan trọng – Hẳn các vị không quên và không thích nếm mùi pháo kích, cho nên việc lên thăm chiến địa coi như không thực hiện được. Còn lên An Lộc'? Tên đại uý nhún vai. hạ giọng
 - Tôi xin tiết lộ một điều bí mật. trên hai tháng nay không một lực lượng ứng cứu nào nào được An Lộc. không một chiếc máy bay lên thẳng nào đáp xuống được An Lộc. Ơ đó Cộng quân chỉ cách các chiến sĩ tử thủ của chúng ta một bức tường. một con đường. một dãy phố. Ỏ đó không có chim muông, không có thú vật, ở đó pháo đài bay B52 của Hoa Kỳ đã dựng lên một hàng rào lửa quanh các trận địa phòng thủ của quản đội Việt Nam Cộng hòa. Đúng, thưa các vị, ớ đó chỉ có lửa đạn. cho đến lúc này thì chưa một ai tới được, vì vậy chúng tôi sẽ chuyển tấm thịnh tình. lòng ngưỡng mộ của các vị đến đoàn chiến sĩ đang tử thủ ở An Lộc qua máy điện đài siêu tần số. Thay vì lên chiến địa và An Lộc. nếu muốn quý vị có thể tới thăm các trận địa pháo ở phía sau. Ở đó các chiến sĩ pháo binh của chúng ta lúc nào cũng sẵn sàng tác xạ xào trận địa cố thủ của địch qua sự hướng dẫn của máy bay quan sát. tên đại uý vừa dứt lời, thì ngột loạt tiếng ầm ầm bất ngờ nổ ra làm rung rinh cả gian phòng. Có tiếng hét thất thanh:
  - pháo kích. Việt cộng pháo kích!
 Lão nghị sĩ hốt hoảng ngồi thụp xuống đất. rồi nhào tới góc nhà. Đám người nhôn nháo. xô đẩy nhau chạy ra ngoài. Trước phản ứng quá mau lẹ ấy tên đại uý cũng đâm hoảng: hắn khom người. lắng nghe. nhưng rồi hắn đứng thẳng lên vổ tay đôm đốp:
 - Thưa các vị: không phái Việt cộng pháo kích đâu. đó là tiếng "đề-pa" của các cụm pháo chúng ta đấy. Mời các vị trở lại phòng tiếp tục nói chuyện.
  Đám trẻ con mặt mày xanh xám. những mụ đàn bà lớn tuổi chân tay run lẩn bấy: bước đi không vững. nhà sư tái mặt lần tràng hạt. linh mục đổ mồ hôi làm dấu thánh. Lão trưởng đoàn đưa tay xoá trán. trong lúc khẩn cấp lão lao nhanh quá: trán đập xào cạnh cột nhà sưng vù, chiếc áo vét màu mỡ gà lấm đầy vôi và đất. Chỉ có đám ký giả. đám con gái là bình tĩnh. bọn này đã quen với các loại liếng nổ, bây giờ đang được một trận cười vỡ bụng. Đám người trở về chỗ ngồi, nhưng mãi vẫn không hết tiếng xì xào xuýt xoa. không hết tiếng cười.  Tên đại uý phải nhắc:
 - Quý vị im lặng để nghe Việt cộng có phản pháo không?  Câu doạ của hãn có tác dụng, đám người ngồi yên. tiếng cười, tiếng xì xào im bặt. - Thường thì khi pháo ta bắn, ít phút sau pháo địch cũng sẽ ban - Tên đại uý bắt khum hai ngón tay trỏ chĩa xào nhau - Như vậy ơi là đấu pháo. Thưa các vị: trận chiến trên dải đất miền Đông này...
Bỗng, rầm.. rầm... rầm... Những tiếng nổ bất thần từ trên trời chụp xuống vùng quận lỵ, cắt đứt tiếng nói của tên đại uý. Lần này han tái mặt, hét to:
 - Pháo kích? Việt cộng pháo kích, các vị tản nhanh lên. hắn vừa khoát tay vừa chen bừa qua những mụ đàn bà đang mắc kẹt ở cửa, lao ra ngoài. Đúng là lần này những trái đạn không phải từ quận ly Chơn Thành bắn đi, mà từ ngoài rừng xanh bắn vào. Tiếng đạn nổ không nhiều. không dồn dập. mổi tiếng nổ bùng lên một nơi khác nhau. nhưng tiếng nổ nào cũng rất to. đạn rơi rất  trúng. Dãy nhà quận: nơi sở chỉ huy nhẹ của sư 21 trúng ba trái: mái ngói bị hất tung, trận địa pháo 105 ly ở ven đường phía ngoài quận ly trúng mười trái. phá bung kho đạn. gây ra một loạt tung nổ dây chuyền khủng khiếp. mấy trái nữa rơi vào giữa khu kho tiếp vận. tạo nên một đám cháy lớn.

[Brest]

 Đám người xô nhau đi tìm chỗ núp. kẻ rúc đầu vào bụi. đứa chui xuống gầm xe. thằng ôm gốc cây. còn lại bò xuống những mương rãnh đầy rác rưởi và nước bẩn. Nhưng ở trong phòng vẫn còn lại hai cô gái. một cô mặc áo đỏ cộc tay màu huyết dụ, ngực căng phồng. chiếc quần phăng màu đất sét thắt ngẳng nơi đầu gối, lộ rõ hình cặp đùi rắn chắc. Cô ta ôm chiếc đàn ghi ta trong lòng. ngồi bắt chéo chân trên bàn- hai cái loe quần che kín đói giày đế vuông màu đỏ sẫm. Cô ta ngồi yên lặng, khuôn mặt trầm tư, đôi mắt đen mệt mỏi, nhìn vào khoảng không với vẻ mờ mịt. những tia sáng từ đôi mắt sâu thẳm ấy, như những dấu hỏi phóng vào không gian bao la hiện lên vẻ tuyệt vọng, đau đớn, trông rất thương tâm. Cạnh đó cô gái thứ hai mặc áo dài hở cổ màu xanh da trời, quần xa tanh trắng rộng ống. mái tóc ướt rượt xoã xuống che gần kín mặt. Cứ mỗi tiếng nổ dội xuống, cô gái đó lại nép sát vào người cô gái mặc áo đỏ, run run nói -:
- Thôi chạy đi chị Mỹ Hạnh, em sợ quá ! 
- Chạy đâu bây giờ? Chui rúc như vậy à? - Cô áo đỏ có tên Mỹ Hạnh chỉ tay ra phía những người đang ẩn núp hỏi cô áo xanh - Liệu một tuần làm ăn ở đây có đủ tiền bồi thường bộ quần áo mới này không hả? Mà Việt cộng không bắn linh tinh đâu, họ không thừa đạn để pháo kích vào gian nhà rách này. Mày cứ yên trí. Thay vì chạy tìm nơi ẩn núp.
 Mỹ Hạnh vẫn ngồi xoài chân trên ghế. Ở cái tư thế sẵn sàng nhoài người xuống đất khi cần thiết. Cô quen nhiều với cảnh pháo kích trong nhũng lần đến các căn cứ Mỹ, vừa đàn hát vừa mua vui cho bọn lính viễn chinh. Lúc này. cô như quên cả cuộc pháo kích dang diễn ra, đang chuyển dần về các trận địa pháo. thỉnh thoảng trút ra một tiếng thở dài. hoặc búng tay vào một sợi dây đàn. Rồi bỗng cô cất tiếng hát buồn cười rượt từng lời thoáng hiện. thoáng mất: như chỉ đủ cho một mình cô ta nghe vậy:
 Cuộc đời buồn thiu Những ngày đìu hiu Đời ta héo dần Đời ta tàn nhanh... 
 Hẳn là Mỹ Hạnh đang có một tâm sự não nề: nên nét mặt càng như ngây như dại theo nhạc điệu u buồn của bài hát. Mỹ Hạnh lặp lại hai lần đoạn trên, rồi hát tiếp:  Người Mỹ  đến đây Đời ta sa lầy Tài sắc còn đâu Tuổi xanh còn đâu…. .
 Những câu cuối cùng chưa hết độ rung. Mỹ Mạnh bỗng bật lên cười rất giòn, cười ngặt nghẽo, cười như một người điên, rồi cô lại búng vào dây đàn hát tiếp, mặt đầm đìa nước mắt:
  Hoàng hôn xuống rồi Còn đâu nụ cười Cuộc đời sầu bi Ta sống mà chi...  Giọng hát đầy mỉa mai. cười cợt, đau khổ, đầy vị đắng cay của Mỹ Hạnh làm cho cô gái mặc áo xanh da trời bị cuốn hút. Và dường như quên cả tiếng đạn nổ bên ngoài. cặp mắt của cô đăm đam nhìn Mỹ Hạnh cũng dần dần ngấn nước. Đợi cho Mỹ Hạnh hát đứt câu cuối cùng, cô mới cất tiếng hỏi khẽ:
 - Tác giả là ai vậy chị? Trịnh Công Sơn à?
  Mỹ Hạnh lắc đầu:
 - Đâu phải. Trịnh Công Sơn đâu làm những bài như vậy. Tao đó Tao là tác giả.
 Cô gái ngạc nhiên:
 - Chị mà cũng đặt được lời bài bát ư ?
 -  Gì mà không đặt được. Lời và nhạc ở ngay trong lòng mình chứ đâu.  Mỹ Hạnh lại búng mạnh vào cây đàn. đứng dậy vừa uể oải đi dạo quanh phòng vừa hát.  Đời ta héo dần….đời ta tàn nhanh….Đời ta sa lầy. . . "
 Cuộc pháo kích đã ngừng. nhiều người từ các chỗ nấp chui ra. Lão trưởng đoàn bò ra khỏi một cái cống. lão giỏng tai nghe ngóng. Mặt dớn dác nhìn ngược nhìn xuôi. rồi lão chạy ra giữa sân la lên:  - Những người trong đoàn ca sĩ ở lại, còn mời tất cả quý vị ra xe về Thủ đô. cuộc viếng thăm vậy là xong rồi.  Lão không cần biết các đại biểu có nghe được không. nói xong, lão chạy về phía chiếc xe đò. Thấy lão chạy bọn trẻ con chạy theo: rồi đến linh mục. đến nhà sư, bọn phóng viên, ký giả, cuối cùng là mấy mụ đàn bà quần áo lấm lem, đầu tóc rũ rượi, một tay xách dép Nhật, một tay xách ví đầm. lạch bạch như một đàn vịt. Lão nghị sĩ quốc hội đứng ngay đầu xe hối thúc mọi người lên xe, lão thọc tay vào túi áo vét rút ra hai tờ bạc 500, giơ lên trước mặt người tài xế cũng vừa chui ở dưới hầm lên:
 - Cho xe về Sài Gòn nhanh lên. thưởng chú một ngàn xài tạm.
 Chiếc xe đò nổ máy. bất ngờ chồm lên, rồi phóng ra khỏi quận lỵ Chơn Thành như chạy trốn. Tên đại uý sĩ quan chiến tranh chính trị từ phía sau chạy ra giữa sân, hắn đứng dạng chân nhìn theo chiếc xe đò cười ha hả. Khi chiếc xe khuất: hắn mới quay lại. đi nhanh vào phòng, hắn bước tới trước đám con gái đang ngồi làm lại ở góc phòng, mắt lướt qua một lượt như điểm mặt từng người, rồi với giọng mềm nhẽo, quen thuộc. hắn nói:
- Kể có tháng nay mong mấy cưng mãi, sao bữa nay mới tới. mà cũng chỉ có tám cưng? –
Hắn cười hi hi, đôi mắt long la long lanh. giọng cứ trơn như bôi mỡ:
 - Sĩ quan có tới hàng trăm, lính kể cả ngàn. được tám cưng thì đủ thiếu gì. Nhưng thôi, tụi này sẽ có cách mà mấy cưng sạch sẽ cả chớ? Không hề hấn gì chớ? Có thì bảo. đang làm hại tụi này nghẹn. Bây giờ qua đưa mấy cưng vào chỗ nghỉ.
 Đám con gái lặng lẽ đi theo tên đại uý. Mỹ Hạnh và cô gái mặc áo màu xanh da trời đi sau cùng. Mỹ Hạnh nheo mắt nhìn tên đại uý nhìn những người đi trước mình. Cô bổng cười rú lên. rồi bập bùng dây đàn , hát bài hát ứng khẩu của cô.  Cuộc đời buồn thiu… Những ngày đìu hiu …………………….

[Brest]

 CHƯƠNG BÔN   

 Đoàn Vũ ngồi tựa lưng vào thành ghế tre, mắt chăm chú nhìn bàn cát đăp dở. Anh định tự mình bổ sung lên bàn cát những biến đổi mới nhất của thực địa, nhưng anh không thể hình dung được thật cụ thể.
 Trong suốt buổi chiều tà gần hết một đêm. anh đã cùng Đào. Trường. Tiếp. lội khắp cùng Tàu Ô - Chốt Mỹ - cống ông Tề. ngã ba xóm Ruộng: nhưng từ bữa đó đến nay, đã mười ngày đêm, trận địa không lúc nào ngót bom đạn, địa hình biến đổi nhiều lắm.
 Đoàn Vũ hiểu mình là người chỉ huy phân đội chiến thuật, nhiệm vụ của anh. ngoài việc phán đoán. tìm hiểu những âm mưu. những kế hoạch chiến dịch trước mắt và sắp tới của địch có liên quan đến đơn vị, anh còn một nhiệm vụ nữa rất cụ thể nằm trong chức trách là: phải nghĩ cách chủ động đánh địch, nghĩ cách đối phó với mọi hoạt động của địch. Công việc đó không trừu tượng:  không ngẫu nhiên. Đó là kết quả của sự tư duy liên tục. sự phân tích thực tế địa hình. địa vật. và kết quả của sự không ngừng hiểu biết địch. công với kinh nghiệm đã có. cộng với những tri thức mới rút được từ thực tiễn. Trong đó. yếu tố hiểu biết về địa hình, địa vật hết sức quan trọng.
  Cuộc chiến đấu không diễn ra trên trang giấy trắng, hay trong trí tưởng tượng. Cuộc chiến đấu diễn ra trên mặt đất. Cả hai bên đều căn cứ vào những gì đang có trên mặt đất. để huy động và thi thố mọi khả năng của mình. Đoàn Vũ hiểu như vậy. nên anh muốn cái bàn cát tại sở chỉ huy trung đoàn: phai đúng như một trận địa thu nhỏ.
 Trước kia, Đoàn Vũ tuy không coi thường những vấn đề cụ thể ấy. trong chức trách của mình, nhưng suốt mười ngày nay. dù chưa có điều kiện suy xét kỹ anh đã thấy những kinh nghiệm. vốn hiểu biết của anh về loại hình chiến thuật này nảy sinh từ nhiệm vụ cụ thể của cuộc tiến công: không còn đáp ứng được nữa.
  Lúc nhận được tin địch đổ bộ Trung đoàn 15. Trung đoàn 33 xuống Tân Khai - Đức Vinh. cho trung đoàn thiết giáp số 9 vòng ra đông Tàu Ô lên Tân Khai yểm trợ cho khối bộ binh này anh hy vọng áp lực của sư 21 đối với trung đoàn anh sẽ giảm đi. do chỗ địch đã điều bớt lực lượng, phương tiện đột phá. yểm trợ lên phía bắc. Anh hy vọng nhưng không ảo tưởng. Anh chỉ mong. nếu như địch giảm bớt áp lực, anh sẽ có thì giờ. có điều kiện suy xét một cách cặn kẽ về bố trí đội hình trung đoàn, về cách đánh. Nhưng Nguyễn Vĩnh Nghi đã không để cho anh có chút thì giờ ít ỏi đó. Cùng \ới việc đổ quân xuống Tân Khai - Đức Vinh. hắn hối thúc hai Trung đoàn 31, 32 còn lại của Sư đoàn 21, cùng với Trung đoàn  thiết giáp số 5  đánh phá liên tục vrào trận địa trung đoàn. Khi phát hiện được trung đoàn 65 rút ra khỏi ngã ba xóm Ruộng. cống ông Tế. Nghi đã ra lệnh cho Trung đoàn 32 ập vào chỗ trống đó. buộc Tiểu đoàn 17 của anh đang đánh vận  động phải chuyển 2 đại đội sang chốt chặn. Vậy là trong suốt mười ngày  đêm, lúc ở sở chỉ huỷ trung đoàn. lúc xuống Tiểu đoàn 17. lúc qua Tiểu đoàn 19. lúc làm việc với Tiểu đoàn 18 bên đông đường 13 bằng máy vô tuyền điện. Đoàn Vũ chỉ đối phó. rồi tiếp tục đối phó.
  Đoàn Vũ bực mình khó chịu. Nêu cảnh này cứ diễn ra hết tuần. hết tháng, thì thật không ổn. có khi dẫn tới nguy hiểm. Anh phải tìm cách không để mình bị cuốn hút hoàn toàn vào những chuyện quá vặt lãnh. quá cụ thể. Anh phải tách ra một chút, lùi xa một chút, để nhìn sự việc một cách khái quát hơn, để tìm ra những vấn đề cơ bản.
  Những vấn đề này. thời gian ở Bàu Lòng anh đã phát hiện được và anh đã nêu ra với Sư trưởng Đàm Lê hôm lên sở chỉ huy sư đoàn. Sư trưởng cũng chưa có ý kiến gì cụ thể, hứa tiếp tục suy nghĩ và trao đổi sau. Nhưng những vấn đề phát hiện ở Bàu Lòng còn đơn giản. không đầy đủ, vì nhiệm vụ hồi ở Bàu Lòng khác với nhiệm vụ ở đây Khi bước vào khu vực Tàu Ô với mệnh lệnh và trách nhiệm giữ Tàu Ô đến cùng, phải thắng địch ở Tàu Ộ, Đoàn Vũ mới thấy những vấn đề  gay go, phức tạp hơn rất nhiều.
 Qua một tháng rưỡi chốt chặn của Trung đoàn 65 ở Ngọc Lầu ngã ba xóm Ruộng, với ưu khuyết điểm, thành công là không thành công của nó, một vấn đề mới về hình thức chiến thuật. về tư tưởng chỉ đạo đã nảy sinh đang là vấn đề bàn cãi, đang hình thành hai luồng nhận thức, hai xu hướng. hai chủ trương. Đó là vấn đề chốt chặn và vận động. Đó là mối liên quan, sự tác động. sự hỗ trợ. cái chủ yếu, cái thứ yếu của hai nhiệm vụ. của hai hình thức chiến thuật. cùng xuất hiện trong một không gian. một thời gian một bối cảnh cụ thể. Nhận thức và quan niệm như thế nào về hai vấn đề đó. sẽ có cách bố trí là cách đánh cụ thế như thế ấy.
 Những người cho vận động là chủ yếu, lập luận rằng quân đội ta là quân đội cách mạng: tư tưởng là tấn công. tiến công trong chiến lược, trong chiến dịch mà cả trong chiến đấu. còn chốt chặn, dù là một thủ đoạn chiến thuật. cũng mang hình thức và tư tưởng  phong ngự. bởi thế nó không thể là chủ yếu. Còn những người cho  chốt chặn là chủ yếu. lại xuất phát từ nhiệm vụ phải giữ đất: muốn giữ đất phải chốt chặn: phải phòng ngự. Sự không dút khoát. không nhất trí ấy đã ảnh hưởng trực tiếp hiệu quả chiến đấu. ảnh hưởng đến tư tướng bộ đội.
 Đoàn Vũ không tán thành những lập luận và cách đặt vấn đề của những người cho vận động là chủ yếu. Lập luận và cách đặt vấn đề đã không xuất Phát từ thực tế: chứa đựng tư tưởng hình thức. máy móc. giáo điều. hiểu không sâu vấn đề chiến lược. chiến thuật. hiệu không đúng cái chung, cái xuyên suốt, cái lâu dài, và cái cụ thể, cái trước mắt. Đoàn Vũ nghiêng về quan niệm thứ hai chốt chặn là chủ yếu. Nhưng anh cho lập luận của phe này cũng còn đơn giản. nông cạn. chưa có sức thuyết phục nhiều. Cả hai lập luận đều chưa phân tích sâu sắc cái thực tế hết sức gay gắt đang diễn ra, mà theo anh, nếu phân tích dược, nếu hành động đúng. sẽ làm cho lý thuyết phong phú hơn.
  Hôm ở sở chí huy sư đoàn: anh trao đổi vấn đề đó với Lê Nhu. Trưởng ban tác chiến đồng ý với quan điểm của anh, nhưng chưa thật mạnh mẽ. Ngay cả Sư trưởng Đàm Lê và Chính uỷ Phan Nguyên cũng chưa có ý kiến dứt khoát. Hai ông nói vấn đề đó phải lính hoạt tuỳ theo tình hình để ưu tiên nhiệm vụ này hoặc nhiệm vụ kia. Đoàn Vũ không tán thành cả quan niệm đó. Vấn đề đang phải bàn cãi nhưng không có thì giờ.
  Trong buổi hợp của thường vụ đảng uỷ trung đoàn. khi bàn việc sử dụng lực lưọng. Đoàn Vũ nêu quan điểm lập luận của anh:  trình bày cả cách bố trí lực lượng nhưng Nguyễn Tính không nhất trí. Nguyễn Tính đem Tư tưởng quân đội cách mạng ra phân tích. Nguyễn Tính đề nghị một phương án bố trí khác. Đoàn Vũ không đồng ý. anh tranh cãi. các đồng chí khác trong thường vụ không có ý kiến dứt khoát. cuối cùng vì thì giờ rất khẩn trương Đoàn Vũ đồng ý vói Nguyễn Tính: nhưng anh bảo lưu ý kiến của mình. đề  nghị sẽ đưa ra bàn cãi trong một cuộc họp khác gần nhất. Sau đó. trong chức trách chỉ huy. anh đã gặp Xương. Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 19. Lê Cam Đại đội trưởng Đại đội 111 : làm nhiệm vụ đáy của đáy. bàn bạc rất kỹ xe cách cấu trúc lên địa. Anh không nói rõ đó là một trận địa phòng ngự hẳn hoi. nhưng anh đòi hỏi Xương ra Lê Cam phải đáp ứng được yêu cầu về mọi mặt của trận địa phòng ngự. Do địa hình, do nhiệm vụ hoàn toàn đánh vận động của Tiểu đoàn 17. phải bố trí xa mặt đường. nên khi Trung đoàn 32 của sư 21 ập vào đoạn bỏ trống - trận địa cũ của Trung đoàn 65 - thọc lên sát cống ông Tề. thì Nguyễn Tính rất bối rối và lo lắng, hết nhìn anh, lại nhìn chiếc máy điện thoại liên lạc với sư đoàn. Anh muốn nhường toàn quyền xử trí cho Nguyễn Tính. nhưng rồi anh đã nhanh chóng dẹp tự ái để bàn cách xử trí. Nguyễn Tính không còn cách nào tốt hơn. phải đồng ý cách xử trí của anh