Điện Biên Phủ từ góc nhìn của người lính Pháp

[Đánh đông dẹp bắc]

Tướng Nava không thiếu trí tưởng tượng, có ý định chứng minh rằng ông không phải là người tù của một chiến trường khép kín. Cônhi cũng có cách lập luận tương tự, chỉ khác là ông muốn thành lập "một nhóm vệ tinh của Lào, du cư quanh Điện Biên Phủ, làm kẻ thù lo ngại và ngăn cản kẻ thù tập trung". Caxtơri cũng cùng ý kiến đó. Lào ở gần, chỉ cách vài kilômét nhưng một rào chắn núi non cắt đứt đường xuống phía Nam. Nếu ý đồ của Nava là mở ra rồi kiểm soát một hành lang có thể giúp cho lực lượng đồn trú rút đi khi cần thiết, Cônhi không phản đối, với điều kiện các lực lượng ở Lào lên đón lực lượng Điện Biên Phủ phải ở dưới quyền chỉ huy của đại tá Đờ Caxtơri, nghĩa là dưới quyền của ông. Nhưng Nava để cho đại tá Crevơcơ, chỉ huy ở Lào, được tự do hành động.

Đến ngày 12-12, tổng chỉ huy ra lệnh cho Cônhi tung một chiến đoàn dù xuống phía nam để bắt liên lạc với lực lượng vừa giành lại Mường Khoa từ tay Việt Minh và trinh sát hướng Sốp Nao và hợp quân ở đó. Cuộc hành quân có biệt danh là Rêgát. Na va muốn điều ba biệt đội, mỗi biệt đội có ba đại đội nhưng Cônhi để cho Caxtơn được tự do "chọn liều lượng và sắp xếp đội hình" và hai tiểu đoàn đã được chỉ định: tiểu đoàn 8 xung kích của đại uý Turê và tiểu đoàn 1 dù ngoại quốc của thiếu tá Ghirô. Theo Lăng le, Caxtơri bị đốt nóng vì vụ Mường Pồn, không hăng hái lắm: "ông ấy không đồng ý rằng tôi phải đi liên lạc với hai tiểu đoàn ở xa như vậy". Lăng le thổ lộ với ủy ban điều tra.

Ra đi từ nửa đêm, binh lính đi cả đêm nhưng đến sáng họ ngạc nhiên nhìn thấy Điện Biên Phủ ở đằng xa trong thung lũng. Có phải họ đã đi vòng tròn trên một phần của lộ trình? Hay là những người Thái dẫn đường đã đi nhầm đường? Những làng mạc đầu tiên đi qua đã bị nhân dân bỏ đi nhưng chính sách vườn không nhà trống này không có nghĩa là một cuộc phục kích của Việt Minh đang chờ đợi; binh lính đến làng không bao giờ là điều tốt đối với họ, dân làng đã đi nước trước. Điện thoại Thái cũng có giá trị như điện thoại Ảrập!

Nhanh chóng, các lính dù đã tiếp cận một địa hình khó khăn; tiểu đoàn dù ngoại quốc đi tiên phong trong ngày đầu, ngày sau làm hậu vệ và tiếp tục thay nhau với tiểu đoàn 8 xung kích. Phải lội qua sông có nước chảy xiết, ba lô, hành trang trên vai, cho nên họ chẳng nhẹ nhàng chút nào. Ngày 22-12, trong các làng mạc Lào có tên như bài hát, dân chúng vui cười hớn hở trước một sự triển khai quân như vậy, bảo đảm rằng "pa connet" (không biết) Việt Minh. Chiều ngày 23 ở Sốp Nao, tiểu đoàn 8 xung kích bắt liên lạc với đội quân của thiếu tá Vôđrây.

Trong khi Lăng le đi với quân mình, thì Caxtơri bay trên lộ trình, tiếp xúc bằng rađiô với Vôđrây đồng thời nạt nộ chính những người lính của mình:

“Quân đội Lào sử dụng địa hình khéo léo, cơ động linh hoạt hơn nhiều ... Tôi đã thấy họ hành tiến ... Tôi đã chỉ huy cuộc hành quân này từ một máy bay Moran và tôi thấy hai phân đội đi ngược chiều nhau, tôi thấy quân Lào đang vận động trên đường mòn, thấy các quân dù của tôi hành quân tới dĩ nhiên rồi, nhưng dầu sao có vẻ như lết đi”.

Hình như là GONO thấy quân mình không mang được đầy dủ đồ đạc, cho nên đã cho thả dù thực phẩm, đạn dược và hai cối 81. Để thưởng, Ghinô và Turê tiếp hai nhà báo, Brigit Phriang và một phóng viên Mỹ đi giầy thành phố, không hề ngờ tới những khó khăn của lộ trình. Cho rằng nếu Việt Minh phục kích thì họ sẽ làm việc trên đường đi, Lăng le quyết định lúc trở về sẽ đi trên chỏm núi. Cuộc hành quân sẽ thành một môn thể thao đẳng cấp cao. Sau khi các đội biệt kích của tiểu đoàn 8 xung kích phá hủy các cối 81 để cho đoàn quân đỡ nặng nề, cuộc hành quân đã kéo dài từ những hẻm sâu có đá vôi lởm chởm, vượt qua bốn thác nước trước khi leo lên những đỉnh núi chìm ngập trong sương mù đặc đến mức có thể cắt bằng dao rồi lại đi xuống một cao nguyên đầy cỏ tranh và hy vọng từ đó nhìn thấy Điện Biên Phủ. Khổ thay, lúc nào cũng thấy một đỉnh cuối cùng phải vượt. Lại một cái cuối cùng, lại một cái nữa.. Tối 24, để ăn mừng Noen, trung uý Rúc của tiểu đoàn 1 dù ngoại quốc ghi chép là đơn vị của anh dừng lại ở làng Lào Bản Lôi, ở đây trung uý Mác tanh tăng cường bữa ăn thường, bỏ tiền ra mua một con lợn và gạo. Quân dù đi cấp hành quân, đốt lửa hong quần áo.

[Đánh đông dẹp bắc]

Ngày 25, sau bốn giờ hành quân nữa, đội tiền quân rốt cuộc đã nhìn thấy thung lũng sông Nậm Rốm và tiếp đó là Điện Biên Phủ, đang bốc lên những đám cháy rừng và bụi đỏ cuộn lên đằng sau xe cộ đang di chuyển. Tối đó, binh lính còn đóng quân ngoài trời trước khi bắt đầu vào sáng 26 cuộc "hạ sơn" xuống lòng chảo Điện Biên Phủ. Một thiện xạ Việt Minh theo dõi đường mòn hành quân chăng" Một phát súng vang lên và trung sĩ Giắc Lông ga đã ngã gục. Anh bị bắn trúng ngực và phải tính từng phút, một chiếc trực thăng đến đón và đưa anh về khu vực máy bay. Ở đó một chiếc Đacôta đưa anh về Hà Nội. Ở bệnh viện Lanétxăng Hà Nội, người ta làm mọi cách để cứu anh nhưng vết thương quá nặng, anh mất ngày 27-12.

Trung uý Rây nô viết thư cho vợ ngày 28: "Anh mạnh khoẻ, bàn chân hơi bị xây xát và cẳng chân mệt mỏi, nhưng không sao cả và ngày mai sẽ không còn gì xuất hiện từ cuộc đột kích Noen của các anh nữa. Báo chí phải nói chuyện nhiều về chuyện đó còn anh sẽ nhớ lâu".

Trung uý Nêne đã hành quân với đại đội của đại uý Vécghê. Trong một bức thư gửi người em là Giăng-luýc, mười ngày sau Sốp Nao, anh mô tả cuộc đột kích mà anh cảm thấy hoàn toàn vô ích:

“Chúng tôi đã qua một Noen độc đáo, anh châm biếm. Xuất phát ngày 20 để bắt liên lạc với một đơn vị đi từ Lào đến, bọn anh đã phải trả giá cho một cuộc dạo chơi đi và về trong sáu ngày hành quân cấp tốc, trung bình mười hai đến mười ba giờ mỗi ngày trên một địa hình kỳ lạ đến khó tin. Mỏm núi, vực sâu, đá vôi, rừng già, thực vật dày đặc, muốn đi qua chỉ có đi hàng một và dùng dao phát để mở đường đi. Thức ăn là khẩu phần ăn và những ngày cuối cùng những khẩu phần gọi là "để sống sót”, một hỗn hợp rất khoa học nhưng hơi khó xài. Ngày Noen bọn anh đang trên đường về, quả là một ngày hầu như vất vả hơn các ngày khác. Một khó khăn khác, ban ngày nắng như thiêu như đốt, ban đêm lạnh thấu xương. Sương mù đông đặc cho đến 11 giờ sáng, những buổi sáng ảm đạm như những đêm kéo dài. Khi em cuộn tròn nằm ngủ mặc cả quần áo dưới một chiếc lều vải sau khi đã vượt sông, anh bảo đảm là em sẽ có một giấc ngủ đầy mộng mị. Bọn anh vừa trải qua một cuộc dạo chơi gần 80 giờ một cuộc hành quân rất vất vả mà em có thể tưởng tượng được. May thay những tin tức thu lượm được trước khi xuất phát đã tỏ ra là chính xác và bọn anh không gặp kẻ thù. Trong hoàn cảnh của bọn anh, đó là một tai hoạ. Sự liên lạc này là một chiến công thể thao và là một biểu tượng nhưng nó hoàn toàn thiếu ý nghĩa chiến thuật. Mỗi người lại trở về nhà mình sau khi đã bắt tay nhau, điều này chẳng nói lên gì to tát cả. Tính đến những rủi ro để đặt một mục đích ít giá trị như vậy, cái trò nhào lộn này còn lâu mới là cần thiết. Nhân tố địa hình không nói lên điều gì cả. Vả lại chúng ta không làm chiến tranh chống địa hình mà chống kẻ thù và anh không thấy lợi ích gì để chui vào những khu vực mà người ta biết là nó không ở đấy thì ta cũng phải từ chối chiến đấu vì chúng ta không ở trong những điều kiện thuận lợi. Cuối cùng, các anh không cường điệu gì cả, ở cấp của anh, chắc là anh thiếu một số lớn yếu tố để phán xét” (ngày 5-1).

Ở tiểu đoàn 8 xung kích, đại uý Pisơlanh chờ ngày 13-1 để nói vế Sốp Nao với bố:

“Con đã hành quân để bắt liên lạc với các đơn vị quân đội ở Lào, ở Sốp Nao, mà báo chí đã nói đến và các cuộc xuất kích khác ở quy mô nhỏ hơn. Việt Minh đã sẵn sàng chiến đấu xung quanh chúng con, chưa dám tấn công và chỉ gây rối ban đêm. Tất cả chúng con chỉ muốn nổ ra một đòn mạnh và sẽ là một thất bại đẫm máu đối với họ”.

[Đánh đông dẹp bắc]

Cũng trong thư đó, Pisơlanh nhắc đến những điều kiện sống:

“Ngày tháng lưu trú kéo dài, mệt mỏi cả về tinh thần lẫn thể xác. Về tinh thần, quân dù không phải sinh ra để giữ trận địa và sống dưới đất để chuẩn bị kế hoạch hoả lực. Về thể xác, mặc dầu làm sứ mạng tĩnh tại này, các cuộc hành quân vẫn diễn ra thường xuyên. Và mỗi lần xuất kích là phải đóng đinh để trèo núi”.

Quả anh đào trên chiếc bánh ngọt, đó là cuộc đối thoại một năm sau đã dẫn Chủ tịch ủy ban điều tra và đại tá Lăng le đến câu chuyện về Sốp Nao. Chẳng hiểu biết về nó, Lăng le xác nhận các chủ định của Nêne:

- Từ 20 đến 26-12 ông đã làm một cuộc hành quân phối hợp với Lào, tướng Catơru nói. Tôi muốn biết cuộc hành quân đó thực chất là thế nào? Có phải đó là một sự liên lạc thuần tuý không? Đơn vị này đi hướng vào đơn vị kia rồi gặp nhau... Hoặc có thực là nó có một giá trị chiến thuật không?

- Theo ý kiến chân thành nhất của tôi, Lăng le trả lời, đó là "một cuộc hành quân thông báo. Cần phải nói rằng Điện Biên Phủ có thực hiện liên lạc với Lào. Theo tôi, mục đích, là đi gặp thiếu tá Vôđrây và trở về càng nhanh càng tốt.

- Ông có cam kết gì không? ông Chủ tịch lo lắng.

- May mắn là không, thưa ngài. Nếu không tôi đã để lại một tiểu đoàn. Mục đích của tôi là chơi ú tim với kẻ thù. Tôi rất am hiểu vùng này. Ba năm trước, năm 1950, tôi đã hạ cánh xuống Điện Biên Phủ và đã đi bộ trên con đường dẫn tới gần Luang Prabang. Đi bộ với một nhóm người Lào; hồi đó người ta còn có thể đi lại trong rừng già. Tôi biết các con đường nhưng khi thấy mình buộc phải đi không phải với ba mươi người mà với hai tiểu đoàn, thì vấn đề lại khác và vì người ta cho tôi được tự do chọn đường đi, tôi đã chọn những đường khó nhất để tránh kẻ thù.

- Ông có những người chỉ điểm? ông Chủ tịch hỏi như đang chuẩn bị một cuộc vây bắt của cành sát.

- Thực tế là không, thưa tướng quân. Muốn tìm người dẫn đường, tôi phải mất nhiều thời gian. Và với 1200 người của hai tiểu đoàn, tôi đã tìm chỉ một người dẫn đường thôi, trong lúc bình thường, trong một đất nước khó khăn như thế này, phải có mỗi đại đội một người dẫn đường.

- Như vậy, đây là một cuộc hành quân có tính chất biểu tượng?

- Vâng, thưa tướng quân, hoàn toàn như thế.

- Nhưng không chứng minh về bất cứ một phương diện nào, sự phối hợp các nỗ lực vì lợi ích của Điện Biên Phủ là có thể làm được.

- Tôi nghĩ cuộc hành quân đã chứng minh điều ngược lại,thưa tướng quân. Tôi nghĩ cần phải chấp nhận, ngay từ khi xuất phát, là không có sự liên lạc nào trên mặt đất có thể thực hiện được giữa Điện Biên Phủ với bất kỳ ai.

[Đánh đông dẹp bắc]

Khi ông Chủ tịch hỏi lính nhảy dù có thật sự hoạt động trong rừng già không? Lăng le nhăn mặt:

“Có và không. Thực tế, chỉ có một tiểu đoàn ở Đông Dương có: đó là tiểu đoàn của Biga. Cần phải tránh rừng già. Mỗi lần chúng tôi vào hoạt động trong đó, chúng tôi đều thất bại. Ngay cả Biga, sau một đòn may mắn ở Chinê, đã thoát được nhưng chỉ tự cứu được bản thân mình, không gây được nhiều tổn thất cho địch mà còn mất một phần tư quân số”.

Ở Điện Biên Phủ "cuộc chiến tranh kỳ cục" kéo dài. Ở tiểu đoàn 5, trung đoàn 7 lính Angiêri cũng như trong các tiểu đoàn khác, người ta đưa vào thời gian biểu các công trình và hoạt động tác chiến ở bên ngoài.

Là cánh tay phải của Méccơnem, đại uý Ca rê cũng đồng ý kiến với Lăng le: "Các hạ sĩ quan và binh lính của chúng ta tỏ ra không quen chiến đấu ở rừng núi. Người ta cứ phải nhắc đi nhắc lại những nguyên tắc sơ đẳng, đặc biệt là sự im lặng. Nhiều trung đội bị lạc hàng giờ trong rừng và may thay là Việt Minh không có ở đó!"

Mỗi buổi sáng, một đội tuần tra trinh sát vùng phụ cận Gabrien, một đội khác mở đường đến Điện Biên Phủ và vì hoạt động này cứ lặp đi lặp lại, cho nên thời gian và đường đi phải cố gắng thay đổi luôn. Việt Minh tuy vậy đã lợi dụng đêm tối để tiếp cận, bởi vì người ta thấy trong hàng rào dây thép gai những tờ truyền đơn viết bằng tiếng Pháp và tiếng Ảrập. Trung uý Phốc kể chi tiết với bố mình:

“Hôm trước, người ta bắt được một tù binh, người này bắt đầu tuyên truyền bằng chính trị, nói rằng chúng con là lính đánh thuê do Mỹ trả lương, v . v... Họ rải truyền đơn tràn ngập. Họ xuất bản một tờ báo lấy tên là "Hồi hương". Ngày nào con cũng thấy báo đó. Không phải mua, báo miễn phí. Con đã nhặt hết và đốt đi". (Thư viết ngày 8-2).

Máy bay "cào cào" bay trên các ngọn đồi và các dãy núi ngang, chỉ điểm cho pháo bắn vào những khu vực nghi ngờ. Không quân tăng cường hoạt động can thiệp, người ta tự hỏi làm sao bộ binh của tướng Giáp có thể chịu đựng được những "trận dùi cui” như vậy. Những người ở Điện Biên Phủ chua chát tìm thấy trong báo chí Paris những tin tức nói rằng chính họ đang bị đòn. Giăng Phốc bất bình: "Tôi thấy hình như báo chí Pháp ăn cánh với nhau để đưa những tin nguy ngập hãi hùng. Tôi cho là thật thảm hại sự đánh giá quá cao Việt Minh". (Thư viết ngày 10-1).

Vécđaghê, bác sĩ của tiểu đoàn 3 Thái, phủ nhận kịch liệt: "Tôi đã đọc trong tờ báo Le Figaro rằng đêm nào chúng ta cũng bị các súng cối Việt Minh giã. Nhưng từ chiều hôm chúng tôi đến, chỉ có vài quả đạn bắn vào chỗ chúng tôi và chỉ giết một con trâu, chẳng quả nào rơi trúng" (Thư viết ngày 22-l).

Ở tiểu đoàn 1, trung đoàn 2 bộ binh ngoại quốc, trung uý Rastuin trách báo chí đã làm cho những nỗ lực của anh để làm yên lòng Pierét trở thành số không:

“Anh khuyên em nên cảnh giác với những chuyện phịa mà em có thể nghe trên đài truyền thanh và đọc trong các báo. Bọn nhà báo kiếm sống và đẻ ra giấy tờ ngay cả khi không xảy ra việc gì cả. Em chẳng phải lo gì cả. Phải cho em đến nhìn tận mắt để em yên tâm. Anh tin rằng người ta đã dồn đến đây tất cả những gì tốt nhất ở Đông Dương". (Thư viết ngày 29-1).

Tại Bêatơrít, trung uý Misen không mắc nợ ai và khuyên Đờniđơ "đừng chú ý đến những gì mà báo chí kể, phần lớn là trò ba láp; với Điện Biên Phủ người ta đã kể một đống chuyện tầm phào, họ đã cường điệu, thổi phồng ..." (thư viết ngày 12-2).

[Đánh đông dẹp bắc]

Ngày 23, Pisơlanh thổ lộ với cô em dâu điều anh suy nghĩ về những cuộc "đấu pháo' mà báo chí Paris gây tiếng vang:

“Thỉnh thoảng anh lại có dịp đọc các bài báo. Thật là một mớ mâu thuẫn. Họ viết về các cuộc đấu pháo và các cuộc bắn cối của Việt Minh. Không có chuyện đó đâu! ưu thế của chúng ta trong lĩnh vực này là áp đảo và Việt Minh hiểu rõ điều đó nên họ không dám tấn công tập đoàn cứ điểm. Các anh mong rằng họ thử thôi vì họ sẽ nhận được quả vô lê đẹp nhất của lịch sử chiến tranh Đông Dương”.

Ngày 5-2, Pisơlanh tuy nhiên đã hiệu chỉnh sự việc, anh giải thích cho người em trai Huybe rằng "Việt Minh đã khai mạc chiến thuật quấy rối ban ngày bằng pháo binh cỡ nhỏ. Họ chỉ gây cho chúng ta những tổn thất nhẹ và những hư hại không đáng kể. Nhưng lập tức họ đã phải chống đỡ một cuộc phản pháo ghê gớm cộng với hoạt động của máy bay khu trục và oanh tạc. Nếu họ không bị tiêu diệt thì ít nhất cũng bị buộc phải im lặng”.

Ngày 31-12, Nava cho Cônhi biết rằng "dù ông vẫn quyết tâm đánh thắng trận này, ông vẫn cho rằng ông có nghĩa vụ trù liệu trường hợp tập đoàn cứ điểm bị xáo trộn vì những cuộc tấn công hoặc bị bóp nghẹt, đường băng hạ cánh không còn sử dụng được nữa".

Giả thiết về một cuộc rút lui trong những điều kiện xấu nhất phải được xem xét và người ta khởi sự một cuộc nghiên cứu mang tên Xênôphôn. Hai nguyên nhân làm cho sự rút lui trở nên mong manh thậm chí không thể được: Trước hết, như vậy là từ bỏ việc bảo vệ cửa ngõ vào Bắc Lào. Thứ hai là lực lượng đồn trú khó mà đi "rón rén bằng mũi chân để rút". Chưa ai quên cuộc đột kích ở Sốp Nao:

“Việt Minh không để cho chúng ta rút như thế đâu, Caxtơri đoán chắc. Chúng ta thành công trong việc rút lui khỏi Nà Sản nhờ một điều may mắn kỳ lạ ... Nhưng Việt Minh không chịu cho chúng ta tái diễn lần thứ hai đâu. Các tiểu đoàn đi sau cùng có thể bị tiêu diệt và phải hy sinh tất cả trang bị. Về mặt vận tải hàng không, chúng ta sẽ không đạt được. Thời hạn giới hạn, tôi nghĩ là khoảng 20-12”.

Như vậy binh đoàn đồn trú đã buộc phải chiến đấu, nhưng sự tin cậy vẫn trùm lên. Nava đã chẳng dự đêm Noen với binh sĩ đó sao? Được mời đến nhà ăn của sĩ quan, ông đã dự lễ cầu kinh vào nửa đêm và ở mọi nơi ông như nhận thấy một luồng gió lạc quan thổi vào ý tưởng của một trận đánh sắp tới.

“Tôi là người lo lắng nhất, ông nói trước ủy ban điểu tra. Tôi nhớ lại một bức thư của tướng Cônhi ... yêu cầu tôi đừng nói gì đến tập kết hoặc rút tập đoàn cứ điểm để không phá vỡ ông nói, tinh thần của những người phòng thủ đang được khích lệ bới triển vọng của một chiến thắng lớn về phòng ngự". 

[Đánh đông dẹp bắc]

Chương III
SỰ GIÚP ĐỠ CỦA "NGƯỜI ANH" TRUNG QUỐC

Những người ở Điện Biên Phủ không tin rằng Việt Minh dám giao chiến. Đó là thông điệp mà mỗi người, do sai lầm hoặc có lý lẽ, đã ghi nhận. Đại úy Công bơ ở tiểu đoàn 2, trung đoàn 4 pháo binh thuộc địa trong tâm trí vẫn còn "cảm giác tin tưởng và thậm chí lạc quan toát lên từ những hoạt động tích cực khẩn trương để tổ chức và trang bị tập đoàn cứ điểm và chuẩn bị cho trận đánh”.

Từ trạm quân y, trung úy bác sĩ Vécđaghê viết thư cho vợ: "Từ nay các anh đã có một chiến tuyến Maginô nhỏ nhưng điều đáng quan tâm là nó vòng tròn và chung quanh các anh" (thư viết ngày 22-12).

Vécđaghê ít tin về một cuộc tấn công' của Việt Minh đến mức anh tiến hành công việc mà ngày nay người ta gọi là sự giúp đỡ y tế xã hội.

"Tôi tự đảm nhiệm việc giúp đỡ y tế cho một làng bản xứ lớn ở dưới chân cứ điểm của chúng tôi. Tất cả những nông dân này thật là tuyệt vời, thấm nhuần văn minh Trung Hoa; phải nhìn thấy thái độ kính cẩn, những kiểu chào đi lùi, rất là tôn kính của đất nước Nụ cười thì mới hiểu. Viên trung sĩ cửa tôi dịch cho tôi nghe một thứ ngôn ngữ bóng bẩy có mùi thơm hoa nhài và hoa sen" (Thư viết ngày 22-l).

"Anh không tin có một cuộc tấn công của Việt Minh, thiếu tá Va đô khẳng định với Ximon, vợ anh, nhưng anh vội điều chỉnh để cho ý kiến mình dịu bớt đi: Đúng là họ có điều quân đến nhưng chúng ta tiếp tục củng cố sức mạnh" (thư viết ngày 19-12).

Một thoáng nghi ngờ đã qua tâm trí anh ngày 16-1: "Rất có thể sẽ có một cuộc tấn công vào Điện Biên Phủ, nhưng trước sự chất đống của các phương tiện, anh tự hỏi làm sao Việt Minh có thể làm được. Mỗi ngày qua đi là mỗi ngày chúng ta tăng thêm khả năng phòng ngự”.

Ngày 24, anh trở nên dứt khoát: "Nếu từ nay đến ngày 1-2 chúng ta không bị tấn công thì anh nghĩ là đã kết thúc” .

Từ An nơ Marri, thiếu úy Êchiên Misen viết cho Đơni:

“Thời gian càng trôi qua, anh càng ít có cảm giác là Việt Minh sẽ tấn công, họ sẽ để lại ở đó quá nhiều người, và không hủy hoại cả trang bị vũ khí nữa. Anh không phải là nhà tiên tri, đại tá chỉ huy pháo đài cũng vậy, nhưng có thể tin là đúng (...). Anh không thể nói rằng anh tiếc vì Việt Minh không tấn công, không phải thế. Sẽ là một cuộc tàn sát vô ích, anh cho rằng thật tiếc khi người ta phải khổ đau để mất đi những chàng trai vì một mục đích ngớ ngẩn như vậy”.

Rồi anh hăng lên, có cái gì đó trong tim và thổ lộ với vợ:

“ôi nếu người ta biết chắc là không có tổn thất thì mệt nhọc cũng đáng để thích thú với trò chơi nguy hiểm này, để các hệ thống phòng ngự của chúng ta được hoạt động tốt và chúng ta có sự hài lòng vì đã làm việc tốt. Nếu mục đích cuộc chiến tranh này đã được xác định, anh thấy sự hy sinh của những cuộc Đời này là bình thường. Trong tình hình hiện nay, anh có nhiều nỗi buồn phiền khi anh nghĩ tới những người bạn của mình, những người lính lê dương của mình chết hàng ngày, rằng họ đã hy sinh tất cả và nước Pháp không bao giờ nhớ ơn họ, không bắn súng chào tưởng niệm họ vì người Pháp hình như xấu hổ về cuộc chiến tranh này. Nước Pháp không xứng đáng với các binh lính của mình đang chiến đấu ở Đông Dương". (Thư viết ngày 31-l).

Trên Élian 2, trung úy Đờ Payơrê viết thư cho mẹ ngày 6-3: "Việt Minh không tỏ ra rất muốn tấn công chúng con và thực ra ở đây tốt hơn ở Hà Nội đang giữa mùa mưa". Gió mùa có làm Payơrê e ngại không? Anh thông báo cho người thân rằng nước là kẻ thù số một của cả hai bên đối địch và còn làm hơn cả lời tán phỏng ở Béclin hoặc Giơnevơ cho mọi cuộc đình chiến.

[Đánh đông dẹp bắc]

Ở Gabrien gió mùa cũng là chủ đề suy nghĩ của Giăng Phốc, anh ta báo cho em gái Mari Giôdê : "Thời tiết xấu đang đến gần. Nếu anh ở đây vào mùa mưa, thì thật là kinh khủng. Đất thành một loại latêrít đỏ rồi biến thành bùn" (thư viết ngày 22-2).

Với tinh thần là kẻ mạnh hơn mà mọi người đều chia sẻ ý kiến, viên sĩ quan trẻ lại nói về một cuộc tiến công có thể xảy ra và thêm vào giọng dí dỏm: "Nếu chúng đến tiến công chúng ta thì sẽ có loại thịt gân màu vàng trên dây thép gai!”.

Cũng với ngôn ngữ bóng bẩy, trung úy Rastuin thổ lộ với Pirét:

"Báo chí chắc đã báo cho em biết Việt Minh đã rút. Anh tin chắc rằng chẳng có việc gì xảy ra nữa ở Điện Biên Phủ và tiếc quá vì họ đã bị thua đến mức lối thoát cho cuộc chiến tranh từ đó sẽ được mở ra!" (thư viết ngày 18-2).

Ở Hà Nội những tin tức tình báo thu thập được qua rađiô đã được xác minh vào giữa tháng 12: Trung Quốc cung cấp trang bị nặng cho Việt Minh, các xe tải, các xe kéo pháo, pháo 75 và 105, pháo cao xạ và một số lượng đạn dược rất lớn. Việt Minh sẽ làm gì với số pháo này? Ý nghĩ cho rằng họ có thể đưa lên Điện Biên Phủ làm người ta lười. Người ta không thể chuyển một khẩu 105 như mang một súng bazôka. Phải mở đường và đó là công việc của Hécquyn trong một vùng mà địa hình khó khăn đến nỗi những đường mòn đơn giản cũng chẳng bao giờ được vạch ra (Chú thích: Con đường chưa đến cả Nà Sản, Nava xác nhận, vậy phải làm con đường giữa rừng cho đến Điện Biên Phủ... Chúng tôi nghĩ pháo 75 có thể được chuyên chở bằng dân công, nhưng với pháo 105 thì không được vì không quân sẽ quan sát. Nhưng Việt Minh đã làm được (Lưu trữ của ủy ban điều tra).). Trước khi thi hành những biện pháp chống trả, cần phải hiểu rõ thêm và việc nghe trộm rađiô là để giải quyết việc đó. Cơ quan tình báo đã phá vỡ ba mật mã chủ yếu của Bộ tham mưu Việt Minh (tác chiến, tình báo và cung cấp) và việc giải mã để khai thác được thực hiện ngay lập tức. Nhưng những việc tốt không kéo dài được lâu.

“Từ cuối tháng 10, Nava tiết lộ, chúng ta có lỗ đen về một mã "tác chiến”. Nó đã được thay đổi và thay thế bằng một mật mã Trung Quốc với một khái niệm khác mà chúng ta chưa. vào được khi tôi sang Đông Dương. Ngược lại, chúng ta giữ được mật mã "tình báo” và mật mã "cung cấp”. Như vậy người ta có thể bằng cách giải thích mà suy ra sự vận động của các đơn vị. Nếu chúng ta để mất các mật mã này, chúng ta sẽ ở trong bóng tối tuyệt đối”.

Vào khoảng 25-11, Nava được biết là sư 308 và sư 312 lên hội diện. Với sư 316 và có sư đoàn trọng pháo 351 đi theo. Việc tướng Giáp chọn các đơn vị lớn này là một dấu hiệu củng cố sự suy nghĩ của Tổng chỉ huy rằng mục tiêu đúng là Điện Biên Phủ rồi. Nhưng các kết luận của phòng nhì của Cônhi và kết luận của Sài Gòn trái ngược nhau. Ở Hà Nội người ta cho rằng sự vận động của chủ lực Việt Minh đã được hoạch định trước Hải li. Ngược lại, Nava, chắc chắn rằng Hải li đã làm cho Bộ Tham mưu Việt Minh thay đổi kế hoạch. Tổng chỉ huy không tin rằng "trong năm hoặc sáu ngày, bộ chỉ huy Việt Minh, với cách phản ứng chậm chạp vốn là đặc tính của họ ở cấp cao nhất, và những nghiên cứu chi tiết trong mọi việc, có thể nói ngay trước sự việc Điện Biên phủ: "Sẽ thay đổi tất cả, sẽ làm kế hoạch mới và có thể: trong những điều kiện này, chuyển ngay sang thực hiện".

Ở Sài Gòn, người ta cho rằng miền núi sẽ được bão hòa với hai sư đoàn, hai sư đoàn rưỡi và hai mươi ngàn dân công để tiếp tế cho họ. Tuy nhiên, nhờ sự giúp đỡ của Trung Quốc, Việt Minh sẽ nuôi 70 ngàn dân công và hơn 35 ngàn chiến sĩ cộng tất cả là 105 đến 110 ngàn người. Một tổ kiến người biến mỗi đường đi thành đường mòn rồi thành đường xe cộ đi lại được. Dân công thanh niên xung phong phải sửa 200 kilômét đường, đặc biệt là tỉnh lộ 41, để đạt đúng tiêu chuẩn mà các cố vấn Trung Quốc yêu cầu, rồi xây dựng 70 đến 100 kilômét đường mới đi đến Tuần Giáo, nhiệm vụ của họ tưởng chừng như không thể hoàn thành được.

[Đánh đông dẹp bắc]

“Một số hàng tiếp tế phải lên được đến Tuần Giáo trong 5 đến 7 ngày, Na va công nhận. Con đường không phải được sử dụng dưới dạng một dòng liên tục mà chia thành cung đoạn, nếu tôi không nhầm có tám cung đoạn. Giới hạn của các cung đoạn này là những chỗ đứt không thể lập lại được, thông thường là những con sông lớn. Trên mỗi cung đoạn có một số xe tải phục vụ, số lượng tùy theo độ dài của cung đoạn, nơi thì 40, nơi thì 80. Giữa các cung đoạn có thể tổ chức tăng bo. Nếu một cung đoạn bị máy bay phá hỏng không sử dụng được trong hai đến ba ngày thì ôtô vận tải sẽ được thay thế bằng phu khuân vác hoặc xe đạp thồ”.

Tướng Cônhi yêu cầu không quân phá hủy các kho và trung tâm liên vận ở Tuần Giáo và các đường giao thông trên tỉnh lộ 41. Trước ủy ban điều tra, tướng Đờ sô cố gắng giải thích vì sao các phi hành đoàn của ông không hoàn thành nhiệm vụ này: các máy bay trở lại một lần, hai lần, mười lần và các đoàn xe lại đi qua. Có bao nhiêu là đường mòn Hồ Chí Minh đã được mở ra như vậy qua miền thượng Bắc Bộ và hàng ngàn thung lũng ở đó để đưa đến tận nơi sử dụng các khẩu pháo đã tháo ra. Các két tạc đạn, lựu đạn và đạn súng trường theo những bước chân không ngừng nghỉ từ hoàng hôn đến bình minh, huy động cả một tập thể quần chúng đông đảo những người chân đất. Nếu các xe tải bước hụt trước chướng ngại vật, những người dân công đẩy xe ba gác hoặc xe đạp thồ, những lính bộ binh còng lưng dưới gánh nặng, vượt qua chỗ đường đứt và tiếp tục cái guồng nước huyền thoại trong lúc đằng sau họ người già, phụ nữ và trẻ em mang đất đá đến lấp, chất đống lên rồi đầm, rốt cuộc đã trả lại đường cho giao thông.

“Không phải chỉ có việc cắt đường, Đờ sô biện hộ, mà là phải ngăn cản không cho Việt Minh làm việc ở đó; họ có ít nhất 10 giờ mỗi ngày, họ có thể có 18 giờ khi có sương mù cộng thêm hai giờ vào ban đêm nữa. Vậy thì chúng ta phải bảo đảm một kiểu kiểm soát thường trực. Không phải chỉ cắt đường mà ngăn cấm không cho sửa đường, muốn vậy buộc phải hoạt động về đêm. Và không làm việc về đêm được, vì hoạt động đêm của chúng ta yếu kém”.

Đờ sô không tìm kiếm kẻ bung xung, ông ta thừa nhận: "Chúng ta đã đánh trật ngay cả trong những nhiệm vụ chính xác" và thêm vào đó những lời hối tiếc: "bộ binh Việt Minh ở trong đất nước họ, với những thợ đào đắp đất mà họ có - mà Việt Minh lại là ông vua đào đắp đất - họ có thể làm những gì mà họ muốn...".

Người ta đặt câu hỏi: tại sao người ta không phá hủy tất cả những cái gì động đậy, tất cả những cái gì đáng nghi, chung quanh Tuần Giáo?

“Cuộc tấn công Tuần Giáo đã được thực hiện với tất cả mọi phương tiện có thể, Đờ sô xác nhận ... Vùng lòng chảo Tuần Giáo cũng lớn lắm, tuy không lớn bằng Điện Biên Phủ, chiều dài 4 kilômét, với những nhánh, những thửa ruộng đi sâu vào hai bên sườn. Nó càng lớn hơn vì rằng Việt Minh không để kho của họ trên đường đi mà để ở trong rừng”.

Khi người ta trách ông tại sao không dùng bom napan ở Tuần Giáo, Đờ sô cười:

“Tôi không tin rằng có thể dùng napan để đốt cháy đất nước này bởi vì đất nước này không cháy: Những thứ ở đây không cháy nhưng rừng ở miền Nam thì cháy. Cây ở miền Nam là loại cây như cây cao su có chứa một loại nhựa dễ cháy. Cùng với trung tá Brunê, tôi đã ném napan xuống cây cối ở Đồng Tháp Mười và cây cối của Bắc Kỳ thì không phải như thế, chúng không cháy”.

Đờ sô tin ở hiệu quả đặc thù của napan vì nơi mà ông ném bom xuống mọi cái đều bị các bon hóa. Tuy nhiên ông không truyền bá vì như vậy phải ném rất nhiều. Trung tá Bruynô xác nhận rằng cây cối trong rừng rậm không cháy nhưng, theo ông, tầng dưới rừng có thể cháy: "ở Điện Biên Phủ có loại tầng dưới rừng bằng một loại cỏ cháy như gỗ diêm”.

Theo những tin nghe trộm, Nava được biết cuộc tấn công của Việt Minh được dự định vào ngày 25-1. Tướng Giáp đã thanh tra các đơn vị tuyến một vào ngày 8, ngày 9 và đã hạ quyết tâm. Cũng trong thời gian đó, một phái đoàn Trung Quốc đã đi lại trong khu vực Tuần Giáo, và khi giải mã các thông điệp của kẻ thù, các kỹ thuật viên Pháp đã biết là Việt Minh đi tìm bột mì cho dạ dày khó tính của các đồng chí Mátxcơva không quen ăn cơm trong bữa ăn hằng ngày. Với chi tiết này, cơ quan tham mưu của Nava biết rằng các cố vấn Liên Xô đi cùng phái đoàn Trung Quốc. Tổng chỉ huy giả thiết rằng "cuộc tấn công ngày 26-1 đã được hủy bỏ theo lời khuyên của phái đoàn Trung - Nga này”.

[Đánh đông dẹp bắc]

Về phía mình, Caxtơli cho biết "nếu lực lượng bộ binh được bố trí vào vị trí ngày 25-1 thì pháo binh chưa được bố trí" như vậy là hủy bỏ cuộc tấn công.

Nhiều sĩ quan trong căn cứ nghe tin đồn rằng họ chỉ cách sự bùng nổ của đụng độ có gang tấc thôi. Ở Bêatơrít, đại úy Nicôla ở tiểu đoàn 3, bán lữ đoàn lê dương ngoại quốc thứ 13 trong hai hoặc ba ngày đã có cảm nghĩ rằng người ta đang giao cho anh nhiệm vụ làm vật hy sinh:

“Tôi đã được biết về một dự tính rút phần lớn lực lượng cửa tiểu đoàn và chỉ để lại một đại đội, đại đội của tôi, trên cao điểm trung tâm như một đồn tiền tiêu. Tôi được an ủi khi ý định muốn biến đơn vị tôi thành một con dê cái buộc vào cọc để làm mồi... đã được bãi bỏ. Chắc là người ta đã lùi bước trước hiệu quả phá hoại về mặt tâm lí của một biện pháp phản ảnh tư tưởng lo lắng, một sự nghi ngờ về tính vững chắc của toàn bộ vị trí, không đếm xỉa gì đến những lời bảo đảm đã được tuyên bố”.

Ở ban tham mưu bán lữ đoàn lê dương thứ 13, trung úy Béttôvin thuộc phòng nhì, ngày 28-1 khẳng định với ông bà mình rằng "mọi việc tốt đẹp. Không có sự thay đổi nào trong tình hình. Chúng cháu kiên nhẫn chờ đợi. Không ai có khả năng tiên đoán điều gì xảy ra và người ta không hiểu gì hơn nữa".

Trung tá Gô sê hình như chẳng được thông báo gì hơn nhưng tinh thần lạc quan của ông thì không hề nao núng:

“48 giờ qua chúng tôi sống trong cơn sốt, ông viết cho vợ, mọi người rất căng thẳng vì chờ đợi cuộc tấn công đã không xảy ra. Bây giờ người ta tự hỏi Việt Minh có tấn công thật không. Chúng ta đã tổ chức được một hệ thống phòng ngự như một miếng mồi to làm cho những người ở phía bên kia phải suy nghĩ và ra phản lệnh bỏ cuộc tấn công một lần” (Thư viết ngày 28-1).

Ở tiểu đoàn 3 Thái, bác sĩ Vécđaghê chờ ngày 11-2 để nói với vợ với một giọng hài hước, là cuộc tấn công đã được hoãn lại: "15 ngày qua mọi người tưởng rằng cuộc tấn công xảy ra đến nơi rồi. Các anh được nguồn tin chắc chắn là họ đã được lệnh tấn công nhưng vị tướng Việt Minh chỉ huy ở góc các anh tính đến cái giá phải trả cho nên không thi hành mệnh lệnh”.

Ở Gabrien, khi viết thư cho mẹ, trung úy Phốc đã để chậm hơn một tháng mới nói về sự kiện không xảy ra: "Chúng con chờ ngày này đến ngày khác về cuộc tấn công của Việt Minh. Có thể là hôm nay! Họ ở gần lắm, nếu không nhìn thấy họ là vì rừng già, không quân và pháo binh đánh phá không ngừng. Một số người nói vận mệnh cuộc chiến ở Đông Dương sẽ diễn ra ở đây". (thư viết ngày 29-2).

Trung tá Lăng le giải thích rằng ông lo lắng nhất là sự chậm chạp của các công trình: "Gabrien chưa xong, một phần lớn của vị trí chưa xong... ngày 25-1, tiểu đoàn cuối cùng, tiểu đoàn thứ 12, đã đến Điện Biên Phủ và những nhát cuốc chim đầu tiên được khởi sự tại sân bay”.

Tiểu đoàn thứ 12, đó là tiểu đoàn 1, trung đoàn bộ binh ngoại quốc của thiếu tá Clêmăngxông và nếu họ bị chậm không thể quy trách nhiệm họ. Ở căn cứ Khe Sắt gần Hải Phòng, các sĩ quan được báo trước trong buổi tối 22-1 là ngày mai tiểu đoàn sẽ lên đường "với một thời gian lớn nhiều so với cuộc hành quân cuối cùng". Họ không biết gì hơn nữa. Ngày 23, các lính lê dương được chở bằng xe tải đến sàn bay Gia Lâm và đại đội 3 của trung úy Đônađiơ là đơn vị đầu tiên lên máy bay Đacôta. Trung úy Rastuin kể tiếp cho Pierét:

“Anh ở trong máy bay lúc 11 giờ và 20 phút sau thì máy bay cất cánh. Có phản lệnh bằng radiô. Bọn anh trở về điểm xuất phát. Đợi mấy tiếng đồng hồ, rồi xe tải đưa bọn anh về Quần ngựa Hà Nội. Ngày xưa đây là nơi vui chơi, bây giờ là nơi quá giang, đơn vị ở trong các lều vải cắm trên bãi cỏ. Bọn anh phải đi trong ngày mai và anh trú trong khán đài có mái nhưng không có tường. Thời tiết xấu, có mưa phùn và gió. Anh đã qua một đêm giá lạnh đáng sợ như thể đến vùng nhiệt đới để rét cóng”. (thư viết ngày 25-l)

[Đánh đông dẹp bắc]

Ngày 24 vào 8 giờ sáng tiểu đoàn trở lại Gia Lâm và chờ đợi trong "một cơn lạnh dữ dội" cho đến 12h20 trước khi lên máy bay. Gần hai giờ sau, trong một thời tiết đẹp, binh sĩ lê dương cuối cùng đã đến Điện Biên Phủ. Tiếng vang của cuộc tấn công do Việt Minh hoãn lại đến với họ những ngày sau đó khi họ có dịp "đánh bóng bao đạn" với các sĩ quan khác. Rastuin, không giữ kỷ niệm tốt về đêm đầu tiên ở xứ Thái, phân tích những điều bất tiện với vợ: "Không biết là mình sẽ đến đây cho nên bọn anh không mang cái gì để lâu cả. Anh ngủ trên mặt đất với một mảnh vải lều và một cái chăn. Anh không cởi áo quần nữa và như vậy chịu dựng được tốt hơn".

Khi nhớ đến các con Lui và Đờmi, đến Pierét và đứa con mà cô đang chờ nó ra đời, Rastuin u sầu: "Anh ở đây gay go, gian khổ lắm, ... Rastuin thú nhận ngày 28-1. Anh không muốn viết về chuyện đó vì viết cụ thể ra thì càng tăng thêm khó khăn. Sáng nay chẳng hạn, anh sẵn sàng bỏ cuộc đời còn lại của mình để gặp em năm phút cùng với các con”.

“Ngày mai 29, trung tá Lalăng hài hước, chẳng có cái gì, luôn luôn chẳng xảy ra gì. đó là một câu chuyện... Những chàng Việt Minh tội nghiệp tuyên bố tấn công từ trước Tết (ngày 2-2), chẳng còn nhiều thời gian trước mắt để giữ lời cam kết. Họ có nghiên cứu để có một hành động mới không? Bí ẩn! Điều đó không ngăn cản chúng ta làm việc và cá nhân tôi, tôi chẳng vội vàng gì. Từ đó mà suy ra rằng tôi sung sướng vì có những ngày lưu lại trong thung lũng vui tươi này, dẫu sao cũng có một bước không nên vượt qua quá nhanh”.

Chính là khi thấy tướng Giáp rút một trong các sư đoàn của ông và đưa sang Lào thì GONO đã hiểu rằng cuộc tấn công của Việt Minh sẽ không diễn ra.

“Một sư đoàn nguyên vẹn, sư 308 đã ra đi mà chẳng ai hay biết gì cả, Lăng le nói. Người ta biết việc đó vài ngày sau. Nó đến gây ra một sự hoảng loạn khó tin ở Luang Prabang và ở Lào. Mọi sự tiếp tế bằng đường không cho Điện Biên Phủ trong thực tế đã bị dừng lại. sư đoàn này đã quét Mường Khoa và đã bao vây Mường Sài, 80km về phía bắc Luang Prabang. Nó chưa lấy được vị trí này vì một tiểu đoàn đã nhảy dù xuống đó. Thế rồi nghi binh xong, nó đã trở lại”.

Nếu Lăng le khẳng định sư 308 ra đi "mà chẳng ai hay biết gì" thì Caxtơri ngược lại đã nói chính xác: "Chúng ta đã quan sát ngay từ đầu, khi mới có sự vận động của sư 308 bởi vì từ nay nó đã chuyển sang phía tây của lòng chảo Điện Biên Phủ và phải leo lên các đường mòn trên đỉnh núi, những nơi mà lính quan sát của chúng ta đã định vị".

Cuộc tấn công của sư 308 đã chứng minh ý định ngăn chặn hướng Lào không có cơ sở đúng đắn. Các sư đoàn Việt Minh có thể sang đánh nhau ở Lào mà GONO không thể ngăn chặn được sự vượt biên của họ. Sự vận động của sư 308 gợi cho Nava một sự suy nghĩ sâu sắc. Những tin tức truyền đạt bị ngăn chặn đã phát hiện rằng ý định của Việt Minh là gây ra một sự giảm bớt lực lượng bố trí của Pháp có lợi cho vùng châu thổ. Nava lúng túng: "nếu đây là một chiến dịch thất vọng"

“Tôi cho rằng bộ chỉ huy Việt Minh đã có một thời kỳ do dự, Nava khẳng định, và sự do dự đó thể hiện trong các bức điện trao đổi mới sư 308. Sư đoàn này yêu cầu tiếp viện để tấn công Mường Sài, viện binh đã được giữ lại và bỗng nhiên qua hai hoặc ba giai đoạn Mường Sài, bộ tham mưu Việt Minh đã cho quay trở lại. Có quyết định rút sư 308. Người ta có cảm giác đó là một cuộc rút lui có chủ định và cân nhắc với cách tính toán thời gian chu đáo đi và về. Họ tung sư 308 sang Luang Prabang và nghĩ bụng: "Rồi sẽ xem. . .”."

Cảm tưởng của Tổng chỉ huy là "bộ chỉ huy Việt Minh đã có lúc do dự phân vân khi thấy không thể tấn công Điện Biên Phủ với những phương tiện mà họ đã tập hợp được lúc đó".

Điện Biên Phủ trở thành cái tủ kính để đạo quân viễn chinh soi bóng. Và các cuộc thăm viếng cứ tiếp diễn. Hàng ngày những máy bay chở những nhân vật nổi tiếng của phương Tây đỗ xuống. Qua họ, Na va cố tìm cách gây ấn tượng cho đối phương và đưa ra một kiểu cảnh báo: hãy coi chừng nếu các ông tấn công, các ông sẽ chuốc lấy những tổn thất quá cao đối với phương tiện của các ông?

Ở tiểu đoàn 4 lính Marốc trên Élian 2, trung úy Bruyđiơ viết thư cho em là Giắc với thái độ kiêu hãnh của một con gà trống non: "Anh đã được đón tiếp hai vị tướng Anh và đưa họ đi xem trang thiết bị. Họ rất lễ phép và khẳng định với anh là rất tốt. Danh dự được bảo toàn".