Điện Biên Phủ từ góc nhìn của người lính Pháp

[Đánh đông dẹp bắc]

Ở Isaben nữa, bác sĩ Pông luôn luôn sống trong không khí lâng lâng của cuộc "chiến tranh kỳ cục". Bức thư ông gửi cho Áclét đã chứng minh:

“Ở đây vẫn luôn luôn sóng yên gió lặng. Tin đồn đại nhiều nguồn nói rằng Việt Minh đã có mặt quanh đây. Nó giống như những ống nước bị thủng. Những cuộc chạm súng của các đội tuần tra dù sao cũng gây ra nơi này, nơi kia vài nạn nhân (..). Nói chung lại, chiến tranh đã thu nhỏ thành các cuộc chạm súng tuần tra và nhất là thành chiến tranh cân não". (ngày 11-3).

Hai ngày sau, tình hình đã nóng lên nhưng ông thầy thuốc vẫn cố làm nhẹ nó đi: "Lúc này Việt Minh động đậy không ít. Họ oanh tạc khu vực không quân và bắn "móc". Anh nghĩ, sẽ dừng lại ở đó".

Các phi công của trung đoàn không quân khu trục 1/22 Xanh tông không bị xúc động gì bởi những phát đại bác. Theo lệnh thiếu tá Ghêranh thang máy bay sẵn sàng chờ để được sử dụng, được phân tán trên toàn mặt bằng và chỉ những máy bay đang sửa chữa hoặc đang kiểm tra thì để lại trong ụ. Những phát súng cao xạ đầu tiên, đã nổ trong khu vực Tuần Giáo, về phía đông bắc của căn cứ, các máy bay khu trục của trung đoàn không quân 1/22 Xanh tông được trang bị rốc két để có thể xử lý bất cứ trọng liên 12,7 li nào mà mắt đen lộ ra khỏi bụi cây. Nhưng thượng sĩ Giăng Vêlêíc, chỉ huy đường băng không thay đổi gì về những thói quen và các thợ máy vẫn tiếp tục làm việc ngoài trời. Đường bắn chỉ là những chuyện rắc rối trong cuộc "chiến tranh kỳ cục" này.

Ngày 11-3 các cuộc pháo kích lại tiếp tục, lần này Việt Minh nhằm vào đường băng và các bãi đỗ. Đại úy Payăng, chỉ huy hoạt động tác chiến của Xanh tông nghĩ rằng Việt Minh có ý định ngăn cản không cho máy bay cất cánh. (Chú thích: Đơn vị Xanh tông có hai đại úy tên là Payăng: Clốt còn gọi là "Payăng lớn" (1,93m) và Rơnê, gọi là "Payăng bé" (1,70m).) Chính vào lúc đó chiếc Packét 546 đã bị trúng đạn và bốc cháy. Một đám mây khói đen bốc lên đã chạm vào trời xanh.

Chiếc Zoulou Golf của trung úy Hê kê đã tiếp tế cho đồn Mường Sai trước khi trở về Hà Nội, ở đây, trong buổi sáng, những người tiếp dầu đổ đầy dầu còn tổ lái đi uống cà phê ở quán bay đường băng. Vào khoảng 16 giờ, Hê kê báo cho Giắc Cu đe, người lái của anh, rằng máy bay Zoulou Golf lại bay đi làm nhiệm vụ vận tải hàng cho Điện Biên Phủ. Một chuyến đi không có chuyện gì xảy ra nhưng ở độ cao 5000 piê (piê = 0,3248m) nhìn thấy một quang cảnh rất ấn tượng: chiếc Packét bốc khói như mười đầu xe lửa.

"Chúng tôi vừa mới bị pháo kích! Torriđơ giải thích. Đường băng nguyên vẹn nhưng nên tránh 300 mét đầu. Hãy cẩn thận, các ông là máy bay đầu tiên hạ cánh sau khi đường băng bị pháo kích".

Phi công lái chiếc Zoulou Golf bay một vòng lòng chảo ở độ cao 1.000 piê mà không bị một viên đạn pháo nào. Bỏ qua phía bên trái nơi chiếc Packét bị chúi xuống bánh xe mũi và bị cắt làm đôi trong lò lửa, Zoulou Golf hạ cánh nhẹ nhàng, lăn vào bãi đậu, dỡ hàng, cất cánh lại, bay một vòng trên đường băng rồi lấy độ cao, bay về hướng Hà Nội, thế là thoát!

Còn máy bay khu trục, chính xác có bao nhiêu chiếc ở Điện Biên Phủ ngày 11-3? Sau chiếc Bearcat của trung đoàn 1/22 Xanh tông, cộng thêm một chiếc máy bay đang đợi thay  xilanh sau khi bị pan lúc cất cánh. Chiếc máy bay của trung sĩ Pécphétti, nạn nhân của cuộc va chạm ngày 28-2, chỉ còn là một cái xác và chiếc của trung sĩ Xeliê cũng vậy, không hơn gì. Là nạn nhân của một tình trạng hỏng hóc về cơ khí, hai máy bay của trung đoàn 2/22 Lănggơđốc đã hạ cánh hôm trước. Không ai tin rằng các pháo kích ngày 11 lại là một phát súng lệnh. Chứng minh, nhiều máy bay khu trục đã đến ngày 12. Ba chiếc Bearcat từ Bạch Mai đến, trên máy bay có đại úy Pierrô đến nhận hai chiếc F8F của ông bị hỏng. Được thông báo về các cuộc hạ cánh này, thiếu tá Ghêranh không muốn cứ ngồi chờ cuộc pháo kích mới, làm cho đường băng không sử dụng được, cho nên ông quyết định, sau khi đã thỏa thuận với Payăng, lập ba biên đội máy bay, mỗi biên đội bốn chiếc, và cho bay đi Xiêng khoảng ở Lào.

[Đánh đông dẹp bắc]

Biên đội thứ nhất bay đi nhưng nó không có thời gian để biến đi đằng sau những bức tường xây bằng gạch nén và biên đội thứ hai lăn theo bước biên đội trước, tất cả trở về bãi đậu. Các trung sĩ Clốt Báctô và Pie Hăng ri xin phép được đỗ xuống, theo sau là hai trung sĩ - phi công khác, Misen Đuy răng và Ari Bruyăng. "Không thể bay được, trung sĩ nhất Đờ Xôm ốp giải thích, anh đỗ xuống sau cùng, ngay sau thượng sĩ nhất Phusê của không đoàn Lănggơđốc. Động cơ nổ bôm bốp. Chất đốt đã bị phá hoại!”.

Đại úy Payăng tức điên lên vì sự bất trắc có thể phá hủy các máy bay của ông. Nếu pháo Việt Minh lại bắn thì không một máy bay khu trục nào có thể bay lên. Xăng chở lên Điện Biên phủ trong những thùng phuy 200 lít, cặp chì và Ghêranh cũng như Payăng gần như đoán chắc là sự phá hoại, nếu đã xảy ra, thì chỉ có ở kho Hà Nội, trước khi cặp chì, chứ không phải ở Điện Biên Phủ. Người ta có thể nghi ngờ có bụi bặm thường có ở trên đường băng và trên máy bay thì không có máy lọc không khí? Ghêranh sẽ yêu cầu phân tích chất đốt có nghi vấn, trong lúc chờ đợi các thợ máy xắn tay áo làm việc. Đạn pháo còn nổ nơi này nơi kia, chắc chắn là phải làm việc suốt đêm để các "bẫy" có thể cất cánh ngày 18 vào giờ đầu tiên.

Các động cơ của Bearcat đều hỏng hóc như nhau, trên các bu-gi có cặn lạ đọng lại làm giảm mạnh việc đánh lửa và giảm công suất. Phải tháo các bu-gi để lau chùi, trong lúc đó một kíp khác tháo cạn các thùng chứa. Các thợ máy cũng được trang bị tốt như đồng nghiệp ở binh chủng thiết giáp tháng 6-1940, đó là chiếc bơm tay Japy, mỗi cú bơm được 2 lít. Nhiên liệu rút từ lô nhiên liệu mới đến sẽ được lọc bằng da sơn dương và rót trước vào những thùng phuy được chùi và rửa bằng loại xăng sạch loại một. Được tô điểm bằng một số phát đạn cối, may mắn sao lại không lấy máy bay khu trục làm mục tiêu, đêm của những người thợ máy thật là dài, nhưng rạng sáng ngày 19, Payăng hy vọng các biên đội rốt cuộc có thể cất cánh.

Sau khi thay thế Bơ đô ở Bêatơrít, trung úy Tuyếcpanh, từ trạm quan sát của mình, buổi sáng ngày 12 đã nhận thấy rằng "Việt Minh đã đào một hệ thống đường hào rất quan trọng đi từ ngọn núi có rừng phủ trước mặt chúng ta về phía đông bắc, kéo xuống. Các hào này leo lên các đỉnh núi bảo vệ sườn Bêatơrít ở phía bắc và một tổ chức vững chắc được nhận xét bằng kính đo xa: đường hào nối liền nhau, lỗ châu mai để xạ kích, ngụy trang bằng rơm và cành cây. Không nhìn thấy ai ở đỉnh phía nam nhưng ở phía bắc ngay cả ban ngày địch vẫn đào luôn luôn. Quân đồn trú không thể bỏ vị trí của mình để đi đuổi địch. Thiếu tá Pê gô báo cáo với sở chỉ huy của bán lữ đoàn 13, bán lữ đoàn được Bộ chỉ huy GONO (cơ quan chỉ huy tập đoàn cứ điểm) điều đại đội Đêmông của tiểu đoàn 8 dù xung kích có pháo binh và không quân chi viện.
Các máy bay Bearcat thả bom napan xuống đường hào Việt Minh nhưng dầu địch bị tổn thất, đại đội Đềmông tiến lên một cách rất khó khăn. Vả lại những cuộc can thiệp như vậy cũng vô ích bởi vì những hào bị lấp lại không tốt đều bị chiếm lại sau khi quân dù rút đi (Chú thích: Không phải Đềmông đến mà chẳng được việc gì vì trung sĩ nhất Pie Pô lo, trung đội trưởng trung đội xung kích, viết thư cho bố mẹ ở Mêgie trong vùng Acđen rằng anh đã "chiếm được một chỏm núi nhỏ, thu một trung liên và những tiểu liên Tiệp".).

Ngày 12 tướng Cônhi còn đỗ xuống Điện Biên Phủ trên một chiếc Đacôta và từ cứ điểm Bêatơrít chứng kiến một phần hành động tấn công của đại đội do Đềmông chỉ huy. Sau đó ông đến Đôminíc kiểm tra các công sự phòng ngự, có vẻ bằng lòng và lên máy bay trở về. Caxtơri nhìn Cônhi bay về Hà Nội và sau đó dự buổi giao ban thường nhật. Thông thường buổi họp nhanh chóng kết thúc nhưng hôm nay Caxtơri công bố một thông tin mà Nava đã có từ 48 giờ rồi: "Thưa các ông, đó là vào ngày mai, lúc 17 giờ".

Đại úy Noen, thuộc phòng nhì, đã được biết tin từ Hà Nội và các nguồn tin riêng của ông cắm trong môi trường Thái đã xác nhận: Tướng Giáp sẽ mở cuộc tấn công vào ngày 13-3 vào cuối buổi chiều.

[Đánh đông dẹp bắc]

Từ Noen, trung úy Xaviê Moátxinac là Tổng biên tập tờ báo Caraven để thông tin - sau khi đã kiểm duyệt - cho binh sĩ đạo quân viễn chinh. Thành lập năm 1945, Caraven là người thừa kế của tờ Caravan của sư đoàn thiết giáp số 2 của Lơcléc và từ năm 1950, nó trực thuộc Cục thông tin báo chí do Đờ Láttorơ thành lập.

Là cựu du kích vùng Se, Moátxinắc lẽ ra chắc chắn đã tìm thấy con đường khi tìm hiểu về bố mình, công chứng viên ở  Brivơ la Gayác nhưng năm 1951 không hiểu vì sao anh nổi nóng vô cớ mà xin sang chiến đấu ở Triều Tiên rồi sau khi làm một cuộc chiến vẻ vang anh vẫn chưa chữa khỏi tính nóng mặt, đáng lẽ trở về Pháp thì anh lại tình nguyện sang Đông Dương bước qua ngưỡng cửa tàu Pastơ cuối năm 1952. Anh ta đấy, sĩ quan đội lê dương thuộc trung đoàn 1 thiết kỵ lê dương ngoại quốc, được bổ nhiệm về đại đội thiết kỵ của đại úy Rôcơmoren, ông này đưa anh đi giữ một đồn trên sông Hương ở Trung Trung bộ. Khu này là chiến trường của những cuộc hành quân gay go "ngựa camác” và nhất là "cá sấu”, và Moátxinắc không còn có những thay đổi đột ngột nữa mà đã thích nghi một cách tĩnh tâm với đời sống đồn bốt.

Bỗng nhiên, vào tháng 12-1953 anh được triệu về Sài Gòn và được biết là mình đã được thuyên chuyển về Cục thông tin báo chí và được bổ nhiệm làm Tổng biên tập tờ báo Caraven. Những "mồm thối” thì cho rằng anh ta đã phải có một "cuộc chạy vạy độc chiêu” để có được một chức vụ nhàn rỗi như vậy nhưng hãy chờ xem... Công việc của các phóng viên tuy vậy có rủi ro cao và những Xamuýt, Côoan, Máctinốp, Giăng ti, Corơcuýp và những người khác nữa đã từng học được kinh nghiệm xương máu của họ. Đầu tháng 3- 1954, người hùng của chúng ta đến Bắc Bộ để đưa tin về việc không quân Hoàng gia Anh tặng quân đội Việt Nam (ngụy quân - ND) chiếc máy bay Dinassaut.

Buổi lễ kết thúc, anh chuẩn bị để trở về Sài Gòn thì đại úy Xanh-Giơnie của Cục thông tin báo chí Hà Nội, đột nhiên nói với anh: "Sao, ông đi à, trong lúc Điện Biên Phủ bắt đầu được đốt nóng'". Moátxinắc nhờ người trực ban tháp kiểm tra can thiệp. Anh được cấp trên ở Sài Gòn, thiếu tá Rút xê, bật đèn xanh rồi anh lo thu xếp một chỗ trên một chiếc máy bay chuẩn bị đi. Anh gặp đại úy Yvơ Rô côn, văn phòng của Na va, ông này muốn đi để biết "có thực sự nóng lên không". Hai viên sĩ quan lên một chiếc Đacôta và hai giờ sau, họ đến GONO, ở đây đại úy Noen xác nhận với họ "vào ngày mai, lúc 17 giờ". Người ta mời họ ở lại ăn trưa. Thực đơn có cua Hạ Long do máy bay mang lên. Ăn xong, Moátxinắc tìm một hầm trú ẩn không có người và đánh một giấc ngủ say sưa như một đứa trẻ sau khi đã xác định chương trình ngày 13-3: đến Đôminíc thăm La Ma len, nguyên là người chỉ huy trung đội thiết giáp của trung đoàn 1 thiết kỵ - người tiền nhiệm của anh hồi đó, kế đó là đến Isaben chào trung tá Lalăng cũng là người Corêgơ xứ Brivơ.

Lalăng vừa mới viết thư cho vợ:

“Hình như Việt Minh lại chú ý đến bọn anh. Động đậy nhúc nhích chút ít khắp nơi. Vài phát đạn, vài quả cối... Việc đó có thể gây nhiễu cho công tác bưu điện: máy bay gặp khó khăn cho việc hạ cánh, em đừng lo lắng nếu nhiều ngày không được tin (...). Tạm biệt em yêu, hãy cầu nguyện cùng anh, cầu nguyện cho nhiệm vụ của anh nhiều hơn là cho sức khoẻ của anh, hãy cầu nguyện cả cho binh sĩ của anh..”.

Ở Bêatơrít, tối ngày 12, một thông tin được thiếu tá Pê gô truyền đạt cho các sĩ quan của mình: “Việt Minh cho sơ tán các làng gần nhất". Tuyếcpanh tăng cảnh giới lên gấp đôi: "Người ta nghe Việt Minh làm việc cả đêm”.

[Đánh đông dẹp bắc]

Trung tá Gơ sê viết bức thư cuối cùng vào buổi tối 12 nhưng nó mang dấu bưu điện ngày 13 khi đến địa chỉ:

“Đã hai ngày rồi, các anh sống trong tình trạng báo động và bị Việt Minh xiết chặt lại khá gần, rốt cục hình như họ đang muốn tấn công các anh. Hôm qua và hôm nay các anh đã có những trận đánh khá quan trọng và than ôi, anh đã mất người sĩ quan thứ sáu bị giết, trong một tiểu đoàn trong vòng sáu tháng. Thật là nặng nề. Trận địa bị dội đạn pháo, có những máy bay bốc cháy và trong lúc anh viết cho em, đạn nổ hầu như khắp mọi phía”.

Vị trung tá nhớ vợ và con gái là An nơ Mari, tình cảm đó thể hiện trong hai câu: "Bây giờ phải mong đợi cho ngày tháng trôi đi nhanh chóng. Anh luôn nghĩ đến ngày trở về...".

Ngược lại, Va đô lại tươi tỉnh với ý nghĩ ngày 13 ông sẽ xếp dụng cụ đồ nghề lại và cầm lấy khẩu súng: "Chúng ta sẽ có ba hoặc bốn ngày khó khăn phải trải qua, ông thổ lộ với Ximon, nhưng anh có nhiều hy vọng vào khả năng kháng cự của chúng ta. Chắc chắn Việt Minh muốn có một thắng lợi cho hội nghị Giơnevơ, chúng mạo hiểm cho một sự gãy vỡ kinh khủng".

Từ Bêatơrít, ngày 13, sau khi sương mù tan đi, lính lê dương nhìn thấy một hệ thống đường hào dài của địch, thành hai đường song song từ đông sang tây, lên tận các đỉnh núi. Những đường hào này có lính gác mặc quân phục xanh lá cây, mũ cài lá cây, chiếm giữ. Nhìn qua kính lập thể (kính sừng bò của pháo) thấy lưỡi lê cắm lên đầu súng. Cảnh tượng thật là ấn tượng và hiếm có ai lại tin rằng ngày 13 sẽ là một ngày tốt lành. Sau 15 giờ chút ít, mỗi mỏm núi có dây thép gai bao bọc đều đã chịu những quả đạn pháo 105.

Lúc 16h30, các lính lê dương Lêoanski và Bơtôpsca đã bị thương vì mảnh đạn, Tuyếcpanh ghi lại. Điệp báo viên của tôi Stuph, bị những vết cắt ở mặt, xin ở lại. Đại úy Pácdê gọi điện thoại cho tôi: "Toàn thể sĩ quan, binh lính bận trang phục chiến đấu vào 17 giờ. Ăn chiều cũng vào giờ đó ở nơi nghỉ, toàn thể sĩ quan binh lính vào vị trí chiến đấu bắt đầu từ 18 giờ cho đến khi có lệnh mới. Chú ý đến việc dùng nước". Chẳng còn nghi ngờ gì nữa, cuộc tấn công xảy ra đến nơi rồi.

Ngày thứ 113 của "cuộc chiến tranh kỳ cục" sắp nhường chỗ cho một trận đánh ác liệt. Không thể thay quân được nữa, đó là điều chưa từng thấy trong chiến tranh 1914-1918 cung như chiến tranh 1939-1945. Quân số của tập đoàn cứ điểm lên đến 10.813 binh sĩ và 279 sĩ quan trong đó 97 thuộc đội lê dương. Tướng Giáp là người quả quyết khi ông khẳng định là ông sẽ tiêu diệt Điện Biên Phủ.

[Đánh đông dẹp bắc]

PHẦN II
CUỘC TẤN CÔNG

Chương V
CUỘC ĐỤNG ĐỘ ĐẦU TIÊN

Sáng 13-3, thượng sĩ An be Oendô, người ở Métz, đến báo cáo với đại úy Payăng rằng những người thợ máy đã làm việc cả đêm và các máy bay Bearcat có thể bay. Nhiên liệu ở các thùng chứa đã được kiểm tra, lọc và đóng lại các thùng đầy. Để đề phòng những cuộc pháo kích mới, máy bay được phân tán trên đường băng, nhưng khoảng 10 giờ đã phát ra những tiếng nổ đầu tiên. Một quả đạn pháo của Việt Minh đã bắn trúng chiếc Bearcat B của trung sĩ Xeliê và anh đã được một kíp cấp cứu kịp thời đưa ra khỏi buồng lái. Thùng xăng của máy bay trúng đạn và máy bay cháy như lửa đốt ăn mừng. Một quả đạn khác nổ dưới đuôi của chiếc Bearcat O, phá hủy một phần máy bay. Cùng lúc, một quả đạn cối nặng giật động cơ của chiếc A. Hai máy bay của phi đoàn 2/22 Lănggơđốc bị trúng nhiều mảnh đạn nhưng các thùng chứa và hệ thống ống thủy lực bị thủng có thể chữa được. Một chiếc Bearcat khác cũng bị những mảnh đạn chạm vào thân máy bay nhưng không có cơ cấu nào trúng đạn. Mặc dù bị pháo kích, đại úy Payăng cũng đưa được các chiếc Bearcat sẵn sàng xuất kích, phần lớn làm nhiệm vụ thả bom napan.

Từ khi họ phá vỡ cái vòm kính của chiếc máy bay Curtiss Commando, Việt Minh cho rằng nó không sửa chữa được và ngày nào đó sẽ rơi vào tay họ. Lúc Điện Biên Phủ thất bại chẳng hạn. Họ chuyển hướng bắn. Trên đường băng, không nao núng sợ hãi nhưng mau lẹ khẩn trương, người lái các phi đoàn vận tải tiếp tục nhiệm vụ của họ. Hà Nội cử đại úy Coócnuy lên vài ngày để giúp Torri vận tải, như vậy giúp thêm cho thiếu tá Ghêranh vì sở chỉ huy của ông phải chú ý vào cả các máy bay khu trục, các máy bay ném bom B26 lại cần có quan hệ phối hợp tốt với máy bay của hải quân và máy bay vận tải. Ngoài ra còn có một máy bay làm nhiệm vụ của sở chỉ huy từ Hà Nội lên thay phiên và giúp đỡ Torri đỏ. Pôn Coócnuy hòa nhập ngay vào môi trường: "Tôi đến đây ngày 13 hồi 13 giờ, ông viết. Đại bác địch đang "giã giò" vùng lòng chảo và bám riết khu vực cất cánh. Để đi đến GONO tôi phải làm những bước nhảy liên tục và nằm sấp xuống đất khi có loạt đạn bắn tới” .

Cuối buổi sáng, chiếc Zoulou Charlie của trung úy Hê kê hạ cánh, và để tranh thủ thời gian, phi hành đoàn cũng góp tay dỡ hàng. Chỉ một sự thay đổi so với hôm qua: Phi công Cu đo không xuống máy bay cho đỡ tê chân mà vẫn ngồi trên ghế bay trong khi động cơ quay chậm. Khi cửa đã khép lại và mỗi người ngồi vào vị trí của mình, một chiếc DC3, trưng dụng của một công ty dân sự, đi vào đường băng và lăn bánh nhanh hết công suất để cất cánh trốn khỏi nơi này. Zoulon Charlie liền nối đuôi và tăng tốc để cất cánh. Tất nhiên rồi, luật lệ cấm kiểu đó, nhưng ngày đó ở Điện Biên Phủ thì luật lệ cũng... Hai giờ sau, máy bay hạ cánh ở Bạch Mai, phi hành đoàn của Zoulou Charlie được biết không thể hạ cánh ở Điện Biên Phủ nữa và lệnh ban xuống từ nay trở đi người, lương thực, thực phẩm, súng đạn sẽ được thả bằng dù. Những người bay cau mặt. Quyết định đó có nghĩa là phải bay đi bay lại trên ấy để thả từng kiện hàng một. Hãy cẩn thận với súng phòng không!

Khoảng 14 giờ, hai máy bay của không đoàn vận tải Xênêgan rơi xuống dưới làn đạn pháo của Việt Minh. Chiếc máy bay Novembre Hotel của trung úy Lui Xanh canh bị hỏng máy đang nằm trên trận địa dự bị và số phận của nó được giải quyết bằng bốn quả đạn pháo. Cái thứ hai, Novembre Québec của đại úy Phơrêđêríc Amanu, đậu xuống đường băng trung tâm cùng chuyến hàng. Amanu bị ngăn lại gần bãi đậu và người ta ra hiệu lăn thêm một trăm mét nữa để đỡ bị đánh. Chiếc máy bay chưa kịp khởi động thì một quả đạn bắn đến, một mảnh đạn đâm thủng bánh xe trái. Tổ lái văng ra, thấy thế đám tù nhân lao công đến dỡ hàng của chiếc C47 liền ba chân bốn cẳng bỏ chạy. Đến quả đạn thứ ba, Novembre Québec bị cắt làm đôi.

[Đánh đông dẹp bắc]

Ngày 14-3, mặc dù có lệnh cấm hạ cánh, những người trên tháp kiểm tra sửng sốt nhìn thấy một chiếc C47 rơi từ trên trời xuống theo hình chữ chi trên các tấm lát PSP và đỗ xuống mà chẳng hư hại gì. Hai tổ lái của không đoàn vận tải Xênêgan leo lên máy bay này và viên phi công tăng ga để cất cánh, mũi máy bay hướng lên trời, động cơ mở hết công suất. Mười sáu quả đạn pháo đã nổ trong khi thực hiện nhiệm vụ cứu trợ. Chiến công này đã được trung sĩ Ăngđơrê báo cáo lên, và ở Tom đơ sự hài lòng đang bao trùm, có lời bàn luận về thành tích: "Quả là một vị Chúa tể” (Chú thích: Các tổ lái của không đoàn vận tải Anjou (mũi xanh) được đặt tên là "các vị chúa tể". Các tổ lái của không đoàn vận tải Phrăngsơ Công tê (mũi vàng) là "Sói con", các tổ lái của không đoàn vận tải Bêac (mũi đỏ) là "những con bò", của không đoàn vận tải Xênêgan (mũi xanh), đến Gia Lâm tháng 2, là "Mamađu".).

Cuối buổi chiều, hai chiếc khu trục, trung sĩ nhất Đờ Sô mô lái một chiếc, còn trung sĩ Báctô lái chiếc kia, cất cánh làm nhiệm vụ ném bom napan ở phía bắc Gabrien. Họ không phải trở về Điện Biên Phủ mà hạ cánh ở Xiêng khoảng, ở Lào. Bay trên vùng này không dễ dàng, "chúng tôi bị lạc vào vùng trời nước Xiêm, Báctô nhớ lại, và cuối cùng, sợ hết nhiên liệu, chúng tôi đỗ xuống Viêngchăn".

Caxtơri có biết chuyện sự cố buộc những người thợ máy phải tháo cạn các thùng xăng trên máy bay không? và những tổn thất do pháo kích Việt Minh? Những lời khai báo của ông trước ban điều tra có phần rời rạc, không lôgíc: "Ngay từ khi cuộc tấn công được khởi phát, tất cả những cái gì bay được, tôi đều cho cất cánh”.

Ông nói thêm: "Các máy bay bay đi từ khi có pháo kích đầu tiên, vào khoảng 17 giờ ngày 13-3. Hai máy bay khu trục không cất cánh được vì chúng bị trúng đạn, chúng tôi đã sửa chữa trong đêm đó và chúng đã cất cánh vào sáng hôm sau”.

Báctơ và Xôm đã bay đi ngày 13 sau những phát đạn 105 đầu tiên và ngày 14, ba máy bay, một của không đoàn Xanh tông và hai của không đoàn Lănggơđốc, do các phi công trung úy Parisô, thượng sĩ nhất Phusê và trung sĩ Bruyăng lái lại bay đi mà không trở lại nữa. Nghiệp vụ kế toán của GONO tỏ ra yếu kém.

Là người thực dụng, tướng Ma nhăng, ủy viên ủy ban điều tra, tung ra cho Caxtơri một câu chết người:

"Nói một cách khác, lẽ ra là một căn cứ không - bộ (không quân - lục quân) thì ta lại có một tập đoàn cứ điểm...
- Đúng như vậy. Tôi không còn máy bay nữa".

Trong buổi sáng ngày 13, nhân có chiếc xe Jeep giao cho đại úy Rô côn sử dụng, Tổng biên tập báo Caraven liền cùng Rôcôn đi đến An nơ Mari, ở đây, theo trung tá Lăng le, người Thái không gây được sự tin cậy. Rồi Rô côn để xe Jeep lại cho Moátxinắc, anh dùng xe đi từ đông sang tây tập đoàn cứ điểm để thăm anh bạn La Malen ở tiểu đoàn 2 Thái. Mặc dầu đày là thời kỳ thứ 2 ở đơn vị bộ binh, La Malen, vốn tính hay công kích, vẫn đội cái mũ lưỡi trai màu xanh da trời của lính thiết kỵ và sau nửa tiếng đồng hồ chuyện trò, gợi nhớ những ngày tháng trọng đại của trung đoàn thiết kỵ ngoại quốc thứ nhất ở Trung Trung bộ, Moátxinắc trở về GONO trả chiếc xe Jeep trước khi gọi điện cho trung tá Lalăng, ông mời anh đi ăn tối. "Khoảng 17 giờ, người bưu tá đến lấy thư từ, hãy tận dụng chiếc xe. Anh dễ nhận ra ông ta thôi, một trung úy râu xồm ".

Moátxinắc rất quen biết Lalăng; ở Brivơ hai gia đình là hàng xóm của nhau và Bécna, em của trung tá, là người tâm phúc của Moátxinắc ở trường trung học Stanislas ở Pa ri. Trong lúc chờ viên bưu tá, Moátxinắc đi uống một cốc bia với thiếu tá Clêmăngxông, rồi gặp Caxtơri, anh xin phép đi Isaben, Lalăng đang đợi anh ở đó. "Đồng ý nhưng đừng có những hành động kỳ quặc như hai chàng trai trong các anh vừa mới làm cho người ta phải sụt sịt đấy”.

[Đánh đông dẹp bắc]

Sửng sốt, Moátxinắc được biết đó là Máctinốp và Lơbông, cả hai thuộc cục thông tin báo chí, đến Bắc Bộ cùng với anh, một giờ trước đây đã ở dưới một chùm mảnh đạn cối. Máctinốp chết, Lơbông bị thương nặng, mất chân. Họa vô đơn chí, Moátxinắc được Caxtơri thông báo về cuộc tấn công của Việt Minh sắp xảy ra. Có thể là giữa 17 và 18 giờ. Chẳng phải là anh đến Điện Biên Phủ để được chứng kiến đó sao? Đến giờ hẹn, một chiếc xe Dodge 4x4 do một trung úy râu xồm lái, dừng lại trước mặt anh:

"Chính ông là nhà báo?
- Chính tôi, nhưng thực ra, đúng hơn, tôi là...
- Mời ông lên xe, chúng ta phải chuồn nhanh, nếu không thì ăn đòn đấy!"

Chiếc xe 4 chỗ ngồi đang bon bon trên đường đi về phía nam thì bỗng có tiếng ầm ầm vang lên trong thung lũng, tiếp theo là một trận pháo kích như tuyết lở. Việt Minh đúng giờ thật, phần khu trung tâm của GONO, đằng sau họ, bị hết loạt pháo này đến loạt pháo khác, còn trước mặt họ, ở đằng xa, Isaben mù mịt trong khói đạn và tiếng nổ. Đường mòn Pa vi không phải là một mục tiêu của pháo địch, ở đấy mọi vật vẫn yên tĩnh, người bưu tá dừng chiếc Dodge lại cách Isaben vài trăm mét để tránh xa khu vực đang bị đánh.

"Chúng ta sẽ chờ cho nó qua đi!", chàng râu xồm gợi ý và đẩy ông khách đến chỗ hố trú ẩn. Điều phiền toái là "nó không qua đi" và sau nửa giờ chờ đợi, viên sĩ quan lại cầm lấy tay lái và lao tới phía hầm trú ẩn, nơi đỗ xe thường xuyên. Họ vượt qua khu vực bị oanh tạc mà không có đụng độ và Moátxinắc đến trình diện với Lalăng, đưa thư từ và tờ báo địa phương "Tiếng nói vùng Coregiơ tặng ông. Trung tá mời người sĩ quan trẻ theo dõi các cuộc hành quân từ Sở chỉ huy của ông. "Không cần lo chuyện cho các anh ra về vào tối nay, sẽ tìm cho các anh một cái giường trong một hầm trú ẩn.. Chúng tôi đã bị nhòm đến không có gì hơn nữa, nhưng tôi khuyên các sĩ quan của tôi đi ngủ. Sự việc có nguy cơ diễn ra nhiều ngày, nếu họ không nghỉ ngơi, họ sẽ nhanh chóng bị khuỵu gối”.

Trái với mọi lôgích, người sĩ quan đầu tiên bị giết vào ngày 13-3 thuộc tiểu đoàn 2 Thái, một vị trí ở tả ngạn dòng sông và chẳng có gì là một mục tiêu ưu tiên. Buổi chiều ngày 13 sắp kết thúc thì trung úy Pruyđom thuộc đại đội 7 ra khỏi sở chỉ huy của trung úy Pagie mà anh đến liên hệ để thống nhất về đường đi cho một cuộc xuất kích chung dự kiến vào ngày mai. Phó chỉ huy của Pagie, thiếu úy Ria, gợi ý tiễn Pruyđom đến tận giới hạn của hàng rào dây thép gai, bởi vì thời gian của cả ngày hôm nay đã được dùng để chôn mìn chống cá nhân trước hàng rào dây thép gai và sẽ là thiếu thận trọng nếu đi qua ngoại vi của cứ điểm mà không biết gì các nơi đó. Pháo địch bắn vài quả đạn và một số nổ trên tả ngạn sông nhưng khá xa. Pruyđom cho rằng điều đó giống như "những đường bắn chỉnh hỏa tìm kiếm cái gì đó để hủy diệt". Họ cười với ý nghĩ dó và đi qua dải dây thép gai bằng lối đi chữ chi.

Pagie và Pruyđom quen nhau từ lâu và đối với họ xứ Thái là quê hương thứ hai. Tháng 11-1953, trong lúc mỗi người theo phần mình, họ đã thực hiện một cuộc trinh sát sâu ở miền núi Bắc Bộ thì thiếu tá Acnô, thủ trưởng đơn vị của họ, truyền đến một mệnh lệnh bằng vô tuyến điện: "Trở về Lai Châu. Nhận chỉ thị tại chỗ”.

Một giờ sau, Pruyđom và Pagie tập trung về Lai Châu mà không phải đụng độ với địch, kết thúc một cuộc hành quân trong rừng mà cả hai khó quên. Kiểu như Sốp nao. Vui mừng vì gặp lại nhau, họ nấn ná ở Lai Châu, tất cả các thành phần du cư nhờ vô tuyến điện liên lạc đã tập trung về đây. Những chiếc Đacôta bỗng xuất hiện trên bầu trời không có mây và người ta báo cho họ biết máy bay là dành cho họ. Người ta đưa họ lên máy bay và nói với họ rằng họ trở về Hà Nội để được nghỉ ngơi. Chỉ khi máy bay đã lấy độ cao rồi, tổ lái mới báo cho họ biết địa chỉ chính thức của họ: Điện Biên Phủ. Và không có chuyện nghỉ ngơi.

Không khí ấm áp, những hạt mưa to tan ra trên cỏ. Đêm đến sẽ mưa nhiều. "Một đêm của Việt Minh!", Pagie buông một câu để tóm tắt các ý nghĩ của họ. Vẫn còn những tiếng nổ, lần này ở phía đường băng hạ cánh. Nhóm bảo vệ, không hề rời Pagie, đến ngồi sau họ để quan sát trận địa được tốt hơn. Hai tiếng nổ liên tiếp nghe được từ phía Élian 10. Đã đến lúc trở về. Những cái bắt tay tạm biệt, Pagie và Risa bước vài bước về phía điểm tựa, Pruyđom đi chậm hơn.

[Đánh đông dẹp bắc]

“Đạn rơi mỗi lúc một gần hơn, Pagie vết, dường như pháo Việt Minh rốt cuộc đã chọn được mục tiêu buổi tối. Một quả đạn nổ giữa Pruyđom và chúng tôi nhưng mảnh đạn chừa chúng tôi ra. Đêm xuống nhanh chóng, chúng tôi đi được chục bước về phía hàng rào thép gai thì Risa phát hiện không thấy trung úy Pruyđom đi theo nữa. Giật mình, theo linh tính, tôi quay lại và thấy anh nằm sóng sượt trên mặt đất. Tuy người anh còn ấm nhưng mảnh đạn đã giết chết anh”.

Trong tất cả các thảm kịch xảy ra ở tập đoàn cứ điểm vào ban đêm thì cái chết của Pruyđom hầu như không ai biết (Chú thích: Sinh năm 1927, Bécna Pruyđom đã học tại võ bị Xanh Xia. Thiếu úy 10/1950, sang Đông Dương tháng 8-1952. Được bổ nhiệm vào tiểu đoàn 2 Thái tháng 12, nổi lên trong một trận đánh khi xuất kích ra khỏi Tuần Châu phải vượt qua chướng ngại bằng sức mạnh. Trung úy tháng 9-1953, không vận đến Điện Biên Phủ tháng 12-1953, về chỉ huy đại đội 7.).
Một sĩ quan khác của tiểu đoàn 2 Thái, cùng khóa võ bị Xanh Xia với Pruyđom, trung úy Giăng Pie Perevơ đã được dẫn đến trạm quân y Ginđrây vào buổi chiều với một mảnh đạn cối trong chân. Anh đã thoát được nguy cơ tồi tệ nhất, vì sau khi được săn sóc, anh sẽ được ghi trong danh sách những người bị thương phải sơ tán bằng máy bay.

Cao điểm chính của Bêatơrít là nơi đóng giữ sở chỉ huy của thiếu tá Pê gô và hai đại đội, đại đội 10 của đại úy Nicôla và đại đội 12 của trung úy Lơmoan. Hai cao điểm khác, ở phía đông bắc do đại đội 9 của trung úy Carie, ở phía đông nam do đại đội 11 của trung úy Tuyếcpanh nắm giữ; đại đội 11 phải giám sát tỉnh lộ 41. Nói chung, Bêatơrít là một tổng thể gồm ba vị trí, mỗi vị trí có hệ thống rào dây thép gai riêng vây kín, như vậy ngăn cản được sự can thiệp bất thường của một trung đội bình thường vào giữa các cứ điểm con nhím. Ba lô cốt giả được xây dựng ở phía nam và trước đại đội 9 của Carie. Nicôla đã thử dự kiến cả tình hình xấu nhất và các lính lê dương của ông đã đào một đường hầm gần 100 mét từ gò đất đi đến tỉnh lộ 41. Hệ thống phòng ngự của Bêatơrít chật hẹp đến mức các sở chỉ huy đại đội ở cao điểm chính, chỉ cách sở chỉ huy tiểu đoàn 50m, đó là một điều rất bất lợi dưới làn đạn giết người của địch. Nhưng điều bất lợi chính của Bêatơrít là phòng ngự thiếu chiều sâu.

Ba trên bốn đại đội chỉ có mỗi một sĩ quan. Chỉ có ở đại đội 9, trung úy Carie có một phó chỉ huy, đó là thiếu úy Giê gô. Thiếu cán bộ là điều ai cũng biết nhưng chẳng ai làm gì để khắc phục. Đầu tháng 3, trung đội của trung úy Rơ nôn được tách khỏi đại đội 10 ở Ruyghét và ngày 12, Rơ nôn phải trở lại Bêatơrít. Những sự kiện đang chuẩn bị diễn ra đã ngăn cản anh trở về "gia đình" và trung đội của anh trở thành đội cận vệ của GONO trước khi chuyên môn hóa trong việc thu nhặt những thùng máu thả xuống bằng dù.

Đại tá Pirốt cho bắn pháo vào địch; hào chiến đấu của địch chưa bao giờ gần ba cao điểm như bây giờ và Caxtơri yêu cầu không quân can thiệp bằng ném bom napan. Quan sát thấy có nhiều cáng thương binh đang di chuyển nhưng Việt Minh không rút. Ở GONO, người ta tự đặt câu hỏi: Phải chăng đây là một hoạt động nghi binh để che giấu mục tiêu thực?
Nổ ra sau 17 giờ một chút, cuộc pháo kích của Việt Minh đã "gây bất ngờ cho mọi người về cường độ, tính chính xác và hiệu quả khủng khiếp của nó”, trung úy Ray mông Cruy, sĩ quan tình báo của tiểu đoàn thừa nhận. Đám bụi dày đặc do các vụ nổ tung lên đã bao phủ Bêatơrít, trong lúc đó hàng trăm dân công tiếp tục công việc của mình và kéo dài những đường hào mà lính lê dương đã cố gắng bít lại vài giờ trước đây. Sau khi pháo dập, bộ binh địch lao lên xung phong. Đợt xung phong thứ nhất chắc hẳn sẽ lợi dụng bụi và khói để tiếp cận giả hàng rào kẽm gai, trong lúc đó quân của Pê gô đang chờ đợi sự chấm dứt của đợt pháo kích. Họ hiểu cái gì đang chờ họ.

Trong gian hầm chật hẹp mà ông dùng làm sở chỉ huy, đại úy Nicôla thuộc đại đội 10 mở thư từ mà người bưu tá đưa đến vào cuối buổi sáng như thường lệ. Dưới làn đạn pháo kích làm rung chuyển hầm hố, làm một lớp bụi mịn rơi xuống từ trần hầm lát bằng các cây gỗ, bị rung lên vì các tiếng nổ, Nicôla đọc di dọc lại bức thư của Giám đốc kho bạc đe doạ ông sẽ "trừ lương” nếu không trả đúng kỳ hạn một vụ đóng thuế chậm mà ông còn nợ 5 năm trước đây khi ở Mađagátsca.
Trong khi đại bác đang giã gạo thì cái trát đòi nợ này thật nực cười. Tại sao không cử một nhân viên thi hành án đến Điện Biên Phủ để tịch thu tài sản cá nhân của ông ta? ông sĩ quan nhún vai, đứng dậy để đi một vòng quanh điểm tựa của ông. Trao đổi một vài lời hóm hỉnh với các binh sĩ lê dương, những lời bông đùa, nếu mọi người chấp nhận được thì tinh thần của họ vẫn tuyệt vời.

[Đánh đông dẹp bắc]

“Trở về hầm trú ẩn của mình - lúc đó khoảng 19 giờ - tôi thấy một liên lạc viên của sở chỉ huy tiểu đoàn đang đi tới; sở chỉ huy tiểu đoàn ở cách đây không quá 50 mét, trên cùng một cao điểm và ở bên trong cùng một vành đai dây kẽm gai. Người liên lạc báo tin rằng từ lúc bắt đầu có pháo kích, một quả đạn đã chọc thủng mái của sở chỉ huy, giết chết thiếu tá Pê gô, người phó của ông - đại uý Pácđi (Chú thích: Sinh năm 1911 ở Coócxơ, Vanhxăng Pácđi nhập ngũ năm 1931. Thiếu úy năm 1932, trả về nhà. Trung úy (dự bị) năm 1935, phục vụ theo chế độ sĩ quan dự bị vào quân đội thường trực tại trung đoàn 9 bộ binh Angiêri. Xanh Mai xen năm 1939. Trung úy thường trực năm 1941. Nghỉ đình chiến ở pháo đài Phlátte. Tái ngũ cuối năm 1942. Tham gia chiến dịch Italia, rồi trung đoàn 6 bộ binh Ma rốc ở Pháp và ở Đức. Tháng 1-1946 cưới Mari Pôn Marêsan, có 2 con. Đại úy tháng 3, đi Đông Dương trên tàu Bulônhơ năm 1948. Bổ nhiệm vào tiểu đoàn 3, bán lữ đoàn lê dương ngoại quốc 13. Về Pháp tháng 10-1950. Trở lại nhiệm kỳ 2 tháng 12-1953. Phó tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 3, bán lữ đoàn lê dương ngoại quốc 13 ở Bêatơrít.) - và trung úy Pungiê, sĩ quan thông tin, phá hủy các điện đài tầm xa và các điện thoại. Chuyện khó tin về việc tôi chậm biết tin về sự kiện xảy ra cách hầm trú ẩn của tôi có hai bước đã nói nhiều về tình trạng mệt mỏi và tê liệt của những người sống sót trong tai họa này”.

Điều gì đã xảy ra ở sở chỉ huy của Bêatơrít? Một tấn thảm kịch của điều không may, đòn trực tiếp đánh vào quả tim của tiểu đoàn, nghĩa là phòng tác chiến nằm giữa hai phòng khác ở dưới đất ngăn cách bằng những giao thông hào, một hầm trú ẩn thô sơ có đặt một máy thu nối liền Pê gô với sở chỉ huy của trung tá Gô sê và máy SCR 300 bảo đảm sự liên lạc với các đại đội. Một sĩ quan duy nhất của Sở chỉ huy còn sống sót, trung úy Cruydơ kể:

“Một điện báo viên đến nói rằng sở chỉ huy của bán lữ đoàn lê dương ngoại quốc thứ 13 yêu cầu một quyền hạn, thiếu tá Pê gô ngoảnh lại phía tôi: "Anh đi xem họ muốn gì!". Câu đó của ông đã cứu sống tôi. Tôi vào phòng các điện báo viên và người ta bảo tôi hỏi trung úy Bréttơvin. Trung úy thông báo rằng máy bay - đom đóm làm nhiệm vụ chiếu sáng trận địa và yêu cầu tôi cho biết cường độ các đòn pháo kích. Tôi trả lời anh rằng chúng tôi bị một loạt đạn bắn hủy diệt bằng trọng pháo và chúng tôi trao đổi một vài ý kiến. Nhiệm vụ hoàn thành, trên nửa đường trở về tôi đang đi trong một hào giao thông thì một tiếng nổ dữ dội xé màng nhĩ, một luồng gió pha lẫn bụi suýt nữa xô tôi ngã xuống. Hoảng hốt, điện báo viên của máy SCR 300 vừa đẩy tôi vừa nói "họ chết hết rồi và chạy vào ẩn nấp trong phòng tôi vừa mới rời đi. Phòng tác chiến có một cảnh tượng đau lòng. Một quả đạn chọc thủng mái và giết chết tất cả mọi người trong đó. Bên phải, thiếu tá Pê gô hình như bị cắt làm đôi (Chú thích: Sinh năm 1903, Pôn Pê gô được gọi vào trung đoàn bộ binh 144 năm 1923. Xuất phát đi Đông Dương trên tàu Bulônhơ tháng 2-1948. Tiểu đoàn trưởng tháng 1-1952. Trở về Pháp trên tàu Ănghê Lebông năm 1952 sau bốn lần kéo dài nhiệm kỳ. Trở lại bằng máy bay tháng 10-1953, chỉ huy tiểu đoàn 3, bán lữ đoàn lê dương ngoại quốc 13 ở Bêatơrít.), bị chôn nửa người trên đỉnh một mô đất. Bên trái, đại úy Pácđi và trung úy Pungiê vẫn ở tư thế đứng, người này ôm lấy người kia, họ trông có vẻ nguyên vẹn nhưng thân thể họ mềm nhũn dường như xương cốt đã bị nghiền nát. Mặc dầu rất xúc động, tôi vẫn báo cáo trung tá, ông đã được thông tin, chỉ yêu cầu tôi xác nhận và yêu cầu tôi chuyển cho đại úy Nicôla mệnh lệnh nắm quyền chỉ huy tiểu đoàn”.

Đường dây điện thoại bị cắt đứt, không có liên lạc vô tuyến nội bộ, thật khó khăn cho Nicôla để "dựng lại linh hồn" của việc phòng thủ. Tuy vậy, ngay khi pháo kích chấm dứt, mọi người hiểu rằng bây giờ là xung phong. Thoát khỏi các mảnh đạn đang bay vù vù, đang rít lên, Nicôla giao đại đội cho một thượng sĩ và luồn vào bên trong sở chỉ huy: "Không chậm trễ vì cảnh tượng rùng rợn của những thi thể bị cắt xẻo, ông viết, tôi cố bắt liên lạc với bên ngoài và các đại đội cửa tôi, sử dụng một máy thông tin tầm ngắn duy nhất còn lại. Đội liên lạc quan sát, đại úy Ri, cũng cố bắt liên lạc với Sở chỉ huy hỏa lực của pháo binh".

[Đánh đông dẹp bắc]

Ở bệnh xá, trung úy bác sĩ Lớt đón nhận người bị thương mỗi lúc một nhiều thêm; với nhịp điệu này, chỗ nằm sẽ nhanh chóng thiếu hụt. Trung úy Lơmoan đại đội 12 bị mảnh đạn cắt xéo, lính lê dương xúm lại để khiêng anh đến bệnh xá nhưng tình trạng sức khỏe của anh lại không thể di chuyển được nữa. Không có sĩ quan rỗi nữa, Nicôla ra lệnh cho Cruydơ thay thế Lơmoan. Bêatơrít đã có ba sĩ quan bị giết và một người nữa bị thương nặng trong lúc đợt xung phong thứ nhất vẫn chưa được tung ra. Không biết ở GONO người ta có hiểu được tình hình này không" Cruydơ biến đi, di chuyển bằng các bước nhảy để có thể an toàn đến hầm chỉ huy mới của mình.

“Khi tôi đến sở chỉ huy đại đội 12, anh nhớ lại, tôi thấy Lơmoan (Chú thích: Sinh năm 1927 ở Pa ri, Ăngđrê Lơmoan nhập ngũ tháng 11-1945. Tốt nghiệp Xanh Xia với cấp thiếu úy năm 1947. Làm nhiệm vụ ở Xi đi Ben Abe. Sang Đông Dương trên tàu Xanh Naze. Đến Sài Gòn tháng 4-1949 sĩ quan tình báo ở tiểu đoàn 3, bán lữ đoàn lê dương ngoại quốc 13. Bị thương tháng 2-1951 (đạn vào lồng ngực, gan và hoành cách mô bị thương). Hồi hương chữa bệnh bằng máy bay tháng 4-1951. Sau khi bình phục trở lại Xi đi Ben Abe. Sang lại bằng tàu Ca le tháng 11-1952 và về lại tiểu đoàn 3, bán lữ đoàn lê dương ngoại quốc 13 ở Bêatơrít.) trong một hầm trú ẩn. Một mảnh đạn lạc đã lấy đi một phần lồng ngực của anh. Anh đang hấp hối nhưng tinh thần nghĩa vụ đã thôi thúc anh mạnh mẽ và anh cố thu tàn lực nói với tôi: "Tôi đã... cho đóng... các lối đi chữ chi” (lối đi an toàn qua rào kẽm gai - ND). Các binh lính lê dương cầm cự tốt khi tôi bị thương vì viên đạn ở vùng trán bên trái. Bị mũ sắt cản lại, viên đạn không xuyên sâu nhưng tôi cũng bị bất tỉnh hồi lâu”.

Với năm sĩ quan loại khỏi chiến đấu trong đó ba người bị chết, tiểu đoàn 3, bán lữ đoàn 13 có còn sức chiến đấu không? Trên các cao điểm thứ nhất, đại đội 9 và đại đội 11 là mục tiêu của hỏa lực bộ binh, điều đó chứng tỏ địch rất chú ý đến họ dần dần theo sự tiến triển của các đợt xung phong đầu tiên.

“Đại liên, cối 120 và đại bác không giật (DKZ) bắn vào lô cốt và vào lỗ châu mai của chúng tôi, trung úy Tuyếcpanh làm chứng. Không nhìn thấy gì nữa vì khói đạn, đài quan sát của đại đội 11 không còn sử dụng được nữa. Điện báo viên của tôi gọi sở chỉ huy tiểu đoàn và chuyển cho tôi ống tổ hợp vừa lúc một quả đạn trúng lô cốt làm cho nó hình như nổ tung trước khi sụp xuống. Tôi bị xô vào vách hầm và thấy đau nhói ở cánh tay phải, một tia máu làm ướt đẫm mặt bên phải. Với sự va chạm đó, trong đám bụi và đống đổ nát, tôi không thấy điện báo viên cũng không thấy người hầu cận của tôi là Kesle, những người vừa ở bên tôi”.

Thấy viên sĩ quan gặp khó khăn, trung sĩ Rôdiê liền đặt ga rô vào cánh tay nhưng Tuyếcpanh nhận thấy máu ở mặt là từ chỗ thái dương bị những mảnh đạn nhỏ xíu đâm vào, cùi tay phải của anh bị vỡ và không hoạt động nữa. Rôdiê đắp những miếng gạc vào nhưng viên sĩ quan thấy khó ở. Khi bình tĩnh lại, anh giao nhiệm vụ cho Phen, thượng sĩ của đại đội phối hợp việc phòng ngự. Điện báo viên đã bị giết, điện đài bị phá hủy, điện báo viên thứ hai, Xêganh, cố tiếp xúc với sở chỉ huy của tiểu đoàn 3, bán lữ đoàn 13 bằng máy SCR 300 thay thế nhưng chỉ nghe được những tiếng lách tách. Đại đội 11 đã mất liên lạc với tiểu đoàn. Các trung đội Kêin và Rôdiê dùng liên lạc viên báo cáo rằng họ đã bị những mất mát đau đớn và có nhiều người bị thương; trung sĩ Báctôli đem đến một tin xấu: tất cả các pháo thủ súng cối đều chết và súng cối trở nên vô dụng.

Tuyếcpanh: "Không một chút tạm ngừng nào trong cuộc dập pháo này. Ngay từ đầu, cao điểm của chúng tôi đã chìm đi trong một đám mây bụi; phía bắc, đại đội cũng bị những làn đạn bắn hủy diệt như thế. Một quả đạn nổ trên bờ hào, hắt cả một chùm đất và đá sỏi vào mắt tôi".