Binh đoàn mang tên một dòng sông

[phonglan]

Tên sách: Binh đoàn mang tên một dòng sông
Nhà xuất bản: Quân đội nhân dân
Năm xuất bản:2003
Số hóa: ptlinh, phonglan

Chỉ đạo
        ĐẢNG ỦY - BỘ TƯ LỆNH BINH ĐOÀN
Tổ chức thực hiện
        CỤC CHÍNH TRỊ
Biên soạn
         - Đại tá HOÀNG KIM THẬT
         - Thượng tá ĐẶNG VĂN TỎA
         - Thượng tá BÙI GIANG LONG
         - Nhà thơ BÙI TUYẾT NHUNG
         - Đại tá - Nhà văn HOÀNG ĐỨC NHUẬN

LỜI NÓI ĐẦU

Binh đoàn Hương Giang thành lập ngày 17 tháng 5 năm 1974, là một trong những Binh đoàn chủ lực cơ động đầu tiên của các lực lượng vũ trang nhân dân ta, sự ra đời và trưởng thành lớn mạnh của Binh đoàn Hương Giang thể hiện sinh động quy luật về xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng; đánh dấu một bước phát triển quan trọng của quân đội ta.

30 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, Binh đoàn Hương Giang đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đạt nhiều thành tích to lớn trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ - xây dựng Tổ quốc. Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, Binh đoàn đã tiến công phá vỡ tuyến phòng thủ kiên cố của địch ở Đông - Nam Sài Gòn, tổ chúc lực lượng đột kích cơ giới đánh chiếm "Dinh Độc Lập", bắt sống Tổng thống và toàn bộ nội các chính quyền Sài Gòn ngày 30 tháng 4 năm 1975 góp phần vào thắng lợi cuộc kháng chiến của dân tộc.

Vừa bước ra từ khói lửa cuộc chiến tranh giải phóng, Binh đoàn Hương Giang đã kịp thời có mặt ở những mặt trận nóng bỏng của cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Bước vào giai đoạn mới, trên cơ sở quán triệt sâu sắc nhiệm vụ của cách mạng, cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn Hương Giang không ngừng phát huy cao độ truyền thống "Thần tốc, táo bạo, quyết thắng" xây dựng Binh đoàn ngày càng hùng mạnh, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
 
Năm 1994, nhân dịp kỷ niệm 20 năm thành lập Binh đoàn, Bộ tư lệnh Binh đoàn Hương Giang đã cho xuất bản cuốn "Lịch sử Binh đoàn - Tập 2" và Tập 1 sách văn học gồm văn, thơ với tựa đề "Binh đoàn mang tên một dòng sông". Hai cuốn sách trên đã phát huy tốt giá trị, tác dụng giáo dục truyền thống, động viên tinh thần cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn phấn đấu vươn lên hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao trong thời gian qua.

Nhân dịp kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Binh đoàn, Thường vụ Đảng ủy – Bộ Tư lệnh Binh đoàn Hương Giang đã chỉ đạo biên soạn và xuất bản sách văn học "Binh đoàn mang tên một dòng sông" bao gồm các phóng sự, bút ký, truyện ngắn, thơ của một số nhà văn, nhà báo, các đồng chí cựu chiến binh từng là cán bộ, chiến sĩ đang học tập, công tác tại các cơ quan, đơn vị trong Binh đoàn.

Với đặc điểm thể loại và bản thân các tác giả đều là người đã và đang sống, chiến đấu, học tập, công tác tại Binh đoàn ở nhiều cương vị và thời kỳ khác nhau, cuốn sách đã phản ánh một cách sinh động và chân thực sự kế thừa tiếp nối cuộc sống, chiến đấu, công tác và học tập của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn hôm qua và hôm nay. Bên cạnh giá trị cơ bản là khắc họa chân dung, in đậm dấu ấn truyền thống lịch sử của Binh đoàn Hương Giang anh hùng qua 30 năm xây dựng, chiến đấu, trưởng thành và chiến thắng vẻ vang, cuốn sách còn biểu hiện ý chí và tâm hồn, đồng thời chứng minh tiềm năng sáng tạo văn học - nghệ thuật của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn qua các thời kỳ lịch sử là hết sức dồi dào, ngày càng phong phú và không ngừng phát triển, trực tiếp góp phần bồi đắp, nâng cao hơn nữa giá trị thẩm mỹ và đời sống văn hóa - tinh thần cho bộ đội.  

Tuy nhiên, do yêu cầu về đề tài, thể loại cũng như phạm vi, quy mô của cuốn sách, nên không sao tránh khỏi những hạn chế, khiếm khuyết, nhất là về nội dung. Đặc biệt, tác giả của các bài viết và tác phẩm trong cuốn sách phần lớn là những cây bút không chuyên và đây là những tác phẩm đầu tay của họ, do đó về mặt giá trị nghệ thuật chắc chắn sẽ có nhiều bài viết mới chỉ đạt ở mức độ nhất định.

Nhân dịp cuốn sách "Binh đoàn mang tên một dòng sông" ra mắt bạn đọc, Thường vụ Đảng ủy – Bộ Tư lệnh Binh đoàn Hương Giang chân thành cảm ơn các nhà văn, nhà báo, các đồng chí cựu chiến binh từng lãnh đạo, chỉ huy Binh đoàn, chiến sĩ đang học tập công tác tại các cơ quan, đơn vị trong Binh đoàn - những cây bút đã rất hăng hái, nhiệt tình sưu tầm, sáng tạo các tác phẩm hưởng ứng cuộc vận động sáng tác văn học; cảm ơn Nhà xuất bản Quân đội nhân dân đã tạo điều kiện thuận lợi để xuất bản cuốn sách, đáp ứng kịp thời nhu cầu học tập, nghiên cứu của đông đảo bạn đọc vào đúng dịp kỷ niệm 30 năm ngày truyền thống Binh đoàn (17-5-1974 - 17-5-2004). Rất mong nhận được sự tham gia đóng góp ý kiến xây dựng của các đồng chí và các bạn.


                                                                              THƯỜNG VỤ ĐẢNG ỦY - BỘ TƯ LỆNH
                                                                                      BINH ĐOÀN HƯƠNG GIANG

[phonglan]

CAO TIẾN LÊ

THÁNG TÁM Ở SƯ ĐOÀN VINH QUANG

                                                                                                               Ghi chép


Chúng tôi gặp trung tá Phạm Quang Thệ ở con đường dẫn ra bãi tập huấn luyện chiến thuật quay vòng cấp phân đội. Gió sớm le le trên những tàu lá chuối qua nhiều ngày đêm trăn trở không còn nguyên vẹn, nhưng vẫn giữ sắc thái đậm đà của vùng đất trung du.

Sau một giây quan sát, Thệ bước tới đưa cả hai tay nắm chặt lấy tay tôi.
- Cứ ngỡ là khách lạ, không ngờ được gặp anh lần thứ ba.
Tôi cũng xác nhận:
- Đúng ... lần thứ ba.

Lần thứ nhất là hồi năm 1974. Thệ làm cán bộ tiểu đoàn dẫn một mũi tấn công vào Thượng Đức. Vất vả gian nan, nhưng với quyết tâm cao, phát huy truyền thống quyết chiến quyết thắng lập thành tích chào mừng Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9, sau hơn một tuần lễ chiến đấu đoàn Vinh Quang đã làm chủ được Thượng Đức, ghìm chân lữ đoàn dù số 3 ngụy tạo thế thuận lợi góp phần cho toàn mặt trận miền Trung Trung Bộ hoàn thành nhiệm vụ.

Lứa tuổi tháng tám năm ấy không những gắn vào lá cờ Quyết thắng thêm nhiều huân chương mà còn rút ra kinh nghiệm cuộc sống: "Trong những giờ phút gay go khó khăn, tự chủ là phẩm chất dự trữ cuối cùng và mạnh nhất của con người".

Lần thứ hai gặp Thệ ở dinh Độc Lập khi anh đang loay hoay với việc đã từ chối lúc Dương Văn Minh xin phép được bắt tay người chỉ huy một cánh quân cách mạng đầu tiên tiến vào Sài Gòn. Thệ tuyên bố. "Quân ngụy Sài Gòn đã thất bại hoàn toàn. Ông phải đầu hàng vô điều kiện". Thệ đưa Dương Văn Minh lên đài phát thanh. Không kịp báo cáo với cấp trên...

Bây giờ trông khuôn mặt Thệ sắc nét hơn, hoàn chỉnh hơn bởi lông mày rậm, mặt vuông và bước đi chắc nịch.

Thệ đưa tôi vào nhà, kéo ghế mời ngồi, vừa rót nước vừa nói :
- Chúng tôi đã hoàn thành tốt giai đoạn một của năm huấn luyện 1982, và đã bước sang giai đoạn hai.
- Hoàn thành xuất sắc chứ? Tôi hỏi.
- Vâng, cũng khá. Thệ trả lời và báo cáo tiếp bằng một bản thành tích đã đánh máy sẵn.
 
Tôi nghe nhưng không chăm chú theo dõi mấy. Chẳng phải vì tôi không hiểu công việc quân sự. Tôi đã có hàng chục năm say mê vất vả với huấn luyện, sầy da, chảy máu toát mồ hôi để nâng phân đội mình chỉ huy đạt yêu cầu lên khá. Tôi tin những bản báo cáo này lắm, tin những người như Thệ chỉ nói thiếu chứ không bao giờ nói thêm thành tích. Nhưng giờ đây tôi muốn nhanh chóng rút ngắn thời gian làm việc với các cấp chỉ huy để xuống tận từng đại đội cơ sở. Tôi muốn mắt thấy chiến sĩ sống, tai nghe chiến sĩ nói để mình kết luận.

Nguyễn Chiến Trọng, phó đoàn trưởng về chính trị, bước vào, giọng vui vẻ gây không khí đầm ấm người nhà ngay từ đầu.
- Biết các anh xuống nhưng tôi đang bận hướng dẫn cho đảng viên học tập Nghị quyết đại hội Đảng lần thứ 5.
- Đã đến giờ nghỉ rồi à? Tôi hỏi.
- Chưa. Nhưng cho nghỉ sớm hơn một chút. Tôi ngại cái lối làm việc cứ ép cho họ nghe, khi mình đang phân tán tư tưởng.

Chuông điện thoại đổ hồi. Thệ bước tới cầm ống nghe, trả lời gay gắt.
- Hai cậu ở vệ binh đưa xuống đấy à. Được rồi, bắt lại giao cho bên tham mưu xử lý ... mà này, hai thằng ấy là con cưng của ông Trọng đó ...
Trọng vẫn giữ nguyên tư thế ngồi, bình thản trả lời:
-Con cưng ông Trọng nhưng lại là cháu ruột ông Thệ.
Tiếng Thệ vẫn vang vang ở góc nhà.
- Nhắc nhở ông "ngựa trưởng" kiểm tra xe pháo chu đáo chuẩn bị bước vào giai đoạn huấn luyện hai.

Khi Thệ quay trở lại tôi cố giữ nét mặt bình thường để khỏi tỏ ra mình đang khó chịu. Bước sang giai đoạn huấn luyện hai rồi mà chiến sĩ còn vi phạm kỷ luật. Cán bộ cấp trên không nghiêm chỉnh gì cả, cứ đùa tếu với chiến sĩ "con con, cháu cháu" lại còn "ngựa trưởng". "Ngựa trưởng là cái gì?" Tôi tự hỏi nhưng bật ra thành tiếng, làm Thệ tưởng là hỏi Thệ anh vội vàng trả lời: 
- "Ngựa trưởng" là tiểu đoàn trưởng.
- Các anh hơi quá đáng, gọi tiểu đoàn trưởng là ngựa.
- Chuyện hay lắm và thông minh lắm.
Tôi cắt ngang:
- Thôi anh nói tiếp đi.
Tiếng Thệ rõ ràng:
- 100% A bộ binh bắn tập đạt loại giải kỹ thuật vận dụng trong chiến thuật tốt ...

Tay tôi như một bộ phận riêng lẻ ghi hết những nội dung Thệ báo cáo. Còn óc tôi nghĩ đến chuyện khác, nghĩ đến truyền thống tốt đẹp của Sư đoàn Vinh Quang mà tôi là người lính đầu tiên ở ngày thành lập sư đoàn trên mảnh đất lịch sử Lam Sơn, Thanh Hóa.

Tháng tám của những năm đánh Pháp chúng tôi đã thắng địch ở các chiến dịch Hoàng Hoa Thám,Quang Trung, Hòa Bình, Điện Biên... Trước mắt tôi hiện lên những lớp trẻ bạn bè của tôi trong trận công đồn bị thương, đầu quấn băng trắng máu khô đọng cứng chân tóc còn vẫy tôi lại nhắc nhơ kinh nghiệm trận đánh vừa rồi mà bản thân anh rút ra được.

[phonglan]

Lớp trẻ bây giờ ra sao, có còn giữ vững và phát huy truyền thống ấy không? Tôi nhớ hôm vừa xuống xe đang tìm đường rẽ vào khu vực cơ quan đoàn bộ đóng quân thì thấy một bà già khoát tay vời tôi lại, như muốn nói một điều hệ trọng lắm.

Tôi bước tới, bà nói ngay:
- Đằng kia có hai chú lính đang bán mấy cái bát sắt tráng men.
- Sao họ lại bán bát hở bà?
- Còn sao nữa. Bát phát cho để ăn cơm hàng ngày mang bán đi thật là quá đáng. Chú lớn tuổi rồi phải nhắc nhở lớp trẻ.
- Vâng, cháu sẽ góp ý với anh em.

Tôi đi tới mấy quầy bán hàng bên đường, được họ cho biết, đúng là có hai người lính vừa bán hai chiếc bát tráng men mới toanh, sau đó họ mua hai chiếc bát cũ thay thế để thừa tiền mua thuốc lá. Họ vừa đi xong.

Cái bà lúc nãy chờ tôi trở lại và nói ngay:
- Chân chú không bắt được?
- Vâng. Không bắt được.
- Họ nhanh lắm chú ạ. Họ tạo ra lắm chuyện bất ngờ đến quỷ quái. Vừa ghét lại vừa thương họ. Chú cũng đi về phía này à. Ừ thì đi cho vui.
- Bà đưa cháu xách chiếc túi cho.
- Quý hóa quá. Này chú ạ. Nhà tôi ở gần chỗ bộ đội tập luyện họ đi ngang về tắt xe pháo cứ ù ù suốt ngày. Chú nào cũng quen nhưng tôi không biết tên, bởi vì tất cả trông mây mẩy xinh đẹp cả. Của đáng tội, ngoài những sơ suất nhỏ như làm gãy vài cành sắn, tàu lá chuối, vỡ cái bờ ruộng, thì họ chẳng gây trở ngại gì cho chúng tôi cả. Còn vui nữa là đằng khác.

... Vừa huấn luyện vừa sẵn sàng chiến đấu, vừa huấn luyện vừa hoàn thành mọi kế hoạch phương án chiến đấu tại chỗ, triển khai xây dựng cái cơ sở dự bị để khi cần thiết toàn đoàn rời khỏi vị trí tập trung.

"Đã làm được ba bãi tập huấn luyện quay vòng giữa chiến thuật, kỹ thuật cho cấp phân đội. Bài bắn tập trong chiến thuật trong cấp đại đội, tự túc bãi tập lái xe tăng trị giá 300.000 đồng. Tự túc toàn bộ đồ dùng học tập bộ binh... " . Tiếng Thệ rõ ràng rành rọt nêu lên thành tích của đơn vị. Tôi hình dung một bãi tập rộng lớn chạy qua các triền đồi thưa thớt nhà dân và trong óc tôi tiếng bà già kia tái hiện:

Họ đùa vui và phát ra những điều hết sức bất ngờ. Cái hôm đại đội đóng quân ở làng bên liên hoan văn nghệ. Cũng chẳng có sân khấu, họ diễn ngay giữa sân phơi của hợp tác xã, xung quanh cây lá qua ánh trăng thả bóng xuống nên rất mát mẻ. Họ đệm đàn và hát những bài hát mới đã hay nhưng khi nghe hát chèo  lại càng hay hơn. Một chú cải trang con gái đóng vở  tiễn đưa chồng lên đường nhập ngũ. Chà cái đoạn "sử rầu" lúc chia tay nghe đến chảy nước mắt. Người chồng ra đi người vợ trở về. Nghĩa là người vợ đã rời sân hợp tác xã đi sâu vào hàng cây xoan phía sau nhà, chèo tưởng như sắp hết. Chợt cô ta chạy hớt hải ra giữa sân hét to: "Con hổ anh ơi!".

Bà con ngồi xem nhổm hẳn dậy. Có người định chạy, vì ở làng chúng tôi lâu lâu lại có một con hổ mò về bắt lợn và có lần suýt vồ người, nên nghe nói đến hổ là ai cũng hốt hoảng. Nhưng may quá không phải là hổ thật mà cô ta chuyển từ giọng hét to hạ xuống điệu hát văn trầm bổng: "Con hổ anh ơi. Lọ dầu con hổ anh ơi, anh mang theo để phòng khi gió trời". A, thì ra cô ta quên đưa cho chồng lọ dầu con hổ, nên vội vàng chạy theo. Tất cả cười ầm lên, lớp trẻ đấm vào lưng nhau thùm thụp. Các chú phụ trách đêm văn nghệ gào to đến rát cổ vẫn không lấy lại được trật tự. Lớp trẻ càng về sau càng nảy sinh những ý nghĩ mới mẻ chú ạ, ngay con gái tôi cũng vậy thôi. Mình già rồi mình không hiểu chúng nó, cứ bắt chúng nó theo ý mình.

Trong phong trào thi đua chúng tôi đã tổ chức chấm điểm hàng ngày trên bảy mặt công tác cho  trung đội, tiểu đội, hàng tuần cho đại đội và hàng tháng cho tiểu đoàn. Trong sáu tháng đầu năm đã nổi  lên những tấm gương xuất sắc như Nguyễn Minh  Đức, Đỗ Vũ Quang, Hoàng Công Mậu, Phạm Văn  Bình... (chúng tôi đặt vấn đề học tập và chỉ huy đơn vị  như thế nào khi chính quy chưa theo kịp hiện đại? Phải học tập bằng lối Việt Nam...).

Tôi bật lên một tiếng cười. Thệ ngừng báo cáo nhìn tôi hỏi: Anh không tin là phải học tập theo cách Việt Nam à?

Tin chứ. Nhưng mình cười là nhớ tới một mối quan hệ khác. Mối quan hệ giữa chiến sĩ với nhân dân.

Ở lại đơn vị Phạm Quang Thệ chỉ huy - tức là một trung đoàn thuộc Sư đoàn Vinh Quang - tôi mới hiểu thấm thía thêm về mối quan hệ hiện nay, và điều tôi có thể rút ra là: người ta thường hay sống bằng những cảm tính, hoặc chỉ dừng lại ở cảm tính, dừng lại ở những nhận xét bên ngoài sử dụng những lời nói bằng cách nhắc lại những lời của người khác chưa thật chín chắn, và thế là sự không chính xác càng lan rộng ra... Với cách nghĩ này đã vội vàng kết luận: bộ đội ta hiện nay kém trước.

Con tàu xình xịch chạy qua khu vực đóng quân của đại đội 6. Khói trắng bốc thành từng cuộn rải vẩn vơ lên khu rừng cây xanh thắm. Nhiều màu áo lấp ló ở khung cửa và đột nhiên tiếng còi tàu gióng giả nổi lên như kêu gọi, như thôi thúc một sự ra đi. Chính tôi mới xa Hà Nội chưa đầy nửa tháng đã muốn lên tàu, sự lên tàu không phải vì muốn về Hà Nội mà muốn đi đâu đó muốn nhanh chóng rời khỏi nơi mình đang dừng. Tiếng còi tàu đã gây ra một tâm lý như vậy.

Tôi nhìn xung quanh, những chiến sĩ mới xa nhà bảy tám tháng, vài ba năm sống trên miền đất trung du thầm lặng nay hẳn không thể tránh khỏi sự xao xuyến khi một tiếng còi tàu cất lên. Hơn nữa, năm 1982 là năm có nhiều biến động, nửa số quân hết hạn nghĩa vụ, lớp mới thay thế vào.

Không. Không có ai để ý đến tiếng còi tàu cả. Họ đang mải mê với công việc của mình. Những chiến sĩ quê ở Bình trị Thiên đã hết hạn nghĩa vụ quân sự theo yêu cầu của chuyên môn ở lại thêm thời gian nữa, giúp anh em mới vào hiểu được kỹ thuật chiến thuật làm chủ vũ khí hiện đại. Họ đang đan các loại bia chuẩn bị cho những đợt bắn tập giữa giai đoạn huấn luyện hai. Họ đưa bia lên ngắm, đặt bia xuống sửa, miệng lẩm bẩm "cố nội cái thằng nứa lô ô ni phơi lâu khô, khó đan dữ". Lòng bàn tay thành chai, vuốt qua rét chực từng múi lạt, như người thợ lành nghề của công ty xuất khẩu.

[phonglan]

Xa hơn nữa, một tốp chiến sĩ, người cởi trần, người mặc áo, lưng đầy sọc nắng nhấp nháy, đang kỳ cọ, moi trong các cạnh xe lau rửa hết bùn đất do đêm hôm qua báo động sẵn sàng chiến đấu dính vào. Cạnh đó là nhà xe ghi rõ quy tắc chuẩn bị kỹ thuật khi niêm cất xe:
- Nhiên liệu đầy đủ.
- Không có hỏng hóc nhỏ.
- Giãn cách đúng quy định.
- Trong ngoài sạch sẽ. 
- Cố định chắc chắn.
Và quy tắc mở niêm cất xe :
- Mở các vị trí niêm phong.
- Lắp cáp điện vào bình điện.
- Kiểm tra nước, nhiên liệu, áp suất.
- Quay máy bằng tay từ 10 đến 15 vòng.
- Nổ máy kiểm tra các chế độ làm việc của động cơ và các đồng hồ.
- Tháo mễ xe cho xe lăn bánh.

Vài chiếc mũ sắt che lấp hết mái tóc và nửa đầu phía sau của tổ thông tin nhưng tôi vẫn nhận ra dáng dấp quê hương từng người trên khuôn mặt họ. Dù trong chiếc mũ sắt, mũ cối, mũ nan, mũ vai hay mũ rơm vẫn nhận ra đặc điểm người Hà Nội. Mới đầu bằng cảm tính, bằng kinh nghiệm rồi chuyển qua phân tích khoa học. Tôi đi tới ngồi xuống bãi cỏ cùng với họ. Một chiến sĩ tháo mũ sắt, gỡ cáp đeo bên tai rồi rút thuốc lá vàng ươm cuốn bằng giấy báo, mời tôi, giọng hồ hởi:
- Sắp đến mùa hoa sữa rồi anh nhỉ. Hết tháng tám, sang tháng chín là hương hoa sữa trùm lan khắp thành phố, nhất là dọc con đường Bà Triệu, Lý Thường Kiệt, Mai Hắc Đế... Hồi ở nhà sao em ghét hoa sữa thế, thơm đến nhức đầu, nhưng đi rồi thì nhớ ơi là nhớ... Họ bảo đó là đặc điểm của hoa sữa.
- Này các bạn trẻ ạ, nhớ hoa sữa nhưng không được bỏ về Hà Nội ngửi mùi hoa sữa đâu nhé.
Người chiến sĩ trẻ mở rộng mắt nhìn tôi với vẻ ngạc nhiên.
- Anh cứ như trên trời rơi xuống. Chiến sĩ 1982 mà tụt tạt à. Không hiểu tình hình thực tế...
Tôi nghe chiếc cáp bỏ thõng ở tai cậu ta vang lên tiếng gọi:
- Một, hai, ba bốn. Sông Lô gọi Sông Hồng nghe rõ không trả lời.
Bắt tay tôi cậu ta xin lỗi:
- Đến giờ liên lạc, không lơ mơ với tiểu đoàn trưởng Nguyễn Xuân Kỳ được đâu. Nhà em ở sát chùa Quan Hoa, đến giữa Cầu Giấy rẽ phải, em là Nguyễn Văn Thông... Anh nhớ vào chơi cho thầy mẹ em mừng, vào trước 2 - 9 nhé.

Vòng về phía bên phải đồi, tôi vào đại đội 12 - đại đội cối 82 mi li mét của tiểu đoàn, sự đến thăm bất ngờ buộc tôi phải dừng chân chờ qua đi khoảng thời gian sinh hoạt sáng của họ.

Thiếu úy trung đội trưởng Nguyễn Ngọc Đam đang tập họp trung đội thành hàng ngang trong nhà sau tiếng hô nghiêm nhỏ gọn dõng dạc: "Đồng chí Quang làm chuẩn, nhìn bên trái thẳng". Đam giao nhiệm vụ: "Kiểm tra nội vụ sớm nay, nội dung thứ nhất: chăn, màn, ba lô. Nội dung thứ hai: giầy, dép. Sau đây dưới quyền chỉ huy của tiểu đội trưởng".

Một binh nhất theo lệnh tiểu đội trưởng bước lên ngắm xem hàng chăn màn đã thẳng và vuông góc chưa.

Nắng sớm rọi qua những song cửa làm không khí dịu mát sau cơn áp thấp nhiệt đới kéo liền ba ngày. Trên tấm bảng đen trước nhà cán bộ đại đội ở còn lưu lại lời nhận xét qua trực ban ngày hôm qua: "Tác phong nhanh, kỷ luật nghiêm, nội vụ gọn, vũ khí sạch, số quân làm công tác đủ. Xếp loại một gồm các tiểu đội: 1, 4, 5. Cá nhân khá trong ngày, trung đội 1: đồng chí Dân, trung đội 2: đồng chí Thế, Niên". Dưới ghi tên trực ban: Văn Bản.

Nơi ở của đại đội 12 mới chỉ bằng lá gồi lợp trên những khung nhà do anh em tranh thủ vào rừng lấy về dựng nên. Nó thiếu cái mặt bằng của doanh trại chính quy, nhưng mọi người hiểu ra là phải chăm phải lợp cho có một nơi ở, mùa không dột, bão không lay, không bị những cơn nắng rát đe dọa. Trong căn nhà bằng lá ấy nóc không dột, nơi ở sạch se ngăn nắp. Đầu mỗi giường nằm ghi tên chức vụ rõ ràng: "Hoàng Đức Đạt binh nhất, chiến sĩ; Lê Văn Thế, hạ sĩ, chiến sĩ". Sự gọn gàng ngăn nắp, làm cho căn nhà phong quang sạch sẽ hơn. Con người cảm thấy thoải mái dễ chịu, muốn làm việc.

Thượng úy phó tiểu đoàn trưởng về chính trị Nguyễn Lan đã nói với tôi bằng cái giọng ri rỉ nhát gừng của người Nghệ Tĩnh:
- Cái gì ở đây cũng rách anh ạ. Nhà rách, quần áo rách, da thịt rách. Vất vả quá, sáu tháng huấn luyện rồi còn chi nữa. Tui đã nói với anh em: "Đói cho sạch, rách cho thơm". Nhà rách dột, thì dọi lại, quần áo rách thì vá lại, da thịt rách thì rịt thuốc vô. Chỉ cần có một nơi không rách đó là trái tim. Trái tim người lính và nhất là những người lính năm 1982 phải luôn luôn khỏe mạnh.

Tiểu đoàn 6 đã dùng mọi thời gian có thể của tiểu đoàn tập trung vào việc nâng cao đời sống cho anh em. Từ năm người nằm trên ba tấm ván đã làm được mỗi người một giường. Chỉ riêng việc có đủ hàng trăm chiếc chiếu để trại nằm cũng là một công trình lớn, khi cấp trên chưa kịp cấp phát. Nuôi gà, nuôi vịt, nuôi lợn, trồng rau, nhà đọc sách, có đàn ghi ta xuống đến trung đội, lập lò rèn, rèn lấy kéo cắt tóc, dao cạo và mọi đồ dùng khác cho tiểu đoàn. Chiến sĩ rèn của tiểu đoàn coi thợ rèn xung quanh khu vực đóng quân là xoàng. Không những hơn thợ rèn bên ngoài về kéo, mà cả dao thợ bên ngoài cũng khó địch nổi.

Chẳng có sách vở mang đi theo nhưng Nguyễn Lan nói với tôi vanh vách từng chiến sĩ trong tiểu đoàn của anh, nhập ngũ tháng, năm nào, quê ở đâu, học lớp mấy, tình hình gia đình ra sao, có hoa tay gì, đã bắn tập mấy lần, biết sử dụng loại súng gì, nét xấu đẹp trong tính tình từng người và hiện nay họ muốn gì.

[phonglan]

Lan kể cho tôi nghe ở tiểu đoàn anh lưu truyền câu chuyện ông thủ trưởng đến giảng dạy một bài học chính trị. Ông thao thao bất tuyệt với những ví dụ trên thế giới những nhà bác học phương Tây... không đáp ứng được điều mọi người đang mong muốn. Hết giờ dạy, ông ra ngoài đón hỏi một chiến sĩ:
- Bài nói chuyện của tôi hôm nay các đồng chí có thích không?
- Dạ , thích ạ ?
- Thích nhất là đoạn nào?
- Thích nhất là đoạn sau cùng ạ ?
- Đoạn sau cùng như thế nào, đồng chí nhắc lại.
- Dạ, đoạn sau cùng là thủ trưởng nói: "Tôi nói đến đây là hết".
- Chiến sĩ bây giờ họ trả lời trực diện, bộc lộ sự thật ra ngay không ấp a ấp úng vòng vèo. Mình cũng đừng cho là họ vô lễ mà tìm cách phê phán trù úm. Phải tạo sự gần gũi giữa cán bộ, chiến sĩ, làm cho họ thấy đây là gia đình của họ, họ có trách nhiệm giữ gìn chăm sóc, từ giường nằm, sân chơi, nơi ngồi nghe đài, nghe âm nhạc... họ là người chủ không nên ghìm họ trong một dây cương quá ngắn.

Lan nói rất kỹ với tôi về việc chú ý đến tâm tư tình cảm riêng của từng người. Kể cả lúc họ phạm kỷ luật. Ví như tự ý bỏ về nhà, tự ý bỏ về nhà là có tội, nhưng mình nghiên cứu kỹ xem tội ấy liên quan tới những đâu. Có chiến sĩ cả tháng học tập rất tốt, việc gì cũng làm, thức khuya dậy sớm rèn luyện bắn súng giỏi, ấy mà, cuối tháng bỏ về nhà, tìm nguyên nhân mới biết là gia đình hứa hẹn: "Con đi bộ đội, cố gắng hoàn thành nhiệm vụ cứ mỗi ngày gia đình trợ cấp cho năm nghìn. Cuối tháng gửi tới". Hết tháng, không thấy gia đình gửi tiền, xin phép chưa chắc cán bộ đã cho, đành bỏ về vài ngày.

Cũng có trường hợp một chiến sĩ bỏ về trong một đêm sau đợt huấn luyện chiến sĩ mới ba tháng. Nghe thì đáng ngạc nhiên. Nhưng chuyện xảy ra thật đơn giản. Hết ba tháng huấn luyện, cán bộ phụ trách bảo: "Ngày mai các đồng chí nghỉ để ngày kia chuyển đi học hạ sĩ quan". Vậy là đêm đến họ rủ nhau đi khỏi đơn vị, họ không muốn đi học hạ sĩ quan. Tròn một tuần cho qua đợt đi học rồi họ lên. Nhiều trường hợp do cán bộ mình duy trì không chặt hoặc thiếu trách nhiệm lơ là trong lãnh đạo đơn giản hóa công việc nên sinh ra rắc rối, khắc phục mãi không xong. Cán bộ phải có trách nhiệm cao, cấp nào cũng thế, nhưng trước hết là cấp tiểu đội trưởng.

Tiểu đội trưởng là một cán bộ chủ chốt, là đầu mối tiếp xúc với người lính. Nếu người lính có những thay đổi như hôm qua nằm màn tuyn hôm nay nằm màn vải, hôm qua chỉ một chiếc áo mới hôm nay hai áo mới, hôm nay đội chiếc mũ khác hút thuốc lá ngoại, nhận một lá thư, một câu chuyện bâng quơ một tiếng thở dài, một mối quan hệ mới nảy sinh là tiểu đội trưởng phải nghe hết, nhìn thấy hết tìm ra nguyên nhân tức khắc những thay đổi ấy, có biện pháp ngăn chặn kịp thời. Tiểu đội trưởng là cửa ngõ dẫn mọi sai đúng vào quân đội. Nếu cửa ngõ đó được kiểm soát chặt chẽ, được thực hiện đúng mọi chế độ thì ở các phân đội cơ sở sẽ không xảy ra chuyện gì đáng tiếc.

Tôi nói:
- Quá chú trọng xây dựng hàng ngũ tiểu đội trưởng lại bỏ quên một số cán bộ khác.
Lan cắt ngang:
- Tôi biết anh định nêu trường hợp cụ thể nào rồi. Đây là đồng chí phó đại đội trưởng về chính trị của đại đội 12. Trong tiểu đoàn cũng chỉ mỗi đồng chí này là yếu kém. Thực ra thì đồng chí ấy cũng không phạm kỷ luật gì, chỉ là làm việc chưa thật hăng hái, không muốn ở bộ đội, muốn chuyển ngành.
- Nhưng mà tác động lớn đến chiến sĩ chứ.
- Không tác động đến chiến sĩ, hoặc có cũng chỉ là rất ít. Tôi khẳng định với anh như vậy. Đó cũng là điều mới mẻ của chiến sĩ năm 1982. Họ thường xuyên học tập gương đảng viên, gương cán bộ, chiến sĩ thi đua, các gương điển hình những điểm chung nhất, nhưng họ không học tập, không làm theo một người cụ thể nào để rồi người ấy sai lầm, người ấy hỏng mà mình "bơ vơ" mất phương hướng, hỏng theo. Điển hình nào cũng được họ phán xét, tự họ kết luận điểm tốt để noi theo. Chiến sĩ bây giờ làm việc theo chức tránh quân nhân, hành động theo điều lệnh từ đó tạo cho họ một yêu cầu làm việc, một nhiệm vụ phải hoàn thành, một phương hướng để phấn đấu. Đến đại đội 12 anh thấy rõ điều đó rồi chứ. Cán bộ chính trị của đại đội, ngày xưa gọi là linh hồn của đơn vị - linh hồn của đơn vị mà yếu kém thì đơn vị còn ra cái gì nữa. Nhưng bây giờ khác rồi. Đại đội 12 vẫn khá, khá toàn diện từ bắn súng, chiến thuật đến trật tự nội vụ, điều lệnh, đời sống, văn hóa văn nghệ .... Tinh thần làm chủ tập thể trong quân đội là ở chỗ đó, ở chỗ mình biết ghép mình vào kỷ luật, không phải chờ người khác có kỷ luật mình mới có kỷ luật. Còn đồng chí đại đội phó chính trị ở đại đội 12, nếu không chuyển biến, sẽ có biện pháp xử lý.

Nghe Nguyễn Lan nói đến kỷ luật, làm tôi nghĩ tới mấy lâu nay đi các đơn vị trong Sư đoàn Vinh Quang, đơn vị nào cũng cho biết họ không có người đào ngũ. Cả Sư đoàn Vinh Quang thực sự không có ai tự ý bỏ về nhà ư? Khi Sư đoàn Vinh Quang hiện nay không đứng "đầu sóng ngọn gió" như bảo vệ biên giới hoặc bảo vệ thủ đô, chỉ là đơn vị xây dựng huấn luyện bình thường trong toàn quân. Vậy lấy gì để động viên, lấygì khơi dậy niềm vinh quang. Họ giấu giếm chăng? Hay họ có một phương pháp lãnh đạo tối ưu nào?
Tôi hỏi :
- Tiểu đoàn 6 có người đào ngũ không?

Nguyễn Lan nhìn ra dãy nhà thư viện của tiểu đoàn nơi một số chiến sĩ đang bước vào mượn sách với câu trả lời tôi ngỡ như anh né tránh điều tôi hỏi:
- Sau ba tháng huấn luyện chiến sĩ mới. Chiến sĩ nào cũng xác định được rõ ràng rồi đây mình làm gì? Sẽ đi học sĩ quan, hạ sĩ quan, chuyên môn, hay chỉ hết hạn nghĩa vụ quân sự rồi về. Bởi vì chúng tôi phổ biến cho chiến sĩ biết các tiêu chuẩn. Ví như học sĩ  quan cần phải có trình độ chính trị, văn hóa, tuổi đời, thể lực, kỹ thuật chiến thuật như thế nào... Về chuyên môn cũng có yêu cầu riêng. Ai đủ tiêu chuẩn là được gọi đi. Ai không muốn đi hoặc không đủ tiêu chuẩn thì phải hoàn thành xuất sắc nghĩa vụ quân sự ... Ngày xưa chúng tôi nghe nói ở Liên Xô đi nghĩa vụ ngày nào và về ngày nào là từng người họ biết trước gia đình ra ga đón. Nghe như một chuyện xa lạ. Còn ở ta ngày nay cũng thế thôi. Tính đến hết ngày nghĩa vụ quân sự là ra về, không kéo thêm thời gian.

Trong thời gian làm nghĩa vụ quân sự, anh bị một lần cảnh cáo là xóa đi hai tháng nghĩa vụ. Một lần bỏ về nhà cũng bị cảnh cáo và kéo dài thêm sáu tháng nghĩa vụ, hai lần bỏ đơn vị kéo dài một năm. Bị thêm nữa hoặc bị nặng hơn kỷ luật cảnh cáo, sẽ đưa đi cải tạo lao động, cho đến bao giờ tiến bộ mới đưa về làm tiếp nghĩa vụ quân sự. Cao hơn nữa sẽ phạt giam, đưa tòa án quân sự xét xử.

[phonglan]

Cảnh cáo ai, trường hợp nào là chi ủy kết hợp chính quyền nghiên cứu đủ hồ sơ thông qua trước chi bộ, đảng ủy tiểu đoàn xét và đảng ủy trung đoàn kiểm tra kỹ lần nữa mới phê chuẩn. Sau đó chuyển hồ sơ cho ban quân lực lưu trữ. Hết hạn nghĩa vụ mọi người biết mình ra về, hay còn phải ở thêm bao nhiêu lâu nữa.

Chiến sĩ mình ngày nay mang theo nhiều chất công nghiệp, thích sống có luật. Cứ theo luật mà làm. Cái luật ấy ban hành cụ thể xuống đến đại đội. Ví như giai đoạn huấn luyện đầu năm để súng gỉ, trật tự nội vụ kém, lời thề không thuộc, kỹ thuật, chiến thuật à uôm, la cà trong nhà dân... sẽ bị cảnh cáo và xin mời ở thêm hai tháng nữa. Còn chiến sĩ thi đua những người hoàn thành nhiệm vụ xuất sắc sẽ được cấp trên thưởng cho đi phép. Cho nên toàn đoàn không ai đào ngũ cả là vì đã có luật. Luật nghĩa vụ quân sự ban hành và được triển khai thực hiện nghiêm chỉnh.

- Theo đồng chí chỉ cần có luật là người lính hoànthành được nhiệm vụ?
- Luật nghĩa vụ là điều cơ bản đối với người lính, nhưng để thực hiện được luật còn bao gồm nhiều mặt khác nữa. Ví như công tác Đảng, báo chí đã nói rất nhiều rồi. Tôi thấy còn một điều quan trọng nữa là công tác Đoàn và quan hệ quân dân. Hai điểm này chúng tôi cũng làm tốt, nhưng chưa tốt bằng bên Trung đoàn 68 - pháo mặt đất.

Đại úy Trần Vũ, trợ lý thi đua của Đoàn Vinh Quang, có dáng dấp như một học sinh vừa tốt nghiệp trung học phổ thông. Anh đi cùng chúng tôi xuống các đơn vị và ở đâu anh cũng bổ sung thêm những đặc điểm của con người mới gặp, hoặc đơn vị mới đến làm cho buổi tìm hiểu có hồn và sinh động hẳn lên.

Nói chuyện với Nguyễn Lan xong, Trần Vũ hỏi tôi:
- Anh đánh giá Nguyễn Lan như thế nào?
- Một cán bộ khá, có năng lực lãnh đạo, rất chặt chẽ trong công việc. Khi anh ta đề ra công việc rồi sẽ làm đến nơi. Cấp trên cũng không dễ gì bác bỏ.
- Đúng. Nguyễn Lan biết suy nghĩ, chịu khó suy nghĩ và quyết đoán. Song con người đâu phải mặt nào cũng nghĩ được hoàn chỉnh.
- Nguyễn Lan có chuyện gì à?
- Anh có hỏi chuyện gia đình cậu ta không?
- Có. Một vợ, một con, quê ở Đô Lương, gần con đường Truông Bồn, một trọng điểm trong những năm chiến tranh phá hoại miền Bắc cửa giặc Mỹ. Vợ chồng hạnh phúc.
- Về Sư đoàn Vinh Quang lần này có thời gian các anh nên đi sâu vào phần tâm tư tình cảm của sĩ quan. Họ cũng lắm vấn đề đấy anh ạ. Không phải mình biết để chê trách gì họ, mà biết để hiểu cuộc sống của họ không bình lặng, họ đã vượt qua những khó khăn về nội tâm về gia đình.
 
Trường hợp cậu Lan, anh biết nó lấy vợ thế nào không? Lấy vợ khi nó chưa biết mặt vợ, vì ở nhà bố mẹ sắp chết, mà bà ta lại muốn nhìn thấy mặt con dâu trước khi nhắm mắt, hơn nữa lâu nay bà đã ướm sẵn cô gái cạnh nhà cho con trai, nên đã cưới chạy. Khi về nhà cậu ta nghe nói mình có vợ liền sững người, cứ ba lô trên vai, mắt đăm đăm nhìn vào người gọi là vợ mình.

Lan nghĩ tới hoàn cảnh gia đình neo đơn, công việc tiểu đoàn đang mùa huấn luyện, sự hồn nhiên và nỗi buồn của cô gái hàng xóm ... cuối cùng Lan đặt ba lô xuống giường, nói gọn một câu: "Thôi, tớ lấy cậu vậy?”.

Con người chu đáo kỹ càng trong công tác đơn vị mà lại dễ dãi, đơn giản trong riêng tư. Thực ra không phải là đơn giản mà cái chính là mình phải biết dẹp gọn lại phần nào đó cuộc đời mình chưa được hoàn chỉnh.

Tôi đứng trong căn nhà tiểu đoàn bộ tiểu đoàn 6 làm theo hình chuôi vồ, hút gió suốt mùa hè, chợt nhận ra trước sân các đại đội trong tiểu đoàn đều rực rỡ những vườn hoa có tay người chăm chút. Màu trắng của hoa nhài, hoa đơn, màu vàng của hoa cúc, hoa chuối nước, hoa mướp, màu đỏ của hoa hồng, hoa phấn, hoa tiên... Rạng rỡ thanh lịch, đỏ thẫm, nhỏ nhoi nhưng vẫn dễ nhận ra đó là hoa liễu leo năm cánh rải đều trên một thân cây nhẹ nhàng. Điều gì đã giảm đi cái nắng trưa tháng tám quang mây, đã làm tâm hồn tôi thanh thản. Phải chăng đây là những vườn hoa trên đồi cao đất cằn đá sỏi, hay những con người tạo đất cằn đá sỏi thành vườn hoa? Những sắc hoa tuổi trẻ.

Hôm chúng tôi xuống Trung đoàn 68 pháo mặt đất, không may là cán bộ chủ chốt đi vắng hết chỉ mỗi đồng chí chủ nhiệm chính trị ở nhà nhưng lại bận lên lớp Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ 5 cho tiểu đoàn 10.

Không nghe được báo cáo tình hình chung, chúng tôi đi thăm các phân đội nhỏ. Đấy là một buổi sáng mát mẻ, sau đêm mưa gió thổi tung những quần áo anh em gửi treo ở phòng may vá. Hạ sĩ Trần Văn Đãi quê ở Đan Phượng, Hà Nội đang chăm chú vào từng đường may, thấy chúng tôi tới anh ngẩng đầu lên nở một nụ cười rất tươi để lộ đôi răng cửa có khe hở trông vui vui và cũng như chứng minh khuôn mặt chỉ thành công trong một nghề chuyên môn, không mơ ước xa xôi.

Sau lưng anh là một bản quy định thời gian làm việc lịch nhận may vá, trả quần áo cắt tóc và bán hàng căng tin. Về may vá, dù vá mấy miếng cũng chỉ lấy năm hào tiền công một bộ quần áo. Riêng về sửa chữa hoặc may quần áo mới mỗi bộ năm đồng.

Cắt tóc quy định:
"Bí thư chi đoàn phải thường xuyên nắm được Những đồng chí tóc rậm, căn cứ lịch, đề nghị có lệnh của chỉ huy bố trí cho anh em lên cắt tóc. Khi đi có người phụ trách. Quân nhân chuyên nghiệp và sĩ quan trả hai hào, hạ sĩ quan chiến sĩ, giá một hào". Dưới ký tên: Chủ nhiệm chính trị - đại úy Nguyễn Xuân Thanh.

Cái mạnh của Sư đoàn Vinh Quang hiện nay là công tác thanh niên. Thanh niên đã làm chủ trên mọi lĩnh vực. Chưa bao giờ Đoàn thanh niên mạnh như bây giờ, trụ cột như bây giờ. Mạnh hơn cả những năm đánh Mỹ. Bởi vì bây giờ lực lượng quân đội ta rất trẻ. Không những trẻ từ chiến sĩ mà trẻ cả chỉ huy. Cán bộ trung cấp trẻ đã đành, cán bộ cao cấp cũng rất trẻ. Cán bộ chiến sĩ Sư đoàn Vinh Quang, những người đang giữ nhiệm vụ chủ chốt hiện nay đều vào sinh ra từ sau Cách mạng tháng Tám, kể cả các đồng chí mang quân hàm trung tá, thượng tá. Tháng tám năm l945, cha mẹ họ còn là những thanh niên đi trong đội ngũcách mạng, nổi dậy cướp chính quyền. Cha mẹ họ hồi ấy chưa biết nhau, chưa yêu nhau, chưa lấy nhau. Rất nhiều đồng chí hiện nay thành sĩ quan, tính ra hồi tháng tám năm 1945 cha mẹ họ còn là thiếu nhi.

[phonglan]

Sư đoàn Vinh Quang là một sư đoàn rất trẻ, bởi thế nơi đây đã nảy sinh khẩu hiệu đầy tự hào chứa chất sức mạnh: "Có chúng tôi, tuổi trẻ sư đoàn!". Tuổi trẻ phải làm chủ lấy tuổi trẻ, và phát huy truyền thống của các thế hệ trẻ đi trước. Sĩ quan cấp thượng úy và đại úy hầu hết lại sinh sau ngày thành lập sư đoàn (1950). Có đồng chí còn sinh sau ngày đế quốc Pháp thất bại cút khỏi Đông Dương (1954). Đối với họ sự phát huy truyền thống là một điều rất thiêng liêng, rất xúc động, và như ta thường thấy những người càng xa lịch sử bao nhiêu càng muốn tìm hiểu lịch sử và quý mến lịch sử bấy nhiêu.

"Có chúng tôi tuổi trẻ sư đoàn?” bao gồm bằng những chương trình cụ thể, đã hành động thành côngnhiều năm nay rồi và rực rỡ nhất là giai đoạn huấnluyện năm 1982.

Chúng tôi gặp trên khuôn mặt cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 68 những nét thoải mái, vừa lòng, những cách nhìn coi thường khó khăn và phảng phất thêm nét nào đó như lưu luyến.

Phải rồi, đoàn viên thanh niên Trung đoàn 68 đã xung kích giành hai điểm cao thắng lợi: một là huấn luyện giỏi công tác tốt, hai là kỷ luật nghiêm, nếp sống đẹp. Để đạt hai điểm cao đó họ đã đạt được 5 nhất: huấn luyện giỏi nhất, kỷ luật nghiêm nhất, an toàn cơ động nhất, bảo quản tốt nhất, bảo đảm đời sống vật chất tốt nhất.

Đi đôi với đạt thành tích cao nhất về huấn luyện trong giai đoạn một Trung đoàn 68 còn thực hiện được những điểm riêng:
- Mỗi đoàn viên lao động ngoài giờ 50 viên gạch mộc, chuyển lên sân trung đoàn để dựng 5 lò gạch, châm lửa đốt vào ngày mừng công.
- Củng cố xây dựng và phát triển khu hoạt động thanh niên, gồm thư viện, cắt tóc may quần áo, căng tin, sân chơi bóng bàn, bóng chuyền, bóng đá...
- Xây dựng xong con đường Thanh niên dài 2 kilômét phẳng lỳ, đẹp mắt, uốn cong trên đường vàotrung đoàn.
- Xây dựng đồi cây lưu niệm làm râm mát nơi trú quân và bảo vệ đất đai không bị xói mòn thoái hóa. Khu đồi phía trước dành cho chiến sĩ ra quân hàng năm trồng cây lưu niệm, khu đồi phía sau dành cho khách đến thăm đơn vị trồng cây lưu niệm.
- Dưới chân đồi đào ao thả cá, có phân định từng lớp nước cho các loại cá.

Những con số khô khan, khép tròn người chiến sĩ trong mọi kế hoạch, như tăng gia sản xuất, toàn sư đoàn đã thu được 87.131kg rau xanh, 94.610kg sắn tươi, 116.000kg đậu các loại, 2.00kg thịt, 2.698kg cá tươi, 6.758kg cây dược liệu, 95.000 viên thuốc các loại. 2.397.000 viên gạch, 265 tấn vôi, 30.000 viên ngói cải tiến, 932 mét khối cát, 532 mét khối sỏi đá, 185 mét khối gỗ, 2. 000 mét vuông nhà ở tạm... Những con số hết sức khô khan nhưng phải làm nên con số đó mới tự mình nuôi sống mình, mới xây dựng được đơn vị,đáng quý bao nhiêu trong hoàn cảnh này làm ra một cân lương thực cho đất nước, đáng quý bao nhiêu bằng hai bàn tay trắng dựng nên cả một cơ ngơi. Đáng quý bao nhiêu vừa huấn luyện quân sự vừa xây dựng kinh tế, đáng quý bao nhiêu chỉ 6 tháng đầu năm, 190 đoàn viên trở thành đảng viên và hết năm 1982 cũng có thêm một lực lượng xấp xỉ như thế bước vào đội ngũ Đảng cộng sản vinh quang.

Thêm những mối quan hệ làm vững chắc đơn vị, Sư đoàn Vinh Quang đã đỡ đầu trường con em liệt sĩ mang tên anh hùng Hoàng Văn Miện. Hàng tháng, hàng năm đoàn đến với trường và trường đến với đoàn, mối quan hệ thắm thiết ấy đã nâng thêm trách nhiệm của người anh, người chú, của người cháu, người em.

Mặc dầu gấp gáp trong mùa luyện quân, mới hai tháng của giai đoạn một, toàn sư đoàn đã góp mỗi người một viên gạch (tính thành một đồng) gửi lên Trung ương Đoàn thanh mền cộng sản Hồ Chí Minh, ủng hộ xây dựng khách sạn Khăn Quàng Đỏ.

Sư đoàn còn mời các huyện, các quận có con em đang làm nghĩa vụ quân sự tại sư đoàn tổ chức những đoàn đại biểu đến thăm góp sức vào xây dựng đơn vị.

Nổi bật lên là mối quan hệ với quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng. Quận Lê Chân đã về một đoàn gồm đại biểu ủy ban nhân dân, cơ quan quân sự, công đoàn, thanh niên, phụ nữ cùng đi, có đội ca khúc chính trị mang theo tặng phẩm đến dự ngày hội tuổi trẻ báo công của toàn sư đoàn. Các chiến sĩ của quận Lê Chân đã gặp riêng đoàn đại biểu báo cáo kết quả học tập của mình và hứa hẹn khắc phục những thiếu sót. Quận Lê Chân đã mời những đồng chí hoàn thành nhiệm vụ xuất sắc nhất trong giai đoạn huấn luyện một về dự đại hội tổng kết 6 tháng đầu năm của quận. Cách làm như thế, mỗi chiến sĩ đều thấy công việc của mình gắn liền với tập thể, với quê hương.

Sáng thứ hai hàng tuần như thường lệ, tiếng kèn gióng giả nổi lên từ phòng chính trị cũng là lúc tiểu đoàn tập họp đông đủ nghiêm chỉnh tại khu vực đóng quân của mình. Sáu khi chào cờ, đọc mười lời thề, nhận xét ưu khuyết điểm tiểu đoàn trưởng thông báo tình hình thời sự thế giới, trong nước, trong tuần mà ban tuyên huấn đã ghi tin đọc chậm qua đài Tiếng nói Việt Nam phát vào ngày thứ bảy cộng với những nhận định bổ sung của tuyên huấn xoáy vào thời sự nóng bỏng như Palextin, Libăng... gửi xuống các đơn vị.

Sự đoàn Vinh Quang đã thực hiện quy tắc giáo dục mới, thông báo tình hình thời sự vào sáng thứ hai, học chính trị hai giờ vào sáng thứ ba, thứ sáu. Mỗi chiến sĩ của Sư đoàn Vinh Quang phải thường xuyên nắm vững kẻ thù của ta hiện nay là ai, bạn của ta là ai và ta là người như thế nào, vị trí của ta ra sao.

Không nhận ra thù, bạn, mình sẽ gặp phải một cuộc sống luẩn quẩn, mất phương hướng, thụt lùi, tiêu cực ...

Sinh hoạt đầu tuần xong, các đơn vị ùn ùn kéo ra bãi tập chiến thuật, mở đầu cho giai đoạn huấn luyện hai.

Chúng tôi đi trên chiếc xe con của trung tá Phạm Quang Thệ và thiếu tá Nguyễn Chiến Trọng. Phía trước đoàn xe tham dự buổi tập đang lùi lũi vượt qua đồi núi trung du yên tĩnh. Nắng tháng tám đã có vẻ dịu đi vào buổi sáng không kịp làm tan những dải khăn sương lãng đãng trên các rừng cây phía xa.

[phonglan]

Đến bãi tập cơ bản, đoàn xe đi trước dừng lại. Tôi bắt gặp những khuôn mặt trẻ trung rạng rỡ, đấy là các kíp xe Đỗ Vũ Quang, Hoàng Công Mậu, Nguyễn Văn Tỉnh, Nguyễn Minh Đức, Đoàn Bá Khâu... Pháo thủ Phạm Xuân Mạch, Nguyễn Thọ Thược... Trắc thủ Nguyễn Viết Dũng, Nguyễn Công Bằng... Chiến sĩ thông tin Nguyễn Văn Thông...

Khuôn mặt chiến sĩ bộ binh đẫm mồ hôi, hồng hào, trang nghiêm trong chiếc mũ sắt, khuôn mặt chiến sĩ lái xe, pháo thủ rắn rỏi trong chiếc mũ công tác có máy thông tin gắn liền với thành xe.

Nhìn đội ngũ hôm nay không biết ai đã hết hạn nghĩa vụ quân sự, không biết ai đã nhập ngũ tháng 2 năm 1982. Bởi vì ai cũng say mê học tập. Thượng sĩ  Đỗ Vũ Quang ba năm liền chiến sĩ thi đua, một lái xe  tin cậy của mọi cấp chỉ huy, hết hạn nghĩa vụ quân sự từ năm trước, sáu tháng vừa rồi vẫn được cấp bằng khen về tinh thần tích cực xây dựng đơn vị.

Kia là kíp xe Hoàng Công Mậu, cả kíp đã đoàn kết giúp đỡ nhau, kíp trưởng, lái xe, pháo thủ đều trở thành đảng viên.

Tuổi trẻ có thể loạc choạc phần nào khi bước chân vào quân đội, nhưng qua giai đoạn huấn luyện một họ đã đồng hóa được trình độ kỹ thuật, chiến thuật, chính trị và tư tưởng.

Có thể nói thêm đôi điều về lái xe Nguyễn Minh Đức Anh quê Sơn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ Tĩnh, vào bộ đội ngày 16 tháng 11 năm 1978, vào Đảng ngày 4 tháng 5 năm 1980, cấp bậc thượng sĩ. 

Đức có dáng người tầm thước, khuôn mặt hiền, con người thoải mái, gây một sự cảm tình ban đầu và càng lưu luyến hơn khi gặp anh trong bộ quần áo đã bạc màu, mái tóc bay lơ phơ, tất cả như muốn nói không bao giờ anh quan tâm đến riêng tư.

Nghe tiếng máy là Đức biết được tình trạng xe và có thể biết tức khắc nếu trong xe cháy một bóng đèn hoặc hỏng một cầu chì. Là chiến sĩ lái xe nhưng Đức thường xuyên làm nhiệm vụ phó đại đội trưởng về kỹ thuật, chẳng hề ngại khó dù đang chuẩn bị đi chơi, nhưng nghe tiếng bạn gọi là lăn mình vào sửa chữa, sẵn sàng chia sẻ gian nan cùng bạn mà không hề tính toán riêng tư.

Xe quân sự là loại xe tương đối hoàn chỉnh, nhưng Đức vẫn tìm ra chỗ cần phải cải tiến. Ví như, bình thường người lái nhìn bảng số thấy có một bóng điện tắt, đây là báo hiệu bộ binh đã lên xe xong. Đức đặt ra câu hỏi, nhỡ có trường hợp hỏng hóc kỹ thuật bóng đèn ấy bị cháy và mình không biết, cứ tưởng bộ binh  đã lên xe rồi thì nguy hiểm xiết bao, nên Đức có sáng kiến đấu thêm vào xe một chiếc còi. Khi bộ binh lên xe xong thì đèn tắt và còi kêu.

[phonglan]

Đã có lần một cán bộ quân sự cấp cao về tận cơ sở kiểm tra, trong đoàn có những chuyên viên xe máy. Họ ngồi lên xe của Đức, nổ máy cho xe chạy. Xe đi  qua các sườn đồi chênh vênh, nghệ thuật như một diễn viên trong rạp xiếc. Người không hiểu chuyên môn nhìn thấy lo sợ tưởng có thể vỡ tim, khi nghĩ đến khối thép khổng lồ kia trượt xích mất thăng bằng lăn nhào xuống suối. Sau đó họ cho xe vượt qua 11 vật cản trên đường dài 4,5 kilômét chỉ mất 15 phút, đạt tiêu chuẩn giỏi.

Người chuyên viên quân sự kia đỡ nắp trên xe bước ra, đưa khăn lau mồ hôi trán giữa tiếng hoan hô rào rào không ngớt của toàn thể cán bộ, chiến sĩ  có mặt hôm đó. Ánh mắt người chuyên viên lộ vẻ tự hào lướt nhìn các chiến sĩ lái trẻ tuổi với câu nói thách thức: "Các bạn có ai lái được như tôi không?".

Đức im lặng bước ra khỏi hàng quân, mặt lạnh tanh.

Xung quanh nhiều tiếng lao xao: "Đừng tự ái, phải lường được sức mình. Định múa rìu qua mắt thợ ư?".

Đức nhẹ nhàng giao nhiệm vụ cho các chiến sĩ trong kíp xe, dặn dò thêm pháo thủ rồi báo cáo với người chỉ huy xin phép thực hành.

Xe nổ máy từ từ bò lên dốc, khói đen phụt ra thành từng vòng luẩn quẩn quanh xe. Những người có mặt hôm đó tưởng như mình cũng đang cầm lái, nên thần kinh căng thẳng, nhịp tim dồn hơn, chân, tay run run như lúc nào cũng xuýt ôm lấy đầu nhận thất bại.

Đức bình tĩnh lắm, xe đã bắt đầu vào khu vực có 11 vật cản. Xe qua vật cản thứ nhất là tránh hai cọc hạn chế, mọi người ào lên một tiếng nhẹ nhõm, xong rồi!

Vượt vách hụt - tiếng xuýt xoa: đạt yêu cầu!
- Lên dốc 35 độ, xuống dốc 35 độ - Được!
- Tránh 5 cọc hạn chế - tốt!
- Vượt cầu vệt - Hay quá!
Tiếng đệm theo về sau càng bình tĩnh hơn và về
sau nữa trở thành tiếng cổ vũ.
- Vượt bãi mìn - Khá!
- Vượt bãi lái tổng hợp - Giỏi!
- Vượt cầu chống lầy - Ưu tú!
- Tránh vách hụt đứng - Tuyệt vời!
- Vượt qua hào chống tăng 8 mét - vô địch!
- Tiêu diệt mục tiêu xuất hiện - Hoan hô.
Thời gian hết 10 phút 30 giây.

Cả thao trường rộn lên tiếng hoan hô. Những người lái xe tự hào với thành tích đồng đội, gọi tên đồng chí thân yêu bằng nhiều cách. Những người chỉ huy rơm rớm nước mắt, những giọt nước mắt sung sướng, chứa đựng gian nan vất vả, chịu khó mày mò kiên nhẫn tiến lên. Những giọt nước mắt tự hào.

Người chuyên viên xe máy của phái đoàn quân sự cấp cao có cái nhìn thách thức Đức lúc nãy đã xô tới đưa hai tay nâng Đức lên cao quá đầu ông. Ông thực lòng sung sướng: Hoan hô thế hệ trẻ.

Trên bãi tập sớm nay các chiến sĩ xe tăng đang lấy lá ngụy trang đột nhiên dừng lại hò la vẫy gọi. Tôi nhận ra họ vẫy chào đoàn xe tiểu đoàn công binh 17. Dẫn đầu đoàn là phó tiểu đoàn trưởng về kỹ thuật Trịnh Đình Thân.

Nhớ hôm đến thăm tiểu đoàn, Trịnh Đình Thân đã nói với chúng tôi: "Trong lúc đang đói mình phải làm sao cho anh nào cũng chạy được. Anh xem, đưa hai mươi tấn thép lên cao hạ xuống bằng mấy sợi dây cáp nhỏ như ngón tay cái, để biến thành một chiếc cầu cho xe tăng qua sông. Sợ quá? Khi nhận những trang bị mới này về, chúng tôi hoa mắt, trố mắt, trợn tròn mắt, ngơ ngác, bàng hoàng... Mình phải chỉ huy phải sử dụng những trang bị hiện đại như thế này ư? Trên chỉ thị: "Giao cho trang bị gì thì phải chiến đấu bằng trang bị đó". Chúng tôi bắt đầu tính chi li từng đức tính của người lính. Yếu gì, bổ sung gì. Cán bộ phải bám sát chỗ yếu, chỗ bổ sung đó. Tất cả phải trải qua thực nghiệm.

Giờ đây Trịnh Đình Thân ngồi thoải mái trên chiếc xe thứ hai, khuôn mặt toát lên vẻ đã làm chủ được khoa học kỹ thuật đưa tay vẫy vẫy chào các chiến sĩ xe tăng hứa hẹn một đợt diễn tập hợp đồng binh chủng vào cuối mùa huấn luyện giai đoạn hai.

Một xe xích khác từ bên trái đồi vọt lên. Trên xe một đại úy đưa tay ôm lấy nòng pháo, tư thế toát lên toàn vẻ mơ mộng của đời học sinh. Tôi nhận ra đại úy đó là tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 5, Nguyễn Xuân Kỷ, người điều khiển buổi học tập hôm nay. Kỷ nhảy xuống đưa tay lên mũ chào Thệ, chào tôi, rồi chạy tới ôm chầm lấy tôi: Bỗng chốc mới đó mà đã 8 năm rồi anh nhỉ!

Kỷ là trợ lý tác chiến của Trung đoàn 66, hồi ấy anh như một học viên thực tập đã đi cùng tôi tìm hướng đánh, cách đánh cho tiểu đoàn 8, tiểu đoàn 9 mở đột phá khẩu vào Thượng Đức. Bây giờ trông Kỷ gầy đen, sốt rét chưa tan hết, trên đôi môi thâm, đôi mắt quầng. Trông anh vẫn còn mang nhiều dáng dấp của người lính đánh Mỹ.

[phonglan]

Chưa đến giờ học tập nên vẫn giữ không khí trò chuyện thoải mái thân mật, dù giữa cấp trên và cấp dưới. Phạm Quang Thệ đi tới, giọng vui vẻ:
- Thế nào, "ngựa trưởng" bố trí quân xanh và các điểm bộc phá nổ xong chưa. Bảo vệ an toàn tuyệt đối. Chú ý giữ gìn bờ ruộng cho dân, mất nước là cày bừa gay lắm.
Thệ chỉ tay về phía mấy đám ruộng, chúng tôi nhìn theo thấy một ông già vác cuốc đi đi lại lại.
- "Ngựa trưởng" nhớ cho công binh đắp bờ ngay khi xe vừa chạy qua.

Tôi nói với Kỷ: .
- Mình không ngờ ngày nay cậu có biệt hiệu là "ngựa trưởng".
- Lỗi tại cái cô nhân viên của đoàn đấy anh ạ. .Con gái ngày nay thật là bạo mồm, trả đũa ngay tức khắc.
Trần Vũ hỏi tôi:
- Anh chắc chưa biết chuyện "ngựa trưởng"?
- Chưa.

Số là tiểu đoàn trưởng Kỷ cũng hay vênh mặt lên ra vẻ phớt đời trước hàng ngũ con gái. Chất lính đánh Mỹ là thế. Nhưng cô nhân viên của ban tuyên huấn chúng tôi cũng không vừa. Hôm sinh hoạt cơ quan tham mưu có cả Kỷ ở đó nữa, nhân góp chuyện vui cô ta mới kể rằng có anh bộ đội về nhà. Lại nhờ vợ giặt giúp quần áo. Người vợ lục tìm trong túi áo thấy có tấm giấy phép ghi chức vụ chồng mình là D trưởng. D trưởng là chức gì? Hay chồng mình chỉ huy một trại nuôi dê nên gọi là dê trưởng. Có lẽ thế. Thôi thì thời buổi kinh tế khó khăn này chỉ huy một đàn dê cung cấp thực phẩm cho đơn vị cũng là quý lắm rồi. Nghĩ vậy, nhưng cô ta còn chút phân vân là chồng đi mười năm rồi mà chỉ chỉ huy một đàn dê thì chậm tiến quá!

Hôm sau mấy người bạn đến chơi, liền hỏi thẳng là anh ấy đi bộ đội đã tiến bộ như thế nào, giữ chức vụ gì. Ý nghĩ chỉ huy đàn dê nhỏ quá trở lại nên cô ta định đặt cho chồng một chức vụ gì cao hơn, buộc mấy cô bạn kia phải khâm phục. A cô ta nghĩ ra rồi, oai hơn dê, cao hơn dê, đông hơn dê và cũng rất cần thiết cho quân đội. D là ngựa. Anh ấy chỉ huy đàn ngựa. Đã gọi D trưởng thì cũng có thể gọi “ngựa trưởng". Cô ta thoải mái trả lời bạn: "Chức vụ của chồng mình là "ngựa trưởng".

Kỷ thua cuộc đấy. Da đen mà vẫn nhìn rõ nét mặt đỏ bừng. Anh thấy các chiến sĩ gái Sư đoàn Vinh Quang táo tợn và thông minh chưa. Hôm nào tôi sẽ đưa anh đi xem nơi họ làm ngói, làm gạch, làm thuốc đông y... Toàn con gái thôi nhá.

Từ dưới sườn đồi bò lên một chiếc xe con vòng qua chỗ xe xích rồi dừng lại giữa bãi phẳng. Hai đồng chí mang cấp bậc thượng tá nhảy xuống gọn gàng như lứa tuổi thượng úy. Đó là Phúc Thanh sư đoàn trưởng Sư đoàn Vinh Quang và Lê Hồng Hải phó sư đoàn trưởng về chính trị. Phúc Thanh thoăn thoát bước tới chỗ cán bộ đang tập trung. Phạm Quang Thệ hô nghiêm và anh chạy tới báo cáo với sư trưởng. Trong mấy phút, bãi tập như lặng ngắt, xe tăng không nổ máy, con người đứng nghiêm như bất động... Phúc Thanh đáp lễ, chỉ thị mấy câu ngắn gọn. Bãi tập ồn ã trở lại.

Lê Hồng Hải bắt tay tôi nói:
- Đang phát động đợt thi đua lập thành tích chào mừng ngày Quốc khánh 2 tháng 9. Anh có thể nói chuyện cho chúng tôi nghe về Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2 tháng 9 được không?
Tôi trả lời:
- Đấy là một đề tài dễ nhất nhưng cũng khó nhất vì mọi chuyện mình nói ra người ta biết hết rồi, sổ sách ghi chép đầy đủ cả rồi... Tôi thường né tránh những buổi nói chuyện như vậy.

Hải nêu ý kiến:
- Thuở Cách mạng tháng Tám thì tôi và anh Phúc Thanh đều chưa ra đời, nên nói chuyện không hấp dẫn tí nào cả. Còn anh, anh cứ nói những chuyện mắt thấy tai nghe. Lúc ấy anh ở đâu làm gì, bọn Nhật cầm chân những người chỉ huy của ta đang diễn thuyết giữa sân Đô Lương kéo xuống như thế nào, quần chúng ồ ạt và cũng có những anh cuốn cờ cho vào ngực bỏ trốn ra sao. Hay quá chứ anh. Hấp dẫn vô cùng. Tiện thể anh nói chuyện về ngày thành lập Sư đoàn Vinh Quang trên đất Vinh Lộc ...

Có sự gợi ý của Hải lòng tôi cũng thấy rộ lên không khí cướp chính quyền. Tuy hồi đó tôi còn là một chú bé chạy lon ton theo bố, nhưng mà giờ đây tái hiện tất cả, khẳng định tất cả.

Trước khi bước vào tổ chức buổi tập, Nguyễn Xuân Kỷ vẫy vẫy, tay chỉ ông cụ đang vác cuốc đứng phía mấy đám ruộng lên chỗ mình rồi nói:
- Cụ ơi chúng cháu sẽ bảo đảm hoàn toàn các bờ ruộng. Mời cụ lên trên này kẻo chốc nữa ở đấy bộc phá nổ, không an toàn.

Kỷ quay sang nói với chúng tôi: .
- Mời các anh đến dưới cây mít của căn nhà ở bìa đồi kia cho có bóng mát. Hôm nay đang tập phân đoạn, sai đâu sửa đó. Đợt một tập đến đây tạm dừng, các anh sẽ thấy hết.

Chúng tôi kéo nhau đến đứng gọn dưới bóng cây mít cạnh nhà dân lợp gianh, vách đất. Trong nhà qua cửa sổ nhỏ như lỗ châu mai, tiếng một bà già vẳng ra nhắc nhở con cái làm tiếp các công việc.

Phía sườn đồi bên kia Nguyễn Xuân Kỷ đã tổ chức xong đội hình huấn luyện. Anh đi tới đâu chiến sĩ thông tin vội vàng bê máy chạy theo tới đó. Xe tăng, xe chiến đấu che lá ngụy trang kín mít như một đồi cây. Không gian yên lặng, tiếng máy thông tin mở sẵn kêu vo vo đợi lệnh tiểu đoàn trưởng...