Binh đoàn mang tên một dòng sông

[phonglan]

Kỷ ra lệnh ngắn gọn:
- Xe H91 xuất phát!
- H93 xuất phát!
- H95 xuất phát!

Rừng ran lên tiếng nổ, đất chuyển động, tai mọi người âm u. Xe tiến thành hàng dọc và lần lượt thực hiện theo mệnh lệnh của tiểu đoàn trưởng.
- H91 tản sang trái 50 mét!

Không cần phải to tiếng nhưng chiến sĩ thông tin cũng gào lên như muốn tiếng mình vang to ngang tầm cỡ với tiếng máy xe tăng.
- H91 sang trái 50 mét!
- Vượt vật cản!
- Chú ý vượt vật cản!
- Pháo ngăn chặn! Quân xanh đâu? Pháo ngăn chặn? Sao chậm thế?

Tiếng những người làm quân xanh trả lời thu rõ trong máy chỉ huy.
- Ai bảo chậm. Còn chờ bộ binh lên đã chứ. Này thằng Thông đừng bép xép cạnh thủ trưởng...

Bộc phá nổ! Những tiếng nổ rền, sức nổ mạnh, cộng với tro bụi, làm không gian trùm lên một khoảng trắng, khét lẹt.

Trong nhà gianh vẳng lên tiếng nói:
- Mẹ ơi cho con một nắm tro.
- Trong bếp ấy, cứ vào mà lấy.

Tôi nhìn lại thấy một chiến sĩ tay cầm cờ quân xanh, bưng đầy thúng tro chạy ra, liền hỏi:
- Xin một nắm, sao lại bê cả thúng?
Tiếng bà già vẳng ra:
- Không việc gì, cứ cho chúng nó lấy.
Chiến sĩ quân xanh toét môi cười:
- Phải cho khói lửa mù lên, như đánh trận thật sự, để còn chụp ảnh quay phim nữa chứ.

Nói xong anh băng băng chạy qua đồi cây vút thẳng đến hướng bộc phá đang liên tục nổ.

Xe chiến đấu thành đội hình hàng ngang, lùi lùi tiến, tiếng gầm rú như đe dọa kẻ thù. Bộ binh tiến trước xe 50 mét. Bộ binh băng qua ruộng lên đồi hỗ trợ cho xe tăng, xe tăng hỗ trợ cho bộ binh. Đội hình tuyệt đẹp, tuyệt hiên ngang. Quân đội ta mãi mãi là bách chiến bách thắng.

Nguyễn Xuân Kỷ lệnh ngừng tập 15 phút rút kinh nghiệm.

Trong căn nhà gianh bà già lễ mễ bưng ra một nồi nước chè xanh. Bà nói:
- Giỏi quá. Các chú tập giỏi quá. Ngày xưa tôi đã được xem Pháp đổ bộ. Các chú giỏi hơn Pháp nhiều.
Ông già vác cuốc lúc nãy đi tới, mặt hầm hầm:
- Bà này thật là... Đem ví quân ta với quân Pháp. Tôi nói cho bà biết cái thứ như thằng Pháp đã bị lớp  người như chúng tôi đánh thua rồi (chúng tôi đã đuổi cho chúng chạy re ở Hà Nam Ninh, Hòa Bình, Điện Biên).
Tôi hỏi:
- Bác trước ở bộ đội?
- Vâng. Bộ đội đánh Pháp (ở cái trung đoàn Ký Con thuộc Đại đoàn 304). Chà, thời trẻ của chúng tôi cũng oai hùng lắm các chú ạ. Chèo thuyền ra biển để đánh nhau với tàu chiến Pháp. Nó phải dùng đến đại liên mới bắn được ghìm thuyền chúng tôi. Thuyền đắm chúng tôi bơi vào bờ bàn cách đánh khác. Mỗi lần nghĩ lại máu trong người tôi ran lên... Biết các chú lập bãi tập ở đây tôi đi xem.
 - Cháu cứ tưởng bác sợ hỏng mất bờ ruộng.
- Vớ vẩn. Cái bờ ruộng có nghĩa lý gì. Nhìn thấy quân đội ta trưởng thành ngỡ như mình thêm sức sống trẻ lại mươi tuổi. Năm nay tôi bảy mươi...

Bà già lúc này bưng nước mời anh em uống nhận ra tôi, nói:
- Chú cũng đến đây à? Mời chú vào nhà chơi. Đi sát gần tôi bà hạ giọng. Cái chú "con hổ anh ơi?" kia kia. Đi với chiếc xe tăng thứ hai. Chú ấy lội nước nhanh thế, vượt được xe tăng. Trông nét mặt chú ấy nghiêm thế mà đóng kịch hay đáo để.
Tôi hỏi :
- Bà có thấy người bán hai chiếc bát tráng men không?
- Không thấy. Có lẽ họ ở đơn vị khác, đơn vị tập tành nghiêm trang đứng đắn thế này làm gì có người tính toán nhỏ nhen. Vả lại nếu có thì cũng nên tha  thứ, đời người ai chẳng một lần sai phạm, nhất là những người mới vào đời.

Sai phạm thì phải nhận kỷ luật. Thệ đi tới nói vậy và thêm: Hai người mang bát ra phố bán hôm nọ là ở đơn vị này đấy bác ạ. Đang cải tạo lao động. Rất tiếc rằng sai phạm ấy không thuộc anh em chiến sĩ mới 1982 mà lớp cũ...

Trước mắt tôi là trời xanh, mây trắng ùn lên từng cuộn đông đặc. Trời càng xanh, mây càng trong và lòng người càng mênh mang. Sự mênh mang ấy như hát lên trong lòng tôi về "Tháng Tám mùa thu xanh thẳm". Tôi chợt nhớ đến câu một nhà thơ đã viết:
"Mây nhởn nhơ bay, hôm nay ngày đẹp lắm. Mây của ta trời thắm của ta ... ".


                                                                                                      14-8-1982
                                                                                                         C.T.L

[phonglan]

 
VƯƠNG TRỌNG

THÁNG TƯ TA GHÉ BINH ĐOÀN

                                                                                                              Bút ký

Có tiếng gì gióng giả âm vang làm tôi tỉnh giấc. Tỉnh giấc chứ chưa thể tỉnh ngủ vì đôi mắt vẫn nhắm nghiền, chập chờn suy nghĩ chưa thể xác định được mình đang nằm ở đâu. Làm anh nhà báo hết  xuôi Nam lại ngược Bắc, hết lên rừng, xuống bể... thời gian ngủ trên giường khách nhiều hơn ngủ trên giường nhà mình, không có trạng thái lạ giường khó ngủ, nhưng những phút chập chờn thức dậy lúc bình minh thường khó xác định được mình đang ở đâu? Chính cái âm thanh gióng giả kia đã lôi tôi ra khỏi giấc ngủ và thả vào trạng thái lâng lâng, trôi nổi. Tôi khe khẽ trở mình và nhận ra mình đang nằm trên đệm ấm. Lại thoang thoảng mùi nước hoa! Ở đâu nhỉ, tất nhiên là không phải ở nhà mình, vì không gian vắng lặng không hề có tiếng xe cộ và âm thanh phố phường. Tôi quờ tay chạm phải chiếc công tắc đèn ngay đầu giường và vội vàng bật đèn lên: cô gái mặc đồ tắm trên tờ lịch chào tôi bằng nụ cười cố định. Đây là đâu nhỉ? Tôi nhìn lên bức tường phía đầu giường và gặp ngay một chiếc áo quân phục có cài sẵn quân hàm thượng tá! Đến lúc đó tôi mới trở lại trạng thái tỉnh táo hoàn toàn và xác định được mình đang nằm trên chiếc giường của thượng tá Nguyễn Thanh Tùng, Lữ trưởng Lữ đoàn pháo binh 164.

Căn phòng bên cạnh vẫn còn vang vọng tiếng ngáy khá sôi nổi của "bố già" Khoa. "Bố già" Khoa chính là thần đồng thơ Trần Đăng Khoa đấy? Mới ngoài ba mươi lăm tuổi nhưng Khoa khi nào cũng tự coi mình là "bố già". Đó là Khoa tự trào về mình đấy thôi, sự thật Khoa vẫn còn trẻ trung lắm.

Chiều qua, khi tới Lữ đoàn phòng không 673, Khoa liền từ bỏ cái vai "bố già" anh vẫn thích đóng để trở lại chính mình, hơn thế nữa lại là cái chính mình cách đây hơn hai mươi năm với đôi mắt mở tròn ngỡ ngàng và những câu hỏi hồn nhiên trước cảnh quan khoáng đãng và những công trình xây dựng hiện đại, đẹp đẽ của khu vực này. Không chỉ nhà của lữ đoàn bộ, nửa giống khách sạn, nửa giống như một ngôi nhà nghỉ mát dành cho cán bộ cấp cao và nhà của chiến sĩ các tiểu đoàn đều đàng hoàng sạch đẹp. Nhìn cơ ngơi tiểu đoàn, ngay những phút đầu tiên, khách có thể hiểu được nền nếp của đơn vị cũng như khả năng của các cấp chỉ huy. "Chỉ có thời bình bộ đội ta mới có những ngôi nhà như thế này!". Khoa tấm tắc khi ngắm nhìn ngôi nhà hai tầng của lữ đoàn bộ ngự trị trên đỉnh đồi, từ kiểu cách xây dựng đến vật liệu, màu sắc đều hiện đại, hài hòa. Tôi bổ sung: "Chỉ có thời bình cộng với cơ chế kinh tế thị trường thì mới có ngôi nhà như thế này, chứ nếu chỉ dựa vào kinh phí trên cấp thì làm sao có được". Thiếu tá Trần Xuân Thái, phó tham mưu trưởng lữ đoàn xác nhận điều bổ sung của tôi và nói rõ thêm:
- Kinh phí quốc phòng trên rót xuống cho việc xây dựng doanh trại chỉ một phần thôi, đủ bảo đảm cho lính có nơi ăn chốn ở, còn muốn đẹp đẽ và tiện nghi thì đơn vị phải bỏ thêm tiền vào, chứ không có cách nào khác.
Khoa hỏi ngay:
- Số tiền đó "các bác" lấy ở đâu?

Và Khoa cứ nhìn thẳng vào mặt tham mưu phó như muốn nói rằng "nếu ông không nói rõ điều này thì tôi không chịu nhìn đi nơi khác". Nhưng thiếu tá Thái có định lảng tránh câu trả lời đâu, anh nói:
- Thời gian huấn luyện, tất cả đơn vị phải tập trung, còn thời gian khác, trừ quân số thưởng trực sẵn sàng chiến đấu, chúng tôi sắp xếp cho một số chiến sĩ đi lao động, xa là vùng than Quảng Ninh, gần là làm gạch ở Bố Hạ, số tiền thu được ngoài việc cải thiện bữa ăn thường ngày cho anh em, số còn lại đem vào sửa sang doanh trại, tóm lại là để cải thiện ăn và ở mà thôi.

Cứ mỗi lần tới một căn phòng đàng hoàng của chiến sĩ, Khoa lại nhắc tới đời sống của các chiến sĩ hải quân ở đảo cách đây mười mấy năm mà anh đã từng sống với họ. Chiếc nhà chòi trên đảo chìm Thuyền Chài, nơi võng lính mắc thành từng tầng như những con dơi ngủ ngày, phía dưới, ngay trên mặt đảo những con cá mập lượn lờ, sẵn sàng đớp những con mồi, bất kể từ phương nào lại. Khoa bảo rằng, lính ta đã làm quen với những con mập thường đến kiếm ăn dưới chân chòi, đặt tên cho từng con để phân biệt, còn khi cần việc phải bơi mà thấy chúng thì nhớ bơi đứng, cá mập không bao giờ đớp đâu?

Khi theo thiếu tá Thái lên dốc để thăm trận địa phòng không, Khoa vẫn còn nuối tiếc quay lại nhìn những ngôi nhà to đẹp, miệng lẩm bẩm: "Lính bây giờ ăn ở sướng thật!".

Sau khi từ giã Lữ đoàn phòng không 673, chúng tôi đến Lữ đoàn pháo binh 164. Khi thấy dòng chữ "Đoàn pháo binh Bến Hải" khắc nổi trước hội trường, Khoa quay sang hỏi tôi:
- Lại pháo binh à? Sao quân đoàn này sẵn pháo thế?

Tôi hiểu ý Khoa là muốn tới một đơn vị khác, chẳng hạn như bộ binh, xe tăng... nhưng do thời gian không cho phép, chúng tôi không thể tới các đơn vị đó trong dịp này. Đó cũng là nỗi lo của tôi... Nhận trách nhiệm viết một bài bút ký về quân đoàn mà thời gian thâm nhập lại rất ít ỏi, sự hiểu biết hạn hẹp, thì làm sao lột tả được cái thần? Thôi thì, ta như người làm công việc quy hoạch rừng mà mới biết được một vài thứ cây thì cứ nói lên, người nghe cũng có thể hiểu đôi nét về khu rừng. Nhưng những cái cây – lữ - đoàn này cũng không dễ gì hiểu được, nó không phải là cây mà là một khu rừng nhỏ nằm trong khu rừng lớn, mà chúng tôi mới mon men chạm tới bìa rừng, đang nhờ cậy những người dẫn đường có kinh nghiệm. May mắn thay, người dẫn đường cho chúng tôi là một trong những người phụ trách, trung tá lữ đoàn phó Dương Hồng Niệm. Bây giờ thì anh đang tập thể dục với cán bộ và chiến sĩ trên sân với những tiếng hô đều đặn, khỏe khoắn, còn tôi đang nằm nhớ lại những gì anh đã tâm sự với mình, về truyền thống của lữ đoàn, về nỗi niềm của sĩ quan và chiến sĩ.

[phonglan]

Gọi tên Lữ đoàn pháo binh 164 thì ít người biết hơn tên Đoàn pháo binh Bến Hải, bởi chiến công thời chống Mỹ từng làm nức lòng cả nước, đặc biệt nhân dân hai bờ sông Bến Hải. "Tự lực tự cường, đánh giỏi, bắn trúng" là truyền thống của Đoàn tạo nên từ ngày ấy. Đã từng tham dự 2.784 trận, riêng trận tập kích vào căn cứ Dốc Miếu của Mỹ ngày 20 tháng 3 năm  1967 thì toàn lữ đoàn không một ai không biết, dù mọi người trong lữ đoàn bây giờ, kể cả các sĩ quan trong ban chỉ huy, ngày đó chưa ai nhập ngũ cả. Hơn một ngàn lính Mỹ bị tiêu diệt, hàng phục khẩu pháo và xe quân sự, nhiều kho xăng, kho đạn bị phá hủy, bọn tướng tá Mỹ ngụy không tài nào hiểu được, trên vùng đai trắng Vĩnh Linh, đất không còn cây, làng không còn nhà, trên bầu trời lúc nào cũng có máy bay  trinh sát thay ca túc trực, thế mà pháo binh của ta có thể bí mật kéo vào, ngụy trang bí mật đến giờ nổ  súng, làm chúng bất ngờ không thể trở tay! Sau ngày đất nước hòa bình, năm 1985 và 1992 tôi có hai lần tiếp xúc nói chuyện với nhà thơ Mỹ Bruce Weigl, giáo sư đại học, vốn là lính Mỹ từng chốt giữ tại Cồn Tiên, Dốc Miếu. Khi chuyện trò vui vẻ, tôi hỏi: "Năm 1967, khi pháo binh của chúng tôi tập kích vào đó, ông thấy thế nào?". Bruce Weigl nói: May quá, lúc đó tôi được chuyển về Khe Sanh rồi! Nhưng sự khủng khiếp của trận tập kích đó thì lính Mỹ chúng tôi ở nơi nào cũng biết"!

Tôi đã lần đọc lại những trang sử của lữ đoàn ghi lại chi tiết trận tập kích này và xem những tấm ảnh trong phòng truyền thống. Những bức ảnh đen trần ở màu thời gian có sức hấp dẫn ghìm chân người tham quan dừng lại. Trần Đăng Khoa chăm chú nhìn tấm ảnh chụp một cô dân quân mặc quần đen, áo gụ, đội mũ cài lá ngụy trang đang nạp đạn cho pháo giữa trận địa mịt mù khói lửa. Bức ảnh đó có dòng chữ chú thích:
Dân quân Vĩnh Giang (Bến Hải) phối hợp chiến đấu cùng cùng đơn vị đánh địch ở Dốc Miếu năm 1967.

Sau một hồi yên lặng. Khoa thốt lên lời hỏi bâng quơ: "Không biết cô gái này bây giờ ở đâu? Chắc đã thành bà rồi!". Không một ai ở lữ đoàn này có thể trả lời được câu hỏi đó cũng như không một ai biết được đại đội phó trinh sát Lê Ngọc Trường bây giờ ở đâu,nhưng hình ảnh anh trinh sát trận địa địch, điều chỉnh cho đạn pháo ta rơi trúng đích thì quá quen thuộc với cán bộ và chiến sĩ lữ đoàn này. "Chúng tôi hết sức quan tâm tới công tác giáo dục truyền thống cho đơn vị. Truyền thống giúp chiến sĩ tự hào về quá khứ, thêm sức mạnh cho hiện tại và tương lai". Trung tá Niệm nói thế khi dẫn chúng tôi xem từng tấm ảnh như lật lại từng trang truyền thống của lữ đoàn ...

Mùi nước hoa thơm nhè nhẹ đưa tôi trở lại với căn phòng lữ trưởng Tùng. Không may, tôi đến đơn vị anh công tác thì anh lại đi công tác Hà Nội, tôi được ngủ trên giường của anh nhưng không được trò chuyện cùng anh. Thế nhưng qua lời kể của trung tá Niệm, tôi hình dung ra anh rõ lắm! Anh là một lữ trưởng có năng lực trong việc lãnh đạo, tổ chức đơn vị hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ như huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, cải thiện đời sống bộ đội. Anh là người yêu thơ, yêu nhạc và yêu hoa. Việc cải tiến bước đầu chế độ tiền lương cho sĩ quan đã có tác dụng thiết thực cho cán bộ yên tâm công tác, gắn bó hơn với đơn vị. Nếu chỉ có thế hoàn toàn chưa đủ. Đặc điểm chung của sĩ quan ở lữ đoàn này cũng như nhiều đơn vị trong quân đoàn là có vợ con ở quê xa, vài ba tháng anh em mới có dịp thăm nhà vài hôm còn hầu hết thời gian sống với đơn vị ở doanh trại. Bởi thế nơi ăn chốn ở phải đàng hoàng. Bộ đội không những giỏi trồng rau mà phải biết trồng hoa và thưởng thức hoa. Lữ trưởng Tùng nghĩ thế và được nhiều sĩ quan, chiến sĩ tán đồng. Luống hoa đủ loại, đủ màu sắc ngoài sân và ảnh của những cô gái đẹp trên tường làm cho cuộc đời người lính bớt khô khan, thêm vui, thêm đẹp.

Buổi tập thể dục đã kết thúc, tiếng hô: "Rèn luyện thân thể... " vang vọng một vùng trung du. Thế mà tiếng hô đó không hề có ảnh hưởng gì đối với tiếng ngáy của "bố già" Khoa. Đêm qua tôi mải mê chơi cờ tướng với một sĩ quan pháo binh cao cờ, đặc biệt sử dụng rất linh hoạt và hiệu quả đôi pháo, còn Khoa nói chuyện thơ với anh em đơn vị, kể cả số sĩ quan của lữ đoàn đang dự lớp tập huấn. Khoa có hàng chục bài nói khác nhau đối tượng nào cũng có bài phù hợp. Đêm qua anh giới thiệu, bình giảng thơ viết về người lính qua các cuộc chiến tranh. Giọng nói rủ ri, từ tốn của Khoa không những cung cấp cho người nghe lượng kiến thức đáng kể, mà đối với người lính, điều đáng kể hơn là giúp cho họ tiếng cười sảng khoái. Tin chắc rằng, nhiều chi tiết Khoa cung cấp, đối với anh em mấy tháng sau còn được nhắc lại như nhắc lại một chuyện tiếu lâm.

[phonglan]

Đại tá Tư lệnh phó quân đoàn Phạm Xuân Thệ niềm nở đón tiếp chúng tôi tận hành lang. Sau cái bắt tay rất lính, anh dẫn tôi và Khoa vào căn phòng làm việc Anh tự tay rót nước mời từng người và hỏi han công việc mấy hôm chúng tôi đến các lữ đoàn. Ngồi đối diện với anh, tôi có dịp quan sát tướng mạo con người mà báo chí và đài phát thanh đã bao lần nhắc đến với sự ngưỡng mộ lớn lao. Tóc dày, mày rậm, cằm  vuông, với giọng nói hào hứng và khỏe khoắn. Thầy tướng Khoa thì thầm: "Tướng ông này rồi còn làm rất to". Không hiểu sao từ khi bước vào căn phòng này là tôi cách ly hiện tại để sống lại không khí những ngày cuối tháng tư năm 1975. Mười chín năm nay, anh đã từng tiếp hàng trăm nhà báo, anh đã tường thuật bao lần trận đánh trên đường tiến vào Sài Gòn, những câu chuyện đã xảy ra ở Dinh Độc Lập và Đài phát thanh vào buổi trưa lịch sử 30 tháng 4 đó. Thế nhưng mỗi lần kể lại, chính bản thân anh được sống lại những ngày tháng không thể nào quên, anh trở lại tuổi đời hai bảy, cấp bậc đại úy, chức vụ phó trung đoàn trưởng Trung đoàn bộ binh 66 thuộc Sư đoàn 304. Anh tâm sự:
- Hồi đầu chiến dịch, chỉ là một đại úy trung đoàn phó tôi chưa hiểu được toàn cục, tầm chiến lược còn hạn chế nên sau khi giải phóng thành phố Đà Nẵng tôi chưa thể hình dung được tình hình có thể diễn biến nhanh như thế! Ngày 16-4 chúng tôi được lệnh hành quân về phía nam, theo đường quốc lộ 1. Trung đoàn tôi đi đầu đội hình quân đoàn. Ngày 19 giải phóng Phan Rang, đêm 21 giải phóng Hàm Tân. Đêm 23 chúng tôi đã hành quân đến đồn điền ông Quế cách Sài Gòn chỉ 60 cây số...

Đại tá Thệ hào hứng nói về những cuộc hành quân và những địa danh vừa mới được giải phóng. Tôi nhớ lại những ngày đó, tôi, Duy Khán, Gia Dũng đang bị kẹt ở Huế vì xe ùn ùn vào Nam nhưng đang lúc ưu tiên chở lính, chở đạn vào đánh trận cuối cùng hơn là chở mấy nhà thơ tạp chí Văn nghệ quân đội vào để bổ sung cho Văn nghệ quân giải phóng. Ban đêm tôi nghe đài BBC mô tả chi tiết từng cánh quân hùng mạnh của Binh đoàn 2 tiến theo đường 1, ban ngày theo các đồng chí cán bộ thông tin của thành phố liên tiếp tô đỏ những tỉnh vừa được giải phóng. Sáng nào chúng tôi cũng kéo đến chất vấn đồng chí phụ trách đoàn giao liên về chuyện chưa bố trí được xe để chúng tôi theo kịp chiến dịch.

Tôi hỏi anh Thệ:
- Các anh tiến quân như vậy không có sự kháng cự nào đáng kể của đối phương à?
- Không phải thế - đại tá lắc đầu - Đành rằng ta tiến nhanh tiến mạnh, nhưng bọn chúng cũng không dễ dàng gì đầu hàng đâu. Chúng ta còn phải đổ máu ngay trước cửa Dinh Độc Lập. Tôi nói tuần tự để anh biết. Ngày 25 - 26 chúng tôi đi trinh sát và bọn địch đã phát hiện ra ta, chúng liền gọi máy bay ném bom và pháo tập kích. Ngày 26, E9 đánh căn cứ Nước Trong, không giải phóng được, bị thiệt hại đáng kể. Ngày 27, trung đoàn chúng tôi kết hợp với E9 mới giải phóng được Nước Trong rồi tiến về Long Thành. Lúc này binh đoàn mới quyết định thành lập mũi thọc sâu để khoan vào Sài Gòn gồm trung đoàn chúng tôi, lữ đoàn thiếu 203, một tiểu đoàn pháo, một tiểu đoàn cao xạ và lực lượng công binh, đặc công... Chúng tôi được lệnh đánh để vào Sài Gòn, cho phép bỏ qua những lực lượng địch chống cự hai bên đường. Năm mục tiêu của mũi thọc sâu này là Dinh Độc Lập, Đài phát thanh, Bộ tư lệnh Hải quân, Tổng nha Cảnh sát và Ngân hàng Đông Á.
- Địa hình thành phố Sài Gòn "các bác" đã được học kỹ từ trước à? Thần đồng thơ hỏi.
- Không, không - Đại tá cười rồi giải thích – Chúng tôi chỉ có tấm bản đồ hành chính Sài Gòn do anh Đinh Quang Thành ở Thông tấn xã tặng sau khi anh lấy được ở Đà lạt. Thời gian chúng ta không nhiều, tôi bỏ qua một số trận dọc đường để kể hai anh nghe từ trận đánh cầu Sài Gòn. Đi đầu mũi tiến công của ta là xe tăng, hai bên xe tăng buộc nhiều cây cao su, bao gạo cho bộ binh cầm AK, B40, B42... sẵn sàng  nhả đạn. Chúng tôi đến cầu Sài Gòn lúc bảy giờ sáng. Địch dùng ụ cát, thùng phi xây dựng các vị trí phòng . thủ. Hỏa lực của chúng từ lô cốt, xe tăng và pháo từ những chiếc tàu trên sông bắn vào đội hình của ta. Mũi tiến công của ta bị dừng lại. Có xe tăng bị sa lầy, tiểu đoàn trưởng Ngô Xuân Nhỡ hy sinh ngay khi đang chỉ huy xe tăng của mình. Chúng tôi được lệnh dùng pháo bắn thẳng vào lô cốt và xe tăng địch. Một chiếc xe tăng M.41 của địch cháy ngay giữa cầu, đạn trong xe nổ ầm ầm, lửa bốc lên chế ngự mặt đường. Lợi dụng có cơn gió thổi bạt ngọn lửa về một phía, và biết đạn trong xe đã nổ hết, xe tăng và bộ binh của ta lần lượt qua cầu. Đến ngã tư Hàng Sanh, đoàn đang lúng túng thì thấy những người dân hé cửa nhìn quân giải phóng và chỉ cho lối rẽ vào cầu Thị Nghè. Một ông già vác lá cờ Giải phóng từ Thảo Cầm viên chạy ra, tự nguyện leo lên xe dẫn đoàn tiến về dinh Độc Lập. Lúc này bọn lính dù còn cố thủ ở đây bắn tỉa vào đội hình của ta. Chiến sĩ Nguyễn Huy Hoàng trúng đạn ngã từ trên xe tăng xuống hy sinh ngay trước cửa dinh Độc Lập. Sau ba chiếc xe tăng của ta húc cổng vào trong dinh thì xe Jeep của tôi vào, tập trung lính dù ngồi lại một góc. Ngay sau đó thì quân ta và các nhà báo ùa vào rất đông...

[phonglan]

Khi vào đến dinh Độc Lập, ai cũng muốn cắm cờ để chứng tỏ rằng mình đã đến cái đích cần đến nên dọc lan can anh em ta cắm rất nhiều cờ. Một người to béo bệ vệ thấy tôi vào thì đứng nghiêm nói: "Báo cáo cấp chỉ huy, tôi là chuẩn tướng Nguyễn Hữu Hạnh ...Tổng thống Dương Văn Minh đang có mặt trong phòng, đợi các ông vào để bàn giao...". Lúc đó chúng tôi không ai mang quân hàm, nhưng có lẽ ông Hạnh thấy tôi cầm súng ngắn nên nghĩ tôi là cấp chỉ huy. Tôi vào, Dương Văn Minh đứng dậy đưa tay ra để bắt tay nhưng tôi từ chối. Tôi bảo: "Các ông phải đầu hàng vô điều kiện và sang Đài phát thanh để kêu gọi binh lính hạ vũ khí". Dương Văn Mình xin được làm thủ tục đầu hàng ngay tại dinh Độc Lập vì sợ trên đường đi sang Đài phát thanh không được an toàn. Tôi dùng chiếc xe Jeep của mình để đưa Dương Văn Minh, Vũ Văn Mẫu sang Đài phát thanh, tôi và ông Minh ngồi cùng ghế, ông ta ngồi phía trong, tôi ngồi ngoài. Lúc đó nhân viên đài phát thanh nghỉ hết, có người phải đi gọi. Tôi viết lời đầu hàng để ông Minh đọc nhưng do tôi viết tháu quá, ông Minh không đọc được, ông đề nghị tôi đọc để ông ấy chép. Tôi đọc ông ghi đến câu: "Tôi, Dương Văn Minh, đại tướng, tổng thống chính phủ Việt Nam cộng hòa... " thì ông dừng bút bảo: "Thưa ông, chỉ đề là đại tướng thôi, chứ tổng thống thì tôi chỉ mới nhận vài ngày... Tôi bảo: Dù một giờ cũng là tổng thống... ".

Tôi hỏi đại tá Thệ:
- Hồi tháng 5 năm 1975, khi vừa mới giải phóng Sài Gòn tôi có về công tác tại Lữ đoàn xe tăng 203 của Quân đoàn ta và có làm việc với trung tá chính ủy lữ đoàn Bùi Tùng. Anh Tùng có kể chuyện bắt Dương Văn Minh đầu hàng và báo chí của ta cũng in lại chuyện này. Anh nghĩ như thế nào về điều đó?
Đại tá Thệ giải thích:
- Về chuyện này, có nhiều tình tiết tôi và anh Bùi Tùng chưa thống nhất với nhau. Còn điều tôi kể với anh là kể những gì tôi đã chứng kiến vào buổi trưa lịch sử đó. Khi Dương Văn Minh chép xong lời tôi đọc thì tôi thấy một người đứng tuổi, to cao, da ngăm đen hỏi tôi :
- Anh là ai?
Tôi liền giới thiệu họ, tên, chức vụ, cấp bậc của mình. Người ấy nói: .
- Tôi là Bùi Tùng, trung tá, chính ủy lữ đoàn 203.

Lúc ấy tôi chỉ là đại úy, nên phần tiếp nhận lời đầu hàng của Dương Văn Minh thì do anh Tùng thảo và đọc trước đài...

Sau khi làm xong thủ tục đầu hàng ở Đài phát thanh, tôi lại đưa Dương Văn Minh và Vũ Văn Mẫu trả lại dinh Độc Lập. Có người còn dọa bỏ tù tôi vì tội tự tiện mang ông Minh đi đâu mà không xin phép. Tôi thì nghĩ đơn giản: Ông Minh tuyên bố đầu hàng sớm phút nào thì máu người Việt Nam ngừng đổ sớm phút ấy.Chỉ tiếc là mảnh giấy tôi viết và mảnh giấy ông Minh chép lại, bỏ trong túi áo tôi đã giặt mất ngày đi tiễu phỉ ở Tây Nguyên. Hơn nữa, mình đâu có ý thức bảo tồn,bảo tàng và không ngờ về sau lại có chuyện phức tạp quanh vấn đề này!

[phonglan]

Nhân dân Thái Bình vẫn tự hào về bốn người con của quê hương cùng thuộc lực lượng vũ trang, cùng lập được những chiến công như đánh dấu cái mốc của những giai đoạn lịch sử. Bốn người đó đã có dịp đứng kề nhau trong một tấm ảnh đó là Nguyễn Thị Chiên, Tạ Quốc Luật, Phạm Tuân và Bùi Quang Thận.  Người anh hùng lực lượng vũ trang đợt đầu tiên,người bắt sống tướng Đờ Cát ở Điện Biên Phủ, nhà du hành vũ trụ đầu tiên của Việt Nam và người cắm cờ trên nóc dinh Độc Lập trưa 30 tháng 4 năm 1975. Một trong bốn người đó, anh Bùi Quang Thận, hiện là thượng tá trưởng phòng Tăng - Thiết giáp của Binh đoàn 2. Đầu tháng 5 năm 1975, tôi tìm đến Lữ đoàn 203 để gặp anh ở Long Bình nhưng không lần nào gặp được vì hết nhà báo này lại đến đoàn làm phim nọ liên tục kéo anh vào dinh Độc Lập để nghe anh tường thuật, ghi tiếng, ghi hình. Anh em ở đơn vị còn bảo tôi rằng, anh Thận mấy lần đi xe Jeep về Sài Gòn bị các loại xe khác va quệt, thế là có lần anh dùng xe M113 chiến lợi phẩm để vào thành phố. Mặc dù đã trông thấy ảnh anh in trên sách báo nhiều lần, thế nhưng khi ngồi đối diện với anh, tôi không khỏi ngỡ ngàng. Đó không chỉ là cảm tưởng của tôi và Khoa mà hầu hết những người đã nghe chiến công của anh, khi gặp anh đều có sự ngỡ ngàng như thế. Ở anh Thận, ta không thể tìm thấy nét gì đặc biệt ngoài sự biến dị có pha chút quê mùa từ mái tóc khuôn mặt đến cử chỉ và đặc biệt là giọng nói. Nhắc tên tôi, anh nhận ra ngay vì anh biết năm 1975 tôi đã mấy lần đến tìm anh ở đơn vị. Không vì thế mà anh vồn vã, vồ vập. Ở kiểu người như anh, yêu quý ai thì chỉ giấu trong lòng, nhưng nếu có điều gì không bằng lòng với người khác, kể cả cấp trên mình, thì hay nói thẳng. Nói chuyện với anh chúng tôi phải hỏi liên tục, vì với một câu hỏi, người khác có thể kể một chuyện dài, nhưng anh chỉ nói một vài câu, khi nhắc lại một chuyện gì cảm động anh thường lặng đi, mắt nhìn xuống mặt bàn. Đó là khi anh nói đến sự hy sinh của Ngô Xuân Nhỡ, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn một. Anh và Nhỡ vốn ở hai tiểu đoàn khác nhau nhưng cùng chung một mũi tiến công, 7 giờ sáng ngày 30 tháng 4 đã đến cầu Sài Gòn. Nhỡ đứng nhô nửa thân ra khỏi cửa xe tăng chỉ huy xe của mình và các xe khác trong đơn vị bắn vào những ổ hỏa lực của giặc thì bị một viên đạn AR.15 bắn đúng vào giữa trán. Nhỡ hy sinh, gục đầu lên thành xe, chân vẫn đứng nguyên vị trí nên đồng đội ngồi trong tăng không hềbiết anh hy sinh, mà cứ theo mệnh lệnh của anh phát ra trước đó. Hạ hết mục tiêu này đến mục tiêu khác, một lúc sau không nghe anh ra lệnh tiếp hoặc nói một câu nào mới phát hiện ra anh đã hy sinh trong thế đứng chỉ huy của mình. Điều cảm động là nhiều đồng đội không cầm được nước mắt, sau ngày đất nước giải phóng, vợ anh mới viết thư vào cho anh, khoe rằng chị đã sinh một đứa con trai thật giống anh! Đứa con đó không phải do kết quả một lần anh về phép mà do chị lặn lội từ quê hương Hiệp Hòa, Hà Bắc vào thăm anh tận nới đóng quân của anh ở Quảng Trị vào mùa hè năm 1974, vào dịp thành lập Binh đoàn 2. Chị biết đâu đứa con trai chẳng bao giờ được thấy mặt bố và khi lá thư của chị tới đơn vị thì anh đã vĩnh biệt cuộc đời. Nhớ thương anh, chị nguyện nuôi con khôn lớn và cho nó đi theo con đường của anh. Năm ngoái chính chị đã đưa con lên đơn vị cũ, Lữ đoàn 203 và xin cho con được nhập ngũ làm lính xe tăng... Trần Đăng Khoa rất muốn gặp người lính trẻ, chắc Khoa dự định làm một bài thơ, nhưng vì thời gian quá ít, quãng đường lại xa nên đành chịu, trí tưởng tượng của nhà thơ gánh lấy phần thiếu hụt của tai nghe, mắt thấy. Anh Thận và hai chúng tôi lặng đi một lúc lâu rối trí óc lại quay về quãng đường từ cầu Sài Gòn đến dinh Độc Lập. Tôi nhớ chuyện đại tá Phạm Xuân Thệ kể, chiếc xe Jeep của anh Thệ vào dinh Độc Lập sau ba chiếc xe tăng, nghĩa là khi anh Thệ đến nơi thì đã thấy ba chiếc xe tăng trong sân dinh Độc Lập, chứ không thể biết được những chiếc xe đó đến từ khi nào. Và anh Thận cho biết ba chiếc đó vào dinh thời gian cách nhau khá xa. Tôi hỏi:
- Khi qua cầu Sài Gòn, xe của anh dẫn đầu đoàn nên vào dinh được sớm nhất phải không?
Anh Thận lắc đầu:
- Đến ngã tư Hàng Sanh, xe của tôi vẫn còn đi thứ ba sau hai chiếc xe của tiểu đoàn một. Lại phải đánh nhau với bốn chiếc M113 của địch, rồi chiếc đi đầu cứ thế đi thẳng, chiếc thứ hai rẽ theo đường vào cầu Thị Nghè, tôi quyết định cho xe mình đi theo chiếc thứ hai. Chiếc xe đi trước xe tôi bị địch bắn cháy ngay ở cầu Thị Nghè, chúng tôi tiêu diệt hai chiếc M.41 vượt qua cầu rồi tìm đường về dinh Độc Lập. Hỏi dân, họ bảo, cứ qua bảy ngã tư, rẽ trái là đến...

[phonglan]

- Anh nghĩ như thế nào khi cho húc đổ cổng sắt?
- Nói thật với hai anh, khi trông thấy dinh Độc Lập đứng sừng sững, tôi muốn ra lệnh bắn một phát đạn vào chính diện cho hả giận, vừa trả thù cho đồng đội mới hy sinh vừa uy hiếp bọn lính dù lúc đó còn lẻ tẻ bắn tỉa. Rủi thay và may thay, rủi là với ý nghĩ thời điểm đó, xe tăng tôi không còn viên đạn nào nữa? Tôi và Khoa nhìn nhau. Hú vía, nếu những viên đạn xe tăng bắn thẳng vào dinh, khi mà ông Dương Văn Minh và nội các còn ở trong đó thì tình hình diễn ra có lẽ phức tạp hơn nhiều. Phải tặng thưởng huân chương cho người nào quyết định cơ số đạn mang theo ngày hôm đó!
- Thế là anh húc đổ cổng để thị uy, xích xe thay thế những phát đạn. Ai giao cho anh nhiệm vụ cắm cờ?
- Nhiệm vụ cắm cờ quân đoàn giao cho đại đội 3 của tiểu đoàn một, vốn là đại đội anh hùng, nhưng lúc này xe họ chưa vào dinh. Phải làm cái gì đó để chứng tỏ mình chiếm được dinh Độc Lập rồi chứ? Khi xe tăng dừng lại, tôi nghĩ ngay chuyện cắm cờ và lấy luôn cái cờ giải phóng, cỡ mét hai nhân tám mươi phân vốn buộc trên cần ăng-ten của xe, chạy vào dinh...

Rồi anh kể về sự lúng túng của mình khi tìm đường lên nóc dinh. Anh đang phân vân không biết đi lối nào thì gặp một người to béo, hình như là ông Nguyễn Hữu Hạnh, chuẩn tướng ngụy quân Sài Gòn, dẫn anh tới thang máy. Cũng như hầu hết cán bộ và chiến sĩ ta, lúc đó anh chưa biết thang máy là gì nên khi thấy người đàn ông kia ấn nút cho thang mở và mời anh vào thì anh cảnh giác lui lại, bảo ông ta vào trước đi. Khi hai người đứng trong thang, ông kia định đưa tay ấn nút cho thang chạy thì anh nghĩ đó là một hành động ám muội nên dùng bàn tay mình chộp lấy mu bàn tay múp míp kia, làm cho ông ta phải dừng lại và giải thích.

Cờ ngụy khác xa cờ ta và cách buộc cờ của họ cũng khác. Khi kéo lá cờ ba que trên cột cờ xuống, định gỡ nó ra, anh đã chú ý điều đó. Họ không luồn dây vào cờ như ta quen làm mà dùng nhiều đoạn dây thép ngắn buộc chặt vào dây, làm cho công việc tháo gỡ mất rất nhiều thời giờ, khi thời gian phải tính bằng giây, bằng phút. Tháo được hai nút dây thép, nhìn số nút còn lại khá nhiều, anh ghé răng vào cắn rồi xé lá cờ đó rách dọc theo mép dây, treo lá cờ Giải phóng lên, sau khi ghi tên mình và thời điểm 11 giờ 30 phút. Lá cờ ngụy anh vất trên sân thượng, đi một đoạn, không hiểu sao, anh quay lại nhặt, gấp lại cắp vào nách thanh thản đi xuống.
Vâng, chuyện cắm cờ của anh lịch sử đã ghi nhận và vinh quang đó không chỉ của mình anh mà của Lữ đoàn 203, của Binh đoàn Hương Giang. Bắt tổng thống ngụy quyền Dương Văn Minh đầu hàng và tiếp nhận sự đầu hàng của ông ta ở Đài phát thanh cũng là chiến công của Binh đoàn 2. Cuộc hội thảo khoa học do binh đoàn tổ chức năm 1990 đã kết luận:
Phạm Xuân Thệ là người bắt Dương Văn Minh ở Dinh tổng thống, đưa sang Đài phát thanh còn trung tá Bùi Tùng là người đã đại diện cho Quân giải phóng, chấp nhận sự đầu hàng đó.

Trời sắp tối, chúng tôi phải chia tay Bùi Quang Thận. Khi lên xe trở về Hà Nội, Khoa nói với tôi: Rất tiếc là ta chưa biết gì về đời tư anh Thận. Vâng, tiếc thật, bạn đọc muốn biết rất nhiều thứ xung quanh chiến công những người anh hùng. Hẹn dịp sau ta lại lên thăm binh đoàn, trò chuyện với các anh lâu hơnvà thế nào cũng tìm đến Lữ đoàn 203, nghe họ kể chuyện mà sống lại những ngày tháng Tư lịch sử, mà gặp mặt với người lính trẻ tại đơn vị của người cha đã hy sinh ở cửa ngõ Sài Gòn. Và để cho chuyến đi có thêm nhiều ý nghĩa, ta sẽ thăm quân đoàn vào tháng Tư hàng năm như lần này ta đã ghé thăm...


                                                                                                                    V.T

[phonglan]

LÊ LỰU

NĂM THÁNG VÀ ĐỒNG ĐỘI

                                                                                                                   Ghi chép

Chúng tôi ngồi nhũng nhẵng trong chiếc "oát"  nhảy chồm chồm trên những đoạn đường bụi mịt mù đùn ra từ những xe chở đạn, xe kéo pháo, xe chỉ huy chạy phía trước để "tiến vào trận địa". Tóc, mi mắt trắng bụi. Mồm sàn sạn cát và người đau như bị đánh. Nhưng mà vui. Cuộc diễn tập thực binh có bắn đạn thật của Sư đoàn B25 xốn xang gợi lại không khí trận mạc. Nôn nao nhớ những đêm Trường Sơn, xe đi trong dòng sông bụi "tăng cung vượt chuyến", nhớ những đoàn quân "thần tốc", "táo bạo" ùn ùn pháo xe để đi "tổng tiến công" trên đường quốc lộ 1. Rồi những chuyến đi Mèo Vạc, Đồng Văn, Thanh Thủy, Vị Xuyên, Lạng Sơn và Tiên Yên, Ba Chẽ... đã có bao nhiêu là kỷ niệm, vô vàn là những gian nan từng nếm trải cùng đồng đội. Vậy mà cộng cả cái đã làm được và cả cái phần quá khứ thêm thắt cho mình cũng không đủ sức leo lên chỗ lấp lóa hai nhà bạt trên đỉnh đồi lởm chởm cây và đất sỏi. Nắng cuối đông hanh khô đổ xuống thung lũng màu vàng như lửa cháy từ các ruộng tua tủa gốc rạ đến chân các điểm cao 134 và 283.

"Hay là ta quay lại sở chỉ huy đoàn đã". Anh Thư - thiếu tá, trợ lý của binh đoàn đi cùng như đọc được ý nghĩ của chúng tôi, anh nói ngập ngừng rồi quả quyết: "Sắp đến giờ ăn trưa, mà các "cụ" lại có tuổi. Thôi, mời các "cụ" lên xe".

Cái mệnh lệnh ấy thật mát rượi, nhưng cũng hơi xấu hổ và chột dạ vì cái sự nhàu nhĩ trên khuôn mặt mình quả đã già cũ lắm rồi sao! Mười năm trước, chúng tôi leo lên cao điểm 500 ở Lạng Sơn cũng vào cái giờ sắp ăn cơm trưa và nắng cuối mùa khô gắt như thế này mà vẫn thản nhiên, vẫn nói cười hăm hở. Bây giờ, đã trên dưới năm mươi (tất nhiên nhà thơ Anh Ngọc còn trẻ hơn tôi rất nhiều), đã đuối sức quá so với các anh đoàn trưởng Trần Đại Loạn, tham mưu trưởng Thiều Chí Đình, chủ nhiệm chính trị Phạm Quang Tách. Các anh ấy có người chỉ kém bọn tôi bốn năm tuổi vẫn leo lên, leo xuống các điểm cao vài ba lần một ngày. Cứ thản nhiên như đi dạo. Thèm quá. Cách nhau bốn năm tuổi đã là một khoảng cách. Một khoảng cách không rõ ràng nên cứ lầm tưởng mình còn trẻ trung lắm, cứ hí hửng mình còn dư thừa sức lực còn làm được nhiều việc lắm. Ai ngờ? Vài tháng trước tôi phạm luật đi đường qua ngã tư đèn đỏ. Anh công an rất trẻ huýt còi, nghiêm mặt, phảy tay ra hiệu cho xe tôi dẹp vào lề đường. Một tay giơ lên chào, tay kia nhanh chóng rút chìa khóa điện, anh yêu cầu tôi xuất trình giấy tờ. Xem xong, khuôn mặt anh dịu đi đột ngột, miệng tủm tỉm cười.
- À, à... Bố thì con có biết. Thế năm nay bố sáu mấy nhát rồi?
Chắc là anh ta nhầm. Tôi nghĩ và mủm mỉm cười:
- Sáu bảy nhát.
Chỉ vào bà vợ tôi đã vào "trạc ngoại tứ tuần", giọng anh thân tình sởi lởi.
- Bố nhá. Bố sáu bảy nhát, là bố có chết cũng là được rồi. Nhưng bố còn phải lo cho con gái bố ngồi ở đằng sau nữa chứ. Thế bố không nghĩ đến "tương lai con em chúng ta" à? Con đề nghị bố, một là, bố phắn con honđa này đổi con city. Hai là, bố để con gái bố lai bố. Bố rõ chưa.
- Rõ.

Một thoáng buồn lúc ấy thoảng qua.

Một thoáng đứng ở bờ ruộng nhìn con đường cheo chênh vênh lên đến chót vót điểm cao lúc này lại thấy nỗi bất lực mênh mông hiện ra rõ ràng trước mặt mình. Ngỡ chuyện bỡn cợt chỗ ngã ba, ngã tư xô bồ ầm ĩ là nhầm lẫn, đến đây, hóa ra nó là "các cụ có tuổi" thật.

[phonglan]

Đêm. Thung lũng như dâng lên trong sương mù. Không trông thấy gì. Chỉ nghe thấy tiếng lép bép của những cọng rạ đổ rập dưới bước chân người. Bộ đội đã vào vị trí chiến đấu. Sau ba ngày "vào tình huống", họ giấu quân ở bãi Chua đến mười tám giờ hôm qua được lệnh bôn tập vào vị trí chiến đấu ở thung lũng này. Hai mươi ba giờ đêm, hầu hết các đơn vị đã vượt qua chặng đường đồi và dốc, suối và sông dài trên hai mươi kilômét đến địa điểm quy định. Đến sáng nay, lúc chưa rõ mặt người họ đã đào xong hào giao thông, hố cá nhân và ngụy trang. Buổi trưa, khi chúng tôi đến "nhà khách" là chiếc lán bạt thì cả thung lũng ắng lặng, chỉ nghe tiếng xe trâu kĩu kịt chở lúa. Chốc chốc có tiếng ì ì xa xa rồi vang lên ầm ầm của xe kéo pháo, xe tải đạn kín lá ngụy trang chạy trong bụi cuốn tung mù mịt. Những đám bụi tản ra dần và tan đi theo gió, lại nhìn rõ những nhuốm khói bay lên từ  những mái nhà tranh thấp tè thưng tường đất xung quanh. Tiếng roi tre quất đen đét vào những con trâu đang quần rơm ở giữa sân của những người vợ trẻ xen với tiếng pháo "địch" bắn cầm canh nghe ập ình xa xăm. Tiếng trẻ con khóc ré lên và tiếng những người cha quát dọa con giữa sự im lặng nghiêm trang của trung đoàn đang giấu mình dưới các thửa ruộng tua tủa gốc rạ, bên một sườn đồi hay giữa điểm cao! Giữa tiếng "vắt vắt . . . lắt tắt, này này diệt này, hò họ" vớinhững tiếng súng các loại từ AK, AR15 đến B40, 41, ĐK và các đại bác tầm gần tầm xa sẽ gầm rú vào sáng ngày mai... Tất cả vẫn rất là hồn nhiên, như là nửa vời như là cẩu thả không nghiêm ngặt giữa các tình huống rất nghiêm ngặt.

Từ đêm qua bộ đội đã bí mật chiếm lĩnh trận địa. Nấu không có khói, nói không có tiếng và giấu mình hết sức kín đáo để kẻ "địch" ở điểm cao cách họ chưa đầy một cây số đường chim bay không thể phát hiện nổi. Vậy mà lúc nhập nhoạng tối lại có bà cụ cầm đèn đi qua rào sang trận địa pháo "xin chú bộ đội tí lửa vào đèn". Và tham mưu trưởng hỏi đội trưởng bảo vệ qua máy điện thoại như sau:
- Trong khu vực trường bắn sáng mai nhân dân đã sơ tán hết chưa?
- Báo cáo, bà con bảo: chết đói mới sợ. Không sợ đạn lạc. Bộ đội họ bắn trúng lắm.
- Tôi nhắc lại: đây là mệnh lệnh chiến đấu. Phải bảo đảm an toàn tuyệt đối cho dân, anh hiểu không?
- Báo cáo tham mưu trưởng, chúng tôi cũng đã giải thích và các đồng chí ở địa phương cũng rất kiên quyết nhưng đồng bào cứ thản nhiên bảo, bộ đội tập đấy không có "địch" đâu. Lúc nào có thằng địch thật đồng bào cũng phải đánh nó, ai để bộ đội đánh một mình.
- Nhưng chúng ta sẽ bắn đạn thật, không để bất cứ ai trong khu vực đạn rơi.
- Bà con bảo: bắn vào giờ nào bộ đội cứ nói trước để bà con thu dọn. Lúc nào bắn, đi trước một lúc thôi, đi lâu mất việc, không ai cho trâu, cho lợn ăn, nó đói.

Đang trong tình huống bí mật bất ngờ, lại đi thông báo trước giờ nổ súng! Tham mưu trưởng buông máy, trút ra một hơi thở, hai cánh môi hơi nhếch lên như có một chút chán chường trước một tình huống như là đùa bỡn. Thật là vô lý. Tưởng anh sẽ nói thế. Nhưng anh lại bảo chúng tôi:
- Bà con cũng có cái lý của họ. Sơ tán từ đêm nay người ta ngủ ở đâu. Còn trẻ con, ông già, bà già rồi đồ đạc lợn gà trâu bò ai trông nom chăm bẵm. Với những ý nghĩ ấy chắc rằng tham mưu trưởng của đoàn sẽ phải có phương án cho sớm ngày mai vừa bảo đảm tình huống cho các đơn vị, vừa giữ được an toàn tuyệt đối cho dân chỗ pháo rơi, đạn nổ.

Giữa một cuộc sống bình yên đến lặng tẻ của dân với sự luyện rèn cho một cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc quyết liệt có thể sẽ xảy ra chen lẫn vào nhau, chồng chéo lên nhau tưởng như có cái gì đấy không khoa học, không nghiêm túc, như một khuyết tật, không thể nào đưa một đội quân tiến lên hùng mạnh.

Những kẻ thù xa và gần, lâu dài và trước mắt trong tay nắm những phương tiện hoàn hảo nhất thế gian, gian ngoan và mưu mẹo thâm hiểm nhất thế gian có rất nhiều mánh khóe dò la biết rõ những khuyết tật của ta, biết tỉ mẩn có khi chúng ta là người trong cuộc không biết hết. Vậy mà sau cuộc chiến tranh Việt Nam đã gần hai mươi năm có hàng nghìn tổ chức và cá nhân với những bộ óc lý tưởng nhất vẫn chưa lý giải được câu hoi: vì sao nước Mỹ chỉ biết ngửa mặt lên giời lại bị thua trong cuộc chiến tranh Việt Nam.

Việt Nam, dân tộc chỉ biết yêu thương bạn bè. Chỉ khát khao được yên hàn. Nhất quyết phải có những tình yêu nồng nàn, đem đến sự tôn trọng và bình đẳng thật sự chân thành mới khám phá nổi cái tiềm ẩn sâu xa và biến hóa đến khôn lường.

Nếu không như thế, dù có dò la, rình rập biết tất cả, tưởng tất cả là thế, nhưng khi vào cuộc, tất cả lại không phải thế. Tất cả đều bất ngờ, luôn luôn bất ngờ đến bàng hoàng trước mọi điều tưởng đã nằm sẵn trong lòng bàn tay. Thậm chí, có lúc có nơi, có một người hoặc nhiều người nhẹ dạ cả tin và mềm yếu đến mức "nỏ thần vô ý trao tay giặc”, thì cũng không phải vì thế mà những kẻ gian ngoan lừa lọc, kẻ đầy sức mạnh "lấy thịt đè người" có thể quên được bài học khi họ đóng vai tên xâm lược đến dân tộc này.

Những bước chân bộ đội di chuyển vị trí và cái ấm nồng nàn còn hăng hăng tỏa ra từ những gốc rạ dưới lớp chiếu trải ở ruộng lúa mới gặt khiến tôi trằn trọc không ngủ được. Buổi chiều đã hẹn với đại đội 14 pháo 120 ly là đêm nay sẽ đến hàn huyên với họ, mà trời tối lắm lắm. Định nhờ Hà, chiến sĩ vệ binh phục vụ "nhà khách" mượn hộ đèn pin nhưng Hà vừa đặt mình xuống đã ngáy đều đều nghe rất ngọt, rất say trên chiếc chiếu không lót ni lông, gốc rạ lởm chởm quanh người. Từ lúc mười giờ rưỡi đến giờ, tôi thấy chưa có một phút nào Hà được ngơi tay. Một mình cắt rạ, cắm lều bạt, bê chăn chiếu đồ dùng cho mươi người khách. Rồi lội qua suối, đi tắt cánh đồng hàng cây số bê cơm, gánh nước, lấy nước sôi pha trà, rửa dọn... rồi lại phải theo "tình huống" mới di chuyển "nhà khách" đến chỗ khác xa hơn. Lại cắt rạ. Lại đi gánh nước, lấy cơm, làm liên lạc giữa khách và sở chỉ huy, mời người đến làm việc, dẫn khách đi đơn vị. Hơn mười giờ đêm, qua ánh sáng của ngọn đèn dầu tôi nhìn thấy Hà lách miếng vải bạt bước vào. Định đợi cậu thay quần áo rồi nhờ một vài việc. Ngẩng đầu, đã nhìn thấy chiếc chăn mỏng quấn quanh người, màn cá nhân vo tròn đắp lên mặt. Và, tôi lại phải nằm im nghĩ cách định hướng để lần mò đến đại đội 14.

[phonglan]

Sẽ vô cùng ân hận nếu tôi không đến đại đội. Uyên đại đội trưởng cao gầy, đại đội phó chính trị tên là Nhân lởm chởm râu trên khuôn mặt cháy hốc hác. Hai trung đội trưởng Trung và Xô còn rất trẻ trông bẽn lẽn như con gái. Cả bốn người đều ngồi trong lán chạm đầu vào tấm ni lông căng ở trên được ngụy trang bằng cành cây và phía dưới cũng là lành cây xếp xuống làm giường. Họ chờ tôi quanh khay nước chè đặc như nước đậu đen, một chiếu điếu cày, và bao thuốc Du lịch.
- Cháu vừa đi kiểm tra các phần tử bắn về, thấy anh em bảo các chú đến. Cháu tiếc ngẩn cả người. Nhưng thấy bảo đến tối chú quay lại, mừng quá chú ơi Thôi thì.... Đại đội trưởng Uyên vừa nói vừa lặng lẽ đưa tay ra phía sau rờ rờ bi đông rượu: Báo cáo với ông chú là chúng cháu không nghiện. Nhưng lúc vui quá dứt khoát phải có một vài chén. Thôi thì...
- Thôi thì... mình không uống được.
- Ấy ấy ông chú chơi chữ cháu rồi. Thôi thì... ông chú chiếu cố đến anh em chúng cháu.
- Một chút gọi là để chúc mừng ngày mai.
- Báo cáo ông chú cứ ở đây xem. Bảo đảm ngày mai chúng cháu bắn đẹp.
- Các cậu đã bắn ở địa hình này chưa.
- Dạ, đây mới là lần đầu.
- Sự quả quyết của đại đội trưởng có...
- Có căn cứ là chúng cháu đã tập trong mọi địa hình, mọi thời tiết và tất cả những tình huống phức tạp. Điều quan trọng là anh em chỉ huy chúng cháu đã uốn nắn rèn luyện cho từng người, biết rất rõ sự tiến bộ các mặt của anh em chiến sĩ. Nào thôi. Cạn hết chén rồi chú kể chuyện với anh em chúng cháu.
- Để anh em nghỉ lấy sức.
- Báo cáo nhà báo. Chúng em thức trắng cả tuần lễ nay. Đêm hành quân. Ngày đào công sự, hào giao thông. Nhân nói. Đêm nay chờ đợi giờ nổ súng chúng em chộn rộn quá. Em vừa đi xem lại các khẩu hiệu ở công sự và trên mũ các chiến sĩ nhắc anh em tranh thủ ngủ mà bản thân cứ thấy háo hức như thể chờ đón giao thừa.
- Còn cháu lại thấy như cái đêm chờ ngày mai mình cưới vợ ấy chú ạ.
- Đại đội trưởng thổn thức cái đêm chờ cưới ấy đã lâu chưa?
- Mới đầu năm nay thôi chú. Nhưng có kết quả ngay. Cháu được nghỉ phép mười lăm ngày. Tổ chức xong, còn lại có mười một ngày. Cháu hỏi: "Em có thích có con ngay hay để thư thư?". "Tùy anh", "Nếu có con ngay em có thích không?", "Anh thế nào thì em thế". Nói vậy nhưng cháu biết là nàng rất muốn có đứa con cho chắc ăn. Cháu lại hỏi: "Nếu hết phép, chưa ăn thua gì, có lên chỗ anh không?", "Có, nhưng em sợ...", "Sợ quái gì. Lính bọn anh cứ là thoải mái. Chỗ anh có ông chủ nhiệm pháo ba mươi sáu tuổi chưa vợ. Bọn anh bảo nhau: cùng binh nhưng thằng nào có vợ đến thăm cho mượn vài buổi đưa lên hội trường, mắc micrô cẩn thận để ông ấy tán thử rồi anh em góp ý bổ sung. Không làm thế ông ta đến ế mất". "Bộ đội các anh tán như quỷ em không đi đâu”. "Ừ, không thì thôi".

Đến hôm trước khi đi, cháu vẫn giả vờ im lặng buộc nàng phải thốt ra lời trước "Thế anh bảo lên đơn vị thì định bao giờ?". "Anh định thế, em bảo chả thích đi nên anh thôi ý định ấy". Liếc nhìn thấy mặt cháu vẫn tỉnh bơ thế là chú ơi... Bỗng giọng anh vút lên, anh hát: - "Đôi mắt vốn mơ màng huyền ảo như khói lam chiều giăng giăng trùng điệp nơi ải biên cương bỗng hai hàng lệ tuôn rơi làm cho cháu đây thấy tái tê đau đớn ở trong ờ ờ ờ nòng. . . òng. . . ". Cái câu cải lương đổ xuống rất mùi nhưng lại ngọng nên Ơû công sự khẩu đội nào đó cách dăm mười mét bỗng tóe lên những tiếng cười. Nhưng Uyên vẫn say sưa tiếp :
- Nó phức tạp quá chú ơi.
- Phức tạp nên mới phải lên đây hàng tháng để giải quyết tư tưởng đấy nhà báo ạ.
- Thằng nào đấy? Giờ này vẫn chưa ngủ?
- Em cứ thổn thức như ngày cưới vợ ấy đại trưởng ạ.
- Láo. Nhưng mà được. Lên đây tao thưởng cho điếu Du lịch.

Lập tức có đến ba bốn cậu lính trẻ măng nhảy từ công sự bẽn lẽn đưa cả hai tay, mỗi cậu rút một điếu thuốc. Xong, các cậu đều giống nhau: dắt thuốc vào mang tai, vê điếu thuốc lào châm lửa bằng miếng giấy báo vụn, hít một hơi rõ dài, ngửa mặt lên nhưng lại nuốt khói vào trong. Nhưng khuôn mặt ấy đỏ rân rân, hai mắt lim dim, miệng anh nào cũng cứ cười cười, rút thuốc từ mang tai châm lửa hút rồi lặng lẽ quay về công sự. Đại đội trưởng quát đuổi theo:
- Hút xong, ngủ đi nhé.
- Rõ. Cả bốn người cùng đáp nghe gọn, có cảm giác đáp xong miệng anh nào cũng vẫn tủm tỉm cười.