Tìm hiểu các hệ thống tên lửa phòng không hiện đại

[OldBuff]

Tìm hiểu các hệ thống tên lửa phòng không hiện đại là một chủ đề cung cấp thông tin và bình luận chi tiết về các hệ thống tên lửa phòng không hiện đại trên thế giới.

Để có thông tin sơ bộ về một số hệ thống sẽ được đề cập trong Chủ đề này, đề nghị các đồng chí và các bạn tham khảo các chủ đề đã có dưới đây:

Các loại tên lửa phòng không (SAM) của Liên Xô và Nga (dongadoan)

Catalogue vũ khí xuất khẩu của Nga 2009-2010 (triumf)

Tên lửa Nga - Sức mạnh vượt trội trên chiến trường (longtrec)

[OldBuff]

Dẫn nhập

Như một dạng quan hệ mâu-thuẫn, sự phát triển càng ngày càng tinh vi và đa dạng của các phương tiện chiến tranh đường không luôn kéo theo quá trình hoàn thiện của các phương tiện phòng không trên thế giới, trong đó có các hệ thống tên lửa phòng không.

Trong các bộ phận hợp thành lực lượng phòng không hợp nhất gồm lực lượng máy bay tiêm kích phòng không, lực lượng tên lửa phòng không và hệ thống chỉ huy-kiểm soát-thông tin-tình báo phòng không, các hệ thống tên lửa phòng không giữ vai trò quan trọng trong nhiệm vụ bảo đảm phòng không khu vực mục tiêu được phân công nhằm chống lại các cuộc tập kích đường không hay đe dọa tập kích đường không bằng các khí cụ bay có và/hoặc không có người lái của đối phương trong thời chiến cũng như thời bình.

Các hệ thống tên lửa phòng không hiện đại có ý tưởng thiết kế xuất hiện từ thập niên 1970, được phát triển trong suốt giai đoạn cuối Chiến tranh lạnh và các phiên bản hoàn thiện của chúng hiện là trang bị vũ khí khí tài phòng không chủ yếu trong các lực lượng phòng không của nhiều quốc gia, đồng thời việc mua sắm và triển khai các hệ thống này là mục tiêu nhắm tới của các quốc gia đang được trang bị các hệ thống phòng không thế hệ cũ hơn. Đặc điểm chung của các hệ thống tên lửa phòng không hiện đại là khả năng cơ động, tính đa năng, đa nhiệm và đồng bộ tự động hóa cao độ trong tất cả các khâu của hoạt động tác chiến phòng không.

Nhiệm vụ cơ bản của các hệ thống tên lửa phòng không hiện đại là bảo vệ các mục tiêu quan trọng trên mặt đất, mặt nước như các trung tâm kinh tế, chính trị, an ninh, quốc phòng và đội hình chiến đấu trên bộ và trên biển. Ngoài ra, các hệ thống tên lửa phòng không còn thực hiện nhiệm vụ hiệp đồng và hỗ trợ chiến đấu cho các lực lượng chiến đấu trên không, trên bộ và trên biển chống lại lực lượng tấn công hay phản kích của đối phương.

Xe đài điều khiển 30N6E1 trang bị cho tổ hợp tên lửa S-300PMU1 thuộc Hệ thống tên lửa phòng không Volkhov M-6M hiện thuộc biên chế Đoàn tên lửa S1 Quân chủng Phòng không-Không quân (ảnh Triumf@www.qdnd.vn)

Hệ thống tên lửa phòng không hiện đại bao gồm các cấu phần: các tổ hợp tên lửa phòng không, hệ thống khí tài chỉ huy-kiểm soát-thông tin-tình báo phòng không tích hợp và hệ thống hậu cần kỹ thuật bảo đảm chiến đấu khác. Tổ hợp tên lửa phòng không là tập hợp các vũ khí và khí tài chiến đấu tối thiểu phục vụ nhiệm vụ bắn hạ thành công mục tiêu đường không được phân công tiêu diệt, trong khi hệ thống tên lửa phòng không gồm các cấu phần nêu trên nhằm nhiệm vụ bảo vệ thành công mục tiêu mặt đất, mặt nước được phân công phòng không trước các cuộc tập kích đường không do các phương tiện chiến tranh đường không như tên lửa đường đạn mang đầu nổ thông thường, tên lửa có cánh, máy bay chiến đấu, trực thăng vũ trang và các phương tiện bay phục vụ tác chiến đường không của đối phương.

Hệ thống tên lửa phòng không được phân loại theo tầm và tầng phòng không, được phân loại theo tính chất mục tiêu bảo vệ thành hệ thống tên lửa phòng không không quân, hệ thống tên lửa phòng không lục quân và hệ thống tên lửa phòng không hải quân. Trong chủ đề này, các hệ thống tên lửa phòng không sẽ được trình bày kết hợp giữa 2 tiêu chí phân loại vừa nêu.

[OldBuff]

Các hệ thống tên lửa phòng không không quân hiện đại của Nga

Liên bang Nga là quốc gia được trang bị và hiện đang xuất khẩu các hệ thống tên lửa phòng không không quân chuyên nhiệm di động đa kênh ra thị trường vũ khí phòng không toàn cầu gồm hệ thống tên lửa phòng không phục vụ nhiệm vụ phòng không mục tiêu/объектовая ПВО (phòng không điểm) và phòng không khu vực mục tiêu/зонально-объектовая ПВО (phòng không diện) như:

- Hệ thống tên lửa phòng không S-300P và các biến thể phục vụ phòng không khu vực mục tiêu
- Hệ thống tên lửa phòng không Pantsir-S1 phục vụ nhiệm vụ phòng không mục tiêu

Một tổ hợp tên lửa phòng không S-300PMU2 dành cho xuất khẩu thuộc Hệ thống tên lửa phòng không Favorit đang trong tư thế triển khai trong Triển lãm Hàng không-Vũ trụ quốc tế MAKS-2005 (ảnh Vitaly V.Kuzmin)

Một tổ hợp pháo-tên lửa phòng không Pantsir-S1 dành cho xuất khẩu đang trong tư thế triển khai trong Triển lãm Hàng không-Vũ trụ quốc tế MAKS-2007 (ảnh Vitaly V.Kuzmin)

[OldBuff]

Các hệ thống tên lửa phòng không không quân hiện đại của Nga
Hệ thống tên lửa phòng không sử dụng tổ hợp tên lửa phòng không đa kênh di động S-300P

Phần này giới thiệu về lịch sử hình thành, biên chế tổ chức, cấu tạo kỹ thuật, nguyên lý vận hành, thiết kế thử nghiệm, trang bị triển khai và cải tiến phát triển của các hệ thống tên lửa phòng không không quân sử dụng các biến thể của tổ hợp tên lửa phòng không chuyên nhiệm S-300P như:
- Hệ thống tên lửa phòng không Biriusa/Бирюса sử dụng tổ hợp tên lửa phòng không S-300PT/С-300ПТ
- Hệ thống tên lửa phòng không Volkhov M-6/Волхов М-6 sử dụng tổ hợp tên lửa phòng không S-300PS/С-300ПС
- Hệ thống tên lửa phòng không Volkhov M-6M/Волхов М-6М sử dụng tổ hợp tên lửa phòng không S-300PM/С-300ПМ, S-300PM1/С-300ПМ1 và S-300PM2/С-300ПМ2
- Hệ thống tên lửa phòng không Volkhov M-6M/Волхов М-6М trang bị cho Đông Âu sử dụng tổ hợp tên lửa phòng không S-300PMU/С-300ПМУ
- Hệ thống tên lửa phòng không Volkhov M-6M/Волхов М-6М xuất khẩu sử dụng tổ hợp tên lửa phòng không S-300PMU1/С-300ПМУ1
- Hệ thống tên lửa phòng không Favorit/Фаворит xuất khẩu sử dụng tổ hợp tên lửa phòng không S-300PMU2/С-300ПМУ2
- Hệ thống tên lửa phòng không Triumf/Триумф sử dụng tổ hợp tên lửa phòng không S-400/С-400 (S-300PMU3/С-300ПМУ3)

Tổ hợp tên lửa phòng không S-300PMU của Slovakia hiện nay là phiên bản tổ hợp tên lửa phòng không S-300PM do Liên Xô cung cấp cho lực lượng phòng không không quân Tiệp Khắc trước đây (ảnh Miroslav Gyűrösi@www.ausairpower.net)

[OldBuff]

Hệ thống tên lửa phòng không đa kênh di động S-300P
Lịch sử hình thành

Khởi nguồn

Đầu thập niên 1960, Không lực Hoa Kỳ và các nước NATO đã tiến hành hoàn thiện, phát triển và đưa vào trang bị các loại phương tiện chiến tranh đường không mang vũ khí thông thường và hạt nhân chiến thuật, có khả năng vô hiệu và vượt qua hệ thống phòng không hiện có để tấn công các mục tiêu chính trị, kinh tế và an ninh quốc phòng nằm sâu trong lãnh thổ Liên Xô cũng như các nước trong khối Vác sô vi. Các loại phương tiện chiến tranh đường không như máy bay ném bom chiến lược mang tên lửa được trang bị hệ thống chế áp điện tử mạnh B-52G/H, máy bay ném bom xung kích tầng thấp FB-111A, các tổ hợp tên lửa có cánh AGM-28 và tên lửa đường đạn AGM-48 phóng từ máy bay, các tổ hợp tên lửa đường đạn chiến thuật-chiến dịch như MGM-29 Sergeant, MGM-31 Pershing và MGM-52 Lance, v.v đều có khả năng được sử dụng trong chiến thuật chế áp hệ thống phòng không trong chiến dịch tập kích đường không của đối phương.

Tổng công trình sư Alexandr Andreevitch Raspletin phụ trách Phòng thiết kế KB-1 là một trong số ít người đặt nền móng cho Hệ thống 300

Nhận thức được mối nguy từ các phương tiện chiến tranh đường không nêu trên, bên cạnh việc nâng cấp và phát triển các hệ thống tên lửa phòng không phục vụ nhiệm vụ phòng không chiến lược như S-25 Berkut và S-200 Angara, các lực lượng vũ trang Liên Xô cũng tiến hành điều chỉnh chiến thuật phòng không và phát triển vũ khí trang bị mới phục vụ nhiệm vụ phòng không chiến lược. Sau khi tổng hợp kiến nghị từ các quân binh chủng, các cơ quan nghiên cứu và hệ thống các cơ sở công nghiệp quốc phòng, Bộ Quốc phòng Liên Xô đã chính thức thông qua vào năm 1965 đề án nghiên cứu phát triển hệ thống tên lửa phòng không thế hệ mới theo nguyên tắc hệ thống chuẩn hoá cho các quân binh chủng liên quan, hệ thống đa kênh đa nhiệm và các tính năng chống bị chế áp phòng không. Đề án này được giao cho Viện nghiên cứu khoa học số 20 thuộc Bộ Công nghiệp vô tuyến điện Liên Xô và Phòng thiết kế KB-1 thuộc Bộ Vũ khí trang bị Liên Xô cùng nghiên cứu luận chứng. 

[OldBuff]

Hệ thống tên lửa phòng không đa kênh di động S-300P
Lịch sử hình thành

Quyết định

Trong khuôn khổ đề án nghiên cứu phát triển hệ thống tên lửa phòng không thế hệ mới mang mã danh Prizma/Призма dưới sự chủ trì của Bộ Công nghiệp vô tuyến điện, ban nghiên cứu đề án gồm các đại diện của Viện nghiên cứu khoa học số 20 và Phòng thiết kế KB-1 đã đưa ra 2 phương án thiết kế hệ thống tên lửa phòng không thế hệ mới.

Theo phương án 1, Hệ thống tên lửa phòng không Prizma sẽ gồm các cấu phần: 1 sở chỉ huy trung tâm và khoảng 3 tới 4 hướng phân đội hoả lực, từ 2 tới 3 đài cảnh giới quét góc mảng pha đa chức năng, 1 đài chiếu xạ mục tiêu kiêm máy hỏi, 2 loại đạn tên lửa phòng không là đạn số 1 (đạn tên lửa chống nhiều loại mục tiêu từ tên lửa đường đạn tới máy bay các loại, với hệ thống điều khiển hỗn hợp và khối lượng chờ phóng từ 5 tới 7 tấn) và đạn số 2 (đạn tên lửa chuyên chống máy bay với hệ thống điều khiển bằng lệnh vô tuyến và khối lượng chờ phóng từ 3 tới 3,5 tấn),  bệ phóng cho 2 loại đạn tên lửa, đài bám sát mục tiêu và điều khiển tên lửa.

Theo phương án 2, Hệ thống tên lửa phòng không Prizma sẽ gồm các cấu phần: 1 sở chỉ huy trung tâm và khoảng 3 tới 4 hướng phân đội hoả lực, 1 đài cảnh giới nhìn vòng đa chức năng, 1 máy hỏi, từ 2 tới 3 đài điều khiển tên lửa, 2 loại đạn tên lửa phòng không số 1 và số 2, bệ phóng cho 2 loại đạn tên lửa.

Cảnh phóng thử đạn của tổ hợp S-300PT (ảnh raspletin.ru)

Trong khi các nhà khoa học tham gia đề án Prizma đang cân nhắc lựa chọn giữa 2 phương án để phát triển một hệ thống tên lửa phòng không đa dụng với các đặc tính kỹ chiến thuật chung, rồi từ đó chia thành các biến thể dùng cho Quân chủng phòng không, Binh chủng phòng không lục quân và lực lượng phòng không hải quân, thì trên thế giới đã xuất hiện hàng loạt các cuộc chiến tranh và xung đột vũ trang có sử dụng vũ khí đường không như các chiến dịch ngăn chặn và leo thang bắn phá Miền Bắc Việt Nam của máy bay Mỹ từ năm 1964 tới 1968 và Chiến tranh 6 ngày tại Trung Đông. Trong các cuộc đối đầu giữa lực lượng phòng không mặt đất và lực lượng tấn công đường không có sử dụng phương tiện chế áp phòng không nêu trên, vấn đề bảo toàn lực lượng tên lửa phòng không bằng nguỵ trang và di chuyển trận địa, đồng thời rút ngắn thời gian chuyển cấp chiến đấu và chuyển trạng thái chiến đấu khi tới trận địa mới được đặt ra cấp thiết bên cạnh ưu tiên tính năng đa kênh đa nhiệm và đồng bộ tự động hoá chỉ huy chiến đấu của cả hệ thống. Từ những yêu cầu tính năng nhiệm vụ mới này, ý tưởng thiết kế một hệ thống tên lửa phòng không đa dụng chung với các biến thể riêng cho các quân binh chủng phòng không như trong đề án Prizma 1965 được điều chỉnh thành việc phát triển các hệ thống tên lửa riêng cho các quân binh chủng, nhưng vẫn dùng chung mã số tổ hợp tên lửa trong hệ thống và nguyên lý chỉ huy-điều khiển của đề án Prizma.

Trụ sở của Phòng thiết kế trung ương Almaz (ảnh raspletin.ru)

Ngày 27/5/1969, trên cơ sở đề án điều chỉnh của ban đề án hệ thống tên lửa phòng không Prizma do Bộ Công nghiệp vô tuyến điện trình, Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô và Bộ chính trị Uỷ ban trung ương Đảng cộng sản Liên Xô đã thông qua nghị quyết cho phép phát triển đồng thời 3 hệ thống tên lửa phòng không cùng dùng mã S-300 là: Hệ thống phòng không 300 dành cho Quân chủng Phòng không dùng tổ hợp tên lửa phòng không S-300P, Hệ thống phòng không 300 dành cho Binh chủng Phòng không lục quân S-300V và Hệ thống phòng không 300 dành cho Quân chủng Hải quân dùng tổ hợp tên lửa phòng không S-300F. Theo nghị quyết, hệ thống phòng không 300 dành cho Quân chủng Phòng không dùng tổ hợp tên lửa phòng không S-300P được giao cho Phòng thiết kế trung ương “Almaz”/Центральное конструкторское бюро “Алмаз” phát triển toàn bộ hệ thống và Phòng thiết kế lắp máy “Fakel”/Машиностроительное конструкторское бюро “Факел” phát triển đạn tên lửa.

[OldBuff]

Hệ thống tên lửa phòng không đa kênh di động S-300P
Lịch sử hình thành

Đơn vị thiết kế và thử nghiệm

Toàn bộ công đoạn hoàn thiện thiết kế và thử nghiệm Hệ thống phòng không 300 dành cho Quân chủng Phòng không dùng tổ hợp tên lửa phòng không S-300P được thực hiện tại Phòng thiết kế trung ương “Almaz” trực thuộc Bộ Công nghiệp vô tuyến điện Liên Xô. Đây là đơn vị thiết kế đã từng thiết kế thành công các tổ hợp tên lửa đa kênh cố định của hệ thống tên lửa phòng không S-25 và S-200, cũng như các tổ hợp tên lửa đơn kênh bán cơ động của hệ thống tên lửa phòng không S-75 và S-125.

Phần ngoại cảnh quan Phòng thiết kế trung ương “Almaz” (ảnh raspletin.ru)

Phòng thiết kế trung ương “Almaz” được thành lập vào ngày 8/9/1947 theo Nghị quyết số 3140-1026 của Hội đồng bộ trưởng Liên Xô do Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng I.Stalin ký ban hành, với tên gọi ban đầu là Phòng chuyên nhiệm số 1 (SB-1)/Специальное бюро №1 (СБ-1) trực thuộc Bộ Vũ khí trang bị Liên Xô. Theo Nghị quyết này, SB-1 có nhiệm vụ thiết kế tổ hợp tên lửa diệt hạm “Sao chổi”/"Комета" để trang bị cho lực lượng máy bay ném bom tầm xa của Hải quân Liên Xô. Tới tháng 8/1950, để phục vụ nhiệm vụ phát triển hệ thống phòng không Moskva S-25 Berkut, SB-1 được đổi tên thành Phòng thiết kế số 1 (KB-1)/Конструкторскоебюро №1 (КБ-1) trực thuộc Bộ Vũ khí trang bị. Tuy nhiên tới tháng 3/1966, để phục vụ nhiệm vụ nghiên cứu phát triển tổ hợp tên lửa phòng không thế hệ mới Prizma, KB-1 được Hội đồng bộ trưởng Liên Xô ra nghị quyết (Nghị quyết số 758-316) giao sang cho Bộ Công nghiệp vô tuyến điện quản lý dưới tên gọi mới là Phòng thiết kế thành phố Moskva “Strela”/Московское конструкторское бюро (МКБ) "Стрела". Tháng 11/1971, thực hiện nghị quyết chuyên đề về sắp xếp lại các đơn vị công nghiệp quốc phòng của Đoàn chủ tịch Hội đồng bộ trưởng Liên Xô (Nghị quyết số VP-10372 ngày 22/7/1971), Phòng thiết kế thành phố Moskva “Strela” cùng một số phòng thiết kế chuyên ngành khác của Bộ Công nghiệp vô tuyến điện Liên Xô được đổi tên thành Phòng thiết kế trung ương “Almaz”. Phòng thiết kế trung ương “Almaz” sử dụng tên gọi này tới tháng 3/1988 thì được Hội đồng bộ trưởng Liên Xô đổi thành Liên hiệp chế tao-khoa học “Almaz” trực thuộc Bộ Công nghiệp vô tuyến điện. Từ tháng 1/1995 tới tháng 8/1996, Liên hiệp chế tạo-khoa học “Almaz” được chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần dạng mở “Almaz”. Từ tháng 8/1996, Công ty cổ phần dạng mở “Almaz” được đối tên thành Công ty cổ phần “Phòng thiết kế trung ương Almaz”, và từ tháng 6/2001 mang tên Công ty cổ phần “Liên hiệp chế tạo-khoa học Almaz mang tên Viện sỹ A.A Raspletin”. Từ ngày 15/1/2008 tới nay, Công ty cổ phần “Liên hiệp chế tạo-khoa học Almaz mang tên Viện sỹ A.A Raspletin” được đổi tên thành Công ty cổ phần “Phòng thiết kế hệ thống đầu ngành của Tập đoàn Phòng không “Almaz-Antey” mang tên Viện sỹ A.A Raspletin”/Открытое акционерное общество "Головное системное конструкторское бюро Концерна ПВО "Алмаз-Антей" имени академика А.А. Расплетина (ОАО "ГСКБ "Алмаз-Антей").

Một góc phòng truyền thống của Phòng thiết kế trung ương “Almaz” (ảnh raspletin.ru)

Trong suốt chặng đường hoạt động và phát triển từ thời Liên Xô tới nay, Phòng thiết kế trung ương “Almaz” luôn là đơn vị phụ trách thiết kế, nâng cấp, cải tiến và hoàn thiện Hệ thống phòng không 300 dành cho Quân chủng Phòng không dùng tổ hợp tên lửa phòng không S-300P cùng các biến thể thế hệ sau.

[OldBuff]

Hệ thống tên lửa phòng không đa kênh di động S-300P
Lịch sử hình thành

Phụ trách thiết kế và thử nghiệm

Quá trình thiết kế Hệ thống phòng không 300 dành cho Quân chủng Phòng không dùng tổ hợp tên lửa phòng không S-300P tại Phòng thiết kế trung ương “Almaz” và thử nghiệm tại trường bắn Sarui-Shagan/Сары-Шаган được giao cho tổng công trình sư phụ trách phát triển các hệ thống tên lửa phòng không của Phòng thiết kế trung ương “Almaz” là Boris Vasilyevitch Bunkin/Борис Васильевич Бункин tổ chức thực hiện trong gần 10 năm, từ tháng 5/1969 tới đầu năm 1978.

Tổng công trình sư hệ thống tên lửa phòng không B.V. Bunkin (ảnh raspletin.ru)

[OldBuff]

Hệ thống tên lửa phòng không đa kênh di động S-300P
Lịch sử hình thành

Quá trình thiết kế thử nghiệm S-300P

Quá trình thiết kế thử nghiệm Hệ thống phòng không 300 dành cho Quân chủng Phòng không dùng tổ hợp tên lửa phòng không S-300P được tiến hành qua từng giai đoạn, và tương ứng với mỗi giai đoạn là một phiên bản hệ thống tên lửa phòng không được đưa vào thử nghiệm và trang bị.

Giai đoạn khởi đầu quá trình thiết kế Hệ thống S-300P diễn ra từ cuối tháng 5/1969 tới cuối năm 1970, các phương án thiết kế Hệ thống tên lửa phòng không thế hệ mới Prizma dùng tổ hợp tên lửa phòng không S-500U/С-500У trước đó đã được đơn vị thiết kế kế thừa. Tuy nhiên trong quá trình phát triển thiết kế và thử nghiệm, đơn vị thiết kế đã đưa những kinh nghiệm phòng không thu được từ thực tiễn chiến trường Việt Nam và Trung Đông trong giai đoạn 1972-1973 vào bổ sung hoàn thiện tính năng kỹ chiến thuật cho Hệ thống tên lửa phòng không S-300P nhằm khắc phục các nhược điểm kỹ chiến thuật của các hệ thống phòng không thế hệ trước đó.

Các bộ phận của xe đài điều khiển và thùng phóng của Hệ thống S-300P được lưu giữ tại một nhà máy sửa chữa khí tài phòng không (ảnh http://pvo.guns.ru)

Theo thiết kế ban đầu, Hệ thống tên lửa phòng không S-300P bao gồm các tổ hợp khí tài được thiết kế trên bệ xe thùng kéo như sau:

- Một xe điều khiển
- Một đài nhìn vòng 3 tham số
- Một đài chiếu xạ mục tiêu và điều khiển đạn tên lửa 6 kênh có khả năng cùng lúc điều khiển 12 đạn tên lửa diệt 6 mục tiêu
- 12 xe bệ 5P85P kiểu đầu kéo với mỗi xe bệ mang 5 thùng mang phóng đạn tên lửa
- 2 loại đạn tên lửa 1 tầng gồm đạn tên lửa tầm trung V-500K có điều khiển bằng lệnh vô tuyến và đạn tên lửa tầm trung xa V-500R có điều khiển hỗn hợp bằng lệnh vô tuyến và bằng chế độ dẫn bán chủ động bám sát mục tiêu qua đạn tên lửa

[OldBuff]

Hệ thống tên lửa phòng không đa kênh di động S-300P
Lịch sử hình thành

Quá trình thiết kế thử nghiệm Xe điều khiển và đài chiếu xạ mục tiêu-điều khiển đạn

Ngoài nhiệm vụ chủ nhiệm đề án chung, Phòng thiết kế trung ương “Almaz” còn là đơn vị trực tiếp chịu trách nhiệm nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện tổ hợp điều khiển/командный пункт комплекса gồm có Xe điều khiển F1/Кабина боевого управления Ф1  và Đài chiếu xạ-điều khiển đạn F2/Радиолокатор подсвета и наведения Ф2 cho Hệ thống tên lửa phòng không S-300P.

Theo phương án ban đầu của Phòng thiết kế trung ương “Almaz”, cả xe điều khiển F1 lẫn đài chiếu xạ mục tiêu-điều khiển đạn F2 đều được đặt trên các thùng xe có thể tháo lắp với xe đầu kéo để thuận tiện khi triển khai và thu hồi tại các trận địa phòng không cố định kiên cố hoặc các trận địa đã được chuẩn bị trước. Ưu điểm của thiết kế này là toàn bộ các khí tài của tổ hợp điều khiển có thể bố trí gọn trong các hầm ngầm kiên cố nhằm tránh tổn thất lực lượng khi bị không quân đối phương tập kích. Tuy nhiên, kiểu thiết kế này cũng có nhược điểm là tổ hợp có khả năng việt dã thấp và phải mất tới 1 tiếng đồng hồ cho công tác triển khai hay thu hồi khí tài thay vì 5 phút như yêu cầu tính năng kỹ chiến thuật của Hệ thống 300.

Đầu kéo hạng nặng MAZ-537 được sử dụng để kéo xe điều khiển và xe đài chiếu xạ-điều khiển của Hệ thống 300 (ảnh http://www.ausairpower.net)

Xe điều khiển của Hệ thống 300 được thiết kế trong thùng xe chỉ huy chiến đấu tiêu chuẩn bố trí trên khung xe tải đầu kéo hạng nặng MAZ-537. Khi tới trận địa, phần thùng xe điều khiển được đưa vào hầm ngầm hoặc công sự dã chiến trước khi được ngắt khỏi đầu kéo. Xe điều khiển là nơi bố trí các khí tài hiện sóng, tính toán, điều khiển, v.v, phục vụ kíp chiến đấu.

Đài chiếu xạ mục tiêu-điều khiển đạn của Hệ thống S-300 do tổ thiết kế của V.D. Sinhelnikov tại Phòng thiết kế trung ương “Almaz” thực hiện. Đây là đài ra đa được trang bị an ten mảng pha quét điện tử có tới 10.000 phần tử feri từ thụ động, thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ như tự động phát hiện và bám sát mục tiêu, thu phần tử mục tiêu trực tiếp và thông qua đạn, tự động lập và ban hành lệnh điều khiển đạn. Đài chiếu xạ mục tiêu-điều khiển đạn có 2 phiên bản bố trí trên thùng xe kéo là bản chống mục tiêu bay cao và bản trên tháp chống mục tiêu bay thấp. Cả hai bản này đều dùng xe đầu kéo MAZ-537 để phục vụ di chuyển trận địa.   

Xe đầu kéo hạng nặng MAZ-537 và xe đài chiếu xạ-điều khiển trên tháp 40V6M của Hệ thống 300 trong trạng thái hành quân (ảnh http://www.ausairpower.net)

Từ năm 1973 tới năm 1978, xe điều khiển và đài chiếu xạ cùng các cấu phần khác của Hệ thống S-300 đã được đưa tới Trường bắn kiểm nghiệm quốc gia số 10 thuộc Quân chủng Phòng không tại Sarui-Shagan để thử nghiệm và hiệu chỉnh hệ thống.