Hồi ức của người CCB già.

[khanhhuyen]

thành phố Oberndorf trên sông Neckar

Bên này chỗ nào cũng là Stadt,lớn thì Großer Stadt,nhỏ thì Kleinner Stadt.Như chỗ nhà em ở thì kleiner hoặc mini sờ  

Oberdorf am Neckar là làng Oberdorf bên dòng sông Neckar,cách chỗ nhà em một hòn sỏi rơi tức là ném thì nó bay qua xa mất,ném trượt rơi thì trúng.
Thời 1919 hoặc trước 193x thì không thể là Reichstag Patei được,lúc đó Hít..hít...có lẽ chưa ra tù,bị tù sau vụ đảo chính bằng vũ lực hụt tại Bayern München.
Weimarer Republik 1919 bis 1933

 (Deutsches Reichspatent (D.R.P.)  
Nước Đức
AP
và quân đội.
Dịch cho chọn gói phải là;
1- nhà sản xuất vũ khí Mauser- tại Oberndorf thuộc Neckar
 " bởi có nhiều địa danh trùng tên,nên Neckar là để phân biệt địa danh chính xác của Oberndorf này là nằm bên dòng sông Neckar.Khác với Oberndorf am Rhein hoặc am Donau..v..v.."
2- D.R.P u A.P chỉ là ký hiệu xác nhận được phép sản xuất của quân đội Đức.

D.R.P  là Deutsches Reichspatent  và AP là Armyspatent. Nếu dịch đúng từng chữ thì cực kỳ lủng củng.
          
 Wehrmachtsabnahmestempel
Nói nôm na nó giống như là.
Tổng cục Công chứng quốc gia. "là bao quát chung"
Cục Công chứng quân đội." là một nhánh,của cả nước"

[Mr.Ngan]

-   Con nghe và đọc sách báo nói về Phỉ là ghê lắm, nào là lập căn cứ địa, nào là xây dựng lực lượng thiện chiến, nào là vũ khí hiện đại được các thế lực nước ngoài hậu thuẫn…
-   Ây dà, sách báo nói là một chuyện, nhà văn nhà báo có bao giờ theo sát được anh bộ binh đánh trận để tả sát thực đánh nhau ác liệt như thế nào đâu, đấy, như cái ảnh Ông Hồ ngồi quan sát trận địa ở trận đánh Đồn Đông khê trong Biên giới 1950 ấy, thằng Nhật ( cháu của Cụ, người Đông Khê ) nói : Cháu lên đúng vị trí đấy thì không thể nhìn thấy đồn được, làm sao mà quan sát trận đánh được, chỉ là chụp ảnh thôi..
-   Thế cái chiến dịch Biên giới này Bố có tham gia không ?
-   Vấy, sau khi ở Lục Khu về thì thấy có thêm mấy anh cán bộ trông lạ lắm, hình như ở trên điều về thì phải, mấy ngày ấy anh Nghiệp đại đội trưởng suốt ngày họp với họ, được vài hôm sau thì đại đội được lệnh chuẩn bị hành quân xa, nghe anh liên lạc nghe lỏm được nói là về thị xã, tăng cường cho lực lượng chủ lực của Tỉnh, tham gia cùng với Quân chủ lực của Trên đánh giải phóng Thị Xã.
-   Thế có nghĩa là Bố được tham gia rồi còn gì.
-   Nói là được tham gia thì cũng phải, nhưng đại đội hành quân đến thị xã thì Pháp đã rút khỏi thị xã được ba ngày rồi.
-   Tất cả đại đội đều đi ạ
-   Ừ, nhưng khi đến Án Lại ( địa danh cách thị xã 14km, trên đường vào Trà Lĩnh, Quảng Yên ), Anh Nghiệp bàn giao đại đội cho đơn vị mới rồi cùng với cả bộ khung của đại đội lại quay trở về Sóc Giang. Sau này tao mới biết việc của Anh Nghiệp là đặc phái của Trên đóng ở Huyện Hà Quảng để tuyển quân, nuôi và huấn luyện, sau đó bổ xung cho các đơn vị chủ lực tuyến trên.
-   Thế đơn vị mới là đơn vị nào.
-   Lúc ấy thì không biết, chỉ biết là nhập quân xong là được lệnh cùng với trung đội mới, theo anh trung đội trưởng khẩn trương tiến về thị xã, chiếm lĩnh trận địa trên các mỏm núi ở bên này sông Bằng Giang, bây giờ là khu Tam Trung ấy, ái chà chà, khi bắt đầu đến đoạn đường nhà máy điện Suối Củn ( Cách thị xã 4km) thì đã thấy quần áo tây, đồ đạc, súng lớn súng bé vứt đầy đường từ đấy vào đến thị xã, trong thị xã càng nhiều hơn.
-   Lính ta có lấy không.
-   Không vớ, không được phép của chỉ huy thì không ai được lấy cái gì hết, trừ quân lương như đồ hộp, bích quy…những cái nhỏ thì lén lấy dấu vào áo để đến chỗ nghỉ mới đem ra ăn.
-   Hồi ấy Lính tráng tự giác nhỉ, nhưng cứ để ngoài đường cho hỏng à.
-   Nó có một ban gọi là Ban “ Chiếm Thành »  làm công việc này, ban này có lính canh gác các cửa ngõ của thị xã cả ngày lẫn đêm, có nhiệm vụ thu dọn chiến lợi phẩm và sử lý các công việc sau khi thị xã được giải phóng, gần như ban tiếp quản. Trung đội tao được giao nhiệm vụ chiếm giữ khu Tam Trung, có một tiểu đội “Đui sết” (súng 12ly7) đặt ngay trên mỏm đồi bây giờ là Sở Lương Thực ấy, phòng bắn máy bay đến phá Cầu Bằng Giang. Tao cùng với Bác Quý nhà ở Pháo đài, bố con Mai bạn mày ấy, Bác ấy quen mấy anh bên “Chiếm Thành” lẻn được vào thị xã chơi, cũng chỉ là thích thì đi thôi chứ vào làm gì đâu, lấy được hai thùng bột mỳ, đem về dán ăn với nhau. Mãi đến lúc này mới biết là mình được điều về Tiểu đoàn chủ lực tỉnh Cao Bằng. Hôm ấy, Tao với Bác Quý và một anh nữa, chủ quan như mọi ngày, bỏ đơn vị đi sang bên Thanh Sơn chơi, vì bên ấy cũng có một trung đội có mấy thằng cùng ở đại đội 711 Hà quảng đóng ở đấy. Khi quay về, khoảng 3 giờ chiều, thì máy bay nó đến, bỏ mẹ không cơ chứ, ba thằng vắt chân lên cổ mà chạy, chạy qua được cầu Bằng Giang thì nó bắt đầu bổ nhào thả bom và bắn cầu, khẩu “Đui Sết” của trung đội cũng bắn từng tràng, thằng đi theo Tao và Bác Quý bị một  hòn đá to bằng nắm tay văng trúng vào bắp đùi ngã trẹo gân, cả ba dùi nhau lết mãi mới về đến trung đội. Tối hôm ấy, trung đội trưởng gọi ba thằng lên sạc cho một mẻ, bắt viết kiểm điểm và bắt lao động ba ngày. Bị một phen hết hồn.
-   Bố đóng ở Tam Trung bao lâu.
-   Cũng khoảng nửa tháng, sau đó đơn vị  lại được lệnh hành quân vào Phục Hòa để nhận bàn giao tù binh Pháp của hai binh đoàn Lơ-Pa-giơ và Sác -Tông  mình bắt được ở Đông Khê và Thất Khê. Cơ man nào là lính, trắng có, đen có, đa số là lính Ma rốc da đen, bàn giao xong tại Phục hòa, đơn vị tao giải bọn này vào tận gần Trùng Khánh, qua Thông Hòe.
-   Trong bọn này có sĩ quan không.
-   Không, toàn lính, sĩ quan bị giải đi riêng và không theo đoàn này.
-   Thế mình phải cung cấp mọi thứ nuôi nó à
-   Chỉ cho nó gạo và thực phẩm, nó tự nấu lấy, ban ngày giải nó vào rừng để chặt cây, cắt gianh làm trại.
-   Thế nó không trốn à
-   Có thả nó ra nó cũng không biết đường nào mà về.
-   Thế cứ giam giữ nó mãi.
-   Khoảng hai tháng thôi, sau đó trao trả nó cho Pháp, nghe đâu là giải về Bắc Ninh để trao trả.
-   Chắc chỉ trao trả lính thôi chứ, Sĩ quan chắc không.
-   Phải a nè, phải giữ nó lại để khai thác chứ.
-   Bố cứ kể tiếp đi
-   Sau khi đơn vị hoàn thành việc giải giáp và trông coi tù binh quay ra thị xã thì cũng là cuối năm rồi, còn đúng năm ngày nữa thì tết ( tức 25 tháng chạp năm 1950 ) đơn vị nhận được lệnh hành quân về Hòa Bình để bổ xung cho Đại đoàn 308.
-   Tết cũng phải đi ạ
-   Hừ, tết cũng đi,đúng mùng một tết thì đến thị xã Bắc Cạn, mỗi người được một cái bánh trưng gói dài bằng bắp tay…

[Mr.Ngan]

...
-   Cả ngày mùng một tết được nghỉ, thị xã miền núi thời chiến tiêu điều và hoang tàn lắm, cả thị xã có mỗi một dãy phố là đông người, cũng có cảnh bán mua, trò chơi…Cả tiểu đoàn dừng chân ở bờ Sông cạnh thị xã, thằng nào có tiền thì vào phố mua quà, cũng chỉ là cái bánh chưng, nắm xôi, bao thuốc.., đến chiều thì có một đoàn cả phụ nữ, người già đem đến mấy gánh quà cho bộ đội, chia đều cho các đại đội, lại bánh chưng, bánh khảo, và thuốc lá, thuốc lào. Mỗi thằng hai điếu thuốc phì phèo, anh thì rít thuốc lào, anh thì thổi kèn ác mô ni ca rồi đánh đàn măng đô lin..cũng vui đáo để, đỡ nhớ nhà.
-   Thế thị xã Bác Cạn lúc ấy không có Pháp à Bố.
-   Không có, hình như sau chiến dịch Biên giới nó cũng rút quân khỏi Bắc Cạn thì phải, à mà tao cũng không biết vì tiểu đoàn đóng quân bên cạnh thị xã, có được vào đâu mà biết.
-   Lúc nãy Bố vừa kể là có phố đông người, mua bán..
-   Thì lúc ấy cũng chỉ nghe chúng nó kể lại thế. Nhớ thế nào Tao kể thế ấy.
-   Vâng, sau đó thì sao ạ
-   Sáng hôm sau, mùng hai tết, tiểu đoàn tiếp tục hành quân về Thái Nguyên để vượt đèo khế sang Tuyên Quang.
-   Đi như thế thì quân tư trang của lính ta như thế nào, được trang bị gì, phải mang theo gì ?
-   Chẳng được trang bị gì, Có gì mà mang ngoài một bộ quần áo đang mặc và một bộ nữa trong cái túi dết, mà quần áo vẫn là hai bộ đem đi từ nhà, gần mủn cả ra rồi.
-   Còn súng ống ?
-   Không có, lính bổ xung thì đem súng đi làm gì. Vượt đèo khế sang Tuyên Quang, qua Đoan Hùng Phú Thọ , vượt Thanh Ba sang Hòa Bình đến nơi tập kết. Tính từ lúc xuất phát từ bản Na Lữ, Cao Bình đến Hòa Bình cả thảy hết đúng 15 ngày, toàn đi bộ, về đến chỗ tập kết anh nào chân cũng phồng rộp, chai dày cộp cắt ra từng mảng.
-   Bố có nhớ địa danh tập kết ở Hòa bình không.
-   Không, trong rừng bạt ngàn, không có dân ở, chỉ có một trạm đón tiếp, mà tao cũng chỉ ở đó hai ngày rồi tiếp tục đi đến bổ xung cho đơn vị mới, có người dẫn đi, trên đường đi lại gặp rất nhiều đoàn người đi về trạm đón tiếp ấy, chắc cũng là lính bổ xung như bọn Tao. Đêm hôm sau thì đến đơn vị mới, đấy, trung đội 16, đại đội 211, tiểu đoàn 23, trung đoàn 88, đại đoàn 308, Tao ở đấy đến tận lúc bị thương chuyển về ty thương binh Bắc Ninh năm 1954.
-   Tức là chính thức trở thành lính chủ lực của Bộ rồi ạ, thế có được trang bị cấp phát gì không hay vẫn phải mặc cái quần áo sắp mủn ra ạ
-   Lần đầu tiên được phát một bộ quần áo Thu Đông, vải màu xanh lá cây, một đôi dày ba ta của Trung quốc với lời nhắn của quân nhu “đôi dày này cứ ba năm mới được phát một lần”, nó tốt thật, tao đi đến tận đánh Điện Biên Phủ.
-   Bố được phát súng gì
-   Súng trường thôi, tiểu đội trưởng trở lên mới được cầm tiểu liên xít ten, tôm-xông, cạc bin..Về sau nghe anh trung đội trưởng nói chính ra là đợt bổ xung quân này là kịp để e 88,f308 đi đánh trận diệt đồn Tu Vũ đấy, nhưng do hành quân đến chậm mất hơn chục ngày nên trung đoàn 88 đã đánh xong Tu Vũ và đang quay về, chỉ một hai ngày nữa là về đến đây, nhận bổ xung bọn này và kéo về Phù Ninh, Phú thọ để chỉnh quân và chỉnh huấn.
-   Hình như sau trận Tu Vũ thì trung đoàn được mang tên là Trung đoàn Tu Vũ đúng không ạ
-   Chính phủ hay Nhà nước gì đấy thưởng cho cái tên ấy, vì trong trận đó lính 88 đánh liều chết lắm, lấy thịt đè người mày bảo, chết khá đấy. Mà cũng không liều không được, không tiến đánh xông lên thì đằng sau chỉ huy thúc, mà quay cổ chạy cũng chết…thế là nhắm mắt mà bắn mà xông lên, chạy càng nhanh càng tốt. Về đến E88, tao được đưa về bổ xung cho tiểu đội 1 của trung đội 16, thế là ở cùng với Ông Cần, Ông Quyển từ đấy lớ.( hai ông này, một ông ở Nghĩa Đô, một ông ở Trấn Vũ là hai đồng đội thân thiết của Cụ từ ngày ấy đến tận bây giờ). Chuyển quân trú ở Phù ninh, Phú thọ hai tháng, một tháng học chính trị (chỉnh huấn), học tài liệu Hai Phe, phe ta và phe nó, phe ta có Trung quốc, các nước XHCN…phe nó có Mỹ, Pháp và các thế lực khác. Bây giờ nghe thấy buồn cười, nhưng ngày đó, lính toàn là dân cày, mù chữ, lạc hậu có biết gì là Xã hội chủ nghĩa, là đế quốc thực dân…nghe cán bộ chỉnh huấn nói cứ nghếch tai nghe quên cả đói. Tháng còn lại học tập quân sự ( Chỉnh quân ), cả tháng chỉ học cách đánh đồn , tức là đánh Công kiên đấy.
-   A, đánh công kiên, đã có lần con hỏi về vấn đề này, Bố kể kỹ kỹ một chút.
-   Thì cũng được học trên sa bàn, nghe cán bộ giảng và chỉ trên sa bàn, sau đó ra đồi thực địa tập. Đánh công kiên tức là đánh một đồn hay một vài đồn liên kết với nhau mà ta thường gọi là cứ điểm. Thường thì cứ điểm ngoài cùng nó quay rất nhiều lớp dây thép gai, lớp dàn mướp, lớp mái nhà, lớp rọ lợn, lớp lò xo..vv.. giữa các lớp có gài mìn, treo ống bơ, mõ..sau lớp dây thép gai trong cùng là một hào sâu và rộng, dưới có thể cắm chông, mảnh chai mảnh sành.. sau đó mới đến một loạt lô cốt hàng ngoài, một hoặc vài chiếc lô cốt mẹ ở giữa, ngoài ra còn có hầm ngầm, công sự, chiến hào nối giữa các lô cốt…Thôi, mai kể tiếp, kể trận đánh đầu tiên mà tao tham dự, trận đánh Nghĩa Lộ Phố, chiến dịch Tây Bắc…

[GiangNH]

 Mấy cụ thời KCCP kể thật lắm bác Mr.Ngân ạ, rất chân thực! Nhưng khi hầu chuyện các cụ, em hay hỏi lòng vòng thì các cụ mới nhớ, thậm chí các cụ còn...nổi cáu. Muốn khai thác ký ức của các bố, chẳng còn cách nào ngoài kiểu "gạch đầu dòng" kia: Con hỏi-bố trả lời, cháu hỏi-ông(bác)trả lời?

 Ngày xưa em hay có kiểu hỏi chuyện kiểu như bác lắm, khối bác ghét, thậm chí còn ném đá, bảo là em dốt văn(Văn làm gì có gạch đầu dòng), thậm chí dốt cả sử(Em thì chỉ tin vào sử làng-sử của các cựu ấy)? Không biết kiểu khai thác chuyện của bác, hiện tại có ai khó chịu không? Với em, như vậy là quá tuyệt vời, chân thực bằng vạn lần sử sách.

Mong cụ nhà bác tiếp tục trận Nghĩa lộ qua các địa danh Ngòi thia(cụ Tố hữu đã nhắc tới), Dốc đỏ...

[chiangshan]

-   Bố được phát súng gì
-   Súng trường thôi, tiểu đội trưởng trở lên mới được cầm tiểu liên xít ten, tôm-xông, cạc bin..Về sau nghe anh trung đội trưởng nói chính ra là đợt bổ xung quân này là kịp để e 88,f308 đi đánh trận diệt đồn Tu Vũ đấy, nhưng do hành quân đến chậm mất hơn chục ngày nên trung đoàn 88 đã đánh xong Tu Vũ và đang quay về, chỉ một hai ngày nữa là về đến đây, nhận bổ xung bọn này và kéo về Phù Ninh, Phú thọ để chỉnh quân và chỉnh huấn.

Hay quá, đây đúng là phần mà em quan tâm Bác Ngan cho em hỏi ké cụ mấy chuyện:
- Đơn vị (trung đội, đại đội) của cụ lúc đó có khoảng bao nhiêu người, đã được trang bị súng 100% chưa?
- Cụ được phát súng trường của nước nào?
- Trong đơn vị (trung đội, đại đội) của cụ lúc đó súng trường, tiểu liên của nước nào là nhiều nhất? Có bao nhiêu trung liên, đại liên?
- Khi hành quân cụ thường phải mang theo người khoảng bao nhiêu đạn và lựu đạn?
- Sau này có đợt nào các cụ được đổi súng mới không?
- Có quy định nào về vũ khí cá nhân không, ví dụ khi chiến đấu mà súng hỏng phải lấy súng địch thì sau đó có được tiếp tục giữ súng mới không?

Em cám ơn bác

[Mr.Ngan]

Mấy cụ thời KCCP kể thật lắm bác Mr.Ngân ạ, rất chân thực! Nhưng khi hầu chuyện các cụ, em hay hỏi lòng vòng thì các cụ mới nhớ, thậm chí các cụ còn...nổi cáu. Muốn khai thác ký ức của các bố, chẳng còn cách nào ngoài kiểu "gạch đầu dòng" kia: Con hỏi-bố trả lời, cháu hỏi-ông(bác)trả lời?

 Ngày xưa em hay có kiểu hỏi chuyện kiểu như bác lắm, khối bác ghét, thậm chí còn ném đá, bảo là em dốt văn(Văn làm gì có gạch đầu dòng), thậm chí dốt cả sử(Em thì chỉ tin vào sử làng-sử của các cựu ấy)? Không biết kiểu khai thác chuyện của bác, hiện tại có ai khó chịu không? Với em, như vậy là quá tuyệt vời, chân thực bằng vạn lần sử sách.

Mong cụ nhà bác tiếp tục trận Nghĩa lộ qua các địa danh Ngòi thia(cụ Tố hữu đã nhắc tới), Dốc đỏ...

Chào Bác GiangHN, đúng là chỉ có cách "gạch đầu dòng" thôi, bây giờ mà bảo Cụ tự viết ra những hồi ức về cái thời trai trẻ ấy của Cụ thì có mà "đánh đó" Cụ, hơn tám chục tuổi rồi, cầm cái bút còn run tay nữa là. Tôi cũng động viên Cụ nhiều, hỏi nhiều, nhiều khi phải một lúc nhớ lại Cụ mới nhớ được, cũng khó khăn gian khổ lắm chớ , nhưng những gì Cụ kể đúng là "thật" 100%, không văn vẻ, không liên tưởng, không ca ngợi cũng như đả kích...Cảm ơn nhà Bác đã có lời động viên Cụ và nhà Em .
Bác Chiangshan : Nhà Em sẽ hỏi kỹ những vấn đề mà nhà Bác quan tâm, chỉ có điều, có những vấn đề chỉ Cấp lãnh đạo hay sĩ quan mới nắm được chứ "lính" như Cụ thì không biết Cụ có nắm được không. Nhà Em sẽ cố gắng "khai thác" Cụ tối đa, nếu không đáp ứng được nhà Bác cũng mong Bác thông cảm.

[chiangshan]

Bác Chiangshan : Nhà Em sẽ hỏi kỹ những vấn đề mà nhà Bác quan tâm, chỉ có điều, có những vấn đề chỉ Cấp lãnh đạo hay sĩ quan mới nắm được chứ "lính" như Cụ thì không biết Cụ có nắm được không. Nhà Em sẽ cố gắng "khai thác" Cụ tối đa, nếu không đáp ứng được nhà Bác cũng mong Bác thông cảm.

Cám ơn bác Ngan, em cũng xác định trước là khó, nhưng được đến đâu hay đến đấy

Mà hình như cụ nhớ nhầm 1 chút, vì nếu cụ vào bổ sung cho e88 sau trận Tu Vũ thì đấy đã là cuối 1951 đầu 1952 rồi.

[_new]

bác Ngân hỏi hộ em một chuyện là hồi đó các Cụ dùng khẩu lệnh chiến đấu như thế nào ạ, một số ví dụ cụ thể. 

[Mr.Ngan]

-   Tiếp tục Bố nhé, có nhiều anh em muốn biết trận đánh này nên Bố cứ từ từ mà kể, càng nhớ nhiều chi tiết càng tốt Bố ạ
-   Nhớ đến đâu tao kể đến đấy, gần năm chục năm rồi chứ có phải năm ngoái năm kia đâu. Trung đoàn 88 và một trung đoàn nữa của 308 được lệnh đánh hai cứ điểm trong chiến dịch này là Nghĩa Lộ Phố và Nghĩa Lộ Đồi ( Pù Chạng), 88 đánh Nghĩa Lộ Phố. Khi hành quân từ Phù Ninh lên đến Nghĩa Lộ, E88 tập kết ở khu đồi Pù Long, phía dưới là đèo Khau Vát, xa hơn chút nữa có một con suối chảy ngang qua khá rộng, tên nó là gì chẳng nhớ được nữa. Từ chỗ tập kết dùng ống nhòm có thể nhìn thấy Nghĩa Lộ Phố, đấy là một cứ điểm nằm trong phạm vi thị xã Nghĩa Lộ cho nên gọi là như vậy, còn cứ điểm kia nằm trên những quả đồi cách xa thị xã nên gọi là Nghĩa Lộ Đồi. Đấy là đã bước vào tháng tám (âm) trời vùng núi đã se lạnh, sương mù bắt đầu xuống, hôm ấy, khoảng 5 giờ chiều, từ phía Nghĩa Lộ Đồi súng nổ dữ dội, lửa cháy sáng rực cả một góc trời, một lúc sau thì có tin chuyền nhau là ta đã chiếm được cứ điểm này, ây dà, lính tráng lúc ấy phấn chấn lắm, lại được mấy anh chính trị viên khích lệ càng muốn xuất phát sớm để ăn tươi nuốt sống Nghĩa Lộ Phố. Đúng 5h30, đại đội được lệnh xuất kích tiến ra chiếm lĩnh trận địa, trời đã nhá nhem, sương mù quyện với khói chiều hạn chế tầm nhìn nên anh nào cũng phải khẩn trương bám đuôi áo anh kia để giữ đội hình. Tiểu đoàn D23 tao trong trận này được giao nhiệm vụ ở mũi dương công còn D29 là mũi chủ công.
-   Thế nào là dương công và chủ công ạ
-   Dương công tức là cái anh có nhiệm vụ khuếch trương thanh thế ở một hướng nào đó của cứ điểm địch mà ta đã xác định trước khi đánh, khuếch trương bằng cách bắn lên trời, đốt lửa, hô hào…cốt làm sao cho địch tưởng ta đánh vào cứ điểm ở hướng ấy, nó sẽ tập trung hỏa lực vào bọn dương công này, trong khi đó mũi chủ công tranh thủ lúc địch tập trung vào mũi dương công thì nhanh chóng áp sát vào khu vực đánh cửa mở để đánh bộc phá cắt hàng rào và mở đột phá khẩu. Hướng dương công càng làm lộ và thu hút càng nhiều thì chủ công càng rảnh tay đánh mở đột phá khẩu càng nhanh và đỡ tổn thương.
-   Nhưng khi chủ công đánh bộc phá, nghe bộc phá nổ thì nó biết ngay chứ
-   Vẩy, biết thì cũng đã chậm chân một lúc rồi còn gì, lính chủ công nhanh lắm, tranh thủ lúc đầu chưa có hỏa lực địch đã đánh được mấy lớp rào rồi ấy chứ.
-   Thế lính ta đi theo đội hình a, hay b, hay c
-   Theo tiểu đội chứ, 12 anh đi theo hàng dọc, anh tiểu đội trưởng đi đầu tiên và sau cùng là anh Phó.
-   Cứ một trung đội có 3 tiểu đội ạ, có đủ người để biên chế không ạ
-   Đủ chứ, đánh nhau là phải đủ a nè, riêng thằng chủ công thì một trung đội được biên chế 4 tiểu đội
-   Lúc ấy lính trong tiểu đội Bố mang súng gì.
-   Lính thì toàn súng trường Trung Chính của Trung Quốc.
-   Thế không có loại khác à
-   Không , một loại hết để còn tương hỗ nhau chứ. Loại khác thì trung đoàn khác, như trung đoàn Chú Việt thì toàn súng trường Pháp.
-   Có trang bị gì nữa không
-   Một bao xe với 200 viên đạn, Bốn quả lựu đạn chuôi gỗ, loại này mà đã giật nụ xòe thì chỉ có ném đi thôi lố, không như lựu đạn của Pháp, Mỹ rút chốt mà không ném thì lại cài chốt lại vẫn được. Đeo thêm một cái xẻng nữa để đào công sự, tổ ba người thì một anh xẻng còn hai anh cuốc.
-   Chỉ huy thì sao ạ
-   Cán bộ tiểu đội phó trở lên thì được mang tiểu liên, tiểu liên thì không đồng loại, anh thì Tuyn, anh thì Gits, anh thì siten…Còn cán bộ tiểu đoàn thì có súng ngắn, cũng nhiều loại súng ngắn, hình như đến trước khi đánh Điện Biên Phủ mới có K54.
-   Thế còn hỏa lực thì sao ạ.
-   Mỗi một trung đội có một tiểu đội hỏa lực, hai khẩu trung liên Breno, hai anh bắn còn lại thì vác đạn phục vụ. Hình như bọn chủ công thì được trang bị đại liên mác xim.
-   Thế khi chiến đấu lấy được súng của địch thì có được thay không.
-   Chắc là cũng được, nhưng súng của mình thì để đâu, vứt đi à, tài sản quốc gia chứ, vả lại có lấy được súng thì sau cũng phải nộp lại. Sau khi đi qua Bản Hẻo thì đến con suối, cứ thế lội qua, mặc kệ quần áo ướt sũng, đi thêm độ chừng non cây số nữa thì đến vị trí và chiếm lĩnh trận địa, anh nào anh ấy khẩn trương đào công sự, được học cả rồi mà. Cố đào thật sâu để trú ẩn và phải đào thật nhanh vì đến giờ bắt đầu dương công là tất cả hỏa lực địch sẽ bắn vào chỗ ta nấp. Đào xong công sự đâu đấy là khoảng 9 giờ, trời tối mịt, cũng chẳng rõ đồn địch ở phía nào nữa, mấy anh tranh thủ chụm vào sâu dưới công sự rít hơi thuốc lào, nói là rít chứ thực ra thì hít vào và nuốt vào để khỏi có mùi , một điếu chia làm bốn góc, mỗi anh một góc, anh sau cùng rít nốt sái. Ái chà, vào trận địa, đào xong công sự, chờ đến giờ nổ súng mà được mấy hơi thuốc lào thì hay lắm, vừa tỉnh ngủ, vừa phấn chấn tinh thần, vừa thấy người cứ nhẹ bẫng. Một lúc sau thì  anh tiểu đội trưởng đến chỉ hướng bắn và ra lệnh dương công, cả một đại đội bắn nhất loạt về một hướng, lúc ấy mới biết đồn địch ở đấy, mấy anh cầm đuốc thắp sáng chạy đi chạy lại dưới giao thông hào…Bọn Pháp như bừng tỉnh, từ các lô cốt bắn như vãi đạn về hướng dương công này, đêm thì tối, chẳng biết ta tấn công vào đâu cho nên cứ chỗ nào có động là nó bắn vào, cả cối cũng câu ra, đúng là hào không sâu thì chết hết. Đúng lúc ấy thì phía Đông của đồn ánh chớp của bộc phá lóe sáng rực cùng với tiếng nổ chói tai, thế là chủ công đã đánh rồi, địch lại dồn hết hỏa lực sang hướng chủ công của ta, bên này, lính dương công tiếp tục nổ súng và cũng tiến sát vào đồn bắn mạnh và cũng thấy có tiếng nổ như bộc phá. Sau đó thì các loại súng, cối, bộc phá nổ loạn xạ, khoảng gần một tiếng sau thì được lệnh ngừng dương công, chắc là hướng chủ công lính ta đã vượt qua được đầu cầu và đánh vào tung thâm rồi.
-   Khi ngừng bắn thì Bố làm gì
-   Ở  im một chỗ, sẵn sàng chờ lệnh mới, thế mà nhiều anh còn đánh được một giấc đấy, khỏe, tuổi ăn tuổi ngủ, mười tám đôi mươi. Đến mờ sáng thì im hẳn tiếng súng, tin truyền về là ta đã hạ được đồn và có lệnh rút quân về vị trí tập kết…

[GiangNH]

 Có 2 đường chính vào Nghĩa lộ: 1 đường từ trung tâm Yên bái, qua huyện Văn chấn và 1 đường khác từ Trung hà sang, qua Thu cúc.

 Từ thị xã(bây giờ hình như là thành phố) Yên bái vào thị xã Nghĩa lộ, qua ít nhất 2 địa danh mà văn thơ Việt nam hay nhắc đến:
-Ngòi thia, thực ra là 1 con suối khá rộng, lòng suối trơ trọi đá. Cụ Tố hữu có câu "Ngòi thia, sông Đáy, suối Lê vơi đầy"
-Đồng bằng Nghĩa lộ, nói cho oai chứ thực ra nó "be bé" thôi, chỉ là 1 cánh đồng nằm trong cái thung lũng mờ ảo xen lẫn những ngôi nhà sàn của người Thái trắng. Có câu "Nghĩa lộ gạo trắng nước trong", em không nhớ ở bài văn nào nữa(vốn dĩ em văn thấp)

Con suối mà ông cụ nhà bác Ngân hành quân qua, có lẽ là Ngòi thia?