Hồi ức của người CCB già.

[sauchinbaymot]

-   Đi như thế thì quân tư trang của lính ta như thế nào, được trang bị gì, phải mang theo gì ?
-   Chẳng được trang bị gì, Có gì mà mang ngoài một bộ quần áo đang mặc và một bộ nữa trong cái túi dết, mà quần áo vẫn là hai bộ đem đi từ nhà, gần mủn cả ra rồi.

Xin được hỏi chen 2 câu, ae mình gỡ được thì tốt, khó thì nhờ MrNgan hỏi cụ nhà, kẻo qua xa mất phần này:

- Khái niệm Phỉ qua câu chuyện của cụ thấy rất cụ thể và dễ hiểu. Nhưng ta hay nói Thổ Phỉ, có phải là Phỉ gốc dân tộc Thổ không? Thế có Thái Phỉ, Mèo Phỉ không?

- Tôi có 2 người anh ruột đã quá cố, năm nay còn thì trên dưới 80, cũng là vệ quốc đoàn.Ngày còn bé, tôi thấy mỗi bác có một cái "ba lô", màu xanh đã bạc nhạt, chỉ là một tấm bạt hình chữ thập, xếp quấn áo vào giữa, gấp 4 cánh lại rồi buộc dây, có 2 quai để đeo sau lưng. Kiểu như cái cặp hồ sơ "ba dây" thời bao cấp ấy. Không biết sự chuyển "đời" từ version Túi dết sang balô gấp rồi balô cóc diễn ra như thế nào nhỉ? Và "version" mới nhất bây giờ là gì hay vẫn là Ba lô cóc?  

[hatuyenha]

Rất hay khi bạn Mr  Ngan@ làm được một việc hiếm có này,cám ơn cụ CCB già và bạn Mr Ngan@.Chuyện thật hay,xúc tích lại rất lính.

 Bạn 6971@ thân mến,về phỉ thì bạn  Mr Ngan@ hỏi cụ cho rõ còn theo mình hiểu,phỉ là chỉ những nhóm người dân tộc hoạt động trong rừng hoặc bản ở miền núi chống lại chính quyền.Tiếng Hán người ta gọi là Thổ phỉ.Thổ phỉ hoạt động như dánh du kích mà ta hay gọi trong chiến tranh nhân dân.Vì vậy người đứng đầu là dân tộc này nhưng lính tráng có thể là dân tộc khác chứ không phân biệt phỉ Thái ,phỉ Mèo...
 Còn cái ba lô thì khi mình mới nhập ngũ năm 1967 vẫn được phát cái ba lô là một miếng bạt có giây buộc như thời KCCP,nhưng chỉ một thời gian sau là phát ba lô con cóc,lúc đầu quen dùng ba lô kia xếp quần áo chăn màn phẳng phiu,khi phát ba lô con cóc nhét đồ lung tung tiện nhưng khó chịu vì nhàu nát.

[vitính]

Ngày còn bé, tôi thấy mỗi bác có một cái "ba lô", màu xanh đã bạc nhạt, chỉ là một tấm bạt hình chữ thập, xếp quấn áo vào giữa, gấp 4 cánh lại rồi buộc dây, có 2 quai để đeo sau lưng.

Năm 64 Mỹ bắt đầu ném bom miền Bắc. Sang đến năm 65 thì ở nhà tôi bắt đầu may ba-lô cho trẻ con đi sơ tán. Chả là bà cụ nhà tôi làm ngành đường sắt. Bạt che tầu hàng bị hỏng không che được cái toa tầu to đùng nhưng thanh lý thì vẫn dùng vào nhiều việc được. Chọn lấy miếng nào không bị rách mủn để may ba lô. Tôi cũng tự may lấy ba lô, loại như bác 6971 mô tả, có thêm ít vải góc để gấp 4 cánh lại không lòi "hàng" ở trong ra. May lấy cả màn. Rồi tháng 9/65 rời gia đình đi sống tập thể với cái hành trang ấy. Cho đến 69 nhập ngũ thì đã được phát ba lô cóc rồi.

[fddinh]

Nhưng ta hay nói Thổ Phỉ, có phải là Phỉ gốc dân tộc Thổ không? Thế có Thái Phỉ, Mèo Phỉ không?

Theo thiển ý thì "Thổ" ở đây không có nghĩa là "dân tộc Thổ", mà nghĩa là người địa phương, trong "thổ địa", người Thái, Mèo, Tày, Nùng, Dao, Kinh v.v đều có thể là phỉ cả, khi mà tụ tập làm mất trật tự trị an, cướp bóc làm loạn taị điạ phương.

[Phong Quảng]

Thượng tướng Nguyễn Hữu An kể : Cuối 1964 khi sư 325 đi B, việc bảo đảm hậu cần do QK4 lo nên có nhiều khó khăn, một số đơn vị vẫn phải dùng ba lô gấp kiểu thời Pháp. Có nghĩa ba lô con cóc đã bắt đầu xuất hiện.

[Mr.Ngan]

Vâng, để tối nay nhà Em sẽ "tham vấn" Cụ kỹ về vấn đề mà các Bác quan tâm, nhưng về vấn đề "Thổ Phỉ" thì có lẽ lời giải thích của Chị hatuyenha và bác fddinh là chính xác đấy, từ "Thổ" ở đây mang nghĩa bản địa chứ không mang nghĩa "dân tộc", còn Phỉ thì "Chịu". Các Bác thử guc xem sao..

[Mr.Ngan]

Có 2 đường chính vào Nghĩa lộ: 1 đường từ trung tâm Yên bái, qua huyện Văn chấn và 1 đường khác từ Trung hà sang, qua Thu cúc.

 Từ thị xã(bây giờ hình như là thành phố) Yên bái vào thị xã Nghĩa lộ, qua ít nhất 2 địa danh mà văn thơ Việt nam hay nhắc đến:
-Ngòi thia, thực ra là 1 con suối khá rộng, lòng suối trơ trọi đá. Cụ Tố hữu có câu "Ngòi thia, sông Đáy, suối Lê vơi đầy"
-Đồng bằng Nghĩa lộ, nói cho oai chứ thực ra nó "be bé" thôi, chỉ là 1 cánh đồng nằm trong cái thung lũng mờ ảo xen lẫn những ngôi nhà sàn của người Thái trắng. Có câu "Nghĩa lộ gạo trắng nước trong", em không nhớ ở bài văn nào nữa(vốn dĩ em văn thấp)

Con suối mà ông cụ nhà bác Ngân hành quân qua, có lẽ là Ngòi thia?

Tôi đã hỏi lại Cụ, đúng là chỗ Cụ tham chiến chỉ có mỗi con suối ấy chảy qua, vì đã lâu nên Cụ không nhớ, vả lại thời đấy, các Cụ hành quân đến , đánh, đi đều bí mật, không tiếp xúc với dân nên có thể các Cụ không biết thật. Nhưng theo nhà Em nghĩ thì con suối đó chính là "Ngòi Thia" mà Bác đã trích dẫn từ thơ của Cụ Tố Hữu.

[Mr.Ngan]

-   Trong trận này bên ta có hy sinh nhiều không Bố ?
-   Chẳng biết lớ, chỉ biết là sau khi trở về nơi tập kết, có nhiều tiểu đoàn liên quân chỉ còn khoảng vài chục anh trở về, đại đội tao không chết thằng nào, hai thằng bị thương nặng do bị cối rót trúng hào.
-   Tiểu đoàn liên quân là như thế nào ạ
-   Vẩy, khi đánh nhau, đại đội này hy sinh gần hết còn hơn chục người, đại đội kia hy sinh còn hơn hai chục người, tiểu đoàn của trung đoàn khác cũng chỉ còn hơn một đại đội…thế nên phải gộp lại để đủ quân số để tiếp tục đánh, những đơn vị như thế gọi là đại đội liên quân, tiểu đoàn liên quân.
-   Thế có nghĩa là chết khá nhiều phải không ạ, một tiểu đoàn đủ biên chế cỡ gần nghìn người mà khi chở về chỉ còn vài chục thì ta bị hy sinh nhiều quá Bố nhỉ.
-   Phải a nè.
-   Thế trong khi đánh nhau với địch bên ta có hò hét xung phong hay có những khẩu lệnh gì không ạ.
-   Không. Tao chưa bao giờ được học cái đó, chẳng có khẩu lệnh cũng chẳng bao giờ hô xung phong cả, mày bảo, tiến vào chiếm lĩnh trận địa cũng phải giữ bí mật, tiến vào sát đồn để đánh bộc phá mở đột phá khẩu cũng phải bí mật, khi đánh vào tung thâm thì đa số là chạy dưới hào, mạnh anh nào anh  ấy chạy lên phía trước và tìm chỗ nấp cho mau rồi bắn không cần nhắm, lại tiếp tục chạy, lại tìm chỗ nấp, lại bắn…cứ thế thì lấy sức đâu mà hô xung phong, vả lại toàn đánh vào ban đêm, chủ yếu là nhìn bóng của nhau mà chạy, càng kín tiếng càng tốt, không bị phát hiện , hô lên chỉ tổ cho đại liên nó bắn vào mình chứ ích gì. Chỉ có trên phim ảnh mới có cảnh xông lên ồ ạt và hô xung phong thôi. Nhưng mật khẩu thì có, mà phải nhớ không thì chết như chơi ngay ấy chứ. Mỗi ngày một mật khẩu, toàn quân như nhau, cứ 6 giờ tối là mật khẩu được phát ra, từ đại đoàn xuống đến các trung đoàn rồi xuống tiểu đoàn..cuối cùng đến tiểu đội, tiểu đội trưởng xếp hàng tiểu đội lại và đến gần anh đầu hàng gí mồm vào tai nói rất khẽ mật khẩu, anh đầu hàng lại gí mồm vào tai anh thứ hai nói, anh thư ba, anh thứ tư..cứ như vậy đến hết. Người ngoài ở cách 1m không nghe thấy tiếng chuyền mật khẩu, bí mật lắm. Ví dụ : Mật khẩu tối nay là : hỏi Ba, đáp Đình. Đang gác mà thấy tiếng động,  hỏi ngay : Ba, đáp là Đình thì thôi, chứ đáp là Hàng hay từ khác thì a lê hấp một phát súng ngay, hoặc chỉ cần trả lời ngắc ngứ sau tiếng hỏi mật khẩu lần 2 là cũng Pằng ngay. Ban đêm có thể quên mọi thứ nhưng mật khẩu thì phải nhớ, khối anh chết oan về cái mật khẩu này đấy.
-   Lệnh rút quân về vị trí tập kết là vị trí mà lúc đại đội bố xuất quân à, ở khu đồi Pù Loong í ạ.
-   Thì còn rút đi đâu nữa, nhưng khi có lệnh rút thì khối tiểu đội cả tiểu đội trưởng nhiều khi cũng chưa rút ngay mà còn nán lại tranh thủ lẻn vào đồn để tìm chiến lợi phẩm, chủ yếu là tìm đồ ăn, đồ mặc như mũ mão, giầy…mà phải lục thật nhanh, đảo qua đảo lại một vòng là phải rút ra trước khi bộ phận thu dọn chiến trường của đại đoàn đến. Hôm ấy tiểu đội Tao do anh Trực chỉ huy cũng nháy nhau ở lại để vào đồn kiếm chác, khi vào thì chiến trường vẫn còn nguyên như thế, xác ta, xác tây ngồn ngộn đè lên nhau, chui vào lô cốt nhìn thấy hai thằng tây nằm ngửa chết lòi cả mắt ra ngoài do sức ép của thủ pháo ta tọng vào rợn cả người, vẫn còn mấy thằng bị thương đang rên rỉ…Tao nhặt được hai quả lựu đạn khói, thấy hay hay thì nhặt thôi vì nó nhẹ lắm, lục thêm được một tút thuốc lá Cô táp ở trong ngách hầm ngầm., chắc là của thằng chỉ huy lô cốt ấy, lấy được tút thuốc lá này là nhất, vì Cô táp là thuốc của quan Ba trở lên, thơm và đậm, tao hô lên là lấy được cây Cô táp thế là cả bọn hò nhau rút về, vì với cây Cô Táp này cả tiểu đội tối nay sẽ được một bữa vui vẻ. Anh Trực lục thế nào vớ ngay được một hộp nhỏ, đẹp cứ tưởng là thể nào cũng là cái đồng hồ quả quýt, khi mở ra thì là lọ nước hoa, Anh trực lấy nước hoa vẩy khắp cả tiểu đội, anh nào anh ấy thơm phức, được một trận cười vỡ bụng.
-   Thế tiểu đội Bố rút về sau cùng mà không bị cấp trên khiển trách à.
-   Chẳng cấp nào khiển trách cả, rút về thì cứ ào ào, ai về trước về sau cũng được, giả dụ có thằng nào trốn về thì cũng không ai biết mà tìm, thiếu quân thì đến hết chiến dịch lại bổ xung. Thế mới có chuyện, nhiều anh trên đường rút về, vì đêm trước phải thức trắng để đánh nhau, buồn ngủ thế là rủ nhau vào bụi ngả lưng, ngủ quên đến tận tối mịt mới trở về thì đơn vị đã hành quân đi rồi.
-   Về đến vị trí tập kết thì lính tráng có được nghỉ ngơi không ạ.
-   Được nghỉ một ngày để củng cố lực lượng và bổ xung đạn, lựu đạn. Tối hôm sau tiểu đoàn lại nhận lệnh lên đường. Nhiệm vụ của tiểu đoàn 23 lần này là truy kích một toán lính Pháp do một tên quan 3 dẫn đầu, toán này bỏ chạy sau khi Nghĩa Lộ Phố và Nghĩa Lộ Đồi bị hạ. Tinh thần quán triệt là phải đi thật nhanh, bao vây bắt gọn, không để chúng vượt núi thoát ra được Mộc Châu. Theo tin tức ta nắm được thì ngày mai toán này sẽ qua khu vực các bản người dân tộc Mèo ở cho nên tiểu đoàn lấy luôn trận này là trận truy kích Làng Mèo…

[tung677]

Hay quá...?...Mr.Ngan .Cụ thân sinh kể mộc ,và trân thật quá,qua bạn tôi chúc Cụ mạnh khỏe ,sống lâu...để hưởng PHÚC...cùng con cháu,cảm ơn bạn đã chấp bút viết lên những ký ức của một thời hào hùng đã qua....cố gắng lên bạn nhé.

[Mr.Ngan]

-   Toán lính pháp này có đông không ạ
-   Nào có biết đâu è, lệnh đi là đi, thấy cán bộ bảo đi truy kích thì biết đấy là đi truy kích, cuộc đời anh lính là thế mà, hành quân và truy kích, vận động và chiến đấu lúc nào chả như thế, trên người luôn luôn có đủ thứ để đủ cho sinh hoạt và đánh địch, súng nè, lựu đạn nè, cuốc xẻng nè, bao ruột tượng gạo nè…chẳng thiếu thứ gì, gặp địch là nổ súng, hành quân lấy rừng núi làm nhà, lúc nghỉ đã có gạo nấu ăn, có xẻng cuốc đào chỗ trú ẩn…nghĩ lại thấy khổ cực lắm a.
-   Thế Tiểu đoàn Bố đi mấy ngày thì bắt kịp nó.
-   Khoảng hai ngày một đêm, bọn này là tàn quân của Nghĩa Lộ đồn và Phố, chạy trốn tắt qua rừng để về Nà Sản, Sơn La. Nó toàn chọn đường rừng, qua các bản người Mèo, úi giá, bọn người Mèo vùng ấy đa số là ủng hộ nó, các làng Mèo này đều có nhà thờ cả đấy, cha xứ thì toàn người Pháp, nếu là dân bản xứ thì cũng là người của nó cài vào, cho nên không đùa được với bọn này đâu, trước khi xuất phát, cán bộ đã quán triệt và nói rõ tình hình cho bộ đội nghe. Tiểu đoàn đi đến làng bản nào cũng phải dừng lại dò hỏi về toán Pháp này, nhiều người Mèo không trả lời đấu vớ ! Ta lại phải làm chính sách dân vận, cho một số anh lính dân tộc Mèo, nói được tiếng Mèo đêm muối, gạo cho nó thì nó mới nói. Trưa hôm ấy, đến một bản, vì bộ binh phải khẩn trương đuổi nên đi nhanh hơn, anh nuôi không kịp theo sát, không nấu kịp cho anh em, không có gì ăn, đói, lính mệt mỏi, muối thì anh nuôi hậu cần chưa tới không có để đổi, Anh Quyển, chính trị viên phó, bảo Tao cùng mấy thằng dân tộc Mèo đem Ký ninh vào bản để đổi Ngô, khoai, sắn..cái gì cũng được miễn là giải quyết no bụng, Tao vào đến bản, thấy nhà cửa, quần áo phơi không giống người Mèo mà giống như ở quê mình, hóa ra là bản người Tày mày ạ. Ây dà dà, trúng tủ rồi nhớ, Tao mới nói tiếng Tày với họ, đem ký ninh ra bảo đổi cái ăn, họ chẳng biết Ký ninh là gì, giải thích mãi họ cũng không hiểu, nói đúng ra là họ không cần, bí quá, Tao đành nói là bộ đội đi qua đây, anh nuôi bị địch phục kích, Bộ đội không có cái ăn, Bộ đội xin ăn của bà con vậy, nó nói : Sao mày không nói từ đầu, thế là nó gọi mọi người trong bản góp gạo, ngô và cả rau cải ra cho bộ đội, cho mượn cả chảo nấu cháo lợn để bộ đội có cái nấu cơm. Tao được cái giấy khen của đại đội về việc này, giấy do Anh Quyển viết bằng tay, chẳng sổ sách gì hết, nhưng cũng vinh dự lắm.
-   Thế anh nuôi đến tối có đuổi kịp không ạ
-   Một anh chính trị phó nữa phải quay lại động viên và thúc giục tổ anh nuôi phải cố gắng phục vụ cho kịp với bộ đội, tối ấy thì có cơm ăn á. Đến sáng hôm sau thì ta đuổi kịp bọn Pháp, nó đang nghỉ chân và đóng quân tại làng Pình Hồ, làng này có cái nhà thờ rất to, bọn Pháp đóng quân ở cả đấy. Khi tiền trạm báo về, lập tức cả tiểu đoàn tỏa ra tổ chức bao vây bốn hướng, bọn này chắc chạy mệt mỏi, không quen chạy đường rừng như ta, nên mấy thằng lính gác ở cổng làng cũng như xung quanh làng chểnh mảng, ngủ gà ngủ gật đến khi quân ta tiến sát và luồn sâu vào làng, chó sủa thì mới giật mình tỉnh và bắn súng ra bìa làng, thường thì bản Mèo ít khi nuôi chó, ta chủ quan, làng này nó lại có chó nên bị lộ, lính ta không tiến công vào làng, chỉ bao vây gọi hàng và chốt giữ các ngả để phòng chúng mở đường máu chạy, lúc đầu, chúng cũng bắn trả ác liệt, ta không xông vào bản được, mà chúng cũng không ra được, không thoát được. Đến khi ta dùng cối câu vào thì sau vài loạt đã thấy có thằng cầm cờ trắng vẫy ra hiệu xin hàng.
-   Bắn thế nhỡ vào cả dân thì sao.
-   Bắn là bắn vào khu vực nhà thờ chứ, bắn vào nhà dân trong bản thì nói làm gì. Bọn này sau khi bị thua chạy ở Nghĩa Lộ, tinh thần bạc nhược lắm rồi, thấy ta câu cối vào, biết là chủ lực Việt minh nên ra hàng ngay. Anh Quyển trực tiếp ra nói chuyện với thằng quan ba bằng tiếng Pháp, lúc này bọn lính Pháp đã tự giác nộp súng thành một đống và giơ tay lên trời, nghe Anh Quyển kể lại là thằng quan ba xin bộ đội mình đối sử với nó và lính nó theo đúng luật tù binh của quốc tế. Cuộc truy kích thành công ngoài sức tưởng tượng của lính, ta chẳng thiệt hại gì về quân số, bắt được hơn một trăm thằng, quan trọng nhất là tóm được thằng quan ba.
-   Sao lại quan trọng a
-   Vì sau khi được tin tiểu đoàn 23 đã bắt được thằng này thì Trung đoàn lệnh phải giải gấp thằng này về Nghĩa Lộ giao cho Trên ngay lập tức. Tiểu đội tao được anh Quyển tin tưởng giao cho đặc nhiệm giải thằng quan ba này về Nghĩa Lộ giao cho Trung đoàn.
-   Cả tiểu đội chỉ giải mỗi thằng này thôi ạ
-   Mỗi thằng, có thể là do tính cấp bách để khai thác nó hoặc để ăn chắc về độ an toàn trên đường đi, vì trước khi đi, tiểu đội được ưu tiên mang theo mấy túi quân lương thu được của bọn Pháp để không phải lo cái ăn trên đường đi cho nhanh. Anh Quyển còn dặn trong mọi trường hợp phải bảo vệ tính mạng của nó, nó không đi được thì phải cáng nó đấy.
-   Thế mọi việc suôn sẻ cả chứ ạ.
-   Được cái nó là sĩ quan nên cũng tự giác và biết điều không đòi hỏi gì, trên đường về cũng gặp một rắc rối, gần về đến Nghĩa Lộ thì bất chợt có một chiếc máy bay Mít sen bay vòng quanh trên đầu như muốn giải cứu thằng quan ba này….