Mười ngày rung chuyển thế giới

[TuongLinh]

Trong phòng ăn, một ấm xa-mô-va nhả khói cạnh những đĩa đầy bánh mì và cá sấy. Từ đằng sau một chiếc màn cửa sổ, xuất hiện một người mặc quân phục, rồi một người nữa ăn mặc kiểu thợ thuyền từ một căn buồng nhỏ thò ra. Thấy một nhà báo Mỹ, họ coi bộ thích lắm. Với một vẻ hãnh diện, họ bảo tôi rằng nếu họ bôn-sê-vích tóm được họ ở đây thì thế nào cũng đem xử bắn. Họ không muốn nói tên, nhưng cả hai đều tự xưng là xã hội cách mạng. Tôi hỏi :”Sao báo chí của các ông đăng những tin bậy bạ như vậy?” Anh sĩ quan chẳng có vẻ mất lòng tí nào và trả lời : “Đúng thế, nhưng làm thế nào?” Hắn nhún vai : “Chắc các ông cũng đồng ý là chúng tôi phải tạo ra một tâm trạng nào đó trong dân chúng...” Anh kia ngắt lời : “Đây chỉ là một hành động hoàn toàn phiêu lưu của bọn bôn-sê-vích. Chúng không có những người trí thức. Các bộ sẽ không giúp chúng... Vả lại nước Nga không phải chỉ là một thành phố, đó là cả một nước... Chúng tôi biết chúng chỉ đứng được vài ngày nên đã quyết định ủng hộ kẻ địch mạnh nhất của chúng là Kê-ren-xki, và cộng tác với hắn để phục hồi trật tự”. Tôi nói: “Được rồi; nhưng tại sao các ông lại liên minh với bọn K.Đ?” Anh công nhân giả hiệu cười, chẳng úp mở gì: “Nói thật với ông, hiện nay quần chúng đi với bọn bôn-sê-vích. Hiện giờ chúng tôi không có hậu thuẫn. Giá muốn tập hợp vài anh lính cũng chịu. Khi giới cũng không nốt... Bọn bôn-sê-vích cũng có lý trong một chừng mực nào. Lúc này ở nước Nga chỉ có hai phe mạnh :
một bên là bọn bôn-sê-vích, một bên là bọn phản động, bọn này đều nấp sau gấu áo của bọn K.Đ. Bọn K.Đ, tưởng lợi dụng được chúng tôi, nhưng thực ra là chúng tôi lợi dụng chúng. Khi chúng tôi đã lật được bọn bôn-sê-vích rồi thì sẽ quật lại bọn K.Đ”. “Thế nhóm bôn-sê-vích có được nhận vào chính phủ mới không” hắn gãi đầu: “Vấn đề quan trọng đấy. Tất nhiên nếu không cho vào thì chúng lại giở trò. Dù sao, ở hội nghị lập hiến chúng có thể đóng vai trọng tài, tất nhiên với điều kiện là họp được Hội nghị lập hiến”. Anh sĩ quan nói: “Vả lại, vấn đề này lôi theo vấn đề nhận bọn K.Đ. Vào chính phủ hay không, cũng vì những lý do đó.
Ông biết rằng bọn K.Đ, thì không thích Hội nghị lập hiến, nhất là nếu có thể đè bẹp bọn bôn-sê-vích ngay từ giờ”. Hắn lắc đầu nói tiếp : “Đối với người Nga chúng tôi, làm chính trị không phải việc dễ. Người Mỹ các ông là chính trị gia từ trong tứng rồi; suốt đời các ông đã quen thuộc với chính trị. Còn chúng tôi thì mới chỉ biết chính trị là cái gì từ một năm nay”. Tôi hỏi: “Các ông cho Kê-ren-xki là người thế nào?” hắn trả lời : “ồ, Kê-ren-xki chịu trách nhiệm về những lỗi lầm của chính phủ lâm thời. Chính Kê-ren-xki đã bắt buộc chúng tôi phải nhận liên minh với tư sản. Nếu trước đây hắn chịu từ chức như hắn từng đe dọa, thì đã có một cuộc khủng hoảng nội các mười sáu tuần lễ trước ngày họp Hội nghị lập hiến, điều mà chúng tôi muốn tránh”, “nhưng rút cục đã chẳng thế là gì? “đúng rồi, nhưng chúng tôi làm sao mà biết trước được. Bọn Kê-ren-xki và bọn áp-xen-ti-ép đã lừa chúng tôi. Gốt con cấp tiến hơn. Tôi theo Tréc-nốp, đó mới thật là nhà cách mạng. Hôm nay, chính Lê-nin đã nói rằng ông ta không phản đối việc để Tréc-nốp vào chính phủ. Chúng tôi cũng muốn tống khứ cái chính phủ Kê-ren-xki, nhưng lại nghĩ rằng tốt hơn là chờ Hội nghị lập hiến... Lúc đầu tôi đi với bọn bôn-sê-vích. Nhưng ủy ban trung ương đảng tôi lại nhất trí biểu quyết chống lại nhóm đó thì tôi làm thế nào được? Đây là vấn đề kỷ luật của đảng... Độ tuần lễ nữa thì chính phủ bôn-sê-vích sẽ đổ; vậy nếu nhóm xã hội cách mạng đứng được ở ngoài mà chờ thì chẳng mất chút sức lực nào sẽ giành được chính quyền. Nhưng nếu chúng tôi chờ một tuần lễ nữa thì trong nước sẽ rối loạn đến mức bọn đế quốc Đức sẽ thắng mất. Vì vậy chúng tôi phải tiến hành cuộc nổi dậy mặc dầu mới chỉ được hai sư đoàn hứa hẹn ủng hộ, mà rồi họ cũng quay lại chống chúng tôi... Thế là chỉ còn bọn học sinh sĩ quan...” “nhưng bọn Cô-dắc thì sao? “Anh sĩ quan thở dài : “Họ có đụng đậy gì đâu. Mới đầu họ nói đồng ý hành động nếu có bộ binh ủng hộ. Lại còn nói thêm rằng vì một bộ phận Cô - dắc đã theo Kê-ren-xki nên họ cũng muốn đóng góp phần của họ... Họ cũng bảo rằng người ta cứ buộc cho họ là kẻ thù truyền kiếp của nền dân chủ... Thế rồi sau cùng, họ bảo chúng tôi : Những người bôn-sê-vích nói là sẽ không lấy ruộng đất của chúng tôi. Vậy thì chúng tôi có thể yên trí. Chúng tôi sẽ đứng trung lập”.

Trong lúc chúng tôi nói chuyện, có kẻ ra người vào luôn luôn, phần lớn là sĩ quan đã lột vứt hết lon. Chúng tôi trông thấy họ đứng ở phòng ngoài, và nghe thấy họ rì rầm bàn tán sôi nổi. Đôi lúc, qua một tấm rèm khép không kín, chúng tôi nhìn vào được phòng tắm và thấy một sĩ quan to béo, mặc quân phục đại tá ngồn trên chậu xí máy, đang viết trên đầu gối. Tôi nhận ra đại tá Pôn-cốp-ni-cốp, nguyên chỉ huy khu Pê-tơ-rô-gơ-rát, giá ai đem nộp cho ủy ban quân sự cách mạng ắt sẽ được một món tiền thưởng khổng lồ...

Anh sĩ quan nói : “Chương trình của chúng tôi à? Đây : Ruộng đất giao cho các ủy ban ruộng đất, thợ thuyền được đại diện trong việc kiểm sát công nghiệp, một chương trình hòa bình cương quyết, nhưng không phải là một bức tối hậu thư gửi toàn thế giới như bọn bôn-sê-vích đã làm. Bọn bôn-sê-vích không thể giữ nổi lời hứa với quần chúng, ngay cả quần chúng trong nước. Chúng tôi không đời nào để yên cho chúng làm như vậy... Chúng đã ăn cắp của chúng tôi chương trình ruộng đất để tranh thủ sự ủng hộ của nông dân. Thế là bất lương. Nếu trước đây chúng đợi Hội nghị lập hiến...” Anh kìa ngắt lời: “Vấn đề quan trọng không phải là Hội nghị lập hiến. Nếu bọn bôn-sê-vích định thành lập một nhà nước xã hội chủ nghĩa, thì trong mọi trường hợp chúng tôi không thể cộng tác với họ. Kê-ren-xki đã phạm một lỗi lớn. Hắn đã để lộ ý định cho bọn bôn-sê-vich biết, vì hắn đã báo ở Hội đồng cộng hòa là đã ra lệnh bắt bọn bôn-sê-vích...” Tôi hỏi: “Nhưng còn các ông thì các ông định làm gì bây giờ?” Hai anh chàng nhìn nhau: “Vài hôm nữa ông sẽ biết. Nếu chúng tôi đủ lực lượng quân đội ngoại mặt trận ủng hộ, chúng tôi sẽ không chịu thỏa thiệp với bọn bôn-sê-vích đâu. Nếu không, có lẽ chúng tôi sẽ bị bắt buộc phải...”.

[TuongLinh]

Quay trở lại đại lộ Nép-xki, chúng tôi nhảy lên bậc lên xuống của một chuyến xe điện chật ních, chất nặng đến bục xe sát cả xuống đường, ì ạch đưa chúng tôi đến Xmon-ni.

Mi-ét-cốp-xki, một người bé nhỏ mảnh dẻ, ăn mặc chải chuốt gọn gàng, đi qua hàng lang, vẻ mặt lo lắng. Ông ta bảo chúng tôi rằng cuộc bãi công của các bộ đã bắt đầu tác hại. Thí dụ như Hội đồng ủy viên nhân dân đã hứa sẽ công bố các hiệp ước bí mật; nhưng tên công chức giữ những hiệp ước ấy, tên là Nê-ra-tốp, đã mang những tài liệu đó đi đâu mất. Người ta đoán là hắn đem giấu ở sứ quán Anh.

Phiền nhất là cuộc bãi công của các nhà ngân hàng. Men-din-xki nói: “Không có tiền thì chúng tôi bị bó tay. Phải trả lương cho các công nhân đường sắt, cho công nhân viên bưu điện. Các ngân hàng đều đóng cửa, kể cả Ngân hàng quốc gia, mấu chốt của tình thế. Tất cả công nhân viên các ngân hàng ở nước Nga đều đã bị mua chuộc... Nhưng Lê-nin vừa ra lệnh dùng bộc phá mở toang lối vào các hầm nhà Ngân hàng quốc gia, và vừa có một đạo sắc lệnh cho các ngân hàng tư nhân phải mở cửa sáng mai, nếu không thì chúng tôi sẽ mở lấy!”.
Xô-viết Pê-tơ-rô-gơ-rát hoạt động mạnh; trong phòng họp chật ních, hầu hết mọi người đều vũ trang. Tơ-rốt-xki nói : “Bọn Cô-dắc đã bỏ Xác-côi-ê Xê-lô (cả phòng vỗ tay vang dậy). Nhưng cuộc chiến đầu mới chỉ bắt đầu, ở Pun-cô-vô đã có những cuộc giao chiến dữ dội. Phải gửi tới đó mọi lực lượng ta có... Tin tức từ Mát-xcơ-va đến không được tốt. Điện Crem-li ở trong tay bọn học sinh sĩ quan, và công nhân chỉ có ít khí giới. Kết quả ra sao là tùy ở Pê-tơ-rô-gơ-rát. Ngoài mặt trận, những sắc lệnh về hòa bình và ruộng đất đã gây nên một phấn khởi lớn. Kê-ren-xki tung ra các chiến hào những câu chuyện nói là Pê-tơ-rô-gơ-rát chìm trong máu lửa, và bọn bôn-sê-vích tàn sát cả đàn bà, trẻ em. Nhưng chẳng một ai tin... Các chiến hạm Ô-lếch, Rạng đông, và Cộng hòa đều đậu ở sông Nê-va và chĩa đại bác lên vùng lân cận thành phố...”.

Có tiếng hỏi gay gắt : “Sao anh không ở ngoài mặt trận cùng với anh em xích vệ?” Tơ-rốt-xki trả lời ngay : “Tôi đi ra mặt trận đây!” và ông ta rời khỏi diễn đàn. Mặt hai tái đi một chút, ông ta đi lần theo mé bên phòng họp, bạn bè xúm xít vây quanh, và ra xe hơi đã đợi sẵn.

Đến lượt Ca-mê-ni-ép lên diễn đàn để trình bày công việc của hội nghị hòa giải các đảng phái. Ông ta nói rằng các đề nghị của bọn men-sê-vích đã bị bác bỏ. Ngay đến cả các bộ phận của Công đoàn đường sắt cũng biểu quyết chống lại... Ông ta nói: “Chúng ta đã chiếm được chính quyền, hoạt động của chúng ta lan ra khắp nước Nga, vậy mà chúng chỉ thèm ra cho chúng ta ba điều kiện “nhỏ bé” này thôi : 1) trả lại chính quyền; 2) làm cho binh lính cứ tiếp tục chiến tranh; 3) làm cho nông dân đừng nói đến chuyện ruộng đất gì cả nữa...”.

Lê-nin ra mặt một lúc để trả lời bọn xã hội cách mạng : “Chúng buộc cho ta là ăn cắp chương trình ruộng đất của chúng... Nếu thật như thế thì chúng ta hãy ngợi khen chúng. Chương trình này được việc cho chúng ta lắm”.

Buổi họp cứ tiếp diễn như vậy. Lần lượt, các lãnh tụ lên diễn đàn để giải thích, cổ vũ, hoặc bác bỏ những luận điệu sai lầm. Binh lính và công nhân cũng lần lượt lên diễn đàn, để giãi bày những điều trong khối óc con tim...

Những người đến dự luôn luôn luân chuyển. Thỉnh thoảng lại có tiếng gọi những đội viên của một đơn nào đó phải ra mặt trận. Những người khác lại đến thay, hoặc đội viên những đơn vị đến phiên về nghỉ, hoặc những người được đưa về hậu phương vì bị thương, hoặc những người đến Xmon-ni xin vũ khí. Gần ba giờ sáng, chúng tôi ra khỏi phòng họp và gặp Hon-dơ-man, ủy viên ủy ban quân sự cách mạng, đang chạy vội đến, mặt mày khác hẳn. Anh ta nắm lấy tay tôi kêu to : “Tốt lắm rồi! Đây anh xem!” Anh ta đưa cho chúng tôi một tờ giấy viết bút chì nguệch ngoạc, và khi thấy chúng tôi không đọc nổi, anh ta đọc to:

Pun-cô-vô, Bộ tư lệnh, 2 giờ mười phút sáng.

Đêm hôn 12 rạng ngày 13 tháng 11 từ nay là một đêm lịch sử. Âm mưu của Kê-ren-xki định đưa quân đội phản cách mạng đánh vào thủ đô của cách mạng đã bị hoàn toàn đẩy lùi. Kê-ren-xki lùi, chúng ta tiến. Binh lính, thủy thủ và công nhân Pê-tơ-rô-gơ-rát đã chứng tỏ rằng họ đầy đủ lực lượng và ý chí để củng cố uy quyền của nền dân chủ với vũ khí trong tay. Giai cấp tư sản âm mưu cô lập quân đội cách mạng. Kê-ren-xki âm mưu dùng quân Cô-dắc để bẻ gãy quân đội đó nhưng cả hai âm mưu đều đã thất bại thảm hại.

Lý tưởng vĩ đại của nền dân chủ công nông đã thắt chặt hàng ngũ quân đội và tôi luyện ý chí của nó. Từ nay cả nước sẽ tin tưởng vững chắc rằng chính quyền xô-viết không phải là một hiện tượng chốc lát; ưu thế của công nông binh là một sự kiện không gì phá hoại nổi. Thất bại của Kê-ren-xki là thất bại của bọn đại địa chủ, của bọn tư sản, của phe lũ Coóc-ni-lốp. Thất bại của Kê-ren-xki đã xác nhận rằng nhân dân được quyền có một cuộc đời hòa bình và tự do, được quyền có ruộng đất, bánh mì và chính quyền. Do sự anh dũng của mình, đơn vị ở Pun-cô-vô đã củng cố thêm sự nghiệp của cách mạng công nông. Không thể nào quay trở về dĩ vãng nữa. Chúng ta còn phải chiến đấu, còn gặp những trở ngại, còn phải hy sinh. Nhưng đường đã mở rộng và chiến thắng đã cầm chắc.

Nước Nga cách mạng và chính quyền xô-viết có thể tự hào về đơn vị ở Pun-cô-vô của mình, dưới quyền chỉ huy của đại tá Van-đen. Vinh quang bất diệt thuộc về những người đã hy sinh! Vinh quang thuộc về những chiến sĩ của nền cách mạng, về những binh lính và sĩ quan đã trung thành với nhân dân!
Nước Nga cách mạng, nhân dân và xã hội chủ nghĩa muôn năm!

Thay mặt Hội đồng

ủy viên nhân dân

L.Tơ-rốt-xki

Khi qua quảng trường Dơ-na-men-xcai-a, chúng tôi thấy một đám đông khác thường trước nhà ga Ni-cô-lai. Một đám mấy ngàn thủy thủ, súng ống tua tủa, đứng tập hợp ở đó. Trên thềm ga, một nhân vien Công đoàn đường sắt đang thuyết họ: “Các đồng chí, chúng tôi không thể đưa các đồng chí tới Mát-xcơ-va được.
Chúng tôi đứng trung lập, chúng tôi không chuyên chở quân đội cho phe nào. Chúng tôi không thể đưa các đồng chí tới Mát-xcơ-va được, vì ở đó hiện nay đã xảy ra một cuộc nội chiến ghê gớm...”.

Tiếng hò hét vang dậy đáp lại: đám thủy thủ bắt đầu tiến lên. Bỗng một cánh cửa lớn mở rộng. hai ba người gác phanh, một người tài xế và dăm người công nhân xe lửa xuất hiện. Một người kêu lên: “Các đồng chí ơi, lại đây! Chúng tôi sẽ đưa các đồng chí đi Mát-xcơ-va! Đến Vơ-la-đi-vốt-xtốc cũng được, nếu các đồng chí muốn! Cách mạng muôn năm!”.

[TuongLinh]

Chương IX

Thắng lợi

Lệnh số 1

GỬI BỘ ĐỘI PUN-CÔ-VÔ

Ngày 13 tháng 11 năng 1917, 9 giờ 38 phút sáng

Sau một cuộc chiến đấu quyết liệt, bộ đội ở Pun-cô-vô đã đánh bại hoàn toàn những lực lượng phản cách mạng. Chúng đã rời bỏ vị trí một cách hỗn loạn và đã rút lui ra sau Xác-côi-ê Xê-lô, về phía Páp-lốp II và Gát-si-na. Các đơn vị tiền tiêu của ta đã chiếm mỏm Đông Bắc của Xác-cô-ê Xê-lô và nhà ga A-lếch-xan-đơ-rốp-xcai-a. Đơn vị Côn-pi-nô ở bên trái chúng ta, đơn vị Cơ-rát-xnôi-ê Xê-lô ở bên phải.

Tôi ra lệnh cho các lực lượng ở Pun-cô-vô chiếm đóng Xác-cô-ê Xê-lô và phòng nhữngự các lối vào, nhất là về mạn Gát-si-na. Tôi cũng ra lệnh chiếm đống Páp-lốp-xcôi-ê và phòng ngự nó về phía Nam, và chiếm lấy đường xe lửa cho tới Đơ-nô.

Các đơn vị bộ đội sẽ thi hành mọi biện pháp cần thiết để củng cố những vị trí chiếm đóng được bằng những chiến hào và những công sự phòng ngự khác.

Các đơn vị đó sẽ liên lạc chặt chẽ với các đơn vị ở Côn-pi-nô và Cơ-rát-xnôi-ê Xê-lô, và với bộ Tham mưu của viên Tổng chỉ huy việc phòng thủ Pê-tơ-rô-gơ-rát.

Tổng chỉ huy các lực lượng chiến đấu

chống quân đội phản cách mạng của Kê-ren-xki.

Trung tá MU-RA-VI-ỐP

Hôm nay là sáng thứ ba. Sao có thể như vậy được nhỉ? Mới cách đây có hai ngày, vùng nông thôn Pê-tơ-rô-gơ-rát còn đầy những toán quân không người chỉ huy, không lương thực, không pháo binh, đi vẩn vơ không mục đích. Cái gì đã gắn những toán xích vệ ô hợp, vô kỷ luật, những toán lính không sĩ quan chỉ huy, thành một đạo quân tuân theo lệnh của những lãnh tụ tự mình bầu ra , đủ tôi luyện để đương đầu với pháo binh và bẻ gẫy những cuộc xung phong của kị binh Cô-dắc?

Nhân dân khởi nghĩa thường làm đảo lộn tất cả mọi quan niệm về quân sự. Ta hãy nhớ lại những đạo quân áo rách của Cách mạng Pháp ở Van-mi, ở Vít-xem-bua . Trước mặt bộ đội xô-viết là khối học sinh sĩ quan, Cô-dắc, đại địa chủm bọn quý tộc và bọn Trăm đen, viễn ảnh Nga hoàng trở lại, viễn ảnh bọn mật thám và các hầm mỏ ở Xi-bê-ri, sau cùng là sự đe doạ ghê gớm của đế quốc Đức… Thắng lợi sẽ đem lại, như Các-lai nói, “vô vàn hạnh phúc muôn đời”.

Đêm chủ nhật, khi các uỷ viên của Uỷ ban quân sự cách mạng từ mặt trận trở về với vẻ tuyệt vọng, thì quân đội Pê-tơ-rô-gơ-rát bầu ra một Uỷ ban năm người, bộ tham mưu chiến đấu, gồm ba lính và hai sĩ quan, tất cả đều là kẻ thù không đội trời chung của bọn phản cách mạng. Quyền chỉ huy trao cho trung tá Mu-ra-vi-ốp, nguyên là nhà ái quốc, người có năng lực, nhưng cần phải chú ý theo dõi . Ở Côn-pi-nô, Ô-bu-cô-vô, Pun-cô-vô, Cơ-rát-xnôi-ê Xê-lô, đã thành lập những đơn vị tạm thời, dần dần có thêm những đơn vị lạc lõng từ mọi nơi kéo đến; những đơn vị này gồm vừa lính, vừa thuỷ thủ, vừa xích vệ, vừa những bộ phân của các trung đoàn bộ binh, kị binh, pháo binh lẫn lộn, thêm cả vài chiếc xe thiết giáp.

Tờ mờ sáng thì gặp những đội tuần tra Cô-dắc của Kê-ren-xki; mỗi khi gặp nhau hai bên lại bắn vài phát súng và lên tiếng gọi nhau hàng. Trong làn không khí lạnh lẽo và phẳng lặng, tiếng vang của chiến sự lan trên cánh đồng băng giá đập vào tai những toán quân đang chờ đợi quanh những đống lửa nhỏ … Người ta bảo nhau : thê là bắt đầu đấy ! Thế là người ta tiến ra mặt trận, và trên những con đường thẳng tắp, những đơn vị công nhân rảo bước … Cứ thế, những đoàn người phẫn nộ xung thiên tự động đến tụ hội ở những điểm xung kích. Có những uỷ viên đứng đón họ và trao cho họ nhiệm vụ chiếm đóng những vị trí hoặc làm một việc gì đó. Lần này, thật là chiến tranh của họ ; chỉ huy của học là do chính họ đã bầu ra. Những ý chí phức tạp, hỗn độn của quần chúng đã đúc lại thành một ý chí thống nhất …

[TuongLinh]

Những chiến sĩ của những ngày đó đã tả lại cho tôi những người thuỷ thủ bắn đến viên đạn cuối cùng rồi xung phong như thế nào ; những người công nhân không được thao luyện đã đương đầu với kị binh Cô-dắc xung phong và lôi chúng từ trên ngựa xuống như thế nào ; quần chúng vô danh đêm đến đã kéo đến chiến trường thành một ngọn thuỷ triều tràn ngập quân địch như thế nào … Trước nửa đêm ngày thứ hai, bọn Cô-dắc đã bị đánh tan và đang chạy trốn, bỏ lại cả pháo binh, và quân đội của vô sản tiến trên khắp mặt trận, đã vào Xác-côi-ê trước khi địch kịp phá huỷ đài phát thanh. Từ đài này, các uỷ viên của Xmôn-ni đã cho phát ngay đi toàn thế giới một khúc khải hoàn :

Ngày 12 tháng 11, trong một cuộc hiến đấu ác liệt gần Xác-côi-ê Xê-lô, quân đội cách mạng đã hoàn toàn đánh bại quân đội phản cách mạng của Kê-ren-xki và Coóc-ni-lốp. Nhân danh Chính phủ cách mạng, tôi ra lệnh cho tất cả các trung đoàn tiếp tục chiến đấu chống những kẻ thù của nền dân chủ cách mạng, và thi hành mọi biện pháp cần thiết để bắt Kê-ren-xki và để ngăn chặn không cho tái diễn những cuộc phiêu lưu như vậy, nó đe doạ thành quả của cách mạng và sự thắng lợi của giai cấp vô sản.

Quân đội cách mạng muôn năm !

Tổng chỉ huy bộ đội chiến đấu chống Kê-ren-xki

MU-RA-VI-ỐP

Sau đây là tin tức từ các tỉnh…

Ở Xê-bát-xtô-phôn, Xô-viết địa phương đã nhữngắm chính quyền ; trong một cuộc miting khổng lồ, các thuỷ thủ trên các thiết giáp hạm đậu ở bến đã bắt các sĩ quan của họ phải tuyên thệ trung thành với chính phủ mới.Ở Ni-giơ-ni Nốp-gô-rốt, Xô-viết cũng đã nắm chính quyền. Ở Ca-dăng có tin báo về là đang có những cuộc chiến đấu ngoài đường phố giữa bọn học sinh sĩ quan và một lữ đoàn pháo binh một bên, và quân đội bôn-sê-vích một bên.

Ở Mát-xcơ-va lại đánh nhau kịch liệt. Bọn học sinh sĩ quan và bạch vệ chiếm đóng điện Crem-li, và trung tâm thành phố đang bị bộ đội của Uỷ ban quân sự cách mạng tứ phía vây đánh. Pháo binh Xô-viết đặt ngay ở quảng trường Xcô-bê-li-ép và từ đó bắn vào Viện Đu-ma thành phố, Cục Cảnh sát và khách sạn Thủ đô. Người ta đã đào bật kên những phiến đá lát đường Tơ-véc-xcai-a và Ni-kít-xcai-a để đào chiến hào và dựng chiến luỹ. Đạn súng máy quét như mưa vào khu các nhà ngân hàng lớn và các hãng buôn. Đèn cũng chẳng có, điện thoại thì không. Tư sản chui xuống hầm nhà. Bản tin cuối cùng cho biết rằng Uỷ ban quân sự cách mạng đã gửi tối hậu thư cho Uỷ ban an ninh công cộng , đòi quân đội đóng ở Crem-li phải ra hàng ngay nếu không sẽ bị nã pháo vào.

Có kẻ kêu lên : “Nã pháo vào điện Crem-li ư ! Đời nào chúng dám làm thế !” Ngọn lửa nội chiến cháy rực từ Vô-lốt-da đến Chi-ta, ở đầu đằng kia xứ Xi-bê-ri từ Xơ-cốp đến Xê-bát-xtô-phôn trên bờ Hắc hải, ở các đô thị lớn cũng như các thôn xóm nhỏ. Từ hàng ngàn xưởng máy, từ hàng ngàn làng xã, từ các trung đoàn, các quân đoàn, từ các chiến hạm lênh đênh trên biển cả, những lời chào mừng tới tấp gửi về Pê-tơ-rô-gơ-rát, những lời chào mừng Chính phủ của nhân dân.

Chính phủ Cô-dắc ở Nô-vô-tréc-cát điện cho Kê-ren-xki như sau :

Chính phủ của các quân đội Cô-dắc mời Chính phủ lâm thời và các uỷ viên Hội đồng Cộng hoà tới Nô-vô-tréc-cát, nếu có thể được, để cùng tổ chức chiến đấu chống bọn bôn-sê-vích.

Bên Phần lan cũng đã bắt đầu chuyển động. Xô-viết Hen-xing-pho và Uỷ ban trung ương hạm đội Ban-tích thiết quân luật và tuyên bố rằng mọi âm mưu cản trở các hoạt động của các lực lượng bôn-sê-vich, và mọi sự chống đối võ trang với các mệnh lệnh của Hội đồng Uỷ viên nhân dân sẽ bị trừng trị nghiêm khắc. Đồng thời Liên đoàn công nhân đường sắt Phần-lan tuyên bố tổng bãi công trong cả nước để đòi áp dụng những luật đã được Nghị viện xã hội bầu ra hồi tháng 6 năm 1917 thông qua. Nghị viện này sau bị Kê-ren-xki giải tán.

[TuongLinh]

Sáng sớm hôm sau tôi đến Xmon-ni. Lúc tôi đang đi trên vỉa hè lát gỗ từ hàng rào ngoài vào toà nhà chính thì từ khoảng trời xám rơi xuống những bông tuyết đầu tiên, nhỏ bé và ngập ngừng.

- Tuyết ! Anh lính gác kêu lên và nheo mắt vì vui thích. Khoẻ người bậc nhất đấy nhé !

Bên trong, những dãy hành lang dài tối om và những phòng lặng ngắt hình như chẳng còn ai. Trong toà nhà đồ sộ chẳng thấy một ai đi lại. Tai tôi chú ý đến một thứ tiếng động là lạ, và nhìn quanh tôi thấy khắp mọi chỗ trên sàn nhà, ven dọc tường, đều có người nằm ngủ. Thợ thuyền, binh lính, lem luốc bẩn thỉu, bùn bám đầy người, hoặc riêng rẽ từng người, hoặc tụ vào thành từng đám, nằm ngổn ngang trong những dáng điệu vô tư lự của người chết. Có người quấn băng cứu thương rách bươm và hoen máu. Súng ống và bao đạn quăng đầy mặt đất … Trước mặt tôi là quân đội chiến thắng của giai cấp vô sản !

Trên tầng hai, nơi quán ăn, họ nằm chật đến nỗi lách qua được cũng chật vật. Không khí ngột ngạt. Một ánh sáng lờ mờ lọt qua những cửa kính bị ám hơi nước. Trên quầy, cạnh một ấm xa-mô-va bẹp méo mó và lạnh ngắt, giữa đám cốc bẩn, tôi thấy một Bản tin cuối cùng của Uỷ ban quân sự cách mạng bị lật sấp, trang cuối cùng đầy chữ viết nguệch ngoạc. Đó là những dòng chữ của một người lính trước khi ngu thiếp trên sàn viết tặng đồng đội đã hi sinh trong cuộc chiến đấu chống Kê-ren-xki. Trên giấy hình như còn vết nước mắt …

A-lếch-xê-i Vi-nô-gơ-ra-đốp

D. Mốt-xcô-vi-nô

S. Xtôn-bi-cốp

A. Vốt-cơ-rét-xem-xki

D. Lê-ông-xki

D. Pơ-rê-ô-bơ-ra-gien-xki

V. Lai-đan-xki

M. Béc-si-cốp

Những người này đã nhập ngũ ngày 15-11-1916. Hiện chỉ còn sống ba người :

Mi-khai Béc-si-cốp

A-lếch-xê-i Vốt-cơ-rét-xem-xki

Đi-mi-tơ-ri Lê-ông-xki

Xin hãy ngủ, hỡi những đại bàng chiến trận !

Hương hồn xin hãy nghỉ yên.

Vì anh em hỡi, anh em đã xứng

Được vinh quanh và an nghỉ ngàn năm.

*
* *

Chỉ có Uỷ ban quân sự cách mạng là không ngủ và làm việc liên tục. Từ căn buồng trong cùng, Xcơ-ríp-ních đi ra và báo tin là Gốt đã bị bắt nhưng vẫn một mực chối rằng y đã không hề ký, như Áp-xen-ti-ép, bản tuyên ngôn của Uỷ ban Cứu quốc. Mặt khác thì chính Uỷ ban Cứu quốc cũng chối không nhận là tác giả bản kêu gọi quấn đội thường trú. Xcơ-ríp-ních nói thêm là hiện nay còn những hiện tượng chống đối trong một số các trung đoàn ở thành phố : thí dụ trung đoàn Vê-lin-xki đã không chịu đi đánh Kê-ren-xki.

Một số đơn vị bộ đội "trung lập", do Tréc-nốp lãnh đạo, hiện đang ở Gát-si-na và đang cố gắng thuyết phục Kê-ren-xki để y đừng tiến quân về Pê-tơ-rô-gơ-rát nữa.

[TuongLinh]

Xcơ-ríp-ních bỗng bật cười :

- Bây giờ thì không thể có "trung lập" được nữa. Chúng tôi đã nắm thắng lợi trong tay !

Trên khuôn mặt rậm râu của ông ta, với những nét rắn rỏi, lộ ra một niềm phấn khởi hầu như có tính chất tôn giáo.

- Hơn sáu chục đại biểu đã từ mặt trận về đảm bảo với chúng tôi sự ủng hộ của mọi quân đoàn, chỉ trừ mặt trận Ru-ma-ni thì chúng tôi chưa có tin tức gì hết. Các uỷ ban quân đội đã ngăn chặn mọi tin tức từ Pê-tơ-rô-gơ-rát, nhưng chúng tôi đã tổ chức được một hệ thống liên lạc đều đặn...

Ở tầng dưới, chúng tôi gặp Ca-mê-ni-ép vừa đến. Ông ta coi bộ mệt phờ vì đã họp suốt đếm ở "Hội nghị lập chính phủ mới", nhưng ông vui vẻ lắm. Ông nói :

- Giờ thì bọn xã hội cách mạng đã bắt đầu muốn để chúng tôi vào chính phủ mới. Các nhóm phái hữu sợ các toà án cách mạng lắm ; chúng cuống cuồng đồi chúng tôi trước hết phải giải tán các toà án này đã... Chúng tôi đã chấp nhận đề nghị của CÔng đoàn đường sắt là lập một chính phủ xã hội thuần nhất ; hiện giờ vấn đề đó đang được xem xét. Các ông xem, đó là kết quả cuộc chiến thắng của chúng tôi. Khi chúng tôi yếu, chúng khăng khăng không nhận chúng tôi ; nay thì ai cũng muốn thoả thuận với các Xô-viết. Nhưng chúng tôi muốn có một thắng lợi thật quyết định kia. Kê-ren-xki muốn hưu chiến, nhưng chúng tôi muốn hắn phải đầu hàng...

Đó là tâm trạng của các lãnh tụ bôn-sê-vích .

Trả lời một nhà báo ngoại quốc, Tơ-rốt-xki nói : “Lời tuyên bố độc nhất có thể làm lúc này là lời tuyên bố bằng miệng đại bác!”

Nhưng dưới ngọn nước triều thắng lợi này, còn có những làn sóng ngầm, đó là mối lo về vấn đề tài chính. Đáng lẽ theo lệnh Uỷ ban quân sự cách mạng phải mở cửa các ngân hàng, công đoàn các nhân viên ngân hàng lại họp mit-ting và đình công. Xmôn-ni đề nghị Ngân hàng quốc gia trao cho 35 triệu rúp nhưng viên thủ quỹ đóng két lại và nhất định chỉ chịu trao tiền cho đại diện của Chính phủ lâm thời. Bọn phản động dùng ngân hàng quốc gia làm một vũ khí chính trị ; chẳng hạn như khi Công đoàn đường sắt đòi tiền để trả lương cho công nhân viên chức thì được người ta trả lời là đến Xmôn-ni mà lấy…

Tôi đến Ngân hàng quốc gia để gặp uỷ viên mới, một người bôn-sê-vích U-cơ-ren tóc đỏ hoe tên là Pê-tơ-rô-vích. Trong cảnh rối ren do bọn đình công để lại, ông ta đang gắng lập lại trật tự. Trong mọi phòng giấy của nhà Ngân hàng to lớn đó, những người tình nguyện – thợ thuyền, binh lính, thuỷ thủ - đang làm việc. Mặt mũi bơ phờ, ngơ ngác, họ vất vả vật lộn với sổ sách kế toán…

Viện Đu-ma đầy ắp những người. Hãy còn những kẻ lẻ tẻ lên tiếng thách thức chính phủ mới, nhưng ngày càng ít. Uỷ ban ruộng đất trung ương đã tung ra một bản kêu gọi nông dân không công nhận Sắc lệnh ruộng đất của Đại hội xô-viết, lấy cớ rằng sắc lệnh này có thể gây ra rối loạn và nội chiến. Thị trưởng Sơ-rai-đơ tuyên bố vì đã xẩy ra vụ khởi loạn bôn-sê-vích nên cần hoán vô thời hạn những cuộc bầu cử vào Hội nghị lập hiến.

Hình như đầu óc mọi người, xúc động bởi cảnh tương tàn, đều bị ám ảnh bởi hai ý nghĩ : một là chấm dứt cuộc đổ máu và hai là thành lập chính phủ mới. Trừ nhóm xã hội bình dân và các xô-viết nông dân ra, chẳng ai còn đả động đến việc “đè bẹp bọn bôn-sê-vích”, và cũng chỉ còn một số rất ít nói đến việc gạt họ ra khỏi chính phủ. Uỷ ban quân đội trung ương, kẻ thù cương quyết nhất của Xmôn-ni, cũng gọi điện từ Mô-hi-ép về : “Nếu cần phải thoả thuận với nhóm bôn-sê-vích để có thể thành lập chính phủ mới thì chúng tôi cũng đồng ý để họ tham gia chính phủ, với tính chất thiểu số”.

Báo Sự thật mỉa mai lưu ý độc giả tới những “tình cảm nhân đạo” của Kê-ren-xki, bằng cách in lên báo bức điện của y gửi Uỷ ban cứu quốc :

Đồng ý với Uỷ ban cứu quốc và các tổ chức dân chủ quanh Uỷ ban, tôi đã cho hoãn mọi cuộc hành quân tiễu trừ bọn phiến loạ và đã uỷ quyền cho vị Uỷ viên bên cạnh Tổng chỉ huy Xtăng-ki-ê-vích để bắt đầu những cuộc đàm phán. Đề nghị thi hành mọi biện pháp để chấm dứt những cuộc đổ máu vô ích.

KÊ-REN-XKI

[TuongLinh]

Ban chấp hành Công đoàn đường sắt điện đi khắp nước Nga như sau :

Hội nghị giữa Công đoàn đường sắt và các đại biểu các đảng phái và tổ chức đối lập đã công nhận sự cần thiết phải đi tới thoả hiệp, triệt để không công nhận sự khủng bố chính trị trong nội chiến, nhất là giữa các bộ phận của nền dân chủ cách mạng và tuyên bố rằng sự khủng bố, mặc dầu dưới hình thức nào, trong lúc này cũng mâu thuẫn với mục đích ý nghĩa của các cuộc đàm phán đang tiến hành để thành lập chính phủ mới …

Hội nghị đã gửi các phái đoàn ra mặt trận, tới Gát-si-na. Ở ngay hội nghị, hình như đã tìm thấy giải pháp rồi. Hội nghị đã quyết định bầu ra một Hội đồng nhân dân lâm thời gồm khoảng 400 đại biểu, 75 người đại diện cho Xmôn-ni, 75 người đại diện cho Uỷ ban Xô-viết trung ương toàn Nga cũ, còn lại thì phân phối giữa Viện Đu-ma thành phố, các công đoàn, các Uỷ ban ruộng đất và các đảng phái chính trị. Tréc-nốp được chỉ định làm chủ tịch, còn Lê-nin và Tơ-rốt-xki, theo người ta nói, hình như bị loại ra ngoài…

Khoảng trưa, tôi đang ở trước Viện Xmôn-ni, nói chuyện với người lái một chiếc xe Hồng thập tự sắp ra mặt trận. Người lái xe đồng ý cho tôi đi theo. Anh ta là một chiến sĩ tình nguyện, trước đây là sinh viên đại học. Trong khi xe chạy, anh ta ngoái cổ nói với tôi bằng một thứ tiếng Đức rất dở : “ Also, gut ! Wir nach die Kasernen zu essen gehen”. Tôi đoán là anh ta định nói rằng chúng tôi sẽ ăn trưa ở một doanh trại nào đó.
Đến phố Ki-rốt-snai-a, chúng tôi rẽ vào một cái sân rộng mênh mông, xung quanh có trại quân. Lên một cái thang tối om, chúng tôi vào một căn phòng trần thấp, có mỗi một cửa sổ. Quanh một cái bàn gỗ dài, chừng hai chục người lính tay cầm thìa gỗ đang ăn xúp bắp cải đựng trong một cái nồi sắt tây lớn, vừa ăn vừa cười nói ran ran.

- Chào Uỷ ban tiểu đoàn công binh dự bị 61, anh lái xe chào lớn lên như vậy và giới thiệu tôi là một người xã hội Mỹ.

Mọi người đều đứng dậy bắt tay tôi : một người lính giá ôm tôi hôn rất thắm thiết. Họ đưa cho tôi một cái thìa gỗ, và tôi ngồi vào bàn. Người ta mang ra một cái nồi ka-sa đầy. một tảng bánh mì đen to tướng và những ấm chè, không thể thiếu trong bữa ăn được. Mọi người tranh nhau hỏi tôi về nước Mỹ. Phải chăng ở cái nước tự do ấy, người ta bán lá phiếu của mình lấy tiền ? Nếu thế thì làm sao mà đạt được những điều họ mong ước ? Thế còn Ta-ma-ni ?

Phải chăng ở cái nước tự do ấy, một nhóm người có thể thống trị cả một thành phố và bóc lột nó để phục vụ lợi ích riêng họ ? Tại sao nhân dân lại chịu để như vậy ? Ở nước Nga, ngay dưới thời Nga hoàng cũng không thể làm thế được ; đồng ý là có thối nát nhưng đâu đến nỗi có thể mua bán cả thành phố lớn ! Mua bán cả dân ở đấy nữa ! Mà trong một nước tự do ! Thế nhân dân không có một chút ý thức cách mạng nào chăng ?

Tôi cố giải thích rằng ở nước tôi, nhân dân cố gắng đòi cải cách bằng đường lối luật pháp. Một viên trung sĩ trẻ, tên là Ba-cơ-la-nốp, nói được tiếng Pháp, phát biểu :

- Được thôi nhưng giai cấp tư bản ở nước anh mạnh như thế thì chắc chúng kiểm soát cả luật pháp lẫn toà án : thế thì nhân dân làm thế nào mà đòi thi hành cải cách được ? Tôi sẵn sàng tiếp thu lời giải thích của anh vì tôi không biết rõ nước anh, nhưng dù sao tôi cũng thấy khó mà tin được…

Tôi nói là tôi đi Xác-côi-ê Xê-lô… Ba-cơ-la-nốp nói :

- Tôi cũng đi…

- Tôi cũng đi… Tôi cũng đi…

Thế là tất cả mọi người trong phòng đều quyết định đi Xác-côi-ê. Ngay lúc đó có tiếng gõ cửa. Cửa mở và
viên đại tá hiện ra. Chẳng ai đứng dậy, nhưng có tiếng chào đón. Viên đại tá hỏi :

- Vào được không ?

- Được chứ, vào đây ! Mọi người vui vẻ trả lời.

Viên đại tá bước vào, dáng người dong dỏng, lịch sự, đội mũ da dê thêu chỉ vàng.

- Hình như các đồng chí vừa nói là định đi Xác-côi-ê Xê-lô ? Cho tôi đi theo với được không ?

Ba-cơ-la-nốp ngẫm nghĩ, rồi trả lời :

- Chắc hôm nay cũng chẳng có công việc gì ở đây. Được thôi, chúng tôi rất vui lòng để đồng chí đi với chúng tôi.

[TuongLinh]

Viên đại tá cảm ơn và ngồi xuống rót một cốc nước chè uống.

Ba-cơ-la-nốp rỉ tait ôi, để khỏi chạm tự ái viên đại tá :

- Tôi là chủ tịch Uỷ ban ; quyền chỉ huy tiểu đoàn hoàn toàn là ở chúng tôi, chỉ trừ khi hành quân thì chúng tôi uỷ quyền cho viên đại tá. Lúc đó thì ai nấy đều tuân theo lệnh của anh ta, nhưng anh ta lại chịu trách nhiệm trước chúng tôi. Ở doanh trại nhất nhất việc gì anh ta cũng phải hỏi ý kiến chúng tôi… Anh ta đại khái là một chấp hành viên của chúng tôi.

Người ta phát cúng đạn cho chúng tôi, vì có thể gặp quân Cô-dắc, thế rồi mọi người chồng chất lên xe cùng với ba kiện báo to tướng cho mặt trận. Chúng tôi thẳng đuwòng qua đại lộ Li-tây-ni và đại lộ Da-gô-rốt-ni. Tôi ngồi cạnh một người trẻ tuổi đao cấp hiệu trung uý ; các thứ tiếng châu Âu, coi bộ anh ta đều thạo như nhau cả. Anh ta là uỷ viên trong Uỷ ban tiểu đoàn.

- Tôi không phải bôn-sê-vích, anh ta nhấn mạnh với tôi như thế. Gia đình tôi là dòng dõi quý tộc lâu đời. Tôi là… thôi cứ cho là một đản viên K.Đ. đi

Tôi ngạc nhiên hỏi : Thế thì làm sao mà…?

- Đúng đấy, tôi là uỷ viên trong Uỷ ban tiểu đoàn. Tôi chẳng giấu giếm gì chính kiến của tôi, nhưng các anh ấy mặc kệ, vì họ biết là tôi không chống lại ý kiến của đa số… Tôi đã từ chối không tham gia cuộc nội chiến này, vì tôi cho là cầm khí giới chống những người anh em Nga của tôi không có lợi ích gì.

- Đồ khiêu khích ! Đồ tay chân Coóc-ni-lốp! Mọi người vừa vỗ vai anh vừa cười đùa ầm ĩ.

Sau khi qua Khải hoàn môn ở cửa Mát-xcơ-va – một kiến trúc đồ sộ bằng đá xám, khắc chữ vàng, có những
con đại bàng to tướng và tên những Nga hoàng – chúng tôi đi trên đường cái thẳng tắp, trắng xoá những tuyết mới rơi. Trên đường đầy xích vệ đi chân. Có người thì vừa ca hát vừa đi ra mặt trận. Có người thì từ mặt trận trở về, bê bết bùn đất và mặt mày mỏi mệt. Phần lớn đều trẻ măng. Có cả phụ nữ nữa, người mang cuốc xẻng, người mang súng đạn, người đeo băng Hồng thập tự. Họ đều là những người ở các xóm nghèo, cằn cỗi vì lao động nhiều. Những toám lính, chẳng cần đi đều bước nữa, cười đùa với xích vệ. Có cả những thuỷ thủ với bộ mặt nghiêm nghị, những trẻ em mang thức ăn cho bố mẹ, tất cả đều lội trong lớp bùn trăng trắng phủ mặt đường. Chúng tôi vượt qua đoàn pháo binh đang ầm ầm tiến về phía Nam. Xe vận tải đầy ắp người, súng ống tua tủa, thỉnh thoảng lại gặp nhau ; có cả xe chở thương binh từ mặt trận về ; chúng tôi trông thấy một chiếc xe ngựa lạch cạch đi tới, trên có một thanh niên bị thương ở bụng, ngồi gập người xuống, mặt tái mét và miệng rên rỉ. Trên cánh đồng hai bên đường, đàn bà và người già đang đào chiến hào và căng dây thép gai.

Từng đám mây bay về phương Bắc. Đột nhiên, mặt trời hiện ra, tái nhợt. Ở đầu đằng kia cánh đồng lầy, Pê-tơ-rô-gơ-rát lấp lánh : bên phải là những vòm mái hình củ hành và những đỉnh tháp nhọn, trắng, vàng, đủ mọi màu sắc ; bên trái là những ống khói cao, một vài cái nhả khói đen, và ở tít đằng cuối là một nền trời thấp úp lên đất Phần Lan. Hai bên đường, nhà thờ, tu viện lần lượt lướt qua. Thỉnh thoảng chúng tôi lại thấy một thầy tu đứng yên lặng như muốn bắt mạch quân đội của giai cấp vô sản.

Đến Pun-cô-vô đường chia nhiều ngả : chúng tôi dừng lại giữa một đám đông, chỗ ba dòng người gặp nhau. Bạn hữu vui vẻ gặp gỡ ở đây, ngợi khen nhau, tả cho nhau nghe chuyện chiến trận. Ở ngã ba, vài nhà còn mang vết đạn và mặt đất bị xé nát trên một đường bán kính một dặm, đã đánh nhau kịch liệt ở đây … Phía xa xa, những con ngựa Cô-dắc không người cưỡi chạy vòng quanh kiếm thức ăn, vì cỏ trên cánh đồng đã hết từ lâu. Ngay trước mặt chúng tôi, một anh xích vệ thủ leo lên cưỡi một con, nhưng lần nào cũng ngã,
làm hàng ngàn những anh bạn của anh ta phá lên cười như trẻ con.

Con đường bên trái, theo đó bọn đại binh Cô-dắc đã rút lui, dẫn lên một cái dốc nhỏ tới thôn. Đứng trên đó nhìn thấy một cảnh vĩ đại : cánh đồng mênh mông như biể cả khi trời lặng gió, trên có mây chất thành đống ; thành phố cũ của Nga hoàng nhả ra hàng ngàn người trên khắp nẻo đường. đằng xa, phái bên trái là ngọn đồi nhỏ Cơ-rát-xnôi-ê Xê-lô, bãi diễn tập của doanh trại mùa hè của đội Cận vệ Nga hoàng và trại sữa bò của Hoàng gia. Không có cái gì làm mất vẻ đồng điệu của cánh đồng, chỉ trừ tu viện có tường vây quanh, vài xưởng máy lẻ loi và vài toà nhà to giữa đám đất hoang, trước kia là viện tế bần và nhà nuôi trẻ mồ côi.
Trong khi chúng tôi đang leo một ngọn đồi trọc, anh lái xe nói :

- Vê-ra Xlút-xcai-a đã chết ở đây. Phải, chính bà đại biểu bôn-sê-vích ở Viện Đu-ma. Sáng sớm hôm ấy, bà ta đi xe hơi cùng với Dan-kin và một người nữa. Lúc đó hai bên đã tạm hoãn chiến, và họ đi ra mặt trận. Họ đang cười nói vui vẻ thì bỗng nhiên, từ đoàn xe lửa bọc sắt trong đó có Kê-ren-xki, một tên nào đó trông thấy xe hơi bèn bắn một phát, Vê-ra Xlút-xcai-a trúng đạn, chết ngay lập tức…

[TuongLinh]

Chúng tôi tới Xác-côi-ê, nơi đang rộn rịp các vị anh hùng của quân đội vô sản. Lâu đài, nơi Xô-viết đóng, hoạt động tấp nập. Xích vệ và thuỷ thủ đóng ở sân, các cửa đều có vọng canh, liên lạc viên và uỷ viên cuồn cuộn ra vào. Trong phòng họp của các Xô-viết, quanh chiếc ấm xa-mô-va, chừng năm chục công nhân, binh lính, thuỷ thủ và sĩ quan đang bàn cãi sôi nổi và uống nước chè. Ở một góc, hai công nhân đang vụng về tập sử dụng một cái máy in rô-nê-ô. Ở bàn giữa, chàng Đi-ben-cô toa lớn đang cúi mình trên bản đồ và lấy bút chì xanh đỏ ghi những vị trí phải chiếm đóng. Bàn tay để rảnh vẫn nắm chặt khẩu súng lục to tướng, ánh thép xanh biếc. Bỗng nhiên, anh ngồi xuống trước một cái máy chữ và đánh mổ cò, thỉnh thoảng lại dừng lại cầm súng quay bầu đạn một cách thích thú.

Trên một cái giường kê dọc tường có một người thợ trẻ nằm. Hai người xích vệ đang săn sóc anh ta, nhưng ngoài học ra chẳng có ai để ý. Giữa ngực anh thợ có một lỗ thủng : mỗi khi tim đập máu lại trào ra, thấm qua cả áo. Mắt anh ta nhắm nghiền, khuôn mặt trẻ măng có râu rậm đã xanh nhợt. Anh hãy còn thở khò khè, nhắc đi nhắc lại trong hơi thở :

- Sắp hoà bình rồi ! Sắp hoà bình rồi !

Lúc chúng tôi bước vào, Đi-ben-cô ngước mắt lên. Anh ta bảo Ba-cơ-la-nốp.

- A, đồng chí, đồng chí hãy đến văn phòng viên chỉ huy và nhận quyền chỉ huy. CHờ một tí, để tôi làm cho
đồng chí một cái quân lệnh.

Anh ta đi ra phía máy chữ và lại mổ cò từng chữ một, vừa đánh vừa dò chữ.

Tôi đến lâu đài Ê-ca-tơ-ri-na cùng với Ba-cơ-la-nốp, viên chỉ huy mới, coi bộ sôi nổi và quan trọng. Trong
căn phòng sơn trắng lịch sự mà trước đây tôi đã đến, vài anh xích vệ đang tò mò lục soát. Viên đại tá, ông bạn cũ của tôi trước đây, đang đứng cạnh cửa sổ, nhấm nhấm râu mép ; trông thấy tôi, ông ấy mừng như gặp anh em ruột. Anh chàng người Pháp ở Bét-xa-ra-bi thì ngồi ở một cái bàn cạnh cửa ra vào. Các người bôn-sê-vích đã ra lệnh cho anh ta cứ ở lại làm việc như thường. Anh ta thì thầm với tôi :

- Làm thế nào được ? Những người như tôi không thể nào đứng về một bên nào trong cuộc chiến tranh như thế này, mặc dầu bản năng chúng tôi rất ghét nền độc tài của quần chúng … Tôi chỉ tiếc là phải xa mẹ tôi và xứ Bét-xa-ra-bi.

Viên đại tá phải chính thức giao quyền chỉ huy cho Ba-cơ-la-nốp. Ông ta nsi, vẻ bực dọc :

- Đây, chìa khoá bàn giấy.

Một người xích vệ xấn xổ ngắt lời :

- Tiền đâu ?

Viên đại ta hỏi vẻ ngạc nhiên :

-Tiền nào ? À, anh định nói két bạc ấy à ? Đây, két đây, ý như lúc tôi nhận quyền chỉ huy cách đây ba
ngày. Chìa khoá ấy à ? – ông ta nhún vai – tôi không giữ chìa khoá.

Anh xích vệ cười khẩy :

- Ăn với nói tiện việc nhỉ ?

Ba-cơ-la-nốp nói :

- Chúng ta sẽ mở két. Đi tìm một cái rìu lại đây. Đồng chí Mỹ có mặt đây sẽ tự tay phá cái nắp và ghi lại ở trong két có gì.

Tôi giơ cao rìu … Cái két rỗng không.

Anh xích vệ cáu lắm :

- Phải tóm cổ thằng cha này lại. Đúng là tay sai Kê-ren-xki. Nó đã ăn cắp tiền và giao cho thằng Kê-ren-xki rồi.

Nhưng Ba-cơ-la-nốp không đồng ý. Anh nói :

- Không, không phải đâu. Thằng ăn cắp là thằng tay chân Coóc-ni-lốp ở đây trước hắn. Hắn không có tội.

Anh xích vệ cãi lại :

- Nhưng mà tôi thì tôi bảo anh rằng thằng này là bè lũ Kê-ren-xki. Nếu anh không muốn bắt, chúng tôi sẽ tóm cổ nó lại và đưa nó đi pháo đài Pi-tơ Pôn. Nó thì phải cho vào ở trng ấy mới đúng.

Những anh xích vệ khác tỏ vẻ đồng ý, và thế là viên đại tá bị dẫn đi, chân bước đi, mắt nhìn về phía chúng tôi một cách thảm hại…

[TuongLinh]

Trước cung điện Xô-viết, một chiếc xe hơi vận tải sắp đi ra mặt trận. Chừng nửa tá xích vệ, dăm anh thuỷ thủ, một hai người lính, do một anh công nhân to như hộ pháp chỉ huy, troè lên xe và réo tôi bảo đi cùng.
Một nhóm xích vệ từ bộ tổng chỉ huy đi ra, tay ôm những quả bom nhỏ nhồi gơ-ru-bít, một chất nổ mạnh gấp mười lần và nhạy gấp năm lần đi-na-mít, họ bảo thế. Họ quẳng bom lên xe, rồi sau đó lại lấy thừng và dây thép buộc thêm đằng sau xe một khẩu pháo 75 nạp đạn sẵn.

Giữa tiếng reo hò, xe mở hết tốc lực. Chiếc xe nặng nề hết nghiêng sang phải lại ngả sang trái, khẩu pháo như nhẩy cẫng lên, và những quả bom nhồi gơ-ru-bít lăn lông lốc dưới chân chúng tôi, va ầm ầm vào thành xe.

Anh xích vệ hộ pháp, tên là Vơ-la-đi-mia Ni-cô-lai-ê-vích luôn miệng hỏi tôi về nước Mỹ. Tại sao nước Mỹ lại tham gia chiến tranh ? Công nhân Mỹ đã sẵn sàng để lật đổ bọn tư sản chưa ? Tình hình vụ xử Mu-ni ra sao ? Liệu chúng có đem Béc-man đi Xăng Phơ-răng-xít-cô không ?

Và nhiều câu hỏi tương tự, rất khó trả lời, phải gào lên để lấp tiếng xe chạy, trong lúc chúng tôi phải víu vào nhau cho khỏi ngã giữa những quả bom lăn lông lốc.

Thỉnh thoảng lại có một đội tuần tra định bắt chúng tôi dừng lại. Lính đứng ra giữa đường, giơ súng hô : “Đứng lại !”. Nhưng chúng tôi không thèm để ý. Đám xích vệ trả lời đội tuần tra :

- Thôi cút đi ! Chẳng ai bắt chúng tôi dừng lại được cả. Chúng tôi là xích vệ.

Thế là chúng tôi cứ việc thẳng tiến, trong lúc đó Vơ-la-đi-mia Ni-cô-lai-ê-vích thét vào tai tôi một ý kiến
nào đó về vấn đề quốc tế hoá kênh đào Pa-na-ma hoặc một vấn đề gì tương tự…

Cách Xác-côi-ê khoảng tám cây số thì gặp một đoàn thuỷ thủ đi về. Chúng tôi dừng lại.

- Mặt trận ở đâu, các người anh em ?

Anh thuỷ thủ đi đầu đứng lại, gãi đầu :

- Sáng nay thì nó ở cách đây khoảng năm trăm thước. Còn giờ thì của khỉ ấy nó ở đâu chẳng biết nữa.
Chúng tôi đi hết hơi mà chẳng thấy nó đâu cả.

Toán thuỷ thủ trèo lên xe với chúng tôi và xe lại chạy. Khoảng một dặm đường thì Vơ-la-đi-mia Ni-cô-lai-ê-vích dỏng tai nghe và kêu anh lái xe dừng lại.

- Có tiếng súng ! Các anh có nghe thấy không ?

Im phăng phắc trong một lát. Thế rồi, ở phía trước về bên trái, ba tiếng súng lần lượt nổ vang. Hia bên đường có cây rậm. Chúng tôi vừa từ từ tiến lên, vừa thì thào trao đổi ý kiến. Đến quãng có tiếng súng nổ, chúng tôi nhảy xuống đất rồi rón rén tiến vào rừng.

Trong khi đó, hai đồng chí tháo khẩu pháo ra khỏi xe và đặt nó vào vị trí bắn : lẽ tất nhiên là các ông tướng ấy chĩa ngay lòng súng vào lưng chúng tôi.

Trong rừng im phăng phắc. Lá đã rụng hết, và dưới ánh mặt trời yếu ớt và chênh chếch của mùa thu, những
thân cây trong nhợt nhạt. Chẳng thấy động tĩnh gì, chỉ lạo xạo tiếng băng ở những vũng nước nhỏ, nứt dưới bước đi của chúng tôi. Phục kích chăng ?

Chúng tôi cứ đi mãi, chẳng thấy gì, tới một chỗ thưa cây thì dừng lại. Xa xa, ở một khoảng cách, thấy ba người lính ngồi quanh đống lửa, vẻ vô tư lự, Vơ-la-đi-mia Ni-cô-lai-ê-vích tiến về phía họ. Vững dạ vì đằng sau mình có một khẩu pháo, hai mươi tay súng và một bom gơ-ru-bít sẵn sàng làm việc, anh ta cất tiếng chào to :

- Chào các đồng chí !

Mấy người lính giật mình đứng choàng dậy.

- Tại sao lại có tiếng súng ở đây lúc nãy thế ?

Hoàn hồn, một người lính trả lời :

-À, chúng tôi bắn một đôi thỏ ấy mà…

Chiếc xe lại tiếp tục đi về phía Rô-ma-nô-vô. Tới ngã tư đầu tiên, hai người lính giơ súng nhảy xổ ra phía
trước chúng tôi. Chúng tôi dừng lại.

- Các đồng chí cho xem giấy thông hành.

Đám xích vệ kêu la ầm ĩ :

- Chúng tôi là xích vệ. Không phải cho ai xem giấy thông hành cả … Thôi, đi đi … Mấy thằng cha này thật lắm chuyện !

Nhưng một thủy thủ có ý kiến :

- Các đồng chí, chúng ta làm thế không đúng ! Phải tôn trọng kỷ luật cách mạng. Thử nghĩ xem giả dụ có một lũ phản cách mạng kéo nhau tới rồi nói : “Chúng tôi không cần có giấy thông hành !”. Các đồng chí này có biết chúng ta là ai đâu.